Erabiltzaile Tresnak


his:1:4

Aldaketak

Aukeratutako bertsioaren eta egungo bertsioaren arteko aldaketak aurkezten ditu.

Estekatu konparaketa bista honetara

Both sides previous revision Previous revision
Last revision Both sides next revision
his:1:4 [2017/07/11 07:56]
Ainhoa Lendinez [Hipotesi klasikoak: eusko-iberismoa, Kaukasoko hizkuntzak eta bereberra]
his:1:4 [2017/07/11 07:57]
Ainhoa Lendinez [Hipotesi klasikoak: eusko-iberismoa, Kaukasoko hizkuntzak eta bereberra]
Marra 23: Marra 23:
 {{  :​his:​1:​4:​escriptures_paleohispaniques-cast.jpg?​200|IDAZKERA IBERIKOA PALEOHISPANIAN}}Klasikoen artean, lehenbizi, eusko-iberismoa dago. Teoria horrek euskara [[http://​es.wikipedia.org/​wiki/​Lengua_ibera|iberiera]]rekin lotzen du, hots, Hispaniako antzinako hizkuntza ez-indoeuroparrarekin (ustez, iberierazko //il-// eta euskarazko //​hir-i/​hur-i//​ hitzen artean dagoen bat-etortzetik abiaturik). Besteak beste, [[http://​es.wikipedia.org/​wiki/​Wilhelm_von_Humboldt|Wilhelm von Humbodt]]-ek sinetsi zuen teoria horretan XIX. mendean. Ideia horren aldekoen arabera, bi hizkuntzak enbor berekoak dira eta, ikuspegi horretatik, Antzinatean Iberiako Penintsulako eremu gehienean erabiltzen zen hizkuntzaren azken aztarna izanen litzateke euskara. Edonola ere, iberierazko inskripzioak ulertzeko eten gabe eta irudimen handiz eginiko ahalegin guztiak alferrikakoak izan dira, dudarik gabe. Euskararen eta iberieraren arteko konparaziotik ondorioztatzen ahal diren formazko eta egiturazko antzekotasunak,​ gehienez ere, bi sistemen arteko harreman geografiko edo, hobeki, kultural berezi batean pentsarazten digu. Halako zerbait egon daiteke egituren hein bateko hurbilketaren atzean. {{  :​his:​1:​4:​escriptures_paleohispaniques-cast.jpg?​200|IDAZKERA IBERIKOA PALEOHISPANIAN}}Klasikoen artean, lehenbizi, eusko-iberismoa dago. Teoria horrek euskara [[http://​es.wikipedia.org/​wiki/​Lengua_ibera|iberiera]]rekin lotzen du, hots, Hispaniako antzinako hizkuntza ez-indoeuroparrarekin (ustez, iberierazko //il-// eta euskarazko //​hir-i/​hur-i//​ hitzen artean dagoen bat-etortzetik abiaturik). Besteak beste, [[http://​es.wikipedia.org/​wiki/​Wilhelm_von_Humboldt|Wilhelm von Humbodt]]-ek sinetsi zuen teoria horretan XIX. mendean. Ideia horren aldekoen arabera, bi hizkuntzak enbor berekoak dira eta, ikuspegi horretatik, Antzinatean Iberiako Penintsulako eremu gehienean erabiltzen zen hizkuntzaren azken aztarna izanen litzateke euskara. Edonola ere, iberierazko inskripzioak ulertzeko eten gabe eta irudimen handiz eginiko ahalegin guztiak alferrikakoak izan dira, dudarik gabe. Euskararen eta iberieraren arteko konparaziotik ondorioztatzen ahal diren formazko eta egiturazko antzekotasunak,​ gehienez ere, bi sistemen arteko harreman geografiko edo, hobeki, kultural berezi batean pentsarazten digu. Halako zerbait egon daiteke egituren hein bateko hurbilketaren atzean.
   
-{{  :​his:​1:​4:​iberikoa.jpg?​200|EZ ZITUZTEN LERRO ZUZENAK EGITEN IBERIERAZ IDAZTEN ZUTENEAN}}Beste hipotesi klasiko samar batek euskara [[http://​fr.wikipedia.org/​wiki/​Caucase|Kaukaso]]ko hizkuntzen multzoan biltzen du. Hizkuntzalari askok (horietariko batzuk prestigiodunak,​ hala nola, [[http://​www.euskomedia.org/​aunamendi/​84337?​q=rene+lafon&​partialfields=fondo%3Aau%25F1amendi&​numreg=1&​start=0|René Lafon]]), XX. mendean ahalegin nabarmenak egin zituzten euskararen eta Kaukasoko hizkuntzen arteko lotura frogatzeko. Antzekotasun lexiko batzuk eta gramatikalen bat aurkitu ziren Kaukasoko talde batzuekin zein besteekin, baina lotura genetikorako saio horrek bi arazo ditu. Alde batetik, antzekotasunen portzentajeak –batzuetan bat-etortzeenak– ez du behin ere gainditzen halabeharrezkotzat jotzen den muga (oso antzeko emaitzak lortzen dira hizkuntza uraliko edo afro-asiarrekin alderatuz gero). Bestaldetik,​ ez da frogatu Kaukasoko hizkuntza guztiak elkarri lotuak daudenik, hori bakarrik ziurtzat jotzen baita [[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Georgian_language|georgiera]],​ [[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Mingrelian_language|mingreliera]],​ [[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Laz_language|lazera]] eta [[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Svan_language|svanera]] biltzen dituen [[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Kartvelian_languages|talde kartveliarraren]] kasuan. Areago, talde kartveliarrarekiko konparazioak oso azaleko emaitzak ematen ditu, balio zientifiko gutxikoak. Izan ere, haren aldekoek, maiz, uko {{:​his:​1:​4:​kartvelian_languages.png?​200 ​ |HIZKUNTZA KARVEKLIARRAK ERABILTZEN DEN TOKIA}}egin diote denek erabili beharreko arauen aplikazioari,​ horien artean, bat-etortze fonologiko erregularren identifikazioari,​ hizkuntzen arteko ahaidetasunak frogatu nahi badira. Adibidez, georgiera [[morf:​2:​1|hizkuntza ergatibo]]duna delako, horrek ez du esan nahi litekeena dela hura euskararen ahaidea izatea. Halaber, [[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Nominative%E2%80%93accusative_language|egitura nominatiboko hizkuntza]]k ez daude nahitez elkarri lotuak. Familia berean ([[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Indoeuropean_languages|indoeuropar hizkuntzenean]],​ kasu) hizkuntza ergatibodunak ([[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Hindi|hindiera]] eta [[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Kurdish_language|kurduera]]) eta ergatiborik gabeko hizkuntzak (ia gainerako guztiak) egon daitezke.+{{  :​his:​1:​4:​iberikoa.jpg?​200|EZ ZITUZTEN LERRO ZUZENAK EGITEN IBERIERAZ IDAZTEN ZUTENEAN}}Beste hipotesi klasiko samar batek euskara [[http://​fr.wikipedia.org/​wiki/​Caucase|Kaukaso]]ko hizkuntzen multzoan biltzen du. Hizkuntzalari askok (horietariko batzuk prestigiodunak,​ hala nola, [[http://​www.euskomedia.org/​aunamendi/​84337?​q=rene+lafon&​partialfields=fondo%3Aau%25F1amendi&​numreg=1&​start=0|René Lafon]]), XX. mendean ahalegin nabarmenak egin zituzten euskararen eta Kaukasoko hizkuntzen arteko lotura frogatzeko. Antzekotasun lexiko batzuk eta gramatikalen bat aurkitu ziren Kaukasoko talde batzuekin zein besteekin, baina lotura genetikorako saio horrek bi arazo ditu. Alde batetik, antzekotasunen portzentajeak –batzuetan bat-etortzeenak– ez du behin ere gainditzen halabeharrezkotzat jotzen den muga (oso antzeko emaitzak lortzen dira hizkuntza uraliko edo afro-asiarrekin alderatuz gero). Bestaldetik,​ ez da frogatu Kaukasoko hizkuntza guztiak elkarri lotuak daudenik, hori bakarrik ziurtzat jotzen baita [[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Georgian_language|georgiera]],​ [[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Mingrelian_language|mingreliera]],​ [[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Laz_language|lazera]] eta [[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Svan_language|svanera]] biltzen dituen [[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Kartvelian_languages|talde kartveliarraren]] kasuan. Areago, talde kartveliarrarekiko konparazioak oso azaleko emaitzak ematen ditu, balio zientifiko gutxikoak. Izan ere, haren aldekoek, maiz, uko {{  :​his:​1:​4:​kartvelian_languages.png?​200|HIZKUNTZA KARVEKLIARRAK ERABILTZEN DEN TOKIA}}egin diote denek erabili beharreko arauen aplikazioari,​ horien artean, bat-etortze fonologiko erregularren identifikazioari,​ hizkuntzen arteko ahaidetasunak frogatu nahi badira. Adibidez, georgiera [[morf:​2:​1|hizkuntza ergatibo]]duna delako, horrek ez du esan nahi litekeena dela hura euskararen ahaidea izatea. Halaber, [[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Nominative%E2%80%93accusative_language|egitura nominatiboko hizkuntza]]k ez daude nahitez elkarri lotuak. Familia berean ([[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Indoeuropean_languages|indoeuropar hizkuntzenean]],​ kasu) hizkuntza ergatibodunak ([[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Hindi|hindiera]] eta [[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Kurdish_language|kurduera]]) eta ergatiborik gabeko hizkuntzak (ia gainerako guztiak) egon daitezke.
  
 Bide egin duten beste iritzi batzuek [[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Berber_languages|bereberera]]rekin ( //​amazigera//​ ere deitua) edo hizkuntza [[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Finno-Ugric_languages|fino-ugriar]]ekin lotzen dute euskara. Azken hamarkadetan,​ euskararekin ustez lotura genetikoa dutenen zerrendari hautagai asko gehitu zaizkio, hala nola, [[http://​es.wikipedia.org/​wiki/​Idioma_chino|txinera]],​ [[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Paleosiberian_languages|hizkuntza paleosiberiarrak]],​ [[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Kikuyu_language|kikuyuera]] (Kenian erabiltzen den hizkuntza), antzinako piktoen mintzaira edo Iparraldeko Ameriketako hizkuntza batzuek osaturiko [[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Na-Dene_languages|na-dene familia]]. Proposamen hauetarik, batek ere ez du gutxieneko sendotasun metodologikorik seriotan hartua izateko. Bide egin duten beste iritzi batzuek [[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Berber_languages|bereberera]]rekin ( //​amazigera//​ ere deitua) edo hizkuntza [[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Finno-Ugric_languages|fino-ugriar]]ekin lotzen dute euskara. Azken hamarkadetan,​ euskararekin ustez lotura genetikoa dutenen zerrendari hautagai asko gehitu zaizkio, hala nola, [[http://​es.wikipedia.org/​wiki/​Idioma_chino|txinera]],​ [[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Paleosiberian_languages|hizkuntza paleosiberiarrak]],​ [[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Kikuyu_language|kikuyuera]] (Kenian erabiltzen den hizkuntza), antzinako piktoen mintzaira edo Iparraldeko Ameriketako hizkuntza batzuek osaturiko [[http://​en.wikipedia.org/​wiki/​Na-Dene_languages|na-dene familia]]. Proposamen hauetarik, batek ere ez du gutxieneko sendotasun metodologikorik seriotan hartua izateko.