Erabiltzaile Tresnak


morf:5:21

Diskurtso markatzaileak

Juntagailuek perpausak elkartzen dituzte Hitz egiterakoan hiztunak erabiltzen dituen lotura baliabideak ikusiko ditugu atal honetan. Perpausa da gramatikaren oinarria. Perpausak elkarren artean juntagailuen eta menderagailuen bidez lot ditzakegu. Hori aztertzen du sintaxiak. Baina badira beste lotura batzuk perpausetik urrunago eramaten gaituztenak. Hala ere esaten badugu, adibidez, hori perpausetik haratago den testuinguruan bakarrik uler daiteke, dizkurtsoaren mailan, perpausetik kanpo dagoen beste zerbaiti egiten baitio erreferentzia. Beste hitzetan esateko: hizkuntzak baditu baliabide batzuk perpausak diskurtsoaren mailan, eta ez bakarrik perpaus mailan, egituratzeko. Diskurtso markatzaile deituko ditugu holako loturak egiten dituzten hitzak edo hitz multzoak.

Juntagailuak, menderagailuak eta lokailuak

Solasean hasten garelarik, hitz egiten, hotsak erabiltzen ditugu esanahi bat aditzera emateko. Ez dira, noski, nolanahiko hotsak, hots horien interpretazioak kategoria abstraktuetara eramaten baikaituzte, eta horrela bereizten ditugu, hots horien azpian, perpausak. Perpausak, unitateak badira ere, ez dira unitate laxoak, eta harremanak dituzte atze-aurrean dituzten gainerako perpausekin. Batzuetan perpaus bakunak osatzen ditugu (Jon etorri da) edo konplexuak (Jon etorri dela esan dute), beste askotan. Horrela osatzen dugu diskurtsoa eta testu koherenteak eratzen ditugu. Testu koherente horiek osatzeko, hiztunak hainbat baliabide erabiltzen ditu:

  • Juntagailuak dira, juntaduran erabiltzen direnak:
    • Mikel berant jaiki zen, eta trena galdu zuen.
  • Menderagailuak dira beste batzuk:
    • Mikelek bazekien berant jaikitzen bazen trena galduko zuela.

Juntagailuak eta menderagailuak perpaus mailako loturak dira: perpaus bat beste batekin lotzen dute, eta horrela beste perpaus konplexuago bat sortzen da. Baina sortu den unitate hori ere perpausa da, ez da besterik: perpaus elkartua nahi bada, baina perpausa. Perpausak elkarren artean lotuz, perpaus elkartuari irekitzen diote bidea.

Baina ez dira juntagailuak eta menderagailuak gure eguneroko hizkeran erabiltzen ditugun lotura bakarrak. EGLU-III liburukiak beste lotura batzuk aztertu zituen, “lokailu” deitzen zituenak:

  • “perpausak josiz goragoko testu bat, ondo jositako testu bat, koherentea, osatzeko erabiltzen ditu hiztunak” (EGLU-III:1).

Baina kontura gaitezen, lotura berri horrek ez duela nahitaez sortzen beste perpaus bat, baizik testu zabalago bat, eta testu horretan maila askotako perpausak egon litezke. Ez gaude orain perpaus mailan, baizik diskurtso edo testu mailan. Lokailuak, juntagailuak eta menderagailuak bezala, lotura hitzak dira, baina testu mailako loturak, ez perpaus mailakoak. Hori modu grafikoan aurkezteko, esan dezagun juntagailuak edo menderagailuak idazteko orduan erabiltzen ditugun puntuen artean ageri direla. Baina lokailuek puntuen gaineko perpausak jartzen dituzte harremanetan. Hortaz, gramatika baliabideak dira horiek ere, baina ez dute zerikusirik juntadura edo menderakuntzarekin. Kontu desberdinak dira.

Testua Perpausa
lokailuak juntagailuak eta menderagailuak

Lokailuak eta juntagailuak bereizten

Euskaltzaindiaren gramatika horretan lokailuak eta juntagailuak bereizten dira. Lokailuak diskurtsoari dagozkio, eta juntagailuak perpaus mailako loturari. Zer esan nahi den horrekin, testu honetan ikus daiteke:

  • Uste baino lehenago amaitu ziren oporrak, eta etxera itzuli behar izan genuen. Miren, ordea, pozik zegoen. Horrenbeste maite zuen Jokin ikusiko baitzuen arratsalde hartan berean. Eta hori egin zuen. Etxera ailegatu bezain laster, maletatik gauza guztiak atera zituen, armairuan sartu arropa garbia, garbitzekoak makina ondoan utzi, eta bizikleta hartu zuen Jokinen etxe aldera abiatuz. Pantxok ere ez zuen ematen hain triste zegoenik. Egia esatekotan, aspalditik zegoen etxera itzultzeko grinan, hantxe utziak baitzituen bere adiskide guztiak hilabete bat lehenago. Gainera, berari, egia esatekotan, oporrak ematen zituzten herrixka hura ez zitzaion gehiegi gustatzen. Nahiz urte batzuk zeramatzan bere gurasoekin mendi arteko herri hartara joaten abuztu hasiera guztietan, ez zuen laketzen erraz. Hortaz zegoen orain, bueltan zela, aski pozik. Xanti zen txikiena, eta ez zituen gauzak garbi: ez zekien etxean gelditu, logelan pilatzen zitzaizkion jostailuen artean, edo Borja ikustera joan. Bi gauzak egin nahi zituen, biak batera, baina ez zekien ongi zer egin.

Testuingurua

Testu horretan hiztegiko hitz arruntak ageri dira: uste, amaitu, opor, arratsalde, eta abar. Badira, izan, beste hitz mota batzuk ere: adibidez, etxera hitza ez da hiztegian ageri, baina bai, ordea, etxe hitza. Bistan denez, hiztegian aurkitzen ahal den etxe hitzari marka morfologiko bat erantsi zaio, ez da besterik gertatzen hor. Badira, dena den, kapitulu honetan aztertu nahi den gaia dela eta, aipatu behar diren beste hitz batzuk ere: eta, ere, gainera, horregatik, edo, baina. Horiei buruz emango da informazioa segidan. Hona hemen berriz ere testua, hitz horiek azpimarraturik daudela:

  • Uste baino lehenago amaitu ziren oporrak, eta etxera itzuli behar izan genuen. Miren, ordea, pozik zegoen. Horrenbeste maite zuen Jokin ikusiko baitzuen arratsalde hartan berean. Eta hori egin zuen. Etxera ailegatu bezain laster, maletatik gauza guztiak atera zituen, armairuan sartu arropa garbia, garbitzekoak makina ondoan utzi, eta bizikleta hartu zuen Jokinen etxe aldera abiatuz. Pantxok ere ez zuen ematen hain triste zegoenik. Egia esatekotan, aspalditik zegoen etxera itzultzeko grinan, hantxe utziak baitzituen bere adiskide guztiak hilabete bat lehenago. Gainera, berari, egia esatekotan, oporrak ematen zituzten herrixka hura ez zitzaion gehiegi gustatzen. Nahiz urte batzuk zeramatzan bere gurasoekin mendi arteko herri hartara joaten abuztu hasiera guztietan, ez zuen laketzen erraz. Hortaz zegoen orain, bueltan zela, aski pozik. Xanti zen txikiena, eta ez zituen gauzak garbi: ez zekien etxean gelditu, logelan pilatzen zitzaizkion jostailuen artean, edo Borja ikustera joan. Bi gauzak egin nahi zituen, biak batera, baina ez zekien ongi zer egin.

Zer dute bereizgarri azpimarratutako hitzek? Har ditzagun, hasteko eta hitza duten testu zatiak:

  • Uste baino lehenago amaitu ziren oporrak, eta etxera itzuli behar izan genuen
  • Eta hori egin zuen
  • …garbitzekoak makina ondoan utzi, eta bizikleta hartu zuen Jokinen etxe aldera abiatuz.
  • Xanti zen txikiena, eta ez zituen gauzak garbi.

Hitzen balioa aldatzen da

Ohartuz gero, berehala ikusten da eta horiek guztiak ez direla berdinak. Esaterako, lehenbiziko adibideko eta delako horrek maila bereko bi perpaus lotzen ditu:

  • [uste baino lehenago amaitu ziren oporrak] eta [etxera itzuli behar izan genuen].

Baina bigarren adibidean ageri den eta horrek ezin ditu bi perpaus lotu, hain zuzen ere, perpausa hitz horrekin hasten baita zuzenean:

  • eta [hori egin zuen]

Lehenbiziko kasuan bi perpaus lotzen ditu eta hitzak. Bigarrenean, ondoren datorren perpausa beste zerbaitekin lotzen du. Hori da desberdintasuna. Desberdintasun bat, bederen, desberdintasun formala, neurri batean. Bietan, ikusten denez, eta hitzak zerbait informazio gaineratzen dugula adierazten du. Lehenbiziko kasuan oporrak amaitu direlako informazioari, “etxera itzultzea” gaineratzen zaio. Bigarrenean “hori egin zuen” delako hori beste zerbait gaineratzen zaio, baina aurreko adibidean ez bezala, zerbait hori (informazio hori) ez da ageri perpausean. Eta hitzak, ikusten denez, informazioa gaineratzeko, gehitzeko, emendatzeko, bidea irekitzen du. Eta gehitze edo emendatze hori perpaus mailan gerta daiteke, eta horrek bi perpaus lotzen baldin baditu, edo testu mailan, diskurtso mailan gaineratzen baldin badu zerbait. Bigarren adibidean badakigu zer gaineratzen duen, egite horrek esan nahi baitu Jokin ikustea dela. Horixe da aurreko esaldiak aditzera ematen duena. Perpausen arteko loturak egiteko erabiltzen diren hitz hauek juntagailu deitzen ditugu (hemen maila bereko perpusez ari gara, jakina, bai baitira juntagailuez gain menderagailuak ere, baina horiek beste nonbait ikusiko dira), eta delako perpaus bat testuarekin edo diskurtsoarekin lotzen duten hitzak, berriz, lokailu. Perpausek, hortaz, askotan eramaten dituzte aurreko perpausarekin halako erlazio mota bat markatzen duten hitzak eta partikulak, hemen berean ikusten den gisan. Batzuetan, partikula horrek perpaus elkartuetan ageri dira, esan bezala, eta beste batzuetan laxo, iduriz, lotura hori perpausetik kanpo dagoen zerbait eginez.

Badira, hala ere, diskurtso mailako beste markatzaile batzuk, geroago aztertuko ditugunak. Hona hemen adibide hauek:Berandu esnatzeak urduritu egiten gaitu askotan

  • Mikel berandu jaiki zen. Hots, beti bezala.
  • Ez dirudi oso egokia ideia guztiak zaku berean sartzea. Alegia, ez dira guztiak maila berekoak.
  • Kristautasunak dio bizitza honen ondoren badela beste bat hasiera eta amaierarik gabea. Hau da, gu hil ondoren berriz ere gauzatuko garela betiko, baina beste modu batean.

Markatzaileak

Holako hitzek eta itzuliek ere (hots, hau da, alegia, eta abar) nolabaiteko marka ezartzen diote diskurtsoari eta esaten denaren harian lotura bat ezartzeko balio dute. Hauek guztiak orain arte gramatiketan “lokailu” deitu izan direnak aztertu ondoren ikusiko dira hemen. Ikusten denez, hitz bera, non ageri den, eta nola, juntagailua (perpausen arteko lotura egiteko), edo lokailua (diskurtso mailako lotura segurtatzen du) izan daiteke. Bestetik, hitz hauen esanahiari kasu egiten bazaie, batzuk emendiozkoak izan daitezke (eta da kasu argia), zerbait emendatzen dutelako, gaineratzen dutelako. Baina goiko testuan ageri diren lokailu edo juntagailu guztiak ez dira, bistan denez, emendiozkoak. Hor ageri dira ordea, ere, gainera, hortaz eta edo, azpimarratuak. Horietan, bistan denez, ere eta gainera emendiozkoak dira, eta bezala, ematen den informazio horretan gaineratze zerbait azpimarratzen baita. Aldiz, ordea bezalako zerbaitek aurkaritza adierazten du, edo bezalako batek hautakaritza, eta hortaz bezalako batek ondoriotasuna adierazten du.

Esanahairen aldetik hitz edo partikula hauek sail desberdinetan multzokatzen ditugu, eta batzuetan (ez guztiak) lokailu edo juntagailu izan daitezke, testuinguruaren arabera.

Perpausak eta testua

EGLU-III idatzi zen garaian, 80ko hamarkadan, euskal gramatikak ez ziren lokailuez sobera kezkatzen. Liburu hura izan zen lehenbizikoa gai hauetaz modu sistematikoan arduratu zena. Aurretik ezer gutxi egina zen, eta betiere ez modu sistematikoan.

Bestetik, inguruko hizkuntzetan egiten ziren gramatikari buruzko azterlanetan, euskaraz “lokailu” deitu genituen elementu funtzional hauen gaia gehiago ikertu bazen ere, gaia berez nahiko berria zen gramatikan ageri diren aztergai topikoekin (subjektua, perpausa, aditza, adjektiboa…) konparatuz gero. Geroztik, ordea, lan asko egin dira zenbait hizkuntzatan.

Lan horiek kontuan izanik, badirudi garai hartan aukeratu zen terminologia, “lokailu”, ez dela, beharbada, oso egokia. Egia da ez dagoela oraindik batasun osorik kontu honetan, baina “lokailu”ren ordez, egokiago irizten diogu “diskurtso markatzaile” terminoari, hori baita kanpoko hizkuntzetan gehien erabiltzen den terminoa. Egokia ikusi dugu guk ere euskaraz termino hori erabiltzea (edo DM, besterik gabe), geroago emango ditugun arrazoiak direla eta.

lokailu → SEG → diskurtso markatzaile

Harrezkero euskararen gainean ere egin dira lan zehatzagoak. Ezinbestean Alberdi (2014) eta bere ikerketa taldeak egindakoa aipatu behar da hemen. Berak ere diskurtso markatzaile (DM) terminoa proposatzen du, eta hori erabiliko da hemen aurrerantzean.

Hizkuntza eta hizketa

Gramatikaren helburua aski garbia da: hiztunak hizkuntza bat dakienean, “zerbait” badaki, jakintza bat bereganatu du. Eta gramatika da “dakien” horren berri eman nahi duen lanabesa. Hizkuntza, hortaz, “jakite” bat da. Hiztun arrunta, mintzatzen hasten denean, “jakite” edo ahalmen horren jabe dela erakusten du, nahiz eta askotan ez den jakintza horren jakitun kontzientea. Beste haibnat giza ahalmenekin ere gertatzen da hori: irudi bat interpretatzen duenean, kale bat autoz betea ikusten duenean, eta abar, ez du kontzientziarik onartzeko hori egitea posible dela ikaragarri konplexua den jakite bat garatu duelako. Bestela ezingo lukeela errealitate hori interpretatu. Hitz egitea oso ekintza konplexua da Hizkuntza ere oso mekanismo konplexua da, eta hizkuntza “praktikan” jartzeko, oso elementu desberdin eta aberatsak (hotsak, hitzak, perpausak) erabili behar ditu ezinbestean. Hizkuntzaren jabe izateak 1 (hizkuntza gaitasuna deritza horri), hizkuntza “jakiteak”, elementu horiek guztiak menderatzea eskatzen du. Menderatze hori bere osotasunean egin behar da, sistema osoa dago jokoan, eta modu orokorrean gertatzen da, ez zatika. Norbaitek hizkuntza menderatzen duela esaten dugunean ez gara modu dotorean mintzo dela esaten ari, ez dugu horrekin pentsatu behar hitz asko eta aberatsak erabiltzen dituztenak bakarrik direla hizkuntza menderatzen dutenak. Hizkuntza jakitea ez da hori, baizik beste zerbait. Hizkuntza dakienak badaki perpausak modu egokian, bestek ulertzeko moduan, eraikitzen. Baina hizkuntzarekin lotura zuzena ez duten beste jakintza batzuk ere baditu hiztun horrek. Hiztunok beste jakite batzuez ere baliatzen gara hitz egitean. Hiztunak, hizkuntza gaitasunaz baliatuz, eta beste jakite horiek ere Ez dute elkar ulertzenerabiliz, perpausak sortzen ditu. Gai da perpaus berriak sortzeko, inon ere aurkitzen ez diren perpausak, inork ere esan edo idatzi ez dituenak. Perpausak sortzen ditu, alegia. Aldiro ari da perpausak oharkabean sortzen. Hizkuntzaz jabetu denean, hizkuntza hori arautzen duten maila askotako arauak barneratu ditu (hori gabe ezingo luke hitz egin), eta hitz egitean arau horiek abian jartzen ari da. Arau berezi horiek, definitzeko zailak direnak sarritan, erabiltzen ditu hotsak eta esanahiak elkarren artean lotzeko. Hori da, azken batean, hitz egitea: hots batzuk entzutea, eta barneratuak ditugun arau batzuei esker, hots horiek interpretatzeko gai izatea. Eta alderantziz: guk geuk zentzua duten eta bestek ulertzeko modukoak diren hotsak sortzeko gai izatea.

Hitz egitea: hots batzuk entzutea, eta barneratuak ditugun arau batzuei esker, hots horiek interpretatzeko gai izatea.

Ohart gaitezen, zernahi gisaz, bi kontzeptu nagusi ditugula hemen: hiztunak “jakitate” bat du barruratua, horri esaten diogu hizkuntza gaitasuna. Baina hitz egiten duen aldi bakoitzean jartzen du praktikan dakien hori, aldi bakoitzean modu diferentean gainera, etengabe sortzen ari baita, hitz egiten duen bakoitzean, esaldi berriak. Jakite hori eguneroko elkarrizketan erabiltzeari hizketa esaten diogu. Hizketa, hortaz, hizkuntzaren gaitasuna praktikan jartzea baizik ez da. Hizkuntza gauzatzea, beste hitzetan esateko. Bi kontzeptu horiek, hizkuntza (dugun gaitasuna, dugun ahalmena) eta hizketa (gaitasun horren jarduera praktikoa), ongi bereizi behar dira, hortaz.

Hizkuntza: hitz egiteko gaitasuna, ahalmena.
Hizketa: hitz egiteko gaitasunaren jarduera praktikoa.

Hizkuntza eta perpausa

Perpaus hitza zentzu bat baino gehiagotan erabili izan da: Jone joan da esaten badu norbaitek, hori perpausa dela esan ohi da. Baina, konturatzen garenez, hori hizkuntzaren ariketa baizik ez da eta, hortaz, hizketari dagokion zerbait. Bestetik, esaten dugu euskal gramatika gai dela Jone joan da eta horren antzeko kateak sortzeko, baina orduan ez gara hizketari buruz ari, baizik hizkuntza gaitasunaz, kate hori praktikan inoiz gauzatzen ez bada ere. Bietara erabili izan da “perpaus” hitza: hizkuntza gaitasunak sor dezakeen zerbait (sortzen ez badu ere), eta jakitearen gauzatze modu bat. Egokiago da, beharbada, kontzeptu desberdin horiek adierazteko bi hitz diferente erabiltzea:

  • Perpausa: hizkuntzaren gaitasunari dagokio.
  • Esaldia: eguneroko hizketa jardueraren emaitzari dagokio.

Horrela, nondik behatzen den, Jone joan da bata zein bestea izan daiteke: perpausa nahiz esaldia. Norbaitek Hau bista ederra! hamar aldiz esaten badu hamar toki desberdinetan, eta hamar egun desberdinetan, hamar esaldi ditugu hor, baina perpaus bakarra. Hori azaltzen du gramatikak.

Gramatika perpausez ari baita, ez esaldiez, noski, gramatikak gure gaitasun hori deskribatu nahi baitu. Horrenbestez, perpausa gramatikan ageri diren beste hainbeste kontzepturen tankerakoa da: fonema, sintagma, morfema, subjektu, aditz, izen, eta abarren tankerakoa, alegia. Beraz, horrek esalditik urrunago dagoen abstrakzio maila bat erakusten du. Hizketan esaldiak entzuten ditugu, edo esaldiak ekoizten ditugu, eta gramatikariek hortik deribatu dute perpaus kontzeptua: esaldiak ez dira perpaus gauzatuak baizik. Perpausak sortzeko ez dago mugarik. Esaldiak mugatuak dira zentzu horretan, benetan mundu errealean gauzatzen diren zerak direlako, eta gauzatu diren zer horiei bakarrik egiten baitiete erreferentzia. Perpausak ez ditugu entzuten, gramatikaren eraikin teorikoak dira, zinez entzuten ditugun esaldien propietateen berri eman nahi dutenak.

Perpausa eta esaldia

Eraiketa teorikoa eta eguneroko jarduna

Perpaus deitzen dugun hori eraiketa teorikoa da, gramatikaren barnean sortzen dugun zerbait hizkuntza fenomenoak, hobeki esan, sintaxiaren gorabeherak, ulertzeko erabiltzen den zerbait. Jakintza arlo guztietan egin behar izaten dira eraikuntza abstraktu horiek, aztertu nahi dena ongi zedarritu nahi baldin bada. Hizkuntza batean mintzo denak, badu gaitasuna hizkuntza horretan jarduteko. Esaten dugu delako horrek badakiela hizkuntza horretan hitz egiten. Azken batean, esan izan da, baduela, besteak beste, gaitasuna hizkuntza horri dagozkion nahi adina perpaus sortzeko, eta baduela gaitasuna perpausak ulertzeko ere. Baina gaitasun hori praktikan jartzen denean, norbait hizkuntza batean ari denean, eta hizkuntza horri dagozkion ahotsak sortzen dituenean, zerbait esaten duenean, esaldiak esaten dituela diogu. Hau guztia dela eta, perpausa eta esaldia maiz nahasten dira elkarren artean. Batzuetan zaila da, praktikan ere, mugak garbi bereiztea:

  • Jone gaixorik dago
  • Mattin etorri da
  • Miren bihar itzuliko da
  • autoa gelditu da

Horiek guztiak perpausak edo/eta esaldiak izan daitezke, nondik behatzen den. Perpausak, euskararen gramatika gai baita holakoak sortzeko. Esaldiak, segur aski ere, gramatikak sortzeaz gain, norbaitek ekoitzi dituelako, esan dituelako. Ikus dezagun beste hau:

  • Elorgako Martik oraintxe berean etorri da ilargitik, arratsaldeko 5etan

Gramatika, perpausa. Jarduna, esaldia

Hori perpausa da, alde batetik, euskal gramatika holakoak sortzeko gai baita, hiztunek bai baitute gaitasuna perpaus hori sortzeko (inork ere ez luke esango hori euskara izan beharrean japoniera dela, edo euskara izanik ere, gaizki eratua dela), baina beharbada ez du perpaus hori inork ere esan, ez du inork ere ekoiztu. Ikuspuntu horretatik behaturik, perpaus hori ez da, oraingoz, eta egia baldin bada ez duela inork ere ekoitzi, esaldia. Beraz, bi kontzeptu horiek bereiztea komeni da. Gramatika perpausez aritzen da, eta hiztunaren hizkuntza gaitasunarekin dago lotua; hizkuntza jarduna, ordea, esaldiez ari da, eta hiztunaren hizkuntza erabilerari begiratzen dio. Perpausa kontzeptu teorikoa da, mundu errealean existitzen ez dena, mundu errealean esaldiak aurkitzen baitira, benetan hiztunek barneratua duten gramatika hori dela eta, besteak beste, esaten dituztenak.

Urrunago ere joan gaitezke:

  • Jonek errin urtiko bat likurri zuen

 Ez dute kolorerik, ikusten denezHori esaten badugu, ez dakigu zertaz ari garen. Gramatikaren ikuspuntutik perpausa gramatikala da, baina gure kulturak ez digu argi aski ematen hori zuzen interpretatzeko. Gerta liteke beste norbaitentzat hitz horiek benetan existitzea haren hiztegian. Areago:

  • Kolore gabeko ideia berdeak gogoan ditu

Zuzentasuna eta egokitasuna

Hori entzuten badugu, gramatikaren ikuspuntutik zuzena da perpausa, baina ez da egokia kultura ikuspuntutik, ideiek ez baitute kolorerik (non ez garen metaforikoa den zerbaitez ari) eta, izatekotan ere, ideia bat ezin baita aldi berean kolore gabea eta berdea izan. Baina kontu horiek guztiak ez dagozkio gramatikari, baizik beste zerbaiti. Hizkuntza gaitasuna atal desberdin eta konplexuek osatzen dute, jakina: gramatikak, kulturak, munduari buruz dugun jakituriak (ez dugu esango horregatik Erroma Ondarroa ondoan dagoen herri txiki bat da, munduari buruz dugun ezagutzak esaten baitigu hori ez dela hala, gramatika aldetik hori zuzena bada ere), gure esperientziak, gure memoriak, eta abar.

Esaldiak mundu errealekoak direnez, badira anitz esaldi perpaustzat nekez hartzen ahal direnak. Hitzegiterakoan gure jarduerak ez ditu errespetatzen perpaus teoriko baten ezaugarri garbiak: pentsa, esaterako, zenbat aldiz trabatzen garen hitz egin nahi dugunean, zenbat aldiz zerbait esaten hasi, eta beste ideia bat gurtzaturik ematen diogun hasiera perpaus berri bati, eta horrekin ari garela, arras amaitu gabe, zenbat aldiz mozten dugun bigarren hori ere edozein gauzagatik: norbaitek telefonoz jotzen duelako une horretan, ohartu gabe erori garelako, erabili nahi genuen hitz hark huts egin digulako edo ideia behin betiko trabatu zaigulako. Horrexegatik ez dira parekoak perpausak eta esaldiak. Esaldiek betetzen dute bere helburu komunikatiboa, baina okerrak izan daitezke gramatikaren ikuspuntutik, eta, duda gabe, okertzat joko genituzke.

Gramatikaren mugak eta jardunaren mugak

Alderantziz ere gauza bera gertatzen da: gramatika gai da perpausak sortzeko. Eta gramatika gai da perpaus bat beste baten barnean sartzeko:

  • jon etorri da
  • Mirenek dio [Jon etorri dela]
  • Koldok entzun du [Mirenek diola [Jon etorri dela]]
  • Irakasleak aipatu du [Koldok entzun duela [Mirenek diola [Jon etorri dela]]]
  • badakizue [irakasleak aipatu duela [Koldok entzun duela [Mirenek diola [Jon etorri dela]]]]?

Hemen galde dezakegu non dagoen muga: zenbat perpaus txerta ditzakegu bata bestearen barnean? Gramatikaren erantzuna: nahi adina. Gramatikaren ikuspuntutik ez dago mugarik. Nahi adina, aspertu arte sar daitezke perpausak…. baina nekez ulertuko genuke esan nahi dena perpaus asko sartzen baditugu. Gure burmuinak baditu mugak, gure memoriak mugak ditu, guk ez dugu gaitasun fisiologikorik etengabe perpaus lotuak ekoizteko. Hizkuntza jarduerak baditu gramatikak ez dituen mugak, hori gertatzen da. Jarduera horrek jartzen ditu mugak, ez gramatikak. Eta hizkuntza jarduerak baztertzen ditu bestela ere gramatikak erraz sortzen dituen perpaus zuzenak:

  • bidegurutzera iristen zarenean, hartu beldurrik gabe
  • bi orduko siesta ederra egin dut, ordu bietatik hirurak arte
  • beti komeni da besteen hiletetara joatea, bestela ez baitira inoiz ere etorriko haiek zurera

Munduaren informazioa, gramatikaren muga

Berehala ohartzen gara perpaus horiek gramatika aldetik zuzenak izanik ere (ezingo genuke gramatika hutsik aurkitu), ez direla egokiak euskaraz, zerbaitek huts egiten duela. Hain zuzen ere, hizkuntza gramatika baino gauza asko gehiago da, eta “gauza gehiago” horretatik egiten du hemen huts zerbaitek. Hori da jarduera. Eta horregatik bereizi behar da hiztunaren gaitasuna, hiztunak duen gramatika perpausak sortzeko, eta hiztunaren jarduera, hiztunak praktikan (gramatika, eta hizkuntza ekoitzeko parte hartzen duten gainerako baliabide guztiak indarrean daudela) egin duen ariketa, arialdia. Goiko adibideetan ez digu gramatikan esaten ezin dela bidegurutzea hartu, baizik praktikak, praktikak esaten du bidegurutzean bi bide izaten direla gutxienez, eta horietako bat bakarrik hartzen dela. Eta munduari buruz dugun ezagutzak esaten digu ordu bietatik hirurak arte ordu bateko desberdintasuna dela, eta hori hala bada, ezin dugula tarte horretan bi orduko siesta egin. Eta azkenean, nekez etorriko da gure hiletetara lehenik hileta izan duen norbait. Baina horiek guztiak ez dira gramatika kontuak.

Beste desberdintasun bat ere hemen ikusten da. Demagun norbait badoala solairuz solairu, eta atez ate, hogei aldiz segidan esaten: “Jon etorri da”. Hogei aldiz esango du hori, hogei aldiz esaldi bera. Baina zenbat perpaus dago hor? Bat, jakina. Hara hor beste desberdintasun argi bat. Horregatik esaten dugu perpausa gramatikaren lehengaia dela, solasalditik eta hizkera bizitik gramatika kontuak azaltzeko asmatzen den kontzeptua. Perpausa eta esaldia bereizten ditugu, bai, zein bere mailan jarriz, eta nola perpausen artean badiren erlazioak, esaldien arteko erlazioak ere gertatzen dira, hainbeste mailetan. Esaldiek badituzte lotura sintaktikoak eta semantikoak, esate baterako. Jo dezagun ondoko perpaus hau:

  • nik ez dakit nola egiten den hori

BRAILE SISTEMAN IDAZTEKO TRESNABistan da perpaus hori (esaldia, norbaitek esaten duenetik) nekez ulertuko dugula bere osotasunean, huts-hutsean eta bera bakarrik azterturik. Zer da, esate baterako, hori delako hori? Horren erreferentzia ezin da agortu perpaus mailan, eta inguruak emango digu. Esaldi hori inguru jakin batean entzungo dugu, edo esan. Eta inguru horri esker jakingo dugu zertaz ari garen, inguruak ematen dio zentzu osoa, ulertu ahal izateko:

  • agindu didate itsu bati erakutsi behar diodala Braile sisteman irakurtzen. nik, ordea ez dakit nola egiten den hori

Orain ulertzen ahal da esaldiaren esanahia, testuinguruak ematen baitigu. Gainera, berriz, bestalde, dena den… bezalako lokailuek ere funtzio hori dute, lan hori egiten dute. Ikusten denez, hau guztia azaldu nahi denean, gramatikaren mugak gainditurik geratzen dira.

Perpausa, gramatikaren oinarria

Perpausa da gramatikaren lehengaia, esan den bezala. Eta gramatikaren oinarrian kokatzen da perpausa, gramatikak perpausaren analisia, perpausak nola sortzen baitira, perpausen gorabeherak… aztertzen baititu. Baina bestetik esan dugu badirela hizkuntza fenomeno batzuk perpausa baino urrunago doazenak, perpausak ez baititu agortzen analisi mota guztiak. Hori betetzera datoz, esate baterako, Testu Gramatikak, testu gramatikek hori baitute helburu, alegia, perpausa baino zabalagoak diren inguruneak azaltzea. Atal honetan perpausaren gramatikaz ari garenez, muga argiak jarriko dizkiogu erakutsi nahi den gramatika honi. Perpausek badute, izan ere, ezaugarri berezi bat: perpausaren barnean dauden elementu guztiak kategorietan sailka ditzakegu (izenak, adberbioak, izenondoak… dira kategoriak). Horretarako aski da ikustea nolako distribuzioa duten. Horretan oinarriturik esaten dugu ikusi, esaterako, aditza dela, eta etxe, berriz, izena, edo gaur, adberbioa. Horrela konturatzen gara hitz hauek sail desberdinekoak direla, eta batzuek laguntzailea har dezaketela, eta beste batzuek ez: ikusi dut, adibidez, esan daiteke, baina ez *etxe dut. Eta batzuek mugatzailea hartuko dute, baina beste batzuek ez: etxeak, baina ez *gaurrak. Beraz, perpausaren barnean dauden hitzak kategorietan banatzen ditugu, eta gai gara, gainera, hitz horiek sintagmetan egituratu eta perpaus barneko mailak bereizteko. Horiek ez dira unitate beregainak, baizik perpausaren osagaiak. Baina hori ezin dugu egin perpausarekin berarekin. Perpausa beste perpaus batekin lotzen dugu, baina hortik sortzen den unitatea perpausa da berriz ere. Batzuetan perpausa izen baten barnean bil daiteke (etorri den gaztea), baina izen hori, berriz ere, goizago edo berantago, perpaus baten barnean bilduko da. Beraz, beti amaitzen dugu perpausarekin. Beti bada muga bat: nola norbaitek bere burua ispilu batean ikusten duen, eta ispilu horretan beste ispilu bat jar dezakeen nahi adina irudi sortuz horrela, holako zerbait hemen ere. Ispilu bat da abiapuntu, ispilua da perpausa. Baina barnean dituen elementu guztiak nahi adina biderkatzen dira, bata bestearen barnean txertatuz, errekurtsibitateari esker. Baina azkenean beti perpausa. Hori da gramatikaren abiapuntua eta gramatikaren muga. Horrela, perpausak kateaturik gera daitezke, maila desberdinetan (parean, bata bestean txertatua, eta abar), baina beti perpaus bakarra geratuko zaigu azkenean:

Perpausa
perpausa perpausa perpausa perpausa perpausa
1 2 3 4 5

Adibide horretan ikusten da, esaterako, aipatzen ditugun egitura mailak nola nahasten diren elkarren artean:

  • [ zein ongi kantatzen duen esaten dioten bakoitzean gorri-gorri jartzen da eta lasterka joaten da bere gelara liburu bat hartzera ]
  • [ [ zein ongi kantatzen duen esaten dioten bakoitzean gorri-gorri jartzen da ] eta [ lasterka joaten da bere gelara liburu bat hartzera ] ]
  • [ [ [ zein ongi kantatzen duen esaten dioten bakoitzean ] gorri-gorri jartzen da ] eta [ … ] ]
  • [ [ [ [ zein ongi kantatzen duen ] esaten dioten bakoitzean ] … ] eta [ … ] ]
  • [ [ [ [ ….] ] ] eta [ lasterka joaten da bere gelara liburu bat hartzera ] ]
  • [ [ [ [ ….] ] ] eta [ lasterka joaten da bere gelara [ liburu bat hartzera ] ] ]

Perpaus gramatikalak ez dira beti egokiak

Burmuinaren mugak ez dira erraz definitzeko, baina izan muga argiak ditu burmuinak perpaus konplexuak prozesatzeko orduan, ikusten denez. Bestelako perpaus asko ere onartezinak gerta daitezke. Gramatikaren ikuspuntutik perpaus zuzenak dira honako hauek, baina ez dira batere egokiak jarduera aldetik:

  • Andere txit argia, zer dion?
  • Goizeko gauerdia zen.

Ez dute horiek gramatika araurik hausten, baina ez dira batere egokiak. Desegokitasun horren arrazoia ez da bilatu behar perpaus horien konplexutasunean, ez baitira konplexuak. Ez dute egitura araurik ere hausten, baina hiztunak badaki (edo jakin behar luke) ezin direla hizketaren maila formala eta informala nolanahi nahasi. Esan dezagun, zernahi gisaz, hori guztiz kulturala dela: gaur hizkera formala dena, eta halako egoeretan erabili beharrekoa, biharko egunean aldaturik gerta daiteke. Gaur hezibide txarrekoa dena bihar arrunta izan daiteke.

Bigarren perpausean beste zerbait gertatzen da: ez da egokia goiza eta gauerdia ezin direlako uztartu. Munduaz daukagun ezagutzak argitzen digu horrelakorik ez dela posible.

Kontzeptuak zuzen bereizteaz

Hortaz, komeni da esaldia eta perpausa bereiztea. Bi kontzeptu dira, bata hizketarekin lotzen dena, eta hizkuntzarekin bestea, hizketa eta hizkuntza ere bi kontzeptu desberdin direnez gero. Esaldia hizketarekin lotzen da, eta perpausa hizkuntza ahalmenarekin. Gramatikarekin, azken batean, gramatika arduratzen baita hiztunak duen ahalmenaz. Solasaren oinarrizko osagarria da esaldia, eta perpausa, berriz, gramatikaren langaia eta lehengaia.

esaldia → hizketa
perpausa → gramatika

Hitz egiten dugunean, perpausak kateaturik ageri dira, eta lotura horien berri ematen du gramatikak, betiere maila batean. Baina bada beste maila bat non gramatikak ezin duen gehiegi esan: testuaren edo diskurtsoaren maila, hain zuzen ere.

Perpausa, gramatikaren lehengaia

Gramatika, noski, solasetik abiatzen da, hori da “entzuten” duguna, edo hiztuna “esateko” gai dena. Eta solasaldiaren datuetatik abstrakzioa egiten du gramatikak perpaus kontzeptura iritseko. Perpausak markatzen ditu gramatikaren mugak, baina berehala konturatzen garenez, perpausek badituzte, juntaduraz edo menderakuntzaz gain, elkarren arteko beste lotura batzuk ere. Erraz ikusten da hori testu honetan, esate baterako:

  • Neure burua berriz ere presondegian ikusi nuenean, haren irudiari lotu nahi nintzaion eriosuar. Haren beroak inguratzen ninduen ametsetan eta eguargiz. Elkarri idazten genion. Gero, ez dakit ongi zer gertatu zen. Bitarteko genituen kartek eskaintzen ziguten gaia idorregia zen, agian, eta alferrik egiten genituen leherrenek asperturik eta gogaiturik utzi gintuzten azkenean. Dena den, gero eta bakanago agertzen ziren eskutitzak; azkenik, mututu ziren. Ez diot sekula txartzat hartu. Horrelaxe garabiltza bizitzak. Hura urrundu zuen eta azken batean nerau naiz, segur asko, urrutien saihestu nauena. ("Motivo español", Idazlan guztiak, Mitxelena, K.)

Solasaldiko esaldiak diskurtsoan loturik

Testu bat, idatzia izanik ere, solasaldi baten zatitzat hartzen da. Eta solasaldietan arrunta da esaldi bat baino gehiago agertzea. Esaldi horiek nolabaiteko jostura dute elkarren artean: badituzte lotura sintaktikoak eta semantikoak, eta koherentzia izateko (hiztunok koherentzia bilatzen dugu testu eta solasaldietan, gure artean gauzak komunikatu nahi baditugu), lotura horiek ezinbesteko bihurtzen dira.

Testuaren koherentzia

Koherentea izateko, zenbait faktore hartu behar du kontuan testuak. Hasteko, solasgaia aldatzen bada ere, beti izango da nolabaiteko erlazioa diskurtso edo testuaren atalen artean. Ezin da gaia nolanahi aldatu. Aldaketa batzuk naturalak dira, eta hizketa garatu ahala, gai batek beste bat ere ekar dezake, desberdina izan arren. Aldaketa handiak direnean, hizketaldiak ezinbestekoa du nolabait ere argitzea beste gai batera pasatu dela hiztuna: barkatu, gaia aldatuz… eta antzeko formulak erabil litezke horretarako, eta orduan bakarrik segi dezake, abisua eman ondoren, elkarrizketakidea nahasi nahi ez badu.

Testuko atalak lotzeko, eta haien artean duten erlazioaren berri emateko, faktore batzuek gramatikarekin dute zerikusia, eta beste batzuek ez. Anaforen kasua, esaterako, aski argigarria da. Anaforek aurrekaria eskatzen dute, eta aurrekariaren eta anaforaren arteko erlazioa perpaus berean biltzen da askotan:

  • Jonek ez du bere burua maite.

Beste batzuetan, perpaus elkartuaren barruan gerta daiteke:

  • Jonek esan du berak ez duela egingo.

Baina sarritan, perpausaren mugak gainditzen ditu:

  • Neure burua berriz ere presondegian ikusi nuenean, haren irudiari lotu nahi nintzaion eriosuar. Haren beroak inguratzen ninduen ametsetan eta eguargiz.

Testua zuzen ulertu ahal izateko, eta modu egokian prozesatzeko, perpausetik atera behar dugu. Askotan gertatzen da hori, ez bakarrik anafora batzuekin. dena den, dena dela, zernahi gisaz, alabaina… eta antzeko esapide asko etengabe erabiltzen ditugu. Horiek guztiak testu loturak dira, baina perpausaren mugak gainditzen dituztenak. Denek dituzte beren balioak.

Perpaus hutsak nekez eman dezake esanahiaren zentzu osoa: Dena den, berriz ere saiatuko naiz esaten badu norbaitek, badakigu hiztuna zerbait egiten saiatuko dela, eta saiatuko dela, gainera, zailtasunak edo eragozpenak izanik ere. Hori adierazten du dena den horrek. Perpausaren esanahia zuzen prozesatzeko testu osoa hartu behar da kontuan. Perpausa da gramatikaren muga markatzen duen unitatea, eta hortik gora ez da abiatzen. Baina batzuetan, esanahia ongi mugatzeko, gorago joan behar da.

Perpausa, gramatikaren unitate handiena

Hizketan, ari garelarik etengabe egoten gara esaldiak jaulkitzen, bata bestearen ondoren. Esaldi horiek erlazionaturik daude elkarren artean. Esan dugu esaldi horiek elkarren artean lotzeko baliabide batzuk ere baditugula. Baina aldi berean esan dugu gramatikaren ikuspuntutik perpausa dela unitaterik handiena. Geure buruari galdetu behar diogu orain zergatik jartzen duen gramatikak muga hori, zergatik erabakitzen dugun gramatikaren ikuspuntutik perpausa dela unitate handiena, eta zergatik ez dituen gramatikak kontuan hartzen hortik gorago dauden gainerako elementuak.

Eztabaidak sortu izan dira honen inguruan espezialisten artean. Eta horregatik sortu zen Testu Gramatika. Testu gramatikak eman nahi du horren berri: alegia, ez du perpaus gramatika egiten, baizik testuaren gramatika, baina gramatika batean (perpaus gramatika) eta bestean (testu gramatika) dauden metodologia eta oinarri teorikoak desberdinak dira.

Gramatikaren zeregina perpausera mugaturik

Zergatik mugatu gramatika perpausaren azterketara? Ohart gaitezen kontu batez: perpausa osatzen duten osagaiei analisi distribuzionala ezar dakieke: horrela, izenak, esaterako, edo aditzak, edo adjektiboak… kokagune jakin batean ageri dira: etxe handi / *handi etxe; bihar etorriko da / *etorriko bihar da… Gauza bera gertatzen da sintagma horien barneko osagaiekin: morfemak, fonemak, eta abar. Horiek guztiek badute distribuzio jakin bat, eta banaketa horren arabera, hitzak kategorietan sailkatzen ditugu, kategoriek antzeko testuingurua eta kokagunea eskatzen baitute. Areago, testuingurua dela eta, badakigu zein den perpausaren barneko elementuek osatzen duten egitura, neurri batean bederen: badakigu izen sintagma batek lotura handiagoa duela aditzarekin, esate baterako, adberbio batek baino.

Leonard Bloomfield

Baina perpausarekin berarekin ez da horrelakorik gertatzen, eta ezin da sartu perpausa goragoko klase distribuzional batean. Perpausek osatzen duten testua, berez, ez da beste perpaus zabalago eta konplexuago bat. Hori ere izan daiteke perpaus elkartuen kasuan, jakina, baina muga horietatik harago, aurrean duguna testua da, testu luze bat, perpaus desberdinek osatua. Baina distribuzioaren analisiak ez du maila horretan ezertarako balio, perpausak eratze linguistikoa askea baitu distribuzioari dagokionez. Bloomfieldek (Language 1933: 170) aspaldi utzi zuen agerian hori, eta argudio argiak eman zituen gramatikak bere buruari ezarritako muga hauen inguruan.

Horregatik, gramatikak perpausa aztertzen du, ez testua. Baina gramatikak, era berean, testu barnean perpausen arteko loturak eragiten dituzten elementuak ere aztertuko ditu ezinbestean, elementu horiek perpaus baten barnean daudenez gero.

Perpausaren osagaiak

Perpausak osagai asko ditu, eta osagai horien erlazioak mailakatuak dira, egitura bat osatzen dute. Horregatik esan ohi da gramatiketan perpausaren bi osagai nagusiak izen sintagma eta aditz sintagma direla. Ez edozein izen sintagma, jakina. Subjektuaren funtzioa duen izen sintagmaz ari gara. Horrek eta aditz sintagmak osatzen dute perpausa:

  • [Gure adiskide on batek] [etxe polit hori erosi du]

Baina bai izen sintagmak eta bai aditz sintagmak badituzte barnean haiek osatzen dituzten elementuak ere:

  • Gure adiskide on batek

Hori izen sintagma da, eta horren barruan beste osagai batzuk daude:

  • gure + adiskide + on + bat + ek

Eta gauza bera gertatzen da aditz sintagma honekin ere:

  • etxe polit hori erosi du
  • etxe + polit + hori + erosi + du

Eta hor bereizketa gehiago egiten segi dezakegu:

  • gu + re;
  • eros + i;
  • d + u

Denak, zein bere mailan, perpausaren zatiak dira, perpausaren osagaiak.

Perpaus batzuetan osagaiak isil ditzakegu, baina badakigu hor daudela, eta sintaktikoki eragina dutela:

  • Berehala etorriko naiz.

Hori esaten badugu, badakigu izen sintagma subjektua isilean dagoela. Hori horrela, perpausak osagai nagusi hauek ditu:

  • IS[Gure adiskide on batek] AS[etxe polit hori erosi du]

Errekurtsibitatea

Nola ulertu ondoko perpaus hau?

  • Entzun dugu gure adiskide on batek etxe polit hori erosi duela.

Perpaus horren egitura nagusia hau da (izen sintagma isildurik dago):

  • IS[guk] AS[entzun dugu gure adiskide on batek etxe polit hori erosi duela]

Baina perpaus horren barneko osagaiei behatzen badiegu, barneko egitura zein den jakin nahi badugu, beste kontu batez ohartuko gara:

  • P[ IS[guk] AS[entzun dugu P[gure adiskide on batek etxe polit hori erosi du]ela]]

Beste hitzetan esateko, hau aurkitzen dugu:

  • P[…. P[…]].

Hor ikusten da perpaus baten barnean beste perpaus bat dagoela. Beste hitz batzuetan esateko: perpaus bat beste perpaus zabalago baten zatia izan daiteke. Errekurtsibitate esaten zaio horri. Hori da gramatikaren eta hizkuntzaren funtsezko ezaugarrietako bat. Ezaugarri hori ez da mugatzen, gainera, perpausetara: perpausaren barneko osagaiekin ere gertatzen da gauza bera: IS[ IS[herria]ren izena]. Herriaren izena izen sintagmaren barnean bada beste izen sintagma bat: herria. Errekurtsibitateak esaten digu maila jakin bateko unitateak (izenak, esaterako) bata besteari erantsiz gero, edo bata bestean txertatuz, unitate zabalagoak eta konplexuagoak sor daitezkeela, eta unitate sortu berri horiek oinarrizko unitateen maila berekoak direla. Perpausaren kasuan ere berdin: perpaus batek (gure adiskide batek etxe polit hori erosi du), perpaus izateari utzi gabe, beste perpaus konplexuago bat osatu du. Argiago ikusten da hori beste adibide hauekin:

  • Gure adiskide batek etxe hori erosi duela entzun dugu.
  • Kantu hori entzun dugu.

Bi perpaus horiek egitura bertsua dute: batean izena da objektua, eta bestean mendeko perpausa. Biak dira perpaus nagusiaren osagaiak, zein bere mailan.

Perpausa eta testua

Perpausak, arruntean, testu batean ageri dira, diskurtso batean, edo hizketaldi batean, ez bakarrik. Testua da perpaus mailako unitatea osatzen ez duten perpausen hurrenkera. Baina nola perpausen hurrenkera horrek ez duen perpaus mailako unitatea osatzen (beste zerbait da), testuaren azterketa ez dagokio gramatikari. Hala ere, testu egokia eratzeko erabiltzen ditugun loturak (anaforak, adibidez, edo diskurtso markatzaileak), horiek bai, horiek aztertzea gramatikari dagokio.

Ikus dezagun, adibidez, honako testu hau:

  • Jone gaixorik zegoen. Hala ere, hola egonik ere, lanera joatea erabaki zuen.

Ikusten denez, bigarren perpauseko hola horrek aurreko perpausari egiten dio erreferentzia. Bigarren perpausean badakigu Jone dela isiltzen dugun osagaia. Eta badakigu bigarren perpauseko hala ere diskurtso markatzaileak aurreko perpausaren kontrako aurkaritza mota bat adierazten duela. Baina horiek guztiak testu mailako harremanak dira, ez perpaus mailakoak. Testu horretan perpaus bat baino gehiago dago, ez da perpaus konplexu bakarra. Bada, perpaus horien arteko harremanak, ongi ulertu nahi badira, testu mailan azaldu behar dira.

Erreferentziak

  • Aguilar, L. et al., 2006, “Los marcadores discursivos en la lengua oral informativa”. In: Casado, M., González, R. eta Romero, Mª V. (arg.), Análisis del discurso: lengua, cultura, valores. Actas del I Congreso Internacional. Madril: Arco Libros
  • Agirre, Jesus Maria, 1991, Euskal Gramatika Deskriptiboa. Bilbo: Labayru ikastegia & Bizkaiko Foru Aldundia.
  • Agirre, E.; Izaskun A.; Etxeberria, J.; Izagirre, E.; Mendizabal, K., 2005, “EuskalWordNet: euskararako ezagutza-base lexiko-semantikoa”, Euskalingua (7), 237-66.
  • Aierbe, A., 2008, “Birformulazio-estrategiak eta komunikagarritasuna administrazio testuetan” [ahozko aurkezpena], in Ugarteburu, I. eta Salaburu, P. (Arg.), Espezialitate-hizkerak eta Terminologia Jardunaldiak III, Bilbo: UPV/EHU, 241-248.
  • ——-, 2009, “Birformulazio-estrategiak eta komunikagarritasuna administrazio testuetan”. In: Ugarteburu, I. eta Salaburu, P. (Arg.), Espezialitate-hizkerak eta Terminologia Jardunaldiak III. Bilbo: UPV/EHU, 241-248.
  • Alberdi, X., 2011a, “Diskurtso-markatzaile berri bat: hurrenez hurren birformulatzailea”, Anuario del Seminario de Filología Vasca ‘Julio de Urquijo’ (ASJU), 45:1, 301-325.
  • ——- 2011b. “Erran nahi baita birformulatzaile esplikatiboa gaurko prosan”. Anuario del Seminario de Filología Vasca ‘Julio de Urquijo’ (ASJU) 45:2, 277-304.
  • Alberdi, X.; Ezeiza, J., 2012, “Birformulazioa eta birformulatzaile esplikatiboak hizkera juridikoan”, Euskera, 57, 3, 607-657.
  • Alberdi, Xabier & Landa, Josu. 2013, “EUDIMA corpusetik adibideak erauzteko lan-tresna: unitate fraseologiko-diskurtsiboak aztertzeko lanabesa”. In X. Alberdi & P. Salaburu (eds.): Ugarteburu Terminologia Jardunaldiak (V) (2013). Terminologia naturala eta terminologia planifikatua euskararen normalizazioari begira Bilbo: UPV/EHU
  • Alberdi, Xabier (ed.). 2014a, Birformulazioa eta birformulatzaileak euskaraz. Bilbo: UPV/EHU
  • ——- 2014b, “Birformulatzaile esplikatiboak (alegia, erran nahi baita, hau da, hots) egungo euskara estandarrean: erabat baliokide ote?”, Euskera (ISSN: 0210-1564), 2014, 59, 2, 629-670.
  • ——- 2015. “Diskurtso-markatzaile berri batzuk: beste hitz batzuetan (esanda/esateko), beste hitzetan (esanda/esateko)”. In M.J. Ezeizabarrena & R. Gomez, R. (eds.), Eridenen du zerzaz kontenta. Sailkideen omenaldia Henrike Knörr irakasleari (1947-2008). Bilbo: UPV/EHU. 1-25.
  • Álvarez Rosa, C. V., 2001, “La reformulación perifrástica”. In. Álvarez Rosa, C. V., Análisis discursivo del género homilético actual. Doktorego-tesia. Salamanca: Universidad de Salamanca, 272-308.
  • Anscombre, J.-C.; Donaire, M.L. & Haillet, P.P. (éds.), 2013, Opérateurs discursifs du français. Eléments de description sémantique et pragmatique, Suisse: Peter Lang.
  • Aschenberg, H.; Loureda, Ó. (eds.), 2011a, Marcadores del discurso: de la descripción a la definición. Frankfurt am Main: Iberoamericana-Vervuert.
  • ——-, 2011b, “Introducción. Marcadores del discurso: descripción, definición, contraste”, Aschenberg, Heidi/Loureda, Óscar (eds.): Marcadores del discurso: de la descripción a la definición. Frankfurt am Main: Iberoamericana-Vervuert, 9-31.
  • Azkarate, Miren (2013, “Hain zuzen (ere) diskurtso-markatzailea: lokailu ala operadore?” Eridenen du zerzaz kontenta. Sailkideen omenaldia Henrike Knörr irakasleari (1947-2008), Gomez, Ricardo & Ezeizabarrena, Maria Jose (arg.). Bilbo: UPV/EHUren Argitalpen Zerbitzua, (argitaratzear), 191-207.
  • Bach C, 2001, Els Connectors Reformulatius Catalanas: Anàlisi i Proposta d'Aplicació Lexicogràfica. Doktore-tesia. Bartzelona: IULA/Pompeu Fabra.
  • Báez San José, V., 2011, “Marcadores Discursivos”[In: Báez San José, V., “Presupuestos generales para un estudio de las expresiones causales y consecutivas en español”]. Lorenzo Hervás. Documentos de trabajo de Lingüística teórica y general, 21, 84-89.
  • Barandiaran, Asier & Casado, Manuel, 2011, “Marcadores discursivos: calas contrastivas en los reformuladores del español y el euskera”. In H. Aschenberg, O. Loureda (eds.): Marcadores del discurso: de la descripción a la definición, Iberoamericana Vervuert, 375-395.
  • Blakemore, D., 1993, «The relevance of reformulations», Language et Literature, 2, 101-120.
  • ——- 1996, «Are apposition markers discourse markers?», Journal of Linguistics, 32, 325-347.
  • ——- D., 1997a, «Restatement and exemplification. A relevance theoretic reassessment of elaboration», Pragmatics and Cognition, 5/1, 1-19.
  • ——- 1997b, “Non-truth condional meaning”, Linguistische Berichte 8, 92-102.
  • ——-, 2002, Relevance and Linguistic Meaning: The Semantics and pragmatics of Discourse Markers. Cambridge, Cambridge University Press.
  • Bloomfield, Leonard. 1933. Language. New York: Henry Holt
  • Bonilla, S., 2006, “Web semántica, marcadores discursivos y metarrepresentación”. RAEL Vol. 1-5, 1885-9089.
  • Briz, A., 1993a, “Los conectores pragmáticos en español coloquial (I): su papel argumentativo”. Contextos XI 21/22, 145-188.
  • ——-, 1993b, “Los conectores pragmáticos en español coloquial (II): su papel metadiscursivo”. Español Actual 59, 39-56.
  • ——-; Pons, S.; Portolés, J. (dirs.) (2008): Diccionario de partículas discursivas del español (DPDE)
  • ——-, 2001, El español coloquial en la conversación. Esbozo de pragmagramática. Barcelona: Ariel.
  • Briz A. eta Hidalgo A., 2008, “Marcadores discursivos y prosodia: observaciones sobre su papel modalizador atenuante”. In: Antonio Briz et al. (arg.). Cortesía y conversación: de lo escrito a lo oral. III Coloquio Internacional. Programa EDICE. Valentzia: Universidad de Valentzia, 390-409.
  • Briz, A. eta Pons, S., 2010, “Unidades, marcadores discursivos y posición”. In: Loureda, O. eta Acín, E. (koord.), Los estudios sobre marcadores del discurso en español, hoy. Madrid: Arco/Libros, 327-358.
  • Camacho Adarve, M. M., 2005, “La repetición como procedimiento reformulador en el discurso oral”. In: Casado, M., González, R. eta Loureda, O. (arg.), Estudios sobre lo metalingüístico (en español). Francfurt am Main: Peter Lang, 67-92.
  • Carbonero ,P. eta Santana, J., 2010, “Marcadores del discurso, variación dialectal y variación social”. In: Loureda, O. eta Acín, E. (koord.), Los estudios sobre marcadores del discurso en español, hoy. Madrid: Arco/Libros, 497-522.
  • Casado, M., 1991, “Los operadores discursivos es decir, esto es, o sea y a saber en español actual: valores de lengua y funciones textuales”. Lingüística Española Actual XIII-1, 87-116.
  • ——-, 1993, Introducción a la gramática del texto en español. Madril: Arco/Libros.
  • ——-, 1994, “La información textual en el DUE de María Moliner”. Voz y Letra, 5 (1), 129-137.
  • ——-, 2002, “El Diccionario del español actual y los marcadores del discurso”. In: Álvarez de Miranda, P. y J. Polo (arg.), Lengua y diccionario. Estudios ofrecidos a Manuel Seco. Madril: Arco Libros, 279-290.
  • Casado, M.; González, R. eta Loureda, O. (arg.), 2005, Estudios sobre lo metalingüístico (en español). Francfurt am Main: Peter Lang, 1-66.
  • Cepeda, G. eta Poblete, Mª T., 2006, “Cortesía verbal y modalidad: Los marcadores discursivos”. Revista Signos, vol.39, nº.62, 357-377.
  • Charolles, M., 1987, “Spécialisation des marqueurs et spécifité des opérations de reformulation, de dénomination et de rectification”. En: L´Analyse des interactions verbales. La Dame de Caluire: une consultation, Berne-Francfort-s. Main-New York-Paris: Peter Lang, 99-122.
  • Cifuentes Honrrubia, J. L., 2001, “Marcadores discursivos, topicalizadores y locuciones prepositivas en español”. Lingüística Española Actual XXIII-2, 237-255.
  • Cortés L., 1991, Sobre conectores, expletivos y muletillas en el español hablado. Málaga: Librería Ágora.
  • ——-, 2000, “Conectores, marcadores y organizadores como elementos del discurso”. En: J. J. De Bustos (arg.) Lengua, discurso, texto: I Simposio Internacional de Análisis del discurso Vol. I, 539-559.
  • Cortés, L. eta Camacho, M., 2005, Unidades de segmentación y marcadores del discurso. Elementos esenciales del procesamiento de la información oral. Madril: Arco/Libros.
  • Cuenca, M. J., 2003, “Two ways to reformulate: a contrastive analysis of reformulations markers”. Journal of Pragmatics 35, 1069-1093.
  • ——-, 2012, “La gramaticalización”, Iraide Ibarretxe-Antuñano, Javier Valenzuela (Dirs.): Lingüística cognitiva, Barcelona : Anthropos, 281-304.
  • Cuenca, Mª J eta Bach, C., 2007, “Contrasting the form and use of reformulation markers”. Discourse Studies 9/2, 149-175.
  • Del Saz, M. M., 2003, An analysis of english discourse markers of reformulation. Valencia: Universitat de València dissertation.
  • ——-, 2007, English Discourse Markers of Reformulation. Bern: Peter Lang.
  • Domínguez, C. L., Martínez, H. eta Urdaneta, L., 2004, “Estudio fonético-sintáctico de algunos marcadores discursivos: propuesta de formalización para desambiguarlos automática o informáticamente”. Lengua y Habla 8.
  • Domínguez, Mª N., 2007, Conectores discursivos en textos argumentativos breves. Madril: Arco/Libros.
  • Domínguez, N., 2010, “Los marcadores textuales y los tipos textuales”. In: Loureda, O. eta Acín, E. (koord.), Los estudios sobre marcadores del discurso en español, hoy. Madrid: Arco/Libros, 59-414.
  • Ducrot, O., 1984, “Esquisse d'une théorie polyphonique de l'énonciation”, in Ducrot, O. (ed.): Le dire et le dit, Paris: Minuit, 171-233.
  • Esnal, P., 2002a., “Testu-antolatzaileak”, Hizpide, 50, 25-36.
  • ——-, 2002b, “Testu-antolatzaileak. Erabilera estrategikoa”, Hizpide, 51, 19-33.
  • Estellés, M., 2006, “En torno a la evolución del marcador por cierto”. In: M. Villayandre (arg.), Actas del XXXV Simposio Internacional de la Sociedad Española de Lingüística. León: Universidad de León, 486-503
  • Euskaltzaindia, Gramatika Batzordea, 1990, Euskal Gramatika. Lehen Urratsak-III (Lokailuak). Bilbo: Euskaltzaindia.
  • ——-, 1999, Euskal Gramatika Lehen Urratsak-V (Mendeko perpausak-1). Bilbo : Euskaltzaindia.
  • ——- (Corpus Batzordea), 2008, Testu-antolatzaileak. Erabilera estrategikoa. Bilbo: Euskaltzaindia, Jagon Saila.
  • ——-, 2012, Euskaltzaindiaren hiztegia. Bilbo: Euskaltzaindia.
  • Fernández del Viso, M., 2013, “El concepto de «orientación argumentativa» en el estudio de los marcadores del discurso”, Estudios de Lingüística, 55-64.
  • Ferrer, H. y Pons, S., 2001, La pragmática de los conectores y las partículas modales. València: Universitat de València.
  • Fischer, K., 2006, Approaches to Discourse Particles. Amsterdam: Elsevier.
  • Flores, E., 2003, Los marcadores de reformulación: análisis aplicado a la traducción español / italiano, de en fin y de hecho. Doktorego-tesia, Malagako Unibertsitatea.
  • Fraser, B., 1999, “What are discourse markers”. Journal of pragmatics 31: 931-952.
  • Fuentes, C., 1987, Enlaces extraoracionales. Sevilla: Alfar Universidad.
  • ——-, 1995, “Modalidad y conexión en el español coloquial”. Español Actual 63, 5-24.
  • ——-, 1996a, Ejercicios de sintaxis supraoracional, Madril: Arco/Libros.
  • ——-, 1996b, La sintaxis de los relacionantes supraoracionales. Madril: Arco/Libros.
  • ——-, 1999, La organización informativa del texto. Madril: Arco/Libros.
  • ——-, 2000a, Lingüística pragmática y análisis del discurso. Madril: Arco/Libros.
  • ——-, C., 2000b, “Los marcadores del discurso, ¿una categoría gramatical?”. En: Méndez, E. et al. (arg.): Indagaciones sobre la lengua. Estudios de Filología y Lingüística españolas en memoria de Emilio Alarcos. Sevilla: Universidad de Sevilla, 323-348.
  • ——-, 2003, “Operador / conector, un criterio para la sintaxis discursiva”, RILCE, 19/1, 61-85,
  • ——-, 2005a, “Partículas y modalidad”. Actas de las I Jornadas sobre el Análisis del Discurso: «Partículas, modalidad y conexión». Zaragoza: Institución Fernando el Católico.
  • ——-, 2005b, “El diccionario de conectores y operadores del español”. Español Actual, 84, 11-34.
  • ——-, 2009, Diccionario de conectores y operadores del español. Madrid: Arco Libros.
  • ——-, 2010, “Los marcadores del discurso y la lingüística aplicada”. In: Loureda, O. eta Acín, E. (koord.), Los estudios sobre marcadores del discurso en español, hoy. Madrid: Arco/Libros, 689-735
  • Garcés, Mª P., 2001, “Organización informativa en el discurso y conexión. A propósito de los marcadores discursivos por otra parte / por otro lado; de otra parte / de otro lado”. Verba 28, 283-306.
  • ——-, 2002, Las instrucciones informativas y las instrucciones argumentativas de los marcadores del discurso. In: A. Bernabé A. eta al. (koord.), Actas del II Congreso de la Sociedad Española de Lingüística. Presente y Futuro de la Lingüística en España. La Sociedad de Lingüística 30 años después. Madril: SEL, 550-559.
  • ——-, 2005, “ Reformulación y marcadores de reformulación ”. En: M. Casado, R. González eta O. Loureda (arg.) (2005). Estudios sobre lo metalingüístico (en español). Francfurt am Main: Peter Lang, 47-66.
  • ——-, 2006a, “Las operaciones de reformulación”. En: M. Villayandre (arg.), Actas del XXXV Simposio Internacional de la Sociedad Española de Lingüística. León: Universidad de León, 654-672.
  • ——-, 2006b, “La evolución de los marcadores de ordenación discursiva en español”. Romanistisches Jahrbuch 57, 327-351.
  • ——-, 2006c, “Marcadores del discurso y actos de hablar”. In Análisis del discurso: lengua, cultura, valores: Actas del I Congreso Internacional. Madril: Arco Libros, 1311-1324.
  • ——-, 2008, La organización del discurso: marcadores de ordenación y de reformulación. Madrid: Iberoamericana-Vervuert.
  • ——-, 2009, La reformulación del discurso en español en comparación con otras lenguas (catalán, francés, italiano, inglés, alemán e islandés). Madrid: Universidad Carlos III de Madrid. Boletín Oficial del Estado.
  • ——-, 2010, “Marcadores de corrección y rectificación en los textos escritos”, Revista de Investigación Lingüística 13, 87-105.
  • Garcia-Azkoaga, I., 2010, “Estrategias textuales y discursivas en el aprendizaje de la exposición oral de dos materias distintas”, in María R. Caballero & María J. Pinar (eds.), Modos y formas de la comunicación humana, Cuenca: Ediciones de la Universidad de Castilla-La Mancha-Asociación Española de Lingüística Aplicada, 155-162.
  • ——-, I., 2012, “Dena dela, dena den, edonola ere, balio askotariko diskurtso-markatzaileak”, Euskera, 57, 3, 659-680.
  • ——-, I., 2013, “Birformulatzaile urruntzaileak: euskarazko diskurtso-markatzaileen hiztegia osatzeko atariko azterketa”, Fontes Linguae Vasconum, XLV, 116, 191-208.
  • Garcia Garcia de los Salmones, J.; Iruskieta, M., 2013 (inprimategian), “Birformulatzaile zuzentzaileak testu idatzietan”, in Ezeizabarrena, M.J. & Gomez, R. (arg.), Eridenen du zerzaz kontenta. Sailkideen omenaldia Henrike Knörr irakasleari (1947-2008). Bilbo: UPV/EHU
  • García Gutiérrez, Mª J., 2006, “Algunas cuestiones generales sobre los conectores y otros marcadores del español y su papel en el lenguaje literario”. En: M. Villayandre (arg.), Actas del XXXV Simposio Internacional de la Sociedad Española de Lingüística. León: Universidad de León, 673-690.
  • García, I., 1998, Mecanismos de cohesión textual. Los conectores ilativos en español. Valencia: Universitat Jaume I.
  • Garzia, J., 2014, Puntuazioa egoki erabiltzeko gida: oinarriak, jarraibideak eta aholkuak. Vitoria-Gasteiz: Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia.
  • Garrido, Mª C., 2004, Conectores contrargumentativos de la conversación coloquial. León: Universidad de León.
  • Gaulmyn, M.-M., 1987): “Actes de reformulation et processus de reformulation” En: L´Analyse des interactions verbales. La Dame de Caluire: une consultation, Berne-Francfort-s. Main-New York-Paris: Peter Lang, 83-98.
  • González, R., 2010, “Los marcadores del discurso y su tratamiento lexicográfico”. In: Loureda, O. eta Acín, E. (koord.), Los estudios sobre marcadores del discurso en español, hoy. Madrid: Arco/Libros, 617-688
  • Gülich, E.; Kotschi, T., 1983, “Les marqueurs de la reformulation paraphrastique”, Cahiers de Linguistique Française 5; 305-351.
  • ——-, 1987, “Les actes de reformulation paraphrastique dans la consultation La dame de Caluire”. L’Analyse des Interactions Verbales. Ed. P. Bange. Berna: Peter Lang. 15-81.
  • Gulich, E.; Kotschi, T., 1995, “Discourse Production in Oral Communication. A Study Based on French”, Quasthoff. U. (ed.): Aspects of Oral Communication. Berlín: De Gruyter, 30-66.
  • Hidalgo, A., 2010, “Los marcadores del discurso y su significante: en torno a la interfaz marcadores-prosodia en español”. In: Loureda, O. eta Acín, E. (koord.), Los estudios sobre marcadores del discurso en español, hoy. Madrid: Arco/Libros, 61-92.
  • Ibarra, O., 2008, “Sobre estrategias discursivas del lenguaje de los jóvenes vascoparlantes: aspectos pragmáticos y discursivos (conectores, marcadores)”, ASJU, 51, 395-411.
  • Iruskieta, M.; Aranzabe, M.J.; Diaz de Ilarraza, A.; Gonzalez, I.; Lersundi, M.; Lopez de la Calle, O., 2013a, “The RST Basque TreeBank: an online search interface to check rhetorical relations”, Anais do IV Workshop “A RST e os Estudos do Texto”, Fortaleza, 40-49.
  • Iruskieta, M. da Cuhna, I. Marcadores y relaciones discursivas en el ámbito médico: un estudio en español y euskera. 2010. In XXVIII Congreso Internacional AESLA: Analizar datos > Describir variación. 146-159.
  • Iruskieta, M.; Diaz de Ilarraza, A.; Lersundi, M., 2008, “Análisis de los marcadores del discurso para el euskera: denominación, clases, relaciones semánticas y tipos de ambigüedad”, 26th XXVIII Congreso Internacional AESLA: Analizar datos > Describir variación, 1271-82.
  • ——- 2009. “Correlaciones en euskera entre las relaciones retóricas y los marcadores del discurso”. In 27th AESLA International Conference: Ways and Modes of Human Communication: 963-971.
  • ——- 2013. “Establishing criteria for RST-based discourse segmentation and annotation for texts in Basque”. Corpus Linguistics and Linguistic Theory 0.0: 1-32
  • Iruskieta, M. 2014. Pragmatikako erlaziozko diskurtso-egitura: deskribapena eta bere ebaluazioa hizkuntzalaritza konputazionalean. Doktorego tesia. UPV/EHUko Informatika Fakultatea: http://ixa.si.ehu.es/Ixa/Argitalpenak/Tesiak/1393855588/publikoak/tesia_RST_Iruskieta.pdf
  • Jucker, A.H. eta Ziv, Y. (arg.), 1998a, “Discourse Markers: Descriptions and theory”. Amsterdam. John Benjamins.
  • ——-, 1998b, “Discourse Markers: Introduction”. En: A.H. Jucker eta Y. Ziv (arg.). Discourse Markers: Descriptions and theory. Amsterdam. John Benjamins,1-12.
  • Kotschi, Th., 2001, “Formulierungspraxis als Mitre der Gespräuchsaufrechterhaltung, Brinkerl K.I. Antos, G. I Heinemann, W. I Sager. S.E. (eds.): Text- und Gesprächslinguistik. Berlin/New York: De Gruyter, vol. 2, 1340-1348.
  • Landone, E., 2009, Los marcadores del discurso y la cortesía verbal en español. Bern: Peter Lang.
  • Larringan, L. M., 1996, Testu-antolatzaileak bi testu motatan: testu informatiboa eta argudiapen-testua. UPV/EHU: Doktore-tesi argitaratu gabea.
  • ——-, 1998, Koherentzia, kohesioa eta konexioa. Testuratze baliabideak. Gasteiz: EHU/Arabako Foru aldundia.
  • ——-, 2007, “Testu-motak eta testu-antolatzaileak: zer lotura?”. En: I. Plazaola eta Mª P. Alonso Fourcade (arg.), Testuak, diskurtsoak eta generoak. Euskal testuen azterketa korrontea. Donostia. Erein, 119-134.
  • Llamas, C., 2010, “Los marcadores del discurso y su sintaxis”. In: Loureda, O. eta Acín, E. (koord.), Los estudios sobre marcadores del discurso en español, hoy. Madrid: Arco/Libros, 183-240
  • Llopis, A., 2005, “Aplicación de la teoría de Rey-Debove a las definiciones lexicográficas de los marcadores discursivos”. In: M. Villayandre (arg.), Actas del XXXV Simposio Internacional de la Sociedad Española de Lingüística. León: Universidad de León, 486-503.
  • López, A. eta Borreguero, M., 2010, “Los marcadores del discuros y la variación lengua hablada vs. lengua escrita”. In:
  • Loureda, O. eta Acín, E. (koord.), Los estudios sobre marcadores del discurso en español, hoy. Madrid: Arco/Libros, 415-496.
  • ——-, 2010a, “Cuestiones candentes en torno a los marcadores del discurso en español”. In: Loureda, O. eta Acín, E. (koord.) (2010). Los estudios sobre marcadores del discurso en español, hoy. Madril: Arco/Libros, 7-60.
  • ——- 2010b, Los estudios sobre marcadores del discurso en español, hoy. Madril: Arco/Libros.
  • Martí, M., 2008, Los marcadores en español L/E: conectores discursivos y operadores pragmáticos. Madril: Arco/Libros.
  • ——-, “Los conectores discursivos (entre los otros marcadores discursivos y los otros conectores)”. In Cestero A. Mª eta Martí, M. (koord), Lingüística en la red, monográfico: I Jornadas de lengua y comunicación: marcadores discursivos. A Coruña: Universidad de A Coruña, 1-37.
  • Martín Butrageño, P., 2003, “Hacia una descripción prosódica de los marcadores discursivos. Datos del español de México”. In: Martín Butragueño, P. & Herrera Z. (arg.), La tonía. Dimensiones fonéticas y fonológicas. México: El Colegio de México, 375-402.
  • Martín Zorraquino, Mª A., 1994, “Gramática del discurso. Los llamados marcadores del discurso”. In: Actas del Congreso de la Lengua Española, Madril: Instituto Cervantes, 709-720.
  • ——-, 1998, “Los marcadores del discurso teoría y análisis coordinación”. In: Actas del Congreso de la Lengua Española, Madril: Instituto Cervantes, 709-720.
  • ——-, 2003, “Marcadores del discurso y diccionario: sobre el tratamiento lexicográfico de desde luego”. In: Echenique, M. T. eta J. Sánchez (arg.), Lexicografía y lexicología en Europa y América. Homenaje a Günther Haensch. Madril: Gredos, 439-452.
  • ——-, 2006, “Los marcadores del discurso en español: balance y perspectivas para su estudio” En: M.Casado, R. González eta Mª V. Romero (arg.): Análisis del discurso: lengua, cultura y valores. Madril: Arco/Libros, 43-64.
  • ——-, 2010a, “Las partículas discursivas en los diccionarios y los diccionarios de partículas discursivas (con referenda especial a desde luego /sin duda y por lo visto/al parecer)”. En: E. Bernal, S. Torner eta J. DeCesaris (Eds), Estudis de lexicografía 2003-2005. Bartzelona: IULA, Documenta Universitaria, 231-257.
  • ——-, 2010b, “Los marcadores del discurso y su morfología”, Ó. Loureda y E. Acín (coords.), Los estudios sobre marcadores del discurso en español, hoy, Madrid: Arco/ Libros, 93‐181.
  • Martín Zorraquino, Mª A. eta Montolío, E., 1998, Los marcadores del discurso. Teoría y análisis. Madril: Arco/Libros (2º edición: 2008).
  • Martín Zorraquino, Mª A. eta Portolés, J., 1999, “Los marcadores del discurso”. In I. Bosque eta V. Demonte (arg.), Gramática descriptiva de la lengua española. Madril: Espasa. Vol. III, 4051-4213.
  • Martínez, R., 1997, Conectando texto. Guía para el uso efectivo de elementos conectores en castellano. Bartzelona: Graó.
  • Mazzi, D., 2011, “In Other Words, …: A Corpus-based Study of Reformulation in Judicial Discourse”, Hermes – Journal of Language and Communication Studies, 46-2011, 11-24.
  • Montolío, E., 2002, Conectores de la lengua escrita, Bartzelona: Ariel.
  • Murillo, S., 2007, A Contribution lo the Pragmalinguistic Contrastive Study of Explicatory Reformulative Discourse Markers in Contemporary Journalistíc Written English and Spanish. Zaragoza; Universidad de Zaragoza. Doktoretza-tesi argitaragabea.
  • ——-, 2010, “Los marcadores del discurso y su semántica”. In: Loureda, O. eta Acín, E. (koord.), Los estudios sobre marcadores del discurso en español, hoy. Madrid: Arco/Libros, 241-280.
  • Mykhaylenko, V.V., 2009, “Discourse Markers Pragmatics”. Studia Linguistica. Випуск 2/2009.
  • Núñez, P. Muñoz, A. eta Mihovilovic, E., 2006, “Las funciones de los marcadores de reformulación en el discurso académico en formación”. Rev. Signos vol. 39, nº.62, 471-492.
  • Pérez Rifo, M., 2000, “Descripción semántico-pragmática de los conectores textuales en el nivel temático del parágrafo”. In: Bustos T., et.al. (arg.), Lengua, discurso, texto. I Simposio Internacional de análisis del discurso. Madril: Visor Libros, 655-668.
  • Petrirena, P., 2006a, “Aurkaritzako lokailuen inguruan”. Administrazioa Euskaraz 53, 16-17.
  • ——-, 2006b, “Aurkaritzako lokailuen inguruan (II)”. Administrazioa Euskaraz 54, 16-17.
  • ——-, 2011, Morforsintaxiaren inguruko zalantzak eta argibideak. Vitoria-Gasteiz: Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia.
  • Piñero Piñero, G. eta Díaz Peralta, M., 2005, “El inventario de los marcadores de discurso: nuevas incorporaciones”. Linguistica Pragensia 15/1, 18-34.
  • Poblete, M.ª T., 1999, “La cohesión de los marcadores discursivos en distintos tipos de discursos”. Estudios Filológicos 34, 165-180.
  • Pons, S., 1997, Conexiones y conectores. Estudio de su relación en el registro informal de la lengua. Valencia: Universitat de Valencia.
  • ——-, 1998, “Conexión y conectores. Estudio de su relación en el registro informal de la lengua”. Anejo XXVII de la Revista Cuadernos de Filología Universidad de Valencia.
  • ——-, 2000, “Los conectores”. In: Briz, A. eta Grupo Val.Es.Co. (arg.). ¿Cómo se comenta un texto coloquial?. Bartzelona: Ariel, 193-220
  • Pons, L., 2010, “Los marcadores del discurso en la historia del español”. In: Loureda, O. eta Acín, E. (koord.), Los estudios sobre marcadores del discurso en español, hoy. Madrid: Arco/Libros, 523-616.
  • Portolés, J., 1993, “La distinción entre los conectores y otros marcadores del discurso en español”. Verba, 20, 141-170.
  • Portolés, J., 1995-a, “Diferencias gramaticales y pragmáticas entre los conectores pero, sin embargo, no obstante”. Boletín de la Real Academia Española, tomo LXXV, cuaderno CCLXV, 231-269.
  • ——-, 1995-b, “Del discurso oral a la gramática: la sistematización de los marcadores discursivos”. In: El español coloquial. Actas del I Simposio sobre análisis del discurso oral. Almería: Universidad de Almería, 147-172.
  • ——-, 1998, Marcadores del discurso. Bartzelona: Ariel.
  • ——-, 2000, “El significado informativo de los marcadores del discurso”. In: Bustos, T. eta al. (arg.), Lengua, discurso, texto. I Simposio Internacional de análisis del discurso. Madril: Visor, 683-692.
  • ——-, 2001, “¿Qué nos dicen del discurso los marcadores del español?”. In: Gutiérrez-Rexach, J. (koord.), Meaning and the Components of Grammar. Lincom GMBH, 263-278.
  • ——-, 2004, “Consideraciones metodológicas para el estudio del significado de los marcadores del discurso”. In: Arnoux, E. N. eta García Negroni, M.ª M. (koord.), Homenaje a O. Ducrot. Buenos Aires: EUDEBA, 315-336.
  • ——-, 2005, “Marcadores del discurso y metarrepresentación”. En: M. Casado, R. González eta O. Loureda (arg.) (2005). Estudios sobre lo metalingüístico (en español). Francfurt am Main: Peter Lang, 25-45.
  • ——-, 2007, Los marcadores del discurso, Barcelona: Ariel, 2. edizio osatua (2001), 4. berrinprimatzea.
  • ——-, 2008, “Las definiciones de las partículas discursivas en el diccionario”. In: Garcés Gómez, Mª P. (arg.), Diccionario histórico: Nuevas perspectivas lingüísticas. Madrid, Fráncfort: Iberoamericana-Vervuert,. 179-202.
  • ——-, 2010, “Los marcadores del discurso y la estructura informativa”. In: Loureda, O. eta Acín, E. (koord.), Los estudios sobre marcadores del discurso en español, hoy. Madrid: Arco/Libros, 281-326.
  • Porroche, M., 1996, “Las llamadas conjunciones como elementos de conexión en el español conversacional: pues /pero”. In: Kotschi, T., W. Oesterreicher eta K. Zimmermann (arg.): El español hablado y la cultura oral en España e Hispanoamérica. Franckfurt am Main, Vervuert Verlag: Bibliotheca Ibero-americana, 71-94.
  • Real Academia Española (RAE), Asociación de Academias de la Lengua Española (2010): Nueva gramática de la lengua española, Sintaxis II. Madril: Espasa Libros [30.12, 30.13, “conectores discursivos adverbiales (I, II)”, 2355-2370].
  • Robles, Ferran, 2012, “Los marcadores de reformulación alemanes: entre la conexión y la argumentación”, Revista de Lingüística y Lenguas Aplicadas 7, 213-224.
  • Rodríguez Ramalle, T. Mª, 2005, “Los conectores entre la sintaxis, la semántica y la pragmática”. Círculo de Lingüística Aplicada a la Comunicación 24, 74-90.
  • Rossari, C., 1990, “Projet pour une typologie des opérations de reformulation”, Cahiers de Linguistique Française, 11, 345-359.
  • ——-, 1993, “Projet pour une typologie des opérations de reformulation”, Cahiers de Linguistique Française, 14, 151-171.
  • ——-, 1997, Les operations de reformulation. Bern: Peter Lang..
  • Roulet, E., 1987, “Complétude et connecteurs reformulatifs”, Cahiers de Linguistique Française 8, 111-140.
  • Santos Río, L., 2003, Diccionario de partículas. Salamanca, Luso-Española de Ediciones
  • Sanmartín, J., 2010, “La dificultad de definir en un diccionario de partículas. In: La lexicografía en su dimensión teórica, Universidad de Málaga, Estudio y Ensayos, Málaga, nº125, 561-585
  • Sarasola, I., 1996, Hauta-lanerako euskal hiztegia, Donostia: Gipuzkoako Kutxa.
  • ——-, 2005, Zehazki: Gaztelania-euskara hiztegia, Irun: Alberdania.
  • Serrano, Mª J., 2006, “Preposiciones, conectores y marcadores del discurso”. En: Mª J. Serrano, Gramática del discurso. Madril: Editorial Akal, 152-170.
  • Súñer, A., 1999, “La aposición y otras relaciones de predicación en el sintagma nominal”, In I. Bosque eta V. Demonte (arg.), Gramática descriptiva de la lengua española. Madril: Espasa. Vol. III, 523-564.
  • Taboada, M., 2006, “Discourse markers as signals (or not) of rhetorical relations”, Journal of Pragmatics 38(4), 567-92.
  • Urgelles-Coll, M., 2010, The syntax and semantics of discourse markers : continuum studies in theoretical linguistics. Londres: Continuum.
  • Urrutia, A., 2008, “Legeen eta administrazioaren hizkera, testu-antolatzaileen ikuspegitik”. Euskera 53, 2008-2, 525-546.
  • van Dijk, Teun A, 1998, Texto y contexto: semántica y pragmática del discurso, Madrid: Cátedra.
  • Vázquez Veiga, N., 1994-1995, “Una aproximación a algunos marcadores con función textual de «resumen», «conclusión» y «cierre»”, Estudios de Lingüística de la Universidad de Alicante, 10, 349-390.
  • ——-, 1995-96, “Los marcadores discursivos en las obras lexicográficas”. Revista de Lexicografía, 2, págs. 133-149.
  • ——-, 2002, “Diccionario de colocaciones y marcadores del español: esbozo de una entrada de marcador discursivo”. In: Muñoz Núñez, M. D. et al (arg.): IV Congreso de Lingüística General, Vol IV. Comunicaciones. Cádiz-Alcalá de Henares, 2459-2472.
  • ——-, 2005, “Algunas consideraciones en torno al tratamiento lexicográfico de los marcadores pragmáticos”. In: Santos Río, L. et al. (arg.), Palabras, norma, discurso. En memoria de Fernando Lázaro Carreter. Salamanca: Universidad de Salamanca, 1153-117.
  • ——-, 2011, “El tratamiento lexicográfico de los marcadores del discurso”, Linred, Lingüística en la red, 02-05-2011, 1-20, Ana Mª Cestero Mancera, Manuel Martí Sánchez (coord.): I Jornadas de lengua y comunicación: marcadores discursivos. Anexo monográfico, Universidad de A Coruña
  • Zabala, I., 1996, “Testuan iruzkinak sartzeko funtzioa izan dezaketen antolatzaileak: hau da, hain zuzen (ere), adibidez, batez ere…” En: I. Zabala (coord.), Testu-loturarako baliabideak: euskara teknikoa. Bilbao: Euskal Herriko Unibertsitateko Argitalpen Zerbitzua, 113-130.

Gaian sakonduz

Euskarari dagokionez, lokailu eta juntagailu kontuetan, Euskaltzaindiaren Gramatika batzordeak ateratako lanak dira informazio gehien ematen dutenak, eta hemen kontsulta daitezke: Gramatika Batzordea, Euskal Gramatika. Lehen Urratsak-III (Lokailuak). Liburu hau hemen ikus daiteke osorik.

Gramatika Batzordea, Euskal Gramatika. Lehen Urratsak-IV (Juntagailuak) Liburua osorik ikusteko, hemen.

Lokailuen kontua EGLU-III liburuki horretan aztertu da lehenbiziko aldiz modu sistematiko batean, euskarari dagokionez. Baina han ere kanpoan geratu ziren diskurtso mailako beste lotura batzuk, aski arruntak direnak eguneroko hizkeran eta literatura idatzian: diskurtsoko markatzaileak deitu ditugu hemen.

Glosategia

  • Juntagailu
  • Lokailu
  • Markatzaile
  • Menderagailu
  • Perpaus
  • Testu / Diskurtso
1 ikus informazio gehiago Hizkuntzaren jabekuntza atalean.

lanaren aipamena nola egin...

Euskara Institutua, EHU, "Diskurtso markatzaileak", Sareko Euskal Gramatika (SEG), www.ehu.eus/seg
ISBN: 978-84-693-9891-3