Erabiltzaile Tresnak


morf:5:20:7:2:1:1:2:2

-tu aurretik, -tu aitzinean

Menderatzaile honek hainbat aldaera ditu: aurretixe, aurretxotik, aurretxoan, aurrez, eta perpaus nagusiko ekintza noiz gertatu den adierazten du. Mendeko perpauseko adizkia partizipioa nahiz adlatiboa izan daiteke, eta horrez gain, -tzeko forma ere erabil daiteke aurrean aditzondoarekin. Azkenik, izenlagun ere bihur daitezke perpaus hauek, -ko atzizkia erantsita.

  • Uretara aurretik jan ezazu ogitartekoa. (adlatiboa)
  • Eskolara joan aurretik etxeko lanak egin ditu. (partizipioa)
  • Etxera igotzeko aurrean okindegian sartu zen.
  • Lana irakurri aurretiko urduritasunak hartu zuen ikaslea.

-tu aitzinean/aitzinetik menderatzaileak ekialdeko euskalkietan erabiltzen dira batez ere, eta aurretik partizipioa hartzen du gehienetan, ez horrenbestetan aditzoina. Bestetik, -tzerako forma ere har dezake, baina oso gutxi erabiltzen da. Aditzondoari dagokionez, aintzin, aitzinexean, aitzinttoan eta aitzinetik formak ere erabiltzen dira. Ezkontza

  • Ezkondu aitzinean erditu zen Ane.
  • Emanaldia hasi aitzinean urduri zegoen aktorea.
  • Aita etortzerako aitzinean egin behar ditugu etxeko lan denak.
  • Gaurko adibideak:
    • Ate haren beste aldera egin aurretik jakin nuen ospitalean ginela. (Sukar ustelaren urtea, Jimenez, E.)
    • Kapitainarekin mintzatzen da deus egin aitzin, eta Cartierrek ebatzia bete dadila du soilik buruan. (Elektrika, Montoia, X.)
    • Badaezpada, gai hauei heldu aurretik, beste tximinia bat kokatu dut buruan. (Lekuak, Atxaga)
    • Ezkondu aurretik ezkongaiak ez dira elkarrekin ibiltzen. (India harrigarria, Garate, G.)
    • Etorkizun zutenak nekez beldurtzen zuen Big Lannie; beldur-izpirik ez zuen ageri, hasieran, eta gero iratzartzerakoan baino ez zitzaion lerratzen beldurra, artean gauak aldagaitz irauten baitzuen egunsentia urratu aitzinean. (Hona hemen gu biok, Dorothy Parker / Mirentxu Larrañaga)
    • “Hori oso larria da”, esan zuen nagusiak; lo nengoen gelara etorri zitzaidan, eta, ni esnatu aurretik, gorputz osoan ikur magiko eta miresgarriak ipini zizkidan. (Bizitza eredugarriak, Olaizola, J. M. "Txiliku")

lanaren aipamena nola egin...

Euskara Institutua, EHU, "-tu aurretik, -tu aitzinean", Sareko Euskal Gramatika (SEG), www.ehu.eus/seg
ISBN: 978-84-693-9891-3