Erabiltzaile Tresnak


hizk:5:1:2

Kalkoen eragina eta Lan Zuzenbideko terminologia

Atarikoa

Euskal ikasketetan maizenik kalko okerrak aipatu eta aztertu izan dira eta hortik dator, beharbada, kalkatzeari egotzi ohi zaion konnotazio peioratiboa. Kalkatzea, ordea, neologismogintzan eta terminogintzan erabili izan den —eta erabili behar den— baliabide edota mekanismo guztiz emankorra da edozein hizkuntzatan; eta, are gehiago, euskaraz eta euskara bezalako hizkuntzetan: alde batetik, kalko lexikoaren izaera deskriptiboa ezin hobeto doakio espezialitate-hizkerek duten izendatu beharrari; kalkatzea, bestetik, gehiegizko mailegutza (azalekoa, behintzat) saihesteko modu bat da.
Horiek horrela, komunikazio honen bidez zera jarri nahi dugu agerian: kalkoek ikaragarrizko eragin eta garrantzia dute neologia-baliabideen artean lexikoaren berrikuntzan eta, beraz, hizkuntza akademikoaren garapen lexikoan. Hain zuzen ere, gure hipotesia honako hau da: kalkoak —bereziki, semantikoak, lexikoak eta lexiko-fraseologikoak— ezinbestekoak dira hizkuntza akademikoen hiztegia garatzeko.
Hain zuzen ere, kalkoen egungo emankortasuna azpimarratzera dator nire azterlana: gure artean, sarritan aipatu eta aztertu izan dira kalko okerrak; gutxitan, ordea, kalko “onargarriak” . Azterlan honetan, lehenik (2. atala) saiatuko naiz azaltzen kalkoaren mekanismoa zertan den eta antzeko kontzeptuetatik (mailegutza, interferentzia, erdarakada) zertan bereizten den. Gero, kalkoen sailkapen bat eskainiko dugu. Hurrengo atalean, kalkoaren mekanismoaren eta lexiko-sorkuntzarako baliabideen arteko erlazioaz jardungo dugu. Bosgarren atalean, kalkoaren mekanismoak gaur egungo terminologian, eta, zehazki, Lan Zuzenbidean, zer-nolako eragina duen eta zein emankorra den erakusten ahaleginduko naiz. Azkenik, ondorioen atalean, azterlan honen ekarpen nagusiak laburbilduko ditut.
Metodologiari dagokionez, Lan Zuzenbidearen arloa aukeratu dut neure hipotesia egiaztatzeko edo gezurtatzeko. Zehazki, Lan Zuzenbidearen ikasgaiak ikasliburuko hiztegia arakatuko dut, neologia-baliabideen artean kalkoak zer eragin duen agerian jartzeko.

Hizkuntzen laburdurak

al. alemana
errum. errumaniera
eslav. eslaviera
eusk.euskara
gazt. gaztelania
gr. grekoa
ingl. ingelesa
it. italiera
lat. latina
port. portugesa

Oharra: Lan hau Ugarteburu terminologia jardunaldietan (2010) aurkeztu zuen Alberdik lehen aldiz, eta Euskara Institutuaren webgunean argitaratu da.

— Egilea: Xabier Alberdi

Erreferentziak

  • Alberdi, X. (2010), “Kalkoen tipologia eta eragina gaurko euskarazko neologian”, in Ricardo Gomez, Joseba Lakarra (argit.), Beñat Oihartzabalen omenez, ASJUn argitaratzekoa.
  • Altzibar, X., 2004, Kolokazioak euskaraz. Zer axola duten kazetaritzan. Interneteko helbide honetan: http://www.argia.com/kazetaritza2004/xabieraltzibar.pdf
  • Altzibar, X., 2002, “Hizketa formula ohikoak”, in X. Artiagoitia, P. Goenaga, J. Lakarra: ‘Erramu Boneta: Festschrift for Rudolf P.G. de Rijk, ASJUren gehiagarriak, XLIV, 53-71.
  • CABRÉ, T., (1993): La terminología, Barcelona: Editorial Antárdida/Empuries.
  • CABRÉ, T., (2006): “La clasificación de neologismos: una tarea compleja”, Alfa, Sao Paulo, 50 (2): 229-250. Interneten: http://www.alfa.ibilce.unesp.br/download/v50-2/14-Cabre.pdf
  • CORPAS, G. (1997): Manual de fraseología española, Madrid: Gredos.
  • Deroy, L., 1956/1980, L´emprunt linguistique, Paris.
  • Domínguez Vázquez, M.J., 2001, “En torno al concepto de interferencia”, Interneteko helbide honetan argitaratua (http://www.ucm.es/info/circulo/no5/dominguez.htm).
  • Elosegi, A., (2006): Zuzenbideko euskal hizkera berezia. Lege-corpus itzuli bateko Terminologiaren azterketa linguistikoa eta terminologikoa, Euskal Herriko Unibertsitatea. Interneteko helbide honetan eskuragarri (2010-01-12): http://tel.archives-ouvertes.fr/tel-00103284/en/
  • Elosegi, A., (2007): “-tzaile atzizkia. Espezialitate-testuetako erabilera berriak”, in Iñaki Ugarteburu, Pello Salaburu: Espezialitateko Hizkerak eta Terminologia II. Euskara estandarra eta espezialitate hizkerak, Euskal Herriko Unibertsitateko Argitalpen Zerbitzua: Bilbo.
  • Euskal Herriko Unibertsitateko Euskara Zerbitzua, 2006-2009, Ehulkuren aholku guztiak, http://www.euskara-errektoreordetza.ehu.es/ > Ehulku > Ehulkuren aholkuak
  • Euskaltzaindia (1992): Hitz elkartuen osaera eta idazkera, Bilbo: Euskaltzaindia.
  • Eusko Jaurlaritzako Kultura Saila, 2002, Terminologia-lanaren metodologiako eskuliburua, Eusko Jaurlaritza, Vitoria-Gasteiz.
  • Garzia, J., 2005, Kalko okerrak, Eusko Jaurlaritzaren Argitapen Zerbitzu Nagusia: Vitoria-Gasteiz.
  • García Yebra, V., 1989, Teoría y práctica de la traducción, Gredos, Madrid [2. argitaraldia].
  • Gómez Capuz, J., 1997, “Towards a Tipological Classification of Linguistic Borrowing (Illustrated with Anglicisms in Romance Languages)”, in Revista Alicantina de Estudios Ingleses, 10 (1997), 81-94. Interneteko helbide honetan argitaratua (2010-01-13): http://rua.ua.es/dspace/bitstream/10045/5997/1/RAEI_10_08.pdf
  • Gómez Capuz, J., 1998, El préstamo lingüístico, Anejo nº XXIX de la Revista Cuadernos de Filología, Universitat de València, Valencia.
  • Gómez Capuz, J., 2005, La inmigración léxica, Arco/Libros, Madrid.
  • Gómez Capuz, J., 2009, “El tratamiento del préstamo lingüístico y el calco en los libros de texto de bachillerato y en las obras divulgativas”, Tonos. Revista Electrónica de Estudios Filológicos, nº 17, Universidad de Murcia. Interneteko helbide honetan argitaratua (2009-12-21): http://www.um.es/tonosdigital/znum17/secciones/tritonos-1-librosdetexto.htm
  • Gusmani, R., 1981, Saggi sull´interferenza linguistica: volume primo, Casa Editrice, Florencia.
  • Gusmani, R., 1983, Saggi sull´interferenza linguistica: volume secondo, Casa Editrice, Florencia.
  • Haugen, E, 1950, “The Analysis of Linguistic Borrowing”, Language, 26, 210-231.
  • Höfler, M., 1989, “Le traitement des emprunts par substitution léxematique dans la léxicographie historique française”, Traveaux de Linguistique et de Philologie, XXVII, Strasbourg-Nancy, 115-125.
  • Humbley, J., 1974, “Vers une typologie de l´emprunt linguistique”, Cahiers de léxicologie, 25, 46-70, Didier Erudition,
  • Lázaro Carreter, F., 1981, Diccionario de términos filológicos, Gredos, Madrid. [3. argitaraldia]
  • Lewandowski, T., 1986, Diccionario de lingüística, Cátedra, Madrid.
  • Lewandowski, T., 1990, Linguistisches Wörterbuch, I-III lib., Quelle und
    Mayer, Heidelberg [5. argitaraldia].
  • Martín Valverde, A.; García Murcia, J. (1998): Glosario de Empleo y Relaciones Laborales, Mundi-Prensa Libros: Madrid.
  • Observatori de Neologia (2004): Metodología del trabajo en neología: criterios, materiales y procesos, Institut Universitari de Lingüístcia Aplicada, Universitat Pompeu Fabra. [Bertsio digitala: http://www.iula.upf.edu/repositori/04mon009.pdf]
  • Olmo del, C., 1999, “Oratoria, akatsak, itzulpengintza eta kalkoak”, Senez 21.
  • Payratò, Ll., 1984, “Barberismes, manlleus i interferències. Sobre la terminología dels contactes interlingüístics”, Els Marges, 32, 45-58.
  • Payratò, Ll.,, 1985, La interferència lingüística (comentaris i exemples català-castellà), Curial / P.A.M.: Barcelona.
  • RAMÍREZ MARTÍNEZ, J.M. (Zuz.) (2004): Lan Zuzenbidearen ikasgaiak, Bilbo: Deustuko. Unibertsitatea, 2004, 12. argitaraldia, Fco. Javier Arrieta Idiaquez (itzultzailea).
  • Sala, M., 1998, Lenguas en contacto, Gredos: Madrid.
  • Sánchez Manzanares, M.C. (2009): “Procedimiento trópicos en la neología semántica: sistematicidad y creatividad”, Revista de Investigación Lingüística, nº 12 (2009), 123-146.
  • Sarasola, I., 1997, “Euskal hiztegigintzaren eta terminologiaren inguruan”, in Nazioarteko Terminologia Biltzarra, IVAP-UZEI: Donostia.
  • Steffens, M.; Baiwir, E., 2009: “Neología semántica y polisemia: el caso del truncamiento”, Revista de Investigación Lingüística, nº 12 (2009), 175-184.
  • Terminologia Batzordea (Euskararen Aholku Batzordearen Terminologia Batzorde-atal Berezia) (2004): “Maileguak eta kalkoak terminologia-lanean”, Interneteko helbide honetan argitaratua: http://www.euskara.euskadi.net/r59-738/es/contenidos/informacion/6503/es_2415/adjuntos/MAILEGUAK%20ETA%20KALKOAK040422.pdf
  • UZEI, 2002, Terminologia-lanaren metodologiako eskuliburua, Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia, Vitoria-Gasteiz.
  • Weinreich, U., 1953/1968/1974, Languages in Contact: Findings and Problems, Mouton: La Haya. (Lenguas en contacto. Descubrimientos y problemas, Universida Central de Venezuela, 1974).
  • ZALBIDE, M. (1982): “Hitz-eraketa: lexiko-sorkuntzarako baliabideak”, in UZEI, Hizkuntzalaritza Hiztegia. Donostia: Elkar.

Gaian sakonduz

Hemen, gai honen inguruko material gehiago.

lanaren aipamena nola egin...

Xabier Alberdi, "Kalkoen eragina eta Lan Zuzenbideko terminologia", Sareko Euskal Gramatika (SEG), www.ehu.eus/seg
ISBN: 978-84-693-9891-3