Erabiltzaile Tresnak


zalantzak:3:11

Konparazio perpausak

geroago eta irakasle gehiago

Galdera
Zuzena da honako esaldi hau? Geroago eta irakasle euskaldun gehiago dago lehen hezkuntzan.

Erantzuna:

GURE HERRIKO ETXEAK GERO ETA EDERRAGOAK, Erratzurizko baserria ArizkunenBai, zuzena da esaldi hori. Euskaltzaindiaren EGLU V (Mendeko perpausak 1) liburuko 436-437 orrialdeetan aztertzen da egitura hori, Gero(ago) (eta) … -ago izenburua duen azpiatalean. Han esaten da bi aukerak direla zuzenak:

  • Gero eta hobeto ikusiko dituzu zenbakiak.
  • Geroago eta ederrago dago gure herria.

Literatura-tradizioko adibideak (bietarikoak) ere badira orrialde horietan jasoak.

zuk bezalako / zureak bezalako… zapatak

Galdera
Nik zuk bezalako zapatak dauzkat.
Zuk nik bezalako kotxea daukazu.
Nik zuk bezalako umorea daukat.
ala
Nik zureak bezalako zapatak dauzkat.
Zuk nirea bezalako kotxea daukazu.
Nik zurea bezalako umorea daukat.
Zein dago hobeto? Biak dira zuzenak?

Erantzuna:

ZAPATAK BETI EROSOAK MENDIRA EROSOAGO JOAN AHAL IZATEKOBi multzoetako adibideak dira zuzenak. Ohikoena, nolanahi ere, bigarren multzokoak bezalakoak erabiltzea da: Zureak bezalako zapatak dauzkat.

Baina lehenbiziko multzokoak ere zuzenak dira; horien parafrasia egiten baldin badugu ohartuko gara horretaz:

  • Nik zuk (dituzunak) bezalako zapatak dauzkat.

EGLU V liburukian jaso dira halako esaldi laburtuak (ikus 381-382 orrialdeak):

  • Gizon horrek (erosi duen) bezalako autoa erosiko dut.
  • Nahi baduzu nik bezalako arthaldea izan. (J. Barbier)

bainoago/-ago

Galdera
Ondo dago BAINOAGO(A) erabiltzea baino …-ago(a) erabili beharrean? Horrela bada, zein kasutan?

Erantzuna:

Bai, zuzena da. Euskal Gramatika: Lehen Urratsak V (Mendeko perpausak 1) liburukiak (1999, 408. or.) dioenaren arabera, edozein adjektiboren lekua har dezake; beraz, edozein adjektiboren adiera har dezake, nahiz eta ez den aditzera ematen adjektibo hori zein litzatekeen. Solaskidearen (aurre)suposizioaren araberakoa izango litzateke. Nolanahi ere, horrelako esaldiak hizkera jasokoak direla esaten da.

-en baino -ago /-ena baino -ago

Galdera
Nik esaten nuen baino gutxiago balio du ala Nik esaten nuena baino gutxiago balio du.

Erantzuna:

EGLU V liburukian (299-302 orr.) aztertzen dira egitura horiek, eta biak ontzat eman ditu Euskaltzaindiaren Gramatika batzordeak.

Egiturak, berez, desberdinak direla esaten da gramatika horretan, baina esanahia bera dela. -eNA egiturari dagokionez, perpaus erlatibo bat dago horren azpian:

  • Nik esaten nuen (salneurri)a baino gutxiago balio du.

bilera baino lehen

Galdera
Baino lehen egiturak aditza hartzen du aurretik, baina izenak har al ditzake? Eta har baditzake, bilera baino lehen aditza isilean gelditzen dela ulertu behar da?

Erantzuna:

Galdera honi dagokionez, kasu desberdinak aipa daitezke:

  • a) Mendeko perpausak eta perpaus nagusiak aditz bera dutenean, murriztua eman daiteke mendekoa, aditzik gabe, hau nagusitik berreskura baitaiteke. Hona adibide bat:FRAILEAK BAZKALTZEN
    • Apaiza eta praillea bazkaltzera etorri ziranean, praillea eseri zan maian apaiza baiño leen (G. Anduaga)
  • Hor ikusten denez, apaiza izena doa baino lehen-en aurretik, baina agerikoa da azpian eseri zen dagoela, perpaus nagusian bezala.
  • b) Denbora adierazten duten izenak eta adberbioak ere joan ohi dira baino lehen-en aurretik: gaua baino lehen, Gabonak baino lehen, bostak baino lehen, orain baino lehen, luzaro baino lehen
  • Horiek zuzenak direla ez da zalantzarik. Zer azalpen dagokien beste kontu bat da. Edo postposizio sintagma gisa azaldu daitezke, eta orduan ez da isilpeko aditzik bilatu behar: orain baino lehen, esate baterako, orain-en pareko izango litzateke. Edo perpaus murriztu gisa, izan edo horren antzeko aditzen bat isilpean dela: gaua ‘izan’ baino lehen, bostak ‘eman’ baino lehen… Beste batzuetan igaro edo horren antzeko aditz bat uler daiteke azpian: urte asko baino lehen, egun asko baino lehen.
  • c) Adlatiboarekin ere erabiltzen da, denborazko perpausetan ohikoa denez: hi lanera baino lehen, emazteagana baino lehen, ordu larri hartara baino lehen
  • Horiek ere zuzenak dira, zalantzarik ez. Azalpenarena beste kontu bat da hemen ere. Aditzoin gisa uler daitezke horrelakoak: lanera(tu), herrira(tu)… Edo ‘iritsi’ adierako aditz isil(du) bat dela pentsa daiteke: ordu larri hartara ‘iritsi’ baino lehen.
  • d) Berez denbora adierazten ez duen izenaren ondoan ere erabiltzen da inoiz baino lehen, baina ez da ohikoa, eta aditza berreskuratzen ‘erraza’ izan behar du: argia baino lehen, esate baterako, argia ‘egin’/’izan’ baino lehen, hau da, argitu baino lehen…

lanaren aipamena nola egin...

Euskara Institutua, EHU, "Konparazio perpausak", Sareko Euskal Gramatika (SEG), www.ehu.eus/seg
ISBN: 978-84-693-9891-3