Kronika: Giza Eskubideen Zinemaldiaren 15. edizioa

Egilea: Iraia Labaca Vela

Lehengo urtean Donostiako Giza Eskubideen Zinemaldian gazte epaimahai gisa parte hartzeak ekarri zidan esperientzia positiboa ikusirik, argi nuen aurten ere aukera paregabe hori aprobetxatuko nuela eta horrela izan da. Donostia Kulturak eta Donostiako Udaleko Giza Eskubideen Sailak antolatutako Donostiako Giza Eskubideen Zinemaldiaren 15. edizio honetan, martxoaren 31tik apirilaren 7ra bitartean, 27 herrialdetako 54 film (30 luze eta 24 labur) ikusteko aukera eskaini dute. Beti bezala, filmetako zuzendariekin, protagonistekin eta landu ziren gizarte arloko gaietan adituak diren pertsonekin solasaldiak izateko gonbita ere egin zaigularik. Kronika: Giza Eskubideen Zinemaldiaren 15. edizioa irakurtzen jarraitu

Gogoeta: XV GIZA ESKUBIDEEN ZINEMALDIA

Egilea: Irene Hernandorena Aramendi

Beste urte batez, Donostiako Giza Eskubideen Zinemaldiak, ekintza kultural eta artistikoen bitartez, mahai gainean jarri ditu egunero hainbat eta hainbat pertsonen eskubideak urratzen dituzten egoerak. Urraketa horiek, maiz, pertsonen bizitza prozesuak asko zailtzen dituzte. Ezagutu ahal izan ditugun historioak, askotan ezkutatu egin nahi izaten direnak, errealitate gogorrak islatzen dituzte, baina baita izakiaren-tirania eta zapalkuntzaren aurka egiteko indarra eta itxaropen historioak ere. Gainera, aurtengo emanaldietan haurren, eta bereziki, emakumeen aldeko aldarrikapenak izan dira nagusi. Lan egoeren salaketak, sexualitatea, pobreazia, bizitza hobeago baterako bidaiak… topatu ditugu landutako gaien artean.

Historio batzuk, testuinguru konkretu batean ematen dira, arrazoi kulturalak direla eta. Sheroes izeneko film laburrean Indiako emakume kementsuen kasuan agertzen den moduan, non herrialde horretan emakume independente izateko nahiarengatik ondorio latzgarriak pairatzen dituzten, ohiko praktika baita azido bitartez emakumeak erretzea. Baina lan honetan itxaropen eta indar mezu bat ere zabaltzen da, emakume hauen adoreak eta borroka jarrerak beraien errealitatea aldatzeko aukera eman baitie. Pertsonak izan ditzazkegun baldintza bereziengatik sortzen diren bizipenak ere ikusi ahal izan ditugu, Aqui es posible, Comunicación S.L. metraje laburreko filmean edo Life, animated deituriko filmean ikusi ahal izan dugun moduan. Batean, down sindromea duen gaztea eta bestean, autismoa duena agertzen dira. Duten egoera berezia dela eta gizartean oztopo ugari aurkitzen dituzte, baina kasu honetan oztopo horiek gainditzeko ahalmena erakusten da, bizitza prozesuan izandako zailtasunak barne.

Bestalde, pertsona ororen bizitzan eragin dezaketen alderdiak ere azaldu dira, diskriminazioa esaterako. Emakume izateagatik, atzerritar izategatik, ezberdina izateagatik… diskrimanatuak izan gaitezke edonor edozein momentutan. Diskriminazio kontzeptua, orokorrean, beste entitate batzuk bereizteko modua da, hala nola, animaliak, landareak, arrazak, herrialdeak… hau da, ezberdintzearen sinonimo izango litzateke. Arazoa ezaugarri bakar, espezifiko eta ezberdinak gutxiesteteko tratu ezkorra ematen denean agertzen da. Ezaugarri hauek arraza, generoa, sexu orientazioa, erlijioa, egoera sozialak, ekonomikoak eta pertsonalak, ideia politikoak eta abar izan daitezke. Hauek izan dira zinemaldian zehar landu diren hainbat gai.

Ez dugu ahaztu behar pertsona oro izan gaitezkeela diskriminatuak, baina baita diskriminatzaile izan ere. Paulo Freirek argi azaltzen du ideia hau “Pedagogía del oprimido” izeneko lanean. Gizarte hezitzaile gisa, interesgarria iruditzen zait ikuspegi hau azaltzea, zinemaldiaren funtsarekin guztiz lotzen dela pentsatzen baitut. Izan ere, lan honetan Freirek hezitzaile/hezigai eta subjetu sozialen arteko harreman mota berrietan oinarritutako pedagogia askatzailea proposatzen du, hau, norbanakoek eguneroko bizitzatik ikastean oinarritzen delarik, beti ere, guztiok diskrimnatu eta diskriminatzaile garela kontuan harturik. Modu honetara, metodoa heitzailearen instrumentu izateri utzi eta hezkuntza prozesua hezigaiaren esku egondo da. Hala ere, hau posible izan dadin gizarteak horretarako baliabideak sortu eta hedatu behar ditu. Hori dela eta, zinemaldia bermatu beharreko baliabide horien artean kokatuko nuke, errealitatearekiko kontzientzia kritikoa garatzeko espazioa eta ezagutzak eskuratzeko aukera ematen baita bertan. Kritika kontzientziazio prozesuan oinarrizko elementua da eta ezaugarri politiko, sortzaile, dialogiko, kronprometitu, autokritikoak… dituelarik. Gizarte ireki eta demokratikoetan posible izan beharko luke teorian, naiz eta askotan oztopatu egiten den antidialogoaren bitartez. Azken hau ere, Freirek erabilitako kontzeptuen artean aurkitu daiteke eta diskriminatzaileek gauzatzen duten ohiko praktika moduan ulertzen da, hau da, errealitatearen mitifikazioan oinarritzen den praktika da, konkista, banatzea, manipulazioa eta inbasio kulturala erabiliz.

Gainera, jakina denez eta zinemaldian argi azaldu denez, momentuko egoera politikoak diskriminazioa deuseztatzen lagundu beharrean, hau areagotu besterik ez du egiten, aipatutako antidialogoaren erabilpenaren laguntzaz. Gaur egun, Europako muturreko eskuineko alderdiek hautesleen %20-%30 biltzen dituzten haibat herrialdeetan, hauen indarra areagotzen ari delarik. Donald Trump, Estatu Batuetako presindenteak irabaztea lortu du martxan jarri nahi zituen politika diskriminatzaileak ezkutatzeko beharrik gabe. Egia da, Trump presidente izateak barruakmoitu dizkigula eta asko izutzen gaituela edo izutuarazten gaituztela, asko hitz egin baita horren inguruan. Europa egoeraz aldiz,egiten diren komentarioak nahiko eskasak eta estaliak izaten dira. Honen adibide izan dira, Victoria Eugenian ikusi ahal izan ditugun Boiling Point eta Jackson izeneko dokumentalak. Lehenengoan, Finlandian errefuxatuen aurka zabaldu den mugimenduaz hitz egiten da, orainarte behintzat nahiko ezezaguna izan dena, Europako egoeraren islada moduan. Bigarrengoan, aldiz, Estatu Batuetan abortoaren aurkako mugimenduak duten indarra ezagutu ahal izan dugu, baita azken urteetan ugaritu diren “tranpa” legeak ere, zeinek abortu klinika ugari ixtera behartu dituzten. Aipatu beharra dago film berean, abortuaren eta emakumeen eskubideen aldeko borroka ere agertzen dela, itxaropena galdu ez dezagun eta borroka posible dela argi izan dezagun.

Gizartean egoera hauek onartzeak, Freireren hitzak berreskuratuz, analfabetismo politikoaren ondorio izan daiteke, hau da, bizi dugun errealitate soziala politikoki interpretatzeko gaitasuna hezkuntzaren bitartez deuseztatu izanaren ondorio izango litzateke. Hezkuntzak arautuak, kritikotasun eza, ahistorizidadea eta pentsamenduaren teknizismoa erabiltzen ditu analfabetiso politikoa lortzeko, honela kontzientzia mundutik eta errealitatetik aldentzen delarik, ondorioz gure kontzientzia sineskortasunean, burokrazian eta teknizismoetan galduta aurkitzen delarik.

Gizarte hezitzaile moduan, esan nezake, zinemaldiak kontzientziazio eta sentsibilizazio lan ikaragarria egiten duela urtez urte, gure eta ingurukoen egoeraz ohartu gaitezen, analfabetiso politikoarekin, antidialogoarekin, diskriminazioarekin… apurtzeko. Horretarako, esan bezala, ekintza kulturalen eta ikus entzunezko formato ezberdinen bitartez ezagutzak zabaltzen jarduten duelarik, hau, ahalik eta pertsona gehienengana iristeko ahalegina eginez. Antolatzaileen aldetik sahiakera argiak egin dira herritar guztientzako aukera erreala izan dadin. Haurrentzako egokitutako ekitaldiak edo presoei parte hartzeko emandako aukera (Martuteneko espetxean saio bat antolatuz, adibidez) intentzio horren erakusle direlarik.

Bestalde, gure jakinmina eta aldarrikapenerako beharra asebetztzeko espazio paregabea irekitzen da saioen amaieran, landutako gaietan lehenengo pertsonak izan direnekin eta horietan adituak diren pertsonekin solasaldia izateko aukera ematen baita, gure zalantzak argitzeko, ikuspuntu ezberdinak elkarbanatzeko… azken finean,gure adimena zabaltzeko aukera ezin hobea luzatzen zaigu Donostiako hirian zinemaldi honen bitartez.

Azkenik, esan, kontzientzia sozial bat garatu eta gizartea eraldatzeko, ezinbestekoa dela herritar guztientzat eskuragarri diren ekimenak antolatzea. Argi dago, gobernuek orokorrean, horrelako gauza gutxi egingo dituztela beraien interes eta ideologien aurka bait doaz, aurrez esan bezala, mundua maneiatzen duten pertsonen mesedetan eraikitako kontzientzia ezaren aurka bait doaz. Horregatik, ekimenak antolatzea bezain garrantzitsua iruditzen zait, hauetan herritarron parte hartzea bultzatzea. Gizartearen babesik jasotzen ez badute, indarra galtzen joango baitira. Izan ere, gu geu, norbanako oro gara aldaketaren sortzaile, mundu honetako benetako protagonistak. Argi daukat eta zinemaldian bizitutakoarekin oraindik ere argiago, indarra gure barne daukagula eta behin errelitateaz jabetzean borrokatzen hasi gaitezkeela. Borrokak ez dira errazak, inoiz. Botere dunek banatu eta elkarren aurka jarri gaituzte, ideologia, erlijio… ezberdinen bitartez, baina jakin badakit guztion inadarrak batu eta gure eskubideak aldarrikatu ezkero, bidea ekin eta egiten dugula gizartea hobeago baterauntz. Hau da, beraz, Giza Eskubideen Zinemaldiaren funtsa: batasuna, pluralitatea, aldarrikapena, kontzientziazioa, elkarezagutza eta elkarlaguntza eta abar luze bat.

Kronika: 15. Giza Eskubideen Zinemaldia

Egilea: Aintzane Aguirre Otamendi

Zinema, XIX. mendearen azken urteetan sortu zen eta hasieran dibertimendu soil bat zena, XX eta XXI. mendeetan gizakiak komunikatzeko eta aisialdirako baliabide bihurtu da, batzuentzat lan esparru delarik. Baina, XXI. mende hasierako ekonomia eta gizarte krisiak, krisi kulturala ekarri dute, honek beste zenbait kultur alderdiri bezala zineari ere eragin diolarik.

Soziologoek dioten moduan, kulturak, gizarte batek sortzen duen guztia biltzen du, bai elementu materialak (arropa, jakiak …) eta materialak ez direnak ere (balioak, sinboloak, arauak …). Honek argi uzten du kulturak funtsezko eragina duela gure egunerokotasunean eta gure bizitzetan. Baina, egia da ere, kultura aldakorra dela eta horren eragiletako batzuk teknologia eta komunikabideak dira, hauek neurri handi batean gizartea kontrolatzeko gizarte kapitalistaren esku dauden baliabideak bai dira. Kronika: 15. Giza Eskubideen Zinemaldia irakurtzen jarraitu

Zinemaren zirrara 15. Giza Eskubideen Zinemaldian

Egilea: Leire Etxeberria Lizaso

9 egun. Donostiako 15. Giza Eskubideen zinemaldia. Unibertsitateko praktikak nituen bertan, Gazte Epaiaren kide izan naiz eta azken egunean hauen ordezkari lanetan ere ibiltzea egokitu zidaten. Irrikaz nengoen aurtengo Giza Eskubideen Zinemaldia hasteko, baina inork ezin izango zuen aurreikusi bertan biziko nuen guztia. 9 egun, film, solasaldi eta prentsaurrekoz beteak. Zinemaldiaren egunerokoan murgiltzeko aukera paregabea izan da. Zinemaren zirrara 15. Giza Eskubideen Zinemaldian irakurtzen jarraitu

Crítica: Tempestad

Por Nerea Oliban Lizarraga

Tempestad muestra los tormentos que puede vivir un cualquiera en México. La delincuencia organizada crea más víctimas de las que quizá debería haber con “pagadores”, aquellos que el Gobierno acusa para dar resultados, en lugar de los auténticos delincuentes.

Hay cárceles con auto-gobierno donde se encuentra un trozo de infierno. Carteles de “vosotros que entráis aquí abandonad toda esperanza”, torturas, posesión de expedientes familiares adquiridas por la policía, desnudos crudos, tasaciones altas que los que viven con miedo pagan para comprar seguridad semanal, una pintada de la muerte cargada con la hoz… Es un sitio demasiado cruel para que tengas prohibido llorar. Una jaula donde los supervivientes creyeron morir allí; sabiendo incluso de qué forma podía pasar.

Pero esta lucha fuerte y dolorosa no ocurre solo dentro de la prisión. Las autoridades mienten y extorsionan también fuera de esas paredes. Enfrentamientos todos los días, toques de queda o de repente no ver a tu hija volver. Eso también es apresar. Crítica: Tempestad irakurtzen jarraitu

Crítica: DEV BHOOMI (Land of the Gods)

Egilea: Nerea Oliban Lizarraga
Rahul Uttarakhandera bueltatzen da 40 urte igaro ondoren. Ez dauka harrera onik ez diotelako alde egin izanaren iraina barkatzen. Uttarakhand: madarikazioak egiten diren lurraldea. Uholde, lurrikara, glaziar eta baso sakonen tokia. Gangesen urak bustia, Himalayari esker zerua eta lurra lotua eta bere magala tenplu hindu ugariz jantzia. Tigre, ahuntz, elurretako lehoinabar zein erromesek ibilia. Airea espiritismoz josia, patuak dena dauka abian. Umezurtzak familiari hitz egiten dio oihuka eta oihartzuna du erantzun. Mendebaldearekiko filosofia-elkarrizketa desberdinak daude beldurrik gabeko heriotzaren onarpen irekian. Pinturak diruditen paisaiak, biztanle alaiak eta artzain ibiltariak; jantzi biziak. Ezkontza koloretsuak, dantzari lirain eta txalo artean… Baita derrigorpean. Crítica: DEV BHOOMI (Land of the Gods) irakurtzen jarraitu

Crítica: LIFE, ANIMATED

Por Leire Etxeberria Lizaso

Life, Animated​ del director Roger Ross Williams nos cuenta de una manera magistral la vida de Owen Suskind, un chico de 24 años que sufre el trastorno del espectro autista. Un viaje maravilloso a través de su continua superación, donde nos acompañan unos compinches totalmente inesperados: los personajes de Disney.

A los tres años Cornelia y Ron Suskind empezaron a notar ciertos síntomas de autismo en su hijo, en esos momentos sin saber lo que le estaba ocurriendo, creyeron empezar a perderle. Describen el proceso como una desaparición, un secuestro de su hijo en la cárcel del autismo. Owen Suskind empezó a tener insomnio, perdió el habla, la comprensión e incluso olvidó andar. Tras un año de silencio absoluto, un día, se acercó a su madre, la miró a los ojos y le dijo: “ Walter está triste porque no quiere hacerse mayor como Peter Pan y Mowgli”. Crítica: LIFE, ANIMATED irakurtzen jarraitu

Kritika: AMA, NORA GOAZ?

Egilea: Leire Etxeberria Lizaso

Txikitatik entzun izan nuen aitaren ahotik amonak gerratean Frantziara joan behar izan zuela. Ez dugu inoiz asko hitz egin horri buruz hala ere, horrelakoxea izan da emakumearen historia, gordina baina gordea. Gerrateko emakumeek pairatu behar izan zituzten egoera latzek ez dute fikzioaren munduan leku handirik izan, ospetsuagoak dira tiroka ibili ziren gizon ugarien kontaketak, komertzialagoak behintzat badirela argi geratu da. Betetzea beharrezkoa zen hutsune hori asetzeko pausua ematen du film honek, emakume borrokalari horiek merezitako errespetua eta errekonozimendua dute azkenik. Kritika: AMA, NORA GOAZ? irakurtzen jarraitu

Clash

por Nerea Oliban Lizarraga

CLASH es, ante todo, una obra de arte. Admito que entré a la sala sin ninguna expectativa, pero me revolvió en la butaca y al salir no paré de pensar. Clash me ha concienciado de lo poco que sé en realidad sobre conflictos lejanos, a pesar de que la tecnología haya creado un mundo globalizado.

El film es duro, cruel, sarcástico, violento. Los ángulos y temblores de la cámara como los fogonazos nerviosos de luz o la música pop en momentos clave hacen una producción irónica que consigue agobiarte y a la vez a ratos, hacerte sonreír. Aunque me dejase mal sabor de boca no tengo duda de que ha sido una buena elección para la apertura del festival. Clash irakurtzen jarraitu

XV. Giza Eskubideen Zinemaldiari gazte epaion ongietorria

Egileak: Leire Etxeberria eta Nerea Oliban

Nelson Mandelaren esaldia ​“Pertsonei giza eskubideak kentzea haien gizatasuna bera zalantzan jartzea da” izan da aurtengo Giza Eskubideen Zinemaldiaren XV. Edizioaren ateak ireki dituena. Beste behin, giza eskubideen urraketa eta borroka oraindik bizirik dagoela ikustarazten laguntzen digu jadanik hamabost edizio ditu urtez urte indartzen doan iniziatiba honek. Martxoaren 31tik apirilaren 7ra Victoria Eugenia antzokian emango diren film labur eta luzeez gain, kultur etxeetan zikloak izango dira egunero dohain, Tabakaleran film baten emanaldia eta hainbat erakusketa antolatu dituzte Donostiako hirian.

Egun hauetan landuko diren gaiak ugariak dira eta mundu osoan zehar gaur egun gertatzen diren eskubide zapalketak agerian uzten ditu zinemaldiak. Giza eskubideen etengabeko urraketa batean bizi diren pertsonen egoera gogorra izan da 2016. urtean eta 2017a bide berean hasi dugu. Giza Eskubideen Zinemaldia gai mingarri hauen erakuslehio bihurtu da eta guztioi zinemaren bidez hauen inguruko erreflexiora bultzatzen gaitu, urruneko pertsonekin enpatizatzea lortuz. Besteak beste, Europako egoera gatazkatsua, korrupzioa, populismoa, tradizio matxista, gerrateak, tradizioen eta egungo aldaketen talka, erlijio eta kultura ezberdinen arteko gatazkak, transfobia, autismoarekiko diskriminazioa edo abortoaren eztabaida. Hauek guztiak dira mundu osoan pairatzen ditugun opresioen erakusleiho da zinemaldia. XV. Giza Eskubideen Zinemaldiari gazte epaion ongietorria irakurtzen jarraitu