Erabiltzaile Tresnak


morf:5:5

Aldaketak

Aukeratutako bertsioaren eta egungo bertsioaren arteko aldaketak aurkezten ditu.

Estekatu konparaketa bista honetara

Both sides previous revision Previous revision
morf:5:5 [2018/07/11 15:34]
Pello Salaburu [Zer gertatzen da orduan euskaraz?]
morf:5:5 [2018/07/11 15:40] (egungoa)
Pello Salaburu [Zer gertatzen da orduan euskaraz?]
Marra 70: Marra 70:
   * Horietako anitz, gainera, jadanik kasua duten sintagmei ezartzen zaizkie: //zu**re** ondoan, zu%%(r)%%**i** buruz//, eta abar.   * Horietako anitz, gainera, jadanik kasua duten sintagmei ezartzen zaizkie: //zu**re** ondoan, zu%%(r)%%**i** buruz//, eta abar.
   * Badira, halaber, postposizio batzuk aske jaio bide zirenak, baina dagoeneko atzizki bihurtuak daudenak: //​Mikel**engatik**//,​ //​Amaia%%(r)%%**entzat**//,​ //​adiskide**ekin**//​ bezalakoez ari gara. Horiek guztiak ere postposizioak dira, bistan denez (historiaren garai batean askeak, gaur egun itsatsiak).   * Badira, halaber, postposizio batzuk aske jaio bide zirenak, baina dagoeneko atzizki bihurtuak daudenak: //​Mikel**engatik**//,​ //​Amaia%%(r)%%**entzat**//,​ //​adiskide**ekin**//​ bezalakoez ari gara. Horiek guztiak ere postposizioak dira, bistan denez (historiaren garai batean askeak, gaur egun itsatsiak).
 +  * Ideia orokorra hau da: absolutibotik abiaturik (Ø marka) postposizioak eransten zaizkio sintagmari. Postposizio batzuk egiturazko kasuei dagozkie (//-k, -i//) beste beste batzuk egiturazko kasuak ez direnei. Azken hauei, oro har, [[morf:​5:​9|Postposizio sintagma]] deitzen zaie, nahiz aurrekoak ere, egiturazkoak,​ funtsean postposizioak izan.
   * Deklinabidearen kontzeptua hizkuntza malgukariei,​ hizkuntza flexiboei, dagokie. Hemen berean ikusi dugun latina bezalako hizkuntzei, alegia. Egia da batzuetan kontzeptu hori modu laxoago batean erabiltzen dugula, desinentzien zerrenda egiteko edo. Baina, adibideetan ikusi dugun gisan, zerikusi gutxi dute latinak eta euskarak kontu honetan. Latinean benetako deklinabideaz ari gara, eta euskaraz gehiago, kontzeptu hori erabiltzen denean, atzizki batzuen zerrendaz. Alde horretatik, ingelesa (//I, me//), frantsesa (//je, moi//) edo gaztelania (//yo, mi, me, nosotros, nos ...//) hurbilago leudeke deklinabidetik euskara baino. Hain zuzen, latinezko kasuen aztarnak dira. Baina hizkuntza horien berri ematean, ez zaio burutik pasatzen inori ere deklinabideaz jardutea.   * Deklinabidearen kontzeptua hizkuntza malgukariei,​ hizkuntza flexiboei, dagokie. Hemen berean ikusi dugun latina bezalako hizkuntzei, alegia. Egia da batzuetan kontzeptu hori modu laxoago batean erabiltzen dugula, desinentzien zerrenda egiteko edo. Baina, adibideetan ikusi dugun gisan, zerikusi gutxi dute latinak eta euskarak kontu honetan. Latinean benetako deklinabideaz ari gara, eta euskaraz gehiago, kontzeptu hori erabiltzen denean, atzizki batzuen zerrendaz. Alde horretatik, ingelesa (//I, me//), frantsesa (//je, moi//) edo gaztelania (//yo, mi, me, nosotros, nos ...//) hurbilago leudeke deklinabidetik euskara baino. Hain zuzen, latinezko kasuen aztarnak dira. Baina hizkuntza horien berri ematean, ez zaio burutik pasatzen inori ere deklinabideaz jardutea.
   * Latinak bazituen kasuak eta preposizioak. Eta preposizio hauek beste kasu batzuk gobernatzen zituzten: //apud, ante, circum, inter// eta abar, preposizioak dira. Eta preposizio horiek //​akusatiboa//​ gobernatzen dute, hau da, preposizioaren ondoren datorren sintagma akusatiboan doa. Aldiz, //ab, cum, ex, sine, sub// bezalakoek //​ablatiboa//​ eskatzen diote ondoko sintagmari. Azkenekoz, //tenus// preposizioak //​genitiboa//​ eta //​ablatiboa//​ gobernatzen ditu((Preposizio dela esaten dute hiztegiek, baina egiazki postposizio izango litzateke //tenus// hau, osagarriaren ondoren kokatzen baita.)). Badira kasu bat baino gehiago gobernatzen dutenak ere, esanahiaren arabera (kasu batekin esanahi bat, bestearekin beste bat): //ad, in// eta //sub//, esaterako. Ohart gaitezen sistema honek antz handia duela gure postposizioekin ere. Goian jarritako adibideetan ikusten denez, hor ditugu //​aldapa**n** gora//, //​etxe-a-**z** gain//, //​herri**tik** hurbil//, //​adiskide**ei** buruz// edo //​mendi-a-**n** zehar// bezalako kasuekin.   * Latinak bazituen kasuak eta preposizioak. Eta preposizio hauek beste kasu batzuk gobernatzen zituzten: //apud, ante, circum, inter// eta abar, preposizioak dira. Eta preposizio horiek //​akusatiboa//​ gobernatzen dute, hau da, preposizioaren ondoren datorren sintagma akusatiboan doa. Aldiz, //ab, cum, ex, sine, sub// bezalakoek //​ablatiboa//​ eskatzen diote ondoko sintagmari. Azkenekoz, //tenus// preposizioak //​genitiboa//​ eta //​ablatiboa//​ gobernatzen ditu((Preposizio dela esaten dute hiztegiek, baina egiazki postposizio izango litzateke //tenus// hau, osagarriaren ondoren kokatzen baita.)). Badira kasu bat baino gehiago gobernatzen dutenak ere, esanahiaren arabera (kasu batekin esanahi bat, bestearekin beste bat): //ad, in// eta //sub//, esaterako. Ohart gaitezen sistema honek antz handia duela gure postposizioekin ere. Goian jarritako adibideetan ikusten denez, hor ditugu //​aldapa**n** gora//, //​etxe-a-**z** gain//, //​herri**tik** hurbil//, //​adiskide**ei** buruz// edo //​mendi-a-**n** zehar// bezalako kasuekin.