Erabiltzaile Tresnak


hizt:3

Egungo euskararen hiztegia (EEH)

Egin klik hemen hiztegia ikusteko.

Egungo Euskararen hiztegia eta OEH

Egungo Euskararen Hiztegia, metodologikoki, OEHren (Orotariko Euskal Hiztegiaren) ildo beretik doa. Biak corpusetan oinarritzen dira: Orotariko Euskal Hiztegia literatura-tradizioa jasotzen duen corpus batean eta Egungo Euskararen Hiztegia azken urteotako prosa-ekoizpena biltzen duen corpus batean. Luze-zabalaren aldetik ere ez dira oso diferenteak: Egungo Euskararen Hiztegiak, lehen etapa honetan, Orotariko Euskal Hiztegiaren tamainako 12 bat liburuki beteko lituzke paperean kaleratuko balitz.

Hiztegian zer dagoen

Bestalde, helburuak ere bertsuak dituzte: bi hiztegiak, hitz bakoitzaren esanahiaz gainera, hitz horren erabileraz arduratzen dira, delako hitza zein joskeratan agertzen den ahalik eta zehazkiena argitzen. Egungo Euskararen Hiztegiak areagotu egin du joera hori: hiztegian C, D, F, G, H, I, J, K, L, M, N, Ñ, O, P, Q, R eta S letrak ageri dira. Sarrerak ageri dira, eta sarrera bakoitzaren adiera desberdinak. Adiera horien esanahia adibideekin argitzen da, eta, gainera behin eta berriz errepikatzen diren biko eta hiruko hitz multzoak ere biltzen dira. Hiztegiaren nondik norakoak ondoko datu hauek ematen dituzte (E letraren lehenbiziko zatia bakarrik; A, landu gabe oraindik):

sarrerak
Letrak sarrera kopuruasarrerak + adierakAdibide kopuruaHitz multzoak
A
B 6.532 17.765 56.595 95.927
C 64 166 326 75
D 2.811 7.376 16.633 9.277
E 1.544 4.505 14.179 37-805
F 1.205 3.061 7.472 5.423
G 2.776 10.912 24.831 22.868
H 2.596 7.840 24.783 15.879
I 3.807 14.721 35.194 17.605
J 1.152 4.734 12.474 10.343
K 5.446 19.989 31.453 17.580
L 2.806 10.665 18.835 15.858
M 4.599 12.802 28.338 17.264
N 1.334 3.811 10.129 9.651
Ñ 45 110 196 0
O 2.398 7.141. 20.434 18.875
P 4.807 13.115 30.145 19.385
Q 11 35 34 3
R 222 720 591 193
S 3.747 10.388 26.086 18.187
T 4.073 15.061 25.334 13.780
U 1.472 5.613 12.770 9.709
V 55 173 168 10
W 37 132 200 0
X 831 2.864 3.796 1.429
Y 28 88 86 0
Z 3.347 9.706 31.088 23.183
denera 58.034 214.024 435.201 457.562

Oinarriak

Helburu hori lortzeko, Egungo Euskararen Hiztegiak Euskal Herriko Unibertsitateko (EHU) Euskara Zerbitzuak eta Euskara Institutuak (EI) prestatu duten Ereduzko Prosa Gaur (EPG) aplikazioaren corpusa erabili du. Corpus hori 25,1 milioi testu hitzek osatzen dute, 2000-2006 urte bitarteko 287 prosa-liburutatik, Berria egunkaritik eta Herria Iparraldeko astekarietatik hartuak.

Lehenbiziko fasea

Lehen etapa honetan, Egungo Euskararen Hiztegiak corpus horretako izenak, izenondoak, aditzak eta modu adizlagunak —hots hiztegi hitzak deritzenak— biltzen ditu, gramatika-hitzak bigarren etaparako utziz. Egungo euskal prosaren beharkizun behinenei erraparatuz jokatu dugu horrela. Dena dela, gramatika hitzetako hainbat alderdi ere landu ditugu: adibidez, han erakuslea aztertu ez badugu ere, han-hemenka eta han-hemenkako erabileren berri ematen dugu; ildo beretik, goiz denbora adizlaguna ez dugu aztertu, baina informazio ahalik eta osatuena ematen dugu goiz ala berandu/goiz edo berandu arazoaz. Zatika landu diren sarrera hauek parentesi artean eman ditugu; (han) eta (goiz) esaterako, aipatu ditugun kasuetan.

Sarreren banaketa

Sarrerak ohiko hiztegietan bezala banatu ditugu, hots, adiera eta azpisarreratan. Dena dela, erabilera adibideen kopuru handiak behartu gaitu adierak eta azpisarrerak areagotzera. Adibidez, goi sarreran 168 azpisarrera eratu ditugu, delako hitzak, azken urteotan, elkartuetako lehen osagai gisa, izan duen garapen ikaragarriaren erakusgarri.

Adibideak

Aurkezten ditugun adibideak ez ditugu estatiskikoki hautatu. Egia esan, Ereduzko Prosa Gaur aplikazioaren corpuseko liburuak —horretan ere Orotariko Euskal Hiztegiaren bideari jarraituz— ez ziren estatistikoki hautatu, baizik eta liburuen interesaren eta kalitatearen arabera. Ildo horretatik, Ereduzko Prosa Gaur-eko corpuseko adibideak beren interesaren arabera hautatu dira. Adibideok corpusean agertzen diren bezalaxe hartu dira inongo aldaketarik gabe. Adibide jakin bat norena den ikusi nahi duenak Ereduzko Prosa Gaur-eko corpusera jo dezake. Adibidez hormona sarrerako Odolean hormona maila altua denean adibidea norena den ikusi nahi duenak, Ereduzko Prosa Gaur-era jo, lehen laukian «odolean» eta bigarrenean «hormona» —edo lehenengoan «hormona» eta bigarrenean «maila»…— idatzi, eta adibidea Luis Elberdinena dela ikusiko du.

Bestelako informazioa

Dena dela, alde estatistikoa ez da baztertu, eta sarreren behealdean agertzen den lauki baten bidez adierazten da. Lauki horretan hitz multzo maizkoenen agerraldi kopurua adierazten du. Adibidez, gurutze sarreran, ikus dezakegu, esaterako, «besoak gurutze» hitz bikotea 13 aldiz agertzen dela corpusean; gainera hitz bikote horren gainean klik eginez gero 17 bikote horien agerraldiak pantailaratuko zaizkigu.

Egin klik hemen hiztegia ikusteko.

— Egilea: Ibon Sarasola

lanaren aipamena nola egin...

Ibon Sarasola, "Egungo euskararen hiztegia (EEH)", Sareko Euskal Gramatika (SEG), www.ehu.eus/seg
ISBN: 978-84-693-9891-3