Erabiltzaile Tresnak


gizt:5:5:1

Aldaketak

Aukeratutako bertsioaren eta egungo bertsioaren arteko aldaketak aurkezten ditu.

Estekatu konparaketa bista honetara

Both sides previous revision Previous revision
gizt:5:5:1 [2016/12/15 18:04]
Pello Salaburu
gizt:5:5:1 [2017/04/11 10:18] (egungoa)
Ainhoa Lendinez
Marra 3: Marra 3:
 Tratamendu-izenordainen [[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Semantics|semantika]]ren azterketak bi jakintzaren artean mugitzera behartzen gaitu: [[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Linguistics|hizkuntzalaritzaren]] eta [[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Sociology|soziologia]]ren arteko lotura-guneak bilatzeko gai aproposa da, alegia. Eta, hain zuzen ere, erlazio edo jakintzartekotasun horrexek eraginda abiatu ziren R. Brown eta A. Gilman hizkuntzaren alderdi nahasi horietan barrena eta "​Boterearen eta elkartasunaren izenordainak"​ izeneko teoria garatu zuten (**BG** izendatuko dugu teoria hau aurrerantzean). Tratamendu-izenordainen [[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Semantics|semantika]]ren azterketak bi jakintzaren artean mugitzera behartzen gaitu: [[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Linguistics|hizkuntzalaritzaren]] eta [[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Sociology|soziologia]]ren arteko lotura-guneak bilatzeko gai aproposa da, alegia. Eta, hain zuzen ere, erlazio edo jakintzartekotasun horrexek eraginda abiatu ziren R. Brown eta A. Gilman hizkuntzaren alderdi nahasi horietan barrena eta "​Boterearen eta elkartasunaren izenordainak"​ izeneko teoria garatu zuten (**BG** izendatuko dugu teoria hau aurrerantzean).
    
-{{:​gizt:​5:​5:​1:​tratamendu_izenordainak.jpg?​400  ​|}}Salbuespenak salbuespen (hala nola ingelesaren //​[[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Thou|thou]]//​ zaharraren aztarna ihartuak otoitzetan eta zenbait poesia-motatan),​ gaur egungo ingelesean //​[[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​You|you]]//​ tratamendu-izenordain bakarra dago hizketa-lagun bakar bati edo solaskide-multzo bati erreferentzia egiteko. Dena dela, iraganean egoera bestelakoa zen: //thou// pertsona bakarrari lagunarteko tratamenduan hitz egiteko izenordaina izan zen; eta //you// solaskide bati baino gehiagori zuzentzeko plural aldagaitza izateaz gain, errespetua eta kortesiazko urruntasuna adierazteko izenordaina zen artean. Antzinako ingelesak bezalatsu, gaur egungo [[http://​fr.wikipedia.org/​wiki/​Fran%C3%A7ais|frantsesa]]k,​ [[http://​de.wikipedia.org/​wiki/​Deutsche_Sprache|alemaniera]]k,​ [[http://​it.wikipedia.org/​wiki/​Lingua_italiana|italiera]]k,​ [[http://​es.wikipedia.org/​wiki/​Espa%C3%B1ol_%28idioma%29|espainiera]]k eta beste hainbeste hizkuntzak horrelako bikoiztasuna ageri dute singularreko tratamendu-izenordainetan. Horrelako [[morf:​5:​4|izenordaina]]k,​ gizarte-bizitzaren azterketan funtsezko diren bi ardatzi (**boterea**ren eta **elkartasuna**ren ardatzei, hain zuzen) daude loturik eta lotura estu horrexek bihurtzen ditu izenordainok interesgarri. Forma horien azterketa semantiko eta estilistikoak,​ [[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Psychology|psikologia]]ren eta soziologiaren alorrera nahiz [[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Literature|literatura]]ren eta hizkuntzalaritzaren alorrera garamatza.+{{  :​gizt:​5:​5:​1:​tratamendu_izenordainak.jpg?​300|}}Salbuespenak salbuespen (hala nola ingelesaren //​[[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Thou|thou]]//​ zaharraren aztarna ihartuak otoitzetan eta zenbait poesia-motatan),​ gaur egungo ingelesean //​[[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​You|you]]//​ tratamendu-izenordain bakarra dago hizketa-lagun bakar bati edo solaskide-multzo bati erreferentzia egiteko. Dena dela, iraganean egoera bestelakoa zen: //thou// pertsona bakarrari lagunarteko tratamenduan hitz egiteko izenordaina izan zen; eta //you// solaskide bati baino gehiagori zuzentzeko plural aldagaitza izateaz gain, errespetua eta kortesiazko urruntasuna adierazteko izenordaina zen artean. Antzinako ingelesak bezalatsu, gaur egungo [[http://​fr.wikipedia.org/​wiki/​Fran%C3%A7ais|frantsesa]]k,​ [[http://​de.wikipedia.org/​wiki/​Deutsche_Sprache|alemaniera]]k,​ [[http://​it.wikipedia.org/​wiki/​Lingua_italiana|italiera]]k,​ [[http://​es.wikipedia.org/​wiki/​Espa%C3%B1ol_%28idioma%29|espainiera]]k eta beste hainbeste hizkuntzak horrelako bikoiztasuna ageri dute singularreko tratamendu-izenordainetan. Horrelako [[morf:​5:​4|izenordaina]]k,​ gizarte-bizitzaren azterketan funtsezko diren bi ardatzi (**boterea**ren eta **elkartasuna**ren ardatzei, hain zuzen) daude loturik eta lotura estu horrexek bihurtzen ditu izenordainok interesgarri. Forma horien azterketa semantiko eta estilistikoak,​ [[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Psychology|psikologia]]ren eta soziologiaren alorrera nahiz [[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Literature|literatura]]ren eta hizkuntzalaritzaren alorrera garamatza.
  
 BG-ren lana bost atalez dago osatua. Lehenengo hiruretan tratamendu-izenordainen "​semantikaz"​ dihardute egileek. '​Semantika'​ hemen komunikazioan erabilitako izenordainaren eta kasuan kasuko hiztun/​solaskide harreman objetiboaren artean gertatzen den kobariazioaren zentzuan ulertu behar da. Lehen atalean Europako zenbait hizkuntzatan tratamendu-izenordainek izan duten bilakabide semantikoa aztertzen da. Bigarren atalean gaurko frantsesaren,​ alemanaren eta italieraren arteko desberdintasun semantikoak deskribatzen dira. Hirugarren atalean halako lotura bat proposatzen da izenordainen semantikaren eta gizarte-egituraren edo komunitateen ideologiaren artean. Azken bi atalak estilo-adierazkortasunari daude lotuak (estilo-adierazkortasuna,​ erabilitako izenordainen eta hiztunaren ezaugarrien artean dagokeen kobariazioaren zentzuan ulertuta). Laugarren atalean hiztun baten ohiko izenordain-estiloak beraren klase-maila eta politika-ikuspegiak agerian jartzen dituela ematen da aditzera. Bosgarren atalean, azkenik, honako hau erakusten da: pertsona batek unearen arabera nola hauts dezakeen bere ohiko izenordain-estiloa uneko aldarte- edota jarrera-aldaketa esanguratsuak adierazteko. ​ BG-ren lana bost atalez dago osatua. Lehenengo hiruretan tratamendu-izenordainen "​semantikaz"​ dihardute egileek. '​Semantika'​ hemen komunikazioan erabilitako izenordainaren eta kasuan kasuko hiztun/​solaskide harreman objetiboaren artean gertatzen den kobariazioaren zentzuan ulertu behar da. Lehen atalean Europako zenbait hizkuntzatan tratamendu-izenordainek izan duten bilakabide semantikoa aztertzen da. Bigarren atalean gaurko frantsesaren,​ alemanaren eta italieraren arteko desberdintasun semantikoak deskribatzen dira. Hirugarren atalean halako lotura bat proposatzen da izenordainen semantikaren eta gizarte-egituraren edo komunitateen ideologiaren artean. Azken bi atalak estilo-adierazkortasunari daude lotuak (estilo-adierazkortasuna,​ erabilitako izenordainen eta hiztunaren ezaugarrien artean dagokeen kobariazioaren zentzuan ulertuta). Laugarren atalean hiztun baten ohiko izenordain-estiloak beraren klase-maila eta politika-ikuspegiak agerian jartzen dituela ematen da aditzera. Bosgarren atalean, azkenik, honako hau erakusten da: pertsona batek unearen arabera nola hauts dezakeen bere ohiko izenordain-estiloa uneko aldarte- edota jarrera-aldaketa esanguratsuak adierazteko. ​
  
  
-{{  :​gizt:​5:​5:​1:​hizkuntzen_laburdurak-1.jpg?​450|}}Artikuluan barrena defendatzen dituzten tesi eta ondorioetara iristeko, Brownek eta Gilmanek mota askotako gaiak eta iturburuak erabili zituzten. Hizkuntzen historiari buruzko liburu orokorrak bigarren mailako iturburuen artean dirateke aipagarri (Baugh, 1935; Brunot, 1937; Diez, 1876; Grimm, 1898; Jespersen, 1905; Meyer-Lübke,​ 1900); izan ere, horrelakoetan semantika-alderdiek baino areago soinu-alderdiek izaten dute lehentasuna. Hizkuntza honen edo haren izenordainen semantika deskribatzen zuten tesi eta lan monografiko urri eta bakanak ere, batzuetan historikoak (Gedike, 1794; Grand, 1930; Johnston, 1904; Schliebitz, 1886), beste batzuetan osorik idazle bati (Byrne, 1936; Fay, 1920) edo mende bati eskainiak (Kennedy, 1915; Stidson, 1917), guztiz baliagarri gertatu zitzaizkien. Iraganeko egoerei dagokienez, antzerki-lanetatik,​ epaiketen lekukotasunetatik (Jardine, 1832-5), eta zer esanik ez, gutun-liburuetatik (Devereux, 1853; Harrison, 1935) berri jakingarri asko jaso zituzten egileek. Garaiko tratamenduak deskribatzeko,​ neurri apal batean literaturaz baliatu ziren, baina gehienbat herri askotako jaiotze-hiztun askorekin izandako elkarrizketak baliatu izan zituzten. Informazio baliotsuen 1957-58. urtean bildu zen Boston-en ikasten ari ziren atzerritarrei egindako itaunketa bat zela medio: 50 frantses, 20 alemaniar, 11 italiar eta Espainiako, Argentinako,​ Txileko, Danimarkako,​ Norvegiako, Suediako, Israelgo, Hego Afrikako, Indiako, Suitzako, Holandako, Austriako eta Jugoslaviako bina lekuko elkarrizketatu zituzten.+Artikuluan barrena defendatzen dituzten tesi eta ondorioetara iristeko, Brownek eta Gilmanek mota askotako gaiak eta iturburuak erabili zituzten. Hizkuntzen historiari buruzko liburu orokorrak bigarren mailako iturburuen artean dirateke aipagarri (Baugh, 1935; Brunot, 1937; Diez, 1876; Grimm, 1898; Jespersen, 1905; Meyer-Lübke,​ 1900); izan ere, horrelakoetan semantika-alderdiek baino areago soinu-alderdiek izaten dute lehentasuna. Hizkuntza honen edo haren izenordainen semantika deskribatzen zuten tesi eta lan monografiko urri eta bakanak ere, batzuetan historikoak (Gedike, 1794; Grand, 1930; Johnston, 1904; Schliebitz, 1886), beste batzuetan osorik idazle bati (Byrne, 1936; Fay, 1920) edo mende bati eskainiak (Kennedy, 1915; Stidson, 1917), guztiz baliagarri gertatu zitzaizkien. Iraganeko egoerei dagokienez, antzerki-lanetatik,​ epaiketen lekukotasunetatik (Jardine, 1832-5), eta zer esanik ez, gutun-liburuetatik (Devereux, 1853; Harrison, 1935) berri jakingarri asko jaso zituzten egileek. Garaiko tratamenduak deskribatzeko,​ neurri apal batean literaturaz baliatu ziren, baina gehienbat herri askotako jaiotze-hiztun askorekin izandako elkarrizketak baliatu izan zituzten. Informazio baliotsuen 1957-58. urtean bildu zen Boston-en ikasten ari ziren atzerritarrei egindako itaunketa bat zela medio: 50 frantses, 20 alemaniar, 11 italiar eta Espainiako, Argentinako,​ Txileko, Danimarkako,​ Norvegiako, Suediako, Israelgo, Hego Afrikako, Indiako, Suitzako, Holandako, Austriako eta Jugoslaviako bina lekuko elkarrizketatu zituzten.{{  :​gizt:​5:​5:​1:​hizkuntzen_laburdurak-1.jpg?​350|}}
  
 Hortaz, urrutiko hizkuntzez baino areago, elkarrekin kidetasun handiak dituzten Europako bost hizkuntzaz (**ingelesa**,​ **frantsesa**,​ **italiera**,​ **espainiera** eta **alemana**) bildutako informazio aberatsaren gainean eraiki zuten R. Brown eta A. Gilmanek beren teoria. Horiek horrela, ikerlan honetako hipotesi eta tesi gehienak, eremu geolinguistiko berean egoteagatik harreman estuak izan dituzten bost hizkuntza horiei -eta ez besteri- dagozkie. Gerora, lan honen ondorio eta emaitzak gezurtatuta edo baieztatuta geratuko ziren, Brownek eta Gilmanek egin gogo zuten hedatze-lana egin eta gero, hots, gainerako indoeuropar hizkuntzak aztertu eta gero, eta, era orokorrago batean, erlaziorik gabeko munduko beste hainbat hizkuntza aztertu eta gero. Hortaz, urrutiko hizkuntzez baino areago, elkarrekin kidetasun handiak dituzten Europako bost hizkuntzaz (**ingelesa**,​ **frantsesa**,​ **italiera**,​ **espainiera** eta **alemana**) bildutako informazio aberatsaren gainean eraiki zuten R. Brown eta A. Gilmanek beren teoria. Horiek horrela, ikerlan honetako hipotesi eta tesi gehienak, eremu geolinguistiko berean egoteagatik harreman estuak izan dituzten bost hizkuntza horiei -eta ez besteri- dagozkie. Gerora, lan honen ondorio eta emaitzak gezurtatuta edo baieztatuta geratuko ziren, Brownek eta Gilmanek egin gogo zuten hedatze-lana egin eta gero, hots, gainerako indoeuropar hizkuntzak aztertu eta gero, eta, era orokorrago batean, erlaziorik gabeko munduko beste hainbat hizkuntza aztertu eta gero.