Belatxinga mokohoria eta mendigoizaleen zorigaiztoa

Himalayaren gainetik hegan egiten duen antzarrari buruz idatzi genuen hemen duela zenbait aste. Ahalegin handia egiten dute, oso handia, izan ere, baina mendikatea zeharkatu ondoren, Asiako erdialdeko lautadetara abiatzen dira han arrautzak ipintzeko eta txitaldia egiteko. Ez dira, beraz, mendi garai haietan etengabe bizi, eta ez dute han, malda altu haietan, habia egiten.

Bada, baina, oso toki altuetan habia egiten duen hegaztirik. Belatxinga mokohoria da horien artean banapen zabalena duena eta, seguru aski, habia toki garaienetan egiten duena. Bele bat da eta Pyrrhocorax graculus du zientzia-izena. Afrikako ipar mendebalde, Iberiar penintsulako iparralde, Europako hegoalde, Kaukaso eta Himalayatik banatuta dago. Banapen zabala du, beraz, eta esan daiteke arrakasta handiko hegaztia dela. Orojalea da eta ez dio uko egiten mendizaleek uzten dituzten hondakinak baliatzeari.

Orain arte aztertu ditugun toki altuetako hegaztiak oso ondo moldatuta daude hain mendi garaien gainetik hegan egiten dutenean arnasa hartzeko, eta euren arnas pigmentuak oso eraginkorrak dira oxigenoa zeluletara garraiatzen; hortaz, oxigenoarekiko kidetasun handiko hemoglobinak zeregin garrantzitsua betetzen du. Baina gauza bat da toki garai haietaraino iritsi ahal izatea eta beste bat, oso desberdina, arrautzak han errutea eta txitatzea. Azken batean, arrautzak ere oxigenoa hartu behar du eta arrautzaren metabolismoa mugatu samar egon daiteke normala den oxigenoaren erdia dagoen toki batean. Bada, harrigarria izanik ere, inoiz ikusi den hegazti baten habiarik garaiena, toki altuenean ikusitakoa, Pyrrhocorax graculus-ena da: 6.500 m-tan izan da ikusia, eta altuera horretan itsas mailan den oxigeno kontzentrazioaren erdia baino gutxiago dago.

Nola liteke, hortaz, hain oxigeno gutxi dagoen toki batean arrautzak bizirik egotea eta txita normalak garatzea? Bada, beste behin ere, arnas pigmentuaren ezaugarrietan dago erantzuna. Dirudienez, arrautza horietan den hemoglobinaren oxigenoarekiko kidetasuna handiagoa da beherago bizi diren hegaztien arrautzen hemoglobinarena baino. Eta horri dagokio, arnas pigmentuari hain zuzen ere, mendi altu horietan bizitzea eta arrautzak era egokian garatzea.

Kontu hauek burura etorri zaizkigu Ander Izagirre berri-biltzaile handiak kontatu zigun istorio batengatik. Berak azaldu zigun mendigoizale kataluniarren talde bati gertaturikoa eta horixe da ondoren azalduko duguna.

Broad Peak

Broad Peak (Pakistan) mendia igo nahi duten mendigoizaleen oinarri-kanpamentua 5.000 metrotan dago kasik, glaziar baten erdiko morrenan. Iñurrategi, Vallejo eta Zabalzarekin joan zen Ander hara, bera baitzen espedizioko kazetaria. Hara heldu zirenean inor ez zegoen; ez zegoen beste talderik, ez eta ikus zitekeen animaliarik ere. Ondorengo asteetan beste zenbait espedizioetako taldeak iritsi ziren kanpamentura; eta talde horiekin batera, hegaztiak hasi ziren agertzen. Dirudienez, Karakorum mendikateko haranetatik barrena sartzen diren espedizioen atzetik joaten dira. Mendigoizaleek eramaten duten janaria bilatzen dute; bilatu eta, zenbaitetan, aurkitu ere. Begira zer gertatu zitzaion kataluniarrek osaturiko talde bati.

Oinarri-kanpamentutik 7.000 m-ko toki batera igo ziren eta garaiera horretan kanpadenda finkatu zuten; eta kanpadendaren azpian janari-biltegitxo bat utzi. Gero, azken igoerari ekin baino lehen, oinarri-kanpamentura itzuli ziren. Hortik egun batzuetara goiko kanpamentura heldu zirenean, berriz, kanpadenda mokokadaz josita txikituta aurkitu zuten eta gelditzen zen janari gutxia, sakabanatuta.  Belatxinga mokohoriak izan ziren sarraski haren errudunak. Mendigoizale kataluniarrek ez dakite, baina hain toki garaian hegazti horiek egin zieten sarraskiaren errua proteina batek izan zuen, belatxinga mokohoriaren arrautzen hemoglobina hain justu.

Iturriak

H. Bahn & A. Ab (1974): The avian egg: incubation time and water loss The Condor 76 (2): 147-152

C. P. Black (1980): Oxygen transport in the avian egg at high altitude American Zoologist 20: 461-468

Erantzuna idatzi

 

 

 

HTML etiketa hauek erabil ditzakezu

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>