Erabiltzaile Tresnak


morf:5:20:8:2:1:1:1:2:5

Aspektu markarik gabeko baldintza perpausak

Aspektu markarik gabeko orainaldiko baldintza perpausak (etor badadi, ekar badezat) ikusiko ditugu atal honetan.

Baldintza errealak
Orainaldia Iraganaldia
aspektu markarik gabe (-ke) ibil badadi, ekar badeza ibil bazedin, ekar bazezan

Baldintza gertagarria

Hain zuzen, hizkera jasoan, eta zaharkitu samarrean beharbada, *edin eta *ezan laguntzaileen bidez osatutako adizkiak erabiltzen ziren, izan edo *edun saileko adizki perifrastikoen ordez:

Esan bezala, forma hauek, gaur behintzat, ez dira hizkera arruntekoak. Harri koskor bat eror badadi edo itsuak itsua gida badeza perpausen ordez harri koskor bat erortzen bada eta itsuak itsua gidatzen badu esango du edozeinek egun1. Baliokideak dira.2)

Egungo erabilera desegokiak

Baina bi adizki horien arteko diferentzia gorabehera, azken bolada honetan beste puntu eta punta batera iritsi gara. Izan ere, erdararen eraginez edo, alegiazko forma hautatzen du zenbaitek, gertagarri dena adierazteko ere:

  • Eta ezarritako isuna garaiz ordainduko ez balu, orduan, isun horrek emendatze bat izango du.

Gaurko gaztelaniak antzinako “si no se presentare” modukoak baztertu eta ordezko gisa “si no se presentara” modukoen aldeko apustua egin badu, administrazio-euskarak ez dauka zertan egin beste horrenbeste. Baldintza gertagarrietarako, gaztelaniazkoak gorabehera, ez da ezinbesteko, ez eta egoki ere, alegiazko formak erabiltzea 3:

  • ? Akordio hori lortuko ez balitz, eskola kontseiluak aukeratuko du zuzendaria.

Hori baino txukunagoa da beste hauetako edozein, baldintza ebentual edo gertagarriaz ari bagara:

  • Akordio hori lortzen ez bada, eskola kontseiluak aukeratuko du zuzendaria.
  • Akordio hori lortu ezean, eskola kontseiluak aukeratuko du zuzendaria.

Eta administrazio hizkuntzak forma ‘dotoreagoak’ behar baditu, zaharkituak izan arren, badadi modukoak ere eskura dauzka:4

  • Akordio hori lor ez badadi, eskola kontseiluak aukeratuko du zuzendaria.

Kontua da, eskura hain bide erosoa izanik, alfer lana egiten hastea ez dela zentzuzkoa.

Orainaldian

Aspektu markarik gabeko orainaldiko baldintzazko egiturak (etor badadi, ekar badezat) XVI. eta XVII. mendeetako testuetan ageri dira batez ere:

Iraganaldian

Iraganeko adibide oso gutxi iritsi dira testu zaharretan.

  • Iraulten nitun gogoan eite itsusi ta bildurgarrik atzekoz aurrera; eiteak alare; ta eitegabe deitzen nuan, eiterik etzulako ez-baiña alakoa baitzun, agertu bazedin, nere zentzuak egundañoko gaitzegokiz aizatuko zun, eta gizonaren aultasuna ikaratuko. (Augustiñ Gurenaren aitorkizunak, "Orixe")

Egun zaharkituta geratu dira moldeok guztiok. Ereduzko Prosan adibide bakan hauek aurkitu ditugu:

  • Zeren edozer, aldaturik, bere mugetatik irten badadi, horrek berehala aurrez izandako bestearen heriotza baitakarke. (Gauzen izaeraz, Lukrezio / Amuriza, X.)
  • Azkar eta, honela mintza badadi, garbi ere bai. (Rock'n'roll, Epaltza A.)
  • Yaun done Laurendi, nik suia estali; gaiztoik gerta badadi, bortan dadiela harri. (Naturaren mintzoa, Zabala, P.)
1 Kerexetaren Euskal Bibliaren bertsioan honela dator esaldi hori: “itsu batek beste itsu bat zuzentzen ba’dau, biak zulora jausten dira”. Hortaz, pentsa liteke hemen baldintza erreal gisa interpretatu duela itzultzaileak. Dena dela, kasu honetan behintzat, ez dago alde handirik.
2 Honela mintzo da Mitxelena: “Ez omen dira gauza bera sartzen bada, eta sar badadi; ezta sartzen balitz eta sar baledi ere. Halabiz, eta bat nator. Baina Txillardegi lehiatu zen bata bestearengandik mugatzen eta ez zuen, ene iritziz, ondore zuzenik atera. Nolanahi ere den, auzi horiek maizegi poliki-poliki eta arian-arian erabakitzen dira. Bat ez natorrela esatea ez dut aski. Hark eskaini digun giltzaren ordez beste bat, atea hobeki irekiko duena, eskaini behar nuke eta ez naiz gauza. (Idazlan guztiak, Mitxelena, K.
3 ikus Goenaga, P. 1988
4 Azken batean, denborazko perpaus menderatuetan eta erlatiboetan gertatzen den gauza bera daukagu hemen ere: subjuntiboaren erabilera zaharkitutzat jotzen da, eta ordezko gisa, aspektu ez-burutua duen forma erabiltzen dugu: (i)Amaitzen dudanean esango dizut / amaitzen dudanean, beti negarra ateratzen zait. Interpretazioaren aldetik, ez dago inongo arazorik: perpaus nagusiko adizkiak argi uzten baitu zertaz ari garen.

lanaren aipamena nola egin...

Euskara Institutua, EHU, "Aspektu markarik gabeko baldintza perpausak", Sareko Euskal Gramatika (SEG), www.ehu.eus/seg
ISBN: 978-84-693-9891-3