Erabiltzaile Tresnak


morf:5:7:2:3

Adjektibo adberbialak

Adjektibo adberbialek osatzen dute, kalifikatzaileekin eta erreferentzialekin batera, adjektiboen hirugarren saila. Ikus ditzagun adibide hauek:

  • etxe zuria
  • boluetar gaztea, arazo politikoak
  • negu hurbila

Etxe Zurian ez da mundakar gazterik bizi

Gramatiketan hirurak sailkatu izan dira adjektiboen sailean. Baina hirurak aski desberdinak dira.

  • Lehenbizikoak izena kalifikatzen du, eta izen horren ezaugarri kalifikatzaile bat uzten du erakutsian: etxea zuria dela esaten digu. Noski, ezaugarri horretaz gain beste ezaugarri asko izan ditzake (handia izan daiteke, meharra, itsusia edo polita, eta abar.).
  • Bigarren multzoko adibideak desberdinak dira: boluetar eta politikoa aski adjektibo bereziak dira euskaraz, neurri batean bederen. Hasteko, zalantzan jarri izan da boluetar bezalako hitzak adjektiboak diren ere. Kontura gaitezen, esaterako, gainerako adjektiboak ez bezala, hauek gehienetan izenaren aurretik doazela. Nolanahi ere, hori alde batera utzita, esan dezagun boluetar eta politiko hitzek ez dutela izenaren ezaugarri kalifikatzaile baten berri ematen: horrelako hitzek izena beste zerbaitekin erlazionatzen dute. Horregatik deitzen ditugu adjektibo erlazionalak. Adjektibo erlazionalak nahiko bereziak dira euskaraz, beste hizkuntza askotan aski arruntak badira ere. Horregatik, horrelako adjektiboak erabili beharrean beti izan da joera bat euskaraz, adjektiboaren ordez, izen elkartuak erabiltzeko: arazo politikoak esan beharrean politika arazoak erabiltzeko, alegia. Euskaltzaindiak ere hori gomendatzen du Hitz elkartuen osaera eta idazkera arauan, “ahal denean” egiteko, ezin baita beti egin. Ohart gaitezen hemen berean adjektibo adberbial erabiltzen dugula: sintagma horretan adjektibo hitza da eta adberbial, berriz, izenondoa. Eta izenondo erreferentziala, ikusten denez, izena “adberbio” kontzeptuarekin lotzen baitu. Hori adberbio izenondoak erabiliz ere adieraz genezake, nahiz kontzeptua jarri dugun gisan argiago geratzen den.

Negua ez da hurbila, gainean dago

  • Azkenik, hirugarren sailekoek moduarekin, tokiaren, denborarekin… lotzen dute izena. Eta badakigu holako kontzeptuak (modua, denbora, tokia…), arruntean, adberbioen bidez adierazten ditugula: horregatik dira hirugarren sailekoak adjektibo adberbialak.
  • Esan bezala, orduan, hirugarren saileko adjektibo mota hauek, ikusiko dugunez, adberbioekin dute zerikusia.
  • Eskema honela landuko dugu atal honetan: lehenik adjektibo adberbialen ezaugarri orokorrak aztertuko dira eta ondoren euskal adjektibo adberbialen sailkapen bat proposatuko da, adibideak emanez argumentuak funtsatzeko.

Euskal adjektibo adberbialen sailkapena

Bibliografiaren berrikustapenean nahiko garbi geratu da adjektibo adberbialek gutxienez multzo semantiko bat osatzen dutela, eta, adjektibo kalifikatzaileen eta erreferentzialen antzera, espero izatekoa dela honelako multzoa hizkuntzaz hizkuntza errepikatzea, bere semantika ikuspegi horretan behintzat. Lau multzo semantiko bereiziko ditugu:

— Egilea: Juan Karlos Odriozola

Erreferentziak

  • Alexidou, A., L.Haegeman & M. Sravrou 2007. ‘Noun Phrase in the Generative Perspective’. Studies in Generative Grammar, 71. Mouton de Gruyter. Berlin
  • Amoia, A & C. Gardent (esk.). ‘A first order semantic approach to adjectival inference’. Université de Nancy.
  • Artiagoitia, X. (2000). Hatsarreak eta parametroak. Euskal Herriko Unibertsitatea eta Arabako Foru Aldundia.
  • ——- (2008). ‘Izen-sintagmaren hurrenkera: osagarriak aurretik, buruak gero’. Antisimetriaren hipotesia vs buru-parametroa: euskararen oinarrizko hitz-hurrenkera ezbaian. I. Artiatx, X.Artiagoitia eta A.Elordieta (arg.). Euskal Herriko Unibertsitateko Argitalpen Zerbitzua.
  • Azkarate, M. (1991). Irakaskuntza proiektua: Lexikologia. Euskal Herriko Unibertsitatea (argitaragabea).
  • Bertoldi, A., Luiza de Oliveira, R., I.M. da Rosa. (2007). ‘Adjectival semantics and the Legal Domain: a study for ontology improvement’. Inteligencia Artificial 11 (36): 19-26.
  • Bosque. I. (2002). Redes. Diccionario combinatorio del español contemporáneo. Ediciones SM, Madrid
  • ——- (2006). Diccionario práctico combinatorio del español contemporáneo. Ediciones SM, Madrid
  • Bosque, I. & J. Gutiérrez-Rexach (2009). Fundamentos de sintaxis formal. Akal, Madrid.
  • Buenafuente, C. (2007). Lexicalización en la formación de compuestos en español. Universitat Autònoma de Barcelona.
  • Cowie, A.P. 1996. ‘Phraseological dictionaries’. Phraseology. Theory, Analysis and Applications. A. P. Cowie (arg.). Oxford University Press. Oxford-New York. (2005)
  • Demonte, Violeta. (1999). ‘El adjetivo: clases y usos. La posición del adjetivo en el sintagm nominal’. Gramática descriptiva de la Lengua Española. I.Bosque eta V.Demonte (arg.): 129-216.
  • Eguren, L. (2006). ‘El orden de los ordinales’. Actas del XXXV Simposio Internacional de la Sociedad Española de Lingüística. Milka Villayandre Llamazares (arg.), León, Universidad de León, Dpto. de Filología Hispánica y Clásica. ISBN: 84-690-3383-2. Argitalpen elektronikoa: http://www3.unileon.es/dp/dfh/SEL/actas.htm
  • Ensunza, M., J.R. Etxebarria & J. Iturbe. (2002). Zientzia eta teknikarako euskara. Zenbait hizkuntza-baliabide. Udako Euskal Unibertsitatea
  • Etxebarria, U. (2005). Quantification and Domain Restriction in Basque. Doktorego-tesia. Euskal Herriko Unibertsitatea
  • Euskaltzaindia. (1991). Euskal Gramatika. Lehen urratsak-1. Bilbo
  • Fontenelle, T, (1996). ‘Discovering significant Lexical Functions in Dictionary Entries’ Phraseology. Theory, Analysis and Applications. A. P. Cowie (arg.). Oxford University Press. Oxford-New York. (2005)
  • Gehrke, B. & L. McNally. (2009). ‘Frequency adjectives and assertions about event types' Semantics and Linguistic Theory 19.
  • Goenaga, Patxi. (1980). Gramatika bideetan. Erein. Donostia
  • Iwanska, I. (1997). ‘Reasoning with intensional negative adjectivals: semantics, pragmatics and context’. Computational Intelligence, 13 (3): 348-390
  • Koike, K. (2001). Colocaciones léxicas en el español actual: estudio formal y léxico-semántico. Universidad de Alcalá. Takushoku Unniversity
  • Kroch, A. (1979). The semantics of Scope in English. Indiana Iniversity Linguistics Club.
  • Ladusaw, W.A. (1979). Polarity Sentivity as inherent scope relations. Philosophical Dissertation. The University of Texas at Austin.
  • Mel’cuk, I. (1998). ‘Collocations and Lexical Functions’. Phraseology. Theory, Analysis and Applications. A.P. Cowie (arg.). Oxford University Press. Oxford-New York.
  • Murillo, M. (2001). ‘En torno al nombre adjetivo en el discurso oral de los niños escolares costrarricenses: lineamiento para su enseñanza’. Revista electrónica “Actualdiades Investigadoras en Educación” 1 (2)
  • Odriozola, J.C. (1999). ‘Postposizioak EGLUn: egitura motak eta gramatika-kategoriak’. Euskera 44 (2): 243-265.
  • ——- (2004a). ‘Construcciones con gabe 'sin' en vasco. Las fronteras de la composición en lenguas románicas y en vasco'. Deustuko Unibertsitatea. E.Pérez Gazteleu, I.Zabala & L.Gràcia (arg.): 355-392.
  • ——- (2004b). ‘Construcciones con berri ‘nuevo, reciente’ en vasco. Las fronteras de la composición en lenguas románicas y en vasco'. Deustuko Unibertsitatea. E.Pérez Gazteleu, I. Zabala & L.Gràcia (arg.): 535-568.
  • ——- (2004c). ‘Construcciones con nombres locativo-relacionales en vasco. Las fronteras de la composición en lenguas románicas y en vasco'. Deustuko Unibertsitatea. E.Pérez Gazteleu, I. Zabala & L.Gràcia (arg.): 569-602.
  • ——- (2006). Ekintza / ondorio izenak euskaraz. Euskal Herriko Unibertsitatea (argitaragabea).
  • ——- (2007). ‘Measure Phrases in Basque’. Joseba Lakarra & José Ignacio Hualde (eds./arg), Studies in Basque and Historical Linguistics in memory of R.L.Trask. Supplements of International Journal of Basque Linguistics and Philology , 40 (1-2): 739-762.
  • ——- (2008a). ‘Bilbo-Behobia bezalako tandem-elkarteak: hiru osagaibaina morfologi prozesu bakarra’. Iker (19): 75-84
  • ——- (2008b). ‘Quantifying compounds’. Gramatika Jaietan. X. Artiagoitia & J. Lakarra (arg.): 503-518.
  • ——- (2010). CUC8/1-D00113-3 Unibertsitateko Katedra Plazarako Lehiaketa. Ikerkuntza Proiektua: Euskararen aditz-unitate fraseologikoen azterketa. Euskal Herriko Unibertsitatea (argitaragabea).
  • Odriozola, J.C. & A. Ondarra. (2010). ‘Conectores, gramaticalización e polaridade: o caso de ere ‘tamén’ na lingua vasca’. Cadernos de Fraxeología Galega (12): 175-194.
  • Odriozola, J.C. & E. Pérez Gaztelu (2002). 'Aposizioa euskal hitz-elkarteetan'. Erramu Boneta: Festschrift for Rudolf P.G.de Rijk. International Journal of Basque Linguistics and Philology. 467-478
  • Peters, I. & W. Peters (esk.). ‘The treatment of Adjectives' in Simple: Theoretical Observations. University of Sheffield.
  • Quirk, R. & S. Greenbaum (1973). A University Grammar of English. Longman.
  • Sánchez, C. (1999). ‘Los cuantificadores’ . Gramática descriptiva de la Lengua Española. I.Bosque eta V.Demonte (arg.): 1024-1128
  • Sauri, R. (1997). ‘Tractament lexicogràfic dels adjectius: aspectes a considerar’. Institut Universitari de Lingüística Aplicada. Barcelona
  • Sole, E. (2002). El noms col-lectius catalans. Descripció I reconeixement. Doktorego Tesia. Universitat Pompeu Fabra.
  • Trask, R. (2003). ‘The Noun Phrase: nouns, determiners and modifiers; pronouns and names’. A Grammar of Basque. J.I.Hualde & J.Ortiz de Urbina (arg.). Berlin-New York.
  • Zabala, I. (1993). Predikazioaren teoriak gramatika sortzailean (euskararen kasua). Doktorego-tesia. Euskal Herriko Unibertsitatea.
  • ——- ‘Izen-sintagma konplexuak: adjektiboen segidak’. Zenbait gai euskara teknikoaren inguruan. J.C.Odriozola (koord.): 107-158.
  • Zabala, I. & J.C. Odriozola (1994). ‘Adjektiboen eta adberbioen arteko muga zehatzik eza’. International Journal of Basque Linguistics and Philology 27 (2): 525-541.
  • ——- (2004). ‘Los complejos posposicionales en vasco’. Las fronteras de la composición en lenguas románicas y en vasco. Deustuko Unibertsitatea. E.Pérez Gazteleu, I.Zabala & L.Gràcia (arg.): 281-316

lanaren aipamena nola egin...

Juan Karlos Odriozola, "Adjektibo adberbialak", Sareko Euskal Gramatika (SEG), www.ehu.eus/seg
ISBN: 978-84-693-9891-3