Abaurregaina (Nafarroa)
Txikitan euskaraz etxean, baina eskolak erdara inposatu zien
Arregi, Julia
- Bueno, epa! zu zein zara? 
- Hara! 
- Zein izen duzu? 
- Zer? 
- Zoin izen duzu? 
- E, "¿no... no ves? ¡No nos comprendemos! "
- "¿Que nombre? "
- Ah! Zer nombrea? Klaro! Julia Arregi. 
- Julia Arregi? 
- Bai. 
- Abaurregañekoa? 
- Abaurregainekoa. 
- Eta noiz xaioa? 
- Pues, "el doce de abril del cuarenta". 
- Zer, gustatzen zaizu Abaurrea? 
- Bai, bai, ler. 
- Ainitz? 
- Bai, behi gorrengatik baratu [nizien]. 
- Bizitzeko toki trankila? Leku trankila? 
- Bai. Bai, bai, ongi. 
- Ta euskaraz anitz egiten da kemen? 
- Ya elekatzen duten anitz? 
- Bai. 
- Ez. 
- Elekatzen duten anitz? 
- Ez, guti, guti. Bai - Ya gaztie... 
- Iau erdera. 
- Iago erdera... 
- Gaztiek iago erdara, ez? 
- Gazteek ere, pues... Alabek ez dakite... eta gero, pues, nola-ala ez dugu elekatzen. Ez. 
- Ez zenien erakutsi? 
- Ez, [ez dagui] ez dugu irakutsi alabei eta semea ezta ere... Ez. 
- Bai, Francon denfran-ta ainitz, e, persegitua izan ze. 
- Ze? 
- Francon tempretan-ta persegitua - Klaro! Klaro! Batzure zemeit urtez izan ze, pues, persegituik... , euskera. Ta gorrengatik utzi gindue elekatzea. 
- Bai - Bai, bai. 
- E, [ta hasier] eskolan, e, mintzatuz geroz? 
- Eskolan... 
- Mintzatuz geroz? 
- [pues faten gine...] pues bai, mintzatzen gine, bai. 
- Eta zer, maisu, maistruak...? 
- Baia maistruak ez zue nahi. 
- Maistruak zer egiten zizun? 
- Ez zuen nahi elekatzea euskera, geroztik, pues... guk etxean elekatzen gindue euskera eta gero fan eskolara eta maistruak ez zuen nahi hori. Eta geroztik, pues, gor kortatu ze. 
- Eta gero maistruak zigorra egiten zizuen? 
- E? 
- Maistruak zigorra, e, kastigo, kastigua ematen zizuen? 
- Kastigoa? Ez, ez, ez, ez, ez. 
- Ez zuen ematen. 
- Ez, kastigoa ez. 
- Gortra ez gine eilegatu. Baia ez zute nahi, ez zute nahi maistruek. 
- Ez zuten nahi. 
- Ez. 
Aezkoan gutxi euskaraz, Zaraitzun batere ez
Arregi, Julia
- Eta gemen ingruan ere...? 
- E? 
- Gemen ingruan ere mintzatzen da? Beste...? Bertze herri bat? 
- (Senarra) : Ez, ez, esto... Bailan guti, e. 
- Guti, baian. 
- (S) : Esto, baila guzian... 
- Bailan guti. 
- (S) : [...] erdi gertan estu gure artean, gure adin [izenen] artean, bai, hor elekatzen dugu zerbait, e. Baia baile guzian, ja, aban zigu, esto guti, e, bai, bai, guti. 
- Beti erderas, beti erderas. 
- Beti erderaz. 
- Juntatu gor bailan... 
- (S) : Hori gazteek, e, gazte, bueno, haurrekin, e, pues, eskoletan... bada, bada... pues, gero, pues ikasten de pixkat euskara. Gazteek eskolakoek, baia jende zer gartan baillan, ene adinekoekin pues, esto goiti, ez da, ez da bantxu ja, [...] eskolan elekatzen. 
- Eta Jaurrieta ta inguru gortan? 
- (S) : Buo, gortan ja. 
- Gor, deuse. 
- (S) : Ingru gortan, zemaitek baia... 
- Eske da distintoa. 
- Bai. 
- Euskera da distintoa. 
- P: Ta Otsagikoa baita ere. 
- J: Ta geroztik pues... 
- A: Baina, badakie, ez? 
- J: E? 
- A: Badakie. 
- J: Bai, badakite, baia distintoa. 
- P: Eaurtan ez badakite inork ere. 
- J: Gure adinekoak seguru baietz. 
- P: Inorkek ez zakin. 
- J: Ez? 
- P: Ya... 
Eskolara joan arte euskaraz mintzatzen ziren
Arregi, Julia
- Ziek txiki zinie, zinielarik? "¿Cuando erais pequeños? "
- A, "¿cuando eramos pequeños? Si". Pues, etxean elekatzen gindue euskeras. 
- Ama eta guzi? 
- Bai, bai, amaikin ta guzia, bai, bai. Eskolara hasi artio faten. 
- Bai, eta... 
- Baia gero eskolan hasi gine eta ya gura fan ze utziz. 

Aia (Gipuzkoa)
Urdaneta eta inguruko auzoen artean hartu-eman handia
Aristi, Maria Peregrina
- Eta Urdaneta Aia da, ezta? 
- Aia, bai, Aia. 
- Eta zuek, e, hartu-mana ze izan dezue gehio Aiako jendiakin o Zarauzkoekin, o... 
- Ba, hementxe, Aia ta, Urdaneta ta, Altzola ta, Urteta ta, Aizarnazabal ta, Aizarna ta... gure zea hemen izaten zan. 
- Aizarnazabal ta Aizarna 'e bai? 
- Bai. Aizarnazabalea San Mieletan juten giñan, Aizarna Ama Birjin bezperetan, Altzola San Romanetan, Aia Asentziyotan. Eta danea jun in behar, ordun. Oaiñ ez, oaiñ bezela kamiyon ta kotxen ez. 
- Mendiz. 
- Mendiz, ze erremeio! 
- Orduan erromeriak izaten zian jendia elkartzeko, ta. 
- Bai, jendia elkartzeko, barriyotan. Urtetan 'e bai ta, Elkanon 'e bai ta, San Pedrotan [...] , San Sebastianetan Urtetan ta. 
- Orduan, ze, esango diazu zeintzuk zian hamen inguruko jaiak? 
- E? 
- Hemen inguruko jaiak zeintzuk zian? 
- Jaiak? San Martin. Urdanetako San Martin. Altzolakua San Roman. Oain pasa dia biyak. 
- Eta Urtetakuak? 
- San Sebastian. 
- Eta haundienak zeintzuk izaten zian? 
- [...] giñun, Urdanetakok. 
- Urdanetakok. 
- Bai. 
Urdanetako euskara eta ingurukoa
Aristi, Maria Peregrina
- Euskera kontuetan ta... Urdanetako euskera zer da, Aiakuan antzekua? 
- Bai. 
- Zarauzkua... 
- Ez, Aiakuan antzekua. 
- Aiakua gehio? 
- Bai. 
- Zarauzkua baiño? 
- Bai. 
- Eta, zuk nabaritzen dezu Zarauztar bat hitz eiten hasi eta "A! Hau zarauztarra da! "
- Bai, bai, igertzen zaio, bai. 
- Igartzen zaio. 
- Azpeitiarra ta Azkoitiarra ta hoiei, oso samurra igertzen. 
- Bai? Antzekuena zein da? 
- E? 
- Bertako euskerian, e, antzekuena? 
- Antzekona, ba.... Hemen Urdaneta, Altzola, Urteta, Aizarnazabal antzekoena. 
- Aizarnazabal 'e bai. 
- Bai, bai. 
- Antzekoa. 
- Bai, Aizarna 're bai. 
- Aizarna 'e bai. 
- Bai. 
- Eta Aia? Aia 'e bai. 
- Aia 're bai, bai. 
- Ta Zarautz ez. 
- Ez. Oain, Azpeititik etorri ta, ta oan mezklauta pixkat Azpeitiar hizketakin hemengua, baiño behalaxe antzematen zaie. 
- Azpeitiarrai? 
- Bai, bai. 
- Eta Elkano ta Getari... 
- Bai, hoi 're hemenguak. Elkano ta hoiek. 
- Bai? 
- Getai pixkat ez, arrantzanko pixkat zeaxio, ta aparte. 
- Bai, ez? Kostako... 
- Ba, hoi da, kostako... 
- Eta, Zarautz eta Getari antzera? 
- Bai, antzea, antzera. 
Lurra lantzeko tresnak
Aristi, Maria Peregrina
- Eta bestela, baserriko tresnak eta gurdiyak eta esan dezu... 
- Gurdiik eta gure gizonak itten zitun. Berrik ekarri itten zituen, baiño guria hor arreglatzen ta asko ibiltzen zan. 
Karramarro ta hoiek arreglau itten zittun. Ez zeon [...] , karramarruk eta hoeik, laiak eta hoiek. Ikusten dezu, oaiñ 'e ikusten ditugu, hor ai dia. 
- Bai. Laiak, eta bestiak esan dezu? 
- Laia. 
- Bai, eta bestia? Karramarrua? 
- Karramarrua. 
- Zer da karramarrua? 
- Karramarrua lurra jotzeko, ra-a-a, dana burnizkua izaten da. 
- A! Burnizkua? 
- Bai, burnizkua, bai. 
- Goldia? 
- Goldia 're bai, hua jiratzekua. Aria 're bai, ta. Goldia, aria, karramarrua, laukuak, bostekuak, hoiek danak izaten zian. 
- Laukua ta bostekua dia, lau, lau hortz... 
- Bai, lau hortz batek ta bestiak bost. 
- Bost. Laukua ta bostekua izaten zian. Bai. 
- Ta zazpikoik eta? 
- Zazpikua 're bai. 
- Izaten zan? 
- Zazpikua izaten zan, bai, [...] , ta karramarrua, ta goldia, aria bea txikitzekua, rrrrr, txikitzekua. 
- Eta hori guzti hori zeiñen lana izaten zan? 
- E? 
- Gizonen lana izaten zan, o emakumiena? 
- Danena. 
- Danena? 
- Gizonek ez ziyen emakumei [...] , baiño emakumek gizonei in behar! Askotan. Oan bestea omen dao, oain aitzen det bestea daola. Oain gizonezkuak ai diala emakume lanak iten. Ez dakit ze izango dan! 
- Eta goldia ta... 
- Bai. Beno, neu 're ez naiz jardun behiñ 'e golden 'e?! Hola, jiatzen. Goldia ez da hain gaixtua 're. Behintzat [...] baxtarreta aillau ta lixto, segi. Oain, ittulaia behar ona ta iriya. 
- Bai. Ittul-ana ta? 
- Ittul-ana ez da lantei earra. 
- Ez? 
- [...]. 
- Ta zeiñena izaten zan, umien lana izaten zan? 
- Bai, ume koskorrana ta bai, ume koskorrana ta. Ordun, aizu, hotza. Ta oñetakuk 'e [...]. 
- Bai. Eta negun, neguan ein behar. 
- Bai, ba. Bai, ba. Abenduan. 
- Abenduan. 
- Ene! Zer zan bizimou hua! [...]. 
- Eta, bestela zu, laietan ta ibilitakua zea? 
- Ez, laian ez nitzan jarduten. 
- Goldian bai, baiña laian ez. Zean, laia dana atxurra in behar izaten da, ba, asko. [...]. Bai, ba. [...] Ta ein zazu haiei, dana kendu iozu, zaiña o ze kristua izaten da o. Ta erreka garbittu in behar [...]. Ene! 
Urdanetako eskola
Aristi, Maria Peregrina
- Eta bestela, eskola gooratzen dezu? 
- Bai. 
- Zure eskola denpora? 
- Eskola Urdaneta etortzen giñan gu. Ta apaiza eoten zan kriyakin, neskamiakin. Eta apaiza ta kriya eskola ematen ziguen guri. 
- A bai, e? 
- Bai, eskola earra ikasi giñun guk. 
- A, bai? 
- Bai. Geuretzako nahikua! 
- Eta ze rekuerdo daukazu? Rekuerdo ona daukazu? 
- Bai, bai, bai. Gaiñea gu jarduten giñan gutxiyo zekiyenai eakusten. Pentsau hortik... 
- A, bai, e? 
- Bai. Bazian gutxiyo zekiyenak. Bai, neuk esatia ez dao ondo, baiño [...]. 
- Eta, danak batera izango zian, ez? 
- Bai, eskola baten. 
- Eskola baten danak. Neska ta mutil ta. 
- Bai, bai, danak sosiyo. 
- Eta gustora etortzen ziñan eskolara? 
- Ez, beti ez, beti ez gustoa, baiño etorri in behar. Dotriña ta ikasi giñun, behintzat. Nere Jesukristo Jauna ta, [...] ta. 
- Eta ze ikasten zan, ze ikasten zan eskolan? 
- Aurrena Jesusa. Geo, katona. Geo, dotriña. Geo, manoskrituak [...] beste bati. Eta hoiek dana ikasi giñun. 
- Hoiek liburuak zian. 
- Bai, liburuak, koska-oska. Jesusa ikasitakon, katona. Ta katona ikasitakon dotriña. Ta mandamentuk ta bedeinkatu, ta... 
- Ta gero manuskritua. 
- Bai, manuskritua. Hua zailla zan, [...]. Letra 're txiki-xikiya ta, Jesus ama! Zer zan hua?! 
- Eta katona ze zan? 
- Bastante errexa, katona. 
- Eta ze ikasten zan katonian? 
- Katonakin, ba, lehengo bizimoua, lehengo zaharran zeak eta ekartzen zitun ta. [...] 
- Ixtoriyak eta. 
- Bai, ba. Ixtoriyak. 
- Eta matematikak eta, sumar eta restar ta holakoik? 
- Ez, ez, ez, ez. 
- Ez? 
- Matematik ez. Kontuak ateatzen bai, baiño... 
- Hori bai? 
- Bai. Restar ta sumar ta hoiek bai. 
- Hoiek bai? 
- Bai. Multiplicar ta, dividirrea gaixki ibiltzen giñan, baiño ateatzen nun hua 're. [...] Jesus, Maria ta Jose! Zer zan hua lakua?! 
- Eta maixua, orduan, apaiza zan. 
- Apaiza ta kriya, bai. 
- Izena nola zeukan? 
- Apaizak? Batek Don Daniel, bestiak Ixabel, bestiak Justa. Bestiak zer zun izena? Don Prantxixko. Haiek zian ordun maixu. [...] zan Don Franzixko. 
- Eta onak zian maixuak han? 
- Bai, txarrak ez zian, baiño. Aldian behin ematen zituen ziprixtiñak hola eskuan ta. 
- Bai? 
- Bai. 
- Gogorra zan? 
- Bastante. Apaiza behintzat bai, ño! Haik txapel txiki bat jazten zunen, ez zan girua izaten. Igertzen zitzaion, bai, "gaur mala letxe zakak honek! ". 
- Bai? Bai? Sartu orduko, ez? 
- Bai, bai, sartu orduko. 
- Eta nun zeon eskola, bertan? 
- Hortxe, hortxe eskola, bai. 
- Uaiñ 'e, uain bada? 
- Bai, hortxe, hortxe, bai. 
Baratzeko jeneroa, eta lehengo janariak
Aristi, Maria Peregrina
- Eta, bestela, baserri inguruanena, zuen bizimodua ze zan... Ganaua gehio, o baratza, o? 
- Ganaua ta txerriya gehiena. 
- Txerriya? 
- Bai. Txerriya ta oillua ta ganaua [...] 're bai. 
- [...] 're bai. 
- Bai. 
- Eta ardirik? 
- Ardiik 'e beti. 
- Bai? 
- Bai. 
- Orduan denetik. Danetik, ez? 
- [...] gutxiyo, baiño ardiya gehio lehen baiño uain. Bai, danetik. Heaztiyak [...] oillaskua ta ollok, eta etxean ateatzen giñun txitak, eta antzarrak ekartzen giñun, ta pabok 'e bai, ta. Danetik. 
- Antzarrak eta pabuak, e? 
- Bai, bai, bai. Basarriya natuala. 
- Eta, baratzian? 
- Baatzen 'e pixkat itten gendun. 
- Eta ze izaten zan? 
- Baiño ordun iten zana izaten zan aza ta porruba ta tomatia. Gaiñuntzeko uain daon zea hoiek ez zian itten. Oain klase asko dabe [...]. 
- Bai. 
- Ordun ez zian hoiek itten. 
- Bai. Eta piperrik eta? Piperrak eta? 
- Etxian piperrak, ordun? Etxian? 
- Ez, ez zan egiten? 
- Ez. 
- Ez, e? 
- Ez, piperrik ez zan itten. 
- Eta tomatia esan diazu? 
- Bai, tomatia bai. 
- Baiña lehen tomatia aitu det basarrietan ta ez zala jaten tomateik, tomatia ensaladan ez zala jaten. 
- Ez zan jaten, ez zan jaten, ez. Arrazoi dakazu hor, lehen ez zan jaten. Inda bai, baiño gordiña hasi omen ziala jaten, ta, Jesus, Maria ta Jose! Geo guk 'e ikasi gendun. 
- Baiño zuek, zure gazte denporan ta umetan eta? 
- Ezta pentsau 're. 
- Ezta pentsau 're. 
- Ezta geo 're. Gu hazi ta geo 're ez zan jaten. 
- Ez, e? 
- Ez, ez, ez. Ez zan jaten. 
- Gordiñik sekulan ez. 
- Ez, ez. Oain berrogei urte jaten zan [...]. 
- Orduan entsalada ze zan? Letxuga. 
- Letxua, bai. Letxua, hua 're gutxi. Jaitan, ondo behar zanen. 
- Eta tomatia beti einda. 
- Inda, inda beti, paelan inda beti tomatia. Beti, beti, beti inda. 
- Eta, orduan hori kanpotik etorri zan? Entsaladan jatia? 
- Bai, kanpotik etorrita hoi, beltzak eo ez dakit nik... Kanpotik ekarri zuen, kanpotik. Gordiñik jaten omen zuela tomatia, ta, Jesus, Maria ta Jose! Pixkana-ixkana-ixkana, aillau honea 're. 
- Baiña, esan diazu normalena izaten zala babarruna... 
- Bai! Aza ta babarruna. 
- Txerria... 
- Ta porruba ta... 
- Porruba... 
- Txerriya hil, ta. Oholkik in, ta... 
- Eta afaltzeko? 
- E? 
- Afaltzeko? 
- Apaittan? 
- Apaittan? 
- Udazkenen gaztaiñak eta porrusalda. Ta geo baso bat esne nahi zunak, ta nahi ez zunak [...]. Gaztaiñak izaten zian. Ta bestelakuan, berriz, porrupatatak eta, arroza iten gendun, baatxui zopa 'e bai, ta, danetik. 
- Arroza 'e bai, e? 
- Bai. 
- Bai? 
- Arroza bai. Arroza aspaldi ikasi gendun itten hua arroza. Arroz con leche bai gozo askua. San Martiñetan, zean, gonbidau zianen ta bezpean dotore jarri, hola, [...] dotore asko itten giñun guk. 
- Jaietako? 
- Bai, hoixe, ondo behar zaneako. 
- Konbidautzan eta. 
- Konbidautza ta, bai. 
- Orduan, kanpotik 'e etortzen zan jendia? 
- Bai, bai. Etortzen zian, aizu. 
- Senidiak eta? 
- Bai, ba. Seniriak eta [...]. Geo, ilusiyua eukitzen gendun guk 'e. 
- Bai, ba! 
- Ez zazula pentsa! Nahiko zapill earrakin ta, eukitzen giñun dotore-otore. Oain bezela ez, oain papela jartzen diyot. 
[...]. 
Ebakiak eta gaixotasunak arintzeko erremedioak
Aristi, Maria Peregrina
- Gaixotu ezkero ze izaten zan, e... Meikoik eta bazan hamen inguruan? 
- Meikuk izaten zan baiño hola, ebakiya indakuan ta presa nola izaten zan, nik iten niyon [amuamu] -saria ekarri, lori-ori. Meikua ekarri gendun eta esan zian "Hau nundik, ze, nola ekarri dezu hau? ", ta, "Guri hoi esaten ziguen, ta! ", [...] zakan goikua zikin-ikiña. Ta, "Bai, bai. Baiño klase hau izaten da, ba, hola leiho ixkiñetan ta fin-iña? ", "Bai", "[...] penizilina nahasten diyoe, oso ona da", esan zian. "Oso fiña dao", baiño hala 're geauta zakan odola, e!. 
Esan zian leiho ixkiñetan ta zian fiñ hoiek penizilina nahasten zixkoela, ta oso ona zala. 
- Eta zuk, e, hori nun ikasi zenun? 
- Baten batek zekin. 
- Amakin o aitakin, o? 
- Baten batek [...]. Aittik ez nun ezautu, aitta jaio baiño lehenuo hil zan. Baten batek [...] aittonak, amonak, eo. 
[Amuamu] -saria oso ona zala. Ta barizak lehertzen dienen, nik kriston barizak euki izan dittut [...]. Eta baarruna zeatu, baarrun erdiya, alian erdiya kendu ta jarri. Ta sendau arte ez da hua libratzen, ta ez da halakoik 'e, barizak lehertutakon. Jarri hua, ta lotu, ta ez da libratzen, peau itten da, ta, azala [...] zaionen, libre. 
- Horrelako kontu asko izango zian lehen, ez? 
- [...]. Besteik ez zeon, ta! 
- Etxian ikasitako... 
- Etxian bai, etxian bai. [...] , karraskillan ura ta izaten zian. Asun ura ta, odola mehatzeko, oan ez dakit zenbat klase eongo dan. Nik Sintron hartzen det oain, baiño ordun asun ura. 
- Odola mehe... 
- Odola mehetzeko, odola mehetzeko bai. Onena asun ura. 
- Ta tentsiyuantzako 're bai, asun ura oso ona. 
- Eta hamen inguruan 'e bazan horrelako kontuetan eta... 
- Bai, zea, sasi-mona eoten zan horkua... 
- Bai? Bai? Zein zan? 
- Neberako [Mikela] , Neberakua. Oain etxia destrozau zan, baiño Neberakua, bai. 
- Eta bera zan holako sasi-edikua? 
- Bai. [...] , bai. Karraskilla zea izaten da, egurra. Ta egurra oso ona katarruantzako, oso ona. Uretan egosi... 
- Egurra? Egurra bera egosi? 
- Bai, egurra. Pixkat landu, egosi ta haen ur oso ona. Asuna 're bai. 

Aizarnazabal (Gipuzkoa)
Aizarnazabalgo euskara eta ingurukoa
Etxabe Zulaika, Joxe
- Eta, beste, beste galdera bat ya bukatzeko... E, euskera aldetik eta, zuek, e, nabaritzen dezue alderik, ba, Zestuko euskera, edo, Zarautzekua, zuena... 
- Ez, ez. 
- Zuen inguruko euskera zer da, gutxi gorabehera antzerakua? 
- Bai, bai, bai. Hemen antzekua, bai. Oain pixkat erten ezkeo, Itziarrea ezkeo, behin Zumaiatik horrea 're bai. Baiña hemen Aizarna, zea, ta habetan igualtsua. 
- Hemendik Urdanetara, ta? 
- Bai, igualtsua. Ta Aia 're bai, igualtsu. Ta, baiña, horrea jo ezkeo, Bizkai aldea, horrea, ya Zumaiatikan Itziar, Deba, horrea ezkeo, ya difeente pixkat. Geo aurrea ez dao, Ondarru ta hoiek 'e sartzen zian horko zea pixkat... 
- Baiño... 
-... hemen bertan. Azkoitin 'e bai, e? Ta Azpeitik 'e badake hola bere zea bat. Baiña hemen, Aizarna eta Arrua ta Iraeta ta, habek ez, habek igualtsu. Igualtsu. 
- Eta Zarautzen? 
- Zarautzen 'e bai, igualtsu. Zarautza ta Aia ta Oriyo ta habek hemengo moun. 
- Zuek ez dezue zarauztar bat entzun, ta ez dezue esaten, "a, hau zarauztarra dek! ". 
- Ez, ez, ez. Ez, hola zeatzeko ez behintzat. Horrea zeatu ezkeo, beste aldea bai, baiña hemen, hola, behiñ 'e. 
Azpeitikua 're bai, Azpeitikua oso nabarmana da, eta Azkoitikua... 
- Eta Getarikua? 
- Ez, Getarikua 're hemengo moukua, bai, bai. 
San Miguel jaiak
Etxabe Zulaika, Joxe
- Eta, beste kontu bat, hemen, Aizarnazabalen, jaiak eta noiz izaten dia? 
- Bai, Setienbrian, ta San Migeletan. 
- San Migelak. 
- San Migelak, bai. Ta maiatza zortziyan esaten zaio San Migel txiki, o. Hor eun batekua o hola izaten da, bat o bi. 
Eta geo, San Migel haundiyan, iraillan hogeita beatziyan, ba, izaten dia zean, bost bat eun, lau, seun nola tokatzen dan. Bai, ta oso festa polittak itten dittue. 
- Eta? Nolakuak izaten zian lehen? Antzera izaten da oain eta lehen? 
- Ez, ez, ez. Oain gabian dao festa. Lehen itten zan arratsaldian, ta oain gabaz. Baiña leheno ez, leheno itten zan, igual eunen ta biarrenen ta meza. Ta geo meza ondorenen, ba, bertsolai batzuk, eo, zea batzuk hola. Ta lehen izaten zian ganau-obak eta ahari-okuak 'e bai, ta. Hola, ikus-esta, zea. Eta geo arratsaldian erromeia hasi ta gabian hamarretan bukau. Ta, kanpotikan ta jende asko etortzen zan, hemen Oikiya, Zestuan ta. 
- Bai, e? 
- Bai. Ta geo erromeian 'e oain dana orkestina holakua dao. Ba, ordun ez, ordun izaten zan soiñu-otzaille bat eta geo izaten zan, aurrena izaten zan San Migel euna ta biarrena udaletxiak jartzen ziun, ta geo Ama Birjiñan aurreneko jaia. Geo, itten zuen mutillak, Luixtarrak o zeatzen zian, ordun kongregaziyua eoten zan elizan. Geo, izaten zan mutillan festa, ta geo neskana, orduan jaien. 
- Eta, ze izaten zan mutillen jaia ta? 
- Festa, jaia, ezer ez, erromeia. Erromeia bakarrik, bai. 
- Bazkaririk, bazkaririk eta iten zan, holan kuadrillan edo? 
- Ez, ez. Ez. Bazkaiak itten zian San Migeletan, jaien, igandian, aurrenengo igandian. Ama Birjiña errosaiuko eunen, ba, gonbirauak eta, hori 're bai. Baiño geo ya ez, geo lau jaietan izaten zian mutillana, geo neskana, ta geo errekakua o esaten giñona, zea, barrio Txiriboga horkua. 
- Txiriboga. 
- Bai, hor. 
- Eta hori noiz izaten zan? 
- Segiran. 
- Segiran. 
- Bai. San Migeletan in, hasi, eta lau igandetan segiran. 
- Eta esan dezu, idi-robak eta izaten ziala, ganao-robak? 
- Bai, ganao-robak, ta izaten zian, hola, premiyo batzuk eta jartzen zuen, ta geo bertsolaiak. Mezetatik erten eta bertso batzuk eta, tertuliyan, ta, txakolin batzuk ean, ta. 
Aizarnazabal inguruko jaiak
Etxabe Zulaika, Joxe
- Ta, zuek, e, gaztetan eta, ba, jai-gunetan eta, bertan Aizarnazabalen izaten ziñaten edo, ba, ez dakit, Zarautza o Zestua aldea ta juteko? 
- Ez. Bai, Zarautza gutxi, Zarautza gutxi. Gehienen hemen Oikiya zean, Iraeta ta inguruko zeatan. Geo, Urdaneta, Aizarna, hemen bueltako zea habeta. 
- Erromerieta. 
- Bai, Erromeia. 
- Ta nun izaten zian erromeiak? 
- Erromeiak? Ba, iten zian, ba, plazan, herriko, zea, baillarako plazatan. 
- Hemenguan 'e bai? 
- Hemen 'e bai, ta. 
- Jaiero? 
- Ez, ez. Herriko festetan [...] , jaiero ez. Jaietan, ba, gaztiak giñanen, ba, bezpereta etorri ta, pelotan in ta, holaxe. Eo saltaka eo [...]. Etortzen ez bagiñan, ba, igual bi o hiru basarriko zeak juntatu basarri baten, eta hantxen jolasen ein ta illuntzea arte, ta. Illundutakuan afaldu ta ohera. Gaztiak, txikiyak giñanen, ta geo gogortu giñanen, ba, baten ta besten, ta, gehixio pixkana-ixkanaka. Baiña Zestuan 'e Ama Birjiñetan ta, Oikiyan 'e San Bartolometan izaten zian [lau bat] jaittan, eo, ta Urdanetan San Martiñetan, ta. 
- Bai, azo asko dia hamen inguruan... 
- Bai, bai, bai, auzuak bai. 
-... [...] , ta Arrua, ta... 
- Bai. 
-... Aizarna. 
- Aizarna 're abuztuan, udaan, Ama Birjiñetan, hamabostian, horrea ta. Geo hemen, zean, San Migeletan, esan deun lehen bezela, ta geo Urdanetan San Martiñetan, ta ya, ya hor bukatzen zian. 
- [...] 
- San Martiñak eta geo Altzola bada, han bazan, oain ez det uste iñor bizi danik han, Altzolan 'e San Roman eguna o, han eun bat o bi itten zian, eo hiru bat. Hara ta. 
- Jairik ez zan falta izaten. 
- Ez, udan o zean partian ta ez. Beti izaten zan. Batea o bestea, o. 
Urtain
Etxabe Zulaika, Joxe
- Hemen inguruan ezaguna Urtain izango zan? 
- Bai, Urtain. 
- Ezautu zendun? 
- Bai, bai, asko gaiñea. Asko ibiltzen giñan hola, iñoiz afaittan ta elkarrekin ta 're bai, geo haik eta boseon hasi zan arte. Bai, Manuel. Asko ibiltzen giñan hor afaittan, ta. Orduan eitten gendun, erromeia itten zan, guk [...] hamarretan. 
Hamarretan erromeia bukau ta ordun guk itten gendun ba, afaltzea, ba, zean batea, taberna batea. Hor behian 'e bazeon Bar Maria o esaten zitzaiona, [...] , eta bestian, bestalden Bar Siete, o. Ta harea 're askotan juten giñan. Ta hua 're asko ibiltzen zan han, bai. Laun-aunak ez giñan, baiña ezaun haundiyak, eta elkarrekin ta hola iñoiz ibili izan giñan. 
- Ta gaiñea ezaguna izango zan, ez? 
- Bai, bai. Hemen dana... Hua asko ibiltzen zan honea, honea joera haundiya zun, honeakua. 
- Jaietan? 
- Jai ta aste ta [...] zanen, ta. Bai. 
- Eta, nolakoa zan bera? 
- Bea oso ona zan. Oso mutil ona zan. Indarra galanki, ta pixkat juergista, parrandista 're bai. Bai, zea zan, bestela bihotz oneko zea zan. Eta baakizu, sasoia ta indarra ta, ezin, ezin, errendi-zintza hori bazun pixkat, baiña bestela oso jatorra zan. 
- Eta indarra? Izugarriya. 
- Ta karta jokuan ta hasitakon oso zea, ta. Indarrez sobre. Bai, indarrez, ez dao. Geo laun arteko zea zan. Geo hasi zan boseuan ta akabo, galdu zan hemengo zea. 
- Eta, nola izan zan, e, herri-iroletatik, harri, harri-asotzetik, e, boxeora pasatzia ta? 
- Hori pasatzia, nik hola, ondo-ndo esateko ez dakit, baiña gutxi gorabehera, ba, hoi zan, hor Donostin zaben Lizarazu ta, kontratistak. Eta geo, hor, Hotel Orli-o nausiya. Geo, nola zan beste bat, Sabadell eo esaten ziyena 're. 
Ta hoiek dirua manejatzen zuen, ta nonbaitt hoiek in zuen. Ta geo, hemen eon zan beste bat, Ixidro esaten [...] , haien launa, hemen [Miruikua] baserrikua, eta haren bittartez. Ta harrek indar asko zakala, ta "probatu in behar giñukek", eta. Prueban ta hartu zuen ta, indar asko nola zun, baiña ez zan gaztetan zeauta bezela. Eta nik ikusi nun aurrenengo konbatia zean jokatu zun, Villafrancan, Santiyo bezpean, hantxe giñan ikusten, ta bueno, aurreneko bosealaiak ez zeukan, ez zekan koloreikan. Pixkat zeatzen zan, ta firti-arta, indarra jarri, ta... 
- Teknika gutxi. 
- Bai, teknika gutxi, oso gutxi. Baiña jotzen, harrapatzen zuna jata, buf... 
- Apurtu. 
- Txahala bezela botatzen zun, bai, indar askokua zan. Hua gaztetan ta zeatu izan balitz, ta, baiña. Beti dao zeoze, ta. Bai, hoiek danak hemen, ta hoiek hemen bataiautakuak dia danak. 
- Aizarnazabalen? 
- Bai, hoiek 'e gu bezelaxe Zestuko parte itten dia udaletxez, baiña elizaz ta honea, Aizarnazabala. 
- Nunguak zian, ba? Ze auzotakuak? 
- Hementxe, [Ibiñarrittakuak]. 
- [Ibiñarrietakuek]? 
- Bai, hemendikan bi kilometro... 
- Pentsatzen nun Arruakuak ziala. 
- Bai, ba, [Ibiñarritta] ta Arrua, auzuak. 
Ganadu-probetarako zaletasun handia herrian; herri-kirolak Aizarnazabalen
Etxabe Zulaika, Joxe
- Eta, afizio handia izaten zan ganao-robatara, ta? Hemen inguruan? 
- Bai, bai. Oaiñ 'e pixkat badao, baiña ordun gehio zan, ordun, bai. Ordun iya etxe danetan zaben iriyak. 
- Bai, e? 
- Bai. Basarrittan, ta geo negun proba jokatzen zuen batai ta bestiai ta. [...] , ta geo premiyua jartzen ziyoen, ta. 
- Eta bertako inguruko [...] izaten zan. 
- Bertako, ingurun, bai, ordun, bertako ingurukuak. Ingurua ez, auzua auzuakin, ta, bueno, pixkat, bakizu. Tabernan ta pixkat txikito batzuk eanda eaman ta pixkat txispatutakon, ta, zeatu ziyon, ta, ba, "Hiriak baiño neriak hobiak dittuk", o hau o hori, o, ta. 
- Apostu batzuk jokatu, ta... 
- Apostu batzuk jokatu, ta, ordun, ba, bost duro, ta zean, ta hola dirua moitu, jokatu, ta... Zan, ba, bueno ondo, zea izaten zan, garai hartako. 
- Eta... 
- Eta geo arra... , geo arratsalden, ba, etortzen zan, ba, soiñu-otzaillia. 
- Eta idi-robak eta nun izaten zian? 
- Hortxe, plazan, hor dao plaza, bai. 
- Bertan. 
- Bai, plaza dao galtzaa, esaten da hori, galtzaa bat. Eta galtzaan izaten dia, eta oaiñ 'e izaten dia, e! Bai, oaiñ 'e urten bi aldiz izaten dia, ta geo, geo alkarri jokatzen diyo. Oaiñ 'e laixte bat bado bat, bai, hill honen, ez dakit, azkenaldea o, bai. 
- Eta, e, izango zan herriyan, ba... 
- Anbientia? 
- Ez, e, ganau-robetan eta ona zana? 
- A, bai, jende asko... 
- O basarrin bat, eo? 
- Bai, jende asko juten zan, jende asko juten zan, oain baiño gutxixio jokatu 're igual, baiña. Ta jende asko juten zan ba, beti, bakizu, baten aldian, bestian. Ta, bueno, "hala jokatzen omen dik", eta, "ikusi in behar dixkiu", ta. 
- Eta onena zein izaten zan? 
- E? 
- Onena ze baserri izaten zan? 
- A! 
- Edo, este, ez zan izaten... 
- Ez zan izaten holakoik. Hemen eon zan iri famatu bat, eta, zea, [...] o esaten ziyoena, oso ona. Bai [...] bi eo euki zittuen oso onak. Eta hemen Altunan ta, bai, baserri haundi samar hoiek, ba, ganaua 're... 
- Gehio. 
- Gehio, ta gobernau 're hobeto, eo haundiyauak 'e bai ta, ba, hortxe, hoiek zian famauak. Geo, lehen esan deuna, zea, Sarasolako zea horrek 'e bai, horrek 'e ganau onak ateatzen zitun. Joxe Antonio Etxabe o, ehun ta bat urte... 
Hori 're probagiña zan. 
- Bera? 
- Bai. Ta, gehio 're bai. Hortxe, bat han ta bestia han ta, baiña, hola. Hoiek, destakatzekuak hoiek. 
- Iriyak izaten zian o behiak? 
- Ez, iriyak, jenealian iriyak, bai, iriyak. 
- Eta, ahari, ahari-robarik eta izaten zan? 
- Bai, ahari-okua, bai. Ahari-okua izaten zan. Bai, baiña gutxiyo. Hemen ahari-okua asko jokatzen da Azpeitiyan, baiña hamen bertan 'e bai, hola, jokatzen zan. Batzutan proba ondorenen ta bestetan arratsalden ta jokatzen zian. 
- Ganadu-robak gehio. 
- Bai, ganau-robak gehio, ta geo danen eoten zan, ta ahariyak 'e, ba, bai, [...] , ta probatzeko, ta. 
- Eta bertan herriyan, e, harrijasotzaillerik, edo, ba, e, aizkolaririk edo izan al da? 
- Ez, afizionatuak eta bai, ezautu dittut nik, baiña ez, hola esateko profesionalmente on-nikan ez, ez, [...]. 
- Ez. 
- Hola, afiziyo pixkat eta dunak eta bai, bazian, baiña bestela hola zeaik ez. Harri jasotzen ta aixkolairik eta... 
Afizionau maillan ta pixkat zeatzen zian, ta ibiltzen zian ta, baiña ez, bestela ez. Aixkolairik eta... 
- Eta... 
-... ez dao hemen. 
- Eta beste herri-irolik, e, oillar-orrokarik, o? 
- Ez. 
- Horrelakorik ezautu dezu? 
- Oillar-orrokaik eta ez det nik hemen ezautu. 
- Ez, e? 
- Ez. Gaiñuntzen, hola... Geo Santa [...] izaten zian, bertako herriko, bai, hola, San Migel festetan ta, bertako herriko mutillantzat, eta beti jartzen zuen, udaletxiak o premiyua jartzen zun zeoze ta, bai. Eta bastante zea eoten zan. Itten zuen hor betikan bueltan, bai. Korrikai zeak ez zian zeak, profesionalak, baiña bastante korrika ondo itten zuen mutillak bazaben, baiña... 
- Hemen Azpeitiya nahiko gertu daukazue, ta, Azpeitiyan... 
- Bai... 
-... beti izan da horretarako... 
- Bai... 
-... afiziyua, ez? 
- [...] eta ahariak, eta... 
- Ahariya Azpeitiyan asko. Ta hemen ahari, ahari zalia oain gehio dao ordun baiño. Ordun 'e bai baserrin ta eoten zian ahariyak eta, ta ardiyak 'e danian ta. Oain gehio prepaatzen dittue, ta gehio dabe uain ahari-aliak, hemen bertan 'e, hola. Ez itxez itxe, baizikan, ba, jarri ikuilluak eta prepaatuta ta, igual ingo dittue etxe baten, ba, hamar-amabost eo. Ta beste baten igual zazpi-ortzi, ta. Hola dabe. Ba, itten dittue oain prepaatu lehen baiño hobeto. Lehen pentsua eman ta, gobernau ta, itten zittuen, baiña zeaik gabe, oain bezela ibilli ta makinak ibiltzeko ta, zeago. Zea da, pixkat [...]. Oain deporte danian uste det nik zeatzen dala askoz, marka hobiak itten dittue. Ba, leheno, bai, prepaatzen zan pixkat, baiña, geo udaan ta ez zan eozein mouz prepaatzen 'e. Bakizu, lanak [...] ta, negun ta pixkat prepaatu ta, bueno. 

Antzuola (Gipuzkoa)
Bidegintza
Laskurain Zabaleta, Tomas
- Orduan artian nola hemen ez zeuan ez kamiñoik, bakarrik pistak, eskuz ebai giñutzen honek. Hasi han, Larrebarren, beheko errotan hasi eta geure etxetaraiño danak eskuz. Danak eskuz ein zien! 
- Eta pikua hartu ta palia hartu ta... 
- Piku eta pala, bai. Eta, gaiñera, enkatxua ein jakuen harrixakin, ta harrixa kanteran. Eta kantero formalak einda ibili giñan gaiñera, e! Orduan ez zeuan gaur bezelako zerik. Juten giñan muniziño eske Guardia Zibilleana Bergarara eta geuk nahi giñuan muniziñua konsegitzen giñuan. Emoten zoskuen dinamita, emoten zoskuen harrixa kanteran geuk etaratzeko. Eta, halaxe, geuk pistoletekin eta porriakin, -pistoletekin eta porriakin, e! - [zuluak] ein, kargau dinamita eta geuk jaurtitzen giñutzen tiruak eta harrixa etaratzen giñuan. Eta harri haura dana, batetik, izeten zan kamiñua zabaltzeko eta, bestetik, balio izeten zoskun, ba, gero kamiñuari enkatxua, zorua eitteko. Ta horrek bideorrek kostau jakun guri, ba, [nik dakit] , sei edo zazpi bat urtetako neguak. Udan, ba, basarrixari atendidu bihar izeten jakon, baiña neguan etxian geratu andria ta besten bat lanak eitteko, ardixen jirarako ta gizon bat, behintzat, juaten giñan horrek pistaorrek... 
- Baiña auzoko basarri guztietatik bat edo beste? 
- Bai. 
- Eta egualdi txarrakin? 
- Bai, bai. Edurrakin be bai, e? Ibilitta gare, ba, oinbeteko edurra, aterri goittik, ezta? Baiña oinbeteko edurra. Kendu, eta ibilitta gare kanteran ta bai lurrian, pistia ebaitzen. 
Bidegintza
Laskurain Zabaleta, Tomas
- Eta hau pista hau nun [ebai] zan, lehen zeuan bidetik, ala...? 
- Ez, ez, ez. 
- Berri-erri eitten zan... 
- [...] lehen bidiak oso txarrak zian. Zuzen-uzenian [jaisten] giñan. Orduan lurra beitzen jakon, soruai beitzen jakon. 
Orduan sorua ikutu barik ein bihar izeten zien bidiak. Eta oso-so-so... baiña bide txarretaikuak. Ibilli ezindako moduko bidiak zien harek. Horreatik euki bihar izaten giñutzen lehen esan doten behixez ta ardixez aparte, idi pare bat ona etxe danetan euki bihar izeten giñuan, ba, sutarako egurra ekarri ta lurreko lanak ein ta... Horixe. Kalera egurra be eruaten giñuan. Pixkat. Asko ez zan [eruaten] baiña... Burdikada batzuk saldu eitten zien kalera orduan, [paga-gurra]. Eta gero, ba, biher izeten zan lastua edo, beti etxekuakin ez giñan aillegatzen. Pentsua-do biher izeten zan. Eta idi onak euki arren, lehengo bide horretan gurera aillegatzia kostatzen zan. Kostatzen zan gurera aillegatzia! Hori pisu haundirik hartu barik, e! Zeatik burdixa hutsik be, leku askotan, nahikua izeten zan behetik gora egoten zien lokatza-uluekin ta maillekin nahikua izaten zan idi onendako burdixa hutsik. Eta karga haundirik ezin ebali bide haretan. Haura kalbarixo gogorra zan! Gogorra zan kalbarixua! Baiña guk orduan [...] giñuan; kosta zan, eskuz, [...]. Gero makinak be azaldu zian, eskabadorak. Guk einddakua, ba, aukeran, puntu askotan estua zan. 
Eskabadora horrek gehixao zabaldu ein zittuan eta mejorau, mejorau eskuz eginddako bidiak. Eta gero, oin azkenengo, ba, eskarrikasko, herriko... egon dian gizoneri aurreratu dialako ta akordu apartekua euki dabelako hemengo basarrixekin. Ta bai eskerrik asko diputaziñua eta gobierno baskuari, zeatik laguntasun haundi bat danon artian ekarri zoskuen eskura. Eta horren bidez danak [enbreau...]. Geu sakrifiziua ipinitta geure aldetik. Baiña bestela ezin zeikian lan bat, horretxek milloe pilla edarra Antzuolara ekarri oskuelako ein zian bi auzotara, behintzat, bidiak. Oin, harrezkeriok beste... orduen ein [ez dako] askotara ein dittue Antzuolan. Eta oin porlanakin eitten dittue, baiña guriak enbreauak zien. 
- Eta hobia da enbreaua ala bestia? 
- Nik uste dot kotxiendako hobia dala enbreaua. Neuk uste, e! Zeatik enbreaua suabia da. Enbreauak ez dauka porlanak daukan bezelako hori bibraziño hori ez jao emoten behikuluari. Hori ez jao emoten. Oin, porlana ondo... base onan gaiñian ipinitta baldin badao, urte gehixaorako eta [karga...]... -piñu asko dao, piñu asko dao oin-. Lehen esan dot, paguak eta gaztaiñak eta haritzak eta usteldu ein ziala. Zaharrak zian ta harek bota zian. 
Bidegintza
Laskurain Zabaleta, Tomas
- Eta hemen be -lehen bidegintzia ta esan dozu ta-hemen, zuen zelaia goittik pasatzen da, ba, bidia, ez? 
- Klaro. 
- Horrek kalte haundixa [ekarriko zotsuen]... 
- Bai, berrixa ein giñuan. Bai, baiña ya ikusten giñuan, ikusten giñuan ya hemen bazetorrela ganbixua. Ikusten zan, zeatik kalian lana hasi zan. Hemen "sesenta" edo... "cincuenta y ocho, sesenta" edo, kalia [...] mobidu zan. Eta kalian dirua irabazi eitten zan, ta basarrixan lana ta lana ta lana ta dirurik ezin giñuan etara. Ta kalian dirua zebillen. 
Orduak be sartzeko aukeria zeuan. Hemengo jentia beti izen da langillia, eta orduak sartzen zien, eta orduan dirua [...]. Eta hori ikustiaz gaiñera, ba, geu be gauzak aurrerago begira hasi giñan. Bidia komeni jakun, ta bidiak, ba, ezin zeizken lehenguak arreglau, ta orduan, ba, jo giñuan sorotatik. Automobilla edo behikulua, esperantzak hartu zian, zeatik horrek be hasi zian azaltzen lehen ez bezela, ta esperantzak hasi zian. Ta, hala, sororik onen-nenetatik, gurian be dao sororik onen-nenian, kruzau zan pista hori -ya gaur kamiñua. Bai. Holaxe. Kaleko diru-ukera horrek, basarrixa be jarri zan dana kalera begira. Basarrixan ez dao ez fin de semanaik, eta jaixa be... Bat egon leike basarrixan dantzarixa. Basarri bakoitzian bat egon leike dantzarixa, baiña batera bi edo hiru ezin leike egon. 
Lehengo moduan, e? Bat bai; bat nahikua da dantzarixa basarrixan. Eta, hala, kalian ikusten zan ta danak batera. 
Fin de semanan, ba, familixa dana juten zien, ba, kotxia hartu ta hara-ona; [danak libre ta basarrixan ez]. 
Basarrixan lana ta lana ta lana. Eta hori diferentziaori, laste akordau zan jentia hemen, ta jo zeban jentiak basarrixa laga eta kaleko fabriketara. Eta oingo basarrixa horretxek despedidu zeban. Bestela, gaur [...] Antzuolan be badare basarri onak eta basarrittik bakarrik bizi izeteko, bizimodua etaratzeko moduko basarrixak badare. Baiña honek hemen aldapetako basarri honek gaur bihar dan bezela diruakin, eta gaurko bizimodua etaratzeko ez dia allegatzen. 
Honek ez dia allegatzen. Baiña horretxek salbaziñua ekarri zeban, ta [...] horretxek salbau zeban. Oin dabitz, ba, jentia kalian lanian eta ganau batzuk. Batek eukiko dittu ardixak eukiko dittu bere basarrixan, beste batek eukiko dittu behixak... Eta behixak libre ez dabe hainbeste lan emoten; ardixak be ez. Eta gaiñontzian, kalian. 
San Juan gaueko sua
Azkarate Agirrezabal, Jesusa
-Eta sua errekan esan dogunian nun zan? 
- Hortikaldian, etxien aldera. Bueno, Zurrategi aldera. 
- Eta urte askuan egin zan? 
- Bai, bastante urtian. Ze orduan errekia zabala zan, han toki asko zeuan baztar haretan. 
[...] 
- Zegatik eitten zan han? 
- Ba hantxe zeualako lekua izengo zan. 
- Erreka onduan ezin ba saltoik eta eiñ eta hola. 
- Ez, ez. Bueno, salto, toki asko zeuan han. Errekia Kalebarrengo zubittik Errotaberrira arte, bastante leku zeuan. 
Trenaren inguruko gertakizuna
Lizarralde Jauregi, Jose
-Periodikuak be anunziau dittu, periodikuak be historiala-a horrena. Esaten dabe trena, izan biher eban "catorce de julio" deskarrillau zana. Eta orduan oin baiño, azkenian baiño trena inporantiaua euan, kamiñuan jente gutxiao ibilliko zan eta danak trenez. San Fermiñetara Panplonara juteko jentia etorren goittik behera, eta kotxe-amak eta danak euzkan. 
- Inportantia orduan. 
- Hamen estaziño hontan euan orduan agujia trenai zertzeko, aparkatzeko. Jente asko. Deustuko alkatia eta min hartu eben, geurian egon zien, hemetxe egon zien. 
- Zer, ospital moduan edo? 
- Ospittal moduan ez. Gero norabaitt etxetara jaso bittartian ba geurera jaso ta hementxe gurian. 
- Eta ze pasau jakon trenai, deskarrilau edo... 
- Agujia, ez dakit ba nik, agujia gaizki ipiñi edo zeoze ein eta. Goittik behera erten dau, erten bere karrilletik, erten eta goittik bera. 
- Hilddakoik eta ez zan egongo? 
- Bat uste dot hil zala, orduan momentuan ez baiña bat hilda bai. Eta bestiak grabe beste batzuk. Bat arabarra be bazan eta beste bat Bilbokua. Deustuko alkatia bat hemen egon zana eta beste bat "un tal Braseras", gizon famaua. 
Hemen ein otsen kurak eta. 
- Eta hori ze urtetan izen zan? 
- Ez dakit ba nik. Hola buruz esateko ez daukat. Konserbatzen dok handik bialdutako faktura bat, hemen egon zien istantzia (estantzia) , konserbatzen dok, hemen egon zien, gero konpaiñiak pagau euen hemen egon zien bittarteko istantzia. Eta batek propiñia emon eban azkenian ondo tratau ebelako, berak partikular. Baiña bendak eta bertan, izarak apurtuta izarakin ein bendak eta. 
- Ez zien egon be eingo. 
- Egon eingo zien baiña nun. Eta gero "sabanas" eta "tantos reales" ta. Hor dao papel bat ordukua, konserbatzen dana. 
- Eta hori pagau ein zotsuen zuri? 
- Bai. 
- Zeiñek pagau zotsuen? 
- Konpaiñiak. Bilbotik etorri jakun hemen egon zieneko denporakuak. Pagau ei eben, ni ez nintzan artian, jaiotzeke nenguan, ezta. 
- Orduan urte dezente die orduan. 
- Urte asko, urte asko. Oso tren inportantia. 
- Zer zien, literak? 
- Kotxe-amak, kotxe-amak eta... 
Trenbideko kaltzadoreak
Lizarralde Jauregi, Jose
-Ni Kaxetako tren txiki hartan ibilitta nao Gervaxiokin eta. Goittik behera tuneleraiño etorri eta gero gora taka-aka jaso eta berriz. Trena ez, karruan moduko zer bat zan, txikixa. 
- Mesillia, galtzadorienak horrek. 
- Halakon bat izengo zan. Gero holako zer bat zeukan, eta haura jaso eta bajau eta berriz Kaxetara bueltau giñan. 
- Bai, baiña hori ez zan, makinaik eta ez zeukan. 
- Ez, ez. Ezebe. 
- Horrek zian, mesillak zian horrek. Trabiesak partitzeko, eta alde batetik bestera juteko eta karro batzuk zien horrek, mesillak esaten jatenak, galtzadoriak, bertako langilliak ibiltteko. Osea ke [kargetan] euken aparkadero bat. Han sartzen zien eta etortzen zien. Honaiño ez, kantoia euan honaiñotxekua eta gero hemendik Bergara beste batzuk, Mekolaldera, ipiñi kruzia, bata bestiakin grupuak. Kaxetakuak pasia eukan hona artekua, eta Deskargatik honaiño etorten zien [...] trabiesak partidu bihar bazittuen eta materiela ekarri bihar baeben, dana ipiñi han eta behetik gora norberak eruan biher, soka bat holaxe hartuta trabes ipiñi egur bat eta karrillian, norbera plantxan eta tra-ra-ra, edarto ibiltzen zan haura. Bultzaka errez juten zan, baiña jun ein bihar. 
- Eskerrak aldapa haundirik ez dagonai. 
- Ez, honek aldapa txikixa dauka. Dos por zientua edo holaxe dauka bakarrik. Unan baten, kurban baten zeoze gehitxuao euki leike baiña. Estaziñuan danetan zero. Estaziñuan berdin. Estaziñuan ez dabe amititzen. 
Antzina, alde guztietara oinez; trena
Lizarralde Jauregi, Jose
-Azkenian jentia gehixenbat trenian ibiliko zan. 
- Trenian. Trenian edo oiñez. Oiñezkua, bueno, Bergara ta sekula pentsau bez. Gu errez juten giñan e, hemendik Bergara jutia ez zan ezerre. Bergara makiña bat bidar joanda gare, baitta Villafrancara be, orduan ferixia haundixa eiten zane ta. Villafrankara ferixara junda behixa erosten bazan be, behixakin danba-anba sokatik etxera. Eta ni junda nao nere denporan be bai, Elutzakuak bihor bat euken saltzeko eta, Pedro Migel eta bixok, Pedro Migel hil zan, Roken aitta. Bixok joan giñan behorrakin Villafrankara eta ez giñuan saldu. Eta gero Pedro Migelek puxkat kalenturia be baeukan eta neuk esan notsan, jun zaitte, neu etorriko naiz bakarrik. Ez giñuan saldu eta atzera harekin etorri bihar. Atzera harekin etxeraiño. Usauta holaxe, ez jakun miraik irixten. Urrin eta bai baiña jun bihar danian ba kitto, etsi eta jun in bihar. 
Elkartasuna baserrien artean
Gabilondo Legorburu, Juana
-... basarrixen alkarterik-do bazeuan? Basarriren bat erretzen zanian edo... Su-rua edo zeozer... 
- Bai, zeoze egongo zan. 
- Edo elkartasuna, behintzat, egongo zan, ez? 
- Bai, zeoze egongo zan. 
- Igual ez jatzun tokau be eingo hemen ezer... 
- Hemen ez jaku guri holakoik tokau, baiña egongo zan... 
- Jende asko zeuan su-ruan [zaretzenak]. 
- Bai, su-rua. 
- Pasatzen dana, zuenian be, gurian bezela, egongo zan mentalidadia maizterrana. Ba, errenteruena. 
- Errenteruena. 
- Eta, klaro, errenteruak ez zeuken su-rotan ta zetan sarturikan, erretzen bazan ez zan eren basarrixa erretzen ta. 
- Ez, ba. Ez, ba. 
- Baiña basarrixen jabiak egongo zian su-ruan. 
- Egongo zian. 
- Horrek eukitzen zeben beren... 
- Orduan hemen halakorik ez zan gertau, baiña, ez? Holan, basarri-rretziak edo... 
- Gertau bai, baiña ez dakit gero zela... [... moduan] arreglauko zan, porke su-ruan zeuanak be ez dot uste etarako zabanikan handik basarrixa berriz eraikitzeko [moduan]. Basarrixa erretzen baldin bajakon, desgrazia [...] zeukan. 
Alfontso XIII.a Antzuolan
Agirrezabal Zabaleta, Juan Cruz; Bereziartua, Tomasa
-Antzuelan kalian jendia bastante ondo bizi zan. Kale-asarri hortara be bai. Ganaua askok zeukan kalian. Eta ortuak be bai. Eta baten haura, Txorixa, Txorikuak, hiru behi etarata badao etxeaurrian; karretera jenerala, aurrian, e! , Deskargatik behera datorren Bizkairako hori, eta beste kotxeik etzan pasauko denporale haretan-ta, Alfonso Trese orduantxe goittik behera, seguru. Saludau ei zeban hola basarrittar moduan. "Joe, ganau edarra daukazu", seguru, esan ei otsan, erderaz, baiña. "Ganau edarra daukazu; hori behi hori ezta txarra be izango hori", seguru. Eta ona izan, eta antz emon, seguru, Alfonso Tresek. 
- Eta zetan zebillen ba? 
- Alfonso Trese pasuan jungo zan Bibora-do. Nik eztakit nora jungo zan. Kasualidadia haura tokatzia. Beste automobillan figuraik etzan pasauko, eta Alfonso Trese tokau. 
Tomasa: Donostiatik etorriko zan. 
- Haura Donostiatik Bilbora-do. Baiña, seguru, behixai be igarri, seguru. "Behi onak dauzkatzu, e, gizon! ", esan i otsan. 
- Txorixa esaten otsen. 
- Bai. Basarrixak zaukan Txorixa izena eta gero gizonai be Txorixa esaten otsen. 
Tomasa: Txorikua. 
- Haura etxe haura desparezidu da ointxe. Ia zero. Dana desaparezidu da haura etxe haura. 
Buztinzuri kalean jaiotakoa
Anduaga, Conchita; Anduaga Lamariano, Luis; Kortabarria Araiztegi, Cecilia
-"Seis de octubre del veinti dos; santoral San Bruno". 
- Enterauko gara santu horrek zer ein zeban. Eta zein kaletan? 
- Kale Bustinzuri. 
- Bustinzuri kalian. Eta nun zeuan kale hori? 
- Hortxe dao. Hortxe bertan. Hemendik ezta ikusten baiña. 
- Berdin-erdin jarraitzen dau ala aldatu ein da? 
- Ez, berrittuta dao. 
- Zelakua zan lehen? 
- Etxe onak, bai, batzokixa egon zan han bertan. 
(... ) 
Irimoegi auzoa; bideak
Jauregi Mendizabal, Isabel
-Ze basarrittan jaixotakua? 
- Ni? Sarasketa. Sarasketa zarra. 
- Han Irimo auzuan? 
- Beste Irimo auzuan, bai. 
- Han zer dare, Sarasketa zar. Eta beste basarriren bat? 
- Behian. Goixan beste bat Sarasketa Etxeberri jausi ein zan. Ia familixia kalera jun zan eta kalera jun eta belaxe jausi zan. Etxia. Etxia edo teillatua jausi jakon eta gero kitto. Errenteruak zien eta. 
- Orduan zaharra mantentzen da eta barrixa jausitta. 
- Jausitta, bai. Eta gero azpikaldian Iribar. Gero handik behera saillian dare, [Allutz] Txiki eta, Irala eta Torria eta basarrixak, kamiño onduan. Oin kamiñua dao, lehenao estratak zian. 
- Gaiñera auzo politta da, ezta? Basarri asko eta, bueno, oso ederra... 
- Bai, auzua argixa. Handik dao bistia... Ni handi honaa etorri nintzanian dana mendixa besteik ez naban ikusten. 
Handi ikusten zan Elgeta, Angiuzar eta Bergara parte zera, Ipiñarritta Torre ta horrek danak ikusten die. 
- Gaiñera zeuena dexente altu dago, ez? 
- Bai. Zu izenda igual egongo za han? 
- Bai. Kontau notsun gaiñera anaiaikin egon nintzala... Baiña bai, hori pentsau jatan, bai. 
- Oinddio bizi da haura. 
- Demaseko bista onak. 
- Oso bista ona handi. Baiña haizia eta nordia zeuanian, e... 
- Alda txarrak be eukiko dau. Orduan, nordiak joten zebanian, hotz? 
- Orduan hotz eta haizia eta eurixa eta lanak. Gero kalera juteko be izeten zien bidetxurrak, oiñez kalera juteko. Eta astuakin eta ganauekin eta juten zienien estratak, lokatza-ulo galantekin. Handixik jun bihar, jun ta etorri ein bihar ganauekin eta be. Ez oingo moduan kamiñuan. 
Bizimodu gogorra; lehenengo autoak
Jauregi Mendizabal, Isabel
-Bizimodu gogorra zuek be, oin dala hirorogetamar, larogei urte hemen be. 
- Bai, bai. Bizimodu gogorra, eta oiñ ez bezelakua gaiñera. Oinddio kotxiak noiz hasi zien ba? Gerra denpora... , gerria pasauta gero be Antzuelan zenbat kotxe zeren ba? horixe lehen esan doten letxero horixe, beste batek kamion(a) , pollero batek, beste kamion txiki bat, eta egurretan ibiltzen zan beste kamion bat. Eta kotxiak medikuak eta beste fabrikako nausin batek euki. Ostientzian kotxeik Antzuelan be gerria pasauta gerora arte etzan. Baiña gero hasi zan, lelengo kuatro-uatrua eta gero handik hasi zan. Bai, lelengo kuatro-uatrua uste dot zala. Gero seisientosa, eta handik aurrera hasi zien gero kotxe dotoriok. 
Antzuola eta Bergara elkartuta
Zabalo Zabalo, Purita
- Garai haretan oingo modura Antzuola eta Bergara aparte egozen, edo...? 
- Ez, aparte. 
- Betik izan da aparte Antzuola? 
- Ez, ez, ez, ez, ez, ez. Lehenago uniduta, alkarrekin egon ziran urte mordoxkia. Horrek artian Uzarraga zegoela, osake Antzuolak artian ezeban esistitzen. 
- Izena be ez? 
- Izena, izena bai bazegoen itxuria dauenez zeozerena. Baiña lehelengo Uzarraga zan hau. 
- Eta hori zer zan, Bergarako auzo bat? 
- Ez, haura zan Antzuola, hamengua. Baiña elizia zeguan han, Uzarragan, eta hemen elizia milla bostehun eta hogeta bostian in zeben, orduan konsagrau zan hau eliza hau. Baiña aurretik, nik uste dot hor milla hirurehun ta piku zeren baten unidu zirela Antzuolakuak Bergarakin "para siempre jamas" orduan baiña segidun gero hasi ziran. Gero hemen ittia pentsau zeben elizia, haura puxka bat urrin samar edo separau geratzen zala, eta ordurako hamen egongo ziran etxiak edo egindda, porke hor etxe bakarrak bazeren. Bat, Gallastegi uste dot zala, "Torre de Gallastegui"-edo, gero ya hura jausi egin zan. Haren harrixakin eta gauzak, hango harlandu eta harrixakin in zeben oin Olaran dan etxe hori. Hor dago, ez dakit ikusiko zindduen zuk... 
- Igual ez, Kultur Etxia-ta egongo da hor? 
- Bai, kultura, hor gauza asko dare. Oin arte egon da, oin in dabe bertan beste berri bat in dabe jubilauendako eta auditorixua eta horreik danak in dira oin. 
- Herriko gauzetarako, ezta? 
- Bai, auditorixua eta zera, medikuendako despatxua be hor doia oin, ondiokan jendia... 
- Anbulatorixo edo holako zerbait? 
- Anbulatorixua han doia. Eta gero dago "Centro de dia" eta dago baitta zera, "Casas Tuteladas"-edo. Hortariko... 
- Emakumientzako eta hola? 
- Bai, nahi dabenak batzuk jarritta dago ya bertan bizitzen. Tutelau ba horrek janak eta ingo jaue eta gero ba bestela norberak ittia, nahi dozun bezela etxian zertzeko. 
Antzuolarrak Bergararekin haserre
Zabalo Zabalo, Purita
-Eta zela akabo euen azkenien Antzuola eta Bergarako kontuok? 
- Geizki. Klaro, pasatzen zana zan hemen "Alarde de", moruan alardia itten da, ezta? Eta "Alarde de armas" zan orduan, itxuria dauenez hori herri gehixenetan uste dot itten zala. Zenbat dagon soldauskarako zerako-do, itxuria danez hortariko gauzan bat zan lehenau itten zana. Eta Alarde hori nahi zaben bergarrarrak Bergarara eruatia eta han ittia, Bergarako plazan ittia. Eta nones hemen. 
- Hemenguak ezetz. 
- Ez, ez, Antzuelako plazan in bihar zala, porke ordurako hemengo parrokixia zeguan ya konsagrauta, ya ipiñita zeguan eta ya herrixa puxka bat ba haundittu in zan. Eta haunditzen-aunditzen zijoiala ba ikusten zeben ez eukela bergararren premiñik. Bertan in zeikiela gauza guztia, eta klaro, hori ezta pentsau be ez, e? 
- Hori bergararrak onartu ez? 
- Bergarakuak hori nahi. Eta azkenien Valladolideraiño jun bihar izan zeuen, eta hango... han zertu zan... 
- Ya apartaittia? 
- Hemen, Antzuelan ittia, antzuelarrak Antzuolan. 
- Eta hori ze urtetako kontua dan badakitzu? 
- Ba hori izango zan milla seirehun inguru horretan-do, milla seirehun-do urteko zeretan porke gero orduntxe ya separau ziren gero. 
- Oseake eliziau konsagrau eta handik gutxira orduen. 
- Bai, handikan urte batzuk artien segidu zeben baiña klaro, ikusten zebenian, artian beste gauza bat euki zeben. 
Gero zeguan, hola personalidade haundixak etortzen ziranian, pasatzen ziranian hemen, ba herriko banderiakin errezibimentua itten zindduan hareindako, eta bergararrak atzera esijidu zeben Bergarara juteko antzuolarrak eta han rezibitzeko. Eta ezetz. 
- Eta antzuelarrak ezetz. 
- Ezetz. Eta idea horrekin atzera berriz jun ziran Valladolidera, eta han irabazi zeben berriz eta bueno, ya geratu ziren. 
- Holako lege asunto, administraziño asuntu danak Valladoliden orduan. 
- Valladolidera. Eta orduan hartu zeben ya resoluziñua bueno, separatzia. 
Lau umerekin ezin jostun jarraitu
Zabalo Zabalo, Purita
-Jostun lanak ze itten zittun, etxien? 
- Bai. 
- Taillerra eta etxien zeukatzun? 
- Etxien. Eta hementxe, nik orduan sukaldia behien neukan, hementxe. 
- Ze itten zeben, janzteko erropak-do...? 
- Bai, janzteko, janzteko erropak. Bai, nik josten neban hasi abrigo, traje, zer guztiak itten nittun orduan. 
- Eta noiz arte ibilli zara lan horretan? 
- Ezkondu eta leheningo bixak euki nittuanian ondo ibilli nitzan. Greo ipiñi giñuan hemen denda bat, mueblerixia. 
Arotza zan nere gizona eta ipiñi giñuan muebliak saltzen hemen. Eta orduen sukaldia gora jaso eta hau ipiñi giñuan denda. Eta klaro, beste lan bat gehixau geratu jatan, baiña nik orduan ama neukan etxian eta bueno, nehiko zerekin. 
Eta ondikan ba bueno, esaten notsen, bertan, ba itten neban bat atendiu eta bestia atendiu, bixak, eta hola. Baiña haurdun geratu nitzan bi euki eta gero bigarrenak bi urte eta erdi zeuzkala, eta haurdun geratu nitzan eta ondikan ba famelixa gutxiagokin, neukan ba hartuta famelixa batzuk eta haretxeri josten notsen. Eta esaten nosten, hirugarrenak asko lotzen dau gero, asko lotzen dau, eta gero zera, gero bi. 
- Bi batera? 
- Bi batera. Orduentxe kitto! 
- Lau ume euki (di) ttozue orduen? Edo gehixau? 
- Lau, bai. Bi neska-utillak bigarrenak. Edo hirugarren zerian, bueno, orduentxe dana laga bihar izan neban. 
Etxerako bai, e? Etxerako betik dana josi neban. 
- Orduan esan dozu gizona Udalako... 
- Ez, nere gizona ez, nere gizona zan... haura Udalakua zan aitta. Nere gizona hemen, Kale Goikua, bai, arotza. 
- Bera ezkondu zan hona. 
- Bera ezkondu zan honutz, bai. 
- Orduen bera arotza. 
- Arotza. 
Indar-etxearen kargu
Lamariano Agirre, Florentino
-Irauzta (Irastortza) basarri horretan, zu jaixo ziñen baserri horretan ganaua-a asko zeukatzuen edo? 
- Bueno ez, ganau asko ez giñuan eukitzen. Guk lau-ost behi. Idiik be ez zan egoten. Ez zan basarri haundixa. Ez da /ezta/ basarri haundixa. Hementxe dao, bertan dao. Ez zan basarri haundixa. Lau behi, bost epoka batzutan eta beren txahalak. Ez zan basarri haundixa. 
- Artalderik? 
- Ez. Ardirik be ez, ez. Gure aittak-ta zeukena zan hola ogibide bezela indarretxe bat zeuken, jeneradore batekin, eta hemen basarrittara, basarri askotara; Arrandeira (badakik nun daon Arrandei? ). Bueno, basarri askotara argixa emoten eben, eta kalera be bai. Alunbrau publikua be horren zentraletik eta. Klaro, dirubideetxo bat zan. Basarrixa txikixa zan baiña beste gauza batzutara aplikauta zeuan. 
- Makinetxia edo? 
- Bai, baiña eurena zan zentrala. Bai, bai, zentrala eurena zan. Oinddio han dago zentrala, jausteke dao. Eta han zeuan jeneradore bat, eta bueno, garai hartarako argixa behintzet, argixa. 
- Zuk orduan umetatik ezautu dozu argixa etxian? 
- Bai. 
- Eta fregaderan ura? 
- Ur berua bai. Ezautu dot nik. 
- Sukaldian kanillan ura? 
- Ura bai. Beti ezautu dot nik nere denporan uragure basarrixan korriente zeuan. Gero aparte zeuan etxian onduan pozadera bat, ondio han dao, 18 metro profundidadia, honduria dauka harek pozadera harek. Ibilitta nao haren honduan ni haura garbitzen. Bai, behin, behin, holaxe mutil gaztia nintzala. 
- Lotuta? 
- Bai, eskillara zerian sartuta. Puxkat konuan dao, eta behera estutxuao, behera estuxuao, behian justu-ustuan buelta itteko mutikuak, mutil gaztiak, ibilitta nao garbitzen. Baiña ur ona, e. Bai, bai, pozaderako ura, ura oso ona. 
Eta neguan ganauei emuteko be, ura hotza emoteke itturrikua, gure aittak handik etaratzen eban ura ganauei emoteko. Bai, eta ondo eraten zeban ganauak haura. Itturrikua baiño naixao haura. 
- Itturrikua deposittotik etorriko zan? 
- Bai ba. Deposittotik. 
- Teillatuko... 
- Ez, teillatukua ez, bestela manantial batetik ekarritta geunkan baiña bide askuan tubuan etorritta ta ura hotzaua egoten zan, hotza. Kristalduta, etxe aurrian ganauak ura erateko askia euan baiña haura askotan kristaldua egoten zan eta han baiño nahixao izeten eben handik etaratako ura erateko. Ganauak antz emoten otsen. 
Errota motak
Lamariano Agirre, Florentino
-Erotaren bat egongo zan eregita, ezta? 
- Ez. Errota danak itxitta. Dan-anak. Baina orduan bazeren, bi gremixo zeren, lehengora junda puxkat: "maquilleros" y "molineros". Errotak bi zeretan [diferentziatzen] ziren. Eta gero errotak orduan zeuken obligaziño bat urtian zenbat kilo ixotzen zan, zeiñendako ixotzen zan eta bueno. Ez zan eruaten, guk ez giñuan eruaten "asi a rajatabla", baiña... 
- Hori errotak legala zienian? 
- Bai. Hori gero, errotak legalizau zienian hala zertzen zan, bialtzen zan holako... 
- Rejistro bat edo? 
- Bai, pista bat. Baiña beti horrek reparu bat emoten dotsu. Joño, aber... Baiña holaxe itten zan hori. "Fulano de tal, tantos kilos de harina el dia tal tal". Eruaten zeben kontrol bat. 
- Eta zein zan diferentzia makilleruak eta molineruen artekua? 
- Ba horixe... Hainbeste aldiz zertu dot baiña hori zan udaletxiak ipinittako... Hor zeren pues, uno era... , honek makilleruak eta "habia menos inspecciones que los harineros, habia menos inspecciones de la guardia civil, zerak, makilleruak baino. Makilleruak mas maquillaos que los harineros". 
- Makilleruak eta harineruak? 
- Bai, harineros y maquilleros. Errotan klasifikaziñua zeuan. Eta inspeziñuei-a buruz eta, makilleruak zien mas maquillaos. Ez dakitt nola ipinittako izena zan, ezin neike esan gaiñera seguru ze bariaziño zeuan, baiña hortik zoiatzen gauzak. 
- Orduan pentsaittekua da batzuk izango ziela gobernuan aldekuak eta bestiak... 
- Exakto! Puxkat regimenan adiktuak zienak eta, hori ikusten zan, hemen Antzuelan ikusten zan hori. Bai, bai, ikusten zan. Gu oso kastigauak izan giñan hortan, asunto hortan. Oso. Alde guztietatik. 
- Zuk errota hori, hiru koiñatuen arteko errota hori zuk beti ezautu dozu martxan? 
- Bai, bai, beti, bai. Gero hemen. Bueno, azken urtetan, ni honaa etorri ezkero, milla ta beratzirehun eta hirurogeira ezkero, han ez zan lanik eingo beste errotan, gure gurasuen-ta errotan. Klaro, han be semiak eta hazi zien eta kanpuan lanien eta astirik ez eta. Ba horrek gauza guztiak jun dien bezela haura jun zan galtzen, eta hemen ba nik lehenengo urtetan ba, klaro, garixa bastante ixotzen neban eta artua be bai. Artua sobre todo. Eta pentsua-a danak ixotzen zien orduan. Ogibide bat zan. 
- Eta garixa eta artua, bertakua? 
- Bai. 
- Noiz geratu zan hemen garixa eraittia? 
- Hemen garixa eraittiai hemen itxi jakon ba milla ta beratzirehun ta hirurogeta hamar-amabost... Hor. Poliki-oliki jun zan. Hemen kale inguruan lehenao, zeatik hemen oin etxiak einda daren lekutan lehen danak souak zien eta garixa hartzen zan. Hemen kale ingurutan. Basarri goikuak eta, Korosotik hona etortzen zien ixotzera, e. 
Txistulariak baserriz baserri
Azkarate Larrañaga, Andoni
-Uzarragan jaixak noiz izaten (di) ttozue? 
- San Juanak. San Juan Bautista, ekaiña. 
- Hogeta lauan? 
- Hogeta laua. 
- Eta zuek gaztiak ziñaiñian parranda haundixa egoten zan, edo? 
- Bai, orduan haundixa. Oin hau guztia bajau da. Oin egunian bertan hor mezia eta, hurringo jaixan beste zerbat egoten da, luntx bat, eta holako zerak. Zuhaitza, arbolia sartu eta holako zerak eta itten dire, baiña bajauta, lehenago haundixa. 
- Ze izaten zan zure gazte denporako jai programia-do? 
- Orduan ordutik hona zihero alderandu da. Orduan gure etxetan oin beste diru ez zeuen esku artian baiña ni akordatzen naiz goizien trena, oin geldittu dago baiña, hemendik Bergara jun eta ez zan... urte guztian legatza, zera jango zan orduan legatza. Konbidatzia esaten dana, tiuak, lehengusuak, orduan lanakin ez euen oin besteko loturarik be. 
- Baitta, halaxe da. 
- Eta gurian baiña jente pillia zelakua! Bazkaittera. 
- San Juan egunian konbidauak. 
- San Juan egunien konbidauak. Eta beste bat Santa Ageda eguna zanien, udaberrixa, amanera juten giñan. 
Bergarako Paskuetan beste tio batzuk, hara. Bestien bestera. Baiña gero hor be, ba San Juan egunian danak juntauten ziren eta sekulakua itten zan bazkerixa. 
- Antzuolara trenien legatza ekartera fanda. 
- Legatza, eta gero urte guztien gehio ez jateko. 
- Estimau be halaxe izango zan orduen holako gauzia. 
- Haura eta oillaskua. Orduan zan ba, buff! 
- Hori etxien, eta... 
- Etxien, gero hor itten zan ba mezie. Gero apaizak, abadiak, abade bat orduan betik egoten zan hemen, Uzarragan. 
Beste leku askotan bezala bertan fijo. 
- Gaiñera Uzarragakua parrokua izango zan. 
- Bai, parrokua, bertakua, kalekuak ez aukan ze ikusirik. Ze ikusixa horixe, "Parroquias Unidas" esaten dana. Hareik bere senittarte eta lagunok, sekulako bazkerixa. Uzarragan bertan, berriz, udaletxia orduan, geure, gaiñera udaletxian egon nitzan larogeta hiruan sartuta, orduentxe geratu ziren bazkaixa urtero San Juan egunian Uzarragan. 
Itten zan urteko paguori, bazkerixa, seguru bazkerixa. 
- Zu udaletxera faten ziñan auzuaren ordez? 
- Ez, ez, botaziñotan irtenda. Baiña 83an e? 
- Kontzejal? 
- Kontzejal. Ba kontzejalak alkatiakin, txistularixak, aguazilla... 
- San Juan egunian. 
- San Juan egunian horreik danak. 
- Uzarragan. Antzuolakuak ez dira San Juanetan jaixak, ezta? 
- Ez, ez, horreik Trinidade eguna izaten zan dana, Antzuelakua. 
- Orduan auzua, auzoko elizia moduen, hor mezia eta gero... 
- Mezia, soiñu jotia, txistularixak, erromerixia, sekulako fiestia itten zan orduan, bai. 
- Orduan goizian mezetara fan, gero txistularixakin bazkaldu konbidau danakin... 
- Gero berriz hara bueltau. Gero beste ohittura bat euen, txistularixak hor bazkaltzen ebenien hemen goiko baserrittara behintzet, hemen lau-ost baserrittara txistularixak etorten ziren etxerik etxe. 
- Errondia itten euein? 
- Bai, arratsaldian kafian ordu inguru hortan etorten ziren eta bestetara, emungo gotsen kafia eta purua eta kopa bana eta bueno. 
- Gustora. 
- Eta beste propinatxo bat ere emuten gotsen behintzet eta. Besten batzuek be zeozer emango otsen, eta ohitturak! 
- Txistularixak baserririk baserri errondia? 
- Hemen goixan ba hemen bost-ei... bost bat baserrittan bai. 
- Sekula entzun barik neuken ohittura hori. 
- Txistularixak tanborrakin bere zerien, itten euen hareik bere zirkuitua jakiñekua hori, bai. 
Gerra garaiko bizipenak; eraso gogorrak Intxortan
Larrañaga Zabaleta, Clarita; Laskurain Zabaleta, Tomas
- Ba, gerra-enporan, ba, [...]. Eta bi... Ezin zian arreglau hemen, ezin zian derechak eta ezkerrekuak. Ya ikusten zan burrukia bihar [zala] , burrukia bihar zan. Eta gero, ba, [...] in zan militarra toki askotan, eta leku askotan dominau in zeban herrixak militarra. Baiña beste asko [...]. Konparaziño, hemen naparruan be, ba, triunfau ein zeban militarrak. Eta, gero, zibilla be, naparra, asko sartu zan hareana, militarreana, laguntzera. Eta horrek izen izan hona etorri zianak [naparretik]. Donostiatik sartu zian hor Bera Bidasoatik eta horrek etorri zian, nazionalak esaten jakon, Franco-tropak etorri zian [hor] frentia [hona]. Eta, ba, gerran bi hillebete pasa zoiatzen. Eta [Lapatzako aitta zana] politiko gogorra zan. Gehixegi sartzen zan. Oin ez dao halakorik, haura gogorra zan. Eta asko [...] bildurra, bildurra. Eta, halaxe, [orduan] , hola politika gogorra aurrera sartuta zerenak ezkerraldetik, nola nazionalak -Franco-zetorren, juan zien ihesi, [aurrian] juan zien Bizkai aldera. Eta hara Bizkei aldera juan eta frentia geratu zan Elgetan. Ya zan hori negua, udazkena. Frentia geratu ein zan, eta geratuta ein zittuan, ba, sei bat hillabete ein zittuan Elgetan frentiak geratuta. Eta gero, ba, alde bixak preparatzen egon zian denbora horretan eta hemenguak be, Franco-aldekuak be gogor preparau zian. Eta egon zian, egon zian demaseko, demaseko batallak egon zian. 
Nik batera kontauta dauzkat hirurogei abioi bistan, batera, e! Eta dana [honaxe] , Elgetako Intxorta mendixan, hor zeren, hor zeuzken, zerak, gudarixak zeuzken trintxerak, fortifikauak, ondo [...]. Eta hirurogei ikusitta nao batera. Eta horren... Vitorixatik etortzen zien horrek abioi danorrek, baso paretatik, jeneralian, herrittatik-a aparte etortzen zian, baso-aretatik. Harek ekartzen eben zelako urruñia. Haren urruña-aratia entzuten zan. [Txori-...] esaten jaten, aleroidunak zian abioi harek [...]. Eta etortzen zien [...] karga-arga inda bonbaz etortzen zien, ta hementxe pasatzen zien baso honetatik, hemengo [...] paretik, "da! " Elgetara sartzen zien ta Eibar zeuan gudarixen mendian ta Elgeta be bai, Elorrixo be bai... Eta hor egon zan egun baten, ba, ya bagenkixan ze egunetan izen biher zeban, egualdi onai begira zeren atakia emoteko hemengo frankotarrak. Eta bagenkixan, ta ixo giñuan mendira. 
Bista-istan Intxorta euki giñuan, Elgeta bista-istan danok holaxe euki giñuan. Eta hauraxe izen zan puntua hemen Franco-gogor [...]. Baiña hemen [onduan] , orduan hemen mendi gaiñian Elgeta bistan [asko... jako] , hor bagenden, bagenden gutxien-utxiena [... inguru baten] ehun lagunetik gora genden. Eta neu berakin juan nitzan, nere onduan zeuan ama bat hementxe auzokua gudarittan zeukan seme bat. Eta beste bi Franco-in zeuzkan. Eta pentseizu, bazekixan, gaiñera, Intxortan zeuana bere semia. Baiña haura zan... Baiña dana sutan, e! Bergaratik, artillerixia zeuan Franco-a Bergaran, ta abioiak goittik, goittik abioiak eta behetik kañonazoka, Elgeta, Intxorta, horrek danak sutan! Intxorta ipini zeben dana jo-a labrauta! Aurretik mendi berdia ta zera zana dana lur-orrittuta ipini zeben. Ta [...] egun haretan ez zan ezebe mobidu. Hartan pasau zan eguna. Baiña hurrengo goizian goizao -militarran taktikak, ezta? -, hurrengo goizian goizao, sartu hor Otxandixo aldetik, ostekaldetik, soldauak eta "tak! " sartu zian Intxortara. Ez hemen, hemengo partetik ez [bada eze] , atzetik junda. Eta, orduan, ba, [ustez uste barik pasau jaten] neri aurreko egunian. Nik auzoko gudari horri -gero gurekin hemen beti izen zan, ta-entzun notsan sekula -berak frente dana pasau zebala, hasi hemen ta Asturiaseraiño, baiña-ez zebala ikusi Intxortan egun haretan zan beste hilddako eta herido. Eta, badakizu, orduan, gudarixak, ba, pasada haundixa hartuta, eta hurrengo egunian, ba, egongo zian [ustez uste barik]. Eta soldauak sartu jaten ostetik bueltan eta "ra! " ihesixari emon bihar izen [... alde hontara]. Bai. [Nik horixe dakit]. 
Gerra Zibila Antzuolan
Kortabarria Antia, Ignacio
-Gerria hasi zanian gaztia ziñen? 
- Beratzi urte. 
- Beratzi urtegaz gerrara joan biharrik ez ziñuan euki, baiña eskapa edo egin ziñun gerratik edo? 
- Ni nok izatez Antzuolakua, basarri batekua, eta guk ikusten giñustan gerria hantxe, eta Elgetan egon zuan zazpi hillebetian gerria, frentia, eta gero hortik pasau zittuan Bilbora. Eta gu mutikuak, han auzo-skolara jun eta handik ikusten giñuan tau-au-au-au, tiruak, eta pa-um! pa-um! , gorrixen tiruak izaten zittuan eta tatatatata! , zerak, hamengo soldauak botatzen juen eta, pa! -kun! , gorrixen tirua. 
- Eta orduen basarrira eta ez zien etorri, ez? 
- Ez. 
- Eta eskapa ibiltten zan jentie gerratik edo? 
- Bergatik Antzuolaraiño etorri zittuan, gure etxian e Bergako batzuk egon zittuan. 
- Eskapa eindde? 
- Eskapa einda ba hantxe. Iñora jun ezinda. 
- Eta ezagutzen dozu baten bat Bergara joan biharrien kanpora joan dana, ez dakit ba Ameriketara edo? 
- Hor ba asko joan zittuan aurrera, gero Inglaterrarara be bai, barkuan sartu Bilbon eta gure edadekuak, hamen Mañariko Adriana Amantegi eta horrek eta holaxe joan zittuan. Gu ez giñustan jun iñora. Gure lengusua be kalekua etorri zuan, haura gure anaia baiño zarraua zuan eta, eta harek gerria datorrela, moruak datozela Zumarratik honutz Deskargan eta hil itten zittuela eta orduan rumoriak. Gure anaia zarrena, hamar urte gehixakua zuan, eta hari ba benga! , jun in biher dabela. Gure aittak ametidu ez. 
- Ametidu ez? 
- Ez, hilte ezkero danok hilgo gala bertan. Ez jotxan laga juten. 
Ezkertiak eskumarekin idatzera behartuta
Kortabarria Antia, Ignacio
-Egixe da ezkertixek eta ezkerreko eskue lotu eitten utsiela? 
- Eskumiakin eskribidu obligatzen juen. Eta ezkerrakin ez, eskumiakin. Ni eskumatixa izen nok beti eta nik eskumiakin ein juat nere denpora guztian. 
Bonbardaketetan tunelean ezkutatuta
Kortabarria Antia, Ignacio
-Bonbardeue izan zanian, jentie Antzuolan bertan ez zan bonbarik eta jausi, ez? 
- Ez. Bai, jausi zittuan. Geure etxe onduan eta be bai, bonba txikixak baiña. Jausi zittuan. 
- Eta jentiek ez zaben iguel kobetara edo... 
- Bai, orduan jeuan han, tunela pasatzen zuan trena. Eta gure etxe parian goixan jarek hiru tunel. Trenbidekuak. 
Desaparesidu zuan trena baiña hantxe; haraxe juten giñustan. 
Andrea: Oinddio tunela egongo da. Pasue jentiek euki eban han basarrikuek. 
- Bai. Haraxe junda hantxe egoten giñustan. 
- Tunelpian? 
- Tunelpian. Eta gero orduan epoka haretan ez zeuan egon trenik be eta hantxe, haraxe junda ba billurrez, bonbardeua, beti gizurra edo abarra kontua beti sortzen zuan. Ni akordatzen nok Gernika bonbardeau ebanien e, goizeko hamarderdiak inguruan izen zuan, hogetalau abioi gure etxe parian pasau zittuan Gernikara. 
- Bonbardietan? 
- Bonbardiatzen. Alemanak edo bonbardeau juen. Akordatzen nok ni, gu kontatzen etxetik, ta, ta, ta. Gernika bonbardiau juen. Eta hamen Elgetan be abioi txikixak eta bonbardero txikixak sarri, du-u-u, ikusi beste mendittik, gure herri aldeko mendittik ikusi eitten giñustan nola [...]. Orduan soldauak, konpañiak egon zittuan asko eta, kaballeixia egon zuan Antzuolan. Jenerua eta eruateko baakik, bonbak eta gauzak soldauei eta zerian eruateko kaballeixia. Gure etxe ondora etortzen zittuan ura eratera, hogetamar berrogei kaballo igual, erak gaiñian. Eta guk mutillak ezautu be asko eitten giñustan, "Korkozabal", "Txatua" ta izenakin danei ipinitta eukitzen giñustan. 
Gerrako bizipenak
Kortabarria Antia, Ignacio
-Orduan iñoz ez dozu euki soldauekaz ta basarrira etorri direla eta ganauek eta eruen eta. 
- Ez, guri ez, ez joskuen sekula be ez. Hori in jotsek hamen askoi behixak eta eruan. Mañariko aittaitta ta Otxandixora jun zittuan honek e. Aittaitta be ganauekin muniziñua eruaten. Idixekin hartu bonbak eta Otxandixora eruaten. Eske gorrixak jeztan alde hortatik, eta bestiak, karlistak, Frankodunak bestekaldetik, eta hamen zazpi hillabetian Elgetan-a egon zuan, Otxandixon... gerria. Eta haundiña Elgetan egon zuan. Frentia hor egon zuan. 
Gabaz gorrixak hartu eitten juen hau, Elgeta eta honutz eta gero egunez bialtzen jittuen. 
- Barriro? 
- Barrido. 
Errepublikarrak Francoren garaian
Lizarralde Mujika, Juan
- Eta Antzuolara etorri eta Olaranenian... 
- Lana emon. 
- Lana emon zetsen... 
- Bai. Ta bere bizi guztien hemen ibili zan. Ta gero semiek eta danak, danak hamentxe ibili giñen. Ta hemen gerra-enboran, Francon denboran, lanian zebillen gure aitta difuntua, ta republikanua zan. Ta gero, ba, zerien, karzelan sartu [zaben]. Gu, gu hor sartu giñen hurrengo egunien. Ta erak [...] nausixa Olaran, nausixa Olaran, ta aitta autobus baten erun zeben Bergarara, ta Bergarako zerien, karzelan, egon zien hurrengo egunera arte. Ta hurrengo egunian hamendikan hamalau langille jun... e... zera, prisionero [erun giñuzen] hemen, Idarretako zerien, autobusien. Hamalau, e! Ta haretako danetatikan neu bizi naiz bakarrik, ez da iñor bizi. Ta [...] , edo jesus, karzelako atien sartu giñen hamabixak larengutxixetan ta erten hamabixak larengutxixaotan ein giñuan, bederetzi urtera. 
Edo... bederatzi hillebetera. Bai. 
- Gogorra izan zan gerria hemen Antzuolan? 
- Bua! Gogorra! Bai. 
Batzokia nolakoa zen
Anduaga, Conchita; Anduaga Lamariano, Luis; Kortabarria Araiztegi, Cecilia
(... ) 
- Zelakua zan batzokixa? Zer zeukan, tabernia? 
- Goixan batzokixa, goiko pisuan. Han zeuan teatrua eitteko zera, zela esaten jako horri? 
- Kontxita: Eszenaixua. 
- Orduan teatruak-ta eitten zien? 
- Bai. 
- Zeuk parte hartu ziñuan? 
- Ez, teatruak eitten ez, kantuan bai. Gu mutikuak, tipliak eta. Hemen be eitten zan gero, eliza onduan beste saloe bat zeuan eta; haura ez euanian, gerra denporan kendu zien horrek danak, eta ba gero hemen. Eta hor be kantuan egin eta, holaxe. Eskolan be bai eta. Holaxe. 
Soldaduak herrian kanpatuta
Zabalo Zabalo, Purita
-Hirugarrenian be bizi zan famelixa bat izatez nere aittan lehengusua, aitta zanen lehengusua. Eta hirugarrenien bizi ziren; bat zan abadia eta bestia militarra zan. Nik harena goguan daukat hola, hogeta hemeretzixan hil zan, eta zan estudixokua eta zera zan, baiña haura hil zan hogeta hemeretzixan geixotuta hil zan. Haren akordua badaukat, bost urte neuzkan nik baiña haura daukat ondikan be grabauta. 
- Goguan dakotzu militar batek zela loratxuak-ta... 
- Gero baitxa akordatzen naiz ni zela akanpauta egoten ziren hemen frontoian eta klaro, harek ogixa, txuskuak eta eukitzen zittuen eta gu ingurutara jun eta txuskuak emuten zoskun. Eta gero hementxe eskoletan be egon ziren, eskoletan be egon ziren orduan akanpauta, hamen. Orduan eskolarik ez zalez egon, hortxe egon ziren soldauak. 
Hantxe parian. Eta gauza horreik bai, baiña bestela ez hola goguan... 
- Zuk orduan bi urtetxo. 
- Bi urte hasi zanian, hiru urte itteko eta ba klaro, orduan ez baiña bost urteko kontuak bai, ya bost urteazkerio dauzkat goguan zela izan baitta hamen Telleria izan zan, hemen famosua, deretxakua zan haura, zera, bai horrek, karlistak edo ez dakit zela ziran zerak, eta famelixa bat. Bestela, zera baiña ideolojia hori, gero horrek diru mordua in zeben gaiñera. 
- Gerra ostian? 
- Gerra denporan, porke horrek guarnizionerixia zeuken, zeuken "fabrica de curtidos", [...] haura hil zanian be, edo haren entiarruakin, daukat oso goguan, bai beste militarra hemen hirugarrenian hil zana eta horrekin, horrek bixakin oso goguan daukat nik horrek. Bandiakin izan zan, bixak bandiakin in ziren zerak. 
- Jente printzipala zan orduan. 
- Bai, hori be bai, eta gero hau ba, honek zeukan anaia abadia, gero izan zan Uzarragako parrokua, baiña hori izan zan esaten dot, klaro, haura, urte berdiñian hil ziren horrek. Bai bata eta bai bestia. Hari bandiakin eta hemenguari be bandiakin in zotsen. 
Gerra osteko gosetea
Zabalo Zabalo, Purita
-Lehen aittatu dozu erropak itteko eta alpargatak erosteko eta kargia zala famelixa batzutan eta, klaro, bihar bada hori zuek hasiko ziñain dantzan gerra osteko ondiok gosetia eta pasau barik, ezta? 
- Bai, porke ondikan berrogeittikan berrogeita hamarrera egon zan bastante zera, ez euan orduan erropa erosteko eta artian, artian sekuela asko zeuan orduan artian e? Famelixetan ta... 
- Zuek hemen etxien goserik edo estutasunik euki dozue? 
- Ez, guk ez giñuan pasau. Porke guk terrenuak geuzkan, eta gurian aitta oso zan artian zera euki arren, kamioia-ta, harek batian artua eta babia ez zan faltatzen gurian. Patatia be ez, eta baten batzuk ekarri eta "aunque sea" ba, han gertau itten zan. 
- Zure aittak terrenuak alkilauta-ta eukitten zittuan? 
- Terrenua geunkan geuria. 
- Labrantzarik itten zeuein? 
- Labrantzia, bueno labrantzia, terreno bat ba soro bastante, neure amana zan haura, hemengo etxe zeratikan, amana zan haura. Gero zeukan alkilauta beste etxe bat, edo beste soro bat haundixa zeukan aittak alkilauta zeukan, ta harek bueno, haura zan oso zera, harek hurringo igual erosten zeban sagasti bat sagarraz beteta, sagar hareik batu eta hala, nere ahizpa zaharrena eta anaia benga! Eibarrera igual saltzera bialtzen zittuen. 
- Plazara? 
- Negoziantia. Eta juten baldin bazan Naparruara edo Rioja aldera-do, harek ardaotara eta lastotara juten ziren asko. Baiña holako biaje zeren batekin juten baldin bazan, ez baldin bazaukan ezer hartu eta kamioia beteko zeben, piparraz, ba piparrakin. 
- Eta gero piparrak saldu. 
- Piparrak saltzen. Niretako hasarrerik haundixena hori izaten zan. Etxerik etxe piparrak saltzera jtia. 
- Antzuolan bertan? 
- Horixe! 
- Otzariakin etxerik etxe piparrakin? 
- Ez, jun eta enkargua emuten zotsun eta gero hartu eta eruatera, hortantxe. Eta nire hasarria! Eskerrak geukan... 
- Zure aittak kamionakin orduan diru apurtxo bat juntau itten eben. 
- Bai horixe. Horreik hola ekartzen zittun. Klaro, gustora auen jentia, ez euen orduan, ez zan ekartzen, tamaiño horretan hemen ez zan egoten hola, eta ekartzen zebenian piparrak-ta ba, merke egoten ziren orduan hola ekarritta. Eta baiña niri sekulako lotsia emuten, lotsia, eskerrak neukenari lagun bat hemen, haura ipintzen naben aurretik eta... 
- Orduen dendia ez, baiña zeuek etxerik etxe saltzen zittuein aittak ekarten zittuenok. 
- Bai, bai, harek... 
- Eta zuk zeuk gerra osteko, hemen kasurik Antzuolan ez dakotzu goguan hola, famelixan batzuk geizki pasautakuak edo? 
- Famelixak asko geizki pasautakuak dauz gosiakin, bai. Nik entzunda daukat batena, eta hementxe bizi zan gertuan. 
Eta juten zala babia hartzen, baba denporan, gabaz jun eta babia hartzen zeban. 
- Sorotik? 
- Sorotikan. Eta klaro, nagusixak ikusi zeban baiña esaten zeban, persona hori hortara juteko, ze tamaiñotako gosia pasatzen daben horrek! Porke zan persona bat oso zintzua eta zera. Hortara juteko! 
- Batzuk gogorrak ikusiko zittuein. 
- Nire lagun batek esaten zostana, porru-atatak gustatzia, eta niri gustatzen jatela porru-atatak, eta harek esaten zosten, bai baiña zuenian patatak porruakin jaten dira eta gurian berriz porruak patatakin. Ez zala berdiña, ta porruak [...] 
Gerra denboran anaia kartzelan
Zubillaga Leunda, Bernardina
- Gerra denporan gosia. 
- Eta hemen tirorik eta hola... 
- Tiruak bai. 
- Hamen´e... 
- (Alabia) : honek anaiak eta euki zittuan kartzelan, eta juten zan... 
- Ni juten nitzan hamabostian-amabostian anaia ikustera. Anaia neukan Panplonan kartzelan, eta juten nitzan hamabostian, beste bat eta ni. Juten giñan bat aste batian haura, eta bestian juten nitzan ni. Erueten gotsan erropa garbixa, zikiña ekartzen giñuan etxera eta jana be lagatzen zoskuen, ya gerora ya denporiakin eta lagatzen zoskuen. 
- Hori gerria akabo eta gero. 
- Gerrako denporan. 
- A, gerrako denporan? 
- Gerrako denporan, bai. Juten nitzan ni, eta goizian... 
- Nun harrapo euein ba? 
- Nun harrapo zinddun hura? Ba hementxe nunbaitten gertuan, Bilbon edo harrapo zeben haura. Eruen zeben Panplonara, baiña zerera ez e, penalera ez e? Panplonan zera dago, penala, bestera, "Prision Provincial". Eta ni juten nitzan horrekin, hamabostian-amabostian; eta juten giñan orduan, ez zeuen autobusik-ta, oiñez Zumarragara trena hartzera juten nitzan. Eta laguntzen zostan aittak. 
- Zumarragaraiño. 
- Ez, bide erdi, hor Deskargako bidian hildakuak egon ziren, hildako batzuk. 
- Frentia egon zan ezta, hor? 
- Bai, hildako batzuk enterrau zittuen han eta ni billurtu itten nitzan han pasatzen, zeaittik oiñez jun bihar zan-a. Eta aittak laguntzen zostan haura pasau arte, eta haura pasatzen zanian juten nitzan bakarrik, Zumarragara oiñez, trena hartzera. Goizian. 
- Ibillialditxua, ezta? 
- Bai, trena hartu eta Panplonara. Eta Panplonan pasatzen giñuan atsaldia edo eguna, eta berandu, orduan trenak eta atrasuak eta zelako atrasuak trenak eta bueno! Horko soldaua eta horko, horko, horko... bueno! Eta etortzen giñan auskalo ze ordutan, batzutan hamaiketan igual aillegatzen nitzan, eta tia neukan nik kriada Zumarragan, harek urteten zostan bidera, estaziñora, eta gero berakin lo egin eta goizian Tren Txikito trena hartu eta etorri eta aldatu eta lanera fabrikara. 
- Zer da Tren Txikito? 
- Tren Txikito esaten gontsan. 
- (Alabia) : hemetik Zumarragatik Antzuolara zegoan tren hori. 
- Trena zeguan ba hor. 
- Eta fan zeatik itten ziñan ba oiñez? 
- Oiñez. Ba ez zeuelako ordu haretan trenik. Goizian goiz jun bihar zalako rapidua hartzera Zumarragara. Bueno, zelako biajiak, bueno... 
Bernardina ia-ia preso
Zubillaga Leunda, Bernardina
- Eta han ze rekuerdo dakotzu kartzelakuak? Nola, zuzenien ikusten zeben anaia-do? 
- Ez, ez, rejia han eta rejia hemen, pasillua, eta hantxe. 
- Ikutu, ikuketarik eta ez zeuken. 
- Ez, ez, ez. 
- Eta zenbat denpora izten otsuein? 
- Ba miñutuak izaten ziren e? Behin preso geratu nitzan. Azkenian bertako langilliak be ezagutu itten gindduzten, eta gu be gaztiak, eta behin ba hantxe ezin despedidu anaiakin, atia itxi zosten. Nehikua barre in zeben gero, ni estutu in nitzan eta diadarka hasi nitzan, barruan geratu nitzan neu be eta. Eta zabaldu zosten eta barriak galantak in zittuen gero. Ordurako zan jolas ittia, jolasian, gaztiak giñan ta. 
- Baiña zure anaia ez zan gustora egongo e? 
- Nere anaiak barre itten zeben harek be. 
- Orduan geizki trataitten euein edo preso normal bat izan zan? Esan gura dot jo eta holakorik... 
- Ez, ez zan kejatzen, orduan ez. 
- (Alabia) : baiña harek makilkada haundixak hartuta dauzka, ez? 
- Bai. 
- (Alabia) : baiña nun? 
- Hor nunbaitten, ez dakit nun. Bixkai aldian be egon zan hura eta. 
- Leheningo preso egon zan Bizkaixan? 
- Bai, nunbait egon zan haura, hor Lekeitio aldian edo, neu izanda nago baiña, Bermeon! 
- Leheningo Bermeon? Eta handik bialdu euein gero Iruñara? 
- Bai. 
- Zenbat denpora in eben kartzelan? 
- Lau urte, lau bat urte. 
- Gerria akabo eta ondiok puxka batera, ezta? 
- Bai, lau bat urte in zittuan, bai. 
- (Alabia) : eta zer zeukan, ze pena zeukan? "Pena de... "
- "Pena de muertia" zeukan, eta haura kendu zotsen eta gero ba hainbeste urte. Neu izan nitzan, juiziuan be neu izan nitzan. 
- A, bai e? "Juicio sumarisimo"? 
- Juiziua, hantxe egon giñan. Han ekarri zittuen lotuta. 
- Juiziua nun izan zan? 
- Bertan, Panplonan. 
- Panplonan? Eta lau urte horreik in eta gero ya etxera etorri zan edo? 
- Bai, etxera. 
- Ez euein euki lanien, karretera gintzan eta holakotan? 
- Ez, ez, etxera. Handik urten eta etxera etorri zan. Handik libre zan. Eta gero ba lanian hasi zan, "ya esta, vida normal" gero. 
- (Alabia) : eta zeozer erueten jatzunian eta ezer harutz ez otsuen zabaltzen-do? 
- Bai, bai, bai, zabaltzen zeben dana, dana zabaltzen zeben! Akordatzen naiz Gabon batzutan, amari okurriu jakon oillua egosi eta ipintzia. Ba holaxe zabaldu zoskuen dana. 
- Oillua bera be? Esku zikiñakin. 
- Bai, txikittu dana, barruan ete zeguan ezer, dana zabaldu zeben. 
- Baiña jan eben azkenien oilluori-do? 
- Jango zeben bai oilluori, pozik! 
- Orduan zu lau urtian egon ziñan hamabostian behin...? 
- Bai, hamabostian juaten giñan. Bat aste baten haura juten zan bestiana, eta bestian ni juten nitzan. Erueten giñuzten erropa garbixak, ekartzen gendun zikiñak. Eta juten gintzenien beti erueten giñuan paketia, horixe, nahiz eta geu jan barik geratu. Hari eruateko geu jan barik. Entenditzen dozu? 
- Bai, bai. 
- Ba halaxe. 
Arazorik ez militarrekin
Olabarria Zabalo, Begoña
-Nazionalak sartu ziranian be akordatzen naiz, gure ama bazekitzu zelako ona zan, gu bialdu giñuzten beste etxe batera, porsiakaso. Eta aitta ta ama bixak hementxe geratu ziren, eta harek bai alde batekua bai bestekuari, danairi ondo in zotsen, danairi ondo in zotsen, danari. Eta gero etorri giñen etxera ta gu be ondo hartu giñuzten ta ez zan izan horrekin problemarik. 
- Hemen Antzuolan etzan egon tiroteorik eta holakorik, ezta? 
- Bueno, ba, sartzeko egunien, Antzuelan sartu ziran egunian, gu beste etxe baten, amandrien eta aittajunen etxian azpixan geunden eta tiroteuak entzun gindduzen. [...] mendi batetik, gure genden [...] botatzen zittuzten. Gero orduantxe maristetako etxia erre zeben, elizia erre zeben orduantxe. 
- Baiña hori erre euein gorrixak edo bestiak? 
- Ba ez dotsut esango, ez dakit! Ez dakit zeintzuk erre zeben, ez dakit. 
- Orduen zuek tiruak entzun zittuein, e? 
- Bai, bai, eta bilddurra ederra pasau be bai, bilddurra ederra pasau be bai. 
- Eta zuk ze uste dozu, lehengo... ez dot esaten gerra denporakua, baiña zu ezkondu ziñen garaixan, berrogeita hemeretzixan esan dostazu ezta? Hor, garai hartako taberna girua, oinguakin konparauta hobia zan, txarragua zan, ze diferentzia ikusten dozu? 
- Ze ederra zan haura! Gure tabernia oso alegria zan, oso alegria. Lehen esan dotsuten moduan, Irimoegiko, auzo bat esaten jako, eta handik etortzen ziren, meza nagusixa izaten zan hamarretan. Etortzen ziren gizon harek meza nagusittara, itten zaben rekorridua herri guztien, baiña azkenian gurera joten zaben danak. Ardaua eratia, besterik ez, ardaua eraten zeben eta hirurak aldien edo hola akordatzen jakuen, zeozer hementxe jatzia be. Amari esaten otsan, "Guadalupe! Baukon saldarik edo? " eta "bai", eta hiruretan bazkarixa. Gure amari hasarre bat emuten zotsan, zeatikan gustatzen jakon hari be ba seme-labak eta danok ahal dala batera bazkaltzia, eta ordu haretantxe bazkarixa eskaketan zoskuen. Ni akordaitten naiz ze, gabera arte egoten ziren, eta gero gabian gehixenak mozkortuta joaten ziren, eta bidian hor, bide bazterretan geratuta eta. 
- Lo. 
- Bai, hurrengo egunerarte igual. 
- Etxera aillegau ezin. 
- Etxera aillau ezin. Bai, bai, zelebriak. 
- (... ) 
Errazionamendua
Lamariano Agirre, Florentino
-Lehen orduan gordetzen ziñain zubipeian? 
- Bai, bai. Zubipian, bai. Baitta hor baztarra jo zeban abioia Altzetan. Haura hor Intxorta, Deskargan edo zulatuta zetorren, ta hemen baju-aju, eta gure aittak akordatzen naiz, gure aittak-ta bizkarrian hartu ta ra! Hor kaiñu bat euan, kaiñu haundi bat euan hor. Ur kaiñua, eta han azpira juten giñan. 
- Baezpada be. 
- Baezpada be, baezpada be. Gero harek abioi harek, klaro, Deskarga ezin pasau izan eban, alturaik ez zekarren /etzekarren/, behera bajatzen-ajatzen eta hortxe baztarra jo eban, Altzetako basarrixan azpikaldian. Gaztaiña zahar batzuk eta akordatzen naiz zela, gero haura zela dana desguazau eta piezak soltau eta ekarri eben honaa eta; pilotua hil ein zan. Piloto bakarra zoiarren, e. Bakarra zoiarren. Hil ein zala esan eben. Klaro, nik orduan ba lau urte neuzkan eta ez dauzkat nik orduko gauzak. Baiña entzundakua. 
- Zuk goguan izango dozu, eta gaiñera basarrixan bizittakua bazara, razionamentua-ta lehen kontau dittuzun gauzak [ezautuko ziñuzen]. 
- Razionamentua, hoixe razionamentua. Ni razionamentuan txandan egotera aillegauta nao. 
- Kolan? 
- Kolan, bai, bai. Eta hori, razionamentuaren kola hori egoten zan gerriak urten ebanian nere osaba zeuan hemen, tio zeuan alkate. Gure aittan anaia. Eta harek etxe bat zeukan, bera zapaterua zan eta zapaterixia eukan. Eta hari etxia rekisau otsen eta razionamentua, oin Antzuelan arraindegixa daon lekuan emoten zan razionamentua, razionamentuko jenerua, olixua edo hau edo hori edo bestia edo holako zerak. Akordatzen naiz nola emoten zeben. 
- Ogixa be emuten zeben? 
- Ogi moduko bat. Holako zer batzuk. Baltza ta txarra. Guk geuk, klaro, errotia-a laguntasuntxua-a. Ogi falta haundirik be ez giñuan euki, oin beste gauza batzuk inbirixa galanta pasau be bai. Txokolate gutxi egoten zan, gaurko umiak beste txokolate ez zan ibiltzen. Eta olixua ta horrek danok neurtuta, azukarra ta. Hain neurtuta eze, ez zan /etzan/ aillegatzen eta. 
Astoaren azpian, ezkutalekua
Lamariano Agirre, Florentino
-Eta zuen arto eta gari eta entregau egin bihar izango ziñuen, ezta? 
- Parte bat entregau eitten zan, bai. Ba orduan deklarauta zeuan "cuantas areas de siembra. Pues de ahi calculaban; si el año fuese bueno fuese malo era igual, habia que entregar". Bai, "fanegas", bai. Basarrixan gordetzen-ta ibiltzen zian, akordatzen naiz ni. Gure basarrixan euan astua lotuta egoten zan tokixan, gaiñian astua lotuta. Haura ez zeuan topatzeik ezta... Nik zenbat aldiz harrezkero... Gure aittai-a nola akordau jaten haura. Astua azpixan, lurrian zulo biribil bat in. Biribilla ez, baiña bastante barrura, e; gaiñian burdixan burpil bat bota, biribil-iribilla, burdixan burpilla bota eta harekin tapauta egoten zan, eta gaiñian astua. Eta azpixan babia ta etxian biharreneko gauzak. 
- Orduan etorri eta registrau eitten zittuen basarrixak? 
- Baietz esaten dabe. Ni neu horrekin... , gurian sekula erresjistratzera etorri zienik-ta ez nok akordatzen, baiña bai-ai, rejistratzen ibiltzen zien basarrixak, e. 
- Tokaitten zana ez bazeben pagatzen, zer? 
- Ez dakit zela zertzen zien. Erositta eruandakuak'e bai batzun batzuk. Erosi, gero entregatzeko erosittakuak be. 
Beldurra eta jazarpena
Lamariano Agirre, Florentino
- Erosi. Bildurra, ze tamaiñotako bildurra eukan orduan jentiak! Erosi udaletxera eruateko. 
- Diru asko ez zan ba egongo orduan. 
- Dirua, ze egongo zan ba dirua! Diruik ez euan orduan! Orduan ez zeuan /etzeuan/ diruik! Baiña batak txahala salduta edo burdikara egurra kalera ekarri panaderixara ta harexen diruakin... Aillegau zan situaziño horretaraiño. 
- Gogorra, e. 
- Gogorra, puf! Orduan, e... Oin harrezkero lagunekin-ta komentauta-a, orduan zeuan, bildurra zeuan orduan, jentia bildurrez bizi zan orduan, bildurra. Bildurra zeuan. Nere, gure ustez. Nik hala ikusten neban nik. Gero hemen be famelixak batzuk persegiduauak izan zien bestiak baiño. Beti pasatzen dan moduan. Ta gu, gu, gure familixia oso persegidua izen zan gerra ostian. Tio alkate zeuan, harek hanka ein zeban Frantziara. 
- Nazionalistia tio? 
- Nazionalistia, bai ba. Alkate nazionalsitia zeuan orduan hemen Antzuelan. Beste leku batzuetan be bai. Eta gure aittan anaia zan eta gu oso.... Hara! , gu giñan lau anai eta arreba. Anai bat frentian heridu eta Zaragozan ospittalian. 
Bigarrena Teruelen Batallon de Trabajadoresetan, prisionero hartuta hemen Santoñan edo ez dakit nun. Eta hirugarrena soldau Francokin, hemezortzi urtekin junda. Eta gure aittak artian multia pagau bihar izan eban. 
- Multia zerena? 
- "Por ser nacionalista, por no ser adicto". Denunzia bat. Eta herriko persona batek firmauta. 
- Hori herri danetan pasau zan. 
- Gurian'e bai. Horreatik esaten dot gu izan giñala oso... , hori goguan daukat nik. Ni umia... 
- Zuek gaiztuen banduan, irabazi ez zebenen banduan. 
- Bai ba, los perdedores. Nere arreba, ni baiño hamahiru urte zaharraua zana; anai zaharraua, berriz, ni baiño hogetalau urte zarraua zana. Eta nik ez neban ezautu... Nik ha etorri zanian... , gero Ondarretan egon zan ez dakit zenbat urtian. 
- Kartzelan? 
- Zaharrena, e. Lelengo heridu, eta balazua zeukan iztarrian. Bueno, gero sekuelaik ez jakon /etxakon/ geratu eta bale. Haura hemendik ezkutau zanian, klaro, nik hiru urte neuzkan, eta hura etorri zanian beratzi urte neuzkan nik. 
Nik ez naben ezautzen anai zaharrena. 
- Zu jaixo barik... 
- Ez, jaixota. Bai ba, ni hiru urtekin. Haura hemendik jun zanian hiru urte neuzkan. Baiña hiru urtekin imajena be gastau, galdu itten da, eta ha etorri zanian, ha etorri zanian nik ez neban ezautu. Berak be ez ni, e. Normala dan moduan. 
- Sei urte alkar ikusi barik. 
- Sei urte alkar ikusi barik. Ondarretan ez dakit zenbat urte ein zittuan eta lehen aurretik Zaragozan heriduta. Eta holaxe zien gure garaiko kontuak, ordukuak. Eta gure aittak-ta multia pagau eben orduan. Zenbat-ta ez dakit, errialetan izango zan. Baiña... 
Italiarrak eta alemaniarrak Antzuolan
Azkarate Larrañaga, Andoni
- Hemen hau egon zan Bergaran frentia eta hemen Antzuelaraiño italianuak. Italianuak, italianuak eta alemanak-ta ba zeraiño hemen soldauak egoten ziren eta akordatzen naiz satsa ateratzen gurian, klaro, aitta zana, eta beste izeba batzuk aurrera junda ziren, Bilbora, Bilbo aldera hanka in bihar izan euen, eta gurian geratu zan ba ama eta gero zera aittonan anae bat. Eta italianuak hareik baserrittarrak edo hareik ezaun euen nunguak ziren eta gurera, hor behien zela egoten ziren, grasa eta eukitzen eben, hola grasa kamioiairi egitten otsen grasak eta ekarri eta, gurian satsa etaratzen eta lagundu itten otsen, bai, lagundu eta merienda edo emuten gotsan, akordatzen naiz. 
- Hori italianuak e? 
- Bai, italianuak. Hareik permisua euko euen egun guztirako eta etorri hona-ta. 
- Baserrira lagunketara. 
- Bai, bai. 
- Hori hemen bakarrik pasaitten zan, edo baserri gehixaotan be bai? 
- A, ez dakit horixe, baiña hareik etorri eta hementxe. 
- Aspertuta ezta, egongo ziren. 
- Bai ba, aburriuta! Horreik lehelengo zerien egon ziren, gero azkenien hor hemen atakia gogorra egon eta asko hil zala esaten euen italianua hemen, Bergaratik zera bittartien, Intxorta, Elgeta, zona hontan, Angiozar. 
- Italiano asko hil zirala? 
- Ba esaten eben hemen Antzuelan orduen barrutik, kamiñoa euena, eta kamionetan argixak eta argirik egon ez asko kaletan baiña, tapauta zerien eruaten zittuela hildakuak kamionak pasaten, hor atakia jota, jentiak gutxi ikustearren eta gabetan, bai. 
- Orduan esan dozu horreik italiar soldauok etxera lagunketara bai baiña hemen astokixarik ez euen in. 
- Ez, ez, hemen ez, Antzuelan-a neu gogoratzen naizena etzan in. 
- Zeuk sei urte zeukala soldau italianuakin zeu jolasien. 
- Sei ez, lau urte artien. Lau-ost, lautik bostera, bost urte. 
Kupo bidegabea
Azkarate Larrañaga, Andoni
- Etxerako lain geraketan xatzuen entregau eta gero? 
- Nola, batzuetan bai, beste batzuetan ez. Ekarritta nago estraperlua, gurian famelixa haundixa eta Arabatik Araotzera pasau batzuk, gero Oñatittik beste batzuk hona. Eta hemendik Bergarara, zera be bai. 
- (... ) 
- Zerera be bai, hemendik beste batzuk hemen Gorlatik mendiz Osintxuraiño, garixa-a. Holaxe ibillittakuak gara. 
- Nik hori, klaro, ez zara leheningua ezta hamargarrena be kontu iguala kontaitten ezta? Eta nik esaten dot, hemen entregau in bihar bazan, Araban etzan entregaitten ala? 
- Han asko izango zan-do. Baiña gero hor entregatziokin ez ziren, herri danetan ez zeben berdin zertzen, entregatzen. Batzuk por ejenplo hainbeste area, hiru-au hektarea dauzkala edo bi. Hemen Ormaiztegin por ejenplo, edo Zumarragan ba etxien ba hamar lagun egoten ziren jeneralien. Eta baten entregauko zan hogei eta bestien hamar. Oseake hori herrittan egon zan hor... 
- Hainbeste zera itten euen e? 
- Bai. Eta txarrena zan tasako preziua izaten zana, erak nahi ebena pagatzen otzuen; igual garixak estraperluen egon, ez dakit orduan zenbat egingo ban, pezetia? Baiña zuri pagauko otsuen hogei zentimo edo... eta "y a callar"
- Eurak Arabatik estraperluan ekarten eueilla euren kupua pagaitteko [...] 
- Guri urte baten baba gorrixakin pasau jakun hori. Lehorte haundixa izan zan, hau paraje, honek lur onek dire, fiñak dira baiña lehortian asko kastigau zittuanak, eta zerik ez ta babia, zenbat zan. Kilon batzuk behintzet entregatzeko erosi, negozio ederra. Eta holaxe, ta orduan errotak beste gauza bat zan, errotak orduan hemen zeren sozietadiak organizauta, ba bi-iru, hemen genden auzo hontan hiru-do, beste auzuan beste sei-azpin bat, eta errota bat geuria, baiña errotako harrixa euen prezintauta. Harrixari buelta emuten otsen guardia zibillak, inspektoriak etorten ziren eta gero prezinto bat alanbriakin zertu. Baiña gari puxka bat, ibili giñan era baten leheningo hasi giñanian etxian, hola errota txiki batzuk eskuakin eregindda Eibartik ekarri, eta ha noizko ogi bat itteko zertu. Eta azkenien gabaz atrebiu giñan, gabaz juten giñen errotara, hemendik jun aldixa eta bide txarrak gaiñera orduan. Hara jun eta gaberako ba, "gaur gabien hiru lagun juango gaittuk hainbeste garikin eta arto zera". 
- Zeuen errotara? 
- Geure errotara. 
- Ikasi zeuein prezintua kentzen? 
- Honbre, klaro, kurioxo-urioxo eta kendu, harrixari buelta emun, ipini eta gero ixoten zanien berriz garbittu zepilluakin, inspektoriak etortzen baziren be, garbittu eta ipini, prezintua ipini eta goiz aldera etxera. Astuakin pare bat zorro edo erueten ziren, eta holakotxiak in bihar. Eta sekula ez giñustan... harek jakin bazekixen gutxi gorabehera, gu... 
- Makiñabat lekutan itten zan hori. 
Olio litro bat ehun pezetatan
Azkarate Larrañaga, Andoni
- Jan orduan ze itten zeuein normalian garai hareittan? Eguneroko jatordua ze izaten zan? 
- Babia, jenerala. Babia, urdaixa, orduan txarrixa-ta, olixua be gutxi, orduan olixua zenbat egoten zan ba? Hala be urte haretan topau ezindda, estraperluan. 
- Hori be zer, Arabatik? 
- Ez dakit, olixua estraperluan baiña dendarin batek beti eukitzen eban. 
- Berak estraperluan ekarritta. 
- Bai. Baiña olixua haura baiño geruago; nik ordurako euko nittuan... kuarentaikuatrua-do nik ez dakit ba zer izango zen, berrogeta lauan edo holakon baten edo hirua, ordurako hamar-amaika urte, eta gurian amandria zana, gero osatu zan baiña era bat euki eben gibelekua edo ez dakit zer eukiko ebela, baiña jana garbixa komeni. Olixua aginddu otsan medikuak, eta olixuori ba halako lekutan euela, halako dendetan. Haura be estraperluan, ixilixan, bai ixilixan, danak jakiñien baiña ixilixan. Jun eta badakitzu zenbat pagau zan? Ehun pezeta! 
- Ehun pezeta? 
- Ehun pezeta, bai, ehun pezeta! Litrua, litroko potia. 
- Ehun pezeta! 
- Baiña haura, amandria zanak ba, noizien behin tarrastaratxon bat bota, harendako bakarrik egoten zan haura, ha ez zeuen bestela jaterik. Hari dendarixari, holako bidoi bat zeguen, hari denporalia aguantauko otsan, zeatik ezin xekien hori eta. Holakotxe kasotan. Ehun pezeta orduan e? 
- Baiña dendarixak, zuk uste dozu dendarixak hain karu erosi zittuala berak, prezio horretan ifintteko? 
- Orduan estraperluan haura ekarri eta, hona orduko badakitzu, makiña bat eskutan pasauko zan edo nik ez dakit. 
Berak zenbat irabazten eben... 
- Litruak ehun pezeta, neuk mutikotan pagaitten neben hori baiño bastante gutxiago. 
- Klaro. Oin be bai, oin ez baiña. 
- Ehun pezeta, zu! Zuk hamar-amaika urte zeukatzunien, hori zan berrogeita... hirua-aua, edo bostian. 
- Laua baiño lehentxuago, goseterik haundiña "cuarenta y uno-os" bueno, txarrena orduen, hor lehen esan dana, orduan diruekin, eukanak euki ez, baiña eukanak okasiñua izaten zan dana. Eta gero hor kasuak pasau ziren kuriosuak Antzuelan, dendarixak-ta. Bata jun ta ez euela ezer, ez dakit zer eta badakit zer, eta gero zer, ur haundixa, hemen "cuarentaiuno" haize haundiza eta "cuarenta cuarentaiuno" ziren, bata edo bestia. Eta ur haundixa sartu zan eta dendak eta arrasau zittuen, zer danak. 
- (... ) 
- Eta gero plazan bidoiok eta olixo zerok, azaldu ziren estraperluok. Ez eukeilla, ba klaro... 
- Gordeta egozenak urak... 
- Jota urak goittik behera. 
Baserriko bizimodua
Laskurain Zabaleta, Tomas
- Garixa, artua, babia, patatia... danak hartzen giñutzen. Eta nola ondo lana eitten giñuan, sahats askokin ta, ondo, lana, ondo eitten giñuan lurrian, hartu be, sail txikixak dia, baiña hartu be asko eitten giñuan. Bai artua, bai garixa ta bai babia. [Hartu] ondo eitten giñuan. Bai, ondo, ondo. 
- Eta noiz laga ziñuen, ba, garixa [...]? 
- Ez, [...] horrez aparte, ganauak eukitzen giñutzen lau behi. Lau behi horrek izeten zien, ba, txahalak, okelarako hazteko. Eren esniakin hazten zien lehenengo sei bat hillebetien. Nola guk ez giñuan esnerik saltzen... Eta txahaleri emonda geratzen zanien esnioi, geure familixako konsumora, zeatik [guretako] familixetan esne asko gastatzen zan, bai almortzua edo postre edo... esnia gauza ona, ta etxekua nola zan, ba... Hori asko gastatzen zan. Ta gero, lau behi, urtian, badakizu, normala dan bezela, suerte danekin, txahal bat. Eta lau txahal izeten zian. Ta urtian saltzen giñutzen. Gauzak, behixak, ondo [eukitta]. Eta gero, beste berrogei-errogeta hamar ardi hor eukitzen giñutzen. 
- Eta nun? Hemen bertan ala mendixan? 
- Bai, hementxe basarrixan. Dana basarri hontatik ez, erosi ein bihar izeten giñuan pastua neguan ardi horrendako. 
Sail txikixak dia honek eta, erosi ein bihar izeten giñuan. Guk ebali giñuan urte askuan artaldia Iraetatik erosi giñuan. 
Aurretik gurian ez zan ardirik. Baiña oin dala hirurogei urte, -ez, oindik hirurogei ez, berrogeta hamabost urte-ez zan ardirik, eta gu familixa haundixa nola etorri giñan, ta mutil gaztia tamaiño onekuak genden anaiak, ba, orduan, Iraetako artaldia erosi giñuan. Eta artalde ona tokau jakun, produkziño oneko artaldia. Eta gure familixan, aurretik, estu samar bizi giñan. Esan doten behi ta lurreko jenero horrekin bakarrik bastante estu bizi giñan. Baiña artalde hori, berrogeta ardixak erosi giñutzenian, ta hain artalde ona tokau jakun, eta gero neguan, Iraetako basarriko bertako pastuekin segi giñuan. Haura izen zan, gaiñera, laguntasuna haundixa! Geuk be bai, e? Pastu haren aldera, Iraeta zan basarri bat Gipuzkoatik aurrenengotakua, danera dedikatzen zana: piñura, zerria bazeukan etxian, zerra-[zintia orduko] , ganaderixa bikaiña, labrantzia be hemen iñok hartzen ebanik, arto ta gari gehixen hartzen zebana... Ta hala, guri harek emoten zoskun negu danerako ardi-ana, pastua. Eta horren ordaiñez, arreglatzen giñan, gu, mutil gaztiok, batez be ni izan nitzan, Iraetan, orduan, lan asko ein neban. Ni Iraetan ibiltzen nitzan negu gehixenian, pastuen aldera ordaintzen. Ta hor ondo arreglatzen giñan. Familixa ona zien guretako. Oso ondo arreglatzen giñan. Eta gure familixako salbaziño haundixa ardi horretxek ekarri zeben. Haundixa salbaziñua, e! Aurretik eskas zebizen. Ganauekin ta lurrakin bakarrik eskas zebizen, zeatik lehendik produkziño [baekuak zeren] , sutarako egur puskat, baiña zeren haritzak, paguak, gaztaiñak eta danak erdi ustelduta. Danak erdi ustelduta. Eta gaiñera, arbola horretatik batzuk, gaztaiñiak, zumarrak, haritzak be bai, paguak... gaitza zeuken. Gaitza. Ta gaitzak galtzera, zahardadiak ez bakarrik, ez bada eze, gaitzak ekarri zittuan horrek galtzera. Eta halaxe, esan doten moduan, Iraetako artalde horrekin guk oso ondo aurrera urten giñuan. Ostiango lan dana lehen bezela ebalixaz. Eta, gaiñera, ardixa basarrixan laguntasun haundixa da; ez diru aldetik bakarrik. Zeatik? Sahatsetik be bai, e! Lurrandako ardi-ahatsa bezelakorik ez dao. Oso biherrekua da, batez be, [nik bat komentatziagatik] , lur gogorrak diranetan. 
Hori ez dira berezko lurrak, e! Hemen esaten da askotan: "Han fulanok sorua bai ona! " Ez. Hemen ez dao, lur onik ez dao. Holako berezkorik ez dao. Hemen ona da, eitten jakon tamaiñoraiño da hemen hori soroori ona. Eta guk beti horixe ein dou. Beti ondo lagundu. Eta hor laguntasun hortan, ardixa izen da gauza bat asko salbau gaittuana bere sahatsakin. 
Artaldeen inguruko azalpenak
Laskurain Zabaleta, Tomas
Bai, ba, gaztaiak eitten giñutzen... orduan, bildotsak, gabonetarako bildotsik ez giñuan eukitzen, zeatik uda txarra pasatzen zeben mendixan ardixak. Hemen, mendi hontan, hau, Gorla-endi, Itsu-endi, Elusu mendi hau, ardi gehixei ibiltzen zan. Udaberrirako egongo zan, baiña gose egoten zan terrenua. Gose. Eta uda antzekuak pixkat jotakuan, janik ez zan egoten, eta ardixak sufridu eitten zeban asko. Eta bildotsa etortzen zan oingo aldien berandu. 
Oin ondo kaso eitten jate, ta oin gabonetarako igual bildotsak saltzeko dare ta urtian bi aldiz igual eitten dittue bildotsak. Baiña orduan ez zan holako [konturik]. Orduan gauza asko bai, baiña danak ezin ondo eruan. Eta, hala, bildotsok etortzen zian, ba, febrero... hor izeten zien bildotsak. Enero azken, febrero, hor izeten zien. Eta bildotsak, bai, aguro hazten giñutzen. Preso ipintzen giñutzen bildotsak, eta dana gauza sanotik, e! Artiriña emoten jaten. 
Zeatik bildotsa ez da geldi egoten tokixan, nahiz ta illunpian egon, [paretako morterua] jaten ez badabe, [...] zian. Eta hori ebitatziagaittik ipintzen gontsen arto-riña, askan; beren askatxotan, arto-riña. Eta arto-rin... haura jaten eben han, tokixan, preso zeren tokittan. Eta gero amen esniakin bildotsak hogei bat egunian, baiña demaseko bildots edarrak eitten zien. Eta kalidade onetaiko okelia izeten zan haura. Hala, hogei bat egun edo hogeta bost, dana dala, bildots horrek saldu. Lagatzen ziran bakar-akarrik, aurrerako artaldia mantentzeko, ba, zortzi bat-do, urruxak esaten jakonak lagatzen zien. Eta, hala, geiñetikua saldu edo jaztia, ardixak jaztia. Ta ardi-aztia izeten zan hemen, ba, San Josetan hasten bagiñan, San Josetan hasten bagiñan, hortxe... San Pedro ingurura arte. Bai. San Martzialetan gatzatua urtero jaten zan. Bai. San Pedro partera izeten zan jaztiori, eta orduantxe gaztaiak eitten zien. 
Gaztagintza
Laskurain Zabaleta, Tomas
- Eta gaztaiak, -akaso geure burua gehixei abonatzia izengo da-, baiña gure gaztaiak sekulako estimaziñua eukitzen zeben. Gurian amak jakin zeban gaztaiak eitten, baiña primerakuak, e! Oso, oso estimaziño haundixa eukitzen eben gure gaztaiak. Eta ez amak bakarrik, amagandik ikasi zeban Klaritak be bai. Klaritak be gaztaiak eitten dittu, oindio pazientzia gehixao gure amak baiño, eta ixa berari irabazi ein jao gure Klaritak gaztaiak onak eitten. 
- Bai, asko ein dittu, ezta? 
- Asko. Zeatik gero, ardixak kendutzian, geratu giñan ardi barik, ta zeozertara [...] bihar zan ta euki giñutzen lau behi. 
Dinamarkatik ekarrittako baten jatorrixa zian; danesas ziran horrek, ta esne askokuak zian. Ta orduan zihero dedikau giñan, ba, nik ganauak gobernau ta esniak ekarri sukaldera, ta gure Klaritak sukaldien gaztaiak ein. Eta egunian, ba, ekin gontsan bost gaztai behi esniakin [eindakuak]. Baiña oso kalidade oneko esnia zeukan harek behi dinamarkar harek. Eta, halaxe, gaztaiak, baiña oso, oso onak. Juaten zan plazara gaztaiekin ta eukitzen zeban tamaiño hartako estimaziñua, ya bera be pentsatzen zeban askotan jan ein bihar zebela. 
- Ta gaztaia eitteko trastiak-ta ondio hemen dauzkatzue? 
- Prentsia guk euki giñuan, baiña urte asko zeukan ta zerenak jo zeban ta apurtu ein zan. Puntura arte egon dia, e? Puntura arte egon dia. Ondio horrek zihero ezkutau dittugula denpora gutxi da. Baiña zerenak jota zeuan. Ta nola pisuak-ta ipini bihar jakon, prentsan estutzeko harri batzuk ipintzen jakon, estutzeko, ba, pisuari eusteko ez zien gauza prentsa horrek, ta trabarako bestetarako ez zeuan ta ya kendu [zan]. Bai. Baiña dana eitten zan eskuz, e! Dana zan, hola, erderaz esaten jakon... "artesania pura" zan. "Artesania pura" zan. Gaztaiak lana asko dauka. Asko dauka, ta, gaiñera, kontinuidadia biher dau, erderaz esanda. Gaztaia, eittia bakarrik ez da. Ta parajia be beretako modukua komeni jako. Edozein baserri-txe ez da, pentsatzen dot, gaztaiandako. Biher dau baserri-txiek euki deixela, hola, lokal batzuk hotz-eruek gorabehera gutxi ebaliko dabenak. Entenditzen dozu? [Beti izen] deilla udan freskua. Udan freskua izen deilla, zeatik gaztaia beruak udan hondatu eitten dau. Hori ez dau bihar gaztaiak. 
Gaztaia konserbau bihar da freskua. Ta gero, ba, gaztai danari eitten jako, sekatzen dan denporan, nola humedadia eukitzen daben, ba, lizuna eitten jako. Eta lizun hori, garbittu ein biher izeten dia gaztaiak. Egun bittatik gaztai danak ur epeletan garbittu ta gero sekatu atzera eren lekutan ipintzeko. Eta horrek garbittasunorrek ekartzen jaue gero azala, azal fintzia, azala eittia. Zenbat eta garbittu gehixao emoten jakon gaztaiari, azal fiñaua eitten jako ta azal edarraua eukitzen dau gaztaiak. Bueno, holaxe. 
- Hementxe eukitzen zittuan, ezta? 
- Bai. Hau oso... gure etxia oso ona zan gaztaiendako, e? Oso, oso ona. Guk hortan, hori euki giñuan. Beste alde batzuetarako ez zan egokixa. Soluan lana eitteko neke askoko etxia zan, zeatik basarrixa goixan ta terrenuak behian, ta aldapa haundixak eta horrek danok. Baiña beste alde batzuetarako bere bentajak euki dittu. 
Baserriaren ezaugarriak
Laskurain Zabaleta, Tomas
- Eta, gaiñera, aldapa haundixa, ez? 
- Aldapa haundixa. Hau, nik... oin badia honezkeriok hogeta lau bat urte edo, hemen lehenengotako motokultore bat ekarri neban, traktore txiki bat. Halako bat urte izengo die haura ekarri nebala, ta artien hemen ez zan ikusten. Eta nik hari izena ipini notsan "matahombres". 
- A, bai? Zegaittik, ba? 
- Ba, aldapan neke haundixa emoten zebalako. Aldapan neke haundixa zeukan harek. Aldapan, bi gurpil zauzkan, eta zarpa formalak be ez zeuzkan artian. Gaur badare zarpa onak, baiña nik orduan artian, -ez zan ikusten ta-ez neuzkan zarpa egokixak. Eta aldapan eustia izeten zan hari neke haundixa. Ta tratu txarrak hartzen zien aldapan harekin. Horrek erreminttaorrek, danak esango neuke neuk, neuk esperienzia txikixa, basarri egokixak eskatzen dittue, harendako modoko terrenuak eskatzen dittue, ta honek ez dia. Honek ganaua-do, hori bai, baiña honek oin gaurko... 
- Labratzeko ez? 
-... epokarako, labratzeko ez dia. Hemen, ba, ardixak edo larreko ganauak. Hori bai, baiña hemen labratzerik pentsau be ez! Pentsau be ez! 
- Ta zer dia "zarbak" edo horrek, esan dozunak? 
- Zarpak izaten dira, ba, gurpilletan [ezartzen jate...] oso praktikuak dare. Gurpilletan ezartzen jate, eta nola kubiertak baiño aurrerago eukitzen dittuen horrek puntak, zarpa horrek, lurrian horrek sartu eitten dia. Eta orduan, ba, traktoriak ez dau behera eitten. Bestela, aldapan, nahikua izaten da bedar [garga] bat, torto bat harrapatzia haren gaiñian "zat! ". Zu bazoiaz zohixa eitten-itten, ta ihes eitten dotsu, zeure [neke daneaittik] ihes eitten dotsu, tratorian behera ihes eitten dotsu. Ta zarpa horrekin ez, zarpa horrekin ondo. Baiña artian, nik euki nittuan zarpa batzuk neure kabuz einddako batzuk, baiña oso astunak zian, ta baldarrak zian. Ez neban euki. Ez neban euki zarpa formalik ez neban... 
Lehenengo pinuak Oñatin
Laskurain Zabaleta, Tomas
Oin urte asko, oin ehun ta urtiak Oñatira lehelengo piñua etorri zala. Baiña hemen inguruetan herririk aberatsena jarri zan Oñati piñudixekin. Esaten dabe Mejikotik ekarri horra piñuak ta Mejikon bertan baiño hobeto irabazten zebela piñu horrek. Piñu hori bertan egokixao jarri zala Mejikon baiño. Bai, bai. Ikusten zan, ejenplo hori ikusten zan Oñatin ta ikusten zan. Ta ya handik poliki-oliki hasi zan landaria etortzen, [...] hasi zian landaria etaratzen ta... Nola ez? Zu, nahiz ta hogeta hamar urte euki, zeure denporan, hogeta bost [urtegarrengo] piñu haura, material haura aprobetxau [ein leikian]. 
- Eta hori oin dala zenbat urte izengo zan? 
- Ba, [hor] , kontu hori dala... Kontu horrek lehelengo-ehelengo oin berrogeta bost bat urte. Honutz berrogeta bost urte ingurutik hasi zan hemen lehenengo piñua. Aurretik ez zan hemen bate piñurik. Lehen esan dotena, pago zaharrak, gaztaiña zaharrak eta haritzak. Horrek zian hemenguak. Eta gero, orduan, horrek usteldu ta ikusi zanian ya horren azkena, izan zan piñua. Eta piñu horrek basarrittarrai asko lagundu jao. Baiña, nik uste, basarrittarrendako aiña edo gehixao igual izen dala hori Euskal Herrirako. Euskal [Herrirako] daukat entzuera bat daukat, "setenta mil millones". Hementxe buelta haundirik barik, e? Zeindda mendi tontorrera ixo ta ikusteko moduko buelta bat ein dabe horrek danak. Eta hori bada aberastasuna. Piñua izan ez balitz, ez zan ezer egongo. Eta hori bada aberastasuna. 
Eta horrek lan asko emoten dau. Basarrittarrai lehenengo pezeta batzuk, baiña bai gero zerrarixei be. Eta aber zenbatek lan eitten daben mendittan, zerretan eta hortik gaiñera ta gaiñera. Horreatik, piñuak hemen bizimodu haundixa ekarri dau. Oin, nik esango neuke, klaro, hemen ez dou euki erakuslerik be, ta nik esango neuke, itsutuei be epoka baten eindda egon garala. Gaur egun hasi da pixka-ixkat beitzen, baiña denpora baten, esango neuke, itsutuei eindda egon garala hemen, zeatik esaten zan ya [...] sukaldien be piñua. Sukaldien be piñua. Ta hala zan. 
Etxe ondo-ndoraiño askok eta askok ipiñi dau. Eta hori neuk esango neuke ez [dakitela] , baiña neri pentsatzen jat zonak bihar liekiala. Etxe ingurutan ez, behintzat. Eta herri inguruan be ez. Gero handik aparte, bai, zeatik piñua da gauza bat terrenorik pobrienian, terrenorik pobrienian, beste ezek be, arantziak eta zikiñak, laharrak, otiak bakarrik irabazten daben lekuan, piñua da bakarra egurrak irabazten dabena. Egon dia kasuak, e? Ni Iraetan nenguan orduan. Lehen esan doten moduan, hango lanak eitten ibiltzen nitzan. Ta Iraetako Luis difuntua azkarra zan. Hemen izan dan basarri-izonik azkarrenetakua zan. Baiña onak bezela pusketa batzuk terreno txarrak be bazeuzkan. Eta ibillitta gare, harrixa besterik ez, haitz-akar mendixa, harrixa besterik ez, ezin piñurik iñun katiau. Eta [... txarrenekin] urriñao batetik ekarri lurra eta sartu han, geuk ekarrittako lurrian sartu piñua eta piñudi majua ein zan. 
Guk ipinittako piñu harek oin dala hogeta urtiak saldu zian. Eta dineral edarra batenbatzuk aprobetxau zeben. Luisek ez, gizajuak. Baiña Iraetarren batzuk dineral majuak aprobetxau zittuen. Eta oin bigarren piñudixa berriz be ya botatzeko preparauta bezela dao. 
- Eta nun dao hori? Haitz-akar. Iraetan dare horrek. Iraeta, Antzuolan lehelengo piñudixak euki zittuana Oñatin hurrengo, Iraeta izan zan. Eta Iraetako terrenuetan... Nere kontu honek dia nik hemezortzi urte nittuanekuak, e? Nik hemezortzi urte nittuaneko kontuak. Ta oin hirurogeta bost dauzkat. Ba, bigarren tandia, ya lehenengua bota zan oin dala hogeta urtiak, ta bigarrenakin botatzeko gertauta dare. Asike kontua [eizu zuk] ez dan aberastasuna gizonak bere bizitzan bi -terreno baten-bi piñudi bota-ldi ein leizke. Ta paguak-a, bai, paguak-a horrek, haritza ta horrek, pagua-a horrek onak dia, baiña haura ez da ez zuretako, ez zure umiandako ta erderaz esaten daben moduan: "para las [...] ". Horixe dauko. Oin, hori be galdu ez dou ein bihar, e? Galdu, euskaldunok, ez dou hori galdu bihar, e! Horri be bere leku batzuk emon bihar jao. Beretako moduko lekuak badare ta emon bihar jao horri be leku batzuk. 
Nik neuk, ba, ointxe nabil konsegidu ezindda, zeatik oin ez dao landararik, pago-andararik eta holakoik. Gutxi dao oin. Ez dao! [Normalian] , lurrak berez emoten dau. Eta daukat zati txiki bat -danera berrogei landara-eta noia pagua ipintzera. Bueno, pagua usteldu, zaharrak ein zian ta usteldu egin zian, ta bota ein giñuan. Eta oin berriz be pagua ipintzera noia. Nahi dot etxian segi deixela. Piñua gehixao, piñua bai, piñua [...] , baiña pagua be puskat [egon deilla]. 
- Eta oin haritz amerikanua eta ipintzen da asko... 
- Bai, oin haritz amerikanua be... Oin beittu ein bihar jako, ezta? Dana. Kalian ta basarrixan ta beittu biharra dao, "crecimiento rapido". Beittu biharra dao. Oin ez da lehengo moduan. Lehen dirurik ez giñuan biher izeten. Lehen diru gutxi biher izeten giñuan oso. Horreatik, lan asko ein ta, ba, trankil bizi giñan. Baiña gaur ez da hola. Gaur dirua bihar da. Eta dirua nundik? Eta basua plantau... Beittu ein bihar dau ze etorriko jakon lehenbailehen. Eta haritz amerikanua piñua bezelaxe etortzen da. Ta egur oso ona da, kalidade haundiko egurra da haritz amerikanua, eta irabazi ondo eitten dau. Eta ni neu, etxeko lurretan, piñuan hurrengo, oso-so partidarixo nao haritz amerikanua ipintzeko. Oso partidarixo. 
- Laster botatzeko daukazu zuk be ala? 
- Ez, guk ez daukau hola botatzeko piñurik. Gaiñera, hau piñu [...] beltza gutxi daukau, ta bestia be ez asko, baiña alerzia. Baiña alerziak urte asko bihar dau. Alerziak berrogei urtetik gora bihar dittu. Hori [...] , berrogeta bost-errogeta hamar urte bihar dittu alerziak. Eta gure alerziak ondio, ba, daren pusketak be gutxi dira ta hogeta hamar urte dauzke. Guk ez daukau, [basotik] ez daukau hola... guk ez daukau oin hola basotik [...]. 
Ardiak
Laskurain Zabaleta, Tomas
- Ta ardixak, nola esan dozu lehen, zortzi-do lagatzen ziala... 
- Bai, bai... 
- Eta izen bat esan dozu hor... 
- Artaldia, badakizu, urtian, ba, zaharrenetatik kendu eitten zian. Horrek basarrixan ardi-kelia ta buskantza ta oso geuriak giñutzen. Txarrixa be... Hori be zenbat eta haundixaua nahixao, gaiñera; hamabi arrua baiño hamalaukua nahixao. Eta guretan ardixak salbaziño haundixa eukitzen zaben. Urtian, ba, lau-ost bat ardi etxerako hiltzen zien, familixia, etxerako hiltzen zien. Ta hemen buskantzak eitten zekixenak koziñera onak zien. Gure ama zan kozinera ona. Eta buskantzak eta ardi-kelia, ez oin bezela frigorifikokua! Lehenengo egunetan jango zan, ba, gisauta ta hola. 
Ta gero, geiñetikua zezeña eitten zan, zezeiña eitten zan. Zezeña da, ba, gatz-retan, gatz-retan ipintzen zan. Eta, ba, eukitzen zan egun pare batzutan gatz-retan ta gatza hartzen zeban han, okela harek gatza hartzen zeban. Eta, hala, gero, sekatu eta jaso eitten zien horrek. Ta gero haura, ba, lapikokuan. Bai babak... Hemengo potaje printzipalena babia izan zan beti, ta nik uste dot bera dala, gaiñera, onenetaikua -behintzat, hemen mutil majuak hazten zien ta seiñale dao. 
Txerriak
Laskurain Zabaleta, Tomas
- Eta txarrixa noiz laga ziñuen? Zeaittik ni ondio akordatzen naiz hona txarrixa hiltzera etortzen zianian. 
- Bai. Ba, lehen esan dotena. Gu familixa haundixa izen giñen, baiña ya gero familixia, geuk ez giñuan asko euki ta anaiak-ta ezkondu zianian, ya bajau ein giñan. Eta [lagunetan] bi daren familixarako txarrixa hiltziak ez dau merezi, zeatik txarrixak ikutu asko eukitzen dau. Gero, bestetik, berriz, edadekuak, eta edadekuei gaztiendako ez dao txarrikixa. [...] , jan biharrekua, gaiñera, gaztiak txarrikixa, jan biharrekua. Baiña edadeko personendako ez dot neuk... Ta [...] geuk nola ez giñuan, ya ez giñutzen... ez jakun komeni txarrikirik, ta gero familixarik ez geunkan, hortara, laga ein gontsan. Ta apurka-purka juan gara puskat kale antzeko bizimodua [eitten] jun gara. Geu zahartu gara ta... 
Bizimodu aldaketa
Laskurain Zabaleta, Tomas
- Eta hobeto? Gustora kalian? Kaleko lanakin... 
- Nik neure esperienzia esango dotsut. Bakoitzak berak ikusi bihar dau hori. Ez gara danok igualak be, hori bakoitzak berak ikusi bihar dau. Baiña nik esango neuke, nahiz gizona edo emakumia, bere zahartzarora allegatzen danian, jubilatzeko edadia allegatzen jakonian, ba, lehen usau daben inguru haretan... Ya lanei lagata, e! Ya obligaziñorik ez. Ya behin edade batera ezkero lanari laga ein bihar jako. Badare kasuak ointxe be, jubilauta ta artian basarrixan lanian baiña lehen-ehen bezelaxe. Gaur ez dot pentsatzen. Gu zaharrok, bigunagatik, behintzat, [...] nezesidade [bat danik]. Baiña badare basarrixak ondio hirurogeta zortzi-ederetzi urte ta hamar-a, baiña lanian [...] dabitzenak. Hori bakoitzak ikusi bihar dau. Hori ez da beti [...]. Baiña bai inguru hortan, berak usau edo bizi izen dan inguru horretan zahartzarua gauza edarra da. Lanik barik; entretenitzeko lain bakarrik. Eta bere inguru haren jabetasun haura ikusixaz, haren zerakin, oso-so zahartzaro entretenigarri haundixa dao. Nik kalia probau dot, kalia probau dot. Baiña gu, basarriko gizonok, lau paretak, lau baztarrak kalian belaxe jotzen dittuu, lau baztarrak segiduan jotzen dittuu, eske ya gehixao entretenitzen ohittuta gare. Ez gara ohittu gaztetatik zenbaten moduan jokuan be ez, ez gara ohittu deporte asuntuan be ez gara sartu. Bakarrik izen dou geure lana eta geure gorabeherak. Entenditzen dozu? Gehixen bat hori erabili dou. Eta falta horrek be kalian bizi izeteko asko eitten dau. 
Ta horreatik, ni neu, behintzat, askoz be hobeto bizi naiz lehen bizi izendako lekuan, hementxe, euzki alde hontan, neure animalitxuen inguruan eta hemen oso gustora, oso gustora bizi naiz! Geiñera, nik nere barruan poza sentitzen dot, oso pozik sentitzen naiz. Gustuak dare ta bakoitzak hartu bihar dau berari komeni jakona. Danok igualak izaterik ez da komeni! Ez da komeni. 
Fruta-arbolak
Laskurain Zabaleta, Tomas
- Eta fruta-rbolak be hemen badauzkatzue batzuk, baiña lehen gehixao izeten zan oin baiño. 
- Bai. Gure gazte-enporan hemen fruta asko zan. Asko zan frutia. Ez dot esaten kalidadia... gaur ipintzen dian landaretan, biharbada egongo da, gauza batzutan, kalidade hobia. Goldenak eta honek ez, e? Goldenak-ta ez. 
Baiña basarriko frutak, hor, premixuak-ta hartzen dittue. Bai Santa Luziatan-a ikusten dittut, eta ni ikaratuta egoten naiz, horrek, horrek etaratzen daben jenero hori hain da zoragarrixa, hain da ikusgarrixa...! Plazetan ikusten da premixuak etaratzen. Oso zoragarrixa da hori. Nik hortik ikusten dot gaur hobeto kaso eitten jatela fruteri, eta kalidadia be txarraua ez da izengo, hobia izengo da. Orduan asko-sko zeuan sardao-agarra. Hemen etxe gehixenetan sardaua eitten zan orduan. Geuk be bai. Urtero eitten giñutzen, ba, laurehun bat litro edo. Geuk etxian ez geunkan dolaraik, baiña auzuan toki askotan zeren dolarak. Eta [ur] -sagarrakin sardaua, berrehuneko barrika pare bat, hori izeten zan. Eta sardaua, negu partien, gustora. Ondo. Ba, orduan hori zan. Frutia bai, baiña sardao-agarra asko, kutxillo-agarra gutxiao. Kutxillo-agarra... 
- Zein da hori? 
- Orduan... Kutxillo-agarra? Mahaiko sagarra. Sagar hori. Hori gutxiao zan. Orduan sagardotegixak be asko zeren. 
Hemen auzuan Bizkalatzan sagardotegixa ezautu ein dou, Lapatzan sagardotegixa ezautu ein dou, ta, orduan, Galardin ezautu ein dou, eta baitta Madarixan be ezautu ein dou sardaua. Ta ona, gaiñera, sardaua! Orduan etxe askotan sardaua saldu be eitten zan. Iraetan be bai. Ta, orduan, haura gaur be, gaur be, hor, badare, lana eitten hasi dia. Ta nik uste dot gaur be hori [honako] oso egokixa izango litzakiala: sardaua. Hori ona da. Ta pentsatzen dot, hemendik -hasitta dare diputaziñuak emoten dittuen landarak eta laguntasunak dare, ta-, pentsatzen dot hemendik hamar urtegarrengo hori hasiko dala. Baiña bueno, holaxe. Orduan zeuan keixia hemen ikaragarri, okarana be bai, madarixa be bai, hortaikua... Ta nik ez dakit, nik ez dakit ze pasatzen dan, baiña orduan urtero egoten zan ixa. Sagarra ez, sagarra ez zan izeten urtero be. Sagarra izen da, jeneralian, urte bat ona izeten bada, hurrengua pixkat eskasaua. Baiña handik edo gauza batetik edo bestetik frutia hemen izugarri [izaten zan]. Eta, halan, frutekin [... bezela] , lehen esan douna arbolegatik. [Iguala pasau...] , zahartu zian, edurrak apurtu, haiziak apurtu, ta geratu giñan fruta barik. Eta gu genden ointxe azkenengo urte hontan oso frutatik urtenda, e! Oso urtenda genden. Eta nik neure barruan beti kezka bat: geure gazte-enporan hainbeste fruta ikusi giñuan eta oin frutarik ez. 
Landara asko ipini dot nik, asko ipini dot landarak. Baiña nola ganaua larrian ibiltzen giñuan, mentauta izaten zian landara horrek eta horrek kuidao haundixa bihar izeten zeben. Hain, hain sentzilluak dia...! Eta ganau larrekuak apurtu eitten dittu. Ezin, ezin. Eta ointxe, juan daneko zazpi-ortzi urte hontan, neu fabrikan, kalian lanian hasi ezkeriokuan, hasi nitzan ipintzen ta ipintzen, eta ointxe bastante etorkizun oneko sagarrak, keixak, okaranak, madarixak eta danetik frutia. Ointxe bastante etorkizun... Nik uste dot, ba, ya hasi gara. Hasi gara. Probetxua kentzen be hasi gara, ta hamen lau-ost urtera, ba, defenditzeko beste eukiko doula ya horretatik, zegatik ondo gobernau eitten dia, ondo kaso eitten jate, ta kaso ein ezkero, fruta-andarak be ondo etortzen dia. Eta bai, ya gaiñian daukou etxeko frutia gaiñian dou. 
- Bai, baiña bestela, jeneralian, gutxi ikusten da, e! Fruta-rbola gutxi ikusten da, ezta? 
- Bai. Ganaua badabil, ba, hemen larrien? Lehen esan dot, ganaua dabil larrian, eta ganauak puskatu eitten dau. 
Ardixak tira, ardixak hainbeste ez, baiña ganau haundixak arbolia ta dana hondatu eitten dau. Horixe pasatzen da hemen. Ez dao hemen basarri batzuk holaxe dedikau dianak frutara. Itxitta dauzke frutal horrek, eta horretxek etarako dittue. Eta oin, ba, diputaziñotik buelta be badoia jentia sagastixak ipintzen, ta horrek, ba, itxiko dittue ta horrek zainttuko dittue. Eta urtengo dabe, urtengo dabe. Baiña ez dao, ez dao frutarik. 
Fruta-arbolak
Laskurain Zabaleta, Tomas
- Eta, bestela, gaitza-do ez, ez jakuen sartuko, ez? Ze nik, hola, entzun dot, ba, beti oin arkua daukela sagarrak eta... 
- Bai, hori... Udaberri txarrak. Udaberri txarrak doiaz ta. Orduan, ointxe bezelaxe, egualdixak izeten zittuan bere altu-ajuak: negu onak be bai, txarrak be bai. Oin baiño edur gehixao eitten zeban orduan, e! Lehen oin baiño edur gehixao eitten zeban, ta gero, nik uste dot udabarrixan, udabarri onauak izeten ziela oin baiño. Orduan udabarrixak onak eitten zittuan. Orduan hemen ipintzen giñuan ardixandako pasturako pagatxia, ta akordatzen naiz, alfafia ta horrek. Baiña abrillan lehelengotarako baiña haundi eindda, e! Haundi eindda! Eta frutiandako hori komeni da, udabarri ona komeni da. Lora-enporan, lora-enporan ez jako komeni busti ta hotz luze txarrik ez jako komeni. Eta hortik dator arkua; arkua hortik dator. Ta gero, ba, askok badihardu hemen hori eliminatzeko, arku hori lora-enporan, ta fulminau esaten jako. Fulminau eitten ditue. Ba, nik probau dot. Ez aliagatik, ez bada eze landarak, landarei zorri bat sortzen jate pujetan, puntetan. Eta ihertuko ez balia landara gazte honek danak, nabil urtian pare bat hiru bat aldiz fulminatzen. Baiña beneno-enenua da nik botatzen doten eta usatzen dan hori. Horrek danok benenua dia. Bai patatiari botatzen jakon... [...] , horrek danak benenua dia. "Sulfato de cobre" ez, baiña hor ostian [dabitzenak] danak benenua dia. Eta askotan haizia kontrara edo, tragau eitten dozu haren lurruna edo zera, ta nik, nik neuk, notau izan dot, nobedadia notau izan dot. Eta ez dot [iñori] akonsejatzen horrekin... Berez etorri bihar badau, bien, hartu sagarra edo frutia edo... Baiña horrekin lan asko eittia ez da, ez da personiandako. Benenua, benenua dia. 
Basoak; pinuak
Laskurain Zabaleta, Tomas
- Gauza bat esan bihar dotsut. Lehen ibili gara hor bueltaka, piñua, lehengo pago zaharrak, gaztaiña zaharrak ta haritz zaharrak, ta ibili gara hor bueltaka, ta gero piñua sartu zan. Bueno, nik daukat esperientzia bat eta iñori oso gutxi entzundakua. Oso gutxi entzun jat. Ta badakizu zer dan? Ba, piñuak lurra saniau ein dabela, edo saniatzen daukala, lehengo jenero horrendako. Piñua izan ez balitz, lurra ez dakit saniauko zan berriz pagua ta gaztaiñia ta ipintzeko. Baiña oin bai. Piñuak lurra lehengo jenero horrendako saniau dau, zeatik gaur edozein piñudittan ikusten dozu -edozeiñetan be ez, hori be asko esatia da, baiña-toki askotan ikusten dozu piñudi haundittan, sortu dia pago-andarak, sortu dia haritz-andarak, sortu dia gaztaiña-andarak. Oseake lurra, lurra... lehen-ehen be gizonak ipinittakuak ez zian lehen-ehen, oin hirurehun urte-do, ez zian lehen-ehen be gizonak ipinittakuak, ez bada eze lurrak berak emon zeban. E? Ta handik etorri zian zuhaitzak. Ba, oin, piñua botatzen dan denpora hontan, neuri pentsatzen jat, lurra billauko dabela pagua ipini nahi dabenak, gaztaiñia ipini edo haritza ipini nahi dabenak billauko dabela saniauta. Hori ortu baten be badao aproba hori. Ortu baten zuk urtero leku baten ipintzen badozu gauza bat, edo patatia bada, edo edozein gauza, leku baten, beti leku baten, lur haura gauza danerako gaixotu eitten da. Eta mendixan horixe pasauta zeuan: lurra gaixotuta zeuan, bai gaztaiñiandako, ta bai haritzandako [...] gaixotuta zeuan. 
Oin piñuak saniau ein dau. Nik neuk daukat hori esperientzia hori. 
- Baiña baitta entzuten da lurra pobretu eitten dabela ta [...]. Hori...? 
- Ez, ez, ez, lurra pobretu ez. Lurra pobretuko baleu, aber... Lehen esan doten Iraetako kasua: bi piñudialdi berrogeta hamar urten barruan. Bi piñudialdi, e! Pobretuta baleo lurra, ez. Hor [dao] seiñale lurra [...]. Hori bigarren generua iguala, e! Asike, piñua balitza beste jenero diferente bat, [nere artian be] ikusten dot hobeto etorriko litzakiala. Ez, ez, horrek kontuak dia. Hemen piñua, hemen piñua, beste gauza asko bezelaxe, neuretako, biharrekua da, biharrekua da. Oin, bere zonak. Piñua ez da edozein lekutan ipini bihar. Bere zonak; danerako lain leku dao. Pagua juan bihar dan lekuan pagua, haritza juan bihar dan... lizarra juan bihar danian lizarra, ta piñudixan piñudixa. Hori bai. Hori izango litzake honako gauza edarra. Gauza hori ondo etorriko litzake hemen, klasifikau pixkat. Ta kale ingurutan ta etxe ingurutan-a piñurik ez. Horrek ez dauka... zikiña, etxe ingurutarako gauza zera. 
Bistia kentzen dau, ta gero peztixia sortzen da, aizerixa dala, ta peztixia sortzen da, ta... 
Basoko animaliak
Laskurain Zabaleta, Tomas
- Oin ez da ageri aizerixa-a asko hemen inguruan [...]... 
- Ez, ez dao asko. Hemen ez dao asko. Bestela, dao kasua, gure goiko basarri honek ehun bat oillotik gora, horrek bai, lehengo moduan libre dauzka. Eta horrentzat, [hor goraiño] juaten dia, piñudi ondo-ndoraiño juaten dia, ta bai, noizpaitten baten bat galduko da, baiña ez littuzkie hola eukiko libre aizerixak balere. Ez littuzkie [lagako]. Ez, aizeri asko ez. 
- Ta basurdiak be ez... 
- Ez, ez. Horrek hemen puntun batzutan bakarren batzuk azaldu dia, ta badare, badare, basaurdiak badare. Baiña ez, hemen ez. Ez dot uste, ez dot uste. 
- Oin, orduan, hemen, hemengo basotan, ze... holako animalirik egongo da? Zeoze... basakatuak edo holakuak egongo dia? 
- Hortaiko banakia bai, hortaiko banakia bai, basakatu banakia. Horrek hemenguak dia. Hemenguak dia, ta horrek bai, badare. Beste bela banaka batzuk be badare: katagorrixak, horrek... satanderia be asko hemen, satanderia be bai. Hori izugarri dao. Bela batzuk; miru batzuk be azaltzen dia. Lehen beste ez. Lehen hemen, ba, nola oilluak kanpuan ibiltzen zian, beti txitxak harrapauta eruaten oskun. Oillolokak ibiltzen zian txita taldiekin, oillolokak kanpuan txita taldiekin, ba, hamalau txita, hamabost, hamasei edo dana dala. Bi oillok etaratako [danak] ipinitta hogei-ogetabost igual, ta hola. Ta mirua listo. Harek etortzen zian hor Irimo mendi haundi horretatik, eta hartu ta [ospa] txitak. Hortan hemen [bihelekua eitten] zan, txita asko eruaten oskun. Ta oin gutxi dao, oin gutxi dao mirua, baiña gustora ikusten dittut bai belak eta honek, miruak. Oso-so gustora ikusten dittut, zeatik hona ixa ezkutatzeraiño egon gara, ta [oso gustatzen jat]. Horrek ondo [ikusten dot]. 
- Ba, satanderiak be kaltiak eitten zittuen, ez? 
- Bai, satanderiak be kaltia eitten dau, bai. Horrek frutia [...] zeban. Hemen, pasatzen dana, intxaur denporan ta hurrak, ta hori jausi eitten da lurrera eta batzaillia azkar ez badabil, gabian horrek karriatzen dabe. Horrek karriatzaille gogorrak izaten dia. Horrek almazenak eukitzen dittue negurako horrek pillak eitten dittue sasipetan ta. 
Bai satandera ta horrek hurren intxaur artekua pillak eitten dittue. Ta jan ta hondatu ta asko, asko. Baiña fallua, danak esaten dabe, ba, gauz baten okerra ein arren, ba, beste alde baten bentaja daukala be ta bueno, batanaz beste... 
- Eta subak eta ez dia egongo, ez? 
- Gutxi, suba gutxi dao hemen. Bai, suba gutxi. Egon bai, e! Hemen gehixen-ehixen kikirixua egongo da. Nik ikusten dittutenak, behintzat, kikirixokumak edo bastante ikusten dittut oin. Kikirixua, kikirixua bai. Hori, ba... Horrek lurrai lagundu eitten jao; lurreko mamorruak, zerak -askotan kalte eitten dabenak, gaiñera, batzuk-ta horrek... hortik bizi da hori. Horrek garbitzen dittu kikirixuak. Kikirixua bastante... 
Bizimodu aldaketa
Laskurain Zabaleta, Tomas
- Eta garixa eraittiari-ta zeaittik laga jakon? 
- Ba, lehen esan dotena: honek ez zian parajiak. Aurretik bai. Aurretik, ba, dirurik ez giñuan bihar izaten. [Tak] , urterako nahikua bakarrik. Nahikua arto, patatia [...] nahikua euki ezkeriok, ta, lehen esan dotena, beste lau-ost bat ardi ta txarrixa ta horrek gauzaorrek euki ezkerio, diru gutxi bihar izaten giñuan. Baiña gero, ba, garixa erein ta garixakin bakarrik ez zan ezer etaratzen. Eta ikusten zan kalian, ba, pezetia errezao zala. Ta handik zeuala [...]. Ta honek ez dia, aldapaegixak dia honek. Hemen ezin leike lanik ein. Ezin leike lanik ein. Hemen makinekin ezin leike lanik ein. Lehen esan dotena, idixekin-a hemen. Gaur idirik ezin leike euki, karuegixak jarri dia. Holaxe, hau kaliak, kaliak kanbixau dau hau, kaliak. Eta nik uste dot, danak dia biherrekuak, bata bestiakin eruan biherrekuak, baiña Gipuzkuan ta Euskal Herrixan izen deilla industria, segi deixola aurrera be inddarra hartzen hortik libre. Kalian dirurik ez badao, basarrixan jai dao. Kaletik ein bihar da basarrixa, kaletik ein bihar da. Kalia ondo badabil, basarrixa be... 
Bien, hain ondo ez da ibiliko, baiña basarrixa be defendiduko da. Baiña kalia gaizki badabil, basarrixa galdu eingo da. Tripia beteko dau, baiña ez dau ezer eingo. 
Frantziara ihesi gerra garaian
Larrañaga Zabaleta, Clarita; Laskurain Zabaleta, Tomas
- Ta gero, ba, esan doten hori, udaberri hortan jo zeban berriz hemen Franco-... Hemen tropa asko sartu zan. 
Franco-zeuzkan Afrikan [erregularrak] esaten jatenak. Horrek zien marrokixak. Hemenguak [be bai] Ni tropa horretan [...] soldau. Hemenguak, españolak eta marrokixak, ta zien Espaiñian ejerzitua zan hori be legiñuan antzera, ezta? Eta horrek be asko egon zian hemen, frentia apurtu ta aurrera eitteko. Ta italianuak be bai; artillerixia asko ta asko italianua zan. Bergaran [egon] zan, ba, Antzuolatik Bergarara, hor kamiño ingurutan traktoria ta kamioia ta kañoia izugarri. Eta gero, ba, apurtu zan Elgetako frentia ta, ba, aurrera ta aurrera ta aurrera ta estutzen. Ta honek [... aitta hil] , amakin, umi... danak anaiok estutzen, estutzen, ihesi, aurrera, galdu. [Behixak] be azkenian galdu, umoria be galdu, dana galdu... Kendu [...] , rekisau. Eta [danok] be galdu. Azkenian, azkenengo muturrian, ahal dan moduan enbarkaziñon batzuk hartu eta Franziara pasau zian. Ta honek bezela milla [...] , millaka igual. Eta gero, itsasuan ikusi [...] zeben gerrako barkon bat Franco-a eta estu ta larri, kañonazon batekin danak hundiduko ete zittuen. Baiña ez, horraittio, ba, ikusi dana umia-a soldaua ez zana ta hala Frantziara pasau zian. Pasau Frantziara, [...] berriz Espaiñiara. Euskal Herrixa dana Franco-a. Ya norteko frentia akabauta; geratzen zan bakarrik Levante, Barcelona, frente de [...]. Horixe geratzen jakon bakarrik Franco-i, Barzelona, Kataluña. Gero [Franzitik espulsau, berriz. Nora juan? Bueno, ba, bueno, Barzelonara]. Geronara pasau zian, [...]. Han Geronan, han [...] eta azkenengo Franco-tropak, uste dot, hantxe prisionero in zittuela. Haintxe in zittuen prisionero. 
Gerra osteko egoera
Kortabarria Antia, Ignacio
-Gerrie pasau ta gero jana beharra euki ziñuen edo jana beti euki dozue? 
- Bai, gurian basarrixan hartzen zuan artua, garixa, ta babia ta anea asko. Langostinoik eta ez ez giñuan jaten, baiña artua, sagarra, babia, ogixa, etxian itten zuan orduan ba, zera, labia jeuan eta zortzi egunetik eitten zuan etxian ogixa. Errotara joan, gure etxe onduan errotia zuan, han uruna gertau, preparau, etxera ekarri eta gure amak eta eitten juen, amamak´e bai. Labeko sua esaten jakuan. 
Gerra osteko egoera: razionamentua; gosea
Kortabarria Antia, Ignacio
- Estraperlue egoten zan, edo preziuek eta igoten ziren gerrian ondorioz. 
- Ez. Guk etxian, ostian ba olixua ta horrek estraperluan-ta eukitzen juen orduan, erraziñua emoten juen. Erreziñua dok pa, apuntauta darenak, kanpotik ekarri bihar izeten zuan olixua ta hainbeste. Tabakua be erraziñuan emuten juen. 
- Baiña dirua-ta, preziuak igo eben? 
- Diruak eta orduan... , basarrixan etxeuan. Txahala saldu urtian behin, txahal batzuk, gurian ardixak be bai, bildotsak, eta hantxe. Eta gero egurra be bai saltzen juen, panaderixetara ta kalera sua eitteko, panaderixetan ogixa eitteko. Dirua, dirua, jornalik etxeuan orduan iñun. 
- Jornalik ez? 
- Gero etorrittakua dok hori fabrikan jornala eta hori. Orduan etxeuan. Basarrixan bizi. Kalian gosia egoten zuan eta kaletarrak orduan basarrira jatera. 
Familia giroa
Gabilondo Legorburu, Juana
- Orduan, etxian askotxo ziñazien, ez? 
- Bai, bai, bai. 
- Aho asko... 
- Aho asko. Bai, ba. Mahaixa ipintzen zeben eta komunio jenerala ein artian beste mahai txiki baten egoten giñan danok, txikixauak giñanak. Harek aparte eukitzen gendun. Jana berdiña eukitzen giñuan, baiña mahaixa aparte eukitzen giñuan. Jaten hobeto ikesi bihar dala ta holakuak be esaten zoskuen. 
- Basarrixan jolasian-ta asko eingo zenduen, ez? 
- Bai. 
- Lana be asko... 
- Lana be bai. Goizian jaikitzen giñan gu, ba, zazpi terdiak inguruan edo, eta ittulara, ganauen aurretik ibiltzen giñan. 
Ta gero zortzi terdietan edo, berakatz-opia eitten zeban amak eta gaiñian esne puskatekin almortzua. 
- Eta ittulan eittia gustatzen jatzun? 
- Ez jakun gustatzen, baiña jun ein bihar. Segun zenekin zan! Batzuk zerauak zian, suabiauak zien, e! Ta beste batzuk, hola, maldeziñuak-ta be esaten zittuen ta harekin ez giñan halako gustora be ibiltzen. Ta, en kanbio, nere ahizta hurrengo hori bera be ibiltzen zan ganauekin. Hari ikaragarri gustatzen jakon ganaua. Ta ni harekin ittulan be ibilitta nao. 
- Eta ze eukitzen zenduen, ganau asko? 
- Bai, ganau asko. Idixak egoten zian ta gero bost bat behi edo holaxe. Etxia haundixa zan, e? Haundixa zan etxia. 
- Ta solua be, gaiñera... 
- Bai. Erdixa zan pisua ta beste erdixa, ba, zaltaixa, zapaixa esaten jakon, ganbaria... Baiña ganbaria beste batek goixan zeukan. Baiña haura etxeaura... 
Baserriaren egitura
Gabilondo Legorburu, Juana
- Zelakua zan basarrixa? 
- Zabala. Esaten dotsut, erdixa zan pisua. Behian sukaldia ta goixan zeuzkan, bat, bi, hiru... lau kuarto ta bi alkoba. 
[...] 
- Lau kuarto eta... 
- Bi alkoba zeuzkan. 
- Haundixa, ez? 
- Bai. Eta behian zeuzkan sukaldia ta gero... pentseizue, gaztaiña-alia esaten gontsan ta sekulako lokala zan. Ta gaztaiña asko batu bihar izaten giñuan, sail asko zeren ta. Hari gaztaiña-alia esaten gontsan. Ta oin han lokal haretan egongo dia salia ta bi kuarto [... eren] ipinitta, oingo basarri... Esan ziñuan ze basarri... 
- Bai, komentau zenduan oin nekazalturismua edo dala, ez? 
- Bai. Pentseizu zelako zera izengo zan. Gero sukaldia ta artian beste kuarto bat zeguan. Hori beheko pisuan, e? Eta gero goixan horrek eta ganbaria artien. 
- Eta sukaldia zelakua zan? Zuk ezautu zenduan ganauak bistan eukitzia ta...? 
- Ez, ez. Halakorik ez zeukan. Sukaldia. Baiña beheko sua, e? Ekonomikarik eta, gero ipiñi zian. 
- Eta beheko sua nun zekazuen? Erdixan, ertzian...? 
- Baztar-aztarrien. Ta han artua ta esnia ta egosten zan ta... 
- Eta gitxi gorabehera ze akordatzen jatzu, holan, ze tresna zekazuezen sukaldian? Laratza egongo zan, treberia be eukiko zenduen... 
- Bai, bai, kalaro. Berakatz-opia eitteko-a, treberia ta horrek bihar izaten zeben. Baiña gero beste baztar baten hornillua ipini zeben ta gero hornillo haretan eitten zian... peskaua-a [ipintzen zebanian-a] , han eitten zian. Baiña, bestela, gero geure akorduan ekonomikia ipini zan. Gerotxuao. 
- Eta ordura arte beheko sua? 
- Beheko sua. 
- Eta zelan konpontzen ziñazien? Ondo, ez? 
- Ba, ondo. 
- Ondo konpondu bihar, ezta? 
- Bueno, orduen ze egongo zan, ba? Urdai pusketan bat eta lapikuak. 
Sukaldea zelakoa zen
Gabilondo Legorburu, Juana
- Eta sukaldia zelakua zan? Zuk ezautu zenduan ganauak bistan eukitzia ta...? 
- Ez, ez. Halakorik ez zeukan. Sukaldia. Baiña beheko sua, e? Ekonomikarik eta, gero ipiñi zian. 
- Eta beheko sua nun zekazuen? Erdixan, ertzian...? 
- Baztar-aztarrien. Ta han artua ta esnia ta egosten zan ta... 
- Eta gitxi gorabehera ze akordatzen jatzu, holan, ze tresna zekazuezen sukaldian? Laratza egongo zan, treberia be eukiko zenduen... 
- Bai, bai, kalaro. Berakatz-opia eitteko-a, treberia ta horrek bihar izaten zeben. Baiña gero beste baztar baten hornillua ipini zeben ta gero hornillo haretan eitten zian... peskaua-a [ipintzen zebanian-a] , han eitten zian. Baiña, bestela, gero geure akorduan ekonomikia ipini zan. Gerotxuao. 
- Eta ordura arte beheko sua? 
- Beheko sua. 
- Eta zelan konpontzen ziñazien? Ondo, ez? 
- Ba, ondo. 
- Ondo konpondu bihar, ezta? 
- Bueno, orduen ze egongo zan, ba? Urdai pusketan bat eta lapikuak. 
- Orduan, gaiñera, janarixa be, oin esaten dozuna, ez? Babak izango ziran... 
- Bai, bai, babak eta porruak eta patatak eta bainak eta patatak eta... idarrak be bai, [berriz] , batzuetan. Hori, gaberako berduria; eguardixan beti babia. Eta bijilixarako baba-urixa. Pipar gorrixak bota ta pixkat argittu ta jaten giñuan. 
- Eta talorik-ta eitten zenduen? 
- Bai, baiña kantsau eitten zan ama taluak eitten. Asko [gintzan] , bai, e! Neuri ez zosten hainbeste grazia eitten taluak. 
- Ez, e? 
- Nik artua ta esnia gustoruao jaten neban. Baiña taluak eitten zian, bai. Ta berak azkenian jaten zeban gaztai pusketa bat sartu ta taluakin. Amak jaten zeban. Baiña guk geuk talua ta esnia. 
- Eta artu ta esnia... Morokilla be jango zenduen... 
- Baitta. Morokilla be eitten giñun beti be. 
- Ta zelan eitten zenduen morokilla? 
- Morokilla, ba, ura irekin erain gatz pittin bat botata, eta hurrengo aldiko puskat, aldiko puskat iriña bota, eta hartara, ba, ez jakon eitten pikorrik. Ondo egosi bihar! 
- Denporia bihar, ez? 
- Denboria bihar. Bai, denboria bihar. 
- Zuluan ze eukitze zenduen garixa? Ta artua be... 
- Artua ta garixa, bai. Baiña sail haundixak, e! 
Gari-jotzearen inguruko kontuak
Gabilondo Legorburu, Juana
- Basarri ingurua ta zelakua zan? Solo haundixak, esaten dozu, eta gero, basuak-ta zer ziran... 
- Ez. Hemen, han gertuan ez geunken guk ezer, basorik-ta ezer; basuak-ta aparte. Baiña sail haundixak, e! Sail haundixak. 
- Eta garixa ereitten zenduen, ez? 
- Garixa ereitten [giñuan]. Bai. Eta lehelengo gure akorduan joten zan, ba, txanketian esaten jakon, harrixan. 
- Gogoratzen dozu? Zuk ikusitta dakazu txanketian joten? 
- Bai. Hori akordatzen naiz. Baiña gero, ba, sozidade bat juntau zeben lau edo bost lagunek eta makiñia erosi zeben. Ta gero, etxe baten zera zeuanian, ba, laguntasuna etxe haretara juten zan, bi edo hiru lagun, ta holaxe alkarri lagunduta ibiltzen zien. 
Gariaren inguruko lanak
Gabilondo Legorburu, Juana
- Ta zeintzuk izaten ziran... garixa erein eta handik hillebete batzuetara ya hasiko zan ernetzen... 
- Ernetzen hasten zan, eta gero, ba, jorratu biharrik-ta garixak gutxittan eukitzen zeban. Bedar [askotzarik] ez zan egoten. Gero azaltzen zian olua ta horrek, burua hazten jakonian, ta orduantxe etara bihar izeten zeben. 
- Bai? Txarra da olua edo...? 
- E? 
- Olua txarra da garixa [...]? 
- Bai, bai, bai. Olua diferentia da. 
- Komeni da kentzia, ez? 
- [haura kentzia]. Orduan, eitten zan, harek azaltzen zianian, gari-orria esaten jakon. Baiña kurioso ibili bihar! 
- Eta zelan eitten zan gari-orria? Zeoze tresnaren bat erabiltzen zenduen? 
- Ez, ez, ez, ez. Tira eindda etara, tira eindda etara eitten zian. 
- Eta izenen bat zekan horrek? "Esku-tena" edo zeoze...? 
- E? 
- Moduren baten esaten zetsazuen horri? 
- Ez, ez. Zela izeten zan... konparaziñorako, hazi bat igual izengo zan, ta harek zekarrena tira ein ta etara. Eta batu. 
Pillatu ta... 
- Eta hori be aprobetxauko zenduen zeozetarako. 
- Bai, haura be ganauentzako izaten zan; sustarra kendu ta ganauentzako. 
- Eta garixa ya, hemen inguruonetan, noiz egoten zan helduta? 
- Garixa ez dakit, ba, nik ze sasoi izeten zan... 
- Julixo inguruan edo...? 
- Bai, inguru hortantxe izen bihar, Santiago inguru hortantxe izen bihar. 
- Eta gero bihar haundixa eukitzen zeban, ez? 
- Bai. Etortzen zan, jendia ibiltzen zan... Bi zeretan egoten zan. Hemen behian lasterrao heltzen zan, ta goiko basarrittan beranduao. Ta goiko basarrikuak etortzen zian behera atzera gero gora juteko. Neu be ibilitta nao goiko basarri baten azau zerak lotzen, garixa lotzen. 
- Auzolanian eitten zan... 
- Auzolana bezela. Baiña gerora ez zeben nahi izaten, zeatik hemen, kalian be bazeren, hola, zekixenak, eta lanari lagatakuan gustora juten zian, afari bat izeteatik be, e! Gustora juten zian. 
- Garixa ereitten zanian, akordatzen jatzu, holan, afariren bat edo eitten zan? 
- Galafarixa-do izeten zonan. Gari-farixa edo, bai. 
- Hori ze izaten zan, garixa ereindakuan ala ya...? 
- Ez, ez, ez, garixa akabautakuan. 
- Akabautakuan... 
- Akabautakuan. Garixa ereittia akabautakuan. Ez, gero, gari-otekotan ta afarixak onak egoten ziran. 
- Bai? 
- Klaro! Kuadrillak juntatzen ziran ta. Auzoko... auzokuak ez, soziuak. Gurian benepein juten ziran. Zeuzken, ba, bostek edo seik zeukan makinak-ta erositta, ta... 
- Bai, lehen esan dozuna, ez? Sozidade... 
- Bai. Ta gero haretxek juaten ziran. Ta afarixa ona. 
- Sardaua ta bakillaua, edo ze izaten zan orduan? Halan, afari ona... 
- Ba, baitta oillua hildda be. Oilluak hilda, saltsan ipinitta, be egoten zian. Ba, "halakuak ez dau arrautza... " Gure ama zan... bueno! "Halakok ez jon, ba, arrautza asko eitten. Horixe [horreatik] gari-otian-do hil bihar jonau", ta holakotxian hil ta... 
Gariaren inguruko lanak
Gabilondo Legorburu, Juana
- Garixa ebateko ze erabiltzen zan? 
- Ebaitzeko? Igitaixak. 
- Segiakin sekula? 
- Ez, ez, ez. Segiakin ez. 
- Eta zeiñek ebaten zeban? Gizonezkuak izango zian, ez? 
- Gizonezkuak eta emakumiak be bai. [Dana] emakumiak atzetik, ba, lotzen. Lotzen. Kaletik be juten zian. Geure gizona be bai makiña bat bider jun zan. Lana akabatzen zanian, gari-baitzera basarrira. Kriau egonda zeuan basarri baten, ta gertuau zeukan ta [harutz] beñepein egunero. 
- Bazekixan zer bihar zan, ez? 
- Bai. Berak be, klaro, ohittuta zeuan gaztetan ta harutz be bai. Ta beste asko be holaxe. Hantxe auzokuek beste bi halaxe juten zian Antiguako eliza ondokuak. Bixak junda dia, baiña harek be juten zian illuntzian ta ekiñaldixa eitten zeben. Ta gero harekin batera norberak be gehixao eitten dau. Han kantsauta darenak be, ba, bestiak laguntzen jauen horrekin, ze gehixao eitten dau. 
- Azkenian eskuak bihar izaten dia, ez? 
- Bai. 
- Eta, esan dozu, garixa ebagi ta atzetik emakumiak... 
- Lotzen. 
-... lotzen. Zelan lotzen zan garixa? 
- Ba, kentzen jakuen ze bat, eta buelta ein ta gero zer batekin katiau, egur batekin katiatzen zan, ta haura azaua izeten zan. 
- Eta egur batekin katiatzen zenduen? 
- Ez, egur haura buelta emoteko eukitzen giñuan, buelta emoteko. Ez, ez, garixakin berakin lotzen zan. Ta gero sekatzen zianian, metak eitten zittuen, meta haundi batzuk. 
- Eta garixa... Azauak esan dozu, eta azauak gero ze eitten zian, lurrian laga? 
- Lurrian laga, harik eta puskat sekatu arte. Ta gero sekatzen zianian eitten zan metak. 
- Eta azauak, zuk entzunda dakazu, holan, bostekuetan lagatzia edo hamarrekuetan...? 
- Ez, hori ez. Ba! Hori leku askotan eingo zeben, baiña parian-arian, ta, ba, leku batzutan garixa be gutxi egoten zan, ta han mehiauak izango zian. Baiña ez, hola, kontau-a eittekorik ez. 
- Eta ze bihar zan, gaiñera? Berua, ez? 
- E? 
- Eguraldi berua, ez? 
- Onbre! Hoixe berua! 
- Ta lurrian laga azauak, eta metia noiz eitten zan? Hurrengo egunian ala...? 
- Bai, ba, sekatzen zianian. Giro baldin bazeuan, ba, laster! Haura ondo ihartu artian euki, eta gero metak orduan eitten zian. 
- Ta igartutakuan metak ein... 
- Bai, metak ein. 
- Eta metak ze izaten zian, haundixak? 
- Meta haundixak, haundixak. 
- Eta metak zenbat denporan eukitzen zian? 
- Ba, segun giruak zela zian. Giro txarrakin ezin ezetan hasi. Giro ona biher zeben harek berriz... Goizian zabaldu eitten zian, ta bazkalonduan astintzen zian gari-oten. 
- Eta metak tapau eitten zian zeozekin? 
- Batzuk tapatzen zittuen, baiña oillueatik eta. Tapau ez zian eitten. Oilluak, badakizu? Batzutan puntara ixo eitten zeben ta hareatik-ta bai, baiña ez, guk ez giñuan beñepein tapatzen. 
- Eta, esan dozu, azauak ein eta lurrian laga, eta mutxurtu-do eitten zenduezen? 
- Bai, una batzutan bai. Leku batzutan mutxurtu eitten zian, edo umedoso darelako edo zeozeatik. Bestela... Baiña sail danian ez, e! Sail danian ez zian izeten. 
- Eta, orduan, esan dozu, txanketian ikusitta zarela, ez? 
- Bai, bai, akordatzen naiz. 
- Eta zelan izaten zan hori? Ze...? Harri-osa bat bihar zan edo...? 
- Ba, harrixak egoten zian ipinitta illaran. Ba, hiru lagun baldin bazeren, ba, hiru lagunentzako harrixak. Ta beste batek, ba, ekarri, garixa ekarri zeretik, sorotik. Dana lana! 
- Eta ze eitten zan? Garixa... 
- Hartu ta jo, harrixan jo. Haura be lan ederra ez zan izengo. Guk geuk gutxi ezautu giñuan, e! 
- Ikusi bai, baiña gero... 
- Ikusi bai. Bai. Gutxi ezautu giñuan. Gu ibiliko giñan, ba, karriatzen. Guk erabili eingo giñuan garixa, baiña... 
- Umiak hor be lan ein biharko zeben, ezta? 
- Bai, bai, han danentzako egoten zan lana. 
- Alia apartau edo... 
- Bai. Ez, gero eitten zan hori. Gero makinia zeuan garbitzeko. Garixa garbitzeko makinak egoten zian. 
- Orduan, ze izaten zan? Ya metatik pasatzen zan gari-otera... 
- Bai. 
-... gizonezkuak eingo zeben hori. 
- Bai. 
- Jeneralian... 
- Jeneralian gizonezkuak. 
- Eta gero ya garixa jo, eta lurrian geratzen zana zelan batzen zan? 
- Ba, eskoban batekin. Eta gero zertu, pillauta ipini, eta handik, ba, hurrengo tokatzen zanian, ba, garbittu. Makinia egoten zan, ta makiniakin garbittu ta jaso. Kutxetara jaso. 
- Orduan, gari-arbitzeko makiñia bazekazuen? 
- Bai, ni beñipein akordatzen naiz ta. Bai, derrior egon bihar; halako sailla daon lekuan makiñia derrior egon bihar zeban. Edo, bestela, auzokuekin ibili edo... Baiña bai, nik makinia ezautzen neban. 
- Eta makiñiak ze eitten zeban? Gari-lia alde batera laga ta...? 
- Arotza bestera. 
- Eta imajinatzen dot dana aprobetxauko zala, ez? 
- Dana, aprobetxau dana eitten zan. Dana aprobetxatzen zan. 
- Ganau-atekorako edo... Ze izaten zan? Zelan aprobetxatzen zenduen garixan parte diferentiak? Arotza esan dozu. 
Zetarako izaten zan hori? 
- Ba, hori izeten zan, ba, batzutan bota askara ta jan eitten zeben. Beste batzuk ez zeben jaten. Ta, bestela, berriz, lastua gelditzen zan, lasto luzia. Haura sapaira-do jasotzen zan, ta han egoten zan denboralian. Ta, gero, neguan asko bihar izaten zan, ta negurako, ba... 
Artoaren inguruko lanak
Gabilondo Legorburu, Juana
- Eta artuakin be halako biharrak bihako zian, ez? 
- Bueno, artuana diferentia izeten zan, artua aldiko puskat eruaten zan. Ta baba-atzia ta lan ederrak orduan be. 
Arto artian babia ereitten zan, ta lehelengo, ba, babia batzen zan. Ta gero artuak, ba... Askotan, basotik etorri eta arto-uritzen ein bihar. 
- Eta ze izaten zan, bihar gogorra? 
- Gogorra ez, baiña halaxe bihar zala ta... Beste etxe batzutan errosarixua errezatzen zala-a esaten zebela, ta, ba, guk errosarixua bestelakua errezatzeko [onauak]. Danok alkarri demandan edo zarata baten! Ta batzuk esaten zeben: "Halako lekutan errosarixua errezatzen ei dabe", ta, ba, erentzako, guk ezin geinkian errezau ta. 
- Orduan zeuenian ez zan errezatzen...? 
- Ez, errosarixorik ez giñuan guk [ikasi]. Guk geuk gere artian ikesi giñuan ta... Amak berak jakingo dau zenbateraiño zekixan, zeatik haura be ama barik geldittutakua zan, ta... 
- Eta artua ze eitten zan, urkuldu edo zelan...? 
- E? 
- Aletu? 
- Gero aletu. Gero ganbarara jaso, e! Umedosua egoten zan artian artua, ta ganbarara jaso ta ganbaran egoten zian eta gero puskat [igartzen] han. Gaiñera, lehelengo, zerian, labeko sua eitten zanian, labera be ekartzen zan zera, artua, pixkat ihartutzera, gero artiriña eitteko. Bai. Ogixa be etxian eitten giñuan guk, allegatzen zaneraiño. 
Noizbaitten falta baldin bazan, ba, parientiak geunzkan ta Antiguako errotara jun ta handik ekartzen giñuan, baiña, bestela, etxeko ogixa. 
- Esan dozu garixa gero kutxetan sartzen zenduela. 
- Kutxetan sartzen zan, bai. 
- Artuakin halakorik eitten zan? Kutxetan sartzen zan? 
- Ez, ez, ez, ez. Artua aldiko puskat aletzen zan, biher zana. Haura ganbaria zela izaten... Ganbara haundixa geunkan, ta ganbaran zela egoten zan, haura artua ganbaran egoten zan. Biher zanian, "Artua komeni da, ba", ta oilluentzako-a ekarri ta aletu ta bota. Eta zererako, errotara eruan bihar zanian be horixe. 
Garia Antigua errotara
Gabilondo Legorburu, Juana
- Ta hemen, errotarik bazekazuen hemen inguruan? 
- Bai, Antiguan bertan geunkan guk bat. 
- Eta ze izen zekan errotiak? 
- Errotiak? Antigua-rrota. Don Isidro... Zu ez zara akordauko. San Migelen oindio ez da urte asko hil dala.. San Migelen hil zan. Uzarragan egon zan abade, ta... Abadia zan. Parientiak giñan gu. Antiguan bazeuan errotia. Gero, Errota-arri beste bat, Txanbolingua [ere] bazuan beste bat, ta ez dakit gorauan be ez ote zeuan beste bat. 
- Hemendik pasatzen dan errekia Antzuola errekia da, ez? 
- Bai. 
- Ta errota guzti horrek hemen erreka baztarretan ipinittakuak izango dia, ez? 
- Bai, bai. 
- Ta, orduan, errota dexente... 
- Errotak horretxek zeren. Errota-erri ta Antigua-rrotakuak horrek zian zerenak, ta gero Txanbolingua be bai. [Auzo haretakuak] danerakuak. [Izarrakuak]... Han zertzen zittuen, Txanbolinguan. 
- Eta garixa-a errotara zelan eruaten zenduen? 
- Zakuan. Aparteko zakuak, zaku fiñauak izeten zian, e! Ez zien izaten, hola, bestela erabiltzen zan zakua. 
Errotarako zakua izaten zan fintxuaua. Klaro, iriña ekarri biher izeten zan ta! 
- Eta ze izaten zan, astuan eruan, ala zelan? 
- Ez. Guk gertuan geunkan, ta guk bestera eruaten giñuan. Bueno, gertuan... Ez zeuan gertuan Antigua Ibarretik, baiña bai, beti bizkarrian eruaten giñuan. Bizkarrian eruaten giñuan. Geu be gogor samarrak giñan, ta bizkarrian eruaten giñuan. Baiña, bestela, astuan jendiak. 
- Eta errotara eruaten zan garixa, ta gero bueltan... 
- Bueltan iriña. 
- Eta urtian zenbat bidar edo zenbat buelta eitten zian bertara? Asko? 
- Hoixe ezin esan! 
- Asko, ez? 
- Asko. Klaro. 
- Orduan, gaiñera, garixa... 
- Garixa ta artua, bixak bihar izaten zeben ta. Garixa, ba, astian. Astian eitten zan zera, labeko sua. Zapatuan, jeneralian, labeko sua izeten zan. Hurrengo zapaturarte, ba, ogi harekin. Falta baldin bazan, Antigua-rrotakuak parientiak-ta giñutzen ta... Baiña, bestela, ogi [erosixa] jan bihar. 
- Ta labako sua zelan eitten zan, edo zeiñek eitten zeban? 
- Amak. Amak eitten zeban gurian. Guk ez giñuan... Gu ez giñan allegau horrek ikestera. Gero, ba, kaleko ogixoi hasi biheko zeben ama ez zan denboran ta... 
- Ta labako sua, orduan, astian behin eitten zan. 
- Astian behin eitten zan labako sua. Guk zapatuan eitten giñuan jeneralian. Gero domekan Bergarara jun bihar izeten zeben tratura oiñez, aurreratuta zeuzken arrautzak saldu-a eittera, ta... 
Soroak bedeinkatu; sinesmenak
Gabilondo Legorburu, Juana
- Abadia noiz juaten zan soruak bedeinkatzera? 
- Abadia, ba, gari-enboran edo izengo zan, ezta? Zeatik geure [...] dao ibilitta don Leandrokin ta don Bartolomekin-a horrrekin ta. Harei laguntzera jun zestuakin ta arrautzak emongo zotsen gero. Konjurua edo esaten jakon. 
- Eta ze zan, errezoren bat eitten zeban? 
- Bai, bedeinkaziñua botatzen zeben sorora. Ur bedeinkatua etxian egoten zan, ta bedeinkau sorua ta... 
- Eta ze... Fetxa konkreturen bat izango zan, eta konjurua eitten zeban abadiak. Ta dirurik-do pagatzen jakon? 
- Ez, ez, arrautzak emoten zotsen. 
- Arrautzak eta... 
- Arrautzak edo zeoze, parian zeuana. 
- Oillandak edo... 
- Ez, ez, oillandataraiño ez zan allegauko. Oillandak karu zeren orduan. 
- Eta sorua bedeinkatu eta, esan dozu, ur bedeinkatua eukitzen zenduela. 
- Bai, ur bedeinkatua beti eruaten zan etxera, e! 
- Ta ze fetxatan-do? 
- E? 
- Noiz bedeinkatutako ura? 
- Ura, ba, Pazkua egunian, ta gero beste bat be, beste egun bat be egoten zan. Bi aldittan egoten zian. Herrixan ur bedeinkatua partitzen ibiltzen zan umiak. 
- A, bai? 
- Bai. Guk geuk Antiguara eruaten giñuan ta pezeta bat emoten zoskun zerak, hango [...]. Antiguako elizara eruaten giñuan ta pezeta bat emoten zoskun, ta haura dirua zan. 
- Oseake, zeuek ur bedeinkatua elizara eruaten zenduen? 
- Bai. Elizara ez, elizatik. Elizatik harutz, elizatik Antiguako elizara. 
- Eta bidian basarrixetan-do laga ta... 
- Bai. 
- Edo etxietan eta... 
- Etxetan. 
- San Juanetan halakorik eitten zan? 
- E? 
- San Juanetan? San Juan egunian edo halako...? 
- Lorak bedeinkatzia. 
- Lorak bedeinkatzia. Eta ixua edo su bedeinkatua edo halakorik entzunda dakazu? 
- Suak eitten zittuen, basarrittan be bai, ta hemen kalian bertan be bai. Sua eitten dabe. 
- Eta orduan umiak ibiltzen zian ur bedeinkatua partitzen? 
- Ez, ez, ez. San Juan egunian ez. 
- Baiña bestela, Pazkuan edo... 
- Pazkuan. Pazkuetan. Pazkua zapatuz. Pazkua zapatuz bai. 
- Ostiral Santu egunetikan hurrengo eguneko goizian eitten zan. 
- Eta ze juaten ziñazien, urakin? Eta ura gastatzen zanian? 
- Ez, gastau baiño lehenao itturrittik [hartu]. 
- Itturrittik bete be bai makiña batek! 
- Bai, e? 
- Bai, libre zan hori. Ura gastau bada, itturrixan betetzen zan. 
- Dana zan bedeinkatutakua. 
- Klaro, [horrek bedeinkatua] , pegau eitten da hori. Ez da [diru... bestia moduan]. Horrek igualeko zera balio dau, berdin-erdin. 
- Bai, ez? Halako tranpatxuak-ta be... 
- Bai, bai, ein ein bihar. Ein ein bihar. 
- Ta gero mutikuak sua eruaten zeben. Sua bedeinkatzen zan, ta mutikuak ieska batekin juten zian. Ieska batekin. 
Badakizu ieskia zer dan? Ba, ieska hori siku-iku daonian, ondo erretzen da haura. Eta eruten dozu burduntzi baten, burdiñazko makilla baten eruten ziñuan haura suakin. Eta etxe batera allegautakuan, poltsikuan eruaten zittuan ieskian izpixak. Ta izpixa han biztu ta emoten jatzun basarrikuai ta harek haura botatzen zeban sutara, ta sua beti bedeinkauta zeukan. 
- Ta "[...] su-arri! " diar eitten zan. 
- Mutikuak sua ta neskak ura eruten zeben. Baiña hori dana zapatuan bertan, e? 
- Bai, Pazkua zapatuz. "Pascua de resurreccion". 
Gauean egiten ziren lanak
Gabilondo Legorburu, Juana
- Lehen esan dozu bonbillia-do apurtu zenduela, baiña orduan argixa be, argi elektrikua... 
- Zuk beti ezautu dozu argi elektrikua? 
- Nik bai. 
- Beti ezautu dozu etxian? 
- Bai, Antigua-rrotakuak emoten zeben. Bajua, e! Bajua izaten zan, baiña bai. 
- Oseake, gabian gorutan eitteko-do eskertzekua izango zan argi... 
- Guk gorutan eittiari laga erain gontsan, soka-altuka hasi giñan ta. Hauraxe, ba, nahi, madeja hauraxe akabatzia nahi zeban koittauak ta gu soka-altoka hasi, eta bonbillia apurtu. Ta ez zuan egongo beste bonbillaik! Hori goguan daukat. Harek hartu zeban penia! 
- Ta, halan, gabetan-ta ze bihar eitten zian? Esan dozu, gorutan edo artua aletu... 
- Artua aletu be bai ta... Gurian gorutan. Ostiantzian ez zeben... 
Aita karretero gurdi eta idiekin
Gabilondo Legorburu, Juana
- Aitta karretero -gaiñera, aurreko egunian esan zestazun-ze ibiltzen zan Zumarragara edo...? 
- Zumarragara. Zumarragara eta ostientzian be bai, zeatik Plazentziarakuan, goguan daukat, hor erre zan pinudi bat. 
Hi be ez haiz akordauko. Eta haura etxetik urten eta orduaintxe su hartu piñudixak, ta aguazillai atia jo zotsala. Esan zotsala: "Juan Jose, hola ta hola sua jak, ta kanpaia jo edo zeoze ein eik". Eta bera larri jun zala. Iketza zeroiarren, egur-ketza, eta txingarren batek zertuko ete zeban. Ez, harek, gure gazte-enboran benepein, beti zerian, karretero ibiltzen zan. Gero, klaro, hasi zian zerak. "Txarrona"-k ekarriko zeban lehelengo. 
- Kamioia? 
- Kamioia. Ta kamioiakin, ba, errez eitten zeben bueltia. 
- Eta, gaiñera, esan zenduan, burdixakin eta idixekin ibiliko zan, ez? 
- Bai. Bai. 
- Eta zelan esaten zetsazun? "Bolantia" edo...? 
- "Bolantia", "bolantia". 
- Eta beti egur-katza ala batzuetan egur ikatza ta beste batzuetan... segun ze izaten zan? 
- Segun ze izeten zan. Ba, hemen orduan fabrika koskorrak zeren ta besterik ez zeuan. Ta haretxek erabiltzen zeben. [Manuel Udala] ta bixak ibiltzen zian. 
- Fabrikako narruak-ta Zumarragara-a honek eruaten zittuen? 
- Horrek eruaten zittuen. 
- Antzuolakua eruten zeben jeneralian? 
- Antzuolakua, bai, bai. Ta, gero, lehen esan dotena, ba, iketza, basarrixan be iketza asko eitten zan. Ta haura edo Bergarara edo... Orduan Plazentziara esaten zeban [zijoiarrela]. 
- Oseake, egur-katza enpresetara eruan eta ze gehixao? Narrua, esaten dozue? 
- Narrua. 
- [...] narrua Zumarragara [... tzeko] trenez. Trenez [... tzeko] Espaiñia aldera edozein gauza. 
- Eske entzunda dakat Bergarara be narrua bertatik eruaten zala, ba, zapatak eitteko ta gauza askotarako, ez? 
- Bai. 
- Orduan, hemen narru-npresa edo fabrika bat be... 
- Hiru zeretzen. 
- Hiru? 
- Lau be bai. Ezta? 
- Bai, hola, zapatak eittekua bat. 
- Arbulu, Telleria, Ondarre eta Bareño. Lau fabrika egon zian kurtiduan. 
- Eta, orduan, ze urtetzen zeban, goixian goixao izango zan, ez? 
- Bai, jeneralian. Klaro, ganauak berotu ez deittezen be bai. 
- Eta idi-aria beti ondo zainduta... 
- Bai. Harentzako pentsu gehixao behixentzako baiño. Ta amai, berriz, behixana komeni esne gahixao emoteko, ta nahikua lan! 
Umetako lanak baserrian: itulan egitea...
Aranguren Txintxurreta, Juliana; Gisasola, Jesusa
-Orduan baserrixan amari eta aittari lagundu... 
- Bai, hantxe ibili. 
- Ze eitten zenduen, ganauakin-ta ibilli? 
- Ganauzain eta. Hola bai, hortako lantxuak bai. Baiña bestela... 
- Eta gustatzen jatzun ittulan ibiltzia edo? 
- Haura ez jakun asko gustatzen. Beti besten batendako txandiori, baiña; ibili bihar izeten giñuan. 
- Aspergarrixa edo zer zan? 
- Ez dakit ba nik. Ez gustau edo, han aurrera eta atzera ibiltzia edo, ze izengo zan. 
- Eta gero soluan eta ortuan be... 
- Bai, zeozertan, zeozertan han ibiltzen giñan behintzet. 
- Orduan asko aldatu da basarriko bizimodua. Zeuek ume ziñazienetik... 
- Diferentzia haundixa. 
"Lixiberia" zegoen Antzuolan
Aranguren Txintxurreta, Juliana; Gisasola, Jesusa
-Amak-ta lixibia eta eitten zeben? 
- Lixibia? Bai. Kaletik juten zan, "Antoni Lixiberia" esaten gontsan, eta albergia etxia baiño harutzatxuao zeuan orduan, eta hantxe joten zittuan. Nik ez dakit, hamabost bat eguneko izarak edo ze egongo zian. Lehengo izara gogor, ehunezko izara gogor harek-ta. Eta haretxek garbitzen zittuan. 
- Orduan zer izaten zan, bera arduraduna-do... 
- Bai, esan ezkero beti juten zan haura. 
- Auzoko lixibak berak eitten zittuan? 
- Danetara etzan juten, baiña hola esandako tokittara jun eitten zan haura eta berak eitten zittuan garbittasunak. 
- Orduan ama-ta ez zenduan ikusi lixibia eitten sutako hautsakin... 
- Noizbaitten bai baiña guttittan. 
Baserriko sukaldea: beheko sua; labea
Aranguren Txintxurreta, Juliana; Gisasola, Jesusa
-Sukaldia-ta zela zan? Akordatzen jatzu Altzeta basarriko sukaldia? 
- Bai. 
- Beheko sua, ze zekan? 
- Bai, beheko sua egoten zan. Alde baten holaxe beheko sua eta bestian ekonomikia. 
- Zure umetan ekonomikia ezautu zenduan? 
- Gerotxuau igual ipiñiko zan. [Umetati-do...] Hola egoten zan behintzet. 
- Eta sukaldian ze gehixao egoten zan, beheko sua, laratza... 
- Bai. Eta labia. Ogixa eitteko labia hantxe egoten zan sukaldian. Handitxik. Labesua eitten zan. Ogixa eitten zan. 
- Zeuek eitten zenduen etxian? 
- Bai. 
- Eta hori ze izaten zan, astian behin? 
- Astian behin, astian behin labeko sua izeten zan. 
- Eta zeiñek eitten zeban hori? 
- Amak. Bai, aizkomente. 
Morroiaren zeregina baserrian
Aranguren Txintxurreta, Juliana; Gisasola, Jesusa
-Etxian lana zela banatzen zan? Aitta izaten zan aberiekin ibiltzen zana, ama etxeko gauzak eta ortua? 
- Bai. Eta gero tiuak eta be bazeren, eta harek be hantxe. Lana eitteko zeuana ba danen artian hantxe eiñ, izeten zan. 
- Eta tiuak zer bizi zien, bertan? 
- Bertan bizi zien, bai. Aittan anaiak zien harek be. Eta kriaua lehen esan douna Martin-do. Martintxo esaten gontsan. 
- Sarri ikusten da hemen inguruan basarrixetan kriauak... 
- Egoten ziela. 
- Morroiak edo. Eta berak zer eitten zeban, bere lana zer izaten zan? 
- Ba hantxe, ganajatekua erun-ta. Behian ebaitzen zan bedarra, hartu bizkarrian eta gora, ganauendako. Makiña bat aldiz Martintxo tapa-apa eindda jun izen zan. 
Inguruko basoak; garo-batzea
Aranguren Txintxurreta, Juliana; Gisasola, Jesusa
-Eta esan zostazun garo batzera joaten ziñala? 
- Bai. Hor ibilitta nao neu be, garo-baitzen, bai. 
- Ze izaten zan, goizian goiz urten... 
- Goizian jun eta illuntzera arte hantxe. Bazkaixa norberak eruaten zeban aldian, eta hantxe jan nunbaitten, arbolan baten kontra-do nunbaitten jan, eta hantxe. Oin beste billur ez zan egoten orduan, iñor etorriko dan billurrik be ez, iñor... Trankil! 
- Nora joaten ziñazien? 
- Gora juten giñan, gora. 
- Zure baserriko... 
- Handik goragora. Bastante goragora juten giñan. Kerrubaso, Kerrubaso garotara juten giñana. 
- Basuak-ta ingurua zela gogoratzen dozu? 
- Udalakuak eta zeuzken, Patxi Udala-ta gure saillan inguruan egoten zien, eta alkarri hantxe diar batzuk-ta ein beti be, eta hantxe. Trankil. Trankil. 
- Pagadixak, gaztaiñia... 
- Bai, hortaikua. Arbolak eta... 
- Gaztaiñarik bazekazuen zuek? Gaztaiñatara joaten ziñazien? 
- Gaztaiña asko ez giñuan guk ekarten handi. Jan be denporan izengo zan zeoze, baiña hola esatekoik ez. 
Baserriaren egitura
Aranguren Txintxurreta, Juliana; Gisasola, Jesusa
-Basarrixa zelakua zan? Ganau-skak sukaldera joten zeben? 
- Sukaldera ez. Transittua esaten gontsan guk. Transittua esaten gontsan, Haraxe. Eta gero abitaziñua... 
- Zer zan, abitaziño bakarra? 
- Ez, abitaziño gehixao zeuzkan. Lau bat edo bai. 
- Amari edo aittari lehen entzunda lehen aspaldi eurak danak abitaziño bakar batian lo eitten zebela-do? 
- Toki batetik bestera pasatzen akordatzen naiz neu be. Abitaziño batetik beste abitaziñora jo atia; bai horrekin akordatzen naiz. Baiña bestela ba hola illaran. 
Pakita: Eta ganauak pasillo hartara [...]. 
- Ganauan muturrak egoten zian hara begira; transittua esaten jakon. 
Erromeriak Elosuko bentan eta Aizpurutxon
Aranguren Txintxurreta, Juliana; Gisasola, Jesusa
-Zeure izena-a... Nun jaixotakua zara? 
- Ni Elusun, Elusun Lutxurdion, Lutxurdio basarrixan. 
- Eta ze urtetan? Mil novecientas quince. 11 de junio de 1915 jaixotakua naiz ni. 
- Eta esan dozu anai-rreba asko ziñaziela? 
- Hamar. 
- Eta orduan Elusu zela gogoratzen dozu? 
- Elusu. Orduan jente, auzo danetan jente gaztia egoten zan, gero danak ba erromeixan-ta, Elusun ba badakizu... , sasoian. 
- Larregi ez da aldatu... Basarri asko hustu... 
- Bai, basarri asko hustu eiñ da Elusun. Lehen basarri asko zan Elusun, eta danak hantxe kuadrillan. Eta Bentan, Elusuko Bentia igual entzunda eukiko dozu. Elusuko Bentan erromeixia, eta Aizpurutxon e erromeixia egoten zan. 
- Horrek zien famosuenak? 
- Aizpurutxon e erromeixia egoten zan; harek aldekuak, beste aldeko zera, eta gu berriz Elusura gehixenien juten giñen, ixa beti Elusura erromeixara. 
Umetan ikazkin ibilitakoa anaiekin batera
Aranguren Txintxurreta, Juliana; Gisasola, Jesusa
-Ama hil eta berriz be Elusura? 
- Bai. 
- Eta zelakua zan zure bizimodua Elusun? 
- Zela izengo zan ba gure bizimodua? Ardixak zainttu eta behixak zainttu-a. 
- Ganauak zekazuen? 
- Bai. Hamar bat ganau eta beste hirurogei edo hirurogeta hamar bat ardi. 
- Eta zeu ittulan ibiltzen ziñan? 
- Ittulan? Bai, hoixe bai ittulan ibiltten giñala. Gogo haundi barik ittulan, hoixe. Eta ikezgiñan e bai, ez ittulan bakarrik, iketza eitten. 
- Zeiñek eitten zeban ba ikatza? 
- Anaiak. Anaiek eitten zeben iketza, eta harek botatzen zeben egurra, pago egurra lurrera, eta gu hartu aixkoria eta haura triskatzen. Zerak kentzen, abarrak kentzen harei iketza eitteko. 
- Gutxi gora behera jakingo zenduke esaten zer gauza ein bihar izaten zien txondorra eitteko? 
- Txendorra eitteko? 
- Lehenengotik pago egurra bota... 
- Bai; gero botatzen zan ostrua, zeran ostrua, pao ostrua edo zera. Txendorra einddakuan gaiñian botatzen zan hori. 
Eta gero botatzen zan txendorra leheno einddakuan idurixa. Idurixakin haura zera. Idurixa? Txendorra erretakuan geratzen dan hautsa. Harekin gero tapatzen zan. Eta erdixan zulua eukitzen eban txendorrak. Erdixan huekua, eta hau bezela txendorra, eta hor huekua. Eta gero eitten otxan, botatzen zeben han goittik behera egur meheia azpixan ipinitta sua hartzeko; handik goittik behera botatzen zeben sua. 
- Orduan zuek be parte hartzen zenduen ikatza eitteko orduan neskak be bai, nahiz eta txikitxuak izan, gaztiak izan. 
- Bai. Hantxe juten giñan geu be. 
- Betidanik... Zuen basarrixan txondorra eitten zan, aittak be txondorra eitten zeban? 
- Gurian aittak e txendorra bai beti, aurrekuak e uste dot beti txendorra eitten zebela. Aittak eta be bai. Eta gero anaiak. 
- Eta gero ikatz horrekin zer? 
- Ba iketza saldu eitten zan. 
- Bergara erun eta saldu eitten zeben iketza. 
Pakita: Oin beste diru be etzan ibiliko orduan bueltaka eta... 
- Ez ba. Burdikara-ketzak erun Bergara eta ordun halaxe bizi. Haretxekin. Gari puxkat-ta saldu-a. Garixa asko hartzen-ta. 
Ikazkintza; gaztaina-batzea
Aranguren Txintxurreta, Juliana; Gisasola, Jesusa
-Orduan ikatza eitten laguntzen zenduan... 
- Bai. Han ibiltten giñan gu be anaiakin batera, zeozetan. Iketza egosten zanian zakuak bete eraiñ saltzeko, eta holaxe. 
- Eta txondorrak zenbatero eitten zenduen? 
- Eztakitt zenbat egun pasatzen zittuen txendorrak. Hoixe ez notxuke esango zenbat egunian egosten zan. 
- Eta urtebetian zenbat txondor eitten zenduen? 
- Ba urtian hiru-au bat ero eingo zien, hiru-au bat txendor. 
- Inguruko baserrixetan be eingo zian igual, ez? 
- Eztakitt ostientzian basarrittan hor asko eitten zan iketza. Eingo zeben. Elormendi Azpikun eta bai eitten zeben iketza. Ostientzien eztakitt besarri askotan ingo zan. 
Pakita: Egurra biko zan... 
- Egurra. Egurra asko. Zan pagarixak haundixak. Eta gero, ba, oiñ danak piñu sartuta dauzke. 
- Bai, Elusu be aldatu da... 
- Aldatu, dana aldatu. 
- Lehen ze zan, pagua? 
- Pagua. 
- Gaztaiñarik etzan egongo? 
- Baitta gaztaiñia. Bai. Gaztaiña-ail haundixak zeren gure etxien. Gaztaiñia be asko batzen zan. Asko batzen zan, eta geuretako gehixegi egoten zan, eta gero asko... baten bati emoten gontxan erdira batzeko. Elormendi Azpikuai. 
Erdixa erendako. 
Pakita: Gero ataixan pillau etzan ba eitten gaztaiñia? 
- Bai. Gero gaztaiñia apartau eta. Ardixendako eta, geuk jateko, gaztaiñerriak jateko-a. 
Juliana: Motxardia esaten jakon holako zer bat, haretxekin apartatzen gaztaiñak. 
- Eta zelakua zan motxardia? 
- Egurrezko holakotxe bat, holako zer... zittuena. Harekin batu. Koskola-e harekin batu. Ezin ba eskuakin, motxardiakin batu koskola-e. 
- Eta nun gordetzen zenduen gaztaiñia? 
- Etxian barruan gordetzen giñuan. Ordun lekuak haundixak egoten zien eta erun eta hustu burdikadia, eta ba... Gero neguan jateko; eta txarrixandako, eta geuretako, eta ardixendako. Eta gaztaiñia egoten zan ba nahikua. 
Baserrian zer jaten zuten
Aranguren Txintxurreta, Juliana; Gisasola, Jesusa
-Orduan janarixa beti izango zan babia, lapikua? 
Juliana: Bai. Egunero babak. Esateko, egunero babak. 
- Ixa egunero babak, azia eta holakuak. Eta jaixan garbanzua puxkat haragi egosi puxka batekin. Eta holaxe. Ordun holaxe izeten zan. 
- Gaztaiñarik? 
- Bai, gaztaiñia asko. 
- Artua? 
- Baitta artua be. Garixa saldu eitten zan. Garixa gehixegi egoten zan eta saldu eitten zan garixa. Talua ta esnia jan-ta. 
Juliana: Morokilla be bai. 
- Baitta morokilla be. 
- Zela eitten zan morokilla? 
Juliana: Ura ipiñi eta gero bota iriña, arto-riña, eta gero eraiñ eta eraiñ, ondo-ndo egosi eta. Gozua izeten da. 
- Bai, gozua, hoixe gozua izeten dala. 
- Talua zeiñek eitten zeban zuen etxian? 
- Amandriak. 
Juliana: Aizkomente amak edo. 
- Amandria izeten zan gurian talogillia. Eta gero, klaro, hamaxei urte neuzkala amandria hil zan, eta hara arteraiño amandria izeten zan talogillia. Eta gero geu. 
- Zela eitten zenduen talua? 
- Iriñai, gatza bota urai, eta iriñakin nahas-ahas eiñ, eta gero sendo-endo eiñ. Ogi masia bezela; eiñ masia eta taluak eiñ gero. 
Pakita: [...] gaiñian jo. 
- Akordatzen haiz hi be. [...] Talopalia -Eta sekreturik egoten zan talua ondo urtetzeko? 
Juliana: Mehia ein bihar harrotuko bazan. Sendua eiñ ezkerio ba, bertan, e, zapala. Harro samarra nahi baziñuan ba mehe-ehe ebai-a... 
- Harrua da, talo harrua edarra. 
Juliana: haura gozuaua. 
- Orduan diferentzia dao talo batetik bestera? 
- Iriñakin e bai, iriñak e diferentzia. 
Garia errotara; ogi klaseak
Aranguren Txintxurreta, Juliana; Gisasola, Jesusa
-Elusu aldian garixa saldu eitten zala esan dozu. Errotara-ta eruango zenduen, ezta? 
- Gurien auzuen auzoko jentiek zeukan errotia erak eindda. Eren kontura. Eta gero ba hara erueten zeben ixotzeko artua eta garixa-ta. Hantxe ixo-a. 
- Errota horrek izenik bazekan? 
Pakita: Errotia nun zeuan? 
- Etxeberrittara, harutz, Kortaberri Azpiko etxian parian behian. Ez haiz akordatzen? 
Pakita: haura jausi zan puntuan, ezta? 
- Bai. [...] 
- Orduan auzokuen artian errotia. 
- Auzokuen artian errotia. 
- Baina gero bertan lan eitten zeban errotarixak? 
- Bai. Itxekon Florentino, Lutxurdioko Florentino. Gure bestekua egoten zan errotari, gizona. 
Pakita: Ixotzen egongo zan haura. 
- Bai. Artua ixo-a, artua eta garixa ixo-a. 
- Diferentziarik egoten zan iriña zelakua urten, fiñaua... 
Pakita: Errotarixana be diferentzia izengo zan puxkat, ez? 
- Izengo zan. Gero orduen bahiek izeten zien iriña eralteko. Izeten zan ogixa fiña, eta gero bestia puxkat bastotxuaua igual. Eta bi klasetako ogixak izeten zien. Eitten zien orduan. 
[...] 
- Basilloria. 
Pakita: Zabaltxuauetan pasautakua. 
- Bai. Bahe fiñian pasautakua bat, bahe fiñian pasautakua bat, eta bestia bahe bastotxuauan pasautakua. Basilloria hari esaten jakon. 
Gaztaina erreak, egosiak
Aranguren Txintxurreta, Juliana; Gisasola, Jesusa
-Gaztaiñia esan dozu batzen zenduela. Gorde. Eta gero zelan jaten zenduen? Erreta, egositta? 
- Danera. Egositta be bai eta erreta be bai, eta danera jaten zan. 
- Umiak gustorago jaten zeben erreta eta nausixak egositta? 
Pakita: Parian zanian parian zan moduan jan eta kitto. Orduan elejitzeko etzan egoten eta dagona... 
- Dagona jan eta kitto. 
Baserritik kalera lanera
Iparragirre Alberdi, Josefa
-... ze urtetan...? 
- "Veintidos de marzo del año veinte". 
- Ta ze auzotan? Edo basarrixan...? 
- Bai, hantxe jaiota, bai, Sarasketan. 
- Ze izen daka? 
- Sarasketa. Bueno, Goikoetxe edo Sarasketa-oiko, bixak esaten [...]. Honena Sarasketa da, eta gero, guria, ba, Goikoetxe... Goikoetxe lehen. Oin Sarasketa-oiko... Goikoetxe. Goikoetxe. 
- Sarasketa [gero]. 
- Bai, bai, Goikoetxe. 
- Zuendako beti Goikoetxe? 
- Bai, bai. Bai, bai, Goikoetxe. Oin be nere semiak esaten [...] Goikoetxe, Sarasketa, hola ibiltzen dia hemen. 
- Esaten dozue, baiña, zeuen basarrittik gora oindiokan beste basarriren bat be badaola? 
- Ez, hor ez. Gero atzera bueltan bai, baiña ya horrek Urretxu aldera ta beste... aizpurutxo aldera ta... ya horrek bueltan. Horrek bueltan. Guretik gora ez dao beste basarririk. 
- Eta auzua? Ze auzotan dao? 
- Irimoi, Irimoi auzua. 
- Eta zelan gogoratzen dozu zuk Irimoi auzua umia ziñanian edo gaztetan? Asko aldatu da? 
- Zela gogoratuko dot, ba? Aldatuko ez zan, ba? Bueno, bueno, bueno... Aldatu dana! Dana aldatu, dana aldatu. 
- Basarrixak orduan danak egongo zian bete-eteta, ez? 
- Bai. Soruan be illaran arta-orran ta arbi-orran ta danak illaria, jente pillia orduan. Eta gero, gerriakin ta lanakin ta historixiakin gero iñobe [bae] ixa geratu. Gu bezela fabrikara jende asko alde zan, ta gero etxetan, ba, poliki-oliki bajau jendia ta labrantzia gutxittu. 
- Eta jentia... gerra-stian hasi zan fabriketara-ta jentia? 
- Bai. Gerra-enporan be bai. Gerra-enporan be... Oseake, ni hasi nitzan lanian, veinte... treintaiseisian. 
- Justo gerriakin batera? 
- Bai, horixe, treintaiseisian. 
- Eta auzua, esaten dozu, asko aldatu dala. Basarrixak lehen danak egongo zian beteta... 
- Lehen basarrixak danak beteta. 
Irimoegi auzoa nolakoa zen; inguruko baserriak
Iparragirre Alberdi, Josefa
- Eta auzua, esaten dozu, asko aldatu dala. Basarrixak lehen danak egongo zian beteta... 
- Bai, lehen basarrixak danak beteta. Gure behekua, honena, Sarasketa, bat. Gero, handik behera Iribar esaten jakona, han hiru bizitza, hiru familixa. Gero, Arluz-xiki, Arlutz-aundi eta Etxeberri, Otamendi, Irimo, Euzkitza, [Irausta] , Iralatorre bi, bikixa... Irala beste bat, oin lar-rtian sartuta daona, ta lehen altua zana, e! Alkatia be hangotxia zan denpora baten. Ta gero [Aitza] , [Aitza] beste bi, eta horretxek. Ibarre, gero oin zera ipinitta daona, hau, agroturismo. Bai, bai. Irimoegiko etxiak, ba, horretxek. 
- Askotxo zian, orduan, ez? 
- Bai! Mordua, mordua, saillian-aillian. 
- Eta lehen esan dozu atzeko partetik-do beste basarriren bat zeuala gorao, ta urretxu aldera edo Aizpurutxo... 
- Bai, bixetara. Batzuk Urretxu... osea, [Baztarriña] , hiru bizitza baitta. Gero, Ur-alto ta horrek be, horrek Aizpurutxo aldea. Eta gero, Urretxu aldea, berriz, egongo dia, ba, harek Urretxukuak ya: [Beain] ta hor beste batzuk. 
- Eta Urretxu ta Aizpurutxo inguru horrekin hartu-mona bazekazuen? 
- A, guk ez. Guk gutxi. 
- Osea, honutz jotzen zenduen, ez? Antzuolara ta... 
- Bai, bai, guk gutxi. Ez giñuan... Elusura Asenzio egunian bakarrik erromerixara. 
- Baiña bestela... 
- Ez, bestela ez geunkan horretan guk... 
Goikoetxe baserria nolakoa zen gerra aurreko urteetan
Iparragirre Alberdi, Josefa
- Eta basarrixa, zeuen basarrixa, Goikoetxe, zelakua zan? Ze zan, basarri txikixa...? 
- Ee, normala izengo zan ordurako. Harek zeuzkan: ganbaria; gero, ataixa esaten jakona ta ganau-altaixa ta hori beste zer bat, etxian zer bat, behian. Hiru zer. Eta gero zeuzkan: bat, bi, hiru habitaziño, pasillua eta sukaldia. Eta hori bai, orduan leku askotan ez zeuana: ekonomikia, txapia ederra. [Nueve ocho]. Haura guri amak badakizu zela garbittu ereitten zoskun astero-stero? Geiñera ixo bai, eta hankiakin, papel de lijakin; hola beittu ta ikusteko moduan arpegixa. Orduan leku askotan ez euen, baiña gurian bai. 
- Eta ekonomikia, ze esaten dozu, gerra aurretik? 
- Txapia. Bai, bai, bai. 
- Jolin, ba, adelantua... 
- Bai, bai. 
- Bai. Hala ta guztiz be beheko sua eukiko zenduen, ez? 
- Bai! Hori bai! Han taluek eta ederrak [...] zien. 
- Eta beheko suori zer zeuan bazatr batian...? 
- Bai, holaxe sukaldian. Ekonomikia ta zera hola, fregaderia ta gero hola. Urik ez geunkan etxien. Urik ez geunkan etxien orduan artien. Ez. Zer bat, barrika bat, ipiñi, ta eurixa eitten zebanian, haura hartu. Eta haura, ba, ez dakit, ontzixak garbitzeko ta gauza askotarako. Eta gero, eratekua, ba, beherao jun biher billa, behera jun biher. 
- Beheko sua, zuk entzunda dakazu amari edo aittari edo batenbati, erdixan egon zala sasoiren baten? 
- Bai, entzunda bai, baiña gurian sekula ez. Baztarrian. Entzunda bai, ta ikusitta sekula be ez. Iñun ez dot ikusi erdixan, baiña egon da, etxe batzutan egon da, egon zan. 
- Eta sukaldian ze gauza egoten zian? 
- Sukaldian? Ze esango dotsut, ba, nik ze egoten zien? Beste gauza bat esango dotsut. Galdarak, kobrezko galdarak. Zuk ez dakizu, ezta? 
- Zer, erropia garbitzeko-do? 
- Ez, ez, ez, ez, adornurako. Beste... Hari lanik ez gontsen ereitten. Hola, apala bat zeuan atzian bueltan, eta han bat horixa eta beste bat butano kolorekua. Eta harek be ederki garbittu biher izeten zien, e! Binagriakin ta gatzakin. 
Ta gero euzkittan sekatu. Bai. Eta gero zeuan, ba, bueno, holako armaixo bat. Han trastiak sukaldekuak-do. Gero arasia esaten jakona beste bat, han gauzak, ba, egoten zien han be. Eta beste... erropia eukitzeko txintxilisko zer bat eta, ba, holaxe. 
- Hori sukaldian. 
- Bai. 
- Eta gero, beste habitaziñuak...? 
- Beste habitaziñuak: bat zeuan, aittana ta amana, hiru maillatxo ixo eta haintxe sukaldetik; eta bestiak zeren handikaldera jun, ta harutz jun, pasilluan. Ta baztarrian komuna. 
- Eta komuna bazekazuen...? 
- Bai, bai. Urik barik, baiña komuna bai. 
- Eta habitaziñuak, sasoiren baten danak batera lo eitten zebela edo halako habitaziño haundiren bat [...]...? 
- Ba, igual bai. Bai. Amandria bizi zan arte bai. Ni justo-usto akordatzen naiz amandria hil zana. Ez dakit ze urtetan hilgo zan. Baiña ordura arte bai. Amandriana, gero mutillena, neska... ahiztena, eta aittana ta amana, laurak. 
Baserrian errentero; etxe-jabearekin harremana nolakoa
Iparragirre Alberdi, Josefa
- Eta basarrixak lehen... Bueno, ez dakit inguru honetan, baiña askotan etxe-abiak edo egoten zian, ez? Errentero basarrixa ta... 
- A, gu ez. Gu errenteruak. 
- Zuek errenteruak? 
- Gu errenteruak giñan bai. Erueten gontsen kapoiak eta hola nausixei. Errentian ordez garixa ta, gero, kapoiak-ta gabonetan ta... 
- Goguan dakazu hori guztiori? 
- Bai. 
- Kontauko dostazu? Zelan izaten zan hori? Relaziñua zelakua zan jabiakin? 
- A! Relaziñua ondo, e! Bueno...! San Blas... Harek Zorroztarrittakuak ziran, hor San [Blasti] ondoko basarri batekuak. Eta San Blasetan gonbidau juten giñan danok harutz. Bai, bai, bai. 
- Ze zekazen, basarri gehixao zeuenaz aparte? 
- Han... A! Ez dakit. Erena eukiko zeben. Oin haura be ya hustuta dao. Bueno, hustuta... etortzen diala uste dot oinddio alabak. Urretxun-a bizi dia Zorroztarrittakuak. Baiña bueno. Han labrantzia edo, akaso patata puskan bat edo eukiko dabe [...] baiña ez, bestela ez. 
- Bertan be bai. 
- Nun? 
- Jose Mari behintzet...? 
- Zorroztarrittan? 
- Bueno, kalien, baiña... 
- A! Danak, ba, hori! 
- Zorroztarrittakua. 
- Zorroztarrittakua. Ta neskak be bai familixa galanta! Onbre! 
- Bai, baiña han bertan ez da iñor [...] 
- Ez, ba! Horixe dihardut esaten! 
- Eta, esaten dozu, rentia zelan pagatzen jakuen? 
- Errentia? Esango dotsut. Neu be ahaztuta nao ixa. "Mayo", oin ez dakit ze hil dan, euskeraz ez dakit esaten. 
- Ba, maiatza. 
- Maiatza, maiatza. Maiatzian, oillandak eta ze gehixao eruaten zan? Ez dakit zer. Gauza batzuk, ezta? Oillanda pare bat eta beste ez dakit ze zan eruten zana. Eta gero, gabonetan, garixa, ez dakit zenbat... Zuk ez dakizu, baiña holako neurri batzuk izeten zian eta [hango] bat edo bi-do garixa. Eta gero, Santa Luzietan kapoi pare bat. Kapoiak. 
Badakizu ze dian? Oillasko... 
- Bai. Baiña kontaidazu... 
- Bai, kapoiak. 
- Zuek kapatzen zenduzen? 
- Ez, ez, ez, ez. Ke ba! 
- Hori kapoiena zelan izaten zan lehen? 
- Erositta eruten... 
- Erositta... 
- Erositta eruten giñuan guk, bai. Oillasko haundixak, harek kapauta egoten zien, ta gero haretxek. Horixe errentia. 
Ba! Ze, orduko... zenbat balore, ze balore ete zan orduko errentia? 
- Baiña ordurako asko izango zan, ez? 
- Bai, klaro! Ordurako izango zan, izango zan. 
- Oillaskuak eta garixa... 
- Bai, bai, bai. Danak, bai. Baiña gu nausixakin oso ondo. Bueno...! Nire ama-untako ta aitta-untako haretxek zie. 
- A, bai? 
- Bai. 
Baserriko lanak: lurreta
Laskurain Zabaleta, Asentzio
-Eta kargau, karrua kargau, eta holakotxe zangia eitten zan, metro erdiko zangia barrenian, eta haura gero karruak kablia zeukan souan gueneraiño. Ta gero irixak hartzen zeben polea haura, gantxua ezarri eta irixa behetik gora nekatzen jun biharrian, goittik behera samur etortzen zan, poleak lana eitten eban eta karrua be samur juten da gora. Eta gero tranga bat eukitzen zeban hustutzeko, gantxu bat, eta haura disparuai eskuz erain alde batera eta blast! , alde batera hustu be itten zan. Automatikamente esateko moduan hustu itten zan karrua biher dan lekuan. 
- Orduan esaten dozu lurretia eitten zala urtian behin? 
- Urtian behin, bai ba. Eske lokatzia dauenian ezin leike jaso. Udan jaso bihar, lurra sekua bihar da jasotzeko, eta normalian ba sikua egoten da ba agostuan
Gari-jotea Antzuolako plazan
Laskurain Zabaleta, Asentzio
-Normalian ba siku egoten da agostuan. Garixak oin jo eitten zien, sasoe honetan gari-otzia. Oin bi urte hamen garixa gure suinak ipiñi zeban. Hori da muestria, hori laga giñuan etxian. Beran gurasuen etxian, beran gurasuen etxian kapritxua euki zaban, eta [Anelgar] horrek eta kanpaiña bat propagandia eitteko ba zerbaitt diferentia ein bihar zala. Eta ba garixa erein azaruan ein zeban, eta gero garixa heldu zanian anunziau ein zeban, periodikuetan eta danian anunziau zan. Eta etorri zian, Euskal Telebistakuak eta etorri zian hartzera, eta han egon zian danak, eta eguna ipinitta zeuan igande bat, eta ein zan lehenengo ieteixakin, batzuk ebaitzen, ieteixakin ebaitzen; gero segadoria, azkenaldera, bueno, segiakin. Hiru modutara ein zan aprobia, Jentiak ikusi daixen nola eitten zan. 
Lehenengo ieteixakin, lehenao itten zan moduan; gero segiai akoplau eskobaria, ya batu daixen, ebagitzen dabena puxkat batuta geratu daiñ lotzeko garixa. Zeatik eze lehen lotu ein bihar izeten zan ieteixakin hartu hola, eta bi eskukarakin edo... , bai, esku ona zeukanak bi eskukarakin itten zeban azaua esaten jakona. Eskukaria hartu eta ipintzen zan ziharka hola. Ipintzen zan ziharka, bigarrena bota; eta gero atzetik, jeneralian emakumiak itten zeben lan hori, azauak lotu. Garixai berai etenak, etekiñak kendu hiru-au bat, eta harekin lotu. Gero harek bentajia eukitzen zeban ba garixa pillatzeko, metatzeko, metatu bihar izeten zan, zegaittik eze gari-otia ba soziedadiak zeren. Honek esan dabena ez, honek gutxi nola hartzen zeben, ez zeuken makinaik. Zegatik eze makinak be pagau in bihar zien. Eta soziedadiak zeren, gure auzuan be bi soziedade zeren. 
Gari-ebakitzearen inguruko azalpenak; lexikoa
Laskurain Zabaleta, Asentzio
-Zegaittik eze gari-otia ba soziedadiak zeren. Honek esan dabena ez, honek gutxi nola hartzen zeben, ez zeuken makinaik. Zegatik eze makinak be pagau in bihar zien. Eta soziedadiak zeren, gure auzuan be bi soziedade zeren makinakin. Eta hasten zan lehenengo gorengo basarrixan eta gero goittik behera. Eta hurrengo urtian behian egoten zien makinak, ba behetik gora hurrengo urtian. Baiña danak... , garixa puskat metan, gaiñera, mejorau itten zan egoten, egun batzutan asentau itten zan. 
- Azauetan lotuta gero... 
- Bai, hola ipintzen zien. 
- Lurrian ez zien lagatzen? 
- Ez. Lurrian lagatzen zan puxkat sekatu artian. 
- Hori ze izaten zan, ordu batzuk edo? 
- Segun denporia zelakua zan. Baitta hondatu be bai. Denporia txarra, holakotxe lanbrua jo eta bustixa ezin da jaso, eta baitta hondatu be baten in jakuen, bertan erne, lurrian erne, jasotzeko asti barik. Urte baten akordatzen naiz ni, erne ein jakuen batzuei. Gurian pillauta zeren, baiña gurian be meta-untak puxkat berdatu zien, e. Zeaitik eze itten zan, mutxurra esaten jakon lehenengo. Lehenengo bi ipintzen die hola, gero beste bi bestekaldera, kruzauaz, eta gero ya hasten da illaria, illaria formal, ipiñi ta ipiñi illaria, eta buelta dezentia hartzen dabenian, ba diametrua bi metro inguru hartzen dabenian edo, ba ya goraoko illaran hasten zan. Ba hogetamar bat zentimetro gorauan berriro, gorauan ipiñi beste illara bat. Gero hirugarren illaria beste hogetamar zentimetro gorauan ipiñi. Eta hola juten zan ba norberak ondo harrapau arte. Metiak hartuko zittuan hiru metro igual alturia, metiak esaten jakonak. Bittik gora behintzet danak. Batzuk haundixauak eta beste batzuk txikixauak. Metia ba, bedarrakin be metia itten zan, garuakin be metia itten zan. Eta garixakin'e bai. Lehenengo metatu. 
Gari-metak eta mutxurrak
Laskurain Zabaleta, Asentzio
-Eta esaten dozunian mutxurra eitten zala, hori zeri esaten dotsazue? 
- Mutxurra eittia zan ba igual segurantziaik ez dauenian eta; metia eitteko nahikua gari ez eta girua be ez. Eta lurrian, bildurrakin, lurrian ez daixela behintzet harrapau; eta lelengo mutxurrak ein. Kaskarakin-ta iñoiz mutikuak ikusten zeben, kaskarak alkarri ipiñi. Gero... Lehenengo hontara, gero hola kruzauan, ezta. Danak bueltan, burua danak leku batera; han goixan bueltan burua. Behian ipurdiak. Hortara zan, mutxurra lehenengo. Baiña gero pillan, han mutxurrian ba. Batzutan eitten zan mutxurrian eta beste batzutan ez. Zeatik eze segurantzia zeuanian eta mutxurra itten ibilli barik eta garixa girotu dala ikusi, ba segida metia. Metia itten zan eta ahal dala, gaiñera, etxe ingurura arrimau, geroko bentajia euki deixen, bere izatez egun estua izaten zan garijoteko eguna. 
Gari-jotearen inguruko azalpenak; lexikoa
Laskurain Zabaleta, Asentzio
-Han jarraittu in bihar jako makiniai. Han mutillak jartzen dia, bi mutil sartzen, bat alde batian, "matxakia" esaten jakon, eta bestia. Eta harek mahai bat eukitzen dau hortara, aurrian mahai bat. Batek ein bihar izeten zeban, bueno, hortarako sendorrak eruan eta han bota. Bizkarrian eruaten zan; edo bestela leran eruaten bazan be, edo burdixan. 
Edozein modutan be behintzet etxe inguruan askotan, etxe ingurura eruan eta gero mutillak bat edo bi sendorrakin, bizkarrian eruan eta bota. 
- Sendorra zeri esaten dotsazu? 
- Sendorra ba, ba makillia gaiñera lotzen ibilli barik, sokiakin lotzen ibilli barik itten zan, ba abar biguna, abar berdia hartu, abar berde hori ipiñi hamen, lurrian bota, eta han erdi inguruan azauak, pillau azauak. Bueno ba, ya nahikua dala pentsautakuan, hartuko zeban beheko puntatik, beste besuakin hartuko eban goiko puntia. Hartu, estutu puxkat, da! , bizkarrera. Eta harek ez zeban eukitzen ez lotzen eta ez soltatzen lanik. Aillegautakuan, ganbarara aillegautakuan, bla! , pillara. Han zuzen bere posturan ipiñi, zeatik eze bestiak botatzen dabillenai kurioso komeni jako lagatzia, hartu, han ez dago berriketan egoteko astirik. Harek hartu eta da! mahaixan ipiñi bihar dau: aldiko bi, ta! , da! , ta! , da! Mahaixak eukitzen dau alturia ba petxu ingurura artekua, gerrittik gora behintzet mahaixan alturia, bai. Eta gero harek, matxakan zebitzenak eukitzen zeben altagarrixa azpixan. 
- Altagarrixa? 
- Altagarrixa ba kaja batzuk, edo anega erdikua edo egoten zien basarrittan ba, bat anegia, garixa neurtzekua. Bat anegia esaten jakon, bestia anega erdikua, eta horrek be zerbitzen zeben hortarako. Altagarrixa. Ipiñi alde banatan matxakiai. Eta harekin ein bihar dabe, bi mutil, onenak jarri bihar zien han, han abuentau ein bihar da. Hango hautsa! Bueno! Zeatik eze haura sartu bihar dabe lehenengo postura baten hartu, berak mutillak atzekuak ipinitta bezela hartu postura baten, rau! ra! , hauxe eskuekin eraiñ, da! Buelta erdi emon, drau! , da! , harrika bota bihar dabe harek. Eta gero han, loturan, loturia itten jakonian, geratzen zien buru bat atzian, atzerauan, bestian parera aillegau ezinda, eta orduan ez zan batere garirik galdu bihar, dana aprobetxau bihar zan, ba ieteixakin, harei botatzen jakuen bi, emakumiak, gizonezzkuak, dana dala, emakumia asko ibiltzen zan. Ieteixakin hartu, haura kendu, eta han geratzen zan haura. Eta gero mutikuak ero ibiltzen zian sapaira karriatzen. Lastua, haura ganauendako negurako gordetzen zan. 
Gari-joteak izaten zuen lana
Laskurain Zabaleta, Asentzio
-Orduan jari joteko makinan beti ipintzen zien gizonik onenak? 
- Onenak, onenak. Eske... Baiña hautsa! Harek zela geratzen zien ikusi in bihar zan, e! Dana... Hortarako ba kafia eta pontxia esaten jakona, lehen horrek esan dabena, pontxia. Gozatuta edo. Baitta kopia be bai. Harei emuten jakuen ba abuentau deixen. Eta gero bukatutakuan, bueno, bestiak be ahal dana eitten zeban, baiña. Basarrittan nola dutxaik ez zeuan, ba emuten jakuen ba izara bana, eta juten zien ba jeneralien ganauteixaren atzian edo egoten zan lekua hola garua ta. Ta hara juten zien, emuten jakuen baldetan ura, balde haundi batzuk. Ura emuten jakuen, eta han jaboia edo, eta izara bana. Eta han garbitzen zian harek. Garbittu ta preparau bihar zan makinak kargau ta beste etxera eruateko hurrengo egunerako. Bai, burdittan kargau, lehenengo motorra, zeatik eze gure soziedadia motorra zan astuna motorra be, gasolindun motorra. Beste soziedadiak elektrikua zeukan. Baiña guriak zeuken astuna oso, eta matxakia, berriz, ze esanik ez, harek pixua. Askotan ganbaria be puntaliau itten zan, e! Haren golpia, dardarizuak. Bai, bai. Gure basarrixan be ipintzen jakon puntalia bat porsiakaso, ipintzen jakon ganbariai. Ataixan parian euan eta ataittik puntale bat ipini ta. Bai. 
- Eta gari-otzia, orduan, nun izaten zan, ganbaran bertan? 
- Ganbaran. Bai, basarri danak dauke. Eske lehen ez zan bandixua, baiña gero hasi zien bandixua derrior komeni zala makinakin eta, eta bandixuak etaratzen hasi zien atiak ba txapitula gora etara teillatua; teillatua, berdin zeuan teillatua ebaki eta jaso teillatua. Eta gogortu puntaliakin eta atia etara, azpixan atia etara ganbaretara. Oindio basarri askotan dare. Lehen-ehen ez zeuan /etzeuan/ basarrittan hori. Hainbeste nezesidade ez zeuan zeatik eze forrajia be ez zan hainbeste sartzen eta ez jakon /etxakon/ hainbeste inportantzia emoten, baiña gero bai. Gero hori basarri gehixenetan. Eta bandixuan esaten jakon horrek, ba eitten zan hori lan hori, zeatik eze barrurako, abitaziño parerako ta ez zan egokixa izen be hori. Habitaziño parian egoten zan ba artua sikatzen, babak sikatzen, garixa kutxetan. Eta, bueno, baba beltza be asko hartzen zan, gari artian hartzen zan baba beltza be. Eta ixa urte guztian baba beltza edo baba gorrixa egunero jan bihar zan. Eta horrek ba basarri danetan egoten zien. 
Garia nola jotzen zen makinarik ez zegoenean
Laskurain Zabaleta, Asentzio
-Orduan lehen "malakatian" eitten zala? 
- Malakatian itten zala, bai. Eta beorren tiak eukan Bergaan basarrikuak, Bergaan basarri batera ezkondu zan beorren tia bat, aittan arrebia, eta han zeuala eta beorrek hola esanda: ba hamen dao ba alperrik. Eta hori nik entzunda daukatela ba haura bueltan-ueltan zaldixak behian ibili eta engranajien bittartez ba reboluziñua hartzen juten zan haura, engranaje askokin ba ya belozidadia hartzen zeban. Eta orduan han dauka garixa joteko, malakatian joten zeben makinia dauka. 
- Makinia orduan soziedadian auzuan bertan. 
- Soziedadian, bai, soziedadian zeuan. 
Garia eguzki-aldean lehenagon heltzen zen
Laskurain Zabaleta, Asentzio
-[...] Garixa toki guztietan momentu bardiñian heltzen da? 
- Lelengo-elengo, hamen Mduria esaten jakon, Bergaan. Began, hor garixa itten zan, Bergan. Oin ya dana edifikauta dao. Baiña hor garixa kale onduan ereitten zan. Batez be Bergako salidan eta euzki-ekuan lehenao heltzen zan garixa hamen baiño. Bai. 
- Toki harek ze izen zekan, Maduria? 
- Bueno, erderaz da hori. Maduran, esaten giñuan, han garixak koloretu dia, horittu dia, koloretu dia Maduran. Artian hamen San Juanetan-ta puxkat koloria horitzen hasitta, baiña ya San Fermin ingururako ya leku askotan hasten zan; behetik hasten zan jeneralian. Behetik gora euskialdian lehenengo. Baiña, azkenengo basarrittan eta, gero hor oin Pikunitta esan jakona badao, Antzuelako azkenengo basarri bat. Ba hango mutillak batzuk jornalian ibiltzen zien eta bestela. Eta gero ba, ni neu ez, baina gure anaia be juten zan. Geurea be etortzen zien garixa ebaitzera laguntzera eta gero ordiaz herena parera etorritakuan hara garixak ittera. Baiña han bai, han egun batzun aldia eukitzen zeban garixak; beranduao heltzen zan. Bai. Garixandako paraje nahiko altua zan, gari ona hartzeko paraje epela bihar dau. Bai. 
Gari-jotearen inguruko azalpenak; lexikoa
Laskurain Zabaleta, Asentzio
-Esaten dozu garixa jotzeko egun hori gogorra izaten zala. 
- Bai. 
- Eta gari joteko makiñan aliak alde batera geratuko zian? 
- Azpira, matxakian azpira alia juten zan. 
- Eta lastua? 
- Lastua botatzen zeban atzera? 
- Atzera gari jotzeko makinan zeuan gizonak? 
- Bueno, ez. Lastua hamengo makinakin eta hamen zeuan indarrakin dana aurrera ezin zan pasau. Garixa aprobetxatzia zan kustiñua. Gero etorri zian ba indar haundikuak eta. Dana, oin Kastillatik etortzen dan moduan ba dana triturauta. Eta gero-ero banakan bat. Baiña ya belaxe akabau zien kontu horrek, ereittiai laga jakon. Baiña hamen zan garixa aprobetxatzia. Eta horrek makina horrek ba motorrak be ez zeukan indar gehixegi, guriak, gasolinduna; bestiak elektrikuak, ur gutxi zeuken errotan eta ez jakuen /etxakuen/ komeni... Garixa ahal dan onduen sikatu, metatik zabaldu eta euki. Denporian segurantzia bihar da. Denpora ona ez badator /ezpadator/ ezin da zabaldu. Zeatik eze euririk bildurra baldin badao, hondatzera jun leike. Eta denporian segurantzia dauanian, ba zabaldu. Eta gero igertutakuan orduan oso errez; iger-er eindda dauanian, lehen esan dotena, golpe bat, golpe bat. 
Erabat bigarren golpian ia kendutzen zan dana. Atzian zeren horrek ez, ostiengua dana. Han juten zan lasto puxkia, ez zan lasto asko baiña bai, harek zeuzkan galbahiak esaten jakuenak mobimentuan, harek botatzen zeben lastua atzera, baiña garixa botatzen zeben azpira. Eta gero azpittik palarrakin edo kendu itten zan. Palarra baiño eskobara planua izaten zan hobeto. Palarra, burdiñia baiño zurezkua. Zurezko eskobaria, oinddio badao gurian, hortzak luziak. Belarra batzekuak ba hortzak ez dittue haundixak eukitzen. Baiña hortarako eukitzen zittuen hortzak luziauak. 
Eta buru planua. Buru planuarekin ba garixa alde batera eruaten zan baztarrera, eruaten zan. Eta han juten zan lastua banakia, gero hortzekin puxkat kentzen juten zan. Gero matxakiai lan gutxiao izatearren lastoik haundiñak kenduta behintzet; gero matxakan pasau bihar zan. Dornuan, dornua da gero pasatzen dana. 
- Dornua zertarako? 
- Dornua ba hantxe dao errotan dornua be. Harek be itten zeban, palak dauzka. Dornuak ba, eraitten jakon engrane batzun bittartez eta barruan euzkan ba bonbo bat, eta bonbo hortan zeren ba palak. Ba partiduta, bere distantzietan partiduta, nahiz ura mobitzeko ibiltzen dien bezela errotetan eta. Hori izeten zan garixa, goixan kaja bat eukitzen zeban. Goixan kaja haura bete eta eukitzen zeban tranpa bat bittartiakin. Tranpa haura puxkat neurrixa, gehixegi barikneurri baten ya behintzet bere erara gehixei barik jun dailla. Eta berak mobimentua zela eukitzen daben dornuak, don! , don! , don! , hartzeko galbahiak erabiltzen dabe mobimentua, eta haren mobimentuakin korridu eitten dau, zeatik eze fin-iña, kajia fin-iña izeten zan, eta aldapan gaiñera, eta han juten da, ba neurrixa bittartia zenbatekua ipintzen jakon, han poliki-oliki, errotan artua-a juten dan bezelaxe, igual-gual juten zan garixa. Eta ia han garbittu, eta harek bai, harek botatzen zeban garixa zerera, azpira; eta handik ya hortarako anea-rdikua ta jarri belauniko. Bueno, izaria ipintzen zan, izara haundi bat ipini eta garixa hara izaraa aleik banatu ez dain, eta han etorri ahalian kaja hori ipintzen zan doblauta. Eta erdiraiño ahal dan guztia betetakuan, ahal dan gari gehixenakin lagunduaz jaso. Eta gero hartu haura eta zakutan edo bestela kutxara. Jeneralian zakutan sartzen zan eta gero kutxara eruan. Zegaitik eze kutxak ez zeren, haura momentuan haura be eittia komeni izeten zan martxa baten eruateko. Eta jeneralian bertan zakuak bete edo itten zan, eta gero biher dan destinua emon garixai. 
Garia ereiteari noiz utzi zitzaion
Laskurain Zabaleta, Asentzio
-Lan asko zeukan garixak, ez? 
- Bai, lan asko, horregatik, eneee! Akabau zan eta bakia. Pufff! 
- Gutxi gorabehera ze urtetan kalkulatzen dozu amaittu zala edo ia laga jakola garixa ereittiari? 
- Ba, berrogetamarrerako bai lagako jakon hamen, cincuentarako, garixa ereittiai. 
- Eta bakia, ez? 
- Bai, bakia. Bueno, berogetamar igual ez. Bai, batzutan. Eske danak batera ez zotsen laga. Batzun batzuk bai, baiña. Ez geruao be batzuk segidu zeben, e. 
- Baiña gutxi gorabehera sesenta... 
- Bai, hortxe ibiliko zan. 
Gari klaseak
Laskurain Zabaleta, Asentzio
-Gari-azi diferentiak egoten zian, klase diferentiak? 
- Bai. Lelengo bertakua dana. Gero kanpotik be etortzen zan, "goiz-arixa" dala eta. Hau kanpokua da, hemen bertako garixak ez zeukan /etzeukan/, honek bizarra dauka. Lehengo bertakuak bizarrik ez zeukan. 
- Bizarra esaten dotsazu? 
- Bizarra, horri ikutzen bajatzu latza dauka. Lehenguak ez zeukan bizar hori. Baiña harek be ba eukitzen zeban, lasto haundixa itten zeban eta makaldu igual itten zan, busti asko jo ezkero hala be, makaldu eta jausi igual itten zan. Eta jausi ezkero ez zeban ale... , alia ez zan ondo betetzen; okerra ekartzen zeban. Una batzutan behintzet jausi eitten zan. Eta gero sortu zan hau gogorraua. Lastua be puxkat gogorraua, eta goizago, puxkat lehenao heldu be batzutan-ta itten zan. 
Gari klaseak; lexikoa
Laskurain Zabaleta, Asentzio
-Entzunda dakat gerra ostian beste gari klase diferente bat etorri zala. 
- Bai. Goizgarixa gerra ostian etorri zan. Orduan etorri zan goizgarixa. Bai, zeatik eze edurra ein zebanian be ya burututa zeren maiatzan lehenenguan. Bai. Baiña aurretik bestia ez zan hain goizao horitzen. Orduan goizgarixa etorri berri zeuan. Eta orduan batzuk ereitten zeben lehengua eta guztira ibiltzen zan jentia. Baiña aurretik, aurretik guk basarrixan ez. Eta zikirixua esaten jakona, zikirixo lastua zan, ba silla-purdiak lastozkuak zien, eta silla-purdiak lastuakin ba apurtu eitten zien beti be, eta basarrittan-ta etxian arreglatzen zien asko silla-purdiak, eta honen lastua baiño gogorraua dala, eta batzuk zikirixua ereitten zeben, baiña haura gero ba ez zan, jateko ez zan erabiltzen. Bastua zan. Gari klase haura oso bastua zan. Lastuagatik batzuk, baiña ya hori nere denborarako ya galtzen jun zan, e. Bai. Gure basarrixan ez zan sekula ereiñ zikirixoik. 
Irimo auzoa
Iturbe Txintxurreta, Antonio; Lezeta Unzueta, Justina
-Kontaukostazu noiz jaiotakoa zaran eta zein basarrittan jaio ziñan? 
- Basarri honetan bertan? 
- Bai. 
- Ze izen dauka honek? 
- Iralatorre. 
- Irimo auzuan? 
- Irim auzua. Irimo Alto da hau. Gero hori, kamiñotik haruzkua "Bajo". Hor frentera dagon hori. 
- Orduan auzuan bertan bi zona edo... 
- Bai. Bi barrixo. Hau Alto eta bestekaldia Bajo. 
- Eta gitxi gorabehera basarri kopuru berdiña? 
- Ez, hemen gehixao. Han oiñ gutxi. Han lau basarri batera-atera Arrandain, baiña harek bajau zian behera eta. 
Justina: batera juten die, horrek egunero juango die, haura sostenitzen dabe basarrixa. Egunero eingo dabe bueltia, baiña bizi-izi han ez. 
- Hemen Irimo Alto honetan basarri gehixao dare? 
- Han handikaldian baiño bai. 
- Eta hemenguak gutxi gorabehera mantendu eitten dia, bertan bizi da jentia? Edo asko galduta dare? 
- Asko ez. Bat. Goikoetxe eta... 
Justina: Goikoetxe haura bota zan. Iribarren egongo die beste bi bizitza lehenguak, baiña baten ba txakurra dauke eta egunero joaten dia. Bestia Bitorixan bizi da eta harek erretillia ein zotsan, baiña... Haura eta Irala. 
- Gaiñekaldekua hutsik dao. 
Justina: Gaiñekaldeko etxia; eztakitt hor pasau zan sekula gora. Teillatu sailla jausitta eta zertuta dao. Hori eta haura dia jabe batenak. Erak Bitorixan bizi dia eta. 
- Orduan batzuk badare bizitzen... 
- Bizi izeten? Bai. 
- Hor dare albuan lau illaran, eta gero beste hiru illaran. Eta Sasketa eta Iribar. Eta gero hau bi bizitzakua da, eta gero beste bat [Aitza] bi bizitzakua. Hori beheko hori be agroturismua. 
- Ibarre? 
- Ibarre. 
- Eta horrek zer die, bi bizitza? 
- Ez, bakarra. 
Baserriko bizimoduaren aldaketa
Iturbe Txintxurreta, Antonio; Lezeta Unzueta, Justina
- Zuk zer esango ziñuke. Auzua zu jaixo ziñanetik hona asko aldatu da? Ingurua? 
- Bai. Lehen dana labrau eitten zan. Eta oin gehixena, danak... labrantzaik ez dao. Hola puxketan bat, patatia edo geuk be badaukau eta, eukitzen dou, baiña bestela ez da ezer hartzen. Jendia lanera. 
- Gutxi gorabehera ze urtetan hasi zan jentia kalera jaisten lanera? 
- Bueno. Gerria hasi zanian. Hemen lau fabrika zeren. Kurtiderixak lehen. 
- Zeintzuk? 
- Justina: bata zera, Telleria, Olaran eta... 
- Narrua zertzen. Orduan be jendia bazebillen, baiña gero gerria hasi zanian Tellerianian zera euki zeben, guarnizinerixia. Eta orduan gazte asko lanera joan zan orduan. 
- Baserrixetatik? 
- Bai, bai. Gu geratu giñen, baiña... Hementxe, basarrixan zeoze in bihar zala ta! Baiña... 
- Baiña beste asko hasi zien lanera herrira jaisten? 
- Bai, bai. 
- Zeu zenbat urtekin hasi ziñan ba kamiñero? 
- Ni hogeta hamabostekin. Bixenbittartian hementxe ibilli ta. 
- Zeuen aurrekuak baiña basarrittik bizi zien, ez? 
- Bai. Aitta difuntua gerratian ibilli zan kalian. Lana zeuan orduan kurtiderixetan eta haura lanian ibili zan. 
- Aspaldi hasi zian basarrittarrak kaleko lana eta basarriko lana... 
- Bai. Eta oin berriz basarrittik danak kalian dabitz. 
- Justina: Ze basarrixan bakarrik ez dao. 
- Ez, ez. Gure edadetik beherakuak, eta gure edadekuak jubilauta, baiña bestela gazte-endia dana taillerretan dao. 
Lan asko dao hemen. 
- Hemen fabrika pilla bat. 
- Bai. [...] eta bertan ba bi milla lagun egongo dia? Lehen ba bajauta be egon da, baiña oin ixota dao. 
- Basarritik bizimodua ataratzeko oin gaizki? 
- Bai. Basarrittik ganauakin be ezin leike. Hortxe zeoze eukitzen dou geuk´e. Baiña jendiak jornaletik. 
- Justina: Okela-xahalak oin dala hamabi urte asko ez zeuan, gutxi igual. Prezio berdiñian dao... Etara eizu kontuak ostian zela joan dan [...]. Pentsuak eta nora jun dian. 
- Basarrittik ezin leike bizi. Batzuk badae. Antzuelan ez. Baiña hola basarri... , ganau asko eta ardixa-a Altzetan be... 
Baiña Altzetan be lanian dabitz. Aitta jubilauta eta harek hantxe ibiltzen dia, baiña... Guretan ez. Guretan etxe ingurua garbi eukitzeko, zelai-uxketa batzuk badare eta haretxek garbi eukitzeko ba bi behi eukitzen dittugu. Eta beste bi txahal hazten baittue ba... 
Baserriko bizimodua guztiz aldatu da azkenengo urteota
Iturbe Txintxurreta, Antonio; Lezeta Unzueta, Justina
-Esan dozu ingurua asko aldatu dala. Lehen dana labrantzia zala. 
- Hoixe, danak lanera joanda eta, beste bizimodu bat. 
- Lehen ze labratzen zan? 
- Dana. Artua eta garixa. Orduan hainbeste patata ez zan ipintzen. Oin patata gehixao ipintzen da. Lehen sasoe baten, gu gaztiak giñanian, patatia gutxi ipintzen zan. Baiña artua eta garixa. 
Justina: Eta erromalatxia ganauandako. 
- Ganaundako zeoze ereitten zan, arbixa edo? 
- Arbixa be bai. 
Justina: erromalatxia botatzen zan edo arbixa be bai negurako. Oin be bai. 
- Garixa kentzen zanian, gero arbixa ereitten zan agostuan. Eta negua ba harekin pasatzen zeben ganauak. Ba bedarra, bedarrondua, sekatutako bedarra etxian zelaittatik sekatzen zan bedarrakin. Oin be bai. Guk asko ez dou eitten, baiña hor ibiltzen ga zeozetan. 
Justina: Seme-labak laguntzen dabe eta, enfardadora eta tratora eta katxarruak ipiñita dauzke, eta bueno. Etxeko zelaixen zera garbittu ein bihar. Bestela sasixak hartzen dittu. Bedarra be lagatzen bozu, haura be erre edo zeoze ein bihar dozu /bihozu/. Orduan ba udan bedarrondo puxkat batu negurako, eta udaberrixan ba ointxe sartu dittugu ganauak. 
- Bai, uda guztia kanpuan pasatzen dabe ganauak. Aprillian jarain eta ointxe hillabete inguru edo [etxeratu]. Bestela kanpuan. 
Basoa; garo-batzea
Iturbe Txintxurreta, Antonio; Lezeta Unzueta, Justina
-Esan dozu zelaixak... 
- Lehen labrautakuak oin zelai dare. 
- Eta hemen inguruan basorik eta eukitzen zenduen? 
- Harutzao dare [Kiruak]. Bestela basuak urrin hemendik. Garua-ta ekartzen zan orduan, baiña urriñetik. 
- Hemen orduan basorik-ta ez zeuan. 
- Ez ez zeuan. Zelai. Harrezkero sartu dia zelai saillak piñu, zegatik eze [basarrittik ez zeuan jarririk eta]. 
- Basuak orduan urrin? 
Justina: [...] 
- Altzetatik... Alderdi hontara, baiña urrin. Antzuelako terrenuak dia ba gaiñeraiño, mendi gaiñeraiño. Asko dauzke hor basuak alderdi hortan, geuk be puxketa bat han daukau. 
- Urriñera joan bihar izaten ziñuen garotara... 
- Bueno, haura basua zan. Garua geunkan hemen, e, alderdi hortatik be bai eta hemen Irimo aldetik. Bai, orduan lelengo ebaitzera eta, gero ekartzera eta, irixekin hementxe ibiltzen giñan. Urrin juan bihar eta, negurako ganauendako garua ekarri bihar. Oin garorik ez dau ekartzen, baiña hor jiratzen dia, bedarrondotara edo, aska hondarretatik garbittu eta. Orduan uda atzenian garo pillia ekartzen zan. 
Baserriaren historia
Iturbe Txintxurreta, Antonio; Lezeta Unzueta, Justina
-Zu basarrixan jaixotakua zara, gitxi gorabehera badakizu honen istorixia edo? Zure familixakuak beti egon dia hemen? 
- Bai. Baiña hau torria zan. Arlandua-ta, Iralatorre, baiña izeten dia ba kastilluan moduan etxe haundixak. Eta hau bota ein zeben. Gure ama difuntia ezkondu aurreko urtian. Hemen zeren arlanduak, dibujuak dauzkenak horrek haundi horrek izeten die ba, harrixak. Oinddio badare hor bistan, ipinitta. Bai. Horrek zian, fatxadia zeuan bestekaldetik. Orduan [...] alde batetik bestera. Nik ez dakit, baiña lehengo fotografixia hortxe dao. Eta hau zan Antzuelako medikuan eta basarrixa. Gero obria ein zeben. 
Justina: Hau lehen zan fatxadia. 
- Jesus, ze ederra! 
- Dana arlandua. Alderdi hortatik zeuan, baiña. 
Justina: hemengo eskudua Bilbora eruan zeben. Hau medikuan etxia zan, eta medikuak hau saltzera orduko zerera eruan zeban, Bilbora. 
- Hau etxia... Urretxun be badao, Ipiññarritta, ez dakit dakizun nun daren Irimo onduan? 
- Ez. Ederra, e. Eta eskudua be dotoria. 
- Baiña horrek danak eruan zittuen, e! 
Justina: Hemen, klaro, liburua be etarata Iñigo; Ramirez, ezautuko dozue. 
- Bai. 
- Hori. Hori jun da fotografixak etarata ikustera. Eta ez zotsen laga pasatzen. Ez zotsen permisoik emon pasatzen haura ikusteko. Beste egun baten joan zienian joan zien eskillariakin, ixo zeben nolabait, eta oinddio egunen baten horrek etarako dau haura, haura fotografixia etara zebana. 
- [...] zeukan dana fatxadia. Gero etorri zien eta ez dakigu, bota ein zittuen. 
- Esan dozu bota zebela zeure ama ezkondu aurreko urtian. Gutxi gorabehera ze urte? 
- Ba larogeta bat, larogeta bi. Larogeta bi-iru. Larogeta bat dauzkat oin. Larogeta bi-iru obria ein zala. 
- "Veinte" inguruan? 
- Etxia ein zan hurrengo urtian ezkondu zan gure ama. Eta gero gu izan giñen. Pentsa eizu hortik. Gu beintikuatruan jaixuak ba... Beintidosian edo, ezkonduko zan edo. 
Baserriaren historia; gurasoen jatorria
Iturbe Txintxurreta, Antonio; Lezeta Unzueta, Justina
-Orduan Antzuelako medikuan basarrixa zan hau? 
- Medikua eta gero Elgoibarren zeukan arrebak eta. Izetez medikua Elgoibarkua zan, gero hemen bizi zan, urtetan mediku zeuan. [...] 
- Basarrixa bota eta hau egin zan, bi etxebizitzakua. 
- Bai. Lehen be bikua zan. Baiña pasuak eta danak... , sasoen baten bat izendakua. Izengo zien nagusin batzuk edo, ez dakigu ze jentuza izengo zan holako torriak eta eitteko. 
- Eta zure gurasuak beti hemen ezkondu eta hemen bizi izan zien? 
- Bai. Gure aman da... , amandria zan Legazpittik etorrittakua, Mirandaolatik. Guk aurreko fotografixaik ez daukau, haura bai, harek badae. 
- Eta aitta Antzuolakua? 
Justina: Bai. Iñurrigarrokua. Nere auzokua. 
- Basalde. Han San Blastik aurrera, gorao. Ama hemengua. 
Gabonetan kapoiak etxe-jabeari
Iturbe Txintxurreta, Antonio; Lezeta Unzueta, Justina
-Esan dozue kapoiak... 
- Kapoiak Gabonetan. Kapoe pare bat. 
- Kapoiak zeuek hazittakuak edo? 
- Bai, etxian hazittakuak. 
Justina: Hazten ez bazien gaitzerdi, erosi ein biher entregatzeko. 
- Zelan hazten zien kapoiak? Zeoze espeziala ein biha jakon? 
- Jan espezialik ez. Kapau eitten zien. Gurian amandria zan, koziñeria zan, baiña oillaskuak kapatzen be oso ona zan. 
- Sekreturen bat zeukan horrek? 
- Sekretua ez zan. Ohittutakuak eitten zeben hori, danak ez zeben eitten. Zegatik e atzia ipurdiko zer hortan ebai eitten zotsen. Eta gero hortik bihetza sartu eta arrautzak kentzen zotsen. Kapatzia hoixe da. Bestela oillaskuak pixkat bi hillabete ezkero kukurrukuka eta oillo ondoren hasten dia, eta kapatzia hori da. Eta gero kukurra haundixa bazeukan be denporiakin gastau eitten jakuen, horittu eta gastau. Eta gero kapoiak hazten zian ba hasarriak. 
- Nik entzunda daukat illunetan edo hasi bihar ziela. 
Justina: ez. Batzuk esaten dabe zaperua eta sartu eitten jauela. 
- Bai, batzuk premixotan ibiltzen dien haundi horrek, derriorrian jota zaperua-a sartu eitten [dotse] , eta gero holakotxiak, premixotan eta ibiltzen dienak. Oin ez dakit. Oin be banaka batzuk ikusten dia, Santa Lutziatan eta saltzen dia. 
- Baiña bestela zuek [...] 
- Kapoiei emuten jakuen artua edo... Aparte eukitzen giñutzen oilluengandik behin zer batera ezkero, baiña... 
- Baiña jatekua beti berdiña zan.. 
- Artua eta garixa edo. 
- Derrior sartzen... 
Justina: Hori egingo dabe tratantiak eta. Hortaraxe plazara dedikatzen dianak eta. Honbre! Eingo dittue. 
- Bai, baiña guk ez. Pare bat eruan bihar izeten zien, baiña lau bat hazten giñutzen. Akabau igual eitten zien baten bat edo; hemen ganauekin edo dabillenian edo hemen ibiltzen zien, eta baezpada be. Eta beste bi harek orduan, onak baldin bazeren Santa Lutziara eruan eta saldu. Etxian ez giñuan kapoirik jaten, dirua bihe zan eta. 
Errentaren ordainketa zerekin egiten zen
Iturbe Txintxurreta, Antonio; Lezeta Unzueta, Justina
-Esaten dozuenian zaperua sartzen jakuela, zaperua zer da? 
- Artua xehetuta. Artaliakin iriña eitten da, eta gero haura uretan zertu, masa bat eiñ eta haura sartu. 
- Eta hori derrigorrian sartzen jakue? 
Justina: Esan eitten zeben, sartuko zotsen igual. 
Gerra osteko egoera; kalean gosea
Jauregi Mendizabal, Isabel
-Familia haundixak izeten zien... 
- Bai. Jeneralian bost-ei edo gehixao, hortik beherakuak gutxi. Lautik behera, behintzet familixia izeten zebenak, edo batez edo... 
- Hori zer izeten zan askotan, basarrixan esku asko bihar zielako lanerako edo... 
- Keba. Kalian be halaxe izeten zien orduan. Askok bai behintzet. Kalian be ze zauan ba? Antzuelan bi kurtiderixatxo, eta basarrixan danak bizimodua etara bihar jentiak. Han zebitzenak be asko basarrira jate aldera gerria pasau zanian, gosiak. 
- Kaleko jentia basarrixetara joaten zan gerra sasoian? 
- Asko. Jate aldera basarrira orduan, lana eindda. Gari-baitzetan eta, jornala ta, jendia basarrira. Urten ein bihar, kalian ez zeuan ezer eta! 
- Orduan basarri askotan kaleko jentia eukiko zenduen. 
- Patatia sartzera-a mendira kaleko jendia. Baserriko saillen bat hartu eta otia bazeuan etara eta labrau, eta patatia; urterako patatia hartzen bazeban, hauraxe. Eta bestela gosia pasau bihar. 
- Bizimodu gogorra. 
- Gogorra bizimodua. 
Etxejabeari errenta; kapoiak opari gisa
Jauregi Mendizabal, Isabel
-Bazan etxejabe inportanteren bat basarri asko zeuzkanak inguruan? Ez dakit zein kondek ez dakit zenbat basarri egin zittuan eta... Hemen halakorik? 
- Hemen bertan halakoik ez, baiña halakuen basarrixak bai. Guria be "Vizconde del Cedro" edo zan, Donostian zeukan nausixa; eta gero maiordomua eukitzen zeben harek. Basarrixak bost edo sei edo ez dakit zenbat esaten zeben zeuzkala harek be. Eta Gabon aurreko egun baten juten zien errentia entregatzera. Kapoia erueten zeben erregalo eta bakillaua [...]. Bakillaua edarra, e! Gabonetarako. Bai. 
- Errentia zela pagatzen zan, dirutan? 
- Gure akorduan diruakin. Baiña aurreti, diruakin pagauko zeben, baiña garixak eitten zeban preziua edo ez dakit nik zela. Edo izentauta ipiñitta zeuken azkenera orduko zenbat? Hoixe ez dakit baiña, hogetamar anea gari eta ez dakit zenbat diru; lehenengo hasi zienian edo errentia. 
- Garixa inportantia, ezta? 
- Hogetamar anea, mordua. 
- Kilo asko. 
- Ez dakit, berrogetazortzi kilo edo bost edo sei ete zien, anegia. Enda garixa ez zeben entregauko, haren dirua, diru asko ez zeban eingo orduan garixak be igual eta. Danak antzera izengo zien. 
- Eta orduan hori zela entregatzen zotsen? Zuzenian etxejabeari ala maiordomuari? 
- Maiordomuai. 
- Eta gero harek... 
- Harek nausixai. Harek eingo zittuan urteko likidaziño danak eta. Eta hemen bertan be bai medikuanak-ta bazeren basarrixak; nausixak zeuzkenak be, hari berai pagauko zotsen bertan bizi zienian. 
- Eta kapoiak erregalo. 
- Kapoiak. 
- Eta zer izeten zien, basarrixan hazittakuak? 
- Etxian hazitta. Gure amak berak kapatzen zittuan. Jolin, haura Zumarrara Santa Lutzietan, premixua behin baiño gehixagotan ekarri zeban harek kapoiekin eta. Bai. Kapoiekin Zumarrara oiñez, astuan hartu kapoiak eta. Neu be junda nao. Hemendixe be bai gaiñera. Ama gaixoik-ta ondorian. Haura gauza ez eta hartu astua eta kapoiekin Zumarrara. Edurrakin. 
- Ba ez da erreza izango kapoiak haztia? 
- Kapoiak urtebete. 
- Sekreturen bat eukitzen zeban? Entzunda daukat, e, illunetan edo eukitzen zien? Kaixolan baten baiña bai, e? 
- Ez. Guk libre ebaltzen giñutzen beti. 
- A bai, e? 
- Bai. Eta gero ba azkenera artua sartzia izeten zala ona, artalia. Jakingo dozu ze dan artuan alia. Eta haura izeten zala ona sartzia eta illuntzian hartu kapoiok eta hari sartzen jardun bihar izeten zan. Eta aitta zana baziharduan ba kapoiei Kontzeziño eguna edo ez dakit ze zan, artalia sartzen, eta itto. Kapoirik haundiña. Haura zan penia. 
Premixoarako kapoia. Eta edarra zeuan. Etxian jan giñuan! Bestela ez zan izeten! Oilluak-ta bai baiña. Kapoiak-ta oillaskuak-ta saldu ein bihar izeten zian! Dirua bihar izeten zan eta. 
- Gustora jan eta... 
- Eskerrak aittai berai pasau jakona. Bestela... 
- Besten bati pasau ezkero... 
- Bai, pasau ein bihar beste bati pasau ezkero be baiña... 
Ur-korrontea; argindarra
Jauregi Mendizabal, Isabel
-Orduan garbittasun kontuak eta, ur korrientia ez zeuanian etxian, ezautu zenduan zuk? 
- Ura bai, guk urten bihar izeten giñuan aurtengo moduko sekutia zanian kilometro bat bidian ixa ura ekartzera igual, eta ganauak be haraxe erun bihar. Atzera etxera jun orduko danok egarrixak amorratzen eta erateko ura be handixe ekarri biher. Garbitzen... 
- Itturriren bat edo? 
- Bai, ur haundixa zeuan, baiña ixa kilometro... ; kilometroik etzan egongo, baiña ba! , asko gutxiao igual ez. 
- Izenik bazekan? 
- Ogitturri. 
- Eta bertan etxian sukaldian ez zekazuen ur korrientia. 
- Gero bai. Gerora bai, baiña. 
- Umetan ez? 
- Ez, ez. 
- Eta argirik? 
- Argixa bai, argixa nere akordu guztian. Bueno, argixa hementxe, horretxek, goiko basarrixak-ta hementxe zeuken zentrala eta hortik eukitzen giñuan. Eta gero horrek ezin edo eztakit zer, eta gero beste auzotik ipiñi giñuan baiña iguala handi be. Uda azkenian beti argi barik. Eta labadorak eta hasi zienian, ezebez. Hemen labadoria zeuanian ba esaten gontsan: "Puskat altutxuao botako dozu gaur? " Bai ba, gu egon giñan hamahiru laguneko familixia. 
"Labadoria puxkat mobitzeko altutxuao botako ziñukie? " Baiña ura gastatzen jakuen, eta ura gastau ezkero ezin bota. 
Lixiba nola egiten zuten
Jauregi Mendizabal, Isabel
-Umetan kilometro bat ein bihar izeten zenduen, ura ekarri eta... 
- Bai. Eta garbiketia. Orduan lixibia eitten zan. 
- Nora joaten ziñazien? Errekara edo? 
- Han abergia zeuan juten giñen toki haretan; beheko etxekuak be haraxe juten zien. Haren zera zan haura, eta guk gastatzen jakunian. Baiña beheko etxian be urik ez zeuan, e. Gu bizi giñan azpikaldeko, hiru bizitzakua zan. Enda han be ez zeuan, eta harek be haraxe juten zien, eta gu be ba lixibia edo ohe-rropak hamabostian edo hogeta bixan edo danak batera garbitzen zien; lixibia esaten jakon. 
- Ze joaten ziñazien, bertara, eta han zer zeuan, harrixak? 
- Harrixak eta abergia; abergia ba askia, labaderua zeuan han. Eta han danak garbittu eta egositta, etxian jabondu eta egositta eruan eta gero han aklarau dana. Bueno!!! Astuan hartuta, zapi-anastak izeten zien. 
- Zapi-anastak? 
- Erropiakin ibiltzen zienak bakarrik. Lixibia eta zapixak esaten jakuen, eta zapi-anastak. Banastak pare bat behintzet beti egoten zien, harek beste ezekin be ez zien ibiltzen. Erropiakin. 
- Zelakuak zien, diferentiak? 
- Bai, kuadroko zabalkote batzuk, motzak. Eta harek zapi-anastak. 
- Harek erropiandako. 
- Bai, gero bestiak satsandako-a banastak aparte. 
- Bertara eruan astuakin, han aklarau eta... 
- Atzera hartu han eta gero euzkittan ipiñi eta... 
- Bueltan ekarri aurretik ura kendu biharko zontsazuen, ezta? 
- Lelengo jabondu... Euzkixak kendu bihar izeten zotsen. Bai, bueltan bihurtu. Bihurtu, eta ura etara ahal zana, eta gero euzkittan esegi eta. 
- Gaiñera orduko oheko erropak eta senduaguak izango zien, ez? 
- Ehunezkuak ez baldin bazien. 
- Ezagutu zenduan zuk ehunezkuak? 
- Ehunezkuak bai, ezautu egin nittuan, baiña asko ez nik. Algodoia. Baiña harek be fuertiak izeten zian orduan, algodoezkuak be. Ni akordatzen naiz gerra ostian, Antzuelan eitten zittuan gaiñera batek izarak, bueno, telia eitten zeban. 
- Ehunezkuak? 
- Ehunezkuak be ez zien, baiña fuertiak. Eta harek bigundu artian, jabontzen eskuak odola darixola igual geratzen zien neguan eta. Orduan ez zeuan goanteik. 
Antzuolako ohialgilea; artilea
Jauregi Mendizabal, Isabel
-Esan dozu izarak eitten zittuala... 
- Bai. Gerra ostian zan hori. 
- Baiña nun? Antzuelan? 
- Bai. Kalebarrenian. Aldamarkua. Oinddio etxia han dao. Tejerua hil zan, haura zaharra zan. Eta gaztiak, ez ba, harek (eitten) zeben moduan ezin segittu. Eta harek ein eitten zeban, eta familixia harek be dezentia, eta gerra denporan patatia edo, ogixa edo, artua edo, zeoze. Eta guk eruaten gontsen eta gero telia, ordaiñian telia, eta holaxe. Trukia. 
- Orduan ehunezko telak justu-ustuan ezagutu zenduzen, baiña biharbada aman arriua... 
- Bai, aman arriokuak. Guk ez, ehuna eitten eta. Han beheko azpikaldeko basarrixan eta bai. Liñua eta hartzen zeben, baiña gurian ez. 
- Liñua hartzen zeben, orduan zuk ikusitta izango dozuz liñasoruak eta zelakuak zian? 
- Liñua nik ez dakit ba. Guk sortetan ikusten giñuan, batzen zebenian, han beheko basarrikuak. 
- Loratsuak? 
- Ez dakit. 
- Lora urdiña edo? 
- Ez dakit, ez dakit loria zelakua etaratzen zeben. Umiak giñen. Goruutan be eingo zeben harek, e! Eta txarrantxia edo ez dakit zela esaten zotsen, pasatzen zebena eta. Nik ez dakit! 
- Eta kardau... 
- Kardau? Zera bai, harixa, ardi-ania bai. 
- Bedarrai berari... Hazixa soltatzeko edo... 
- Ez dakit ze eitten zotsen bedarrai. Nik ardi-ania bai. Gure aitta zanak be txabilliakin zera eitten zeban, harixa. Eta hemenguak be bai. Kardak izeten zien, ardi-ania kardau. 
Arrioa gurdian nola eramaten zen
Jauregi Mendizabal, Isabel
-Eta zuk amai edo entzunda arriuak basarri batetik bestera zela eruaten zien edo? Ze imajinatzen dot zure sasoirako halako kontuak galduta egongo ziela. 
- Ez. Neuk be arriua ekarri neban; haundixa ez baiña. Puxkat bai. 
- Burdixakin? 
- Bai. Aittak ekarri zeban. Ezkondu aurreko egunian, aurreragokuan, muebliak eta arreua. 
- Mueble eta guzti? 
- Bai. Trastiekin, trastiak hartu etxian, etxekuak, eta gero kalian muebliak hartu, mueble berrixak, eta basarrira. 
- Eta idixekin? 
- Idixekin. 
- Idixak zela baiña, dotore ipintzen zian edo? 
- Harek beti irixak dote eruaten zittuan. Harek kalera zoiarrenian irixak; etxian ibiltzekua buruan narrua bat izeten zan, eta kalera juteko beste bat. Eta berak garbitzen zeban harek irixen burutako narrua. Bere denporati bere denporati, hartu jaboia eta ura eta komeni jakonak, eta berak. 
- Eta narruaz aparte, beste zeoze eukitzen zeben? 
- Uztarrixa irixak. 
- Holako borla gorrixak. 
- Samarrak borlekin. Irixak adar ondotan korreak lotzeko. Uztarrixa, samarrak, bakoitzai bat ipintzen jakon, samarra aurrian; eta harek borlak eukitzen zittuen, gorrixak jeneralian. Enda samarrak eta burutako narrua kalera juteko aparte. 
- Diferentia izeten zan etxekua eta kalerakua. 
- Gurian bai. 
- Kalerakua beti dotore-otore. 
- Eta abarkak eta galtzak be bai kalera juteko. 
- Diferentiak? 
- Bai. 
- Zure aittak txapela eta eruaten zeban? 
- Bai. 
- Eta txapela be diferentia izaten zan kalera eruaten zebana eta. 
- Bai. Garbixa. Etxian badakizu basarrixan zelako... Lurrakin edo hautsakin zurittu. Euzkixak be bai txapela zurittu beti egunero dabillenai. 
Errotako tranpak
Lamariano Agirre, Florentino
-Nere gaztetako, hor hamalau urtetik... hamahiru urte arte eskolan ibili giñan, gero gaueko eskolan eta puxkat. Gure aittak-ta zeuken errota bat. Hiru sozion artien hiru koiñatuen artien, eta han lana mutiko-utikotatik, hamalau urte ezkero han lanian. 
- Beste errota baten? Hemen ez? 
- Ez, beste errota bat euan eta asko ikesi, errotia-ta pikatzen eta. Eta guardazibillekin burrukan'e bai garai haretan. 
Bai. Orduan errotak prezintau eitten zittuen. 
- Zein zan errota horren izena? 
- Intxaustiko Errotia. 
- Eta hori euken hiru koinatuen artian? 
- Bai. Euken, eta ni mutil gaztia hantxe aittakin eta anai zaharrauakin eta hantxe holaxe. Gero errotak prezintauta egoten zienian gauez, guardazibillen igesi, eta gauaz lana ein eta gero goizian atzera errotia garbittu ta kurioso utzi-a. Errotia prezintatzeko guardazibillak zeuken sistema bat, alanbre bat pasatzen eben harri bixen bittartetik, tartetik, eta punta bixak sartzen zittuen plomozko prezinto baten, plomozko danak izeten dien moduan, eta gero aliketa batzukin klak! , plomo haura estutzen zan, geratzen zan eurak prezintauta utzi balebe bezela. Baiña gure anai zarrak tranpa bat bazeukan orduan. Klaro, tranpak billau bihar izeten da holako kasotan-ta. Eta zeukan lengusu bat Eibarren instaladoria zana, Electricidad Arana, oindio martxan dao, ondio segitzen dau, hantxe dao Urkizuko Plazan. 
Eta harek kontadoriak prezintatzeko zeuzkan aliketa batzuk plomuan prezintua estutzekuak. Baiña problema bat eukitzen giñuan: harek zeuzkan aliketiak letrak zeuzken, eta zan Siemens Industria Electrica. S, M, tal-al. Eta hemen guardazibillak ekartzen zittuen aliketiak errotako harrixak prezintatzeko ipintzen zeban Servicio Nacional de Trigo. SNT. Klaro, harek jotzen zebenien, guardazibillak argixak izan balira, baiña gure anaiak ipintzen otsen txapatxo bat letrak ez jotzeko, baiña prezintau harrixa igual-gual itten eban, eurak bezelatxe. Plomua sartu, ipiñi plomua, sartu punta bixak han ta klas! , estutu txapa bat ipinitta letrak ez jotzeko ta. Hurrungo bihar zanian, hurrungo egunian edo hurrenguan berriz'e soltau... Gabaz, e, gabaz; soltau, ekinaldixa eiñ eta goizian eguna argittu baiño lehen edo guardazibillak mobitzen hasi baiño lehen, atzera sartu alanbre punta bixak han, estutu aliketiekin eta etxera. Makiña bat halako einddakua naiz ni, hasi hamalau urtetik eta soldau jun artian, hor muga hortan danera ibiltzen giñan orduan. 
Antiguako errota
Lamariano Agirre, Florentino
-Eibarren zenbat denpora egin zeen? 
- Ba hogetahiru urte, lizenziau nintzanetik hona etorri arte, oin bizi naizen lekura etorri arte. Ezkondu nintzan arte. 
- Ezkondu ziñanian errota hau hartu zeen? 
- Bai, bai. Ezkondu nintzanerako errota hau hartuta neukan. 
- Ya lanian hasitta? 
- Ez, lanian hasteke. Lelengo lana ein giñuana, oin hor daon labe hori ein eta. Ezkondu ta hasi nintzan. 
- Zuk Antiguako errota hau hartu zebenian, ondiok hemen ogirik ez zan egiten? 
- Bai. Baiña labia zeon oso zaharra, eta labe hori berrixa neuk ein neben. Oin zaharra da hori be. Labe hori ein zan milla ta beratzirehun eta hirurogeigarren urtian, in zan labe hau, eta ya labia ein zanian ogi eitten hasi nintzan hamen. Puxkat ikisi neben Eibarren eta. 
Ur falta arazo, errotan
Lamariano Agirre, Florentino
-Gero orduan ura izaten zan problemia askotan, uda partian eta, ur gutxi zeuanian ba hau beteta oin daon moduan zeuala, honek ixotzen zittuan anea ta erdi bat arto, anea bat pasautxo. Baiña, klaro, etortzen dana gutxiao bada ura ertetzen dabena turbiñan baiño, hustu eitten zan eta hau husten danian honek ez dauka presiñoik, honek ez dauka indarrik. Hori izaten zan, kalkulatzen hor. 
- Udan ixoteko problemak. 
- Problemak. Pasatzen da udan-daran, klaro, hemen garixa jotia, trillatzian zain egoten zan jentia gari berrixakin iriña eitten hasteko, eta hemen garixa joten zan ba uztaillan lelengotan. Uztaillian izeten zan garijotia. Eta zain-ain garixa jotia errotara ekarri ta iriña ein eta. 
- Bestela ur faltiagatik igual urun barik geratu? 
- Bai, epoka hortan ur gutxi egoten zan eta aprobetxatzen zan zeuan ura a tope, aprobetxatzen zan. 
Gereziondo tabakoa
Azkarate Larrañaga, Andoni
-Gero orduko ez-ontuak ba, tabako-rrixa dana be bai, gure aitta zanak eta zelakuak pasau zittuen, tabako-rririk ez auen. Eta gero, raziñuan... 
- Zer da hori? 
- Tako-rrixa, tabakua. 
- A, tabakua, zela esan xatzu, tako-rrixa? 
- Bueno, tabako-rrixa be esaten gauen. Eta raziñua hasi zan, baiña raziñuan be gutxi, eta gurian erreten ez zebenak, auzokuak eta kriauenak eta danenak kartillia eruan baiña artian be gehixau bihar izaten; eta ortun ipini zittuen azkenien zerak, tako-rrixa, sartu eta hazi itten zan, haundixa hazten zan. Baiña gero hori ximeldu eta elaboraziñua zela eta, gurian baten Eibartik bizi zan osaba batek, batek esan ebala, kajan, txapazko holako mermelada tapak kaja haundixa egoten ziren ba hor, estilo haretako kaja baten sartu orrixak, koiñak puska bat bota eta etxeazpikuan sartzia. Etxeazpikua da satsa, satsa itten geben ganauandik atzera atara eta lehelingo han egoten da bi hillabetien, hiruan igual, jota fermentatzen, jota lurruna botiaz. 
- Bai, bai, sits pillia. 
- Bai. Eta han sartuta aprobau zeben sartu zeben eta etara zeben, jota lizunduta, bueno, hareik ziren langintzak harek. 
- Engaiñau in zindduein orduen. 
- Eta tabako-rrixa hasi aurretik, gure aitta zanak eta aprobau zittuein patata-strua, keixa-strua, ximeldu labien, eta apurtu erretzean baiña, zeozer, badakitzu? 
- Bai, biziua e? 
- Biziua. 
- Eta ze erreten euein, zigarruan edo pipan edo zela? 
- Zigarruen, zigarruen. 
- Eta tabako-rrixa denpora askuen euki euein ortuan-do? 
- Bai. Ortuan, ointxe "por ejemplo" udabarrixen sartu eta udazkenien etara itten zan haura, eta gero upaltegixan txintxiliz ipiñi eta sikatzen zan. Haura ba zeozer, tako-rrixa, baiña gero hasi zanien poliki-oliki raziñua gehitzen eta, ba harekin, baiña [...] 
- Eta noiz itxi zotsain tabako-rrixa ereittiari? 
- Ba horixe zera gehittu zanien, tabako-rrixa gehittu zanien eta razionamientuan gehitxuago emuten hasi ziren ta. 
- Ardaua eta egoten zan orduan? 
- Bai, ardaua bai, ardaua edo ardau modukua. Orduan... 
- Baiña ardaua razionamentuan ez euen emungo. 
- Razionamientuan ezebez, gura ebenak ura, ura ugari, orduan ardauak-ta, bueno, ardaua sekula ez da faltaitten. 
Errosarioa eta udazkena
Azkarate Larrañaga, Andoni
-Hori obligaua, egunerokua. 
- Eguneroko kontua zan? 
- Bai, orduan hori obligaua izaten zan, errosarixo kontua be. Uda atzenian-a, jota akabauta lanian, bateko artua, garua, iria edo garua ekarri, hareik pillau biher ganbaran, beste batzuk behixak jatzi biher... Famelixia orduan batzuk ganbaran garo pillatzen, beste batzuk [...] , etxekoandria sukaldian afarixa gertatzen eta bese mutikon bat-do erdixan, danak entzun dagixen erresarixua zertzen, errosarixua errezatzen danundako altu, danok zertzeko. 
- A, mutikuak, amandriak ez? 
- Bai, mutikua, mutikua ya koskordua. Eta gurian akordatzen naiz baten, osabak: "ze, eztok moztu edo baten bat in? ", "Eztakit ba! ". Hola badakitzu, aspertuta mutikuak. 
- Letania batzuk eta saltau in zittuan orduan? 
- Bai, bai. Gehittu ez, gutxittu harek. Gauza normalak. Orduan udazkena-a gogorra izaten zan, gogorra. Burdixakin ekarri bihar garua batetik, sagarra, bestia, dana. Udatzenien e... Urte guztia baiña udatzena... 
- Eta etxekoandrak erropa garbiketara eta errekara faten ziren edo? 
- Ez, lehen esan dotena, Uzarragara. Uzarragan hor lehen esan doten eskola eta elizia-ta... 
- Labaderua-do dago? 
- Labaderua, han itten euen. Oin negu partian eta hemen bertan, ura euen artien. Baiña akabatzen zan eta, betik billurrez eta azkenien gastauten zan ura eta... 
- Puxetia edo lixibia edo itten zeuein? 
- Bai, lixibia. Lixibia, bueno, hori lixibia, biheko. 
- Sutautsakin ezta? 
- Jaboi merkiena. 
- Bai erreautsa eta... 
Tenplarioak Uzarragan
Azkarate Larrañaga, Andoni
-Eta gero etorri nintzan, okasiño sekulako ona egon zan, egon da harrezkero be, Mondrauera Fagorren han apuntau nitzan eta bueno orduan kanpotik jente asko etortzen zan eta ordurako famelixia neukan haundixa baiña ez euen holako pegarik. Ordurako neuzkan hiru seme. Eta gero han hasi eta gerotxuago bikixak, azkenien bikixak, azkenien bost, bost azkenien, seme-laba. Eta Mondrauen hasi nintzan Fagorren eta han hiru urte eta piku in nittuan, hiru urte pasatxo eta gero aukeria egon zan hemen Goizperren Antzuelan, eta hor ba jubilau naizen artien... 
- Goizperren in zittun azkeningo urtiak? 
- Bai. 
- Zer itten zeuen Goizperren? 
- Danetik, danetik, tailler mekanizauan, eta montajien zerien be bai, hori sulfatadora asuntuen, eta ba bueno hantxe [...]. 
- Esan dozu bost seme-laba euki (di) ttozuela; andria nungua dozu? 
- Hementxe Antzuelakua. Akinibai baserrikua. 
- (... ) 
- Ze ezkondu ziñain, hemen Antzuolan? 
- Bai, hemen Uzarragan. 
- Nork kontau nostan... 
- Ointxe 50 urte apirillian pasau dire. 
- Ezkondu ziñailla? 
- Bai. 
- Urte askotarako. (... ) 
- Eskarrik asko. 
- Puritak uste dot esan nostala, lehen parrokixia euela Uzarragan bakarrik. 
- Bai, zaharra, baiña antxiñako kontuak. 
- Eta gero parrokixia pasau zala plazako elizara, eta urte batzutan egon zirala bi parrokixak lanian. 
- Bai, lehenauko erderazko izena, "Parroquias Unidas" bezela dago baiña, bueno. 
- Klaro, hau betik egon zan, gure etxien be bai, Tenplarixuak egon ete ziren, Uzarragan be bai. Uzarragan seguru Tenplarixuak, lehenagoko "Monjes" ze horreik, bai, hemen egondako zerak dira. 
- Zuk etxien be ezagutu (di) ttuzu? 
- Bai, esaten orduan egon zirela. Gero horreik ekarri zittuein zer haundixak. Gerratiak, hareik zertu zittuein, bota-do in zittuein horreik, negoziantiak zirela, ez zirela, bazirela. 
- Horreik ziren argixak eta fuertiak. Eta aitta santuak ez zittun gura. 
- Bai, horixe, eta gero berak ingo eben igual baiña bueno. Hortara. 
- Orduen Tenplarixuen istorixia dakotzue hemen baserrixen, e? 
- Egon zirela, baiña ez dago "por escrito" ez dago, e? Uzarragan bai, Uzarragan Tenplarixua egon zala, baiña gero ba zer haundixak. 
Eskola txikian Maria irakaslearekin euskaraz egiten zuten
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Igarza Lizarralde, Juli; Igarza Lizarralde, Mari Carmen;
- Eta hori, gaiñera, eskolara juten giñanetik erderaz eitten giñuala, e? 
- Bai, bai, bai... 
- Klaro, ba! 
- Kalekuak-ta, ba, eskola txikira juten zianian. Gu, baserrittik eta, ba, sei urtera arte ez giñen, edo bost urtera arte, kalera etortzen ta [orduntxe] , ba, [eskolan...] 
- Eskola txikixan Mariakin euskeraz eitten giñuan, e? 
- Hori, bai! Bai, ba! 
- Kontatzen ta be euskeraz ikasi giñuan. 
- Bai, esto... 
- Ta gero eukitzen giñuan holako lauki bat, han erdixan holako... [...] berak batuketak [eitten han ipinitta... hor ipiñi batzuk, bestiak...] eta, bueno, [orduko...] euskeraz horrek ikasi giñutzen. 
- Bai, errezuak eta... Bai, horrek erakutsi zoskun euskeraz. 
- Bai, horrek bai. Baiña gero ya dotriñia be erderaz, [...] 
-... dan, dan dana erderaz [ibili giñan ta...] Gure aurreratxuaokuak edo zerauak eukiko zeben euskeraz, baiña guk ez, e? Dan, dan, dan, dana erderaz. 
- Gure amak-ta dotriñia euskeraz. 
- Bai. Horixe! 
- Eta harek euskeraz-a oso ondo [berba] eitten zeban! Guk baiño hobeto! 
- Onbre! 
- Askoz hobeto, e? 
- Bueno, euskeraz zela... 
- Harek ohittu zien euskeraz irakurtzen, e! 
- Guri gero kontatzen be ahaztu ein jakun, e? [Porke, klaro, sei urtera arte euskeraz]. Eta geure kasetan, ni akordatzen naiz, [Ana Mari...] ta bixok geure kasetan "beinga ta beinga ta beinga" jardutzen giñuala euskeraz. 
- Nere amak, behintzat, ondio euskeraz... numeruak [hari] erderaz esan bihar jako. 
Erdarazko kantak nola abesten zituzten
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Jauregi Aranguren, Enrike; Lamariano Agirre, Benito;
-Eta lehen esan dotena, erderia zenbateraiño genkixen; gure Pako joan zan egun baten bera bakarrik horra Lizarraa aldera. Eta aillegau zan Lixitturrira, eta: "... Si nos dais, no nos dais, makillando nos tengais". Ertetzen jotsak Joxe Lizitturrik: Ze esan dok!? , Ze esan dok!? 
Baserriko lanak; baserritarren arteko harremana
Agirrezabal Zabaleta, Juan Cruz; Bereziartua, Tomasa
-Ta hau inguruau zelakua zan? Zeuen basarri ingurua ta... asko aldatu da? 
- Ingurua aldatuko ez zan ba? Zihero! Lehen izeten zan, laboria izeten zan dana, jenerua hartzia izeten zan. Lehen zan garotia eta labrantzia ondo erabilttia. Eta hau auzoau oso ona zan. Laboria hartzeko mundiala zan auzo hau. 
Gero gobernau be espezial. Auzo dana zan jende langillia. [...] baiña langillia jendia, e! Eta batak baino bestiak hobia hartzen... ; baiña zelako afana! 
Tomasa: eta zelako gari pilak hartzen zien! 
- Zelako gari pilak uste dozu hartzen ziela? Guk terreno gutxi samar, baiña terreno asko zeukanak ba igual hirurogeta hamar anea gari eta beste halako bat artua. Eta baten etara zeben Elgetako ganadero batek eta hemengo ganadero batek: "Zela, bizimodua zela eitten dozue zuek? ", preguntau otsan Elgetakuak. Eta "Esnetaik-ta eitten dozue? ", eta "Ez, guk sekula be ez; sekula be esnetaik ein eta. Zeuk? " Eta, pojj, berak asko, Elgetako horrek. Eta Antzuelako horrek esan otsan, gure auzokuak esan otsan: "Ba guk lau behi, idixak eta berrogei ardi jauzkau; berrogei bat ardi inguru hori, hor ibiltzen dok. " "Eta bizimodua zela horrekin bakarrik, esneta barik? " "Behintzat aurten'e hamar milla errial kaja ahorrosera eruan jittuat", seguru. Eta bestiak: "Hi! Ni baiño gehixao haiz" esan ei otsan, "Ni baiño gehixao haiz orduan" esan ei otsan. Bera ez zala aillegau. Esneta haundixa eta bai, baiña bera ez zala aillegau. Baiña honek, hamengo basarrixak hartzen zittuan hirurogeta hamar anea gari igual, eta harek batez; eta beste halako bat artua. Eta gero intxaurra, gaztaiñia, eta diru asko hartzen. Eta hamar milla errial aurreratu hemenguak, eta Elgetakuak zero. Hori ferixan etaratako [parabolia?] da hori, ferixa baten, eren artian. 
- Ez zan normala izango baserri batek hainbeste diru kaja ahorrosera eruatia? 
- Hamar milla errial eruatia grabia. Hamar milla errial orduan... , ezta... , gaurko "dos mil quinientas" ez da asko, baiña orduan hamar milla errial asko zan, asko, asko, asko. 
Erdara gutxi zekiten umetan; San Nikolas eguneko kanta
Anduaga, Conchita; Anduaga Lamariano, Luis; Kortabarria Araiztegi, Cecilia
Cecilia: han be ba erakutsi berdiñakin ointxe bezelaxe berdin ezin. Erantzuteko orduan be, nahiz jakin, igual espresatzen be jakin ez, zegatik erderaz, hamengo jendiak ez zekixen erderaik, epoka horretako jendiak. Oseake eskola batere erderaik jakitteke. 
- Behintzet erderaz eitten giñuan [...] "Hay que aprender"! 
- Baiña gauzak buruz ikasteko eta... 
Kontxita: "Como loritos", dana buruz ikisi. Hara! Kantu bat kantauko dotsut, zuek kantatzen ziñuen mutillak. Pentsa eizu zelako antza emoten gontsan: San Nikolas egunian mutikuak ertetzen zeben poltsiakin eta dirua emoten zotsen. Eta pentsa eizu: "San Nicolas, san Nicolas coronado/ arsobispo muy honrado/ san Vicente san Vicente/ tu hermano mi pariente/ si nos dabis/ no nos dabis/ akillando ketastoris. " Aber, "si nos dais o nos dais, aqui no nos detengais. " Baiña antza, "si nos dabis no nos dabis akillando ketastoris. " Pentsa eizu, ze esan nahi dau horrek? Ba guk ez genkixela, eta antzai mantza emon eta kantau; eta "ya esta". Guk euskeraz genkixen eta. 
- Ahalegiña eitten ziñuen baiña? 
Cecilia: Derrigor ikisi biher zan, bestela kastigua zeuan. 
- Kastigua, e? 
Cecilia: Bai, bai. Zapatuan, nere denboran eta nere maestriak behintzat bai. Atzenengo zapatuan euskeraz eitten zebana, soka bat, narru zati bat izeten zan, zegatik nola zaren hemen kurtiderixak, soka haretan koillarra balitz bezela, haura astebarren guztian eruan bihar zeban kalian eta danian; ba haura gaizki ein zebala, euskeraz ein zebala jakitteko. Eta basarrikuak gutxiao etortzen zien eskolara, eta kalian ba beti erdera gehixao; erdeldunak be etorritta igual hemen baten batzuk. 
Kontxita: haretxekin ikisi giñutzen guk. 
Cecilia: harek eta kalekuak puxkat; erdeldunak-ta, batzuk beraniatzera etorritta. Gero langilliak-ta; gero kurtediri-abrikan be erdeldunak nausi batzuk edo etorri zien-ta; haren bittartez puxkat gehixao jakin. Gero kalekuak ze eitten zeben? Ba ala! Hari basarrikuai esan erain atzenengo orduan euskeria, eta beti basarrikon bat kordoe haura txintxiliz zebala. Orduan be ba malizia. Kalekuak beti erderia gehitxuao jakin basarrikuak baiño. Zegatik basarrikuak eurixa zanian bakarrik igual etortzen zien eskolara, zegatik bestela etxian lana ein bihar zeben, ittulan edo laguntzen edo umia zaintzen edo. 
Kontxita: Basarrittar azkarrak be ez danak. 
Cecilia: Danerakuak. 
Kontxita: Maria Irala Torrekua eta, Juanita [...] eta, matematiketan eta. Harek ez zeben faillatzen, e! 
Cecilia: Baiña harek beti etortzen zien eskolara. Baiña beti egoten zien batzun batzuk. 
- Orduan beti basarrittaren bat sokatxuakin? 
Cecilia: Bai, beti sokatxuakin. 
- Eta orduan kastigu hori ze izeten zan? Astebarru guztian e... 
Cecilia: Astebarren guztian. Zapatua eta domekia. Ia hurrengo astelenian eskolara juandakuan haura kendu eta "ya esta". Hurrengo zapaturako ba aber besten bat. Besten bat... enkajau. Hola ikisi giñuan erderaz. Ondo edo geizki, ikisi giñuan behintzat. Entendidu ez, ikisten giñuana buruz ikisi. Buruz ikisi lorituan moduan. 
Kontxita: faillau ezkero korrikia, ia ezin. 
Cecilia: Gero oin urtiekin ikasi ze esan nahi zeban. "Por lo menos" gauzaik gehixenak. 
(... ) 
Narru-ontze lantegiak Antzuolan
Agirrezabal Zabaleta, Juan Cruz; Bereziartua, Tomasa
-Kurtiderixak esan dozu lau zerela. Betidanik egon izan zien? 
- Gizaldittan harek egongo zien lau harek. Gizaldittan, e. Auskalo zenbat urtian egongo zan. Arbulu, Olaran, Telleria eta Bareño. Lau. 
- Antzuela beti izan da famosua kurtiderixengaitik? 
- Kurtiderixa horrekin famosua. 
Neskametzatik larrugintzara
Zubillaga Leunda, Bernardina
- Eta gero handikan fabrikan eskatu, lanak billau gittuan eta hementxe etxian amakin-a. 
- Ze fabrikatan hasi ziñan? 
- Olaran; edo Bareiño "primero", Bareiñonian, Bareiñonen fabrikan, eta gero harek itxi in zeban eta gero Olaranenian, handikan ezkondu nitzan. 
- Ze itten zeuein Bareiño horretan? 
- "Curtido". Narrua dana, bai. 
- Eta gero Olaran esan dozu? 
- Gero Olaranen, han be narrua. 
- Onddiok fabrika horreik martxan dagoz-do? 
- Ez, ez, ez, ez. Ya lehen fabrikia zan lekuan oin etxiak dare eginda. Harek Beasaiñera joan ziran, eta gero oin dare etxiak inda. 
- Donostian zenbat urte in zittun? 
- Donostian ez dakit ba, pare bat urte-do, ez dakit. Pare bat, hiru bat urte ingo nittuan. 
- Orduen ondiok gerra aurretik bueltau ziñan Antzuolara. 
- Bai, bai, bai, bai. 
- Ze rekuerdo dakotzu Donostiakuak? Han beti be kalera eta fango ziñain ba, egunen bat libre euko zeuein. 
- Bai, jaixan gu. Dantzara juten giñan, han be erromerixia itten zan. 
- Donostiako ze aldetan egon ziñan? 
- Hemen Mirakontxan, "Altos de Miraconcha". 
- Paraje politta. Eta zein zan nagusixori? 
- Auskalo! Ez dakit. 
- Etxe baten ez zeuen itten lan? 
- Bai, etxe baten. 
- Nagusixa nungua zan? 
- Markesa esaten zeben ta, markesa. Nagusirik ez neban ezautu. 
- Ezautu be ez? 
- Ez. 
- Eta ze lan klase itten zeben han? 
- Han lana, ba etxeko lanak. Etxeko lanak. 
- Eta markes hori ikusi be ez? 
- Markesa bai, andria e? Gizonik ez. Andria bai, señoria. 
- Hori zan markesaren andria. 
- Han orduan jente inportantiakin ibilliko ziñain, ezta? 
- Bastante, bastante. 
- Zer ziren, euskaldunak edo kanpokuak? 
- Ez, ez, kanpokuak, kanpokuak. 
- Ze itten euen, bizi Donostian edo beraneau bakarrik? 
- Erak bizi Donostian. Nik alde nebanian be han geratu ziran. Oin hilda dare horrek, asko. 
- Eta ez dakitzu nunguak ziren eurak? 
- Ez, ez. 
- Eta han zenbat denpora egongo ziñan, hiru bat urte han be? 
- Bai, halakotxen bat ingo neban. 
- Hamazazpi urtekin ya neskailla gogorra egindda... 
- Gero fabrikara, hara! "A trabajar". 
Ormaiztegitik etorritako ferratzailea
Zubillaga Leunda, Bernardina
- Zenbat urtietan egon zan perratzaille? 
- Aitta? Ez urte askuan, eztakit. 
- Baiña hori zan bere lana. 
- Bai horixe zan. "Herrero y herrador". 
- Eta zuek umetan faten ziñain hara? Behixak zela jasoten zittuein ikustera eta? 
- (Alabia) : nik be ezagutu dot. 
- A, zuk be bai? 
- (Alabia) : hori oin dala urte... ondiokan asko be ezta hori; hori egon zan tokixan dago tailler bat. Beorren loiba batek, beste anae baten semiak. Eta tailler hori haunditzeko ya kendu zeban, "La Fragua" esaten otsen horri. Baiña hori, guk idixak eta jasoten zittuenian, txikittan, gu be ikustera jun itten giñan, bai, asko gustatzen jakun. Eta oin hori egon zan tokixan ba dare ofizina batzuk, ez? Baiña bueno... 
- Hor soziedadia dau han, lehen perratokixa egon zan lekuan. 
- (Alabia) : perratokixa ez, baiña perratokixak bi tokitan euki (di) ttozue, ama. Zuk euki dozu bat Perra, Perrako goixan. 
- Perra, bai. 
- (Alabia) : Perrako goixan, baiña gero handikan Aitorren taillerrera eta jun ziñaten. 
- Bai, halaxe da. 
- (Alabia) : bi toki. Zuek etorri ziñaten, zure aitta izan zan perratzaillia baiña zan Goierrixan, eta etorri zan han zera zeukan, konpetentzia zeukan eta etorri zan Antzuolara. 
- Hona etorri ziren bizi izatera, Ormaiztegittik. 
- Ormaiztegittik Antzuolara etorritta, perratzaille jarraiketako. 
- (Alabia) : han zeguan beste bat. Orduan ez eguan birentzako, nik beoni entzunda. 
- Ni hemen jaiotakua naiz. 
- (Alabia) : orduan ez eguen Antzuolan. 
- Ganau asko euen garai hartan Antzuolan? 
- Orduan ba bastante egongo zan-do. 
- Oingo aldian bai. 
- Eta famelixan ezeben iñok urten errementari? 
- Errementari? Horretxek, hauxe, hau anaia da neria. 
- Zure anaia da hori? 
- Hau nere anaia da. Honetxek. 
- (Alabia) : oin dala bi urte-do hil da hori. 
- Horrek jarraittu otsan orduen aitten ofiziuari? 
- Bai, eta honi gustau itten jakon gaiñera. 
- (Alabia) : horri ikaragarri, animalixak eta asko gustatzen jakon. 
- Baiña perratzaille aparte sutegixa be beukein. 
- (Alabia) : sutegixa be bai. Betik diar in zejau, guretako gaiñera oin tailler moduan dagon hura, guretako guk kolokialmente berba itten dogunien, sutegira noia, sutegixa esaten jau taillerrari; oin tornuak eta dare, ba harrezkereo... Hemen gure etxeko balkoiak eta zerak be danak, erak eginda dauzke, forjan eta... nik ikusita daukat haura... 
- Barandauak-ta... 
- (Alabia) : barandauak-ta... berotu eta ikusitta daukat formak emuten, ikusitta daukat tio nik taillerrian. 
- Eta kanpaarik-ta ez euein itten holako gauzarik honeik? Kanpaak-ta. 
Baserririk baserri ganaduak ferratzen
Zubillaga Leunda, Bernardina
- (Alabia) : kanpaak eta horrek nik eztakit baiña elizako ze batzuk eta uste dot beonek dauzkala eginda ezta? Baten batek esan nostan neri, honek zure tio Inaziok dauzka eginda, lan honeik hor elizatan eta egoten dira ba barandauak eta hola? Altaretan eta hola? Uste dot (... ) 
- Puritak komentau nostan kanpaan asuntua-ta, bera oso afiziño haundixa dako kanpaakin eta hola, eta aingeru kanpaia, kanpantxua eta eztakit zer eta. Nola ba hau herriko errementari bakarra izango zan ezta? 
- (Alabia) : bai, eta gero azkenetan nik ezagutu dotenian be, beori bakarrik, bai. Eta gero azkenera, baserrittarrak behixa edo idixa-do ekarri biharrian, berau eruaten zeben baserrittara. 
- Bai erute zeben. 
- Eta baserrixan lana in? 
- (Alabia) : baserrixan lana in; badau hemen Antzuolan baserrin bat zera daukana, ganaua altzateko. 
- Uste dot zera dala, Jauregi. 
- (Alabia) : Jauregin dago altzaten dabena be bai. Ondiokan hantxe, etxetik kanpora dauke bat. 
- Orduan igual beste baserritar batzuk Jauregira eruango euein ganauak? Kalera ekarri biharrian? Jauregin dakuei orduan zeori. 
- (Alabia) : oin badauke bat Jauregin, ondiokan hantxe segitzen dau. 
- Uste dot segiuko dabela. 
- (Alabia) : ni paseora juten naiz eta hantxe segitzen dau, eta igual baserri gehixagotan be egongo da, porke gure tio baserri askotara eruaten zeben. Oin azkenera e? Lehen karo, badakizu, ganauak ekarri itten ziran, dringi-ranga dringi-ranga, baiña eske oin azkenera... 
- Bai, eta ganauak perrau bittartian ba pelukerixara fan edo... 
- (Alabia) : hori! Nik erori entzunda e? 
Jai egunetan meza eta bezperak
Madariaga Gorosabel, Kleto
- Jaixen mezia entzutzen giñuan. Gero orduan bizperak egoten zian egunero, zera, jaiero. Oin ez dao hori, baiña [ama bizperetara jun bihar izaten zan] beti. 
- Ze dia bizperak? 
- Ba, zian hiruretan, atsaldian hiruretan. Abadia juten zan korora ta kantatzen zittuen beran [...] eta... 
- Eta gero ze eitten ziñuen jaixetan, domeketan-ta? 
- Bueno, gero erromerixara Uzarragara edo norabait. 
- Giro ona eitten zebanian edo...? 
- Erromerixia zeuan lekuan, klaro. 
- Eta txarra eitten zebanian egoten zian erromerixak? 
- Kalian ibili bihar tabernarik taberna. 
- Neskak eta mutillak? 
- Mutillak bakarrik kalian. Mutillekin. Neskekin gabian. Edo erromerixan. Gero neska-aguntzera aramaittakua joten zebanian. Gero basarrin batera neska-aguntzera. 
Antzinako kanta. "Arriola, marriola.."
Lizarralde Eskibel, Justo; Manzisidor Mujika, Jose; San Sebastian Barandiaran, Avelino
-... " marriola, [kutxa la kama] , pepia, torria zerzelin, kandelak kontuak erre [dikin] , piñua pin, San Juakin, [kurutza] damatxo txikita pin". Bai, baiña aurretik mordua laga dot. 
Hemen eta Zarautzian.. eta beste hainbat kanta zahar
Lizarralde Eskibel, Justo; Manzisidor Mujika, Jose; San Sebastian Barandiaran, Avelino
Kurutza guztiak [salutza] Guazen Santikurutza Din-on, Trikilikon Saltsa fika, tortolika [deuson] aittona Martzelon krisk eta krask eta Kaxkamelon hara bera tronpeta hara kirikon. " Guri aittajunak-ta erakutsittakuak dia horrek! 
Antzinako bertsoa
Lizarralde Eskibel, Justo; Manzisidor Mujika, Jose; San Sebastian Barandiaran, Avelino
... izan dudan fama elgetarrak daukate aditzen emana [...] direla sei milla persona gaizki esana dago, gezurra da dana. 
[...] Bergaran koronela txanpaiña bota omen dituzte kalera erregatu ere bai gora eta behera hori ezin sinistu zentzuak bagera. 
Hurrengua: [Gizon...] hoiek enteratu bitez jendea [hona] etortzen da izugarri nekez mantentzen saiatu alimentu [...] [...] beharko txanpainaren partez. 
Antzinako bertsoa
Lizarralde Eskibel, Justo; Manzisidor Mujika, Jose; San Sebastian Barandiaran, Avelino
San Martin de Agirreren [eusebidadia] Hillaren hamasei, gaiñera [gordian] Mingaiñez gesto haundiak Bergarako lurrian Zeiñen ez dira ibili itxura txarrian. 
Bergaratik globo bat bota Beasaiña Egiteko asmoz sekulako hazaña Ez zaie portunatu entero bikaiña Antzuolan gelditu bizkor uste baiña. 
- A! Globuori? 
- Bai. 
... indarrak nunbait eman dizkate alimentu txarrak ikusgarriak dia jendiaren parrak oso kontentu [ez] gera Antzuolatarrak. 
- Aupa Antzuola! 
Antzinako bertsoa
Lizarralde Eskibel, Justo; Manzisidor Mujika, Jose; San Sebastian Barandiaran, Avelino
- Toreruana be bada hor, baiña ez jat akordatzen neri! Barrera ordez gehienak zeuzketaen barrikak zezenak begiratu zigun etorrita [...] egin ta kalera korrika torerua, berriz, atzetik harrika. 
Toreruak harrika, zezenak eskapo Solo batian ein du pikardia franko [... ri] jan dizka lau anega arto haiek ere norbaitek pagatu biharko. 
Antzinako bertsoa
Lizarralde Eskibel, Justo; Manzisidor Mujika, Jose; San Sebastian Barandiaran, Avelino
Ai zer pelotariak, aurrera lagunak gu gera partidua galdu degunak. 
Batek jotzen ez bazuen, bestiak ikusten ez zuen ai zer pelotak gugandik eskapatzen zuten. 
Bi. Hurrengua: Esanagaitik alkarri hi hor egon hadi Pelota ikusi orduko Luziok jo nahi. 
Utzi, utzi, hau neretzat, [ahal zuena norberetzat] Gutxi jotako penarik oraindik joan ez zat. 
Hori Antzuolan [ez dot uste nik jakingo dabenik]. 
Antzinako bertsoa
Lizarralde Eskibel, Justo; Manzisidor Mujika, Jose; San Sebastian Barandiaran, Avelino
Lau falta ta sei huts egin Ongi jo ta kinze ezin egin Tranpan [...] ziguten hots egin. 
Lau. 
Gure kontrariua sakelaria Askok beldurra dion jokalaria Gu ez gera [iñor gai] izan bera [... tzat] [Desagertuta] dao pilotariontzat. 
Bost horretxek dia. 
Antzinako kanta
Lizarralde Eskibel, Justo; Manzisidor Mujika, Jose; San Sebastian Barandiaran, Avelino
... kontuak ijittu jende hoienak nola diraden gure artian gertatu izan diranak. 
Lapurrak edo mozkorrak dira Ergelak, [gorrak] gehienak okasioko eskandalua behin ere falta ez zaienak. 
- Benga! 
Antzinako kanta
Lizarralde Eskibel, Justo; Manzisidor Mujika, Jose; San Sebastian Barandiaran, Avelino
- "... señor pitxi-itxi, gizon haundia baiño errespeto gutxi. Alkatea izan arren, ez dauka eskubiderik besteren andriari heltzeko lepotik". 
- "... ez daka eskubiderik, iñoren andriari heltzeko lepotik". 
- Irungo alkatia, señor pitxi-itxi, Gizon haundia baiña errespeto gutxi Alkatia izan arren, ez dauka eskubiderik Besteren andriari heltzeko lepotik. 
Hola kantatzen giñuzen horrek danak, e! 
Kanta zaharra
Lizarralde Eskibel, Justo; Manzisidor Mujika, Jose; San Sebastian Barandiaran, Avelino
-... batian ikusi nuen tximua kitarra jotzen haren soiñuan bi arkakusu pasadoblia dantzatzen eltxua berriz dotore jantzita [...] begira bi zorri haundi parrez eztulka itotzen. 
- Letria iguala jaukek? 
- Ez, hori holan. 
- Ez, ez, ez. Baiña hori [tximutxana] ta hori, zela hasi dozu? 
- "Egun batian ikusi nitun"... "... kitarra jotzen". Nik hola. 
- Kantau, ba! Badihardu martxan ta. 
- "... bi arkakusu pasodoblia dantzatzen. 
Eltxua berriz dotore jantzita Errefreskuak partitzen Haiei begira bi zorri haundi Parrez eztulka itotzen. "
Abadeen eragina neska-mutilengan
Gabilondo Legorburu, Juana; Gabilondo Legorburu, Modesta
- Gero bakarrik dantzan gebitzenian, zerak kantatzen jonan, Anjela [Aurrezabalguak] , [Garbitxun] ta amak, -lehelengo ez [...] ze esaten eban-: "neskatxak mutillekin ez zabizte gaizki". Ta mutil barik ibiltzen giñuztaan dantzan. Ta harek esaten zoskun hori: "neskatxak mutillekin ez zabizte gaizki", kantuan, panderua juaz harek. Ta horrek danak be, ba, entzun ein bihar izaten zittunan. 
- Ta gero konfesatzera be jun biharko ziñuen, ba? Erromerixako aldrebeskeixak eta... 
- Eta gero kongregaziñotik etara dantza ein nebalako. 
- [...] kongregaziñotik etara zeben hori. Ni sartu barik nenguan, e? 
- Eta gero, jun bihar zan aste-gunian beste zinta batekin hiru aldiz jauna hartzera. 
- Zinta berdia. Zinta azula izeten zan komuniokua edo... kongregaziñokua, eta gero zinta berdiakin. 
- Ta gero zinta berdiakin jun bihar ziñuan kastigauta. Atzera sartuko baziñan kongregaziñuan, hauraxe ein bihar zonan. 
- Haura distinziñua zonan. Ni ez nitzan sartu ta... 
- Ein neban hori. 
- Ta ze zonan, ba, kongregaziñua? 
- Hillero neska zaharrak aurretik eta gaztiek atzetik jutie illaran. 
- Juntakuak zien, e... 
- Luistarrak bezelaxe! 
- Juntakuak zittunan, ba, zerak, soltera edadetuak. Ta atzetik geiñetikuak. Luistarrak be bai ta Marian alabak be bai. 
Ta gero, Marian alabak, ba, horixe eukitzen zeben: dantzarik ez ein bihar. Eta bati esan zotsen, dihar ein zotsen batek, - harek "zu" esango zotsan, nik oin "hi" esango dotsuet: "Atzo mutillekin dantza ein ziñuan". Eskolan zebillen neska haura, baiña hamalau urte kunpliduta zeuzkan. Ta: "Zuk mutillekin dantza ein ziñuan". "Bai, baiña nere lagunak mutillekin dantza ein ta gero kafia hartzera jun zien". 
- Bera, ba... bera hori ein barikua. 
- Bera [...]. Ta kongregaziñoko jentiak holaxe zainttu bihar izeten zaben. Harek ziran zerekuek, juntakuek. Ta juntako harek zaintzen zittuen gaiñetikuak zela zebitzen. 
- Nik Ondarren ein najonan dantzan. Gaiñera, zereko, Don Isidron lehengusiña bat, moja jun zonan haura, hauraxe, Dionisio ta neure gizon zana, ein giñunan dantzan. Ta baten batek ikusi giñuzen ta hurrengo egunian diharka. Ta, ba, zintiakin jun bihar zala atzera segitze ezkero, ta, ba, ein giñuan hori be. Gaurko jiria ez zan orduen. Gu bildurrez bizi izan giñen holako gauzekin. Ta zuk esan dozuna, konfesatzera be hantxe, illaran. Sei aurretik bazeren, zazpi bazeren, hantxe illaran ta... 
- Haura distinziñua izeten zonan. 
-... gero, ba... Bai. 
- Zinta berdiakin, ba, distingiduta harek. Harek, ba, pekatarixa haura. 
- Bai, distingiduta. Ta gero: "Gehixao ez dozue dantzarik eingo? ", ta ezetz esan bihar. 
- Nahiz ta gero ein... 
- Bai, ba! Nahiz ta gero eiin. Ta, holaxe zan. 
- Holaxe zonan. 
- Holaxe zonan ta kitto. 
- Eta azkenian, zinta berdia azula baiño gehixaotan erabili bihar ixa. 
- Ez, atzera kendu. Haura atzera entregau ein biher zan. Bai, ba. 
- Eske, Ondarren be [ikusigatik] , Deskargan ta Uzarragan be ez jonen harek ikusten. 
- Ez. 
- Orduan, han aprobetxau bihar... 
- Bai, ba! Han aprobetxau bihar izeten zonan. 
- Ta atento zain egoten zien, beste lanik ez jonen eukitzen ta! Txarrak ez zien izengo, baiña horixe. 
"Gure herrian kapain bat bazan" kanta
Legorburu Gabilondo, Valentin; Narbaiza Loidi, Gregori
- Oin, hasi. 
Gure herrian [kapain] bat bazan, berak zekien soiñu ta dantzan. 
Harek jornala hiru-au kuarto arratsaldian zurruterako hura eranda sabela bero, etxera junda demandan gero. 
"Urte berri eguna ez da egun txarra.." kanta laburra
Legorburu Gabilondo, Valentin; Narbaiza Loidi, Gregori
Urte berri eguna ez da egun txarra, Kortara jausi dala gure zapai zaharra. 
"Ama datorrenian, aita datorrenian..." kanta
Legorburu Gabilondo, Valentin; Narbaiza Loidi, Gregori
Jeronimo, entzun zazu, neskatxarekin ibiltzen zera zu. 
Aita datorrenian, -nian ama datorrenian, -nian etxetik kanpora juan biharko dezu. 
Aitta datorrenian, -nian ama datorrenian, -nian etxetik kanpora jun biharko dezu. 
"Zapateros ambulantes (...) saltzen saltzen.. " kanta ezaguna
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Igarza Lizarralde, Juli; Igarza Lizarralde, Mari Carmen;
Zapateros ambulantes amigos de trabajar aqui venimos pidiendo el aumento de jornal. 
Niñas bonitas, bellos luceros, tener amores con los zapateros porque trabajando en obras finas buenas [...] habeis de gastar. 
Saltzen, saltzen txakur txiki baten karameluak "esta muy bien" esaten du konfiteruak. 
Cuando vamos a Otxandiano Santa Maña egunian tralaralara tomaremos chocolate sonbreruaren gaiñian. 
Cogiditos de la mano venimos en buena union bilbainitos y bilbainas que se quieren con amor. 
Vivan las canciones de Bilbao Que viva la alegria de la juventud la union que viva la armonia [viva] el puente San Anton y el Arenal viva las mocitas (bis) de esta capital. 
Viva nuestro gran Bilbao Y su rico txakoli Viva la merluza frita Y el bacalao al pil-il. 
Si quereis saber, yo os lo dire Cuantos corazones tiene una mujer. 
"Soy de Santurce" kanta
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Igarza Lizarralde, Juli; Igarza Lizarralde, Mari Carmen;
Una, dos, tres, cuatro, cinco, seis, siete, ocho, nueve, nueve y una diez. 
Pues suman diez. 
Soy de Santurce, bonita aldea Soy del pueblo que [gana] en las regatas y en las traineras. 
Lara-an, lararalaran... de proa a popa. 
Lara-an, lararalaran... de proa a popa. 
Si tu eres el mar que yo soy la arena y la mar me lleva (bis). 
Si a la pelota [yo] jugara Y [...] perdiera Si a la pelota [yo] jugara... 
- Oin ahaztu jata... 
"Levántate Jose.." kanta
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Igarza Lizarralde, Juli; Igarza Lizarralde, Mari Carmen;
Levantate, Jose y enciende la vela y mira quien anda por la carretera. 
Son los angelitos que van [de] carrera. y llevan a un niño vestido de seda. 
¿De quien es ese niño? Es de Maria. 
¿Donde esta Maria? Hablando con Jose. 
¿Donde esta Jose? Hablando con San Pedro. 
¿Donde esta San Pedro? Abriendo y cerrando las puertas del cielo. (bis) 
- Gure ume-enporia oso berezixe izen zan, e? Gerra-stia ta... 
- Bai. 
- Ta hori ze zan, korrua edo kantua? Tocan a misa, rezan a Dios. 
Santa Maria, madre de Dios. 
Arroz con leche, me quiero casar con una señorita de esta ciudad. 
Que sepa coser, que sepa bordar, Que sepa hacer las camas [de esta...]. 
- Horixe. 
"A la niña que está en medio" jolas eta kanta
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Igarza Lizarralde, Juli; Igarza Lizarralde, Mari Carmen;
A la niña que esta en medio quisieramos regalar unas tijeritas de oro para aprender a bordar. 
Si las tijeras son de oro me las pueden regalar para cortar un vestido que a Mari Jose quiero dar. 
A txun galakalaka txunka a txun galakalaka txun a txun galakalaka txunka a txun, gatxun, gatxun. 
Gabon kanta
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Igarza Lizarralde, Juli; Igarza Lizarralde, Mari Carmen;
Belenen sortu zaigu jainkoa arratseko gau erdian. 
Hotzez dardaraz dago gaixoa lasto piskaren gaiñean. 
[bera... bero] dezagun ta [pa emanez musuan]. 
Francoren garaian ikasitako abestia
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Igarza Lizarralde, Juli; Igarza Lizarralde, Mari Carmen;
Dime si quereis venir, vamos a la batalla. 
Vamos a defender a nuestra querida España. 
Fuera, fuera, protestantes, fuera de nuestra nacion que queremos ser amantes de la santa tradicion. 
Viva dios, que nunca muere, y su santa religion y vivan las profesoras que nos dan la educacion. 
Viva dios, viva dios. 
Mañanita de San Juan kanta
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Igarza Lizarralde, Juli; Igarza Lizarralde, Mari Carmen;
[Madrugaba Condoliros] , mañanita de San Juan, agarrado a su caballo, a las orillas del mar. (bis) Mientras el caballo bebe [...] cantar Las aves que van volando se paraban a escuchar. 
[...] mi caballo bebe, Yo sere [el...] del mar [los vientos] de la tierra y de las furias del mar. 
Desde las torres mas altas la reina le oyo cantar: "Mira hija como canta la sirenita del mar". 
"No es la sirenita, madre, esta tiene otro cantar. 
Es la voz de [Condoliros] que [...] ". 
"Si es la voz de [Condoliros] yo le mandare matar, que para casar contigo necesita sangre real". 
"No le mande matar, madre, No le mande usted matar, que si a [Condoliros] mata a mi la muerte me da". 
[...] mandaba la reina a [Condoliros] matar que le maten a lanzadas, que echen su cuerpo a la mar. 
La infantina, con gran pena, no cesaba de llorarar. 
El murio a la medianoche y ella a los gallos cantar. 
- Luzia, e? 
- Romanzia. Bai. 
Umetan irakaslearekin ikasitako abestia
Aranguren Alberdi, Maria; Aranzabal Loiti, Joxepa; Iparragirre Alberdi, Juana; Lamariano Agirre, Benito;
-Metroko makillatxo bat, eta puntan zurixa eta gorrixa ipintzen otsen. Banderatxo bat. Bi trapu puxketa, banderatxo bat puntan. Hauraxe bizkarrian hartzen giñuan eta maistriakin Ondaretik eta Antiguatik bueltia eitten giñuan hoixe kantatzen. 
- Eta zela kantatzen ziñuen? 
- Kristorenak Kristorenak gera, Kristorenak betiko izango gera. 
Kristorenak ziraden Gure gurasuak Baita ere euskaldun ben-enetakuak. 
Birau zatarrik etzan Ez Euskal Herrian Hitz egiten zanian Euskera garbian. 
Hitz egiten zanian Euskera garbian. 
Antzinako lo-kanta
Aranguren Alberdi, Maria; Aranzabal Loiti, Joxepa; Iparragirre Alberdi, Juana; Lamariano Agirre, Benito;
Lotxu ariña lo krabeliña Lotxo engañadoria, Lotxu ariñak engaiñauko dau Semetxo neria. 
Antzinako bertso zaharra
Aranguren Alberdi, Maria; Aranzabal Loiti, Joxepa; Iparragirre Alberdi, Juana; Lamariano Agirre, Benito;
Naturalezak bajau Ta tatxak agertu, Beldur naiz hil beharra Ote dan gertu Presio noiz ta nola Ez nezake neurtu Lanbide egokiak Orain zaizkit sortu Belarria gortu Ta bista agortu Ta bizkarra okertu Ta gerria makurtu, Ta halare mundu hontan Ezin aspertu. 
Umeei lo eragiteko abestia
Aranguren Alberdi, Maria; Aranzabal Loiti, Joxepa; Iparragirre Alberdi, Juana; Lamariano Agirre, Benito;
Nere maitia lo eta lo Biok egingo degu lo Zuk oraiñ eta nik gero Biok egingo degu lo, Lo-. 
Umeei lo eragiteko abestia
Aranguren Alberdi, Maria; Aranzabal Loiti, Joxepa; Iparragirre Alberdi, Juana; Lamariano Agirre, Benito;
Haur egizu lo-o-o Emango dizut bi goxo Orain bat eta bestia gero. 
Bai bai bai bai baai, Ez ez ez ez eez Ikusi nuenian nik ai zure begia iruditu zitzaidan izartxo argia. 
Antzinako abestia
Aranguren Alberdi, Maria; Aranzabal Loiti, Joxepa; Iparragirre Alberdi, Juana; Lamariano Agirre, Benito;
Sartu ezkero etxian Prenda gaiztua Honezkerio hil baiño hobe da Poltsan errial bikua. 
Esaera zaharra
Aranguren Alberdi, Maria; Aranzabal Loiti, Joxepa; Iparragirre Alberdi, Juana; Lamariano Agirre, Benito;
Pobriaren harrotasuna eta kaskarian prasia denpora gutxikuak diela. Ez dakizu? Desaparezidu. 
Umetako kanta
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Jauregi Aranguren, Enrike; Lamariano Agirre, Benito;
Kaka zuretako eta kaka neretako Gauza biharra da ta mundu guztirako Abetas jende hoiek ezin dute egin Egitten dutena ere gutxi eta ziriñ Jango baldin balute baba eta artoa Egingo lukete bai mokordo bapua
"...Peio Bizente, Bizente Peio..." kanta ezaguna
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Jauregi Aranguren, Enrike; Lamariano Agirre, Benito;
(... ) haundia izan arren deitu zioten jaio zanari Eibarren Pello Bizente Bizente Pello, Mozkorra harrapatzen dok eran ezkero. 
Joakin Ipurdi dala onena pintore ikasi dualako lanian dotore. 
"...Peio Bizente, Bizente Peio..." kanta ezaguna
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Jauregi Aranguren, Enrike; Lamariano Agirre, Benito;
Una chica en el baile Que tanto me apreto El chisme de la bragueta sin querer me salio Pello Bizente Bizente Pello, Demasa harrapatzen dok eran ezkero. 
El chico Danborena Dutela kapitan Ez dutela bildurrik Edozein tokitan. 
Pello Bizente Bizente Pello, mozkorra harrapatzen dok eran ezkero. 
Irundarrak nagusi Dira fubolian Españia guztiko Hirugarren aldian. 
Pello Bizente Bizente Pello, Demasa harrapatzen dok eran ezkero. 
Antes ran carlistas Mas de ochenta mil Ahora caben todos Debajo de un barril. 
Pello Bizente... 
Antzinako kanta
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Jauregi Aranguren, Enrike; Lamariano Agirre, Benito;
Argitasun eguzkia Basotik urten da Bere argia edonun Arin zabaltzen da Itxartu euzkotarrak Aupa euskaldun guztiak Gora gora Antxineko legiak. 
Antzinako kanta
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Jauregi Aranguren, Enrike; Lamariano Agirre, Benito;
Euzkotarrak Laister dator eguna, Laister dator eguna Sortaldetik agiri da Argi goxo biguna, Bere aurretik bildurtuta Badijua iluna, Badijua illuna. 
Errezitatutako kanta
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Jauregi Aranguren, Enrike; Lamariano Agirre, Benito;
"[Conde] Maute, cayo de un monte, tres [arrobas] y mas, a mangar y no pagar. Unos sin reir, otros sin hablar, otro mirando al cielo porque manda mi abuelo, otro mirando a la tierra porque manda mi abuela. "
Errezitatutako kanta
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Jauregi Aranguren, Enrike; Lamariano Agirre, Benito;
Txikitan, txikitan Ahuntzak arbittan. 
Txikitan, txikitan Ahuntzak garittan. 
Que hases ahi? Prakak nasai. 
Que hases tu? Prakak estu. 
Antzinako kanta errezitatua
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Jauregi Aranguren, Enrike; Lamariano Agirre, Benito;
Mekolin, mekolan de la vida vida van en el palacio de la cocina cuando todos [hay] encima. 
Arriola, marriola Kutxa la kama pipia torrian zer [zelin] Kandelak kontuak erre [bikin] Piñuakin, [zapuakin?] Karatxo damatxo txikita piin! 
Antzinako kanta zaharra
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Jauregi Aranguren, Enrike; Lamariano Agirre, Benito;
[Fixarondo, fixarondo] [La narru] Santiando santiando dir-ar, dos zaratas y el hombro rompido. 
Eskean egiteko kantak
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Jauregi Aranguren, Enrike; Lamariano Agirre, Benito;
-Eskian juteko "Larrosa-arroseta" eta honek. Eta gero beste bat esan zosten mutillak kantatzen zebena eta ez daukat dana gaiñera. Eta beste bat eskian juaten zana eta mutillak kantatzen zebena. "Hogeitalaugarrena degu abenduan". 
- A, bai, hori neskak kantatzen zeben. 
- Mutillak be bai. 
Hogetalaugarrena degu abenduan desio genduena iritsi genduan gabeko hamabiak jo duten orduan Jesus Salbatzaillia Jaio da munduan. 
- Estrofa hori da bakarrik? (... ) 
- Ez jaukak besteik orduan? 
- Eskian juteko be motxa edo... 
- Oin "Larrosa-arroseta". 
Gabon gabon seta Larrosa larroseta Jesus jaio da ta Jo daigun krisketa Belengo Portalian ate zabaletan hotzez ikaraz dago Jesus lastoetan Zapi txuri askotxo Eskatzen diguzu Nola biziko geran Erakutsi iguzu Aingeruak aidian Jangoikua lurrian Gabon gaberdiko Euzki ederrian. 
Aingeruak gera ta zerutikan gatoz poltsia badegu ta diru eske gatoz. 
(... ) -Maria donzelliak egin dabela umia-do. Baiña hori ez juen nahi izeten umien aurrian esateik. Baiña. Hori ez dotsue esan? Ez jakuen akordauko. 
San Nikolas kanta
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Jauregi Aranguren, Enrike; Lamariano Agirre, Benito;
-Ez. Hoixe pasatzen jako jentiai. Akordatzen die estrofa batzukin, baiña kantua akabatzeko... Eta San Nikolasena zela da? San Nikolas coronado Arsobispo muy honrado. 
San Bizente, San Bizente Tu hermano mi pariente Si nos dais, no nos dais Aqui no nos detengais Los pastores han venido ala puerta a velarle aleluya. 
Angelitos somos Del cielo bajamos Aqui estamos (to) dos Cantaremos dos Una limosnita por amor de dios. 
Antzinako kantak
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Jauregi Aranguren, Enrike; Lamariano Agirre, Benito;
-Kruz Errotak-ta kantau dotsue horrek? Horrek kantau erain, ardauanak eta. (... ) 
- Harena politta zera be bai: "Los siete mandamientos". Laro-aro... Ez jatzue sekula entzun horrek? Laro-aro... 
- Eta "ardauaren bentajak". Horrek eskribiduta dare, ezta, baiña... Merezi dau. Oso edarki kantatzen dittue zerak. 
Guk entzun izen jau eta gero... Bi horrek apuntau: "Ardauaren bentajak" eta "Los siete mandamientos". Hamar dituk baiña zazpittan sartzen jittuek, eta betik neska bat sartzen juek tartian. Baiña oso polittak, e! 
Uzarragako auzo-eskolan ikasitakoa
Kortabarria Antia, Ignacio
-Sasoe hartan eskola joaten ziñien? 
- Auzo-skola batera, Uzarrara juten giñustan. 
- Auzo-skolie? 
- Bai. Eta han. Lapikua eruan etxetik, amak egosi babak, ta han berotu eta jaten giñustan. 
- Jentie egongo zan eskolara joan biharrien basarrixen gelditzen zana be. 
- Etxian ba asko. Gu jun giñustan auzo-skolia, han etxetik albora jauan eta hantxe. Sankristau itten eban bat, zuan zar bat, eskola puxkat bajaukan. "Cara al sol" kantau eraiñ eta itten joskuan. 
Hizkuntzaren egoera gerra ondorengo urteetan
Kortabarria Antia, Ignacio
-Iñoiz eukin dozu problemaik euskeldune izatiagaz frankismuagaz? 
- Ez, ez. Guk erderaz ez genkixen, eta guk Antzuolan zuan herrixa, Maristak jestan orduan. Zazpirehun marista gu mutikuak giñanian. Eta nik astuan esnia eruaten najuan komentura. Guk erderaik bate ez genkixan, eta eskolan gebitzela emoten joskuen holako, anillua esaten gontsan, holako burdiña zati bat errekreo denporan. Harek bati emon eta haura azkenengo eukitzen ebanak kastigua eitten (j) oskuen, eskolaa jun eta gero kastigau. Erderaz in biha zuan eta! Maixuak eta, orduan eskola-aixuak eta edukaziño [...] eta eskola haundikuak zittuan maristak. Eta edukaziñua emuten joskuen, despedidu in bihar izeten zuan illuntzian etxera juterakuan e. Jun eta atian bere parian jarri eta: "usted lo pase bien". Esan eraitten oskuen. Ze esaten giñuan ez genkixaun. Bai ba. Ez genkixaun erderia batere ta! Batere ez. Antzuolan sekretarixuak ta abadiak jakixen bakarrik erderaz. In iñokez. 
- Iñopez? 
- Iñokez ba. 
Mutikotako okerkeriak gaztainekin ordaindu behar
Kortabarria Antia, Ignacio
-Eta gero iñoz esan dozu diru faltia zala ta zela baten kristel bat apurtu ziñun. 
- Bai. Baten han etxe bat jeuan kontran eta mutikua gaztia ni, eta han tabloiak-ta, kastilluak eindda onduan, eta beste mutiko batek esan jostan: "Txorixa jak hor, txorixa". Harrixa hartuta jaurti otxak txorixai harrixa, eta ostekaldian etxia eta kristala apurtu. Eta neskazahar batzuk bizi zittuan han, eta nik ba hanka in najuan segiduan, momentuan edo zerian eta, han etorri zuen neskazaharra: "Hermano Andres, quien ha roto el cristal? ", erderaz. Ixilik, ixilik, eta bajakixan zein izan zan eta alboko mutikuak txibatauk jotsen. "Este! " Gero ba etxian enterau zittuan eta hiru kilo gaztaiña edo eruan najittuan kristalan ordez. 
- Dirurik ez eta kaztaiñiaz pagau. 
- Gaztañiaz pagau. Ba horixe ein najuan. 
San Pedro eguneko ohitura berezia
Azkarate Agirrezabal, Jesusa
-Atzo ibilli ziñan esaten zapatuan zala arbolia ekartziana. 
- Bezperan. 
- Bezperan. Egitten zana zala... 
- Gabaz, gabaz jun, arbolia ekarri, ezta? Orduan lehenarbolia gabaz ekartzen zan, san Pedro arbolia gabaz ekartzen zan lehen. Gabaz ekarri ta gabaz ipiñi. Ipiñi be bai, goizaldera. Jentia jaikitzerako ipinitta. 
- Juten zien kuadrillak... 
- Oin azkenengo urtetan gabian ekarri ta egunez jaso. Baiña len-en gerra aurretik gabaz, ezkutuan bezela. 
Gizona: Harrapau eitten zan arbolia. 
- Harrapau eitten zan. 
Gizona: Horregaitik itten zan gabaz, permiso barik. 
- Eta juten zienak billa izeten zien edozein gazte ala... 
- Antzuelakuak? Kalebarrengo gaztiak. 
- Baiña kintuak izen biher zien ala bestela? 
- Ez, ez, edozein, edozein. Nahi dabenak. Nahi zebanak e... 
- Eta esan giñuan izeten zala ze piñu, ze arbola... 
- Ez dakit ze... oingo antzera izengo zan edo. 
- Lizarra izengo zan... Eta gero itten zala sua esan giñuan. 
- Sua. 
- Eta batzutan eitten zala plazan edo... 
- Azkenengo errekan itten zan, erreka baztarrian. Errekia zabalaua zan oin baiño. Oin kamiñua dao zabalduta. 
Erreka baztarrian eitten zan, azkenengotan. Azkenego edo bai urte batzuk. 
- Eta salto gaiñian eta ibiltzen zan jendia, saltoka gaiñetik? 
- Bueno, han hainbeste ez, ez zeuan lekuik eta baiña... 
- Bestela bai? 
- Bestela bai. 
- Zeozegatik espeziala izeten zan hori suana? 
- Nik ez dakit. Sua espeziala san Juanetan, san Juan bezperan. Eta haren imitaziñon bat izengo da, nik uste dot, haren imitaziño bezela. 
- Gero ibili giñan berbetan mezian inguruan, mezia ez zala emuten plazan. 
- Urte batzutan egon zan. Bi-iru urtetan edo, plazuelan. [...] Baiña aurretik elizan, bere orduan. 
- San Bartolome elizan? 
- San Bartolomen hasi zan hillan bost edo... "mil novecientos cuarenta", mezia emoten. Baiña haura San Bartolome egunian. [...] 
- Gero ibili giñan esaten jai-iro horretan izeten zala arbolia jasotzia hori gabian, baiña bestela bezperan dantzia be egoten zan, ez? 
- Bueno, dantza asko ez zan egoten, suak, jentia batu puxkat. Eta hamen egoten zan dantzia, danborra. Txistua ta danborilla. 
- Eta zeintzuk ibiltzen zien joten? 
- Ba len-en Santi eta Pedro. Santimonixon eta Pedro izeten zien hemengo txistularixak, bi. 
- Horrek Antzuelakuak? 
- Erak nahikua, Antzuelakuak. 
San Pedro egunean jokoak egiten ziren; musika egoten zen
Azkarate Agirrezabal, Jesusa
-Eta gero san Pedro egunian atsaldian jaixak, jokuak. Kaskara-okua eta zaku-arreria eta asto-arreria, eta beste bat izeten zan maleta-arreria. Oin ez da ikusten hori, baiña lehen asko eitten zan maleta-arreria. Zuek ez dozue jakingo... 
- Hori zer da, disfrazena moduan? 
- Bai. Maleta bat erropaz beteta ipintzen zan bakoitzai, eta gero zeiñi tokatzen jakon, harek biaje bakoitzian erropa bat jazten zeban, eta zenek bixkorren, zein bizkorren jazten zan, zein onduen, harek irabazten zeban. Maleta karreria askotan eitten zan. Oin ez, hamen ez da itten. 
- Maletako erropa danak jantzi bihar zittuen? 
- Bai. 
- Nik ikusitta daukat hori. 
- Oin-in ez da itten. Eta zaku-arreria be oin zakuak billatzia be kosta eingo litzake. 
- Eta asto-arreria be bai, ez? 
- Baitta. Eta orduan oin beste jente ibiltzen zan ala gehixao? 
- Antzera. Dozenan bat edo. 
- Dozenan bat? Orduan oin baiño gehixao. Oin bost bat lagun ibiltzen die... Eta atzo esan ziñuan aston batek irabazten zebala urtero edo? 
- Ez dakit. Ez naiz akordatzen zenek irabazten zebanik. 
- Gero esan giñuan filarmonikia be egoten zala. 
- Bai, filarmonikia... Kanpoko filarmonikista bat etorriko zan jotera, filarmonikia eta panderua, hamengo orkestia hauraxe izeten zan. Lenengo urtetan, gerra aurreko urtetan, gero dotoriao jarri zian, baiña lehen filarmonikiakin nehikua zan. 
- Esan ziñuan Antzuelakon batek be joten zebala, ez, filarmonikia. 
- Filarmonikia joten zeban Bazterretxeko Alejandrok. Baiña beti ez, batzutan haura izeten zan. 
- Iraustako iñor... 
- Iraustakuak dulziñia, dulziñia zan haura, ezta? Iraustako Benitok joten zebana ze zan, dulzinia? Harek be joten zeban batzutan. 
Kanpoko gazte asko Antzuolara San Pedro bezperan
Azkarate Agirrezabal, Jesusa
-Dantzan herrikuekin eitten ziñuen? 
- Herriko eta kanpoko, kanpokuak etortzen zien, oin baiño gehixao kanpokuak etortzen zien. Herriko eta kanpoko. 
Jentia bastante juntatzen zan. 
- San Pedrotan ez zan izeten landarak etxez etxe aldatzen ibiltzia eta? 
- Bai, tiestuak eta. Iñun baldin bazeren bentanetan eta, jentia barrura sartzen ibiltzen zan, kanpuan gelditzen bazan, toki batetik bestera aldatu eta hala ibiltzen zien tiestuak. 
- Hori ze ohittura da, nundik etorrittakua? 
- Oinddio be San Pedro bezperan barrura sartzen ibiltzen ga, porsiakaso. Hoixe, akordatzen bada baten bat. Ez dakit zegatik izengo dan, kostunbre. 
- Eta arboliakin zeoze hola pasau danik edo badakizu? 
- Ez, ez jat akordatzen. 
- Hola ezkutuan ekartzen zan igual harrapau edo. 
- Urte baten hankia ez zeban apurtu Juanito Santiagonekuak? Arbolia ekartzerakuan ez zan? Ez? Besten baten izango zan. 
- Haura ekartzia be ez zan lan makala izengo. 
- Ez, erreza ez. Illunpian ekarri bihar. 
- Eta ixotzeko eta be gabez eta horrela, ondo arreglatzen zien horrek? Iez ixeixa jausi ein jakuen eta. 
- Eta esan giñuan ipintzen jakola goixan zeoze, koroia edo. 
- Bai, koroia, lorekin einddako koroe bat eta gero itxulapiko bat. [...] 
- Erak ipintzen zittuen? 
- Ein be bai. 
- Arbolak ekartzen zittuen igualak? 
- Ez. Aurretik eindda egoten zan haura. 
- Eta hori zeiñek itten zeban? 
- Neskak. 
[...] 
- Eta asto-arreran neskaik eta ibiltzen zan? 
- Ibiltzen zan Akilloko bat, irabazi ein zeban urte baten. Akillokuak, eta gero repetidu ein zeban baiña berriz ez zeban irabazi. 
- Astua aldatuko zotsen edo zeoze. 
- Lelengo premixua irabazi zeban urte baten. 
- Izengo zan orduan neska batek irabaztia karreria ta... 
San Pedro eta San Juan, jaiegunak
Azkarate Agirrezabal, Jesusa
-Bazkaixak eta egun horretan zer? 
- Ez zan eitten, ez. Bakoitzak berak. Oin bezela ez. 
- Jaixan zeoze espeziala edo preparatzen zan edo... 
- Ez. Etxian eingo zan baiña bakoitzak berak. 
- Eta ez zan gero eitten arantzan bat atian ipiñi San Pedrotan? 
- Hori San Juanetan izeten zan. San Juan goizian, San Juan goizeko... , zela zan be... , Artolaneko Ximonen aittajana zanak urtero eitten zeban biaje hori, ekartzen zeban atian ipintzeko san Juan goizian. San Juan goizeko izotzakin (ihintzakin esan nahi dau? ) batutako lora bat izeten zan. Ez dakit zein izeten zan. Bere izena zeukan lora horrek. Ez dakit zein. 
- San Pedrotan ez zeuan holako ohitturarik? 
- San Pedrotan ez. 
[...] 
San Pedro eta San Juan eguneko ohitura zaharrak
Azkarate Agirrezabal, Jesusa
-Eta gero atzo be ibili ziñan esaten kanpotik etortzen zanian jendia bizikletetan eta etortzen zala. 
- Bueno, batzuk, oin bezela kotxeik eta ez zeuan. Oiñez edo bizikletan o. 
- Rarua eitten jat bizikletan, orduan egongo zien kamiñuekin ez zan erreza izengo. 
- Bueno, antzera bizikletan ibiltzeko. Errezao. Oin errezao edo nekezao, trafiko gehixao. 
- Bai baiña kamiño hobia, zulo barik. 
- Kamiño hobia bai. 
[...] 
- Aurretik hasten zan, mutil gaztiak, umiak-ta aurreko egunetan batzen ibiltzen zien ordurako eukitzeko. 
- Eta edozer gauza izeten zan batzen zana? 
- Ba mendixan billautako sasixak-ta, ahal zeben dana, erretzen zan dana. 
- Eta neskak ez ziñuen eitten holakoik? 
- Ez, ez, mutillak izeten zien itten zebenak. Mutil gaztiak. Izengo zien akaso neskak be eren artian. Gehixenak gaztetxuak, mutikuak. 
- Akordatzen jatzu kantun bat ordukua, dantzan eitten ziñuena edo abestu eitten ziñuena? [...] 
- Kantuan ez zan itten orduan. Bueno. Panderua jotzen zebanak trikitixa joten zebanian kantatzen zeben, baiña gero joten zeben beste pieza batzuk, pasodobliak eta habanerak eta beste pieza batzuk. Orduan oin bezela kantau ez zeben eitten. Soiñua jo eta jentiak dantza ein. 
- Eta habanerak eta be bai orduan. 
- Orduan modan zeuan. 
- Tablaurik ez zan ipintzen, ez? 
- Bueno gerora bai pixkat e, txikixa. Oin bezelako haundixak ez. Keba. Halako tabla batzuk eta hutsa, zeoze. [...] Gauza haundik ez. 
- Baiña musikuak egoten zian ala? 
- Ez, ez, ez. Lelengo pare bat hiru bat altuena, filarmonikia joten zebenak bat, bi... , buena bat joten zebana eta gero panderua. Bi filarmonikari bazeren nahikua. Gehixao ez zan, oin bezelako tablaurik ez zan bihar orduan. Holaxe, puxkat altutzeko tabla batzuk eta kitto. 
- Eta erropak eta hola, zela juten zien musikuak? 
- A, erenakin. 
- Diferente... 
- Diferenteik ezebez. Betiko antzerako jantzixa. Diferenteik ez. 
- Asto-arrerako premixuak eta be han egoten zien? 
- Bai. Han bertan mahai bat ipiñi, mahai bat eta premixuak eta hantxe. 
- Akordatzen za zeintzuk izeten zien premixuak? 
- Ez notsuke esango irabazteilliak ze... 
- Ze izengo zan? 
- Dirua edo "generalmente". 
- Orduan ezingo zan diru asko ipiñi. 
- Ez, asko ez. Premixo asko ez zan izeten. "La honrilla". 
San Pedro arboliaren inguruko azalpenak
Azkarate Agirrezabal, Jesusa
-Horrek jaixok zeiñek antolatzen zittuen, auzoko lagunak edo? 
- Bertako jentia izengo zan, auzokuak; baiña oin aiña diru ez zan egoten, batu be ez oin aiña eta. 
- Auzoko bazkairik orduan ez zan eitten? 
- Ez zan eitten, ez. 
- Astia zihar tokau ezkero jaixa, orduan itten zala. 
- Bai, San Pedro eguna jai izeten zan beti, beti jai izeten zan San Pedro, oinddio puntura arte. Oin Zapatura aldatzen da, baiña lehen bere egunian. Lehen jai izeten zan eta. 
- Jai izeten zan [...] 
- Ez, San Pedro zan hogeta bederatzi. 
- Bezperan jai izeten zan? 
- Ez, bezpera aste. Illuntzian batuko zan jentia. Bezpera aste eta gero hurrengo hogeta beratzixa jai, hauraxe jai. 
- Ze esan dozu, bezpera aste? 
- Asteguna. "Veintiocho", hogetazortzi asteguna izeten zan. Eta hogeta bederatzixa jai. 
- Eta jaixa hasten zan zortziretan edo bederatzixetan edo... 
- Edo lehenao igual. Orduan hamaikak hamabittarako erretirau eitten zan jentia. 
- Baiña orduan oso illunetan ez zien juten arbola billa, ze oin udan beranduao illuntzen dau, ez? 
- Hamaikak hamabixak illun egongo da. 
- Arbola billa juteko orduan. 
- Orduantxe arbola billa. 
- Orduan asko luzatuko zan, ixo arbolia eta. Ala jendia aurrian ez zeuala ixotzen zan? 
- Hoixe ba, jendia juten zanian, jendia erretirauta gero. Bueno, harek jun orduan hamarrak aldian, eta arbolia ekarzera izengo zan ba goizaldia. Sartu be orduantxe. 
- Eta edozein lekutatik ekartzen zan? 
- Aurretik kotejauta eukiko zeben nun zeuan onena baiña. [...] Hartu eta ekarri. 
- Edozeiñen basotik? 
- Edozeiñetik. 
- Eta gero horrek ez zien saltzen arbola horrek, ala bertan gelditzen zien? 
- Ez dakit saltzen zien, edo saltzen bazien be... dirua nun gastatu egongo zan. 
Kanpandorreak su hartu zuenekoa
Arin Kortabarria, Angeles; Larrañaga Enekotegi, Martina; Lezeta Unzueta, Jose Luis
- Gu genden elizan eskolatik bialduta dotriñan, orduan dotriñia emuten zan eta abadiakin, elizan bankuetan jarritta, eta beste kuadrilla bat egoten zan, orduan bi-iru kuadrilla egoten zien, elizatik albora ba Aksion Katolikia dago beste lokal bat, eta harek ba pasua dauka elizara, elizatik Aksion Katolikara, ta hamaika terdiak inguruan zan hori, eta puf, jausi zan eta guk dana argixa ikusten giñuan eliza barruan, dana nik ikusten naban ba garran moduan dana, bentanatatikan zela [...] Gu antxintxika, korrika edo zela esaten da, Aksion Katolika aldera, eta harek berriz elizara. 
Bai ba, han enkontrau giñan erdiko pasilluan, eta bueno ba pasau zan haura, kitto. 
- Oñaztarri bategatik sua hartu zeban? 
- Ez zan, ez zan, garran moduan zan haura, sua goixan kanpantorrian hartu zeban sua, baiña garran moduan ikusi zan ba barruan Garran [...] argittasuna zela eitten daben, argixa joan eingo zan momentu haretan eta gero ba argittasuna zan. Eta ba gero kanpora urten giñuan, eta kanpora urten giñuanian ia txingorrakin zuri-uri eindda. 
- Zer zeuan, egun guztia eurixa ala? 
- Ez, ez, ez. Egualdixa ba gaurko modukua, zaparrada batzuk eta botatzen zittuan eta trumoia eta. [...] haundi samarra-ta. 
- Eta kanpuan? 
- Bai, txingorra, txingor-aparradia, txingorra ari zan. Oiñeztarri harekin eta tromoe harekin, eta zaparraria etorri zan moduan txingorra ein zeban. Gero kanpora urten giñuan, eta ia ordua zan eta begira egon eta atertu zebanian ba bazkaittara etxera. 
- Beori bakarrik amendau zan sua ala, eurixakin? 
- Bonberuak etorri zien. Bonberuak etorri zien baiña ezin zeben emendau. Hain goixan zela zeon, goiko teillatua [...] baiña ez zien aillegatzen ura hara botatzeko. Eta bueno, gero ba geratu ein zien, laga ein zotsen erretzen puxkat ba peligrua zainttu berakua eta laga ein zotsen eta barrua erre zanian emendau zan eta kitto. 
- Nundik etorri zien bonberuak? 
- Ez dakit bonberuak nun egongo zien edo, Eibarren egongo zien edo. Igual Oñatin artian ez zan egongo igual. 
Eibartik seguru asko. 
- Zenbat jende zendeten orduan hor barruan? 
- Hor barruan? Zenbat egongo giñan ba, gutxienez hogeta hamar bat inguru egongo giñala edo gehixao. 
- Eta edadia gotxi gorabehera? 
- Hamabi urte inguru. Urtebete bi goittik beheti, hamaika-amabi. 
- Susto ona hartuko ziñuen ba. 
- Sustua pasau zan. 
- Pasau bai, baiña momentuan... Asmau ziñuen ze zan haura hola ikusitta? 
- Gero kanpora urten giñuanian bai, txingorrakin... ba trunboia [...]. Ordurako entzunda genden trunboia zela izeten zan, oiñeztarrixan ondorian trunboia [zela izeten dan] , baiña sustuakin bakizu, kortauta egoten da. Eta arratsaldian ba oiñ eskolia berrixak dare baiña lehen zaharra eta altua zeon eta bentanati begira egoten giñan. Mutikuak badakizu, ihesi o lokesea, eta gurutzia [jausten] ikusi giñuan. 
- Gero jausi zan gurutzia? 
- Bai, atsaldian jausi zan gurutzia. Erre zanian. Erretzen, erretzen, erretzen inddarra joan eingo jakon eta ba behera jausi zan. 
- Eta hori ze ordutan izan zan? 
- Hamaikak terdiak inguruan, gutxi gorabehera hamaika terdiak, hamabixak laen gutxiao. 
- Eta gero atsaldian jausi zan gurutzia. 
- Arratsaldian jausi zan gurutzia. Ondiokan elizan ikusten da zulo bat, gurutzia teillatuan sartuta geratu zan, han geratu zan goixan elizako teillatu gaiñian. 
- A, ez zan barrura sartu? Teillatu gaiñian jausi zan? 
- Teillatu gaiñian geratu zan. 
- Eta oindio ikusi eitten dala markia esaten dozu? 
- Nik uste dot baietz. [...] Elizan kanpandorrian alderdittik, eliza barrenaldera, koruan goixan. 
Kanpandorrea
Arin Kortabarria, Angeles; Larrañaga Enekotegi, Martina; Lezeta Unzueta, Jose Luis
- Eta gero arreglatze kontuak eta zela, noiz hasi zan? 
- Hori enpresa batek hartu zeban. Ni akordau eitten naiz zela eitten ibili zian, enpresa batek hartuko zeban, eta aldamiñuak ein zien buelta guztian eta ba, lelengo kendu [...]. Nik hamabi urtekin ba zela... 
- Ba igual akordatzen za detailliekin-do. 
- Detailliak bakarrik ba aldamiñuak ikusten ziela han, eta gero aldamiñuakin ba hormigoiakin ein zeben berrixa, lehengua kendu, zaharra kendu eta gero berrixa ein. Geratu zana plataformara arte kendu ein zeben. 
- Zaharra baiño haundixuaua ez da hau, luzetxuaua? 
- Ez dot nik pentsatzen. Ez dabe diferentzia haundirik izengo. Zeoze igual izengo da baiña hori ia nik ez dakit. 
Zaharra igual izengo zan ba harrizkua zela zan ba zabalago. Hori be harrixa da baiña beste harri kolore bat zeukan orduan. 
- Diñue kanpaian aldia edo lenguak ez zeukala edo txikixaua zeukala eta honek haundixaua. Argazkixan ikusten danez. 
- Hori balitzake. Gero haundixaua igual eingo zeben ba kanpaian gaiñian han deskansillon bat edo eukiko zeben eta han geratu edurra edo geratu zela eitten zan ba txaflana botako zeben behian. Ikusten da han behian zela txaflan bat daukala, haura izengo da ba edurra ta geratu ez dain. Uniko holako zeren bat euki leike. 
- Eta beste ezer ez zan apurtu elizan zerakin. Kanpantorriak bakarrik hartu zeban? 
- Kanpantorriak bai, kanpantorriak hartu zeban bakarrik. Elizan ez zan surik izen, kanpantorrian egon zan sua bakarrik. 
- Denpora gutxixan egongo zan baiña. 
- Haura eskillaran bera sartu zan, eskillaria horrek egurrezkua zeukan. Kanpantorria barrutik gora, egurra, harek hartuko zeban sua. Eta harek hartu zebanian ba orduan hara ezin jun ez zaon juteik. Sua hartuko zeban-ta. 
- Oin goraiño dao baitta eskillaria? 
- Ixixa goraiño. Goiko kanpae txikittaraiño dao, goiko kanpaiak baiño gorao dago eskillaria, gora paretan eskillaria. 
- Eta lehenaoko kanpandorria izengo zan oinguan antzerakua, supongo, ez? 
- Oinguan antzerakua baiña koloria zeukan ba oin behian dauan kolore hortaikua. 
- Bai, illuntxuaua. 
- Kanpaiak eta erlojuak eta lehengo beste dare oin? 
- Bai, erlojua eta kanpai horrek lehenguak dia. 
- Ez zeban hartu beste... puntiak bakarrik-do? 
- Puntiak bakarrik, puntiak beheko plataforma arte bakarrik. Gero erretzen lagatzen zotsen. Asike han kanpaiak daren haura ta haura lengo zarra da dana. Kanpai haundi horrek daretzen, erlojuan gaiñian daren kanpaiak, haura lehengua da dana. Hori Jexusek, aguazillak esplikauko dotsu dana, harek badaki... 
- Ez naiz egon harekin. 
Doktrina eta Acción Católica
Arin Kortabarria, Angeles; Larrañaga Enekotegi, Martina; Lezeta Unzueta, Jose Luis
- Dotriñara ze zan, katekesisan antzerakua-do? 
- Orduan dotriñia izeten zan ba gaurko aldian diferentia. Lengo dotriñia ba aittaguriak eta hartaiko danak. Errezuak zela ein bihar izeten dan eta ba hoixe. Holakua izeten zan. Gero komuniua zela izeten da ba komuniua orduan preparau eitten zan. 
- Konfesatzen harrapatzen bazotsuen baten batek gizurretan zebiztela-ta. 
- Konfesau ez zan orduan eitten. Haura zan dotriñia bakarrik. Eskolan egon eta eskolatik bialtzen zeben elizara. 
- Astian zenbat aldiz hori? 
- Egunero uste dot. 
- Egunero eitten ziñuen? 
- Bai. Egoten zan orduerdin bat edo gehitxuao eitteko. Igual egunero. Horrekin ez naiz konturatzen. Egunero ez zan izengo, ze kategorixa diferentiak egongo zien, zarrauak eta gaztiauak-ta; igual astian bi aldiz edo izengo zan? Txandauaz, holako bat. Ez naiz akordatzen egunero juten giñanik edo ez giñanik. Hori ia... 
- Eta ze apaizekin zendeten, akordatzen za? 
- Joe, don Leandro bat, zan, hilda da; eta bestaldian ez dakit zein egongo zan. 
- Don Leandrokin zuek zendeten? 
- Bai. 
- A, eta gero Accion Catolican beste batzuk zerela. 
- Beste kuadrilla bat. 
- Harek beste apaizen batekin egongo zien. 
- Harek beste apaizen batekin egongo zien. 
- Zeintzuk zien ba Antzuelako apaizak? 
- Don Bartole be bazeuan eta, gero jun zan haura hemetik baiña. 
- Orduan hemen Antzuelan abade bat baiño gehixao zeuan, ezta? 
- Bai, gerotxuao be bai, bi abade. Orduan bi zeren, gero bat jarri zan. Handik laister bat, horrek ezkutau zienian, jubilau zienian. Don Leandro jubilau zanetik uste dot nik bat egongo zala. 
Kanpandorreak sua hartu zuenekoa
Arin Kortabarria, Angeles; Larrañaga Enekotegi, Martina; Lezeta Unzueta, Jose Luis
- Eta akordatzen za justo haura entzun ziñuenian edo ikusi ziñuenian apaizak zeoze esan zeban? 
- Keba. 
- Edo zuek, baten bati zeoze erten jakon barrutik. 
- Instantaneo izan zan baiña. Ba zarata bat, geuk pe ez zekigun, badakizu, sustautakuan txilixua edo zeoze eitten danian, ba guk pentsau giñuan ba hobiao izango zala "Accion Catolicara" jutia tokau jakun guri, kanpora urtetzia baiño hara barrura, bestiak zela han zeren ba igual ba haura akordauko jakon abadiai be, hara juatia, eta bestiak ba handik bestaldera elizara etortzia. 
- Eta handik be ikusi ein zeben, "Accion Catolicatik". 
- Igual-gual, hori danetik ikusi leike. Kristala zeon tokixan ba atzekaldian gar baten moduan zela izen zan ba handik argixa. Pararraiosa gaiñera haren alderdira zeon. 
- Pararraiosa? 
- Pararraiosa, pararraios. Funtzionau zeban o ez zeban, ba hara zeuan. 
- Pararraiosak ez dau ba, se supone "raiuak paratzeko" ez dago ba? 
- Baiña puxkan bat jodiduta badago, segun. 
- Pentsatzen jata hain rarua... 
- Pararraios esaten da ba, oiñeztarrixa hartzen dau eta haura subterraneuan egon bihe dau, goittik behera kable bat edo "lo que sea", lurpera sartzen da, eta lurpera sartzen danian ba "ya esta". Baiña han etorri bihar dau. Baiña izen bazan momentu bat ba harek ez zebana hartu edo "lo que sea" ba, momentu bat pasauko zeban kanpantorre barrutikan hain bixkor eitten dabe horrek, oiñeztarrixak, eta gero sartu eta behera jungo zan igual. 
- Eske graziosua da... 
- Eta gero eskola aurrian, elizian hemetikaldian han mutikon bat jausi edo ein zala esaten zeben; guk ez giñuan ikusi, sustuakin be igual, ezta. Baiña ezer ez zan pasau. 
- Eta beste iñun ez zeban jo beste oiñeztarrin batek-do? 
- Ez. Oiñeztarrixak hemen mordua izengo zien baiña harek beste nunbaitten jausiko zien, beste nunbaitten sartuko die eta kitto. 
- Eta gerora entzun da oiñeztarrin batekin zeoze erre danik Antzuolan hola... 
- Bueno, segun, erre, basuak eta bai. Basuai emon izan jao sua. Igual [...] joten dau, eta zorua sekua baldin badao, arbola baten sartzen da eta igual behian sua lagatzen dau. Eta gero ia handik sua sartzen da. Hori bai, hori ikusi izen da. 
- Noiz eta akordatzen za? 
- Hori ez da sarri eitten. Zuk basotan eta leku askotan piñuak igartuta ikusiko dittuzu. Harek oiñeztarrixak igartu dittu. 
Igual oiñeztarrixa sartzen da eta arboliai eitten jao bi'e bai edo hiru eta juten da ba barruan behera. Eta gero arbola haura sekau eitten da. Harek laga jaon zerakin, harek laga daben enfermedadiakin ba kitto haura sekau itten da. Eta bixkor gaiñera. 
Neska-mutilen arteko banaketa eskolan, doktrinan
Arin Kortabarria, Angeles; Larrañaga Enekotegi, Martina; Lezeta Unzueta, Jose Luis
- Orduan bazkaltzera eta joaten zan etxera ala? 
- Gu etxera juten giñan bazkaltzera. Gero eskolara atzera atsaldian ordu bittan. 
- Eta hortik zihar izen zan, ordubixak aldian izengo zan haura jausi zanian? 
- Haura jausi zanian hirurak ingurua, geruao. 
- Dana parian tokau jatzuen zeuei, beste iñor ez da egongo holaxe pare-arian. 
- Nerekin batera zerenak be danak hantxe zeren. Hori halaxe tokau zan. 
- Ze maestrokin zendeten akordatzen za? 
- Ez, ni idea. 
- Señorita Edurnekin ibilittakua za? 
- Ez. Haura hor ibilli zan baiña haura gerotxuao, gu maistruakin ibilli giñan. Don Satur. Señorita Edurne ezautuko dozu hemengua dalako. Baiña don Satur ez dozu ezautuko. 
- Don Satur? 
- Don Satur. Beste bat don Antonio zan mutillena. Mutillendako gizonezkuak zeren eta neskendako emakumezkuak. 
- Gaiñera aparte. Orduan igual neskak ez zeben ikusiko be eingo... 
- Ez, gu mutillak egoten giñan bakarrik eskolan'e bai eta dotriñan'e bai. 
- Orduan mutil pribilegiauak izan ziñaten, neskak [ez zitezela] enterau. 
- Enterauko zien. 
- Gero. 
- Egongo zien eskolan harek'e. Orduan elizan mutillak zeren. Orduan neskak eta mutillak separao. 
Natibitate eguneko bazkaria
Arin Kortabarria, Angeles; Larrañaga Enekotegi, Martina; Lezeta Unzueta, Jose Luis
- Eta gero Natibittate Egunian bakillauan ordez oillaskua edo igual. Horrek basarrixan egoten zien-ta. 
Oillaskua-do. Eta benga konpota y turron... 
- Ez zan pastelik itten etxian, ezta? 
- Ez, ez, ez. Guriña eta intxaur-altsia. 
- Bizkotxoik eta holakoik etzan itten. 
(... ) 
- Guriña itten zan, eta intxaur-altsia, eta konpotia, horrek. Guriña akordatzen naiz jaten zala Urteberri egunian eta Natibittate egunian eta hola. 
- Hola esaerarik edo badago Urteberrixai buruz edo Gabonetakua? 
- "Urteberri zarra berri" edo badaukazu ba zuk. 
- Zela da hori, "Urte berri... 
- Zaharrak berri". Horrek esan nahiko dau ba zela hamabost egunian egoten dan Gabon usaiñakin, "con extraordinarios", zeoze, "dentro de, con" intxaur-altsa "o, con menbrillo o konpota o", ba gero ba berriz be [...]. 
San Esteban eguneko ospakizunak; Gabonak
Arin Kortabarria, Angeles; Larrañaga Enekotegi, Martina; Lezeta Unzueta, Jose Luis
- Erregen Eguna pasatzen danian ze esaten da, esaeraik badago? 
- Eta zuri esan dotsue San Esteban... 
- San Estebantxe, lehen letxe. 
- Idazteko be larri, ez dakit zela idatzi bihar doten hori. 
- Jokuan eta zela itten zan eta? Orduan jokuan itten zan. Gabon gabian auzokuak eta etxetakuak juntatzen zien gabian etxen baten, eta hola etaratzen zan mahas-asak eta pikatzeko turroia eta, turroia ez, zauana, gailletak-ta, gero jokua. Baiña kuadrilla haundixak etxetan! Eta gero zela bakaziñuak egoten zien... 
- Errondan. 
- Gabon zaharrak arte segi itten zan gabetan eta juntatzen, atsaldetan eta. 
- Errondan esaten jakon. 
- Ez, guk errondatara ez, guk esaten gontsan... Auzokuak juntatzen zien beti. 
- Ba errondaria, errondia, "gaur errondia nun ingo juau"? 
- Eta gero astegun hortan aste hortan be jokuan iten zan. Astian be segi itten zan jokuan itten hola atsaldetan edo, osea juntau ta... 
- Zihero jokuai emunda. 
- Ez, jai bezela izeten zan. Gero Erregenetan erregaluak eta gurian, behin edurra-ta ni akordatzen naiz, erregalo asko ez zan egoten, mazapoia izeten zan, mazapoi biribil hori konfittakin izeten zan, holakon bat eta zera eta astuan... [...]. Eta barruko erropan batzuk igual, eta erregiak pasatzen ziela esateko, astua etara, markak in, hartu zaltaittik korotzak eta ipini, eta gu mutikuak: "mekauuen, erregiak pasau dia ta... ". Gero, ze egunetan zan? , egun bat zauan goizian gure amak emuten zoskuna anis kopatxo bat eta gailleta batzukin ohera etortzen zan repartitzen. 
- Hori izengo da txokolatiana esan dozuna zuk, ez? 
- Hori hogeta bostian, Natibittate egunian, hogeta bostian. 
- Natibittate esaten zan "ase ta bete". 
- Etorzen zan bandejiakin, akordatzen naiz kopatxo batekin. 
- Horrek esan dabena, obera eruaten zan, guretan txokolatia. Gero amortzua be dezentia ingo zan, diferentia beiñepein; gero bazkaixa ba, bazkaixa be bai, eta gero atsaldian egongo zan eta gabian be igual gero ta. 
- Ase ta bete. 
- Bai, orduan esaten zan: "jan hori, jan hori". Natibittate eguna dala ta, Natibittate egunian ase ta bete. Eta gero San Estebantxe, len letxe. 
- Urte berrixandako ez dago orduan holako esaerarik. 
- Ni ez naiz akordatzen. Ines ez za akordatzen? 
- " Urte berri zoruak igarri". Bueno, "eso es por el cielo". 
- [...]. 
- Saludua bai "Urteberrion". Ez dakit zer, "Zarrak berri". 
- "-Ze berri? -Zarrak berri". 
- Hori ointxe be usatzen da, ointxe be. 
- "Zer berri, zarrak berri, arrabixagarri". Hori baten batek asmauko zeban. 
- Edo "amorragarri" edo "arrabixagarri", segun ze. 
Errege eguna
Arin Kortabarria, Angeles; Larrañaga Enekotegi, Martina; Lezeta Unzueta, Jose Luis
- Orduan Errege egunian zapatak brilluakin ipiñi bentanan eta gero erregalua zain. 
- Erregalua ba iketza igual. 
- Iketza ipintzen zan? 
- Bai, batzutan ya lo kreo, entzunda behintzet. 
- Ene, fulanai iketza ipiñi jauela eta. "Asi como, no se pues, como hazaña o". 
- A, eta gero zuen artian be komentau, ikatza ipiñi jauela... 
- Bai, bai. Zuri ze ipiñi dotsue? , honbre, alkarri lagunak. 
- Eta barre eta holakoik eitten zotsen iketza ipintzen zotsenei? 
- Seguru baietz. Bueno... 
- Zapatak garbitzeko ta ilusiñoik haundiña. 
Gabon gaueko "erronda" eta natibitate eguneko ohiturak
Arin Kortabarria, Angeles; Larrañaga Enekotegi, Martina; Lezeta Unzueta, Jose Luis
- Eta gero, kalian ez dakit, baiña basarrixan errondara joaten zan. Honbre, jokura, jokura. Auzuan lagunak gizonak, mutillak eta ezta? , eta etxen baten ba jokua. "Gaur errondia eingo juau, halako etxetan eingo juau gaur errondia". 
- Errondia zer da, juntia-do? 
- Oin gau-asa. Hori izengo zan, errondia esaten zan, "ronda". "Que es ronda"? 
- Ronda tabernan ibiltzen da, "una ronda", "un trago"-edo. 
- Hori bai. 
- Eta zela tabernaz taberna juten dan horregaittik igual izengo da, leku batetik bestera jute hori. 
- Urtero diferentera juten bazan, errondia horregatik izengo zan. 
- Basarrixan "aurten geurian eingo juau errondia", eta halaxe. Eta gero goizeko seiretan mezia egoten zan, goizeko seiretan egoten zan mezia. 
- Hori hogeta bostian? 
- Natibittate egunian, goizeko seiretan. Mutillak han errondan ibilitta mutillak edarrak egongo zien elizbarrenian. 
- [...] 
- Ze? Gau guztian egonda, erango zeben botillan bat edo zeoze. Don Euxebio konfesonarixo ertenda hasarre. 
Jolasian gaztiak. Gero harek jungo zien obera. Gero Natibittate Egunian ba bazkaixa, bazkai ona orduan be. 
- Orduan be egoten da bazkairako zeoze ona, tradizionala egoten zan? 
- Bai, bazkai diferentia izeten zan. 
- Oillo paren bat edo hil eta, oillua saltsan eta, oillo-aldia, oillo-opia ta. Ta gero besteik ze jango zan ba? 
- Nik ez dakit ze jaten giñuan be. 
- Oillua bai beiñepein akordatzen naiz ni. Ta oillo-opia be bai. Orduan entremesik eta esparragoik eta guretan ez zan egoten beiñepein. 
- Keba! 
- "No habia". Pate eta hola pentsau be ez. Langostinuak eta honek pentsau be ez. Jango giñuan ba oillo-aldia, oillo-opia lelengo ederra. [...] Zopia tapiokiakin edo. 
- "Con trocitos de pan tostao". Eta gero ba berriz be ba oillua saltsan. Eta aste guztian ez dakit legatza edo zeoze jaten giñuan. 
- Ni ez naiz akordatzen janakin. 
- Turroia, turroia etaratzeko desiatzen, oillua saltsan lagata. Oillua saltsan jaten zan. 
- Bai, lehen saltsan jaten zan asko. Orduan be konpotia igualekua eingo zan. 
- Bai, konpotia, intxaur-altsia eta turroia. Guriñak'e bai, guriñak, "flanes". Horrek aspaldikua da, gure denporakua da, "flanes". 
- Guriñak esaten jakue horri? 
- Guriñak esaten gontsan guk. Orduan eitten giñuan, eitten zeben, oin indibidualak eitten dien bezela, orduan haundi bat. Bai, horixe, guriña, eta gero afaltzen be ez dakit ze, horretxekin ez naiz akordatzen. 
(... ) 
- Eta lelengo, Natibittate goizian bat jaikitzen zan eta txokolatia itten zeban eta bestiai obera eruan txokolatia. 
Natibittate goizian hori. 
- Hori mezara juan aurretik? 
- Bai, bai. 
- Goiz jaikitzen ziñaten. 
- E, baiña mezak gero be egoten zien, hamarretan be egoten zan mezia. 
- Baiña seiretan juten ziñatenian... 
- Errondan ibiltzen zienak. Juergan ibiltzen zienak. 
- A, klaro, harek goizao jun bihar, bestela e. 
- Gero etxian geratzen zienak jokuan eitten zanian. Sekula ostian ez bada be jokuan orduantxe. Eta gero horixe, txokolatia ohera. 
- Hori basarrixan, guk kalian ez. 
- Basarrixan jaikiko zan ama edo baten bat eta harek ein biher danei. Gero jaiki hari nahi bon, txokolatia hartzia nahi bon. Eta gero bazkaittan be horretxek danak, buena sopa, oillua eta beste zeoze jango zan, no me acuerdo yo. Gero guriña be bai. Gero ba ez dakit zer, eta gero ba afaixa be eingo zan diferentia. 
Erromeria Uzarragan
Lizarralde Jauregi, Jose
-Uzarragan jente asko egoten zan orduan. 
- Eske len Uzarraan... 
- Erromeixia ikaragarrixa. Elusu, Plazentziako jente asko etorten zan, Eibartik be uda partian jente asko egoten zan Antzuolan. Orduan euan abadiak ba horko jentiakin amistade haundixa eukan eta jente asko egoten zan. 
- Eta honek erromeixa honek, Azaldittakua ta Uzarrakua eta honek noiz hasi zien galtzen? Zenbat urte dien, asko izango dia, ez? 
- Bai. Uzarrakua gerra aurretxuan edo hasi zan galtzen. 
- Ohitturak galdu zielako ala bestela? 
- Gerra aurretxuan ez, gerra ondorian izengo zan. Geuk euki giñuan Uzarran azkenengo, hogetamar mutillek edo, jaixan pezeta bat botatzen giñuan. Bai, gerra ondorian. Pezeta bana botatzen giñuan hiru auzotako mutillak eta kitto, erromeixia dantzia pagau biharrik ez. Danon artian eusten gontsan soiñujoliai, Alejandro ta. Alejandrokin eukitzen giñuan konpromisuoi eindda, bera ez zanian ba besten bat ekarten eban, berak bialtzen oskun. Gero Uzarra gastau zanian, kalera hasi giñan, kalera gero, soiñujoliakin. Lengo sozioko mutillok atzera berriz juntau giñan eta. Hogeta hamar lagun, danak ez giñan dantxarixak izengo, baiña gehixentsuak dantzarixak be, han parte eukenak. Badakizu hogetamar mutil... plazia bete eitten zan. Hogetamar mutil asko da, hogei izenda be. Danak ez zien beti jungo baiña hogei izenda be. Plazan hogei mutil dantzan hasittakuan korro dezentia eitten da, e! 
- Erromeixia izeten zan bakarrik? 
- Bai, Uzarran erromeixia. 
- Gabian, atsaldian? 
- Bai. Aramaittakua jotakuan etxera. 
- Zer? Hamabixak aurretik? 
- Amaittakua. Anjelusa. Amaittakua esaten jakon. 
- Eta hori ze ordutan izeten zan? 
- Ointxe istantzian, laster joko dau. 
- Bai? 
- Uzarran joko dau, segitzen dau joten. Anjelusa. 
- Nik Anjelusa bakarrik eguardikua. 
- Aramaittakua. Illuntzikua, goizian egunsentixan be bai eta oin'e bai. 
- Hiru Anjelus joten die egunian? 
- Len joten zien eta oin joten dabe eguardixan eta illuntzian joten dabe. Len Antiguan be joten zan len, zuek ez zate akordatzen? San Martzalen'e bai ta, San Blasen ez dakit. San Martzelen'e joten zan len. San Migelen'e bai. Uzarrak segitzen dau. Istantzian... 
- Osea, orduik ez dauka? 
- Istantzian. 
- Orduan hasi erromeixak noiz itten zien? 
- Atsaldian, denporaz samar hasten zan. 
- Istantzian. Orduan gabaz eta ez zan... 
- Bai... Orduan e. 
- Afaltzera etxera, ezta? 
- Itten zien afarixak eta. Uzarran meriendak jaiero. Kuadrillak, dana beteta egoten zan. 
- Erromeixia ez egon arren? 
- Uzarrara etorri zan san Juan txiki egun baten Bergako txofer bat, Urbano, lengo bide zarretatik kotxiakin ixo eban, eta hirurogetaken bazkaixa Uzarran, orduan haura etorri zan. Elusura joan zan Uzarratik gora, eta Elusura juan zan eta Elusuko Labiako andria, sekula automoillik ikusi barekua automoillian ebali eban. Lelengo sartzeik nahi ez, danak hartu aidian eta sartu gaiñian eta han Bentako gaiñian uste dot ebali ebela andrioi kotxian. 
- Billurra edo? 
- Bai ba, sekula ikusi barik eta. Baiña jun in bihar zan, e, hemendik Uzarrara lengo bide zarretik gora ixo eban harek e, ez euan kamiñoik eta, bide zarretatik zihar. 
- Eta gero Uzarratik Elusura nundik buelta jun zan ba? 
- Ba hortxe, nunbaittetik. Harek hirurogetakak, bost duro aginduta Tomas Iñarrak hona etortzen bazan, eta bestia etorri ta. Sekula igo barik zeon Uzarrara. Etorri zan behintzet eta. Hartu bizkarretik eta txanpaiña emun otsen eta. 
Orduan txanpaiña zan e, bueno... Gaur inportantzia haundirik ez jako emoten baiña orduan txanpaiña [...] gauza haundixa zan. 
Uzarragako eskola
Lizarralde Jauregi, Jose
-Euen atsaldia pozik umiak orduan, euen atsaldia jai emoten otsen. 
- Haura... 
- Sagraua. 
- Bai. Haura estimaua. 
- Nahixao orduan be eskolara ez jutia. 
- Orduan be. 
- Bueno! 
- Oingo antzera orduan. 
- Eskolara juten zana be, asko basarriko jentia juten zan jolasian eittiagatik gehixenbat. 
- Kalekuak´e antzera. 
- [...] Juten zien jolasian eittiagatik, basarrixan ez zeon jolasik eta. 
- Lagunekin behintzet, ezta? 
- Poltsa bat hartu trabes eta. Katona eta dotriñia eta pizarriña, pizarra bat. Eta "Laxen Busto" edo izeten zien hortaiko hojalatazko zer batzuk lizeten zien, estutxetxo batzuk, "Laxen Bustokin" etorten zienak. "Laxen Busto" zan medizina bat, ez dakit purgia edo ze zan "Laxen Busto", bai. Haretaiko hojalatazko holakotxe bat, Pizarriñiak han, sartuta han barruan. Antxintxika hasittakuan ttikirri-tikirri-tikirri! pizarriñok han zaatia dabela. 
- Baiña deberrik eta etxerako ezebez. Dotriñia. 
- Ez, gero kalian hasi zien puxkat. 
- Eta Uzarran hona eskolara juten ziñaten ala? 
- Bai, lelengo Uzarrara. Uzarran baita Irimoegittik be. 
- Hona etortzen zien? 
- Bai. Otamendiko Esteban eta hona etortzen zien. Elusutik Kortaberritti be bai hona. Eta edurra einddakuan eta edurretan, zuek ez dakizue ze dien eta, baiña esplikauko dotsuet. Orduan iketza eitten zan asko, eta iketza zakutan sartuta, zakuan goixa muturra lotzeke ipintzeko, hola silla-purdi, zimitzezko honen eta moduko zimitzezko aro batzuk ipintzen zien, gaiñetik ipini, gero josi bueltan eta muturra eitten otsen iketz-akuei, iketz-xapak esaten jaten, eta Kortaberrittik Uzarrara etorten zien hanketan lotu bai harek eta edurretan ez sartzeagati. Harek hanketan lotu eta edurretan [...]. 
Cubako gerraren inguruko kontuak
Gabilondo Legorburu, Juana
- Eta aitta, ze esaten dozu, Kubako gerran egon zala? 
- Bai. Horrek esan dau. Gerran egon zana banekixan, nik Kuban zan edo ez zan... Gerrako kontuak esaten zittuana banekixan nik, baiña... 
- Eta, orduan, kontatzen zittuan lantzian behin... 
- Bai, beti be kontatzen zittuan. Harek baiño hobeto kontatzen zittuan Kanutok. 
- Zein zan Kanuto? 
- Kanuto [...] , beste gizon bat. 
- Laguna edo? 
- Bai. Laguna izengo zan edo... 
- Eta haura be gerran berakin batera egondakua? 
- Bai. 
- Orduan, gaiñera, gerrara pagatzerik zekana librau eitten zan, ez? Sasoi hartan. 
- Bai. 
- Gero bai, baiña orduan hola izeten ete zuan, gero? 
- Ez dakit, baiña egon zan hori, behintzet, sasoi baten. 
- Bai, bai, gero bai. Gero soldautzia pagautakuak izeten zian. Zeukanak; ez zeukanak, ba, jun ein bihar. 
- Ni akordatzen naiz, zure gizonak esaten zeban, harek zuen aittei entzunda, jun zala denda batera zerera, juan zala denda batera alpargatak erostera. 
- Hori zela zuan? Aitta ez zuan, zera... 
- Kanutok esandakua? 
- Kanutok. Guri Kanutok kontatzen oskuan danak. 
- Kanuto hori sinpatikon bat izango zan. Eta jun zala alpargatak erostera eta, bueno, ba, neurrikuak hartu ta "dios se lo pague" esan ta kalera soldaua. Eta zerak, han zeuan dependientiak: "¡Españoles, puñeteros, carajo! ¿A que han venido estos españoles? ¡Mas valia haber hecho salchichas! " Eta barrutik, trastiendatikan urten zebala nausixak eta esan zebala: "Dejale al pobre muchacho". Eta urten zebala berak, honek, Kanuto edo horrek, honekin batera... 
- Bai, bai. Hori zan gure gizonan tio. Guk aittai ez gontsan entzuten sekula gerrako kontuik. 
- Don Bizentei ta esaten otsan, ba! 
- Bai. Don Bizentei esango jotsan. Tentau eingo juan ta! 
- Don Bizente zan hemengo mediku zaharra eta, bueno, haura baiño honen aitta zaharraua zan, baiña, bueno, haren kontuak-ta gustora entzungo zittuan harek eta hari esango zotsan. 
- Bai, hari kontauko [juan] , baiña guri geuri ez. 
- Etxian gitxi, orduan? 
- E? 
- Etxian gitxi. 
- Bai. 
- Gerrako kontuak. Baiña bestela kontauko zittuan, ez? 
- Bestela bai. Bestela kontatzen zittun. Historixak kontatzen zittuan. 
Amak gorutan egiten zuen
Gabilondo Legorburu, Juana
- Gabetan, afaltzeko orduan edo, basarrixan, danak sukaldian egonda... 
- A! Familixan kontu asko erabiltzen giñuan. Hola, pasadizoko kontuak, ezta? Baiña harek eitten zeban goruetan. 
Goruetan. Harek ez jeukanan astirik konturik esateko. Ta gu komeni berak goruetan gabien eitteko ta... Egun baten geldittu gara Modesta ta bixok, sokasaltoka eittia pentsau dou, ta ez dou, ba, bonbillia apurtu? Ta orduaintxe komeni hari akabatzia. Zeatik harek gero harixa ein ta ehuna eitten zeban. Ta emon zoskun bakutzai biña juego: azpikua ta gaiñekua zerak, izarak. 
- Arriuan eruateko... 
- Ehunezko izarak. Gu, bi ahiztai bai ta zaharrauai be emongo zotsen. 
- Ta zuk liñua ezaututa dakazu, orduan? 
- E? 
- Ehuna liñua izengo zan... 
- Liñua? A! Bai, bai. Durangotik ta ekartzen zan, e? Hemen ez zan [...] ta Durangotik. ta ekartzen zeben liñua. 
Hemen, bertan ez, bertan ez zan ezautzen. Baiña goruetan eitten zebana bai. 
- Eta ze ekartzen zetsen lanaria ala ya pixkat preparauta, ala...? 
- Ez. Ba, zera... liñua harixa eitteko gertu-ertu. Gertu-ertu ekartzen zeben harek. 
- Mataza moduan edo... 
- Matazak. Hori da! Matazak moduan. 
- Liñua preparauta, jota, garbittuta... 
- Bai, bai, bai. Dana, garbittu ta eindda. 
- Eta Durangotik ekartzen zan, e? 
- Durangotik. Azken aldian Durangotik. Lehenago egongo zan akaso hemen bertan be, baiña gero Durangotik. Ta goguan daukat, neri be emon zosten, ta nire ahizta gaztiauai be bai ta zaharrenai be... Guk ez giñuan kasorik ein zaharrenak ze eruan zeban, baiña biña juego emon zoskuen. 
- Eta, orduan, goruetan zelan eitten zeban? Akordauko zara, ikusten zenduan eta... 
- Makiniakin. Makinia zeukan, e! 
- Makiñia zekan? 
- Bai, makina bat zan. 
- Eta, pedala edo... zelan funzionatzen zeban makiñiak? 
- Makiniak, ba, hankekin. Hankekin junaz ta eskuakin segidu bihar zerai, harixai. Beti be txistua einda busti ta... 
- Lotzen juateko edo... 
- Bai, bai. Harixa eitteko. 
- Zeuek ez ziñuen ikesi hori eitten? 
- Ez. Nik hola... zeran, erakutsi ein jostan hola, zerakin, beste zerorrekin eskuetan, baiña ez. Ez. Guk ez giñuan ikasi. 
- Ardatzakin edo? 
- Ardatzakin. Hori da, bai. Baiña, ez, guk ez giñuan ikesi. Haura bera izan zana dana eitteko lain. Baiña asko ein zeban, e! Asko! Zeatik gure ahiztiai be emongo zotsan. Guk orduan ez giñuan atenziñoia eruan, ezta, zaharrenaatik ta... Gu bixoi behiñepein, goguan daukat, zela emon zoskun. Neuk ondio markak ein notsen bixei, inizialak ipiñi ta danak. Biña... 
- Ordurako, gaiñera, liñua galtzen egongo zan, ez? 
- Bai, bai. Orduan ya [kasi berak] bakarrik eingo zeban ehuna ataratzen... Gero, ehuna hemen bertan eitten zeben, e? 
- Hori da. Zeure amak, orduan, harixa eitten zeban eta [...] zuzenian harixa gorde, ala ehuliari eruan, ala...? 
- Harixa? Ez. Zuzenian eruan eitten zeban. Ba, ze tamaiño bihar zan jakitzen zeben ta... 
- Eta nora eruaten zeban? Hemen, Antzuolara? 
- Hementxe, Antzuolan, [Aldamarkora]. [Aldamarko]... Gaspar baiño zaharraua zan beste bat. Bai. Bergaran lana eitten ei zeban hilaturan baten edo, ta gero, bittartetan hasi zan ta hementxe eitten zeban ehuna. Bai. Ta mantelak-ta be eitten... bueno, mantelak [...] , mahai txikixa izaten zan ta harako mantelak-ta be eitten zittuan ta... 
- Eta ze eitten zittuan? Hori, izarak-ta, eta gero, bordautako zeoze be bai, ala...? 
- Ez, ez. Harek telia eitten zeban bakarrik. Telia. Gero norberak neurtu izarak eta [algaiñian] josi. Ez zien izaten izarak osuak, bi zatikuak; erdixan [algaiñian] josi bihar. Ta gero markau edo ein ta... 
Ibarre baserriaren historiaren inguruko azalpenak
Gabilondo Legorburu, Juana
- Baiña haura etxeaura etxe ona izendakua da. Lehengo baten, burura ez dakit zela etorri jatan, hola, goixan, sekulako zera zeukan harek. Eta halaxe segidu zan harekin. Eta haura etxe gutxittan egoten zan, e? 
- Eta ze zan? Tetxuan zeoze? 
- Tetxuan zera... Oin izenik ez jata akordauko ta... 
- Dekorauren bat? 
- Dekoraua. Ta igeltserua etortzen zanian -urtero-rtero etxia zuritzen zan, e! -, ta igeltserua etortzen zanian, haura beti hori pintatzen zeban. Ta harek bazeukan zeozen zeren bat. Haura etxeaura izengo zan [...]. Entzunda nao txahal-arrua bete urre be egon zala Ibarren, "en aquellos... ", nunbaitten izango zan. Baten batzuk izango zien aberatsak. Harek ontzako urre harek ez zian guriak. Harek be jausi zian baten batek gordeta euki zittualako. 
- Historixa politta kontau dozu lehen, bai. Orduan, umetan, halako ontzako urria... 
- Bai, bai, bai. [...] historixak. Baiña artua aletu bihar giñuan errotara eruateko eta hantxe gabitzela, ganbarara jun giñanian, jun giñan ta nik, holaxe, trapu bat zeuan ta trapuari "ta! " holaxe heldu notsan. "Ene, hi! Dirua jan! " , "Dirua? ", ta "Bai, dirua. Beittu! " Beittu giñuan. Beste ahizta zaharraua artian etxian zeuan. Ama ez, ama... Orduan kostunbria zeuan, hola, neguan, atsaldia pasatzera beste baten etxera juateko-do. Bueno, kostunbria ez, bakutxa bere senidetara, ezta? Ta haura junda zan beste leku batera. Ta esan notsan oindio, -lehelengo, behian zeuan sukaldia ta gu goixan, ta¬- goiko eskillarara junda esan [gontsan] : "Hi, meriendia emongo doskun? " Haura [azkar zeozeatik] bazeuan. Ta "Hara, ez jotsan inporta emoten ez badoskun, e? Dirua jaukanau". "Dirua? Nundik daukuzue, ba, dirua? ", "Beittuixon! " Ta hola, poltsan zaratia etara giñuan. Bueno...! Haura be ikaratuta geldittu zan. 
Anaia etorri zan fabrikatik edo, ta esan notsan: "Patxi, hau ta hau pasau jaku", ta "Ez da egixa! " , "Bai, beittu! " Haura segiduan hartu zera, ontzixa, ta arto-[kaskarrak] ganauentzako ekartzera. Baiña gehixao ez zan azaldu. Bat, txiki bat, soruan billau zebela esaten zeben, labratzen zebizela. 
- Orduan, halako historixaren bat, ez? Urria gordeta egon zala ta... 
- Bai! Bai, bai. Han jende zeren bat bizi izendakua izengo zan. Horreatik esaten dot nik, harek [dolau] harek-ta ez zirala sasoi haretakuak. 
- Eta armarririk-do bazekan basarrixak? 
- Ez, ez zeukan hola... Ez zeukan hola aparteko zerik. 
Ama Bergarara joaten zen tratura
Gabilondo Legorburu, Juana
- Orduan, Bergarara ama juaten zan? 
- Ama juten zan, bai. 
- Eta ze eruaten zittuan? Arrautzak eta...? 
- Arrautzak eta baba puskat be igual, baba-orri puskat be. Oso leku honekua zala esaten zeben hango babia, ta babia be eruaten zeban. Ostiantzian ze erungo zeban, ba? 
- Ortuarixak eta ez? 
- Ez, ortuko zerik-ta ez. 
- Eta esnerik-ta...? 
- E? 
- Esnerik-ta ezta? 
- Esnia bai. Esnia partitzen giñuan, e! 
- A, bai? Hamen bertan? 
- Bertan, bai. Esnia, ba... Antigua, hori dao, ermittia daon zerori dao, ba, esnia haraxe bai, behintzet, ta kalera be bai. Esnia, ba, dana zabaltzen zan. 
- Eta ze eruaten zenduzen, marmittak edo...? 
- Marmittak ta pitxarrak be bai ta... bakutzak bere tamaiñua igual. 
- Ta ze izaten zian, bezeruak eukitzen zenduezen? 
- Bezeruak, bezeruak egoten zian, bai. Hillian edo astian-do pagatzen zeben, ta bezeruak. Honek dittun gauzak esaten diharduguna! 
- Eta ze izaten zan: hillian edo astian pagau eta zeuek apuntau eitten zenduen nunbaitten ala...? 
- Bai! Ke ba! 
- Buruan apuntatzen zenduen? 
- Jakiñekua izaten zan ta! Halako lekutara horrenbeste. Ipinitta zeuan bakutza bere zerak, neurrixa ta. 
- Eta esne-artitzen zuek umiok ibiltzen ziñazien? 
- Geu, geu ibiltzen giñan. Geu ibiltzen giñan. 
- Eta ama, Bergarara tratura ama? 
- Ama, ama. Geu be iñoiz gero bai, puskat haundi ein giñanian edo, baiña ez. Ama. Ta oiñez jun ta etorri eitten zan, ta haundixa ta zabala zan, e! 
- Eta bidia orduan be ez zan izango gaur egunekua... 
- Ba! Ez, ez zeuan orduan trabarik eta. Ta gero hementxe zer batek ipini zeban -ez dakit nundik ekarri zeban-, [txarrona] esaten zotsen, halako katxarro bat. Eta haretxek ipini zeban, ta hauraxe hasi zan. Ta gero, Idarreta hasi zan hurrengo zera ipintzen, autobusa ipintzen. Azkenaldera gure ama be autobusian jungo zan, juten bazan, edo, bestela, besten batek jun biheko zeban edo... Guk alde ein giñuanian artian bera juten zan. 
- Eta Bergarara juan eta han ze...? Plazara juaten zian? 
- Plazara be bai. Bai. Eta beste batera neu be junda nao. San Pedroko elizatik goittik behera bajau, ta -orduan Eustakianekua esaten jakon izena; ez dakit ze zan-San Pedroko zerak bajau, eta tratuko plazian ondo-nduan zeuan denda bat, ta haraxe be eruaten zian arrautzak. 
- Orduan, arrautzak basarrixan... 
- Bai, bai. Arrautzak saldu eitten zian, orduan arrautzarik ez zan jaten. 
- Estimauak izaten zian saltzeko, ez? 
- Bai. 
- Eta astorik ez zeban erabiltzen, orduan? 
- E? 
- Astorik ez zeban erabiltzen; oiñez juaten zan... 
- Ez, ez. Guk astua euki ein giñuan, baiña hortarako ez zan haura. Haura zan ganauei laguntzeko, Deskargara-a juteko. Ez. Astorik ez giñuan guk usau traturako. 
Sinesmenak
Gabilondo Legorburu, Juana
- Eta gero, soluan ipintzen zian kurutzak edo erramua edo... 
- Horrek Erremu egunian. Beonek be bajakik zeoze, e! 
- Ez, ez, ez. Nik entzunda zeoze, baiña ez dakit. 
- Erremu eguna izeten zan hori. Eta kredua errezau biher izeten zala ta batzuk errezau be eitten zeben, e! 
- A, bai, e? 
- Bai. 
- Kredua zan, Asenzio egunian berrogei kredo. 
- Bai, horrek bai, baiña kurutzia ipini zerian, soruan, ta -gurian batenbati erain zotsen beñipein-belaunbiko jarri ta kredua errezau erein ta... 
- A! zera eitterakuan. , soruan ipintzerakuan? A! Bai, orduan bai. Kurutza bat ipintzen ziñuanian kredua errezau biher zan. 
- Bai, kredua errezau. 
- Orduan, halako siñeskerak-ta egoten zian, ez? 
- Bai. 
- Han, basarrixan eta, gaiñera, orduan sorua inportantia izango zan eta... 
- A, bai! Orduan sorua zeuan bakarrik, beste ezer ez zeuan. 
- Ondo bedeinkatuta egon bihar zan...? 
- Bai. Ur bedeinkatua, ba, urte guztian egoten zan etxian, e! 
- Bai, [...] ta gero, artien be egoten baldin bazan ekaitza eta labore dana galdu eitten baldin bazan be, ba, zelan ez zan jakitzen zein zan jangoikuan borondatia, ba... 
- Igual hori eitten zeban? 
- Bai. Sekula ez dot ikusi... osea, denunziaik ez zan ipintzen ez zabelako asuntuak [funzionau]. 
- Orduan, hori, ez? Eguraldixa be asko zaindu bihar zan... 
- Bai, bai, bai. Ba, hola, hodia-a zeuanian, pizten zan kandela bedeinkatua. Ointxe be pizten da, e! Ointxe be kandela bedeinkatua pizten da. 
- Inportantia izango zan, ez? Beti gora begira ia... 
- Bai. 
-... garixa ia ez dan estropeatzen ta... 
- Bai, garixa zeuan denboran-a geizki! Orduan hodia tokau ezkerio, oker haundixa eitten zan. Baiña hemen ez giñuan holako asko euki. 
Antiguako ermita
Gabilondo Legorburu, Juana
-... deboziñua zetsazuen? 
- Bai, nik bai. Antiguako ama birjiñiantzako? Onbre! Zenbat bidar angelusa errezatzera juten giñan gu harutz. 
- Bai? 
- Klaro! Egunero ipintzen zeben ta. Angelusa egunero. 
- Egunero izaten zan angelusa, e? 
- Angelusa egunero. 
- Ta ze ordutan? 
- Istantzian, gu etxera erretiratzeko inguru hortantxe. Hango zerak esaten zoskun: "Ala! Ointxe zertu bihar jonau, errezau bihar jonau" ta. Zenbat izango zan, ba? Hiru "Ave Maria"-edo errezauko giñuztan ta. Harek [behe] argixa piztu ta eitten zittuan. Orduan be argixa-a beti egoten zan, e! 
- Eta zeiñek zaintzen zeban ermittia? 
- E? 
- Zeiñek zaintzen zeban ermitttia? 
- Hantxe bertan bizi zan batek. Ta gero haura hil zanian, erreiña geldittu zan, ta haura be hil zan, ta oin beste batek zaintzen dau. Beste [suelto]... ta oso edarki ipintzen dabela, oso ederki be Ama Birjiñia. Ointxe be halaxe daola esan zeben. 
Kanpaiak; mezak
Gabilondo Legorburu, Juana
- Hemen Antzuolako elixako kanpaiak eta, ze izaten zian goixian goiz albakua ta...? 
- Bai. 
- Pixkat kanpaiak ze... Izenak eukitzen zittuen, ez? 
- E? 
- Izenak eukitzen zittuen kanpaiak... 
- Bai, ba. Goixian argi-lbokua. Ta gero hamabittakua ez dakit ze izeten zan. Hamabittan be joten zeben, ta ordu bittan be bai beste bat. Ta gero angelusa. 
- Ta ordu bittakuak ze izen...? 
- Ez dakit ze esan nahi zeban. Ez dakit ze nahi zeban. Ta gero angelusa. 
- Eta aramaittakua edo...? 
- Bai, aramaittakua horixe, aramaittakua. 
- Angelusa da hori? 
- Angelusa. Oin angelusa esaten [jotsanau] ; orduan aramaittakua. 
- Eta eguerdiko hamabixetakua zetarako izaten zan? 
- Haura ez dakit [ze eitteko] izeten zan. 
- Jentiak [hemendik] urten ta [bazkaldu] edo... 
- Bai. Baiña kanpaiak orduan asko joten zian. Bai. 
- Bai? Eta zarata diferentiak eukitzen zittuen? 
- E? 
- Soiñu diferentia eukitzen zeben kanpaiak? Goizekuak... 
- Ez, ez, ez. 
- Danak igualak? 
- Orduan sokiakin tira einddakuak. Oin dana elektrikua da, ezta? Baiña orduan sokiakin zertzen zeben. Orduan sakristauantzako-a lan haundixak egoten zian. Oin sakristaurik be ez dao ta ezebe ez dao. 
- Eta, halan, entierruetarako deixa-do zanian, kanpaia diferentia izango zan, ez? 
- Bai, agonixia, agonixia. 
- Umeren bat-do hiltzen bazan kanpaia be diferentia zan? 
- Aingeru-anpaia esaten zeben; kanpaia diferentia umiana. Aingeru-anpaia. 
- Orduan, entzuten zan eta gitxi gorabehera jakitzen zenduen ze...? 
- Bai. Bueno, batai preguntau, bestiai preguntau, belaxe enteratzen zan jendia. 
- Oin esaten dozu elektrikua dala, ez? Justo oin entzuten dou... 
- E? 
- Oin justo kanpaiak joten dare, ta... 
- Bai. Zerian ez dabe joten, domekan ta... zapatuan ta domekan ez dabe joten. Ez dau joten erlojuek. Kejau ein zan [...] jendia zarata haundixa etaratzen dabelako edo. 
- Mezak-ta ze ordutan izaten zian? Lehen basarrittik jeisten zan jendia goizian goiz mezatara ala...? 
- Ez. Jaixan? 
- Jaixan edo egunian zihar... 
- Ez, egunian... 
-... orduan ama edo amak esanda edo... Igual, goixian goiz, goizeko seiretan... 
- Ez, ez. Jaixan bai, baiña aste-gunian ez zan jendeketaik etortzen. Ez. 
- Ea jaixetan bai. Osea, domekan... 
- Domekan bai. Domekan, seiretan hasi ta gero hurrengua beratzittan egongo zan ta gero hamarretan. 
- Orduan, zeure aman denporan, fede haundixa eukiko zeben, ez? Edo... 
- Onbre! 
- Meza kontuak-ta asko zainduko zian, ez? 
- Bai, orduan kuidao haundixa egoten zan. Dantzia-a ez hunan orduan giro izeten. 
Erromeria San Isidro egunean
Gabilondo Legorburu, Juana
- Ze egoten zan, dantzia? Ze izaten zan hemen domeka arratsaldetan? 
- Bai, domeka arratsaldetan. Bergaratik-a jende asko etortzen zan. 
- Eta ze jotzen zeban hemen bandiak edo...? 
- Ke ba, filarmonikan bat. Ez, gero gramolia ipini zeben. Gramolia ipini zeben. 
- Eta ze etortzen zan... filarmonikia ze zan, bertakua? 
- Bai, Bergarako jentia be asko etortzen zan, e! Asko etortzen zan. 
- Anbientia zekazuen orduan? 
- Bai. Ta gero, San Isidro egunetik aurrera, udan, frontoian egoten zan. San Isidro egunian be erromerixa ona egoten zan. Lehelengo ferixia, ganauen-a ferixia egoten zan, ta gero erromerixia. 
- Eta dantzak-ta esaten dozu pixkat zainduta. Abadiek eta zaintzen zeben dantza kontua? Neskak eta mutillak eta... 
- Bai, konfesatzera juten zan guztian. Esaten baldin baziñuan dantza ein ziñuala, ba, harek etaratzen zeben eren errosarixua [...] , baiña... Baiña hurrengo haxe be igual. Nik urte batzutan bai, baiña gero ez neban zertzen. Juten giñan, pentseizu, Deskargaraiño juaten giñan erromerixara. Lagun bat neukan, eta harek nobixua zeukan, ta harek nahi izeten zeban haraxe juatia. 
- Nora Deskargara? 
- Deskargara. Oiñez, e! Oiñez jun ta oiñez etorri. Eta aspertu giñanian, aspertu nitzanian, esan neban: "Bueno, neu ez noia, e! Ni aspertu non horrutz juten ta ni ez najoianan. Gaiñera, Don Eusebio... gaur hasarre samar konpondu non don Eusebiokin ta ez najoianan ". Ta holaxe geldittu nitzan jun barik Deskargara. 
- Eta Deskargan ze egoten zan, erromerixia? 
- Erromerixia. Etortzen zian, ba, Legazpittik ta... jende asko etortzen zan. 
Umetako kontuak
Lizarralde Mujika, Juan
- Zera, Billarrealgo tia ta tio etorri zien [Juan Josenera] , basarrira. San Blas jaixak zien, ta San Blas egunien etorri zian horra. Ta ni peripeziak eitten kumunien. Ta lehenaoko antigualeko komuna zan, zuluan sartu ta behien erten. 
Ta han, ba, garo-illara eitten zeben personak kaka, ta garo-illa gaiñera jausi nitzen. Sartu nitzan... nik ez [daukot] goguan, ta jausi nitzanik be ez, ezebez. Baiña goguen [daukot] zela komunan gaiñien komerixak eitten ibili nitzen. 
- Akordatzen zara? 
- Hiru urte, e! 
- Hiru urte zekazuzen? 
- Hiru urte neuzkan. Bai. 
- Orduan, umetan basarrixan, gaiñera, jolas-eku... 
- Gero han, zera... Jesus! Basarrixan behien ertetzen zaben itturri haundi bat. Goiko errekatxua pasatzen zan [etxian] batetik bestera. Ta hantxen garbittu [nintten] , itturrixen. 
- Orduan, garbitzera-a errekara juaten ziñazien? 
- Bai. 
Trumoi beldurgarria
Agirrezabal Zabaleta, Juan Cruz; Bereziartua, Tomasa
-Beste baten ardittara junda nenbillen, hor mendixan bastante goixan Irimo-aiñen ardittara junda, eta trumoia, baiña izan leikenik billurgarrixena jo zeban, trumoia. Eta neure laguna alabiakin etorri zan. "Ene! , guk erten dou mendira-ta, guk ein bihou jiria, egun guztirako erten dou-ta. " Nik ikusten neban etena zela zetorren danetik. "Egon trankil, atsaldia mundiala ein bihar dau eta. " Eta gero harrezkero be zenbat aldiz esan: "Zuk igarri zontsan ba! " Fernanda, Santiagoneko Fernanda. "Baiña zela leike baiña, zuk zela igarri jatzun? " Igarri? Ikusi ein neban frentia, dana, buelta dana garbitzen zetorrela eta atzia garbi geratzen zana. 
Tomasa: Harrezkerio zenbat bider esan zotsun artistia... 
- Harrezkero artistia behintzat, denporale... baten artistia nintzala; baiña mendittik ikusi eitten nik. 
- Artistia izateko be denpora asko egon biharko da begiratzen... 
- Bai, bai, bai, ikusi ein bihar. Atenziñua nundik datorren, haiziak nundik joten daben-ta. Atzetik ze datorren-ta. 
Antzuolako industria gerra aurreko urteetan
Agirrezabal Zabaleta, Juan Cruz; Bereziartua, Tomasa
-Antzuola zure gazte denporan zelakua zan, kaliak eta. Ze giro zeuan? 
- Girua bai ona, E! 
- Fabrikak? 
- Lau kurtiderixa zeren. Gero bi zerra, beste bi denda. Eta, zela esangotsut ba, ostian kurtiderixak; haretxek; haretxen lanakin jentia jiratzen zan. 
Tomasa: Gizon danak eta andrak e bai lanian kurtiderixetan. Olaranian zenbat andra zebitzen? Neska eta andra, bueno! 
- Andrazkuak be bai orduan? 
- Andrazkuak be juten zien. 
Tomasa: Eta Tellerianian danak emakumiak ia. Gerra-enporia zan-ta. Kartutxerak eta horrek eitten zituen, danak gerraterako. 
- Kurtiderixa harek, haren jabiak danak aberastu zien. Eta gero danak pobretu zien. Eta gaur ezta existidu be eitten Antzuelan kurtiderixaik. 
- Ze kurtiderixa zien. Izenak akordatzen jatzuz? 
- Izenak ba Olaran, Telleria, Arbulu eta Bareño. Lau horrek zien. Danak aberastu zian. Gero etorri zan gerria eta gerriakin berriz zoro dirua batu zeben. Orduan dana kartutxeria eta abarra-a, kaballerixiandako zerak eitteko-a. 
Tomasa: Dana gerrarakua zan. 
- Dana gerrarakua zan eta orduan aberastu zien danak. Gero danak pobre edo, bag! , fanfarreixa barik danak geratu zien. Batzuk kiebre jo, gaiñera, e. 
Antzuolatarren izaera, ohiturak, etab.
Agirrezabal Zabaleta, Juan Cruz; Bereziartua, Tomasa
-Jende langillia bai Antzuelan. Juergistia be bai, e! Juergistia be bai. Baiña bata bestiakin, bata bestiakin hobeto ezin leike ibili. Eta ointxe be bai, e! Nik neuk behintzat Antzuela daukat... , zeruan daukat nik Antzuela, egixa esan biha da. Zihero antzuelarra izen be, e! , eta daukat kariño haundixa herrirako neuk. Haundixa! 
- Jaixan be frontoian erromeixia... 
- Jun bai, oin be jun zaitte bai kalera... Gu jaixan mezetara juten ga eta edozein gaztek-ta tratauko zaittu bere laguna baziña bezelaxe. Bai, bai. Hortan... 
- Gertu-ertuko... 
- Bai, gertu-ertukuak danak. Oso... Antzuela... Diruakin be ez da pagatzen Antzuela. Ez hemengua naizelako, baiña jendia dago halakoxia. Bai, Antzuela... Hor ikusten dozu aiuntamentuan, sekula txistik be ez dabe etaratzen. Zenbat klase eta ixil-xilik danak hortxe. 
- (Tomasa) Zenbat dantzarixak-ta fiestetarako gauzak-ta eitten dittuen. Kuadrilla batekuak beste kuadrilla batekuekin danak reunitzen dia fiestetarako, gorabeherak eitteko. Neskak'e bai dantzan, mutillak'e bai. 
- Piedadeetan-ta Antzuelako dantzarixak sorgin-antzia... 
- (Tomasa) Hori be edarra eitten dabe, moruen gerria. 
- Moruen gerria, hoixe da ba inportantia Antzuelan. Eta prosperatzen doia, e! Lehen egon da hor hildda puxkat, baiña oin prosperatzen doia. 
- (Tomasa) Horregatik esaten dot, mutil gaztiak darela jatorrak. 
- Mutil-aztiak, hoixe. 
- Mobidu eiten diala? 
- (Tomasa) Fiestak? Baiña bete holaxe herrixa, e. 
- Bai, prosperatzen doia. 
- (Tomasa) [...] Ez dakizu zela jun zian Antzuelakuak be Valdejunquerara? 
- Valdejunquerara. Neu be izen nintzan Valdejunqueran. Bataillia, Antzuelako soldauak bataillia eukittako lekuan izen nintzan... Oin ezin neike herrixan izena esan. Valdejunquerako bataillia egondako lekuan izen giñan. Eta aurten Piedadeetan hanguak etorri die honutz. 
- Ene! 
- Bai. Neu be ez naiz egon, baiña etorri die honutz. Eta zelako ondo hartu giñuzten han! Zelako esplikaziñuak-ta, bataillia nun egon zan ta kurutzia ta gero beste zera bat eruan giñuan, beste sorta bat. Ta ermitta txiki baten ipinitta han egongo da haura! Haura han geratu zan. 
- (Tomasa) Bi urte da hori ein zala eta. 
- Baiña sekulako amistadia harekin herri harekin. Ta bizi zien hiru-au katu bakarrik herri haretan. Zelan dan hori, oin etxat akordatzen-ta. Sekretarixo eitten zebana ta beste hiru-au bat. Gero sekretarixo eitten zeban harek beste baillara batzutako kargua eukiko zeban uste dot, hortara eitten zeban harek. Inguruko baillaran eukiko zeban partia igual. Bestela harekin bakarrik ezin zeikien bizi. Herri haretan hiru katu zeren eta. Danak erten oskuen bidera. Eta zelako ongietorrixa ein! Eta oin erei iguala ein jate hemen Piedadeetan. Neu ez nintzan izen. 
- (Tomasa) Bai, etorten dia, urtero etorten dia. 
- Bai, bai. Amistade haundixa. Bai. Hemengo jendiak be nahi zeban Valdejunquerako kontua jakittia, eta nun izen zan-ta. Baiña hantxe izen nintzan neu be. Ondio zenbat denpora da ba? Urtia edo holaxe da. 
Maristak Antzuolan
Agirrezabal Zabaleta, Juan Cruz; Bereziartua, Tomasa
-Antzuelako kontuak... , akabau bariak dia Antzuelako kontuak. 
- Umetan, gazte-enporan zelakua zan herrixa? Kaliak-ta? 
- Kaliak? Oin eztao konparaziñoik be. Oin ein dau buelta bat! 
- Etxe asko ein dia eta. 
- Etxe asko berrixak. Orduan Maristak. Konbentua zeuan haundixa han. Eta Maristak egongo zien ehun eta berrogeta hamar igual, marista. Eta herrirako, herriko jenerua hartzeko ikaragarri onak; nahiz sagarra, nahiz frutia, edozer jenero hartzeko. Patatia... , eta harek alde eittiakin basarrirako ez zan... Esnia... Badakizu harek zenbat jenero hartzen zeben! Harek alde-do, bai, gastau, azkenian gastau ein zian, ez dakit nora jun zian be. Ze herritta jun zan hoi? Ez, ze herri zan hoi? 
Tomasa: Bakoitza bere lekutara. 
[...] 
- Maristak noiz etorri zian Antzuolara, hori badakizue? 
- Maristak? Auskalo noiztik. 
Tomasa: Beti ezautu dittugu guk. 
- Zuek beti ezautu dittuzue maristak... 
- Guk beti ezautu dittugu. Gero gerra-enporan hondatu zian e? 
Tomasa: Gure basarrira ekartzen zittuen txorixuak sekatzera. Ugartetorria haundixa zan, eta eitten giñuan keia, eta haretxek ontzen, maristak etortzen zien. Etortzen zianak, txorixuak hartu, eruaterakuan, zela esaten jakon hari, (Zaltei) ; kriaua zan haura. 
- Maristen kriaua, baiña argixa, tipo argixa. Izena be ipinitta zeukan, "Hermano Lucas" ipiñi otsen izena be. Baiña zan puxkat eraten zebana-ta... 
- Eta orduan esan dozu, Ugartetorren ze eitten zenduen maristendako? 
- Txorixo pila bat, konparaziño batera, hamen danian ipiñiko balia bezela sukaldian. 
Tomasa: Guk ondu eitten giñutzen, keia emun. 
- Keia emon, sekatu ta... 
Tomasa: Harek etortzen zien, aurrerago esaten doun hori etortzen zan: "Preparau die? ", eta "Ba ikutu, hor zela daren, laste dia. " Meriendatzera etortzen zien hiru lagun. Hermano Victor... 
- Argixa zan haura be. 
Tomasa: Praktikante eitten zeban. Eta gehixao be etortzen zien [...]. 
- Maristak nun zeken konbentua? 
- Oin badago ba entradan etxe berrixak, kooperatiba moduan hoi; hantxe zan, maristak hantxe zian. 
Tomasa: Kaletik be ezaun da. Kanpantorria dauka bistan oindio, kanpantorria dao oindio bistan maristena. Beittuizu elizan entradan zela daon kanpantorre txiki bat. 
- Eta behetik gora ixo eta han San Jose han goixan, holako aldapa baten; eta han ibiltzen zian hango errezua eta abarra-a. 
- Bai, etortzen zien. Horrek Gorputz Kristittan prozesiñua eitten ei eben; hartu behetik... 
- Orduan Maristekin relaziño haundixa zeunken. 
- Guk relaziño haundixa geunkan. Direktoria... , eskolan be hantxe ibili nintzan ni. Ez neban asko ikisi, gutxi juten nintzan-a, ez neban asko ikisi. 
- Maristetan ikasittakua zara? 
- Bai, maristetan ibilittakua. Gu ondo. Maistrua nik neukan oso ona; baiña esaten ostan holaxe: "Juan Cruz, como no viene a la escuela? " esaten ostan. "Trabajando" Badakizu, ahal dan moduan. "Trabajando" "Tu no trabajaras mucho" Nunbait mutiko edarra, mutiko mardu-ardua egongo nintzan ni orduan. "Tu no trabajaras mucho". Trazarik ez zostan hartzen langillia izetekoik marista horrek "Tienes que venir a la escuela! "
Tomasa: Aittakin juten zan egurra kargatzera, ezta? [...]. 
- Eguardixan aittak bialtzen nindduan: "Atsaldetik jun eskolara, e! " Baiña ez nintzan etorten. Denboria pasauta eta. 
Tomasa: Ordubixak jo arte etorri be ez. 
- Gero aitta etorri zanian amai: "Ze, Juan Kruz ez da eskolara jun? " eta "Bai, ordu edarrian etorri da! " Txarrittan hor bidian eginda. "Ordu edarrian etorri da eskolara juteko! "
Herriko eskola
Agirrezabal Zabaleta, Juan Cruz; Bereziartua, Tomasa
-Maristetara joan aurretik hemen auzo-skolaren batera joaten ziñan? 
- Herriko eskolan ibili nintzan, eta nik uste dot herriko eskolan segidu baneu asko hobeto geratuko, ikisiko nebala nik. 
Oso ondo ninddoiarren eskolan, herriko eskolan. 
- [...] Erresaixua be errezau bihar zan... 
- Erderaz, dana erderaz eta. Herriko eskolan´e bai erderaz, baiña han erresaixoik ez zan errezatzen. Baiña oso ondo nebillen herriko eskolan. Eta handik... 
Tomasa: Lagunak han gehixao. 
- Nik ez dakit ze pasau zan. 
Tomasa: Eta jentiak ba gehixao ikistiagatik maristetara jiten zien. 
- Eta gero etxian familixia ariña; aitta bakarrik, ama beti gaixo antzian ibiltzen zan. Aittai laguntzen; ni pozik, aittai lagundu, lanak ez dost neri penaik emoten. Eta eskolia... Bueno, pasaria ein dou. Gure gorabeherak... Behintzet ein dou geure... 
- Auzoko eskolia nun zeuan orduan? 
- Ez zeuan auzoko eskolaik. 
- Barkatu. Herriko eskolia nun zeuan? 
- Herriko eskolia? Ointxe dauan lekuan. Hortxe ezautu dou beti. 
- Tomasa: Elizatik gora junda han badao ba... 
- Honek badaki. 
Umetako bizimodua baserrian
Aranguren Txintxurreta, Juliana; Gisasola, Jesusa
-Umetako zer gauza gogoratzen dittuzu basarrixan? Lanian ibiltzen ziñan aittari eta amari laguntzen? 
- Bai, han ibiltzen giñan behintzet nunbaitten bueltaka. Ganauak. Ardixak be bazeren eta ganauak be bai-a. 
- Ganaua eta ardixak? 
- Bai. Horrek bazeren. 
- Oilluak be eukiko ziñuazen? 
- Baitta. Oillo pillia be egoten zan eta. 
- Eta gero solua, ezta? 
- Bai. Soua gaiñera-ta. Hantxe. Tiuak be egoten zian, bi tio be euki giñutzen bertan, eta kriaua be bai Martin izena jakona. Martintxo. Martin, eta hantxe danok ibiltzen giñan. 
- Eta eskolara? 
- Eskolara, handitxik etorten giñan eskolara. Oiñez etorten giñan goittik behera. 
- Eskolara nora, Antzuolara? 
- Bai, Antzuolara. Hamalau urtera arte hortxe eskolan ibili giñan eta. 
- Eta zer egitten zenduen, oiñezian? 
- Bai, oiñez. Orduan ez zan ezer egoten. Oiñez goittik behera. Hortxe gaiñekaldian dao nere basarrixa. Eta hortik, hor zeuan, oin garen basarrixa hor zeuan. Tia geunkan hor, tia geunkan behian, eta horraxe tiana etorten giñan, eta hortitxik, oiñetakuak-do aldatu bihar bazien aldatu hortxe eta eskolara. 
- Orduan biderik eta ez zan egongo, ez? 
- Ez zeuan, ez. Bestela, bestela. Bidia, kamiñua bazeuan, baiña ez behintzet oingo modukua. 
Eskolako kontuak; umetako jolasak
Aranguren Txintxurreta, Juliana; Gisasola, Jesusa
-Gitxi gora behera zenbat urtekin hasi ziñan eskolan hemen Antzuolan? 
- Zazpi-do. Lehen zazpikin uste dot hasten zala eskolan. Zazpi bat urtekin. Eta hamalau urte arte hortxe bueltaka ibiltzen giñan gora eta behera; eta ikisi giñuan horrekin konforme. 
- Eta ze izaten zan, neskak alde batetik, mutillak bestetik? 
- Bai. Doña Isabel jakon izena maistriai eta. Señora majua zan, eta maistra ona, gaiñera. Haretxekin ibili giñan. 
- Ze zan, hemen Antzuolakua ala kanpokua? 
- Kanpokua zan izetez baiña Antzuolan bizi zan, bertan. 
- Eta klasiak-ta ze izaten zian, euskeraz, erderaz? 
- Bixetara emoten zeben. Bixetara. Euskeraz gehixao, e. Eta erderaz be bai. Baiña bixetara izeten zan. 
- Eta gero lagun artian eta, eskolatik urten eta jolasian... 
- Jolastu-a, bai, alkarrekin ibiltzen giñan. 
- Eta ze jolas eitten zenduen? 
- Tortolos... Oiñ ahaztuta daukat zela ibiltzen giñan be tortoloska. 
Pakita: Galderonka-a. 
- Bai, galderonka be bai. Tortoloska be bai, eta oiñ eztakitt zela ibiltzen giñan be [tortoloska]. 
Pakita: akordatzen ze kantu zeuan tortolesetan? 
- Neuk be ahaztuta daukat, egixa esan, e! 
Pakita: Gora botatzen zan pelotia eta... 
- Bai. Saka, pon, kulo, karne. Saka eztakit ze zan; gero kulo buelta eta hola tente karne... Ahaztuta dauzkat neuk be; hola ibiltzen giñan jolasian. 
- Sasoi bakoitzian, udan jolas batzuk? 
- Bai, hortaraxe. 
- Neguan beste batzuk. 
- Aizkomente. Aizkomente holaxe. 
Eskola kontuak: Bergarako mojak
Aranguren Txintxurreta, Juliana; Gisasola, Jesusa
-Eta ume-metan esan dozu Bergaran ibili ziñala eskolan monjetan. 
- Bai, monjetan han ibili nintzan Bergan eskolan. 
- Eta han zelakuak zien klasiak, gogorrak? 
- Danerakuak han e, batzuk gogorrak eta... Oinddio puntuan hil da ni eskolan ibili nintzan... , Madre Rosario. Bai, oinddio bi urte ez dakit dien gure Maitek esan ostala. 
- Jente asko egoten zan, ezta? 
- Bai, bai, jente asko egoten zan. 
- Izen ona zekan eskola horrek? [...] 
- Bai, Enseñanza. Oin be Enseñanzia badao Bergan, e. 
- Baiña jente asko interna kanpotik etortzen zan. 
- Bai, bai, kanpotik etorten zan. Jente aberatsa be bai kanpotik etorten zan leheno horra. 
- Jente aberatsa? 
- Bai, bai. Hor aberatsak egon zan klase bat, aberatsak edo, dirua zeukenak, zertzen zebenak. Eta beste batzuk... bestelakuak izengo zien. 
- Hor be diferentziak egongo zien. Batzuk internak eta... 
- Bai. Aberatsak eta internak, eta beste zerak egoten zien. Bi klase. 
- Eta zertan igartzen zan hori? Uniformia diferentia zan ala... 
- Uniformia erabilten zeben zerak, pagatzen zebenak. Guk uniformeik ez giñuan erabiltten. 
- Ze uniforme erabiltzen zeben? 
- Azul marinua. Bai, uniforme azul marinua ibiltten zan. 
- Gogorrak zian monjak? 
- Batzuk gogorrak, beste batzuk biguntxuauak, eta danerakuak han'e egoten zien. 
- Ze ikasten zenduen? 
- Ze ikesi? Ba dotriñia. Orduan dotriñia zan printzipalen hori; dotriñia eta leitzen eta eskribitzen eta holakotxe gauzak. 
- Nesken edukaziñuari ez jako inportantziarik emon, behintzat lehen. Neskak dotriñia, josten, koziñia... 
- Guk hortarako astirik ez giñuan izen, laster alde ein bihar izan giñuan handik. Bai ba, ama hil zan, aitta gaixotu zan; aitta gaixotu zanien etxera eruan nindduen, eta gero handik Elusura eskolara. 
- Orduan zu monjetara zenbat urtekin? 
- Xei urtekin. 
Ikatza Bergaran saltzen zuten
Aranguren Txintxurreta, Juliana; Gisasola, Jesusa
-Orduan ikatz-urdikarak... 
- Bai, Bergara erun, Bergara eruten zien iketzak. Iketza asko itten zan. 
- Zein joaten zan ikatza saltzera? 
- Ba anaia. 
- Bezeruak zekazen? 
- Bai, bezeruak eukiko zittuen, anaia juten zan behintzet. Eta ordun e lapurrak bazien, ez gaur bakarrik. Gure anaiai etxera zetorrela bidian erten otxen, hori Irutxaboletatik gora erten otxen lapurrak. 
- Bai, e? 
- Bai. Eta ihes ein guriak; eta Ameztiko itxeburutik gora etorri eta itxera, eta ganaurik ez. Baiña ganauek zentzuna euki ordun e; erak etorri, zu, etxera. 
- Ikatzan dirua kentzera igual? 
- Bai, iketzan dirua kentzera. Eta ordun itxekonak, bi bizitzakua zan gure basarrixa. Eta bi bizitza aparte. Itxekon aitta eta ama etorritta eta; ze pasau ete zan, eta larri. Eta gure Eugenio, ene! , haren estuasuna eta zeta-a, eta ganaurik ez agiri, eta halako batian zain eta zain, eta batzun batzuk ganau eske jun biheko zabela... , erak etorri ganauak. 
Erak etorri ganauak. 
- Orduan lapurrak ibiltzen zien? 
- Bai. Ibiliko zien, hari erten otxen behintzet eta. 
- Orduan ikatzen diruakin bueltauko zan eta. 
- Dirua ba, dirua. 
- Orduan dirua etzan larregi ikusten... 
Pakita: Justoko gauzia izengo zan, orduan diru faltia euan eta. 
- Diru faltia egongo zan orduan e. 
Bergarako medikua joaten zen Elosura
Aranguren Txintxurreta, Juliana; Gisasola, Jesusa
-Orduan Elusun medikurik-ta egoten zan? 
- Bergatik juten zan medikua. 
- Eta zein zan gogoratzen dozu? Medikuan izena? 
- Medikuan izena? Don Carlos. Urtetan don Carlos egon zan. Bergako don Carlos urtetan. Oin ez dakit Elusun medikuik dauken edo ez dauken iñor. 
Pakita: Bergatik jungo da oin be. 
- Eta ze joaten zan, zaldixan, oiñez? 
- Oiñez jungo zan. Gurian amandria gaixotu zanian, edurra [zun] Elusun. Eta don Bizente erun zeben Aizpurutxoraiño automobillian eta Aizpurutxotik zaldixan ixo zeben gora. 
Pakita: Antzuolako medikua? 
- Bai, Antzuolako medikua, don Bizente. 
Pakita: Haura zer zan, partikular, ala? 
- Bai, partikular, jakiña. 
- Parterarik-ta inguruan, auzuan? 
- Ez dot uste. 
- Zelan izaten zan hori Elusun? 
- Elusun izeten zan ba izeten zeben moduan. Bakoitzak beran moduan. 
- Baten bat egongo zan auzuan, andraren bat gehixago zekixena... 
- Gurian Hilarik familixak izan jittunan eta iñor ez zonan izan. Itxekon ama. Haura izeten zan Lutxurdioko parteriori, itxekon ama. 
Antzinako ohiturak: errogatibak; bedeinkazioak...
Iparragirre Alberdi, Josefa
- Eta garixa esaten dozu, garixa-a emoten jakuela. Abadieri be zeoze emoten jakuen, ezta? 
- Baitta! Abadiari be ekartzen jakon orduan. Ahaztuta nao ixa. Antiguako hori Irimoei horrena da. Antioko ermittia jakingo dozu nun daon... Ba, hor bietia esaten jakon andra bat eoten zan hori gobernatzen zebana, ta haura urtian bi bider etortzen zan eskian etxetara. Baten eruten zeban, badakit eruten zebana, garixa -hori ointxe laster, ointxe, udan, garixa zertzen zanian-eta, gero, udazkenian, babia be bai. Eta beste zeoze emoten bazontsan, ba, klaro, be bai. Hortik bizi zan hori beste zer barik, andra hori. 
- Hori Antiguako biatiak? 
- Bai, bai Antioko bietia. 
- Eta bertako Antzuolako abadiak? 
- Antzuolako abadiak, ba, ez dakit nik ze eukiko zeben. Guk ez giñuan Antzuolako abadeik. Lehen pagatzen zian bautizuak eta entierruak eta horrek danak pagau eitten zian lehen, ta oin ez da pagatzen ezer. Baiña gero, ba, ez dakit, kuotak edo zela [...] bezela arreglatzen dien horrek, Caritas-k eta... Badakizu, gauza asko zertzen da ta... Ez dakit abadiak oin zela... Sueldo txikixa daukela esaten dabe, baiña horrek estaduek-do pagauko dittu. Ez dakit... Ez dakit... 
- Eta... Ez, ba... Abadia esaten dozu ez dakazula goguan... Bedeinkaziñorik-do eitten zan? 
- Bai! Bai! 
- Eta bedeinkaziñua eindakuan ez zeban ezer jasotzen? 
- Baitta! Oillaskuak. Orduan be oillaskuak edo ze izeten zian? Oillaskuak. 
- Ez... 
- Bai. 
- Arrautzak. 
- Ez, arrautzak bakarrik ez. Oillaskon bat eta arrautzak edo hori. Etxetara etortzen zian, bai. Eitten zeban bedeinkaziñua. 
- [...] zestokadia kargauta hor [...] zeben bidian... 
- Hori izeten zan, ba, ointxe, garixa burutzen zanian ta zera eitten zanian. Eitten zeben bai, bai, bedeinkaziñua. Eta gero, rogatibak. Seko zeuanian kanpua, rogatibak eitten zittuen. Antiguara hortik bueltia eiñaz, [...] errezauaz. Hiru egun-do, hori, eurixa ein deixen. Baitta hori be. Bai. 
- Bedeinkaziñuena esaten dozu oin. Ze izango zan maiatz inguruan edo? 
- Bai, bai. Garixa... Ointxe. "Mayo", "junio"... ba! Ointxe, ointxe izengo zan. 
- Ze juaten zian abadiak bertaraiñok basarriraiñok? 
- Bai, bai, monagilluakin juten zan haura! Horrek esan dabena, zesto haundi batekin erregaluak batzeko ta hori. 
- Orduan, soluan bertan eitten zeben bedeinkaziñua? 
- Bueno, bai, bai, etxe inguruan. Hori, badakizu, bedeinkaziñua etxe inguruan. Bai, soruan, terrenuan, bere terrenuan. 
- Eta esaten dozu, gero, rogatibak. Hori ze zan? Sikutia zeuanian bakarrik? 
- Bai, eurixa eskatzeko. Eta hori izeten zan, ba, elizan urten eta: "Ora pro nobis, sancta Dei Genitrix. Ora pro nobis"... Antiguatik bueltia ein, ta atzera elizara. Hori eskatzen zan lehen, rogatibak esaten jakon. Oin ez dao, ezebe ez da eitten oin. Gero, trumoia zeuanian, kandelia piztu, kandela bedeinkatua. 
- Gauza guzti horrek, gitxi gorabehera, rogatibak eta bedeinkaziñuak, noiz hasi zian pixkat ohittura horrek galtzen? 
- Ba! Hori noiz hasi zan... A! Galtzen? Ez dakit. Nik noiz ezin dot esan, baiña, ba! Aspaldian [...] behintzat. Aspaldian ez da ezer eitten. Honezkero berrogei urte baiño gehixao igual. Bai, bai, bai. Bai. 
- Eta esaten dozu bautizuak eta entierruak eta pagau eitten ziala? 
- Bai. Bueno, bautizuak pagau-agau ez dakit; entierruak bai. Bautizua gero... Han be eruten jakon, ba, erregaluak abadiai. Eta gero erak emoten zeben txokolatia. 
Domu Santu eguneko ohiturak: olatak eta "argi-ogixa" hilarrira
Iparragirre Alberdi, Josefa
- Olatak izeten zien domusantutan elizan. Oseake, hildakuen hilla izeten zan, ezta? Domusantu hil hori hildakuena. 
Eta orduan eitten zian, ba, hildakuendako mezak eta gauzak. Eta "sepulturia" esaten jakon kuadrotxo bat familixa bakoitzak zeukan elizan. Familixa bakoitzak kuadrotxo bat. Eta kuadrotxo horretan ipintzen zan orduan [...] olatia esaten jakona, hiru puntako -oin be eingo dittue, [...] ez dakit-, hiru puntako opiltxo bat, eta beste txikitxuao bat iguala. Eta harek eta argizarixa -argizarixa, hola batutako hori, ta-pintzen zian sepulturan. Eta gero harek abadiandako izeten zien. 
- Olatak? 
- Bai. 
- Ogi harek abadiandako. 
- Eta esaten dozu bi olata lagatzen ziala orduan? 
- Bai. 
- Olata huandixaua ta txikixaua. 
- Bai, bai. 
- Bai, olatia ta argi-gixa. 
- Bai, bai. 
- Olatia ta "argi-gixa"? 
- "Argi-gixa" esaten jakona, "argi-gixa"... 
Herriko eskolatik maristetara
Anduaga Lamariano, Luis
-Eta eskolan nun ibili ziñan? 
- Hortxe. 
- Herriko eskolan? 
- Bai. Herriko eskolan. Gero azkenengo urtia, [...] urte bat ez naben in, maristatara [...] , kolejiyuan haura. Han urtebete be ez naben ein. Setienbrian sartu ta maietzian urten. Lanera, e? Hamahiru urte nauzkan. 
- Hamahiru urtekin ya lanea. 
- Bai, lanea. Ta gero lanian hasi eta gerria etorri zan segiduan eta, treintaiseisian sartu nintzan eta treintaisesian gerriak urten zeban juliuan, ta handik eta maietzian sartu nintzan, ba eskolan [...]. Gero kitto eskolara, haura gastau zan eta gero lanian. 
Herriko eskola; eskola txikia
Anduaga, Conchita; Anduaga Lamariano, Luis; Kortabarria Araiztegi, Cecilia
-Herriko eskolia esan dozu eta akordatzen zara irakaslia edo maistrua zein zan? 
- Don Jose Gonzalez bat, eta bestia Elias Pascual. Bixekin ibili nintzan. Don Elias Pascual eta bestia don Jose Gonzalez. 
- Eta zelan gogoratzen dozuz? Zelakuak zian? Gogorrak? 
- Ba, ba. Honek (emakumeenak) gogorrauak. Guk hainbestekuak. Bai lelengo maistrua eta bigarrena be bai. Eta honen... , andra bat "armas tomar". 
- Orduan suertia euki zenduen zuek. 
- Bai. 
- Zenbat urtekin hasi zenduan eskolia, gutxi gora behera? 
- Ba zazpikin edo. Lelengo txikixak eskola txikixan. Seikin orduan. A--i--u eta. Gero bazeren hola bat, bi, hiru, kontatzen, hamar, hogei arteko hola biribil batzuk, eta han bat, bi, hiru, lau... Eta kontatzen ikasi. 
- Eta eskola txikixan euskeraz eitten zenduen? 
- Bai, eskola txikixan bai. Gurekin ibilli zan maistriak erderaz be ez zekixen. 
Cecilia: Bertako emakume bat. 
(... ) 
- Eta eskola txikixan orduan ze hasten ziñazien, sei urte...? 
- Bai, sei urte arte. Sei urtetik zortzira arte. Gero zazpi zortzikin beste eskolara. 
Kontxita: zazpirako bai, seikin ez. 
- Eta hor eskola txiki horretan ze ikasten zan, letrak edo? 
- Etxetik bialdu eta hantxe. Bat, bi, hiru, lau, holakoxiak kontau, eta gero maistriak kontun batzuk esaten ba[zeban] , ez dakit. 
Cecilia: maistria ez zan tituloduna. 
- Bertako emakume bat ume txikixak erabiltzeko. 
- Ze izen zekan? Cecilia: Maria. 
(... ) 
- Eta eskola txiki hori nun zeuan? 
- Aldamenian. Txikixaua. Bestia altuaua. Oin dana bat dao, baina haura txikixaua. 
Kontxita: oin guarderixia badao ba. Ba txikixaua, teillatua bajuaua. Holakotxe lokal bat zan, oingo komidadeik ez zeuan. Zeretzen bankuak. Bankutan jartzen giñan eta haretxei eraitten: bat eta bi eta hiru eta lau. Kantun batzuk eingo giñutzen. 
Cecilia: errezatzia izengo zan gehixen orduan. Otoitzen batzuk izengo zien gehixen. 
- Eskolan [apaiz] edo zerik. Orduan ez. Republikia be bazauan eta orduan ez euan... Erregia zeuala sartu nintzan ni eskolan. Erregia, "Alfonso Trece" eskolan, kuadrua, e. "Alfonso Trece". 
- Hori eskola txikixan? 
Kontxita: Eskola txikixan ez, eskola txikixan ume zaintzia. 
- Bat zan Riojakua, Elias Pascual, Harokua edo. Eta bestia Valladolizkua edo Salamankakua edo, ez dakit nungua zan. 
- Alfonso Treceren erretratua zeunken bertan; zeozer egin behar izaten zenduen, goizian errezuren bat? 
Kontxita: Ez. Gero Franko etorri zanian, gero bai. Baiña bestela ez. 
Eskola kontuak; irakasleak
Anduaga, Conchita; Anduaga Lamariano, Luis; Kortabarria Araiztegi, Cecilia
-Hamar-amabi ikasle orduan eskolan? 
- Neska-utillak ez, mutillak bakarrik eta neskak bakarrik. Orduan ez euan neskak eta mutillak nahasi. Pentsau be. 
Kontxita: Bi maestro eta bi maestra. Oin hemezortzi edo egongo die. Eta guk hasi ta bukau horretxekin ein giñuan. 
- Esan dozu bi maixu. Eta zenbat urtera arte bakoitzakin, zela izeten zan? 
- Neurri batekuak zien bixak. Nik lelengo Don Eliasekin ibilli nintzan, zortzittik hamarrera. Hamarretik hamabira Don Josekin. Harekin dibujuak eta hola bazeren. Mapia, mapak-ta egin eta... Mapia eitten giñuan ipiñi kristalian eta mapia han kalkau eitten giñuan. Kalkau. 
- Cecilia: Hori erreza orduan eittia. 
- Eta ze ikasten ziñuen orduan? 
- Bueno. Ointxe ikasten dana. 
- Matemaitikia? 
- Oin danak diferente. Guk danak ikasi giñuzen eskola baten. Matematika, Geometria, Gramatika, Historia Sagrada. 
Historia Sagrada be bai, horrek danak nik buruz [...]. 
Kontxita: Esan nahi dau, liburu baten. Zeretzen lelengo "Grado Preparatorio", gero "Grado Medio" eta gero "Grado Superior". Eta hantxe zeretzen pues todo, todo. 
- Orduan dana liburu baten eta handik ikasten zenduen Geometria eta... 
- Moral be bai, e, Moral be. 
- Eta zer ikasten zan Moralen? 
Cecilia: Urbanidad. 
- Edukaziñua. 
(... ) 
- Orduan gauza asko ikasten zenduen, ez? 
- Bai. 
- Maixuak-ta gogorrak zien? 
- Ez, ez. Norbera pixkat moldau ezkero... 
Cecilia: Alumnuak izango zien formalak-ta. Orduan be danerakuak. 
- Norbera pixkat formal ibilli ezkero... Sekula ez nintzan kastigau, sekula be ez. Behin egon nintzan, bai, Don Josekin, paretai.. , paretian ipiñi hola eskuak-ta. 
Eskola kontuak; umetako jolasak
Anduaga, Conchita; Anduaga Lamariano, Luis; Kortabarria Araiztegi, Cecilia
-Orduan eskolan ze bakaziño eukitzen zenduen? 
- Hillebete uste dot tokatzen zala; ointxe bezelaxe. Oin gehixao. Agostua behintzet, agostua bai. 
- Eta Gabonetan-ta jairik eukitzen zenduen? 
- Ez. Gabon eguna eta bai. Bestela ez. 
- Orduan opor gutxitxuao, ez? 
Cecilia: Baiña gero kalian jolasian denpora guztian. 
- Eta gero astian zihar eukitzen zenduen eguen atsaldetan jai? 
- Bai, eguen atsaldian. Oiñ asteazkena izaten dabe, [...] eskolak. Baiña orduan osteguna. 
- Eta zer eitteko aprobetxatzen zenduen? 
Cecilia: basarriko lanak eitteko aprobetxau bihako zeben, ittulan eiñ eta. Kalekuak frontoera pelotara eta. 
- Antxintxika eta. 
Kontxita: Jolasian. Bule-uleka eta, kalderonka eta. 
- Eta gero bageunzkan txirringillak. Harekin kilometruak pasatzen giñutzen, e. Hemendik Deskargara ez, baiña beheraiño, aldaparaiño bai, txirringilletan. 
Kontxita: Jausi barik haura hantxe. 
- Bakaziñuak esan dozu. Klasiak amaittu aurretik inspektoria agertzen zan? 
Kontxita: Bai, bai. Guri etortzen jakun... 
- Maistruai eta hainbeste ez. Neskai gehixao uste dot. 
- A bai? 
- Han egoten zien norberan izenakin ipinitta paretan, kristalian. Eta "Luis Anduaga". Baten mapia, hurrenguan beste zeren bat. Zer zeuan dibujuan eitteko ba hauraxe ein eta. 
Kontxita: "A ver, venir aqui". Eta tapa! , preguntia. Maistria atzekaldetikan (ahopean berbetan). 
- Maistriandako inportantia izengo zan. 
Kontxita: Klaro. Eta oindiokan inspektore batek esan zebana. Edurnek orduan larogei ume ei zeuzkan, e! Eta joan zanian esan ei zeban: "Hoy he estado en Anzuola, que bien preparados los niños con una profesora que tenia ochenta niños! " Bai hoixe. 
Cecilia: Estaban en el ayuntamiento porque estaban haciendo las escuelas entonces. 
Kontxita: Klaro. Oiñ esaten dabe gogorra zala. Biheko. Baiña ikisi. 
(... ) 
Cecilia: askoz geruagokua da hori. Haura izen da gure alaben eta maistria. Oseake hori da askoz geruagoko kontua. 
- Orduan inspektoria pasatzen zan? 
- Bai. 
- Ez urtero, baiña... 
Kontxita: Nik uste dot baietz. 
- Eta zer izaten zan, ume bakoitzari esamiñ txiki bat edo, pregunta batzuk edo? 
Cecilia: Nik uste dot globalmente... 
(... ) 
Euskara vs erdara; debekuak
Anduaga, Conchita; Anduaga Lamariano, Luis; Kortabarria Araiztegi, Cecilia
Kontxita: Guk basarrikuak baiño gehitxuao ikisiko giñuan euskeraz... 
Cecilia: Egunero juan. Egunero jun. Basarrikuak gehixao faillau. 
- Kalian egunero kanpotarrei entzun... 
Kontxita: harek ez zekixen euskeraz, eta betik euskaldunak klaudikau bihar, e. Erak euskeraz ez zeben ikisten, eta guk erderaz ikisi eitten giñuan. 
Cecilia: Orduan ba erderaz eittia... Ez dakit, uste dot izen zala epoka bat hola elegantiaua edo. Euskeraz bakarrik zekixena, "ze basarrittara" edo "que casera" erderaz esaten zan. 
(... ) 
- Orduan eskolan erderaz ein bihar? 
Cecilia: Hamen sekula ez da egon maixo eta maistra euskaldunik, sekula be ez da egon. 
- Beti kanpotarrak? 
Cecilia: Beti kanpotarrak, esan daben Edurne hori etorri arte. 
- Baina hori gerora... 
Cecilia: Hori bertakua zan. Oñatiarra zan, abertzalia zan, bizi da [oinddio]. 
- Orduan mutur batetik bestera pasauko zan... 
Kontxita: Kartzelan haura Zamoran egon zan kastigauta. Persona on bat izetetikan, ez dakigu zertan hartu zeben, eta fuera! Lelengo kartzelan; lelengo illia moztu eta herrixan pasiau eta gero kartzelara; eta gero horraittiokan konsegidu zeban etortzia. Harek, pentsa eizu, euskeria ta... 
- Orduan zer egon zan, desterrauta edo? 
- Bai. 
- Ze urte ingurutan izan zan hori? 
Kontxita: Ba hori gerra ostian. 
- Ulia moztu eta egin zetsena? 
Kontxita: A, hori? Treintaiseisian erten zeban, hamen treintaiseisian sartu zien, ezta, Antzuelan? 
- Bai. "Septienbre veintidos". 
- Ulia moztu zotsen. Eta esan dozu kaletik zihar pasiau? 
Kontxita: Umillaziño gehixao ze nahi dozu ba? Antzuolan ez, hori Oñatin. Hauraxe etorriko zan lelengoko maistra euskalduna. Bueno, Mari Zugasti be. 
- Aurretik Azkaraten hor zeren doña Blanca eta. 
Kontxita: Ni harekin ibili nintzan. Eta itxuria danez karlistia izengo zan, eta gu ez giñan ba klase horretakuak. 
- Ni don Elias eta don Jose. Bat Harokua eta bestia ez dakit Valladolid edo Salamanka edo. 
Baserrien errenta noiz eta nola ordaintzen zen
Iturbe Txintxurreta, Antonio; Lezeta Unzueta, Justina
-Orduan historixia daka basarri honek. 
- Guk ez dou euki. Hogeta bost urte neuzkala erosi; saltzeko ipiñi zeben eta erosi giñuan etxia. 
- Orduan sasoi batian zer izeten zien? 
- Errenteruak. Gu be errenteruak giñen. 
- Hemen pare bat jabe edo baserri asko zeuzkenak? 
- Batzuk bai, batzuk lau-ost basarri edo gehixao zeuzkenak. Eta gure mediku horrek hemen zeuzkan lau, Antzuelan, eta Bergan beste bat. Gero danak saldu zittuan. Oin baiño merkiao zeren eta tira, eskerrak hari. Dirurik ez zeuan orduan e, [...] guk hogeta bost urte geunzkanian diruik ez zeuan. Basuan ibiltzen giñan eta hortxe. Eta jornala. 
- Eta orduan errentia zela pagatzen zan? 
- Garittan. Hogeta hiru anea garin balixua. 
- Eta anegiak zenbat kilo dakaz? 
- "Cuarentaidos y medio o tres", anegiak. Eta haura pagatzen zan garixak ze diru eitten zeban. Orduan diru bat izeten zan gerratian, garixa kendu be eitten zeben eta tasa bat zeukan garixak. Eta tasa haura pagatzen zan. Nola esango dotsut ba? Garixak Gipuzkua edo danak edo, prezio bat zeukan garixak. Ez batak hamar pezeta eta bestiak bost eta hola ez. Prezio bat. Ze eitten zeban, ba haretxen gorabeheran pagatzen zan errentia. 
- Justina: eta gero kapoi paria edo ze zan ba? 
- Bueno, gero kapoiak pare bat Gabonetan eta udan oillaskuak hiru tandatan eta agostuan oillandak nausixari eruaten jakon. 
Justina: lau tandatan. 
- Hiru tandatan, oillaskuak, oillandak eta kapoiak. [...] Bueno, baiña bestiak ez zien errenta. Harek zian, e... lelenguan eruaten hasi igual eta gero ba obligaziñua bezela. 
- Garixa-a ze pagatzen jakon, agostu aldian edo? 
- Gabonetan. Santo Tomasetan errentia pagatzen zan. "El dia veintidos de diciembre" errentia pagatzeko eguna. 
- Orduan zer eruaten zontsen, hogeta bi anegak ala horren dirua? 
- Dirua, dirua. Bere preziua, garixa zeuan ba, ez zan egongo puntarengua. Gobiernuak ipinittako preziua. 
- Hori gerra sasoian? 
- Bai ba. 
- Eta aurretik garixa ez jakon eruaten? 
- Garixa ez. Beti dirua. Gose-rtia edo zanian eskatzen zittuan. Berrehun kilo edo, errotara eruaten ei otsen, baiña errentan deskittatzen zan haura. Erendako ogixa, Errotaberrin panaderixia zeuan, iriña eta eitten zittuen, eta hara eruaten giñutzen, eta gero handik ogixa jasoko zeben erak. Tratun bat eukiko zeben eta. 
- Baiña zure aittan sasoian garixa eruatia ez zan? Beti dirua? 
- Gure akorduan ez beñepein ez da eruan garirik. 
- Jakin garixa zenbatian dauan eta horren arabera... 
- Bai, gobiernuak ipintzen zeban preziuan pagatzen zan garixa. 
Bizimoduarekiko ikuspegia
Jauregi Mendizabal, Isabel
-Atariraiño autuakin eta. 
- Ateraiño zerian, eta oiñez ibiltzeko nagiz jendia artian. 
- Asko aldatu dia gauzak. 
- Bueno! Esan be ezin! Guk sei-azpi urte giñutzenetik ein daben diferentzia... Ez dakit. Akaso haundixaua eingo eban hainbeste urtian. Baiña gora eittia kostako jako. Behera ez dailla hasi. 
- Zuek ezautu dozuez beste bizimodu edo beste sasoe batzuk, baiña guk halan ohittuta; bueltia etorriko balitza... 
- Aaa! Gorrixak ikusi bihar bueltia etorriko balitza. Jangoikuai eskerrak goseik ez giñuan geuk pasau, baiña lujoik ezekin be ez. 
- Familixia be haundixa izango zan? 
- Sei anae-rreba giñan. Aitta eta ama. Zaharrik, aittona-monaik ez giñuan guk ezautu. Orduan lehenao hiltzen zien itxuria. Geure gurasuak be... Amak larogeta urtiak hartu zittuan, larogeta hiru edo lau edo. Ez dakit zenbat hartu zittuan. Aitta lehenao hil zan. Enda oin anaia, ixa larogeta hamar dauzka, eta bigarrenak be larogeta zortzi. Aurtengo neguan larri ibilli da, baiña berriz ere ondo. Eta holaxe. 
Herriko eskola itxita gerra garaian; uzarraga
Jauregi Mendizabal, Isabel
-Eskolara zenbat urtekin hasi ziñan? 
- Eskolara, basarrittik, badakizu. Zazpi urte pasau eta zortzira bittartian udaberrixan hasten zan. Orduan ez zeuan kursuan hasteik setienbrian eta. Basarriko jendia behintzet udabarrixan, kukua etortzen zanian eskolara hasten zan. 
Eta zortzi urte ixa hasi giñanian eta hamar kunplidu orduko geratu. Bakaziñuak eta gerria eta. Hamar kunplidu orduko ez. Gerria... Bai. Orduantxe bakaziñuak hasi zienian gerria hasi zan. Nik zortzixan hamar urte ein eta hemezortzixan gerria hasi. 
- Eta ez zenduen beste kursorik egin? 
- Keba! Gero zeuan Usarraga ez dakit dakizun. 
- Bai, herri sarreran dauana. 
- Han goixan. Eliza haundi bat. Han zeuan herri-, auzo-aistro moduan emuten zebana. Eta haraxe. Egongo dia ni bizi nitzan lekutik bi kilometro... Gehixao, seguruao. Hiru igual. Enda gozian beratzittarako hamar urteko neska koskorra, hamaika egin barik artian, bakar-akarrik. Eta han beste auzuan beste lagun batzuk hartzen nittuan eta beratzittarako Usarrara juten giñan gu, bazkaixa hartu poltsatxuan, goizian goizeti, eta illuntzian atzera etxera. 
Orduan etxera etorri orduko illuna, negua zan eta. Hurrengo goizian berriz´e. Hasi San Andres; badakizu noiz izaten dan, ezta? 
- Bai, nobienbrian hogeta hamarrian. 
- San Andres egunian hasi eta marzuan lenengotan akabau zan nere eskolia. Gero hurrengo urtian jungo nintzala eta oinddio ez da aillegau hurrengo urte hori. Bizi! Leitzen eta eskribitzen ikisi giñuan eta. 
(... ) 
Herriko eskola; Maristen ikastetxea gerra garaian
Jauregi Mendizabal, Isabel
-Eskolara, herriko eskolara lehenengo? 
- Bai. Zazpi urtekin. Zazpi, zortzi ein baiño lehen herriko eskolara. Eta han pasau giñuan gerria hasi artekua. Baiña.. 
- Herriko eskolia nun zeuan? 
- Herriko eskolia ointxe dauan tokixan. Eskolak edarrak zeren. Orduantxe aurreko urten batzutan edo eindda zeren eskola beri-errixak gu hasi giñanian. Eta gero eskoletan soldauak egon zien, eta gerria akabau artian ixa ez zan egon eskolaik kalian. 
- Eta eskola zaharrak nun? 
- Ez zauan eskola zaharrik. Gero Maristak zeren. 
- Baiña zuk esan dozu... 
- Haura goixan, Usarran. Herrixan ez. Goixan zeuan Usarrako ermittian onduan, holako teilla... 
- Pentsatzen neban herrixan aurretik beste tokiren baten egon zala... 
- Ez, ez. 
- Ume txikixena... 
- Ume txikixena be hantxe zeuan. Dana toki baten zeren. Han maistra txikixa egoten zan, zazpi urte aurreko edo sei urtera arteko umiekin egoten zan. Maistra txikixa han txikixan eta gero zazpi urtetik gorakuak danok batera. 
- Neska eta mutil? 
- Ez. Lau eskola zeren. Baten egoten zien zazpi urteti hamar urtera artekuak edo. Eta bestian, hamalau urtera artian izeten zan orduan eskolia asko hartu bihar zebenena. Bestiak lehenao akabatzen giñuan. Enda mutillak be holaxe. 
Eta gero mutillendako zeuan maristetan. Haura pagauta partikularra izeten zan. 
- Baiña harek fama haundixa... 
- Bai, haundixa. Bergaratik eta danetik etortzen zien hara eskolara mutillak. Eta holaxe. Gero haura be ezkutau zan eta. Maristak be jun zien eta. 
- Gerra sasoian erre egin zan Maristena? 
- Eskolia ez, elizia, elizia. Konbentua erre zan. Erre zeben. Enda maristak etxia, bueno etxia, konbentua kamin kontran eta etxia atzera han be bazeuken, baiña eskolia aparte, elizatik aparte zeuken. Beste pabelloe bat, eta han bi eskola. Harek be batzuk gaztiauak eta bestiak zaharrauak, bi zeretan eukitzen zittuen. 
- Eta mutil asko egongo zien, ezta? 
- Bai. Herriko gehixenak behintzet han ibilittakuak izengo zien. Danak ez zien izengo, baiña... Gero lanera. 
- Pagau ein bihar izaten zan maristetara joateko? 
- Bai. Ez dakit zenbat pagatzen zaben. Guriak ez, guriak ezkerio, gure anaiak ezkerio hasiko zan maristetakua. 
Harek aurreko maistro zaharrakin ibilittakua-ta esaten dabe behintzet. Gerra denporan ezkutau zan, harrezkero ez dao maristaik hemen eta. 
Eskolako kontuak; non bazkaltzen zuten astegunetan
Jauregi Mendizabal, Isabel
-Orduan goizian goiz eskolara jetxi, bazkaldu bertan eitten zenduen? 
- Ez. Guk etxe... Dendatxo bat zeuken eta amistade haundixa geunkan eta hantxe bazkaltzen giñuan. 
- Ezaunen batzuen etxian? 
- Ezaunen etxian. Enda... Harek edarki emoten zeben bazkaixa, e! Etxeko bezelaxe zien gurian. Baiña zuzen ibilli bihar, e! Hango etxeko etxekoandria zuzena zan. Holaxe ikisi bihar puxkat guk'e edukaziñua, bestela ze ikisiko giñuan ba, ezebez. 
- Eta arratsaldian berriz be eskolara eta gero etxera. 
- A bai. Goizian zortzitterditan sartzen giñan eta hamaika t'erdittan urten. Gero, horko nausixa zan letxerua. Eta ordurako kamiona zeukan harek, e! Eta Eibarrera letxero ibili zan. 
- Antzuolatik? 
- Bai. Urte askuan. 
- Eta ze eitten zeban? 
- Esnia batu eta egunero Eibarrera juten zan haura. Errekadista. Errekau eta zer dana ebaltzen zeban. Eta haura etortzen zan ordubatak eta erdiak inguruan bueltan, eta gu ate onduan haura noiz etorriko zan bazkaltzeko. Haura etortzen zanian, danok batera bazkaltzen giñuan. Enda... Oin umiei ardaorik ez jakue emuten, baiña guri holako baso txiki baten ardao tragotxua emoten zoskuen. Piztu eitten zebala umia eta! Hango etxekoandriak. Umiak tristealdixak eukitzen zittuela eta puxkat piztu eitten zala, enda... 
- Poz-ozik eskolara berriz. 
- Gero eskolara berriz. 
Arropa berria estreinatzeko sasoia
Jauregi Mendizabal, Isabel
- Jai egunetan erropa espezialen bat estrenauko zan. Neskak abriguak edo. 
- Bai, abriguak Kontzeziño Egunian. Orduan Kontzeziño Eguna izeten zan, abrigua berrixa ein ezkerio, Kontzeziño Egunerako. 
- Nahiz eta hotz asko egin, ordura arte ez zan estrenatzen. 
- Ez. Baldin bazeukan, hotz asko ein ezkero ebali, baiña berrixa ez. Berrixa orduan estrenau. 
- Eta udako erropia? 
- Esan dotsut ba! Soiñeko bat fiestetarako-do. Baiña ez urtero, e! Urte baten ein ezkerio hiru-au urtian harekin ibilli biher. Aaa... , haura zainttu biher. Oiñ terkalezko hori ba udaberrixan urtero igual. Baiña formala haura gordeta. 
Jostunak; emakumeek frakarik ez
Jauregi Mendizabal, Isabel
-Jostunik eta egoten zan? Basarriz basarri ibiltzen zan jostunen bat? 
- Bai. Bi ibiltzen zien Antzuelan. Bi ibiltzen zian. 
- Basarrikuak eurak ala kalekuak? 
- Basarrikua zan bat. Haura zan kanpotik etorrittakua, baiña basarrixan bizi zan, neskazaharra zan. Geure azpikaldeko etxian bizi zan haura eta bestia geure aman aiztia, ahizpa. Bai, makiña bat basarrittan ibiltzen zana. 
- Ze ibiltzen zien, josteko makiñiakin batetik bestera? 
- Bai, eta makiña bat bider galtzarpian hartu makinia eta. 
- Basarri batera? 
- Eta gero bestera eta... 
- Eta erropia amaittu arte bertan geratzen ziren lo eitten? 
- Ez, ez. Haura etxera beti. Oin makinia bai, han lagako zeban. Guk jeneralian astuakin jun eta makinia zetorrenian jasotzen giñuan. Egun pare bat edo pasatzen zittuan. Baiña aiztia izen arren, haura beti etxera. Gizona bazeukan, familixaik ez zeuken baiña gizona zeukan. Ia bastante zahartu artian. Orduan [larogetakak] , ez dakit ixa hamar edo ez zittuan eingo. 
- Orduan jostunak basarrittan... 
- Bai. Eta guk geunkan Bilbon tia bat eta handi bialtzen zoskuen erropia asko eta dotoria. Harek eukitzen zittuen bordauak eta! Eta nere aiztiak edade ingurukuak, zeozer zahartxuauak edo, harek edarki eukitzen zittuan. Eta nik haundi, luzetxo nik askotan. Eta hau moztia eta. Tia giñuan, hola begira-egira egoten zan eta: "Hori ondo jaon, bihar edo etzi hankak luzatuko jatzue eta horrek ez dauka ezer egin biharrik. Eta ala! Ni luzetxuauakin jun biher, bestiak edarki eukitzen zittuen handik etortzen zienak, bere edade ingurukuak zien eta. Guk erropia etxian gutxi eitten giñuan baiña asko eukitzen giñuan. Urtian bialtzen zeben maleta bat. Etortzen zan Gabon inguruan turroia eta danetik bialtzen zeben. 
- Haura poza, e! 
- Jolin. Haura maleta haura, tia haura etortzeko pozik egoten giñan gu. 
- Eta bestela baserrixetan nausixan erropia txikixandako... 
- Ona bazeuan bai. Hori matematiko. Dana aprobetxau biher. 
- Petatxuak ipiñi eta... 
- Prakei eta. Soiñekuei... Soiñekuak ez zeben eukitzen petatxuak ipintzeko halako leku zerik, baiña prakei eta hola, aurrian behintzet. Orduan prakaik ez zan emakumiak erabiltzen. Orduan, jo! Hotz edarrak pasatzen zien orduan. 
Prakia izen edo neguan gonia izen ze diferentzia dauan esan be ezin leike. Baiña orduan prakaik pentsau be ez jazteik be iñok, emakumiak. Edurra zeuan eta nik ez dakit zeiñenak izengo zian aittanak edo anaen batenak edo, prakak, eta neuk oinddio han basarrixan, eta mutillak soldau zeren, eta han beheko etxekuak eta: "Han, Sasketan mutillen bat etorri da etxera". Ni prakekin arbittan eta mutillen bat etxera etorri zala pentsatzen. 
- Orduan frakak iñundik iñora... 
- Ez, ez. 
- [...] 
- Hotz zeuan eta! 
- Baiña besten batek igual ipiñi be ez. 
- Ez ba. Nik haraxe juteko, arbittara juteko. Izotza-a, edurra-a, zeoze. 
- Eta orduan konturatu ziñaten ederra aldia zeuala gonak erabilli edo prakak erabilli. 
- Bai, baiña artian prakaik ezin ipiñi kalera-ta juteko. Oinddio be zenbat ba... 
Ile-apaindegiak; orrazkerak
Jauregi Mendizabal, Isabel
-Eta gero ulia eta. Jarraitzen zenduen modaren bat? Egoten zan hemen pelukerixarik Antzuelan? 
- Bai, bastante azkar hasi zan. Ni gaztia nintzala Bergaa juten giñan pelukerixara. Permanentia, orduan permanentia urtian bat edo bi eitten zien eta gero haura moldau biher izeten zan ahal zan moduan etxian handi aurrera. Enda... 
- Eta bestela umetan, kopetak edo? 
- Ez. Moztuta ebaltzen giñuan guk. Eztakitt nun mozten giñuan. Aittak igual moztuko [zotsen] , edo amak edo. Eztakitt ze eittten zoskuen, baiña motza ebaltzen giñuan illia. Orduan ille luzeik gutxik ebaltzen zeben. 
- Laburrakin errezago... 
- Bai. Jolin, garbitzeko eta diferentzia edarra. Garbittu? Orduan burua garbitzia eta iñoi akordau be eztakitt eitten jakon. 
Artilezko galtzerdiak
Jauregi Mendizabal, Isabel
-Aittak eitten zeban harixa? 
- Aittak? Bai. Galtzak eta eitteko? Edarra gaiñera. Hemenguak bihurtxuaua eitten zeban, gehixago bihurtuta. Baiña nere aittak galtza sendo-enduak, artillezko, artilliakin eitten zan. 
- Eta amak? 
- Amak galtzak bai, artilliakin galtzak eitten zittuan, baiña goruutan ez. Goruutako makinia eta. Gu harekin ibiltzen giñan. Ganbaran bazeuan gurian be. Baiña orduan ia etxakon jaramonik be eitten, eta guk umiak apurtu. 
- Orduan jente asko artzain eta ibiltzen zienak... 
- Artzaiak ez zien ibiltzen. Illuntzian. Telebisiñoik eta radixoik ez zeuan orduan eta, illuntzian erresazixua errezau eta. 
- Baiña esatia nahi dot artzaiak denporia emoten eta eurak izaten zien harixa eitten zebenak. 
- Bai. Hortaiko zerik, hemen gutxi hortara zertzen zienak. Ardizaiñian zebitzela txabillaketan eta gutxi. Illuntzittan gurian eitten zeben jeneralian. Tio zar bat bageunkan, harek kardau eta ipintzen zotsan eta aittak harixa ein. 
- Eta gero amak galtzak? 
- Amak galtzak, geuk be bai galtzak, artillezkuak. 
- Bai? 
- Bai, hona etorri eta gero be bai. Hemenguak be eitten zaban harixa eta. 
- Eta esan dozunian hemenguak bihur gehixagokin edo? 
- Bai. Galtza gogorrauak. Bihur haundixakin emun ezkero galtzak gogorrauak. Gutxi bihurtu ezkero galtzak bigun-igunak. 
- Galtzak bai, baiña jertserik eta eitten zenduen? 
- Bai, batzuk eitten zittuen. Neuk ez dot ein jertseik. Eskolan nenbillela hasi nintzan jertsia eitten, eta erdixa eindda hantxe geratu jaten eta. Gehixao ez dot probau be ein jertsia eitten. 
- Neguan edo... 
- Eskolan ibilli giñanian goizian eskolia izeten zan eta atsaldian neskak laboria eitten zeben. 
- Eskolan? 
- Eskolan. Lenengo "trapo de costura"; festoia eta bainikak eta danak eitten ikisten zan puxkat. Eta gero harek pasatzen zienian, batzuk jertsiak eta beste batzuk komodak izeten zien, komoda gaiñekuak eta. Gauza polittak eitten zien eskolan orduan umiak. 
- Baiña hori neskak. 
- Hori neskak. 
- Eta mutillak? 
- Mutillak ez. Mutillak ez dakit ze eitten zeben, harek eskolia ikisiko zeben. 
- Orduan inportantia izeten zan neskak halako kontuak eta lantzia eta josten ikastia eta. 
- Josten ikisi. Bainikak, eta ojaliak eta botoiak zela ipintzen dien eta. Oin iñok be ikisten ez dabena. Dana einddakua. 
Eta gero zeoze zertzen baldin bajako, orduan ezin ein. Orduan bota ein biher. 
- Orduan bainikak eta danetik. 
- A, bai, bai. Eskolan bai. Hori lehenengo hasittako zerian hori. Izeten zan holako trapu bat, eta haura han egoten zan eskolan, eta goizian eskolia eta arratsaldian lehenengo ez dakit ordubittati hiruretara edo, lehenengo "trapo de costura", kosturerua. Edo beste lanen bat zeukanak beste lana, edo tximinixak danak trapuekin eta orduan basarrittan egoten zien, eta harako trapua edo basarrikuak eta, kalekuak beste zeozer. Gantzilluak eta. 
- Artistak orduan. 
- Bai. Zeoze ikisi bihar izeten zan emakume lana. 
- Gero etxeko lanak... 
- Bai, gerorako. Baiña hortarako asko ibilli bihar eskolan. Eta gutxi ibilittakuak. 
Bi belaunaldi, maistra bat
Zabalo Zabalo, Purita
-Eta ze geratu zan, oso apurtuta geratu zan Antzuola? Frentia bertan egon zan-do? 
- Ez, soldauak bai baiña hola apurtu ez eben... elizia erre zeben, maristen elizia. 
- Erre in euein? 
- Haura erre zeben. Bai, ni nenguan orduan Udalan, baserri horretantxe, eta ordun bota zittuen bonbak, bonba mordua bota zittuen orduan hementxe, gure etxe osteko zerien eta Udalan bittarteko mendi hortantxe. Nere anaiak eta ganauak erretiratzen ziharduen baserrira, juan ziran harutz eta harek etxera erretiratzeko, baiña bota zittuen bonbak. Baiña gero hola kalian bai, kalian tiroteua eta izenda bai, porke gure bentanetan eta agertzen ziren zuluak, bai, zuluak agertu ziren. Baiña jendiak erten itten zeban hemetikan, kaletikan. Juten ziran norabait! Ez dakitz seguridadia nun zeuan, baiña norabait erten itten zeben. 
- Orduan zu eskolan hasiko ziñan e... 
- Bai, ni oso txikittan hasi nitzan ni, porke gu juten giñan lehelengo eskola txikixa esaten giñuana, ba oin "maternal" esaten dan bezelaxe. Ba nik eukiko nittuan urte te erdi-i urte. Han ya andra bat egoten zan umiakin, harek zaintzen. Eta eskola bat zeuan hortxe, bestien onduan, eskola txikixa esaten gontzana eta ni orduan edade hortan ya horretxekin hasi nitzan. Eta lehelengo sei urte arte han. 
- Baiña urte ta erdikin edo bikin hasi baziña, ondiok gerra garaixa zan, ezta? 
- Zela? 
- Ondiok gerria zan. 
- Bai, bai, bai, bai. Bueno, gerra denporan hasi in nizan horrekin, bai. Baiña gero ya gerria hasi zanian geratu, bai geratu. Baiña gero sei urte arte atzera segitzen ziñuan hantxe. Ni hametik tropa danak jun ziranian, seguramente berriz'e martxan jarriko zan, porke ni akordatzen naiz oso umetan, sei urte arte hantxe ibili nitzala. 
- Zela esan dozu eskola horren izena? 
- Eskola Txikixa esaten gontzan. 
- Eskola Txikixa. 
- Maistria Maria, Maria Barrena. Eta kasualide bat da gaiñera, ni horrekin ibilli nitzan eta gero nere alaba zaharrena be horretxekin ibilli zan. 
- Orduan gaztia zan zurekin ibilli zanien. 
- Ba gaztia, bai, berak ondiokan txikixak zeuzkan. 
- Bai, zeatik zuk zenbat urtekin euki zeben leheningo alabiori? 
- Nik euki neban hogeta lau, hogeta seikin. 
- Hogeta seikin. Orduen emakume hori zuk bi urte zeukanetik, edo hiru-au urte zeukanetik hogeta sei arte maistra jarraittu eben? 
- Bai, holaxe jardun zeben, jarraittu zeben hortxe. Eta bai, zeozer kobrauko zeban ta jendia ba zaharrena, urtebete-do ibilliko zan, baiña harekin ibilli zan. 
Katona eta abakoa
Zabalo Zabalo, Purita
-Eta horrek eukitzen zebena zan regliakin... 
- Bihetz puntetan. 
- Esku puntetan, han gogor itten zotsen. 
- Ni gaztiaua naiz baiña nik be ezautu dot hori. 
- Hemen "en cambio" neskeri ez, neskeri ez oskuein guri hori itten. 
- Jo ez otsuein itten? 
- Ez, ez oskuen joten hola zera e? "Únicamente" horixe, ezin euskeraz, berak maistrak lagako zoskuen itten zeran, neu gaiñera neu zela izan nitzan oso mimautakua maistriakin, oso mimauta euki nindduan ta ba ez, baiña harek kastigu hortariko zerak emutekuak ez ziren. 
- Eta maistriori, Maria esan dozu? 
- Ez, hori zan maistra txikixa, hori hamengo maistra, hamengo andra bat zan. Andra bat umiak zaintzearren, baiña gero guri erakutsi egitten zoskun katoia, eta katoia leitzen erakutsi itten zoskuen guri eskola txikixan. Hasten giñan "ma" eta "mi" eta bestela, ba bueno, eta numeruak zela da? Numeruak ba zelakuak ziran eta hortariko, zela esaten da hori, Jesus, oin ez jat akordauko, boladun zer hori? 
- Abakua? 
- Abakua. Abako hortariko bat, haura haundi bat geukan. 
- Kontaitteko eta? 
- Eta harekin kontatzen ta ba, hori hantxe ikasi ginddutzen guk e? Hemen jente guztia ez zan juten, baiña hemen inguruan gendenak gu beti jun giñen, gu beti jun giñen. Eta ni neuk'e... zaharrena aurretikan, hartu eta bialdu, orduan in neban halaxe, bittartian behintzet ba bueno, han ondo egoten zala eta... 
Uholdea sukaldean
Zabalo Zabalo, Purita
-Nik bi ezagutu dittut hemen, haundixak e? 
- Larogeita zortzikua eta? 
- Eta berrogeikua. 
- Milla bederatzirehun eta berrogeikua? 
- "El año cuarenta". 
- Zuk zeukatzun sei urte. 
- Sei urte. Hemen geunkan sukaldia orduan. Sartu jakun hortikan eta gurian gurasuak zeren ura etaratzen aurrekaldetik, porke orduan oin maillia gehixau dauko, baiña orduan zeuan, karreteria bajuaue eta sartzen jakun atarira. Eta ura ataratzen hemengo atia itxitta tokau zan eta ni sukaldian. Hasten jat handikan ura sartzen eta ni larri hamen sukaldian, ura gora eta ura gora eta ni dierka aitta-meri eta ez osten entzuten, zaratia, tamaiña horretako zaratia zeguan! Eta ixo dot zeran, ekonomika gaiñera, su gaiñera ixo txapan, artian handikan be gora, ni dierka baten, nere estuasuna baiña sekulako estuasuna! Eta holakon baten akordau da aitta, eta orduen geunkan hortikan sartu eta goitxikan hemen behera, etxetikan behera geunkan eskillaria; handik sartu zan porke hori ezin zabaldu, hemengo atiak ezin zabaldu, zeguan dana hartuta eta hartu neban zera, hartu eta ni leheningo pisuan ez nitzan geratu, bigarren pisuraiño. 
- Hori Milla bederatzirehun eta berrogeixan orduan? 
- Berrogeixan hori. 
- Ze izan zan, larogeita zortzikua baiño haundixaua? 
- Haundixaua uste dot izango zala, porke orduan ez auan hainbeste kotxe, eta klaro, oin ikusten zan kotxe asko zeuala eta zerak, baiña orduan oso haundixa izan zan, bueno! Berrogeikua hor plazan hor daren balkue haretara, bum! Han bertan juten zan. 
- Egon zan, galdu zan jenterik edo? 
- Ez, bat etara zeben sokakin, baiña ez zan egon. Jentia klaro, hor gora aldera ez zan egoten, dana zan behe aldera, hemetikan behera, hemetik gora ezebez. Neri pasau jatan larogeita zortzikuan, ba nenguan, terrazia daukogu jarrita atzekaldian eta hor tabernia, ezta? Orduentxe inauguratu zeuen. 
- Tabernia zeuena? 
- Ez, ez. Tabernia, aldameneko taberna hori, eta orduentxe inaugurauta zeuen hori. Berrixa in zeben etxia hori, inaugurauta, eta haren jabia eta beste bat, klaro, zeozer salbatzia nahiko zeben eta etxe ostian zebiltzen eta klaro, holakoraiñokoan urak hartu zosten etxe ostien eta esaten zostan, "Purita, echame una cuerda! ". Ni sokia nundik ipintteko, jun balkuera eta hemen zeren jente mordua kanpuan, hor, ez zan aillegatzen horrutz ura, eta esaten notsen "soka bat bota eizue, soka bat! ". Esaten zosten, "baiña sokia zertarako, horraraiño ez da aillegauko ura! ", "Ez dala neretako! "
- Zeretako zalakotan eurak, ezta? 
- "Sokia! " Eta keba, ez neban kontsegiu, azkenian porke ez ebein entenditzen atzekaldian ze pasatzen zeuan. Eta azkenien ixo zeben terrazara. Haren desesperaziñua! Klaro, ez eukan ondikan asegurau barik. Fiestetarako zabaldu zeben eta... fiestan hurrengo eguna zan hori. Fiestak akabo eta hurrengo... 
Nesken dantza taldea Bergarara
Zabalo Zabalo, Purita
-Zu zeuk in dozu dantza? Zure taldiak in dozue dantza Antzuelatik kanpo? 
- Antzuelatik kanpora pasau jakun, ba pentsau giñun, bueno, beste mutil bi, nere gizona izan zana eta bestia, horrek bixak in zeben Bergaratikan San Antonion, San Antonioko fiestetan pentsau zeben Antzuelako dantzarixak eruatia, eta galdetu zotsen horri eta a bai, [...] eta pentsau zeben ittia, han San Antoniora jutia, baiña zenbat bihar daben, ez eta ez dakit zer, eta ez dakit zenbat izango zan, seirehun-azpirehun pezeta? Baiña in auen tratua erak. Ze jaleo izan zan hori! Hori izan zan jaleo bat terriblia. Akzion Katolikakuak hasarratu jakun zerak, direktibakuak, eta hori ezin leikiela in, Akzion Katolikak ezin leikela kobrau pezeta bat, eta bestiak esan zotsen kobrau in bihar dala porke guk orduan gastuak eukitzen gendun, alpargatak geuk ipiñitzen giñutzen, erropia asko geuk ipintzen giñuan, porke orduan ez euen dirurik hor. Eta klaro, famelixa batzutan pixua zan hori, orduan gauza asko falta zan ondiokan, dirua bihar dala horrek pagatzeko. Eta zeoze etaratzen baldin bada ba gurago dabela eta. 
- Ez euen gura e? 
- Ezetz! Hasarretu. Ba jun ingo giñala ba, ya txistularixak gertu geunzkan eta jun ingo giñala. Makillak, arkuak ziren udaletxekuak, udaletxiak eginddako arkuak ziren. Makilla batzuk, makilla dantzia bat itten giñuan makilla haundi batzukin, eta makillak ziren Eibartikan ekartzen ziren, hementxe tanborreru zera, grupokua zeuan, lana itten zebana eta harek ekarri zoskun, ekartzen zoskun, eta banderiña geunkan Akzion Katolikakua, bere insignia, bueno, mutillena zan baiña, bere insignia eta ondo eginddako gauza bat. Ha be ez goskuen lagako, arkuak eta zerak ez goskuen lagako, ta hori [esatsaun] : "arkuak udaletxekuak dira, makillak berriz handikan ekartzen dira, eta gonak eta berriz Bergaratikan ekartzen dira eta beste danak geuk ipintzen dogu, asike ezin dozue ezer esan". Ba banderiñik ez doskuela emungo. 
"Eskola txiki"-tik nazionaletara
Zubillaga Leunda, Bernardina
-Eskolara be hemen fan ziñan? 
- Eskolara bai hementxe. Hortxe. 
- Eskola Txikixa edo hori? 
- Bai, Eskola Txikira lelengo umetan eta gero ba haunditxuauak ein giñanian ba bestera, hortxe. 
- Hurrengo nazionaletara? 
- Bai. 
- Eta zuek eskolia euskeraz jasotzen ziñuen ala erderaz? 
- Euskeraz eitten giñuan baiña gero prohibidu ein zeben euskeraz. Gero erderaz. Gerrako denboran. 
- Gerra denporan kendu eiñ eben euskeria? 
- Bai, bai, bai. Ez oskuen lagatzen euskeraz, dana erderaz. 
- Eta gerra aurreko eskolan klasiak euskeraz emuten otsuein ala erderaz? 
- Erderaz, erderaz, erderaz. 
- Baiña zeuen artian euskeraz ibilttia libre zeukazuen? 
- Bai, ibiltzen giñan, eitten giñuan. 
- Akordatzen za ze maixu edo ze maistra edo zer euki zebein? 
- Maistrak? Ba nik euki nittuan ez dakit bi edo hiru edo. Kanbixau... 
- Izenik edo goguan daukotzu? 
- Bai, doña Isabel bat. Eta gero doña Blanca, eta gero bestia ez dakit, ez naiz akordatzen. 
- Eta Eskola Txikiko kontuak? Goguan daukatzu zenbat urtekin fan ziñan? 
- Eskola Txikira ba zazpi urtekin edo holaxe jungo nintzan. 
- Klaro, Puritak esan eben bera bi urtekin edo gutxiaokin fan zala. 
- Bai? Ba ez, nik ez dot uste hain txikittan jun nintzanik. Nik goguan daukat behintzat zela andra batek emuten zoskun eskolia edo. Eskolia edo, jolastera juten giñan, jolastera. 
- Antzuelako emakume bat? 
- Bai, bai, bai. 
- Zela euken izena horrek? 
- Maria. 
- Orduan eskola txiki horretan... 
- Jolas, jolastu eitten giñan. Bai. 
- Eta han irakurri eta holako gauzarik? 
- Ez, ez, ez. 
- Eta gero ya ikasten hasi ziñain? 
- Bestian. Bai, bai. 
11 urterekin neskame
Zubillaga Leunda, Bernardina
- Eta hor ya euskeraz egin ezkero kastigua? 
- Hori gerrako denporan, kastigua be ez, baiña ez zeben lagatzen, ahal dala erderaz itten giñuan, geizki edo ondo. 
- Mutillak eukitten euein-do eraztuna edo beste piezaren bat eukitten euein, euskeraz egitten ebenari emuten otsaiña, eta gero harek beste lagun bat entzuten ba eben euskeraz egitten hari pasaitten otsan eta gero klasia akabaitten zanian, ba eraztunori edo zeori eukenak kastigua jasoten eben. Neskakin ez dot uste pasaitten zanik. 
- Guk ez dogu hori ezagutu, nik ez dot hori ezagutu, ez. 
- Zenbat urte arte egon ziñan eskolan? 
- Eskolan ba, hamaika urtekin jun nitzan kriada, ba, hamaika urte. 
- Hamaika urte arte. 
- Komunio jenerala in giñuanian, ala, martxa! 
- Komunio reala? 
- Komunio jenerala esaten gotsan. Bai, "la primera comunion". 
- Jenerala esaten zotsain zuek? 
- Bai. 
- Hori zer zan, leheningua? 
- Ez, lehelengua komunio txikixa, zazpi urtekin, eta gero hamar-amaika urtekin komunio jenerala, eta haura in ezkerio "ya estaba". 
- Orduen komunio jeneral hori in zebenian, ya urten zeben eskolatik? 
- Bai, leister. 
- Eta handik fan ziñan... 
- Kriada, Bergarara. 
- Nora? Baserriren batera, edo? 
- Ez, ez, kalera, kalera, kalera. 
- Eta hori ziran, euko zittun hamaika bat urte esan dozu? 
- Hamaika bai, hamaika-amabi, hortxe-ortxe. 
- Orduen gerria hasi aurretik. 
- Bai. 
- Ze giro euen Bergaran? Ze in zeben, hola aberatsen baten etxian-do? 
- Ez, Antzuolako alabia zan, Eufemia zeukan izena. Baiña zeuan Bergaran ezkonduta, eta harek itten zeban josten, eta harek josten itteko ni eruan ninduan ba etxeko lantxuak in eta errekauak in eta itteko. 
- Eta han Bergaran ez ziñan eskolan ibilli? 
- Ez, kitto, "ya se acabo". Nik asko dakit e? 
Kongregaziotik egozteko adinako bekatua
Zubillaga Leunda, Bernardina
- Nor faten zan ba gauza horreik esatera? Zuek zeuek ez ziñain fango ezta, hori esatera? 
- Ez baiña, han eruaten giñuan guk. 
- (Alabia) : baiña zeiñek zekixen noiz itten zindduen dantza? 
- Nola enteraitten zan abadia mutillakin dantzan ibilli ziñailla? Nork esaten otsan? 
- Konfesauta! Konfesatzera juten giñan eta. Hori pekatua zan eta, dantza in giñuala. Ze uste dozu ba zuk? Holaxe. 
Eta hemen konfesatzia nahi ez igual, hori esateko bildurra eta Bergarara junda gare konfesatzera. 
- A, bai, e? 
- Bai ba, Bergarakuak ez giñuzten ezagutzen ta. Hemen jun ezkero, hemen... 
- Gero zinttia, gero herri dana enterau. Eta zinttia noiz janzten, noiz...? 
- Mezetako denporan, kongregaziñuan. 
- Zer ziñain, Antzuolako neskailla danak zeontzein? 
- Bai, nik uste dot gehixenak, bai. 
- Eta mutillak baeukein holako zera? 
- Bai, San Luisena. 
- Zelan? 
- San Luis. 
- Hareik ze kastigu eukitzen zeben ez dakit. Baiña neskak... 
- Baiña orduan mutillak be ez euen euko libre neskakin dantza egittia, ezta? 
- Nik uste dot berdin izango dala baiña ez dakit, mutillen berririk ez dakit. 
- Oseake ona baziñan zintta urdiña, eta txarra baziñan zintta berdia. 
- Berdia. Dantza itten baziñuan berdia. Eta ya deskuidaitzen baldi baziñan gehixau itten, fuera! "Ya no eres Hijas de Maria". 
- "Hijas de Maria"tik bialdu? Eta beste ze gauza itten zeuein "Hijas de Maria" horretan, errezau bakarrik? 
- Errezau. Errezau eta elizara jun ta txintxo-xintxo ibili, mutillekin dantzarik in barik. 
- Baiña hola, eskursiñorik-do? 
- Baiña gu matrakak giñan eta guk in egitten giñuan. 
- Baiña eskursiñorik edo beste holakorik itten zeuein "Hijas de Maria" horretan? Edo bakarrik eliza asuntua zan? 
- Ez. Elizakua, elizakua, elizakua, elizakua. Goizeko sei t´erdietan edo seiretan edo hola izaten zan mezia. 
- Goizian? 
- Goizian goiza, bai. 
- Baiña hori zuentzako edo danentzako? 
- Danendako, baiña hori egun hori tokatzen zanian, aparte, "Las Hijas de Maria", aparte, aparte egoten giñan elizan. 
- Hillian behin, "Hijas de Marias"ok beste banku batzutan-do. 
- Eta deskuiduan sekula konfesaitten esan ez bazeuen itten dantza in zeueilla? 
- "Alla cuidaus", guk betik esaten giñuan. Esaten gontsen gehixau ez itteko, ez giñuala egingo baiña in egitten giñuan. 
- Zenbat kredo eta zenbat errezau bihar dantza egittiagatik? 
- Horixe, auskalo! 
- Eta penitentzia ze ifintten otsuein? 
- Ba auskalo, beti igual ez euen ipintzen ta. Ez dakit, nik ez dakot oin goguan baiña, pater nosterren batzuk-ta. 
Errosarioa familian; lehen irratia
Zubillaga Leunda, Bernardina
- Zuek dotriñan aittaguria eta horreik ikasi zittuein edo latiñez? 
- Ez, ez, aittaguria. 
- Aittaguria euskeraz? 
- Bai, bai, bai, euskeraz eta erderaz. 
- Latiñez ez? 
- Ez. 
- Eta errosarixua eta asko errezaitten zan etxian-do? 
- Bai. Etxe askotan bai, gurian ez zan egunero errezatzen, noizian behin bai. Ez giñan juntau be itten, mutillak, lau mutil geuzkan eta, hortarako izan bihar da ba famelixia juntauta, afalostian ba errosarixua errezau-a. 
- Baserri gauzia. 
- Baserrixan bai. Ni Urrutira eta juten nitzanian... 
- Nora? 
- Urrutira baserrixa, Urruti. Nere tiuak zeren han eta ni juten nitzan harutz ba tiari laguntzera. Eta han arto zuritzen eta errosarixua errezatzen akordatzen naiz ni, atarixan danak arto zuritzen gabian udazkenian eta errosarixua errezatzen zan. 
- Eta nork esaten eben errosarixua, amandriak? 
- Amandriak. 
- Neuk be ezagutu dot hori. 
- Bai, ezta? 
- (... ) 
- Zuek hemen etxe honetan, ura eta inddarra eta betik euki izan dozue? Ura fregaderan eta betik? 
- Betik. Nik betik ezagutu dot. 
- Eta baiñeria eta holakorik? Kumunan zerik? 
- Ez, baiñeria ez, baiñeria ba aspaldittik dakogu guk baiñeria eta ezta, baiña ez, gure gazte-azte denporan ez. 
- Bakarrik kumuna? 
- Kumuna eta garbittu bat hartzeko barriño haundixa, barriñoiak. Baiña baiñerarik ez. 
- Baiña etxe barruan ura bai orduen? 
- Bai, bai, bai, ura beti. 
- Eta ur zikiña nora faten zan? 
- Ez dakitt, errekara fango zan, uste dot. 
- Eta inddarra be betik euki dozue? 
- Bai. 
- Radixua eta akordaitten zata noiz ekarri zeuein leheningo aldiz? 
- Bai, radixua be guk oso azkar euki giñuan, "casi las primeras". Julian zan mortala hortan, mortala, eta harek ekarri zeban radixua. Baiña hemen iñok ez zeukan artian, eta guk bai. 
- Akordaitten zara zenbat urte zeukatzun radixua etorri zanian? 
- Ez, ez daukat zenbait urte neukan zerik, neska gaztia. Zenbat euko nittuan ba, hamaika? Hamar-amaika? Halakoxen bat. 
- Badakotzu zerbait goguan ze entzuten zeuein radixuan? Musikia-do... 
- Ez. Musikia bai. 
- Nundik, zer zan, Segura, Loiola edo Radio Paris edo Radio Madrid-do zer zan? 
- Loiola, jeneralmente Radio Loiola ipintzen giñuan guk. 
- Baiña orduen beuen Radio Loiola? 
- Bai, egongo zan. 
Gerra denboran ere eskolara
Olabarria Zabalo, Begoña
-Zu eskolara fango ziñan. 
- Bai horixe. 
- Eskola Txikixan edo? 
- Lehenengo eskola txiki bat, hori. Maestria zan Maria, Maria maestria. 
- Zenbat urtekin hasi ziñan hor? 
- Txiki-xikittatik, hiru urtekin igual. Zeatikan gero eskola nagusittara sei urtekin juan nitzan. Sei urtekin eskola nagusixan hasi nitzan. 
- Eskola nagusixak nazionalak edo horreik ziran? 
- Horrek ziran, bai. Nazionalak. Ni betik eskola nazionaletara jun nitzan. 
- Hirutik sei arte eskola txikiñian... 
- Hori. Eta gero eskola nazionaletara. 
- Noiz arte? 
- Ba hamasei urte arte-do hor ibilli giñan, zeozer ikasiko ete giñan, baiña ez giñuan ezer ikasi eta. 
- Hamahiru urte. Hainbeste urtietan zerbait ikasiko zeben horregatiok. 
- Bai, ahaztu jaku danak. 
- Maria euen eskola txikiñian maistra, eta bestien, eskola nagusixan? 
- Eskola nagusixan hasi giñanien zan Señorita Dora, Señorita Dora eta Señorita Nati. Ni harekin ibili nitzan. 
- Bi horreikin? 
- Bai. Panplonakuak-do, naparrak ziren. 
- Naparrak? 
- Naparrak. 
- Zu hiru urtekin fan baziñan, ondiok gerra aurrian, ezta? 
- Honbre! Gerra aurrian, gerra denporan ibilli giñan eskolan eta. "Cara al Sol"-ta kantau eta horrek danak itten giñuzten! 
- Hori gerra ostien izango zan. 
- Gerra denporan! 
- A, gerra denporan be eskolia egon zan? 
- Klaro, eskolia egon zan bai, bai, bai. Maistra bat bialdu in zeben, bialdu in zeben. 
- Gorrixa zan hala? 
- Bai, kuttauak pasau zittuan beriak. Hilda dago, baiña pasau zittuan beriak. Eta hamasei urte arte gero eskola nazionaletan. 
- Zuek orduan gerra denporan ez zeuen etenaldirik euki eskolan? 
- Ez, ez, ez. Euki giñuan eskolia, "Cara al sol" kantau ta... 
- Eta beuen diferentziarik gerra aurretik gerra denporara eskolan? Euskeria eta? 
- Bai, ez doskuen lagatzen. Euskeraz itten ez doskuen lagatzen. 
- Baiña aurretik bai, ezta? 
- Aurretik bai, eskola txikixan-ta bai, baiña eskola nazionaletan ez doskuen lagatzen euskeraz egitten. 
- "Prohibido". 
- "Prohibido", eta itten zoskuen aste bukaeretan, zapatuan, euskeraz itten zebanak azkenengo egunian, euskeria itten zeban momentuan, haurak astelehenian eruan bihar zeban hamar zentimo txinuendako. Txinituendako, pentsa eizu zelako kastigua. 
- Hamar zentimoko multia? 
- Hamar zentimoko multia euskeraz egittiarren. 
Maristen abitu-hartzea
Olabarria Zabalo, Begoña
- Gero itten giñuana zan, maristak egon ziren hemen, komentua. Eta han urtien behin itten zeben zera, habitua hartzeia, mutil gaztiak. Eta harutz geuk eruaten giñuan bazkaixa, gero zerbiu bihar izaten geuen bazkaixa. 
Furgoneta baten plater ta ontzi ta horrek danak gertau eta hantxe zerbitten giñuen bazkaixa. 
- Bazkaixa bertan preparaitten zeuein edo tabernan? 
- Gehixena etxien gertauta erueten genduen, eta oillaskuak Errota Barrin edo panaderixan erre eta harek han zerbidu, gaiña "dos de julio, dos de julio". Bai, lan asko egitten giñuan orduan e? 
- Orduan maristak habitua hartzen, urtero baten batek hartzen eben? 
- Bai, bai, bai, bai, bai. Mutiko pillia, Burgoskuak eta hola ziren, kanpokuak ziren. 
- Euskaldunak gutxi? 
- Ni ez naiz akordatzen euskaldunik iñobez. Neure akorduan ez. 
- Hemen Antzuolarrik ez zan fan? 
- Ez, ez, ez, ez, ez. Geu juten giñen haraxe bazkaixa serbitzera. 
Eskola egunez eta gauez
Lamariano Agirre, Florentino
-Joan gaittezen pittin bat atzera. Pentsaitten dot eskolan hasiko zinala Antzuolan? 
- Eskolan hasiko nintzan ni sei urtekin edo hola. 
- Eskola txikiñian hasi ziñan su be? 
- Orduan eskola txikirik... Eskola txikixa zeon umiak-ta hartzen zien lekuak, baiña ni ya hasi nintzan eskolara ya "Nacionales", eskola nazionaletan erderazko maistruakin, maixuekin. Eta guk hitzik be ez erderaz, eta harek euskeraz be ez eta benga han zelabaitt entenditzen hasi giñan. Eta gero eskolan ibilli nintzan hamabi urtera arte. 
Eta gero... , orduan ez giñuan asko ikisi, e. 
- Seikin hasitta? 
- Seikin hasitta. Orduan ikisi giñuan "Cara al Sol"a kantau ta Koroso aldera ta jun maixuekin eta gerrilletan eta, hola prisionero grupuak patrullekin eta, harrapatzen eta hola. 
- Gerria orduantxe akabauta... 
- Akabauta, akabauta gerria zeon, eta holako zerak. Gero ibilli nintzan eta kartilla eskolaridadia daukat etarata ni[k] gabeko eskolan. Bueno, gabeko eskolia esaten jakon, eskola partikularra egoten zan ba hamalau-amabost urteko mutil gaztiak pagauta, maestro nazionalak gabetan emoten eben eskolia eta nik daukaten eskola apurra, asko ez neban ikasi artian, harrezkero biharrak erakusi dostan eskolia daukat nik. Baiña aillegau nintzan kartilla eskolaridadia, Estudios Primariosetako zera etaratzera aillegau nintzan. 
- Gabaz ikasitta? 
- Gabaz, gabaz, gabeko eskolia esaten jakon, gabeko eskolia. Orduan etaratakua daukat kartilla eskolaridadia. 
Estudios Primarios oin esaten dabe. 
Gaueko eskolak
Lamariano Agirre, Florentino
-Hamabi arte normal? 
- Normal, normal. Gero, handik aurrera, negu partian sobre todo, egoten zan hori Gaueko Eskola. Eta basarriko jente asko orduan, nere moduan ba nere lagunak, nere kuadrilla inguruko danak ba urte bat edo bi gehixao-utxitxuao, baiña... Gabeko eskolak egoten zien, eskola partikularrak esaten jakon, gabeko eskolak. Batzuk ibilli giñan, beste batzuk ez. Eta ni orduantxe ba orduantxe zerbaitt ikisi giñuan, zegatik eze gure lelengo eskolia ez zan izeten dotriñia, gimnasia, istruziñua... Maestro nazionalak horrek erakusten oskuen guri umetan, mutikotan. 
- Dotriña, gimnasia eta istruziñua? 
- Bai. Hori, hori... 
- Eta kontuak eitten eta irakurten eta holakoik ez? 
- Gutxi, gutxi, gutxi... Bai, irakurtzen ikisi giñuan irakurtzen eta. Baita, bai, lau reglak behintzet, sumarra, restarra ta dibiditzen, eta kebrauak esaten jaten orduan, aillegau giñan hareaiño be eskoletan, baiña gero ya hau puxkat problemak-ta, idazten eta diktauak eta, horrek ya geruao. 
- Horrek gabaz ikasi ziñuzten? 
- Horrek gabaz ikasi giñutzen. Irakurtzen eta historia puxkat eta. Gabaz, e, gabeko eskolan. 
- Eta gabeko eskola horreittan zenbat urte arte egon ziñan? 
- Ba hor egongo nintzan ni hemazazpi bat urte, hemezortzi urte. Gaiñera horrek neguan izaten zien bakarrik, e. 
Negu-artian, e. Egunez lana ein basarrixan eta gero illuntzian eskolara. Gero granujerixa bazuk eitten giñuzen eskolatik ertendakuan gabian eta hola izeten zan. Juerga bat izeten zan, e, baiña... 
- Gustora eskolara. 
- Gustora eskolara. Eta eskolia izaten zan ba ordu pare bat edo hola egunian, e. Illuntzien zazpietatik, seiretatik zortziretara edo izeten zan eskolia. Eskolako ordua hola izeten zan. 
- Baina neguan, gabian lanik ez zebenian eitten. 
- Bai, bai, neguan, neguan. Egunez lana ein eta, basarrixan edo tokatzen zan lekuan eta gero illuntzian eskolara. 
Hori hamabost, hamasei-emazazpi urtera arte hiru bat negu eingo nittuan nik. Eta lehen esan dotena: ikisi giñuan apurra orduantxe ikisittakua. 
Instrukzioa eskolan
Lamariano Agirre, Florentino
-Umetako kontuak ba umetan dotrinia atzetik aurrera eta aurretik atzera. Gero orduan zeren maistruak. Akordatzen naiz ni gu mutikuak. Soldau juteko mutillei instruziñuak erakusten otsen pelotalekuan maistruak domeka goizetan. 
Eta gu juten giñan harek ikustera eta esaten giñuan: "Joe, horrek baiño hobeto eitten juau guk instruziñua". Maestro nazionalak instruziñua erakusten soldau renplaz... 
- Kintueri? 
- Kinttuei. 
- Entzun barik neuan hori. 
- Ba hori ni hemen naon bezela, hori egixa da. 
- Pelotalekuan? 
- Jai goizetan, soldau, filetan integrau bihar zeben kintuei instruziñua erakusten otsen maestro nazionalak. Eta guri astian egunero gimnasia, instruziñua, Cara al Sol. Formauta, e, Cara al Sol, eta danak. Gero Antzuelan zeren moruen gerrako fusillak zeren Antzuelan, eta harekin. 
- Desfilekuak? 
- Desfilekuak! Danak! Eta lehen esan dotena, jun horra Azalditta-izargarate aldera ta gu patrullak ein eta. Sistema, e... 
- Lehen aittatu dozu Koroso. Basarrira? 
- Ingurura. 
Gerra garaiko oroitzapenak
Lamariano Agirre, Florentino
-Kontaidazu faborez zerbaitt akordatzen bazara gerra denporako kontuak. 
- Ni neu gerra-enporako... Bai, oso umia nitzan eta nik, hau ez jata /etxata/ ahaztuko bizi naizen arte, rekuerdoik haundiña eta gure etxetik bista-istan zeon Maristetako kapillia, hor maristak zeren, Hermanos de la Enseñanza Cristiana edo, horren izena hori zala uste dot, Hermanos de la Enseñanza... Baiña horrek ez zeuken /etzeuken/mezaik, meza bariak dia horrek, horrek profesoriak dia. 
- Maristen eskola Oñatin be baeuen. 
- Oñatin be egongo zen, eta Zarautzen'e bai, eta bueno. Eta hor zeon kapilla bat, eta kapilla hortan egoten zan kapillaua. Kapillia... , ermittia, ermita bat egoten zan. Hor zeuan, kapillau bat egoten zan hor. Hori egon zan ba gerora arte. Hortik maristak jun ziela izengo dia, nik ez dakitt zenbat urte konkreto, baiña. Berrogei bat urte edo hola izengo dia maristak hortik jun ziela. Eta hauraxe kapillia erretzen. Eta gu artien hiru urtekin, baiña hauraxe erretzen, hoixe akordatzen naiz. Eta beste detaille bat gerrakua, hemen hau guk ospittala esaten jau, baiña uste dot hau zala, lehenao leprosuak eta rekojitzeko zerak egoten zien ba. 
- Leproserixia. 
- Leproserixia. 
- Horrek beste izen bat be badauko. 
- Euko dau beste izen bat'e. Bueno, hor ikusten dan hori. Oin Dia dao, Centro (de) Dia dao. Hori udaletxiak kodeatzen zeban, eta hor egon zien puxkat retaguardixakuak edo izaten zian hola, italianuak ziela, gerran ibilittakuak. 
- Hona etorri zien italianuak eta alemanak be bai. 
- Italianuak, baiña hemen ibilli zienak, nik gure aittai-a gero entzunda, italianuak ziela. Eta hor hemen igual Deskargatik-ta bonbak botatzen zittuenian Intxorta aldera eta hemen, horrek hor akordatzen naiz zangatan, so baztar... , trintxeratan, etzanda egoten zien horrek. Hauraxe akordatzen naiz, italianuak ziela-a. Hemen, hementxe. 
Hau egon zan ba, ez dakit, intendentzia moduan funtzionatzen zeban, soldau mordua egon zan hemen. Ospittala. 
Guk, horren izena orduan Ospittala zan, Antzuelan danok Ospittalakin entenditzen giñuan. 
- Leprosuak eta zure garaixan... 
- Ez, ez. Nik hori entzundakua da, entzundakua. Honek beste izen bat'e bazaban, gure aittak eta, baiña ez naiz akordatzen. Baiña hortako indakua zala hau. 
- Eta hor egon zien italianuak? 
- Italianuak egon zien hor. Hori udaletxiak dominatzen zeban, kodeatzen zeban hori-a. Italianuak egon zien hor. 
- Hemen Antzuelara bonbarik eta ez zan jausi, ezta? 
- Ez, neu ez naiz akordatzen. Oin, ni akordatzen naiz, souan lanian igual eta aittak hartu bizkarrian mutikua eta hor sartzen giñan zubipe baten eta. Bai, bonbak, e, bai, hor Deskargatik behera gatozela.... , klaro haura zubi bat bolau ein eben nazionalak honek ez sartzeko, gorrixak ez sartzeko... Edo gorrixak nazionalak ez sartzeko? Ez dakit. Bata edo bestia. 
- Maristena zeiñek erre eben ba? 
- Ba... , batzuk esaten zeben batek erre dabela, bestiak... , jakingo dabe hori, zierto jakingo dabe, baiña hemen orduan nik aittutakua ba batzuk botatzen zeben kulpia nazionalistei eta bestiak nazionalei, baiña haura, sua emun otsenak honek, hemen sartu zienak, neretako, e. Nik uste baietz, ez dakit. Hori ya ez noia hor sartzera zeatik e... 
Kupoa noiz kendu zuten
Lamariano Agirre, Florentino
-Berrogeittik berrogeta bostera edo hola kendu zan kupo, entregau biharra ta horrek. Uste dot hor. Igual lehentxuao igual, e. 
- Zu ordurako ia hemen zaozen? 
- Ez, ez. Ni hirurogeixan etorri nintzan honutz. Ni hona etorri baiño bastante lehenao kendu zan hori. Ni soldau jun baiño lehen. Cincuenta y tresian jun nintzan ni soldau eta hori lehentxuao. Cuarenta y cinco-incuenta bittarte hortara holaxe kendu zan hori. 
- Esan dozu hogetaseikin ezkondu ziñala. 
- Bai. 
- Orduan ciencuenta y nueven ya hemen zaozen. 
- Bai. 
- Hamarkada bat lehenao? 
- Bai, hamarkada bat lehenao edo hola. Gero errotak-ta libre egon zien, normaltzen jun zan puxkat bizimodua. Oin akordu jat gauz bat, hor etortzen zienak losagabe batzuk zien Abastos-tatik, Abastosko jentia etortzen zan garixa pixatzera-a, bestiak-ta. Hemen zegon famelixa bat Madarixa baserrixan ba puxkat berezixak zien erak, e. 
Berezixak eta puxkat tokedunak zien Madarixa basarrixan eta. Eta harek eskopetia-a, orduan zenbat egongo zien, harek eskopetia zeuken etxian eta, hor etorri zan batek haura amenazau ein eban: "Vamos a subir a registrar el caserio" ta. "Sartu eingo haiz, urtetzen doken ikusikok! " (barreak). "Sartu eingo haiz, urtetzen doken ikusikok! ". 
Pazkoatan Bergarara
Lamariano Agirre, Florentino
-Bape ez zeunken joerarik hemen inguruko jaittara ta joateko? 
- Pazkuetan Bergara bizi guztian. Lehenengo amakin eta gero puxkat hola hamahiru bat urte edo aillegau giñanian eta egun baten Bergara Pazkuetara juten giñan. Baiña Bergatik kanpora gu oso gutxi. Geu, e! Kaletarrak-ta gehitxuao, baiña gu... 
- Zinera fateko ta ez zeunken... 
- Puff, zinera juteko... Akordatzen naiz zinera. Zinera jun giñan behin, baiña ordurako ia... Baiña artian soldau juteke egongo giñan. Hiru lagun Bergara. Ta pelikulia zan "Arroz amargo". Aittuta daukak? 
- Ez, ez. 
- Ez dakit zein zan aktore, Sara Montiel... Ikusten zan hola puxkat zera jausten jakola... Haura egongo zan ba de 4R edo de 3R kalifikauta egongo zan haura. Jode, hemen Luistarren kongregaziñuan genden gu, ez giñusten bota kongregaziñotik por pelos enterau zanian parrokua. Hor ibili giñan zerian. 
- Pelikulia ikustiagatik. (barreak). Ta nik orduan euko nittun ba hemezortzi-emeretzi urte. Holako bat. 
- Oseake neskak al agarrao dantza eittiagatik zinta berdia. 
- Bai. Eta Garizuman erromeixaik ez. 
- Eta zuek pelikula 3R ikustiagatik ixa kongregaziñotik bialdu. Ze itten zeuen ba kongregaziño horretan? 
- Kongregaziño horretan ba hillero-illero kongregaziñuan izeten zan ba konfesau ta jaunartzia. Hillan azkenengo domeketan "Congregacion de Luises". Herriko mutil guztiak. 
- Baina zeuek bakarrik. Jaunartze hori eta meza hori zeuntzako bakarrik ala? 
- Ez, ez, ez; beste meza bat herri danandako. Bueno, orduan herri danandako mezak egoten zien, hiru meza egoten zien goizetan. Seitterdietan, zortzietan eta meza nausixa esaten jakona hamarretan. Hara juten zien medikua-a sekretarixua-a horrek jente horrek. Hamarretakora. 
- Baserrittarrak seitterdittan. 
- Seitterdittakora, bai, eta kaletarrak be bai. Hemen Hilaturia, Hilaturia zeon hemen Antzuelan, eta orduan zapatu gabeko errelebuak lana eitten eban, zapatuko errelebuak. 
- Hilaturia? Harixa ittekua? 
- [...] Harixa eittekua, bai. Bai, Hilaturas. Tejeduria no, Hilaturas. Algodoia ekarri eta harixa eiñ. Hor ehun eta berrogetamar lagun ibili zien orduan lanian, gu gaztiak giñanian. Eta horko jentia zapatu gabian hamarretan sartu lanian eta goizian seiretan urtetzen eban gabeko errelebua eindda, eta seitterdittako mezetara. Gehixenak lo. 
(Barreak). Bai, bai, bai, gehixenak lo. 
Artale gainean belauniko
Azkarate Larrañaga, Andoni
- Eskolan nun ibili ziñan? 
- Hemen Uzagan, leheningo Uzagan hemengo auzuan. Maixu bat euen hor bertakua. 
- Zela eueken izena? 
- Jose Maria Agirre. Zan maixua, barberua, sakristau, barbero, danera itten ban. 
- Hori Antzuolatarra zan bera? 
- Bai, Antzuelako semia zan. 
- Zuk e... zenbat urtekin hasi ziñan eskolan? 
- Ni sei bat urtekin. 
- Gerria akabo barri, ezta? 
- Bai, akabatzen, akabatzen daola. 
- Eskolak erderaz, euskeraz edo zela? 
- Erderaz, erderaz, erderaz eta erdera fuertia. Orduen euskeria ittia debekauta eta gauza horrek... 
- Zuek zigorrik izaten zeuein euskeraz itteagatik? 
- Bai horixe. 
- Zueri ze emuten otsuen, anillua edo? 
- Hemen ta kalien behintzet bai, anillua eta arta alien gaiñien belauniko be bai. 
- Arta alia belaun azpixan jarritta? 
- Bai, holako zerak, eta gero ba kastiguak, batak bestiari zera pasatzeko, holako tarjeta moduko zer bat euskera itten ebanari ta gero ba harekin astien azkenian ba zer bat, betik tarjeta gorrixa bezela edo enfin! 
- Ez zan izaten eguneroko zera, astien akaberan zan? 
- Bai, astia akaberan zeiñeri geratze jakon haura, ba horixe, tarjeta bat, bueno, betik zerak, rekreora ez ertetzia, edo holako zerak. Txorradak baiña bueno, danok... 
- Arta aliak belaun azpixan ifiñitta,... 
- Baiña hori gutxittan. Hori izen zan behin edo birrittan bakarrik akordatzen naiz. Geo ba jentia kejau in zan, gero umiak be bai eta zeorri segiduen itxi otsen baiña, orduan bai. 
- Hori arta alien hori Antzuolar honek? Joxe Mari Agirre honek itten otsuen? 
- Ez, beste bat zan, beste bat. 
- Zela zan, goguan dakotzu maixu horren izena? 
- Ez, ez naiz akordatzen. 
- Zer zan, espaiñola? 
- Bai, klaro. 
Eskolara bazkariarekin
Azkarate Larrañaga, Andoni
- Eskolan hamen Uzarragan-a zenbat jente, zenbat ume alkarketan ziñain? 
- Orduan? Orduan hemen dexente. Auzuek hiru auzotako zera, baiña gero orduan gerra ostia be bazan, eta kalien batzuk edo konforme ez, edo maixua falta-do, aldatu eta asko itten ziren, eta maristak martxan ondo jartzeke zeren artien, eta hona etortzen ziren beste auzo batzutakuak, urriñagotik, heren bazkerixa eta zerak hartu eta egun dana hor pasatzen eben. 
- Zenbat, ze egoten ziñain, danok klase baten? 
- Bai danak, emakume eta gizakume. 
- Eta edade danetakuak. 
- Bai, bai, danetakuak, bueno, gu baiño lau urte zaharraguak, eta gure edadekuak eta danak. 
- Eta zenbat jenteraiño juntaitten ziñain edo goguan dakotzu? 
- Hor? Nik ez dakit ba. Hor hogeta hamar bat-do, hogeta hamar bat bai behintzat, bai. 
- Danak alkarrekin. 
- Bai, alkarrekin. 
- Eta etxian, klaro, zu garai hortan, hori zan gerria akabaitten eta gerra ostia hasten. Ze giro, hemen egon zan tirorik eta holakorik Antzuola aldien? 
- Bai, tiruak, bonbak'e bai hemen gertuen jausi, hegazkiña-ta hor, akordatzen naiz zelai baten zelako zulua egon zan. Eta gero tirua hemendik bistan egon zana betik izan zan ba, Elgeta, Intxorta hori bista-istan dauku hemen atzien. 
- Hor izugarrizko burrukia egin zan ezta? Ezin izan zittuein bota ezta? 
- Ezin bota, hor hillebetiak egon ziren, eta atakerik haundiña Errosarixoko domekia oktubrien lehelengo bat izan zan, esaten daue, orduan ez nintzan akordatzen baiña. 
Osabari salaketa, gerran
Azkarate Larrañaga, Andoni
-Eta gero esan dozu tio hori be, kontzejala zala. 
- Bai, gerria urten ebenien udaletxien euen tio, bueno, nire aittonaren anae bat. 
- Bai, tio. 
- Eta ha ba hemen geldittu zan; eta gero gurien ama eta gure amandria, gero umiak, eta gero ordurako neuzkan bi arreba ta gure amakin geratu ziren. Eta ha hemen geratu zan eta bueno, artian ezer pasau ez jakonien ba gustora, ezta?. Eta gero ba denunzia haundixak pagau bihar izan zittuan. Orduko bost milla pezeta eta. 
- Bost milla pezeta? 
- Bai bost milla pezeta. Bi bost milla pezetakuak be bai. 
- Euki bai hainbeste diru? 
- Bai, topau, nunbaitten topau in biher, dirua zela egongo zan ba, dirua? Orduan geuken apurrak hartu eta aurrera junda-ta. Enfin, nola hala. 
- Ze denunzia jasoten zittun? 
- Jasoten zittuen ba, "por no haber contribuido con el alzamiento nacional", eta ez dakit zertara abixau ta jun ez, ganauekin orduen armak-do Bergarara eruatia eta ez dakit nik zertzuk, eta ba zeozer, aitxakixak, horreitxek zerak ifiñi, aitxakixak ifiñi eta... 
- Milla duro. 
- Bai, gero azkenian papeletan ipintzen eben "Dios guarde a usted muchos años". Baiña pagau ba horixe, gero aitta zanak etorri zanian pagau eban. 
Aita kontzentrazio eremuan
Azkarate Larrañaga, Andoni
-Gero beste tio batek be bai, harek "pena de muerte"kin egon zan. Eibarren bizi zana, haura sindikatotan edo zeozetan lana itten eban eta bueno, "pena de muerte"kin egon zan baiña librau egin zan nola edo hala. 
- Eta aitta be preso egon zan hala? 
- Bai, preso? Han zerien egon ziren, hor Laredon geldittu ziren. Eta gero... 
- Gerria, akaberan? 
- Akaberan, errendiu in ziren han. Italianuakin, italianuana errendiu ziren. Bueno, italianuak, tokauko jaten parien. Eta gero handik Santa Esquina edo hor esaten daue, ez dakit, hor Valladolid aldera edo ez dakit nun, nun dauen hor ez dakit, nunbaitten Castilla herrixen. Han egon ziren euskaldun asko. 
- Preso? 
- Bai, kanpo konzentraziño bezela. 
- Zuek bisittaitera edo faterik eukitten zeuein? 
- Ez, ez, han ez. 
- Zenbat denpora egon zan etxetik kanpo, aitta? 
- Aitta, ez dakit, harek gerrara trenta y seisian jun eta haura nuevian edo noiz, baiña haura etxera etortzeko be, eskarrak orduan inddar puxka bat bazeuen. Gure aittajunen bi ahizta moja zeren, bata Segovian eta bestea Valladoliden; eta mojak ba baten batzuk ezagunak eta nun handik nola-ala etxeratzia aitta zana kontsegiu euen. 
Pagau eben zera, multia, baiña behintzet etxeratzia kontsegiu euen. 
Bizitzarekiko ikuspegia
Lizarralde Jauregi, Jose
-Zelako diferentzia haundixa, ez? Mortala, ez? 
- Kotxiak eta orduan zenbat egongo zien ba? 
- Esan be eitten dabe geuk biziko doguna haundixaua izengo ete dan honen edadera aillegatzen baga. 
- Onerako ala txarrerako, hoixe ez dakit. 
- Hori segun. Zela norberak hartzen daben be bai. Onerako izanagatik norberak pentsatzen ez baldin badau ona dala. Guretako horregatik gauza txarra ikustia ona izeten da jentiandako be apreziatzeko. Baiña txarra ikusi barekuak ez dau apreziatzen ona [...] 
- Zurixa jaitzeko beltza jakin bihar ei da. 
- Eta basarriko lanak lehendik hona aldatu dia asko ala? 
- Eitten da. Basarrixan ez da ia eitten lanik. Ostian erreminttak eta bai aukera haundikuak, baiña ez dala labratzen. 
Orduan garixa be asko ereitten zan eta, artua be bai ta. Gaur garirik Antzuola guztian ez da ereitten. Orduan etxeik ez zeon garirik ereittekeik. Neuk ereitten dot San Isidrotarako. Puxketatxo bat. Botatzen dot holako korrotxo bat San Isidrotarako. 
- Eta hori ze da, ez dalako rentablia edo? 
- Itxuria. Ez, ez da. Basarrixak [...] ez da geratzen. Hara! Zela esango dotsut, basarrixan janik ez da falta, baiña kaleko moduko dirua errez irabazi be ez. Eta jentiak libertade haundixa dauka kalian. Eta andrakumiak´e berriz kalekuak ez dauke konparaziñoik. Basarriko andriak lana ein bihar izeten dau sarrittan gizonak baiño gehixao. 
Gizonakin batera kanpuan eta gaiñera etxekuak. Eta kalian berriz holakoik ez dauka andriak. Eguakitzian lanetik erten eta domekara arte fuera, eta bakaziñuak eta beste gauza batzuk. 
- Libertade gehixao. 
- Segiakin ebaitzen zien bedarrak be, eta makinak [...] Nik ezautu dittuten basarrixak aber zenbat hustu dien Antzuelan. Neuk ezaututakuak asko. Asko. Galartza auzuan, Txangala esaten jakon, hustuko zien nere akorduan, Gorla bat, oin errentero moduan etorritta badare atzera Euzkitzetan eta, baiña horrek hustu ein zien eta atzera oin errentero, ez dakit ze jente daon e. Gorla, Etxenausi, Etxeberritxo, Galartza Kaxetia, Galartza. Galartza bixak aldeta, oin Bergatik etorritta dare baten batzuk, baiña. Besasti, Mendiola, Sarralde, Arrasate, horrek danak hustuta dare. 
- Arrasate hemen goixan ez dago hori? Jausitta dago, ez? 
- Ez dago jausitta. [...] baiña jausteke dago. Horrek nere akorduan. [...] Galartzan be jiratzen zien lagun pilla galanta eta. Eta komuniua einddakuan hamar urte arte eskolatik etxera eta hantxe etxekuekin batera lanian. Zazpi urtekin eskolara. Behin hamar urte ezkero, hamabi urtera baten batzuk egongo zien baiña, basarrikuak jeneral e... 
Zinera Bergarara
Madariaga Gorosabel, Kleto
- Zinera-a juten ziñaten? 
- Bai, zinera beti. Jaiero[-jaiero] juaten giñan, oiñez. Orduan ez zeuan [komodidadeik] eta etorri be oiñez ein bihar. 
- Nora juten ziñaten? 
- Zinera. 
- Bai, baiña nora? Bergarara, Zumarragara...? 
- Bergarara. Bergarara, hemen ez zeuan zineik eta. Anbrosionera. 
- Beti Bergarara? 
- Beti Bergarara. 
- Ta jente asko juten zan zinera-a? 
- E? 
- Jente asko juten zan? 
- Bai, dana betetzen genduan. Dana. 
- Autobusik-ta bazeuan lehen? 
- Lehenengo juten giñan Amerikanuanera. Han kafia hartzen giñuan, ta ordua zanian, zinera juten giñan. Ta [hango...] akabautakuan, taka-aka Antzuolara oiñez. Orduan ez zeuan holako komodidadeik. 
- Jente asko juten zan Antzuolatik Bergarara? 
- Asko ez. Hamarren bat. [Lehelengo Amerikanuanera] juten giñan ta Amerikanuanian kafia hartzen giñuan. 
Inguruko herrietako jaiak
Madariaga Gorosabel, Kleto
- Eta beste edozein herrittako jaixetara juaten ziñaten? 
- A! Bai, bai. Zumarragara, Villarrealera, Oñetira be bai, [Arantzazura] be bai... 
- Asko orduan... 
- Bai. 
- Eta oiñez juten ziñaten leku guztittara? 
- Ez, ez. [Arantzazura] , ba, automobillen baten edo... beste modu batera. Elusura be bai. Elusun han ibiltzen dian azkoittiarrekin-a dantzan ein ta... 
- Bai? 
- Gero etortzen giñan [...] halakon baten. 
Ehiza kontuak
Laskurain Zabaleta, Tomas
- Baiña ez dao, ez dao hemen, kaza gutxi dao hemen. Lehen bai. Nere aitta kazari gogorra zan. 
- A, bai? 
- Bai. 
- Ez nekixan ezer... 
- Orduan kazaririk ez zeuan hemen, auzo danian gure aitta izango zan bakarrik. Bai. Ta Antzuola danian be oso gutxi, igual esku bittako bihetzekin kontatzeko beste igual Antzuola [danian] kazarixak orduan. Ta, klaro, basarrikuak eukitzen dabena. Erbixak gabaz jaten zeban, ta markau eitten zeban jandako [alpapetan] , ibilittako lekuan ta jandako lekuan. Ta harek moztuta lagatzen zeban. Ta gero satsa be han eitten zeban; "tantuak" esaten jao erbi satsai, "tantuak". Ta han lagatzen zeban satsa be. Ta gero, erbixai gustatzen jakon paraje airosua gordetzeko, eguna gordetzeko ta lo eitteko, egunaz lo. Horrek gabaz ibili. Ta ya gure aitta zanak esperientzia hundixa eukitzen zeban, oso entendidua zan hortan. Ta harek gitxi gorabehera han etxeko [alpapetan] jaten zeben erbi harek jakitten zeban ehun metro kuadron barruan, gutxi gorabehera, erretirauta nun zeren. Eta kaza denporan, ba... Erbi asko jan giñuan guk, asko erbixa. Oillagorra ta danetik, gure gazte-enporan danetik. Kaza asko jaten zan gurian orduan. 
Orduan bai. Orduan, hamen, ze esango dotsut, ba, nik? Gure etxe inguru hontan igual hogeta erbixak igual egongo zian hementxe, hementxe bueltan. 
- Ba, gero semiak bat be ez zate kazarixa, ez? 
- Ez, ez, [gurian ez dabe kasorik ein]. Ez, oin gure biharrik ez dao, badao nahikua. 
- Bai, bai... 
- Badao nahikua. 
- Bai, gehixegi. 
- Bai. Ya gauza danak eukitzen dabe eren tamaiño bat. Ta ni ez naiz kazarixen kontrarixua ta ez besteik, baiña pentsatzen jat gehixegira jun dala, gehixegira jun dala, zeatik [egun] entzuten dittuzu, ba, sei-azpi tiro ta batera. Eta ya horrek garbittasuna eitten dabe. Oingo repetidore horrekin garbittasun gogorra eitten dabela pentsatzen jat. Ez dao hemen, ez dao. Lehen zozua asko zan, ta ointxe punturarte edo egon da, baiña nik uste dot zozua be oso bajauta azaltzen dala -zozo-idegarro hau, ezta? -, oso bajauta azaltzen dala. Txori txikixa bastante dao, txori txikixak bai. Hemen bertako... Gero bertan geratzen dan txori hau badao, baiña, ostian, hola, ez dot ikusten. Ez dot ikusten, ez. Konejo banaka batzuk. Hori, ba, kazarixak gero bota eitten dittue hemen eperrak, konejuak bota eitten dittue. Ta gero, botatako batzuk eta... Ikusten dia, tenporadetan ikusten dia eren umiak-ta, ta umiak eta jaten ta hemen be batian-estian azaltzen dia, ikusten dia. Baiña nik ez dakit, ba, ez dan parajia horrendako edo, gero aurrera ez dot uste ugeltzen danik hori. Ugeldu apenas eitten da. Ez dot ikusten nik hola. Ez dot ikusten hola [doienik hazten]. Gero, ba, oin dana kimikia dala, oin dana benenua bihar dozu. Porrua konserbau bihar badozu, benenua bihar dozu; patatia konserbau bihar badozu, benenua bihar dozu; bestia konserbau bihar badozu, benenua bihar dozu. [...] be zenbat botatzen dan. Ta horrek, horrek be igual, holako gauzak be igual... 
- Bai, labrantzia be asko kanbixau da, ez? 
- Bai, bai, bai. Orduan ez zan... Orduan ez zan oin bezela hola... Generuak ez zeukan ezen gaitzik ez zeukan. 
Orduan garbixak zian generuak. Danak garbixak. Ez zeuan hor... Ez dao jenerorik bere kontrarixo edo bitxon bat ez daukanik, eta hori atakatzen ez badozu, harek dominatzen dau. [...] Gaur dana da horixe. Dana. 
Abesteko zaletasuna
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Jauregi Aranguren, Enrike; Lamariano Agirre, Benito;
Hau dana neretako galdu zan, honek tabernetan sartu dienian zerak, aparatuak, hortxe galdu dia. 
- Berbaik be ezin leike ein tabernetan... 
- Bestela Gabonetan-ta zelako kantualdixak eindda jun etxera... 
- Ba nik lehen Enrikei jardun jat komentatzen. Ba guk txistulari bezela, hamen Trekutz soziedade bakarrra haura zeuan; hasi zan hori... , noiz esan juau, zinkuetaidosian, eztok? , eskursiñuak eitten. Eta gu txistularixak eruaten zittuan harek eskursiñora animatzeko. Baiña animatzeko, ez kalian pasakallia juaz ibiltzeko bakarrik. Eta hola ibiltzen giñan, kalian pasakallia juaz, hogetamar bat lagun soziedadekuak atzetik ziela. Aparte, autobusian sartu eta herri batetik bestera juaten zan bittarte hortan, txistularixak animauta. Zelako... , nik goguan daukat asientuan gaiñian zelako saltuak eiñaz juaten zien. Jeneralian biribilketia izeten zan han joten zana, ezta? Ba horrek danak gaur akabau dia. Zergatik akabau zia... sartzen jaon zea, ta sekulako... Eta hori ezta nahikua. Oiñ ia bideua-a... Horrek danak zertu (d) ittu horrek. 
Amandrea neskame Toledora; gerora itzulitakoan, sukaldari lana burutzen zuen
Iturbe Txintxurreta, Antonio; Lezeta Unzueta, Justina
-Lehen esan dozu amandria koziñeria zala? 
- Bai. 
- Kanpuan egon zan ikasten edo? Edo lanian? 
- Horrek kriada egon zien bi aizta, Toledon eta hor egon zien. Bi aizta. Eta gero gure amandria hona ezkondu zan. 
Eta bestia Elgoibarrera, Sorotara. Entzunda badaukazu Sorota? Azkarate gainddik, holaxe Zabaleta eta badare han, eta haraxe bidian. Han ezkonduta. Sardandeixa zeben harek. Eta gure amandria berriz beti koziñera ibiltzen zan, Hotel Urola jenerala. Orduan ba parientiak zien, Zumarran, eta harek basarrixan lanik ez zeban egin. 
Justina: Estaziño aurrian zeuan hotela. 
- Bodetarako koziñak eta. Bi emakume. Hortxe zerian dagona, horixe da. Balkoian dagon horixe. 
(... ) 
- Eta zela juan zien ba Toledora? 
- Orduan hori hola izengo zan. Kanpora jende asko juten zan orduan. 
Justina: Hamabi anai-rreba giñan, eta gerraostian zeuan gosiakin nora... Geu be kriada egondakuak ga, e. 
- A bai, e? 
- Honbre! 
- Eta nun? 
Justina: Hementxe auzuan eta. Donostian'e egon nintzan azkenengo zerian eta. Eta familixan beste faltan zan tokin baten. Gure aiztia ez dakit zenbat urtian egongo zan [...] basarrittan. Eta gero haura ez dakit, eskolara edo, hurrengo neu egon nintzan eta. Amillletan'e bai eta. Eta gero anaiak'e holaxe, basarri-txetan eta. 
- Etxe inguruan. Mutil gaztiak ba, zeoze egiñaz, ganauak zainttu edo zeoze. 
- Orduan familixa haundixak izeten zien baserrixetan, mutillak morroi eta neskak kriada. 
- Bai. Geurian be bi anae egon zien segidan. Eskolara junaz, e. Hori txikittan. Behin sei-azpi edo zortzi urte ezkero zeoze kobrauko zeben amak eta aittak edo; soldatia edo, lehenao soldatia izeten zan. Baiña eskolara bialduta, jaten emoten eta, asko ezingo zeben pagau basarrittarrak e. 
- Toledora juatia urrin ez? 
Justina: Bueno... 
- Ezaunik edo ez zeben eukiko. 
(... ) 
- Orduan jente asko juten zan, e! Oin kanpora kriada ez da juten, baiña orduan danak kriada juten zien, ez zeuan lanik eta. 
- Toledo urrin dago baiña. 
- Bueno, baiña... Harek erderaz, e. Gure ama difuntiak erderaz zekixen e... 
Justina: Kastillano mordua etorri, Santanderguak, badakizu zelako kastillano mordua sartu zan hor. Haura ortuan eta, hari berbia emoteko bildurrez. Eta emoten jaue baten batek berba eta harek erak baiño hobeto jakin erderaz. 
- A bai, e? 
Justina: ez, zera. 
- Zenbat denpora egon zan Toledon? 
- Ez dakit hoixe. Urtiak pasauko zittuen, harik eta ixa ezkontzera zertu arte. 
- Orduan hona bueltau eta orduan hasi zan Hotel Urolan lanian? 
- Parientiak zian. Bai. Hango kozinia asko eingo zeban. [...]. Esaten dabe gurian harek ganaurik ez zabela ez soltau eta ez lotu ein; basarrixan. Zegatik bestela... Kozinerak orduan be jornala etara eingo zeben eta kobrau eingo zeben. Eta hemengo bodetan'e bai, e. Hemen bertako bodak eitten zienian, basarrixan eitten zien bodak, etxian, eta han beheko sutan, e! Badakizu beheko sua ze dan? Lehen tximinixia hemen zeuan eta egurrekin eta. Han be bodetako kazuelak-ta kabidu biheko zien nonbaitt edo. 
- Eta kozinerak ekartzen basarrittara ezteixetarako? 
- Bai, kozinerak ekartzen zien. 
San Fermin jaiak
Jauregi Mendizabal, Isabel
-Larogei urte. Eginda edo eitteko? 
- Bai, Juliuan eindda. San Fermin bixamonian. 
- Fetxa seiñalaua, ez? 
- Bai. Egunekua izan banintz seiñalauaua, baiña orduan Fermiña edo igual... 
- Ezagutzen zan San Fermin eta? 
- Bai. 
- Eta famia zekan? 
- Bai. Gero hor egon zan gerra ostian edo, urte baten edo egin barik geratu zala uste dot, eta zihero, ezebez, seguru; eta atzera berriz hasi zien gero. [...] 
- Baiña ordurako... 
- Bai, bai. Gerria, aurretik. Gure akorduan beti. Oin bezela etzan juten jentia, e. Orduan han bertakuak eukiko zeben afana baiña, hemendik batzun batzuk joango zien, baiña gutxi. 
Euskal dantzak ikasten
Zabalo Zabalo, Purita
-Nik entzunda dakot zuk dantza talden baten edo zerbaittetan ibillittakua zariela, ezta? 
- Bueno, bai. Askotan. 
- Nundik ataraten zeben ba astixa? Ondik umiak txikiñak zirala edo geruago hasi ziñan hortan? 
- Ni hasi nitzan, [...] neri aittak esaten nostana, jaixo nitzanian uste dot hasi nitzala ya dantzan. Asko gustatzen jaten neri dantzia-ta. Gero hemen kuadrilla bat geunden, ez dakit ba nik zenbat urte eukiko giñutzen, hamar-amabi, porke artian aurretikan neskendako ez euan ezer. Mutillak bai. Mutillak, mutillen grupuak bazeren, baiña neskena sekula egoteke zeuan. Ta Zumaixako bat etortzen zan, nere lagun bat, euko zittun ba ez dakit ba hamabi urte-do, eta haxe erakusten hasi zan geuri. Erak ikasten zebena geuri irakusten. 
- Laguna emakumezkua, neskia? 
- Bai, neskia, hemen zeukan tia. Tianian egoten zan denpora askuan eta beran lehengusiña eta gu kuadrillakuak giñan eta erakutsi zoskun dantzak. Hamabi-amahiru urte-do euko giñuzen eta ikasi giñuzen, eta lehelengo dantzak hareitxek euki giñuzen, edade horrekin. Gero pixka bat galdu giñan baiña atzera berriz pentsau zan berriztia, ya hobeto ikasi tta ittia, eta hala grupua, orduan ya baten baten babespien in bihar izaten ziran gauzak, eta Akzion Katolikia. Bueno, hango zerak, organizadoriak edo han zerenak, bueno, in in bihar zala eta hartan. Eta ikasi giñuan, Eibartikan etortzen zan erakustera. 
- Ze dantza klase ikasten zeuein? 
- Euskal dantzak. Geunkan hori eibartar hori, bera izatez eibartarra ez zan baiña, bera Ondarruatikan Eibarrera etorrittako zer bat zan. Ona gizona, eta ze lan egin zeban harek dantziakin, asko, Gregorio Santacruz. Oso, eta horixe, bene-enetan hartu zeban, etorri zan eta erakustera. Halaxe juntatzen giñan domeka atsaldetan. 
Plazako dantzaldiak
Zubillaga Leunda, Bernardina
- Badakotzu rekuerdorik han Beasaiñekorik? Zuk han urte pare bat edo hiru igual ingo zittuan, ezta? 
- Ez, hainbesterik ez. Urte pare bat ez. Urtebete ingo neben akaso baiña... urte pare bat ez. Gero ezkondu in nitzan, handitxek ezkondu nitzan ta. 
- Eta gero ya lanera fuera. 
- Gero ya etxien. 
- Zenbait ume hazi (di) ttozu? 
- Bat. 
- Bat euki dozu? 
- Bat. "Para muestra un boton". 
- Hemen Antzuolan jaixak eta erromerixak eta goguan dakotzu zela...? 
- Bai, erromerixia itten zan hemen jaiero. 
- Jaiero, plazan? 
- Plazan. Gramolia ipintzen zeban aiuntamientuak, gramolia. 
- Gramolia e? Bandarik ez euen?. 
- Gramolia ipintzen zeben eta guk dantza. 
- Eta agarrauan eta libre zeukatzuein egittia-do? 
- Ez, pekatua zan, pekatu mortala zan. Konfesatzera juten giñan harrapaztaka. Preguntatzen zoskun abadiak gehixao? Eta "ez", esaten gotsan gehixao ez giñuala egingo; eta damututa genden? Eta baietz. Baiña hurrengo soiñua entzuten giñuanian zein egoten zan dantza in barik? "Que va, ni pensar". Deskargara be junda gare dantzara. Deskarga badakitzu nun dagon Deskarga? Ba han erromerixia itten zan lehen, itten zan. 
- Han be jaiero edo? 
- Jaiero edo bai, askotan behintzat. Eta haraxe be junda nago ni erromerixara. 
- Hemen ze orduak arte egoten zan gramoliori joten? 
- Zortzi tt´erdiak, beratzixak. 
- Gero etxera. 
- Etxera biheko, aitta zain. Eta gustatzen jakun orduan, dantzia akabatzen zanien mutillen batekin edo pasiatzera jutia hor behe aldera eta, "¡por aqui! ", aittak "¡venga, a casa! ". 
- Ha umiak zainketan, klaro. Eta jaixak-ta? 
- Oin bezela ez euen lehen jairik. Gero hasi ziren horrek jaixak. Hori zeori esaten dozu, udako...? 
- Bueno, herriko jaixak. 
- A, jaixak! Bai, ondo. 
- Orduan... 
- Agostuan izaten zan orduan. 
- Agostuan? 
- Moruan gerria-ta. 
- Aber, kontau zela itten zeuein moruen gerria. 
- Nik ez dakit kontatzen hori. Ba morua pintau itten zan, oin be itten da e? 
- Bai. Eta zela... teatro modura edo izango zan, ezta? 
- Bai. 
- Eta zer, moruak kristianuen kontra edo? 
- Morua hil itten zeben. 
- A, moru bat. 
- Bai, moru bat. 
- Alardia edo zela esaten xatzue horri? 
- Bai, Alarde, bai. [...] zeben. Tiroak eta dana botatzen zittuein. 
- Morua hiltteko? 
- Bai. 
- Baiña hemen badago istorixan bat Antzuolan moruak geiztokixaren bat egindda edo holakorik? 
- Ez. 
- Nundik dator jai horren jatorrixa? 
- Ez dakit. 
- Zuek hori umetatik ezagutu dozue. 
- Guk umetatik ezagutu dogu, beti-eti. Eta ondiok ere segitten dau. 
- (Alabia) : kapitanak be diferentia ezagutu (di) ttozue zuek. 
- Bai. 
- Zer da kapitana? Moruen kontrako zera? 
- (Alabia) : bai. Alardian diskursua emuten dabena, kapitana. 
- (... ) 
Familia tabernaria
Olabarria Zabalo, Begoña
-Zu jaixo ziñanien etxien tabernia zeukatzuein, esan dostazu ezta? 
- Bai, bai. 
- Ondarre izenakin tabernia? 
- Ondarre, bai. Aspaldiko tabernia zan haura. 
- Zer ziren, zeure aitta-mak ziren ugezabak-do? 
- Ez. Lehelengo lehelengo zeuken zer batzuk, tio Eujenio eta tia Pauliña esaten zotsen. Eta gero gure ama baserrikua zan, Udalako baserrikua zan, Udala baserrikua zan. 
- Antzuolarra? 
- Bai, Antzuelako baserri batekua zan. Eta etorri zan ba hola, kriada bezela-do, umetan. Lehen badakizu, umetan. 
Eta gero ha, tia harek eta tio harek hartu in zeben eurendako moduan, eta gero ba etxien geratu zan eta gero ezkondu zan nere aittakin, Bernardo. Ama zan Guadalupe Zabalo. 
- Orduen ama Udalatik etorri zan hona? 
- Udalatik, Udala baserrittik. 
- Eta aitta zan hemengua? 
- Ez, aitta zan beste baserri batekua, Iribarkua. 
- Orduan aitta ezkondu zan hona, Ondarrera? 
- Bai, ama hemen zeguen, hona etorri zan aitta. 
- Eta zu zer ziñan, alabarik... 
- Gaztena, bai, ni gaztena. Zaharrenak larogeta hamar urte dauzka, anaia hil zan eta beste bi dare hementxe goixan, zaharrak, bueno, Larogeta hiru urte eta sei urte, larogeta bost hiru ta sei, larogeta sei. 
Merienda 'ardotsua'. Italiarrek Ondarren
Olabarria Zabalo, Begoña
- Mahai haundi bat geukan han, eta illuntzian urtetetzen zeben bost eta erdietan fabrikatik, eta meriendia itten zeben, meriendia. 
- Etxera fan aurretik... 
- Hona, gurien. Eta meriendia izaten zan baso haundi bat ardao, ogixa busti eta haura izaten zan haren meriendia. 
- Ogixa ardautan bustitta? 
- Ardaotan busti eta ha meriendau, edo sardiña zaharren batzuk eta holaxe. Eta gero danak ardo puxka bat eran itten zeben, eta moxkortxon bat edo gehixenien harrapatzen zeben. Kantuan, segiduan kantuan hasten ziren, oso alegria zan gure tabernia, egi-gixa. Zenbat barre itten giñuan, zenbat barre! Beste tipo bat zeguan, (... ) gizon bat, eta mozkorrak harrapatzen zittuen kasik egunero eta lagundu in biher izaten jakon hari etxera. Eta beste neska batek eta gure aittak, Jose Marik, bixak heldu bixkarretik eta laguntzen zotsan, eta berak, gizonak, esaten zeban "adelante, atras no, adelante", esaten zeban berak eta laguntzen zotsen etxeraiño, eta bere giltzia emuten zotsen eta hantxe pasilluan etzanda laga eta etxera atzera etortzen ziren; eta gau guztia han egongo zan haura. Hurrengo egunian zortziretarako lanera. Gero beste batzuk ba, oso zelebria zan beste gizon bat, baserrikua, sindiko edo zeguan udaletxian, eta hari jokuan asko gustatzen jakuan egittia. Eta jokuan irabazten, erderaz be gure antzera zekixen ta, jokuan egittia gustatzen jakon ta irabazten zebanien esaten zeban, "¡nosotros somos los ganaos! ", irabazi ein zebela esatearren "¡nosotros somos los ganaos! ". 
- Guarda zibillak eta etorten ziren? Edo soldauak-do? 
- Bai, bai. Gerra denporan hementxe egon ziren beatzi hillabetien artilleruak, eta harek ere gurera, jatera-ta... 
- Franconak? 
- Bai, artilleruak, Francon denborakuak. Eta gurera etortzen ziren harek, jan ta oso ondo itten zeben e? 
- Eta hau be bai? 
- Bai, bastante. Oso estimau zeuken gure ama harek, danak. Italianuak egon ziren. 
- Fazistak. 
- Bai, italianuak eta artilleruak, danak egon ziren hementxe. Eta ba jente... gurekin ondo portau ziren harek. 
Taberna giroa
Olabarria Zabalo, Begoña
-Gero beste tipo bat zegoan oso zelebria. A! esan dotsut, "¡nosotros somos ganaus! ". Ba kontu horretxek. 
- Eta zure garaixan burrukarik eta egoten zan tabernan? 
- Bai, bai. 
- Zeatik edo borroka itten euein? 
- Ba behin akordatzen naiz diskuziño bat. Batek esaten zeban: "¡se vive para comer! ", eta bestiak esaten zeban: "¡se come para vivir! ". Horretxeatik burrukia, baiña zelakua?! Zelakua alkarrekin! 
- Bai, ukabilka? 
- Ukabilka burrukia, bai. Gero beste baten Loroño zala eta Bahamontes zala be bai, burrukia orduan be, bai. 
- Bertan, auzoko jentien artien? 
- Bai, gure tabernan bertan, bai. 
- Zenbat taberna egozen garai hartan Antzuolan? 
- Santiagonekua, Eusebionekua, Isidronekua hiru, Antiguana lau, eta guria, bost bakarrik. Oin gehixago dare e? Bost-do, bost taberna. 
- Eta noiz hasi ziren tabernak gehiketan? 
- Nik horrek bizi guztien ezagutu nittuan eta. 
- Eta horreittatik bestiak jarraiketan daue-do? Edo zeuek bakarrik itxi dozue? 
- Itxi guk, beste danak... ez, Antiguan be ez dago, Antiguan be ez dago, haura be laga zeben. [...] 
- Eta zeatik itxi zeuen zeuek tabernia? Umiak-ta? 
- Esaten dotsut ba, gizona hasi zan Goizperren lanian, eta gero ya berak ere gogorik ez, eta ama be ya geixotuta, aitta be zahartuta; bueno ba, laga in giñuan. Ez dakot damurik e? Askoz hobeto bizi gara, Jesus! 
- Lan gutxiago egindda behintzet. 
- Bueno! Umiak oso gehizki hazten dira tabernan, e? 
- Hori zeuk dakitzu, ezta? 
- Nik dakit hori. Hazi nittuan batzuk eta esaten dotsut ba, egun baten bat topau neban... esan notsan Joxe Mariri, banoia gora porsiakaso, umia lo laga dot eta. Etorri nitzen gora eta umia kumien azpixen jausitta; tabernan oso geizki hazten dira umiak, oso geizki. 
- Zenbat ume hazi (di) ttozu. 
- Ba hiru. 
- Eta tabernari ez daue... 
- (... ) 
Erromeria Lizargaraten
Lamariano Agirre, Florentino
-Hori Oñati da. 
- Bai, badakit Oñati dana. Guk dantzan ikisi giñuan lekua Lizargarate da. 
- Hango erromeixetan? 
- Hango erromeixetan. Lizargaraten jaiero egoten zan erromeixia orduan eta gu Antzuolatik gu kuadrillia Lizargaratera juten giñan. Hango neskakin dantza eittera. Oñati hor, e, Askazuri, Koixkar... 
- Aurreko Mendi dana. 
- Aurreko Mendixa, zuek Oñatin Aurreko Mendixa esaten jatzue. Bai, hor erremeixia itten zan jaiero. Oiñ zertuta dao, inbalido dao, baiña Gregorio Sarramendikuak joten zeban soiñua, ta Beittiko Pilar haren andria ta Beittiko Pilar ta Jesusa ta Goittikuak horko neskak [...]. Han ikisi giñuan dantzan, Lizargaraten. Ikisi ez, bueno. 
- Aurreko Mendixa ta Larraiña ta... 
- Dana holaxe. 
San Balandran eguna
Lamariano Agirre, Florentino
-Aurreko Mendiko batzukin egon naiz lan hau eitten eta haik esan dostai Lizargaraten baiña ya Antzuola aldera Azaldittan egoten zala urtian behin edo izugarrizko... 
- San Balandran. Haura Antzuela partian dao. Terrenoz Antzuela. Ene! , guk zenbat aldiz, mutikuak eta hamalau urteroko guztian ibilli giñan gu hor; San Balandran eguna guretako egun haundixa izeten zan. Eta urte bi... , bi edo hiru urtetan haura herri-ailla da, herrixan saila zan haura. Baiña albuan zelai bat zeuan Bergako Gabirixa basarriko belarra eruaten zebena eta haren baimena bihar izaten zan han erremeixia eta bolalekua montaitteko (sic). 
Eta bolalekua be montaitten zeben? 
- Bai, geuk. Gure parian guk. Beste epoka batzutan beste batzuk. Eta bi aldiz zelai hartan belarra ebaitzen ibilitta nao ni eta nere lagun batzuk deretxua eukitzeko... 
- Baimena lortzeko? 
- Bai, bai. Baimena lortzeko bolatokixa eitteko, eta gero soiñojolia kontratatzen genduan mutikuak, mutilgaztiak diru, zeoze txanpon puxkat etaratzeko zeakin. Geo konkursua ipintzen zan, bola konkursua, konejo paren bat ipintzen giñuan edo zeoze, eta hola organizatzen zan San Balandran eguna. Eta gero soiñojolia kontratatzen zan eta hari pagatzen jakon hainbeste ta jente asko xamar juten bazan ondo urtetzen ziñuan, gutxi juten bazan ba poltsikotik igual ipiñi bihar. Eta holaxe izaten zan hori. 
- Ganauak-ta batzuk eruaten ziela; edo ez? 
- Nere akorduan ez. Nere akorduan ganaurik ez da egon. Hara etortzen zien karamelo saltzailliak eta. Bergako Ubitta (Ubieta) basarriko, Ubittako gizona manduan madarixak-ta saltzera-a. 
- Eta [esan dostenez] , baten bat etortzen zala burdixakin barrikia edo. 
- Bai, bai. Hemen tabernia zeuan orduan, Bar El Caserio. Hemengo tabernarixa, hemengua, juten zan hara zaragixan ardaua hartu. 
- Hori da. Zaragixan. 
- Zaragixakin. Bai, bai. 
- Burdixan? 
- Bai, burdixan. Igual bi zaragi-rdao eta beste zerbezan batzuek eta. Burdixan, hemendik, eta ez zeon orduan pistarik, bide zaharretatik gora, honek jasotzen eban, hemengo tabernarixak jasotzen eban ardaua eta han saltzen zan jentiak bokadillua jateko-a. Artien kalimotxoik ez zeban existitzen baiña... 
- Koka Kolaik be ez. 
- Ezta, baiña jentiak meriendak-ta eitteko ta hemendik ardaua. Gero ba sasoikuak, diru puxkat zeukenak ba sua ein eta txuletak erretzen parrillian eta gu mutikuak hari begira egoten giñan inbidixa galantakin, baiña guretzat ez zan aillegatzen holakoik eta. Hola zan Azaldittan, bai, San Balandran. Hori zaten da Agostuan Andramai hurrengo jaixa, Andramai hurrengo jaixa. [...] Gu berriz Lizargaratera erremeixara ba urtetan jaiero. Baiña urtetan, e. Hasi hamabost urtekin eta hemeretzi-ogei urtera arte. 
- Hemendik ibilalditxua, ezta? 
- Hemendik ordubete pasautxo. 
Antzinako ohitura erlijiosoak; sineskerak
Agirreurreta Lamariano, Consuelo
- Ta entierruak eta gero ez zan eitten gero zeozer, hola, afari edo... 
- Bai, bazkaixa, bazkaixa emoten zan orduan. Entierrora-a orduan etortzen zian eguardixan. Hamarretan-a eitten zian. 
- A! Entierruak goizetik eitten zien... 
- Entierruak egoten zian klasiak, e! Primeria ta segundia. 
- A! Bai? Esistitzen zeban? Kategorixak esistitzen zeban, e? 
- Bai. Primeria eingo zan... e... bai, segundia bederatziretan edo ta primeria hamarretan eitten zan. 
- Ta ze diferetia eukitzen zeban hola...? 
- Ba, [abade...] elizkizun zera ta organua ta, ba, bere zerak eukitzen zittuan. 
- [...] 
- Bai. 
- Eta primerakua edo segundakua eittia zeren arabera zeuan? 
- E? 
- Dirua...? 
- Preziuak eukiko zeban diferenzia hori, bai. Klaro, abadiak be ekartzen zian... Orduan [gorputz presenteko] mezak izeten zian, osea, entierroko denboran altara danetan mezak emoten abadiak. 
- A! Batera? 
- Bai. Lehen hori izeten zan. Danak batera, e? 
- Kategorixa... 
- Gurian amandrianian, ez dakit [...] , ez dakit zeintzuk etorri zian; Lazkaoti edo, ez dakit nundik etorri zian. Danak batera han, altarak badare, ba? 
- Bai, aldameneko... 
- Aldamenetako haretan harek mezia emoten zeben. Gero, mezia etaratzera be sakristeixara juaten zan orduan. 
- Hori beti, ohittura hori beti egon izen da, mezia etaratze hori? 
- Nere akorduan bai. Bai. Hori... Bai, nere akorduan bai. Bai, zeatik gurien aittajunak eta ez dakit, baiña aittana bai, behintzet, eta amana be bai ta [...]. Baiña gero orduan etara biher izeten zan, hola, [...] bat bezela altaran. Ta entierrua zanian [edo bestetan] , [entierrua] ta "Bai, jun biharko da, mezia be etarata dauka ta". Ta egoten zan bat [...] tragorako. Gero tragua emoten zan meza-stian. 
- Hori danei emoten jakuen edo kantoriei edo bakarrik, tragua? 
- Jentiai be bai. 
- Jentiai be bai... 
- Jentiai be bai. [Mezan] : "Tragua izango da hartu-mona daukanandako tragua izango da. Hartu-mona daukanandako tragua izango da". 
- [Bueno, erona]... 
- Bai, halako tokittan edo[...]. Ba, intxaurrak eta ogixa ta gaztaia-a emoten zeben. 
- [...]? 
- Meza-okixan, mezia emon dan tokixan. [...] 
- Normalian tabernetan eitten zan? 
- Tabernetan. Bai, tragua. Ta gero kanpotik etortzen zanai, ba, [bazkai]... 
- Ta etxian eitten zan zeozer? 
- Ba, nahi zeban... bazkaixa kanpotik etorrittakuei ta... 
Asto-astoka zelan egiten zen
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Igarza Lizarralde, Juli; Igarza Lizarralde, Mari Carmen;
- Hori asto-stoka. Gaiñian jarri zera eta pelotiakin [batari bestera] pasatzen. Zian lau edo behian ta lau goixan edo holan. 
- Osea, lau makurtuta ta lau zutik? 
- Bai, lau zutik. Eta gero botatzen, ezta? Ta jausten jatzunian, ba, behekuak, esto... behekuak hartu bihar zeban pelotia. Ta klaro, "alto! " esaten zebanian, geratu ein bihar ziñan. Ta klaro, noraiño juten ziñan... pelotia gertuan baldin bazeuan ondo, baiña joten baldin [bazotsun, zu...]. 
Kantoeka zelan egiten zen
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Igarza Lizarralde, Juli; Igarza Lizarralde, Mari Carmen;
- Kantoeka. Hori kantoeka zan hori arbolakin, arboletan ta... 
- Bai, pelotiakin ibiltzen zan. 
- Pelotiakin. 
- Hori ze zan, danok alde baten ipiñi ta batek pelotiakin... 
- Gu illaran. Gero gehixenien bankuan jartzen giñan. Eta handikan botatzen zeban pelotia, ba, lehelenguari. Harek, ba, hartu harek ta [ahalik eta gehixen]... 
- Eskuetan retenidu ez zeban ein biher e...! 
- Ez, ez, ez, ez. Pelotan bezela bota bihar ziñuan. 
- Eta gero ein bihar ziñuan zuk, bost leku edo ikutzeko baldin bazeukezun bestiak haura pelotia hartu ta hona etorri bittartian, harek ikutu ta zure lekura juaten baziñen, ya pasa eitten ziñuan, baiña bestela, atzera berriz jun bihar ziñan pelotia botatzera. Horixe. 
- Oseake, gelditzen zana gelditzen zan pelotia botatzen han... 
- Bai, ez bazeban [lehenao urtetzen] hor zera... ba, zuk pelotia eskuekin jo ta bota ta haura billa zoian bittartian, zuk horrek, arbola horrek ikutzeko... [...] baiño lehen hartzen bazeban pelotia [...] ta joten bazinutzen, ba gero zu pelotia botatzen ta haura han. 
- Gero kalderonka ta be bai. Guk jolasak holakotxiak, txintxurruska ta kalderonka ta... 
- Bai, kalderonka... 
- Tortoloska be bai... 
Gorpuzti eguna pasa eta gero, "ixatara" jolasten zuten
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Igarza Lizarralde, Juli; Igarza Lizarralde, Mari Carmen;
- Eta gero, ba, "corpus christi" ondorenian ta ixak [eitten giñuzen]. Haura demandak! 
- Ze? 
- Ixak. Ixak dia bedar luze horrek... 
- Ixak badakizu zer dan? Bedar luze horrek uretan [...] 
- A! Bai, bai, bai. 
- Ba, hori botatzen zan kale guztira. 
- Bai, bai, bai. Prozesiñua pasautakuan... 
- Gero harek batu ta elizpera eruan. Elizpian barrenian ipiñi eta izeten zan, ba, batzuk juten zien elizian beste aldera eta harek... 
- Bi grupo eitten zian. 
- Bi grupo. Bai, bi grupo egoten zian orduan be. 
- Eta batzuk gordetzen zian ixakin tapau-apau [eitten] zian. Bat gordetzen zan edo bi be bai. Bi be egonda nao, e! Eta gero beste bat gordetzen zan kanpaia joteko lekuan. 
- Baiña gehixao baldin bazian be bai... 
- Barruan! Eliz-taixan! [...] kajan sartuta ta hola. Ta gero bestiak jun harutz ta igarri ein bihar zeben zein zan azpixan zeuena. 
- Azpixan zein zeuan... 
- A! Eta ze eitten zan? Galderak edo eitten zan? 
- Ez! "Fulano, fulano, fulano... " esaten zeben harek. Eta [korrua zeuanetik] ertetzen zeban ta igarritta baldin bazeuan, ba, [bestiari laga]. Ta igartzen ez bazeban, berriz be harek [paga] ein bihar. 
- Zelako demandak! Jolin... arrazoia.... Ta arrazoia eukiko zeban, e! 
- Ni askotan akordatzen naiz. 
- Enee! Gu orduen umiak eta, ezta, ta ez konprendidu, baiña guk harei eitten gontsan destrozua guk hari! Elizia garbitzia [zer dan]... Dana zikintzen gontsan harekin. Eta enee... demanda baten [...] 
- Baiña umiak beti ume... 
- Bai, baiña... 
- Guk, gaiñera, tradiziñua ez dakit noizkua be ya, e... 
Urte sasoi bakoitzean jolas bereziak egiten ziren
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Igarza Lizarralde, Juli; Igarza Lizarralde, Mari Carmen;
- Ta, orduan, epoketan, gauza bereziak zeren: garizuman kalderonka ibiltzen zan, eta orduan ixeka eta, bueno, bazeren, hola, gauza bereziak, ezta? 
- Eta neguan? Neguan, ba, nola ez genkan ezebe, [...] teatrua eitten zebenian, ba, mutillak edo, ba, bueno, espektakulo puskat ta [...]. Bestela ez giñuan ezer eukitzen... 
- Gero, bastante teatro be bai. Bastante teatro be bai ein giñutzen, e? Bastante teatro be bai. Geure kasetan be bai eitten [giñuan]. Ni akordatzen naiz, gu asko eindakuak giñan, e? Hor [karobixan] egoten giñan, bai, zerakin, Juanita Telleria ta [...] ta hor [...] , eta [Kontxaneko] horretan, oseake, plazoleta horretan, bueno... zenbat teatro eindakuak...! 
- Geuk be bai [...] 
- Eta... Bai, baiña guk dirua etaratzen giñuan! 
- Ta geuk ez giñualakuan etaratzen, ala? 
- E? 
- Errifak eta danak [eukitzen] giñutzen ta... [...] guk eitten giñuan negoziua! 
- Horko medallak eta horko zerak eta... Etxeko trapu zahar danak batu ta eruan ta... 
- [Kaleko andrak] etortzen zian eta [...] 
- Eszenarixo dana [...] zakuekin ta. 
- Baiña [kaleko andrak] eta danak, e? Etorri... Han? Ta guk eukitzen giñuan zerian, este... teatrua, jantzi ta danak eitten giñan [Kontxaneko]... han almazen bat badao, ba? Han... 
- Neu be akordatzen naiz horrekin. 
- Han zertu eta hantxe eitten [giñutzen]. 
- Orduan kreatibidadia [...]! 
- Kreatibidadia? Eta guk [...] 
- Klaro, besterik ez zeuan eta! 
- [...] 
- [...] , haura zan... haura espektakulua izeten zan, e... 
- Horixe! Aber, ze zeuan orduan? 
- Lauretan baldin bazeuan teatrua, hiruretarako juten hasitta jentia, lekua hartzera, bestela ez zan lekurik egoten ta! 
- Bai, bai, bai. 
- Ez zan beste espektakulurik egoten ta! 
- Klaro. 
- Akordatzen naiz batekin, bazeuan, liburu bat geunkan zerian, eskolan, ta han... 
- [Eskolako konturik...] -... harekin akordauko zara. Eskola ataixan asko eitten [...] e? Ta behin, handik [...] Ta ez dakit, ez naiz akordatzen zein zan! "Hola, Fernandito, que aplicado estas" Ez zara akordatzen [...]? Ta [...] hasi zan [...]. Ze [...]... baiña ezin akordauta nao zein zan! Klaro, ikasi eingo zeban...! Buruz ikasten da, baiña badakizu zenbateraiñoko erderia eukiko giñuan guk orduan ta... 
Mutilek gabonetan kantatzen zuten abestia
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Igarza Lizarralde, Juli; Igarza Lizarralde, Mari Carmen;
- Hori, mutillena zala esaten gontsana: Hogetalaugarrena degu abendua desio genduena iritxi genduan. 
Gabeko hamabiak jo duten orduan gure salbatzaillea jaio da munduan. 
- Baiña hori mutillena zan. 
- Eta hori be eskian juteko zan. Eskian juteko, ez? 
Umetan lagunartean jolasten zuten
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Igarza Lizarralde, Juli; Igarza Lizarralde, Mari Carmen;
- Nere lagunak [ibiltziari] laga zotsenian be ya pixkat [... zialako] , nik [...] kuadrillan ta hola, mutillekin hasitta, [Maribi ta Maritxu] ta honek lehenao zertu zien. Ta gero mutillekin pentsatzen jartzen zaranian, ya kozineketak lagata [...]. 
Baiña ni akordatzen naiz... 
- Ni asko. Asko ibiltzen nitzen ni. 
- [...] 
- Bai, ta teillak eta platerak... 
- Teillak, etxian apurtzen zian ontzixak... 
- Ontzixan zatixak eta hantxe. Holaxe. 
- Ta koziñia [... zanian] , ha zan ya "una cosa grande". 
- Bai horixe! Bueno, ez zeuan oingo... 
- [...] 
- eta be, zerak, kartoizkuak. Alfonbrak kartoizkuak. 
- [...] Kandela batzuk izeten zien [...] 
- [...] 
- Imajinaziñua kreatzen giñuan hortara! 
- [...] "Galletas [Oliver] " izaten zian ta holako orri batzuk etortzen zian; harek "galletas [Oliver] ", aparte ipinitta, holan, teilla haundi baten gailletak muestrarako ta... 
- Bai, bai, bai. Ta gero guk [hemen ibiltzen giñun] muñekak, horrek, rekortiak, ez dakizu? 
- A! Bai! 
- Harek jantzi ta... 
- Rekortabliak. 
- Bai, rekortable horrek. Bueno, guk udan bazkalostian, [San Juan...] haretxen azpira jun, hartu harek, denpora guztian koziñeketan. Guk zenbat koziñeketa ein giñuan...! 
- Guk be asko. 
- Eta gero baitta gustatzen jakun, honek, txistiak be, "de hadas", ezta? Ai! Biziauta! 
- A, bai! Biziua! Biziua! 
- "Cuentos de hadas"... 
- Bai, hola, rebista batzuk izeten zien "de hadas" ta dibujua, dana dibujauta ta. Ba, oin komik edo hortaiko... ez dakit, "de hadas"... Harek asko gustatzen jakun. Eta ez zeuan... 
- Bai, orduan be ahal zana. 
- Ahal zana. Bai. Ez zeuan ostiantzian... 
- [...] Peter Pan-n ipuiña [...]. Ni akordatzen naiz, hori liburuori erregalau zostenian, ba, leitzen hasi nitzanian ya, ya katalogau neban negar eitteko liburua ta [gero] negar eraitten zostan eta beti negar eitteko liburuak baztarren baten ezkutauta. 
Mutilen jolasak
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Igarza Lizarralde, Juli; Igarza Lizarralde, Mari Carmen;
- Ta gu baiño zahartxuauak esaten zeben [txirring...] ta Udalatik bueltia eitten zebela aintxintxika. 
- Txirringeletia zer zan? 
- Osea... 
- Txirringeletia zan, ba, aro... 
- Aro hori burdiñiakin eruaten zeban... 
- Bai. Burdiñia hartu ta gu baiño zahartxuauak esaten zeben erak zeretik bueltia eitten zebela, Udalatik bueltia, aintxintxika. 
- Udalatik bueltia, e? 
- Bai. Agapito ta Anixeto ta beste... 
- [... Barriola] ta horrek... [...] gizona ta horrek Udalatik bueltia. 
Anjeliton anaia Felix; haura gaztetxuaua izango zan, baiña horrek asko ibili zian txirringelan. 
- Ta hor ze eitten ziñuen, konpetiziñuak edo, aber zeiñek iraun gehixao jausi barik edo...? 
- Hori? Ez, ez, ez. Ke ba! Hori beste [...]... 
- Bestela... 
- Zuk zeukozun esku artian gauza bat ta disfrutau eitten ziñuan harekin. Gaiñera, txirringeletak, nola aukerarik ez zeuan, ba, batzuk inkluso zeuzken barilla bat; barilla, ba, hamabi bat milimetro [lodiko] diametroko barillia, haura ez dakit nola eukiko zeban, soldiauta edo zela eukitzen zeban... Ba, haura zan [...]. 
- Beste batzuk, barriz, txapazko barrikia... 
- Barrikiari kenduta haura! Baiña horrek oso zatarrak zittuan. 
- Harekin be bai. Ni akordatzen nok, Iñazio [Ramirezek] bat euki juan, hortaiko txirringeleta bat ta harek [heredauta] jeukan, bati ez jakixat zenbat denporarako, denpora bat igual pasatzen zanian, - urtiak zittuan, e? - gero beste bati, gero beste bati ta ni ez jakixat zazpigarrena edo zortzigarrena zer nitzan tokatzen jatana haura txirringeleta haura eukitzia. Baiña orduan zenbat urte eukiko [najittuan] , ba, nik? [Mutiko] txiki-xikixak. Baiña urtetik urtera edo, e? 
- Gero, txirringeletak egongo zittuan, hola, [makillarik] gabe. 
- Bai, ta arin-riñak! Harek eittekuak edo saltzen zittuen, ez? Harek [...] enpalme bat eta eukitzen juen... 
- Bai. 
- Harek ya saldu eitten zittuen... 
- Bai. 
- Bestiak edo bakoitzak einda edo [...] edo... 
- Honek esaten dabena, aber zelako desastria zan hori, zera... Barrikak eukitzen dittu, ba, uhelak esaten jako, barrikak estutzeko. Egurra da barrikia ta harek estutzeko... 
- Harek... 
- Ez, baiña egurrezkuana ez, e? 
- Burdiñezkuana? 
- Burdiñezkuana. 
- Burdiñezkuana? Bai, e? 
- Bai, harek dira, [berdiña] eukitzen juan ta gaiñera aintxintxinka eitteko ona, astun samarra, ta behin belozidadia hartu ezkero, ba... Bai, aguro ibiltzeko bidia. 
- Guk behintzat pentsatzen giñuan harekin gehixao korritzen giñula haura barik baiño. 
- [...] 
Mutilen jolasask
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Igarza Lizarralde, Juli; Igarza Lizarralde, Mari Carmen;
- Gero, beste bat kutxiloka izeten zan. 
- Kutxillua jaurtitzera? 
- Kutxillua... Bai. Lurrian, hartu ta lehenengo hasten zan, mangutik heldu ta sartzen, txandauz. Gero, hola ipiñi zabalik eta hola sartzen. Gero, hurrengo, [surretik] be bai, gero burutik. Gero ez dakit zela akabatzen zan; behintzet galtzen geratzen zanak, makilatxo bat eitten zan ta lurrian sartzen zan ta beste danak haura kutxilluakin jo ta azkenian, lurrian ezkutatzen ebenian sartzen zan haura. Ta gero galtzailliak haura hortzekin etara bihar. 
- Ahuakin etara... Bai. 
- Hortzekin etara. Zopa-atia. 
- Eta zenbat golpe emoten zian? 
- Zenbat lagun zian, bakoitzak bat. Bat. 
- A! Bakoitzak... 
- Danak ez zeben azertauko. Azertatzen zebanak [...]... 
- [Batzutan] zihero ezkutauta igual lurrian geratzen zan ta han hortzekin... 
- Hortzekin... 
- Zopa-atia... 
- Zopa-atia uste dot esaten jakola horri. 
- "A cuchillos"? edo kutxilloka, ez? 
- Kutxilloka. 
- Kutxilloka. 
Umetako jolasak
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Igarza Lizarralde, Juli; Igarza Lizarralde, Mari Carmen;
- Gero, orduen, baitta zerien be, kalien igual behetik gora illaran jarri danok eta primera saltoka, alkarri saltoka. 
- A! Hola, makurtuta? 
- Hola, makurtu... 
- Igual batzuk, holaxe, zutik-utik jarri ta daneri salto eiñez, gero norbera [jarrittez]... 
- Ta izena primera saltoka esaten gendun. 
- A primeras? 
- Primera saltoka. 
- Primera saltoka. 
- Primera saltoka. Zeatik zan hori? Ez dakat idearik be... 
- Lehenengo salto eitten zebana han aurrian jartzen [zalako]. Beti salto [...] 
- Segi eitten zeban, segi [...]... 
- Oseake, igual hasten zan behetik eta... 
- Ez, ez, ez. 
- Edo lehenen... 
- [...] Lau lagun dia, ezta? Ba, hori jartzen da lehenengo, beste danak salto eitten [jaue] hari, baiña, klaro, nik lehenengo salto ein dot ta ni geratzen naiz han. Honek itxoitzen dau beste bixak salto ein arte. Laugarrenak [...] hirugarrena salto ein dabenian, berau hasten zan "taka-aka-aka" pasatzen ta katae bat. Saltau ta ipiñi, saltau ta ipiñi, katae bat. Bueno, ordurako dibersiño interesantia [...] , eztok? 
- Bueno, oso politta. [Gustau hori...] 
- Ginasia [...]... 
- [...] 
- Ta honek esaten dabena, ba, lehelengo makurtuta bai, baiña azkenian, ba, gainbehera baldin bazan, ba, hauxe buruau piskat zertu hamen asientua lepuan eskuak ipintzeko ta goittik behera... Haura behetik gora nekezaua zan haura pasatzia... 
- [...] makurtuta [...] 
- [...] 
- Haura muturreko ona hartzeko modukua. 
- [... zabitzenian apurua] zertzen baldin badozu, ba... Bai, bai. Mutikotan danerakuak. 
- Bai, mutikuak, [gaiñera] , beti mutiko. 
Umetako jolasak
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Igarza Lizarralde, Juli; Igarza Lizarralde, Mari Carmen;
- Gero, beste bat antzekua zan txorro-orroka. 
- A! Txorro-orro. Bai. Hortan neu be ibilitta nao. Ze zan, dana kuadrillia ipiñi baten... 
- Bai. Bi ekipo [...] 
- Bi ekipo. 
- Eta gaiñera salto ein. 
- Salto ein ta laga holan pusketa bat [... bezela] , haura zela [behia jo...] bou! 
- Haren [gaindik] hiru bat-au, haren parian, [jausten gaiñian]. 
- [Horrek ze ein...] , jo-a [...]? 
- Gero bihetza. 
- Han aurrekuak azertau ein bihar ze bihetz emoten [jaon]. 
- Batzuk salto haundixa ta... 
- Bai, salto. Pentsaik, ba, [bat] gaiñian zeuanak haren gaiñian ipini eskuak eta aurrera juaten zuan ta! Hori... 
- Bai, ahal baldin bazan aurreraiño... 
- Hiru bat edo, ez dok? 
- E? 
- Hiru bat edo... 
- Lagunak? 
- Bai. 
- Lagunak gehixao. 
- Bai, e? 
- Ni akordatzen nok eskolan... 
- Batzutan gehixao. 
-... kalefaziñorik-ta ez zeuan, behian zera [...] 
-... [lau lagunek] , hola, lurrian ta lau salto eitten. 
- Bai, e? 
- Bai, bai, bai. 
- Eskolan ametitzen zoskuen, [nik hori goguan jaukat] , eskolan bertan, handikaldeko pizarra aldien nola ibiltzen giñan. Ta izengo zuan, ba, errekreora kanpora ertetzeko girorik ez zuan igual izengo ta... 
- Orduan ez zeuan kalefaziñorik eta han eskuak berotzeko... urten ta pasilluan hola igual. Zeoze dibujua edo eskribitzeko ezin eskribidu ta... 
- Bai, bihetz-uturrak zurittuta ta... odola pixket... 
- [...] Txorro zer zuan? Txorro, morro, piko, kallo, ke. Eta batzuk [...] , eztok? 
- Bai ba! [...] Komeni zuan zapalduta edo mehetuta edo... engaiñatzia komeni zuan! Engaiñatzia! 
- Bai, ahal danik fiñen... Bai, eta behekuak jausten bazian, atzera buelta. 
- Baitta. Fuera, berriz. Ta azertatzen ez bazeban be bai. 
- Azertatzen ez bazeban be bai. 
- Ta, orduan, horreaittik izeten zan, ba, atzetik baten batek bihetz raron bat baldin bazeukan, ba haura zela-ala tiratu ta haura emon. Txikixa, txikixa lodittu, engaiñau daixen. Ta bestiak mehetu edo puntia emon edo... 
Umetako jolasak
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Igarza Lizarralde, Juli; Igarza Lizarralde, Mari Carmen;
- Galderonka ta eitten ziñuen zuek? 
- Bai. 
- Baitta, galderonka be bai. Hori garizuman. 
- Garizuman. 
- Garizuman kalderonka. 
- Ta pote-oteka be bai. 
- Pote-oteka be bai. Haura be hor udazken aldera-do ez zuan izaten, garizuma inguruan edo... pote-oteka. 
- [...] 
- Ta marroka be bai. 
- Bai. 
- Pote-oteka ze eitten ziñuen, potiari ostikadia jo edo gorde? 
- Ez, bota eitten zan. 
- Bota eitten zan? 
- [... zan]. Han lagatzen zan potia, haura batek hartu ta urriñera botatzen zeban. 
- Eskuakin bota. 
- Eskuakin urriñera bota. Haura billa, bat, etortzen zanian billa, haren billa, beste danak gorde eitten zien. Ta gero billau ein bihar. 
- A! Ta potia bota zebanak billau ein bihar zittuan gero bestiak? 
- Bai, billau ein bihar zittuan. 
- Kontau eitten zuan, eztok? Hamar arte edo... edo ez zuan kontatzen? 
- Ez, potia zenbateraiño botatzen zan. 
- Potia noraiño botatzen zan. 
- [Zirkulora] ekarri. Hemendik bota harutz, hona etorri ta gero haura hasten zuan billa. Nun gorde... gorde eitten zuan bittartian [...]. Eta billa, beste baten billa dabillen bittartian beste batek jun ta bota ezkero ostikuaz pote haura, atzera berriz [...]. 
- Zapoka bezela, antzera. 
Umetako jolasak
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Igarza Lizarralde, Juli; Igarza Lizarralde, Mari Carmen;
- Bueno, nik hamen beste bat, ba, oin aspaldian entzuten ez dana behintzat, ba, pelotan, hankapez. Osea, pelotan, diferentzia haundixa zeuanian bateandik bestera, ba, batek igual hankape jokatzen zeban. Ta hankape hori zan hemendik; hankia jaso ta... 
- A! Hankia jaso ta... 
- Eskua hanka horren azpittik jo bihar ziñuan. 
- Golpe bakoitzian? 
- Bai, bai, golpe bakoitzian. Baiña hori, klaro, izeten zan diferentzia haundixa zeuanian pelotari batetik bestera edo igual izeten zan desafixua bixak hankapetik. Batak albidade espeziala baldin bazeukan eta bestela bestia gehixao baldin bazan, ba, bueno, hola probatzen zan. Hori bazeuan behintzat... 
- Hankapen, ez? 
- Baitta batzuk eskuak lotuta be bai. 
- Bai, hori be bai. 
- Diferenzia haundixa zeuanian, bi normal igual ta beste bi eskuak lotuta. Goma batekin lotu ta bixak alde batera, bestera bixak batera ibili bihar. 
- Ta gero pelotan nik hamen illaran apuntauta dauzkat, ba, fueraka beste bat. Oin zela esaten jotsek oin? 
- [Atxiketan] esaten jakuan horri. 
- Ez, ez, [atxiketan] aparte zuan, dirua jokatzen zuan, hori aparte zuan. Oin barruka esaten jotsek. Bai. "Barru" esaten juek oin. 
- Iguala da, [atxiketan] segi eitten zuan. Hik tantua galtzen [bahuan] , pagau ta... 
- Hori bai. 
-... barruan geratzen hintzan. 
- Gu, behintzat, [atxiketa zaliak]... 
- Fueraka zuan, galtzen zebanak... 
- Bai, danak akabau arte, danak kanpora erten arte... 
- Ondio Elusun ta be eitten juek ondio hori. 
- Bai, oin barruka esaten jotsek, barruka. Akabatzen danian, "barru! " ta danak juaten dittuk barrura. 
- Ya, ya... 
- Ta guk fueraka esaten gontsan. 
- Guk fueraka esaten gontsan. 
- Ta atxiketara izengo zuan antze-ntzera, baiña, klaro, hik kanpora erten biharrian, ordainddu ipintzen zan zera ta... 
- Erten biharrian, segi jokatzen. Ordainddu txikixa; tanto galtzen zebanak eitten zebanari txakur txikixa. 
Urte-sasoiaren arabera jolas desberdinak
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Igarza Lizarralde, Juli; Igarza Lizarralde, Mari Carmen;
- Tronpak, tronpetan. Hor... 
- Tronpekin? 
- Bai. Ez dakit ze epoka izeten zan. Eske honek gauza honek ertetzen zeben automatiko. 
- Baiña egoten zian sasoe batzuk; por ejenplo, galderonka garizuman, eta bere epokia eukitzen zeben, ez? 
- Nik ez dakit zenek, oin zera esaten jakok, propagandian bidez ta ipintzen juek jentia, eztok, hartan ta bestian. Ta orduan automatikamente hasten zan. Ez dakit nik... 
- Garizuman zera eitten zan... 
- Kalderonka eitten zan. 
- Kalderonka. 
- Ta tronpetan noiz izeten zuan, ba? Zeatik, epoka bat izeten zuan ta gero atzera urte guztian ez giñuztan ibiliko. 
Hori bai, [... anian] , han egongo zian eskaparatian ipinitta, e? 
- [...] Eloin aittak berak ein be bai. 
- Eloin aittak? Berak [...] 
- Ein berak, e? 
- Harek hobiak. [...] 
- Harek "de artesania". 
- Eta zela eitten ziñuen, hola, korruan ipiñi ta batek bota ta bestiak haura etaratzera edo...? 
- Bueno, bai. 
- Hori bai. 
- Desafixoka. Holan ipinitta, holan izeten zan, bai. Han [ipintzen zienak] tronpa txarrauak izeten zittuen, ez? Harek gero jo ta etaratzeko [...]. Ta gero harek, hola, "como trofeo" eukitzen zittuen. 
- Lehelengo han, zera, jokua hasiko zan, ikusteko behintzat, zirkulo bat-do ein, ba, metro erdikua edo, hasi danak txandan botatzen, baiña, klaro, puntiak han jo bihar zeban. Bota, puntiak han jo, zirkulu horren barruan, eta gero zera, azkenengo zerari zela esaten jakuan? Jaustera juaten zan haura? Izen bat baeukan harek... 
- Haura [zirkulotik kanpo...] 
- Erten egin bihar zan. Haura "tirriii" fallau ta bertan geratzen baldin bazan, han preso ya han geratzen zan. Gero, botatzerakuan, haura barruan jote ez baziñuan, ta gero harek laga ta gero harek etaratzen ibiltzen zan. 
- Bai, ibili biharko zan [... urtetzen zanian salidia]... 
- Salidia? Salidia izengo zan? 
- Bai. 
- Salidia igual izengo zuan [...]. 
- Salida haura [...] 
- Segun zelako tripia [zeukan gero...] 
- Joe, [Tolosakuak] onak izaten zittuan hortarako. Gero astunak be bai, ta... 
- Harek torno txikin bat eukiko juan hor... 
Gorpuzti eguneko jolasak
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Igarza Lizarralde, Juli; Igarza Lizarralde, Mari Carmen;
- Bueno, gero hau... Neri beste batzuk akordau erain zosten, baiña Gorputz egunian, ixekin zerak... Hori akordatzen naiz, [...] nola eitten giñuan, bedarra batu lehelengo eta han, ez dakit nik, bat sartzen zan, behintzat, han azpixan ta bestiak ezkutuan. Ta gero, klaro, kuadrillan antz emon bihar zein zan. Honek, Jose Luisek-ta jardun osten esaten, erok, behintzat, zerian, Gorputz egunian, ixakin pillak ein ta hori joku zera izaten zala. Oso... 
- Horrek zuen andriak. Esan zosten hori, ixekin. Nik zer zanik be ez nekixen ixak. 
- [... ko] plazan hori, eztok? Hori... 
- Plazan ta edozein lekutan! 
- Bueno, batu eitten juen. Prozesiñoko zerian... 
- [...] 
- Harekin jolasa, desdeluego, egun horretan nik goguan daukatena dok, jeneralian, jantzi zurixa-ta, zapatillak be zurixak, harek dana berde-erde einda etxera juten ziala. Dibersiñua. Aukera ona izaten zuan, ba, saltoka ta haren gaiñian ibiltzeko. 
Baserriko jolas ezagun bat
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Igarza Lizarralde, Juli; Igarza Lizarralde, Mari Carmen;
- Bueno, gero beste hau ez dakit iñok kontau dotsun: kukurrukuka. [... be] akordatzen dala esaten jok. Kaletarrak ez jakixat; hori, basarrixan, burdixa... Burdixak badakik nola partikia eukitzen daben, eztok? Eta gero, bi ezpata eukitzen dittu: aurrekua eta atzekua. Burdi korrientia, e? Orduan, atzeko ezpatan jarri gu, mutikuok, mutiko kuadrilla bat, desnibela zertzeko moduan, ta mutiko bat jarri partika puntan. Partika puntan harek... uhela [hola... eukitzen zeban] , lerakua bezela. Heldu hari ta jarri han, ta salto ein gora -bestian inpulsuakin gora jasotzen juan-, ta kantua hortara izeten zuan. Lehenenguan: "Kukurruku", han puntan zeuanak, partika puntan zeuanak, eztok? Ta bestiak, atzeko danak, kantatzen juen: "ze bihozu? ". Ta atzera berriz gora eiñaz, "Olatia". "Zenendako? ", atzekuak. Ta gero bestiak: "Abadiandako". "Abadia zetako? ", "Mezia emoteko", " Mezia zetako? ", "Zerura juateko! " "Zerua zetako", ta "Pastelak eta gozua jateko! ". Oso... Ta nik ahaztuta neukan hori. Hi be akordatzen haiz, eztok? 
- Bai, bai. 
- [...] 
- Bueno, han dibertitzan giñan gu. Joe, ba, dibertidu, baiña ondo, e! Klaro, pasatzen dana, kuadrilla dezentia bihar zan, burdixa libre ta... 
- Bai, ta gero atzian kuadrilla haundixa jartzen baldin bazan, ta haura ihartu [samarrekoren bat jasotzen] baldin bazan, goittik behera komerixia [ederki]. 
- Saltua. Bai. 
- Behin [...] joten bazeban goixa, goixan joten zeban saltuakin goittik behera. 
- Bai, ta iñoiz jarein be bai hazañia eittiarren atzekuak. [...]. Lehenagoko Lapatza zaharrana ez dakik? [Akelaneko] aurrian emon zerari, bolketiari, ta... [Akelaneko] aurrian, Tellerianeko inguruan edo gorago, bolketiari emon Urretxutik, ferixatik, jentia dakarrela, ta "rrast! " -beti holakua izen bihar, ba, semian [...] antzekua edo-ta "rrast! " ta basarrittar danak [... hatzaparketan] azkenian. 
Intxaurrekin egiten ziren jolasak
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Igarza Lizarralde, Juli; Igarza Lizarralde, Mari Carmen;
- Bueno, beste bat, ba, intxaurrena. Hori, ba... bere garaia jakiñekua da. Potxo-otxoka bat behintzat. 
- Kontra-ontralari be bai. 
- Hori dok. Kontra-ontralari [...]. Kontra-ontralari... Bueno, potxu-otxuka izeten zan, potxua beti esaten jakon... 
Horrek, jeneralian, eindda egoten zien. Elizpian be mordua zian, oso polittak geiñera! Ta hara bota, ta gero, botatzen ez zebanak, lehelengo sartzen ez zanak, ba, bihetzakin zertu ta... 
- Oin, ona zana zuan "madria". "Madria" zuan... 
- Sakia eitten ez zebana. 
- Intxaur potolo hauek. Potoluena edo senduena edo... 
- Motelena edo... Ez dakit. 
- Ez, ez. Harek zeoze zeukan edo barruan... 
- Beran klasia edo zeukan mamiñagatik edo... 
- Edo bestela, salto [eitten...] 
-... holan, goittik behera jarein ta "plak". Haura "madria". 
- Haura kasta fiñekua. 
- [...] 
- Apurtzen errezaua [...] 
- Baiña [...] madria [...] , enkanbio, horrek beste horrek saltariñauak. [...] 
- Honek biribillauak edo zittuan "madre" hauek. 
- E? 
- Biribillauak edo zirala, eztok? 
- Honek esan dabena, haunditxuauak izaten zian, behintzat. 
- "Madriak"... Bai, eske neri esan zosten, bueno, potxo-otxoka ez, krinketian edo, hola, ipini intxaurrak illeran... 
- Bai, bai, bai. 
-... ta gero madriekin... 
- [...] 
- Bai, madria... "tartakañua" esaten zotsen beste... Batzuk "tartakañua"... 
- "Tartakañua", bai, saltariña. 
-... eta "madria". Eta madriekin jotera... 
- Ba, madria zan, ba, bat pelotia balitz bezela ta bestia burdiñia balitz bezela. Haura ez zan apurtzen. Haura bueltaka juaten zan geldi-eldi, lurran rasian. Ta horrek eukitzen zeban inportanzia haundixa. Ta kontra-ontralarika, berriz, ba, hemen agertzen zian bihurrixenak ta iñundik [...] ez zian apurtzen. Ta gero... 
- [...] 
-... behintzat [...] intxaur [espezialekin zeozer]. Ta gero jokua eitten zan, ta klaro, nik uste dot neuria ona neukala, ustez, neuria. Ta beste batekin, apurtzen zanak bestia jan eitten zeban. Ta gero, nahi zebanak jokatu harekin... [ta beti] egoten zian. 
- Gogorrena zeukanak [bestia...] 
- Esku-ittartian hartu bi intxaur: bat zuria ta bestia neria. Hartu hola eta "tak! ", bat apurtzen zan, makalena apurtzen zan. Haura zuria baldin bazan, nik haura jan ta nahi zebanak... Besten bat baldin badaukazu edo besten batek baldin badauka, "Benga, ekarri hona! ". Ta hurrenguan neria apurtuko zan. Orduan harendako. Hola irauten zeban. Baiña batzuk zian -ba, nik ez dakit-zimel-imelak, ze eukitzen zan... Normalmente txikixa, e! Txiki samarra. Baiña klasiak zeren: "madria" lehen esan douna, hori zeuan beste klase bat azal gogorrekua, itxuria. Bai. Azal gogorrekua ta eukiko juan bere egituria eukiko juan ta... 
- Hortan basarrittarrak gehixao zittuan, eztok? 
- Bueno, basarrittarrak aukeria eukitzen juen. 
- Aukeria. Intxaurrak... 
- [...] 
- Bai, mutikuak haura apurtzeko... Bueno, [mutil...] apurtu ezin bazan, gero... 
- Ta segun ze posiziñotan hartzen [zan be bai]... 
- Hori ya... 
- Bai, baiña harek e... 
- Hor trukua [...] bata parte debillian ta norberana gogorrakin ipini ta horrek... 
- Bai, baiña prohibiduta jeuan unixua ipintzia. Unixua ezin jeikian ipini, e! Bizkarra bihar juan. 
- Ez, ez, bizkarra. Baiña... 
- Bai, bestia albora begira bazeon ba... 
Kantoeka zelan jolasten zuten
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Igarza Lizarralde, Juli; Igarza Lizarralde, Mari Carmen;
- Kantoeka. Hori [... esan jostanan]. Jarri illaran dozenerdi bat lagun, batek bota pelotia, jo eskuakin... 
- Jo ta gero aidian hartu bihar hori. Grupoka. Eitten dozu grupo bat illaran danak jartzen zianak eta beste [...] 
- 
- Hori eskolan. 
- Eskola patixuan asko! Oso dibersiño... 
- Gero [...] 
- Ba, [ein deigun kontu] rektangulo bat-do dala, ezta? Rektangulo bat edo kuadraua igual. [Kuadro] baten, alde baten jartzen zian, ba, zortzi-ortziri edo sei-eiri edo, sei mutiko han. Ta hemen beste sei mutiko. Pelota putzezkua jeneralian. Batek... jartzen zan, hola, pare bat metrora edo, ta lehelengo, sei haretako lehelengo zeuanai botatzen otsan pelotia eskura. Ta ondo bota bihar otsan, e? Joten zeban eskuakin ta jaurtitzen zeban. Beste bost horrek, han zaintzen [eren] kontrarixo bost horrek aidian hartu ezindako lekura. Ta bittarte horretan, egoten ziran markauta sei bat kantoe -kantoia esaten zan-, sei bat punto ta antxintxika "taka-aka-aka" punto haretatik. Ta puntuan geratu ein zeikian, baiña bestiak eskuakin hartu ta joten baziñutzen, ba, ya talde harek galdu eitten zeban. Punto batetik bestera pasatzen jotzen baziñutzen, ya talde harek galdu eitten zeban. Orduan, aldatu eitten zan: talde haura jartzen zan illaran, irabaztaille bezela, ta bestia hartzaille bezela. Kantoeka esaten jakon horri, kantoeka. 
- Eta puntu danak ikutu ezkio eta, ba... gero ze zan? 
- E? 
- Puntu danak ikutu eta bere lekura pasau ezkero, segi eitten zan, ez? 
- [...] 
- E? 
- Beisball-n estilora edo... 
- Beisball edo bai... Hortaiko zer batekin jo ta hola botatzen [...]... 
- Bai. Beisball edo eztok hori? 
- Bai, beisball. 
- Holako zeoze antzerakua, bai, behintzat. 
- Harek be, behintzat, joten dabenian, aintxitxika hasten dittuk eskiña batetik bestera. 
- Bai, horren antzerakua da. Ba, hortik igual etorriko dok hori! Baiña, klaro, guk erreminttarik nola ez geunkan, ta lekurik be ez, ba eskuakin. Ta gu ondo dibertitzen giñan. 
- Maristan batek igual... 
- Larri ibili! 
- Bai, bai, hori maristan batek erakutsi [...]. 
- Bai, baleike. 
Gerra ostean ezaguna egin zen jolasa
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Igarza Lizarralde, Juli; Igarza Lizarralde, Mari Carmen;
- [... paria]. Hau ez dakigu zan gerrian konzekuenzia edo zer, guk, behintzat, guretako jolas nazionala bezela zan hori zerian, eskolan. Eta zan, hor be bi talde jarri. Bi talde, ba, gerria, e? Guk inkluso [ipini...] -ta hori danok ezautuko ziñuen-[Anbun] batalloia esaten jakon. Anbu hori zan Joxe Migel. Ta nik ez dakit nundik etara zan, berak etara zeban batalloia. Bera batalloian, ta zeuzkan kuadrilla bat... [ez kuadrilla, onenena ta be ez] , bat zeukan oso ona, ta zan bere lehengusua, San Pioneko Joxe, Joxe ["Arin"] esaten gontsan. Orduan, izeten zan, pelota batekin, pelotia bastante min emoten zebana ondo jo ezkero. Ta batez be honek, Joxe ["Arin"] ; zan ume desarrollaua. 
Desarrollaua [izango zan biharabada] , baiña indar bat, hola, "fuera en serie" zeukana. Ta harek hartzen... Jo be ez dakit sekula iñor jo zeban... Bai, batenbaten bai, eztok? Zera jo juan... Bai, bai, bai. Anekdotia zerana dok... [Alusko] Florentino. Harek, berriz, eitten zeban, hola, salto eitten zeban eta zapua bezela geratzen zan. Ta oso zailla izeten zan. Klaro, beti mobimentuan nola [zan] , salto [...] goittik bera ez dozu harrapatzen. Baiña baten jo zeban zerian, ipurgaiñian, ta uste dot teillaturaiño juan zala. 
- Pelotia... 
- Bueno, taillatura ez zan juan, baiña taillatuperaiño, e! Horrek orman joten zebanian, paretan joten zebanian, emoten zeban bonbia [... zala] : "buuu! ". Baiña horrek zeukan beste umien aldian, ba, nik ez dakit ze belozidade [erungo zeban harek]! 
- [...] 
- Eta ze zan pelotia... 
- Gerria. Zan gerria. Pelotia hartu ta kontrarixua hil. Gertuan baldin bazeuan, urrin baldin bazeuan, ba, onduena gertuan zeuanari. 
- Jotia... 
- Hari ahal dan haundixena emotia. 
- Eta hartzen zebanak bota [ein bihar zeban]? 
- Bota. Hartzen zebanak hartu ta bota. Ta gu, ba, klaro, hamar lagun alde batetik ta hamar bestetik. Baiña horrek ez dakit ze afan hartu zeben, [Anbun] batalloi horrek, ba, horrek beti ziran hamabin bat edo zortzi edo nik ez dakit zenbat izango zian, beste danen kontra. Baiña klaro, han zeuan Joxe hori, ta horrekin... joe! Jende guztia... hareandik urrin, behintzat! Oin, zorionez horixe zeuan, sekula ez zeban azertatzen. 
- Kontuz horrekin, kortxua dauka barruan. Lardio bat egin dot neuk... 
- Ta hori, nik uste dot, joku hori, ba... 
- Kontuz, e! Beittu neri ze pasau jaten eta. 
-... gerrian ondorengo zera izengo zala. Hola, burruka bezelako zera zan, behintzat. 
Hanka-topeka
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Igarza Lizarralde, Juli; Igarza Lizarralde, Mari Carmen;
- Hau, beste bat... zuek ez [jakixat...] , lehen Enrikeri jardun jotsat esaten: hanka-opeka. Parejatan izeten zan. 
Hankia jaso eta zenek bestiari golpe haundixaua emon. Nik hau, goguan geratu jatan... 
- Neri be, esan dozunian, goguan [...] 
- Bai. Goguan, zeatik honek, eskolatik ertenda, guk baiño haundixauak zittuan Valentin ta, [zeran epokakua,... neko] Antonio [basarrixan] ezkonduta dao ba? Horrekin. Hortxe, oin [polleruaneko] ta zerori dagon lekuan badakizue nola zeuan zer bat, istura bat jeuan ta gero ortuak jeestan. Hasi Udalakuak eta mordua, errekara bittartian, mordua jeestan. Hor jeuan istura bat, ta istura horrek, itxuria, arantzadunak-ta jaukan isturia. Kustiñua, behintzat, honek, Valentiñek, jo ta golpe dezentia emon edo "lo que sea", ekilibriua galdu edo, hara jausi, behintzat. Han sekulako ebaixa ein juan betonduan. Ta harekin zelako folloiak-ta euki zittuen ta horixe goguan jaukat. Ta hori, guk geuk, ez jakixat, asko ez giñuan biharbada praktikauko hori. 
- [...] ikusi gehixao. 
- E? 
- Ikusi gehixao. 
- Zaharrauak eingo juen ta... Bai. Hanka-opeka. O sea, adarixak balira, baiña hanka batekin. Ez dakit nik, bakutxak berak abilidade gehixao zeukan... ezkerra edo eskumia, abilidade gehixao zeukan hankia. 
- Ta hankiakin joten zan? 
- Bai, bai, bai. "Tak! " Hartu ta... Inddarra hartu "o lo que sea! " ta... Hanka azpixakin, e! Hanka azpixak ipini zerian, parian, ta hola, eskuakin joko balitz bezela. 
- Ginasia be bastante [bihar]. 
- Bai, bai. Joe... Hanka baten eta hola... 
- Bai. Alturan-a, jeneralian, berdiñak izengo zittuan bixak, baiña, ba, hankia zera ipini heuk, bertikal ipini bihar. 
- Horreatik, ba... 
Mutilen jolasak
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Igarza Lizarralde, Juli; Igarza Lizarralde, Mari Carmen;
- Bueno, gero harrika, tiragomiakin, ondiakin... Horrek... 
- Horrek berrixak be badittuk, [Migel]. 
- E? 
- Oin be... 
- Bai, oin be eitten dittuk. Gero beste bat, ba, ointxe, oin ipini dan... boletan. Hori, zera, joku... Hori puskat nausitxuao ein ta gero, baiña bolatokixak sekulako azeptaziñua euki zeban hamen epoka baten. Illundu arte egoten zan. Illundu ta be artian "Azkena" ta "Azkena"... 
- [...] 
- A, bai, e? 
- [...] 
- Eta nun zeuan, ba, bolatokixa lehen? 
- Bolatokixa oso edarra [Pepetxingo] parian, honek, [Pepe txiki] parian. Ointxe hor harmaillak badare, ba? Harmailla horrek baiño puska-uskat eliza alderatxuao akabatzen zan. Baiña bolatokixa, baiña, hamen inguruen ez zeuan bezelakua, e! Dana zerakin eindda, [egur baltza]. Bolia botatzen zan lekuan, hola, enkatxaua edo zela esaten jakok horri? 
- Bai, zera, losekin einddako zera atzekaldian. 
- Bai, bai. Bestia? Ohola zeukan aldian, hola, enkatxaua... Ze esaten jakon horri? 
- Bai, enkatxaua. Bai, harri zera... 
- Harrixak [...] , baiña oso elegante ipinitta, e! Zan, gaiñera... bederatzi birloko zera zeuan, harlanduakin einddako kuadrau bat. Bukaeran hori, e! 
- Ohola be luze-uzia... 
- Ohola be ikaragarrixa, bai. 
Lagunarteko jolasak
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Igarza Lizarralde, Juli; Igarza Lizarralde, Mari Carmen;
- Hamen beste joku bat ez giñuan, [Maximo] , eitten zerian, maristetan. Hola, launa edo jarri alde baten, beste launa ta batek antxitxika erten... 
- [Marraketan]. 
- [Marraketan]? Haura oso politta izeten zuan. 
- Pañeluakin? 
- Ez, ez, ez. Bat bestela. 
- Beste bat dok hori. 
- [...] 
- Grupo bat hamen jartzen zuan ta bestekaldien beste bat. Eta, orduan, hor ein bihar izeten zana zuan hamenguak ikutu bage, hamengua hona sartzia izeten zuan [hiru juego] , zeatik gero hamenguak eukan bentajia atzekaldetik jun ta kontrarixo haura harrapau biher [jeben] harek. Osea, hor izeten zuan: azkenengo bere basetik urtetzen zebanak eukitzen juan preferentzia. Orduan, azkenengo urtetzen zebanak aurretikan doianai ikutu ta haura kalera bialdu leikian. Ta, orduan, hori izeten zuan, gero bat kalera bialtzen zanien, geratzen zuan bestekaldeko bandan, kontrarixuen bandan, hamen tirada bat eitten. 
- Preso. 
- Preso geratzen zuan, bai. Gero, presuak sumatzen juten zittuan [...]. Gero, hamenguen zera, [...] , izaten zuan preso harek libratzia, harek hola illaran jarri ta harek libratzia. Ta gero, bestekaldian urten bihar... Klaro, hamenguak urtetzen zebanian, ba, beste aldekuak "da! " urten, ta haura... 
- [...] 
- Haura be preso harrapau edo... 
- Ta gero, pasatzen zuan, ba, hamen sei edo zortzi lagun alde bakoitzian, ba, hau illaraau luzetu eitten zuan. Ta gero, horrek egoten zittuan... Betik batzuk korrikalari onak izeten zittuan ta beste batzuk, hola, txar samarrak. Ta hamen, jeneralmente, sarrittan, hau illariau luzetzen zanian, ipintzen zuan bat hona urtenda, hori ez libratzeko, defenditzeko. Haren finalidadia izeten zuan deskuiduan hamenguak urtetzen zebanian, horko onai emoten ez baotsan denporaik haura harrapatzeko, hor zeuana sakrifikau eitten zuan. Nahiz harek baekixan bestia baiño lehenao urtenda zeuala, [beori...] honek ez libratzearren. Hori zer inportantia izeten zuan. 
- Baiña bera karzelara. 
- Hori eitten juek... Bai, haura bestekaldeko karzelara juten zuan, baiña hortarako egoten zittuan, ba, hola, korrikalari bizkor samarrak zianak ya hor [gizonori gelditzen zebenak]. Ta ya onak, ba, harek intentatzen eben beti, ba, hemenguak urtetezen zebanian, hortik urten, ta haura hona allegau orduko bestiak haren kontra urtetzia. 
- Ba, hamen asko eitten giñuan hori, ez? 
- Bai. [...] 
- Hori deporterik gehixen [eitten giñuana]... 
- Asko, asko. 
- Ta ze zan...? Oin antzerakon bat eitten da. 
- Bai, bai, bai, antzerakua bai. 
- "Pañuelitos" hori, bai... 
- Bai, baiña beste bat hola illaran ipintzera ta libratzera ta holako antzerakon bat be eitten da. Orduan, ze zan hori? Bi ekipotan. Lehenengo erten bihar zan bat erdira edo...? 
- Ez, ez, ez. Bat atakera faten zan, edo engaiñatzera. 
- Probokatzera. 
- Probokatzera, bai. 
- Lehenengo izeten zan puskat, hola, batek urten hamendik eta "rra! " bueltia ein ta puskat hola probokatzen ta bestiak... Hortara, hortara hasten zan. Ta gero, ikusten bazeban han momentu bat distraiduta zerela edo zera, ba, "ta! " beste aldera sartzia. Haura izeten zan riesgo haundixa, zeatik alde batekua beste aldian sartzen baldin bazan, harek zeukan orduan prioridadia, ba, hamendik batek urtetzen bazeban, atzekaldetik urten ta haura... 
- [...] dozu. 
- Hori oso zailla zan, e! 
- Zailla izeten zan barrura sartzia. [Hala be] , danak ekipo konpletua zerenian oso zailla izeten zan hori. Ta biher zan oso bizkorra bat eta [...]. 
- Eske, ez zan heltzia, ikutu ezkero fuera, e! 
- Ikutu ezkero ya kanpora... 
- Bai, bai, ikutu ezkero... 
- Ikutu ta ya fuera. 
Maristetan egiten zituzten jolasak
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Igarza Lizarralde, Juli; Igarza Lizarralde, Mari Carmen;
- Dametan. Ez jakixat oin ibiltzen dian. Zuek igual ibiliko ziñaten. E? Hortaiko kuadrau batekin, bederatzi punto-do. 
Bueltan zerak. 
- Damaka. 
- Damaka, bai. 
- Orduak pasatzen zian [...]... 
- Hiru hilleran ipintzera. 
- Hori da. 
- Bai, hiru hillaran... 
- [...] ajedrezik eta ez giñuan [...] ikesi. Orduan baten batzuk jakin bazekixela-do zeoze entzuten giñuan, baiña guk geuk... Damatan bai. 
- Ikusi be ez igual zuek ajedreza. Orduan... 
- Ez, ba! Ez jeuan materialik eta. 
-... maristan batek ez juan intentau ajedreza erakustia? 
- Maristak [...]... 
- Hori gero, herriko eskolan, baiña. Hori herriko eskolan [ein juan]. Bai, bai, bai, bai. 
- Bai, gero, gero [ibili zittuan]. 
- Bai, bastante onak. 
- Hori, zerak eta... ya gure semiek-ta zebiltzela zan hori. [Abade] txiki bat, eskola, lehengo eskola berrixek eitterakuen, hor, [... eskolak-ta ein zittuen] , ba, haura... 
- Don Esteban? 
- E? 
- Don Esteban? 
- Baleike. Harek-ta uste dot... 
- Neri harek erakutsi zostan, behintzat. 
- A! Zu be harekin ibili ziñan? 
- Bai. 
- Bai, bai. Batek zer haundixa euki zeban. 
- Harek orduaintxe... 
- Lehelengo maristetan ta gero eskola berrittan emon [...] , orduan. 
- Baiña gure denporan, gu damaka-do zeatik ibiltzen giñuztan? Ba, bueno, harrixak hiru zerakin... Zela dok hau? Teilla kolorekuak hiru ta beste hiru harri normalak, arrastuak ein lurrian... 
- "Ra-a-a-a" [ein] , ta beinga! [eitteko] moduan. 
- Hemen, maristetan, bastante joku egoten zuan, e! Osea... 
- Baiña zerik, ajedrezik ez zuan egoten. Ta, seguramente, ba, ez zittuan allegauko. Klaro, pasatzen dana da, gaur bai, gaur plastikua ta horrek, baiña orduan egurrezkuak edo izen biharko zian, ta kosta eingo zian horrek! 
- [...] dado batekin. 
- A! Bai. Hola, jolas eitteko zera. Bai. 
- Holakuak bastante... 
- Baiña hona ez zittuan aillegauko, zer hontara. Esan nahi dot, allegau, ba, diruz. Orduan kostau eingo zuan ekipo hori, e! Kostau eingo zuan. Zerana, ajedrezeko zerak eukitzia. 
- [Figura haundixak zittuan ta]. Figura... 
- Eskola baten ipintze ezkero, ba, bat bakarrik be gutxi izengo da... 
- [...] 
Haurtzaroa gerra garaian
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Igarza Lizarralde, Juli; Igarza Lizarralde, Mari Carmen;
- Gero "pelaiotan"-ta, desfiletan-a hortara ibilitta gare gu gerratian. 
- Pelaiotan? 
- Klaro, honek pelaiuak zer dian be ez jakixek! 
- Ez. 
- Honek ez jakik zer dan. Formacion Nacional Sindicalista edo izaten zuan? 
- [...] 
- Ez orduan bakarrik, e? Hori zan gerra-enporan, gerria akabau arte. Gero han ya... "Pelaiua" zan hamen gerran ibili zian, hamen nortian [...] Espaiña danian egongo zian reketiak esaten jakona. Ta horrek zian "los embriones de requetes" edo... Umiak. Umiak gero rekete eingo zianak. 
- Gazterixia edo "juventud de requetes" edo... 
- Bai. Baiña rama horrenak, e! Zeatik harek jantzixa be, haren iguala erabiltzen zeben: kaki jantzixa, txapel gorrixa ta beste... korreak edo zera haren igual-guala. Ta horrek zian gero, ba, herriko edadian sartzen zien ume danak, ba, Antiguan-a ein zerak, ensaiuak, eta... 
- Egurrezko eskupetak. 
-... Bai, egurrezko fusillakin. Fusilla, fusillan modukua. 
- Eta gero desfilia eitten ziñuen? 
- Hori zan gerra... Bai. Ta desfilia [izeten] zan -bueno, hemen, behintzat; gero, azkenaldera, gehixao-, hamen ziudade haundixak hartzen zianian, mezia-a egoten zan, ta gero mezetara juaten zan formauta, desfilian, horrek "pelaiuak" esaten jakon horrek. Ta gero, erten ta buelta bat eitten zan kalerik kale. Hori zan, horrek gerriak iraun zeban denporan zertu zan. 
- Ta hamen kornetak [egon] zittuan, baiña! 
- Bai, bai, bai. Kornetak eta tanborrak! Lau korneta eta lau tanbor. 
- Gero herri haundin bat hartzen zebenian zaragixa ez zan egoten? 
- Zaragixa. Zeran ostian, desfilian ostian, zaragixa aiuntamentuan. 
- Zaragixa? 
- Zaragi ardaua! Zaragi ardaua! Gero ardaua etara handik basotara ta haura hustu arte... 
- Haura hustu arte? 
- Baiña, gero, guk honek holako... Enrike ondo akordauko haiz. Maistruak zera, hor... gehixenak [bazian] kastillanuak edo. Ta horrek zian, ba, horrek Francon aldeko amorratuak zian danak. Ez dakit nik nundik zeuken hori, baiña... Ta sekulako zerak. Ez [zate] akordatzen? Kantuak eta honek... 
- A! Maristak? 
- Bai. Gero ipini zuan... 
- "Cara al sol" eta... 
- Ez, ez, "Cara al sol" baiño gehixao. Gero honek [puskat]... 
- [...] 
- Horrek ipini zeben, abrilan lehelengo eguna zan "el dia de la victoria". Orduan akabau zan gerria, ta zelebratzen zan "como dia de la victoria". Ta, gero, nik ez dakit, ba, zeatik ipini zotsen "dia de la cancion" egun horri. Orduan, umiak -honek, lehen esan doten maistro honek, behintzat-, umiak-ta preparatzen zittuen kantu patriotiko edo zerekin. Ta gu, behintzat, akordatzen naiz pare bat urtian kalian ibili giñala. Mezetara juan formauta, zerian mezia entzun... 
- "Primero de abril". 
- "Primero de abril", horixe, ba. Gero "dia de la cancion" ipini jakon izena. Gero aiuntamentu aurrian han kantu batzuk ein, ta gero atzera berriz kantuan desfilauaz, ba, holan etortzen giñan hona, eta hemen, hemen nola aktuau giñuan be akordatzen naiz ni! Hemen "marista txikixa" dana. "Marista txikixa" esaten jakon maristatarako formatzen zebitzen hemen bizi zien ume horrek. Horrek hamabittik hamalau bat urtera edo. Hau dana horrekin beteta. Ta guk hor ikesittako kantu horrek nola kantau giñutzen hor. 
- Pentsau, patixuan desfilatzen [giñuan] , e! 
- Desfilau [...]. Bai, bai. 
- Handik etorritta... 
- Handikaldera etorritta, handikaldera patixora etorritta. 
- Lehelengo aldiz [regaliza] orduaintxe [aprobau] giñuan. Gero [danei regaliza]. 
- Bai, [gero premixua] ta gustora. 
- Gustora zuek, onbre...! 
- Formauta elizara be [juaten giñan] gu, e! 
- E? 
- Formauta elizara be ta bezperetara be. 
- Bezperetara, bai, bai, bai. 
- Konfesatzera be bai. 
- Epoka haretan. 
- Gerra-enpora... Gerriak iraun zeben bittartian behintzet... 
- Bai, gu gerra-enporan... Bueno, gerra-enporan ez zan egon. Gerra-stekuak giñan gu, eta horrek esan dabena: goizian mezetara, hamarretako mezetara -meza nausixa esaten jakon-hemendik formauta juan. Atzera formau ta hona etorri. Eta epoka bat bezperetara be bai. Atsaldien bezperak egoten zien, ordubeteko elizkizun bat edo. 
Bezperak kantau ta gero erresarixua. Hamendik harutz formauta. Ta gero haura ya atsaldian oso gutxi... Atsaldian, handik gero libre lagatzen juen, ez? Oin, lehelengotan, formauta atzera etorriko giñuztan bezperetatik, baiña, bestela, atsaldian... 
- [Formauta etorri?] 
- Ez jakixat. Ez juat uste... 
- [...] zuan. [Jun bai mezetara...] biher izeten zuan [...]. Gero, [...] etorri ta notak-ta egoten zittuan. 
- Hori! Bai, bai, bai. Notak partitzia; astero notia. [...] ze resultau euki ziñuan aste haretan. Erun biher ziñuan etxera, ta gurasuak, han ipintzen zeban, alde batetik profesorian firmia, ta gero beste aldien gurasuen firmia. 
- Astero-stero hori, e? 
- Astero-stero, bai. Horrek esan dabena: handik formauta etorri, nota horrek hartu eta etxera. Astero-stero. 
- Beittu zelako zera eukitzen giñuan, oin, joe, esamiñak ein bihar dia, bestia juniuan ta zera ta... Orduan eukitzen giñuan eskolan bakutxak bere kontrarixua konparatzeko harekin. 
- [Emulua]. 
- [Emulua] esaten gontsan. 
- Notetan etortzen zan gero, etxera bialtzen zanian, "vencido" o "vendedor", emuluakin konparaziñua eindda. 
Bestiak, aber, bere horrek, konparatzeko ipinittako harek berorri irabazi dotsan ala berorrek hari irabazi dotsan. 
- Haura nola izeten zuan? Bere maillan zebillenari ala zelan? 
- A! Bere maillan [...]... 
- [...] 
- Bai, bai, bai. 
- Alkarri galderak. 
- Gero batallak. 
- Horrek batallak... 
- Holaxe, ointxe bezela, genden bezela, ta honen kontrarixua ni, konparaziño batera. Ba, nik eitten banotsan honi galdera bat, horrek erantzun ein bihar zostan. Eta bestekaldera berdin horrek be. Horrek be iguala. 
- Erantzuten ez bazeban, kalera. Kalera esaten jako, ba, bere jarlekura. Honek, ba, jartzen zan erdixe alderdi baten ta beste erdixe beste aldian. Eskolan alde batetik bestera. Ta "da! " hari bihetzakin edo izena edo esaten zan ta, benga, galderia edo honek be bai, multiplikaziñuak eta. 
- Kontuak eta... 
- Bai, ta zerak eta, berbuak! Berbuak? Jo, orduan guk berbuak... 
- Bai, majo ikasiko ziñuzten, bai! 
- Eske, fallatzen baziñuan kalera [...]. 
- Ya, ya, horreatik! Eskola erdixan hola... 
- Akordatzen zian berbo danak eta eren zer danetan. 
- Ta hori, hau esaten gabizenau, gure denporan, lehen esan doun urtian azkenengo jaialdi horretan, gure parian ez zan tokau. Gu baiño zaharrauak, gure anaiak-ta, han, herri guztian aurrian ipintzen zittuen: batzuk alde baten ta bestiak bestian. Han faten zien "taka-aka-aka". Ta herri guztia begira. 
- Biheko ikesi bai, biheko ikesi! Bestela... 
- Ikesi? 
- Han nerbixoik eta ez zeban balioko. "Ez naiz akordatzen" ta... 
- Ez, han ohittuta [hara]. Bueno, harek... bai, inponiduko zotsan publikuak. Ez dakit hori, baiña hori eitten ohittuta bai, zeatik geuk be asko eitten giñuan ta. 
Lagunarteko jolasak
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Igarza Lizarralde, Juli; Igarza Lizarralde, Mari Carmen;
- Gero, flotia esan dozunian, flotakin... Hori ez dakit iñok esplikauko zeban, flota. Beste juego bat, ba, juegua, a fin de cuentas. Hor dao, erreka ertzetan egoten da landara bat. Ta hemen, jeneralian -bueno, jeneralian, lagatzen bajako-, hazi eitten da. Baiña eukitzen dau hiru bat zentimetro inguruko diametrua, eta da egurra barruan muna daukana. Zulua barruan... 
- Intxusia edo? 
- Intxusia, bai. 
- Ta muna hori, ba, kendu eitten jako. Oso errez kentzen jakon. Eta geratzen zan, ba, hamar bat milimetro inguruko diametroko zuluakin. Ta gero eitten zan egur bat, hamar bat milimetro inguru edo mehetxuaua, han, behintzat, aurrera ta atzera ibiltzen zana. Ta gero horri ipintzen jakon esku-ekua. Osea, ba, beste hiru bat zentimetro inguruko diametrokua. Orduan, zulatuta zeunkan flota esaten jakon intxusia zer horri ipintzen jakon ahuakin mastikauta zer bat, kartoia edo papela edo zera. 
- Kerrua [...]... 
- Kerrua [be bai]. 
- Haura ipini. Gero hartzen zan estomaguan kontra, hamen, erdi-rdixan, eta tira eitten jakon. Eta zenbat eta presiño tiran haundixauan [zauen] , orduan ta tirua urriñao faten zan. Flotaka ibiltzia esaten gontsan guk. 
- Ta gero beste bat ointxe akordau [...]. 
- Orduan bazittuan eskillarasuak botatakuak eta be bazittuan orduan. 
- Harekin? 
- [...] lehen esan dozun haura? 
- Tiragomia. 
- Tiragomia. 
- Bai, bai. 
- Bai, hori bai. Lehen aittatu [...]. 
- Tiragomia ta ondia. 
- Tiragomia ta ondia. 
- Ta horrekin ze eitten zan botatzera edo ze...? 
- Bai, bai. 
- Konpetiziñuak edo zeoze jote... 
- Gerrak be bai [San Antoniokuen] kontra ta... Ez [haiz] akordatzen? 
- Bai, bai. 
- Benetan, e! Holakotxe harrixak alkarri botatzen. 
- Hor illunpera ta juan, ta han ya zitauta konbatia han izengo zala ta sekulako... Ta, gero, el colmo haura izen zan, haura zertu ta gero maristan batzuk ez dakit nik Bergaratik Antzuolara zetozen, ta harek ikusi. Ta harek ikusi giñuzenok, behintzat, parian tokau giñanok, hartu ta hona. Ta hemen atsalde guztia... 
- Kastigauta. Kastigauta. 
- [...] haura inportantiena izen zan [...] , detaille inportantiena. 
- Haura [...]... 
- Orduan bi egoten zittuan. [...]. A! kastigua gehixao? 
- Bai, batekin igual ez zuan akabauko haura. 
- Baiña garbedaderik ez zuan egongo, eztok? 
- Bai! Tokau ez! 
- Ke ba! 
- Tokau ez. 
- Tokau zeikian, eztok? Tokau zeikian. 
- Bai, ni akordatzen nok handik hona [eliza...] ta... 
- [...] eliza ostian [... illaran... zulua...]... 
- Ez. Hor kontuan euki bihar dok, guk, ba, gerra-enporako zera... Gerra... Ordukotxiak giñuztan ta [...]... 
- Orduan bergararren kontra oso [...]... 
Umetako jolasak. Intxaurrekin jolasean
Aranguren Alberdi, Maria; Aranzabal Loiti, Joxepa; Iparragirre Alberdi, Juana; Lamariano Agirre, Benito;
-Trinketian? 
- Kriketian... 
- Trinketian guk. Ipiñi intxaurrak lau edo sei igual; biñan-iñan-iñan-iñan. Gero eskuan hartu, tanta distanziara, ezta? Tartakaiñua. Haundi bat, intxaur haundi bat. Zenbat eta haundixaua eta hobe. Eta bota, eta txiruluak bezelaxe: zenbat joten zittuan, beretako. Ja, ja, ja. Eta guk kaletarrei danak jaten gontsan. 
Umetako jolas eta kanta
Aranguren Alberdi, Maria; Aranzabal Loiti, Joxepa; Iparragirre Alberdi, Juana; Lamariano Agirre, Benito;
-Kantua, lehen laga dozuna. 
- Pero/ tira pes/ no me engañes/ otra ves. (Ia esta. Horrek danak einddakuan... ) La partida/ bien cumplida/ gracias a dios... 
- Gero biña-iñakua be bai. 
- Bi... jartzen zian. [...]. 
- Eta horrek kantuik bazeukan? 
- Bai: Juana Joxepa tronpeta/ jarri belaunbiko (eta gero danak belaunbiko jarri) / adora jesukristo/ aitxatxo, amatxo, urra-urra txitxitxo. / Ala kinkiñera/ ala samurrera/ Etxeberriko Josepatxo/ jira bestaldera. 
- Eta gero danak atzekaldera buelta. 
Umetako kanta eta jolasa
Aranguren Alberdi, Maria; Aranzabal Loiti, Joxepa; Iparragirre Alberdi, Juana; Lamariano Agirre, Benito;
Bi Matxin ipurdi Hiru, kolua bete diru, Lau, txantxarrak jango al hau, Bost, ahuntzak bariai kosk Sei, saltaixa bete behi, Zazpi, saltaixa bete azpi (... ) Hamahiru... Bergaran koipia, Elorrixon buzkantza Durangon tronpia, Mañarixan libre da Soiñua jotia
Umetako jolasak
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Jauregi Aranguren, Enrike; Lamariano Agirre, Benito;
-Tokatorreka izeten zan, gu han mendiko eskolan ibili giñanian, hor jarri kortia eta han bestekaldian, eta kuadrillia laukuak edo bostekuak jartzen giñan, eta erdira erteten zan bat, eta beste harek hari ikutu edo eitten zotsan, eta gero bere aldera eukitzen zeban haura behin ikutu ezkero. 
- Ez zeuan erdixan arraerik edo? 
- Ez, distanziaik ez euan, baina handik kortatik erten erdira eta bestiak handik ertetzen zabillela.. , bizkor samarra bazan ba juan eta harrapau eitten zeban. Eta handik bestia kendu artian. 
- Hola ekipo batetik bestera, kendu artian? 
- Bai. Nik hagiñak eta apurtu nittuan. 
Umetako jolasak
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Jauregi Aranguren, Enrike; Lamariano Agirre, Benito;
-Salto egin gaiñera eta, "txorro, morro, piko, kallo, kes". Hori jakingozu... 
- Bai, hori neu be ibilitta nao. 
- Tortolosakin ibilitta egongo za orduan? 
- Bai, bai. 
Umetako jolasak
Arbulu Arrieta, Goio; Aristi Gabilondo, Maximo; Jauregi Aranguren, Enrike; Lamariano Agirre, Benito;
-Erremu Egunian lapiko zaharrak? Etxeik etxe? 
- Korruan jarri neskak eta mutillak. Bata bestiai bota eta aidian hartu bihar ziñuan. 
- Lapikua? (... ) 
- Lapiko zaharrak. Etxetara joanda eta billatzen ibiltzen giñan. 
(... ) 
- Oiñ eztakitt bule-uleka eta ibiltzen dien. 
- Ke ba! 
- Bai, hori "caliente-aliente" eta "frio-rio" zan bai. 
Baserrian egiten zuen bizimodua, baina gerora Bergarara joan zen ofizioa ikastera
Kortabarria Antia, Ignacio
- Zela bizi izan ziñuan (Francoren denporia)? 
- Ni basarrixan lana eitten giñuan guk anai-rreba danak. Orduan halaxe zuan. Eta gero ni hasi nintzuan ba Bergarara lanera, garaje baten puxkat lana eittera. 
Andrea: Mekaniko ikesten. 
- Antomobillak ikusten. Ikusi eta orduan zerbait nahi ikistia ta. Te gero ba soldau. 
- Eta basarrixan bizi... 
- Aittaitta eta amama, eta aittaitakin basarrixan bizi. Eta guk ba artojorran-ta, basarriko lanak eitten giñustan. 
- Gerra sasoien? 
- Lau-ost behi eukitzen giñustan, ardixak e bai, eta haretxek saldu hazten giñuanian txahala. 
Gerra ostean baserritarrak kalera lanera
Kortabarria Antia, Ignacio
-Gerria amaittu zanian asko aldatu zan hau? 
- Bai, asko, asko kanbixau zuan. Eta gero reboluziñuak ekarri jok hamen ba gauza asko. Eta jornal, fabrikak eta hasi dittuk jornalak eta gauzak. Orduan ba basarrittik bizi zuan jendia. Kalian ez jauan ezer eta. Eta nik esango dostat: kalia be basarrittik sortutakua dok. Oin hoixe pasatzen dok hemen, basarrittar danak ba jarek kalera etorritta. 
Jornalak emuten jok, ostian lurrak eta baserriko jeneruak ez jok emoten ta. Jornalik ez jak hor eta. 
Trenaren garrantzia
Lizarralde Jauregi, Jose
-Trena oso inportantia zan orduan. [...] 
- Guk hemen trena praktikamente... Urte pilla bat izengo dia trena kendu zebela be. Ni Kaxetako tren txikixakin akordatzen naiz. 
- Hauraxe da azkenengua. 
- Zeuek be ezautuko ziñuen trena haundixa. 
- Jente asko ibiltzen zan orduan. Hamen estaziñotan eta. Uzarrara orduan etortzen zan jentia, [...] , bueno! Bergan Paskuetan [beste]. Trena betian etortzen zan jentia erromeixara Uzarrara, ordubittako trenian eta. Eta elizkizuna edo zeoze zanian eta, trena bete-etia. Santa Lutzietan Zumarrara eta, billetiak saltzen gizon bat zenbat etortzen zan, hamabittako trenian etorri, bertan geratzen zan eta takillara, kanpuan billetiak emuten zittuen; jente asko. 
Toki batera eta bestera oinez
Lizarralde Jauregi, Jose
-Orduan zeoze zan artian baiña lehenao oiñez ibiltteko kostunbria haundixa euan. Urkiolara ta jentia oiñez asko, e. 
- Jakiñian bueltau bihar ziela. 
- Hori egun baten barruan? 
- Bai, bai, egun baten. 
- Ze ordutan jaiki? 
- Hoixe, ba eguna zabaldu orduko. Gabian hamabi t´erdietan [...] jun da, hango mezia entzun eta atzera bueltan gaberdirako. 
- Eta junda zela, linternekin eta? 
- Ez, kamiñuan. Batzuk, atajuak eta bazien baiña, ni neu ez naiz jun sekula. 
- Guri esateko holako bat. "Para rato". 
- Bueno, ni Bergara ez nitzake jungo, pasau be ez burutik. 
- Kamiñuan ibiltteko ta gaur ez dao gustoik, trafiko gehixegi dago ta.. 
Baserriaren egitura
Gabilondo Legorburu, Juana
- Basarrixan egitturiakin jarraittuta, esan dozu lehenengo, bueno, erdixa bizitza zala, sukaldia eta habitaziñuak, ta gero... 
- Bestekaldia zaltaixa, ta gero, zapaixa esaten gontsan. Ganbaria, geure habitaziño aldetik zeuan ganbaria. Beste hori, zapaixa, ba, garua ta bedarrak, badarronduak-ta eukitzeko. Haura zan artua ta babia-a sekatzeko. 
- Sala bakoitza edo gela bakoitza gauza baterako zan, ez? 
- Bai. 
- Baten gaztaiñia, beste baten garua... 
- Bai. Gaztaiñia behian eukitzen giñuan. Baiña gaztaiñia be, bueno, asko. 
- Ta gero, garua edo iria, ez? 
- Horrek bestekaldian, zapaixan, beste bizitzan. 
- Eta artua be eukiko zenduen. 
- Bai. Artua geu bizi giñan lekuan, ganbaran. 
- Justo goixan. 
- Bai. Pisuan, osea, habitaziñuan gaiñian ganbaria oso-sokua, e? Ganbaria be haundixa. Klaro, etxe haundixa zan ta. Etxe haundixa zan ta. 
Baserriko ekonomia
Agirrezabal Zabaleta, Juan Cruz; Bereziartua, Tomasa
-Orduan bizimodua... 
- Bizimodua... Hemen diruik etzan orduan, diru gutxi. Gerra aurrian-ta, eta aurretik gutxiao artian, Repulikian aurretik be artian gutxiao. Eta republika denporan be pobre; estadua aberatsa baiña jendia pobre. Estaduak eukiko zaban urria orduan trenka igual; trenka edo asko. Eta jendia pobre hemen bizi izan zan, pobre. Diru gutxi guk beti ezautu dou. Ointxe onduen. Ointxe edo jundaneko urtetan ondo. Kobrau eta geuk pe lan asko eiñ eta piñua eta abarra-a. 
- Oin jasotzen bizi guztian egin dozuena? 
- Bai. Lehen einddako lanak oiñ rekuperau ein dittu(gu). Bai. Gereganatu dittu(gu). Ostian holaxe. Lana izugarri ein dou, e! Lana ein dou guk baiña asko, e! asko be asko. 
Tomasa: Ardixak geunzkan asko, eta gero harendako. 
- Basarriko lana sekula ezta amaitzen. 
- Ezta amaitzen. 
Doktrinaren garrantzia; "pazkoakoa" egiteko txartela
Aranguren Txintxurreta, Juliana; Gisasola, Jesusa
-Dotriñara-ta joaten ziñazien? 
- Baitta. Dotriñia asko ikisi bihar izeten zan gaiñera orduan. Orduan txartela eta. Akordatzen zate? Dotriñia ikisitta jun bihar. Demanda galantak be bai. 
- Zer da hori txartelana? 
- Txartela ba papeltxo bat izeten zan txartel hori; haura bihar izeten zan aurrera jungo baziñan, txartela. 
- (Jesusa) Gero Pazkuakoik ez emuten... 
- Ez eruaten ez bazan... 
- Zer ez ebela emoten? 
- Pazkuazkua. Jauna. Ez emon, txartela haura ez bazeuan ez emon eitten zeben. Eta ikisi ein bihar dotriñioi ondo. 
Belarrondoko edarrak emoten zoskun bai Don Euxebio [izena jakon]. Harek. 
- (Jesusa) Dotriñia galdetzen zeben, txarteleta jun, eta dotriñia galdetzen zeben. Eta ez zekixenei kalabazia. Eta geo berriz atzea ikexita jun biher. 
- Blastadan bat. 
- (Pakita) Eta bestela komuniua ezin hartu. 
- Ezin ein. Eta jai atsaldetan bezperetara-ta. Holaxe ibiltzen giñan. 
- Bezperak ze izaten zian? 
- Hiruretan egoten zan bezperak kalien, elizan. Bezperak ba, erresaixua edo nik ez dakit ze errezatzen zeben, eta heren zeremonixan batzuk eitten zien eta kitto. Handik urten eta geo norberak nahi daben tokira ibili. 
- (Jesusa) Bezperetan erresaixua? 
- Bezperetan zeoze egoten zan. 
- (Jesusa) Elusun ez zonan egoten. Elusun egoten hunan Garizuman Galbaixuak, jaixen Galbaixuak; handik ertendakuan galderonka ein, ta txokolatia jokatu, ta irabazten ebanak txokolatia hartu-a. 
- Eta dotriñia ta esaten dozu belarrondoko ederrak, eta sasoi hartan orduan dotriñia ikastia oso inportantia izango zan ez? Ixa-xa eskolia beste. 
- Bai. Hoixe bai behintzet. Hoixe bai behintzet. 
- Eta ze zan, astian behin-do? 
- Domeketan aizkomente izeten zan. Astian'e bai, e? Eskolatik urtendakuan dotriñara. Dotriñara juten giñan urtendakuan. Dotriñia ikastera. 
- Eta komuniua zenbat urtekin? 
- Komuniua hamabi urtekin-do hola eingo giñuan komuniua, uste dot. Dozenan bat urtekin hor ibiliko giñan. 
- Eta orduan zer izaten zan? Erropa espeziala ipiñi eta... 
- Behintzet soiñeko berrixakin, behintzet zeoze. Zatartxua edertxua, berrixa behintzet zeoze. 
- Eta gero zelebraziñoren bat eitten zan etxian? 
- Ez naiz ni asko akordatzen, baiña ingo zan zeoze diferentia nik uste dot, orduan be. Komunioko bazkaixa, bai, ingo zan. 
Bataioen inguruko azalpenak; ohitura zaharrak: elizara sartzea
Iparragirre Alberdi, Josefa
- Eta esaten dozu bautizuak eta entierruak eta pagau eitten ziala? 
- Bai. Bueno, bautizuak pagau-agau ez dakit, entierruak bai. Bautizua gero, han be eruten jakon, ba, erregaluak abadiai, eta gero erak emoten zeben txokolatia. Bai, bautizatzera... Orduan egunian bautizatzen zan jeneralmente, [zauen] bezela. Jaiotzen bazan goizian, ba, ya egun bertan jeneral. 
- A! Ta egunian bertan? 
- Bai, bai, bai. Ahal bazan bai, "cuanto antes". Orduan bai. Eta gero eruten jakon, ba, abadiai orduan be erregalua. 
Ez dakit [...] izengo zien orduan be, ba, oillua ta arrautzak edo, honek esan dabena. Ta gero han abadian damaikesiak edo kriadiak han juten zianei, umiakin juten zianei, ba -bi lagun edo izengo zien-, txokolatia-do emoten zotsen. 
- Orduan, ama ez zan juango... 
- Ez, ez, ez, ke ba! Beste kostunbre bat esaten zeben... guk ez giñuan ezautu. , e! Guk ez giñuan ezautu hori. Baiña umia jaio ta gero sartzen zan elizan, e! [...] bada , ba, "Ama birjinaren elizan sartzea", ama saniatzen zanian puskat elizan sartzen zan. Eta ordura arte amak ezin zeiken etxetik urten. Ta urten bihar bazeban, teillia buruan ipinitta. 
Esaten zeben, e! Hori ni akordau ez naiz itten, baiña esaten zeben. 
- Ze zeuan, debekatuta? Osea, pekatua zan etxetik urtetzia? 
- Bai, bai, onbre! Onbre! Horixe! 
- Eta, orduan, bautizora zeintzuk eruaten zeben umia? 
- Bautizora? Ba, padrinua ta madrinia, eta gero, ba, umiakin [zoiarrena] , ba, gazte bat, tian bat edo ahiztan bat, aman ahiztan bat, edo hortaiko. Ta gero, neska txiki bat, pitxartxo baten ur-edeinkatua eta toallia, umiai ura botatakuan sekatzeko. 
- Eta bautizuan gero egoten zan halako ohitturarik, ba, bazkariren bat eitteko edo...? 
- Bai, ba, bueno... Segun. Gehixegi ez, baiña bai, zeozer bai. Zeozer bai. Zeatik guk [esaten giñuan]... Orduan guri ez zoskuen emoten, gure denporan be artian, ezebez, saldia ta ezebez, ez dala komeni ta. Eta gero zera, txuletia igual. Eske gaixotasuna ez da hori! Parto bat ez da gaixotasuna! Gaizki pasatzen dozu, baiña gaixotasuna ez da, ta gosia ta dana egoten da. Ta orduan [...] gaixotzen. Baiña bai, bai, itten zan zerbait, meriendia edo basarrixan baldin bazan ta... 
- Eta gero, elixara sartze hori zelan izaten zan? 
- Elizara sartzia, ba... 
- Zenbat egunera edo...? 
- Bueno, ba ama gertatzen zanian. Ama gertatzen zanian. Oin bezain azkar ez pentsau gertatzen zanik, e! Oin bigarren egunerako kalian ikusten dozu, baiña orduan ez, e! Orduan... 
- Orduan hillebete. 
- Hamar egun edo hogei egun igual; hillebeteik ez normalian, baiña hola. 
- Eta orduan ze juan bihar izaten zan, elixara umiakin...? 
- Bai, bai, umiakin. Umia ta ama, ta gero lagunori ta... Orduan ez dakit ze zeremonixo eitten zotsen. Zeozeren bedeinkaziñon bat edo eingo zotsen abadiak eta, ba, bueno. 
Hileta elizkizunak; ohitura zaharrak: gorputzaren aurretik, ogiduna
Iparragirre Alberdi, Josefa
- Eta entierruak esaten dozu pagau eitten ziala ta...? 
- Entierruak? Bai, bai, pagau eitten zian. 
- Ze zian, klase diferentietako entierruak be bazian? 
- Bai, lehen primerakuak. Gero bateratu zan, baiña bai, bi klase. Ni be gehixegi ez naiz akordatzen horrekin, baiña pagau itten ziala bai. Entierruak pagau itten zian. Eta juten zan... Oduan manto haundixakin. Manto... Danak gorputz dana hartzen daben mantuekin, senidiak eta. Eta gero, [egoten] zan bat edo bi igual -bat... batzutan bi, beste batzutan bat-"ogiduna" esaten jakon. Buruan zesto baten ogixa eta gorputzan aurretik haura, abadian onduan. Hori ez dakit ze kostunbre izengo zan! Ta gero hori hari be ez dakit ze eitten jakon be. 
- Eta hori zuk ezautu zenduan? 
- Bai. 
- Eta zein izaten zan? Beti persona...? 
- Bueno... ez, ez. Zuk elegitzen dozuna; familixan, ba, "Bueno, ba, ni jungo naiz", ta hori, ez zeben [elejidu be eitten]. 
- Eta ogixa eruaten zeban? 
- Bai, bai, ogixa, ogixa. Ez dakit nun indakua edo ze izengo zan. Etxien eindakua izengo zan. Orduen, klaro, orduen kaletik ogirik-ta ez zan eruaten ta. Basarrikua zanian. Kalekuak be, ba... 
- Eta ogi espezialen bat edo...? 
- Ez dakit. Ez dot uste ogi espeziala, ogixa. 
- Olatak, ez? 
Dibujorako zaletasuna
Anduaga, Conchita; Anduaga Lamariano, Luis; Kortabarria Araiztegi, Cecilia
-Gauza asko ikasten zenduen, eta esan dozu mapak edo? 
- Bai, mapak. 
- Kontxita: Baiña zuk dibujuak ederrak eitten ziñutzen, Luis. Harek, ez zan arkitektua? [Antigua-rrotako] Migel. Eta "con este chaval se puede sacar, este chaval puede salir adelante". Gero gerria tokau zan eta kitto. Baiña linealak edo, zela eitten ziñutzen. Neri dibujua ez jatan gustatzen, baiña honi asko. Eta honek asko eitten zeben. Eske orduan eskola bukaeran ipintzen zan zein zan, eta aiuntamentua-ta juaten zien ikustera. 
- Ze lan ein giñuan... 
- Klaro. Orduan behintzet itxuroso... 
(... ) 
- Dibujua nun emuten ziñuen, eskolan bertan ala aparte. 
- Eskolan bertan. Eskolan dana [ikasten zan] : Gramatika, Geometria edo, dibujuak be bai, danak hantxe. 
Kontxita: Gero handikan dotriñara. 
Umetako jolasak
Anduaga, Conchita; Anduaga Lamariano, Luis; Kortabarria Araiztegi, Cecilia
-Astian zihar eskolia amaitzen zanian arratsaldian? 
Cecilia: Jolasian. 
- Bai, pelotara eta. Gero hortxe plazan txirringilletara. Zela esaten jako hari? Izena be ahaztu jat. 
(... ) 
- Gero intxaur-enporan eta. Intxaur-enporan "potxo-otxoka", eta beste zeroi... 
Cecilia: Guk basarrikuekin hor, guk hartu bihar izeten giñutzen lurrian zeretzen intxaurrak. Eta itxuria harek hutsak izengo zien. 
Kontxita: bai, geixuak. 
Cecilia: Eta esaten gontsan "saltakaiñuak", saltoka. Eta klaro, potxo-otxoka eitteko harek salto eitten zeben, ezin sartu zuluan. Eta basarrittarrak zeukanai esaten gontsan "madria", bla! Eta betia. Eta eskolara juandakuan igual jakin ez harek haura, leziño haura edo, problema haura edo. "Erakutsiko dotsut, baiña intxaur "madria" ekartzen bozu". Ekarri eta guk erakutsi. Bai ba, trukia. 
- Holaxe pasatzen zan denporia. Intxaur denporan intxaurrekin. 
- Zer egoten zan, sasoi bakoitzian jolas bat? Intxaur denporan... 
- Intxaur denporan intxaurrekin. Intxaurra bai, eta zuk haura joten, haura joten bozu zeuretako intxaur haura. 
Cecilia: Bai, zuluan sartu edo, gerturatu edo. 
- Ez, jo, jo in biher. 
- Garizuman ze jolas eitten zenduen? 
- Garizuman? [...] Elizan. 
- Txirikilliakin edo? 
Cecilia: Kalderonka guk esaten gontsan. 
- Ze izeten zan, urte guztian edo? 
- Cecilia: Ez eukitzen zittuen bere epokak, tortoloska neskak eta. 
Kontxita: Bi harri, eta hola ipiñi, eta bat hola txikixa bi puntakin, eta haundixakin tak! Salto ein zerian, ahal bazan pasau, baiña bestela gertuen. Eta hemen baldin bazan txikixak, txikixak egoten zien asko eta. Zenbat esaten dozu? Eta txikixak berrogeta hamar igual edo hogei. Haundixak baldin bazien ez ziñalako harutz aillegau, ba haundixa halako palua izeten zan eta bestia halakua. Harekin be guk asko... 
Cecilia: emakumiak, gehixao emakumiak nik uste dot. Mutillak ez dakit ibiltzen ziñaten kalderonka. 
- Bai, bai. Bai uste dot. Guk pelotan eta. Pelotan gehixao. 
Umetako bizimodua baserrian; lanak
Jauregi Mendizabal, Isabel
-Arratsaldian eukitzen zenduen denporarik jolasian eitteko edo? 
- Bai, batzutan harrapatzen giñuan, baiña gero ardixak ekartzera mendira joan bihar igual artian udia bazan. Neguan ez, neguan etzan egoten denporaik, baiña udia baldin bazan artian lana, edo ittulan, souan labrantzan zihar doianian, ganauen aurrian ittulan izeten zan. Guk zenbat kilometro eitten ete giñuan? Zortzi urte edo zazpikin hasitta ganauen aurrian ittulan. Oiñ gimnasiara juten die. Oiñ gimnasiara danak. 
- Ittulan eitia aspergarrixa zan? 
- Aspergarixa? Amorragarrixa. Hala be atzian... Izeten zan ittulia irixak, eta irixen atzian erreminttia ebaltzen zan. 
Burdiñaria edo goldia edo lokesea. Eta atzian hari helduta ibiltzen zan aitta edo anaen bat edo, eta zuzen ibilli bihar eta ganauak zainttu bihar zuzen arrastuan. Eta atzian hondrau samarra baldin bazan ondo, baiña batian gora eta bestian behera, atzian desesperau samarra baldin bazan, je! Azkenerako mangauta, e! Ittulia kantsautakua gaiñera, ixa gaixotzeraiño. Guk geunkan labrantzia haundixa. Zenbat buelta eiñ ete giñuan guk? Zenbat kilometro eitten ete giñuan egunian? 
- Terrenuak gaiñera askotan aldapan. 
- Aldapia. Aldapia edo bai. Honek baiño aldapiaua. Hala be goi samarrekuak eta aldapa haundixauak. Eta gero bixkarrakin lurrak gora jaso ta. Horrek danak eitten ibilitta gare gu. Gure anaia puxkat hola arotzerixan be puxkat eitten zebana zan, eta karro bat ein zeban, eta karruakin, ganauekin. Kabliakin karrua ipiñi eta ganauak behera tiratu eta karrua gora lurrakin. 
- Ederra delantua, e. 
- Bai. Baiña hola mugiak eta zerrau zeren tokixan harekin ezin ibilli, eta haura bizkarrakin jaso bihar han; eta holaxe. 
Bizi. 
- Eta hori lan hori ze eitten zan, urtian behin edo? 
- Urtian behin, bai. Udaberrixan jeneralian. Arto-reitte aurrian ba... Tontokerixak diela oiñ esaten dabe eta. Aber zer egin giñuan ba hola ibilitta! Ez, baiña. Jan edo jantzi ein bihar baldin bazan, ein bihar zeoze. 
- Eta aldameneko basarrittan usatzen hola kablerik? 
- Aldameneko basarrittan auzo dana juntauta igual; danak hola illaran jarritta, batak bestiai emon otxarrena; zestokada bat bata bestiai emon eta bide saillian, hemendik hango baserrirañoko bide saillian igual. Illaria jarritta lurretan eta. Traiekto luzia zeuan tokixan. Gu asko ez, lurretan bixkarka asko ez giñuan eiñ. Zeoze bai hola muga txikixak zeren tokixan, baiña karruakin jeneralian. Baiña hala be jaso ein bihar eta bota karrora be eta, harrotu be ein ein bihar eta. 
Neskatan-mutiletan. Arropak; janztetxeak
Jauregi Mendizabal, Isabel
-Bi neska ibiltzen baldin baziñan, bi mutil etortzen zien, eta "faborez" eskatzen zeben, eta "ez" esaten bazontsen, buelta ein eta fuera! Haura kalabazia izeten zan. 
- Orduan kalabaza asko emandakuak zarie zuek? 
- Ez. 
- Batzuk bai, ez? Mutillak be... 
- Mutillak be gutxi gorabehera jakitten zeben zeiñena jun edo ze ein, baiña... 
- Edo zein zan oso kalabaza-moteillia eta... 
- Bai, orduan be... Baiña danak ezaututa egoten zian. Batzuk dotoretxuauak, beste batzuk korrientetxuauak eta. 
Danerakuak orduan be, oin bezelaxe. 
- Eta orduan erromerixetara eta jantzitta be doteretxuao joango ziñazien? 
- Bai. Baiña soiñokotxo batekin. Haura gorde biher. 
- Jaiegunetarako? 
- Bai, jaiegunetarako eta jai haundittarako ta, ba perkalezko soiñekon bat. 
- Eta gero zer izaten zan, zapatak ala abarketak? 
- Udan abarketak giro onakin. Bestela zapatak. Kalera juten bagiñan, abarkak eta galtzak kaleraiño. Gero jaztetxia geunkan kalian auzo danak behian. Eta han kanbixatzen giñutzen zapatak. Erremeixara juteko eta elizara juteko eta han. Jaixan kalera juten giñanian beti han kanbixatzen giñan. Oin astian abarkekin kalera astuakin eta jun ezkerio samur, kalera jun arren. 
- Jaztetxia nun eukitzen zenduen? 
- Jaztetxia? Ondarre. Kalian entradan. Eta eskolara juten giñanian bazkaltzen giñuan tokixan. Auzo gehixenak han eukitzen zaban. Guk geuk euki giñuan holako kuarto bat auzuandako. Eta aurretik danak bakoitzak bere kutxak, kutxatxuak, bakoitzak beriak. Eta gero harek zatartu ein zien, eta erak ipiñi zeben armaixuak kajoiekin, bakoitzandako kajoe bana. Erak ein eta ipiñi zeben, harek kutxa harek danak kendu eta armaixua kajoiekin ipiñi zeben. Eta zapatak eta nahi zebanak. Eta sekula ez zan ezer galtzen han, e. Sekula ezer. Zapatak aldatu eta hantxe laga igual, hurrengo domekara artian han egoten zien harek. Bakoitzak bere kajoetan sartu eta. Kalera. Ostientzian Bilbora eta Donostiara sarri jungo giñan gu han zapatak lagata. 
- Beste auzuak be esaten dozu jaztetxiak eukitzen zittuela. Ez dozu jakingo... 
- Hemenguak be bai. Bakoitzak bere etxetxuak eukitzen zittuen. Hemen´e bazeuken jaztetxia, entradan, kalian. Eta handiko basarrikuak, harek auzo danak ez, honek bakoitzak bere etxetan zeuzken, baiña gure auzuan auzoik gehixena hantxe, bertan. Ez dakit zenbat kajoe izango zittuan harek. Hamalau-amabost igual. Armaixo dezentia zan eta bakoitzak halako kajoe normal bana, eta hantxe bakoitza bere kajoetan. 
Mutilen arropak jai egunetan
Jauregi Mendizabal, Isabel
-Neskak esan dozu soiñeko perkalezkua, baiña mutillak zelan joaten zien jantzitta jaiegunetan? 
- Mutillak praka milraiasa jeneralian, eta zapatilla zurixak. Eta udan eta neguan be igual haretxekin, e. Giro ona baldin bazan. Eta bestela trajia jeneralian. Hola jai haundi samarrak-ta zienian mutillak trajia. Eta gabardinak eta. 
Gero, gerotxuagora, gu ordurako ia hamasei-amazazpi urte. 
- Gerra ostian? 
- Bai gerratik gerora. Aurretik ez gabardinaik eta gerra aurrian. Euko zittuen medikuak edo, gabana edo euko zeban baiña. 
- Baiña bestela basarrittarrak eta -Basarrittarak-ta gabardinaik-ta hola. Baiña behin hasi zanian bat modan, belaxe danak, gehixenak ein zittuen, e! 
- Bai, e? 
- Bai. 
Aita errementari eta ferratzaile
Zubillaga Leunda, Bernardina
- Zu ezkondu ziñanian, ortuakin eta danakin jarraittu zeben? 
- Bai, hemen? Bai. Puxka baten bai. Ondiok zenbat denpora da ba kendu zoskuela hau? Gutxi. 
- Eta zu ze ezkondu ziñan, gizonen etxera edo etxia erosi in zeuein-do? 
- Etxera, etxera, amagana. Goixan bizi zan. Ni behian bizi naiz baiña orduan etxe honek dauzke hiru pisu, eta azkeninguan jarri giñan gu. Ni gizonakin bakarrik jarri nitzan, eta gero etorri giñan amagana. 
- Ze lan klase itten euen zure aitta-mak, edo itten beuen behintzet? Aittak ze lan klase eukan? 
- Errementarixa zan. "Herrero y herrador". 
- Bixak. Errementarixa eta perratzaillia. 
- Bai, hori da. 
- Eta nun, hemen bertan euki...? 
- Bai, hortxe egoten zan, hortxe dago taillerra eukitzen zeuen. Oin ez dago baiña. 
- Eta behixak jasotekua eta ondiok horreik hor dagoz? 
- Bai, egongo ziran. Auskalo nun daren harek. 
- (Alabia) : erakutsiko dotsut gaiñera, bere anae bat, tio Inazio, bere anae bat segi zeban ofizio berdiñakin, eta oin dala hiru urte hil in zan, eta rekordatorixo batzuk dauzkat etarata perratza, perratzeko tokian. 
- Orduen usain ederra euko zeuein etxien, ezta? 
- Bai. 
- Behixak ez ziren gustora egoten perraitten! 
- Ez, ez, ez, ez. Bueno, gu hemen bizi gara plazan, eta hementxe bizi gara aspaldien be; baiña errementeri etxia harutzago zeuken e? 
- A, bizi hemen eta taillerra beste leku baten? 
- Bai, beste toki baten, bai. 
- Perratzaillia orduan aitta. 
- Bai. 
- (Alabia) : bere anaia. Antzuolan bukatu zeban azkena beori zan, gero harrezkerio ez dago, eta fragua hori... 
- Perratoki honetan itten eben zure aittak be? 
- Bai, hementxe, hementxe, hementxe. 
Gurasoak, biak baserritarrak
Lamariano Agirre, Florentino
-Zure-itta-mak nunguak dia? 
- Nere ama zan Antzuelakua, Amilleta basarrikua, ta aitta Iraustakua zegatik Soledadetik gure aittan gurasuak etorri zien Irausta basarrira, gure jaiotetxera, eta izetez gure aitta Bergarakua ta jaiotzez hemengua. Gure aitta-ittajaunak zien Bergarakuak, Bergarako Soledadetik etorrittakuak Antzuelan Iraustara. 
- Zure aitta Bergaran jaixua ala Antzuelan jaixua da? 
- Bergaran jaixua. Ume... Bera ez zan akordatzen. Ume-metan etorritta Antzuelan Irausta basarrira. 
Eibarrera lanera
Lamariano Agirre, Florentino
-Zeu Antzuolan jaixua za? 
- Bai, bai. Irausta Basarrixan. Irausta basarrixan jaixua naiz ni. Eta giñan bost anai-rreba. 
- Eta zenbat urte arte egon ziñan zu Iraustan? 
- Iraustan egon nintzan ni ezkondu arte. Baiña kanpuan lana einda, kanpuan lana einda. 
- Jan be etxetik kanpo? 
- Soldauxkara jun artian basarrixan. Lana in eta, klaro, gurian anaiak ni baiño askoz zaharrauak zien. Zaharrena etxera ezkonduta zeon baiña hari laguntzen eta. Soldau jun artian basarrixan. Ba hementxe ba, batzutan mendixan be bai, lana einda nao, mendixan be ibiltzen giñan orduan arbolak botatzen eta holako lanetan. Gero soldau, soldau, zeatik etorri nintzanian hasi nintzan Eibarren tailler baten lanian. Eta handik laste hau panaderixia traspasuan zeuela, saltzeko zeuela ta. 
- Panaderixia? 
- Hau, oin bizi naizena. Hau. Antigua Errota da honen izena. Eta orduan taillerrian lana eiñaz gabian ibilli nintzan ogigiñan ikisten Eibarko panaderixa baten. Panaderia Urkizu. Egunez taillerrian eitten neban eta goizian goizao jaiki, hirurak lauretan eta eta handik goizeko zortzirak artian panadero eitten neban lana. Ikasten ibilli nintzan. Ikasten, ikasketak eitten, panadero. 
- Eibarren ze tailler klasetan? 
- JATA. Electrodomesticos Jacinto Alkorta. Oin Durangon dao hori, fabrika hori, eta hantxe ibili nintzan lanian ba tokatzen zan lekuan lanian. Eta gero ba ogigiñan hasi nintzanian ba hemen ogixa ta errotia ta asunto horrekin ba hemen. 
- Zenbat urtekin etorri ziñan hemengo errotara? 
- Hemengo errotara hogetasei urtekin. 
Lixiba egitea
Lamariano Agirre, Florentino
-Erropak eta? 
- Lixibia, lixibia eitten zan orduan. Beheko sua, eta han egosten zan eta aldamenian egurrezko barrika bat sutako hautsa eta erremuakin eta. Lixibia eitten zeben, ni akordatzen nok horrekin. 
- Puxetia. 
- Hemen lixibia esaten jakon. Han izarak eta zerak garbitzen zien. Ur berua beheko sutan berotu eta bota haura handik handdik behera, eta azpixan atzera eta hori. Hori uste dot basarri danetako sistemia izango zala hori. 
- Gero hautsa ta kentzeko? 
- Gero albergan. Aurrian "pietarrixa". Pietarrixa esaten jakon hango harrixai eta albergan sartu eta han aklarau eta gero zerian, etxe aurrian alanbretan esegi eta. Bai, hori basarriko daneko kontua zan hori. 
Luistarren kongregazioa
Lamariano Agirre, Florentino
-Antzuolako mutil danak kongregaziño horretan (Luistarretan) zendeten? 
- Bai. Bai. bai, danak. 
- Distintibon bat edo zerik bazeukazuen? 
- Zer bat ipintzen oskuen egun hortan, zera... Kristo Rey, kongregantian eguna zan hillan azkenengo domekia uste dot izeten zala. Zer bat, eskupularixuak esaten jakon hola... , eskupularixuak. Lepotik esegitta. Eta gero, soldau juteko, kintuak, ejerziziuak. "Ejercicios espirituales". Nahi zebanak jun. 
- Luistarrak? 
- Bai. Donostian "Villa Santa Teresa". Egonda nago neu be. 
- Soldau joan aurretik? 
- Soldau juteko... , soldau juten zan normalmente "entre marzo y abril", ba gabon ostian hillebete lehenao "ejercicios espirituales". Soldau juteko preparatzen. (Barreak). 
Udazkeneko zereginak baserrian
Agirrezabal Zabaleta, Juan Cruz; Bereziartua, Tomasa
-Ba esango dotsut garai hontan zetan hasten giñan; esango dotsut. Garai hontan, sasoi hontan ze lan eitten zan preguntaidazu. 
- Udia amaittu ta gero... 
- Oin hasten zan garotia. Garotia ibiltten giñuan. Gero sardaogintzia be bai puxkat, etxerako lain sardaua beti hartu izen dou. Gero, berriz, gaztaiña-atzia. Gaztaiña asko zan hemen. Gero danak igartu zien. 
- Gaitza sartu jakon... 
- Gaitza sartu jakon eta danak igartu zien. Gero zer esango dotsut? 
Tomasa: Piñua. 
- Bai, piñua. Eta garota denporan tipo batek ondio goguan daukat ze esan ostan. Ni garua´e bai eta han ninddoiarren ardixei beitzera, mendira ninddoiarren. Eta beste agura bat, Gurrizko (Gorrizko) Joxe, oso argixa zan gizona, oso edadetua, e, eta artian garua ebaitzen zebillen. Eta esan ostan: "Gaur garotan giro edarra ein dau, e! " "Bai hoixe ein dabela edarra. Garua onen-nenian zeuan. " Harek ikusi eitten zela kordillera hortan hasi Izarraitzen eta Anbotora zela zetorren frente bat. Orduan etorten zan... , zela esaten zan hori? Afrente txar bat. Hori ganbixauta dao oin. Hori haize klase hori galduta dago oin, ez dago oin hori. Bai, ez da etorten oin hori. 
- Eta zela esaten zetsazuen? 
- Eta esan ostan: "Gaur garotarako girua edarra ein dau, baiña bihar ez dau eingo", esan ostan. "Bihar ez dau eingo, hamaikak aurrian dabillenak haura eruango dau, baiña handik aurrerakuak ez dau eruango garoik" Euzkixa zeuan. 
"Nundik igarten joxak ba tipo honek, zela leikek baiña hori? " Eta gero ardixai begiratzera jun bihar nebala tontor batera; jun nintzan harutz eta jarri nintzan begira eta: "Horrek agura horrek zela igarri ete jotsak? " Jarri nintzan begira eta bazetorren Izarraizti kordelera afrentia, frente bat zetorren Anbotora. Eta handi antz emon notsan. Eta "efectivamente", hurrengo egunian hamaiketarako eurixa egin zeban. Hurrengo egunian. Artistia zan bera, e! Oso popularra hori gizon hori. Ehun urte hartu zittuan harek. Argixa gizona. Eta pentsa eizu nik, neri txokau jatena, euzkixa zeuan: "Baiña zela leikek bihar hamaikak aurrian garotako girua ez dabela eingo, zela leikek hori? ", nere kasetan, eta gero ikusi neban, eta gero harrezkero neuk be bai beti euki dot horren akordua eta igarri ein jat neuk be. Ikusi, frentia ikusi. 
Tomasa: Igarri... 
- Igarri. Baiña haura denpora-lase haura oin ez dao, oin afrente klase hori oin ez dao hori. Ganbixau ein dau hori! 
- Eta zelan izan leike ba hori? 
- Hori... Personak bezelaxe hau dana dao ganbixauta; ganbixau... aldatu. 
Tomasa: Horrek mendixan igartzen otsan. 
- Mendittik, bai, mendittik ikusten zan hori. Mendittik. 
Tomasa: Eta gero, trankil egon bihar giñuanian, trote. Haik eta jornadia kargau arte antxitxika. Bestela harrapau eitten [zotsan] eurixak. 

Aretxabaleta (Gipuzkoa)
Bidegintza
Arenaza Lasagabaster, Feliziana
- Ta bidie nos ein zan hemen? 
- E? 
- Bide nos ein? 
- Bidie... Hau kamiñuau? Hau kamiñuau ein zan, ba, gerrie urten aurreko urtien edo. Urte bi aurretik edo holaxe ein zan. Hori dana pikatxoiekin ein auen, e! Enee... Orduen, dana. Makiñekin-a Oñatiko bat ["Upain"] ibili zan eze hemen-"Upain" esaten otsen. Ha ibili zan. Ha zan kontratistie, Oñatikue. Hak in auen. Ta gero kanbion bat be hak ibili auen. Kanbion bat ibili zan hemen bakarrik harrixekin ta [iragaten] kanteratik. 
- Lana gogorra, orduan? Eskuz... 
- Bai. Oñatikue zan txoferra be, Juanito edo euken. Ta gero ez dakit Marbellara fan zala edo ez dakit ze esaten eben. 
- Denporalia biherko zan eitten... 
- Bai. Baiña bastante aguro ein zan, e! Bai. Dana [hemengotxe] baserrittar mutillak-ta ibili zien. 
- A! Auzolan estilora edo? 
- Ez, ez, ez. Bestela. Jornaleruek, zerak, kontratistiek. Kontratistie Oñatikue zan, [Zelaia] , ez dakit zela esaten otsen. 
- Bai entzunda [...]... 
- [...] 
- Ta bideik ez zanien nundik ziher ibiltten zitzien kalerako-a? 
- Ba, bidie euen. 
- Bidie? 
- Bidie. Ba, orduen automobilla ibiltteko, ez zauen automobilllik be; baiña bestela burdixekin ta jentie, idixekin-a faten zan. Bidie hortixik euen. 
- Ta ze ein euen, zabaldu edo...? 
- Bai, zabaldu, zabaldu. Ta lehen erripakin ta zerekin zan, baiña, ba, gero... [kurba...] hemen. 
- Oiñez ibiltteko...? 
- Oiñez ibiltteko horrek sendak. Beste senda... 
- Sendak egongo zien... 
- Sendetatik sartzen gitzien. 
- Bai, esan [zeuen] , baiñuetxetik buelta edo, ezta? 
- Baitta, handik baiñuetxetik bueltan sartzen gitzien. Bai. Ta, ba, beste auzokuek, ba, bidiek euken, guk geuken leetxe, ba, handik. Orduen egoten [ziela] neguen lokatzarak. Udan ez, baiña lokatzarak han neguen. Bai, bide txarrak. Baiñe udan ez. 
- Siku euenian hobeto... 
- Bai, siku euenian... 
- Oñetakuek aldaketako ta? 
- Oñetakuek-ta aldaketako-a [... gittuen] hor behealdien aldaketan gittuen, ta aide. 
- Zerian, ezta? Hor... Nun [esan zeuen]? 
- Hor baiñuetxe ondoko... etxetxo bat euen, ta hantxe eskiñan aldatu ta aide! 
- Txabolan bat edo [ze zan]...? 
- Ez, etxie zan; bizi zien [...] , bizi zien. Ta ate onduen [...] aldaketan gittuen, ta denpora ona auenien, barrez, ez; ez gittuen aldaketan, etxetik faten gitzen oiñetakuekin. Eurixe zanien edo holan. 
- Oin beste erropa aldaketako be ez zan [egongo]... 
- Ez, ez, ez. Orduen... orduen ez zan egoten horrenbeste zer. 
- Han, baiñuetxie ezautu [zeuen] zuk ondio martxan euela, ala? 
- Martxan auela... Orduen, ni akordetan naz eskolara faten gitzenien, [...] be egoten zien, baiñe udan bat edo bi egoten zien bakarrik. Gaiñera, gure amak-ta esaten eben, ba, zela egoten zan han jentie ta ez dakit zenbat kriada-a egoten ziela ta... Baiña ni gutxi akordaten naz. Gero, zerrau ta gero, ba, eurek familixakuek egoten zien han, han bizitten zien. Bai. 
- Familixan batena zan hori? 
- Bai, familixa batena zan. Zerekuek, Elorrixokuek edo zien izetez, baiña eurenak zien horrek danok, terrenuok eta zerak. Ointxe saldu edo zertu dittue, ta oin ein dittue fabrikak eta... 
Trenaren garrantzia
Arenaza Lasagabaster, Feliziana
- Jentiek etortiai itxi otsanien. Zuk ezautu [zeuenerako] gutxi etorten zien, ezta? 
- Nik ezautu nauenerako, ba, gutxi etortzen zien, e! Bat edo bi edo hiru edo [...] holan etortzen zien. 
- Baiña etorten zienak luzaroko... Hola... 
- Ba, luzaroko edo bai... 
- Bueno... 
- Ni ez naz akordetan, baiña. Ta han behien euen zera, [ondie] edo han beheratxuao, ezta? Hola, etxe bat. Ta han egoten zien, ba, jaten ta gehixao, ni [... nitzanerako]. Han udan egoten zien, ba, dozenan bat edo gehixao igual egoten zien. Ta gero, bi kriada edo eukitzen zittuen han udan. Baiñe baiñuetxia ni [...] ordurako zertuta euen, hiru-aun bat jente, hola, juten zien bakarrik. Orduen ez zan ikusten automobillik-ta be. Ez, ez, ez. 
- Etorten zienak, automobillian? 
- A! Nik ez dakit zela etortzen zien. Trenien! 
- A! Trena... 
- Trena euen orduen. Trenien. Bai. 
- Trena... zuk ifini zanien ezautu [zauen] ala zu...? 
- Ez, ez, ni akordau orduko ifinitta euken trenoi. Nire amak esaten euen, bera gaztie zala, gaztiau, ba, neskatilla gaztie zala, [...] zala, trenbidie eitten orduaintxe eibili ziela. Eskoriatzakue zan nire ama. Ta eurenien egon ziela baserrixen, ba, enkargau edo aintzen [zerak] , eta bere ahiztiek zela eruten otsen, goxetan haik lehenao juaten ziela obreruena ainketan edo zerien, ta armosue eruten otsela bere ahiztiek. [Ta han gora] , han goixen ibiltzen ziela igual lanien, han lana nun toketan zan, ta han juaten zala. Nire ama zanien, ama neskatillatxue zanien ifini euela hori zerori. Ta ibili ziela eitten; denpora asko tardau euela eitten. Bai. Gure ama bizi izen balitz oin eukiko zittuen ehun ta hogein bat urte edo holakon bat izengo zittuen, edo gehixao iguel. Bai. Ta orduen hori trenbidioi eitten ibili ziela. 
- Zure akuerduan kendu ein zan, ezta? 
- Nere akorduen kendu ein zan. 
- Jenteik ez zabillelako edo...? 
- [Ez dakit]. [... artien be] ibiltten zan, baiñe nik ez dakit zeatik kendu euen. Orduntxe [ekin] zan jentie, ba... baiña artien be zenbat automobil abillen, ba? Oingo... oin beste [...] behintzat! Trenoi kendu zanien, guk pena hartu gauen. 
Baiña... Vittorixara ta Donostiara ta danerako euen. Obreruek Mondraura lanera be hortik faten zien goxien zazpi t´erdixetarako. Zazpi t´erdixetan egoten zan Vittorixatik etortzen zan trena. Ta gero atzera illunkaran be seiretan edo eukitten euen gorako. Bai. Goxien, ba, beherakue egoten zan zazpi t´erdixetan; atzera gorakue Mondrauen kruzetan [euen] , gorakue egoten zan. Ta beherakue [faten] zan zereraiño, Maltzaraiño. Ta gero atzera hamarretan etorten zan gora trena. Hamarretakue, ha Vittorixara faten zan. Bai. Ta gero ha etorten zan hamarretan... hamabixetan etortzen zan [ha] behera. 
- Goguen daukotzu ondio, e? 
- Bai. Horrek bai, horrek goguen [...]. 
- Zeu be sarri ibilittakue igual izengo zara... 
- Bai. [...] , hantxe fan biher izeten gendun guk. 
Trenaren garrantzia
Arenaza Lasagabaster, Feliziana
- Han jentie ala, hola, generue ta be ibiltten zan? Edo jentie bakarrik edo... trenien. 
- Generue ta dana. 
- Dana, e? 
- Bai. Zerien, ordubixetan... Bai. Ordubixetan euen merkanzia. Bai. Merkanzia zanian, hak ekarten zittuen. Ta goixien be merkanzia egoten zan. Ganauek-ta Vittorixara-a, [iguel] karanzeruek erosten zittuen, ta, ba, hantxe trenien eruten zittuen, goxeko trenien. Trenien; besteik ez auen ta. Orduen ez auen eze, kanbionik eta ezebe. 
- Orduen goxetan tren bat merkanzia? 
- Bai. Peskie be hamabixetako tren... Ez. Hamarretako trenien Donostittik etorten zan. Kajan bat edo ekarten eben, e! Baiñe hantxe, hamarretako trenien. Peskie-a be. 
- Asko erabiltten zan tren hori! 
- Bai, bai. Trena asko euen. Goxien zazpi t´erdixek inguruen, gero hamarretan, ta hamabixetan be egoten zan, ta atsaldien lauretan be bai... [Hak orduek auken] , ta jentiek [danak ekixan]. 
- Orduak errespetau eitten zittuen? Garaiz ibiltten zan ala...? 
- E? 
- Orduak ondo errespetaitten [zien]? 
- Bai, bai, ondo. Ondo errespetatzen zittuen, bai. Bai. Ondo ibiltten zan. Ta gero, luzero [ibiltzen] zan... Eibar... Gero ipini zan Eibar-itoria. Ha zortzi t´erdixetan. Zortzi t´erdietan ala bederatzietan? Etortzen zan Eibartik, Eibar-itoria esaten jakon. Ha etortzen zan goxien, ba, bederatzietan edo, ta atsaldien bost eta erdixetan etorten zan. Hor, bi autobus. [Hareaz ibiltten] zan jentie, Vittorixara oiena, ta, ba, asko, ba... Orduek euken, bai? Ta Vittorixara oienak eta danak jakiñien ze ordutan [dazen egoten zien]. 
- Ta gero kendu ta kitto. 
- Bai, gero danak kendu ta kitto! 
Ur-gabezia
Arenaza Lasagabaster, Feliziana
- Hau kunbuau be zure akuerduan in zan, ezta? 
- Puf! Hori bai! Hori, zenbat urte da, ba? Hogeta bost-ei urte? 
- [Oraiña] da orduan... 
- Hori in aurretik uraz txarto ebillen jentia. 
- Bai, e? 
- Bai. 
- Ur faltia euen hemen, e? 
- Bai, [...] falta. 
- Etxietan urik ez? 
- Etxietarako ez. Ure baeuen egon, e! Baiña nik ez dakit, urtute edo biher dan moduen zertu ez. [...] Mendiolatik euen ure orduen. 
- Mendiolan ze euen, depositton bat edo...? 
- Bai, ur asko euen, e! 
- A! Bai? 
- Bai. Depositto haundixe euken hortxe ta, ba, gero... Baiña eskas ibiltzen zien, e, urekin! Ta gero hau ifiñi euen, ta oin ondo. Bete-ete eindda edarto dao oin! 
- Baiña lehen etxietara ez euen urik, ezta? 
- Ke ba! 
- Zure akuerduan karriuan ibiliko ziñein... 
- Bai! [...] gordeta [...] edo zerak [...] 
- ta, ba, hantxe. Hartu barreñoian ta hantxe garbittu. Bai. Ta etxien, ba, pozaderie ta ona guauken, baiña etxien holako txikixak-ta garbiketan gittuen. Pozaderan ondo, baiñe... Ure abundante ez behintzat! Bai. Eurixa asko eitten baeuen, ba, ondo. 
- Bueno, neguan ez zan faltarik egongo, ala? 
- Ez, ez neguen ez zan faltaik egoten. 
- Udia izango zango zan hor... 
- Udie, bai. 
Urtegia
Arenaza Lasagabaster, Feliziana
- Hemen pantanue in zanien, hor etxe asko geratuko zien urpien... 
- Bai, hemen auzuen zenbat geratu zien? Bat, bi... hemen auzuen be lau, hemen be geratu zien. Koruetan, barriz, zenbat? [Korue,...] , lau, xei... zortzi-do Koruetan. 
- Dezente... 
- Bai. 
- Asko kanbixauko zan inguruoi... 
- Bai. 
- Lur onak izan biher hor, gaiñera, ezta? 
- Bai, bazien, bazien. 
- Lau-aue... 
- Bai. 
- Laue izengo zan hori... Hor jentiek penie hartuko euen galanta, ezta? 
- Penie, bai. Bai. Orduen, ba, badakitzu, baiña, ba... Oin, ba, samurraue. Gaztiek-ta oin baserrittik ez [zauen] zerik eta... Oin holako baserrixetatik ez dao bizimoduik, e! Oin... 
- Baiña orduan bai... 
- Orduen bai, ordun bai. Orduen ganauek-ta asko ta... 
- Orduan baserrixan jente gehixao biziko zan kalian baiño, ezta? 
- Ez, kalien gehixao. 
- A! Kalien gehixao? Bai? 
- Bai, ordureko bai. 
- Ordurako bai? 
- Ordureko kalie [ketan] ekindde euen, e! 
- A, bai, e? 
- Bai. 
- Baiña horrek jentiorrek terrenuek-ta be biher, ezta? Lanerako eta... 
- Bai. Bai, ba! 
- Ezebe barik geratu zien... 
- Bai, ezebe barik. Oin, barriz, baserrixen lan [...] hor dao, ba, ta zerien, ta, gaiñera, ez dao oin baserrittik ezebez. 
- Baiña orduan kalian ez euan lanik, ezta? 
- Kalien? 
- Bai. 
- Hori in zanien? 
- Bai, garai hartan, hori da. 
- Bai, kalien ordureko lana asko euen, e! 
- A, bai? Ordureko fabrikak indda euezen? 
- Bai, bai, ordureko ekindde euezen zerori, Mondrauko... 
- Kooperatibia. 
-... kopperatibioi-a. Bai. Ordureko kalie be [bizketan] ekindde euen, e! 
- Eta lana eskeiñi xaten, ezta, kalian? Ala...? 
- Kalien lana, bai, fabrikan. Ta oin jubilau die, ta, ba, oin jubilaziñuekin, ba... 
- Bai, ba. Baiña hola danai bertan behera [isteia] gogorra, norberan etxie [isteia]... 
- Bai, orduen pena, baiña oin etorri dan munduko zererako ez euan bizimoduik fabrikiaz, edo... zeraz, baserrixaz. Ze saso´...! 
Argindarra; lantegiak
Arenaza Lasagabaster, Feliziana
- Serenua egoten zan gabetan? 
- Ez. Mondrauen-a egoten zan, Mondraue haundixaua zan-a ordurako, baiña Aretxabaletan eta Eskoriatzan ez, txikixak zien. 
- Kaleko argixak eta ixutu itten zittuen [...] , edo...? 
- Baeuen argiik? 
- A, bueno... Ez euen kalietan argirik, e? Oraiñaokua da hori? 
- [...] urik be ez euen orduen ta. Romalduenien fabrikia euela, Romaldona, Apotzagakuak euken han, ez dakitzu? Apotzagakuak zien haik, zerak, Romaldonen fabrikia eukenak. Apotzagako zela esaten otsen hari etxiari... 
- Romalduena? 
- Romaldo zan Apotzagakue! Ta gero euken zerien, Aretxabaletan, zapaterixia edo. Ta hak be udan argirik ez, bai? Ta hamen [...] dauken zer bat, ze esaten otsen... tratoria! Tratoria [...] makiñan garixa jotekua ta zien, inddarra, haretxeaz, haxe tratoria eruten euen, zera, inddarra zerketako, fabriketarako itteko. Zera, ura euen hortik Bolibartik edo, zera, bai? Eta ure gastetan zan udan, ta inddarrik ez zan egoten argixe itteko. Eta fabrikarako halakotxe [...] itten euen fabrikako zera be, urik ez euen orduan ta! [...] kalebarrenien fabrika txikiñak. Ta aurretik azen... [...]. 
- Fabrikak eta problemakin ibiliko zien, ez? Inddarra... 
- Inddarra falta izaten zan [puntuan] , udan sikutia-a baeuen... 
- Zenbat fabrika egozen? 
- Aretxabaletan? Aretxabaletan ez dakit, ba, ze fabrika euen orduen; Arruena ta Zerrajerixia be egon zan. Gero hak kiebra in euen ta gero Naparrura edo fan zan. Ta gero halako fabrika txiki batzuk. Ta gero, ba, bakotxak berak [...] ein zittun, fabrikak eta, ba, gerotxuao, geruatxuao etorri zien. Lehendik zeuen hori fabrikiori, Zerrajerixiori, be ez auen, hori gero ifiñi zeuen, Aretxabaletan kiebria zela in euen Zerrajerixiak, ba, batzuk juntau bai, eta eurok ifiñi zittuen tallerrak. Gero kiebria edo in euen, e? Baiña... Orduko fabrikak... zeintzuk... Iturbe ta, in euen kiebria, behintzet zerrau zan; zera be bai, beste bat be bai, ta, ba... halaxe zertu zien. Beste batzuk, ba, jarri ein zien ta... 
[...] koperatibak jarri zien... 
Baserritik kalera
Arenaza Lasagabaster, Feliziana
- Kaleko etxietan bizi zan jentiak baeuken terrenorik ala ez? 
- Bai, baeuken terrenuak askok, ganauak be askok euken. 
- A bai, e? 
- Bai, bai, bai. 
- Kale-txien bertan? 
- Kale-txien, bai. 
- Oin, kale-txiak ittuak edo eukiko zittuein. 
- Bai, ittuak euken, ittuak. 
- A bai, e? 
- Bai. Han plaza parien bizi dana, [Akixuna] edo esaten otsenak be, hak be ganauak asko euken. Askok euken hor ganaue. 
- Orduan baserriko bizimodua. 
- Baserriko bizimodue, han kale barrenien bizi zienak eta, [...] eta be danak ganauek euki euen. Nik neuk be ganauak bastante ezautu nittun Aretxabaletan, kalien. 
- Gero, astuek-ta lotzeko be zerak egongo zien, ez? 
- A bai, astuek-ta lotzeko, kalien. Kale [...] txintxak ifiñi ta astuak lotzeko. Orduan ez zan, automobil bat be ez zan pasetan ta. 
- Orduan astua aparkau bihar! 
- Bai astua, astuakin kalera ta. 
- Astuakin ibiltzen zitzen kalera? 
- Bai, astuakin. 
- Zeozer karriau biher zanien edo holan, edo...? 
- Bai, astuakin. 
- Ze ipintten xakon astuari kargia erabiltteko? 
- Otzarak! Otzarak ifintten jakon, otzarak. Astuen gaiñien kalera ta! 
- Oiñez baiño samurtxuao. 
- Bai, Ugaztegittik eta be astuakin etorten zien kalera! Lau-ost bat etxe baazen Ugaztegin be, ta. 
- Hareik nora eitten die? 
- Haik Aretxabaletara. 
- Korueta? 
- Aretxabaleta. Eskoriatzakuak: Gellao, Apotzaga ta Mendiola ta Bolibar [ei] dia, bestiek Aretxabaletakuak dia. 
- Ta haik, Ugaztegi... hareik hemendik fanalditxua dao, ez? 
- Bai, fanaldi haundixa [...] hamendik gora, behetik gora. 
- Horreik aparte? Aparte edo? 
- Bai. 
- Han bizi da jentia oin, ala...? 
- Oin bizi da ta ez da bizi. Ez dakitzu? Oin etxietan, orduan danak kalera edo... oin atzera danak etxiok arreglau ta domeka ta zapatu faten die. Ta ganauek edo badauke, librien edo ibiltten die ganauek eta... 
- Baiña zuk ezautu dozu bertan bizi izan dienak. 
- Bizi zienak, bizi zienak. Haik Koruetara, haik eskolara Koruetara etorten zien. Bai Koruetako abadia ta... 
Auzoetako jaiak
Arenaza Lasagabaster, Feliziana
- Eta, orduan, jentia juntau herrixan eingo zan, ezta? 
- Bai, elixa onduen juntau ta, ba, kontuek-ta esan han ta... 
- Ta erromerixak eta? 
- Erromerixak eta, ba, itten zien. 
- Nun edo noiz edo...? 
- Ba, hamen San Juan, San Juanetan erromerixia, bertako, zera, egun bikue. 
- Auzoko jaixak edo? 
- Bai, bertako jaixak. Koruetan Santiaguak bertako jaixak; Larriñon San Kristobal bertako jaixak... Ta, holaxen, danak zelebretan zien, ta gero soiñue egoten zan, ta... Bai. Aretxabaletan Andra Marixak; Mendiolan San Juanak... eta danien. Arientzan Andra Marixak, "8 de setiembre", ta... baiñe auzuen orduen dana zelebraten zan. 
- Hemen San Juan, ze egoten zan hemen? 
- Hemen San Juan. E? 
- Ze itten zan San Juanetan? 
- Ba, meza nausixa ta zerak ta... gero, ba, soiñua ekarten euen ta... mutillak, fiestia. Gero, San Juanak eta, ba, basarrixek be leku danien hartzen zien jai. Jai izeten zan ta, ba, jentia, ba, fiestara etorten zan, gaztiek. 
- Ta kanpotik-ta jentia etorten zan, ala...? 
- Ez, ez, konbidauek orduan, parientiek, egoten zien bazkaitten, eukitten zien. 
- Famelixa artekuak? 
- Famelixa artekuak. Ta, ba, lagunek edo tratetan dauenak, jentiekin. 
Auzoa; ingurua
Zuazua Urrutia, Antonio
- Ta, bestela, bidie hemendik eta Krutzetara, nundi-ora euen? Edo ze bide edo...? 
- Hemendik [...] Itturbera; Itturbetik Uittetik gora, Asentzio azpittik [hara faten gitzen gu]. Hiru bat ordu inguru eitten gittuen, e! 
- Hiru bat ordu bidien? 
- Bai. Bueno, geuk ez, e! Ganauekin esan gura dot, e! Burdixaz, e! Ta Itturbetik honutz errekarik erreka; errekatik etorrialdi bat, beste bat kanpoti, beste bat erreka aldeti ta... [hortxe, hor] beheko - [atzo be esan notsun] - hor beheko errekatik etortzen [gintzen] burdixekin. Ha be gogorra zan, e! Baiña besterik ez euen. 
Baserriko lanak umetan
Zuazua Urrutia, Antonio
-Ittaurren edo. Zu ibilitta zaz ittaurren? 
- Ni ez. Nik eztot holakoik ezautu. 
- Ittaurren ganauen aurrien. Ganauek etxe bakotxien egoten zien pare bi jeneralien egoten zien. Irixek egoten zien. 
Gurien etzan iririk egoten. Pare bat egoten zan jeneralien ittaurreko barik lan ondo eitten dauenak. Baiñe gutxi ibilittakuek bat aurrien ibilli biher izeten euen, bestela gure euen lekura faten zien. Klaro, ittaurren eittie horri deiketan jakon. 
- Mutikuak jeneralian? 
- Mutikuak (... ) , gero ba parien tokaten jakona. Zuek euki dozue suertie zuek, suertie euki dozue. 
- Gu berandutxo etorri gintzen eta. 
- Guk suerte txarra, goiz etorri gintzelako. Eta gure aurrekuek (... ) ondio hobeto ez. Harek txarrao ondiok. Hobeto etzien ibilliko. 
Auzoaren bilakaera
Zuazua Urrutia, Antonio
-Bidie noiz egin zan? 
- Hau kamiñuoi? 
- Bai. Gellara doiena. 
Ezin neiketzu esan. Ze urteik eztakit. Ezin neiketzu esan. 
- Beti ezautu dozu? 
- Kamiño hau? 
- Bai. 
- Bai zera! Buuu! Nundik izango da ba betik ezautu? Keba, keba, keba! Hori ein zanien nik automoilla baneukan orduko, eta ekarritta neukan nik automoill barrixa. Gellako Sotero ezauketan dozu, Galla Gaiñekue, Sotero? Hak eta Jose Luisek, Oñatira faten zan lanera, horrek automoilla euken, hementxe ixten euen. Horrek be zelaittik etorten zien, ez hor bide zarretik, zelaittik gora etorten zien. Eztakit ze urte, ezin neike esan. Resuk esangotsu preguntetan bajatzu, jakingo dau hak, hak memorixa ona dauka, ha hortan ona da ta. Hemen ez euen bideik, keba. Nik Koruetako bidie be nox eiñ euen be, eztakit ze urte dan, baiñe badakit Koruetako kamiñue nox ein zan (... ) goguen dauket. Eta badakitzu zegatik? Hemen behixek ba ixkuagana erueten zien eta iñoiz etxien be ipintzen zittuen (... ) eta fan gintzen horra, Azatzako Zelaikora. (... ) Gorunzkotan ebitzen hortik Agarretik Otalazelaire, handik euen bidie. 
Baiña bueltarakuan hemenditxik fan bihe juau. Goittik bera lanie ebizen, eta buelta erain oskuen. Bidia eitten ebizen, kamiñue eitten ebizen. Ze urte dan be eztakitt. Edozein modutan be hori gerra aurretik izengo zan zerbaitt? Gerra aurretik izengo zan zerbaitt. 
- Zuek behixe hartute... 
- Behixa hartute hara. Ixkuegana, klaro, hazixe. Oiñ betenaixuak etxera etorten die. Zuenera eztie fango (barreak). 
(... ). Eskuz dana, e. Pikatxoiekin eta harri-tzarekin eta karretillekin. 
- Horrek bide-anok kanpoko langilliek eitten zittuen edo bertakuek? 
- Ez, ez, kanpokuek. Bueno, bertakuek be bai baiñe nik uste dot kanpokuek ingo zittuela, uste dot. Kanpokuek izengo zien, eztakit. Ezin neike esan. Buelta eindde barriro mutikuek gora, lengo bide zarretik bera. 
- Ondio bidia akabetako euen. 
- Bai, bai. 
Aretxabaleta: herriaren bilakaera
Erromaratezabala Faido, Tomasa
-Hor be basarrixak asko euzen Atxabaletan lehenau ta. Hor terreno zatixak eta baukien da hareik lanketan. Goldie ta beste erremintta batzuk. Lurra apurtzeko artaarie ta trillue ta danak erueten zien. Lelengo goldatu ta gero trilluaz apurtu ta... 
- Trillotu, apurtu ta gero artariaz apur bat zera eiñ, hauts apur bat iñ patatia sartzeko ta urabarrixan da. Atxabaleta, e, lau etxe euzen bakarrik Atxabaletan nire mutiko denporan. 
- Ez euan etxe, kaleko etxe asko. Dana basarrixak zien, hasi behian da goraiño eztakit zenbat dazen be. 
- Hortxe erdi-rdixan, zentro-entruen dazen horretxek etxiok. 
- Parte zarra. 
- Gerrana ta Zaldukue ta. Zenbat eozen. Hor beetik gora (Pixuenak? ) be bai lenao. Hori Eroski, harek jaukenen. Da handi gora be bai. Gero horreik zeranak eta. Ximonenak horrek. Ixa aztuta daukat izenak pe horrenak. Han etxe baten bizi zien haik danak jaukien terrenua. Gaztañaganak eta. Danak eukien, asko edo gutxiau terrenua. Da eurak pa behin bat ero; behin bat ero beste. Da lanketako paraje zera baeukien ba. Baten bati eragin biher, goldan da eziñ eiñ harekin. 
- Normalien eukitten auen ba esnie eukitteko etxien. Esnie ta txaltxo bat hazi tta halaxe. Gero basarrikon batei eraiñ lanak, patatie ta babie ta jateko ba landu ta preparau ta gero ba eurek ereiñ. 
- Eurek fabrikan lana eindde kaleko gizonok. Fabrikan in lana ta gero libre eozen denporan ba patatie ta hartu. 
Aretxabaletako bainuetxea
Erromaratezabala Faido, Tomasa
-Baiñuetxiaz da akordetan zara? 
- Baiñuetxia? Bai. Baiñuetxiaz, bueno! Akordau bai baiña orduan etzan jenteik egoten nere akorduan. Etzan jente asko eongo. Bateon batzuk egon bazien be, baiña. Baiñuetxien Madrilletik eta jentie etorritta ta. Horrek uretsa horregaz hor baiñuek hartzen zittuela ta. Baiñuetxien, bai. Han ikusten-a ibilitta nao ni. Hango jentie ezautu neban, hango amandrie Sara, eta haren alaba bat be bai han bizi zan, Maritere ero. Eta gero zera don Domingo; medikua Eskoritzan? Ha horkua zonan. 
- Baiñuetxeko jabie zan? Horko jabie? 
- Horkue zonan, jabie izango zonan ero. Etxakiñat zela zien horreik. Beste anai bat be bai. Gero harek gerran etxakiñat zer izan zan. Zeozer da. Etxakiñat nun itten ebela lana, Intendentzia ero etxakiñat zela esaten otsien be. 
Nunbaitten itten jonan-a. Baiña zeoze pasau jakonan da tuerto geratuta ero egon biha zonan. Fernando ero haren izena, hori Domingo, eta bestie Maite ta. Nik ezautu najittunan horrek. Han egon zienien, ha etxe zarra. Ha be zelako etxie! Dana enauen ikusi baiñe bajue ta ikusten nauen; zelako pasillo zarrak eta zelako zera zan. Lenauko etxie. Otazuanan antzekua. Haundixa. 
- Ordurako ia etzan jenteik... 
- Jenteik ia ez. Etxonat pentsetan jente zerik egoten zanik ya ordurako iñor. Lenao bai egoten ziela ta. Esnie hartzen da etorten ziela hona. Behixa atara kanpora, batu basora esnie, erreberue ero esaten otsien orduen, esnie, da ha esnie han batu da ha eraten euela. Ta eztait zenbat pagaten auen ba. Orduan asko ez zan izengo. Aztuta daukat zenbat pagate auen basokada bat esne. Baiña bat baiño gehixao lagunak etorri tta ba haxe behixa atara... 
- Esne naturala... Oin baiño sanuauek egongo zien, bestela... Espumoso como caña. 
- Nire anaiek pe eraten auen, nik ezin nauen eran esnia. Nik ez nauen eraten baiña Jexuxek... 
- Esaten dau, berai gustetan jakola, bueno... 
- Gozo-ozua izeten don. Ni be probauta bajaukanat. Probauta bajaukanat baiña... 
- Neuk eztot probau. 
- Holako ontzi txiki bat auen eta harek hartu eskuen da faten zan amaana, behixak batzen da: "Nerie! "; bits horri apur bat eraiñ aldamenera ta, rast! hartu ta emuten utsen da. 
- Hari gustetan jakon. 
- Egosi barik arriskutsua da. 
- Bueno, baiña orduen. 
- Kostunbrie da, akostunbrau ein bihok, dana haxena dok. Nik neuk ez. 
- Pentsuek eta... , orduen naturalaue. De hecho ba ondo egongo zien, iñok eztau sekula ezer euki. Oiñ geixotasun haundixenak pentsuetan dau. 
- Artue ta garixa etxekue ta. 
- Lastue ta bedarra. 
- Dana etxekue. Asko etxakuen emungo pentsue, baiña emuten jakuen apurre behintzet etxekue. 
- Artaberdie eukitten zanien eta artue. 
- Baiñu batzuk hartu han, eta hemen esne freskue eran eta fango zien, buenooo! 
- Pasiau ta ingo auien da, pasialekuak pe eukiko zittuen da. 
Urkulu ingurua: errekak; toponimia
Madinabeitia, Eulali
- Eta esaten dozu, orduan, erreka haundi hori, edo erreka prinzipala, ze izen zekan? 
- Hiztuna 2: Urkulu. 
- Urkulu. Bai. 
- Eta gero beste errekatxo batzuk... 
- Bai. Honek juaten zien, ba, goittik behera datozen errekatxuek izeten zien, juaten zienak, ba, horra. 
- Hiztuna 2: Urkulu [...] ta gero hemendik oien beste errekatxo bat. 
- Bai, bai. Hemen errekatxuk asko euezen ta han handikaldetik be bai, menditik behera. 
- Eta izenak bazittuen errekatxo hauek edo danak zian errekatxuak? 
- Ba, errekatxuek, bai. Honeik izenik, ba, ez dakit... Honek errekatxuok hemen juaten zienok nik ez dakit eukiko euen... Ez dakit. Akaso nire [gizonak egon baliez] , ba... Ez. Larriñotik batzuk... 
- Ez, normala izaten da. Bertakuandako errekatxua. 
- Batzuk Larriñotik datozenak ta... 
- Hiztuna 2: Larriñotik dator errekatxo bat, [juntatzen] da hemendik... 
- Eta gero zela esaten deutsie horri... "Barruko itturrixa"? Ez, zela esaten dotsie honi? "Barruko itturrixa" han behekue da. Honi zela esaten dotsie honi itturritxua hor dauenai? Ezin naz akordau. 
- Errekiaz aparte, orduan, itturrixa be bazeuan? 
- Itturritxo bat dao, bai. Honeik daukie hartute, Urkulukuek daukie hartute etxerako. Hor kasetatxo bat dao. 
- Hiztuna 2: Bai, "Barruko itturri". 
- "Barruko itturrixe" esaten jako horri? 
- Hiztuna 2: "Barruko itturrixe"? Bai. 
- "Barruko itturrixe", "Barruko itturrixe", esango jako, ezta? Bai, hori da "Barruko itturrixe". Bai, bai, bai, hori da. 
- Hiztuna 2: Bai, [...] hortik, beste bat handik ta juntetan die hor behien ta hortik... 
- Bai. Eta hor dao -hori da-, hor dao, ba, hartuta kasetatxo baten, hartute dau itturrixe. Itturrixe. Lehenau jente asko juaten ei zan, ba, ni hona etorri baiño lehenau, juaten ei zan, ba, hortik ure erueten ei euen etxera, erateko ta. 
- Klaro, basarrixetan ez zeuan urik... 
- Ez euen urik, ez. 
- Ta itturrira juan bihar... 
- Klaro. Bai. 
Auzo-erromeriak; gerra osteko egoera
Madinabeitia, Eulali
-Bestela auzoko erromeixak edo mendi-rromeixak zeintzuk izaten zian? 
- Auzoko erromeixak? Auzoko erromeixetan eitten zan ba konbidautzaia eitten zan. Konbidautzaira faten zien, e... 
Orduan, gaiñera, gerra ostian eta, bueno, jentie fango zan orduan baitta ez dakit nora be, zera be, Pekiñera be jatiagatik. Bueno! Orduan ez euen. Ez zaukatzun ogirik, ez zaukatzun beste gauzaik, ez euan ezer, gosia bakarrik. 
Ez zaukatzun ezer. Basarrixetan zeozer, eta bertan be famelixa haundixak eozen lekuetan ba askotan garixak entregau ein bihar izeten zien, hartzen zaunetik honebestekon bat entregau ein bihar izeten zan, eta zer geraketan jatzun etxerako? Bueno! Eta orduan faten zan konbidau, ilusiñuekin faten zan. Jatiagatik. Ilusiñuekin. Gaur egunian ez daukotzu ilusiñoik be, hori jateko ilusiñuoi, zeatik egunero jaten dozu ondo eta ez daukatzu. Baiña orduen jatiagatik? Eneee! Orduen basarrire lanien kaletik etorten jatzun, basarrire lanien gizonak ogi apur bat jatiagatik, e. 
Haintxe basarrixan zeozer aunke sea gehitxuao egoten zan, eta hantxe jatiagatik gari ebaten eta lagun eitten. Eta gero betik ogitxon bat edo baba apurtxon bat edo zeozer emuten jaten famelixientzako ta harexengatik bakar-akarrik, e, ez lana eittie gustetan jatelako, ezpadabe ze basarriko jentiek zeozer emuten utsenagatik etorten zien. Orduen jentiek gosie euken, gosia. Eta etorten zen jentiek konbidau pozik jaixetan. Guk San Migelak geuken, Apotzan San Migel zan, eta San Migelak geuken eta ba etorten zien aitten ta aman anai-rrebak; anaiek ez, zeatik bi anai bixek bizi zien auzo baten. Baiña arrebak euren gizonakin eta euren seme-labakin eta. Bueno! , juntetan zan jente asko, jente asko. Baiña ez zan oingo moruen bazkaixak emuten, e. Orduan hiltten zan oillue; bat edo bi edo lokesea. Eta oillaskuek arduriekin hazi eitten zien etxien. Oillaskuek. 
- Zerekin? 
- Oillaskuek arduriakin. 
- Eta zer da hori? 
- Arduriekin. Zela esango dotsut? Aurretik jakindde datozena jaixek; jaixetarako. Bai, arduriakin. Ez dakitzu ardurie zer dan? 
- Bai, jakinda ia jaixak zetozela... 
- Bai, arduriekin ba ordurako oillaskuek hazteko. Jaixetarako oillaskuek hazteko arduriakin ba ifini eitten zittuen denporaz oillaskuek. 
Lehenago lursail gehienak soroak ziren; basoak aldatu egin dira
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
- Basuak-ta, hemen zelaixak beti zelai izan dira? 
- Lehenau garixe eta artue-ta erein ein biher zan eta labrau eitten zien. Dana labraua zan, bai. Dana ez esateagatik, zeozer ez, baiña onena bai. Hau gure errekie dagon lekue-a sekula ez zan zelai izengo, beti labrauta zeozer: garixa, hartue, arbixa, babie... Enfin, biher zana. 
- Labraua zati gehixena, eta basuak urrintxo geratzen zien? 
- Maria: Basuek aparte dauz. 
- Basuen eitten zan idie. Ganauen azpixak eitteko hori derrior biher zan. Udazkenien hori lan bat izeten zan formala. 
Idaak ekarri, bere sasoien heltzen die, septienbrien azken inguruen, eta ekarri. Eta oin orbela be egoten da udazkenien jausitta leku batzuetan, oindio ida barrixak urten barik... 
- Maria: Idie gastaute eta orbela ekarri. 
- Hori eindde nau neu be. 
- Maria: Hemen basuek bastante urrin jausten jakuz. "En cambio" neure... Gontzarrin, ni bizi nintzen lekuen han urrien geunkazen basuek eta dana. 
- Horrek etxe onduen. 
- Bentajia, ez? 
- M: Bueno! Ide sailla garbi-arbi. Zelaixen moduen ide sailla. Oin danak piñu sartute daz, baiña orduen... 
- Eta hor Gontzarri inguruan basuak zer izeten zien, pagadixak? 
- M: Pagadixek asko. 
- Baiña oin gutxiago egongo da, ezta? 
- M: Hango piñuek ba ointxe berrogeta hamar urtetik honuzkuek. Baiña horrek ide saillok garbi-arbixek zienak ba danak piñu daz. Idie ze garrantzitsua zan, garbi zela eukitzen zien. Harek ba azpixak eitteko-a. Oin gauzak ganbixau die, ta oin, e, dana piñua. 
Erromeria garrantzitsuak inguruan
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
-Erromeixak hemen be egingo ziren inguru honetan? 
- Bai. 
- Zeintzuk zien ezaunenak? 
- Koruetan erromeixa famosotxuena. Entzutia. 
- Koruetak euken, Koruetara etorten zan erremeixara jentie Golibarti, Mendiola aldeti, zereti be bai, Urrexola aldeti. 
- Arientzan be erremeixia izeten zan. 
- Arientzan be bai. 
- Koruetan izeten zan Santiago. Hemen setienbreko amabirjiñie. Ocho de setienbre. Baiña hemen be erromeixa haundixa eitten zan, e. 
- Eta gero tabernaik ez dago eta gero atia jo eta hona etorten zien. 
- Bai, etxietan. 
- Etxietara, bazkaittan sobrautakuak ezpada jaten. Nik ikusitte daukat Golibartarrak eta hona etorri ta, ba! , zeozer ardaue edo eskaketan auen eta, klaro, euena emun. Pozik. 
- Eta gero Azatzan, hemen Azatzan be bai. Karrozie ta eitten auen, eta bueno. 
- Bai, Otalako amerikanue. 
- Gero urte mordoska baten Larraiñun oso erromeixa haundixa ein zan, ni etorritta gero, e. Hemen Larraiñun. 
- Eta Azatzan ze eitten zan, karroza? 
- Karrozie eitten euen. 
- Zerera faten zien, Koruetara. Karrozie ba hemen baserrittar bat euen esne saltzen astuaz eta karruaz eitten ebana. 
Ta karruoi lorakin eta ifintten eben eta kamiñuen eitten eben Koruetatik bueltie ta. Soiñue edo hartu karruen eta. 
- Egun espezialen baten? 
- Bertako jaiegunien. 
- Hor San Juan. Bestien, Larraiñun San Kristobal. Baiña oso epoka txarra izeten zan San Kristobal garixe ereitten zan denporan, orduantxe egoten zien gari danak helduta ta. Ta orduan ez dakit ze erremeixa eingo zan. Baiña gero garixok eta danok ahaztu zieniean ondoren erremeixa haundixa eitten urte batzutan jarraittu eban. Eta gero galdu zan eta oiñ ez da eitten ezebe. 
Aretxabaletako hainbat auzotan desagertutako baserriak
Arenaza Altuna, Zezilia
- Esaten dozu Azatza auzuan jaixotakua, eta basarrixan izena zein zan? 
- Zelaikua. 
- Zelaikua basarrixa? 
- Bai. 
- Eta gitxi gorabehera ze urtetan bota zan? Edo... presia noiz ein zeben? 
- Horixe ez dakit. 
- Oin dala berrogei bat urte edo? 
- Ez, gutxiau. Horixe zeroi in euenien. 
- Orduan... 
- Presia in euenien bota euen, presiak hartu euen. 
- Eta gero [...] barrixa? 
- Ta gero hor ein giñuan barrixa, bai. Goixan. Geure terrenue zan, bertako terrenue, ta, ba, [...]. 
- Eta aittatu zenduan presa... bueno, presia eitteko basarri asko hustu ein bihar izan ziala, ez? 
- Bai, bai, bai. Horretxen moduen, bota ta... Han [euroin] atzekaldien da beste bat barrixe eindde, Urkulu. Oin urek, zeak... hori dauko presiek, hori esaten dotse, Urkulu izena, baiña basarrixe hantxe indde dao geurien atzekaldien, Urkulu. Hango izenien, hango baserrixen izenien hor da eindde barrixa. 
- Eta zeuen auzuan gitxi gorabehera zenbat basarri galdu zian edo? 
- Ba, bat, Zarbiarte bi, [Ogiñekue] hiru, Aldaixena lau eta [Aiñabarreta] bost. Bost basarri. 
- Eta beste auzuetan be galdu zan basarririk? Koruetan edo hemen...? 
- Koruetan bai, Koruetan asko. Ez, hemen ez, hemen bat be ez, baiñe Koruetan... Aber kontetan dittudan: Iraban bat, Mendikurtza bi, [Gisatx] hiru, [Usaar] bixek bost, [Ziondo] bixek zazpi, Urkulu zortzi, ta gero lurrek hartu otsen zerai Markiteiri, baiña baserrixa han geldittu zan. Baserrixa han dao. Baiña baserrixen iñor egoteko moduen ez. 
Oseake, jaixetan edo etorten die, baiñe... 
- Orduan, Koruetan be basarri asko galdu zian... 
- Asko, beatzi. 
- Eta hemen, berriz, esaten dozu bapez, ez? Auzo honetan... 
- Ez, ez, hamen ez. Hemen ez, ez zan galdu. Eta Barrutikue be bai, beatzi, hamar be bai. Ez dot kontau. 
Klase desberdinetako hileta-elizkizunak
Arenaza Altuna, Zezilia
-Sei abade, zela? Inguruko guztiak etortzen zien? 
- Bai. Hoixe. 
- Eta zuk entzunda daukazu entierro klase diferentiak? 
- Bai. 
- Eta sei abade zer izango zan, primerako entierrua? 
- Bai. Danak zien primerakuak. Hemen baserrixetan danak zien primerakuak. Zegatik e ez dakit zenbat meza emuten zittuen libiri eta labero, gure aittai ez jakon gustetan. 
- Zelan? 
- Libiri eta labero esaten utsen. 
- Zeri? 
- Entierru horri gure aittek-ta esaten utsen, zegatik e aguro hasi eta akabau biher izeten eben mezioi eta zeroi, ez euen eukitten astirik. 
- Eta hori zan libiri eta labero? 
- Ba hori da ganauek zainketan gebitzela, gu hemen eta beste batzuk han, eta beste batzuk han, eta orduan zerraduraik-ta ezebe ez euen-ta, eta illunkaretan-ta danok, neskatilla-utikuok ganauzain eskola ostien; eta baten bat ikusten bagontsen ganauak txarto ebixela-do beste baten zelaixan ebixela-do, deittu eitten gutsen: "Libiri ta labero, bai ganauzaiñe, kakaganauzaiña, ganauzaiña logure, ganauek jaten gure aiña". 
- Eta gero hori, libiri eta labero, abadiagatik esaten eben? 
- Bai, aguro eitten euelako eta zikilimakalia eitten euelako, libiri eta labero esaten utsen. Gure aitten kontuek [...]. 
- Eta esaten dozu [...] meza haundixak. Eta entierrua be pagau egingo zan, ez? 
- Bai, pagau eitten zan, ez dakit zenbat anega gari... Guk eta Matikuak ez. Gurien ez dakit ze pasaute eozen abadiaaz, ez zan ezer zerketan. 
- Baiña bestela? 
- Baiña gero ez utsen, ez euen zerik be eitten, e; hola entierrue ein bihar bazan be, hola meza bat emuten eben, ez dait bi abade-do, laguntzaille, baiña gero ez euen eitten hori entierruoi, e. 
Umetan Gatzagara eskolara
Zuazabeitia Herrasti, Miren
- Mariñen ez auen eskolaik eta juaten zien Gatzagara; oiñez, e, neskatilla-utikuak danak. Eta zelako maistra ona eukien; orduan oiñetakuak eta oingo modukuak ez, eta edurra orduan, asko! Eta juaten zienien Gatzagara, ba, hango maistriak kentzen otsien bustitta oiezen galtzetiñak eta abarkak eta horreik, eta domeketan mezetara juaten zien Gatzagara, eta gure amandriak erueten otsen maistriai galtzetiñak-ta sikuak ifiñi daixen han, ta oso maistra ona euki euela eta eskola asko gaiñera ikesi euen gure amak. 
- Bai? 
- Bai, erakutsiko dotsut gero kuadro bat berak einddakua 7 urtekin, 100 urtetik gora daukena. 
Otazu jauregia; administratzaile lana
Zuazabeitia Herrasti, Miren
- Zuen etxia palaziuan aldamenekua zan. Zelakua zan? 
- Bueno, zan... politta, etxie zan oso politta. Oin be holaxe dau, zabaldu kanpokaldetik atie, ezkerretik dau ate bat. 
Pare-arien beste bat. Han pare-arien eskillarak igo, eta egozen salatxo bat eta komuna. Orduen ez euen dutxaik eta ezer. Eta behien ezkerretik euen sukaldia, eta sukaldien onduen euen, sukaldien bertan, sukaldiek euken ate bi, bat ezkerretara, eta han egoten zan egurra, negurakue-a. Eta bestia zabaldu, eta ortua, eta han euan oilotegi bat eta oilluak. Etxia politta zan. 
- Eta jabiakin, Otazua horrekin, harremana zelakua zan? 
- Harremanak oso onak. Porke gure aitta izan zan administradoria. Eta hemen basarri asko Atxabaletakuek horretxenak zien. Basarri asko, e. Eta urtien behin oillaskuek, garixa, horrek gauzok; errentia-a. Gure aitte zan administradoria deiketan jakona, harena. 
- Eta zein zan bere eginkizuna? Basarriz basarri joan behar eban? 
- Ez, ez. Basarrittarrak eurak etorten zien, e. 
- Errentia pagatzera? 
- Bai. Eta gero eurak etorten zien gauzak eruten etxera. Oillaskoik onenak, konejuek... Konejuek baiño gehixago esaten euen oillaskuek erueten ziela. Horrek pagetan euen, eta gero diruakin. Pageten euen errentia urtekua. 
- Eta gero aittak eruan... 
- Eta gero pasau zan, gerria etorri zan treintaseiskua, eta gure aitta... Atxabaletan bizi zanetik hartuemonak oso onak euken, eta orduen sartu zien tropa nazionalak, sartu zienien, herri askotan ein euena, hori etxioi hartu euen eurentzako, kuartel moduen. 
- Zeuen etxia? 
- Ez, palaziuoi. Eurek euazen denporan eurak egoteko hemen. Eta orduen joan zienien [...] kendu eiñ euen gure aitta administradoretik, gure aitta abertzalia zalako. 
Aretxabaletako bainuetxeak
Zuazabeitia Herrasti, Miren
- Eta geo baiñoetxien ta be, gure amak esaten euen epokak, baiñoetxera beraniantiek etorten zienien, ta danak madrileñuek, esaten auan. 
- Hemen baiñuetxia ta nun egon zan? 
- Oin be, oin ez; baiña urte gutxi dala bota daue hori, e? Oin industrialdia ein daue, ez hemen bistan dauena, baizik ezkerretara hartu, oin bidegorrixa-a hasten dan tokixen. Harek fabrikak ein dienak han, hantxe auen udaletxia, edo baiñuetxia. 
- Eta kanpotik etortzen zan jente asko... 
- Asko. Eta urte gutxi arte... , bueno, urte gutxi arte, urte asko dia ez datorrela. Ni ia neskatxue eindda e? Etorten zien, Burgaleseneko etxia, hor hirugarrengo pisuen euen pentsiño bat, bai holan, abadiek eta maistrak eta egoten zien lo ta bazkaitten ta holan, ta hara etorten zien andra-izon batzuk, madrileñuak, holan ia zar-ar-ahartxuek, urtero-rtero, agostuen horraxe, baiñoetxien egondako jentia zalako denpora baten. 
- Madrileko jente asko, diñozu? 
- Eta jentia gero han eozen, baiñeratan-ta sartzen auenak jentia, etorten ziela kojo-a, danak muletakin-ta holakotxiak, bai, eta amak esaten auen aide faten ziela osatuta jentia, e. Eta bat, gizonak eozen enplietan zienak udan, holan hartu horrek zerien, eta baiñeratan sartu ta zeatzeko. Ta bat badakitzu zein? Bizi ez da bizi, baiña haren billobak eta bai: honek Etxeberria, oin podologia badago ba hemen, horren aittajauna zan, horren aitten aitta bat, han baiñoetxien enpliauta euena horrek baiñeratan sartu eta holakuak eitteko. 
- Lana be emungo zeuen herrixan... Behintzat tenporadaka, baiña langilleak. 
- Bai. Eta hemen esaten da Portasol horri, baiña hori dator de "Puerta de Sol", madrileñuek ifiñi utsielako "Puerta de Sol". Handik horraiño fan pasiuen ta hola, eta madrileñuek "Puerta de Sol" ifiñi utsien, eta gaurko egunien be lehengo jentiek danok "Puerta Sol" esaten dou horri. 
- Hemen kanpotarra jente asko. Herrixan eragiñik euki zeban? 
- Segurutik ez, segurutik ez harek. Ez naz akordetan. Bueno, akordau. Igual entzunda egongo naz, baiña ez dakit hori. Eta gero beste baiñoetxe bat egon zan Santa Agedan, oin Aita Memi ta dagon lekuen. Eta han Canovas ta egon zien, Canovas hantxe hil euen. Eta horrek gauzak. 
- Eta horrek kontuok zeiñek kontauta? 
- Etxien. Eta Canovas eta horrek gauzok, niri ahaztu jat niri horrek izenok. Gu gaztiek gintzen, eta entzun bai, baiña gero itten dozu holan, eta ya ahaztu eitten da. Eta hemen mojen konbentue dagon lekuen be egon zan beste baiñoetxe bat. Baiña gure amak esaten euen bera ez zala akordetan horko zerakin, baiña horkuekin bai. 
- Orduan be jente dotoria? 
- Oso dotoria, danak soiñeko luzedunak eta, hamen berriz danak ba, herrixa txiki-xikiña zan. Neuk ezautu dot hori herrixoi, gure tiena, "calle" Otalora, hor bukatzen dan "calle" Otalora, e, Santutxoraiño, hor akabeten dan lekua, bat, bi, hiru, lau bost, sei... hasi plaza onduen eta geure tiena, akabeten zan. Hemendik eta Eroskira... Keba! , gutxiau, Kalebarrena; eta gero Kalegoixena akabeten zan, honek euki daue ba oingo farmazia honekuak hor lehen, hortxe akabeten zan herrixa. Eta Portasol ta be euen orduen urrin e? Amak-ta ez oskun ixten domeketan ta hara joaten, urrin dauelako. Eta zerien, hamen dauen tokixen, orduen marianistak zeen, gu txikiñak geitzenien, ta nazimentua ifintten auen, ta horrek ikeraitten dauenok. Eta goazan! Eta amakin ta joaten geitzen, holan bakarrik joateko urrin auelako. 
Herrigunean eman diren aldaketak
Zuazabeitia Herrasti, Miren
- Zela gogoratzen dozu zure txikittako Aretxabaleta? 
- Kale bat. Hemen holako kalerik eta ezebe ez auen. 
- Dendarik? 
- Bai, dendak hiru ero lau baazen. 
- Famosuak? 
- Famosuek ez. 
- Beti-etikuak? 
- Bai, hain beti-etikuek, e. Sartu eta holako mostradore bat, tablie gaiñien, eta horrek pixuok holan [balantzaren keiñua] itten dienekin. Eta orduen, akordetan naz, gure etxien eta danetan egingo zan ha, Andramaixetan-ta holan, ba kopia-a, kopatxo bat ataraten euen aittak, Gabonetan-ta holan. Eta bakitzue zer izeten zan? "Anis las Cadenas", holako zera, botella bat hola dana grabautxuekin, ezta? Baiña "a granel" egoten zan, e. Eruen botillia, eta gastetan zan, iguel hiru urte iraungo euen, ha bete zerien, "a granel", holako zer batetik botaten auen hara, horrenbeste pagau, eta ya esta. 
- Orduan, orduko kopa... 
- Bai, bai, Anis la Cadenas, e. Gure etxien haxe zan, eta nik pentsetan dot beste batzutan be haxe izengo zala. Eta gero dendetan egoten zien berdurak eta danak, basarrixetatik ekarten auenak. Eta zien denda batzuk famelixa-amelixakuek. Kajoiek zabalketan auen, gero dirue han ifintten auen, gero bueltak emuteko atzera zabaldu-a... Holan. Kalebarrenien auen denda bat, beste bat plazatik honutza gatozela bigarrena, lehen hor drogerixa bat egon da, pelukero bat, akordauko zara ondo, Cacho, baiña lelengokue ez, e; gero ha bota auenien etxie eitteko, etorri zan atzerutz. Han euen beste bat, zan Mantxuena. Gero parien auen beste bat, eta gero famosotxuena zan oin Lasagabaster Mondrauen daukena dendok-ta, horrein gurasuek, oin Pagaldaixena daukena, erregaluen dendia, hantxe euen. Eta ha zan inportantiena, gauza asko eukitten euelako: harixa josteko, eta orratzak-ta. Haik lelengoko pisuen, eskillarak igota, Meltxorren andriek, oinddiokan ointxe urte bi dala-ro hil da, eztakitt zenbat urtekin, auken denda bat, holan telak gonak eitteko, horrek azulok-ta, izarak eitteko telak-ta. 
Orduen izarak etxien eitten zien. Gure denporan amak kamisoiak-ta geuri berak josten oskun, berak josten ekixen, gero. Berak josten euen denporak. Eta aittei-a, anaiei-ta kantzontzilluak-ta, etxien josten zien orduen, etxien, e. 
Horrek jositta gero etortekuek die gerorako kontuak. Pentsaizu zenbat urte daukaten. Josteko makiñia etxe guztietan auen, etxe guztietan josteko makiñia. 
Errege-eguna
Zuazabeitia Herrasti, Miren
-Erregaluak eta eukitzen zenduezen Gabonetan? 
- Ez. Erregietan, e, orduan Erregietan. Gure etxien be, gure etxien be diru pillue ez zan egongo baiña beti-etik -eta nik sinistu be haundi eiñ arte sinisketen neuen-. Bueno! , orduen hori deskubridutia aitta ta ama ziela... Enteretan bagintzen be atrebidu be ez beste bati kontetan hori. Haundi eindda. Eta gure amak danoi betik danoi zerbaitt. Eta zapatak ifintten gauen danok eta goixien zerak, erregalutxuak. Igual amak berak josittako kuleruek. Baiña hakixen gantxillotxuakin-ta eitten, eta hemen zeretan gantxillotxuekin eta. Honbre, Gauza zerak ez, baiñe nik ixa betik eukitten nauen muñekia, porke oso muñekazalia izen nintzen eta. Eta muñekie bakitzu nun saltzen zien? Mantxueneko dendan eta Erregenetarako ekarri eitten auen muñekak eta. 
- Muñekak zelakuak zien, trapuzkuak edo? 
- Ez, ez, ez. Bestelako polittak, e. Begixek ikera eitten euenak eta ez. Baiña oso polittak. 
- Orduan Gabonetan erregaluak eta? 
- Bai, bai. 
- Gabon-antak eta? 
- Ene! , kantetan gauen etxien gabon-antak. Eta oin be Mikelek-ta datozenien Gabon gabien kanteten dou billazinkuak eta, kanteten dou hemen kuadrilliak. 
Herriko kartzela
Zuazabeitia Herrasti, Miren
-Kartzelarik edo mazmorrarik edo? 
- Kartzelia auen, jeneralien mozkortu edo eitten zien orduen, eta hortxe kontzejupien holako kuartoillunen bat edo. 
Han pentsetan dot auela. Eta zerien, Loramendiko... Bedoñakua zan Loramendi, hori olerkarixa edo ez dakit zer dan, zelan esaten jakon. Eta gerra denporan kendu otsien hari Bedoñan euen lapida bat edo, abertzalia, bueno, euskeraz eukelako gauza guztiak eindda. Eta ez dakit nun topau euen jentiak eta, eta onduen-nduen bakitzu zer euen? , kartzelara eruango dou. Eta egon zan han lapidia urtietan zerien. Eta gero ifiñi auen Bedoñan atzera. Eta hor kartzelan holan domeka gabetan eta pentsetan dot famosotxuenak kartzelan ba, gau guztia ez auen pasauko baiña hiru bat ordu edo bai. Burrukalarixak eta euzen hiru, oso famosuak. Eta persona onak zien. Baiña berotu ta. Bat, gaiñera, bi burrukan eta bera bakiak eitten joan, Eta bera geraketan zan haundi-aundi eindda mosua eta hirurak kartzelara. Eta gero atzera lagunduta urten hirurak. Hori bai, han kartzelia zan, kontzejupien euan leku... , kuarto illunen bat edo zan. 
Eskola kontuak Errepublika garaian
Zuazua Urrutia, Timoteo
- Umetan hemen basarrixa kaletik gertu zekazuen? 
- E? 
- Basarrixa kaletik gertu, ezta? 
- Bai, gertuen-ertuen geuk, hemen ez euen besterik. Hemen, errekatik honutz, ez euen etxerik bape be. Gertuen geu, geu bakarrik giñan ta. 
- Dana dala, orduan etxe hauek be ez zian egongo? 
- E? 
- Etxe hauek be ez zian egongo. 
- Ez, ez, bai zera! Honeik ez. Honeik etxiok ein zien "el año setenta"-edo. 
- Orduan, pixkat apartetxuago geratuko zan herrixa, baiña hala ta guztiz nahiko... 
- Bai, bai, hemetik laurehun metrora daoz, hortxe, hortxe, bueltia pasau ta... hortxe bertan daoz. 
- Eta ume-metatik eskolara-ta, herrira? 
- Herrira, bai, herrira. Ta eskolara baten hara fan nitzen, esan notsun hori, abadiak ze galdetu osten? Eskolara hor goiko... hor dao Izurieta herri bat, San Pedro. 
- Ez, ez, ez. Ia, kontau... 
- Ba, han euen abade bat ta bialdu nindduen hara, hareana, ta, ez dakit nik, orduko kalera etorten nitzen, bai, irakurten apur bat banekixen, ta dotriñia eruan bihar izaten zan, eskolara, bi dotriña klase, lehengunian be esan notsun, dotriña haundixa eta dotriña txikixa; lehenengo dotriña txikixa ikasi bihar izaten zan dana, eta gero dotriña haundixa. Eta abadiorreana fan nintzen ta, abadiori, iñor be ez euen, abadie kanpora fanda, entierrora, bueno han mutikua han etxoitten dauela, ba, neu bakarrik nenguen, itxuria bestiek faten zienak baekixen ez etorrela ta. Etorri zan abadioi ta deittu osten barrura ta [jarritta ifini nindduen ta] : "Dotriñia ekarri dok? ", "Bai". Ta erakutsi notsen dotriñioi, ta: "Nun habil? "
- Eta? 
- "Nun habil? " Ta nik, ze karajo, orduntxe arte ikusi barik, eta zer esango notsen, ba, nik? Ezebez. 
Lehelengo-ehelengo galderia ifiñi osten, "sinismena zer da? ". "Hau, hemetik honaiño, hori, bixarko ikasitta etorri! " esan osten. Esan notsun, ba, zela han, han emuten euela etxerako zerreiñoi, lanoi. Eskolan ez, maixuek ez, baiña abadiek bai, dotriñan bai. Siñismena zer dan badakitzu, siñismena zer dan? 
- Gogoratzen dozu ondiokan erantzuna? 
- Bai, bai. "Ikusi ez deguna, Jaungoikuak hala agertu duelako, egitzat eukitzea da sinismena! ". Ikusi ez doun, ikusten ez douna, ezta? Ba, harek agertu oskun gauzia, ba, egitzat ifinttia sinismena. Ha [...] gero, ha ikesten, etxera etorri eta ha ikesten egon nintzen. Ta ordurako irakurteko beste apur bat jakingo neuen, ez dakit. [Ha zan] , nun nabillen galdetu osten. Harek baekixen ni iñun be ez nebillela! Baiña mutikuai burla itten oso gauza erreza da. 
- Dotriñia, orduan, abadiak emoten zeban? 
- Bai. 
- Eskolan ez zenduen emoten? 
- Eskolan emuten euen, garai hartan artien bai, eskolan emuten euen, baiñe abadiana fan nintzen ni eskolan, holan... ba, abadiorrek, hola, partikular, aparte moduan emuten euen eskolia. Eskolan emuten euen baiña "el año 31" republikiak triunfau [euenien] -egunien edo orduan urtien "el año treinta y uno" uste dot zala republikiak triunfau euela-eta orduan ya eskolatik, honeik, Santo Kristuok-ta kendu zittuen ta elizako zerak eskolatik kendu ein zittuen. Eta gero fan biher izeten zan dotriñia, maixuek ez euen emuten. Nik maixua, neure maixua, negarrez ikusitte dauket eskolan, hareik kendu zittuenien. Ha oso... oso zera zan, elizarako edo, nik ez dakit, akaso hak be pekatuak eukiko zittun geu letxe ta zeu letxe, zeuk be eukiko dittuzu baten batzuk eta! Ez dakigu ezer! Ta negarrez kendu zittuelako, Santo Kristuok eta elizak eskolatik kendu zittuelako. Negarrez, mutikoi holako hitzalditxo bat ein oskun, ta negar itten euen maixu horrek, negar itten euen, e! Kendu zittuelako hak pena hartu euen. Oseake, ha bera zan, ba, beste idea batzuetakua, eta gero, ba, republikiorrek, ba, horreik gauzok, kontra euen republikioi, ta kendu in zittuen eskolatik. 
Herriguneak izan dituen aldaketak
Urreta Zubia, Juan
- Eta kalia asko aldatu da zu umia ziñanetik? 
- Ez, ez, hori zatixori ez. Hortik horra bai, baiña horraiño ez. 
- Zatitxo hori holan... 
- Ezautzen dozu zuk [...]? 
- Zeozetxo. Ez asko, e? 
- Ba, Banco Vizcaya badakizu nun dauen? 
- Banco... Bai. 
- Ba, pixkat... Bat... Gero denda bat dao -denda bat gauza asko saltzen dittuena, bueno, "articulo de regalo" ta horrek danak-, ba, hurrengo etxia. Eitten dau kantoie eitten dau. Ba, hantxe. 
- Orduan, kalia ez da larrei aldatu... 
- Ez, ez, ez da aldatu asko. 
- Baiña bestela... 
- Etxe batzuk, klaro, arreglau ein dira, barrukua ta hori danoi, baiña bestela kalie ez da [hondatu]. Osea, dira etxe batzuk zaharra bota ta barriztu, barriztu in dira, baiña bestela kalia lehengo bezela dao. Ekin hamen plazatik eta ni jaixo nitzan etxerarte, lehenguan moduan, igual-gual dao. Oin, plazia, plazia in zan... plazia ein zan... el año veinti nueve edo treinta edo holakon bat ekin zan. Hemen euan plaza txiki bat -[bueno] , orduan Aretxabaletako plazia-eta albuan euan beste -ez dakit fotografixarik... ez daukat hemen-terreno bat. Eta hari terrenuai, [...] ortuak-ta euezen eta erdixan auen etxe bat, baiña zera, etxe bat ya apurtuta, eta hari deiketan jakon Sozidade Zaharra. Ez dakit, Karlistan gerlan baten edo apurtu [euen] hori etxiori. Eta milla bederatzirehun eta hogeta hamarrian, hogeta bederatzixan edo hortxe inguruan, bota euen hori danoi eta ein zan... 
- Plaza barrixa? 
- Plazia, bai. Ez oin dauen bezela ez, e? Bueno, lehelengo arbolak bai ta berjia be bai. Eta hori beste... beste monumentu bat dao hor plazan... hori be ez, ez [auen]. Eskillarak bai, eskillarak ein zittuen alde bixetatik. Alde bixetatik eskillarak eta plazia. Eta euezen arbola asko. Osea, oin daoz illara bi bakarrik ta orduen eozen beste kuadro batzuk, beste illara batzuk eta ez euen etxerik, hona gorarte dana zan plazia. Eta [...] euen, bai, holako plaza bat, illara bat arbolak, gero beste bat... eta plazatik harutza euen holako beste triangular... forma triangular batekin beste terrenotxo bat. Han jaixetan-a han zezena-a egoten zan. 
- Ene! Beira... 
- Bai. Bai. 
- Orduan, plaza inguru hori be zeuk ezautu zendunetik... 
- Bai, aldatuta dao asko. Bai, bai, bai. 
- Asko aldatu da. 
- Bai. Ta hor... gero zera, aiuntamentuau ein zan... ez dakit [nik...] ze urtetan ein zan... cincuenta y... ez dakit, cincuenta y tres edo cincuenta y dos edo holakon bat. Bai. [...]. Oin eskolak dira horrek, baiña lehenengo ein zan aiuntamentua. Lehen zaharra zan, han eskudo batekin badao...? 
- Bai. 
- Ha. Handik ekarri [eben] hona. Eta gero pasau zan hemetik oin dauen tokira. Eta hau gero ein zan, ba, gero eskolak. 
Herria asko aldatu da azkenengo hamarkadetan
Urreta Zubia, Juan
- Orduan, herrixa dexente kanbixau da, ez? 
- Bai, bai. Eta gero... 
- Gaiñera, asko hazi da... 
- Ta ni jaixo nitzan etxetik, handik, handik gora hori dana aldatu da. Handik dana aldatu da, bai. 
- Ze zian lehen? 
- Lehen? Ortuek be bai. 
- Ortuak? 
- Bai. Gu han bizi... Gero, hor ni jaixo nitzen lekutik juan giñan bizittera beste etxe bat. Gure senidiak in euen etxe bat eta han geukan etxia eta ortuak. 
- Orduan, kalian be jentiak ortuak zekazen? 
- Bai, bai, bai, ortuak, bai. 
- Eta esaten dozu, orduan, zeuen hasierako etxe hortatik gora, hori, ortuak ziala ta... Oseake, jolasteko ta toki asko eukiko zenduen, ez? 
- Bai, bai, bai, bai, ortuak. Euezen, etxe batzuk baeuezen, etxe batzuk baeuezen, baiña tartian ortuak eozen. Eta gero hemen behe-ldian be... behe-ldian ez da asko aldatu hemen kaliek, kalia. Bueno, ez dira asko aldatu zati bateraiño; handik behera bai. 
- Klaro. Oseake, hemen zentrua edo alde zaharra mantentzen da... 
- Bai. Bai, hori hemetik esaten jakona ["Porruena"] , etxia, eta ni jaixo nitzen tokira kalia ez da aldatu asko. Hoixe, plazia bai ein zan. Eta plaza aurrekua... ba, hor be ez euen ezer. Sasoi baten gero gasolinera bat jarri zan eta ez, hola arbola batzuk-ta euezen. Arbola batzuk. Baiña ez da aldatu asko. Klaro, gero hor beste bide bat ein zan, beste kamiño bat ein zan. Hor juten dana... hori be ez euan. Ez. Gero monjak euzen, kolegixua euken monjak, osea, zera, monasterio eta monasterio... hori, euken terreno haundi bat eukan, oso haundixa. Eta gero hori monasterixuoi... 
Bueno, aurretik hori baiñuetxia izendakue zan. Eta baiñuetxetik gero etorri ziran monjak Mondrauetik, Agustinas, hona etorri zian. Ehun ta... izango dia ointxe ehun ta bi urte edo dira etorri [zienak]. Bai, uste dot ehun ta bi urte, seguru ez nao, baiña uste dot ehun ta bi urte. Eske ez naz akordetan igez izen zan edo oin urte bi izen zan "le centenario". Bai, ba. Oseake... 
Herrigunea nolakoa zen bera umea zenean
Urreta Zubia, Juan
- Ta plazia, esan dozu, plaza zaharra, bueno, arbola asko zekazela... 
- Bai. Bueno, plaza zaharrian... oin daon tokixan, hor, hemetikaldian, etorri zan, kamiño bat etorren zerera, eskoletaraiño, honek eskoletara. Bueno, eskolak oin daoz [...] , baiña lehen zan beste forma bat eukan. Eta [...] , holan, igoera bat. Eta horixe zan plazia. Eta gero bola-ekua euen be bai, bola-okixa be hemen. Eta gero hori Sozidade Zaharra esaten jakona. Gero hori danoi bota zanien, ba, dana bardinddu [eben]. 
- Bai, veintinuve-reinta inguru horretan, esan dozu, ya plaza barri hori ein zala... 
- Hortxe, veinti nueve. Bai. 
- Eta gerora be, ba, kanbixuak eukiko dittu... 
- Orduen, klaro, arbolak-ta orduen jarri zien horrek arbolok eta gero beste nobedaderik... A! Pelotalekua. 
Pelotalekua euen plaza gaiñian, plaza gaiñian, puskat harutzatxuao. Eta euan... oin badakizu nun daon pelotaleku bat hor? 
- Bai. 
- Bai? Ba, euan asko be honutzao, baiña kruzauta. Osea... 
- Bai, perpendikular edo... 
- Perpendikular. Oin dau... oin dau "en direccion norte-ur" edo, ezta? Bestie zan "este-este". Bai. Eta ez euen, hortik ez euen kamiñorik. Hemen euen eskolok eta arbolak eta gero ein zan bolatokixa hor eskolan -ointxe be han dao bolatokixa, baiña lehenao beste tipo bat euan-, eta haren bolatokixan onduan euen, en perpendikular, zera... 
- Pelotalekua? 
- Pelotalekua. Eta, ostian, ba, zerak, ortuak. 
- Orduan, etxe-nguruan eta jolasteko toki asko zekazuen, ez? 
- Bai, bai, bai, bai. 
Futbolerako zaletasun handia gazteen artean
Urreta Zubia, Juan
-Jentia joaten zan inguruko herrixetara ta ekipua animatzera? 
- Bai, bueno! Orduan trena be baeuan. Akordetan naz behin, fan giñan Bergarara; tren espeziala, gaiñera, Bergarara. 
Zan partidu bat, final bat edo ez dakit zer zan, Oñatin kontra edo, ez dakit, holakon bat zan, eta tren espeziala jarri euen, eta fan giñen trenien danok. 
- Anbientia orduan? 
- Bai, bai. 
- Eta egoten zan herrixen artian pikerik? Oñatikuen kontra jokatu bihar dou, eta... 
- Bueno, bueno... Orduan, ni ez naz faten oin fubolera, aspaldian ez naz, hogei urte honetan ni ez naz faten fubolera; baiña lehenao, lehenao faten zan jente asko, oin ez dakit zenbat faten dian, zelan ez nazen faten, baiña lehenao jente asko faten zan fubolera. Ta gaiñera, orduen ez auen, e, fubola zan espektakulo bat, gehixao espektakuloik ez auen. Klaro, telebisiñua bai, oin be ifintzen dozu eta... , baiña orduen ez auen telebisiñoik eta prozesiñoik eta; eta fubola zan, buenoo! 
- Eta neskak joaten zien ikustera? 
- Baitta. Hemen dago argazki bat... [...] 
- Jente asko, e. Hau abadia-do izango da? 
- Abadia, bai. Arkarazoko... , ez, Arientzako abadia. Hemen beste abade bat. 
- Jente asko. 
- Beitu. Neure arreba bat. 
- A bai, e? Kasualidadia. 
Durana kalea
Urreta Zubia, Juan
-Esan dozu zu jaio ziñan kale hori ez dala asko aldatu. Akordatzen jatzu ze denda zeren? 
- Gure azpixan euen, hor badago dendioi hainbeste saltzen dauena, hor euen denda bat, baiña zan dendia saltzen euena janarixak eta gauza asko, bastante gauza. Eta Kukuena, Kuku. Kukuena. Oin Kukuena Mondrauen dao, denda bat, Lasagabaster, ba haxe zan. Lasagabaster. Horren aittejaunak eukan hemen dendia. Pedro Lasagabaster, Kuku. Bai. Kukuena zan denda, e, bueno, herri guztirako dendia. Kukuenera erosten; oin faten da ba Eroskira, ba lehen Kukuenera. 
- Danetik zeuan? 
- Bai, bai, danetik. 
- Eta beste dendarik bazeuan? Egoten zan baten bat alpargatak egiten? 
- Bai. Gero abarketak eitten zittuen, barberixa bat euen, Gurea. Bada ba oiñ Bar Gurea? , ba hantxe euen barberixia. 
Eta harek eitten euen aparkatak. 
- Denpora libria zeukanian? 
- Bai, eitten euen kordelak, sokiak... , oiñ badau ba kalian arbola-llera bat, ba handik etxia dauen bittartian, han itten euen sokiak trentzau, aparkatan azpixa eitteko, zorua eitteko. Soka bat ifiñi eta tarraun, tarraun, holako makilla zera, bueltaka-ueltaka trenzau eiten zan, eta buelta-uelta... ; aparkaterua. 
- Orduan kalian bertan eitten zeban lana? 
- Bai, bai. 
- Eta zuek ikusi eitten zenduen? 
- Bai, bai. Eta gero sokiori eitten zan zorua eitteko. Eta gero bestie eurak etxian, tabernan; oiñ taberna dauan lekuan. 
- Eta bestela barberixia zan? 
- Bai, barberixie. Eta gero euen han alde baten tabernia. Rokena, "de Roke", Roke Agirre. Tabernia. Eta honutza gatozela euen denda bat eta holako gauzak saltzen zittuena, bera ezkondu zan Oñatiko batekin eta Oñatira fan zien, gerra ostien Oñatira fan zien gero. Eta gero honutzao euen sindikato bat, sindikato obrero-ro. 
- SOV edo? 
- Euskaldunena zan. 
- Sindicato de Obreros Vascos, gero ELA izango zana? 
- Bai, bai. Gero ELA izen dana, hoixe. 
- Eta zer zeuken, lokala? 
- Bai. Eta horra gu mutikotan faten giñenien, emuten zittuen klasiak "de dibujo lineal". 
- Bertan? 
- Bai, euen delineante bat, hemen Lezama y Compañia, delineantia, eta harek emuten euen klasiak dibujo linealekuak. Illunkaran faten giñen eta han egoten giñen ordubete ero. Puxkat Geometria-a; orduen guk hamar, zortzi-eratzi urte eukiko gittuen. 
- Horrek zer zien. Klase partikularren moduan? Berari pagau ein bihar jakon? 
- Ez, etzan... , sindikatuen, afiliauen semiei. Hortarako aitta sindikatuen egon bihe zan. 
Batzoki zaharra; Kurutzeberriko gurutzea
Urreta Zubia, Juan
-Eta bestela batzokixak lokala nun zekan? Gogoan dakezu? 
- Lokala hementxe, plazako eskillarak; hemendikaldekuek ez, bestekaldekuak. Eta hortxe euen, lenengo etxian, bai, hortxe, bigarren pisua. 
- Eta ze zittuen han ofiziñak...? 
- Ofiziñak be bai ta... 
- Beste zeozer eitten zan? Ez dakit, herri batzutan kontatzen dabe teatruak itten ziala... 
- Ez. Hemen oso lokal txikiña zan. 
- Edo organizatzen zittuela dantzak edo pospoliñak? 
- Hori baeuen, bai. Neu izen nintzan dantzari, eta bai. Eta neure arrebia be bai ta. 
- Eta halan deitzen ziran, pospoliñak? 
- Bai. Orduen nik eukiko nittuen beatzi urte edo; zortzi-eatzi urte. Eta jaixetan-a itten gittuen dantzak. 
- Eta zeiñek erakusten zittuen guzti horrek? 
- Haxe bilbotarra, delineantia, esan dotsut emuten ebela klasiak dibujukuak. 
- Lezamako delineantia? 
- Bai. 
- Horrek? 
- Bai. Horrek eta gero hemen txistularixak be bai, Iturbek. 
- Orduan bixak izaten zian? 
- Bai, horrek izeten zien dantzak... Eta hori Bilbokua zan, Aznar zan hori, Bilbokua zan eta handik Bilbotik lehen be ibilitta euen nunbaitten hori be, dantzatan, eta handik ekarten zittuen hau hola, eta bestia eta, hemendik hau eta zera. 
- Eta bera hemen bizi zan? 
- Bai, hemen bizi zan, bai. 
- Persona aktibua orduan? 
- Bai, bai. Harek zera ein euen, beitu Kurutzeberriko kurtzia, ha bere proiektua zan, eta Aramaixon beste kurutze bat, Tellamendin, ha be bai. Haik kuruziak ein ziran, Lezaman egitten zittuen anguluak, "angulo en metalico", eta anguluakin eindda daoz horiek danok. Eta proiektua zan Aznarrena. Gero ha ein zan, ha montau zan, uste dot, Beroaneko fabrikan, Arrueneko fabrikan, Beroan. Hori ein zan "el año veintiocho". Akordetan naz, ni ez nintzan juan, lau urte neukan. Ni ez nintzan juan, baiña ama eta aitta joan ziran, ni geratu nintzan, amamakin geratu giñan gu etxian. Lau urtekin, orduen lau urtekin pentsau be ez juateik Kurutzeberrira. 
- Orduan gaiñera oiñez joan bihar zan ez? 
- Bai, bai. Dana oiñez. Eta kurutzie jaso euen, ez dakit, lau zera, pareja, idi parejak. Gero fotografia [...]. 
- Eta orduan egun espeziala izango zan, ez? 
- Bai, bai. Mezia-a erromerixia-a danak egon zian. Oin be juaten gara, urtero juaten gara, setienbrian bigarren domekan juaten gara. Eitten da mezia emun eta gero piskolabis ta gero... 
- Orduan mantentzen da ohitturia? 
- Bai, bai. 
Garraioak: autoak, gurdiak, dilijentzia
Urreta Zubia, Juan
-Lehen esan dozu kaliak nahiko libre egoten ziala. 
- Bai. 
- Auto gutxi. 
- Gutxi. Oso gutxi. 
- Gogoratzen dozu lelengo autua? Esan dozu hiru gogoratzen dozuzela. 
- Bai. Autobusak bazeozen gozian zortzi t´erdietan gorutza; eta gero atsaldien boste t´erdietan beherutza, Eibarrerutz. Eta gero beste kamioi bat, hoixe Bergarako kamioi hori, eta beste hiru edo lau automoil pasatzen zien hemetik, gehixao ez. 
- Eta hemen herrixan zeiñek zeukan automobilla? 
- Ba egongo ziran bost edo sei. Medikuak-ta, medikuak, gure etxien be bat euen; bueno, fabrikakue, fabrikakue zan, eta Beroanien be bai, Beroanien pare bat edo, eta gero don Antonio, beste batek be bai, gero taxi bi, bata Paulotxona eta bestia, e... , taxi bi; beste hiru, bost kotxe edo xei. A, Romalduena beste fabrika bat botak-ta, alpargatak eta eitten zittuena... , alpargatak ez. Sandaliak-ta botak-ta eitten zittuena, horrek be bai, horrek be baeuken kotxie. Bat, bi, hiru, lau, bost, xei, zazpi... , hamar baiño gutxiao, e, segurutik. 
- Eta esan dozu taxisak. 
- Ni akordetan naz behin juan giñela Mondrauera San Juanetan suzkurruberak ikusten. Eukiko nittuen nik lau urte-do; juan giñan Paulotxokin taxisian, bai. Oso automobil polit bat eukan. Eske Paulotxo izen zan txofer Otazuna. Otazu zan personaje haundi bat; hor aiuntamentuan badau ba, horkotxia, horkotxe emakumiekin ezkonduta zan. Eta hori izen zan haren txofer. Bitorixan bizi zien horreik, eta haren txoferra zan, eta harek itxi auenien txofertzia, harek emun utsen automoilla honi. 
- Eta gero berak taxi moduan erabiltzen zeban? 
- Bai. Eta gero beste bat, taxi bat euen Gorritxo. Eta juan giñen gu, lau urte neukela, juan giñen Mondrauera taxisian; eta ikusi gittuen suzkurruberok eta horreik danok, eta bueltan etorri giñen kotxian, "coche de caballos", e. 
- Hori esan bihar notsun. Aurretik dilijentziak edo? 
- Bai. Zaldixan kotxian etorri giñan. Hemen aurretik diligentzia; dilijentzia uste dot pasetan zala Bergaratik Eibarrera-do. Nik amari entzunda daukat, orduen egon zan hemen sasoi baten, bautizuetan-ta zelan botaten dien karameluak-ta, ez dakitzu zela botaten zien, dirue be bai. Debekatuta egon zan sasoi baten. 
- Botatzia? 
- Bai. Eske behin eleza aurrian, hortxe botaten ebitzela, pasau zan dilijentzia eta mutiko edo neskatillan bat harrapau euen eta hil ein zan. Eta orduan debekatuta egon zan sasoi askuan. 
- Oso memorixa ona daukazu! 
- Eta hori diligentzioi juaten zan zerera, Maulandara, Gatzagara, eta han Maulanda euzen idi pare bi, eta hartzen zittuen eta igoten zittuen idixekin, idi pare bikin, Gatzako aldatza goraiño. 
- Pixua zekenian edo? 
- Ez, ez. Normal. Bakitzu ze aldatza dan ha! Zaldixekin ezin. Eta gaiñera dauko, e, lelengo Maulandatik urten eta dau hirurehun metro, laurehun metro akaso, eta gero bueltatxo bat dao. 
Jatorriaren ingruko zenbait datu
Urreta Zubia, Juan
-Eskolia euan Maulandan. Bakitzu nun dauan Maulanda? 
- Bai. 
Tabernia bakitzu, taberna bat? 
- Bai. 
- Ba tabernia baiño lehenao dau etxetxo bat, etxe bat, han hartzen dan bidia Mariñerako; ba ha etxia zan eskolia. Ni akordetan nai eskolia, eta orduan eskolan erderaz erakusten auen, eta akordetan naz, aittak euken letra bat oso politta, nik baiñok askoz polittaua. Eta berak esaten euen hantxe eskolan ikasi auela leidu-a, eskribidu-a, danak-ta. 
- Eta amak eskolia zeukan? 
- Amak hementxe eskolan. 
- Bazekixen irakurtzen-ta? 
- Bai, bai, bai. Amamak ez baiña. 
- Zenbat eta atzerago joan... 
- Amamak ez. Amama gaiñera orduen iñuda egon zan Madrillen. Eta ikasi auen zerbaitt erderaz-a. 
- Joan aurretik ez eban jakingo ezer? 
- Etxanen bizi zan, Aramaixon, Etxanen. Etxanetik juan zan, orduan etortzen zien ba, oin dauzen moduen, oin be badauz agenziak topetan dittuenak hau eta bestiak, langilliak, inginieruak eta bestiak; eta orduen iñudak be topetan zittuen. 
- A bai? 
- Bai ba. 
- Hori esan bihar notsun, lagunen edo ezagunen baten bittartez edo, ze Madrillera joatia ez da... 
- Holaxe. 
- Eta orduan baten bat egoten zan jentia topatzen? 
- Bai. 
- Eta Madriletik, hemengo jentia nahi izaten zeben? Ze gertuago be eukiko zittuen andrak. 
- Eztakitt nik, baiña harrezkero be bai, famia euken gallegak be bai, eta hemenguak be bai. Itxuria dauanez, esnia zan hobia-do. 
- Eta orduan Madrillera beste ume bat haztera? 
- Bai, eta eztakitt zenbat denpora ein euen, urte bi ero. Eta berak kontetan euen, orduan denporan Alfonso doce-ro, Alfonso docen denporan. 
- Bai, ze amama gaztia izateko... Historixak be eukiko zittuan, anekdotak eta. 
- Bai, kantuak-ta: "Donde vas Alfonso doce, -kantuak-donde vas triste de mi". 
- Eta honek relazionatzen zien, hemendik juandako iñudiak-do? 
- Gutxi. Gutxi. 
- Umiak zaindu bihar, eta ez eben denpora libre asko eukiko. 
- Ez, ez, ez. 
- Baiña zelako esperientzia. 
- Hori amama, eta aittaitta egon zan zerian, Somorrostro aldian, Ortuella, Gallarta, miñetan, transportista. Ganauak hartu eta zerian, burdixan, materixala, minerala, minetan; han ibilli zan lanian. 
- Aittajauna nungua zan? 
- Aittajauna zan Eskoriatzakua, Bolibarkua. Aizorrotz bakizu, haretxen azpikua
Aretxabaletako bainuetxea; gerra garaiko hainbat azalpen
Urreta Zubia, Juan
-Asko ibilittako jentia. 
- Bai, bai. 
- Gerora zeu be Bilbora joan ziñan. Zenbat urtekin izan zan hori? 
- Hamahiru urtekin edo. 
- Behin eskolia amaittu eta Bilbora? 
- Senidak han neukan eta. Neure etxien letxe igual-gual. 
- Hori noiz izan zan, gerria hasi eta gero, ezta? 
- "El año treinta y ocho" zan, gerrie baeuen, bai. 
- Gogoratzen dozu gerria hasi zanian etxian zer esaten zeben, soldaduak bazetozela, edo... 
- Hemen, gerria ekin zanian hemen, gudarixak-ta juntau ziran eta ein euen kuartela zerian, lehenau kolegixua euen lekuan, Maristetan, oin dauen "complejo industrial", eta hotela-ta. barri bat ein daue hor, Eskoriatzara bidian; lehen auen hor lehenau izendako baiñuetxe bat; baiñuetxia jausi zan hil zalako hor prinzesa bat, "Princesa Pilar, hermana de Alfonso XII". Hil zan ha, eta jentiak, ez dakitzu, "que igual te da mala suerte" eta. Eta gero etorri zien maristak. 
Eta jarri euen hor kolegixo bat maristak, eta egon zien urte askuan maristak. Eta maristak juan zianian ein zan oin dauen kolegixua. Bueno, oin kolegixua goixan dau, baiña lenengo behian ein zan, eta gero beheko [...] bota zian, eta gero oin ein daue "complejo industrial". 
- Eta han egin zeben kuartela? 
- Bai. Eta bestiek, republikanuek-ta, horrek ein auen mondrauetarrekin-ta... 
- Batailloiren bat? 
- Bai. "Los Dragones. Mondragon, mondragones". Eta horrek kuartela, hemen ez euken kuartelik. 
- Mondragoikuekin batera? 
- Bai. Hor Atxabaleta eta Eskoriatza mugako... gudarixak hor eren. 
- Hor juntatzen zien? 
- Bai, hor Eskoriatzan, eskoletan, kartzelia egon zan. 
Gerra zibila Aretxabaletan
Urreta Zubia, Juan
-Aitttatu dozu toki bat, ba zela zeren frentian kolokauta, gorrixak alde baten, Asentzio, Lata... eta Usitte? 
- Usitta, bai, Usitta. Usitta da auzo bat hementxe goixen dauana. Eta Usitta gaiñian euzen bestiak, gorrixak. 
- Eta gorrixak, esaten dabenez, oso preparaziño gutxikin. 
- Nire ustez bai. 
- Arma gutxi; eurak be diziplina gutxi. 
- Beitu. Preparaziño gutxi; euzen gudarixak, euzen ejercito, euzen milicianos de tal, asturianuak, komunistak, eta ez zien entenditzen euren artian... Aber ze pasau zan Billarrealen? Bata bestiai joten azkenian. Bai ba. 
- Ez euken ez preparaziño, ez koordinaziño? 
- Koordinaziño gutxi. Egon zan "La Batalla de Villareal", joe, famosue izen zan, eta batak handik sartu biher dala, bestetik, bestiak eztakit zer, eta azkenien bata bestiai, eurak euren artian, alkarrekin. 
Aretxabaletako bainuetxea
Urreta Zubia, Juan
-Esan dozu lehen gudarixak zeukela kuartela Maristetan, sasoi baten baiñuetxia izan zana. Sasoi baten pare bat baiñuetxe egon ei zan hemen. 
- Bai. Hiru. Ez bi. Hori bestioi Eskoritzakua zan, Eskoritzako terrenuan dao, baiña bestela bi. Bata hemen monjetan esaten zana, eta bestia baiñuetxia deiketan jakona, oiñ dau "poligono industrial, Baiñuetxe, hortxe euen beste bat. 
Baiñuetxe bi eren. 
- Eta esan dozun historixa hori, Pilar printzesa edo infantia hil zana, hori zer zan, Eskoriatzakua? 
- Eskoriatzakua, bai. 
- Baiñuetxiak inportantzia haundixa eukitzen zeban. 
- Bai. Beitu, baiñuetxera jentia etorten zan, beitu, baiñuetxia zeuan han poligono industrial dauen lekuan, eta hona kamiñua etorten zan, eta han auen holako plaza bat, eta hari plaziai deiketan jaiko "Portasol", La Puertta del Sol. Eta oin Portasol deiketan jako, La puerta del sol. Madriltarrak eta ebizen asko, eta han juntetan zien, eta eurak ifiñi utsen "La Puerta del Sol". 
- Orduan jente asko etortzen zan kanpotik, gehixenak zien kanpotarrak? 
- Danak. Esate baterako, danak kanpotarrak zian. 
- Eta horrek lan asko emongo zeban. 
- Bai. Bueno, sasoi... , orduen hiru hillabete-ro eingo zittuen, uda-enporan. Gero urte guztien ez. 
- Itxi egiten zan? 
- Bai, bai. Orduan hemen jentiak, hango langilliak, zerbitzen, danak. Eta akordetan naz "maleteros", trena, maletak hartuta, maletak erueteko, maleteruak-ta. 
- Baiñuetxiak ze urte inguruan itxi zien? Derrepente danak? 
- Hau, hemengua, monjak etorri zienerako uste dot itxitta euela; eta ehunda bi urte-ro dira monjak etorri zienian. 
Hori bestiori gerra denporan itxi zan, gerra denporan ia itxitta euen; aurreko urtian egon zan Donostiako famili bat; haretxek izan ziran, eurak bakarrik eozen. Zan bat eta emakume bi. Hiru ziran. Neska bi eta gizonezko bat. 
- Orduan baiñuetxe guztia eurendako. 
- Bai. Ordurako ia "en declive", ia euen. 
- Zergatik hori? 
- Ba beste ohittura batzuk hartu zien. Orduan hemen baiñuetxian egotia baiño hobeto zan Donostiara juatia, eta plaian-ro, beste ohittura batzuk. Eta gero, esate baterako, beste kategorixa bat euken hor Alzolan baiñuetxiak, eta Cestona-ta. Beitu, hemen beste baiñuetxe bat egon zan Santa Agedan; bakizu Santa Ageda nun dauen? Santa Agedan. Han akaau euen ministro bat-ro. Eta orduan ha be jausi zan. 
Bainuetxeen inguruko azalpenak
Urreta Zubia, Juan
-Zer zeuan baiñuetxetan, ur espeziala? 
- Bai, lurrak emuten dau, sulfuro, azufriak. 
- Eta baiñuak hartzen zien? 
- Baiñuek eozen, oinddio basarri batzuetan agertzen dira horko bañerak. Harrizkuak zien bañerak. Eta ni akordetan naz Mendikurtzan (? ) gu egon giñenien gerra-enporan, zerian, han euken bat. 
- Baiñuetxeko bañera bat? 
- Bai. Eta beste baserri batzuetan be ikusi dot. Baiñuetxiak, ni akordetan naz, ni barruan egonda nenguan, baiña orduan "en declive" zan, eta euen "La sala de baños" eta "El salon de baile". 
- Kategorixa haundiko jentia izengo zan, dirua eukiko zeben. Eta erropak be diferentiak izango zian. 
- Eta etortzen zien hona, eta eitten auen, pelota-artiduak eta eitten auen, eta jentia handik etortzen zan pelotan ikusten auen, Madillen ez auen pelotan eingo, baiña hemen ikusi eitten euen. 
Txirrindularitzarako zaletasuna
Urreta Zubia, Juan
-Orduan ziklismorako afiziñua bazeuan hemen? 
- Bai, bai. Hemen baeuzen, ziklistak-ta baeuzen hemen. 
- Esan dozu batzuk, bata laguna zana, Izagirre... Eta bizikletak zuek umetan ez zenduezen eukiko? 
- Bai, bizikletak guk, lantokixen euken bat. 
- Fabrikan bai orduan? 
- Bai, fabrikan euen. Eta gero euzen, hemen alkilerrak euzen, bizikletak alkilau eitten zittuen. Lehen esan dotsut horrek aparkatak eitten zittuena [...] , horrek euken bizikletak. 
- Eta orduan zela izeten zan, bizikletia alkilau egun osorako? 
- Bai. Zuk norabaittera... , Debara juan bihar doula bizikletan; hartu eta "ya esta". Zenbat? Pezeta bi-do; pagau ta... 
- Orduan alkilerrak. Gero jentia hasiko zan poliki-oliki bizikletak erosten... 
- Alkilerrak. Gero beste alkiler bat egon zan, bi, bi egon zien. Neure lehengusu batek be jarri euen alkiler bat, eta gero, bizikletak oso karuak zian, eta gero ekin zien Orbea eta "La Beistegi" eta bestia eta bestia, eta etorri zan puxkat merkaua merketzera gehixau, eta gero bai, bueno! Gero edozeiñek euken bizikletak. Gure etxien be bi euzen. Arrebandako bizikleta bat eta bestie neuretako. 
- Gaiñera diferentiak izaten zien neskiana eta mutillana? 
- Bai. Batek euken barrie hola goixan, eta bestiek euken hola. 
- Neskenak ez zeban eukitzen... 
- Manillarra bai goittik, bestiek behetik, bestiek goittik. 
- Baiña atzeko erroberetan... 
- Holako zera, kordoi batzukin, mailla bat eindda moduan. 
- Ez dakit, "guardafaldas" edo. 
- Guardafal... bai, bai, hoixe. Mailla bat moduan eitten zan. 
Neguan musika eta dantza merkatu plazan
Goikolea Zabala, Esther
-Eta gero, oiñ Sebero Altube dauen lekuan euen berdura-lazia, eta neguen han ipintten zan dantzia. 
Berdura-estuek eta danak ipintten zien eskiña baten, eta han euzen aulkixek eta hori danak, eta joten auen Bitoriak, Bitoriak joten auen horrek tanborrok egoten dienak, baterixia. Hiru ero lau. Eusebio Gomez zan beste... , eztakit tronpetie edo zer joten auen. Ha bai, ha zan... , baile zerraua zan ha! Baile zerraue. Eta gero ba izena be ipiñi biher jakon baile zerrauei. Eta bakitzu zer izen ipinitta euken? El Verdury. Verdury Dance (Dantz) zan. Eta al Verdury faten gitzen neguen, berdura-lazara dantzan. Behien egoten zan arrain-saiñe ta; goixen berdurie egoten zan, han be zeozen usaiñe egongo zan, baiña bueno. Abrigo eta guzti hantxe dantzan. 
Lehen autobusak herriz herri
Gorroño Arregi, Esteban; Zuazabeitia Herrasti, Duni
-D: Eta Zarautzen jatxi bihe zan ha, eta klaro, autobusa geratu zan autopistan Zarauz pare-arien. Eta "A ver los de Zarauz". Neskioi zutittu zan eta han ez euen estaziñoik eta ezebez. Halako tunel bat, eta zubitxo bat eta haretxen onduen zan. Eta esan utsen: "Y donde esta pues, donde tengo que...? " [...]. Ha Gasteiztik etorren. "Pues mire, pase por debajo de ese puente... " Ez dakit zela esan otsan be, "... y eso es Zarauz". Nun ikusten auen? Baiña maletak, tremendako maletiaz auen, ha etorren hillabeten bat pasetan edo gure dana. Eta han geratu zan neskioi. Eta autobuseko danak, ez dau deretxorik. Horrek neskiorrek ze [ein bihe dau] bakar-akarrik... Eta herrixa, oin ia etxiak autopistaraiño eindda dauz, baiña oin urtetxo batzuk badie. 
- E: Autobusen orduak gutxi gorabehera ipinitta dare eta holakuetan taxi bat edo beste bat holako okasiñueterako... 
D: Ba ez dau ezebe. Ez dau ezebe. Lehenao faten zan Eskoritzatik zazpi t´erdietan urtenda faten zan Donostiara, ha herri barrutik faten zan, baiña gaur ezin zeinke fan. Zarautzera fan bihar dozu, edo Oriora edo Usurbilera edo Zumaiara, lelengo Donostiaraiño fan biha zara eta gero etorri ein biha zara atzera honuntza. Hori probintzia barruan eitteko ez da bape... 
- E: [...] harutza fan eta honuntza gero etorteko barriro pagau ein bihar [...] 
- D: Eta gero atzera bueltarako igual, gauza bat da pagetia, baiña beste bat [...] dozun denporia. Egun baten fanda etorri ezin zeinke ein autobusetan Donostiatik, edo Zarauztik edo. Ez dau beste bideik. Hori oso txarto dau. 
Gaur egungo autobusen inguruko iritzia
Gorroño Arregi, Esteban; Zuazabeitia Herrasti, Duni
-D: Eta beste gauza bat dauena autobusetan, xeiretan urteten dau doiena Gasteizera Donostian, ezta? Atsaldeko xeiretan. Eta hori Atxabaletatik pasetan da; baiña oin zortzi t´erdietan edo, ez dakit zortziretan edo noiz dan, eta Arrasaten bakarrik geraketan da. Zu Arrasaten geraketan zara. Behin pasau jakun, eurixa Arrasaten [...] gintzenerako, taxirik ez auen, Eibartik datorrena ez dakit pasauta auen edo ze pasau zan. Hori badie... , bastante denpora. 
- E: Konbinaziño barik. 
- D: Ez dau konbinaziñoik. Ordubetien edo egon bihar gintzen bertan. Eibarren zortzi t´erdietan edo ez dakit noix urteten zan. Euri zaparrara izugarrixa, "aunque sea" goazen taxis bat hartzen. Fan gintzen San Franziskoko eleixara, han egoten die taxisok, lehen behintzat, oin ez dakit egoten dien. Taxi bat be ez auen, danak fanda euzen norabaittera. [Han egonda] ez dakit zenbat denporan, halakon baten etorri zan, etorri gintzen Atxabaletara. 
Probintzia barruan egoteko, e, Madrillera fatia izen bazan, baiña ein bihar dozu trasbordo eta gauzatan... Eta gero eguakotxetan be zortzirak eta laurdenetan, ha Eskoriatzaraiño doie, baiña aste guztien ez. Eta guk esan askotan Donostian komentarixotan billetiek emuten daben lekuan, aber zegaittik egon ezkero... jenteik ez badao Atxabaletarako, bueno, geratu deilla Arrasaten, baiña egon ezkero baten batzuk Atxabaletaraiño datozenak, aber zelan ez daben jarraiketan [...] Hori udaletxeko gorabeheria dala eta udaletxien kejetako. Hiru bider esan oskuen. 
Geuri eta beste batzui be bai. "Eso en el ayuntamiento teneis que hacer algo, es cosa del ayuntamiento". 
Aspalditxoko kontue da, e. Gu ez goiez aiuntamenture, astero fan biher bada, bien, baiña noizipehiñien fateko ez goiez [...]. Eske ez dau deretxorik hortarako. [...] Atsaldeko xeirak Donostian segiduan etorten jatzu, hala be udan, eta gura bozu herriraiño etorri, hantxe etorri bihar zara. 
Lehen autobusak herriz herri
Gorroño Arregi, Esteban; Zuazabeitia Herrasti, Duni
-E: Trenak gauza bat eukitten juen bastante ona: ordue eukitten juen ifinitta, lehenau nekez etorten zuan, beti, e [...] Sartu Donostian eta Atxabaletara aillegetan hiru ordu eta piku. Hori ondo etorrela. Trenien. 
- D: Autobusetan be bai, hori Eskoritzakuoi hiru ordu bat lehenagokuetan behintzat kontau bihe zan, baiña etxeraiño sartzen zan. Baiña hori kendu euen, ez zala.... zela esaten da? Hori, ez zala rentablia, kendu euen eta kitto. Baiña orduen jentia herri guztietakue faten zan, luzie izango zan, hiru ordu pasauko zien, baiña seguru [zauen] , herrira fan zeinkien orduan, oin ezin zeinkie fan. 
Aretxabaletako lagun batekin ikasi zuen josten. Lagun horren negozioak
Elizburu Bilbao, Leandra
-Nun ikasi zendun josten? 
- Ba hantxe, esan doten lekuen zer bat, nere madrinie fan zan zeera, ezkondu nintzenien madrinie izen zan etxien ikesi neuen, bai. Arangoiti esaten utsena. 
- Aretxabaletakua zan bera? 
- Bai. Atxabaletakue zan bera. Eta haintxe ikesi nauen josten. 
- Lagunak erakutsi zotsun orduan? 
- Bai, lagunek. Gero madrinie be haxe ekarri nauen. Oinddio tratatzen dou. Gero zapaterixie euken. Cuatro Viento, Mondraueko Cuatro Vientokua zan. Hamazortzi zien Cuatro Vienton. 
- Entzunda daukat hori. 
- Eta hamaikagarrena hamaika bihetzekin jaixo ei zan. Eta hangotxie zeukan gizona, eta gero zapaterixia zeuken, eta oinddio be zapaterixie ez dakit ez dakan. 
Karburo bila Elorriora alokatutako bizikletaz
Elizburu Bilbao, Leandra
-Umetan basarrixan ura eta argixa bazekazuen? 
- Ez, argirik ez. Argixe esan detsut ba, oin berrogeta hamabost urte edo; oin berrogeta hamabost urte sartu zan argixe etxera. Zerakin, karburuakin. Karburue bakitzu zer dan? 
- Bai, entzunda dakat. 
- Kandille barik karburua. Eta zerien, bizikletan ikesi neuen hor zerien hartu eta alkilatzen geuen Santa Ageran eta zeera, fan nintzen Elorrixora karburotan. Karburue Elorrixon eta ha zeeko aldatza pasau, hori zereko hori, Kanpazarko aldapia gora ta behera pasau eta... 
- Bizikletan, e? 
- Bai, bixetan gora ta behera, ta zeera, Atxabaletara. Eta hartu karburua ta Etxezurire. Handik hiru ordu lauren edo daoz gure baserrira. Ta orduen lokatzie edarra. Eta bizikletan ikesteko orma ezkiña bat jo neuen eta orduentxe ikesi. 
(Barreak). 
- Ibilixan ikasi zenduen, ezta? 
- Bai, ibilixen. Zerien, lapurretan. Lapurretan lantzien behin, josten zerien nebillela, josten edo zerien nebillela hartu te, zerien Santa Agedan hartu bizikletoi te ibilli zer bat eiñ eta ikesi; eta orma ezkiñie jo nauen batzuetan eta hurrengo be atzera fan eta ikesi. Eta bueno. 
- Alkilau eitten zenduen bizikletia? 
- Honbre! , ez euen bestela, alkilau! Alkilau zerien, Santa Agedan eta Elorrixora karburutan eta zeetan. Haik aldapak gora ta behera pasau in biha daue, e! 
- Ggorra zu. 
- Bai, orduen. Oin belaunok eskasak bajaukanat be, orduan, e. 
- Aldapa dezentia dao. 
- Orduan argixa... , lelengo karburuakin-ta ibiltzen zinaten? 
- Bai, karburuakin-ta. Petrolioik ez dogu, karburua gehixen erabiltzen gauen. Eta kandelie barik karburua gehixen. 
Argixa orduentxe, ointxe berrogeta hamabost urte. 
Argindarra
Elizburu Bilbao, Leandra
-Eta ura? Urik bazeukazuen? 
- Ura bageunken. Etxie baiño berao, beratxuao. ura ona. baiña etxie baiño beherao eta bonbiekin etara bihar. Eta oiñ Urkulukue dauke, oin Urkulukue dauke nahikua. Handik ekartzen daue ta. Ardixendako-a asko biher, e. ardixendako ta eurendako, euren gauzak eitteko asko biher. Orduen ardixek be gutxiao jauken, eta behixek be bai, ta danak. orduen gure sasoien. 
Aretxabaletako bainuetxea
Urreta Zubia, Miren Gaztelu
-Baiña baiñuetxe zaharrakin-a, baiñuetxiakin-a, hori akordetan naz. Oso ondo gaiñera. Bai. Esan dotsut amamakin beti ibiltzen nintzela harutza ta honuntza. Eta hementxe tabernan behien dao argazki bat, eta oinddio Txaro ahiztiai esan nutsan "ikusi dozu argazkixa" ta bai. "Akordetan zara? " "Bai, oso ondo gaiñera. " Atetik begiraketan gauen eta ikusten gauen kortiñak, kortiñak ez, kortiñoiak goittik behera, holan raso koloria, holako larrosa kolorekuakin holan goittik behera holan zerak. Eta atien ifinitta, zelan da, lista de precios edo gura dana, ate kontran ifinitta: "Cafe tanto, el te tanto", han ifinitta erderaz holan zelan euen ate kontrara zelan euen txintxilizka. 
Oso ondo. Ez naz ba akordauko. Bueno! Bai horixe, bai, bai, bai, eta aurrekaldien zelan euken. Oinddio hori atzo arte egon da ta. Bueno! Noiz arte egon da ba hori? Eta uretsa zelan euen han barruen. Dana. Bai-ai-ai. Hara joaten gintzen ikusten. Bueno, dana auen goittik behera jausten baiña. Hori noiz arte egongo zan ba? Nire ama josten, joskiña zan, joskiña, eta josten juaten zan baiñuetxera ura denporan, osea, etorten zienien bañistak, berak esaten auen morduan. Bañistak etorten zienien Madrilletik eta holan, ba josten juaten zan baiñuetxera. Ez da hain, e... Noiz arte egongo zan ba hori? Neskatillak hoixe juaten gintzenien ikustera baiñuetxia. Bueno! "Ya lo Kreo! " Oso politta zan gaiñera, euken sarrera bat holako... , zumarrak die "olmos"? , bai, ezta? Zumarrak, olmos, baiña izugarrizkuak, haundixak, holan paseo haundi bat eta ingurua ta oso politta zan. Oso-so politta. 
- Jentia kanpotik etortzen zan? 
- Klaro. Zegaittik uste dozu ba daukala izena hak goixak Puertasol, Madrid Txikito? Hortitxik dator! Jentia etorten zan Madrilletik eta urak hartzen eta etorten zien baiñuetxera beranietan edo gura dana, eta ha goixa, oiñ Ibarra edo gura dana, baiña, lehen be halan izengo zan baiña, Puerta Sol izena, guk oin be Portasol deiketan dotsagu, e. Hak Portasol izena eta Atxabaletari esaten jakon Madrid Txikito. Horretxegaittik, baiñuetxera etorten zien bañistagaittik. 
Baiña esaten dotsut, gure ama zera eta nire tio barberua zela zan ba barbero moruen juaten zan-a, bai, bai. 
Auzoak berdin jarraitzen zuen; industriaren hasiera
Zubizarreta Lasagabaster, Xabier
-Karo, auzuen eboluziño haundirik garai haretan etzan egon, nik uste. Orduen bizimodue nahiko oiñarrittute euen eta zan ba urte guztiko ziklo hori eitten zan, basarrixetan bereziki ba basarrixek berak eraitten auen eta nik uste dot sasoi bakotxaien eitten ziela beti gauza berdintsuek eta. Geruao ia hasi zan aldaketa oso bapatien. 
- Eta zu zeu nolabaitt Atxabaletara itzuli zinanetik, lelengo hamar-amabost urtietan zein aldaketa daukazu gehixen goguan. 
- Bueno, aldaketa alderdi fisikotik esan daigun ondio sasoi horretan etzan egon hemen aldaketa haundirik. Ze esangotsut, igual fubol-anpo barrixa in zala edo holako gauzan batzuk. 
- Izango zan fabrikak eta hasten zien zera, ezta? 
- Bai, bueno, fabrikak, Atxabaletan, Copreci hasiko zan. Enaz akordetan ze urtetan ondio. Copreci ondio oso txikiñe izengo zan. 
- Hona etorri ziñanien bape koperatibarik baeuen? 
- Bai, ordurako ia hasitta eozen. Bai. Ulgor, Ulgor eta Arrasate. Ulgor eta Arrasate izengo zien ordurako indde euzenak. 
- Eta beste ze industria euen bertakua? 
- Bueno, Atxabaletan euzen ba Beroana, Zubianekue, Beroanien aluminiue eitten auen lana, gero Zubianien giltzak, gero Iturben fundiziñue, gero hemen honek Agirretarrak be baeukien beste fundiziño txiki bat herrixen bertan barruen. Bueno, gero hola taller txiki-xikitxuek ba, famelixako taillertxuek eta baeuzen ezta, baiña. 
- Aittatu dittuzun fabrika horreik jarraiketan daue ala ia eztia...? 
- Ba Zubiena ointxe uste dot fan dan astien edo hamabost egun dala edo ia definitiboki itxi eiñ da, uste dot. 
Hogetamaika langille ointxe uste dot langabeziara fan diela, bai. 
- ERE baaten bidez edo? 
- Ez, ez, itxi ein dala lantegixa. Eztakit exaktamente ze formula erabilli dauen baiña uste dot itxi ein da. Bueno, hori saldute euen, parte haundi bat behintzet saldute euen beste kanpoko enpresa bati. 
- Hori da Azbe? 
- Azbe, bai. Bueno, guk Zubiena. Gero Beroa aspaldi itxi zan, oiñ hor ikastolie dagon lekuan. Hor egon zan beste fabrika hori Beroana. Da taillerrik haundixenak Atxabaletan... , a, bueno, gero Tubosekua be bai, Tubos han behien. 
Hori Zerrajerako, Zerrajerien zera zan. Zerrajerien hasera. 
- Hondarrak? 
- Ez, aldrebes, Zerrajerien hasierie. Hasierako zerrajerie izen zan Union Cerrajera. Horrek bildu ein zien bi edo hiru lanegi, eta bat zan hori, Tubos, Tubos Reunidos uste dot zala. Taillertxo bat dezentie, dezente haundixe zan, eta gero horrek be jarraitu euen lanien, baiña gero Zerrajerie fundau zan Arrasaten hortik hasitta. Hortik eta Bergarako Bergarajauregi, Bergarajauregitarrak eta. Bi edo hiru tailler bildu zien eta horreik eiñ auen Union Cerrajera de Mondragon. 
- Tubos Reunidos itxita dago? 
- Bai, oiñ nik uste dot hor eztauela aktibidadeik. 
Auto gutxi lehen, errepideetan
Zubizarreta Lasagabaster, Xabier
-Gero etxera etorteko emun ustien dirue, billetie Bittorixaraiño pagau ustien, eta Bitorixatik etxera etorteko emun ustien, hogetabost pezeta uste dot ziela. Hogetabost pezeta uste dot emun ustiela, dana itteko uste dot izengo zala orduan. Eta ez dakit dirue galdu ein naban edo lapurtu ein ustien trenien edo hola, eta aillegau nitzen Bittorixara eta aiba! , dirurik ez. Eta Atxabaletako norbaitt ikusi nauen han autobusen geltokixan edo ta haretxek autobuse pagau usten eta etxeraiño etorri nitzen. 
- Auto stopik eta ez zan oindio egingo. 
- Ya-a, keba, ondio ez euan ohituraik auto stop eitteko. Bueno, automobillek be banakia orduen, banakia. Guk, pentsaizu, Sorbonan gebitzela, ba orduen ya neuken hamar urte, beratzi-amar urte, fubolien eitten gauen Errotabarriko kamiñuen errebueltan. Errotabarri, bat bertakua zan eta baloia berak eukitte eban han eta, eurok oso futbolzaliek zien familixa dana ta, baloia eukitten eban eta. Errebueltie hola, kamiñue, eta kamiñuen jersiakin porterixak eiñ eta kamiñuen bertan fubolien ibiltten gitzen. Eta, klaro, pasatzen zien Vergaresie, Idarreta zan orduen Vergaresie, Bergarako Altos Hornosera iketz-arriuan ibiltten zan Garitano, eta beste holakotxe kotxe galduren bat noxian behin pasauko zan. Bagekixen noiz etorri bihar zien automoillek. Eta entzun be eitten gittuen urriñetik. Baten bat etortzen zanien jersiok apartau, kamioia pasetan ikusi eta buelta. 
- Eta ala! , fubolera atzera. 
- Auzuen euen, Koruetan, gu azatzakuak eta aurrerago Korueta, eta Koruetan euen letxero Patxi, haak euken Forrotxo edo deiketan zan kotxetxo bat euken eta gero beste erdi autbus moduko traste bat erosi euen, eta ahrek eiten euen esniek ekarri, inguruko baserrittar askok emute utsien esnie berari; bueno, berari tte Etxazluzekuai be bai, Etxaluzekue ibilli zan astuaz esniek ekarten holako karrotxo bateaz eta astuaz. Gero harek itxi utsanien Patxik jarraittu auen; Patxi aurretik be bai baiña harek bueltan kalera etorten zan jentie errekauek eitten, bueltan gorutze jasoten euen bere autoboillien. Baiña akordetan naz ni ume txikiñek gitzela Patxi pasetan zanien kaletik bueltan, gu takarraran faten gitzen kamiño ondora automoillek botaten euen usaiña hartzen, gasoliña usaiña. 
Zegatik? 
- Ba nobedadia. Baakiz. Orduen bizi giñen bedar artian baiña. Ha gasoliniak botaten auen usaiña. (Barreak) Zelako gauzak. 
- Kotxian keiai usaiñ eittera, e. 
- Seguruenik keia botako auen, klaro. Baiña ha guretako zan nobedade bat
Lasagabaster dendak
Lasagabaster Billar, Jesusa
- Eta hango eskolak akabo ziranien, gero zer? 
- Gero kitto, gero etxera, gero etxera ya. Gero baserrixen. 
- Zu betik bizi izan zara baserrixen? 
- Bai. 
- Zenbat urte arte? 
- Ba hogeta hamasei inguru arte kasik, bueno, apur bat lehenau ibili nitzen, nik, eske guk, ahizta danak dendan ibili gare, danok e? Nere ahiztarik zaharrena zela ezkondu zan Lasagabasterrenera, hau Lasagabaster dendia, denda honetara, eta honeik bizi ziren... 
- Esan dozu denda hori hasi zala Atxabaletan. 
- Horreik bizi ziren Atxabaletan, orduen bizi ziren Atxabaletan, eta Atxabaletan eukien komestiblie eta gaiñera eukien tela dendie, horreik bixok eukien. Eta gero hartu euen gero zerekue, zela esaten otsien hari dendiari? Han Erdiko kalien bertan euen beste denda bat, oin ez naz akordetan, zapaterixia eta eukena, zapaterixa eukien fabrikan zapatak edo zeozer itten zittuen. Zela esaten otsien horri dendiorri, bueno, lokala zan ezta? Ta eurak zarrau in euen hori, ta gero hori hartu auen koiñatuek ta ifiñi auen hor erropa gauzie gehixago ifiñi auen. 
- Baiña bestia gordeta? 
- Bai, bestie komestiblie eta dana, eta gero ifini euen hor eta hor in zittuen bastante urte, zeatik gero etorri ziren hortik Mondrauera etorri ziren, bizitten ya Mondrauera. Lobie eta nere koiñatue; nere ahiztie hil in zan, hogeta hamazortzi, hogeta hamazazpikin hil zan nere ahiztie. Eta euken ba bi seme eta alaba bat, alabia artien gaztetxue zan, geixotu eta hil in zan. Eta gero etorri ziren Mondrauera bizitten etorri ziren. Etxie erosi euen hemen eta Erdiko Kalien, 'Txikixena' esaten otsien denda bat, euen orduen libre, eta hartu auen ha lokala Erdiko Kalien. Eta gero hortik pasau ziren oin dendie dauen lekure; badakitzu nun dauen oin Lasagabaster? 
- Bai uste dot. 
- Bueno ba, azkeneko hori hartu auen. Atxabaltakue egon zan bastante denporan Mondrauekue eguela be bai, e? Atxabaltakue be egon zan. Eta gero Mondrauekuaz be segidu, bixakin batera be segidu auen denpora askuen. 
Baiña gero azkenera, oin dana daukie kale baten, Erdiko Kalekua be saldu in euen eta bestie... haundie, oin dauke hori haundixori, eta hori haundixori bakarrik ez, aurrekaldien beste denda bat dau, muebliak eta dauzena, eta gero beste bat dau, "Moda Joven" edo honutzau. Hor kale hortan hiru lokal daz eurenak oin. Azkenien etorri ziren horra. 
Aldaketak Argentinatik bueltan
Lasagabaster Billar, Jesusa
- Baiña mariau be itten zara leku batzutan, e? "En el estrecho de Gibraltar", "el estrecho de Gibraltar" bastante txarra da. 
- Baiña nundik fan ziñan ba? 
- Barzelonatik. 
- Zeatik ez ba Bilbotik? Ez euen linearik orduan? 
- Nere anaiak bai Bilbotik, baiña niretako ez auen, ez. Ni Barzelonatik fan nitzen. 
- Hemendik Barzelonara trenez, eta han barkua hartu. 
- Ez, kioñatuak eruen nindduan, koiñatue ta ahiztie ta lobak-ta. 
- Famelixa dana, ezta? 
- Abentura, abentura. 
- Ez dau geixki, hamaika urte gero, denpora alditxua da, e? 
- Bai, bai, nehikue. Nik hango kontuek... 
- Zeatik erabagi zeben bueltaittia? 
- Ikusten nauen han ez euela ta, gero han anaiek be esaten nosten, "hobeto dozu fatia" ta animau in nindduan berak be ta. Bestie be hil in zan aurretik eta anaiek esaten nosten "hobeto dozu... " berak ikusten auen neretzako hemen hobeto zala ta, horreatik etorri nitzan. 
- Hona etorri ziñanian aldaketa haundixa... 
- Hemen izugarrixa topau nauen. Kotxie sobretodo. Bueno, baserri bat auen hor Azatzan, zazpi kotxe euzen. 
- Ordurako? 
- Ordurako, zazpi kotxe, eta sarrittan esaten auen, aittak igual kalera bajetako kotxie falta. Klaro, zan baserrixen han goi-oixen, han presie badakitzu zela dauen, ezta? 
- Bai, pozua, bai. 
- Eta Larriño aldera dauen etxe bat, han goixen, este Zuatzu Bizkar esaten dotse, ta klaro, nik hainbeste kotxe alde guztietan, esan nauen, gehixen horretxek. 
- Zu fan ziñanian bakarrik be ez, ezta? Orduentxe hasten. 
- Keba, orduentxe, klaro, eta hori eurek kotxie ta baserrixera kotxie ta; hemen kalien ba bai, ordurako lobak eta baukien kotxie, klaro, etorri nitzanerako. 
- Bai, neure aittak be zu hara fan ziñanien zan hirurogeta laua, hirua edo laua, nik bost urte nittuala, nere aittak ondiok motorra euken. 
- Klaro, motorra. Ni akordetan naz Errenterixako koiñatue, aserraderue euken, eta nere ahiztie horregatik Errenterixan bizi zan, hara faten nitzen ni oin, betik bera zaintzen, eta motorraz ibiltten zan. Ni etorritta nau motorrien Errenterixatik hona be, e? Errenterixatik berakin motorrien jarritte. 
"Txomin Alanbrero" argi kobratzailea
Urteaga Arregi, Pedro
- Eskola denporan ze jolas klase-a itten zittuein? 
- Ba, jolasak holako ze haundirik ez, orduen mutiko txikiñak gitzanien... 
- Baiña pote-oteka-do... 
- Bai, holako zerak bai, eta txirikilletan garizuman eta holako zelebrekerixa batzuk. 
- Zuek be txirikilletan garizuman itten zeuein e? 
- Bai, zuek be bai hala? 
- Nik neuk ez dot sekula ezagutu jolas hori, baiña Oñatin be batzuk esan dostai txirikilla zala garizumako jolasa. 
- Bai, garizumako jokua izaten zan. 
- Eta txirikilletan, gero pote-oteka eta itten zeuin? 
- Ez, tope-ope bai holako... ez naz akordatan holako zerik. Pelotan eta halako zeretan ibiltten gintzan, zeozertan, elizpeien. Eta hemen kalien frontoien zerien. 
- Eta fubulian ta bape be? 
- Orduen fubulerako ze haundirik ez euen artien hemen, hemengo ze... bai, batzuk itten euen orduen be fubolien, baiña gu baserrittarrok ez geuken kostunbrerik, hemen kalekuak bai, gero akordatan naz ni. 
- Zuek arginddarra, zu mutikua ziñanian arginddarra baeuen etxien? 
- Bai, baiña argi gutxi itten ebena, zeatik... 
- Epurtargixen antzeko zerbait. 
- Bai, epurtargixen antzekua. Olatetik euen linea bat ifiñitta hona, zera, ta hor ipurtargixa lakotxia argixori. Gero hemen Bolibartik edo atzera beste zer bat ifiñi euen eta orduan zerbait gehitxuau. 
- Leheningo nundik eki zeuein? 
- Leheningokua Olatekua izango zan, zeatik... 
- Oñatitik ekarten zeuen? 
- Oñatitik... 
- Zerrajeratik. 
- Zerrajeratik, ze hemen ibiltten zan "Txomin Alanbrero" kobretan etxerik etxe. 
- Txomin Alanbrero? 
- Bai. 
- Hori zan elektrezistia? 
- Elektrezistia, kobretan, kontadoriei begiketan. Papeltxua in eta zerien, etorri eta kontadoriei begitu ta hainbeste kobrau zeori ta... hori ibiltten zan. 
- Halako argi gutxi eukitta eta kontadoria eta dana zeukatsuein? 
- Kontadoria eta danak, honbre! Hori debalde sekula ez da hemen ezer egon e? 
Aramaioko "Tuberoa"
Urteaga Arregi, Pedro
- Eta etxe barruen ura? 
- Bai, etxe barruen ura, bueno, akordaten naiz etxe barruan gurien betik egonda ura, han goittik ifiñitta, onddiok deposittua han dau. 
- A, teillatuko urakin... 
- Ez, itturri batetik goittik. Geure esparruan urtenda, urteten dau itturri batek eta hango ura euen etxien. Baiña euken troskie, han bidien pasaten zan holako zerien baten ta akordatan naz goiko deposittotik behera zera euen, tubo hola estu samarrakin ifinitta eta troskiakin zarrau, gu mutikuak gintzala. 
- Metala? 
- Metala ez, bestie, troskie da beste... 
- Zikiña? 
- Holako, oin be Ugastegin han troskie esaten jakona badago, holakotxe maillak egoten dira zertuta, egindda, zerien. 
Izaten da hori gauze zer bat, harrixe be ez, baiña harrixen moduen gogor samarra, ta hori troskie da, bueno, hori, rarue ez jakittia zuek, troskie. Tubuak zarrau itten zittuen, enkanbio plomun ez zan pegetan, baiña beste tubuetan be pegeu. Zementozko tubuak ziren honeik, eta... 
- Uralitazko lehengo tubo zaharrak, ezta? 
- Porlanezko tubuak ziren hareik zerak, ta hareik zulua be holakua eukein ta hari zulua zerrau in jakon, eta gero gu mutikuak gintzala Aramaixoko "tuberua" edo esaten otsen, Aramaixotik etorritta, holako zabalerako tubuak sartu zittuen zerien, eta hareikin ya bastante, haundixak ziren eta zerretako hareik, dana zerretako urte asko biher. Baiña gero ha troskie bidien euen harri zerien, goittik behera errekatxo moduen etorten euen hori. Berak urteten euen lekuen ez euken, ta gero goittik hartu euen ta gero troskiori eliminau zan. 
- Hori zer da, urak berak erueten dauen zerbait? 
- Bai, urak berak eukitten dau, Ugastegin be badau hori, Ugastegin han Ugastegittik [...] aldera gatozela, troskie esaten jako hari, troska, eta han gure errekan bertan jausten dan lekuan zerien, bertako harrixen, haitxen gaiñien, holakotxe maillie egindda dauko urek. 
- Guk metalakin Arantzazun... 
- Metala, metal ure, baiña metal ure, ha bigunagua eta zeragua da baiña bestie gogor-ogor egitten da, ha [...] masie letxe pegetan da hori, troskiori. 
- Nik Lurgorrittan aldatuta dakot tubuak ziharo zarrauta metalakin, e? Gorri-orri. 
- Bai, hori gorrixa da, baiña bestia ez da gorrixa, bestia zela esango dotsut nik, honen kolore antzekue edo, honako ze bat, honetxen kolore antzekue. Bai, hori da, eta holakotxe maillak egitten dira goittik behera. Ugastegira faten bazara Juaneri esaiozu troskie nun dauen, fan eta harek erakutsiko dotsu, Juaneri, Juane Urkiari. 
- (... ) 
Bederatzi baserri urpean
Urteaga Arregi, Pedro
- Neri Udalako baserritar batek esaten nostan eurak itten eueilla, errotak itxitta egon ziranian, itten eueila astua kargau, zorruok ifiñi astuan, hiru-au baserrittar alkartu eta faten zirela gabaz Aramaixoko ez dakit zein errotara... 
- A bai. Hori Koruetan be askotan egoten zan, Koruetan Urkulun joten zan ordun, hori pantanuori dauen lekuen azkenengo etxia behien. Errotia famosua euen. Sasue baten Koruetan hiru errota egonda egozen; hori zan Urkulu, bestia Errota Zahar ta bestie urbaltza urteten dauen lekuen, Goiko Errota. Baiña Errota Zahar han euen ondiok, Mendikurtzakua zan ha etxia be ta hango zerak, oingo etxia egindda dauen lekuen onduen, han dau orduko errota harrixak, holakotxe harritzarrak. Baiña gero... 
- Errota etxia bera, jausitta ya? 
- Jausittak ez, urak hartu auen azpixen. 
- Urak tapauta. 
- Hor etxe pillue desapareziu zan e? Hasi han, Mendikurtzakua guria be bai, eta hasi Errota Zahar hori esan doten hori, Mendikurtzakua bi, Dixatz hiru, Ziondo bixak bost, Uzar bixak zazpi, Barrutikua zortzi, eta hor Barrenkuan beratzi baserri ezkutau ziran. 
- Urpeian. 
- Bai, bota edo kendu, bai. 
Tren zaharrean ibiltzen zen
Azkarretazabal Bengoa, Pilar
-Trena noiz kendu zeben akordatzen zara? 
- Hoixe ez noiz kendu auen, Don Anjel euela zan da. 
- Zu jaixo ziñanian trena zeuan hemen, ez? 
- Trena bai, bai, trena auen. Trena hori, horrena, ikatzakin-a eztakitzu eitten auena? Horretxek, baiña trena baauen. 
Semea: Elektrikua ez? 
- Gero ifini auen. 
- Eta noraiño faten zan hori trena? 
- Betik Bittorixara, guk eukitten gauen Bittorixa ta Malzagara. Hor ibiltten zan trenoi. Gero Mekolalden be egoten zan, Mekolalden be trasbordua egoten zan. 
- Hori nun dao? 
- Mekolalde? 
Semea: Bergako auzo bat Mekolalde. Bergatik pasetan dozu da Plaentxiara aillegau baiño lenau han dago auzo bat, Mekoladen itten zan trasbordua, da handik joaten zan Zumarragara. Handik hartu, Antzuola igo eta Zumarragara. 
- Naparrua alderutz ero emuten auen, ha Mekolalde zan. 
Semea:Trasborduak euzen bi lekutan, Mekolalden eta Maltzagan. 
- Eta erabiltzen zenduan trena? 
- Guk trena bai. Gu faten gitzen Donostiara. Donostiara ez, Donostiara ya hamazazpi-emezortzi urte arte enintzen joan. Baiña horra Bittorixara bai. Bitorixan be tio geukun da orduan tiua nun eukun ba hara faten gintzen. 
- Askotan? 
- Asko bez baiña... , oye (diruaren keinua). 
- Karua zan? 
- Karua ba, ez aauen orduen dirurik eta! Han bai; oin urtero-rtero Debara bai. Da amak erueten gauen. Amak eta bezina batzuk eta holan. 
Debara trenez
Azkarretazabal Bengoa, Pilar
-Baiña interbentoria etorten zanien ikusten oskun agua, agora begiraketan oskue. 
- Zela? 
- O zazpi urte gaukoun, pagau bihar gauen o ez gauen pagau bihar. Interbentoria etorten zanien egoten gintzen agua zerrauta. 
- Eta zegaittik ahora begira? 
- Abua zerrauta ba eztaixen begiratu. Amak eta etzauen hartu billeteik! 
Semea: Lenau zazpi urte (arte) ez euen pagetan billeteik. 
- Ez, ez auen pagetan. 
- Eta zeozer esaten otsuen? 
- Ba guk. Amak eta: "Ez zabaldu agua! ". Eta ez gauen zabalketan agua interbentoria etorten zanian. Eta askotan ba zela gintzen asko, famelixa haundixa gintzen gu, eta bezinak eta danak, faten gintzen Mondraueraiño oiñez trena hartzeko Debarako. 
- Zegaittik Mondrauera? 
- Ba eztakit ze auen. Orduan Debara itxuria hemendik ez euen erungo ero, handik erueten gauen. Mondrauera faten gintzen Debara fateko. Eta nire aiztia ta beste beziñak eta, klaro, asko gitzen, eta ze itten auen, banku azpixen gorde, eta ama, interbentoria etorten zanien (... ) , ama ta holan tapauta, holan gona haundixaz da; ta harek: "Ama, urtengot! " eta "Ez, ezta pasau interbentoria ta". Orduen pasetan zanien (... ) Eta egoten gintzen ba Debara fateko desietan, pentsetan gauen etxiak pe dziii! ta joan doiazela trenien goiazenien, ganaua be bai. 
- Zenbat tardatzen zeban Debara joateko? 
- Debarako? Ordu bi ero, eztakit nik zenbat ordu, ordu terdi bat ero eukiko euen debara joateko. 
Semea: Eta gero Maltzagan geldittu ein bihar zitzen. 
- Eta Maltzagan beste tren bat hartu? 
Semea: Tren bat hartu. 
- Guretako estaziñue izeten zan, eukitten daue ba gaur mutillek... 
Semea: Jolas itteko. 
- Jolas itteko ta lekua. Gu betik estaziñuan. Baiña estaziñuan betik egoten zien erdeldunak. Orduen billetie hartzeko erderaz esaten zauen. Bai. Jefia hemengo ingurukua bat ezautu gauen, egon zan apur baten Gatzakua. Gatzako bat, horko hotela dauke ba... Ha egon zan Gatzako bat. Baina bestela danak erdeldunak zien. Mozo de estacion, bestiok hori... 
Semea: Arabarrak eta asko. 
- Arabarrak baiña euskeraz ez zakixienak. 
- Orduan trena hartzeko erderaz. 
- Trena hartzeko ba klaro ba, aitta ero baten bat juan da "un billete" ero "dos billetes" ero; da hori esaten gauen, bestela ez auen. 
Botikako txakurra trenean dohainik
Azkarretazabal Bengoa, Pilar
-Eta Debara zenbat urtekin joaten ziñen? 
- Debara? Bost ero xei urte. 
- Umetan. 
- Hemen dau erretratua. Holaxe faten gintzen baiña faten gintzen hiru. Ama ta zien hiru lagunak. (Argazkiari begiratuz) Pentsaizu ze ederrak getzen, e! 
Semea: Hau da honen ama, nere amandria, eta hau da bera, neskatilla bat. Hau da. Zenbat urte eukiko auen? Ba zazpi bat o, zortzi. 
- Ze guapa. 
- Bai. Hemen daukou kuadrillia. Ez gintzen asko. Zazpi seme-laba daukot neuk pe, neuk pe zazpi daukot. Eta holaxe, Deban oso, Debara erueten gauen. Esaten euen amak: "Bueno, gura dauenak Kurtzabarrira eta eztauenak gura -Kurtzabarri Eguna hor mendixen, orduan fiestia itten zan da nausixek faten zien hara eta gu txikixok amakin horra-. Baiña agua ez gauen zabalketan, ez auen hartzen dirua, dirurik ez auen da, eztakitzu. "Ez erakutsi, ague zerrauta". Nausixak ez, ia nausitxuauak agua zabalik, baiña guk ez. 
Semea: Billetia pagau bihar izeten zan. Ez pagete arren ba... 
- Eta egon zan hemen txakur bat, botikarixuen txakur bat, beti-eti-eti sartzen zan trenien eta faten zan Malzagaraiño. Maltzagatik buelta eitten auen da gero igual batzutan Bittorixaraiño, eta gabien etortzen zan hona etxera. 
- Txakur bat? 
- Txakurra. Eta egun baten gure ama eta beste nire beste aman lagun bat joan zien Bergara eta Bergan sartu zien trenien, eta tas! , txakurrak ezautu auen; klaro, beziñuena zan, Botikakua, onduen bizi gintzen da. Ra! , eta interbentoria. "Ene! Zuen txakurra da hau? " "Ez, ez da guria, botikakua da". "Eske... " Hasi ei jaken hasarreka, egun guztie trenian dabillela. Holaxe ibiltten zan. 
- Bakarrik ibiltzen zan? 
- Bera bakarrik, atzera eta aurrera. Guk esaten gauen, gero gure ama ta etorri zien. "E, zelako argixa, zelako hori dan, e; pagau barik billetia ibilli eitten da autzera ta aurrera". 
- Jabiak bazekixen? 
- Jabiak gerora. Jefiek eta esaten otsienien ba ya txakur horri ba hori iñ otsien, baiña ibiltzen zan txakurra atzera ta aurrera. 
- Pagau barik. 
- Trena politta zan ha gure denporakua. Zegatik Mondrauera be danok trenien, zegatik orduan autobusa karuaua zan. 
Semea: Autobusa egon bez. 
- Autobusa, Eibar-itoria pasetan zan goixian da gero gabien be bai. Baiña trenien horra. 
Trenaren oroitzapen onak
Azkarretazabal Bengoa, Pilar
-Ta gaztiak billetiakin-a eitten utsen interbentoriai erakutsi billetia, eztakitzu? Interbentoria topetan kuadrillia, gazte kuadrillia Mondrauera (joan bihar eta) , ta batek atara billetia; gero pasau beste leku batera ta. Gero bestiak be bai tta. Interbentoriak honek danok jaukiek billetia. Holaxe, billete bategaz Mondrauera. 
Semea: Batek kuadrillan batek erosten auen, batek bakarrik billetia. Eta harek erosi auenak sartzen zan trenera, pika-ikia euen lekura. Pika-ikia etorten zanian kuadrillara, harek billetia eukenak trote, ra!!! , takarraran. Ze eitten auen? Pasau bagoi batetikk bestera ero holan, eta besti horrek ikusten auenian, pika-ikia haren atzian. Da joaten zan haren atzien eta harrapetan auenien, erukusten otson billetia, da ya ordurako Mondrauera aillegauta. 
- Nik trenai, bueno, nik pozik... Trena kendu auenian penia, penia hartu nauen, trenia kendu auenien. 
- Noiz kendu zeben? 
- Hori? 
- Gutxi gora behera? 
Semea: Setenta? 
- Don Angel noizkua zan? 
Semea: sesenta y tantos. 
- Orduan zu ia nagusixa ziñen? 
- Ni bai, bai. 
- Ni be trenian ibilitta nau. Neu be denpora askuan ibilitta nau. 
- Orduan gaztetan trenian ibiltzen ziñen? 
- Baiña Mondrauera ta bai, baiña askotan Mondrauera be oiñez. Ze ez auen dirurik eta. Aber, pagau in biha zan billetia ta. 
- Hemendik zenbat tardatzen da? 
Semea: Hemendik? Orduerdi bat ero. 
- Bestela gaiñera Maltzagan ibiltten gintzen trastornauta. Bilbokua zan bat eta bestie zan Donostiakua ta. Ta gehixenetan Donostiakua hartu bihar, ta hara ta bestera ta. Umiok han ibiltzen gintzen. 
- Gaztetan lagunekin be ibiltzen zinen? 
- Baitta horra. 
- Eibarrera be bai? 
- Eibarrera beti trenien. Eibarrera joaten gintzen lagunekin ez, aiztak. Eibarrera. Eta pozixao! Egoten gintzen Eibarren igual bost, hamabost egun da, hillebete ta eitten gauen. Eta eurak pe bai hemen eta gu be bai eurakin. 
- Eta komodua zan trena? 
- Pozik gaiñera. Guretako bai. Eta primeria zelako ederra! Elegantia. Puntillakin da holan ifinitta ta. Trenak primeria eukon, bat. Gu primeran ez gintzen sartzen; ezkondu nintzenien sartu nintzen Bittorixara joateko. Baiña bestela oso elegantia. Primeran gutxi egoten zien, joaten zien pues aberatsenak. Gu bestien. Eta gero beste bat merkantzia auen. Eta merkantziak eukon, eukitten auen bagoi bat. 
- Jendiandako? 
- Bueno, Bergara. Baiña merkantziak gutxi pasetan zien. Eztakit ba zenbat pasuako zien merkantziak. Gutxi. Baiña harek eukitten auen bagoi bat, bagoi bat joaten zan han. Baiña bagoien joaten gintzen, baten bategaz joan; ni joan nintzen behin bagoi merkantzian, joan nintzen Bergara aittakin, Bergako fiestak zien da. Hara danak burla eitten otsen aittai: "Merkantzien etorri leike, merkantzien? ", eta eztakit zer, holaxe. 
Semea: Bagoi bat ipintten otsien. 
Otalora Zelaiko jaia
Azkarretazabal Bengoa, Pilar
-Entzun dot zeozer Otalazelai jaia. 
- Otalazelai, bai, bai, hori oso inportantia zan guretako. 
Semea: Badakitzu nun dauen Otalazelai? 
- Eztakit. 
Semea: Otalazelai pantanora faten zanian, han zelan daukon Kaja Laboralek edifizio bat eta. 
- Otala. 
Semea: Ez zara egon sekula hor pantanuan? 
- Politta da. 
Semea: Han dauko hori, hago zelai bat hoixe zan Otalazelai. Han dau Otalako jefia. Otala zan Atxabaletako jauntxo bat. 
- Hor zer egoten zan? 
- Hor egoten zan, ba joaten gintzen afai-erixendiaz. Amak, anai-rreba danok, aitta be bai. 
- Ze eruaten zan, zapata-ajan ero? 
- Bai. Hori zapata-ajia eukenak "articulo de lujo" zan. Hori como un frigorifico zan. 
- Zelan eruaten zan ba? 
- Ba hori, kazuela baten. Kazuelan sartu ta zakuren baten ero nunbaitten. Oingo moruen plastikoik pe ez auen, e. 
Ezebez orduen. Baiña ederto pasau bai, hango filarmonikia ta. Eta gero afai ederra, afai-erixendia itten gauen guk. 
Bazkaixaz gutxi joaten zien. Aiuntamentua orduan egoten zan. Gero gu afai merixendiaz danok hantxe. Aittan erretratua hor daukotzu, Otalazelain? 
Semea: Eztakitt. 
- Ardau trague eitten zelan dauen. Eta oso ederto egoten gintzen. Otalazelaiko fiestia ederra. Eta hara joateko batia. 
Batia deiketan jakon orduan, soiñekua, estreiñetan gauen hara joateko. 
- Soiñeko barrixa? 
- Soiñeko barrixa, batia (... ) ha hori eitten zan. 
- Eta gero han zer zeuan, musikia? 
- Filarmonikia. Hantxe. Gora ta bera dantzan hantxe ibiltten gintzen ederto. 
- Hamabost urtekin? Hemezortzi? 
- Bueno! Gu txiki-xikittatik joaten gintzen Otalazelaira. Aittaz da amaz hara. 
- Oiñez, ezta? 
- Oiñez! Orduen ez euen! Automoill bat ero pasetan bazan Atxabaletarra. (... ) Beste bat dau ederto danokin kuadrillan dauena. Eztauketzu hor? Lenaukuen bat etorri jakun erretratue gure euela ta. 
(... ) 
- Eztakizu ze ederto pasetan zan. Neuk pe daukot bat Eibarkuaz, Merzedesegaz hortxe dauz. Ekarri hona. Eibarkuak pe beti. Eta gu bizi gintzen han... 
Urtegi, zubi eta bainu etxe
Azkarretazabal Bengoa, Pilar
-Orduan inportantia izan zan eittia pantanua? 
- Bai, bai, ni neuretako bai. Orduan be batzuk esaten auen, eztakitzu? , egon zien kontra ta bai eta bestiek be bai, baiña ni neuretako bai. Behintzat ura bauku. 
- Herriko jentiak egin zeban edo? 
- Ez. 
- Kanpokuak? 
Semea: Egon zien, baiña kanpokuak, enpresa kanpokua ta injeneruak eta kanpokuak. Hemengo batzuk egon zien ba parua egon moruen han lanien baiña ez jente asko. 
- Errekak pasatzeko zubixak bazeuazen len? 
- Hemen? Hemen zubixa ederra euen, zubixa, han zubi bat. Han zubixan amorraiñak pesketan-a, harrapetan-a ibiltten zien. 
- Orduan bazeuan zubixa. 
- Hor dau zubi bat, ointxe be badau hori zubixa. 
- Baiña oin gehixao daoz, ez. Gero zubi berri bat edo ein zeben? 
- Arreglau ein euen hori. (... ). Gure denporan hau palaziuoi hor dauena, hor Kaja Laborala ero, hori euen, da horrek aukien etxe bat zainketan dauendako ta. Eta ha auen errekan, erreka-rrekan ha aukien. 
Bainuetxe ospetsua Aretxabaletan
Azkarretazabal Bengoa, Pilar
-Bainuetxiak zeuazen hemen, ez? 
- Baiñuetxiak, bai. 
- Errekan? 
- Baiñuetxia egon zan hor goixen baiñuetxia. Uratsa. Uratsa. 
Gizona: Uretsa badakizu zer dan? Agua sulfurosa. 
- Useiñ haundixa botaten dau, da haxe egon zan. Eta harek garbiketan auen (azala). 
- Kanpoko jentia etortzen zan, ez? 
- Gure amak Eibartik be ekarten auen, Meltxora ta bere lobak eta granuak eta eukenien horrako. Han egoten zan holako untura bat botaten dauena berak, urak. Eta ha emun da hori. 
- Usaiña txarra zan, ez? 
- Txarra usaiña, bai, oso txarra usaiña. Baiña... Ha esaten euen ona zala erateko ta hori itteko. 
- Erateko be bai? 
- Baitta. Ta jentia egoten zan, Madrilguak eta asko etorten zien beraniantiak. 
- Eta hemen beraneatzen zeben? 
- Hemen egoten zien harek. San Lorentzuak, haretxek beranieantiek ifiñi auen fiestia, San Lorenzo. Zien madrileñuak. 
Semea: Dago auzo bat deiketan utsen mundu guztiak "Puerta Sol". 
- Oin be bai. Noraiño joan zara ta Puerta Soleraiño. Eurak ifiñi auen, madrileñuak egoten zien-a hantxe. 
- Ze egoten zien, etxietan, hotela edo? 
- Auen balnearixua eta gero beste bat auen fonda bat. (... ). Fondan be bai, egoten zien. Oillarixa deiketan otsen, Oillarixakua. 
Semea: Hamen ostien monja dauzena, hau izen zan balnearixo bat. 
- Hori izan zan inportantiena, mojak hor dauzena, Agustinak. 
- Monjak? 
- Mojak dauz oiñ, dauke monjak agustinak etxia, eta hori izan zan balnearixo oso inportantia. 
- Monjena zan lehen be bai? 
- Ez, gero. Ia jentia hasi zanian gutxiketan, gutxiketan. Jente asko oin... , bakitzu zenbat balnearixo dauzen. Len ez auen, hau inportantie zan. 
- Norbaitena zan hori? Pagau ein bihar zan edo? 
- Bai, bai, bai. (... ) Len dana pagetakua, aberatsendako zan. Pobriak, pues... 
- Gehixao kanpokuendako? 
- Kanpokuendako. Madrileñuak asko eta princesa bat ero hementxe hil zan. 
Semea: Hementxe hil zan da orduantxe hasi zan bajaketan. 
- Hil egin zan? 
- Bueno, nik entzuten nauen neure amai tta aittai tta txarto ekarri auela, hiltteko moduan ekarri auela hona eta gero hil zan. Eztakitzu? 
Semea: Canovas be, Canovas be hill euen ba. Hor bazan balnearixua, uretsan balnearixua... 
- Santa Agedakua. 
Semea: berdin-erdiña zan. Euen Santa Agedan, Aramaixon, Atxabaletan, Eskoritzan, balnearixo pilla bat. Eta gero fan zien ba... 
Aretxabaletako denda zaharrak
Azkarretazabal Bengoa, Pilar
-Zeuek egiten zenduen erosketia? 
- Pikuek eta okaran-asak eta, horrek erueten gauen. Horreik erositta. 
- Nun erosten zenduazen? Merkatu plazan ero? 
- Keba! Hemen ez auen merkatu plazaik eta. Denda batzuk: Mantxuena, Romalduena, Kukuena... , horretxek. Gero gerora ifiñi auen "Dendabarri" deiketan guntsena. 
- Eta hemengo baserrittarrek euren gauzak nun saltzen zittuen? 
Semea: Mondrauen. Ferixie Mondrauen. Gero eitten zeuena hamengo dendarixei, hamengo dendarixei saldu ta holako... Baiña lenau faten zien Mondrauera. 
Umetan erdararik ez
Gaztañaga Heriz, Daniel; Gaztañaga Heriz, Patxi
- Ta nik... 
- Erderaz ein biher zan. 
-... ni gerra-enporan, Untzillan ibili nitzan. 
- Eskolan. 
- Eskolan. Maistra bat [burgalesa] , falangistiaue... Artien gerrie euen, e! Bai. "Trenta y nueve, cuarenta", hortxe. 
Treintainuebien [gerau] zan, ta, ba, ordun, orduntxe estrenau [geun]. Niri barregurie emoten doste. Ta erderaz. Ba, bueno, aurreraotik, ba, zeoze bagekixen erderaz, hamen egoten zan -gu hamenguek, behintzet, ta hamen behien orduen bizi zienak-, Arabatik hola neguen-a etorten zien, ba, kriau. Kriau edo, ba... Ezta? Araban, ba, Araban be jentie sobra edo zera, ta hamen falta, ta hamen familixaik gutxi aukien, eta ganau-ain ta eitteko ta. Ta guk harekin-a ikesten geuen erderaz! Apur bat, ez dakitzu? Eta gero han, jo... erderaz. Bueno, defendiduteko bestien. 
Baiña okerra zan, e! Zatarraue? Tenazakin be ezin leikixon hari heldu! [Holako] bigotiek, betik [hotzak] , [...] jantzirik be ez... Joe! Han... Buo! Puf! Ta baten, nik [harei esanda ha]... emon oskuen aber... ba, gerrie euen artien! Gerrie. 
Ta aber Españiako gerria aber zeneatik izen zan, ta ez dakit zer ta badakit zer ta aber [ipini oskun] zera, hari kontestetako bakutxek berai. Puf! Nik ze kontestauko notsen harei eskritue? Mille duro pagauko nauke eskuen eukittiarren. Bestiek, beste gaiñetikuek, ez dakit zela esango euen, baiña nik kontra. Nik Francon-a kontra. Nik... 
Gerrie, ba, klaro... ta [hamengue zan] , e! Klaro, mutikuak gitzen ta guri ze eingo oskuen, baiña jo, aitte ta ama igual... aitte-a gaizki hartu igual. Baiñe [ha eskolako...]. Baiñe gero bota oskun sermo bat...! Akordaten naz [...] "que toda la culpa tenian los nacionalistas vascos y los separatistas catalanes", ta kriston sermoia bota oskun! [...] Nik enee, nik kontra! "Nik kontra bota juat, nik derrigor bota biher dotset", nik... [holakoik] pentsau barik. Ba, nik orduan hamalau urte edo. Ta enee...! Ba, erderaz hantxe ikesi gauen. Ta berak be ez ekixen larrei, e! Berak be problemak... ba, ez dakitzu? Horixe. Baiña, bestela, ez euken berak be... 
Gerra zibila hasi zeneko eguna
Arenaza Lasagabaster, Feliziana
- Gerra kontuek edo, gerriek urten auenien akordetan zara? 
- Bai, [akordetan] naz zela urten auen. [...] gerriek urten auenien, ba, nazionalistie eta gorrixek esaten gontsen guk. 
Besteik iñobez. Horretxek. Ta gero nazionalistak faten zien, ba, [komitie] esaten eben zala ta gero, ba, guardixak eitten, guardixak eitten-a, [eitten] faten zien horra zerera. Zela esaten otsen horri? Iturrigorri edo esaten dotse, ba, hor badao, ba, Araotz aldien edo hor? Hara faten zien. Horra faten zien. Han arabarrak, ba, haik [...]. Han soldauek. 
Soldauek euken ha [ta hau] gorrixek. Soldauek Vittorixen, ta hor batzen zien. 
- Nun ziñan zu orduan? 
- Ni etxien, [hementxe] baserrixen. 
- [...] 
- Hemen ziñan orduan, ez? Oindiok etxian zeunden... 
- Bai, hemeretzi edo hamazortzi urte edo [ez dakit zer] neuken ta gerriek urten auenien. Bai. Gu gari-baten gabitzen orduantxe. Urten auen juliuen hamazortzixen. Gu gari-baten ta ez gauen pentsaten... "Gerriak urten dabela" ta Otxandixo aldien tiruek zien. Entzuten gittun, baiño... 
- A! entzun eitten zien, e? 
- Bai, entzuten zien. Holaxen. Ta gero Vittorixara-a be ezin fan; trena be zertu zan. Holaxe jentie. 
- Ta soldauak sartu zienien be... 
- Soldauek sartu zienien... soldauak sartu zien setienbrien. Bai. Soldauek sartu zienien, ba, goittik behera etorri zien danok tiroka "tou-ou-ou-ou", ta hemendik [...]. Hemen ez zeuken zerik, muniziñoik edo zerik eta hemenguek danak igesi fan zien zerera, Bilbo aldera. Ta gero Bilbo aldera fan zienien, han alto edo ein zeben ta, ba, orduen frente eitten [edo fan zien]. Tiruek [orduen... zittuen]. Ta gero... Hola ibili zien. Ta hola egon zien, ba, zerera arte, negu guztien egon. Ta handik Galartza aldetik edo handik... Galartza aldien gorrixek egon zien ta hemen bestiek. Negu guztien egon zien. Ta gero ni zerera, kriada fan nitzen, ta gero nik frentie ez nauen ikusi, baiña soldauek sartu zienien, ikusi nittuen zela sartu zien. Ta, ba, holaxe jentie. Gero, negu guztien egon zien. Handik tiruak eitten zittuen ta, ba, mutil bat, hamen gure auzokue, fabrikan lanian abillela hil zan, Luis. Ba, lanien fabrikan abillela, handik Galartza aldetik tiro jaurti ta azertau ta mutilla garbi [ein eben]. Ta, ba, holaxe [eitten] zittuen. Hor [Mantso] aldien be bai besten batzuk holaxe hil zittuen ta [...]. Ta gero, [frentie ekin zebenien] , orduen gogor. Baiña, bestela, nazionalistok hemendik Bilbo aldera fan zien, ba, [...] barik. Ez zeken muniziñorik eta ezebez, [...] barik fan zien. Ta gero handik [ezin zeben] ta atzera frente eitten ekin zien hona. Holaxen. 
Gerra kontuak
Arenaza Lasagabaster, Feliziana
- Orduen, hemen nazionalistok eta gero Galartzan... 
- Bai, bai. Galartza aldien gorrixek [egon zien]. Bai, esaten euen, bai. Handik, Urkiola aldetik, etorri zien. Gero, jana be ez auen, gero dana gastau zan... Artien be ekarten auen zerbait baiño gero atzera abanzia fan zanien, gero atzera janik ez zan egon. Garixek eta, ba, baserrixen garixe [joten, ekarten] zan, baiña gero maietza alleaten zanerako be errotak zarrau eitten zittuen eta, ba, baserrixen geuk be [sekretako] holako makinilla txiki bat zertu ta, ba, hareaz jo garixe. Ta, ba, baserrixen ogixe-a eitten gittuen. Ta holaxe. Holaxe zan orduko gauzak. 
- Baserrixen, behintzat, zer jana egongo zan, ez? 
- Bai, baserrixen zer jana bai, baiña entregau ein biher izeten zan [garixe]. 
- Entregau zenbat eitten zan? 
- Ba, [esaten ebena] , zela toketan zan; baserrixe zelakue zan. Haixe. [Holaxe...]. Ta gero, gorrixek zerera fateko, azkenengo egunetan larri [ebitzenien] Bizkaira fateko, baserrittar [asko] garixa kendu otsen. Asko automobillaz etorri, [... eitten auen] kamiñue akabau barrixe ta, ba, garixek be eruen euen Bizkaia aldera. Larrixe jentiek. Ha txarra zan gerrie. "Buuu", barriro ez deilla etorri gerraik. 
Errazionamendua
Arenaza Lasagabaster, Feliziana
- Zeure etxekoik edo fan zan... 
- Ez, ez. 
-... gerrara? 
- Soldau ibili zien, baiñe ez zan iñor [hil]. 
- Baiña tokau xaten soldau fatia, ezta? 
- Bai, soldau fatia. 
- Alde be eingo eben batenbatzuk, ezta? 
- E? 
- Alde be... 
- Bai, alde be askok. [Igesi ein auen]. Beste asko fan zan, ba, asko karlistak zienak Vittorixara pasau zien rekete. 
Holaxe, ahal dan moduen jentie. 
- Ta gero gerra ostien razionamentua ta eitten zan... 
- Gero razionamentuek. Ta gero, ba, enee... Azukarra ta dana razionau... kafie ta, hola, apurtxo bat emoten auen ta... Azukarra holako bal-al-altza ta zatarra ta... Olixue be gusto bat txarraokue...! [Ze jan...]. Ta basarrixen txarrixa hiltten auen. Bat hiltteko [seketan] auen; besteik hiltteko ez auen emuten zerik. Ta, ba, baserrixan defendiduten zan. 
Kalien txarto. Dirue eukitte be ezin topau janik. Bai. 
- Nun erosirik ez zan egongo... 
- Nun erosirik ez, [...] falta. 
- Ta razionamenturako kartillak izeten zien, ezta? 
- Kartillatxo batzuk emuten [oskun]. 
- Pertsonako bat ala familixa... 
- Familixako. Famelixako. Ta razionamentue... Batzuetan etorten zan hillebetera edo, ta hurrengo gutxiaora iguel ta, badakitzu? Razionamentuoi... Holaxe. 
- Ta etxian zenbat lagun izan, hainbeste tokau? 
- Bai, tokau eitten zan hainbeste. Gurien ez auen fumadoreik edo zerik, baiña kartillak euken fumadorientzako be. 
Bai, tabakuentzako be. Bai. Baiñe fumadoriak ez zienak be kartillia baeuken ta [beraik] hartu eitten auen, ta fumadoriek hartzen auen kartillioi ta ekartzen eben. 
- Zenbat denpora iraun eben horrek? 
- Horrek? Hiru urte uste dot aguentau auela. Gero, ba, gerrioi akabau zanien, gero handik laister, ogi zurixori ta argittu zan ta jentie pozik. Baiña orduen jentie kalien ta [mutillek eta, ba, zerien ezer ez] , ta etxetik artue iguel eruten eben [han, merixendan] kalien jateko. Ez zan egoten ogirik eta, kalien! Tabernetan be ez zan egoten ogirik, [horixe esan] arren. [...] falta. 
Gerrako pasadizoak; hegazkinak, razionamendua
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Areoplanuek atozenian ta, kanpantorrian han egoten zien zain mutil gazte batzuk-ta. Gorrixenak datozela-a, trotien zerera gordeten elixara. Ni ez nitzen fan beti, e, soldauek be ez zien faten. Esate euen: "Han ni? Barruun ni? Kanpuun ni? " Pasetan doiazela. Bardin dotsela eurei ta. Bertan sartu bonbie ta. Orduen ez zan igual iñor egongo baiña, bat elixara bastante aurrien, altara aurrien, apurtxo bat atzeratxuao, hantxe, sartu euen. Beste bat atien, aiuntamentu parien, hara botaten zittuen ba, zeretik, gorrixek, e, kaiñonazuok... Han sartu euen; atioi eta inguruok, e, zulo ederrak eitten zittuen, e. 
- Ze eitten eben, zulua? 
- Zuluak, haundixak. Atia apurtu ta lurrien be zulua. Elixan be bai, bankuok eta, zulua be bai ta. 
- Non jausiko zan jakin ez. 
- Gu ez gengozen urrin. Han goiko kalien be jausi zan beste bat. Harek be zulue galanta ein euen. Gero ikusi neuen. 
Ein euen zulo zar bat... Personan bat hil zala esan euen. Ate barruan euala jarritte edo, inbalidue edo zala apur bat... Tirue edo, metraillie edo, zerakin, hil ein zala esan euen. Holaxe gerrakuek. Gerra asuntuen, e, tristia. Gero be denporaldixen ba, bata falta, bestie falta, razionamentuek-ta, egon zien makiña bat zer. Razionamentuek: azukarra-a edo olixue edo, horreik hartzie gura euanai zerak emuten utsien, boniatuk edo. Ha derrior eruen biher, ekarritta eukien eruteko-a. Geuk ez geuen jan, txarrixek-ta orduen bageuken, txarrixek jaten zittuen. Bai, bai. 
Zenbat halako gauza. Danak akordetan be ez da samurre oin batera hemen. 
Gerra ostea: errazionamendua; errotak itxita
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Eta baserriko jenerua eruan bihar eurei, ezta? 
- Ba erun ein biher izete zan, e. Garixe erunda gaz, mordue, e. Burdikara garixak. Etxerako itxi ba gutxi. 
Razionamentue, honenbesteko bat itxi etxerako bakarrik-ta. Errotak be itxitta egon zien aiketa kartillak-ro zerak iñ arte-a, gerra ostien egon zan, e, aiketa zera librau artien, e, ezin zertu, euki arren garixe etxien. Holako katxarro txiki bat ekarri euen, moliduteko makiñatxo bat, eta haregaz. Baiña apur bat lakartxue eitten euen. 
- Eta emuten ez ebenak, zaindu eitten euen, zeiñek emuten eben eta zeintzuk ez? 
- Zaindduko auien, e. Eskaketan e... Eurek pentsaten auena, ba, han hainbeste gari ereitten zala ero, eta handik kalkulau eurek. Ereitten dan dana ondo hartuko balitzake... Eta urteten daben bittartien, bedarrak eta gauzak eta zerak? Eta ereiñ eiñ arren, hartu igual ezta eitten, eta segun ze urte ero zer hazten dan. Bai, bai, burdikara garixak eruen-a, etxien familixia galanta-a, gero ogixoi ahal dan lekutik zuzendu bihar. Eta lelengokuen ez zan ogi bia dan modukoik egon be eitten, pelota batzuk arto lakar-akarrakin einddakuek, hareik garratzak eta txarrak. (... ). 
Arrasatetik, hor Arrasate panederixie euen, da hortik ekarte geuen guk ogixa. 
- Artua esan dozu? 
- Artue, e, artuekin eindakuek zien horrek bolok. Bola moduko batzuk. 
- Razionamentuen emuten euen? 
- Ez, bestela egoten zien saltzeko. 
- Eta libre euen hori saltzeioi? 
- Bai, salduko zittuen horreik. Errotan-a, Ixinian-a, urune ta, jentiek, e, ahal dan moduen. 
Aeroplanoak, umeen denborapasa
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Baiña zuk areoplanuak beti ezautu dittuzu, txikittatik ezautu dittuzu, ala geroko kontua da? 
- Bai, bastante txikiña nitzela, baiña orduan rarue izeten zan. Orduen dana kaleko mutikuek be "arioplanue, arioplanue! " esaten egoten zien. Bateon bat ikusten zan, da, arioplanue! Ulu baten. Oin ez dau iñok esango. Oin hainbeste pasetan die, gabien be beitu hortik beheko bentanatik eta, beti baten bat, bat baiño gehixao, e, bat harutza bestie beste aldera, bestie beste aldera; argixekin zela faten dien, txis-xis-xis! arioplanuek. Orduen arioplanuek kaleko mutikuei be zera eitte utsien... 
Errazionamendua gerra ostean
Erromaratezabala Faido, Tomasa
-Behin behintzat razionamentua hartzen fan da, hamalau, ezta. Esan i otsan, "zenbat lagun zare? ", preguntau utsen, da "Hamalau" ta. "Hamalau zare bakarrik? "
- Razionamentuen persona bakotxeko olixo botilla bat emuten auen. 
- Olixue litrue ero zera emuten jonen. Guri bastante toketan jakun. Lagun asko gintzen da, olixue. 
- Zela gitzen asko, guri olixo asko toketan jakun. Baiña etxe batzutan bi eta bakarrik euzenak ba litro bi bakarrik eta hillebeteko, haregaz pasau bi zan. 
- Bueno. Baiña asko zuan ha. Nik peskaderixako andra bat, peskie saltze auena zan, da harek erosi itten ostan niri eta pagetan usten han hartzen auen baiño doblie baiño gehixao. Eurek olixue gasteta auela, peskie jaten auela bastante ta. Olixue ta. Eurek bi lagun ero hiru ero zien bakarrik eta harek olixo gutxi. Eta guk olixue asko hartze gauen. Bai. 
- Guk peskia biher. 
- Eta gero oiluxua hari saldu. 
- Razionamentuan olixua, azukarra eta... 
- Arroza. 
- Eta boniatuak? 
- Horrek derrior emuten zittuenak zien. Bestiek hartze arren. Arroza, azukarra, olixue ta. Eztakit besteik e, garbantzue eztakit emuten auen be. Enaz akordetan ni garbantzuakin. Igual hartuko gauen epokan baten. Betik ez baiña. 
- Eta horrek zenbat denpora iraun auen, razionamentuak? 
- Buuf, bastante denporan egon zan razionamentue. Kartillie euki gauen, honek ez auen euki. Jexuxen arte ero kartillia. 
- Jexuxen arte, bai. Ni behintzet akordetan naz. 
- Migel zinkuentan jaixoko zan. Ba hor. 
- Seillue kortxua euen zerien jo ta da! , kortxuaz marketan zittuen. 
- Hasta el cuarenta y tantos. Cuarenta y siete ero hor izengo zan? 
- Bai, gerria akabauta gero. 
- Hasta el cuarenta y siete ero. 
- Treintainuebian akabau zala gerrioi ero. Gero jarraittu auen razionamentuak apur bat gehixao ta. Halakon baten kendu zittuen da normalizau zanian, baiña. 
Errazionamendua
Zuazabeitia Herrasti, Miren
Razionamentua be nik ezautu nauen, eta danok illeran egoten gintzen. Gu neskatillak, eta amak bialketan gindduen holan egoten, eta gero bera faten zan, ia pentsaten auen honezkero aillegauko zan, porke tremendozko kolak egoten zien. Auen kartilla bat razionamentuena. Ha kartillie ez dau etxien, gure Dunik askotan esaten auen lehen, hak kartillak-ta zetan ez ete geuen gorde. 
Hezkuntza gerra ostean
Zuazabeitia Herrasti, Miren
-Jolasak eta kantuak eta eitten zenduezen orduan kalian edo kuadrillan edo? 
- Holan kantuakin ez naz... , eskolan ikasittakuak, baiña haik danak... Atsaldeko hiruretan errezetan gauen: "Bendita sea la hora en que la Virgen del Pilar vino en carne mortal a Zaragoza. Sea por siempre bendita y alabada". Ya esta. Atsaldeko hiruretan hori ez dakigu zegatik eitten gauen. Iñok be ez zakigun zegatik eitten zan, baiña maistriak hoixe ipinitta. 
- Eta goizian goiz eskolara sartzeko? 
- Beratziretan. 
- Beste kanturen bat edo? 
- Han Viva Franco eta esto, e. Sartu aurretik aurrien danok illaran ifinitta zerakin joaten zan. "Por Dios, por la Patria y el Rey lucharon nuestros padres, por Dios, por la Patria y el Rey lucharemos nosotros tambien. 
Lan-aran-aran-aran... " Ya ahaztu jat, e. Danok holan ifinitta eta bandera españolia egoten zan han. Eta maistriak! Viva Franco! " "Viva! " "Arriba españa! " "Arriba! ". Hori esan eta barrura danok. Neskatillak alde baten, eskola baten, eta mutikuak beste ate batetik. 
- "Cara al sol" eta halakorik? 
- Bai. "Cara al sol con la camisa nueva que tu bordaste rojo ayer, volveran banderas victoriosas que no-o-o... 
Volvera a reir la primavera que por cielo tierra mar espera. / Arriba escuadras a vencer/ que España empieza a amanecer". Pentsaizu, oinddio goguan dauku. Oinddiokan goguen. 
- Ondo sartutakua. 
- Bai. Ondo gaiñera. 
- Orduan goizian hori, eguardixan... 
- Bai. 
- Gelatik edo eskolatik urtetzeko zerbait kantatzen zan? 
- Errezau segurutik. Ez naz akordetan baiña segurutik errezau eingo zan. 
Gerrako frontea Aretxabaleta inguruan
Urreta Zubia, Juan
-Herrixak hartuta geratu zienian, gauzak asko aldatuko ziren, ezta? 
- Bueno! 
- Kartzelia leku baten, eskolak be biharbada geratu egingo zien? 
- Geratu ein zien, bai, bai. Eta hemen etorri zan, soldaduak egon zien, reketiak, hemetxe eskoletan, hemen ez euen kuartelik-ta, kuartela hor behian euen, ha guardazibillena zan; eta hemen geratu zan zera, frentia. Hemen geukan hor Murumendin, hor euzen zerak, gorrixak, esate baterako; hortxe euzen. Eta beherau be bai. Untzillan be bai, eta ixa, hemen esate jakona Artebixa, oin eztakit zela deiketan jakon, Artebixa; eta hemen setienbretik Santa Luzia egunerarte egon zian hor. Guk lanian eitten geuen, eta langille bat hil zan tiro batekin, hortitxik jaurtitta, oso urrian euzen. 
- Orduan fabrikia ez zan geratu. 
- Ez. 
- Lanian jarraittu zenduen. 
- Bai. Zelabaitt. Gero geratu zan. 
- Hori lelengoko hori eztakitt zenbat denpora izengo zan. Setienbre, oktubre, nobienbre, dicienbre... Eta eneron ekin zan bonbardeo bat; bonbardeau euen Atxabaleta, eta ixa egunero bobardeaten euen, egun bittik behin ero. Eta orduen gu juan giñen Koruetara; jente asko juan zan hemendik, ixa egunero bonbardeaten euen. Eta orduen fabrikie, hiru ero lau kaiñonazo sartu zittuen, eta orduen itxi ein zan. 
- Kaiñonazuak eta bonbardeuak zeiñen aldetik, nazionalak? 
- Ez. 
- Gorrixak? 
- Bai. Hemen soldauak euzen Apotzan; Apotza baiño goratxua dao menditxo bat, Lata (? ) , eta aurrerau dao Asentzio, eta Asentzion gorrixak euzen eta Latan soldauak, Apotzan be bai, Untzillan gorrixak eozen, Galartzan reketiak eta aurrekaldian gorrixak. Eta Usittan reketiak eta Artian bestiak. Eta Santa Luzia egunian bota zittuen Usitta gaiñetik, horrek bota zittuen. Eske euzen, herri gaiñian euzen, eta ha kendu eiñ euen. Egon zan hortxe, konbate bat egon zan, eta orduantxe hil zien bi, gaiñera mondrauetarrak ziran. 
- Orduan esan dozu jentia ihesi joan zala bonbardeuak hasi zienian? 
- Bai, Koruetara eta, Azatzara eta, basarrixetara. 
- Ihesi, baiña gertuan. 
- Bai, bai. Kalian ez egotearren, pukat, e... Eta egon giñen, hiru hillabete ero egon giñen hor. 
- Hemendik ihesi urten eta basarriren baten geratzen zan jentia? 
- Bai, basarri baten. 
- Basarrittarrak atia zabalik jentia hartzeko? 
- Bai, bai. Hemen Azatzan-ta Koruetan-ta, hor Arientzan-ta, basarri gehixen baten euan jentia, kalekua. Hori izen zan enero, febrero, marzo, hiru hillebete. Abrillian, lelengoko abrillian ekin zan ofensibia hemendik Bilbo aldera, eta orduan, e... 
- Puxka bat lasaittu. 
- Bai. 
Gerra zibila Aretxabaletan
Urreta Zubia, Juan
-Eta zuk gogoratzen dozu nazionalak herri bat hartzen zebenian manifestaziñuak edo prozeziñuak-do eitten zittuen? Edo banderak leihoetan ipini bihar? 
- Bai. Hemen eitten zan, "La toma de Bilbao", eta raa! manifestaziñua, ra, ra, ra... Baiña banderak-ta, guk behintzet etxien banderaik ez geuen ifiñi be eitten. 
- Toki batzuetan, itxuria, derrigortu egitten zeben. Baiña manifestaziñua? 
- Bai. Bai, hori eitten zan. Eitten zan kalien goixen... eta kale barreneraiño, tras, tras, tras..! "Viva España! " eta "boo" eta. Baiña ez euen soldaurik, paisanuek zien. 
- Txapel gorrixa eruan bihar izaten zeban jentiak, umiak edo? 
- Bai. Neuk be eruen neuen aste baten exo, baiña gehixao ez neuen eruen. 
- Orduan, soldauak aurrera joan zirenian, lasai geratu zan herrixa? 
- Bai. Gaiñera hemen soldauek egon ziran denpora gutxixan. Hoixe, hiru hillabete. Gehixao. Setienbrian sartu ziran, eta egon ziran abrillera arte. Maristetan-ta, hemen eskoletan-ta. 
Leandra eta ama "gorriekin" eta aita eta anaia erreketeekin
Elizburu Bilbao, Leandra
- Gerratien hamahiru urte neuken, eta hamahiru urtekin ba San Andres egun baten aitte ta nire anaie fan zien txahaa eruten zeera, horra Mondrauera, ta geldittu gitzen ama ta ni zerien, etxien, ardixekin eta ganauekin, ta etorri jakun bixen bittartien zerak, reketiak geldittu zien... , gorrixek lelengo aurrera fan zien eta gero atzera bueltan etorri zien eta gorrixek eruen gindduen gu aurrera, ta reketiek geldittu zien atzien ta gure aitte ta anaie reketietan geldittu zien ta gu gorrixetara eruen gindduen. Ta lau hillebetien arkarren barririk ez geuen /ezkeuen/ jakin, nun eozen. Bata egon zien zerien, hor, e, Zuetzun eta Zuetzubixkarren kriau egon zien. Ta gu barriz ahal dan lekuen, nik ardirik saltzeik ez neuen nahi, ta berrogeta bi ardi kendu oskuen zerak. Horreik hogetabi ardi, eta bestiek, gorrixek beste hainbeste. 
Baiñe reketiek ez oskuen pagatzen, eta gorrixek euren diruakin pagau eitten zeuen, bai. Haren diruakin ba tia faten zan Durangora kipulie saltzen eta zerakin, ba gauza batzuk ekarri itten gittuen. Ta halakotxe gauzatxo batzuk bagauken. Baiña gero zerien zertu zienien atzera lau hillebete pasau zien eta, ba atzera reketiek aurrera in zeuen. 
Ta gero guk aurrera fateik ez geun /ezkeun/ nahi, eta Santa Agedako behera etorri gitzen, gizon batek lagundu oskun, ta zeetik gora, hortik Santa Agedatik gora Mendiguengo zeera, eta pagadi oste batera. Akordau zien gu bagoiazela etxe aldera. Geure etxe aldera fan gitzen eta iñor ez euen etxian, eta ez gekigun /ezkekigun/ nun zien eta nun eozen be ez anaie ta aitte. Ta fan gitzen, auzoko etxe batera fan zan ama, ta amak esan oskun, amai esan utsen ba "Zuetzun eta Zuetzubizkarren daz zure zera ta". Eta hori esan dauen hori, rekete txatxar hori, auzokua, eta kalien ikusi zittuen aitte ta ama junto berbetan eta: "Berbakin hemen kontuz gero, e! , hemen andrie izen gizona izen ezta zertuko ta, begiratuko ta". Ta zerien, hurrengo egunien, zertu gindduen, eruen gindduen Mondrauera orduen gabien, eta ni negarrez, ardixek Mendigurengo neska-utillekin laga gittuen geukenak, ekarri gittuen berrogeta bi ardi. Ekarri gittuen larogetakatik, batak berrogei ta bestiek beste berrogei kendu oskuen eta ba geldittu zien berrogeta bi ardi bakarrik. Hareik hareikin neska-utillekin eta aitta-mak, aitte ta anaie etorri barik oinddio. Ta etxien ez euen iñor ta gu eruen gindduen zeera, Mondrauera, ta Mondrauen deklaraziñuek ein eta Bitorixara eruen gindduen. Nik eruen neuen pelajie: abarka-altzak (je-e-e! ) , perkalezko soiñeko bat, jersixe ez dakit zelakue. Ta ofizial batek esan usten: "pa que te han traido a ti aqui? ", haretxek esan usten eta. Nik zer esango nutsen, erderaik be ez nekixen. Eta euskeraz ez dakit zer nekixen baiña erderaik ez nekixen. Ta atzera hurrengo egunien bueltan in ta Mondrauera eruen ta atzera be Mondrauen deklaraziñuek hartu eta atzera autobuskarie zeera, Bitorixara. Gabien atzera etxera. Hiru egun in gittuen han gora ta behera, ta etxera eruen gindduenien zera, aitte ta ama berbetan, eta zer horrek, agure txatxar horrek esaten eozen nun eozen, ta: "kontuz, gero, andrie izen gizona izen hemen ez da apartauko ta". Ta ba jakin in biher zeuen nun eozen, ta jakin euenien ba zeera. Handik bueltie in geuenien etxera etortzeko hirugarren egunien, eta nire estuasune, nik negar itten neuen, ardixek eruengo oskuela atzera ta, hainbeste denporan zainddu lau hillabetien eta, ta negar. Eta zeatik itten ete neban negar, zerien, Mondraueko zerien eta. Negar ba ardixegaittik. 
Gerra denboran gizon bat etxean ezkutuan; aita fusilatzetik libratu zuten mutil batzuek.
Elizburu Bilbao, Leandra
-Han Akixo gordeta euki geuen lekue gerratien, zerien. Ha alde batekue zan eta gure aitte be haren aldekue, ta esan utsen: "mutillak, ointxe ibilli bizkor". Eta gure aitte eruen zeuen afusillatzen zerak. Berak, basarri ondoko, eurai esan zerien ibiltzeko, eta formalien esan eta aitta eruen zeuen afusillatzen gurien. Ta mutil batzuek, hantxe zereko kale ondoko mutil batzuek, "Zer zertu dozue? ", Malkorreko mutillek eta ez dakit zeiñek. "Hori ez afusillau -gorrixen aldekuek-Hori ez afusillau". Adios ez dakit noiz artien, behintzet zerien, zeruen ikusi artien edo esanda fan zan aittori. Eta, ene, hor dator buelta eindde zerien eta, "Ene, zeiñek salbau zaittu", eta Malkorreko mutillek eta ez dakit zein mutillek zertu zauela, salbau zauela. Eta ha ez zauen ahaztute eukitzen gure aittak. 
- Orduan justu-ustuan librau zan afusillatzetik. 
- Bai. Bera mesede eitten fan eta esan mutillei zer zertuko otsen, eta gero bera zertu, bera bialdu. Bueno! 
- Eta zela euki zenduen hori ezkutauta basarrixan? [...] 
- Bai, Akixo gordeta euki gauen. Ha ez dakitt zeren zegaittik, zeren aldekua zan, ta hak hanka ein zeuen etxetik eta gero ba haraxe etorri ta haintxe gordeta euki gauen, ez dakit zenbat denboran egon zan, eta zerien. Haintxe zer onduan, beheko iputeiko ate onduan eta ha iputeiko atie haintxe dao oindio, eta Akixo haintxe gordeta euki gauen. 
Hiru egunien edo lauan euki gauen. Eta Akixona dao kalien, Atxabaletako kalien. Ta haren bille ibilli zien. Oiñ eztakitt reketiek ibilliko zien. Reketiek uste dot ibilliko ziela haren billa. Horretxek, lehen esan doten agure txatxar horren partekuok ibilliko zien, eta horretxeaittik gordeta egon zan ha. Ta gero inok zertu barik zertu zan. 
. Ez zan ezer pasau. 
- Bai. Librau zanien ya esta. 
Izena berreskuratu berri
Urreta Zubia, Miren Gaztelu
-Eta eitten zanien zera batxillergo ingresua eitteko papelak atara biharra, "Acta de nacimiento" esaten dana, joan nintzen aiuntamentura eta eskatu nauen "el acta de nacimiento" ba biha nauela ingresue eitteko. Eta konturatu nintzen liburuen, zereko liburuak, "acta de nacimiento" horrek liburuek dazen aiuntamentuen, juzgauen, klaro, juzgaua aiuntamentuen, konturatu nintzen euala nire izena alde batetik arrai bat eindda eta gaiñien Maria del Castillo ifiñitta, eta juan nintzen etxera esanaz: "Ama, nire izena dao alde batetik bestera arrai batekin zera, tatxauta, borrauta, eta gaiñien Maria del Castillo ifiñitta. " "Ba ume, oiñ holaxen die gauzak". Eta hainbeste urtietan egon naz izen horregaz Maria Castillo ta Maria Castillo. Baiña etorten jaten karta batzuk Miren izenakin, beste batzuk Maria Castillo izenakin, eta zan esaten dana "un cacao", eta galdetu nauen, galdetu nauen notarixuai esanaz: "Niri halaxe eta holaxe etorten jat karta batzuk horrela ta beste batzuk beste izen batekin. Zer in bihot, edo hona ifiñi edo bestealdera jarraitu? " Eta notarixuan erantzuna izen zan: "Es traduccion directa? ". "Pues si. Nuestra Señora del Castillo, Miren Gaztelu. Si, es traduccion directa". "Pues entonces no se preocupe usted". Eta hor pasau zan. Baiña gero Madrillera ta bialdu bihar izaten zan juzgautik papelak izena aldaketia gure bazauen. Eta hainbeste denpora egon naz, emuten ostan amorro bat, karnetien beti Maria Castillo, gaiñera zarata bat belarrixen, nere artien "nire aitta balego entzuten, nire aitta balego entzuten, berak Gatzako Ama Birjiñin izena ifini ta". Bueno, fan nintzen zerera aiuntamentura esanaz: "niri hauxe eta hauxe pasetan jat, izena aldaketie gura dot. " "A ba oiñ oso errexa dozu, juan zaitte zerera, sekretarixuagana eta berehala eingotsue". Eta horrelaxe. 
Bere izen "exotikoa"
Urreta Zubia, Miren Gaztelu
-Hemen sello bai ifintten dau baiña fetxarik ez dakar. Noiz izen zan, a bai, "el treinta de julio del noventa y siete". 
Horixe ifintten dau. ETAn diren moruen, gerra aurreko euskerazko izena dauken dan-anak hauxe ifiñiko daue, e. 
"Tachado nombre exotico", "el nueve del dos de mil novecientos treinta y nueve". "Tachado nombre exotico". Hori... , tiene lo suyo, hori ez da edozer gauza, "nombre exotico". Ba bai, halaxe pasau zan, eta oin dana, karneta be aldatu nauen, eruen hau zeren kopixia, papel honen kopixia eruen nauen eta ez nauen euki oztopoik ezelakoik be izena aldaketako. 
- (Zela deitzen dotsue? ) 
- Miren, danak Miren, bakarrik eskolan Maria del Castillo eta Maria Castillo. Eta Maria Castillo... Uf! , eta gaiñera emuten usten, sua emuten usten ze orduantxe hasi zan ba botaziñuak eta gauzak eta lelengoko aldiz juan nintzenien zera, botue emutera, mahiko presidentia dauen zerak nun esaten dauen: Maria del Castillo Urreta Zubia. 
Esan nutsan: "Hara, botue botateko dalako, bestela vuelta", horretxegatik bakarrik berriro etxera juango nintzeke, baiña botua bota bihotelako, bestela buelta etxera juango nintzeke. Haretxek emuten usten, sue emuten usten benetan, Maria del Castillo. Ez, Miren Gaztelu naiz eta gaiñera hoixe, uste dot neu bakarra nazela, eta dana da aitta hementxe Maulandakua zelan zan berak ba Gatzako Ama Birjiñia eta Gatzako Ama Birjiñian izena ifinttia gure ebalako. Eta neuri tokauko jaten eta kitto. Eta oin ez dauka beste iñok. Nere seme-labak ez dauke holako izenik eta ifiñi be ez dutsie eingo iñori. 
- Auskalo. 
- Ba ez dot uste, ez jakie larregi gustetan, baiña historixa luzia da baiña berezia da ze nire gerra aurreko dan-anak holaxe eukiko daue: "Cambiado el nombre exotico". Hori asmau ein biha da, e. Nik ez dakit beste toki batzutan ze ifiñiko dabien; hemen behintzat hemen Atxabaletako aiuntamientuan edo udaletxien, aiuntamientu "registro civil", hor behintzat "nombre exotico". Hori, "tiene su miga". 
- (... ) 
- Bai, toki guztietan. Zela eskatuko zauen hori, ezta, ezta... Kalien-a Miren-a zerak deittu bai, baiña. Niri ez jat sekule ezer pasau, baiña nik badakit nire lagunak, Elissabet izena dauko, eta amak balkoittik Elisabet deittu otselako, bueno! , iñundienak ein utsien amai. "Asi es que"; niri, nik ez dot sekula, eta beste ahizta bat daukat Aintzane izena daukana, harek be, bizi guztien guk Aintzane esan dotsau. Oin, eskolan eta toki guztietan Gloria, baiña elixan beti Aintzane, eta ni be Miren Gaztelu ta Miren. Miren gora ta Miren behera. Miren. Miren Gaztelu esaten doten bakotxien esaten duste: "¿Eso que es? " "Eso es nombre". "Ah, ¿nombre? " "Claro! Nombre propio y con una cualidad muy particular". Bai, bai. Halaxe. Izena behintzat... 
Gerra denborako manifestazioak
Urreta Zubia, Miren Gaztelu
-Beste gauza politt bat be kontau bihar dotsut /bihotsut/. Harekin be akordetan naz gaur balitza moduan. Egoten zan, Espaiñako zerak eitten auenien holako abanzen bat, oin esaten dot hori, baiña nik hori len ez nakixen hitz hori ezta, ezta urrik be, e. Baiña holako zeren batzuk eta, kanpaiak eta zerak-ta. Zergaittik eta. Baiña akordetan naz ein gauela behin manifestaziño bat. Izen zan hemetittik kaletik, eliza aurretik kale goixeneraiño. Kale goixenian buelta emun eta barriro. Eta ni txikiña, txikiñena, gaztiena be bai eta txikiñenetakua be bai ta, lelegokua nintzan beste batekin eskutik ebatuta, txapel gorrixa ifinitta buruen, txapel gorri txiki bat neukan, hartarakotxetako zetarako, derrigorrez euki bihar; ifinitta, eta manifestaziñua euela bazkal ostien. Hango kanpai hotsa ta zera, ta zergaittik eta: "Se ha tomado Teruel". Ze ete da, "se ha tomado Teruel". Neretako "viene Olentzero", berdin. Baiña oin konturaketan zara zer zan esaten zana. Oin konturaketan zara "se ha tomado Teruel" zer gure auen esatia, baiña orduen? Eta manifestaziñua ta ze pasetan da ba ta? Ze pasetan da, euskeraz pentsau be ez. "Que ha pasao? " y "Porque se ha tomado Teruel". Eta manifestaziñua, akordetan naz gaur balitza moduen. Eta gaiñera izengo zan ura aldera-do, ze soiñekuakin, holan, denpora epela eingo auen. Ez naz akordetan noiz ta zer, baiña "se ha tomado Teruel". Horrekin txapel gorrixakin, oin konturaketan zara zer gure dauen esatia. Baiña orduen, lehen esan dotsut, "si viene Olentzero", berdin. Berdin-erdin-erdin. "Se ha tomado Teruel", txapel gorrixakin. 
Osaba frantziskotarra Ameriketara ihesi
Zubizarreta Berraondo, Antonio
- Eta orduen han, auzoko elizan abaria bi monagillokin faten zan? 
- Bi? Zerien, Arantzazuko frailietan baiño serixuau. Arantzazuko frailietan ibillita nau ni diakonuaz, intzentzuaz, tio neukan nik han. 
- Bai? 
- Guardiana, Don Paulo Zubizarreta, zelan da gero politiko demoniu hori? "El dia"n eskribiuta euen. Eta "El dia"n eskribiuta euelako, "Coronel La Torre" Oñatin, Oñatikuari sartu otsan denunzia hari, ta han soplua jaso euen zetik, Arantzazutik, ta etxando puñetas gurera etorri zan, anaiana, eta han etorri zan eta hiru-au egun in zittuan eta han be gaizki, jente gutxi, eta gero fan zan Bilbora, Bilbon euken beste anai bat, edo bi euken, baiña bat hola oso korrientia eta bere ideakua gaiñera, ta han in zittun hillabeten bat, ta somau euen ha bera be frailia zan, ta ingurukuak be bai, ta atzian ebitzena, atzian kartzelarako ez, tiro bat emuteko, holaxe zan kontua eta akabo. Fan zan Buenos Airesera, goizetik gabera ezkutau zan, ta han hil zan, han in zittuan hiru-au urte. 
- Hanka iñ eben, e? 
- Hanka, argi, argi, lagun onak euken harek. 
- Eta hori noiz, ze urtetako kontua dan goguan dakotzu? 
- Hori? Hori gerra... honaxe zera etorri ziranien, Oñati eta Aretxabaleta eta hartu zittuaiñian, hortxe, hortxe! Hamabost egunen barruan danak be. Gero gurera etorri zan, ta gurian egun bi edo hiru in zittuan, eta ondo goguan dauket garixa jorran ebillen aittajauna, haren aitta, aittajuna aldamenien ta ni maletiñaz erakusten, berari estaziñora lau t´erditako automobillian, trenian fan zan, nik harrezkero ez dot ikusi. Ta aittajuna goixan bertantxe, bidia bittarte, eta "ez dotsau aittari ezer esan biharko, ez dotsuau aittari esan, pena igual hartuko dau eta, guazen, guazen aurrera". Eta ni maletintxuaz eta abariori handik bera, edo abariori frailliori. 
- Trenera. 
- Trenera. Trenien sartu zan eta Bilbora, eta gero Bilbon be itxuria somau euen zerbait ebillela, nun zan edo zer edo, zerbait, eta... 
Anaia gerran hila
Zubizarreta Berraondo, Antonio
- Artxandan besue eta hankie kendu otsen. Komandantien ordenanza, ta Artxanda hartu auenien itxuria, Atxabaltakuek be beukan lagunak han, bere kuadrillakuok, eta komandantiari parten bat erueten fan da, han frentien ez euen, bera fan da, bere atzian euen komandantien ordenantza, emun otsan papela eta papelori emun eta han lagunekin botie, baten batek ardaua eukan eta tragon bat itten korruen jarritta dagozela, berak tragua in eta eskua hola dakola, bera eskua eta hankie, ikusi notsan nik, besue ta hankia, besuen holako zatitxo bat aukon txintxilizka, eta ha zapata eta guzti ekarri in euen, gero mediku zahar bat Atxabaltan geukan... 
- Bonbazon bat-do? 
- Morteruek jo, betien, eta jo ta kendu. Eta gero handik Durangora arte, zerak, ebiltten zittuen gomak lotzeko danak, frentien ebitzenak, honako metro erdiko gomak, frentien heriuten bazien lotzeko, odolak korriu ez daixen, ta hanka bata lotuta eukon, ta bata lotuta ta bestiari korapilla egindda, hemengua, besua, lotuta, eta hemen korapillak itxuria, korapilla bertan odola dana mobiuta euki, odola darixola auen zeretik, golpian itto, odolestu. Handik eruen gauen kamillan. Eta bestaldera total iñutil geratu biher auen, ez beso eta ez hanka, baiña... 
- (Loba) : enterrau in auen, ezta? Atara in auen zulotik barriro. Enterrau in auen uste dot. Eta gero aittek eta atara in auen, zulotik atara eta etxera ekarri auen. 
- Bai, atara. Ba mediku zaharragatik bestelakuagatik ez, guregatik aittajaunak in jotsain abariari, dakon mezia emuteko ardau dana edan, han egozenak. Garrafoikadia eukitten juan, [...] bat bai. 
Gerra ostean goseak umeak hil
Zubizarreta Berraondo, Antonio
- Gure aittak orduan soziedadia, eusko nekazarixen soziedadia euen, baserrittarrena, eta hango presidentia zan gure, nere aitta. Ba milizianuok etorri zirenien, han jebiltzan ikusten ta bestiek etorri zirenien [...] aitta zuri-uri egindda, tirua bai jaurtiko ez jaurtiko. 
- (Loba) : baiña hori zurixek etorri ziranien, nazionalak etorri ziranien. 
- Ez, nazionalak etorri aurretik, zera zala, karlistia zala, eta gero baserrittarren zera, agirixa eukonien, presidentia eukonien itxi otsan. 
- (Loba) : orduen librau zan. 
- Bestela eskaratzien pasauko euen, [...] baiña hareik garrafoikada ardaua edanda jauzan, eta gaiñera mezia emuteko ardaurik onena. 
Lehenauko gauzak oiñ kanbixauta daz, lehenau gauza baltzak egoten ziren, etxien sarrittan guk geuk ez gauan ahal dan moduko egunik bat be pasau baiña, etxerik gehixenetan "hambre y palo", badakitzu? 
- Kalien gehixau edozein modutan baserrittan baiño, ezta? 
- Kalien, kaleko ogi zatixa euki ezkero ondo ebitzen, ondo; gu antigual, gure janari maiorra izaten zen artua, esnie zopak, [...] guk jana sekula ez dogu euki nehikua baiña famelixa asko ahal dan moduan, eta umiek berriz, jaixoten zirenak, hamarretik beratzi t´erdi hil, gosiek. Titixa emun bai txupetako baiña esnerik ez. Umiek debillak egoten zittuan, eta aingeru-anpaia ixildu barik, ten-en-en [...] , ten-en-en geratu barik. 
- Oiñ ez dau sekula joten aingeru-anpaia; oiñ ez dauela joten aingeru-anpaia, oiñ ez da umerik hiltten. 
- Oiñ jo ez daue itten, baiña biharrik be ez. Oiñ umiek zela hilgo dira ba? Baiña lehenau palo, kuidau, esnerik emun, gero bestela titixa samurraua, emun besterik ez; ha ez baeuen esniaz ba bialekua, lana, eta lana ebitaitegatik, leheningo leheningotik, aiba hor dauken, eta emun titixori, han hutsik. Baiña asko, eta Atxabaltan kanpaia ixildu be ez, ten-en-en-en... Aingeru-anpaak joten ziren, diferente. 
Estraperloko kontuak
Zubizarreta Berraondo, Antonio
- Horren aitta-ta ibiltten ziren elizan, batzen, limosnia batzen. Ba orduen dana halaxe zan, batzuk tontokerixia bazan, bestiek bestia bazan, gu halaxe gaz ikasitta, guk besterik ezebe ez dogu ikasi. Hantxe, aurrekaldian fan ta erreberentzia egin, eta buelta in ta... 
- Gose urte horreittan estraperlorik-ta itten zeuein? Arabatik estraperlua? 
- Bai, estraperluen biheko egin, nik beste pultsa ez dozue in trenari. Honen aitta zan diretoriori, estraperluen. 
- Ze itten zeuein, astuakin? 
- Bai zera! trenien, trenien, zeraz, Akixo, ha be honozkero hilgo zuan... 
- (Loba) : jefie-do izan zana? 
- Lehen zerien eguena, Atxabaltatik Eskoriatzara fan zana, Akixo. 
- (Loba) : ez dakit bizi dan. 
- Jefie, zerekua. Hareaz lagun itten zan eta gero bagoie hartu eta pultsaka ekarten xuan, Laminaziñoko Ororako bidia. Han kaja ahorrosera jauan estraperlu lekuori, eta gero handik Arrasatera. 
- (Loba) : han kargau ta... 
- Olixua-ta, zer ez. 
- (Loba) : kamioien be bai itten auen. 
- Baitta kamioien be asko. 
- (Loba) : lastua gaiñien eta azpixen garixe. 
- Bai, Arrasatera kamionkadak erueten neu be fanda nago ni, anai Endrikekin batera. Horixe. Baiña harei holakotxe zakua hartu eta bixkarka erueten gauen. Eta sarrittan bagoie punta-untaraiño. 
Hiru aretxabaletar Oiartzunen fusilatuak
Zubizarreta Berraondo, Antonio
- (Emaztia) : afusillau, hil in zan, zu, Koldo. 
- (Loba) : afusillau, klaro, hor Oiartzungo afuzillauen artien bat. Oiartzungo horreik afusillamentu famatu horreittan. 
Akixo bat ez auen afusillau Oiartzunen? 
- Bai, Batzokiko presidentia. Orduen batzokixa zerien jeuan, plaza aurreko han goixan, plazatik Mateon alderako goixan, kantoi-antoien, [...] 
- ta bizi ziren lekua. Bai, bai, erreskada osua, baiña afusillau, ez zeatik, eta beste bat Isidoro Garzia Etxabe, bixok horreik hil jituen, Frantzika, Patxika, haren gizona Garzia. 
- (Loba) : bai, horreik afusillau zittuen hor, Oiartzunen kanposantuen kontran afusillau zittuen pilla bat, Gipuzkuako jente pilla bat. 
- Hemen ganora barik bi hil, Atxabaltakuak, ezebez, batek egunetan eukan andria libretako ta haren billurrez geratu zuan eta plaust, gero Akixo beste bat. 
- (Loba) : Alberdi be bai, Alberdi, Amaian-a aitte. 
- Bai, bai, bai, bai, baitte banaka-anaka asko. 
- (Loba) : Alberdi, horreik hirurok behintzet bai, nik dakidala. Ba herrixen geldittu zirenak eta ez eukien ezebe ta... 
- Eta herrixan bertan, egon zan afusilamenturik? 
- Afusilamentuak egongo zittuan, muliaz fateko abixauten otsen; muliaz fan ta goizeko bostetan urtenda hemendik, eta topau egik. 
- (Loba) : herrixen bertan afusillamenturik? 
- Ez, ez, bertan ez. Unikamente gauza feue in auen Santa Lutzian, han Santa Lutzi, Isurieta buruan. Hil ziren bost, atakien edo zerien, abanzau euenien, handik kondenetan auen Atxabaleta harrapetako, trena ta dana, Mugarrittara, oiñ bariaziñua dauen Mugarrittara ataketan auen ta inkomunikauta geratu ziren Atxabaleta eta Eskoriatza eta hori danori. Ha [...] hartu ezkero, Isurieta burua hartu ezkero, [...] ha hartu auen, asaltau auen soldauek, han pasua egon zedin, ta milizianuak egozen han, ta haxe zera, bittartia. 
- Han hil ziren batzuk? 
- Han bost hil ziren. 
- Atxabaletarrak? 
- Keba! 
Nazionalista izateagatik zigortuak
Zubizarreta Berraondo, Antonio
- Milizianuak-a, kargau mulan, eta Atxabalta oiñ beste ez zan, Atxabalta Arruenetik Porrukoeneraiño, eta hilddako [...] darixola-a, kalien gora behera, ba propagandia, [...] , gero barriro Maria Clara, zerekua, Enrike eta tio Marianon ahiztie, Azatzako Zarbiarteko gizona, Timotio, ha be nazionaletara itten auen, nazionalistia zalako, ulie zero ebagi andriorri ta kalien [...] 
- Hori Oñatin be in euen. 
- [...] ulia zero ebagi, Maria Clara. Nire tia zan haren ahizta bat; eta andriori biheko ixilddu. Eta Porruen Pantxikan gizona, zerien, maristetan ifini euen zeori, kuartelori, eta hori janen suministrua gero egitteko. Eta fan da karnazerixara okelatan, Ixidruori, eta nazionalisten dirua emun, diru zurixa esaten jakon; eta ha hartu gura ez, ha ez zala dirua eta harek haxe euki, ta "hau ekusten don hau? ", "lagunak, hau ekusten don hau? " pistolia erakutsi. Handik denpora gutxira jo ta garbi eta kitto. " Hau ekusten don hau? " Bata tablan saltzen ta bestia hartzen, eta diru zurixori "[...] , hau ikusten don hau? " Eta holaxe, ganora barik matanzak, ez kulpa eta ez delitto eta ezer ez. Orduen galdu in auen asko. Eta guriak be, gure frailia be antzera galdu euen. Gure frailliari oiñ akordau jat barriro. Tio, Arantzazukuari, etorri jaten "komandante de puesto" Oñatin euena, fan frailiana, gure zera, Guardiana Arantzazun, eta konfesonarixuen-a, itteko propagandia igunduko zerak, esplikaziñuak emun dotso komandantiorrek, Oñatikuak. 
Eta berak ez doiala han propagandarik itten, ha ez daukola ze ikusirik eta kontestau dotso eta hantxendixek hartu fletxia eta galdu auen tio. Konfesonarixuan eta itteko propagandia ta regimenen alde. Eta gero bestieiri komeni ez, eta argi ibili zirenari eskerrak. 
- Hor hasi zan orduen bestien estimua galtzen? 
Gerran habailaz borrokan
Zubizarreta Berraondo, Antonio
- (Loba) : Kontau eizu aittajunena, gerra denporakua, karlista denporakuak. 
- Karlista denporakua oinguen aldien formala. 
- Karlisten gerrak... 
- Harek larogeta... nire aittajaun hil zan larogeta beratzi urteaz. Eta oin dabilt karrera bat, gura nizkio, neu zela nauen bakarrik, ba irabazi. 
- (Loba) : irabaziko jatsu, tio, urte bete falta jatsu. Irabazi eta pasau. Eta tia Benita? 
- Tia Benita aurrekua. 
- (Loba) : ha larogeta hamaika edo larogeta hamahirukin zenbatekin hil zan? , ondiok falta jatsu. 
- Ha ibili zan beratzi urte gerran, nire aittajauna. Gerra karlistan. Hemengotxe semia zan, han handikaldeko semia; eta beste anai bat espionaje karlistetarako, orduen espionajia ez auen afusillamenturik. Eta soldau fan bihar auenak, aurreko hagiñak ez beukon librau itten ziren. Kartutxuari tirua jaurti eta pistoia atarateko, -ez auen orduen industria asko aliketak topetako-, ba ha pistoia sartu eta aurretik zakuen bota polboria, sakatu eta puuun! Ta keia, eta [...] ba hurrengoko barriro hagiñak atara in biher. Bata, bata gerrerua zan aittajauna, eta anaie espionajia eukon, ha lehenauko gerria parte, baltzak eta zurixak, harek esaten auen naparrak ziren zurixok eta baltzak gorrixok. 
- (Loba) : liberalak. 
- Liberalak, bai. Ta han ze saltsa edo zela, erueten auen haren anaiek espionajia Araoztik hona, horreiri zela esaten jakok hor, herrixeri... 
- (Loba) : harutze, Araoztik harutze? 
- Ez, ez, Elorrixo edo hau, Elgeta ta hau. 
- (Loba) : horraiño itten auen? 
- Horraiñokua eukon nire aittajaunen anaiak espionajia. Harek espionajia itten auen, ez dakit ba nundik enteretan zan, "bueno, hemen atakia jak", eta preparetan zittuon harrixok eta zittuon bazterrok ta faten ziranien, kolumnia faten zanien, bestiek gordeta egon, harrika eta harrapaitten zittuenok bota harrika, eta biaje, hanka! 
- (Loba) : eta abaillia... 
- Abaillia be bai, abaillia, erremintta ona eta Mauserra euken. Baiña horreik leheningo abailliaz ekin intsen; gero Mauserra, erremintta ona eta beste bat akordetan ez jatena. Narru baten harrixe batu, bikotxa izaten da eta bateri jare egin eta harek botaten dau bide morduen. Gerriori haretxeaz. 
- Guk Oñatin egin gotsan bateri, eta harek esan oskun bere aittajunak kontaitten otsala karlisten gerran makillakin itten euela burruka. 
- Makillak, jakiña! 
- Ez ezpatarik ezta ezer, makillakin. 
800 mozkor
Zubizarreta Berraondo, Antonio
- (Loba) : oiñ beste gauza bat kontau bihar dotsuzena da handik hona, Estellaraiño etorri ziñatenien, ha kontau egiozu. 
- Ha, mozkorra? 
- (Loba) : mozkorrena kontauizu. Biajie lehenengo handik, Estellatik honaiño... 
- Hemen makixak egozela, eta han gu fuerza asko geozen, beratzi kintta artien, eta makixak hemen fuertatu ziren, ETAn hasieria, hemen. Orduentxe zan ETAkuak zirela, bestiak zirela, makixok ba dominauta, egundokuak itten gittuen. Eta hartu eta ekarri gindduen, bialdu, etorri gitzan hona, gure kinttakuak danak, Afrikan eozenak, Pirineuetara etorri gitzen. Beratzi-amar bagoika mutil, bostehun in gittuan bidetan, "mucha carga, poca fuerza; mucha carga, poca fuerza", halako baten aillau gitzuan. [...] ez dakit, hamarna pezeta-do ziren, hango deretxo danakin eta dirua danok geukan. Trenien urteten batien ta bestien... 
- (Loba) : baiña aillau ziñaten Estellara, Lizarrara. 
- Bai. Gero bagatoz apurka-purka eta Estellara. Eta zertu Estellatik eta Panplonara fan biher gauen, baiña "limpiar un poco", bi teniente espediziñuan etozen, "limpiar un poco y aqui vais... " errekia bertantxe, [...] errekia. Pozik fan ta ur trago bat leheningo in eta ba sikuaz, jan eta ezebe barik, eta dirua be danok. Estellara fan eta mosuok-a garbittu, dana, pozu guztiak beteta, bostehun inguru bai, danak [...] mosua garbittu genien begira ekin gotsan. Han leheningo ikusten gauenari "¿donde hay aqui el bar? ", bestiari "¿donde hay aqui el vino? " "Aqui el vino todas las puertas". 
"¿Si? " Eta [...] eta danien ardaua, makauen la puñeta! Atiok zabaldu gittuen bai zabaldu! zortzirehun moxkor, neu ez beste danak, bat be zutik egoteko gauza ez! 
Gerra garaian ere eskolara eta ganaduzain
Lasagabaster Billar, Jesusa
- Gerria hasi zanian eskolia geratu in zan? 
- Ez, ez. 
- Zuek gerra denporan be eskolan... 
- Eskolan, bai, inkluso Atxabaletako nere edadeko neskak-ta, ba Atxabaltan billurra egoteko ta hori ba, bonbardeue itten auen hemendik Murutik-ta, bonbardeue itten auen ta ni akordetan naz Atxabaltako etxe bat noiz erre zan be akordetan naz. 
- Gerran? 
- Gerran, bonbardiekin, bonbardeuekin, bai, akordetan naz. Ni ganau zain nebillen, ni ganau zain askotan ibilitte nau e? Klaro, umetatik ba anaie ta bixok be bai ta sarrittan ganau zain hola, ta geuken zelai bat han Larriño aldera zelai bat, oin saldute dau baiña ganauek han. Eta akordetan naz ba gerrie, ezta? Eta ba ez nekixen nik gerrie, artien bonbardeorik eta halako gauzek, ba nik ez nekixen, itxuria orduentxe ez dakit ba, gerriori orduentxe urten auen edo zer, baserri bat euen han goixen, eta itten auen hola bssssii... itten auen ta gero bouuun! Eta nik esaten nauen... 
- Eta zuek han ganaua zainketan? 
- Bai, ni ganau zain, ni ganau zain, eta han baserri bat harutzago e? Kale alderago euen, ta hori itten auen ta, baiña piiii... itten auen hori karretillien erruerien zaratia zala pentsauten neuen nik. Nik ez nakixen hori zer zan. 
- Klaro, zuretako ezezaguna... 
- Eta ni klaro, neretako ezezaguna zan eta nik pentsau be ez bonbak zirenik eta holako zerik pentsau be ez. Klaro ni handik distantzia bastante haundixa nauken e? Kalera. Baiña horreik kalera bonbardeau itten zittuelako zan hori zaratiori. Eta nire anai bat laminaziñuan lanian auen. laminaziñua oin ez dau esistiuten hor. 
- Atxabaletan? 
- Atxabaletan. Baiña lehen laminaziñua euen hor, eta inkluso nire ahizta bat ezkondu zan nagusixena, horra dendie euen hor Lasagabasterreneko dendie. Hemenguaz, Mondrauekuaz ze ikusixa dauko, e? Zeatik horreik etorri ziren hona gero. Nire ahizta nagusixena ezkondu zan horra. 
Bonbardaketa inguruetan; Bernabena baserria erre zuten
Lasagabaster Billar, Jesusa
- Eta ni akordetan naz nire anaie laminaziñuan lanien, eta anaia eta etorri ziren, baiña larrittute gero gu, klaro, gero ni etxera etorri nitzenien enterau nitzen zer zan hori, hori bonbardeua zan. Eta orduentxe erre in zan Atxabaletako etxe bat. Ez dakit zela esate otsien be hari, izena, bonbardeuaz orduentxe erre zan etxia be, bai. 
- Jenterik hil-do in zan? 
- Bai, uste dot baietz, uste dot baten bat hil be egin zala orduan. Ez dakit nor hil zan be, baiña baietz uste dot. 
- Horra Azatza aldera ez ziren jausi bonbarik? 
- Bai, Azatza aldera be bai. 
- Ze lekutan-do? Goguan dakotzu? 
- Ba Altamiran, Altamirara behintzet bai, etorri zan bonbie jausi zan. Eta beste bat, beste etxe bat Larriñon erre in zan bonbardeuaz, e? 
- Bai, bonbiak jota e? 
- Bonbiek jota, Berbabeneko etxie. Larriñuko Bernabena esaten jakon hola. Eta aitte ta ama bixek erre ziren barruen. Etxe barruen. Eta ez auen arrastorik be topau, esaten auen orduen ez zala arrastorik be topau, baiña pentsaizu zer eta andrien moñue-do topau euela esateuen. Gero ha etxie dana barri-arrixe egin zan, guztiz barrixe in zan. 
- Francok ez eben pagauko etxiori. 
- Francok ez eben pagauko baiña behintzet gero etxiori barrixe in zan. Horko jentie ba, horko, hor jaixotako alaba bat Atxabaletan bizi da, ondiokan bastante gaztia ama ya hil zan, aitte be hil zan, bueno, aittajaun-mandriak ziran horrenak, e? Eta hori etxiori be erre in zan dana e? Eta ni akordetan naz, ni bezinuek-ta igual zeozer ekarten edo, igual fan zera, ba sorora ta hola-a, ni akordetan naz igual zeozerraz, zera kargaute ezta, igual etorri eta, bsssiiiiii... eta barriro be hasitta bonbardeua ta bilddurrez ta etxien, etxera allau baiño lehen, han ezkiña baten jarten-a ni akordetan naz horreik gauzok. Klaro, ni oso gaztetxua nitzen baiña... 
- Zer ziren, abioiak edo kaiñoiak? 
- Abioiek be bai, abioiek pasetan ziren horreik "los cazadores" edo horreik, txikiñok, filakak pasatzen ziren, horreik be akordetan naz. Horreikin ondo akordetan naz. 
- Eta zuek artian be eskolara faten ziñain, e? 
- Bai, eskolara fan bai, esaten dotsut gero Atxabaltako jentie be batzuk gora etorrri ziren. Gure etxien berrogei lagun egon ziren egun baten, kamaran-a lo egitten, jentie Atxabaltatik ba bonbardeuaz billurra eukien, ta gora igote auen, eta batzuk basora be faten ziren, ba harrapau ez daixen. 
Morroiak salatu eta jabea fusilatu
Lasagabaster Billar, Jesusa
- Eta gure aitteri pasau jakon, salbokonduktua be bai, zuri esan dotsu iñok esan salbokonduktua biher zala ibiltteko? 
- Trenien ibiltteko. 
- Bai. Kalera bajetako. 
- Hori esan nostan Mondraueko batek. (... ) 
- Eta gure aittek, askotan esaten du guk hau. Gure aittek euken, etorri zan kalera eta hor harrapau euen kapitanak-do, eta gure auen Bedoña aldera lagunketie, Bedoñako auzora. Bedoñako auzua ikusten da, hemendik ikusten da. Bedoñako auzora. Eta aittek hartu auen kapitanori ba hara erueteko, eta eruen auen eta han enkontrau ziren etxurie baserri baten, ez dakit, hamaika seme-laba-do beuken. Gero horreik hortik kalera etorri ziren hona Mondrauera bizitten, bajau ziren uste dot. Eta hango gizonak eta kriau bat euken etxien, eta aitteri esan otsen ba laguntzeko, horra laguntzeko ta hori. Eta kriau horrek denunziau in auen armia eukela etxien, arma bat eukela etxien. Eskopetia izango zan segurutik, eskopetia izango zala, ez dakit ba zeatik kriau horrek, ez zan ondo egongo jabiorreaz ez dakit zer, holako zerbait. Eta gizonori afusillau in auen. 
- Bertan? 
- Bai, hor zerien, Bedoñan, hor fusillauta. Eta gure aittek esate osten ba izteko hari gizonari, hainbeste umekin ta hola, ta ba aitte lagunketan hartu auen, bidien-a, fan in biher lagunketan gure aitte. Eta fanda ba aitte erreguke ta izteko gizonari eta ez egitteko holakorik, eta hori ez bauen ixilik egoten ez dakit zela esan otsiela be, bera hilgo auela ta gure aitte ixildu in biher, eta gizona afusillau in auen holaxe. 
- Eta zeintzuk ziren horreik, gorrixak edo Franconak? 
- Franconak, kapitana, kapitana zan aitteri laguntzeko bidien hartu auen, eta hara dirijiutia gura auen, Bedoñara. Eta Bedoñan pasau zan hori kasuori, eta ez dakit zenbat ziren horreik anai-rrebak, seme-labak, hamaika edo ez dakit zenbat. Aitte hori afusilau. Holaxe afusillau otsien aitta. 
- Kriauak denunziauta. 
- Kriauak, arma bat eukelako hantxe. Ez dakit zer gehixau izango zan, baiña armiori behintzat, deklarau edo in auen zeozer, eskopetan bat edo zan itxuria ta, ez auen asko biherko ha hiltteko, ez auen asko biherko. Ez auen ezer biher. 
- Askotan geizki berba ittiatik be bai. 
- Bai, bai. Behintzet holaxe gure aitta izugarrizko peniaz orduan, akordetan naz. Bai, hori sarrittan kontetan dogu, zela hil auen ha gizona, hori ez da ahazketan. Nik ez nauen ezaguketan baiña bere seme-laba batzuk ezagutu dittut nik, horren gizon horren seme-laba batzuk. Ba holaxe, gerra denporan holako gauzak. 
Estraperloa zaintzeko, mikeleteak
Urteaga Arregi, Pedro
- Bueltau gaittezen estraperlo kontutara. Hor miñoiakin edo guarda zibillakin edo problemarik...? 
- Guarda zibillak zerien baiña ez euen hainbeste ataketan e? Leheneau, aurretik egon zan kontrabanduen ardaua ta zerak eta ekarten zittuen eta hor Araba Mendixen be han daz Mikelete etxiak eta zerak, danak han goixen, mendi gaiñien bertantxe be bai, han etxiendako lekua, Usakoetxenetik bertan harutzatxuauan. Nik entzunda dauket Madiñako, nire andrien aittajaunari, etxera etorri eta ganauari ittuan askapeietan eta begira mikeletiak; eta ordun mikeletiak kriston zerak eukitten zittun hor mendixen kriston, esaten daue ordun, guk ez gittun horreik ezagutu ya. 
- Aduaneruak edo modura. 
- Bai baiña Araotzera eta pentsaizu Arabatik zerien, kontrabanduan zerak, eta han hareik etxiak han goixen indde han egoteko, ze gauza raruak e? 
- Han negua gogorra e? 
- Bueno! Mikelete etxia. Hareik haundixak eginddakuak astokerixak hor. 
- Zeuek ez zindduein sekula harrapau? 
- Ez. Baiña orduen guarda zibillak hemen egon zala bestia, baiña ez euen hainbeste ataketan. Arabarrak be zeozer biherko euen ta, baiña hemen ez euen. Hemen gero... 
- Ta Araban bertan miñoiakin-ta? 
- Araban ez, hor Larreatik, Ozaetatik hasi eta guk miñoiak sekula ikusi geuenik be ez naz akordetan. 
- Klaro, zeatik batzuk arpegi danakin itten euen kamiñotik estraperlua, eta kamiñuan... 
- Bai, hemen egoten ziren Gatzagan-a be, hor Gatzaga gaiñian Marisan aurrekaldien be bai, eta han harutzatxuauen Arabako zerien be bai, han be bi mikelete etxe hor daz; Santa Agedan be bai, hor kontrola. 
- Santa Agedan, Aramaixorako zera? 
- Bai, hor be kontrola hor be mikelete etxia; oin etxiori salduta-do, hor maketo bat hemen... 
- Santa Agedan be egon ziren mikelete etxiak e? 
- Bai, Santa Agedan be bai. Hemen dana kontrolauta egon zan orduko denporetan be. 
Gerra denborako kontuak
Azkarretazabal Bengoa, Pilar
-Geuk pe geuriek eitten gauen. 
- Erropa beltzakin ezkondu ziñen? 
- Erropak eiñ ostien aiztiak eta batek. 
- Orduan erropa illunak eruaten ziren? 
- Holako peinetia ta horrek. Zela bezinuek gitzen botikakuakin; ta harek peinetia ta, batian errosaixua ta bestien horrek ifiñi ustien eta (ezkondu nintzen). 
- Gerra ostian ezkondu ziñen? 
- Bai. 
- Eta kartzelia gerra ostian egin zan? 
- (... ) Semea: ha aurretik ein zan. 
- Kartzelia egon zan hor, aiuntamentu zarrian. Zarra esaten dutsen hantxe. 
Semea: hamen hiru aiuntamentu ezautu dou. 
- Pasau gauen geuriek eta lau ta. Batien hau ta bestien bestia ta. 
- Kartzelia ze egin zan, gerra garaixan? 
- Gerria izan zan, baiña gerra txarra izen zan; bakizu zer izen zan? Ikusieziñe. Herrixetako ikusieziñak eztakitzu ze izaten den? Mas que politica, horixe. 
- Zelan? 
- Eztozu entendiduten? 
- Ez. 
- Hara! Politikia bada, eztakitzu, bat hangua dala, bestie bestie dala, baiña orduen egoten da ikusieziña, batian harek etxia eztakit zer, ha bestiak eztakit zer. Horixe izan zan. Nik baakitt gure amak eta aittak pasau auenak. 
- Etxia kendu edo egin zotsen? 
- Ez, ez. 
Semea: baiña aittajauna bialdu ein euen aiuntamentutik, ez euen kobretan, elektrizistia zan. Ez auen kobretan. 
Batzuk, e, "por nacionalista". Gure amak erderaz ez zakixen. Baiña horrenbeste kuartelera joan bihar izeten zan, hantxe ikasi auen. 
- Kuartelian ikasi? 
- Kuartelera atzera eta aurrera, kuartelera joan biha zan. Bakitzu zegatik? Batien Frankogatik hau esan dauela enterau zala, bestien bestie esan dauela, eta joaten zien beziñak eta esaten gauzak; eta gure amak hango guardazobil bateri, ezauketan auen ondo, hango kabua, eta hari esan otson: "Bueno, ba ezpostazu esaten zeiñ dan, enoia hemendik urteten". Eta azkenien esan otson: "Ba fulana da. Eta zu egoten za bere lagun bategaz, Mariaz, eta zuok bixok ez zare egon bihar". Bat egon biha zan banku baten eta bestia bestian. Banku bat gure etxe parian banku bat oso inportantia zan, danak andra guztiak egoten zien da bankuan-a. Eta gero egun bat ero bakarrik pasau auen, baiña bigarren aldiz, bigarren egunerako ia juntau zien
Pilar dendari errazionamendu garaian
Azkarretazabal Bengoa, Pilar
-Gure denporia hori izan zan. Bakitzu, gaiñera, zenbat urte? Berrogei urte ein gauen holan da. (... ) Franco. 
- Eta zuk gosia ez zenduan pasau, ez? 
- Guk ez. Guk euki gauen, eztotsut esaten, ase be ez gitzen itten, e, beti orduen gosia zelan zan ba, oiñ krisisaz moruen, danak krisis, krisis, orduen gosia zan da ba hori. Baiña guk zelan gaukun ganauak pe bai, solua be bai, geuretako laiñ nahikua gaukun. 
- Saldu ez? 
- Saldu keba! Saldu, zazpi aizta, harek pe umiekin-a hori, ta harei emuten batian esnia ta bestiei... Kuartelera be joaten gintzen esnia erueten, pentsaizu. Hango kuarteleko batek umia euki euela ta amaana etorri zan ez eukela titixa ta eztakit zer. Ta hari be esnia emoten. 
- Aittak dendia zeukan, ez? 
- Ez, nere gizonak, honen aittak. 
- Eta dendan ze saltzen zan? 
- Harek auken dendia eta tabernia. Aukien harek. 
Semea: ze saldu? Dana. 
- Dana batera. 
- Lenauko estilua, eztakitzu? Dendia, tabernia ta. 
- Toki berdiñean? 
- Ez, ez. Dendia leku baten eta hori bestien euki auen. 
- Eta dendan ze zeuken, janarixa ta holan? 
- Janarixa, ultramarinos. Neu be zenbat urtera arte, Pedro Mari, dendia euki gauen? Aitta Copreci hasi zanien (kendu gauen). 
Semea: Copreci hasi zanian? Beranduao be bai euki gauen. Coprecin hasi tta bost bat urte ero xei bat urte euki gauen. 
- Nere gizona han sartu zan. Coprecin gero sartu zan. 
Semea: Copreci da fabrika bat. Eta gero dendia erueten auen nire amak eta aiztak eta. 
- Aiztak ez, lobak. 
- Zeu be dendan egoten ziñan? 
- Dendan? Bai, gero bai. Bihako gura beneuen zerbait. Ni egon nintzenerako ya ondiokan razionamentue auen ezkondu nintzenien. Etorten zien horrek eitten libretiaz: zuri toketan jatzu eztakit zenbat, zuri be bai. Pentsaizu, gobernadore bateri "100 gramos" ipiñi utsien. Zeatik beti periodikuetan ero anunzietan auen batek zenbat daukon. 
Azukarra igual ehun gramo, bestien ehun gramo. Eta ehun gramoaz ze in bihozu ba? Hilebetian-a, razionamentua. 
Lihoak (linuak) ehun lan
Gaztañaga Heriz, Daniel; Gaztañaga Heriz, Patxi
-... hona, ta hortik horra. Ta hamen be bai, hola. Ta hamen zuluetatik sartzen jakon ziri bat. Ta gero [...] , ez dakitzu? Hor liñua [...] , hemen liñua ifintzen zan ta dana, azal dana, kendu eitten eutsen. Bai, horixe da trangioi. 
- Gordeta eukotzun hori, e? 
- Hau Patxik emun osten. Horrek [hirurek] euken ta hau atzenengo [pasadakua] da. Ta horrek beste bi dauko. Bai. 
Lehenengokua, bigarrena ta hirugarrena. Hau hirugarrena da. Honek ya fin isten euen. 
Ehunezko arropak
Gaztañaga Heriz, Daniel; Gaztañaga Heriz, Patxi
- [...] be bai, ta zerak be bai. Ta esnie ekarten euen. Lehen be esan dot, esnie ekarten eben harek. Ta haik txarrantxakin etorten zien, ta [...] , ta hari apartaten eutsenak kirrue eitten euen, kopetie eitten euen. 
- Kopetak, kopetak, kopetak. 
- Ta hari apartaten eutsena zan amelue; ha zan bastotxuaue kirrue baiño. 
- Bai, hor e.. Klasifikazi... klasifika... Bai. Ta gero, harekin [ipurdi harek] bastuekin harekin frakak eta horreik [...]. 
Frakak lehenengotan... 
- Gogorrak? 
- Gogorrak eta busti ezkero, barrez... Nik entzunde deuket... 
- Ze ein ezkero? 
- Busti ezkero, jo-a [...] moduen. 
- A, bai, e? 
- Nik entzunde deuket Kurtzebarrin zaparradiek harrapau, ta frakak, ehunezko fraka barrixek, jo-a... Klaro, [pintxuek-ta...] gaiñera, zerak. Han [harra] moduen eukitzen zittuen haik, ta han [harra] moduen, ez dakitzu? Ta gogortutakuen horrek dana urretu biher, ta frakak kendu ta harrixekin kargau ta tarrasien frakak bigunketan. [...]. 
Entzunda dauket nik hori. Bai. Gero [zahartu ha] ta bigundu. 
- Ibilixan... 
- [Harek] garbittu ta [ibili] ta zera ta. Izerak be, izerak be lehenengotan, ba... 
- Joe, gogorrak izeten zien lehelengotan, barrittan. Enee...! 
- Gogorrak! 
- Ibilixen ta ibilixen puruen, ez dakitzu? 
Eskoriatzako ehulea
Gaztañaga Heriz, Daniel; Gaztañaga Heriz, Patxi
- Ehulie... 
- Ehulia edo, Eskoitzakue. Gure ama faten zan hara zerakin, harixekin, ta izerak han eitten zittuen. 
- Hamengo danak hara faten zien ehuliaana. 
- Klaro, hori etxien ezin ein, ez? 
- Ke ba! Telie hantxe eitten euen ta. 
- Hamen kontornuen, Eskoitzan, hantxe bakarrik, Eskoitzan. 
- Ondion, uste dot, han badaukiela... 
- Bai, dana, uste dot, dana zera zala, manuala. Bai. Dana eskuekin "tri-ra-ra-ra". Nik ez daukat ikusitte, baiñe... Oin ez dakit han eukiko dauen, ez dauen... 
- Pentsetan dot badauela ondion, e? 
- Bai? Nun egoten zan han ehulie, Eskoitzan? 
- Ez dakit nik. 
- Sekule fan barik? 
-... ez dakit neuk. 
-... ama faten zan ta. 
- Ama faten zan... 
- Ama faten zan harixekin eta, gero, han eitten zittun izerak. 
- Jolin... 
- Makiña bat lan, e? 
- Bai, bai. 
- Ehunek ehun lan esaten euen, ta... Asike... Hazixe eraitten zanetik ya izerie, telie eittera ehun lan. 
Jatekoa baserrian
Gaztañaga Heriz, Daniel; Gaztañaga Heriz, Patxi
- Eta orduen baserrixen-a bazkaldu-a ze eitten zauien? Ze jaten zauien holan etxian? 
- Euena. Babak eta ba... 
- Jeneralien baba-orrixe; baba-orrixe ta urdaixe jeneralien. Domeketan garbantzue eta okela apur bat ekartzen zan saldie eitteko, garbantzuen nahasi. Oillaskue-a noizbaitten. Oillaskue-a bodan-a orduen... joe... bodie auenien oillaskue. Joe, inportantie! 
- Bai, bai, oillaskue. Ta oillue kontzesiño egunien-a oillue egositta ta. Baiña oilluek onak izeten zien oingo kaleko oillaskuek baiño [horrek] , e! 
- Bai, kanpuen ibiltten zien ta. 
- Onbre! Onak, e! Ta oillue holako... kontzesiño eguna ta holako jai haundixetan ta holako zerak. Bueno...! 
- Eta arrautzaik-ta? 
- Arrautzak saldu ein biher! Dirue... Orduen arrautzie karu saltzen... karue izeten zan! 
- Ta niri arrautzie gustaten jaten asko. Ta ni oillo-alie beti izen naz! Bueno! Umetatik. Oilluei jarraittu nik? Ez dakit noraiño! 
- Eske oilluek lehenao hamen kanpuen ibiltten zien. 
Oiloak; arrautzak
Gaztañaga Heriz, Daniel; Gaztañaga Heriz, Patxi
- Ta oillo batek kanpuen arrautzak eitten otsen. Ta Rufina orduaintxe ezkondu-arri, ta ni Mondrauen [Artzamendixenien] nabillen lanien. Ta etorri nitzen, ta oillo-aiñien ei euen zer guztie. 
- Goiz guztie. 
- Bazkalostien jare ein ta, zeroi, bazkalosterarte euki otzarapien oilluoi. 
- Bai. Ta gero aguro fan [zaitten] bere afixara, ez dakitzu? Hor, kanpuen afixie, kanpuen arrautzak eindde, ta ez zakixien nun euken. Eta, orduen, han preso euki ta gero ha aguro fan zan ta gero atzetik ha... 
- Ta gatza sartzen otsien, gatz apur bat sartu ipurdixen. 
- Ta hak inddargurie emuten dotsola. 
- Eta holaxe topau arrautzak? 
- Ez. Ta oilluek eurek zainketan zittuen. Eurek oillo-ain ta oilluek be euren zain. Ta kantsau zienien etorri zien etxea. 
- Bai. 
- Ta niri arrautza prijidue-a gustaten jaten orduen... Enee! Rufina hamen euen, ezkonbarri zan ta [hamen] egunen batzuk pasetan etorritta euen. Amak esan eusten: "Hor ibili gaittuk arrautzak topetan oillo-ain, ta ez dutseu topau. 
Topetan badok, arrautza bat emungo dostat prijidute". "Joño! Banoia". Hortxe auken bat. Hor hortikaldien, kamarien gaiñien bedarra egoten zan, bedar iharra. 
- Bedar iharra kamaran. 
- Bedar iharra. "Horrek hortxe jaukek, ba, horrek". Faten naz, "di-a! " atioi zabalketan dot eta hamabost arrautza. Ha batek... batek indda ez euezen haik; batek baiño gehixaok indda euezen haik. Hamabost arrautza. Hartu arrautzok eta [...]. Rufina: "Ja, ja, ja, ja - haren barriek! - Ifini arrautzie oin prijidute". Bai, ni oillo-ain oso zera... 
Gaztaina-zuriketa
Gaztañaga Heriz, Daniel; Gaztañaga Heriz, Patxi
- Eta gaztaiña-enporan gaztaiñak be jango zittuen, ez? 
- Pu! Gaztaiñak? 
- Gaztaiñak? 
- Asko? 
- Gaztaiñak domusantuek artien egositte, ta handik gero erreta [gaztan-erdie]. 
- Domusantuek allegetako desietan gaztaiñak ez zuriketaarren; bestela haik gaztaiñak hagiñekin zuriketan gittuen. 
- Hagiñekin zuriketan gittuen, ta hak ahuen zera... 
- Latza... 
- Latza izeten zan. Ta [...] , ba, mordue zurittu bihar. Ta mutikuek-ta, ba, gaztaiña-uriketan; [...] gabien afaittarako-a holakotxe lanak. Ta ahue dana zertute. Joe, gaztaiñie...! Ta, gaiñera, gaztaiñie zenbat eta sikuau ta gatxau zuriketako. Freskue lehelengotan, ba, samurrao, ta "da! ", baiñe gero apur bat siket... 
- Bueno, gero, gerora be egoten zien gaztaiñie ha koskolien ekarten zana... 
- Ha [holan] hor eukitta [...]... 
- Barrura sartzen zan. 
- Barrun sartzen auen. Ta, hola, holakotxe maillie egoten zan. 
- Zera, holakotxie. 
- Koskol ta guzti? 
- Koskol ta guzti, klaro! 
- Koskolak konserbau eitten zittuen. 
- Freskurie, bestela gaztaiñie segiduen siketen da. 
- Ta urtien behin-do buelta be emuten otsien, e! 
- A! Bai, zertu deixen... Lizundu ez dain edo. 
- Lizundu ez dain edo. 
- Bai. Eta, klaro, egunien biher zauena, egunien biher zauena, ba, [han eskuariaz] fan ta "da-a-a! ", [eskuariaz] jo ta alia atara, ta egunien biher zauena hartzen zauen, ta gero gaztaiña-oskola [horra, larriñea]. Hor, larrien hor egoten zien gero sahatsa eitteko edo [kortako...] esaten jakona-a eitteko ta... Horra atara koskola. Ta egunien biher zan gaztaiñie apartau koskoletik eta... Ta domusanturarte egositte ta gero erreta jo-a tiro baten! 
- Gaiñien berakatz zera, berakatz-aldie. 
- Berakatz-aldie. 
- Esnie saldu eitten zan ta! 
- Onbre! Esnie ta arrautzak saldu! 
- Klaro... 
- Ta mutikuek, mehiek mutikuek! 
Sagarrak saltzera kalera
Gaztañaga Heriz, Daniel; Gaztañaga Heriz, Patxi
- Bai, bai, bai, eta sagarrak be eukiko zittuen etxien, ez? 
- Orduen gutxi. 
- Gutxi? 
- Gero amak, amak... 
- Amak ipini zittuen asko. Aittejaune amorratue zan sagarrak jaten, e! Ta frutie jaten. Ta berak sekula afeziñoik be ez ipintteko. Baiña amak, ama ezkondu zanian, amak, Juane euken aittek izena ta: "Juane, hauxe, horixe sagarroi mentau bihar dou". Sartzen zittuen ta aittei mentau ereitten otsen ta gero bai, gero sagar asko. Gero Santa Agedara-a eruten zittuen honek; astokadak eruten zittuen. 
- Bai, han beheko... han zera... honen... hemen barrenetik? Ba! Sagarrak? Sasoie bai! Haik... orduntxe inddarrien ta pof! Sagarrak? Astokadak eruten gittuen! 
- Bai, Santa Agedako mojetara. Ba, esnie eruten geuen hara ta esniekin [...] mojak... 
- Han saltzeko? 
- Dana hartzen euen mojak. Hor, gerra-stetxuen, gerra-stetxuen ta... 
Arropa garbitzearen inguruko azalpenak
Gaztañaga Heriz, Daniel; Gaztañaga Heriz, Patxi
- [...] garbittu... gero pujetia-a eitten zan. [Ta beti, badakizu zer dan]... 
- Tinan, tinan, tinan sartuta. 
- Tiñan sartu ta gaiñien... 
- Izera bat bota. 
-... izera bat bota ta haren gaiñien gero zera... 
- Suteko hautse. 
-... suteko hautse. Ta suteko hautsek lejie edo ez dakit zer eukitten euen. Itxuria, harek, hak... ha gero botaten jakon, sutako hautsa bota ta beti be... 
- Ur irekiñe... 
-... ur irekiña gaiñera bota. Ta hak tiniek behien txorrue eukitten euen, ta hara pasau ta apurke-purke ha erropa dana pasetan lejie edo suteko hautsen zerakin. [Harek] suteko hautsek lejie-do dauke itxurie. Ta hola eitten euen. 
Ta gero, ba, harekin ez dakit zenbat denporan, egun erdi edo, ta ur irekiñe bota ta ur irekiñe bota ta ur irekiñe bota ta... 
- Bai, ta zeretik atara... Handik... Lehen esan dotsuet... 
- A! Lixi-otue! 
- Lixi-otue, bai. Handik atara eitten euen ure... 
- Ha ze zan? Ze zan? 
- Lixi-otue zan holako... Tinatik botaten jakon ure... 
- Lezie eitten zan. 
-... hara fan. 
- Ha e... Ha goittik batzen jakon zera, ure, zan lezixe. 
- Hola deiketan jakon? 
- Lezixe deiketan jakon. Ta ha ure... ha tiñien txorruen han zerien egoten zan lexi-otue, harrizko holako... 
- Harrizko potxolo bat indde, holaxe, holakotxe alturako zera. 
- Ta hara jausten zan. 
- Bai. 
- Lezixe tiñatik jausten zana hara faten zan. 
- Bai, lezixe. Ta lexi-otue deiketan jakon hari. Ta handik goittik batzen zan. Ta gero, ba, bueno, hango zeroi eitten jakonien, gero atara zerok, erropok eta izerok eta danok eta gero... 
- Gero itturrire fan ta han pujetie eitten euen, han garbittu. 
- Han pujetie. Garbittu jaboiekin ta zerakin ta... 
- Hemen, han itturrixe handikaldien dao ta alberge haundixe dao, e! Ta bakotxak bere zerak, harrixek zerak joteko... 
- Bakotxak bere... 
-... erropak joteko. 
- [Hola doiez] zerak, harrixek, holan. Hiru zera, hiru beziño zela zien, ba, bakutxak [banko] bana: hor bat, hamen beste bat ta han beste bat. Hirurek be suertau ezkero batera, ez dakitzu? Bueno, aurretik bat euen bakarrik, aska bat. Harrizko aska bate euen bakarrik, e! Bai, ondion han dau... 
Arrasatera esne-saltzen
Gaztañaga Heriz, Daniel; Gaztañaga Heriz, Patxi
- Gerra aurretik Mondraure eruten geuen esnie. 
- Bai, Mondrauera. 
- Bai. Honek be bai ta ni atzenengo neu ibili nitzen gerra-urretik. Gerrie urten auenien neu nebillen. 
- Astuen esnie eruten? 
- Astuen. 
- Astuen bai. 
- Bai, astuen, gaiñera, ba... ba [ez zien] orduen oin beste, oingo beste, zera... Oin ehun litro ta berrehun litro ta; orduan, ba, lau behi edo [gura auena] , eta orduen esne gutxiao emuten euen. 
- Bai, ba, bataz beste astien, bataz beste, ba, hamasei bat litro etxe bakotxeko, inguru horixe ibiltzen zan. Hamasei, hogei... 
- Etxe bakotxeko. Ta, klaro, etxekuek eta aldamenekuek eta bestienak, ba... Ta eruen ta erute alde zeozer bestiek pagetan [deutsu]. Ez dakit ze, gauza haundirik ez zan pagauko, baiñe. Ta gero, han bezeruek, bezerixek egoten zien. Ta han errepartidu ta... Ta horixe. Gero ez. Gero mojetara [...] han ez; [harekin] lek batera "braust! " hustu ta trote! Ha, bueno! Bihe... lan gutxiao. 
Gosaltzeko zer jaten zuten
Gaztañaga Heriz, Daniel; Gaztañaga Heriz, Patxi
- Ta goixien armosetan ze jaten zauien armosetan? 
- Berakatz-aldie. 
- Berakatz-aldie armosetako be? 
- Bai, onbre! Ta tomate denporan tomatie. 
- A! tomatie indde. 
- A! Tomatie? Zelan? 
- Kazuelan indde. 
- Kazuelan indde. 
- Kazuelan indde? 
- Amak holan... han orduen, [esan dotsut] , txingarrak-ta, ez dakitzu? 
- Bai... 
- Han parrille [...] , parrille. Ta bestie treberie izeten zan; beste bat, treberie. Hori be entzun barik daukotzu... 
- Bai, entzun barik. 
- Honek hiru hanka eukitten zittun, ta honek lau. 
- Bai. 
- Ta hamen gaiñien ifintten zittun amak tomatiek ta beroketan, klaro, honi azala dana soltau eitten jakon. Ta dana kentzen otsen, ta gero zartakiñian ifintten zittun olixo apur bateaz, ta bueno...! Ha gauza edarra! 
- Ha gozue egongo zan... 
- Onbre! 
- [Hala be, beti be] , arrautza bat bota ta nahasketan baeuen... bueno...! 
- [Arrautza...] 
- Bai, bai. 
Arrautzak saltzera kalera
Gaztañaga Heriz, Daniel; Gaztañaga Heriz, Patxi
- Bai, ba, batzuk ez zauen saltzen, ta arrautzak [eukitten] zittuen saltzen ez auenak. Baiñe, ba, guk... ja! txakur haundi bi hartzeko saldu ein bihar. Ta orduen arrautzie karu egoten zan, e! Karu, e! Dozenie, dozenie [...] bederatzi erriel, hiru pezeta ta... 
- Errielka itten zan asko, e! 
- Bai? 
- Bai. 
- Bai, karu! Arrautzie oso karu. Onbre! Oin, arrautzie ona bai, kanpuen ibiltzen zien beti oilluek eta. 
Errotak itxita
Arenaza Lasagabaster, Feliziana
- Garixe eukiagatik errotak zerrauta edo ze izeten zan? 
- Bai, errotak zerraute, baiñe jentiek eitten euen zelabait. Etxeko makinillakin edo zelabait baserrittarrak eitten euen. 
Hemen artue-a zerraute ta hemendik [Aratzera] faten zan jentia [Aratzen] errotie, ta han artue jo eitten euen, ta gabez hara fan errotara. 
- Orduan, errotak isilixan be lan eitten euen? 
- Bai, bai, bai. Arantzazutik be, gerrie akabau ta gero, etorten zien garixekin udazkenien hona. Ta hona etorten zan, ba, Arrasateko zera, panaderuek zien, ta harek eruten zittun ta urune ekarten otsen. Zeretik, e! Arantzazutik eta [Urzolatik] eta etortzen zien. Artien han errotie zerraute. Holakotxe bihelekuek egoten zien. 
- Orduan, bide-ailla errotara fateko be... 
- Bai. Eta gero, ba, [... jentie]. 
- Zuek hemen errotara nora faten zitzien? 
- Gu? [Boliñatera]. Baiña, ba, gero, denporie alleaten zanien, zerrau eitten auen. Ta aurrez arduria hartuta euki biher [...]. Horrek gerra-stien, e! Baiña gerra-stien be txarto egoten zan jentie. 
- Baiña uruna einda be, ba, bueno, tarte bat... Esan gura dot... 
- Uruna [luzaro eukitzeko ez da jare] , baiña, behintzat, gordeta eukitzen zan paraje sikuen ta hiru-au zakuatik eta... 
Holaxe. 
- Aldiko zenbat eruten zan errotara? 
- Errotara? Ba, noberak gure euena, errotie euenien. Bai. Euki ezkero... Baiña ha gastau eitten zan, ta... 
- Ta, askotan, astian behin baiño gehixaotan fan bihar? 
- Ez, ez, ez. Astian baserrixan eitten zan, ba, laba-ua aste baterako eitten zan. Zapatuen edo ein ta hurrengo zapatura arte edo [ixe]. Oingo moduen ogi biguna ez zan jaten, e! Baiña basarriko ogixe ondo egoten zan. 
- Zenbat ogi lez? 
- Dozena bat edo gehixao eitten zien ogixek. Ta kalien [batez]. Razionamentue emuten zan, ta artue lakotxe halakotxe bollotxo bana emoten [otsen] kalien. Dana arto [...] ta ogixe. Oso ogi txarra emoten otsen kalien. Gaiñera, holakotxe bat: bollo txiki-xikitxo bat, [bollotxo] bana. 
- Orduan, kaleko jentie baserrittara etorriko zan eske, ala? 
- Baserrittara eske etorten zan, baiña baserrixan be zenbat emuten [eben]? Baserrixan be nahikua lan etxerako! 
Gerran bizitakoak
Arenaza Lasagabaster, Feliziana
- Orduan, kaleko jentie baserrittara etorriko zan eske, ala? 
- Baserrittara eske etorten zan, baiña baserrixan be zenbat emuten [eben]? Baserrixan be nahikua lan etxerako! Artien [...] gosie pasau biher. Danien, basarrixan be bai, ta danien. Bueno, basarrixen gosie ez, baiña behintzat zerik ez. Baserrixan be egoten zan, ba, esnie ta arrautzia be bazan ta, ba, patatie bazan ta danak, baiñe biher dan gauzaik ez. Olixue eta holakuek [...] falta. Ez zan egoten. 
- Ta entregau zertzuk eitten zien garittik aparte? 
- Garixe ta aparte, ta esnie be bai eruten gauen aiuntamenture. Egunien, ez dakit zenbana izeten zan, kuartillo bana ala ez dakit. [Ha] ifini ta baserriko etxe guztietakuak [pillatu] ta gero [marmittakada] bat [egoten zan] astien batek edo. Kalekuek [hartzen euen]. 
- Garixa neurtu... ze neurri egoten ziran? Neurrixak... Ontzi batzuk ez zeozen garixa neurri eitteko? 
- A! Kuartie, anegie ta anega-rdixe [esaten zan]. Anega-rdixe [izeten zan]. Horixe. 
- Bai, hola, ontzi batzuk dakot ikusitta... 
- Bai. 
- Imiñia edo... 
- Bai. Hola, orduen horrek, zerak egoten zien asko, ba, errenteruek [...] anegaka etxien errentia [pagau]. Anegaka, edo hola esaten eben batzuk. Batzuk hogei anega pagau biher errentia ta, ba, hola izeten zan. Etxia eurena ez auenak... Guk geurie geuken ta. 
- A! Zuena be... errentero ziñien zuek be? 
- Gurie ez zan errenterue. 
- A! Ez? Zeuena zeuena zan... 
- Anegaka pagau biher izeten zan. Bai. Hemen Oñeti... Zu Oñetierra [...]? Oñetierrak askok auken hemen baserrixek, e? Bai. Oin danak dauke erositte, baiñe Oñetin... Oñeti aberatsa zan. Aberatsa edo, behintzet, errenteruek edo [ipini etxiek] edo... 
Lurra lantzea
Zuazua Urrutia, Antonio
- Uda partien bedarra ebaten jo-a egurre! Orduen... oin beste bedar ez zan egoten orduen, e! Orduen oin beste bedar ez zan egoten zeatik landu ein biher zan asko ta! Klaro! Jateko, garixe edo artue, [...] jateko, landu ein biher zan asko. Ta bedar gutxi egoten zan orduan. Ta eskerrak hari! Bestela honezkero akabauta egongo [nitzan]. 
[Segiaz...]. Oin beste bedar egongo balitze? [Ezin...] , hurrik emotekorik be ez! 
- Bai, bedar-anak be gogorrak izaten dia... 
- Bai, bai, bai. Gerrixa ondo euki bihar! Oingo modoko gerrixaz [ezin...]. Segiaz ebagi biher dana. 
- Hori, gaiñera... 
- Onbre! Aber! Besterik ez euen! Makiñaik ez euen oingo moduen. 
- Ta zertzuk eukitten zittuen landatute? 
- E? 
- Garixe ta... Garixe bai? Artue... 
- Garixe ta artue ta patatie. 
- Patatie be bai? 
- Patatie be bai. [...] erremolatxa apur bat be bai, [ta danetik]. Horixe eukitten [...]. Orduen garixe jan ein biher zan, e! Garixe jan eitten zan, e! 
- Garixe ez, [...] 
- Zeaz eitten da, ba, garixe? Zeiñek daki [...] garixe eitten? [...] ez da eitten garixe. 
Gariaren inguruko lanak
Zuazua Urrutia, Antonio
- Ta garixe ereittetik eta jasotera bittartien ze ein biher izeten zan? Lehenengo erein. Nos ereitten zan edo? 
- Hori zemendixen. Zemendixe esaten jakon, ba... 
- Ointxe... 
- E? Ointxe saso´ [hona ezkero] akabauta egoten zien. Zemendixe esaten jakon... zemendixe deiketan jakon... Hor, domusantuetatik [haseran] eraitten zan. Ta gero ebai, ba, segun [egualdixa be gozua zan] edo hemen [...] aldien be goxau, baiña hemen San Pedro oste inguruen edo hola heltzen zan hemen garixe. Eta gari-baten ibili gintzen, gaiñera... Beste gauza bat, guk [Leten] tiua geuken. Oin be badaukou prim... parientiak han, ezta? Primuek. Baiñe, ba... Ta lehenengo [...] hemen baiño lehenao heltzen zan [Lete...] Lete, Lete aldien. Ta hara faten gintzen, ba, ebaten lehenengo hara. Ta hangue akabautakuen hemen geurera be etorten zien hona. Eta gero Untzillara faten gintzen, Untzillan be [palaziuen] , e, geuken tia bat geuken, aitten arreba bat, ta hara be gero faten gintzen. Han beranduao, ostera. Hola ibiltten gintzen. 
- Bai, alkarri lagunduaz... 
- Bai, bueno! Alkarri asko lagunketan jakon, e! Oin baiño gehixao. 
- Bai? 
- Oin [hala be] ihes eitten dou [...] ikusi ezkero. Ihesi ez dou eitten, baiña enfin, entendiduten da, ezta? 
- Bai, bai. 
Auzolana
Zuazua Urrutia, Antonio
- Ta alkarri zetan... gari-anetan ta gero aparte ze beste lanetan [lagunketan] zan? 
- Bueno, aparte ez zan hainbeste lagun... bedarra ebaten-a be bai iños falta eitten badau, ba, bedarra ebatera iños faten nitzen batera ta bestera. Ta ni jornaltxue [txupetan] be asko ibili nitzen. [Teillanda] badakizu zein dan, ezta? 
- [Teillanda]? Han behien? 
- Han behien, bai. 
- Han Untzillan zuluen? 
- Bai. Ni han askotan ibilitta nao bedarra ebaten, e! Ta beste leku askotan be bai. Hemen etxien egon nitzen denporan, e! Ta gero be bai. Ni ta beste asko, e! Baiñe normalien, jeneralien, izeten zan lagunketan, ba -ze esango dotsut, ba, nik-, ba, gari-raitteko denporie. Eraitten be bai, e! Nire ama Itturbekue zan. Badakizu nun daon, ezta, Itturbe? Nere ama hangue zan, ta gari-raitten be, ba, iños faten zien [udarako lagunak]. Ganauak [makal...] eukenien edo priseka ebizenien edo iños faten nitzen hara be. Bai, gari-raitten be bai, baiña bestela ez [...] beste [lanik] , normalien ez zan eitten. Bai, basuen egurren bat bota [biher bada] , egurren batzuk bota bihar badie edo ekarri edo erun edo... 
Gariaren inguruko lanak
Zuazua Urrutia, Antonio
- Ta garixe gero larriñien esan dozu... 
- Larriñien. 
- Ta han ze eitten zauien larriñien? 
- Larriñien, garixe ekarten geuen ta garixe erdittik moztu itten zan. [Han] aparatua -ondion badao kamaran ondio-[trango] baten ebaten zan ta ha lastue, lasto sikue, lasto erretxistue deiketan jakon hari. 
- Zelan? 
- Erretxistue. 
- Erretxistue...? 
- Erretxistue deiketan jakon hari. Euki goguen ondo, e! 
- Bai... 
- Hari deiketan jakon. Bai? Ta ha kamarara eruten zan. [...] siku-ikue [osuen] , e, lastue. Ta haikin lastuekin jende asko kalera bajaketan zan hor goittik gabien illundutakuen ta [goixetarra] ta, jende asko illuna auenien haikin lastuekin ibiltten zan, [haik goixen] hartu [dobla] antxien -klaro, [...] eitten badozu, noberana etorten da, baiña-pixkat hola zera antxien hartu ta haikin kalera jantie. Hemen bidien jente asko faten zan, e! Linternak be nahikue ez auezen ta... 
- Sue emunde... 
- Sue emunde. 
- Antortxa moduan. 
- Bai, e? 
- Bai, bai antortxa moduen. Bai, bai, bai. Horixe. Hemen guretik, hemen guretik kalera fateko guk ez geuen usetan, ezta? Baiña bai. Ta gero bestie larriñien zabaldu itten zan bestie. Larriñien zabaltzen zan ta trilluaz ganauekin, ba, hari harixe... aliek atara, aliek atara hari [ein biher jako]. Larriñe esaten jakon hari, geuk larriñen zera deiketan gontsen; beste batzuk [...] deiketan otsien, larriñe. Ta gero [makiña]... pillatu eitten zien harek garixek danak pillatu eitten zien gero. Guk makiña txiki bat bageuken. Guk bakarrik ez, e! [...] eta sozio geuken makiña bat. Eskuekin ebai ta, ba, batek gaiñera bota lastuok -klaro, alkotzak [deiketan jakon hari] - ta alkotzak, lastue, alde batera ta gari-lie bestera garbi [urteteko]. Baiñe ikusitte dauket [Billerlen]. San Inazio egunetan gu faten gitzen, urtero faten nitzen, ba, Billerlera -bueno, [hemen etxien, fabrikan ez nebillen denporan emoten osten jai]. Faten nitzen, bai, ta Billerlen ikusitta dauket [larriñek in] bai, e? Ta [haxetan] sardie sartu ta [jo...] ta alkotza noberaana ta alie bestera. Ikusitta dauket neuk! 
- Orduen makiñaik ez auken haik... 
- Haik ez euken makiñaik! Han ez euen makiñaik. Haik behintzet ez, e! Han etxien. [...] eukiko euen. Guk bageuken makiñie, [...] bat, hola, polea bat euken ta [polea hari erein noberak]. Ta gero etorri zien garixe joteko makiñak gero etorri zien. Ebatekuek be bai. Ni soldautzatik etorri ezkero ya euki dou makiñie. [Hirun artien euki geuen] : [... go] Julianek, [Basarraldek] eta geuk euki geuen makiñie euki geuen. Joe! Ha [gozau] itten zan! Ha zan... Bueno...! Ha zan...! 
- Haikin samur, e? 
- Ta harekin metaik be ez zan itten harekin. Sueltuen, ha lotu be ez zan eitten. Sueltuen etxera ekarri, pixkat siketan zanien kaja baten ipini ta gero, ba, horreik gero... gero joteko makiñie, [...] makiñie, [...] makiñie... Ta lehenengotan beste [makinari] txiki batzuk etorri zien, lehenengo, haik ez euen lastue kamarara jasoten. Baiñe gero etorri zien haundixauek, haundixek, ta haik makiñak tubuekin lastue kamarara jasoten euen. Ha "coser y cantar" zan! 
- "Coser y cantar", e? 
- Berak jasoten euen dana! 
Ogia egitearen inguruko kontuak
Zuazua Urrutia, Antonio
- Eta gero, ogixe, etxien bertan eitten zabien, edo? 
- Bai, etxien. Bai, ogixa betik in zan etxien. Etxien ogixe... Errotabarrira eruen. Guk [...] hemen auzuetako jentiak eta [Tellaldera] faten zien. Baiña [hemen] , Errotabarrin be baeuen, oin Errotabarri badakizue nun dauen? 
- Bai. 
- Hor be baeuen errota bat baeuen, baiña gu sozio gitzen, 40 lagun edo gintzen sozio, [Boliñarten] , oin hori dauen lekuen, oin Fagorra dauen lekuen euen errota bat. Gu sozio gitzen. [...] astuakin mutikuak eruen ta han errotarixa euen, han bertan etxien zer bat euen, etxien bizi zien, ta Paulo [...] , Juanito [...] eta tio zan, [...] aittajunen anaia zan, Paulo. Bai, Paulo errotarixa. Harek joten oskun ta berak karrietan oskun eta gu etxera! 
- Uruna kargau ta etxera. 
- Pagau biherrik ez geuen eukitten, sozio gintzen, ta aurretik etxera [ekarri]. Ta ogixa etxien, jeneralien, ba, zapatutan itten zan laba-ua, laba-ua deiketan jako. 
- Aste osorako edo zela itten zauien? 
- E? 
- Zapatuen in, ogixe? 
- Bai, aste guztireko. 
- Aste guztireko. 
- Aste guztireko jeneralien. Eta, eta aillegetan ez bazan zerbaitteatik, faltetan bazan, bezinuana faten nitzen eske. 
Uste dot hori [...] Apotzagan be hori uste [juat] , e? Uste dot behin entzunda daukat Pedro [...] Apotzagan be itten zala hori, e! Falta zanien... 
- Beziñuana. 
- Bezinuana fan. Ta ogi bat edo, ogi bat ekarri eta gero, ba, [bezinuek...]. Ta ogixa ekarri, ta, ba, gero itten zanien, noberak itten euenian, ba, hartu eta entregau barriro beste ogi bat, antzerako bat, pisau eta ezebez, antzerako bat. 
Ta igual hareatik edo honeatik, zeozeatik igual, ba, ezin in izaten zan [hurrengo] zapatuan, in eziña [...] zan, ta aillegetan ez zanien, ba, [...] fan biher, bezinuana fan bihar dok. Eurak be etorten zien, geu be bai, ba, normal. 
- Bai, bai. 
Labako-sua
Zuazua Urrutia, Antonio
- Ta gero artua be bai esan dozu, ezta? 
- Artua be bai, artua be itten zan. 
- Ta artuak zer lan eukitten zittuen? 
- Artuek, ba, artuek be igual-guala. Baiña artue... labadurie, labadurie... labadurie, hazkarrixa esaten jako, labadurie, labadurie, ogixe harroketako, masie harroketako izeten zan, ta hori be falta zanien bezinuaana faten gitzen. Kaletik be bai, [Saldukuek] , [Salduko] San Juan, [...] haik be etorten zien gurera, etorten zien, ogixe itteko, labadurie [...]. Hazkarrixe edo ez dakit zela esaten jakon, ogixa harroketako. Ta artuek ez dot uste eukitten euenik hori. Ta artue horreik ogixekin, [...] , itxi itten jaten, ogixai itxi itten jaten puxkat harrotu arte, harrotu arte; baiña artuai ez, artuai, hartu ta... ni akordetan naz, palangana baten hartu, buelta ta buelta ta buelta, buelta emun, ta labara zuzenien [sartzen] zan, ogixa baiño lehenago [sartzen] zan artua, lehenago [sartzen] zan, baiña bastante denpora lehenago, e! 
- Denpora gehixau bihar... 
- Denpora gehixau bihar euen itxuria. Lehenengo laban hori ein, sua ein, gero ipizkixa esaten jakon [...] , pozu baten busti ta makilla baten, haga baten, trapu zahar bat -trapu zahar batzuk izeten zien-ta hareaz garbittu labioi. 
Garbi-arbi eitten zan hareaz. Ipizkixa deiketan jakon hari. 
- Ipizkixa? 
- Trapu horri? 
- Trapu horri bai, bai, ipizkixa deiketan jakon. Hareaz garbittu eta lehenengo, klaro, hango hondarrak egoten zien, su-xingarrak hondarrien egoten zien, alde baten ta, haren onduan ipintten zan, artuak ipintten zien. Orduen... oin artua karuau dao, baiña orduan artua merkiaue [...] , merkiaue zan asko be. Baiña artue zan ona! Guk artua ta esnia jateko ta, ha mehe-ehe ebaitta, egosi-gosi in bai? Egosi, e? Gaur be jango neuke! 
- Bai, e? Edarra, e? 
- Bai, bai. Egositta, e? Egosi itten zan ha, mehe-ehe ebai, hola zatixak [hartuta] ogixen moduen ez, ebai mehe eta jaten zan. 
- Armozetan jaten zabien ha? 
- Armozetan jan [...] , armozetan. Hori bai! Kaferik eta oingo moduen ez auen e? Kafia ta... hala jaten geben, bai. 
Esne-saltzera kalera
Zuazua Urrutia, Antonio
- Eta esnie bai, esnie asko eukitten zeuein etxian? 
- Esnie bai, bai, esnie asko, esnie saldu be itten euen. Esniek orduen denporetan lehenengotan Mondrauera saltzen euen, [...] , bai. 
- Astuan. 
- E? Astuan, klaro, mutikua asto gaiñian ta ama... ama oiñezien! Amak beste berdura batzuk edo zertzu batzuk eruaten zittun, plazie itten zan orduan Mondrauen, plazie itten zan bai? Eta plazara eruaten zittuan holako trastetxo... zer batzuk eta... [...]. Holaxe bizi gitzen gu. 
- Eta arrautzarik, arrautzarik...? 
- Arrautzak be bai, bai, etxian jan baiño gehixau saldu! Oilluak libre ibiltten zien, libre ibiltten zien oilluek. Kortan eukien otia deiketan jakona, holako, ba... egur batzuekin, makilla batzuekin eindde ta han lo itten auien. Eta gero zulo bat aukien, sarterie deiketan jakon, kanpora urteteko. 
- Sarterie? 
- Sarterie, sarterie. Ta gero handik holako eskillara bat eukitten euen eurendako, holako... egur baten gaiñien, ba, ifiñitte, [...] egurre. [Gura baeuen] bajau itten zien, ta handik gora igoten euen. 
- Gura euenian urten eta gura euenian sartu. 
- Gura euenian sartu, hori ba. 
- Arrautzak ederrak orduan. 
- Arrautzak, e, banasta batzuk eukitten zittun, [...] batzuk eukitten zittun arrautzak itteko, ta... Jan, noberak [...] ezin jan arrautzak, saldu in bihar. 
- Saldu in bihar. 
- [...] Zuek hori ez dozue ezautu, e! 
- Ez. 
- Hoba ez, gaiñera! 
Txerri-haztea
Zuazua Urrutia, Antonio
-Txarrixa hiltzen zanian emuten jakon parteik edo? 
- Batzuk erueten zeuen, guk ez. Guk ez gauken kostunbreik. Txarrixa hiltten zanien partiduten neu ibiltten nintzen. 
Hamen auzora Zaloñako hirurei, Zubillagara, gure tio bat han euen, Itturbera, eta Leetera, eta kalera beste tio bati. 
(... ) 
- Urtian bat hiltten zan txarrixa? 
- Bat. Guk bai. Leku batzutan bi be hillten zittuen baiñe gurien bat hiltten zan. 
- Txarrixe barruen egoten zan beti ala ataraten zan? 
- E, gaztetan bai. Paatxie egoten zan lehenau, bedar bat, bedar klase bat da paatxie. Gero lora gorri bat eitten jakon zaharketan danien, lora gorrixe eitten jakon. Hori maiatzien kentzen zan eta gero paatxian onduen artue sartzen zan. Paatxie ba txikiñek zienien. Jeneralien hor Gabon inguruen edo lehentxuao hiltten zan, baiñe bat hil orduko beste bat ekarri eitten zan berrido. Eta paatxie aguro etorten zana zan, e, bedar bat aguro. Agostuan ereitten zan, agostu inguruen ereitten zan, eta gero ba han txarrixai jaraitten jakon txikixa zan artian da. Bi (... ) eta bat saldu be bai. Atxabaletan ni eonda nau txarri salketan aittagaz fanda, burdixan hartu ta txarrixa. Etxien be jango gauen baiña, diruek falta eitten euen da, eruen ein biher. Atxabaletan ferixie eitten zan hemen. Neu eonda nau ferixan. 
Mondrauen be haundixa eitten zan, baiña lehen eitten zan hamen be ferixia. 
- Zenbatian behin eitten zan? 
- Uste dot hillien hirugarrenien eitten zala, uste dot, zapatuen. Hillian behiñ itten zan hemen. Mondrauen hamabostien behin. 
Esneduna joaten zitzaien tabernara
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Gero esnedune be etorten zan eta esnie hartu biher gotsen ta; gero uezabak berak eziñ auen, esnie egosten ipiñi euen, eta ha be basarrikue zan bera, eta ein utsen gatza esniei. Kostunbrie hartuta hak be, gatza lehenau basarrixen geuk be botaten gotsen, eta gero nik eruen neutsien kafesnie soldauei, eta gero: "leche con sal, leche con sal" (Barreak). Batzuk eran auen, baiña beste batzuk hartu be ez auen eiñ. Harentzako rarue zan. 
- Makiña bat pasadizo, ez? 
- Makiña bat pasadizo han be, denpora gutxixan, makiña bat pasadizo egon zan, asko. 
Garia entregatu beharra gerra ostean
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Beste ze jenero emun bihar zan? Garixa eta beste zer? 
- Geuk ez geuen eruen besteik ezer. Garixe, orduan. Beste batzuk erungo auien beste zeozer be. Ortura-a asko dediketan dienak; guk etxerako edo ortuen erabiltten geuen-ta, bestela ez geuen eukitten saltzeko-a ezer. 
Etxerako, artue be bai, etxien txarrixei-e emuteko-a; erremolatxak asko, txarrixendako-a, txarrixek be eukitta gaz-a, ganauek be eukitta gaz-a; ardixek be bai apur batzuk, gutxi, e, ezkiñak garbittu edo ein deixen, bedarrak, e, ganauak kendu, behixak kendu ein gittuen gero-a. Oin ez dauku animalixaik, bapez; ez dosku faltaik be eitten-a. 
Baserriko lanaren inguruan eman den aldaketa
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Asko aldatu da basarriko bizimodue? 
- Bai, oiñ asko aldatu da, e, oin makinarixie eta ganauek asko daukenak, danak makinerixie daukie-a, bedarrak eta gauzak erretiretako-a; diferentzia edarra. Lehenau, e, segiekin ebai, saillak galantak ebaten zien, ganau asko euan-a, gero zer horregaz, eskuerie-ro esaten otsen haregaz batu-a; orduen fardoik be ez zan itten oiñ itten daben moduen zerak-ta; bedarra sueltuen kargau burdixen-a. Ha etzan edarra izeten. Kargauta gero ganbarara sartzeko be etzan edarra izeten. Handik sardiakin hartuta botaten euen sasoia eukenak. Ha nik ezin neuen eiñ, baiña batzen-a bai bedarra. 
- Ebaten bakarrik denpora asko biharko zan, ez. 
- Saillak ebateko bai. Juntau itten zien, e, bi edo hiru lagun igual-a. 
- Auzokuak? 
- Etxekuek be bai. Etxian be famelixia gare gu, batzuk [...] ebaten zittuen bedarrok. Makiña bat ebaitta dago hori semioi bedarrok. Ebai in bihar ahal zanian zelabaitt. Orduan segiaz, eta gero segadoria ekarri euen; ha zan ona. Eta orduan ebaten zien... , bueno! Ondo! Gero zabaldu ein biher izeten zien apur bat sikeketako, ta ba gero atzera batu in bihar da, Siketuta erdi batuta dauenian e egunen baten tormentie igual da, dana busti tta. Gero atzera. Zenbat lan ingo ete zan! Oin, e, makinekin eta eitten dittuenak aguro eitteittue; harrapaten eutsie, bai, deskuidaute-ta. Hemen be apur bat itxi euien, hor Larriñoko batzuk erueten daue bedarra hemendik-ta, ixe akabaute eukien, ez euen asko falta itteko, [...]. Etorri zen eurixe ta busti.. eta itxi ein biher. Gero hurrengoko egunien, atzera siketute dauenien... 
Bihelekue egoten da, e, biheleku txarra. Apur bategatik hantxe geratu. 
Gerra garaiko bizipenak
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Lan gehixao souak emongo eben, ezta? 
- Beti be souak gehixao. Artua ta asko ereitten zan-a, gero jorratzen, harek jorratzeko atxurrakin-a. Gure izeten zen apur bat jorratu-ta, bedarra kendu-ta, eta askotan dana indda be nahikue lan igual. Hurrengo euririk ez euen itten igual-a, dana siketuta-a, jo... penagarrixe. Eurixe eske eta euririk itten ez; eta artuek, e, hola, orrixek, e, zertuta, juntauta igual. "Txorrotuta" esan gotsen guk. "Artu guztiek, e, txorrotuta zera jazek sikuukin-a. " Horeixa etorten zala-a, ta horeixa ba, gaur eingo jok eurixa, horeixa badatorrela-a, eurixa-a. Arioplanua pasetan zala beti horeixa euenien. Apurtu eitten auela harek horeixa. Nire gizonak esaten euen, hori esaten euen betik, e: "Horreik arioplanuok etorten die bai, eta horeixa, baetorren eurixa, ta horreik apurtu eitten daue. " [...]. Baleikien igual apur bat zertzie be. 
- Arioplanua pasau ezkero euririk ez? 
- Euririk ez gero. Horeixa zertu, atzeratu-do zertu eitte euela. Ez dakit, zeozer eitten euen. Hak beti esaten auen: "Arioplanua etorten dok, eta eurixa baetorran da, eurixa tantakak eta dana hasitta-ta... " Fuera. Ez dakit bazan edo ez zan, berak hori esaten euen beti. 
Baserritik kalera astoarekin
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Zuek bai oiñez ibilittakuak, garai baten. 
- Buenooo, orduen, e, astuekin-a, kalera astuez faten gintzen, errekauak ekarteko-ta, hortik Irizarretik edo. Asko ekarri biher bazan, "fin de semana"-edo zapatuen-do, ardaua-do, orduen botillatan be ez zan egoten-a, garrajoien ekarteko ardaue-do, astuukin, da bestela ba, ez euenien errekau asko, ba eskuetan; makiña bat bider geu be asto igual, astuen moduen. 
- Gaurko aparkamentuen moduan orduan astuendako aparkamentua, plazuela haundi bat, eta han egoten zien astuek illaran, lotuta. 
- Bai, han taberna aurrekaldian, oin etxan tabernia baiña. Oin astoik be ez dau asko, banakan batzuk bada... leku batzuetan, baiña. Hemen inguran ez dakit asto asko dauen. Oin astuekin ezin leike kalera fan-a. 
Esnea saltzera etxeetara
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Esne saltzen be, esnie repardiduten, astuaz faten zitzien? 
- Ez geben eruen esnia, etxien gehixena eta txahalai emuten gutsen eta ez geben... Gero hasi gintzen horra ataraten, letxero batei. Koruetakue edo Azatzakue. Letxero bati kamiño kurtzera ataraten gutsen esnioi. Kalera fan barik. Gutxitxuau irabazten zan, baiña ba, zeozer, ha hurrago euen-a, ba kalera fanda be ba saltzen ibilli in bihe zan-a. 
- Etxeik etxe? 
- Bai, etxeik etxe ibiltten zan. 
- Eskintten ala bezeruak hartuta? 
- Hartuta, batzuk behintzet hartuta. Gero hori be, hola saltzie kalien prohibidu ein auen, ia danak itxi utsen. Guk erueten euen ba, ni eskolara fanaz erueten neuen, biri-do, hirui-do eruten nutsen nik marminkada bat, bat edo bi igual, bi zer, marmint, bezerixia hartuta auken. Faten nitzen eskolara fan aurretik hango batei, hori txatxuelak sartzen ibili zanai, harei be bai. Josten eitten auen harek-ta, gero josten einddako zerak, e, guk esniaz, harek erropak josten zittuen, ta guk esniekin, e, pagau-a, hala eitten geuen. Kalien, e, hor elixa parien bizi zan haura. Eta beste batzuk, berriz, e, beherau bizi zienak fan zien zeera, kanposantu ondora edo, ospittalera esaten utsien, ta hara fan zien bizitten, ta han itxurie etxie eta ez dakit zertzuk debalde eukien, e. Ospittal moduen, eta gero kanposantuen be bai, zera eitten auen, enterradore. Hara fan zien, eta hor hasitta gengozen esnie eruten, eta gero hara erun biher. Fanaldi ona dau hortik hara! Esnie eruen ta eskolara handik bueltan. 
- Astuai zer egitten jakon ba? 
- Astua ez, eskuen eruten neben orduan. Eskuen eruten nittuen. Marminttok itxi han beheko portaleko ate ezkiñan edo ate ostian... Aide. 
Baserriko lana; tresnak
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Basarriko lanak, lurra jo, mazue apurtu, bestien zera ta... 
- Lurra gertaketan lan haundixak, ezta? 
- Goldiekin itten zen, e, gure danakin, eta gero apurtzen, e... Hareik siketzen zienien, e, gogorrak egoten zien, e; trilluokin, kargau-argau ipiñi zera-a, trilluoi edo trastioi-ta, gero harrixekin-a, zerakin-a, apurtzen-a, gogortuta euzenak, e, trilluan azpixen bueltaka bolien moduen ibiltten zien, ta apurtu ez. Bolaan moduen bueltaka, trillopeien. 
Apurtu ez. Mazuukin jota-a. Mazuuk be indda eoten zien. Mokillok apurtzeko, mokillok. Behin in zittuen nere gizonak be, ez dait zenbat, zazpi edo in zittuen. Esan nutsan: "Baten batzuei dibertiduteko zera ipintten bazabitz, e, horreik mazo... zeiñek ibiliko dittu ba? ". "Txandan, bat apurtzen danien, lurra baiño lehenau apurtuko da bai, hau mazuau, eta bat apurtzen danien ba bestie". 
- Gu asko gintzen ta, danentzako bana. (Barreak). 
- Mazo pillie. Ein jittunan pilla bat, hamahiru edo ez jakiñat zenbat. "Zer in bihar dozu ba horreikin? " "Honek lurra baiño lehenau seguru apurtuko die erok; lurre gogorra eongo da-a". Apurtzen danien bat, gero beste bat. 
Garia eta artoa ereiteko egin beharrekoak
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Garixandako xehiaua bihar zan lurra, ala ez? 
- Xehiaua edo. Goldatu itten zan ta, goldiekin ta, gero artarie edo esaten utsena, hortz haundi batzukin, harekin pasau-a... Xe-ehia be ez zan geraketan, e. Eta batzutan hola eurixe-a eitten baeuen, txarra preparetako be. 
Bustixe, ibilli be ezin in soluen, ta pegau itten jakon lurre, zerai, artariorri ero trastiorri, pegau. Batzutan izotzak hartu igual galanta, baiño hurrengo aldixen, e, eurixe be asko itten eban, ointxe letxe, igual, eurixe. 
- Eta bixak txarrak - Bixak txarrak, bai. Lurra landu ta gero garixe erein. Hola sailtxo batzuk ipiñi tamaiñuen, e, zerak, e. botateko garixa, bestela ez dozu jakitten nundik nora dan-a. Han ifintten zittuen zer batzuk sartuta. Saillak markauta. 
- Azatzak... 
- Orduen azatzak esaten gutsen, azatzak ipiñi-a. Arbusto batzuk edo, beste zeozer. Lasto gogorra be igual ipintten zan. Han ipiñi zuzen eta... zabal, bastante zabal. Eta gero garixok... eta gero tapau, "estaldu" esaten gutsan. 
- Zerekin? 
- Artarie edo. Artarie esaten gutsan geuk. Bergaran "arie" esaten utsie horri, baiña guk artarie esaten gutsen guk. 
Auzolana; laietan nola egiten zen
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Lehen baserriko lanetan eta, elkarri lagunketan jakon? Baserri batekuak beste batekuei-a? 
- Bai, zeozer bai, batzuk. Lehenau hala be gehitxuau. Bai gu gaztiek gintzela ero, lagunketan auen. Zera eitten be faten zien, laixan eitten be. Akordetan naz ni, laixak, horrek, e, hola sartu ta eitten zienak; sailla preparau, ta arbixa kendutakuen ha laixatu, gero artue ereitteko. Lehenau, ordun, golda haundixa eta ez auenien, e, laixatu-a itten zittuen. Ha be lan urrixe zan. Lan asko eta hainbeste denpora biher hareik itten. 
- Zenbat lagun illaran? 
- Ilaran ba, juntetan zienien bastante, xei ero, zortzi ero. Juntauko zien batzuetan. Beste batzuetan gutxiao, ez baeuen fateko moduen edo zerik. 
Ehunezko arropak; "pujetie"
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Aurreti bai, harixe ta indda, lehenagoko andrak, harixe ta dana ia itten euen. Bola batzuk baeuzen, lehenagokuek, amandriek edo zerak-ta einddakuek gurien. Gero bolak eindda harixek. Illuna egoten da lenengo, eta gero garbiketan edo zuriketan lan asko eukitten dau, e, lixibia-do esaten utsena-do, pujetie-do. Hemen pujetie esaten gutsen; ta han egosi ure berue botata-a, han zurittu biher izeten zien hareik. Kostaten zan hareik zuriketan, asko, e, kosta. Nik neuk ba ez dot asko ikusi. Han euzen indda. Hareik be lehenaukuek, hareik be makiña bat lan in bihako euen. Ha itten, goru itten, faten zala zerera, hor beste etxe batera, gabien, neguen ba, Larriñora faten i zittunan, Tellerixara, faten ziela, zera itten, gorue esate utsien, eta ha itten fan hara, han juntau eta han ein, ta gero zeozer eruen etxetik edo, zera ta, gabien esnie edo beste zeozertzuk, eta gero etxeruzkuen, e... hartu ha eta etxera. Nire gizona faten zonan, lagunketan harei, andrei, goruun itteko. Eta orduun argirik be zela ez euen ba, suen argixaz ta, su ein ta suen argixaz. 
- Bista ona biharko eben. 
- Holakotxe gauzak lehenau be. Hori lana atrasaua izandakue da. Hareik be zeozer... 
- Eta gabaz bidetan ibiltteko, ze argi? 
- Farola erungo euen, illun baeuen. Farol batzuk baeuzen, kandelie ipiñi barruen-a. 
Gerra garaian telarik ez
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Eta hori ehun hori tintau edo eitten zan? 
- Ez tintau ez. Zurittu. Tintau ein zien, e, gerra-enporan telie be danak rekisauta-a, etzan egon telaik be, zertuta egon zien, telaik be ez euen, eta horreik izarok senduok baeuzen gurien eindda horreik, mutikuei frakak in jakon haretxekin ta. Haxe tintau euen, azule tintau, ta frakak eunezkuek, ehun horregaz. Zeozer in biher orduen be, telaik ez, danak rekisauta-a, dana, e.. , zarramarria. 
labako sua nola eta noiz egiten zuen
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Laban sua sarri itten zan? 
- Astero. Hemen be astero in bihar izaten neuen nik. Han be, etxien be itten zan, etxien amak itten eban, e, ni orduen gaztie nitzen; lagundu itten nutsen, baiña. Hemen astero in bihar. Labe-ue. Lan asko eukitten dau hak be, e. Labie, hari egurra kargau, hari ipiñi, erre hareik egurrok, eta gero ha zabaldu apur bat eta, danien egon dain ondo-a. Eta gero zerakin batu, "ipizkixa" edo esaten gutsen, trapu bat ifinitta egoten zan makilla luze baten, mango zer baten. Harekin garbittu labioi, ta gero ogixak preparau ta sartu. 
- Aldiko ogi mordue eitten zeuen zuk orduen. 
- Dozena bat ero gehixao. Gehixao be bai batzutan. Hamabost... Opillek be itten nittuen batzuk, lenengo zertzeko, opillek eta. Bueno, labe-uek neke asko eukitten dau, e. Masie eitten be bai, makiñeik ez euen orduan, eskuukin in bihar masioi. Dana baten itten asko izeten zan eta nik bi zatittan itten neuen. Bestela ereitten eta masie zertzen, gozaketan neke haundixa euen. Bi zatittan, lehenengo bat eta gero beste bat, eta han ipiñi, eta ur berua ta biha dan moduan botata. Lebadurie-a harrotu dadin, ta gero tapaute euki biher izeten zan arropa batekin, manta... han egoten zien hartarakotxe prepareutako manta, izara... Hotzittu ez dadin ein masie, bestela hozketan bazan ogixa txarra urteten euen, e. Lurran mudukue, ogixa, pesaue. Harrotu barik. 
Ogia, taloa, artoa eta abar nola egiten ziren
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Hazkarrixa, zela eitten zeuen azkarrixa? 
- Hakarrixa bertati itxi itten zan lehenau. Bertatik zati bat itxi katxarro baten, katilluak-do taza halako haundi baten itxi, ta gero gaiñetik tapauta, piku-rrixaz igual, ta aza-rrixaz igual ta tapetan geuen. 
- Hori gure lana zan ta, ekarri in bihar aza-rri bat edo, piku-rri bat edo... 
- Ha gordeten zan eta gero ha izeten zan. Ha nahastu biher izeten zan, uretan ondo nahastu biher zan. Bestela ez euen harek be bardin urteten gero. Ondo nahastu. Eta ure be ba, tamaiñuen, berugixa be ez, bestela azkarrixe erre itten zala berue bota ezkero. Tamaiñuen, berue biher zan, e. Bestela hotzaz be, ba, hotzittu ezkero ogixa ez da harroketan. Makiña bat indda gaz! 
- Artoik itten zeuen; ogixa bakarrik ala artua be bai? 
- Artue iñoiz in neuen, baiña gero labia atzera barriztau in euen eta ez euen ipiñi hain ona ta, artuek erreteko ezin zan, e, su asko in bihera zan /bizan/. Ez neuen itten gero artoik. Itten nittuen ogixek; eta gero, e, zerak, taluek. Oin itten dittue ba palan-a; zenbat talo indda nauen... Puf! Esniikin jateko-a, artozko taluek, asko. Bueno! Han mahi txiki gaiñien makiña bat indda nago ni... Pla! , pla! , pla! jo eta... Zenbat talo. Eta edarrak egoten ziren han, e. Zer barik eindde be majo harroketan zien, hazkarrixa bota barik be. Lelengo palan pasada bat, eta gero prasie apur bat atara atzera, ta gero parrillan ipiñi apurtxo bat, eta harro-arro itten zien. Ordun edarrak egoten zien. Orduen gustora jaten neuen, sasoe ona neukan euki be eta. Esniikin jateko izeten zan gehixen be e, esniikin. Berua euela ba bestela jateko be... Batzuk gustora jaten euen, sasoie eukenak. Neuk ez neuen hutsik jaten, baiña. Jaten euen bestela be. 
Dauen moduen esne barik be jan, babaakin eguerdixan ta, urdaixekin edo. 
- Ogixan lekuen e... 
- Bai, ogixan lekuan artua. 
Artoa erretzeko su handia behar izaten zen
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Eta artuak orduan sua beruagoa bihar dau? 
- Bai, haundixak eta eiñ ezkero hala be ba. Sua bihe dau, dezente bihe dau. 
- Lehenago zulo berian sua, eta ogixa bertan sartzen zan, ezta? 
- Su itten zan lekuan. Garbittu zeragaz-a. Kostetan zan ha garbiketan; baztarrok harrapeu ezinka-a. Lan ona egoten zan han. Makiña bat holako indda nago. 
- Baiña ogixa edarra urteten auen... 
- Ona urteten euen, bai. 
- Epel-pela. Ezizue jan berue, txarra da-a...! 
- Handik masatik hartu zati bat, arteien labie be zertzeko ta. Zati bat hartu handi, eta ipini talue indda, sartu laban... 
Hareik edarrak egoten zien, ogixekin inddakuek be. Artien preparau barik ogixa sartzeko ta ba talue iñ da afaitteko ero. Talue edarra. Hori lanoi ikesitta neuen eta. 
- Astero itten bazan biheko ikesi. 
- Hoixe. Derrigor. 
Inguruaren aldaketa; lurra lantzea
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Deposittue. Baiña oiñ Urkulukue daukou ta (ez dou biharrik) 
- Deposittue ondio...? 
- Bai, han dau horren etxiorren ostian. Handiko Solua-esaten jakona. 
- Lehenau solue zan eta oin basue. 
- Lehenau soluak eta gero zelaixak eta gero. Oin basua, oin dana piñua sartuta dau-a. Piñua gero oin. Sail galantak zien harek pe. Han artua eraiñ asko ta, gero jorraketako atxurrak ibilli bihar baten batzuk, hartu gura bazan. Atxurra ibilli bihar, bai bai. Lehenau lan asko emuten auen artuak-ta. Danak. Garixak pe bai. Iiteixekin ebaten gari-aillak zenbat lan eukitten auen. Gero hasi zan zeozer, agertu zan baiña. Aiketa zertu arte iiteixaz. 
- Gero makiñia, irixekin gero. Aurretik irixekin, e. 
Familia giroa
Erromaratezabala Faido, Tomasa
-Mahixen bakotxak bere lekua eukitten euen izentaute? 
- Bai. Gehixen baten bai. 
- Gu kuadrilla galanta egoten gintzen, baiña bakotxak bere lekua eukitten gauen. 
- Punta batetan atalka holaxe, handikaldien aitta, hemendikaldien ama. Gero hurrengo aittan onduen neu, gero nire aiztie bestie, ta gero zuek Jexus da. 
- Leheno zarriien egoten gintzenian... 
- Eztakit nik. Ni etorri aurretik eztakit zela egoten zien. 
- Han mahai txikixan da han eskiñan zutik. 
- Ha txikixaua zan da. 
- Hormako mahixa bahau ta. 
- Batzuk hormako mahixan eta bestiek beste mahi txikitxo bat, eta txikixak han. Sukaldeko maillia, sutan mailla bat euan bastante zera. 
- Holako mailla bat euen altuau, sua eitten zan zerian. 
- Suen txapie ta gero gaiñien luziauen alde batetik besteraiño, ta han maillan jarri tta beste mahi txiki bat han. Han jarrita bat ero bi ero. Bat maillan eta beste bat balkoi txikin baten aulkitxue ero esaten utsien da, jarri tta han. 
- Ta zenbat persona juntatzen ziñeten? 
- Dozena bat lagun ero gehixao. Hamalau be egong gintzen noizbaitten. 
Gerra osteko egoera; baserriko ekonomia
Erromaratezabala Faido, Tomasa
-Orduen be pasetan zan, razionamentue ta garixe kamaran da eziñ jo. 
- Joten be itxi ez eta ha entregau in bi zala. 
- Errotie prezintauta egoten zan, errotie zabaldu artian, eta errotie zabalketan auenien kartillie etorri artian; permisua, kartillia, aintamentutik etorten zan. Ha barik ezin geikien garirik eruan. 
- Da entregau mordo bat garixa, burdikaria. Garixa Arrasatera, etxakixat hi akordetan haizen ala lenau zan. 
- Akordetan naz zela, ni neurritten regliaz mutikua, ha pasau raust eta. Bardinddu ta benga. Kargau burdixa ta. 
Eztakitt zenbat eraitten gauela ta. 
- Errentie pagetako be garixaz pagetan zan, da miau! 
Etxe-jabea baserriak eta lurrak saltzen noiz hasi zen
Erromaratezabala Faido, Tomasa
-Iñudiak eta eukitteko dirua euken familixia. 
- Harek badakitzu zenbat basarri eukiko zittuen. 
- Basarri asko. Da gero saldu zittuen danak hemen saldu zittuen da eztakit baten bat geratu zan erosi barik, etxakixat geratu zan iñor. Baten batek ez auela erosteik gure, etxaixat zer. 
- Etxezurikuek eztakitt erositta daukien be. 
- Danak etxakixat erosi auen be. Baten bat geratu zala... 
- Bestela beste gaiñetiko danak hemen erosi auen. Apur bat gauzie mejorau zanien ba ikusten auen ba, (... ) erosten bozu fango nok pagauaz. 
- Haik Otazu eta zuek haindako "jotasu". 
- Hori, hori, ointxe esan dozu. 
- Bai. Alkilerrian dazenak hoixe pasatzen da. 
- (... ) Hau ze kostata dauden! Aittajaune, aitte da ni. Da gero gaiñetikuek danok ixa (akabau? ) gare lanien hau zertu orduko. Zenbat denpora pasau dan. 
- Hona etorri zuen aittajuna ein zan. Zuen aitta mutikua zala. Bai. 
- Bai, aitta mutikotxua zala. Lau urtegaz ero esaten auen. Apotzati hona. 
- Errentero. 
- Errentero. 
- Ba horrek len esan douna. Gero fabrikie ta ifiñi euenien fan zienien ba. Haik fan zien, bizimoduik atara ezinke hemen, kalien montau euien eta ondo fan jakuen. Gero guriek basarrittarrak zien da ba horrek hobetuau basarrixoi. 
Aitajauna, ikazkina
Erromaratezabala Faido, Tomasa
-Gure aittajauna be ikezgiñan hor mendixan, Kurtzebarri onduan, horra iketza ekartzen ibiltten zan irixekin. 
- Kargalekun? 
- Kargalekun, bai. Kargalekuti Basabera ekarten auen iketza. Oin barianteko zubixen azpikaldien dagon basarrixa. 
Hortxe, hamen goitti bera. Horraiño ekarten auen da hor euen beste gizon bat burdi haundixaaz. 
- Gero beste batek eruan. Bolantia ero. 
- Burdi-olante haundixaaz. Hortik Elgoibarrera erueten auen. Handik ekarten zittuen hiru biaje edo lau baten hemendi Elgoibarrera. 
- Kurtzebarritti, orduen egongo zien bidiekin. Etorri in bihe zan, e. 
- Trango edarrak eongo zittunan. 
- Eta hori burdi-olante hori zer da, diferentia? 
- Burdi haundixaue da eta erruberak haundixauek dauko, zabalauek, burdiñazkuek die baiña zabalauek die apur bat. 
Burdiñazkue daukie zera, petriñia. Gero daukie radiuak. Bestia osue dan moduan. Hemen eztau hola, Araban daz asko. Hemen burdi-olantie ez euen, hemen txatxilipurdi eitten auen burdibolantiek, haundixe zan da. 
- Harek bidie zabala bihako eben. 
- Bai. Lautadatarako ta. 
- Burdibolantie ikusitta daukot. Mondrauen ikusten naixuan Axerikua ero burdi-olantiaz. 
- Ba holakotxen batek ibilliko-an zeatik hak karretero eitten euen asko. Egurra ataraten-a; eurek eukien basua asko. 
- Orduen ba haretxekin, gomazkoik zerik ez eta. Kamiñuok majo mejorauko jittuan. Kamiñuok eztakitt zela ipiñiko zittuen harek burdixek, dana burdiñazkue, da halako errubera zarrak. Aiketa gomazkuek zertu artian burdixak, e. 
Hemengue be uhela estu-stue ta. 
- Zorrotz-orrotzak. Haik bigun dauenien sartzen die kutxilluen letxe barrure. 
Garotara Asentzio aldera
Erromaratezabala Faido, Tomasa
-Harekin faten gintzonan Asentziora idie ekarten be. Asentziora idi-karten. Ekarritta nao beu be handi. Bai. Behixan aurrien, pentsaizu. Idia handi. Pentsaizu. Oiñ ate onduen daukenak eztittu hartzen iñok, handik eta. 
- Orduen estimau euen da. 
- Orduan dana estimau. 
- Ya lo kreo. 
- Goitti bera, abixada baten goitti bera, eta itxultzen ezpazan burdixoi pozik. Bide erdixan muna batian hooola ta, bestian bestekaldera botata ta. Eneee! 
- Noz jausiko ete dan larri. 
- Irixok ero behixok labankara baten da. 
- Bueno! Goittik bera erdi tarrasien ixa burdixa ekarri bihar arripan. Bestela behixak eta danak aurrian pasau. Dragie orduen berriz (ipinttten) jakonan, draga bat egurrezkue. Sartu han alanbre bittartian zera ta, lotu sokia bestekaldeti zera ein da kataiekin ero zeozekin da. Estutu ero eitteko zera. 
- Kargie sujetetako? 
- Eusteko apur bat, frenue. 
- Lurrien arrastaka, ezta? 
- Ez, ez. Arrastaka ipintten jakonan egur haundi bat ero atzeti tarrasien; frenau deixen, hori be itten jakon, baiña berai erruberiai itten jakon zer bategaz, egur bat sartu; eukitten auen azpixen alanbre bategaz ifinitta. Han sartu eta gero erruberien kontrara-a sokiaz lotu atzekaldera, da harek rrrrre, erruberiai eutsi eitten utsen. Baiña etxera orduko ebai igual itten eban egurroi. (... ) ha rozien, bakitzu? 
- Ha tarraskua atzetik ifiñi ezkero, euzen harri guztiok eta danok ataraten zittuen lurrien da, haren inguruen ezin zan fan be iñ, e. 
Basotik karga handiak nola ekartzen zituzten
Erromaratezabala Faido, Tomasa
-Bergako zerien ibiltzen zan hola. Ni egon nintzen lekuan da. Primie ero gizon horrek. Tarraskuek. Harek ifintten otsan han goittik bera. Jooo. Hango zaratia, jota harri guztiak jota aurrian da. Etxaafleruen moduan. Harek ifintten otsan asko hori. Topetan jittunan harrixok. 
- Erripan euan basarrixoia, ala? Erripan basarrixa? 
- Erripan ez, etxaonan erripan baiña fan itten zonan basora, handik ekarteko. Basora faten zanien handik goittik bera. 
Burdixa kargau abar, egur, zerokin da gero atzien ha ifiñi tarrasien da, ala! , beste zati bat. Ai Jesus! 
- Zelabaitt. 
- Zelabaitt orduen be. Ha be han ibiltzen zan iri txikitxo batzukin, beti kanbixetan zittuenien txikiñauak hartzen zittuen da; apur hezittakuan haik saldu ta kanbixau ta txikiñauak hartu. Ta dirua hartzeko; "Onak hartu ezkero emun in bihar izeten da". Gaztetxuak hartuta ta hezi ezindda han ibiltzen zan. Buenoo! 
- Urte pare baten euki etxien, apur bat iri eiñ artien, hezi, (... ) ifiñi eta gero saldu. Gero txikitxo batzuk hartu... 
- Dirua, beti dirua. 
- Dirua geratu barik, baiña gero beti sufriduten ibilli biher. 
- Katuan moduan, txakurran moduan saltoka, zera. Muna puntatik bera igual salto itten eben. Bestela ez zien apurten. Harekin landu eziñ auen asko eiñ. Beste koiñatuek esate auen moduen behiñ: "Katue erpeka moduen lanketan jok horrek zera. " Harek eziñ eiñ asko, azaleti ibilli biher lurrien. Inddarrik ez eukien da. Gaztiek. Dana holaxen. Makiña bat holako. Oiñ beste modu baten. Oin be zeoze esaten dou baiña. 
Baserriko bizimodua
Erromaratezabala Faido, Tomasa
-Telebisiñuan erakusteittue ure ekarten da, eztakit nundi astuaz-a faten diela ta. Ondio eztie urte asko geuk astuaz ura ekarri gauela. Irixekin da. 
- Ur eskaxidadie haundixa egon zuan hemen da. Eskuan be makiña bat ekarritta najak nik. Makiña bat bieja. Hori jaixoteko auala be, hor, hortikaldeko aska bateti hor zelaittik harutzao fanda ekarten. Ta marmin bi esku baten, da bestien beste kaldara bat. Enda hori be han ibili zan lanien neurekin batera. Hori esaten dot nik, jaixo baiño len hasitta daola lanien da. Honezkero (.... ) egoteko moduan dao. Orduen be sikutia haundixa euen, da ez euen etxe onduen urik. Hemendik urok beera faten zien, hanka itte-uen. Hor euki gauen posu haundi bat pe, zulo haundi bat hola bera ta. Baiña... 
Baserriko tresnak
Erromaratezabala Faido, Tomasa
-Aittajaunek hemen lelengo goldie aittajaunek. Aittajaunek hor ikazgiñen ibilli. Urabarrixen fanda Gabonak artien. 
Urabarrixen denporie apur bat mejoretan hasten zanien hasi tta urte dana. Da bostehun pezeta. Irixekin lana indde. 
Burdi tta iri. Bostehun pezeta. Eta goldie orduentxe hemen lurra lanketako. Aurretik laixiaz, e. 
- Laixia ta golda txikixe ero ta. 
- Beste holako haga luze bategaz golda txikitxo bat egoten zan. Haregaz be bai tta, gero burdiñariaz. Da hola lanketan zan. Goldia. 
- Bai, esate auen orduan, goldia ekarri auenien esaten juen batzun-atzuk esaten auela: "laster fangoittuk horregaz hasten baittuk goldan bueltaka; Deban behera lurrok danok bialdukoittuk. " Lur barik geratuko ete zien billurtuta. 
- Billurra auken lurrak danok bera fango zien. 
- Deban behera lurrak laster botako jittuk. 
- Ba gorutza be majo botaten auen harek lurre, e. Jakiñ in bi zan lanien beraaz. Goldie ekarri auen eta goldie edarra gaiñea, e. 
- Indarra euki ezkeo. 
- Nik haregaz goldiaz ibili naz goldan. Niretzako astune zan ni artien mutikue nitzen da. Baiña gastauta euen jota goldan ibiltten. Gero ekarri gauen barrixe. Aittajaunek bostehun pezeta irabazi. 
- Gutxi izengo da hori. 
- Bostehun pezeta? Keba. Orduan etzeuen edozeiñek irabaziko bostehun pezeta, e. Goldiek balixo zittuen hirurehun pezeta ero zeoze gutxitxuau. Holako bat balixo auen. Goldie ekarri tta ondio dirue sobrau jakon. Da hemen goldaik ez auen. Da beste golda bat auen Koruetan, (Mendikutzan? ). Holaxe kontauta euzen goldaak, lanketa goldaak. 
Gero goldie ekarri auen da gero bera faten zan ikazgiñen da ondio goldie ibiltten auen, diru bat kobrau ta beste batzui ixten etsen. (... ) Geratu be in barik goldioi. Batek ixten utsenien bestiek. 
- Betik martxan. 
- Hartu burdixan goldioi eta beste traste batzuk pe bai tta, kalera be faten zan ha. 
Asto-esnea; ardi-esnea
Erromaratezabala Faido, Tomasa
-Eibarren astuaz kalien esnia saltzen ibiltten ei zittunan berriz. Aittak esaten jonan. Astuan esnia be zeozetako ona zonan. Etxakiñat zerendako zan be. Ona ei zan. Da astua eruen etxe parera da bertan batu ta hari be... 
- Jentiak sinistu daixen astuan esnia dala. Bestela jentiek, e... 
- Propiedadiek pe momentuen batute ba betik zer gehixao eukiko euen. 
- Hemen eztait egongo zan baiña Eibarren ibiltten zala, egon zala hori. Hemen astuanik etzonan, baiña han bai. 
Etxakiñat astuana zelakua izango dan. 
- Ha be txarra ezta izengo. 
- Lenao, bueno! , harrapatzen zana. Makiña batek ahuntzek eukitten zittuen etxien da esnie hartzeko. Ahuntzek esnie asko eukitten dau. Ahuntzek euki da esnie. 
- Ahuntzak batzuk esnie dezente daukenak pe izateittuk eta. 
- Apurtxo bat gobernau ezkero ahuntz batzuk esnia mordua eukitten daue ta. Etxerako esnia. Oiñ horrek gauzok pa gastau eiñ die, fan die. 
- Ahuntzak (behiak) baiño mantentzeko merkiao ta. 
- Esnia gutxiao be bai baiña. 
- Proporziñuen bastante esne jaukek ahuntzek apur bat gobernau ezkeo. Ardixan moduko fuertie gaiñera eztok, ardixan moduko fuertie eztok. 
- Ez, meiaue. 
- Espumosue dok, baiña dok esne mas behixen estilora, esnie. 
- Gustua be eukiko jok diferentie. Neuk etxuat aprobau. 
- Bai. Gustua ezta iguala izengo. 
- Klaro. Bakotxak bere zera. 
- Karmenek jakingo jok, akordetan bajako. 
- Hari gustetan jakon. 
- Gustau bai. Behin fan zonan tiuen etxera bai, eta harek ahuntzak eukitten jittunan asko. Harek etxaukan ganaurik han. Han Altos Hornos onduen, fabrikie dauken lekuen hor eiñ euen etxe bat, eta etorri zien horti zeeti, Elkoroti ero horti, San Prudentzioti hara. Ta biñ artien etxie eiñ auen han da ortuek eta. Gero ahuntzek eta erlie ta, basuan topauta erlak eta eukitten zittuen asko, da gero fan zan ba Karmen haren famelixako zera zan, da tio zittuen haik, eta fan zan ba bisittetan egunen baten baten batekin fan zan, eta gero honutzien esnie emutsiela, kafesnie ero esnie zera, goxien ero fan zanien. Da "kotxiños! , behin fango bisittetan da, kotxiños, txarrixe, ahuntzen esnie". 
- Haintzako normala, (... ) 
- Amorro ona euken harek. Ahuntzen esnia... 
- Baiña behin hiru-au bider hartu ezkero. Ahuntzan esniak txarrik eztauka ezebe. 
Baserrian ur-korronterik ez umetan
Madinabeitia, Eulali
- Zu, berez, Eulali, nungua zara? 
- Ni Apotzakue. 
- Apotzakua... 
- Bai. 
- Eta basarrixan izena? 
- Zelaikua. 
- Zelaikua baitta? 
- Bai, halaxe koinzididu zan! Zelaikotik Zelaikora etorri nitzan. Horixe da rarue, ezta? Bai, halaxe tokau zan. 
- Eta zeuen basarrixan be, zeure akorduan, urik-ta bazeuan? 
- Urik, holan, fregaderan? Gero, ni txikiñe nitzenien jarri zan. Baiñe bestela pozaderan. Pozaderie euen ta gero pozaderatik ataratzen zan holan "ra! ", holan, ez dakitzu? Erain, erain katxarro bateri ta "ra! " urteten euen. Ta gero ha, ha estropiau zan eta gero pozalakin. Pozalakin ibiltten gitzen. Gero jar... 
- Eta pozala zer da? Pozala zeri esaten detsazu? 
- Hiztuna 2: Pozala da "balde", "balde". 
- Bai. 
- Hiztuna 2: Balde bat, balde bat. 
- Bai, hori da, pozal bat, bai. 
- Hiztuna 2: Hemen pozala esaten [...]. 
- Bai, pozala esaten zan, bai. Ba, pozal batekin... 
- Eta, orduan, erainda urtetzen zan ura... 
- Bai, bai. 
- Hiztuna 2: Hori ez dozu ikusi... 
- Pelikula... bai, telebisiñuan edo. 
- Hiztuna 2:... Oesteko pelikuletan? 
- Bai, hori da, hori da. Bai, bai, bai, bai. 
- Hiztuna 2: Bonbie, bonbie. Bonbie da, eskuzko bonbie. 
- Bai. Eta gero, ba, ni neskatillie nintzela, ba, apurtu zan, estropiau zan ta gero... diruik be baeuen, ba, ifintteko? Ba! Ordun ez euen diruik be ifintteko. Aurretik ifinitta, ez dakit, dios sabe nos ifinitta egongo zan! Eta ha apurtu zan eta gero pozalakin ataraten geuen. Gero jarri zan, ezta? Itturrixek-ta ifini zittuen, baiñe... Bai. 
Gaztetako ibilerak; auzoetako jaietan gonbidautzak egoten ziren
Madinabeitia, Eulali
-Saldia. Eta konbidauek etorten zienerako ba egoten zan salda ona eindde, porrue ta perejilla sartu, eta kriston perolakadak, zerak eindda egoten zien etorten zienien konbidauek, meza aurretik jeneralien. gero meza nausittara fateko. Ta ataraten jaten ba saldie, etorten zienien, saldie, euren baso ardaotxuekin, eta ogixe, eta gure ebanak zatitxuek ein eta hartzen euen saldie ta gero meza nausittara faten zien danak. Meza nausi ostien ba egoten zan jeneralien orduen garbantzue izeten zan. Aza-arbantzuek haxe nahikua. Azak eta garbantzua. Okeliakin. Ifiñi morduek okela gaiñien. Okela egosixe ta hola ifiñi ta txorixue ta holan gaiñien ifiñi ta ataraten zeuen bi edo hiru fuentetan, ze jente asko juntetan zan eta. Eta gero gaiñien ba oillaskue. Oillaskue patata erriekin, edo ensaladiakin, edo holaxe ataraten zan. Eta gero arrozkoletxie edo flana. Gure amak itten zittuen flanak ederrak. Beste postregintzaik ez dakit asko jakingo euen. Arrozkoletxie ta zerak eitten zittuen ederrak, e, flanak. Eta ha izeten zan jaixetako zera, postria. Flana edp arrozkoletxia. Ba horixe izeten zan. Gero alegre, kantau ta, jentia alegre egoten zan, e. Alegre baiña, e. Kontuak esan eta kantau ta tiuak eta. Gero holakotxen baten ardaue be eraten zan eta gero ardauakin piñ-pil ein, eta gero, bueno! , dana alegria izeten zan, alegria. Eneee! Gero beste leku batzutatik be, gurien gazte jentie euen ba asko; beste leku batzutatik, Arozteittik-ta? , Bedoñakuek, Arozteikuek be baeuken bere zera, parientiek han, eta haik be etorten zien. Danak azkenien Zelaikora. Zelaikuen bueltia eitten euen eta euken, salie euken haundixe, haundixe euken salia, ta hango triki-raka-riki-raka, eta hango dantzia eta. "Botako ete joskuk guri paretok? Botako ete jittuek hemengo ormok, zera? " Hango dantzia eta... , ene! Baiña pasetan zan elegante, e! pasetan zan ondo. Haxe, disfrutau. Horregatik esaten dotsut. Gaur... gaurko gaiztiei esaixoxone hori, eta zuen modukuei. Esaiozue hori bai, eta puf! Baiña orduen ez zaon besteik. Eta horrexegaz disfrutetan zeuen; horrexegaz disfrutetan zan. bai. 
- Gonbidautzia zanian batzuetan tokauko zan alde batera joatia eta beste batzuetan bestera. 
- Klaro! Geu be holaxe faten giñan Bedoñara-a. Bedoñera, Zubillagara. Zubillagan be han geuken tiuek. Bedoñera, Bedoñan be bi etxetan geuken, eta bedoñera fatie asko gustetan jakun, hotzak haundixak eitten zittuen eta bertan geratzen giñen lo itten. Eta tiak ifintten oskun han ohie, baiña, enee! , izotza lakotxe hotza egoten zan. Bi aizta edo sartzen giñen barruan, bai, eta hala be ezin berotu, ezin berotu. Ez oskun ardura, ez oskun bape ardura, hala ta guzti be ondo pasatzen gauen. "Ondo in dozue lo? " tiak jagiten giñanian, "ondo in dozue lo? ", eta. "Ai, hotz puxkat" Ene! , hotz euki dozue? ". Hementxe ladrillue, hementxe don ladrillue eruen zeikien" eta. "mentxe don ba ladrillue",... 
Ez zoskun guri inporta. Kustiñue da ondo pasetia. Ondo pasatzen zan. Nik esaten dot oin askotan [entzuten dot] : "Ai, gazte-enporia geizki! ". Nik esaten dot: "gaste denporia geizki? ". Nik ez juat /etxuat/ ba geizki pasau sekule. 
Guk ez geuen diruik. Gurian ez euen diruik. Nik horreatik esaten dotsut: ez euen diruik. Zorrik be ez, horixe ez. 
Zorrik be ez baiña diruik be ez. Gure gurasuek ez zien /etxien/ zorrik ixtekuak, hoixe ez. baeuen ekarriko zan, eta ez baeuen barriz euenakin pasau. Baiña zorrik ez. baiña diruik be ez, e! Nundik egongo zan dirua? 
Baserriko ekonomia noiz hasi zen hobetzen
Madinabeitia, Eulali
- Eta ez euen ezebez, ez euen diruik. 
- Esaten dozu ez euala dirurik eta zorrik eta be ez. Baiña orduan familixa artian-ta entzunda daukat, obraren bat egin bihar zanian tio-iari edo prestamo txikixak... 
- Baiña obrak, nundik eingo zittuen ba obrak, ez euen diruik eta. Baiña zuk pentsau bihar zauen zuk eskaketan bazauen dirua, orduan ez euen prestamoik bankuetan. Zuk prestamon bat eskatu bihar bazeuen, zuk konturatu biher zauen aurretik ezin bozu aurreratu, zu zela aurreratu biher zauen gero ha pagetako? Keba! Ni ez naz akordetan gure etxien... Akordetan naz txikitxue nitzenien, ni gaztetxue nitzenien ifiñi zan ekonomikia. Sukalde bajue kendu eta ekonomikia. Akordetan naz su bajuekin be. Su bajuekin akordetan naz. Zazpi-ortzi bat urte edo hola eukiko nittuen ifiñi zanien gurien ekonomikia. Baiña ekonomikia ifintteko ez dot uste iñora diruik eske fan zanik. 
Orduen zuk kosta be zer? Auzoko gizon bat, Arozteikuek, Ximon: "Joño, ekonomikie? ekarri ekonomikie", berak kolokau. Ekonomikie hantxe kolokau eta ya esta. Ez azulejuek eta ez besteik. Keba! Di-a! , ixepuekin emon zera, zurittu ixepuekin eta ya esta. Ez euen, keba! Orduen ezin leikien obraik ein be ein! Ze obra eingo zeuen, ez euen diruik eta. Dirue noix ein zan segittuan agertu da, segittuan. Piñuek eta. Baserrixak piñuek ein daue. Bestela baserrixa hundidu... Edo seme-labak hazi dienian fabrikan, orduentxe. Zegatik ni akordetan naz gure, nire bi ahizpak, nausixenak gerra denporan hor fabrikan eitten euen Beroan, ba dana eitten zan gerrarako jenerua, eztakitzu? Gerrarako eitten zan. Eta orduen ba, jolin, ordureko nahiko ondo pagetan euen. Nahiko ondo pagetan euen eta jentie biher euen lana eitteko, destaju itten zan lana; eta nire aiztei esan utsien, eta aiztak fan in zien, aizta bixak nausixenak etorri ein zien. Eta, jolin, eztakitzu zelako ilusiñuakin pagetan utsenien amai, zelako ilusiñuekin, da! , e, txakurtxiki bat be itxi barik, eta zelako ilusiñuekin amai entregetan utsen dirua. Txakurtxiki bat beretzako barik, e! Ez oingo moruen, a, erosten... , irabazten dana noberentzako? Keba! Txakurtxik bat be itxi barik beretzako, haxe ilusiñue amai entregetan. Amai entregau, e. Diru danak. Eta ba holaxe itten zan. Eta ama pozik. Haxe amak apurtxo ba ezpada be gorde, apurtxo bat ezpada be gorde, eta holaxen, harexek hasi zienien lanien, bi nausixenak, gerra denporakuek harexek zien, nausixen bixek, nik neuken hamabi urte, hamahiru gerra-enporan. Ni artien gaztia; Felix gero, nire aurrekua zan, ta gerotxuao hasi zan ha be lanien, hamalau urtekin fabrikara lanera. Eta ordurako ba irabazi itten zan. Eta harexek hazi apurtxo bat, eztakitzu? , ze bestela ez euen basarrixan ezebe. 
Baserriko ekonomia: esne-saltzea; pinudiak; lantegiko lana
Madinabeitia, Eulali
-Ez euan baserrixan ezebe! Ezebez! Ez euan piñu bat, ez euan... Ganauekin in bihar zauen in bihar zana. Gurien afeziño haundixe aittek euken ganauetara. Esnie saltzen geuen. Esnia. Ganau onak eukitten zittuen. Eta esnie batzen euen eta esnie saltzen zan. Ospittalera guk urte askuen eruen geuen, Eskoitzako ospittalera esnia. Eta gero geuken hareaz geiñera beste bezero batzuk. Eta eskerrak horri, esniekin. Hillen azkenien, batzuk hillien kobretan zien, ospittalekuei hillien behin kobretan zan; beste batzuna ba astien behin, hamabostian behin. Eta ha izeten zan ba diru feskotxue. Gero ganauentzako pentsue erosi edo etxera ekarteko pentsue, ez dakitzu? Ganauei be pentsue emun biher izeten jate eurak emungo badaue. Klaro, pentsu apurtxo bat ekarri edo. Ba handixik hasi zan baserrixa apurtxo bat, eta gero piñuek, hasi zirenien piñuek ba orduentxe baserrixa hasi zan apurtxo bat baserri eitten, e. 
Aurretik zer? Zer aurretik? Lana besteik ez euen eta. Lana! Umiek eta lana! Bakitzu zenbat ume egoten zan orduen? Dana pekatua zan, dana pekatua. Ez zan ebitau bihar umeik, ez zan ebitau bihar umeik. Jangoikuak emuten zittuenak danak. Eta bakitzu zenbat ume etxietan? Horregaz abadiek be ez euen euki kulpa gutxi, e! Abadiek be ez euen kulpa gutxi euki. Nik askotan esaten dot abadiek be ez euela kulpa gutxi euki. Abadiek be batetik bestera baezen diferentziak egoten zienak. 
Familia-giroa baserrian; gurasoekiko errespetua
Madinabeitia, Eulali
-Egoten zan distinziño haundixa etxejabia izan edo? 
- Lehenau bai, e! Honbreee! , horixe bai. Eskerrak horixe bardinddu zana, eskerrak horixe bardinddu zana. Ene! , ni akordetan naz zenbat bider esaten euen batek; ez noia esaten izena, baiña batek esaten euen, gustetan jakon ama, gure ama, oso zerzetie zan, oso pizpiritta, pizpirittia, eta asko gustetan ei jakon ama, gure ama, gure aittaz hasi zanien eta, eztakitzu? , asko gustetan ei jakon gure ama, baiña, aa, pobria, pobria. Gero be ez euen aberatsa hartu, ez politta eta ez aberatsa ez auen hartu. Ez noia esaten, zure pariente artekue da eta ez noia esaten, baiñe ez aberatsa eta ez zera. Haintxe Bilbon egonda, eztakitzu? , pariente artekuekin egonda euela ta hau ta bestie ta. Baiñe gustau ama eitten ei jakon, gure ama gustetan ei jakon. 
- Orduan begiratu eitten jakon, pobria eta aberatsa ta... 
- Ha, eztakitzu, ha propietarixue eta maiorazkue esaten zana. Maiorazkue, maiorazkue. Orduen hori zan. 
Maiorazkue. Nahiz eta txakurtxikirik euki ez, maiorazkue. Ni akordetan naz Apotzako auzuen, ni bizi nitzen auzuen, maiorazko haundixen zaatakuek, e; zaatakuek ba propietarixuek. Eta gurien artien errenteruek gitzen. Bai, artien errenteruek izango gitzen. Baiña harein aldien ondo bizi gitzen. Errenteruek izen baiña ondo bizi gitzen. Harek juntau bai eta igual bazkaitten edo, eta ezta berbaik be ez batak bestiai berbaik; bakotxak berie jan, ospa! , jan eta ospa! Hori unixuoi falta, eztakitzu? , hori, ezebez, bata bestientzako hori... 
- Berotasuna edo? 
- Berotasunik ez, berotasunik ez, ezebez. Ezebez, konbersaziño bat be ez, ezebez. Gu juntauko gitzen kuadrilla haundi bat, euena jango geuen, baiña gurien egoten zan armonixie... Gurien egoten zan, euena jan; aitte ta ama jartzen zan holakotxe baten, aitte hor eta beste guztiek; eta guk aitten eta aman aurrien kontauko gittuen "Uu, halako mutillaz dantzan ein dot, badakit zein mutillez, eztakitt zer ein dot, badakit zer ein dot... Aitta eta ama egoten zienien pozik! Guk ez geuken sekretuik aitten eta amandako. Ez geuken sekretuik. Eta eurek be horrexegatik emuten euen konfientzaia, konfiantzaia emuten euen umieiri; baiña geuk be bai eurei, e! Orduan, orduko epokan gutxik emuten euen [hainbeste] konfiantza, zegatik orduen gurasuei ez jaten /etxaten/ emuten hori zeroi, ez jaten /etxaten/ emuten, ta guk bai. Guk, ez dakit zegatik. 
Gizona: Orduen gurasuekin ez euen hori konfiantzioi. 
- Ez, ez euen hori tratuoi, ez euen gurasuekin tratuoi. Nik honaxe etorritta ikusten dot. Hona etorri nintzenien ikusi neuen. Gure aman eta... Aitte, tira, baiña gure aman aurrian eta... Keba! 
- Ezin zan egin berbarik eta? 
- Ez, ez, ez. Keba! Ez, ez, pentsau be ez. Ez, ez. Ta guk bai. Gu jarten gitzen armonixa, euena jango geuen, eta domeketan kafie egoten bazan, danontzako egoten bazan danok hartuko gauen; ez baeuen ez. Ez euen aittak eta amak eurak hartu eta umiei emun ez. Ez. Danontzako baeuen hartuko euen, bestela ez euen eurak be hartuko. 
Baiña hori armonixoi danak. Hamar anai-rreba izen ga baiña danok eruen dou elegante; eruan dou baiña ondo baiño hobeto. Baiña beti interesaute batak bestiakin. Eztakitzu? , ondoez bat badauko edo bestie, betik interesaute. 
Betik hori esaten dot. Eta gu famauta egoten gitzen gu anai-rrebok eta familixia zela erueten gitzen. Danok. Danok. 
Ointxe faltau dau bai hiruk: bi anai eta aizta zaharrena urtebete pasau da ointxe hil zala. Baiña guk eruen dou bata bestiakin, bueno! 
Ezkondu aurretik amak emandako kontseilua
Madinabeitia, Eulali
-Nire amak ezkondu nintzenien badakizu ze esan usten? "Bueno, ezkondu biher zariela diñozu, ta gauza bat esan biher dotsut: askotan gizonak beste jenixo bat eukitten daue, eta nahiz ta zeuk errazoie euki, zuk ixilik apurtxo baten, zuk ixildu apurtxo baten, segiran pasauko jako. Eta pasetan danien, esatekue bada, orduantxe esan. Ez esateko, inportantzia bakue bada, itxi hor konpon; eta orduen zuk gure dozuna ingo dozu". Amak. Amak esan usten hori. " Orduan zuk gure dozuna. Gizonai itxi apurxo baten ixilik. Nahiz ta arrazoie euki, itxi apurtxo baten ixilik. Pasetan jakonian, orduan esatekue bada, esan. Bestela berriz hor konpon, Zeuk gurozuna eingo dozu hori eitten badozu". 
Eta errezoie ikaragarrixe eukan! Ikaragarrixe! Ikaragarrixa! 
- Arrazoia orduan amak? 
- Ikaragarrixa euken arrazoia. Baiña askok ez daki hori eitten. 
- Zailla da eta. 
- Zailla da? (Barreak) 
- [...] Lehenago andrak beste modu baten hasten ziala. 
- Bai. Eske pasetan dana, oingo gaztiak ez dakixe lehengo moduen andrak erueten, aguentetan. Ez dakixe, aguentetan ez dakixe lehenauko moruen. Nik ez dot esaten larregi aguentau biher dala. Ba hori be ez da komeni gauza danak gaiñ hartzia. Ez. Baiña gauza askota, iguel, ba! , hor konpon ein eta zeuk urtengo dozu hobeto. Hor konpon, aaa! , hor konpon! esan bai ta... 
- Eta orduan normala izaten zan ezkontzeko orduan amak konsejuak emutia ta? 
- Ni neuri emun usten; oin, beste batzuei emuten utsen ez dakit. Neuri hoixe esan usten. Eta askotan [esan dot] , euken errezoia... Eneee! , zelako errezoie euken. Ikeragarrizko errezoia. Zuk gizonak ekitten dotsu: "Bai, horreatik...! " Hasarre askotan, badakitzu , lanagatik edo horregatik hasarre. Hasarre-a, zuk oinddio geiñetik ekitten badutsazu pues sanseacabo! Zuk oinddio geiñetik. Gizona hasarre eta zuk oinddio geiñetik ulu haundixauak ataraten ekitten badutsazu, ba kitto! Oin, danak ez dauela eukitten hori pazientzioi... Hoixe egoten da. Niri jangoikuek horixe emun usten, pazientzie haundixa. Baiñe ba... , ta biherra izen dot, biherra izen dot. 
Dotea, baserriaren garrantziaren araberakoa
Madinabeitia, Eulali
-Zuk ezautu zenduzen arriuak-ta burdixakin eruatia batetik bestera? 
- Ez, ez neuen ezautu. 
- Zure aurrekuak izengo zien. 
- Bai, aurrekue zan, ez. Ez neuen ezautu. Arriuekin-ta kontu hori ez neuen ezautu. Oin, erueten zala eta bai. Zelako arriuek eta gurien papel zaharrak badaz, ezta, eta ba horrek han ifintten dau zelako arriuek-ta erueten zien eta, zenbat izera eta zenbat... 
- Dokumentuetan jasota dauz? 
- Bai. De aquellos tiempos, e. Eta han ifintten dau honenbeste izera, hainbeste sobrekama, hainbeste almueda-zal, koltxoie... Gero kaldara kobrezkuek, kobrezko kaldarak, almaize. 
- Almaize zer da? 
Gizona: Almireza. 
- Almaize, txaka-xaka-xaka joteko hori, ez dakitzu? Brontzezkuak izaten die. Bai. [...] Badao gurien oinddion. Eta holako... 
- Gizona: Dotie. 
- Hori zan dotia -Eta segun ze basarrittara joan, dotia altuagua ala? 
- Honbre! Bazan, porrejenplo, maiorazkue faten bazan, maiorazko etxeko bat faten bazan beste maiorazko etxe batera, ba zuk dotie betik gehixao eruen biher zeuen. Ez zan errenteruen moduen. Horregatik errenterue beti sobrauta egoten zan. Errenterue ezin leikien eruen ez eukelako... Askotan zerak be ez, zela da? ; horreik be diruz antzera egoten zien errenteru etxian eta maiorazko etxien antzera egoten zan diruoi, baiñe hori famioi, ez dakitzu, hori maiorazko famioi, maiorazko famioi. Putz eitten dutset nik horri maiorazko famiorri! Lehenao hor egoten zan "liñajie", esaten zan, "liñajie". 
- Eta liñajekuek liñajekuekin? 
- Liñajekuek liñajekue bihar izeten zan. Eta maiorazkue ezkonketan bazan beste maiorazko batekin, ba, zu, ha distingidu ein biher zauen zerien be, arriuan be. Distingidu in biher zauen. Honenbeste izra, honenbeste sobrekama, honenbeste koltxoi, hainbeste... laixak, laixak. Eta honek... 
- Gorutan eitteko... 
- Hori da. Goruetan, zela esaten jako hari, goruetan eittekuai? 
- Ardatzak eta... 
- Bai. Ardatzak, horreik. Eta, ez jata /etxata/ akordetan [goruetan eitten zana] , traka-raka-raka erain eta. Ezautu neuen nik geure etxian hola hankiaz zelan eraitten jakon eta itten zan hori batu. Ez naz akordetan zera. Akordauko naz gero, baiña momentuan ez naz akordaten. 
- Zure akorduan linurik ez, ezta? 
- Ez. Liñoik ez dot ezautu. 
- Eta ehunezko erropak? 
- Ehunezko erropak bai. Oindio be egongo die gurian ehunezko erropak, ez die usetan baiña. Holaxe itxitta rekurdo moduen edo. 
- Zure gurasuak-ta erabiltzen zittuen? 
- Gurasuek bai, inddakuek zien, e. Nire gurasuek inddakuek zien. Neu ez naz akordetan. Nire akorduen ez, hori gerra aurretik. Ze ni akordauko nitzen izen balitze gerra ezkero edo gerra denporan izan balitze. Baiña horrek gerra aurretik zien. Nire akorduen ez. 
Antzinako arropak
Madinabeitia, Eulali
-Gurasuak-ta zelan jazten zian? Ez dakitt, ama eta gona luziekin? 
- Klaro. Nire ama-ta ez neuen ezautu gona luziekin. Ama ez neuen ezautu. Ez. Ama geure moduko... Hemen erretratuen ikusten da. Amak geure moduko abriguekin. Edo zapatak bere takoitxuekin. Edo, bai. Hortxe daz nere ama-a, ekarri bixek, aitta-a ama bixek. Bixetakuek. Ez, nire amak ez euen eruen buruko paiñolorik sekula be ez. 
Eta hemengo amak be ez. Eta ostera amandriek bai. Amandriek buruko paiñelue dotore ifinitta. 
- Eta buruko paiñeluena ze izaten zan? Behin ezkondu ezkero buruko paiñelua ipintzen zan edo? 
- Bai, aurretik be bai esaten dauenez. Aurretik be bai. 
- Ezkondu aurretik be buruko paiñelua eruaten zan? 
- Aurretik be bai. Hori da nire aittan-ta, Jesus... , nire gizonen aitte ta ama; Santiago eta Bibiana. 
- Ze guapia! 
- Oso guapie zan e, ma, e! Jolin! Menudos ojos! Jolin! Oso guapie zan. Ta aitta be gizon majue zan, formala-a, bueno! "Mas majo... ". Oso. Eta hemen gure aittek eta amak hamaika urten aldie eukien -[...] -[...] Porejenplo honen amandire, honen aman ama betik ezautu neban holaxe txanbriaz. Txanbrie ifintten euen eta txanbrien gaiñetik amantala. Ifintten euen monterie ibiltten euen betik. Dotorie, altie ta zera zan honen amandrie, Apotzakua. 
- Monterie zeri esaten detsazu? 
- Monterie? Buruko paiñoluai monterie esaten jako. Bai. Monterie dotore ifinitta, e. 
- Eta esaten dozu orduan ezkondu aurretik be buruko paiñolua ibiltzen zala? 
- Bai. Lehenao erueten ei euen ezkondu aurretik, ezkondu aurretik. Ezkondu aurretik. Gaztiekifintten ei zittuen buruko paioluek. Honein amandrie, "Amandrie Txikiñe" esaten gutsen [...] Bat zan txikitxue ta bestie zan altia. Eta horregatik esaten utsen, bisabueliai esaten gutsen "Amandria Txikiña". Eta bestiei amandrie, baiña bestiai "amandria txikiña". 
Ha zan txikitxuaue. 
Gizona: txikitxue zalako. 
- Buruko paiñelua bi puntakin edo zela ipintzen zan? 
- Dotore ifinitta, e! Dotore eitten euen amandriek. Nik makiña bat bider orraztu neben hemengo amandrie; orrazketan neuen eta hemen eitten euen berak moiñotxo bat. Eta gero ifintten euen buruko paiñelue dotore, e. Hola atzeratu, hemen apurtxo bat hola harro ifintten euen, eta holaxe bi punta, ifintten euen lotu, korapilla ein, eta ra! tiraketan utsen hola; ifintten euen hemen bi hola, bi hegotxogaz, eta hemen, hemen ifintten zittuen holaxen. Dotore itten euen, dotore. Bera be dotoria zan, e, bera be oso pizpirittia zan. 
- Orduan abarkarik-ta zeuk sekula ez dozu erabili, ez? 
- Nik ez neuen sekula ezautu amandrie (amaren argazkia agertzen da) Horixe da, horixe da Amandrie txikiña. 
- Ikusten dotsat ulia dakala bistan, ikusi eitten jako. 
- Bai, ulie. Eske harek ez euen hemetik ifintten sekule; harek hemetik ifintten euen, hemetik. 
- Baiña zeren modu diferentia, batzuk ya gero tapau eitten zeben edo? 
- Ez, ez, ez. Ulie ez euen sekula tapetan. Harek ulie hemen, eta gero hemetik. Eta gero sartzen euen orratza, holan orratz-urubaltza, hori afiel burubaltza. Sartzen zittuen hemen bi, han eutsin deixen, joan ez dakixon atzera. 
Oinetakoak: abarkak; zapatak
Madinabeitia, Eulali
-Orduan zuek abarkarik eta sekula ez dozuez jantzi. 
- Neuk abarka gutxi ibili dot. 
- Zapatak edo botiñak edo? 
- Bai. Honek Txirukak edo honeik. Txirukak esaten utsena ibiltten gittuen baiñe gutxi, gutxi [...]. 
- [...]. 
- Haretaikoik sekule ez dot ibilli. 
- Gomazkuak gehixao? 
Gizona: Bai. Gero gomia egon zan txarra hor gerra ostien eta. 
- Bai, gogorrak zien, oso goma gogorrak, gerra ostien eta. Orduan gauza onik ezebe ez euen eta! Ezebe ez euen. 
Frankon letxe dana txarra. Dana txarra euen. 
Buzkantzak
Madinabeitia, Eulali
-Hau ardi-arajia da hau? 
- Ez. [...]. Ardixek hor beste zeretan eta badaz. 
- Leku batzutan estimaziño haundixa euktitzen dabe buzkantzak. Hemen inguruan bai? 
- Bai. geuri ez jaku /etxaku/ gustetan. Egixa esanda, geurien ez da gustau sekule ardixekin eindako buzkentzik. Guk buzkentzak eitten dittugu, baiña ez ardixenakin. 
Gizona: Kuaretaiunuan egon baliez... 
- Gure seme-labei ardixez eindakuek etxate gustetan. Larreiko fuertiek irizten dutse. Eta guk ein izan dittugu, urtero eitten dogu, baiñe erositte ganauen odola. Ez ardixena, ezpadabe ganauena, eta sebue be ganauena. Urteten daue asko be suabiauek. Geuretzako gozuauek, suabiauek. Ardixenak larreiko fuertiek. 
- Paraje batetik bestera ba aldatu eitten die gauzak. 
- Bai, guk ez dittugu ezautu, neuk ez dittut ezautu sekule etxien ardiik eta ez jat /etxat/ gustau izen, sekule ez jat /etxat/ gustau izen. Eta honei gure alabiei ta berriz, e, puf! , horrek entzuteik be ez daue gure. Entzuteik be ez, ardi kontuik? , enee! Eztaa... Ezta okelaik be ez, e. Ez, ez, ez. Gurien Rosa Marik nausixenai, hemen etxien bizi danai, buenooo! , eziozu esan. Ezta..! Beste edozein gauza eingo dotsu baiña ardi konturik-ta ez, e. Juanitok billotxak be hil izan dittu baiña ez horrek hestiek garbiketie eta hori be ez, e. Beste erozein gauza eingo dau, baiña holako gauzaik ez. Txarrixenak bai berak bere konture, eta beste gura dozune, baiña hori ez, ardi konturik ez. 
Aretxabaletako buztargilea
Madinabeitia, Eulali
-Eta idirik hemen? 
Joanito: Oin ez dao, baiña lehen baserri danetan. 
[...] 
- Baserri danetan zer? 
- Irixak. 
Joanito: Hemen auzuan bezino danak sasoi baten. Oin iririk ez dao Atxabaletako herri barruan iñun; Ez dao iririk. 
- [...] 
- Iñor bizi be ez da baserrittik eta. Ez da iñor bizi. Egixa esanda, gaztiak daozen lekuan be ez daz /eztaz/. Gazte asko ez dau baiña. Badaukie ganauak baiña zelaixe garbi eukittiagatik edo ba. Baiñe bestela ez. Ez da iñor bizi. 
- Eta hemen inguruan irixak eta zekazuezenian, uztargilerik inguruan bazeuan edo? 
Joanito:Hemen Atxabaletan egon zan uztargillia, bai. Baiñe uztargilliak asko egoten die, uztarrixa eitten dakixenak gutxi. Ez da igual uztarri bat eittie adornuak itteko edo irixeri azertetie, iri bixei ondo. Eta Atxabaletakue ez zan, e... 
- Ez zan ona? 
- Ez. uztarrixak oso polittak itten zittuen baiña irixei asentau ez. "A medida" itten [...] ez zekixen. 
- Eta hori zer izaten zan, bera etortzen zan basarrira eta? 
- Bai. Neurrixek hartu, pagueekarritta biher izeten geuen aurretik. Pague izeten zan, "laurendu", eta pago laurenaz itten zan. 
- Eta egun batian eitten zeban edo? 
- Bai, bai, egun baten itten eben, goxien etorri ta. 
- Artia, ez, bihar dau. 
- Bai. Bi itten zittuena be antzuelar bat, e, egunien bi itten zittuena; eta ondo itten zittuena. Oñatin be baeuen beste bat, hari "Uztarri" esaten utsen. Harek inddako uztarrixe ikusitta dauket; bera gurien uztarrigiñan ez. Azkenengue Bergarakur zan. "Bergarakua" azkenengo ein ebena. 
Kobrezko galdarak; ganajatekoa egosi egiten zen
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
- Maria: Bestela, horreik eukiko dittu iguel berrehun urte iguel. 
- Horrek galdarok zetako erabiltzen zian? 
- M: Horreik, ba... 
- Patxi: Horreik usau gutxi. 
- M: Usau gutxi, baiña [batzunbatzuk] bai. 
- Ze zian dekoratzeko gehixao? 
- M: Baiña arbixa egosi ta holako gauzak eitteko. 
- P: Arbixa egosi ganauendako, pentsue eitten zan. Arbixe... 
- M: Ta ure berotu ta... 
- P: Arbixe da ganauendako, guretako azie edo porrue, ba, berdura bat. Botatzen jako zahixe edo urune edo bota ta... Beste pentsurik ez auen. 
- M: Oin urtiokin... ba... nik berrogeta hamahiru urte daroiet eta nik hola garbittu nittuen ta, ba, hor adorno daz. 
- Eta, orduan, galdara horrek erabiltzen zian, hori, ganaujatekua preparatzeko? 
- M: Bai, bai. Edo morokilla eitteko. Ha txikixaue. Morokilla eitteko. 
- P: Bai, edozein zerbiziño itten euen horreik. 
- Baiña noberan bazkaixa preparatzeko ez? 
- M: Ez. 
- P: Bazkaixa preparatzeko ez, haundixek die bazkaixa preparatzeko. 
- Horretarako lapikuak? 
- P: Bai, lapikuak. 
- M: Ure beroketako bai. Orduen lehengusue zela euen bakarrik, hor gelatxuen ixei ta ure berotu ta itten zan. Ta arbixa egosi be hola itten zan. 
- Eta ganauari arbixa egosi eta gero nora botatzen jakon? 
- M: Askara. 
- P: Askari ganauei. Izeten zien kamelak edo beste holako kajoi txiki batzuk... 
- M: Kamelatan ipintten jaten. 
- P:... eta han ifintten zan erraziñue ta botaten jakon... 
- M: Arturun pixkatekin edo nahastu ta... 
- P:... urune euena-a nahastu ta ha zan... 
- Eta esaten detsazue, kamela? 
- Guk kamelie esaten gutsen, bai. 
Bidegintza; lehenengo autoa baserrira noiz ekarritakoa
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
- Kamiñua lehen ze zan? 
- M: Bidia, bide zaharra. 
- Burdibide edo halako...? 
- P: Bai. 
- M: Pixkat konpondu ta hola todounokin ta, ba, kotxiek ibiltten giñuzen... 
- P: Beti ibili ga´ geruao hobetuao guran. Bidegiñen lehenengo eskuz [ein giñuen]. [Irabandi] Arientzaraiño eskuz. 
Apur bat zabaldu ta todouno puskat bota paliaz ta kotxie pasetako bestien, justo samar. Gero gehitxuao, gero Boliñaraiño zeoze. Baiñe eskabadoraik eta ez euen ta dana eskuz. Ta hori danoi auzolanien, e! [Auzoko dana]... auzoko jentie juntauta. 
- Eta gitxi gorabehera akordatzen jatzu ze urtetan ein zenduen bidia? 
- M: Hau kamiñuau? 
- Bai. Bueno, edo lehelengo... 
- M: A! Lehelengo horrek bidiek? Ba... horrek ein zien berrogeta... 
- P: Bai, urte askotxo da. 
- M: Berrogeta hamar urte. 
- P: Urte askotxo da! 
- M: Berrogeta hamar urte. 
- P: Automobillek pasau ezin euen... 
- M: Bai, [...] zanien, [...] zanien. 
- P: Bai. 
- M: Orduentxe ein eben. 
- P: Bai. Automobillik ezin zan etorri artien ezelakoik be. Ta ordueintxe hasi giñen pixkatxo bat zabaldu eta apurtxo bat hobetzen. 
- Eta ordura arte, bueno, ba, plazara edo nunbaittera jeisteko? 
- M: Astuen. 
- P: Ba, plazara... bai, bai. 
- Astuakin, ta bidia zer? Neguan eta, lokatza ta... 
- P: Bai, bai, bai, ba, euen moduen, ahal zan moduen. Ez auen orduen kotxien amesik be ez auen. Ez eueken ez alkatiek ta ez [alkatetxuek] kotxeik. Ta... 
- M: Hori bidioi pixkat konpondu zanien ekarri giñuan, ba... 
- P: Geuk be bai ta beste batzuk be bai. Ta oin, berriz, badakiu, danok bana. 
- M: Zitroen furgonetatxo bat. 
- P: Bai, makiña bat ibili giñan. 
- M: Pagau giñun larogei milla pezeta. 
- P: Larogei milla pezeta. 
- Eta orduan... 
- M: Ha zan diru pillua - P: Bai. 
- M: Larogei milla pezeta. 
- P: Halaxe da, ba. Vittorixetik ekarri neuen. Hemen euki neuen lagun bat [...] lana sortu zanien Telleria zan apur bat jefioi ta harek lagun ein osten. Hemen ez auken kotxe batek be ajenziaik. Hemen Vittorixetik behera, Bergarara bittartien, ez dot uste euenik bat be. Ta haintxe Zitroenan haintxe horrek esan osten [...] horrek haintxe erosi leikiela. 
Ta berak lagun ein osten ta kotxia hartu nauen. Eta kotxia... Nik karneta atarata baneuken, baiña atrebidu ondiok... ta bieldu osten bere lagun bat kotxie ekarteko etxera, ba, Vittorixen hartu ta etxeraiño ekarteko. Zera zan, [Bedoñako Errastiko] Timoteo. Ta hartu geuen kotxioi, Timoteok hartu euen kotxioi, ta Vittorixatik apurtxo bat urten geuen ta "Bueno, oin, ba, heuk erungo dok? " esan osten, ta "Ba, bai". Nik bolantie, ba, ikesitte neuken. Bueno, ba, banatorrek. Ta kamioi bat etorren aurrien ta "Hi, beraana ez fan gero, e! " bera bilddurrez, ta "Ez, ez, ondo fango nok". Eta [trankil] etorri nitzen. Gero berak be ekarri euen zati baten barriro, baiña Mondraura, bera Mondraura fan biher zan ta. Ta Mondrautik Atxabaltaa primeran ekarri nauen, ta baiñe ezebe ikutu be ein barik eta ondo. Ha exitue zan; ya ondo ta ya esta. Gaur arte. 
- Oseake, lehelengo autuak istorixia daka... 
- Bai, bai, bai. 
Baserriaren historiaren nondik norakoak
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
- Basarrixan historixia badakizue, aittari edo amari entzunda? 
- Noizkua danik eztakitt. 
- Betidanik egon da zuren familixia bizi izaten? 
- Nire aittek esaten euen gure aittajaunek Joxe Leonek erositta euela hau etxiau, hogeta hamabi errialien, haizenda, etxe eta dana. Baiña dirue ba, norberak eukena baiño aurretxauao fanda, dirue topau in biher. Eztakit nungo abariek emun utsela milla erriel ero-a. Hola, holaxe topeutako diruaz erosi euen gure aittejaunak. Eta harrezkero geurie da. 
Gure aitten sasoien erosi zan hor baso zati bat. Eta ni barriz harrezkero ibilli naz... terreno barrixek, oiñ honek mutillok hartu daue beste zati bat granjie eitteko, beste zati bat, kanpokue zan [...]. 
- Maria: Lehenago esaten ei euen hau etxiau han behian zala. Granjie dauen lekuan. Etxezar dauko harek izena. 
Eta Etxebarri hemen. Itxuria handik hona etxioi ganbixau zan. Oiñ bostehun urte-ro. 
- Han labretan ibiltten gintzenien, laixen-ta, teille apurtxuek-ta agerketan zien lurrien. Eta teillie ezta... , Kurtzeberrin ezta teillarik. Teillie hemen, e, nunbaitt teillatun bat egongo zan; danoi be izengo zan txabola morukon bat, ezta inporta, haxe etxia. 
- Ha Etxezar eta? 
- Eta Etxebarri hau. Hau da azkenengua. 
Azken urteotan errenteroek baserria erosi dute
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
- Sasoi baten hemen norbera zan basarrixan jabia, ala errenteruak ziren asko? 
- Errenteruek gehixenak. Oinddio zenbat urte da ba honek Azatzako Urrutikue-a saldu ziela be? 
- Maria: Berrogeta hamar urtetik honutz etxe asko erosi daue basarrittarrak. Hemen auzuen bertan be Ardantza, Andikue... Eta [...] orduen ez zalako erosi hor dabitz, e, oinddio errenterue badago hor. 
- Eta orduan etxejabe haundirik bazeuan? 
- Hemen Txikiñekue bat. Horreik, e, terrenoik gehixen eukiko daue, mendixen be sail haundixek, ez dakit mugarrixek be nondik nora dien jakingo dittuen danak. 
- Maria: Oin hori bardindduta dau. 
- Bueno, guk oin be ez dauku baso asko, e. 
- Maria: Baiña esan gura dot hori jauntxo izete hori bardindduta dagola oin. Lehen jauntxuek zienak oin erak igual atzerago. 
Baserriaren errenta garitan
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
- Etxe-abiari errentia zela pagatzen jakon, garixakin edo diruakin? 
- Garixakin, esaten daue, garixakin. Neuk errentaik ez dot pagau. 
- Maria: Sarrittan familixa galantak, garixa entregau biher eta etxerako ogixa falta. 
- Artue, zela-ala artue janda bizi. 
Natura; arrano eta putreak
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
- Lehen esan dozu txori klasia aldatuta dauala? 
- Maria: Bai, lehen txantxangorrixa-a lehenao gehixao pentsetan dot zala. 
- Bai, txori klase bat dao, lehena txikixak asko zien baiña hareik kastau ein dia, baiña puxkat haunditxuaua, zozuen tamaiñu ingurukua ugerittu ein da. 
- Maria: Txepetxa eta txantxangorrixa-a eta horreik txikitxuok. 
- Bateon bat ikusten dot... 
- Maria: Horrek gutxittu ein diela pentsetan dot. 
- Bai, gure ittoe inguruen bateon bat ikusi dot nik joan dan neguen be, baiña ez, e... 
- Eta bestela txori haundixak, horrek arranuak edo? 
- Horrek belak eta horrek? 
- Maria: Arranuek be, lehen ganau bat akabatzen zan, ba, zelai ezkiñan-do itxi eitten zan, ezta. Eta horra arranuek etorten zien, e, bandarie igual. Oin berriz ganau bat akabatzen da, eta zuk abixua emun biher dozu /bihozu/, eta eruen eitten dotsue. Zeuk pagau biher dozu /bihozu/, e, baiña eruen eitten dabe. Horrek arranua asko gutxittu, gutxitxuau... pentsatzen dot ein dabela. Oin be ardi banakan batzuk mendixen akabetan dienak... 
- Horrek jango dittue, klaro. 
- Maria: Eta gero Bitorixako parke haundixetara-a lehen ganau akabauok apropos horreinddako eruen eitten zittuen. 
Oin ez dakit erueten dotsen janoi, horrek be zeozetarako... 
- Putriendako? 
- Maria: Zeozetarako. Bizi biheko daue horrek be! Baiña horrek die terribliek, terribliek, e! Puff! Iez edo noiz zan? Baiña bandarie geratuta, e. Eta horrek behetik gora-a ezin dabe hegan ein, alturatxua bihe daue hegaz... hasteko. 
- Alturatxura faten die, e, tauka! , tauka! , tauka! Aldiko salto bat, tauka! , heguek narras dittuela. Alturatxure ailegatzen danien jarten da behera begire ta, laaa! Hartzen dau buelua. 
- Maria: Horreik be ba lehen ganaue hola ixten zanien... oin ganau dana jaixotzen danetik daukozu apuntaute. 
- Oin identifikaziño haundixe dauko. 
- M: Akabatzen danien zuk derrior parte emun bihozu. Ha numerue daukena ba akabau ein dala-do, etorten die eta erueten daue. Hori be alde batera ona da, garbittasune. 
- Bai, bai. 
Garai bateko basoak nolakoak ziren; belar-klaseak eta hauen inguruko azalpenak
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
- Eta hemen inguruan zer izaten zan? Pagadixak izeten zien? 
- Hemen? Gaztaiñie. Hemen piñu... dana gaztaiñie. Eta aretxa. Aretxa zakarra, gaiñera, halako... Aretx motza, aretx motza da, tantai itten ez jako ixten. Ebai ha egurra, sutarako... 
- M: Baiña hemen gaztaiñia asko, itxuria. Baiña Gontzarrin gaztaiñia ez... 
- Eta hola bedarra, klarue euen lekuen, bedarra segiaz ebagi eta ekarri etxera sikatute, e. Hori be sarri ein dot. Hor mendire fan segie bixkarrien hartute, oiñez, ebai bedarra, eta denporia ona eitten baeuen, laster igerketan zan, baiña bestela, bueno! Gaixki ibiltten zan. 
- Eta gero zer eitten zenduan, burdixakin ekarri? 
- Bai, burdixakin. Eta udazkenien, hau parajiau aiñube antzekue da, eta hor mendixen nekez igertzen zan. Ekarri hona ta larriñien zabaldu eta gero kamarara sartu. Ez euen harek be esne asko eukiko, baiña... Enfin. 
- Bedarra esaten dozu basuan. Baiña gero zeuek ereitten zenduen bedarra? 
- Maria: Keba. Berez urteten dau. 
- Berez urteten dau. Albitze jeneralien. Basuen be badau bedar fiña. Mendi ostien "por ejemplo" bedar fiñe dau. 
Ardixek motz-otz eitten dauen lekuen fiñe, bai, hareik haundi eitten ez dutse ixten. Hareik ez dutse ixten, klaro, ardixe gaiñien dago-a. 
- Orduan albitza? 
- Albitza da graminea bat. Leguminosa esaten dutsie honei, e, txidarra-a. Garixen tipue dauko. Bedar bastuena esaten dabe baiña. Bere sasoian ebai ezkero danak bardiñek ei die. Hantxe bere sasoie hartu biher, berde-erde bururutze datorrenien, orduentxe; ez e burue urten eta han siketutekuen ia... puxkat pasaute. 
- Eta bestela pagotxa edo? 
- Pagotxia bai. Hori be zan forraje bat erein eitten zana. 
- Baiña zeuek ez zenduen ereitten? 
- Bai, eta hazixa hartu be bai. 
- Maria: Pagatxie zan ona esnie emuteko. 
- Pagatxia eta bedar baltza. 
- Maria: Hazixa ataratzen, Mondragora ferixara fanda ibilitta gaz. 
- Bedar baltza? 
- Maria: Sekula bedarra. Hemen bedar baltza esaten jakon, guk sekula bedarra esaten guntsan. 
- Bedar baltza ebai orduan igeteixaz eitten zan asko. Nik segiaz be ebaitte daukat, nire aittajaunek igeteixaz ebaitten euen. Eta Zuazubixkarreko Benitto egon ei zan gurien kriaua, eta gure aittajaunek erakutsi ei eutsen ipurdittik baiño apurtxo bat goragotik ebaten, hurrengoko kortie etorten ei da asko hobeto. Gure aittajaunen kontsejue kriauei emuteko. 
- Orduan erein egiten ziren bedar baltza eta pagatxia? 
- Pagatxie ez dau brotetan. Behin ebai ezkero fuera, e. Han artue erain bihe da berriro. 
- Maria: Korte bat bakarrik. Baiña bedar baltzak badauko kortie. 
- Bedar baltzari etorten jako hiru korte, lau, segun zelakuak. 
- Maria: Itxi buruketan, orduen lorie ebai eta hazixa. 
- Eta hazixari zeozer eitten jakon? 
- Maria: Gorde, siketu, zakutan sartu eta gero biher zanien hantxe egoten zan. 
- Ha bere forrajiaz egoten zan. Eta jo bihar dozu /bihozu/, idaegurre esaten jakon. Jo bedarran moduen... eta hazixe geraketan zan. 
- Idaegurre zer da? 
- Idaegurrek die bi makilla... 
- Maria: Hortxe eskapeien esegitta dau. 
- Esegitte bistan dau. 
- Maria: Bi makilla, narru bategaz, holaxe zertuta, harek jiran buelta ein deixela. Koltxoiek eta be hola joten zien. 
- Eta horrek dauka izena? 
- Idaegurre. 
Belarrondoa eta haziak
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
- Eta hazixa esaten dozue estimaua zala? 
- Bai. 
- Maria: Eta pagatxian hazixe eskuz batzen giñuen. 
- Bai, hori be eitten geuen. Ha karua izeten zan, karutxuaua. 
- M: Heldu-eldu eindda euenien, eskuaz tarras! , tarras! batzen zan. 
- Harekin kilue eitten be ez zan samurre izeten. 
- M: Baina hazi puruaue zan bedar latzana baiño. Ha pagatxia jeneralmente etxerako lain batzen zan. Bedar baltza ez. 
- Eta klaro, han tartien beste bedar klase batzuk be egoten zien. Eta idaegurrez jota dana batzen da, baiña eskuz ona bakarrik batzen da. 
- Garixa zela mozten da? 
- Garixa igeteixekin. Azkenerako segiaz be bai baiña, baiña segiaz hasi zanerako hasi zien makiñek zela-alakuek ganauekin, ganauekin ibilttekuak. Eta gero garixa ereittiari itxi. 
- M: Gure gazte-enpora guztie, eta gero be bai, ni hona etorri ta gero be, igeteixakin ebaten zan. 
- Garixa inportantia zan, eta orduan igeteixakin? 
- Bai, honbre! 
- Eta ostera bedarra eta garua? 
- Bedarra segiaz. 
- M: Idie igeteixaz be bai. Segun ze sail. Sail onian segiaz ondo. Baiña han [...] igeteixaz. Hemen batzuk, harutzatxuao beste batzuk. Ez euelako... , illarie be bai, eta ez euelako saillien ebateik. 
- Honek han ide-eku onak eukien. Guk hemen urrin, otak-ta... "En fin". 
- M: Holakoxe bizimodutik pasaute gaz. 
Igitaiak eta baserriko tresnak. Errementari eta perratzaileak
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
- Orduan igetei klase diferentiak zeren? 
- Maria: Bai, agindunak eta agin bakuak. Garixa ebateko-a bihe zien aginddunak. Eta arbixe zatiketako ganauei, agin bakuak. 
- Igetei ojia. 
- Zelan? 
- Maria: Agiñik ez eukena. 
- Igeteixak non erosten zian, zeiñek egitten zittuen erreminttak? 
- Errementarixek Atxabaletan. Mondrauen hil da Mentu... 
- M: Ointxe hil da Mentu. 
- Ene, zenbat ein ete euen. Hemen errementarixek eitten zittuen. Eta burdixak be, burdi-xirrinkak be, oin gomazkuak die. 
- M: Azkenien gomazkuek zien, oin haretxeik be ez. Baiña azkenien zien burdi-xirrinkak, hola mehiek, burdiña aro bat eta egurre barruan, hor gure eskapeian daz lehengo burdi-xirrinkak. 
- Eta errementarixa zer? 
- Errementarixe? Burdiñie manejetan euen, eitten euen sue, prasatxo hola hauspo zer bategaz, han berotu, emuten utsen, berak gura zittuen figurak-ta, haxe ofiziue daukan gizona da errementarixa. 
- M: Atxabaletan be bai, Baiña Mondrauen famosua. 
- Atxabaletan euen, Lutxin tabernia egon zan hurrengo atie, bigarren atie. Ganauak perrau-ta, perrak eiñ, eta perrak eittie be... 
- Ganauren bat perrau biher ziñuenian, hara eruen bihar? 
- Harek euken ganauek altzetako katxarrue, guk oin etxien dauku geuk be, eta beste batzuk be bai, baiña, oin hori kastau zan kalian, baiña orduan hantxe euan. 
- Maria: Hemen ezta behirik-ta. 
- Orduan basuen euen zeozer. 
- Maria: Probatara-a dabitzenak-ro. 
- Horretxek. Horrek perratokixa seguramente etxien dauke, seguru. 
- M: Edozeiñek eztaki perretan. 
- Probarixak jakingo daue. 
- M: Eztot pentsetan. Horrek errementariren bat eukiko daue. 
- Orduan erreminttak-ta erostera errementarixana joten ziñuen? Konpontzera be bai? Gauza batzuk etxian konponduko zenduezen. 
- Bai, eztauke horreik, aberixa gutxi daukie. Amotzak darenien zorroztu. 
- Eta atxurran kertena edo? 
- Horrek etxien ein biher. 
- M: Eta atxurrak eta gauzak Patrizio Etxeberriai. 
- Hari erosi. Eta noizbaitten errementarixek zorroztu be bai. Lehenago burdiñare-ortzak be, burdiñarie zan erremintta bat solue labretakue, hareik be apur bat zorroztu ein bihe zien. Are-ortzak be bai. Ermentarixek itten utsen burdiña-ortza berotu, burdiña-ortza porejenplo eta ha hankatxue mailluaz da! , da! , ha zabal-abal ifiñi puntie, hobeto labrau deixen, bedarrak hobeto aztertu daixen-ro. Enfin, lehenagoko adelantuok... 
Erromerien beherakada
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
-Orduan sasoi baten hemen erromerixak indar haundixa eukiko zeben. Gitxi gora behera ze urtetan hasi ziren indarra galtzen? 
- Segun ze sasoittakue zan. Porejenplo San Kristobalak ba... 
- San Kristobal sasoi txarrena da. Baiña hemen, e... 
- Hemen udazkenekuak eta eukiko eben zer gehixen. 
- Ba Koruetakue juliuen da, Koruetakue famosue izeten zan. Bolalekue ta euken Koruetak ona. Golibar aldeti, hemen Lehete, Arkarazo, Mendiola. Okaranakin ikusitta dauket Antxustegiko andrie, Okaranak, Klaudi-karanekin astuen ekarri ta saltzen. Hori ikusitte daukat. 
- Elgetara be Bixkai aldetik honek makatz saltzaillak eta faten zien. 
- Bai, oiñ leku danetara erroskillak faten die edo. 
- Len Andramaixak eta San Rokiak izeten zien Elgetan be famosuenak, baiña oiñ pixkat uste dot San Pedro ferixara daukiela kanbixauta Elgetan be. 
Ume-umetatik baserrian lanean; eskola
Arenaza Altuna, Zezilia
-Eskolan egon ziñan bittartian askotan imajinatzen dot sasoian arabera basarrixan be lan asko egongo zala. 
- Bai. 
- Geratzen ziñan batzutan eskolara joan barik? 
- Batzutan bai, eta pozik gaiñera. Eskolara fatia baiño gurago. Ittaurren esaten gutsen, ganauei aurretik-ta, lagunketan. 
- Orduan umetan zetan laguntzen zenduen basarrixan: ittaurren itten, ez dakit, beste zeozetan, amari edo zeozetan? 
- Ba ura ekarri, eta horrek lanok izeten zien txikixe nintzen artien, horreik, baiña bueno! , orduen agudo zerketan zien. 
Guk arto sartzen be igual eta. Ya hamaika urtegaz hasi nitzen esniekin, hamaika urte kunplidu barik neukala. 
Arrasatera astuaz, e. Ez euen, kamiñoik be ez euen. Ibilli biher zan trenbide, oin be han dau, bide-stradia, ez naz pasau ez dakit noz ezkero, ez dakit. Hor esniekin nabillela ez dait zelan pasetan nitzen. Han, handik, Otala-elaittik behera dauen zeretik ibiltten gitzen. Baiña oingo aldien, oin bide ona dauela esaten daue pasetako. Baiña txarra, e, burdixek danak bertatik, eta gero neguen-ta dana lokatzarie eitten zan. Bueno, txarra, txarra, txarra. Eta gorutza, berriz, aldatza izugarrixa ta. 
Itulan egitea ez zen lan xamurra
Arenaza Altuna, Zezilia
-Esan dozu umetan ittaurren egiten zenduela. Hori zela egiten da? 
- Uztarrixan ikusitta eukiko dittuzu ganauek, ezta? Jakingo dozu horrenbeste. Zure denporan ez zan uztartuko. 
Gurien ez dakixe uztarrixe zelan ibiltten dan, honeik hemen daazenok, neriek bai, e. Lobak ez. 
- Idixak zekazuezen orduan? 
- Idixek. Idixen aurretik bat zertu biher izeten zan. Batzuk ondo eitten euen, baiña beste batzuk sekula be ez zien hezitten, eta eskiñetan buelta eraitteko-ta, baten bat biher izeten zan aurretik. 
- Eta zer izaten zan, bihar aspergarrixa? Gustokua? 
- Eskolara baiño gurago. Ona ez, baiña eskolia baiño gurago etxien geldiketia. 
- Eta umetan ez da peligrosua toki aldapatsuetan-ta? 
- Bai, ume-metan ezin leike ibilli. Lekun baten esan euen, orduen be baten batek [...] , hobatuko utsen-ta, ez dakit xei urte-do, idixek pasau ein euela, azpixen. Sustue galanta, bai. Hak be gauzak haundirik ez euen eingo, baiña. 
Hurrengorako ikesi deixen, hantxe ibilli. 
Iturritik ura eraman behar egunero etxera
Arenaza Altuna, Zezilia
-Lehen aittatu dozu ura ekartzen zenduala. Hemen Urkulun bi itturri zeren? 
- Bai. Bat han dao zeran gaiñekaldian, kamiñuen gaiñekaldian. Baiña guk ekarten gebena... 
- Galduta? 
- Hartu... 
- Eta izenik bazeuken itturrixak? 
- Beheko Itturrixa esaten gutsen, guk hartzen gebena. Handik hartzen euen Urkulukuek, gero Koruetak [...] , horrek laurok handik hartzen euen, handik itturrittik. Eta Azatzan geu, eta geure gaiñekaldian euen, oin azpikaldian da, Etxaluze. Horretxek, geu bixok, besteik ez zan faten. Gero goikora faten zien Sarrialde-ldaixena, Aiñabarreta (? ) , horrek goikora faten zien. 
Eta zuendako beheko itturriko ura hobia zan? 
- Fiñaua. Eukan metal gehixao bestiek, goikuek, oin daonak. Lagunak-ta handik ekarten auen, eta sarrittan juntetan gitzen, eta bertatik. Lelengoko tragua, lelengoko zera aittajaunak. "Goiko iturrittik ekarri dozue! ". Barriro bielketan ez giñuenien, pozik, behekotik ekarten. "Goiko iturrittik ekarri dozue! " Ixilik egon biher. 
Gurasoen jatorria; baserri izenak
Arenaza Altuna, Zezilia
-Basarrixan historixia badakizu? Aitta bertakua zan? 
- Ez, aitta hemengotxe etxekua zan. Gure aitta. 
- Nungua? 
- Hemen azpikaldeko etxekua, basarrikua. 
- Zer izen zeukan basarrixak? 
- Txikiñekua. 
- Eta ama? 
- Ama bertakua. Aittajauna zan San Prudentziokua. Barrena. 
- Bergara aldekua? 
- Bai, Bergara jota. Amandria etxekua. Bertako-ertakua. 
Gerra garaiko egoera: baserria jendez beteta
Arenaza Altuna, Zezilia
-Zelakua zan basarrixa? 
- Habitaziñuak euken bost habitaziño. Eta beste bat behien, sotanuen-do beste bat. Han beste bi uhe egoten zien; bestietatik kendutako uhe atzeratu batzuk, behintzet bi uhe... Etzitteko moduen egoten zien, e. Eta goixen bost habitaziño onak. Gerra denporan hogetabost lagun juntau gintzen basarrixen, e. Arrasatetik familixa bat, Arriaran, pelotarixak izenikuak. Esnie erueten gutsen, eta suertau jaten, andrien aitte geixoik euen, ez dakit Zarautzen... 
Zarautzen ez. Deban edo, hospittalien, eta ha zainketan fan biher eben amak. Eta gero bonbak eta zerak botaten zittuen puntuen behin Arrasatera, Arrasaten jentie billurtute euen, eta ba aber etorriko zien, lekua eukiko... Eta hartu gittuen: aitta lau umegaz. Aitta faten zan lanera, hojalaterue zan, eta aitta faten zan lanera goxien eta illunkaran etorten zan. Baiña lau seme-laba gurien egoten zien. Gero beste bi familixa kaletik, gure amen anaia, eta emaztia eta bi seme-laba gurien; eta gero tia alarguna, ha be umetxo bategaz horraxe. Umetxuoi hil jakon, geldittu zan bakarrik baiña. Eta geu be kuadrillia. Geu be xei-azpi seme-laba, aittajauna-mandriak, hamaika lagun. 
- Urte gogorrak, basarrixa haundixa izan arren? 
- Bai. Eskerrak ogixa emuten oskuela kalian. Bost ogi horrek zerekuok, lau libra, edo ez dakit ze eukiten euen, ekarten gittuen egunero. Egunero ekarten gittuen Arrasatetik. Arrasaten euen panaderixia. Eta gero babie. Eta babie ugari geuken etxian. Baba-apikokada bat ifiñi. 
- Lapikokada haundixa. 
- Haundixa, haundixa, haundixa, haundixa. Eta txarrixak-ta be, ba bi txarri hiltten gittuen-ta. Txarrikixe be bageuken eta bueno, ba haretxegaz. Eta gero patatie be bai. Patatie etxien hartzen geben, eta horrek gauza gehixok ba... 
- Inguruko baserrixetan pasau zan kanpotik jentia etortzia? 
- Bai, etxekon batzuk edo bai, baiña ez, gurien lako kuadrillaik ez. Eske edozein lekutan ezin leikien holakoik manteniru, e. 
Baserriaren inguruko azalpenak
Arenaza Altuna, Zezilia
-Sukaldia zelakua zan? 
- Sukaldie, orduen ez euen butanorik eta zerik. Txapia, txapia ona. 
- Zure akorduan? 
- Bai. Nire akordu guztian txapia. Gero beheko sua euan aparte. Ogixa eitten zan labian, e, zerian, euan beheko sua; eta beste sukalde bat, ha aparte. 
- Zuek kozinau nun eitten zenduen, txapan? 
- Txapan, txapan. 
- Beheko sua ez geben ixoketan. Neguan, neguan hotz haundixekin, e, ba. Baiña bi egunetan, e. Gogaitt eraitten otsen beheko sua eitten [...] Hurrengoko egunien ez geben eitten. Umiekatik. Han endreguan suagaz-ta. 
- Ur korrienterik bazeunken? 
- Bai, bai, Ure, deposittue ein eben gure... , Ameriketan euen tio bat etorri zan, eta guk posaderatik bonbiaz ataraten geben, posaderia geukan, ura, etxeonduan, holaxe. Eta fregaderan bageuken ura aurretik be. Akordetan naz, e; horregaz justo-ustuen akordetan naz. Baiña fregaderan-ta bageuken ura. Eta hak ein oskun lau zegaz teillatuan gora zer bat, depositua, lau hanken gaiñien. Eta gero handik habitaziño danetara, komunera eta danera ura. 
- Beste baserrittan bazeuken ur korrienterik? 
- Leku batzutan deposituek-ta bai, baiñe ez, askotan ez. Ez. Komunera-ta be askok ez. Ur korrientia. 
- Eta komuna zelakua zan? Egurrezkua? 
- Ez, oingotxien moduko zerak, komunak. 
- Umetan be bai? 
- Bai. Oin, beste batzuk ur barik, goittik behera, [...] 
- Eta argixa? 
- Argixe oingue modukue ez. Baiña elektrizidadie bai. Baiña ursalto txiki batetik erunda hara, buf! Gaurkua moduko denporiaz-ta, batien zera bota dauela, besteko eztakitt zer zala, erdixetan argi barik. 
Lihoaren inguruko lanak; ehulea
Arenaza Altuna, Zezilia
-Lehenao farolak-ta. Hori zera eitteko, liñuak-ta. Hemen erropak be etxien eitten zien. Arropa zurixe, e. 
- Eta zuk hori ikusitta ez dakazu? 
- Ez, zela itten dan-ta ez. 
- Baiña entzunda? 
- Entzunda, Bueno! Bueno! Guk geure amai entzunda. "Guk euki baginxon hau argixau, geldittu be ez gintzonan eingo". Kandeliaz, gabetan kandeliaz lanien, e. Harixa eitten euen. 
- Eta liñua zeuek ereitten zenduen? 
- Bai, guk ereitten geuen liñua. 
- Eta badakizu zela zan prozesua? Landaria zelakua zan edo? 
- Ez. Hazixa ikusitta neukan, baiña landaraik ez dot ikusi liñuanik. 
- Bihar asko zeukan liñuak, ezta? 
- Asko, asko esaten dabe. Ama josten hasi zanien, diru apur bat atarako eben jostekuekin-ta, itxi eutsiela esaten euen, eruen zera, harixe, ez dakit Eskoritzan edo non euen eulioi edo eitten zittuenoi, telie itten ebenoi, eta gure amandria zera baiño fiñaue zan, eta eruen harixe, eta gero harixe trukau. Ein zen zeroi, izerok-do eitteko telioi basto-asto-astua. [...]. Eta orduantxe zertu ziela, desengaiñau ziela, eta amak esan ebela telok izengo ziela erosteko-a. Baiña ikusitta bai. Gurien izerak-ta [...] 
- Orduan zer zeren, hari klase diferentiak? Batzuk fiñaguak eta beste batzuk bastuaguak? 
- Bai. Bueno, diferentzia haundixa, haundixa. Nik, e, hemendik aittek eruenikuek ikusitte neuken izerak. Ez dakit ze in gutsen. Gero han egon zien estreiñeu barik. Oin ez dakit ze in gutsen. Dozena bat izera. Amak esaten euen motzegixak ziela, uherako motzegixak ziela. Eta egozen estreiñeu barik, komodan egoten zien. Eta haik zien kaleko harixa lakotxiak, mehe-ehiek, eta bardiñek! Fiñek! Batetik bestera diferentzie eukitten euen. Zela itten zan harixe. 
- Entzunda daukazu kirrua? Hori takarraua ala fiñaua da? 
- Ez, kirrue bastuaue. Gero horrek kirru horrek... holako zer baten pasau, eta nik ez dakit zertzuk esaten zittuen. 
- Orduan amak harixa eitten zeban, amandriakin batera? 
- Bai. Behin josten hasi zanien asko ez eben eingo, baiña gabetan ibiltten ziela esaten eben. 
- Goruetan guruakin? 
- Bai. Goruekin, eta txarrantxie esaten dutse, beste holako zer batzuk eukitten zittuen, burdiña batzuk. Eta haregaz pasau eta nik ez dakit zenbat... "Honeik argixok euki baginttun, geldittu be ez gintzonan eingo". "Hemen daukotzu oin". 
- Beste basarri batzuetan be berdin egingo eben sasoi baten? 
- Bai. Oin iñok be ez. Hortxe, hortikaldeko etxe baten oiñurrengo eingo euen, e, hori harixoi-do. Hemen bestek iñok be ez. Hemen be ez, ez Azatzan, han be ez, hemengo basarrixetan iñok be ez. 
- Esan dozu eulia Eskoriatzan zeuala? 
- Bai. 
- Orduan hara harixa eruan eta berak egin? 
- Bai. Berak piezia ein-ta. 
Haria, galtzerdiak eta abarka-sokak
Arenaza Altuna, Zezilia
-Liñuakin harixa egin bai, eta artilliakin edo itten zeuen? 
- Ez. Artilliakin galtzaak. 
- Orduan artillia be erabilli izan dozue. 
- Artillie hemen. Han ardirik ez geuken eta. A, han be bai, aittajaunek eitten eben, erosi eitten geben han, han ez geuken ardirik. Hemen bai. 
- Ardirik ez eta erosi itten zenduen artillia? 
- Ulia erosi, eta gero berak zerketan euen, aittejaunak. Holako zer batzuetan pasetan eben, eta gero harixa berak eitten eben. Eta galtzak amandriak, neguen. Eta hemen nire gizonak be eitten eben. Gizonen aittek, harek galtzak be bai. Gizonen aittek han zeak. Eta traillaak, kordoiek, abarkentzako kordoiek, horrek be bai. Hortarako ardi beltzen ulie ekarten euen kordoiek eitteko. 
- Galtzak eta jertserik eta ez zan egitten? 
- Ez, jerseik ez. Ez naz akordetan. Jerseik ez. 
- Ta bihar horrek beti eingo zian gabian illuntzixan? 
- Horrek negun, negun. Kanpuen ezer ezin leikienien ein, orduntxe. 
Baserriko sukaldea
Arenaza Altuna, Zezilia
-Sukaldian argi elektrikua, bonbilla txikiren bat bai. Sukaldian bestela zer gehixago egoten zan? Mueblerik edo aparadorerik? 
- Bai. Armaixua. [...]. Egoten zien bi armaixo. Eta gero suen gaiñien euen zer bat eindda, txapien gaiñien, han galdaraak, kobrezkuek eta, laruek, edarrie-a, ure karrietako zer bat, ontzi bat, ez dakit ikusitta eukiko dozun. 
- Zelakua zan edarria? Zabala behian eta estua goixan? 
- Bai, goittik estua eta behera hola zabal. Eta ha zan metalezkua. 
- Baiña ha zuk ez zenduan erabiliko? 
- Ez. Aurretik, aurretik. Aurretik, bueno. Ez, gure amak eta ez. 
- Kobrezko galdarak zertarako erabiltzen ziren, dekoratzeko? 
- Bai, azkenien garbiketako bakarrik. Garbixek ikusi biher. Hantxe. Hamabostien behin edo garbittu ein biher hantxe eukitteko. 
- Eta sasoi baten zetarako erabiltzen ziren? 
- Ba ni akordau-kordau eitten naz, e, mortzillek-ta eitten zienien txarrixa hiltten zanien, gurien ure beroketako, beheko suen ure beroketako. Txintxiliz egoten zan, ez dakit akordauko jaten, holako katai bategaz egoten zan zera... 
- Gelatzua?. 
- Bai, gelatzue. Zeuk gehixao dakitzu nik baiño, hemen ez dot ikusi-a. Baiña zerien, neure etxien ikusitta nao. Eta hori, txarrixa hiltten zanien ibiltten zan ha. Zela astie-a zela euken. 
- Zela bazkaltzen zan, mahaixan jarri eta erdittik jaten zan, ala bakoitzak bere platera zeukan? 
- Hori leku batzuetan bai, baiña geurien ez. Gure amandriek jan be ez eben eingo, ez eben jango. Hola, batetik? Ez, ez, bakotxak bere platotik. 
- Orduan zer izeten zien, porzelanazkoak? 
- Harrizkuak-do izengo die, oingotxe modukuek eozen. Esaten eben porzelanazkuak be, baiña kaskau eitten ziela eta ez dakit zer eitten ziela; ez, gurien harrizkuek egoten zien. 
Jostunak Aretxabaletan
Arenaza Altuna, Zezilia
-Eta ama joskiña zala, ta nun ikasi zeban badakizu? Hemen inguruan edo kanpora erten zan? 
- Lenengo Atxabaletan esaten eben ibilli zala zer bategaz; ez dakit modista-odistie be ez dakit zan, baiña behintzat haregaz lelengoko zera. Eta gero Bilbon. Bilbon euen amandrien anai bat. Bilbon bizi zan, eta hak zuzendu utsen nun ikasi. Atzenien sastrerixan ibilli zan, aurretik ez dait. 
- Gustau egitten jakon? 
- Bai. Kortie-ta sastriena eukan. Sastriena eta bestiena, baiñe atzenien sastriagaz ibilli zan. 
- Gero berriz bueltan etorri zan basarrira? 
- Bai. Hemen etxeik etxe ibiltten zan lelengo. Gure akorduen ez, baiña lelengoko josten hasi zanien, basarririk basarri ibiltten zan. 
- Makiniakin? 
- Bai. Makina kaxkarren bat eukiko eban, etxeik etxe, neu be akordetan naz batzukin. Baiña amagaz ez naz akordetan. 
- Basarriz basarri, eta erropia edo esandakua amaittu arte bertan geratzen zan? 
- Bai. Hurrien baeuen, etxera erretiretan zan, baiña urrin baeozan, konpaziño baterako Ugazteira eta be faten zan, aste guztireko holako lekuetan, akabau arteko, dana akabau arteko, lau etxe be baeozan, eta baten akabaten euenien bestera fan biheko eban. 
- Eta zer egitten eban, baserrixetakua. 
- Bai, baserrixetakua -Nahikua, ez? 
- Esaten eben Arkarazon be egoten zan, ta Ugaztein be bai, ta Larriñon be bai, ta Koruetan be bai eta. Etxietako zerok esaten zittuan. Gure akordurako ez ia, behin familixia ta eukierien ez; etxetik. 
- Bertara etortzen zien? 
- Bai, bertara ekarten dotzien, bai. 
- Eta ezkondu eta gero be segidu egin zeban josten? 
- Bueno! Lehen denpora guztien. Oin atzen-tzenera kanpokoik ez eben hartzen, etxekuek gure aiña. Orduan jositta ez zan eoten ezebe. Ez euen ezebe jositta. Ezebez jositta. 
- Eta ezkontzan baterako ero? 
- Topau ein biher. Hortarako bat edo bi zerak eozen. Bat hemengo nire gizonen arrebie. 
- Zer zan, joskiña? 
- Bai. Joskiñe ona. Arrasatetik-ta zertxuok etorten zien. Atxabaletatik-ta, ondotxo jazten zienok, edo jantzi gura euenok. 
Umetako arropak
Arenaza Altuna, Zezilia
-Erropia behintzat amak egindakua. Zer arropa? 
- Bataak esaten guntsan guk. Eta gero domeketarako beste zeren bat hobatxuaua jazteko. 
- Eta mutillak? 
- Hamabi edo hamahiru urte artien fraka motzak. 
- Uda eta negu? 
- Bai. Esporten batzukin, galtza esporten batzukin. 
- Eta oiñetakuak? 
- Oiñetakuek, e. Lelengo, gure aitta zanai ez jakon gustetan, gomazkuak. 
- Abarkak? 
- Abarkak gomazkuak. Umientzako ez jakon gustetan. Berak ibiltten zittuen, baiña umientzako izardixa eukiela, ez jakon gustetan. Eta guk neguen botaak, eta udan sandalia batzuk, edo telazko zapatillan batzuk. Neguen botaak. 
Arrabixue botairi, ikusi be ez gittuen egin gure, takarraran eitteko-ta, bueno! Zer bat eitten oskun... Eta danak ikusten gittuen abarkakin. 
- Abarkak narruzkuak? 
- Narruzkuek? Gure aurretikuek narruzkuek esaten euen, guk ez gittuen horrek narruzkuek ikusi. 
- Orduan zuek narruzko botak. 
- Bai, narruzko botaak. Hoba biherrez eitten oskuen, baiña guk abarkak gurago takarraran eitteko-a. Zegatik harek labanduta edo zertu eitten zien botaak, e. Botak zien danak materixalezkuek, ez euken gomaik-ta azpixan-ta be, eta labandu eitten zien, hola edozein zeretan labandu, eta ez gittuen gura ikusi be egin, bueno. Hareikin zazpi-ortzi bat urte arte. Gero honeik oingo abarkok zertu zienien, e, bueno, konbenzidu gittuen hobiek ziela eta. Pozik abarka honek zuzendu gittuenien. 
Amandrearen arropak
Arenaza Altuna, Zezilia
-Amandria eta aittajauna zela jazten zien? Amandria zelan gogoratzen dozu? 
- Amandrie, honaiñoko gonaak. 
- Ixa lurreraiñokuak? 
- Bai. Eta gonie, e, gonie; bataik-ta ez nutsen ezautu; gonie eta txanbrie. 
- Txanbria zeri esaten dotsazu? 
- Telazko... , holaxe bataakixe, trajien moduen eukitten eben, goikue eta behekue iguala, mediolutoko tantodune, holako zerak. Eta gero buruko paiñolue iguala. 
- Amantalik edo usatzen zeban? 
- Bai, beti amantala. 
- Soruan edo ortuan lanerako? 
- Bai, eta etxerako; eta zererako be bai, jaixetarako be bai. 
- Baiña orduan diferentia izango zan? 
- Bai. 
- Dotoriagua? 
- Bai, dotoria. Buruko paiñolue be bai. Meriñozkue, meriñozkue, meriñozkue. 
- Zer da hori? 
- Zer apartekue izeten zan. Fiñe, e, estanbrien moduko... , meriñue esaten utsen. Buruko paiñolue holakua. 
- Eta buruko paiñolua zela ipintzen zan? Bi puntakin? 
- Puntaakin, puntaakin. Goixen bi punta tente, eta beste bi hemen ataraten utsen; ez, hemen bat, hola alde batera, eta goixen bi. 
- Eta ule guztia tapauta? 
- Ez, apur bat bistan. Bera dotore ibiltten zan. Iñok be ez utsen ifintten, e, laogeita hamahiru urte ein jakon, baiña paiñoloik ez utsen iñok jantzi. Berak. 
- Buruko paiñolua gaztetan ez zan eruaten? 
- Gaztetatik ibiliko eben harek, harek gaztetatik ibiliko eben. 
- Ezkonduta gero jazten zan? 
- Ez, ez. Harek uste dot lelengotik ibiliko ebela. Hoixe ez dakit sano esateko baiña. Ha behintzet ezkondu zaneko fotografixan be paiñoluagaz dau. 
- Amak erabiltzen zeban buruko paiñolua? 
- Ez, gure amak sekula ez eben jantziko buruko paiñoloik. Ez dot uste. Ez dakit neskatan edo... 
- Orduan hasi ziren ohitturak aldatzen, eta poliki-oliki joan die... 
- Bai, bai. 
- Eta mutillak txapelik erabiltzen zeben? 
- Eta gero kolorezko zerik be ez sekula be. Betik mediolutua edo baltza. 
- Eta hori lutuan zerelako edo betidanik? 
- Betidanik. Nik ez nutsen... , beti ez eben eukiko lutua. Baiña nik ez nutsen ikusi beste erropaik. Eukitten zittuen jakiñeko zerak: trajia; orduen astegunetan be ba ahal zanien mezetara fan itten zan; lan gutxitxo edo; zela mezie egunero egoten zan, mezetara faten zan. Baiña harako ifintten eben mediolutoko trajia, mediolutoko paiñolua. Harek ez zien izeten lanazkuek, harek izeten zien tela korrientiak. Perkalak-do ez dakit zer esaten utsen, tomanak (? ) edo, gure dana. Baiña ha zertxue, trajetxue, jantziko eben mezetarako. 
Antzinako lanbideak
Zuazabeitia Herrasti, Miren
- Zesterua, errementarixa edo halakorik ezagutu zenduan? 
- Errementerixak orduen ez naz akordetan euenik. Orduen ez naz akorden. Gero bai, baiña orduen ez naz akordetan. 
- Eta gogoratzen dozu gero ya gerra osteko...? 
- Bai, honetxek Galparsoronak, horretxek. Horren aitta; guk ezautu geuen horren aitta. 
- Eta zer egitten zeban, lan kalian? 
- Eta zerai, ganauei ta horrek ferrak ifini hanka azpixetan-ta. Hori be eitten auen. 
- Eta non zeuan? 
- Nun, ze lekuten? Oin Pagaldaixeneko, erregalu denda... ez, bestaldin, tabernie egon zan ba, Pagaldaixena, ba hantxe behien; harutzatxuao, e. Oin soziedadie dauke han eurak einda etxekuek. 
- Eta ganauak ekartzen zittuen bertara? 
- Bai, eta esnedunak etorten zien, esneduna esaten jakuen, astuen, zeretan, euren otzaretan marmittak sartuta. Eta harek astuak eurak juaten zien kalien zuzen-uzen lotu in biher euen lekura. Arbolak euzen, eta han lotuta egoten zien arbolak, eta astuek ezebe zertu barik, taka! , hantxe geraketan zien. Eta elixa onduen be auen beste bi edo, arbola bi, eta hor Galartzatik-ta etozen basarrittarrenak, handikaldien. 
- Arboletan lotzen zittuen? 
- Lotu, eta handik hartu marmittak eta etxietara repardiduten euen esnia. 
- Orduan kaleko girua zer zan, ba hori, danak etxekuak, danak ezagunak? 
- Bueno, hain ezaunak. Kalegoixeneko bat gaixoketan bazan, Kalebarrenien ekixien danak, eta danak preguntien etxekuei zelan dauen, eta... Famelixa haundi bat moduen. 
Errepublikaren aldarrikapena
Zuazua Urrutia, Timoteo
- "Catorce de abril"? 
- Bai - Ni akordetan naz horreikin gauzokin, akordetan naz, bai. 
- Akordatzen zara? 
- Bai, bai, bai. 
- Orduan, beratzi urte eskas, ez? 
- E? 
- Beratzi urte eukiko zenduzela zuk, ez? 
- Bai, bai, horreitxek, beratzi urte nik eukiko nittun ordun eta ondo akordetan naz ni orduko... Hemen baserrixetan ta, ba, pentsetan zan, ba, republikiorreaz pentsetan geuen hareik gizon edo pertsona txarrak ziela, haxe erakusten oskuen ta. Ba, dotriñan ta haxe erakusten oskuen ta. Baserrixetan gurasuek-ta be, ba, horreik, baserriko koittauak, koittauak, koittauak... bueno, itten euen bizimodua! Hareik txarrak ziela, ba, jente txarra zala, oseake, "dañino" edo, nik ez dakit, ba, zela esan leikien zala ta, kasi-asik, republikanuen onduen pasetia, hola, erreparua edo [mutikuei] edo bilddurra, ba... geiztuak ziela esaten oskuen ta! 
- Eta hori esaten zetsuen, zer, eskolan? 
- Etxien-a, etxien-a emuten euen konsejua. 
- Eta etxian, baiña, nun entzunda edo zeiñek esanda etxekueri? 
- Etxien? Euren artien, beste aldameneko beziñon bateaz ta. Euren artien itten zittuen berbak. Pentsetan geuen, ba, haik personak... Hor goixen euen etxe mordotxo bat, orduentxe fabrikante batek eindde. Garai hartan kanpotik etorri zan hor Zamora aldetik jentia, hona lanera. Eta horreik danok zien, ba, ezkerrekaldekuak edo gehixenok zien. 
Ta kasi-asik haik egozen lekutik pasetan, neuk, behintzet, erreparua eukitten neuen, geiztuak ziela esaten oskuen haik eta! Geiztuak ziela ta, ba, geiztuak ziela ta ez dakiu, ba, iñori hozka edo haginke edo zer itten otsen! Holaxe bizi gintzen ta. 
- Eta zer zien zeuendako, gorrixak? 
- Gorrixek, bai, gorrixek... ta gorrixok, ba... 
- Diabruak, ez? 
- Diabruak gorrixok. 
Maulandako azkenengo idiak
Urreta Zubia, Juan
-Nik ezautu nauen azkenengo irixak euki euena. 
- Maulandan? 
- Maulandan, bai. Deiketan utsen "Apolin". 
- Beranak zien irixak? 
- Bai. Eztakitt bixak zien, bat behintzet bai. Apolinar. Eta Apolin. Ha ezautu neuen ia agure zaharra zanerako; orduen ez auen diligentziarik, diligentziarik ez euen ia. Baiña nire aitta zan Maulandakua, eta berak esan usten zelan itten zan, eta horretxegatik dakit nik horrek kontuok, Maulandakua zelan zan aitte ba, harek kontautakua. 
Koroeta auzoa: baserriak; errota
Goikolea Zabala, Esther
-Ni jaixo nintzen Koruetan. Urkulu zan errota bat auena oin zubixa moruen dauen lekuan. Hantxe behian auen errota bat. Oin marketan dauena zera, oin marketan dauena ure noraiño dauen-ta. Horman, haxe dauen lekuen, hantxe zuluen. Oiñ badao ba txabolatxo bat eta han ikusten dana neurtzeko eta? Hantxe inguruen auen Urkulu. Eta hor auzen Urkulu, Biziondo -beste bi baserri-, Uxar Txiki, Uxar Haundi, Gixats, Errotazar goratxuao, gorau Errotazar; oiñ ardixek-ta ibiltten dien lekua, Marketegin parien, hor behien euan Errotazar, eta, Mari Pilar-ta nunguak die? , Mendikurtz. Mendikurtza guztiz ez auen hartu urek, baiña bestiek bai. Eta hor errotakuek, Urkulukuek ekarten oskun guri esnie; eta esne ona ekarriko oskun, ze gure amama ibilli zan esniek ekarten Mondrauera, eta itxi zittuenien esniek ekartiai, gure etxerako ekarten gauen, horko Urkuluko esnie ekarten gauen, orduan Koruetako esnerik onena Urkulun egongo zan, pentsetan dot nik. Egunero ekarten oskun guri eta abariai. Ze beste danak baeukien etxian. 
Eta oso relijiosuek zien, etorten zien mezetara, mutikuek izeten zien monagilluek. 
Lurra lantzearen inguruko azalpenak
Ayastuy Elorza, Jose Benito
-Baiña horreik makiñokin lurre segittuen egitten dok baiña. Neguen emuten dutsek pasada bat, bedarrak, zerak, galtzeko, eta gero zertu biher danien, erein biher danien satsa bota eta lanketan dok lurre [...] 
- [...] horrek makiñok, holako baten eitten juek horrek txikiñok, haundixen aldien asko eitten juek. 
- Haundixen aldien horrek barrura sartzen dittuk. [...] ixten butsek, lurre ein... bueno! Orkatilletan goraiñok. 
- Horrek ez jaukek laixatu biharrik. "Lo que pasa" [...] hemengue dok, pentsau, gure amak be hoixe eitten juan. 
- Azpiko lurra gaiñea atara. Horrek ataraten juek. 
- Hori aldrebeskerixie izango dok, azpiko lur hotza gaiñera ataratie... Igual bedar zarramarrie ez jaixoteko, igual izan leikek bentajagarrixa baiña. 
- Bueno, klaro, bentaja eukitten jok, gero urtero laixaketan badok, gero bedar gutxiao etortzen dok. Hori ona dok, ona dok lurrai buelta emutie lurra oxijenetako. Hori ona dok, urte baten bai eta bestien ez, hori ona dok, baiñe gaur dazen makiñekin ez. Klaro, lehenao gauza asko ez zuan eitten, ez zuan satsik egoten, sail haundixak izeten zittuan, eta gero euzen erreminttekin ezin zuan, gaur besteko moduan ez zuan lanik eitten. 
- Han gradiaz lanketan-ta [...] ha lurra gogorra egoten zuan, hola atzeratute gradia, azaltxue ein eta... 
- Ez, gaur dazen makiñekin ez jok merezi hola ibiltteik. 
Gerra-denboran non egon ziren; itzultzean etxea hutsik
Elizburu Bilbao, Leandra
-Aillegau gitzen etxera ta aitta ta anaioi han eozen. Ezer ez euen etxien, ez silla bat, ez koltxoi bat, ez ohe bat, ezebe ez euen. Fan gitzen lelengoko gauen zera, hori su-rtie izeten dana, ez dakit zuk jakingo dozun, su artie, eta han bota lastue ta zera ta hantxe ein gauen lo. Ta ez euan, ohe bat ez euan, koltxoi bat ez euan, ezebe ez euan. 
- Zuen etxian hori, ezta? 
- Bai, gure etxian, basarrixen. Geure basarrixen, Atxabaletakuan. 
- Bueltau eta topau zenduen hutsik. 
- Hutsik, hutsik. Beteta laga gauen, txarrixe be ez dakit zenbat arruakua han laga gauen baiña. Ezer, ezer barik topau gauen. Lastue bakarrik. Ezer, ezer barik. 
- Eta zuek denpora horretan nun egon ziñazien? 
- Gu egon gitzen tian etxien. Lelengo Suiñaan (Suña, Suinaga) , Untzilleko Suiñaan egon gitzen. Eta gero ardixek gauken, eta ardixek ba jatekue biher zauen billotsa jaixo biher zauen, eta tian zeera fan gitzen, Garagartzako zer batera, goiko auzoune batera, ta beste etxe batera, eta Santa Ageda parteko etxe batera. Hangotxe gizon batek ekartzen oskun, astien-stien arto bat itten auen eta arto haundi bat ekarten oskun eta Parraixako... , Parraixan egon gitzen etxe zer baten, hantxe geuken ardixendako lekue, berrogei-errogetabi ardindako, eta orduen gabien esan euen Tio Garagartzakuak gure irixak, eta: "Aurrera, mutillak! " Eta guk aurrera fateko gogoik ez gauken, Durango aldera fan zien gure irixekin gure tio, eta guk erretirau gitzen zeera, horra etxera, eta hango etxeko gizonak lagundu oskun goittik behera, eta esan dotena, ba akordau zien zerien, goiko tontorrien ezkutatzen giñoiazela ardixokin, akordau zien horrek gorrixok zeetik, bestekaldeko partetik handik tiroka hasi jakun eta ezkutau gitzen justo-ustuan. Ta bestela geu be aurrera fateko, eta guk aurrera fateko gogoik ez gauken /ezkauken/, aitte ta anaie hemendikaldien gauken eta. Eta gero holakotxe kontuek. 
- Orduan zu egon ziñan amakin? 
- Ni amakin. 
- Eta aitta ta anaia? 
- Aitta ta anaie kriau zerien, Aretxabaletako Zuatzubizkar eta zerien egon zien. 
Berak gobernatzen zituen etxeko abereak
Elizburu Bilbao, Leandra
-Eta esan dozu ardizain ibiltzen zinala, ezta? 
- Bai. 
- Ardi asko zeukazuen, ezta? 
- Bai ardi asko gauken. Larogei ardi edo gauken, baiña kendu oskuen reketiek hogei kendu oskuen, ta gorrixek beste hogei. Eta geldittu jakun ba beste... berrogetabi ekarri gittuen etxera. Nik ardixak saltzeik ez neuen nahi. Nik gure nutsen zerai, orduan horrei, bueno! , ganauei, bueno! Ein biharrez eitten nuen, tian etxien gengozen, Suiñan egon gintzenien ez, han beti ondo. Andrazartxo bat zan ta betik kafie gaur emungo dotsuet baiña bixar ez, gastau jat eta. 
Baiñe betik kafia. Goxien-oxien kafie. Gero handik ardixendako jana eitten fan gitzen ba tian etxera, eta ganauekin be bai, eta eguardixen-guardixen fan biher izeten gauen, txorroki-xortie eruen bihar izeten gauen ganauendako. 
Bixkarrien hartu eta gero solora arbi etaratzera. Arbixe janda baeuen ganauak edo, lengusiñiek esaten usten: "Zuk zera in bihozu, hori jandakuoi etara". "Joño, heuk zegatik ez don etara biher", nik. "Heuk zeatik ez don etara bihar? Heuk etaratzen bon, nik etarako jonat". Holan hasarretu eitten gitzen bixok. "Nik amai esango jotsanat". "Esaixon nahi bon! ". Eta holan ibiltzen gintzen. Eta harek amai esaten utsen eta niri hasarre eitten usten tiak, baiña "alla peliculas". Eta gero etortzen gintzen. Baiña beti kargauta etorri bihar izeten gitzen ganauendako zeozer jana ekarri bihar izeten gauen. 
Gazta egiten
Elizburu Bilbao, Leandra
-Egiten zuenduen gaztairik? 
- Gaztaiek eitten zittuen amak. Amak eitten zittuek. Haik eskuetan. Horreik makiñiakin eta zerakin eitten dittuen moruan, haik eskuetan eitten zittuen, eta nik Eibarren zela urte asko daroieten, ha holako besuen sartute kotzariakin faten zan Eibarrera berak inddako gaztaiekin. Berak eskutan inddako gaztaiekin faten zan. Ba harek bastante beranduen be bai, gaiñera. 
- Eta zelan itten zeban gaztaia? 
- Eskuetan epeldu zera, gatzagixe emon, traputxo baten ifiñi gatzagixe, eta emon harekin gatzagixe eta euki apur bat epeldute, tenplaute zertzen zeuen, eta gero batu eskuekin eta gaztanontzixetan sartu ta ya geratzen zan, eta hurrengo egunera artien han euki eta han etara. Eta trapu gaintxuetan ipiñi zerien, mahi gaiñien edo zerien, eta. 
Horreik ez, horreik frigorifikua dauke. Horreik ya modernuak die. 
- Lehen trapu gaiñian, ezta? 
- Lehen trapu gaiñien egoten zien, bentanan ifinitte eta holan. Zela ez euan zerik. 
- Eta gero Eibarrera saltzen zittuan? 
- Bai, Eibarrera. Eibarrera faten zan. 
- Eta zelan etortzen zan Eibarrera? 
- Trenien. Hartu otzaratxue, berak sartu zerien eta gure basarrittik hiru ordu laren daoz zeera, eta ez euen ez kamiñoik eta ez kotxerik orduen. Ha etortzen zan sasoien oiñez Atxabaletara. Ta gero trena hartu eta zeera, Eibarrera. Eta gu faten gitzen dendara, gu ezkondu gitzenien hasi gitzen. Oinddio be ama hil zan baiñe haren zerien. 
Ezkondu gitzenien hasi hantxe dendan eta oinddio haren alabiakin tratatzen dou. Bai. Ezkondu gitzela pasauko zien hirurogetabi urte edo pasauko zien. Asi ke... Tratue luzie, je-e. 
Aita, baserriko lanetan
Elizburu Bilbao, Leandra
- Ama neskame lanetan ibilittakua eta aittak ze bihar eitten zeban? 
- Aittak basarrixen, basarrixen. Lehenao ba auzuetan laguntzen eta holan. Idie eta ekarri bihar zanien, eta mendixetatik eta. Hola laguntzen beti. Albiñatik idie burdixen hartuta idetan Albiñatik, auzokuei laguntzen, eta holakotxe biharrak, holakotxe asto-iharrak. Ba beste biharrik ez euen. Eta gero etxeko zerak, artue ta garixe eta lagundu ba auzoko zerai. Eta holaxe. Beste bihar zerik ez. Gero gaztaiñak-ta egoten zien, gaztaiña batzie, eta gaztaiña batzie zanian nire gizonan etxeti be faten zien, eta gaztaiñak batu eta gero lagundu gaztaiñak batzen eta haik hartute erueten zittuen gaztaiñak eta hurrengo ez dakit zer ekartzen zeuen eurak handikaldetik honutze. Eta holan ibiltzen gitzen. Baiñe beti ama egon zan lekuti beti. Anditzera be faten zana, bera, hori kriada egon zan lekura faten zan. Neu be erueten nindduen. Nahiz de gure Jaunik emon ez abadiek. Hori gripe zar haundixoi pasau, geruau be neu be erueten nindduen zeera, bera krieda egon zan lekura. Erakutsi usten uezaba zaharra. 
Gariaren lanak: ebaki eta jo
Elizburu Bilbao, Leandra
-Zer eukitzen zenduen basarrixan ortuan eta? 
- Ortuan eta ba zerak, kipulak, porruek, eta holakotxe... , patatie, kipulak porruek... 
- Soruan? Garixa ta? 
- Garixe ta, artua ta babie. Eta holan egoten zan. 
- Garixak eta ze lan eukitzen zeban? 
- [...] Garixe lehenao egoten zan ba, heltzen zan ba beheko zerien, auzuetan lehenao; ta gari ebatera, harei laguntzera, ta gure auzuetan ba gurien gorao etxiek bazeuan ba lehenao, eta gari ebaten laguntzen faten zien igeteixakin. Lehenao makinaik ez euen, igeteixekin. Eta urte baten danak usteldu zien. Bai. Eurixe ta eurixe ta eurixe... Hori zerien, neu ezkondu ezkerio. Gero garixe ereittiai laga ein etsen. Gero laga in jakon. 
- Ze sasoittan ebaten da garixa? 
- [...] Santiago-an Pedro, hortxe. Ba gorao zera baeuen, baserrixe gora baeuen ba. Behera bauen ba beherakue lehenao. Gero goraokuek gerotxuao, San Inazio... Zela dauen, basarrixa zela dauen. Beheko partian badao ba beherao dauana lehentxuao. Ta goikua ba berandutxuao. Gurie beti berandutxuao, gorengo zeuen eta. Murugaingo atxen azpi-zpixen. Bai, hola dao. 
- Auzolanian eitten zan orduan gari ebatia? 
- Bai, auzolanian eitten zan. 
- Eta gero garijotia? 
- Garijotia zerien, larriñien. Larriñien zertu, ifiñi lelengo pekotzakin ifiñi zera, ha sikatu, gero larriñien zerakin. Eta bestela berriz trangan, zerien ifiñi harrixe ta zerien eta han jo eitten zan. 
- Lan nekeza izango zan, ezta, gogorra. 
- Bueno. Halaxe zalakuan. besterik zela ez euen. Halaxe zalakuan. Halaxe zalakuan. 
Astoarekin errotara
Elizburu Bilbao, Leandra
- Orduan astuakin errotara? 
- Honbre. Astuakin, hoixe, ifiñi zorrue astuen gaiñien zr barik eta sokiakin lotu albardiakin azpittik eta ala! Bai, astuakin, asto txatxarra baeuan txatxarrakin eta. Oin bihorrakin baiña lehenao asto txatxarrakin. Asto txiki-xiki bat eukitzen gauen eta haretxekin; jota leña! Arre! esan eta. Eta asto txatxarra izanda be egoten zan bistan Zaloñatik Galartzara a han ezkutuan. Eta niri asto gaiñien gustaten jaten eta handik pasatzen nitzenien ezkutau... jarri asto gaiñien. Bestela asto gaiñien ez usten lagatzen. Hurrengo agirixa zertzen zanien salto asto gaiñetik eta astua hutsik, eta hurrengo ezkutura aillegatzen nitzenien asto gaiñien atzera. (Barreak). Eta Mondrauera, Uribarrir errotara, ezta? Bide luzia eukiko zenduen zuen basarritik? 
- Bai, luziaua. Zeera hartu bihar, ba Mondrauera biharrien ba Baztargaidik... behra, ze erripatik behera zer barik, Mondrauera fan barik, erripa batetik behera faten zan, bidie zeuan, ta karreterara urtetzen zan, Uribarriko karreterara urtetzen zan. Beste errota bat pasatzen zan karreterie baiño lehenao eta hori karretera-arreteratik. 
Ondo-ndotik pasatzen zan. Egon bihar izeten zan ba, orduan kotxe gutxi pasatzen zan, baiña bertan ba tretxo gutxikin ba kotxiek pastzen zien. "Kontuz, ume, kontuz" esaten oskuen. Eta astue hartu sokatik eta handik ziher. 
- Eta zer eruaten zenduen, garixa? Ala artua? 
- Artue. garixe be bai batzutan. Gariik asko ez jakun /etxakun/ sobratzen eta artue gehixao. Gari gutxi zertzen zan, eta gero uezabai eruen biher izeten jakon garixe, errenterueke ez dakit zenbat. 
- Errenteruak ziñazien zuek? 
- Bai, errenteruak, esan dotsut ba. 
88 urteko gizona
Zubizarreta Berraondo, Antonio
- Antonio Zubizarreta Berraondo Mujika Garai. Hemen gaoz aspaldixan, larogeta zortzi urte indda, eta hiltteko gogo gutxi. Eta hemen be aidamen haundirik ez, belaunak astunak eta hazurrak astunaguak; badakitzu hori zela dan? 
- Baiña itxuria ez dakotzu bapebe txarra. 
- Txarra, txarra... guk berez hil bihar dogu. Pertsoniak horixe dako txarra, sikiera ganaua aprobetxau itten da, eta gu lurpera. 
- Nun jaixo ziñan, Antonio? 
- Ni Atxabaltan, baserritxua, Atxabaltatik bi kilometrora, Isurieta. 
- Zela da baserrixen izena? 
- Isurieta, "barrio" Isurieta. 
- A, auzua. Etxia? 
- Etxia Olabe, "caserio" Olabe. 
- Eta ze egunetan jaixo ziñan? 
- Ni "dieziocho de abril de mil novezientos veinti uno". 
- Urtiak bete barri (di) ttozu orduen. Zuk igual ezagutuko dozu Gregori, han Urezaundin bizi dana. Urezaundira ezkonduta. 
- Gregori? 
- Gregori Bengoa. 
- Hori Azatzagakua, ezta? 
- Ez, Eskoriatzakua, e? Hori bizi da Urezaundi baserrixan; Mazmela da izatez, eta harek bete zittun fan zan hogeta lauan, fan zan ebaikutzian bete zittun larogeta hemezortzi. 
- Ha be ez dau asko hobeto. 
- Entzuteko eukan problemak, baiña burua argi. 
- Hori aldian daukat neuk be, honek beronek gura dauenian entzuten dau. 
- Hori ona da. 
- (Loba) : Komeni danian, horrek komeni danian entzuten dotsu. 
- Hau astunduta dauket apur bat, aspalditxuan behintzet. Fan nintzuan medikuana eta zaharzarua neukala. Tapoiak neukelako fan nitzan medikuana eta tapoirik ez daukala, zaharzarua daukala. [...] edarrak. 
Aretxabaletako semea
Zubizarreta Lasagabaster, Xabier
-Xabier Zubizarreta Lasagabaster. 
- Nun eta noiz jaixo ziñan? 
- Jaixo ba Atxabaletan, hamentxe Durana kalian hogetamahiruan, milla bederatzirehun eta berrogeta lauan, berrogetalauko urrixan, urrixan hamazortzixan. 
- Aitta-mak nunguak zittuan? 
- Aitta ta ama bixak atxabaletarrak. 
- Kalekuak? 
- Ez, bata bez. Aitte hemengo Usittakue (Izurieta) Usittako Olabenekue. 
- Usittakua? 
- Bai, Izurieta da jatorrizko izena baiña guk Usitta betik esaten dou. Usittako Olabenekue aitta. Eta ama Lorentxa Lasagabaster Billar. Ama Azatzako (Azaoraza) Artabekue. 
- Artabe. Horrek badauko zerikusirik etxe honen izenakin? 
- Ba zerbait dirudienez bai. Artabe, Arratabe moruen. Ha be seguru asko jatorriz Arratabe izango zan. Nunbaitt hori eztakitt, e, hor kantu bat badau, sasoi baten billa ibilli nintzen honek Azkuek bildutako "Cancionero" zera horretan, eta hor agertzen da Otalako emakume bati, eztakit, Maritxu euken izena, kantu bat jaso utsen hari, bat edo bat baiño gehixau, eta kantu baten erreferentzia bat eitten dau Arratabeko eztakit norena, eta dirudienez Artabeko etxie be eurena zan. Otalakuek badakizu zera zien, jauntxo edo. 
- Han torria eta... 
- Hori da. Horretxek die, oin Kaja Laboralak dauken etxe hori. Eta erreferentzia bat eitten dau Arratabera. Osea ke garai baten igual seguru asko izengo zan, zerikusixa euko eben. Gero eztakit apelliduekin lotura hori zela eingo zan edo etzan baiña bueno. 
Aozaratzako eskolan ikasi zuen
Zubizarreta Lasagabaster, Xabier
-Zu gerra ostian edo gose (denporia) akabaitten edo hortxe jaio ziñan. 
- Bai, guk gose-oseik ez gauen pasau. Eskasidadie igual bai baiña goserik ez. Klaro, ni jaixo kalien ein nitzen baiñe gure aittek kantera txiki bat euken hor Arbizelain, oin justo ointxe autopistiek dana desegin dau, harrapau ein doskulako erdi-rdixen, baiña. Hor kanteratxo bat euken aittak eta kanteran eitten euen lana, eta halako baten istripu bat euki euen, errebentau ein utsen zer batek, explosibo batek errebentau utsen pentsaurik ez euela funtzionetan fan zan berriro garbiketan ataraten edo ta justo hortantxe salto eiñ utsen da bota euen harri tta lokatza ta gizon danak fan zien goittik behera. Zaurittu ein zan. 
- Bertan geratu zan bera? 
- Ez, ez. Zaurittu ein zan nahiko grabe ta orduan ba amak aitte ospittalera eruen bihar eta egun batzuetarako eruen nindduen Artabera, bere etxera, amandrien aman etxera. Orduen ba han nengola ba eskolara bialdu nindduen, orduantxe hasteko, hiru urte ein barik ondio. Auzoko eskolara, bai, eta bueno, hasi-intzen-asi nintzen-asi nintzen, azkenien han geratu nintzen auzuen. Eta sarri etorten nintzen kalera eta hola aitte ta aman etxera, baiñe zortzi urte pasau arte edo auzuen hasi nintzen ni, aittajun-mandrien basarrixan. Kalera etorten nintzen sarri, baiñe gehixao auzuen egoten nintzen hemen baiño, kalien baiño. 
- Eta hori ze auzotakua da? 
- Azatza. Aozaraza ifintten dau izena baiña guk beti Azatza. 
- Goguan daukazu hango maixuak eta? 
- Bueno, guk han maistrak euki gittuen. Maixurik ez geuen bat be euki. Maistrak euki gittuen, eztakit, hiru, lau edo bost. Ni hiru urtetik zortzi urte bete arte egon nintzen eskola hartan eta, eztakitt, urteko bat ero gutxi gora behera euki geuen. 
Baserriko lanak eta jakiak
Zubizarreta Lasagabaster, Xabier
-Eta jolas horreitan eitten zeben eskolan ala eskolan beste jolas batzuk egoten zien? 
- Eskola barruen? Eskolan jolasik ez. Eskolan... 
- Errekreotan eta? 
- Horrekgehixenok errekreotan eitten gittuen, e. Gero errekreo ostien ia eskola amaitzen zanien, normalian bakotxa aide etxera. Klaro, beti izeten gauen ba ganauzain ein biharra edo ittaurren ein biharra edo eztakit nora fan biharra edo. Beti, ordurako ia goxien esanda edo eguardixen esanda: "Gero etorri aguro ze hau ta hau ein bihok eta". 
Orduen eskola ostien normalien ez. 
- Lehen esan dozu zure ume garaian eskasidadie ezagutu zeuela baiña goserik ez. 
- Bueno, eskasidadie esan gurot, beti eukitten gauen ba janarixe edo, egunero errepikatu eitten zan janarixe. Guk babagorrixek jaten gittuen urtien eztakit zenbat denporatan, ezta. Eta gero tenporadie etorten zanien porru-atatak edo leka-atatak edo holako gauzak bai egoten zien, ezta. Baiñe gehixen be guk babagorrixek jaten gauen, babagorrixek txorixo-utur bategaz eta urdai apur bat eta esnie ta morokille eta taluek eta halako gauzak. Ba hoixe, etxien txarrixe hiltten zan, noizien behin oillon bat hola zahar samarra euenien ha likidau eta haxe jateko, edo altuena holaxe. Domeketan garbatzuek eta okeliaz, okela gixauaz, okela gixaue tomatiaz be bai. Ni akordetan naz janarixakin okelia jaten oso txarra nintzela eta sobre todo filetiek jaten. Nik filetiek tragetako eziñezkue zan niretako. 
Jota sike-ike eindde ixten nauen ahuen filete zatixe, eta nik uste dot zuku guztiek kentsen nutsela baiñe gero iruntsi ezin eiñ, eziñ iruntsi. Mizkiñe izen nintzen oso umetan. Gero ikasi nauen jaten baiñe umetan mizkiña. Eta bueno, nik esan neike goserik ezta hurrik be gosianik, e. Jan ondo, kantidadia nahikua. 
- Zeuen aldekorik edo kaleko jenterik goguen daukotzu estu ibilittakuak eta... 
- Ez, nik neuk eztauket goguan. Entzunde bai, entzunde kalien ez euela eta basierrixetara etorten ziela eskien eta famelixa artekuei lagundu eta horrek gauzok entzunde sarri baiñe neu akordau enaz eitten hola. Honbre, nik badakitt gure aitta ta amak eurak be justo-ustuan ebizela, klaro. Ez eukien, e... , egon be gauza gutxie euen ta hori aitta ta ama ziela Atxabaletan euen janari-enda ixe bakarreko langilliek izen zien bixek. Eta gaiñera etxien azpixen euen etxie ta bueno. Esan gurot erreztasun gehitxuao igual eukiela lortzeko. 
- Razionamentua euen hor? 
- Nire denporan ia ez. Ni ia enaz akordetan razionamentuaz. 
Kalean lanean
Zubizarreta Lasagabaster, Xabier
-Zer eukiela esan dozu zure aitta-mak? 
- Ez, eurak ibilitta euzen lanian. Eske Atxabaletan euen oin Pagaldaixena deiketan dana garai baten izen zan nire, gure tio baten dendie. Gure Meltxor Lasagabaster, gero Arrasateko Lasagabaster dendia, denda horretako semien da aitte, ezkondu zan nire amaren aizta zarrenakin, tia Mariakin. Nik enauen ezautu be ze nik urtebete neukela hil ein zan. Hola kontatu ustien. Ta kalro, ba orduen ba ezkonduta euzen eta ba nire ama aizta bat gaztiaue, hamahiru urte, hamalau urteaz ero ba lanera, eruen euen dendara. Eta aitte be beste baserrittik dendara fan zan morroi moduen, eta harek eitten auen bat mutikuen lanak, mutillen lanak. Eta ama ba zerbiduten, mostradorien edo gure dana. Eta hantxe ezautu zien aitte ta ama. Eta gero urtietan ibilli zien ba lanien denda hortan, ezkondu zien arte ta. 
Eta gero aittek ifiñi auen ba kanterie. 
- Eta kanteran min haruta gero ze eiñ eben? 
- Gero osatu zan eta jarraittu euen lanien. Baiñe geratu jakon ba eztakit, bi edo hiru hazur apurtuta. Garai hortan ba badakizu, operaziñuek eta eitten zien gaurko aldien zelebre eta. 
- Lanian segurtasuna be izango zan halakotxia. 
- Ezelakoik be ez, klaro. Ezelekoik be ez. Han ibiltten zien ba horman goittik piñu arbola, adarren baten lotu soka bat, sokatik gerrire edo nunbaittera lotu ta goittik behera jatxi eta barrenuaz, eskuzko barrenuaz zulua eitten horman han. 
Eta igual zortzi-amar metroko alturatan eta hola, ez. Eta jausi hola bestela berez eztot uste sekula iñor ein zanik, baiña desde luego seguridadia ezelakorik be ez. Eta hori pasau zanian izan zan orduan metxa, ifintten zan zan metxa bat, luzie, metro bikue edo. Ba zulue eitten auen, han sartze auen (kartutxua) , sartzen auen, ha atakau eitten zan goittik, itxi eitten jakon zulue, buztiñekin eta eztakit zerekin, eta gero ataraten zan kanpora metxie; eta hori metxioi izeten zan ba len horrek tsiskeruok bazien ba putz eindde... , ba holakotxe estiloko metxa bat izeten zan. 
Metxie ixotu eta astixe emuten otsen alde eitteko eta hori, ez. Eta ni behin baiño gehixotan akordetan naz ba guk han txabola haundi bat geuken eindde zemento armauaz da txabola barrure sartu ta leherketa noiz eiñ arte hantxe zaiñ, ez. Da joten auen danbarrarie ta txabola gaiñien porrrrrrrr, harri pillue, hola harri txikixak, urrin faten zienak, da behien euan kamiñue, euan bakarra orduan, eta kamiñue moztu ein biher izeten zan, klaro, leherketa hori eitteko. 
- Kotxeik eta ibiltzen zan? 
- Banakie bai, banakie ibiltzen zan, eta baezpada be moztu ein bihar, eta orduan ba langille bat alde batera faten zan eta bestie bestera, eta gure aittek holako tronpeta bat eukan, tronpetatxo bat eta ti-iii! , joten auen ha tronpetia leherketa ein bihar zanien, eta gero faten zan eta ixoketan auen metxia eta danok txabola azpira. Joten auen eta. 
Behin hori pasau jakon. Metxiori eztakit ba, denpora gehixao tardau normala baiño, eta ia aittek pentsau auen itxungi eingo zala eta ez auela funtzionauko, fan zan eta justo hasi zanien baunba! Geratu jakon ba eztakit zenbat hazur apurtute ta gero gorputz guztien harritxuek. Danak barrure sartute. 
- Metraillia. 
- Operaziñuan danak ez utsien atara, gaiñera. Akordetan naz gerora ondiok agertu ein jakola azal azpixen harri txiki-xiki-xikitxuek, eta bateon bat berakin eruen auen. 
Behi zaintzan ari zela behiak doktrina jan
Zubizarreta Lasagabaster, Xabier
-Historixak egongo die bat baiño gehixao. Bat dauket eskolakue, eskolan pasau jaten bat. Ni eskolan ikasten ona izan nintzen beti, buru onekua eta memorixa ona. Eta maistriek ba, ia ez zan Esuperancia, beste maistra bat zan. 
Beti eukitten nindduen apur bat eredu moduen, ez. Eta behiñ akordetan naz katezismue guri abadiek ez oskun emuten, emuten oskun maistriek. Eta katezismuen kredue ikesi bihar geuen, eta kredue katezismuen akordetan naz euela ezkerekoaldera, zabaldu eta ezkerrekaldien Velazquezen Kristo hori , ezkerreko aldien kredue ta, orrixe pasau pagina erdi edo hola ta kredua gero be. Ta egun baten kredue ikesten ibili gintzen apur bat eskolan baiña bueno. 
Etxeko lana bixarko kredue buruz ikesitta ekarri. Katezismue hartu ta etxera. Ta betiko moduen hartu ogi erregutada bat txokolate ontza bategaz eta behixak hartu ta beheko zelaire, akordetan naz. Ta Beheko Zelain ba barrenien euen Olatza errekie, eta han errekan holako pasabidetxo bat eindde euen gaztaiña enpor haundi bategaz, hola presatxo bat moduen eitten auen da baztarretan lokatzarie ta egoten zan, harrixek eta. Ni injenieritza obrak itten han errekan, denporie pasetan. Itxi neuen katezismue ta bokadillue itxie neuen arbola-purdi baten, sagar-rbola baten ipurdixen. Ta han ibili nintzen jolasien, eta holakon baten ba gosie eingo jaten eta, joño, bokadilluen bila fan bihe juat. Faten naz, mobiduten naz eta, mekauben! , justo ikusi nauenien bokadillue, behi batek raust! ogixorri eta katezismuai eta danai ebatu utsen, eta klaro, neu mobiduten ez nenguen hara eta behixek dzi! , behixek igesi iñ usten. Eta ikusi neuenien behixek katezismue ahuen eukela, hain geratu nintzen paralizaute, inpresionaute, geratu nintzen paralizaute. Mekauben, nire katezismue behixek. Ze ein bihe juat nik oiñ! Enintzen ezta behixangana fan be eiñ. Geratu nintzen jota zer eiñ enekixela. Behixorrek jarraittu auen eta nunbaitten apurtuko auen edo bota eingo euen edo iruntsi eingo euen, eztakitt. Bueno, oin ze ein biha juat nik! Merixendiagatik ez osten asko inporta baiñe katezismue bape be ikesi barik kredue. Fan nintzen etxera, ixilik, etxien ezer esan barik. Hurrengo goxien kriston arduriagaz eskolara. Eskolara faten naz eta, klaro, leziñue luzie zan eta zaille. Hasi zan deike banan-anan, bere pupitre ondora fan eta kreduoi hasi batek eta trapa-rapa-rapa, eta aillegeten zan lekuren bateraiño eta ba gehixao ez zekixen edo trabatu eitten zan da. No sabes mas? No, eta. Ala, zutik han. Beste bat, eta bale, eta beste bat eta. 
Danak illeran, iñok be ez zekixen buruz katezismue. Eta maistriek ni gordeta nindduen azkenengo, eztakitzu, demostrau guran ikesi leikela. Nik ikusten nauen zer datorren eta, jo! , ni han, puu! , jota pasaute. Halakon baten tokau jaten neuri, azkena, benga, illaran jarri azkena eta. Akordau eitten naz, dauket ondio buruen sartute: "Jabiertxo, diles a estos el credo". Holaxe. "Diles a estos el credo". Ni burumakur ixil-xilik. "Benga, Jabiertxo! ". 
Jabiertxo ixilik. "Pero tu tampoco sabes? ". "No, señorita". "Como que no sabes, que te ha pasado? " Klaro, ez auen entendiduten, auen pentsetan nik ezin neuenik jakin. Nik egixa esan biher. "Es que la vaca me ha comido el catesismo". Hango barrealgarie danak! Klaro, orduen... (barreak). 
- Hori zer zan, auzoko eskolan? 
- Auzoko eskolan. Ba euko nittuen zazpi urte edo, xei-azpi. Klaro, orduen ganauzaiñ eittie zan gure artien ba mutikuen artie zan, klaro, ganauek ondo zainketie eta iñon zelaira edo solora ez fatie ta. Artuek harrapetan bakizu ganauek ibiltten zien da. Ganauzain ondo eittie izeten zan ba danon zera, ezta. Eta, klaro, gaiñera geunken kantu bat, geunken guk bata bestiei kantetan guntsena, Libiri ta Labero: "Libiri ta Labero kaka-anauzaiñek, kaka-anauzaiñek, -eztakit ba-zelaiko ganauek artua gureaiñe, artua gureaiñe... " Bai ba, arto jaten edo ikusten bazauen baten bati igesi ein utsela arto sailera ba "artue guraiñe" edo arbixa guraiñe" edo gure dana, ez. 
- Hori ze egiten zeuen, kantau? 
- Kantau, ganauek baten bati iges eitten bautsen. Alkar ikusi eitten gauen, zela bakotxa bere zelaixen ibiltten zan, bagekixen zeiñ zeiñena zan, saille zeiñena zien, eta orduen ba baten bati behin batek igesi eitten bautsen arto-aillera, orduen alanbreik eta ez euen, zelaixek zabalik egoten zien gehixenak. Eta orduen ba kantau eitten guntsen batak bestiai, adarra joten. Eta hori izeten zan ba gure artien zer bat, eta klaro, eskolan danen aurrien esan biher, gaiñera memorixa onena eukenak: "es que la vaca me ha comido el catesismo" ba bueno, ha izen zan... 
- Eta señoritiak zer esan euen? 
- Bere katezismue hartu, bota auen amorruaz. Uste dot zigortute euki giñuela danok urten barik, eztakit, ordubete gehixao edo holakon bat. 
Goroetako Mendikurutza baserrian jaioa
Urteaga Arregi, Pedro
- Esango dostazu zure izena eta apeliduak? 
- Pedro Urteaga Arregi. 
- Eta non eta noiz jaixo ziñan? 
- Korutan, Aretxabaleta, Koruetako auzun. 
- Ze baserrittan? 
- Mendikurtze. 
- Ta ze egunetan? 
- "Diecinueve de octubre" oktubrien hemeretzixen, "mil novecientos trenta y uno". 
- (... ). 
- Nik sei urte oktubrian in biher eta udabarrixen in nittun primera komuniua, eta akordatan naz zera, "los cañones del glorioso movimiento" esaten otsienak eurok, zerok, Koruetara etorri ziren kaiñoi zahar haundi batzuk, bueno, oin "quince y medio"ko kaiñoiak eta han euki zittuen oin Mendikurtzako etxia dauen lekuen, alde baten, ha Ujartekua zan terrenua ta han lau egon ziren hona Kanpazar aldera begira, eta gure terrenuetan, han ardi-xabolia egindda aukie oin baiña han beste lau hona Murura begira. 
- Gorrixak Murun egozen, ezta? 
- Gorri izenekuok Murun. Eta santuok hemen zerien, eta handik ondiok Untzillako elizieri handik tiratutako zeren bat, granadan bat sartuta han euki bidaue, esaten daue nik hola entzun izan dot, eliziek han daukala onddiok. Hari ez dotzala iñok ekuturik be in, horman sartuta ta zeori. 
- Untzillako elizan? 
- Untzillako elizan dauela esaten daue. Eta elizako paretan sartuta dauela. Goixen edo zerien, parajien be halakuen egongo da ta. 
- Errebentau barik? 
- Errebentau barik egongo da. 
- Jaungoikuen gauzia izango da. 
- Jaungoikuena bai, Jaungoikuenak halakuak pasetan dira. Eta orduen etorri ziren zerok, gu primera komuniua itten han Koruetan euen abade bat, bueno, artista bat, Olaetako semia, Unda, "Don Genaro Unda". 
- Nungo semia? 
- Olaetakue, Olaeta hor, bai, "Don Genaro Unda", oin be badau emakume famosa bat, hor Unda, Aramaixon, burrukan edo zerien ibiltten dana, zerien be egonda, "en Juegos Olimpicos" edo hor be. 
- A, bai, egixa da, medallan bat atara eben horrek, ezta? 
- Bai, Undatarrak, hareik oso... 
- Eta abade horren parientia da hori? 
- Ba Olaetakuak dira danok, eta zeozer izango dira. Bai, zeozer izango dira. 
Aitaren jatorria
Urteaga Arregi, Pedro
- Eta zeure aitta-mak nunguak ziran? 
- Nire aitta Koruetakue, nire aitten aittona zan Gabiritik ezkondu zan Koruetara, ez dakit zela kristo ezkonduko ziren orduen, urte hareittan. Eta orduen egon zan... 
- Zeure aittajuna edo aittaren aittajuna? 
- Aitten aittajuna, bai. Eta Gabiritik ezkondu zan Koruetara, orduen ba ez dakit zela, orduen bizikletan be ez ziren etoriko eta trenien be ez, eta ez dakit zela itten zittuein horreik ezkontzaok eta horreik tratuok. Gabirikue, e? Eta hil zan hogeta ez dakit zenbat urteaz, hogeta hamar urteaz azpitik, bi seme... 
- Gazte hil gaiñera? 
- Bai, bai, bi seme, seme-labak itxi zittun, seme-laba nik ez neben ezagutu aittajuna be ez, nire aittajuna be haren semiori nik ez neben ezagutu. Hil zan, bera hil zan ume biaz zera amaori itxi eta hil zan zeori. 
- Hareittako, bi ume hareittako bat, zure aittajuna? 
- Bai, nire aittajuna, baiña nire aittajuna hil zan ni oktubrien jaixo eta ha Santixau egunian hil egin zan zerien, nik ez neben ezagutu ha be. Eta bestia, aittajunaren arrebia be ez, ha mojia be ez neben ezagutu. Bestaia hil zan, holako birusen bat edo zeren bat egon zan eta orduen jente pillo bat hil bihar izan euen hemen, baiña kantidadia. 
- Ez zan izango gripe espaiñola edo hori? 
- Nik ez dakit zer izango zan, zeatik pentsaizu zenbat urte diren. 
- Zu zeu jaixo eta hurringo egunien, hurringo egunetan hil zan. 
- Ez, ez, nire aittajune hil zan beste geixon bateaz, beste zeren bateaz, baiña ha bestia, aittajunen aitta hil zan, Gabiritik etorritta euen hori, hil zan ume txikiñakin-a, ume txiki biaz itxitta, eta gero biudiori gero ezkondu zan Koruetako Itxasmendi edo hango zer bateaz, Joakin Errasti, eta seme bat euki euen hareik eukieuen biudiorreaz ta ha zan gure tio Emeterio, esaten gotsan guk hari. Hortik ezkondu zan Arabara, Hermura, eta hareik Errasti apellidua eukien, ezta? Amandrien bigarren gizon horrek eta ha zan Emeterio Errasti, Araban Hermun Errastixak hor daz Hermun eta Larrean ta zerak, hango, hemengo jatorrikuok, zeozer zerikusixa eukena gurekin. 
Ama araoztarra zuen
Urteaga Arregi, Pedro
- Eta zure ama nundik etorri zan? 
- Ama Araozko Enparantzatik, bai, Juanitosien Bittor ezagutu zeben? 
- Bittor bai. 
- Ba Bittor tio zan nire amana. 
- Bittor Juanitosena, Pedron aitta, ezta? 
- Pedrona ez, ha Inazio zan Pedron aitta. 
- A, Iñaxio, nik Iñaxio ezagutu neben. Klaro, Bittor ez. 
- Bittor zan Iñazion aitta. Santixautan etorten zan gurera zaldi gaiñien. Zera tio Bittorrori, eta hor izten eben San Mielak artien zaldixori. Gero nik jarri zaldi gaiñien eta Urrusula Garaittik, Lamiategittik tak, sartzen nitzen oin han hareik ortuek eta zerak aukien lekuen, euken zaldixorrentzako itxabolia eta bera piñudixak eta basuak eta zerak be beukien, eta basora fan ta asko ibiltten zan zeori, tio Bittorrori. 
- Hari, Bittor hari... 
- Ha zan nere aman aitta eta ha anaiek ziren. Enparatzakua Segundo eta hori Bittor anaiek ziren horreik. 
- Bittor horri ya esaten xako Juanitosa edo onddiok ez? 
- Juanitosiena? Juanitosiena esaten jakon orduen. 
- Orduen be bai? 
- Bai, bai, Juanitosiena esaten jakuen, gure bizi guztien Juanitosiena esaten jakuen. 
- Eta ordurako beukein dendia-do? 
- Bai, dendia aurretik. Gerra denporan kartzelan sartu euen frankistok-ta, gero alabia Rosa edo euken zerbat, eta hareik dendan han egon ziren baiña Leonardo hango zera hartu eta apenas gauzak halako ondo eruen zittuen behintzet zerien, etorri zanien apenas topau zittun, famelixie ez eukena zan alabiori Rosa, eta horreik ba istorixa batzuk ba, bueno. Eta ni han egoten nitzen ba San Mieletan zaldixori eruen eta Miel Usako ta tio Bittorren lagun haundixak ziren, bata Ameriketan egon zan hanka egindda hemendik, eta bestia kartzelan, eta han bazkaitten geontzela orduko kontuei buelta emun eta zerien, eta ni mutikuak ba entzun itten nittun zertzuk esaten zittun orduen. 
Eta gero zera etorritta hemen komerziuen batak eta bestiak be fabrikantia edo zera eta bestie, Madrillera fan zirela egun baten, entzunda daukat beari edo zeari. Ta Madrillen preguntau otse zeren bat, aguazillen bateri, "¿aqui para ir a calle Toledo? " "Ahi tienen ustedes el metro. " El metro, el metro hemen xakuau poltsikuan baiña zeozer itten xuau honeaz. 
Ikatz garraioa
Urteaga Arregi, Pedro
- Baserrixan zenbat ganau, ganauak-ta euko zittuein, ezta? 
- Ganau asko. Orduen hamazortzi, baserrixa haundixa zan ha, terreno asko euken. Oin be badako ondiok ardixak eta ganauak be bai. 
- Hamazortzi ganau eukitten zeuein? 
- Hamazortzi, hori gutxienien. 
- Idixak be bai? 
- Idixak? Honbre! Idixak fuertiek gaiñera, e? Gero idixak derrigor biher be orduen, gero pezetie be, gero gerra ostien hemen ikatzak in zirenien hasi Gatzagatik Otzaurteraiño horreik baso danok, hareik bajetako, ikatza bajetako, idixakin Koruetatik fan zaittez Ugastegira behetik gora, goiko Andartoraiño ta, han dazen aldatzakin behetik gora, eta handik ikatzetan, eta nik gure tio batek esaten oskun, han Ziondokuak, gure aitten arrebia euken andria, piñu sartzen-a gu beragaz gaztia gitzela asko iblli nitzan ta orduko kontuak, ta gu orduan aberasketan gebintzenlakotan ibili gitzuan ba, zerien, ikatzetan. Orduen hemengo fabrika guztiak gasojenuakin ta zerakin ibili ziren, ez euen beste zerik, inddarrik be ez beste zerik eta kriston problemak, eta Orbegozo eta Altos Hornos eta honeik danok ikatzakin, ez dakit zela kristo itten zittuen, nehiko millagro itten euen. Gasojenuek be hemen zeakin ifiñi kotxiek eta danak gasojenuakin ibiltten ziren. Eta ikatza Ugastegittik, han Ugastegi ingurutik bost pezeta zakuko, eta hogeta bi zaku ekarten zittun. 
- Bost pezeta, durua, orduan diru pillatxua izango zan, ezta? 
- Diru asko orduen! Eta goratxuagotik sei pezeta edo. Kriston diruak itten ibili zirela orduen, orduko denporan. 
- Eta zu zeu ibilli ziñan karretero? 
- Ez, ez, ni artian mutikua nitzen; aitta ta tio eta horreik beste zer batzuk. Gure aittak ziren horreik, aittak. Orduen hainbeste diru... 
- Horrek gasojeno horrek zela funtzionaitten eben ba? 
- Ba ikatza botaten otsien eta kotxiai be baitta ikatza bota ta zera. Eibar-itoria be gasojenuakin ezagutute daukat nik, gu maristetan eskolan gebitzela. 
- Autobusa? 
- Autobusa, bai. Zela ba... zela funzionauten euen, hori... 
- Lokomotoran antzera izango zan, ezta? 
- Bai, bai, lokomotoren, trenen antzera. 
- Lurrunakin. 
- Kriston lurruna, lurruna zan, hainbeste lurruna ez euen ataraten zerak; atzekaldien erueten euen zeori kargauta eta gero motor horrek zela pistoiari eragitten otsen, hango gasakin mobiuten zan motorra, handik urteten eben gasakin. 
Hemen ezagutu gittuen bueno, ondiok bizi da, hemen Larrubixarren lagunketan otsana eta hemen zer bat, larogetaka urtiak euko (di) ttu baiña ha mutikotia ta ha lagun ebela faten zan Beroako ugezabaz sasue bateko bera. 
Ikazkintzan lantegian baino diru gehiago; ardiak
Urteaga Arregi, Pedro
- Ha izaten zan bueno orduen diru asko. Orduen ikazgiñan hor ibilli ziren hemendik Legazpira lanera fan, ta jente pillo bat Araozkuak, Etxebarri Txikiñeku edo Etxebarri Haundiku edo hanguak, Aratzurtikuak bi anai Madiñakuk, Madiñako Azpiko Txikiñekuk, beste hanguk be bai, ta jente pillo bat hor juntauta Ugastegiko Beheko Etxekuk be bai, zerekuk Santi hor Zumarragan edo Legazpin edo Zumarragan. 
- Beheko Etxekua Juane eta honeik? 
- Juanen anai bat. 
- Juane bera ibilli zan umetan ikazkin. 
- Bai, eurok be bai ibilli ziren, baiña horreik geroko ikazkiña, beste mailla batekuak gero. Hareik aurrekuak ziren Legazpira lanera fan eta beratzi pezeta ta erdi jornala irabazi, eta patroniari beratzi pezeta pagau ta gosiak akabo bihar, esaten euen. Eta hola etorri ziren horra ikazgiñen. Gero horreik atzera Legazpin hartu zittun. Gero bata, hori Araozkuori ibiltten zan, hango ekonomatua euken hemendik ardi zaharrak udazkenien eruen ta salketan; Tomas eta bestiak ez dakit zela ziren, beste anai, bi anai ziren hareik. 
- Esan dozu hemezortzi ganau eta gero... 
- Ba, hamazortzi-emeretzi edo auskalo. 
- Eta ardixak be bai? 
- Ardixak, gerra denporan, ondiok bizi da hemen, larogeta hamabi edo larogeta hamahiru urte ointxe in bihar (di) ttu, hori mutikua ondiok gaztia, Untzillako Zeraingua, hemen aiuntamientuen horren, hori beori hospizianua da baiña, horren etxeko zera, Zillaurren hemen dauen aguazil bat. Antxiñako Zeraingua zan hori, Paskual. Hori hor Araba aldetik edo nunbaittetik etorri zan ardixokin, ta gurien egon zan, lehenengo ardixak orduentxe egon ziren gurien gerra denporan. Ta horren ardixak, oin be esaten dutset beorri, hola adarra joten ta iñoiz, hau Zubiak, Joxe Zubia eta horreik danok han egozen Zubia famelixok, hiru-au famelixe, e? Batak apartetako ta honek Josek Zubiak bat hor ardi gorri bat ederra, kriston errapeiaz, eta bestiorrek ardi ipurtestu kaxkar bat eta bera tuertia gaiñera, ardixa ona zan izan, ez dakitzu? Bi ardi eta gero besten bat edo beste batenbateri erosi eta orduentxe hasi ziren gurien ardixak. 
Eta ondiok segiuten daue. 
Mendian ardi eta txerriekin
Urteaga Arregi, Pedro
- Nun eukitten zeuein ardixa uda partien-a? 
- Kurtzabarrin, Kurtzabarrittik hortxe zerien. Oin Degurixan ibiltten dira. Itxabolia in euen ni soldau fan aurreko urtien-do, aurreko urte bat edo bi lehenau, ni soldau fan baiño. Etxabolia Araozko zerak Leontzio, ointxe hil da haren semia, 'Amandria' esaten utsien Araotzen, Elkorobarrutia-do, ointxe Gabonak ezkero. 
- Ardixak jaitzi eta gaztaia han goixan itten zeuein-do? 
- Gaztaia orduen goixen, niretako lanik onena izaten zan orduen, eskolatik akabauta eta aitta ferixara fateko, bestela be etorten zan eguaikotxetan behera, eta gaztaiak in ta gustora. Etxien hango aldien lan asko in bihar zan; eta txarrixak be eukitten gittun, orduen txarrixakin be dirua hartzen zan. Bost txarri. 
- Han etxabolan? 
- Etxabolatik aparte txarritegixa egindda. 
- Bai, gatzuriakin gobernaitteko. 
- Gatzuriakin ta asunek edo orrixak edo gure dana; hareik irakin bat emun eta gero gazuria bota eta kriston txarrixak hazten ziren. Han bakarrik ez, Degurixan eta Alabittan ta danien. Ta danak tratantiari erueten utsien Arabara txarri haundixak, orduen ez euen granjarik eta ezer. 
- A, baiña zuek txarri horreik gero ez zittuein kalera ekarten, txorixuak eta egitteko? 
- Ez, txarrixak etxien egoten ziren besten bat edo bi. Horreik Santixautan edo inguru artien batzen ziren ardixok zera arte, billotsak be geruago jaixoten ziren oin baiño orduen. Arabara erueten zittun eta tratantiak han zertuta eta ondo pagaute, dirue hartzen zan orduen txarrixakin, orduko diru asko. 
- Eta gaiñera gazuria aprobetxau. 
- Eta gazuria aprobetxau eta kriston txarrixak itten ziren. 
- Zeu be faten ziñan ardixak jaiztera. 
- Ardixak jaitzi, gaztaiak in eta danak itten nittuen nik, eta mezetarako hamar ta erdittarako Koruetara etorri, goittik behera, "echando leches" ordun. 
- Ba Degurixatik Araotzera faten ziren mezetara. 
- Muxibar nire koiñatua ta, horreik Araotzera. 
- Hau Juane eta be bai. 
- Ugastegittik faten ziren Araotzera, Ugastegi Koruetakua zan baiña horreik mezetan Araotzera faten ziren. Eta Degurixatik be faten ziren pastoriek be mezetara Araotzera. 
Estraperlo kontuak
Urteaga Arregi, Pedro
- Gero beste zer bat be egon zan orduen gerra ostien, kontrabanduan pasaten nitzen Arabara. 
- Estraperlua. 
- Estraperlua eta etxerako falta zanak eta zerak ekartera, ardaua be bai, ekartera akordaten naiz ni, zeretik, Larreatik-ta, hemen Ozaeta-ta, gero kostunbre bat egon zan egunduko zera, atzera-urreria astuakin, hor paatxa hazixa be zetik, zeatik Ozaetatik ekarritta nau neu be, bai, eta onddiok goguan daukat, holako diabru samar bat zan, Ezkurra Joxe, eta Ozaetara banoie goittik behera, ta agostua zan, ta esan osten horrek Mantxuen Teodoron andrien aitta, Mantxuen Teodoron andrien aitta, Martzel Marroko esaten otsen baiña Oñatiko sekretarixuak etxia eginddako lekuen han bizittakua izandakua edo zan, hori neri esan nostenerako ya gizon nagusixa zan, ez dakit orduen zenbat urte euko zittuen, ta Ozaetara ezkonduta euen, eta esan osten "de donde es el vasco", eta nik idixak erosten eta asko etorten ziren Arabarrak orduen zera, hona, ta "ni Koruetakua", nik ezaguketan neben bera, eta "Koruetakua nungua haiz ba? ", "Mendikurtzakua". "Joxe Uzarko bizi dok? " Eta "bai", oin ez jakixat... 
- Joxe zein? 
- Joxe Uzarkue, Koruetakua, zerekua, baserrikua, eta "bizi dok? " Eta "bai, oin ez jakiat zelakua dan baiña lehenau kaskajua galanta zuan ba! " Eta hori tiori esan notsan, gure zeari, Ziondoko Koruetako zeorri eta bai, bizimodua inposiblia itten otsan harek zera mutikotan zeorri, betik jugadak itten, betik zerak itten, eta Mordomotz izena ifiñitta eki ien zeori, Martzelori, Joxek, eta Martzelen ama bizkaittara izan bera. "Mordomotz? Heuk euko dok hik morduori luzia! " Zeorrek Martzelen ama horrek Joxiorri. Holako txistiak eta [...] 
- Heuk euko dok hik mordua? 
- Morduori luzia, Mordomotz esaten otsen zeari eta; "heuk euko dok hik morduori luzia! " Haren zera, horren esaten doten horren zera, Martzel Marroko horren aitta, Joxe Miel ieuken izena, eta ordun Oñatin ospittala euen orduko denporetan be, eta han hil ei zan, eta hori guri tiok esandakua piñu sartzen eta gabitzela. Hil ei zan han eta Koruetan han Errekabitartera edo beste etxe batera, han Julian, ha ezagutu neben neuk be, ha zahartuta euen orduen mutikuak gintzanerako be. Baiña hara fan eta esan ei otzen: "Julian, badakitzu zer pasau dan gurien? Joxe Miel hil jakula Oñatiko ospittalien". Eta Oñatiko ospittalien hil zan zeori, horren Martzel horren aitta. Orduko, ez dakitzu, istorixak. 
- Martzelo horren aitta, eta Martzelo hori zan Teodoron andrien aitta? 
- Martzelo da Teodoron andrien aitta, zan, bai, Martzel Marroko esaten otsen. Marroko Azatzan jaixota euen ha, jaixota euen Azatzan, baiña guk ha etxia ez geben ezagutu, Azatzako Zelaiko etxien aurrekaldien, han Marroko bidekurtzia esaten otsen, eta han etxeren bat egonda euen baiña gure denporan ez. 
- Handik Arabara fanda? 
- Handik Koruetan, eta gero Araotzen be bizi izan ziren, Agerre azpiko han Saratxo han be. Ta gero hemen ikazgiñen eta ebillela, hori neskiori aurrera, han be astuakin eta bihorrakin eta ikatzak ataraten han, Degurixatik gora be. Eta han nobixiori edo tratua-do in eta Ozaetara ezkondu zan hori Martzelori. Teodoron andrien... 
- Teodoron andria ez da euskalduna. 
- Arabarra, Ozaetakua. 
- Esan dozunien Araotzen bizi zirala... 
- Bizi bai, bizi izan zan baiña amakin Martzel, soltero euela. Gero ezkondu zan Ozaetara, eta Ozaetan jaixotakua da hori, zeori... 
- Teodoron andria. 
- Bai. 
Arabatik estraperloa
Urteaga Arregi, Pedro
- Eta estraperlu garai hortan zu zeu ibillittakua zara astuakin-a? 
- Bai, astuakin faten nitzan ni aittakin be bai eta zerien be bai, eta gero... 
- Ze ekarten zeuen gehixen? 
- Batzuetan garixa eta hurrengo beste zerbait, eta patatia be ekarritta gaz. 
- Patatia zer, hazittarako edo jateko? 
- Jateko be bai, akordatan naz zeretik... 
- Eta hori zeatik zan, zeuen... ez zeukein nehikua zeuen...? 
- Gero ereitten eta hasi zan jentia gehixau, eta gero ez zan ekarten, gero kanbixau in zan bizimodua konpletamente. 
- A, orduan ez zan hazten patatarik? 
- Artien... orduen denporan guk ekarten ibiltten gintzan denporan bai, zeozer bai baiña... 
- Gutxi. 
- Gero bai, gero patatia eta danak. 
- Garixa eta patatia eta beste zer gehixao? 
- Esaten dotsut, paatxa hazixa be handik ekarritta gazela, ba holakotxe gauza zer batzuk, patatia... 
- Eta olixo eta holako gauzarik ez? Ez zeuen ekarten handik? 
- Olixorik ez. 
- Hori izango zan razionamento garaixan, ezta? 
- Bai, olixorik ez. 
- Jatekua. 
- Jatekua besteri ez. 
- Zeuek Mendikurtzen, (... ) , Mendikurtzan garixa esan dozu eukitten zeuela. 
- Gero bai, gari asko hartzen zan. 
- A, baiña gero. 
- Garixa, bueno! Aurretik garirik ez dakit bape hartuko zan be, itxitta igual egongo zan, ogixa [...] eta gero artua moduko holako zer batzuk, bal-altzak egitten ziren, gosiak jentia. Gero garixa ereitten zan ta gero garixa erain eta igeitexakin ebagi, gero lotu zerok, azpelok, gero metak egin, gero garijoten atzera matxaka zahar bateaz, gero garbiketan be lana txarra eukitten eben garixak, gero ekarri zan zera, Bittorixan Ajurianien egindda, lastua kamarara eta garixori garbittuta, eta makiñiori ekarri zan, ha zan adelantua! 
Belarra ebakitzeko makina
Urteaga Arregi, Pedro
- Eta aurretik segan, jo ta bedar zaillak kristonak, hainbeste ganau eta kristo, ta jota errebentauta jentia betik e? Ibiltten zan e? Zenbat astolan? Harik eta makiñia agertu zanien eta makiñia geurian egon zan leheningo, bedarra ebateko makiñia, eta idixakin ibiltten zan. Bape be makiñiaz ibiltteko lekuen deskantsu ederra hartu euen jentiak. 
Gero hari makiñiari... 
- Idixakin tiratutako bedarra ebateko makiñia? 
- Ha idixakin tiratuta bedarra ebateko makiñia, bai. Eta hari gero ifini etsien zer bat, ha gizona majua zan Ajurianetik etorten zana, beste holako tablazko zer bat, eta gaiñian asientua ifini erruedien gaiñian eta idixakin hartu makiñiori eta eskuaria da, hola in, eta martxan doiala ebagi eta zerak lurrian illaran itxi eta faten zan zeori, garixori ebagitta, atzetik kentzen samur baiña aguro be bai, eta bestia igeitexakin aldian aguro, eta azpelak izten zittuen oso kurioso eta harekin kriston fazilidadia izan zan, eta gero trilladoriori ekarri euenien el sumun. Juntau kuadrillia eta bost edo sei lagunen artien, makiniori edo trilladoriori ekarri euen eta lastua kamarara tubotik ta garixa garbi-arbi egindda zakura, eta handik troxkara. Garixa asko hartzen zan, urte batzutan hala be, bueno! 
- Goguen dakotzu gutxi gorabehera ze urte izango zan, edo zeuk zenbat urte izango zittuen hori, leheningo bedar ebateko makiña hori ekarri zeuenien? 
- Ba, hortxe, "cuarenta y... ", orduen kriau euen hemen Felipe Txantxiku, Oñatittik etorrittako batzuk ziren, gurien urtietan egon zan, ointxe onddiok urte gutxi dala hil zan, larogeta beratzi-amar urteaz-do. Gu ibiltten gintzan ni mutikua eta hareik bedar ebaten, orduentxe ekarri euen makiñiori, izango zan "cuarenta y tres-uatro" holako baten. 
- Gero makiña hori beste baserri batzutan be egon zan? 
- Gero beste batzuek be ekarri zittuen makiñak, zerak, bedar ebateko makiñok beste etxe batzutan be... 
- Baiña idixakin tiratutakuak. 
- Idixakun tiratutakuak, bai. 
- Eta horreik aldatz goran eta aldatz beheran ondo ibiltten ziren makiña horreik? 
- Aldatz beheran tiraketako aldatzien, aldatz haundixak egozen lekuen segiaz ebagi biher, baiña terreno patxadazkuak egozen, hori pantanua in dauen lekuan-a. Horreik danok zeraz... 
- Sekula entzun barik neuken. Hori Oñatin ez dakit ezagutu dan. 
- Ba hemen bai, gurien egon zan ta beste leku batzutan be politto-olitto hasi ziren. 
Belarra kablez etxeetara eramatean gertatutako istripua
Urteaga Arregi, Pedro
- Zenbateko kortia hartzen eben? Segiak baiño zabalaua? 
- Holako peini bat euken, holako zabalerako peine bat. 
- Segiak igual gehitxuau korte baikotzien? 
- Zabalau bai baiña, segiak ebagi orduko ha baztarrien egoten zan e? Idixak euren pausuan faten ziren eta, aide. Ha adelantu haundixa zan e? Ha zera, ordurako. Diferentzia ederra, gero segiaz ebaten ziren horreik beste terreno aldrebesauak, han daz zeretik, pantanotik Ursula Garai aldera, hareik be han be zail haundixak egozen, eta hareik segiaz ebaten ziren artien. 
- Hara igual idirik eruen ezin, ezta? 
- Idixak burdixa kargauta-ta faten ziren, baiña norberak bizkarrakin eutsitta eta burdixa kargauta [...] atara bihar. 
Aldapak, bai. 
- Arantzazun... 
- Arantzazun, eta Urrusulan? Urrusulan hemendik Urrusula Garaitik ifini, oin dana piñua dau baiña dana zelaixa zana, danak kabliak ifintten zittuen etxera sendorrak botateko. 
- Neuk be ezagututa dakot hori. 
- Nik Koruetan ezagututa dauket han goittik, Kurtzebarri aldetik Koruetako Uxartekuk, etxia be han dau baserrixa ona, etxia ona. [...] edo zerak, goittik kablia ifinitta eta etxeraiño aillau baiño lehenau geratu sendorra, askotan haiziek eutsi itten otsen, kabliak hola egin, atzetik harrixa bota zakun baten sartuta, ta Urtitxeko Anizeto, han bertakue, hemen aiuntamientuan dabil hango zer bat, horren aitten tio bat zana, hemen lana itten dauen horren aitten tio bat. Bedarrok kentzen beziñuanera fanda ta jo harrixori goittik behera kargauta bota daue zakun baten harrixori, jo eta sendor eta harri eta kristo guztia eta jota garbi gizonori bertan kamaran. 
- Gizona garbittu? 
- Eta ni etxeburuen nebillen ganau zain, eta amak esan nosten kanpaiak entzuten dittunien, hamabixetako kanpaia joten euen ordun eguardixen, eta illunkaran be bai aramaittekua, eta... 
- Anjelusa edo ez zan hori? 
- Anjelusa edo ez dakit, eta entzuten dotenien erueteko ganauak etxera. Eta nik kanpaia entzun nebenien hil-anpaia, mutikua, artien gaztia nintzan ta, kanpaia ta onddiok zer eta, gero zera, kanpaia, hil-anpaia Uxarten jo zeorrek zeori. Harrixak sendorra trabatik kentzeko harrixak bota atzetik, eta harrixak pixua zela euken harek, haiziak ez otsan hari eusten eta goittik behera abixara haundixa hartuta eta jo eta sendor eta guzti barrura, hemendik atetik barrura sartuko balitza letxe eta barruen euena zeori, gizonori, mutilzahar hori jota garbi bertan. Bai gizona. 
Kale-baserrian jaioa
Azkarretazabal Bengoa, Pilar
- Gu bizi gintzen han, korroria (? ) , etxe, etxe-asarrixa zan, etxia, eta kale-alian gaukun, ezta, baiña trena pasetan zan... 
- Kale-aserri baten bizi ziñen zu? 
- Gehixenak eukien, guk ganau bi bakarrik eukitten gauen. Baiña etxerako, ez dakitzu? , etxerako. 
- Etxerako? 
- Eta Andra Maixetan urteten gauen korroera ta, "Tia Petra! , tia Petra! " Danak hantxe holan, ez dakitzu? "Badatoz, badatoz", da jentia ba, "Ebe! , badatoz! ", eta Eibartik kuadrillia. (Argazkiak ikusiz). Hori Andra Maixetan atarata dau, e. Hauxe zan Eibarresa (... ). Geuk pe geuriek eitten gauen. 
- Bai, ikusten dot. 
- Guk ez gauen in dirurik baiña ondo pasetan gauen. Oin baiño hobetuau - Bai? 
- Neuretako bai. 
- Ze ba? 
- Oinguek gabez ibiltten die eta gu egunez. Oinguek xaguxarrak letxe dabitz hor. 
- Otalazelai esan dostazu dagola pantanuan onduan. Pantanua noiz ein zeben? 
- Semea: Hogei bat urte edo hola? 
- Gehixao eukiko dau. 
- Semea: hogeta hamar? Hogeta bost, hogeta hamar, hola. 
- Ordurako zu ya ama izanda ta guzti. 
- Bai, bai. 
- Lehenao sekiak eta egoten ziran? Ur barik eta egoten ziñan? 
- Ur barik? Lehenau bai, lehenau-ehenau amanien, neu neskatillie nintzenien orduan errekara joaten zien jabonaduria hori eitteko, baiña ya nik ura (... ) 
- Erropia garbitzeko eta errekara? 
- Bai. Etxien igual garbittu batzuk iñ da gero errekan han aklaretako. Jentie asko hor errekan. 
- Labaderuak? 
- Semea: Ez, labaderua ez. Hortxe, hementxe bertan, elixa ostian. Ez euen labaderoik beste herri batzutan (moduan). 
- Hemen ez euen labaderoik, hemen errekara. Ezkailuak eta hantxe ta. Oin errekan paittak eta bakarrik dabitz. Eta len paittaiketa ikusi bez errekan. 
Eskola euskaraz
Gaztañaga Heriz, Daniel; Gaztañaga Heriz, Patxi
- [Hauxe eitteko abadiek atzera libre hintzuan]. Problemak euskeraz. Sardiña erre... Dozena erdi sardiñe erriel bi ta zenbat txakur txiki edo ez jakixat zenbat. Eta, bueno, gauza bat, joe! Gauza inposiblie. Inposiblie ez, baiña gatxa etarateko. Euskeraz, e! 
- Euskeraz hareik be, e? Problemak euskeraz? Ta erderaz ze ikasten zauien, ba? 
- Guk erderaz ezebez! 
- Ezebez? 
- Nik Garagartzan han bai. Han bai, han erederaz ikesi [...]. 
- Honek Garagartzan... 
Doktrina euskaraz
Gaztañaga Heriz, Daniel; Gaztañaga Heriz, Patxi
- Ta dotriñie-a zeiñek erakusten zotsuen? 
- Abadiek! 
- Abadiek berak? 
- Onbre! 
- Eskolan barruan? Eskolan bertan edo aparte? 
- Eskolan. Eskolan, eskolan. Dotriñie, ha zan lehenengoko zera, e! 
- Lehelengoko zera zan? 
- Bai. Ha... ha jakin biher zan lehelengo. 
- Erderaz, klaro... 
- Ez! Euskeraz, euskeraz. 
- Euskeraz erakusten otsuen? A! dotriñie euskeraz? 
- Dotriñie? Nik neuk euskeraz ikesi [nauen] , e! 
- Bai, e? 
-... erderaz ez. 
- Ta ze ikasten zauen kantauaz-antauaz? 
- Ez, ez. 
-... edo memorizau edo...? 
- Ez, dotriñe-artillie edo [hori] emun, ta handik estudixau ta... 
- Ba, noberak ikesi preguntak, galderak, handik. Ta gero, ba, gero berak galderak eitten zittuen "Bueno, hauxe ta hauxe ta aber". Berak ipintzen zittuen "Bueno, honenbeste galdera hamen. Honek ikesteko, e! " , leziñuek. Ta, bueno, preguntaten otsun ta ondo [...] kontestau [...] , zertu ezkero, ba, paso. Ta gero, ba, gero bestiek. 
Herri hizkerak
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Zuk Bergarako berbak be ikasi eingo zittuen han kriada egon ziñanian? 
- Bai. Bueno, ni handik etorri nintzenien dana Bergarakue, baiña oiñ atzera borraute dauket. "Aria" ta, "intze" ta. Guk "iñuntze" esaten dou, ta han "intza" esaten daue. "Intze". Eta "aizie" be esaten dabe hareik, eta hemen "axie". Mari Karmenek esaten jon hori askotan: Jose Luisek esaten dau: "Badabil axe bat! Axe fuertie, axie! ". (Barreak). 
Bergarakue-a, eztakitt ikesi euen hemengue, oinddio be Bergara aldekue gehixao itten dau, e. "Aizie" esaten dau. 
Guk sartute daukau buruan-a, "axie". 
Berorika nori egiten zitzaion
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
-Abadiari errespetua eta. Berorika eitten jakon? 
- Bai, bai, hori bai. "Ave Maria Purisima!! , txapela erantzi ta. Bai. 
- Emaztea: Berori bai, berori medikuai be bai. 
- Hori bai, e. 
- Emaztea: Betenaixuai be bai. Medikua etortzen zanian arrautzak emun bihar otsazun. 
- Eta maistriai be bai. 
- Emaztea: Arrautzak emun bihar otsazun, beteinaxuai lo mismo. 
- Pagatziaz aparte? 
- Emaztea: Aparte. 
- Bueno, arrautzak emutia obligaziñua ez zan /etzan/ izengo. 
- Emaztea: Zu, ez zan /etzan/ obligaziñua baiña beti emuten jaten. 
- Eta harek eruan. Je-e-e. 
- Ez zeban ezetzik esaten... 
Aste santuko sermoiak
Arenaza Altuna, Zezilia
-Orduan pagau eitten jakuen sermoia eittia? 
- Pagau, pagau sermoia eittia. 
- Hori noiz izaten zan, Garizuman? 
- Ez. Hori eneruen izeten da, eneruen hamazazpixan izeten da. 
- Egun bakar baten etortzen zien? 
- Bai. San Antonio hori jaixe, zera izeten zan. 
- Bestela ez dozu entzun bardiña, Garizuman-ta frailliak etortzen zirela sermoiak eittera? 
- Bai. Egunetan egoten zien, batzuetan hiru egunekuek... 
- Eta derriorra izaten zan elizara juatia? 
- Bueno. Atsaldetan egoten zan funtziñua. Eta fraillen bat etorten zan; konfesiñuak-ta eitteko lelengo preparau ein biher izeten zan. Bai, Azatzan be akordetan naz; hemen ez naz akordetan sekula. Hona etorri ezkero ez sekula. 
Hona etorri ezkero Azatzan be akordetan naz. Baiña hola zentruao baten ifintten auen, jentie faten zan auzuetatik, Garizuman ezta eoten hainbeste zer han be-a. 
Herriko pertsonai ezagunak
Zuazabeitia Herrasti, Miren
- Esan dozunian botikarixuak, medikuak-ta, eitten zeben tertulixaik? 
- Eneee! Tertulixia, aurrien euen banku bat ifinitta, eta gero Mondrauen euen botikarixo bategaz ezkonduta; hareik etorten zien Atxabaletara; eta bakitzu zelan etorten zien? Motorrak... Zuek hareik motorrak ez dozue ikusi, baiña orduen zien, oin ez dakit zer, automobillanan moruen, hola zesto bat moduen onduen. 
- Sidekarra? 
- Bai. Eta hantxe jarritta etorten zan andria, eta gizona zerien, onduan. Eta han zer aurrien, etxe aurrien, banku luze bat euen, eta han danak tertulixan ifintten zien. Baiña ze eitten euen, horrek, e, zelan esaten jakue honei? Honek oin restaurantietan, komedoretan-ta badauz horrek zerretan dienok, kentzen dienok-ta, atien moduen, pribau edo ez pribau, ez dakizu? Holakue ifintten euen, eta eurak han barruen. 
- Kalian bertan? 
- Bai! Bueno, kalien-alien ez, azeran, azerie, etxeaurrie, eurena bakarrik zan. 
- Orduan tertulixia kalian. 
- Bai, bai. Horrek zien herriko jauntxuak. 
- Zeintzuk izaten zian? Botikarixua, medikua... 
- Alkatia, abadiak-ta, bueno! Abadiak be bai. Horretxek zien herriko jauntxuak, horretxek. 
- Eta medikuak-ta tratatzen zien? Abadiak-ta? 
- Zerai berori-ta, e. Medikuei be bai. Gure aittak-ta "don", oin ez da ezebe esaten holakoik, baiña orduen horreik zien "don". Eta gure amak esaten auen, Maringo basarrixetara faten zan medikua zala Gatzan auena, eta zaldixan-ta faten zala Mariñera, zaldi gaiñien faten zala medikua. Herriko jauntxuek horretxek izeten zien. 
"Ama de kasia" maistra
Lasagabaster Billar, Jesusa
-Eta ze, eskola garaikuak... dotriñia-ta asko ikasi biharko zeuein, ezta? 
- Bai, klaro, klaro. 
- Euskeraz edo erderaz ikasten zeuein? 
- Ba hori izan zan gerra aurretik, etxoin, bai, gerra aurretik euskeraz eta gero obligau erderaz ikastera berriz. Eta gero berriro erderaz. 
- Osea leheningo ikasi zeuein dotriñiori euskeraz, eta gero... 
- Bai, abadiak-ta betik euskeraz erakusten oskuen, baiña gero obligetan zan eskolan erderaz ikastera, asike gero barriro erderaz. 
- Eta orduen klaro, zu... 
- Bixetara, azkenien dotriñie. Baiña lehenengo euskeraz, e? Komuniua eta dana euskeraz ikasita. 
- Eta horreik danok zuk in zittun gerra aurretik. 
- Bai, bai, gerra aurretik. 
- Gerra aurretik lau-ost urte egongo ziñan eskolan. 
- Bai, bai. 
- Dotriñia bakarrik euskeraz, edo beste gauzak be bai? 
- Ez, ez, dotriñia bakarrik, guk bestela dana erderaz e? Eskolan, zeatik maistrue erdeldune zan, Don Fermin. Eta horren aurretik egon zirenak be, nire ahiztak eta betik harein kontuak asko esaten zittuen ta, danak erderaz. 
- Orduen fraiden bat etorten xatzuen dotriñia irakustera. 
- Ez, bertako abariek. Auzoko abariek. Eta amadekasiek be bai, eta... abadie ya nagusixa zan, gerra denporan hil zan gaiñera, Don Roque euken izena apaizak. Eta Don Roque ba gerra denporan hil zan. Akordetan naz zela hil zan. 
- Eta amadekasiak be lagundu itten eben? 
- Amadekasiek klaro, bera nagusixa zan, eta jarten zan han sakristixan, makillatxo bat eukitte auen ta betibe hola joteauen ta, han danok kantuen dotriñia ikasten. Bai. Egoten giñen. Zazpi urtekin. 
- Zuk gero gerra ostien beste lau-ost urte in zittuen eskolan, auzuan, ezta? 
- Gerra ostien klaro, gerra ostien eskolan eta gero, ni nausi in arte. Hamabost urte in arte. 
- Eta orduen esan dostazu, euskeraz ikasittako dotriñia dana erderaz ikasi bihar atzera? 
- Hemen gero barriro, klaro, gero apur bat prohibidu itten auen, pues klaro euskerie. Eta kantau be ba itten zana, ba dana, ixa ahaztuta be banau, e? Baiña dana izan biher izaten zan eskolan kantetan zan kantue be, ba Francon kantuek ziren, Franconak, "por Dios por la patria y el rey" eta holako gauzak. Ya kantuak ahaztuta be banau. 
Eskolan bidegabe zigortua
Lasagabaster Billar, Jesusa
- Don Fermin honen ze rekuerdo dakotzu? 
- Ba nik txarra ez daukat e? Ona, behin kastigau nindduen eta nik ez nauen eskolara fan gure. 
- Zeatik kastigau zindduen? 
- Behin kastigau nindduen, zeatik zan, bera egoten zan Zarbiarten, Zarbiarteko baserrixen. 
- Apopillo-do? 
- Apopillo egoten zan. Baiñe bertan pisue auen goixen, habitaziñuek eta danak. Eta han uge bat be baeuen, eta hori etxiori oin Matiko tabernako loba batek dauko, dana renobau in zan eta bera hortxe bizi da oin. Loba bat, Felizianana. 
- Felizianan illobia? 
- Bat. Billoba bat bizi da, alabien alabie, bizi da hor etxien oin. Eta ba ez dakit ze esan biher neben oin... 
- Bai, Don Ferminen kontuak. Kastigau in zinddula. 
- Eta Don Ferminek ba klaro, euken zera, beste kuarto bat, ure eukitten euen han, baldietan ta ura eukitten euen ta, esaten gauen hori ur zikiñori esaten gauen askotan ta, hola ta, iñok be ez gauen gure ha ure be. Eta ni nenguen beste Felizianan anai batekin jarritta nenguen bankuen, eta gengozen atze-tzien bixok, eta maistrue ba han bere bitrinan jarritta han ta, beste batek bota utsen itxuri maistruari bolatxo batzuk, hola, bota utsen hola, eta klaro, maistruk pentsau euen geu izan giñela. Eta gero akordetan naz ondo behintzet nik esan nauen etxien. A! Gero eruen ginddun horra, kuartora, eta hor ein oskun han apur bat arpegixa busti in oskun. 
- Ur horrekin? 
- Ur horrekin. Eta guri, bueno, nik etxera fan, eta nik: "aitta ni ez noia eskolara, eta ni ez noia eskolara... ". Gaiñera ni oso fiña nitzen eta berak, ba ni ez noiala. "Komo ke eskolara fan ez, eta ez dakit zer". Eta aittek, bultzeka-ultzeka, gure aitte oso rektue zan baiña jo ta sekula be ez naue in ni iñok e? Sekula be ez, ez amak eta ez aittek. Amak eta betik gehixau hasarre in biher izaten auen; aittek ba gutxi esan ta obezidu agudo, gaiñea, aittak beituta bakarrik errespetua aguduago... 
- Autoridadia, ezta? 
- Autoridadie. Eta orduan ba aittek ba bultzaka-ultzaka eskolara eruan nindduen, maistruaz berba in auen, ni ez nitzela izen esango otsan segurutik, nik ez nauen gezurrik esaten, eta gero enterau giñen beste bat izen zala bota utsena hori, eta gero kastigua neri. Eta ni ba ez noia eskolara eta kitto! 
- Eta ze izan zan kastiguori? Hara kuartora eruatia? 
- Klaro, hara kuartora, eta hori kastigue zan. 
- Ze in zindduein, han kuartuan...? 
- Kuartuen hareaz ur zikiñaz arpegixe garbittu edo holako zeozer egin oskun, klaro. Eta guri etxakun gustau hori, klaro, ez giñen izen gaiñera geu. Eta ni sekula ez nindduen kastigetan ta hori, ni kastigo bat nehikua izan zan, ez noiala gehixau eskolara. 
- Bueno, baiña pasau xatzun hasarria; ezta? 
- Bai, gero pasau zan, gero maestruk aittek berba egin auen ta bueno. Gauzia pasau zan, bai. 
Elgeako azken euskaduna
Urteaga Arregi, Pedro
- Orduen Ozaetan, Ozaetan hemendik jentia dana horra erderaz ikastera faten zan gerra ostien, gure gazte denporan be, e? Nik hor euskeraz itten ebena azkenengo, "el ultimo suspiro del euskera", Elgean, Zaziain, hango aguriak itten eben bakarrik euskeraz. Ni mutikua nintzanien gu horra faten gitzanien. Haretxek bakarrik e? Arabarra. 
- Arabarra eta euskalduna. 
- Bai, euskalduna, baiña politto beste bat edo bik be bai, apur bat bai, baiña harek formal. 
- Zaziain esan dozu? 
- Bai, Zaziain baserrixa zan, Zaziain esaten otsen, baiña oin ez da bizi iñor, ha etxia hango alabia-ta Ozaetan-do bizi dira. 
- Hori Zaziain hori zan Ozaetako baserri bat? 
- Ozaetakua ez, Elgeakua zan hori, baiña gero hango famelixia alabok edo zerok oin Ozaetan bizi dira. Hori Elgeakua, Elgean gorengua, mendi alderakua, Araba aldera, Elgeako goixen goixenien euen etxia. 
- Zuk esan dozu zuk ezagutu zebela horko azkenengo euskaduna. Hori zenbat urte zeukatsula zeuk? 
- Ba nik hamahiru-amalau-amabost urte, holako bat. Bestien be euskalduna egonda euen, Altube be, egurretan hemen ibiltten dana Elgeakua. Haren aittajuna zerekua zan, Ugastegiko Goikoetxekua, bai, eta hango zerak be euskeraz itten eben, nik entzunda neuken horri zeorri, Ugastegiko Goikoetxekua Koruetan bizi zana Emeterio. Harek txarrixari jana, gazuria edo zerbait berua bota eta kurrixka baten txarrixok eta, berua jak, errezau! Poloni edo zan andriorren izena, eta tia Polonik zela esan utsan txarrixari, "berua jak, errezau! " Esan utsela. 
- Txarrixari? Zaziain baserri horretako zuk esan dozu, aittajuna ya? 
- Aittajuna bai, hemen Peñakulokua euen kriau bertan, hemen Mendiolakua, ha be euskalduna eta haren etxian euskeraz itten zan. 
Fabrikako lanaren inguruko azalpenak
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Basarriko lana gogorra izango zan, baiña fabriketan be... 
- Fabriketan lehenau lan zera, zakarra, lan zakarra. Mailluekin-do zerak apurtzen-a, gauzak eta, ba, modu askotakuak. Txarrak lanak. Zapatuetan-a be lana, inglesoi ifiñi arte, "Sabado Ingles", ez dakit nox ein euen, ifiñi euen-a. 
- Zer izeten zan hori? Atsaldez bakarrik ala egun guztian jai? 
- Egun guztian uste dot zala. 
Etxe-jabeak; errenteroak
Erromaratezabala Faido, Tomasa
-E rrentia be lelengo garixakin ta gero diruz pagau biher izeten zuan. 
- Diruz pagetan jarri zanien gero ondo, ya... 
- Errentia garixa bakarrik ala beste jeneron batzuk be bai? 
- Bai, beste zeozer be eruan bihar izeten zien. Arrautzak-do Garizuman edo ez dakit zer, arrautzak, oilluek, eta bazkaixe eukitten auenien oillanda pare bat. Da arrautzak orduen be. Dozenak bat arrautza eta oillandak ez dakit zerendako biha zittuen. Jateko ala eurek jakingo auen, oilluek ipintteko. Oillanda pare bat eta arrautzak. 
- Urtero hori? 
- Ez auen gure izeten; urtero hori?? Hori urtero izeten zan. 
- Eta izentautako egune eukitten zauien hortarako? 
- Ba abixau itten auen. Hor izeten zan, nobienbre inguruan izete zan. 
- Kapoerik ez? Kapoiak? 
- Kaporik ez, kapoiana ez gauen ezautu; dirutan ifinitta euken kapoian zera. Lenao ipini ta harek jarraiketa auen. 
Zenbat zan be! Errieletan esaten auen gure gizonak. Berrogeta hamar erriel edo ez dakit zenbat. Halakon bat zan. 
Ta leenao ipiñi hoixe errieletan da ba gero horrek jarraiketan auen. Kapoiek e, ez oiazela kapoiak hazten, lan txarra aukela ta diru pillue bihe zala ta ipinitta eukela. 
- Eta dirua atarateko esne saltzetik zuzenketan zan dirua? Dirua be etzan samur egongo orduan. 
- Ez hoixe. Nunbaittetik. 
- Esniakin-do? 
- Esnia ta, bai. 
- Txahalen bat-do. 
- Txahala bai. Txahalak pe egoten zien-a. 
- Txahala ta esnie ta. Gero basuen be lan apur bat itten auen-a. Egurrek ataraten. Orduen kamioirik ez zan faten, orduen irixekin, gure aitte karreterue zan ta harek egurre ataraten irabazpidia apur bat nunbaittetik jirau. 
- Eta hortik eta hemendik. 
- Ugazaba nundarra zan? 
- Bittorixan bizi zan. Hau zan Arratabe-do zan. Familixie neskak-do euki zittuen harek; eta gero ba bi alaba-do uste dot ziela euki zittuena horrek, Arrataben ze horrek. Enda gero apellidua kanbixau in zan, gero fan zan eta gero zea, Otazu. Oin euki doune guk. Hori bestioi Arratabe lehenaukua, nik haregaz ez dot ezeutu. 
- Asike gure etxie erosi zanien Otazuri erosittakua. Horrek hiru, hiru jaixo zien, hirukixek-do. Eta hango bat zan gure zera. Inazio-do izan biha auen izena. Inazio uste dot. 
- Hemen Atxabaletan jaixo zien horrek, ezta? 
- Jaixo? Bittorixan. Bittorixan jaixo zittunan horrek. Atxabaletan hor euki auen etxe galanta. Gero hor egoten zien udan-a, egoten zittunan. 
Baserria errentan; jabearekin harremana
Madinabeitia, Eulali
- Basarrixak errenteruak izaten zian askotan, etxejabiak oso gutxi izaten zian. Zeuen auzo inguruan eta zelan zan? 
- Geurien be, geu be denpora baten errenteruak giñen geure etxian, neure etxian. Errenteruak giñen. Eta geuken errenteru ona, uezaba ona, oso ona. 
- Zan bakarra zeukana? 
- Ez, zan aberatsa. Aberatsa askotan honek pobre-beratsok baiño hoba izeten da aberatsa, eurak hobak izeten die honek baserrittar, ez dakitzu, zerak baiño. Hobak izeten die. Eta guk geuken, ona geuken, uezaba ona. Zan aduanako nausixe. Eta izetez zan Irungue, Irungue zan izetez, eta Eskoritzar batekin ezkondu zan, Zaragueta. 
Zaragueta oso famosue da, Zaraguetana entzunde eukiko dozu Zaraguetana. Ez dakitt, igual. Aberatsak zien Zaraguetanak. 
- Basarrixa zan Zaraguetana. 
- Zaraguetana zan, bai. Eta uezaba zan oso ona. Eta denpora baten gure aitte-a etorri zienien baserrire, igo euenien, errentan jarri zien eta orduen urten batzuetan entregetan utsien errentia diruz ez: oillaskuek, garixe, eta hola. Ez dakitzu? Kapoiek eta orduen. Baiña gurian be ba familixia gehittuixaz, gehittuixaz, ba, klaro, etxien falta eitten euen garixak eta be, eta iñolaz be arreglau zan uezabaz aitte. Aittei, estimau euken aitte. Asko gura utsen aittai. Eta aittaz arreglau zan diruz pagetako. Horrei oillaskuei eta kapoiei-a itxi, garixai ta, ta diruz pagetako. Eta diruz ifiñi ei euen milla pezeta urtien. 
- Orduan asko izango zan? 
- Orduen asko ei zan, asko ei zan. Baiñe gurao ei euen hola bestie baiño, ze hala ta guzti be, bestiek baiño hobeto urteten ei utsen, garixe entregaute baiño, eta kapoiek eta oillaskuek eta baiño askoz hobeto urteten ei euen zea pagaute. Baiña urtien txahal bat hazi biher izeten euen errentie pagetako. Pentsaizu, milla pezeta pagetako, urtien txahal bat hazi biher izeten euen. Baiña hala ta guzti be ona. Gero gauzie zela fan zan gora, gora, gora, ba azkenerako milla pezeta ezebezien jarri, ezebezien. Eta gero ba, klaro, anaie ezkondu zan etxera, eta aitte ordurako ba, aitte gazteik, ez dakitzu, bihotzetik jarri zan eta ez zan asko gauza izen. Eta esan utsen, anaia esan utsen: "Heuk erosi biherko dok etxia. Ni ia ez nok gauze eta heuk erosi biherko dok etxia". Eta holaxe erosi eban, arreglau zan eta erosi euan; ondo arreglau zan. Pagau euen, terreno asko euken gure etxiek, terreno asko euken, pagau euen berrogei milla duro. Berrogei milla duro, berrehun milla pezeta. Pezetatan esanda. Berrehun milla pezeta, berrogei milla duro. Eta, klaro, orduen ez euen emuten, kaja ahorrosera fanda orduen ez euen emuten kredituik eta [...] berakez euken diruik eta. Zorrik be ez, diruik be ez. Lehen esan dotena, zorrik be ez, diruik be ez. Eukiko euen milla pezeta, bi [milla] pezeta, lokesea aurreratuta; edo bost milla o lokesea, ezta, baiña hori ez da ezer. Ba etxeik etxe, etxietan, geuk be emun gutsen, besten batzuk be emun utsien, eta han beziñuek eta emun utsien eta ba erosi euen etxia. Eta gero gauzie holaxe fan zan. Sartu zan bera fabrikan eta amak eta tartian arrebak be etxian bizi zien bi arreba behintzat, eta haik lana eitten euen, eta ganauekin eta holan, eta aitte be artien beti be ondo ibiltten zan eta pusketxo bat eitteko zan, eta anaie fan zan fabrikara eta fabrikan ataraten euenakin eta gero ganauekin ataraten euena, eta hortik eta hemetik berihelaxe pagau euen baserrixa. Urte gutxixan pagau euen, e. Esango neuke bost edo xei urtian pagau euen baserrixe, e. Eta gero orduko piñue be beuken eta baetorkixon piñue be eta hango piñu puxkatxo bateaz eta. Gero berak irabazten euena-a, zintzue zan anaia; biheko! , eta berihelaxe pagau euen etxia. 
Herria eta gizartearen aldaketa azkenengo hamarkadetan: industria, etxebizitzak, emakumea etxetik
kanpo lanean
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
- Orduan Atxabaleta herrixa asko aldatu da? 
- Bueno! Ideiaik be ez, ein daben bueltia. Eta aldatzen. Eta edarto doia. Kaliek Atxabaletan bastante formalizau die. 
Hemen Basabetik Mendiolako kamiñoraino zuzen-uzen alde bixetara fabrikak, eta etxiek be ein dittue barrixak. Ein da eitten. 
- Eta noiz igarri zan kanpotik jente asko etorri zala? 
- Gerra ostian laster. Lehenao andraik etzan fabrikara faten, uste dot bapez. Eta hasi zan, e, kastillanuek fabrikara faten ziela, nunbaittetik etorriko zien eta. 
- Maria: Lehenau Mondrauen-ta faten zien, e. Banakan bat, baiña bai. Baiña gerra osteko kontuek die horrek. 
- Oin berriz esaiozu fabrikara ez fateko. Bueno! Fabrikara edo holako beste puesto bat hartzera. Baiña lehenao, klaro horrek puestuok ez ezen. 
- Maria: Lehen behin ezkondu ezkero etxien. Umiek hazi eta etxien andrie. 
- Hori desaparezidu da. 
- Orduan Atxabaleta hazi zan gerria ezkero? 
- M: Ni etorri ezkero. Berrogeta hamar urte. 
- Zuk ezagutu zenduan txiki-xikixa? 
- Maria: Bai, eta oin kanbixau da. Erdera asko. Oin be erdeldun jente asko bizi da. Baiña umiek ikastolara doiakixuez, eta umiek behintzet euskeraz-ta. Atxabaletan Mondrauen-a baiño pisuek merketxuago egon die lehen; oin uste dot bardindduta daezela, baiña gazte asko. 
Antzinako txanponak
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
-Zuk errialak esan dozu oiñ. Ze diru-lase ezautu dozuez? 
- Emaztea: Erriela be bai, peze... , txakurraundixe. 
- Ze da, zentimua? 
- Zentimo bikue nik ikusi eiñ dot, zentimo bikue ikusitte daukat nik. Zentimo bikue moneda bat zan. 
- Emaztea: Txakur txikixa bost zentimo. Kobrezkuak zien horrek. Horrek zien gerra aurrekuak. Gero gerra ondorian horrek aluminozko txapatxuok. Erriel bikue eta txakurtxikixa be bai. 
- Errial bikue zidarra zan. Erriela zan nikel... 
- Emaztea: Bai gerra aurretik, baiña ostien ez, aitta, ostien aluminiozkuak zien. Eta gero handik rubixetara pasau zan. 
- Eta orduan gerra aurrekuak zidarrezkuak zien? 
- Bai, bai. Pezeta bikue, pezetie, durue, hogerlekue. Hogerlekue da hogei erriel. 
- Emaztea: Txakurtxikixa ta horrek kobrezkuak. 
- Eta aurretik egongo zien beste diru... 
- Emaztea: Besten batzuk egongo zien. Guk horretxek ezautu dittuu. 
- Guk eztou ezautu. Hola lurrien topauta edo holako zeren batzuk, baiña ez dakit nunguek izango zien be ta. 
- Urrezko txanponik eta? 
- Urrezko txanponik ez. Por suerte... 
- Emaztea: Bueno, urrezkuek daukadaz nik batek erregalauta hamahiru urrezko txikitxo. Seme-labak danak guriak harekin diruakin ezkondu die. 
Lantegietako sirenak
Zuazabeitia Herrasti, Miren
-Serenorik eta ibiltzen zan? 
- Ez, ez auen serenoik eta. Ez auen serenoik. Eta fabriketan Zubienien, Beroanien, bestietan ez, bozinie joten zan orduerdi lehenau langilliak joan baiño lehen. Gero hamar gutxiaotan beste bozina bat -herri guztian entzuten zan, e-, eta gero ordua aillegeten zanien. Eta gerra denporan etorten zala... , esaten auenian badatozela arioplanuak-ta; ez dakit ba nundik hori abixuoi bialketan zan herrixetara, joten auen hori boziñioi gerra-enporan, e, gerria euen denporan. Eta hori boziñioi joten euenian zan ya jente guztia etxeratu in bihar dala eta etxe barruetan. Etorri kale-asarrixak euzen etxietan, gu tianera joaten gitzen, ittugara danok, eta Kalebarreneko jente guztia ittugan. Eta zegatik zan hori? Gaiñien euen kamaria bedarrakin, eta bonban bat edo jausi ezkero, ba pentsaurik harek eutsi eingo otsela beheraiño joan barik edo. Bai. Hori be gerra denporan izeten zan. Haik bozinia joten auenian takarraran danok tianera. Hango ingurutako etxiak geure tianera. 
- Orduan sirenekin puxkat jakiten zan ze ordu dan eta. 
- Bai. 
- Serenuak esan dozu ez zerela? 
- Ez, serenoik ez. 
- Aittan sasoian be ezta? 
- Ez. 
Bizimoduaren aldaketa; kanpotik etorritako jendea
Zuazabeitia Herrasti, Miren
-Orduan zer esango zenduke? Aretxabaletan giro politta zeuan herrixan? 
- Bai. 
- Gero noiz hasi zan aldatzen edo jentia noiz hasi zan etortzen? 
- Bakitzu noix hasi zan aldatzen? Gero ya fabrikak-ta geruao ta gehixao, eta ezebe ez dot esaten kooperatibak ifiñi zienien, ta zenbat diru gehixao etxietan ya indibidualauak edo itten da personia. Gutxi dauenien, danok gutxi , danok igual, baiña gero holaxen hasi zan aldaketan herrixa. Nik pentsatzen dot herri guztiak holaxen. 
- Gerora haunditzen be joan zan, gainera, gero eta gehixao... 
- Klaro, kalro, bai. Ta koperatibak hasi baiño lehenautik be ia honek kanpotarrok-ta etorten hasi zien. Gure aitta hor Kalebarreneko etxe aurrien jarten zan silla baten kontetan zenbat autobus paseten zien. Bakaziñuak orduan bakaziñuak hamabost egun edo holako bat. Eta horrek extremeñuok... Zamoratik, lehenengokuok Zamoratik etorri zien eta. Eta horrek automoillik iñok be ez eta kalien be ez iñok jentiek ez euken. Eta autobusetan juaten zien. Eta gure aitta Mondrauetik oiazen autobusak, Bergaratik-ta paseten zien, kale erdittik hemen, eta gute aitta kontetan autobusak, zenbat autobus pasau zien. Gabien: horrenbeste autobus pasau die. [...] Eta gero jentia hasi zan esaten: "Bat joan die eta bost etorri die". Danak orduko lana topau hemen, oinddiokan kooperatibak hasi aurretik be bai, e, eta danak apopillo ta. Orduan etxietan apopilluak egoten zien. 
- Zeoze pagau eta abitaziño bat. 
- Abitaziño bat. Nigaz lana eitten auen batek, oso majua da bera. Da Burgoskua. Eta esaten auen Akilinonian egon zala bera apopillo. Eta uhe bi eta lurrien beste koltxoneta bat. Eta han koltxonetan txandaka eitten euela. Eta han ohietan be, estutxo bi, kabidu daittezen hiru persona, e, estutxo bi ifinitta. Eta erdixen beste koltxoneta bat eta hirurak lo. Eta gaur horrek neuk baiño gehixao dauke. Etxia en su tierra, hemen automobilla cada dos por tres cambiando. Ez dakit zer eta badakit zer. Gura dot /gurot/ esatia etorri zien ezebe-zebe barik, eta holan hemen daozen erdeldun guztiak etorri zien. Ezebe barik. Ezebe barik. Eta gero koperatibak ifiñi zienian, bueno! , asko be gehixao. Gaiñera denpora baten egon zan jefe personal bat hor Ulgorren... 
Politika giroa Aretxabaletan
Urreta Zubia, Juan
-Eta hemen sozialistak edo republikanuak-ta? 
- Bai, republikanuak [...]. Hemen kanpoko jentia gehixena republikanua zan, bai. Hemen etorri zan jente asko etorri zan lanera, eta hareik kanpotarrak gehixenak republikanuak zian. Republikanuak hementxe euken zentrua, hementxe eleiza aurrekaldian, zea aurrekaldian, hor dau joyeria-do, lehen euen joierixa bat hemen, ba hortxe, lelengo pisuan "Centro Republicano". Eta hor beherao, puxkat beherao, "Sindicato de la CNT". 
- Sozialistek-ta bazeken lokalik edo...? 
- Sozialistak ez, baiña republikanuak bai, republikanuak hor juntetan zian. 
- Eta karlistek lokalik edo? 
- Ez, ez euken lokalik. Ez naz akordetan lokalik hola, e. Baiño behin akordetan naz zerbait euki euela hementxe, hor karnizerixa bat dau hor, Etxabena, hortxen goixan zerbait egon zala bai. Baiña bestela lokalik ez euken. 
- Eta euren artian-ta pikerik-ta egoten zan, ez dakit, politika kontuan-ta orduan gerra aurretik? 
- Ez, ez, ez. 
- "O sea que" nahiko trankilla zan. 
- Hemen sekula, e... [...] 
- Orduan gerora konplikau zan gauzia? 
- Bai, gero bai. Baiña gerra aurrian ez euen holako gauza haundirik, ez. 
Kooperatibako jangelako kontuak
Goikolea Zabala, Esther
Han bertan euen sukaldie, eta bazkaixek be bertan eitten zittuen. Ni lenengo fan nintzenien hara bazkaitten, jo! , jente danak esaten auen bazkaixa txarra zala. "Honeik etxien ze jango ete daue? " Bazkai ederra! Lentejak, babak, oso ona; okela gisaue... Baiña handik hille bire jan danak eukien gusto bardiña. Lenengo okela gisauei hartu nutsen iguiña. Gero lentejai, gero babai. Azkenien bakarrik ogi bollotxue... A, eta ardaue emuten oskuen, baso bat ardau be emuten oskuen gure geuenai. Haxe ogixe eta ardaue jan-ta... Gero etxetik erueten be beste denporaldi bat eitten gauen. Gero barriro jangelara. 
Lan baldintzak kooperatibatan
Goikolea Zabala, Esther
-Gauza baten giñen pribilegiauek kooperatibakuek: geukela "Sabado Ingles". "Sabado Ingles", zapatu atsaldia jai. 
Ondion orduan, nabil esaten hirurogeta bigarren urtian, hemengo ba Zerrajerakuek-ta Elma-uek-ta ez eukien, zapatu atsadetan be eitten zan lana xeirek arte, xeirek arte lana. Eta gaiñera danak batera sartzen zien eta danak batera urteten auen. Joten auen adarra esaten jakona, bozinia, adarra esaten gauen guk; eta hiru adar joten zittuen zortziak laren gutxiautan, zortzirak bost gutxiautan, eta ia zortziretan. Eta ia atiek ixten zien, eta ia guardie atien gero. Eta kooperatibak modernotxuauek, harek ia erlojue piketako, tak! , ala! Eta "Sabado Ingles". Oiñ sartu biher bazien orduek -beratzi ordu eitten zien egunero-"Sabado Ingles" etarateko. Lan bat bukatu biher bazan, ezin zan esan ezin naz geldittu, ze hori oso gaixki ikusitta euen. Eta gero etzan kobretan igual. Lenengoko urtietan behintzet etzan kobretan. Eta holan. 
Aitaren nondik-norakoak gerra garaian
Goikolea Zabala, Esther
-Gero hasi zan Zerrajerara etorten. Ordureko zelabaitteko sindikatuek egongo zien Zerrajeran, eta gure aittei tokau jakon gero gerrara fateie. 
- Ordurako kotxia euken? 
- Bai, aurretik euken kotxia. Eta tokau jakon fateie... Ez, ez zan fan gerrara zertute, zelan esaten da... 
- Deittute. 
- Deittute ez zan fan. Joan zan borondatez, eta ibiltten zan frentetik Bilbora erueten heriduek bere kotxiaz. Orduan... heriduek eta hilddakuek, hilddakuek kanpasanture, baiña batez be heriduek. Eta guk gauken tia bat, tia Juliana, Uribarrin bizi zana, Bilbon; harek euken hiru seme frentian, eta gure amak be hemendik ihes ein euenien, haren etxien egon zan. Orduen aitta gerrara fan zanien, eta ibilli holan, ba azkenien abanzadak egon zienien eta ezkutau ein biher izen zanien, kotxioi itxi auen garajen baten edo, ez dakit zan Bergarako garajen baten edo, eta bera ezkutau ein zan, ezkutau zan Somorrostro aldeko pariente batzuen etxian; pariente... ospizianuek zien, baiña bai. 
Eta eurak delataute, hartu nauen. Eta gero han ein utsien holako juizio morukon bat, eta, klaro, etxeko jabiai be, klaro, delatau ein auen, baiña delittua euken, eta orduen ba gure aittak esan auen: "eske ez daki irakurtzen, eta nik presentau dutsat papel batzuk esanaz legal nenguela eta hori, eta ez dauko delitturik berak". Baiña gure aitte eruen auen Santoñara lenengo, eta gero Puerto de Santa Mariara. Eta, bueno, gero gerra denporan ba gorrixetara pasau zien edo gorrixak zien. Efektu danetarako gure aitte zan gorrixa. Eta kartzelatik etorri zanien Zerrajeran ezin izan zan sartu gorrixa zalako. Orduan abariaz erueten zan oso ondo, baiña eleixara ez zan faten. 
Gerra-denboran, 14 urterekin, Arrasatera fabrikara
Ezpeleta, Paulo
-Eta gero hamalau urte eiñ (gauenian) Union Cerrajerara, Mondrauera lanian. Gerra ostetxuan zan hori, al año treinta y nueve. Lelengo ibilli gintzen Garagartzako Kartxel eta bixok makiña baten. Bata goxian eta bestia atsaldian. Ta, klaro, relebuan ibili bihar izeten zan. Relebuan fan biher zintzen goxeko xeiretarako, hamalau urte mutikuek, bizikletia linterniaz ero. Da gero ordubixetan urten. Da bestia sartzen zan ordubixetan da gabeko hamarrak arte txandaka, ezta. Baiña ein bihar izeten gauen hirurehun da hirurogeta hamabost pieza morteruenak. Morteruek honek bonbanak. Bakotxak tareia, e. Da itten ezpazan, astien gabez edo fan eta eiñ in biher. Da mutikuek gintzen ba, e. Da orduen ba lelengoko zerien bastante irabazten gauen, gerra denporan ba bastante, hogetaka duruak, e, astian. Da hareik derrior ein biher. Da gero akabau zan gerrioi da ipiñi gindduen ba han makiñetan lanien, lengo makiñetan baiña beste lan batzuk eitten. Han lanien gabitzela, aste guztie lana eiñ da lau pezeta egunian, da zapatua aillegetan zanian, seis por cuatro veinticuatro. Hogetalau pezeta kobrau da etxera. Bidien pintxazo bat ero eiñ ezkero, han ebizen ajustadoriak, radixuak eta, esaten oskuen baiña: "Baiña zer? Bokadillo bat ezin zeinketzue jan honegaz. Pintxazo bat itten badozue zorrak". Baiña... Da gero ba ipiñi gauen serria, han Mondrauetik urten da ba aittak eta arotzerixia zela gaukien, ba serria. 
- Serria zeiñek ipiñi euen? 
- Aittajaunak eta aittak. Egurrena, e, ebaittekua. Ta gero ba piñuokin da danok hantxe. Piñuokin da zerien kajak eta eiñ eta tabloiak eta hola zerian ba, hantxe. 
Argentinara lanera
Lasagabaster Billar, Jesusa
- Eta oin, in dagigun Argentinari buruz berba. Nola demontrez fan ziñan zu Argentinara? 
- Anai bi naukelako han. 
- Bisittan. 
- Anai bi neukan han eta ez nitzan fan geldiketako zerien be, baiña gero geldittu nitzen eta hamaika urte pasau nittuen. 
- Argentinan? 
- Bai. Bi anai neuken han, neure aurreko bi, ta nire atzekue etxien ezkondute. Eske ni naz bat, bi, itxoin, aber, Lucio, Inazio, Julio, hiru mutillen atzetik, neu, eta gero beste mutil bat neukan atzetik. Ni mutillekin hasi nitzen kasi baserrixen, bai. 
- Argentinara orduen bi anae... zure aurretik fanda? 
- Bai, nire anaiek fan ziren Beroatik, Beroa badakitzu zein dan? 
- Fabrikia. 
- Fabrikia, eta entailladoriak ziren, ba entailladore onak ziren ta hor, Ramon Arrue edo etorri zan ta ba batzuk eruen in zittuen. Nire anaie bata eruen euen, gaztiaue eruenda euen bixak segidukuak ziren eta eruen euen lehenengo gaztiena, eta gero bestia han euen eta gero klaro, bata fan zanian bestiari abixau eta zera in otsen ta bueno, gero bestiori be fan in zan. 
- Arrue hori ez zan Oñatiarra izango, e? 
- Ez, hori Atxabaletarra, Arrue Zaharra, ez dakotzu entzunda Arrue Zaharra? Zelebre samar bat zan. Haren kontuak Atxabaltan asko, kafie hartzen Bittorixara igual faten zan ta, holakua zan, Arrue Zaharra esaten otsien. 
- Eta han Beroakin han lana itteko? 
- Bai, eta hasi ziren Beroakin lana itten. In auein gaiñera Beroakin, baiña gero pasau zan Beroak itxi edo in auen, eta azkenien Beroan ze hori zerrau edo in zan, itxi in auen berak, eta gero eurak hasi ziren euren kontutik eta ibilli ziren hola puska bat baiña ez jakuen hainbesteraiñoko ondo fan, eta soziuekin eta badakitzu askotan igual ta. Gero ba eurak, ba etxien be taillerra eukien ta, ba, jirau ziren. Gero nire anaia berrogeta zortzi urtekin hil in zan bertan, bai, bestie ez, bestie gero hemen egon zan... 
- Baiña gaixorik, istripun baten edo? 
- Ez, ez, geixorik, derrepente hil zan, bai. Berrogeta zortzi urtekin. Orduen disgusto galanta euki geuan. Bestie ezkondute, ha solterue zan. 
- Eta bestiori han geratu zan betiko? 
- Bai, bueno geratu zan, etorri zan hona "el año... noventa y... ochenta y nueve" izango zan? Etorri zanien hona, "ochenta y nueve" zan. "ochenta y nueve-oventa" hor zan. Etorri zan, in auen buelta bat, in zeuen urte bat edo egon zan ta, berriro fan zan eta gero "en el noventa y ocho" bera hil zan. 
- Han hil zan? 
- Bai, koiñatia bizi da eta alaba bat, eta alabie semiaz ointxe egon da, fan dan udan egon da hemen. 
- Badakotzue harremana orduan eurakin. 
- Bai, hemen egon dire. Bixek hemen egon dire. 
Argentinan erizain
Lasagabaster Billar, Jesusa
- Eta zeuk han hamaika urtian ze in zeben ba? 
- Hamaika urte. Ba, gehixen-ehixen geixuek zainttu in nauen. Bai, egon nitzen denpora danien. Bat asko ezaguketan zan han andra bat, telebistan be urteten auen bat, eta haren ama be zainttu nauen. Beste hemengo bateaz be bai, ospittalen baten be bai, eta ba danera in gauen. 
- Hori telebisiñuan urteten eben horrek, hori zer zan, geixo bat? 
- Ez, ez, Valentina, ez, bera komunikaziñuen edo telebistan euena, haren ama zainttu nauen, haren ama be bai. 
Hemengo bateaz, e? Beste asturiania, ez, nungua zan? ahaztu... Josefina euken izena, beste bat moja egonekua be bazan, bueno, bi edo hiru gitzen andra bat zainketan. 
- Zainketan zittuen ospittalian edo euron etxetan? 
- Ez, etxien, etxien, bai. Ospittalian be bai iñoiz egon nitzen. Azken-zken aldien osppittalien be bai. Baiña ba bueno, hola. 
- Hori izaten zan zure... enfemera edo holako zerbait? 
- Bai, eta gero anaiekin egoten nitzen eta hola. 
- Eta han ze bizimodu klase... 
- Bueno, bizimodue ez, txarto be ez, ondo, zeatik bertako jentie asko dago hemengo jentie ta. Euskaldune eta Euskal etxiak eta oso ondo, lagunek asko neuken. 
- Zein hirittan edo herrittan edo nun egon ziñan? 
- Buenos Airesen. 
- Hamaika urtiok? 
- Bai, Buenos Aires, nere anaia "Provincia de Buenos Aires" bizi dire, baiña dago oso hurrien. 
- Kapitaletik gertu? 
- Bai, bertan, segiduen, segiduen dau. 
- Euko dozu ba hola pasadizoren bat euko dozu. 
- Pasadizo bat? Ba ze esango dotsut, ni han egon nitzen denporan beratzi presidente ezagutu nittuen. 
- Hamaika urtetan? 
- Oin ahaztu in jat izenak, e? Fan nitzanien Iria euen, baiña beratzi ziren presidentiek. 
- Hamaika urtietan; urtien bat baiño gehixago. 
- Aranburu be bai, Aranburu entzutia eukiko dozu igual. 
- Entzutia bakarrik. 
- Hori zela zan, beste famosiori, Isabel ta hori, Peron, Peronistak, hori pasaute euen ni fan orduko, horreik ya pasauta egozen horreik. Gero Isabel bai, gero Isabel egon zan gero barriro beste buelta baten. Baiña Peron eta haren lehenengoko andria, horreik ya pasauta egozen ni fan orduko. 
Euskaldunak Argentinan
Lasagabaster Billar, Jesusa
- Ze urte zan, goguan dakotzu Argentinatik bueltau ziñanien? 
- Ni bueltau nitzen "setenta y cuatru"en-do. "setenta y cuatru"en akaberan uste dot. 
- Zu etorri eta handik gutxira hilgo zan Franco. 
- Han nenguen Franco hil zanien. 
- Hirurogeta hamazazpixan xan hil zan Franco, edo hamabostien, ez dakit. 
- Ez, hamabostien izango zan orduen. Klaro, ni hamabostien etorriko nitzan orduen azken aldera. Hori da, hamabostien azken aldera. Eta Franco hillebete batzuk lehenau hil zan. Ni han nenguen Franco hil zanien. 
- Uste dot zemendixan hil zala. 
- Eta han nenguen be bai, zela zan? Bestien... hori afusillau edo in euen hori, etxoin, bai, Franco hil zanien seguru-eguru nauan. Eta han nenguen be bai hemen, Burgosen-do, hil zittuen afusillau zittuein... 
- Txiki eta Otaegi. 
-... orduen be bai, orduen fan giñan gaiñera zera, Buenos Airesera "el Arbol de Guernica"-ta dauen leku batera, konzentraziñua itten. 
- Euskaldun danak hantxe. 
- Bai, haraxe fan giñan, akordetan naz, Euskal Etxeko zerak eta euskaldunok. Hara fan giñela protestie itten. 
- Bai, hori izan zan urte bat edo bi lehenago. 
- Bai, bai. Hortxe izan zan, baiña akordetan naz zela fan giñen. 
- Oseake hemendik hara fandako jentiak beukan... bazekitzuein hemengo barri. 
- Bai, bai, bueno, horixe! Segidan, pentsaizu, manifestaziñua ta dana in gauen. Ni urte baten akordetan naz, gu faten giñen igual batzuetan ba, zelebretan, honeik, ni anaiekin-a faten nitzan ta bai, Rosariora fan giñen. 
Rosarioraiño-a, han famelixakuak be bagauken, gure aitten aldekuek eta be. Fan eta nere anaiek esaten auen, berrogeta zortzi urtekuek esaten auen, danok fan giñen, koiñatie ta anaie ta danok. Laurok fan giñen orduen, artien neskatillie uste dot ez euela, alabie ez auen artien. Eta danok fan giñen eta nere anaiek esaten auen: "nik Euskal Heri danien hainbeste jente ez dot ikusi batera", esaten auen. Zeatik geuken, baiña in gauen konzentraziño bat... terriblie eueskaldunek, e? 
- A, baiña Rosario horretan... 
- Rosario horretan. 
- Juntau ziñain euskaldun... 
- Juntau giñen euskaldunek. 
- Euskal Herrixen baiño gehixau ixe. 
- Bai, hori esaten auen nere anaiek. Ixixe Euskal Herrixen baiño jente gehixau ikusi dot, eta hementxe bakarrik. 
Klaro, euskaldunek, e? 
- Bueno, ha Atxabaleta baiño pittin bat haundixagua izango zan, ez? 
- Zeatik gaiñera etorten ziren beste leku batzuetatik. 
- A? Argentina osotik, ezta? 
- Argentina osotik. Ze etorten ziren igual ba Mar del Platatik, o bueno, beste herri batzuetan, zeatik ez auen bakarrik Buenos Airesen zerak. Eurak eukien euren Euskal Etxia eurak bizi ziren lekutik bastante hurrien, eta gero Buenos Airesen beste bat auen, eta gero Rosarion beste bat. Eta ba klaro, konzentraziñua itten auen ba Buenos Aireskuek eta [...] 
- eta ez dakit nunguek, danak. 
- Danak. 
- Hori da, Euskal Herrittar danak de akuerdo jarri ta, hantxe reunidu ta sekulako... 
- Eta hori ze itten zeuein, urtien behin? 
- Bai, bai. 
- Egun señalau bat izaten zan? 
- Bueno, ez dakit, ipini itten auen egunori. 
- Ez zan izaten betik egun baten? 
- Ez, ez naz akordetan, ez naz akordetan horixe, Pazkuak izango ziren? Pazku aldera-do? Ez naz akordetan ondo horreaz noiz, baiña hori itten zan. Ba hori sarri. Ni Mar del Platan be egonda nau, hola fanda, e? Holaxe fanda. 
- Betik leku baten ez zeuen itten? 
- Ez, ez, kanbixau ta orduen, baiña Rosarion egon zanien izugarrixa izan zan. 
Argentinara itsasontziz
Lasagabaster Billar, Jesusa
- Eta orduen esaten auen, nere anaia betik hori buruen eukitten dot, "hainbeste jente nik ezta Euskal Herri danien be ez dot ikusi". 
- Asko fanda orduan, e? 
- Bai, jente asko. 
- Aurretik fanda be bai. 
- Bai, orduen aurretik fanekuek, oin ez doia iñor hara. Oin zela fango da ba? Geruau txarra jarri zan ta. 
- Txarretik txarrera fatia be ez da hain... 
- Txarretik txarrera; hemen askoz hobeto. 
- Bai baiña orduen hemen ez euen ezer ta... 
- Hemen gosie jarri zanian, bueno, ni fan nitzanerako be, gauzia txarketan euen, e? Ordurako be txarketan auen e? Nire anaiek fan zirenien esaten auen han sobretan jakuenaz, zela esaten auen harek? Hori da, han sobretan jakuena, hemen irabazten auena zala. 
- Kontxo, hori aldia haundixa da, e? 
- Hori esaten auen. Bai, orduen bai, orduen bai. Baiña gero, gero etorri zan hor... gero egon biher zitzen betik periodikueri leiduten, aber pesuorrek zenbat bajaten zan egunero, betik horri begire, betik horri begire jentie! Zan ya! 
- Golpera galdu eben balore dana, ezta? 
- Bai, dana, dana. Betik, esaten dotsut, betik, ez zan besterik, periodikua zabalketan, aber zela dau pesue? 
- Zu Argentinara fan zela in ziñan, barkuen edo abioien-do? 
- Barkuen. 
- Biaje luzia izango da. 
- Bai, eta etorri be barkuen. Eta gero berriz be fan nitzen. 
- A bai, e? 
- Bai. 
- Gauzak ekartera-do? 
- Ez, ez. Bakaziño batzuetan, dendan obrie euen ta esan nosten, lobiek esan nosten, ez dotsu inporta egun batzuk gehixau egoten bazara. Hola fan ta pasau nittun beste egun batzuk barriro. 
- Anaia-ta ikusten? 
- Bai, klaro, klaro. Bigarren aldixen. Gaiñera fan ta etorri in nauen bixak barku berdiñien. Eta zan barkue "San Roque". Eta San Roquen fan eta San Roquen etorri in nitzen. Eta azkenengoko biajia esaten auen orduentxe zala San Roqueko barkue ya... 
- Gero desguazera? 
- Gero itxi zan itteko, honeik itten (di) ttue hola biaje motxak? Zela esaten otsie horreiri? Izen bat esaten otsie ba, faten direnien bakaziñotara-a... 
- A, kruzeruak-ta? 
- Kruzeruek. Kruzeruetarako-ta itxi euela gero esaten auen. 
- Barku dotoria zan orduen. 
- Bai, bai, jente asko gaiñera. 
- Zenbat denpora hemendik haraiñoko? 
- Ba ziren, zenbat egingo nittuen? Hamabost izango ziren? Egun asko. Hamabost egun uste dot zirela, in gauenak. 
Hamabost pentsaitten xat. Pentsa eizu, ahaztu itten dire, e? Gauzak, e? Ahaztu itten dire, baiña egun asko, egun asko ziren. 
- Aste pare bat itsasuan. 
- Bai, Gabonetarako aillegau nitzen hara, akordetan naz. Hara aillegau nitzen uda-dan, hemen neguan urten nauen eta udan aillegau nitzen. Eta bueltan be holaxe etorri nitzen barriro, barriro be han... 
- Han negua zala... 
- Ez, han udia zala, hona negura etorri. 
- Katarrua harrapoko zeben, e? 
- Ez, ez dakit, ez naz akordetan katarruaz. 
- Hamabost egun itsasuan. 
Buenos Airesen aldean, Aretxabaleta oso txiki
Lasagabaster Billar, Jesusa
- Eta beste... klaro, garai horretan gaiñera zu fan ziñanien, zuk orduen, hemengo fabriketan eta ez dozu in lanik? 
- Ez dot nik lanik in. 
- Orduan zu fan ziñanien hemen ba gutxi gorabehera hortxe hasi ziren orduen pittin bat kooperatibak eta inddarketan, ezta? 
- Bai. 
- Eta zu etorri ziñanien ez zeben ikusi izugarrizko fabrika barri pilla bat eta... 
- Ba honbre, bai, hori bai. Baiña ni klaro, ni etorri nitzen ta ahiztiak esaten nosten han Atxabaletan, Koldon amak eta esaten nosten, zu ez zaue ikaraketan holako zerak, fabrikak eta hemen ikusitta ta hola ta. Ba bai, baiña ni hainbesteraiño, halako leku haundittik etorri nitzen! Dana txikixe pentsatan jaten! Hemen etorten nitzen ta basue dana, ta... 
- Han dana launa, ezta? 
- Han ez dozu ikusten ezebe holakorik. Eta ni etorri nitzen eta dana, dana etxiek eta dana... Buenos Aires be haundixe eta ni leku haundittik etorri nitzen. "Ez dotsu itten hori? " esaten nosten, holako fabrikak eta Ulgor ta danak hor? Ni fan orduko Ulgor bastante egindda euen e? Ya bastante euen haundixa, gero haundixaua euen etorri nitzanien baiña ez jaten hainbeste ikaraketan. 
- Klaro, hain leku zabalak ikusitta. 
- Hainbesteraiñoko zabalak. Eta ni fan nitzenien Buenos Airesera ta nik esaten nauen, anaiari eta esaten nosten: "baiña hemen mendixek eta nun dagoz? Zer da, hemen zer da? " Ezebez, aurrekaldekue bakarrik ikusten zauen. 
- Bai, bai. (... ) 
- Eguzkixak nundik urteten auen, hori be lehenengokotik hori be begiketan dozu, ezta? Zein aldetatik-do, nun zauzen be ez dozu jakitten. 
- Igual eguardira arte ikusi ez eguzkixa. Harik eta altu eguen arte. 
- Bueno, segun, Buenos Aires baten bai, klaro, ni Buenos Airesen asko egon naz ta. Eurak bizi ziren lekuan ba, apur bat apartetxuau dau baiñe, hurrien dau ta, "Remedios de Escalada", hareik bizi zien lekua ta. [...] , eta bestela komenetziak, komunikaziñua-a ona euen ezta? Ibiltteko-ta ona. 
- Han zuek jai girua eta lagun ingurua eta, dana euskaldun artekua zeukein? 
- Euskaldun artekue. 
- Ez zan sartzen bertan bertako jenterik? 
- Gero zerekuak be bai, hemen... Ez baiña betik inklinaziño dana, "a los clubs asturianos" ta, "a los clubs gallegos" ta dana hola, ez dakitzu? Dana hemengo zera, hango jentiek hemengua hartzen dau, e? Agudo, bai. Eta gero ezer egoten bada euskal zerien, Euskal Etxien, pues hara, horreik be zainttu ondo. 
- Batez be euskaldun edo espaiñol giruan bizi ziñain. 
- Bai. 
- Argentinako bertako jentia-a... 
- Bai, eurakin be bai, baiñe bestie itxi barik, e? Eta geure kostunbriek eta hango kantuek eta hango pelota partiduek eta horreik danak Euskal etxietan, e? Bai, bai. 
Esperientzia ona Argentinakoa
Lasagabaster Billar, Jesusa
- Bueno, etorri gaittezen atzera honutz. Zu hara fan ziñanien esan dozu hogeita... zenbat urte zeukela? 
- Hamasei. 
- Hogeta hamasei urte, oseake hogeta hamasei urte arte... 
- Itxoin, hogeta hamasei? Ez, pasaute neuken hogeta hamasei, hogeta hamazortzi euko nittuen. Hogeta hamasei beste gauza bateatik akordau jat, baiñe ez, hogeta hamazortzi euko nittuen. 
- Urte asko dira hola abenturan fateko, ezta? 
- Bueno, baiña anaie neukelako, e? 
- Bueno, gura dana baiña artian be haraiño faten atrebiu in bihar da, eta... 
- Atrebiu in nitzan. 
- Hogeta hamazortzi urtekin. 
- Eta gero atrebiu in nitzan etorten be bai. 
- Esperientzi bat izan zan, neretako esperientzi bat izan zan. 
- Pozik zeu esperientziarekin? 
- Bai, ni... gaur hola pentsauta esaten dogu ba, urtetie ona da kanpora, e? 
- Bai, beste gauza batzuk ikusi ezta? 
- Bai, gauza asko ikusten da ta, personak ezagutu itten (di) ttezu asko eta ez dakit, ni neure izakerarako galdu ez, ez dait ez dot eiñ. 
- Eta orduen klaro, hogeta hamazortzi urtekin, ordura arte baserrixan egon ziñan gehixen bat? 
- Bai, gehixen bat baserrixen. 
- Baserrittik Argentinara fan ziñan. 
- Baserrittik esateko, bueno konsultan lana in nauen puskaten baiña... 
- Bai, esan dozu. Zenbat egongo ziñan konsultan, urte bat-do? 
- Ba urte bat edo pasautxo edo holakon bat. Ni erdi baserrittarra eta erdi kaletarra eta erdi dendarixa eta danaz. Erdi enfermera be bai. 
Mikeleteak
Arenaza Lasagabaster, Feliziana
- Bueno, kontrabandorik ez, baiña mikeletiak eurak zuk ezautu zittuen. 
- A, bai! Gerra-enporara artien mikeletiak egoten zien! Mikeletiak [...] mikeletiek, ta gero guardia zibillak egoten zien, ba, beste... Aretxabaletan ez zan egoten guardia zibillik; zerien, gerra aurretxuen ekarri zittuen guardia zibillak Aretxabaletara, baiña aurretik azen Eskoriatzan, Eskoriatzan azen guardia zibillak. [...] kale barrenien, [han] , hortxe egoten zien. 
- Kuartela eukein. 
- Bai, kuartela. Baiñe, holan, segidu [zienak] , mikeletiak. 
- Mikeletiak, baiña, bat, bi, edo...? 
- Mikeletiak egoten zien 2 edo 3 bakarrik; zertako egoten zien ba, [...] eta ezen be zerik ez euen ta. 
- Ta lan haundirik be ez igual. 
- Ez ba! Lan haundirik, ze eukiko euen, ba, orduen? 
- Kontrabandua zainddu. 
- Bai, kontrabandua. 
- Ze uniforme eukein? Ze... zelakua? 
- Eken fraka gorrixak eta gero azule, azul klarue, hortako zerbait, txaketa edo zer bat, eta gerrittik zintturoi bat. Ta txapela zera be halakua euken, azule ta gorrixe izaten zan. Mikeletiak uniforme politta euken. 
- Bistosua. 
- Bai. Guardia zibillak, berriz, ointxe lakotxie. 
- A bai, e? 
- Bueno... Bai, ointxe lakotxie. 
- Aguazillak be egongo zien, ba? 
- Bai, aguazille bat. Aguazil bat. Berak nehikua itten euen. Ba, harek aguazillak itten euen, alhondigako zera, deretxuak edo. 
- Kobrau edo? 
- Kobrau edo, ba, ardauen zerak. Ostien, kalien errekaun bat badao ein ta... aiuntamientukon bat. Holakon bat itten [...]. 
- Serenua egoten zan gabetan? 
- Ez. Mondrauen-a egoten zan, Mondraue haundixaua zan-a ordurako, baiña Aretxabaletan eta Eskoriatzan ez, txikixak zien. 
- Kaleko argixak eta ixutu itten zittuen [...] , edo...? 
- Baeuen argiik? 
- A, bueno... Ez euen kalietan argirik, e? Oraiñaokua da hori? 
Kale-saltzaileak
Zuazabeitia Herrasti, Miren
-Bai, haxe heladerua etorten zan. Edo orduko denporatan, gaurko egunien zenbat higiene ta zenbat gauza ta zenbat prohibiruta holan eukittia edo bestera. Etorten zan Mondrauetik peskadera bat. Hemen be baeuen peskaderixia, baiña etorten zan karrotxuen hartu sardiñak eta oiñez karruen, e. Eguzkixe edo haixia. Eta "vaya ricos". Pentsaizu, eta iñobe ez zan hiltten horregatik. 
- Orduan etxietan be gauzak konserbatzeko ze zeukazuen? 
- Ez euen frigorifikorik eta. Egoten zan, gure etxien euen holako leku fresko-reskue zana, bai, e, ta haintxe, ta beste batzuk be holaxen. 
- Eta arrainduna esan dozunian? 
- Mondraueko bat etorten zan, Sabina izena. 
- Zela eskaintzen zeban berak zekana? Txilixoka ibiltzen zan? 
- Ez, ez, ez, ez. Ya jakitten gauen noiz etorri biher zan. Danok kalien. Ama ta. Ni ez baiña ama-a kalien, badator Sabina-a. Handik aparte euen beste bat bakarrik. Honek Altuna, Iñaki Altuna-a hor elixa aurrien bizi die ba. 
Haretxen ama. Eta gerora honek Pillar Zubillagak-ta ifiñi euen, baiña hori gerora. Eta holan. 
Pregoiak garai batean izan zuen garrantzia
Zuazabeitia Herrasti, Miren
-Bandua eta? 
- A, que bonito! torrrrorrrro... , tanborra jo-a-o-a-o, ta orduen nik gure etxie ezautu nauen radixue be ez auela, etxe guztietan be ez orduen. Gerora. Entzuten zan sukalde guztietan zerak, eta danok urteten gauen bentanara edo kalera. "Por orden del señor alcalde -erderaz-, por orden del señor alcalde que esto... " Bueno, puntuan behin egoten zien zerak. Eta ura moztu biha dauela ixa egunero, aberixak egoten zielako. Baiña aurretik tanborrerua. Eta danok atera. Gure etxian sukaldia be behien eta danok atera. Donato euken izena aguazillak. 
- Herrixan ze tokittan irakurtzen zan edo? 
- Ba, oso denpora gutxietara, e. Gurien, han Kalebarrenien hantxe erdixen, kale erdixen, Kalebarreneko erditxo baten. Eta gero hor plaza aurrien. Han be ez zauzen etxe asko baiña. Halakotxe tamaiñuetan. 
- Esan dozu Donato zala? 
- Donato. Eta gero akabetan dauenien torroot! , eitten auen. Eta hori normal-ormala zan. 
- Eta berak jotzen zeban bandua.. 
- Eta leidu. 
- Zeozer gehixao? 
- Ez, ez. "Por orden del señor alcalde, esto y lo otro... " Ze gauza polittak, e! Oin... Bai, hobeto bizi gare, hori badakiu hori, baiña dana sofistikauta dao oin. Oin bando bat portalian atian ifini ta, honbre. Lehengo moruen be ez, ezta, ezingo litzake izen gauzia. Baiña haik epokak be polittak zien, oso polittak. 
Herriko uztargina
Gorroño Arregi, Esteban; Zuazabeitia Herrasti, Duni
-Beste gauzatxo bat. Uztargiña zein zan? 
- E: Uztargiña? Santos bajauan ba erretratista bat? Ba haretxen aitta. [...] Ha panderojoteillie zuan ona. Ha Koipekin, Koipekin zera ibiltten zan, [...] Koipegaz Bitorixara... Harek filarmonikiaz, bestiak panderuakin, asko ibiltten zan. 
- D: Lehen esaten hasi nazena, Kolonena, hortxe behien eukien horrek, uztarrixak hantxe eitten auen. Horrek kanpotik etorri zien, horrek ez dakit nundik etorri zien. 
- E: [Mendienak] hor bertan euki auen arotzerixia. 
- D: Horrek ez dakit nundik etorri zien, horrek Uztargiñenok. 
- E: Uztargiñenok? Larriñokue da bera. 
- D: A bai? 
- E: Andrie Gernikakue edo. 
- D: A bai. Familixia Gernikako, horko behealdeko zera... 
- E: Andria. Baiña zela auken izena ez jat akordetan oin. Min punten daukat eta. 
- D: Gure dana, bai. Uztargiña. Uztargiña eta uztargiñan andria. Akabo. 
- E: Ladrillosen aman eta anaia, Larriñokuek. 
D: Bai, harekin etxekuek zien, familixa artekuak. 
34 urtera arte Olabe baserrian
Zubizarreta Berraondo, Antonio
- (Loba) : zenbat anai-rreba izan ziñaten, tio? 
- Anai-rrebak, bost anai eta arrebia. Arrebia oiñ hil dok eta anai bat gerran galdu nixuan, anairik zaharrena Severiano Zubizarreta, ta Pedro be hil zuan, Ramon be bai ta hor senittartian neu na bakarrik. 
- Eta zu zer ziñan, gaztiena? 
- Ez, gaztiena beste bat, hil jatena. 
- Zu bigarrena ziñan? 
- Bai, nere odoleko bat be ez da bizi oiñ, "ultimo tio". 
- (Loba) : bai, igez hil jakon anai gaztiena. 
- Eta nola etorri ziñan ba, Untzillara? 
- Txikitxo batek ez nindduan ba dominau hona etorteko? 
- Puxka baterako dominau zindduan. 
- Etorri in bihar, ze ingo neben ba? Han be majaderokixak batzuk itten gittuan ta... hemen be bai, asko fixau ezkero. 
- Etxe honek zela dako izena? 
- "Caserio Palazio". 
- Eta hona zenbat urtekin etorri ziñan zu hona? 
- Ni hogeta hamalau urteaz, berrogeta hamabi urte ingo (di) ttut nik hemen. 
- Ezkondu hona in ziñan, edo aurretik ezkonduta zeontzen? 
- Ez, ezkontzaz hona etorri nitzan, "veinti dos de abril"-edo izan bihar euen. 
- Eta zer da, zure andria da hemengua? 
- Bai. Hemen da, puntuan etorriko da, ez dakit ba nik zer... sekula, gutxittan faten da ogera hola ta... 
- Eta han Olaben, orduan Olaben egon ziñan hogeta hamalau urte arte? 
- Bai. Parte itten nauen kanteran be bai, honen aittagaz, anaiaz; gero obretan be bai, pioi, etxiak in, ganau askak, eta nunbaitten aberixa bat badau, arreglau hareik be; eta gero parte ba etxien. 
Guardia Zibilak gerra aurretik
Azkarretazabal Bengoa, Pilar
- Jende asko egon zan kartzela horretan? Haundixa zan? 
- Semea: Ez. Hor kartzelan bat ero. 
- Gutxi. 
- Gizona: Gero hanka eiñ auen da. Bat ero bi. Zan habitaziño txiki bat. 
- Oso txikiña. Han sartzen auen, eztakitzu, ibiltzen zien e... 
Semea: Baiña ez zan holan e, kartzela bat, ze esangotsut nik, hamen Donostian euana. Keba. Kartzela bat, han egongo zien hiru ero lau bat sartuta. Baiña keba! Hamendik eruan eitten zittuen. Jentia Donostira ero. 
- Zure amak ikasi zeban erderaz kuartelera joaten? 
- Ez zakixen. Aittak bai baiña berak ez. 
- Guardia Zibilletara? 
- Guarda Zobillera joaten zan, esaten otsen: "Uste, Petra, ha dicho esto, esto, lo otro! ", erderaz esaten otsen da ba klaro. Eta ba han ibilli zan. Eta gero behin batek esan orduantxe: "Eztot urtengo hamendik ezpostazu esaten zeiñ dan". 
- Zeu jaixo ziñanian kuartela bazeuan ya? 
- Ez, ez auen, Eskoritzan auen. Gero in zan hemen. Republika denporan in zan. Eskoitzan bai baiña hemen ez. 
- Eta Eskoriatzakuak hona etortzen ziran Guardia Zibillak? 
- Bai, ibiltzen zian atzera-urrera baiña gutxiao. Lelengo lehenao guardozobillak etorri zienak eta ba ezaunak zien. 
Ez zien oingo moduan billurketakuak. Persona onak zien. Guk dendia euki gauen eta danak etorten zien dendara eta ezauketan gintzen eta danak, ezta? 
Semea: lelengo hamen egon zan Eskoriatzan kuartela. Gero ekarri auen Atxabaletara, porke Atxabaletan obrero asko auela ta igual erreboluziñue ta holako kontueaittik ekarri zeuen hona. Urtiak, republika denporan. Ondiokan eskudua... 
- Eta orduan guardazibillak oiñez ibiltzen ziran, kotxia bazeken? Edo zaldixan edo. 
- Ezebez. Zaldirik eta ezebez ez eukien. 
- Semea: Oiñez parejia gora ta bera. 
- Baiña ez zien egon holan bat esateko moruan, eztakitzu? Egongo zan igual, baiña persona onak egon zien orduan, gure denporan. Pentsaizu, Pilarika Egunian-a egoten zien hori, dantzia ifintten euen. Dantzan egoten gintzen, dantzan itte arren kuartelera. Hau zala, bestie zala. 
Guardia Zibilekin gertatutakoa
Azkarretazabal Bengoa, Pilar
-Gerra denporan be gu ibilli gintzen, gure amari panadero bat, panaderixiako bat Mondrauen dauena, Arrasate ero zan panaderixia, eta haregaz zan oso lagun haundixa ama. Ta harek emuten oskun uruna. Ta gure amak itten auen basarriko ogixa. Juaten zan, beste aldameneragokuek eukien labie ta. Eta egun baten aiztie ta bixok joan gintzen, neskatillakotiak gu, eta joan gintzen ogittan, urunetan. Ilunkaran joan biha gintzen, bestela, eztakitzu? Ikusi eitten gauen jentia, uruna ta (... ) ; eta ikusi gauen guardazobillak: "Pakita, Pilar! , esperar! , que ya os voy a llevar yo el paquete". Guk, "ai ama, ointxe, ointxe, enterauko da, zabalduko dosku eta uruna dala. Oin guk in bihou ta. No, no. 
Ez, eztauela itxiko, gu ezgoiaz emuten, ez goiaz emuten". "Bueno, bueno -eurak-. Geu, mutil bi hemen, guardazobillak mutil bi, eta neska bixok kargiaz? Hori ezin leike". Eta aillegau gintzenian -hor Santutxo dau entradan ermitta bat-, eta esan oskun: "ointxe errebisau bihar dotsugu zer dakargun" Gure sustua! "Adios! , ointxe harrapauko gaue". Esaten oskun: "Zer pentsatzen dozue, gu ezkarela akordau zer doiazuen zuek? "
- Orduan ezin zan eraman iriña ala? 
- Ez, keba! , kontrabandua zan. Orduan Bittorixatik eta be ekarten auen hori tta. Hor ibiltten zien ikusten. 
Semea: prezinttauta egoten zien. 
- Errotak. 
- Zer dakatzun da, dana erakutsi bihar izaten zauen. Bueno, txarto ibiltten zan. Hemendik oiñez joaten zien horra Arabara eta patatia gabez-a ekarri tta. Baba baltza ta. Ez auen ezer da, jateko ta, gabetan da. Ta orduan zan kontrabandua. Gu holaxe pasauta gauz. 
- Eta harrapau ezkero? 
- Harrapau ezkero, ene! , igual multia o, kartzelia o, holaxe. Kartzelia ez baiña multia bai. 
Aguazilen beldurrez
Azkarretazabal Bengoa, Pilar
-Argirik egoten zan orduan kalian? 
- Argixa bai ifinitta bai, baiña oingo moruko argirik ez. Ezta pentsau bez. 
- Kalian gabaz ibiltzeko ta zelan egoten zan? 
- Gabez eta gaiñera aguazil bategaz holaxe ibilli gintzen, e, herri guztia. 
- Ze ba? 
- Ba zainketan. Eta gero esaten bagotson: "Zu, zure alabie ero zure semie ero hori, eta etxien ostera hartzen gauen... 
- Semea: Egurra. Bi paliza. 
- Palizia ez, jo ez gauen itten, baiña astinddu bat bai emuten oskun. Oiñ zortzi aguazil igual eta kasoik pez umiei eztotse itten. Eta orduen aguazill bateaz takarraran jota, badator aguazilla", bestia... , eta takarraran danok ibiltten gintzen. Diferentie. 
Doktrina ikastearen garrantzia
Gaztañaga Heriz, Daniel; Gaztañaga Heriz, Patxi
- Eta eskolatik bueltan etorri ta gero eitten [zittuen] horrek lanok, ala eskolara fan barik? Zelan egitten [zittien]? 
- Ez, ez, ez. Ganaua, jeneralien, goixien ibiltten zan ta! 
- Goixien? 
- Goixetik, goixetik. 
- Ba! Eskolie, zera... Eskolie... dotriñie bai! Hamen... jo! Azkoittiko abadiek-ta dotriñie? Dotriñien proporziñuen ikesi [bahu] zera, ingenierotik gorakue [hitzen]. Jo! Dotriñie? Puf! Buruz! 
- Ta atzo edo lehengunien esan notsuen nire anaie-a, ni hareaz faten nitzen beti txarteloi hartzen. Txartela be... 
- Jo! 
- Bai. Aber, txartelan kontuek, kontau. Kontau! 
- Ba esaten neutsen: "Guezan txartela hartzen", ta, ba, [han] fan egin biher txarteloi... 
- Pazkuetan, garizumie pasaute. 
- Ta faten gitzen sankristixara faten gitzen beraana. Ta preguntatzen euskun "Ta hau ze? ", ta "Hau zer? " ta ni isilik. 
Dana harek kontetan auen! Harek dana ekixen. Kartilla dana ekixen harek; buruz dana! Ta pregunta bat ein etsen beren buruz, abadiorrek, ein euskun ta "hori dotriña kartillan ez dau". "Ez dauela? ", "Ez, ez dau hori dotriña kartillan, ez dauko hori". [...] hartu ta bedeinkatu oskun ta "Ez jaukek, ez. Ez jaukek". 
- Harek bai jakin, e? 
- Dana jakin! Ni hareaz faten nitzen. Nik ez nekixen, bueno, ezebez nik, "Kredue" ta "Aitta Gurie" ta holako batzuk. 
- Bai, [...] dotriñie, ene! 
- Ta, ze zan? Ondo erantzun ezkero txartela emoten otsuen? 
- Ba txartela izeten zan, hori, e... Bestela kalabazak emoten zittuen. Kalabazak, ba... Txartela? Bai, ta dotriñia ikesi ta berriro fan bihar ha txartela hartzera. Dotriñie [ikusi]... ta ez badaukek dotriña, zera, galderak ez baeuen zerketan, ez baekixen, "Aber, ha ikesi ta etorri gero! " Ta ha ikesi ta barriro fan. Ta barriro zertu biher. Neuri ez jate suertau, baiña... 
- Ba, izeten zan txartel bat izeten zan dotriñakue. Ta beste bat izeten zan, gero ha kanbixau eitten euen komuniua hartzen zauenien , gurejauna hartzen zauenien, ha kanbixau eitten zan. 
- Pazkuak, garizumia pasau ta gero. Pazkuetan. 
- Ha kumuniokue izeten zan. Ya ha sakristauek kanbixau eitten euen. Sakristaua faten zan abadiaz komunio emuten ta zeraaz. Ta sakristauek lehengo txartela kendu ta komuniokue emun... 
- Dotriñakue kendu ta... 
- Ta gero ha txartela etxera ekarten zauen ta Pazkutan edo noix etorten zien, sakristauaz ta arrautzak batuaz [...] bat ein ta [zerok, txartel batzuk]... 
- Bai, zerok, [...] , [zerketan] , bedeinkaketan abadia etorten zan, ta zestuaz ta sakristaua, monagillue ta arrautzak. Ta txartela... 
- Txartela entregau bihar orduen. 
- Bai. 
- Bueno! Gaur balitz, e... 
- Eta arrautzak, zerien...? 
- Berak erueten zittuen! 
- Berak eruaten zittuen? 
- Bueno, dozena bat [edo zer] , ta, ba, etxe bakotxeko... Kriston zestuaz ibiltten zien ta [harek] arrautzek hartu ta... 
- Eurendako gero? 
- Onbre! Beretako! Klaro! Beretako! 
Eskolara neguan
Gaztañaga Heriz, Daniel; Gaztañaga Heriz, Patxi
- Ta luzeruan ibili zitzen zu eskolan? Zenbat urtien edo? 
- Urtien? Gu askotan neguen faten gitzen ta! 
- Neguen! 
- Lan gutxiao euenien, ez? 
- Bai, lan gutxiao euenien. 
- Klaro. Gure denporan baserrixen lana alde guztietan. Alde guztietan. 
- Abarkak orduen zeraz eindde. Honek [...] edo urten euen gero, baiña aurretik automobillen... 
- Kubiertakin-a eindde. 
-... kubiertakin-a eindde. Holako narru batzuk puntan ipini ta. Gero ha narrue, hamen, gero ha narrue hona botaten auen, ta haxe ibili. Ha narruek urtetan euen ta galtzok jo-a "klik-lik-lak", ta... 
- Ijittuen moduen. 
- Ijittuen moduen. 
- Gure gazte-enporatik hau ezin leike esplikau be ein. 
Eskola kontuak
Gaztañaga Heriz, Daniel; Gaztañaga Heriz, Patxi
- Ta Garagartzan zertzuk ikesten zittuen han eskolan? 
- Zertzuk ikesi? 
- Bai. Han problemak-ta zueik be? 
- Bai, bai, bai. Bai. Problemak eta. Ona zan, e! Gu ikesten baiño hobie. Bai. Ha... lehelengotik hasi ta zera. Joe, ni bederatzi urteaz fan nitzen ta katonien hasi, edo kartillan. Kartillaik-ta ez dozu jakingo... Lehenengo liburua: a--i--u. Ez dakitzu? Ordura arte batien esnie eruen Mondraura ta hola ibilitte. 
- Ganau-ain ta... 
- Bai, ganau-ain ta hola. Ta faten naz ta [honei Santa Agedakuoi] tokau umetatik [Arantzakua] bertako jentia umetatik fanda, ta haik holako mutikotxuek ta ni holako mutikotzarra ta kartillan a--i--u. Ekixok handik gero! Ba, hangotxe eskolie ikesi geuen, besteik ezebez. Ta han ibili gitzen. 
- Baiña ya maistro... ha... esaten euen ona zala. 
- Joe, gogorra zan, e! 
- Bai? Gogorra zan? 
- Bai, baiñe erakutsi be bai, e! Dio! 
- Erakusten ona zala. Bueno, onbre! 
- Baiñe partidu be bai, e! 
- Partidu be bai? 
- Partiduten zittuen. 
- Bai, e? 
- Ta jentie be bai okerra, e! [...] Santa Agedarrok eta Garagartzarrok majadero batzuk...! Ta ipini belaunbiko ta liburu pare bat edo hiru bat ifini hola, ta hola jaso ta hola eukiten zittuen hak, e! Ha egon ein biher zan hola, e! "Mas arriba" esanda. 
- Harek han kantsaute, e! "Gorao" ta benga ta... 
- Ta partidu zelakuek? Letxe! Ha ona ha! 
- Baiña ha euskalduna zuan! 
- Joder euskalduna, hemengotxie; Larriñoko edo... izetez Jauregi horkue da, nunbaittekue horkue da Larriñokue edo... 
- Jauregi zuan ha, e? 
- Jauregi da bai, Jauregi. 
- A! [Ama] Atxabaltako alkate egon zanan zera orduan... 
- Aitte! 
- Aitte! 
- Pedro Mari ta... 
- A! Ya, ya, ya... Gerra aurretik alkate egon zanan aitte. 
- Aitte bai, Pedro, porterue izen zan Atxabaltakue. 
- Joño! 
- Bai. 
- Ta semie be zeueaz eskolan, ez? 
- E? 
- Semie be han abillen eskolan zeuekin? 
- Semiek bi, bi, ta alaba bi be bai. 
- Alaba bi be bai? 
- Bai. Ta Modesto gerra-enporan hil zan. Modesto zan, ni baiño urte bi zaharraue zan. [...] zerien, problema bat ipini otsen tablerue izeten zan zer baten, horman, horman baltza, ez dakitzu? 
- Tablan. Tabla bat baltza, ez dakitzu? Ta han tiziaz... 
- Bai, tiziaz, klarionaz. 
- Klarionaz, harekin... 
- Ta dda! Ez utsen ataraten; [fan ta] hari emun otsen emutekuek semie izanda! Holakotxe belarrixek gorri-orri-orri eindde. Partidu? Bai, horixe! 
Abadeentzat dantza egitea, bekatua
Gaztañaga Heriz, Daniel; Gaztañaga Heriz, Patxi
- Zigarrolan, ni soldautzatik etorritte, hurrengo urtien bertan, nik hogeta bost urte neuken, ta "Angiozarko Itsue" -entzuerie zuk eukiko dozu behintzet, Apotzan asko egonda dau... 
- [Oin] Eibarren bizi da... 
-... ta hogeta bat urte euken. Ta ha euen Zigarrolan. Jo, zertzuk jo zittuen harek? 
- Haren moduko soiñujoillerik orduen egon be ez euen, e! 
- Hak jo zittuen trikitixek eta [...]! Hango lekeixue, saltue...! Aramaixoarrak, atxabaltarrak, eskoitzarrak... buo, alde [guztikuk] bertan [pillatuta]. Orduen ez euen etxeik eta ezebe; eleixatxo bat eta beste... han baserritxo batzuk eta... danak Zigarrolan. Jo! Zer zan ha? Ha zan...! Hurrengo domekan mezan pulpitto zaratie. Orduen pulpittue zan, pulpittue, badakitzu? 
- Bai, bai. 
- Bai, handik eitten euen zeroi, sermoioi. 
- Sermoioi abadiek. Bai. Ha serixue izango zan, e? 
- Bueno! [...] pulpitto zaratie! Danak ikubillekin pulpittuei jota, infernuko... zera, infernue egon zala Garagartzan ta. 
Edo zerien... 
- Zigarrolan. 
- Zigarrolan. Infernue izen zala ta. Infernue. Ha hobeto jauan, ondo alegre jentie, saltoka. 
- Onbre! 
- [Librien] hak joten zittuen trikitixak...! 
- Bai, haren moduko... baiña... hak urten auen... Hak beste soiñujoille gutxi [...] , e! Bat! [...] zan... 
- Baiña orduen pekatue ugeri egoten zan, e? 
- Dana pekatu! 
- Ta dantzan eitten bazauen be konfesau ein bihar ta... 
- Bai, konfesau; ta erretiro txarra ta... Gaurko erretiro txarra... 
- Oingo konturik ez euen orduen. 
- Erretiro txarra. 
- Orduen dantzie zan... Gaztiendako dantzie zan orduen! 
- Bai, ba, dantzan... 
- Joe! Dantzie, mekauen! Erromerixie [edo] fiestak auzuetan; batien, Otolazelain, bestien Koruetan ta... 
- Bai, Otolazelai, Korueta, Untzille, Apotza... Bolibarren ez. Bolibarren... 
- Bolibarren hametik... hamendik gu ez... 
- Ba, Apotzara gehixau sartzen zan ta... 
- Apotza hurrao... 
- Untzillara be bai. Hurreko jaixa Untzilla zan. Ta hor ta gero San Adrixen, San Kristobal, Atxorrotz... josus...! 
- Atxorrotzera... 
-... danok zainddute! Urkiola! Urkiola! 
- Urkiola ta... 
- Jo! 
- Orduen dana erromerixie zan. Erromerixia. Gaztiendako ez [auan] halakoik! Orduen, puf! , erromerixie ta dantzie? Pua! 
- Jode, Urkiola ta... Egun guztien Urkiolara, hartu maletie ta. Ha zan izetie! 
Arto-zuriketa eta errosarioa
Gaztañaga Heriz, Daniel; Gaztañaga Heriz, Patxi
- Kamaran ta... errosarixue-a errezetan zauien? 
- Hamen makiña bat arto zurittute gaz. Burdikadak, e! Gabe... Gabe bakotxien iguel bi burdi ta, e! 
- Bai. 
- Hori danon artien eitten zauien? 
- Danon artien. 
- Hemen etxien [geozen] danak, biheko! Gabez, gabez gaiñera! 
- Gabeko lana... 
- Gabeko lana. [...] ta erresarixue. 
- Afal-urretxuen edo afaldu ta gero? 
- Afal-stien. 
- Afal-stien? 
- Zer afal-stien? 
- Afal-stien arto-uriketan? 
- Arto-uriketan. 
- Afal-stien? Afal-urretik igual, afal-urretik igual. Afal-stien normalien. Ta afaixe be... [...] berakatza-aldie ta [gero sagar bana]. Ta... 
- Ta aittek txiste batzuk esan ta... 
- Ipuiñek aittek... 
- A! Ipuiñek? 
- Kontau eitten zittuen, e? 
- Onbre! Asko [eukitten] euen hak! 
- Bai, e? 
- Asko, asko. 
- Zeuek be jakingo dittuzue, orduen, ipuiñek-ta? 
- Nik batzuk badakit harenak. 
- Bai? Batzuk akordetan jatzue? 
- Behin esan auen: <<Araozko bat... Araozko hiru mutiko fan zien Arabara erderaz ikesten. Ta fan zien erderaz ikesten, ta egon zien ta badatoz buelta eindde atzera Araotzera -Araotz [hor dao]. Ta "Hi, ze ikesi dok? " eta "Nosotros", "Nosotros? Ta hik? " eta "Por dinero", "Por dinero? ", ta "Bai". "Ta hik? ", eta "Usted tiene razon". Ta gizon bat topau dabe hillde mutikuok. Ta aiba! Badaoz mutikuok gizonai beire ta allegetan jakue Goardia Zibillek. Ta "¿Quien ha matado esto? ", "Nosotros", "¿Por que? " y "Por dinero", "Todos a la carcel", "Usted tiene razon">>. 
- Eurek ez akixen ze esaten auen... 
- Horixe bakarrik jakingo auien ta... 
- Jakin, baiñe... 
- Ze esaten dauien ezebez. 
-... ez akixen. Bueno, hori, hori barritxuaue izengo da, baiñe gure aittek zaharrauek kontetan zituen, e! Harek e... 
- Hori be harek kontetan euen, e! 
- Bai? 
- Bai, bai, harek kontauta dakit nik hori. 
- Harek [...] txistiek... 
- Asko kontetan zittuen harek. 
- Edarto pasauko zuaien orduen arto-uriketan... [Ipuiñek] -eta entzun ta... 
- Arto-uriketan, bai... 
- Ba, ha be distraidutearren ibiltten zan ta! 
- Bai. Ta otzarakadak zerak, iguel -kamarie goixen-, iguel hogei otzarakada arto zurittu biher afal-stien, e! Hogei otzarakada iguel, e! 
- Kamarie holaxe beteta artoz, e! 
- Sendatute kamarie. 
- Bai, bai. Eta errosarixue-ta ez zauien errezetan? 
- Erresarixue arto-uriketan gabitzela amak. 
- Bai? Amak? 
- Eta erresarixue akabetako desietan gu [...] , leporaiño eindda errosarixuakin ta... Ta, gaiñera, hillien behin hamabost misterixokue. 
- A! Bai! 
- [Ez jakixat] ze [izen izeten zan]... Hamabost. Jesus...! 
- Ez dakit zertzuk... 
-... ha izeten zuan palizie! Gero [...] gaiñetik santueri, ez dakit ze santu ta ama birjiña ta [ostixa] guztiok... bueno...! Ha [hamabost misterixo] , ha zan... 
- Erregalue... 
- Buo! Errosarixue ez auenien, ba, bueno, bata, bestie, aittek txistie ta hau ta bestie ta zarramarrien, ba, bueno... 
- Artua zeiñek aguruau zurittu ta... 
- Bai? 
- Bai. 
- Ta karrerie, arto-arrerie. Otzarak aurrekaldien ta... Baiñe [...] ta zera ta aittek aldamenien ta ta! Burdikada bat eta... Berak zurittu ta nik ta! Artuek kontau ta... 
Abadeekin hartu-emana nolakoa zen; "hamarrenak" zer ziren
Gaztañaga Heriz, Daniel; Gaztañaga Heriz, Patxi
-... lehenao "hamarrenak" edo... 
- "Hamarrenak"? 
- Ze izeten zan hori? 
- "Hamarrenak" eta "hazikiñak". "Hazikiñak". Ba, "hamarrenak", lehenao hamarretik bat abadiei. 
- Emon biher jakon? 
- Emon biher jakon, bai. 
- Ta "hazikiñak", "hazikiñak", bueno, zien, ba, gaztaiñak edo... Zer esango [dostat] nik? 
- Arrautzak. 
- Arrautzak eta... 
- Arrautzak eta oillaskue eta... 
- Oillaskuek eta... 
- Ta gero, auzoko fiestetan-a oillue bakotxak. Bai, oillo [mordue] etxien. Ta, ba, hiru-au... lau-ost bat abade egoten zien, ta, ba, harendako nahikua ta sobra. 
- Bai, bai. Ta orduen abadiek be asko, e! 
- Abadiek? 
- Oin aldien... 
- Auzo bakotxian bat orduen, ez? 
- Auzo bakotxien bat, baiñe zeretan, bertako jaixetan bost bat abade juntau. 
- Han juntau. Konbidau, e! 
- Konbidau. [...] Mezie emun, ta beste batek [sermoi... bat] ein ta... Ta gero bazkaixe. 
- Bazkaixe. 
- [Ama...] txarto. 
- Harek preparau biher, ezta? 
- Bai, onbre! 
- [Zu,... zertzuk... zien haik]? 
- Zien: egurrek, burdikada bat egur. Gero, garixe. Garixe [eren sostenimenturako] fanega bat, fanega bat, berrogeta bost kilo. Gero artue. 
Eskolara neguan
Arenaza Lasagabaster, Feliziana
- Baiña hor be asko kanbixau da kontua... 
- Bai, oin... enee! Pentsau be ez! 
- Lehenao ze eskola euen, ba? 
- Ez, oin, barriz, enee...! Lehen eskolara neguen faten zan, ta neguen... udan ahaztu atzera dana! 
- Neguen ikesittakua... 
- Bai, bai. Ba, horixe ondo. Gaiñera, orduen denpora ona baeuen edo zerien, "Ittaurran in bihar dozu gaur". Ittaurran in biher, idixen aurrien. Oin, barriz, ez dao holakoik. 
- Ha, gaiñera, zuzen ibili biher, ezta? 
- Bai, ba! Ganauek bestela oker faten zien iguel ta! 
- Ta ittaurran umiek izaten zien jeneralian? 
- E? 
- Beti umiek ibiltten zien ittaurran? 
- Bai, ba! Nor ibiliko zan, ba? Nausixek bestela eukitten euen lana! 
- Ta eskolie auzuen eukatzuen edo...? 
- Ez, ez. Ni zortzi urtekin ekin nitzen eskolara, hemen. Maistro bat etorri zan, [holako] aragones zer bat [...]. Gero, interino egon zan, urte bi edo in zittun ta gero, ba, beste leku batera fan zan. Gero atzera beste bat be etorri zan, ta, ba, holaxen. Ta, ba, gero, Atxabaltara mojetara. Mojak [eozen]. [...] Oñetira fan zien, hemen zerik, lanik edo zerik ez edo... mojok be gutxi ta... T han ibili gitzen mojetan atzera. Ta holaxe. 
- Neska ta mutil danok batera hemen? 
- Bai. 
- Batera? 
- Bai, danok. 
- Edade diferenteko jentia... 
- Bai! Batzuk lau urte gehixao be iguel, beste batzuk txikixauek... Holaxe. 
- Ta danok iguala ikasten? 
- Bai. [Liburu bat danok] zertu ta gero haundixauek [beste...]. Holaxe ibiltzen gitzen. 
- [Nahiz ta egunero fan ez ezkero, ba]... formal jarraittu ezik... 
- Bai. Ta gero, barriz, ba, gero hemen maistrak-ta egon zien. Ta gero [... zan] eskolie ta gero [hamengorik ez gendun] ta, ba, kalera. Holaxen. 
- Ume pillotxue juntauko zitzien igual... 
- Gure denporan bai. Larriñokuek, Koruetakuek ta Azatzakuek ta Arientzakuek. Lau auzotakuek. Asko. Neguen-a, holan, denpora txarrakin-a, holan haunditxuauek be etorten zien ta enee! Berrogetakak iguel egoten gitzen hor. Ta maistro batek ze erakustiko euen, ba? Bai, ba. Ezin [...]. 
- [Haik] danak gobernetan... 
- Bai, ba! Bai, ba. 
- Errekreora-a [etaraten giñun] , jolaserako pilla galantak! 
- Eskandalu ederra! 
- Bai. Ta gero neguen-a, denpora txarrakin-a, haunditxuauek be etorri itten zien. Badakitzu... 
- Etxian lana gutxiketan zanien... 
- Bai. Uda aldera gutxiao. 
Igandeetan jai
Arenaza Lasagabaster, Feliziana
- Lehenao domekia be jai hartu bihar izaten zan, ezta? 
- Bai, orduan jai hartzen zan. 
- Lanik ein ezin. 
- Ez, ez, ez, ganaujatekuak eta be aurreko egunian ein ta orduen meza nausittara ta... Beste zer bat. 
- Lanian ikustia geizki ikusitta euen, gaiñera, ezta, garai hartan? 
- Bai, bedarra igarketan eta garixa ebaten ta, abadiari permisua eskaketan jakon garixa ebateko zerien; ha in lekien ta baietz... 
- A bai? Ta emuten euen permisua? 
- Bai, gari ebaterako, e? Bestela ez. 
San Juanetako ohitura
Arenaza Lasagabaster, Feliziana
- Orduan hemen, San Juanetan, txopua-ta jasoten zan? 
- Bai, txopua-a bai. 
- Ta zeintzuk? 
- Auzoko mutillek! 
- Auzoko mutil danak? 
- Bai, bai, auzoko mutillek danak ibiltten zien. 
- Kintuak zienak edo? 
- Ez, ez, auzokuak. 
- Edozein edadetakuak. 
- Hoik zeoik, kinttuek kalien kalekuek egoten zien lehenau, ta basarrixen basarrittakuek eta, gaiñera, auzuen auzokuek, e? 
- A, kintto batzen esan gura dozu? 
- Santa Ageda batzen! 
- A, Santa Ageda batzen. 
- Bai, auzokuek bakarrik. Ta ni ez naz akordetan, baiña bai, akordaten naz neu be, [...] ekarten euen mutillek... zera, txopua, txopua edo tantaixa, [baiña] gabien, ha ekarten euen lapurtuta. 
- Bai? 
- Bai, ha ixillien edozein lekutatik, edozein lekutatik, bai. Ta txopua edo zera, harrapetan baebitzen, ba, orduan, kendu eitten otsen, ez zutsen isten, baiña, ba, horixe pasatzen zan. Ta gero kendu itten otsen ha txopua edo, jabiek! [Baiñe] gabetan, [esaten dot] , nire [...] gabien ibiltten ziela eta zerien, eta harrapau ta, ba, tantaixa ez dakit nundik be ekarri mutillok eta tantaixa ipini. Goixien aziaz ta, azapuntia zeorreaz, tantaixori. 
- Ze ifintten zan? Ze ifintten zan puntan? 
- Ba, aza on bat edo larrosak edo ipini tantaixan, ta... 
- Eta ipiñi be gabian itten abien? 
- E? 
- Ipiñi be...? 
- Jakiñe, ba! Lapurreta itten euen ta! Bai, mutillen hori, kostunbrie, harrapau tantaixe ta, ba, [itxi]. Batzutan, ba, iñor akordau barik, ba, [...] ekarri itten euen ta, baiña beste batzuk akordau itten zien. "Joño! Geuretik ekarri juek horreik! Guretik! ", eta, ba, kendu itten otsien orduen be, esaten daue! Oingo mutillak baiño mutil fiñauek edo zerauek. 
- Gabian fan ta ekarri ta... 
- Aurretik pentsauta eukiko euen nundik, pentsauta eukiko euen: "hantxe jak modukue edo bestie" ta ekarri. Baiña hurrengo goixerako, San Juan goixerako, ba, tantaixa dotore! 
- Zutik. 
- Bai. 
- Ta sua ta be eingo zan. 
- A bai, sua be bai, su haundixa eta... 
- Kanturik baeuen, San Juan...? 
- Bai. 
- Zela da? Zela zan hori? 
- Ez dakit, "San Juan dala" edo kantetan euen. 
- Gurian txikittan kantaitten geben, baiña oin ya total ahaztuta dakot. 
- Ta leku danien eitten zien suek, e, orduen. 
- Bai. Etxe danetan esan gura dozu? 
- Etxe danetan. 
- Oin ez? 
- Oin, iñok eztau [...] , baiña orduen, ba, erramu egunien, ez dakitzu? Eraiñotza bedeinketan zan sortak! Ta haik sortak eukitten zien. Ta gero, osea, [aurreko] egunien, San Juan bezperan, illunkaran, erre itten zien, eta kantau itten zan. Solo eskiñetan, danetan, soluetan edo bedeinkatuak, erreten zittuan, haik. Eta gero San Juan egunian be, sendorra itten zan, orduan. Lorak eta, ba, garixak eta herbasantakin egunduko sorta... lora... zera, eta ha be bedeinkatu eitten zan, bedeinkatu. Eta ha sortie gorde itten zan. Gorde ta, ba, gero, zerien, San Juan hurrengoko zerien, bezperan, erramu zerakin, haik bedeinkaziñuok erre itten zien, ortuen edo soluen edo zerien. [Bedeinkatuak]. 
Oin horreik gauzok ez die itten! Ez die itten! Baiña orduen danak eitten zien. Orduen horrenbeste malo ta ez zan ibiltten. Bai. 
- Horreik garbiketan zittuen? 
- Nik ez dakit, baiña orduen behintzet horreik bedeinka... zerok, haik bedeinkatuak, erre itten zien soluetan, baserrixan, danak. 
Soroen bedeinkapena
Arenaza Lasagabaster, Feliziana
- Eta sorua bedeinkaketara abadia etorten zan? 
- Bai, etorten zan, oin ez dao holakorik! 
- Urtero-rtero, ezta? 
- Urtero-rtero, udabarri ingu... Garizuma inguruan edo hola etorten zien. Garixak eta... bai, maiatzian edo etorten zien. Bai, bai. Garixak hola buruen daozen... bedeinkaketara etorten zan abadiak, bedeinkaziñua botaten. Oin hori ez da itten. Ez dakit nik fedia euen edo zien ala zela zan. Behintzet, gauze txarrik ez. 
- Errogatibak eta... 
- A bai! Errogatibak, e... San Markos egunekua, orduan bat itten zan errogatibia, bat, goizian bat. Eta joten zien kanpaiak hiru ekiñaldi, e? Errogatibarako. [Esaten zan] : "Han errogatibarako kanpaiak! ", ta jente dana, baserrittarrak, ba, auzokuak, faten zien errogatibera. Gero, Asentzio Letaiñak esaten zan, Asentzio badakizu zein izaten dan, oin astegun da, baiña orduan eguenian izaten zan, ta orduan be Letaiñak egoten zien. Orduan, hiru egunekuak itten zittuen errogatibak, hiru egunetan kanpaiak joten zittun, hiru ekiñaldi, "han errogatibia! " ta hiru egunekua. Asentzion Letaiñak. Oin horreik ez da itten. 
- Nik uste neben ura eskaketako itten ziela errogatibak. 
- Ez. 
- Eurixa eskaketako eta... 
- Eurixa eskaketako bai, sikutia euenian be eskaketan zan, ezta? Bai, orduan be errogatibak itten zien ura eskaketako, baiña horreik zien zerak itten zittuenak... orduan parrokixa danetan azen abadiek ta hola itten zien. 
Azentzio Letaiñak hiru egunetakuak izaten zien, hiru egunian illaran, goixetan, ta gero mezie. Orduen errogatibak eliza inguruan [...] bueltan egoten zien, ta oin ez da itten. San Markosenak, bat, egun baten orduan, errogatibak. 
Kanpai klaseak;antzinako ohiturak
Arenaza Lasagabaster, Feliziana
- Maietzien seixen ekin ta setienbrien hamalaura arte joten zittuen sankristauek. Ta oin horrek danok galdute daz. 
Bai, bai. Auzo danetan joten zittuen kanpaiak hamabixetan. 
- Ta entzun ingo zien, gaiñera? 
- Bai, bai, entzun itten zien! Hemengo sankristauek akordetan naz zela joten... Ordubatetan, ordubat... edo... ez, hamabixetan, dangadie joten euenien erlojuek "dan-an", hamabixek. Ta gero errepikie joten euen. [Bai, fin joten euen hak]. 
- Ta hori izaten zan abixua zeoze...? 
- Ba, hamabixak ziela, hamabixek. 
- Ta errezon bat itten zan hor? 
- Ez. 
- A! Ez. Bestela? 
- Bestela, ba, [...] , errepikak. 
- Ta gero atsaldian be bai, ezta? 
- Atsaldien ez, zapatuen joten zittuen errepikak. 
- A! Zapatuetan bakarrik? 
- Zapatuetan. Bai. Hurrengoko egunien domekie zala ta... Bai, kanpaiek. Leku danetan joten zittuen, e! Oin ez da kanpairik... entzun be ez da eitten! Oin ez... domeketan be... Lau... Lau hillebetetik behin toketan jaku guri hemen auzuen ta, ba... Domekan, gaiñera, errepikarik ez. "Daun, daun" jo ta, ba, aide. Baiña orduen mezetara kanpaiekin ta danakin. Beste zer bat auen orduen; ez dakit, ba, zer, usadixo horixe. 
Sinesmen kontuak; Garizumako sermoiak
Arenaza Lasagabaster, Feliziana
- Ta lehen misiñuek edo itten zien? 
- Misiñuek? 
- Misiñuak edo... 
- Bai. 
-... ze zien? 
- Zerien, garizuman, misiñuek. Misiñuek esaten [oskuen]. Misiñuek, ba, beratzi eguneko zerak, sermoiek esan gureko dozu. Bai. Sermoiek eta... [maietzien] ta... ba, [txandie] , baten Azatzan eingo zien ta hurrengo beste auzo baten edo ta... Fraiden bat-do ekarri ta beatzi eguneko zerak, misiñuek. 
- Ta sermoiek izeten zien? 
- Sermoiek izeten zien. Oin horrek ez dao, oin ez daz. Oin ez da entzuten, baiñe gu gaztiek gitzenien ta... 
- Ta ze zan, beatzi egunien segido? 
- Segidu! Goxien mezie edo zera emuten euen ta gero atsaldien, ba, hiruretan edo [sartu] ta sermoie galanta. 
- Zeren gaiñien izeten zien? 
- Ez dakit nik zeren gaiñien izeten zien. 
- Edozer gauzen gaiñian? 
- Bai, ba. 
- Kristauek zuzenketako edo...? 
- Bai, ba! Zuzenketako! Formalak izeteko edo... 
- Oker ibiltten ziñein ala? 
- Oker gu ez, baiñe... horrek gure aurretikuek zien. Bai. Gure denporarako jentie zertute euen asko, horrek aurrekuok. Baiña horrek, horrek misiñuok eta horrek bai, artien bai. 
- Eliziak beste aginpide bat edo, ezta? 
- Bai, ene! Aginpidie? Beste aginpide bat euken. 
- Ta bilddurre-a egoten zan hor orduen sermoietan ze esango edo...? 
- Bai! [...] orduen. 
- Abadiek? 
- Bai. Abadie [orduen] kanpotik ekarten euen. Fraiden bat edo jesuittie edo... 
- A! Kanpokue, gaiñera? 
- Kanpokue! Ta [...] itten bedeatziur... zeroi itten... 
- Ezezaunen bat, orduan... 
- Bai. Baltsiuatik eta dantziatik eta gogor eitten euen. Oin, oin, oin dantzia... [...] dantzioi. 
- Ta horrek mezetan esaten zittuen? 
- E? 
- Baltsiuen gorabeheran ta mezetan...? 
- Mezetan sermoie itten euen ta gogor itten euen. Orduen? Bai. Dantzien gaiñien ta... Nere [orduko...] dantzien gaiñien zera... aramaittakotan neska-utillak formal-ormal etxera. Baiña... 
- Ta aramaittakue zer da? 
- E? 
- Aramaitakue? 
- Aramaittakue, kanpaie joten euen, aramaittakue. 
- Kanpaia zetarako? 
- E? 
- Etxeraketako? 
- Ba, etxeraketako edo... illunkara danetan joten euen zer guztietan. Aramaittakue esaten jakon. 
- Ta ze ordu inguruetan joten eban? 
- Ba, illundu... illunkaran, illundute... Kalien be bai, e! Kalien be joten euen, e? 
- Retiradie... 
- Retiradie, bai, bai, retiradie. 
Baserritarren eta abadearen arteko harremana
Arenaza Lasagabaster, Feliziana
- Enee! Oin akordaute... Ene, ene! 
- Auzue zainddu edo... 
- Bai, ezebez. Orduen, enee! Ezebez. 
- Gaiñera, abadiei eruen eitten xakon generua, ezta? 
- Bai. 
- Obligaziñua generua emuteko abadiai, ezta? Etxe baikotzak. Edo zela zan hori? 
- Bai, obligaziñua. 
- Zertzuk? 
- Abadiai eruten jakon, ba, hilleko zera... errezau eitten otsen pater nosterra, ez dakitzu? Bai. Ta orduko anega-rdi emuten otsen, anega-rdi. Ta gero, ba, beste borondatezkue anega bat gari emuten jakon. Ta holaxe. Ta gero gobiernotik be baeuken, ba, abadiek. 
- A! Gobiernotik be baeuken, e, zeoze? 
- Bai, gobiernotik [euken horrek] abadiek orduen. Abadie ondo bizi zan orduen. 
- Garixa bakarrik emuten xakon? 
- Garixe ta gero oil... San Juanak zienerako, ba, oillaskuek eta... [...] ba, holaxe emuten jakon. 
- Hori borondatia ala...? 
- Borondatie. 
- A! Borondatez... 
- Borondatia, borondatia. 
- Hola, obligaziñoik... 
- Ez, ez, ez. Baiñe, ba, holaxe, borondatie euen ta. 
- Bai, bai. Ez zien gaizki bizi... 
- Zenbat eta auzo haundixaue zan, ba, abadie hobeto. Ba, gauza gehixao. 
- Ta mezia egunero izaten zan ala ez? 
- Mezie egunero. 
- Egunero... 
- Egunero. 
- Ta danok derrior fan bihar? 
- Ez, ez, ez. 
- A ez? A, hori ez? 
- Astegunetan ez gitzen faten; domeketan. 
- Domeketan euen obligaziñua? 
- Domeketan euen obligaziñue. Domeketan faten gitzen. Hemen egoten zan hamarretan betik gazte-enporan ta Larrinon be hamarretan [edo...]. Arientzan egoten zan zortzi t´erdixetan edo. Ta holaxen, ba, kanbixetan. Han entzun batzuk eta, ba, bestiek hamarretako mezetara. 
- Ta domeketan fan ein biher izeten zan? 
- Domekan faten zan, bai, ta dana faten zan hamen jentie orduen. Auzo danetan. 
Lehenagoko mezak nolakoak izaten ziren
Arenaza Lasagabaster, Feliziana
- Ta abadiek mezie ze emuten auen jentiei begire edo jentiei bizkarra emunde? 
- Bizkarra emunde orduen. Ta oin... oin ekin otsen horri, behera begire. Bai. 
- Altaran bera egoten zan? 
- Altaran sakristaue ta bera. 
- Ta abadie... 
- Sakristaue aldamenien, monagillue... 
- Bat da? Sakristaua ta monagillua bat da? 
- Ez, sakristaue gizona edo izeten zan. 
- Ta monagilluak... 
- Monagilluek mutikuek. 
- Ta danak egoten zien hormara begire? 
- Ba, altarara begire. Abadie egoten zan aurrera begire. Ta oin daoz, oin behera begire egoten da. Baiña lehenao, ba, gu atzekaldien, [atzera...]. 
- Ta sakristauen ta monagilluen lanak zein zian edo ze itten euen? 
- Monagilluek? Ba, binajerie eruen ta bestie ta... [santuze] zanien zera jaso ta zerak eitten otsen, monagilluek. 
- Zer zanien? 
- [Santuze] , ez dakitzu? [...] orduen abadiek, ba, erreberentziak eitten zittuenien harek jaso eitten otsen [...] , ez dakitzu? Monagillue [...] ta zera jo, txiliñe jo monagilluek itten euen. 
- Ta sakristauak? 
- Ba! Sankristauek be... 
- Harek ezer ez? Egon? 
- Egon harek, klaro. Monagillorik ez euenien bera [sankristau...] ta holaxe. Elixeko lanak... Holaxe zien, ba, lehenauko kontuok. Diferente. 
- Bai, guztiz diferente, e! 
- Oin lehendik hona... oin gaztiek-ta diferentzia ona dauke lehenaotik hona! 
- Asko kanbixau da... 
Baserriko lanak
Zuazua Urrutia, Antonio
- Ta iretan ze faten zitzien udazkenien edo...? 
- Udazkenien, San Migeletatik atzera, San Migeletatik atzerao, [akabau arte]. Ta atzo esan notsen -[hori pasau jat...] -, atzo esan notsen, [...] hor etorri zien, ba, [ur] haundi batzuk, euri haundi batzuk ein zittuen, ta Malkorren be badakit zubixek-ta erun ei euen Malkorren be. Landetako zubixe be erun ei euen. Malkorren [...] ez, Landetakue. 
Ta bidiek arrastau ein zittuen; arrastau ta bide txarrak [ifini] zittun ta ezin etorri. Ta basuen -bi [...] daukou, ba, basue-hortik San Adrixenera [kruzia] , San Adrixenera datorren bide azpixen daukou basue-bastante [...] haundixa, [...] bat hektarea-do badauko-, ta behetik gora ekarri biaje bitten, e? Bedarra, e, burdixe, idie. Goixen kargau baten ta kamiñotik bueltan etorritta nao. [...] 
- Kamiñotik? Mondraotik? 
- Mondrao, Mondraotik, bai, bai, bai, bai, etorritta nao. 
- Mondraotik bueltan etorritta? 
- Mondraotik bueltan etorritta. Birritten etorritta nao! [Zela] samur eitten da, e! 
- Bai, bai... 
- Baiña etorri ein bi´ da, e? Klaro, bueno, goittik behera zan gehixena ta gero hemen etxe-nduen -[ezer ez zan eitten] , baiña-, hemen etxe-nduen, ba, hemen puntekua ifini -kamiñoik ez euen, hurrik emotekoik be, ta-puntekue ifini, beste pare bat aurrekaldien, tiretu ta hor etxe-nduen aldatz haundixe euen tokixen... 
Larunbata, lan-eguna
Zuazua Urrutia, Antonio
- Gero Mondrauen esne-rrepartuen ibiltten zitzen edo...? 
- Bai, bai, bai, bai. Domeketan. Zapatuetan be orduen eskolara fan biher izeten zan. 
- Zapatuetan be bai? Zapatuetan eskolara faten zan iguel-guel. Lanera be bai fabrikara be, zapatuen lana eitten euen berdin-erdin! 
- Zapatu goixetan? 
- Atsaldien be bai! [Ai, ene...] 
- Bai, e? 
- Bai. Onbre! Atsaldien seirek arte. 
- Eskolan be bai seirek arte ala lanien? 
- Eskolan laurek arte. 
- Laurek arte, e? 
- Eskolan laurek arte, baiñe lanien seirek arte. 
- Bai, bai, fin ibiltten zitzien zuek orduan... 
- Biheko! Fin... gogo barik igual askotan, baiña [...] ibili in biher, ainddu eitten euen ta! 
- Jai egune domekia bakarrik, orduan? 
- Domekie bakarrik, besterik ez euen. Ta astien beste jairen bat, ba, domusantu ta corpus christi ta San Pedro ta, ba, holako batzuk. Oin [...] , oin [jairik be ez]. [...] Bestela aste dana lana! Onbre! Orduen puenterik be ez zan egoten. 
- Bapez - [...] 
Eskola kontuak
Zuazua Urrutia, Antonio
- Ta eskolara nora juaten zitzien umetan? Urrin? 
- Kalera. 
- Kalera... 
- Gu kalera hemendik. 
- Kalera hemendik... 
- Bai, bai. 
- Ta asko zitzien orduen klasien asko, jente asko? Ala mutikuek eta neskatillak aparte edo zelan ibiltten zitzien? 
- Parbuluetan batera, [...] parbuluetan, [...] parbuluak. Gero ez, gero aparte. Zerbait in, pekatun bat in ez deixen edo nik ez dakit zeatik. [... ra] fan ta gero, gero aparte! Baiña parbuluetan batera. 
- Zuek maistrue ta harek maistra edo zelan eukitten zauien? 
- [Haik bestera] ta guk maistrak. 
- Abadiek? Abade ta moja edo zela izeten zien? Edo ez? Zuen maistruek abadiek zien edo...? 
- [Bardiñe zan] , bai. Don Mateo, don Mateo, abadetzatik botatakue zan. Mezie euken bakar-akarrik, konfesiñoik be ez euken libre. Kanpotik [...] etorri zan. Don Benito beste maistro bat euen ta haren koñetua zan hori. Bai. Haura koñetua zan ta hori etorri zan berandu etorri zan hori. Baiña horrek konfesiñuek-ta Atxabaltan ez euen itten. Mezie emoten euen justu-ustu-ustu, [...]. Makilliaz emon be edarrak eitten zittun, [baiña]. 
- Bai, e? 
- Makilliaz emon. Urritx makilla [harekin] edarrak bizkarrekuek edarra emoten zittun. 
- Urritxakin, e? 
- E? 
- Urritx-akilliakin, bai. Bizkarreko edarrak emoten zittun. Don Mateo. Abadie zan, baiñe lehen esan dotena, konfesiñuek-ta, itxurie nunbaitten zeoze euken edo, [orduko...]. Pentseizu, oin ez daue kentzen. Oin makiña bat abadek kentzie mereziko daue, baiñe ez dotse kentzen ez dauelako. Oin, orduen asko [gehixa´]. Ta orduen kanpotik [...] ez dakit, nungue zan ez dakit. 
- Ta kastigau eta be eitten zauen orduan? 
- E? 
- Kastigau... 
- Kastigau? Kastigau... makilkadak emun edarrak! Kastigau... makilkadak emun edarrak deskuidau ezkero. 
Ordukuek kastigau... 
- Nahikue kastigo hori, bai. 
- Bai. 
- Bai, bai. 
- Makilliaz bizkarreko edarrak emun. Emun, e! Ez da guzurre, e? Egixa da. Atxabaltan jendie [...] , bai? [...] esango dotsue. 
- Bai, bai, bai. 
- Eta ikesi, asko ikesten zauien? 
- Nik ez neuen asko ikesi. Nik ez dakit, batzuk ikesiko euen, beste batzuk ez... 
Doktrina; abadearen zigorrak
Zuazua Urrutia, Antonio
- Dotriñia asko, ez? 
- Dotriñia bai, dotriñia eskolan ez euen dotriñia emuten, e? 
- A, eskolan ez? 
- Ez, ez, dotriñia, gero elizara fan biher, elizara, saloira. Dotriñia biheko! Leziñuak emun bihar zittuen eta hurrengo egunien ikestera fan bihar, bestela -atzo esan notsan honi-altaran aurrien han, danen aurrien han egon bihar. 
- Ikesi ezien hantxe, altaran? 
- Bai, Anjelusa errezetako bajetan gintzen, ba, elizara. Aurretik eztakit nun egoten zien, baiña nire denporan ya saloia in euen, ezta? Eliza gaiñian, saloi bat -gero ziniek eta egoten zien hor, hor egoten zien ziniek eta-ta handik elizara. Ta [arrestautakuek] , kastigua eukenak, altaran egoten zian, Anjelusa errezau bittartien, ta jente dana ikusten haik, zeintzuk dien, ta hori be ezta gustagarrixa izaten, e? 
- Danen bistan. 
- Danen bistan han egon biharra. Ta jentia adarra joten gero: "Ze in dok, ba? Bestia in dok eta eztakit zer ta... " [...] be egoten zien. 
- Ta hareik egoten zien, kastigauta, belauniko? 
- Eztakit, horixe ezin neike esan, belauniko ala zutik, eztakit ezin neike esan horixe, ezin neike esan horixe. Ez, belauniko egongo zien, [...] ezin neike esan baiña, bai, uste dot belauniko egongo ziela. 
- Danen bistan behintzet. 
- Danen bistan, aurrien! Guk... beste danak [...] , kanpuen, e? Ta altaran, altara aurrien, altaran [...] orduan mahairik be ez euen, altaria be... mahaixe be ez zan egoten ta altaran, aurrien egoten zan altarie! Beste dana libre, ta han egoten zien. [...] Neu ez nitzen sekula egon, suertia euki nauen! 
- Bai, bai. 
- Baiña han egon bihar! Ta ha be jentiendako... Dotriñia asko, enee! Dotriñia beste eskolia ikasi baneu... hainbeste lan in bae biziko nitzan! 
Euskararen egoera gerra garaian
Zuazua Urrutia, Antonio
- Ta eskolia euskeraz edo erderaz edo zelan ikasten zebien, erderaz? 
- E? 
- Eskolia erderaz? 
- Erdera, e, euskeraz! 
- Euskeraz? 
- Gero gerra-enporan erderaz! 
- Gerra-enporan. 
- Gerra-enporia, gerria allegau zanien erderaz! 
- Klaro. 
- Ta dotriñia be euskeraz! Bi dotriña egoten zien, dotriñia, dotriña txikixe eta dotriña haundixe. Lehenengokue dotriña txikixe, [...] , baiña zazpi urtegaz komuniue, lehenau komuniua itten zan, jaunartzie, e? Eta ordurako dotriñia ikasi in bihar, e? Dotriña txikixe eta haundixe, bi dotriña zien. Gero gerra-enporan, e... gerra-enporan, prohibiu in euien... debekatu in euen euskeraz berba ittia eskolan, e! Rekreotan ta danian be, e! Rekreo denporan ta be ezin euskeraz ein, e! 
- Erderaz in bihar? 
- Erderaz in bihar! 
- Ba, gatxa izango zan ba, ezta? Derrepentian dana, dana erderaz in bihar, gatxa. 
- Bai, baiña ondo edo txarto, ein in bihar. 
- Ein! 
- Ein in bihar, biheko ein! 
- Kastigorik eta eukitten zauien euskeraz in ezkero edo? 
- Ba... honbre! Horixe kastiguek egoten ziena! 
- Zuk ezautu dozu, eraztuna edo, euskeraz itten euenari eraztun bat ipiñi eta aste akaberan eraztuna eukenari gero kastigua eta...? 
- Hori ez dot ezautu, ez, neuk ez. Baiña arrestaute, han eskiña batera eruen ta han euki [eitten giñuen] , e! Ez, neuk eraztun konturik ez, neuk ez dot ezautzen. Entzunda daukozu hori ala? 
- Bai, nik entzunda dauket, ba, horixe, ba, beste kastigo batzuen artien, ba, eraztuna izeten zala, ezta? 
- Ba, neu ez naz akordetan horregaz, ez. Izango zan igual, baiña memorixiak be faltau eitten dau ta... Galdu eitten da ta... Urte asko die ta... 
Eskolatik egindako txangoak
Zuazua Urrutia, Antonio
- Eta eskolatik eskursiñorik edo itten zabien zueik, kanpora edo? 
- Bai, bai, faten gintzen. 
- Bai? 
- Bai, bai, bai. Ni lehenengo fan nintzena Debara fan nintzen, lehenengo eskursiñua, Debara fan nintzen, eta gaseosie orduantxe eran neuen lehenengo aldiz Debara fanda eskursiñuan! Lehenengo aldiz, e! Lehenago [gaseosia] izeten zien botillak, hola, atzamarrakin zapaldu... [...] , e! Hola, bolatxo bat eukitten euen puntia baiño beheratxuauen -kof, kof, katarrua dakot eta barkatu-, ta atzamarrakin zapaldu ta "prost! " eitten euen ta gaseosia. 
Lehenengo aldiz limonadie, gaseosie, lehenengo aldiz Deban eran neuen nik. Eta nik ez neuken diruik ha pagateko, baiña hemen San Migelgo -hildde dao oin-San Migelgo Pablo, ni baiño bastante zahartxuaua zan eta, ba, diru apurtxo bat gehixau nik baiño. Nik ez neuken diruik. Eta eran neuen hantxe lehenengo aldiz eran neuen. 
- Eta zela faten zitzien Debara? 
- Autubusien! 
- Autubusien danok? 
- Autubusien, bai, bai, autubusien. Debara ta Donostiara eta batera eta bestera faten gitzen. Hor hortik zihar, e, bestekaldera eta [...] ez, baiña hemen inguruan faten gitzen! Urtero faten gitzen! 
- Urtien behin, edo? 
- Honbre! Urtien behin! Klaro! Ze, hamar bider ala? [...]. 
- Ta itsasua lehenengo aldiz noiz ikusi zeben akordetan zara? 
- Orduntxe! 
- Orduntxe? 
- Orduntxe lehenengo aldiz itsasua! 
- Jo, ha haundixa izango zan... 
- Han ibilli nintzen, honbreeee... ha zer zan! Zapatak edo alpargatak edo, ez dakit zer neuken, hareik kendu eta han ibili nintzen. Artian fraka motxakin, klaro, fraka motxakin, ta han ibili nintzen uretan eta ur eskiñan ta hara eta hona, han ibili nintzen, pozik! Ha gauza haundixa izen zan! 
- Bai, bai. 
- Nobedade haundixe, joe. 
- Honbree! Itsasora fatia? Jolin! 
Kaleko, baserriko umeak eta eskola
Zuazua Urrutia, Antonio
- Eskolara be gehixau kalekuak fango zitzien, ezta? Baserrittarra... 
- E? 
- Kalekuek gehixau fango ziela eskolara, igual. 
- Bai, ba. 
- Ta baserrittarrak, ba, betik lan gehitxuau baserrixen. 
- Lan gehitxuao eta horrexeaittik... Ni akordetan naz, hemen ni mutikua nitzela, hemen, ba, baserrittarrak, Uzittekuek (Izurietakoak) be, kalera etorten zien, [...] Uzittekuek, Daniel ez, baiña Uzittekuek kalera etorten zien, ta hemen Apozetxebarrikuek (Apotzaga Etxebarrikoak) be bai, Apozetxebarrikuek be kalera etorten zien. Baiña horreik, nausitxuok, horko nausixek, edo mutil edo neska, nausixenok, udan eta lana euenien eta bestien, ez zien etorten, gutxiago etorten zien asko be kalera. Denpora txarra euenien [...] , denpora txarra euenian etorten zien, baiña denpora ona euenien ezin etorri, lana etxien, ittaurrera edo... 
Erromeriak, jaiak
Zuazua Urrutia, Antonio
-Orduan ondo be ibiltten zintzien erromeixetan eta? 
- Bai, bai. 
- Erromeixetara sarri faten zintzien? 
- Bai. Erromeixetan ni Aramaixora faten nintzen askotan. Aramaixora ta Otxandixora be bai. Billarreleko jaixetan da be. Eta Marixekan euen, Marixeka dau, Billarrele baiño honutzatxuau dau, oiñ etxeik eztau baiña. Hara be bai. 
Hango jaixe zan setienbrien lelengo jaixen izeten zan hangua. Billarrelen bixen, bigarren jaixen. Da Otxandixon Santamaiñak. Otxandixoraiño oiñezien. Gero etorri barrido. Oiñezien, e, hemendik Otxandixoraiño fan eta etorri. 
- Bidien denpora gehixao pasauko zeuen erromeixan baiño. 
- Ba orduen bazkalostien gox urteten zan eta; gabien berandu etorri. Da goxien loguriek. Billarreldik autobusa egoten zan, da gu Kurtzetan geldiketan gintzen autobusien da handik ba etxera oiñezien, ba ordu terdi bat edo. Erromeixen hortik ziher asko ibilitta nao ni. Hemendik ohittura haundixe geuken erromeixara fateko, erromeixara. Oiñezien, ze erremeixo. 
- Basoik baso. 
- Honbre! , basoik baso. Hemendik Untzillera, Untzillatik Badajuen, eta Badajuendik behera. Fan biher eztanik pentsau bez. Pazko Bigarrenien eta. Iñox faten gintzen Bergarara be e, Pazko Bigarrenien hemendik Bergarara jente asko faten zan. Iñoz Pazko egunien Bergarara fan eta gero tren espeziala egoten zan etorteko. (... ). Fateko berriz trena egoten zan, eta etorteko gabien ordun hortan bat egoten zan, espeziala egoten zan. Da Pazko Bigarrenien jeneralien Aramaixoko jaixak zela izeten zien, bigarrenien jeneralien Aramaixora. Balorie bihe zan hara oiñezien fateko, fan eta etorri. 
- Gabien etorri, illunetan-a. 
- Honbre. 
- Illunetan ibiltten ohittute zuek. 
- Begixek oin baiño argixauek eta, betaurrekoik pe ez eta. (... ) 
- Osea ke eukotzuen zeuen kalendarixuoi. 
- Bai, bai. Eta Aramaixon leku askotan, Trinidade egunien be bai, Trinidade egunien asko. Pazkuak eta hurrengo jaixe Trinidadie izeten da. (... ) jaixek izeten die (.. ). mendi hortikaldetik, trinidadetan faten zan. Ermitta bat euen, Letzazu euken izena ermitta horrek. (... ). Ibaben Andra Maixa egunek, Ibabe han handikaldien dau, (... ) , Aramaixotik ikusten da, eskumetara han goixen dau Andramaixa. Badakizu andramaixa. Andramaixa Agorreko. 
- Andramaixa Agorreko? 
- Agorrekua, bai. 
- Setienbrien? 
- Setienbrien, bai. Eztakit zortzixe edo ze izeten dan. 
- Bertako jaixek eztie ba izeten? 
- Bai. Andramaixa Agorreko deiketan jakon. 
- Gatzako jaixek eztie ba izaten? 
- Gatzako jaixek, bai. Orduen Ibabera faten gintzen gu Andramaixan. Eta euen bertara (... ) arandauekin edo inddako zer bat euen eta (ziri? ) bat euen burdinazkue, horrek bueltaka ibiltten die ba (ziburuak. Bat sartu ta buelta, beste bat sartu eta buelta, ermittara sartzeko, ermitta ondora sartzeko. Enaz aspaldi egon baiña ez euen kenduko. 
- San Adrixan ermittan be holakotxe atie dao. 
- Oin, lehen ez euen. Lehen ez euen holakoik. San (Adrixan? ) askotan egonda nau, San Andrixan ermittan, lehengo ermittan. 
- Han be erromeixia eitten zan? 
- Erromeixia eitten zan! San Juan aurreko domekie izeten zan. Oinguen egonda nau, baiñe erromeixan ez, e. Baiñe egonda nau. 
- Han juntauko die atxabaletar da, aramaixoar da... 
- Bueno, danak han, aramaixoarrak eta. Jente asko egoten zan. Bazkalduta urten hara eta illuntzian buelta etxera. 
Han illundu be lehenao eitten zan. Han erremeixie holako mendixetan lehenao akabetan zan. San Kristobalen be zenbat bider, San Kristobalen be. 
Garizuma eta debekuak
Zuazua Urrutia, Antonio
-Eta sagardaua eitten eben lehen Bastarralden, sagardaua. Mondrauetik Garizuman jente asko etorten zan horra sagardaua eraten. Hemedik oiñezien, e, zarra-arra Mondrauetik oiñezien hemen jente asko etorten zan. Eta bueno ba puxkat animetako fateko, eta fan eta hasi da soiñua joten baltsiuen da, la puñeta! , ixa (... ) baltsiue joten hasi zanien. (... ) 
Erromeriak; soinujotzaileak
Zuazua Urrutia, Antonio
-Infernuko auspue deiketan utsen orduan soiñuai. Hemen bertan, eztakit infernukuek dien baiña makiña bat. (... ) 
- Orduan soiñujoliak onak ezen, ezta? 
- Bai, onak. Soiñu txikixekin, e, jeneralien txikixekin. Gero haundixekin ibili zien hemen Itxue ta Lazkano ta. 
Eskoriatzan be bai, honek Osintxu (? ) anaiek eta. Gero asko, danak. Baltsiua. (... ). 
- Esan dozu Hirugarren Ordenakua zala. Hori zer zan ba? 
- Nik hirugarrengo ordenie, eztakit ba nik, frantziskotarrena edo zerbait izengo zan edo, frailiena izango zan edo. (... ) goittik bera, atzera ta aurrera. Ta erdixan soka bat zuri bat eukitte euen lotuta, hirugarren ordenakuak, zan (... ) hirugarren ordenakuak, eta hil zanien (... ) , ama Zelaakue dauko, horrek ama, Dominga, Zelaakue dauko, Zaloñakue. 
Fan nintzan da, nik orduko automoille baneuken da kamiñue ordurako eindda euen, eta ekarri nauen nik Mondrauera horren amamai, Mondrauera frantziskotarreana fan bai, fraillietara fan bai eta habittue eta hori tunikioi ekarri nauen. Justino eta bixon artien jantzi gauen. Hirugarren ordenakuak edo esaten jakon horri. Hirugarren domekan horregaz faten zan. Galartzan beroi bakarrik faten zan, besteik ez. Kalian be ikusitta dauket nik jentia. 
- Uniformia. 
- Bai, bai. Sotanie ez euen eruten, sotanaik ez, baiña jantzitta, lehen esan dotena, eskupularixo haundi bat atzera eta beste bat aurrera, eta bi tirantegaz, atzera ta aurrera, eta gerrixen sokia lotuta, soka zuri bat lotuta. Hirugarren Ordenakuak. 
Gertakizuna Aretxabaletan
Zuazua Urrutia, Antonio
-Aurrekuan esan zeuen Atxabaletan arioplanua jausi zala. 
- Bai. Jausten eneuen ikusi baiñe gero bai. Gero ikusi neuen. Abioneta txikitxo bat. Esaten euen bajutik etorri ta posteren bat edo kablie, posteren bat jo ete euen esate euen. Ikusitte dauket bai, ni eskolan nebilen. 
- Nun jausi zan ba? 
- Oiñ Copreci badau ba, haintxe, hemendikaldeko Copreci dauen lekuen. Horrek Etxabenak zien horrek zelaixok. 
Kalien euen Etxabekuek, fondie ta eukitte euen Atxabaletan, fondie, entzunda eukikozue hori. Maria Ramona zan horko jefie. 
- Sagardotegixa ta? 
- Sagardaue ta; sagardaue eitteko be katxarruek ointxe kenduittue mordue, oiñago kenduittue sagardue eittekuek. 
Eta hango sagardauen barrikak, bat edo bi dazen, Bastarralden daz hantxe eskiñan. Sagardaue eitten euen eta fondie euken horreik. Bazkaixek-ta emuten zittuen, taberna txikitxo bat, fondie deiketan utsen behintzet. 
Etxabeneko fondie deiketan utsen. Horretxena zan (... ) , horkotxie zan ha zelaixe Copreci oin dauen zelaixe. Haintxe jausi zan. Jausten enauen ikusi, gero bai, eskolatik fan nintzen trenbidetik, gora fan gintzen. Maistriaz doña Zirilaz fan gintzen. 
- Haxe ikustera. 
- Bai, ha gauza handixa zan oarduan. Areoplanuak gutxi ikusten zien hemen. Atzo honi esan nutsen baiña areoplanue ikusten zanian danak ume guztiak kanpora urtenda, areoplanue! , ulu baten ibiltten gintzen. Gaur ostera, lengo egunien entzun neuen milla buelo geratu ziela egun baten. Neuk entzun nutsen, gezurre ala egixe dan. (... ) 
- Pentsau zenbat buelo dabitzen. 
- Bai, kontuek etaraizu. (... ). Gero jausi eitten diela. Jausiko eztie ba hainbeste ibilli ezkero? Derriorra jaustie. 
Baserritarrek elizarekin zuten harremana
Zuazua Urrutia, Antonio
- Aurrekuan komentau zeuen elixan ein biher izaten zinttuztela maiordomo lanak edo. Ze izeten zan hori? 
- Bai. Obligaziñue urtien batek eukitten euen horrek maiordomo lanak eitteko. Goxien fan eta apaiz jaunandako, batzuetan sakristaue faten zan da liburutxo bat egoten zan han zein egunetan ze jantzi jantzi biha dauen. Oin be danetan bardiñe ez dittu jazten, oin be (... ) Baiña orduen apaiz jaunek jaunek izeten zien, da harei erropak atara, kandelak ixotu ta gero lelengo kantuak kantetako (... ) kurutzie atara biher izeten zan. 
- Kurutzia? 
- Bai, kandelak ixotu eta hillarrixetan be bakotxak bere sepulturie eukiko euen, hillarrixen egoten zan, eta han kandelak egoten zien, eta kurutzia atara biher izeten zan, elixa erdire ataraten zan, altare erdire ezkiñatik. Kantue akabetan zanien barriro barrura lehengo lekura. Atabakie pasau, atabakie deiketan jakon, (... ) , ha pasau eta etxera. 
Baiña arratsaldien barriro fan in bihar bezperetara. Barriro kandelak ixotu ein bihar, hainbeste (... ) Kandelak ixotu. 
Hillarrikuei be atsaldien etxaten ixoketan. Ixotu. Gero boletan eiñ edo gure dana eiñ baiña etorri ein bihar kalera. 
Baiña bezperatara fatie obligaziñue izeten zan, bezperatara fatie. Gu mezetara jeneralien kalera faten gintzen. 
Klaro, guri toketan jakunien. Emakumiek ez, emakumiek hillarrire fan ein biher izeten zeuen. Kandela bi egoten zien, beste baltz bat azpixan ipinitte ta hara fan ein biher izeten zan. Obligaziñue egoten zan. Pekatue ez zan izengo ez fatie baiñe fan ein biher izeten zan. (... ) Goxien meza ostien egoten zien illenak erdixak. Jentiek hilddakuen ba, jentiek zela pagetan auen, zelemin bat gari pagetan zan bakotxena. (... ). Bezperak aurretik. Bezperak kantau eta etxera. Etxera edo... Baiñe edozein lekutara fan biher bagintzen be, erromeixara fan biher bagintzen be, hara bezperatara fan ein biher. Obligaziñue fateko. 
- Urtebeteko lana izeten zan, ez. 
- Bai, urtebeteko lana. 
- Urtebete osue. Ta zan lelengo etxe bati toketan jakon eta gero beste bati? 
- Lenengo Naparrena izeten zan. Bakitzu nun dauen Naparrena? Gorengo azkenengoko etxie. Han ostien Mondraue aldera dauena da. Han hasten zan da gurien akabau. Eta barrido buelta hara. Goittik behera danok saillien. 
Errespetu handia abadeei
Zuazua Urrutia, Antonio
-Abadiek orduan jaunak izaten ziela esaten dozu, ezta? Berorika eitten jakuen? 
- Honbre!!... beroi abadiai -Abadiai bakarrik? 
- Bai, beroi abadiai eitten jakon bakarrik. Eta jarritta bazarez be elixpeien be zutittu! Eta txapela kendu daukenak. 
- Firmes. 
- Biheko! Bai, egixe da. 
- Atabakie zelakua izaten zan? 
- Erredondo bat, erredondue izeten zan, asta bat eukitten euen, holako asta bat, egurrezkue izeten zan, eta asta bat eukitte euen. Eta han eukitten zittuen dibisiñuek. Diru haundixek alde batera, txikixek bestera. Dibisiñuek eukitten zittuen. Lau dibisiño eukitzen zittuen. Erredondo bat izeten zan egurrezkue asta batekin. 
- Eta pasetan zan elixan? 
- Elixan, klaro, danon aurrekaldien. 
Baserritarrek elizarekin zuten harremana
Zuazua Urrutia, Antonio
-Eta gero abadiai emuten jakon eztakitt ba baserrixetatik, eztakit ba, urune, ogixe eta holako... 
- Abadiei emuten jakon garixe urtero, garixe emun biher izeten jakon, eta baten bat hiltten zanien askoz be gehixao, famelixen baten bat hiltten zanien, asko, burdikarie garixe. 
- Errezeuengatik edo? 
- Meziengatik edo eztakit zegatik izeten zan. Nik eztakit zeatik izeten zan, hori eztakitt. Honbre! Eta gero egurre erueten jakon gaiñera. Egurre be. Azkenengo (... ) burdikara bat egur. 
- Urtien? 
- Urtien, bai ba, erueten jakon. 
- Bera berotan egon zeiñ han. 
- Hemen, eztakit bestetan, baiñe hemen Kontzeziñotan eureten jakon arrautzak eta oillua. Oillue edo oillandie edo. 
Edo gero ura azkenien, zela ura azkenien artua hartzen zan, artue eruen biher izeten jakon. Eztakit zenbat anega, hiru edo. Anegak, artue erueten jakon. 
Jatekoa baserrian
Zuazua Urrutia, Antonio
-Bazkaldu ta ze eitten zeuen, babagorrixe? 
- Aste guztien babie, babagorrixe. 
- Beti babagorrixe, hasi astelenien eta zapaturarte? 
- Bai ba, babie. Bijili... , Garizuman bijili-gunetan babazurixe. Hari txorixoik pe ezin sartu. Bijili-gunetan. 
- Hori errespetau eitten zan. 
- Bai, bai. Honbre! , hoixe errespetatzen zala (ardura) haundixaz. Eta bijilixek urte guztien zera eitteko, bulaak hartu bihar izeten zien. 
- Bulak? 
- Bulak, bai, bulak. 
- Eta zer izeten zien horrek? 
- Papel batzuk. Nire denporan arzobispue edo, Pla i Daniel firmetan zittuen horrek. Eztakit zer zan, obispua edo kardenala edo. Pla i Daniel. Bulak hartu biher izeten zien. Da baten bat hiltten zanien be bulak erueten zien, harek aparte izeten zien. Orduantxe ekarri, pagau bulok eta gero jentiek gura euenak ba diru apurtxo bat itxi ta hillekue bota kajara. Baiña bestela bulak hartu biher urdaixe jateko. Urdaixe edo okelie jateko. Bai ba. Eta domeketan jeneralien garbantzuek. 
- Aziakin edo? 
- Aziakin edo okela apur bategaz ifinitte edo; lelengo saldie eta gero. Baiñe aste guztien babia. 
- Eta afaitteko? 
- Afaitteko patatak edo izeten zien, porru-atatak, leka-atatak edo makarroin batzuk be bai noizbaitten edo gure dana. 
- Eta gero gaztaiña-enporan gaztaiñia asko jango zan? 
- Gaztaiñak, honbre! Gaztaiña asko. Boo, makiña bat gaztaiña batuta gaz gu. Domusantuek artien gurien zurittute, egositta jaten zien. Zuriketan lana, lana eukitten euen zuriketan. Domusantuek aillegetan zienien erreta handik aurrera, ha poza! Zurittu biharrik ez. 
- Gaztaiñak hartu eta kamarara jaso? 
- Ez, ez gittuen kamarara jasotzen, behien eukitten gittun, tejabanan eukitten gittun. Hori tejabanioi, oin dauen hori idiaz egoten zan kanpotik, horma bat, idie asko ibiltten zan, horma bat, eta hor gaztaiñak egoten zien. Baiña haik gero apartau, haik azal da guzti, koskol da guzti etorten zien, eta harek koskolak apartau ein biher izeten zien, xehetxuek eta ba bota ganauei edo txarrixei edo. Gaztaiñak eta gaiñien esnia (... ). Etzan egoten besteik eta. 
Ahozkotasunaren garrantzia
Zuazua Urrutia, Antonio
-Gero artozuriketan gauetan eitten zeuien? Kamaran ala nun eitten zeuien? 
- Kamaran ez, eskapeien. 
- Errosaixue errezauaz edo? 
- Bai, sarritten. Klaro, artue kendu ein biher izeten zan garixe ereitteko; horregatik kendu ein biher izeten zan, eta arue betik etzan egoten, eurixe zanien ezin ekarri artuek etxera, sikue dauenien ekarri bihar. Eta burdikara haundi bat ekarri ta ba hurrengo egunerako lekue in bihar barriro. Eta hortxe artozuriketan. 
- Eta bestelan bazeukatzuen ohitturaik, aittak eta amak eta kontuek kontatzen zittuen gabetan artazuriketan zebitzen artien edo. 
- Bai. Amak hainbeste ez. Kantau be eitten euen amak. Amak kantau be eitten euen. Itturbekue zan ama da Itturbekuek (... ) zan oso. Eta gaztaiña zuriketan gebitzela be bai. Kantau eitten euen. Gu agiñekin eta harek (... ) ha kantuen ibiltten zan gaztaiña zuriketan. Bai, horrek ohitturok baeozen. 
- Goguen badaukotzu holako kantun bat edo, berai entzundako kantun bat edo? 
- Dauket kantu bat Gellaan-a Gabonetan zer kantetan zan. 
- Hau da egun? pozgarria/ Jesus jaio da Belenen/ izan? lurraren jabea/ askatxo batian agertzen/ askatxo batian agertzen. 
- Bai, e? Ez neuken sekula entzunda hori. 
- Horrek ohitturok bai oin galdu diela asko. Kantau eta gero kontuek kontau etxien da. Oin ia holakoik ezta ia apenas eitten, ezta? Penie da. 
- Oiñ aurreragoko lanak daz. 
- Hori penie da. 
- Hori kantu hori askotan. Beste kantu batzuk be bai baiña eztakit -Berak kontuik edo historixaik kontetan auen hola? 
- Eztaukat... , ez ez. 
- Ipuinak edo? 
- Ez, ez. Gure aittajaunak Itturbekuak bai, hak bai. Puu! , hak ipuin asko kontetan euen. Hona askotan etorten zan aittajaune Itturbekue. Bera izetez Koruetakua zan, Urrutia. 
- Eta haren inguruan egoten zintzen zuek entzuten? 
- Honbre, hoixe! 
- Pozik, e? 
- Pozik egoten gintzen, bai. 
Olentzero; Errege eguna
Zuazua Urrutia, Antonio
-Zu ibili zara Olentzero ekarten. Lagun itten eta. 
- Ekarten. Makiña bat urtien ekarri dot. Hogetaxei bat urtien edo. Edo gehixau igual. 
- Hogetaxei urte illaran? 
- Bai, bai, bape galdu barik. Eta jangoikuai eskerrak emuten jatet betik lagundu dustelako. Hogetaxei urte pasau ezpadie, gehixau ezpadie. 
- Hiri pariekin? 
- Ez, behixekin. Hiririk eztauket. Behixekin. 
- A, behixekin ibiltten zare. 
- Orduen zuk burdixen Olentzero jarri eta herrixen ibilli. 
- Plazara ekarri. Lehenao Olentzeruek astuen etorten zien. Ni gaztie nintzenien, txikiñe nintzenien burdixen ekarren baten batek ibiltten zittuen burdixaz be, batzun batzuk. Geuk astuaz. Gure astuak Olentzero asko ekarri dau. Baiñe lehenao Olentzeruek horra erueten zittuenien, (... ) dauen lekure, arrautzak eta oilluek erueten zittuen. Oinguek eztaue erueten. Eta lehen pipiaz etorten zan Olentzerua. Oiñ pipaik be eztau ekarten. Eztakit zegatik dan. Oin jente asko egoten da, ume asko eta inguruan. Bakitzu zenbat ume egoten dan! Umiek eta gurasuek eta bestiek eta; astirik eztau euko pipie ipintteko itxurie. Edo pipak gastau edo eztakitt zer ein dien. Eztaue ekarten. 
- Eta lehen be eitten zan Olentzero, hori ohitturioi baeuen zu umia ziñenien? 
- Bai, ni txikiñe nintzenien be bai. Bai, bai. 
- Eta orduen be Olentzerue ikazgin bat edo holako...? 
- Bai, ikazgiñe samur, kalro, orduen be iguala izeten zan. 
- Orduen be oingo estilora. 
- Bai, berdiñe zan. 
- Orduen zeuenera be Gabonetan Olentzero etorten zan, Erregiek ez zien etorten? 
- Ez, erregiek etorten zien. Zapatak ondo garbittuta ifiñi bihar. Bestela berakatza, iketza ipinten oskuen bestela. 
Zapatak ondo garbittuta ipini ezik iketza ipintten euen zapatan. Hori entzunde daukozu hori? 
- Bai. Ondo garbittua ipiñi ezkero zelako erregaluak egoten zien? 
- Erregaluek egoten zien. 
- Polittek? 
- Bai, zerbaitzuk ekartzen zien. 
- Nik amai entzunda daukot behiñ berai ekarri utselaholako lurrezko edo buztiñezko muñeka bat edo. Baiñe handik pare bat egunetara burue apurtu jakola ta. Behin jausi ezkero hori ba akabo. 
- Ekartzen zittuen, bai. Umiendako jolasteko gauzak. 
- Gabonetako subie zuk ezautu dozu? 
- Zer? 
- Gabonetako subie, holako mazapan bat. 
- Bai, bai. 
- Hori erregiek ekarten euen, erregetako zera zan? 
- Ez, panaderixan egoten zan, panaderixan egoten zan hori. 
- Bai, holako bueltan-ueltan egoten zan suba bat mazapanezkue edo. 
Gabonak baserrian
Zuazua Urrutia, Antonio
-Gabonetan eukiko zeuien janari espeziala zuek be, ezta? 
- Bai, egoten zan, egoten zan, betik egoten zan espeziala. 
- Ze ohittura euen lehen Gabonetan, ze jaten zan edo? 
- Intxaur-altsie, intxaur-altsie, eta konpota. Konpota be bai. Eta azak. Azak be bai. Asko ez baiña apurtxo batzuk. 
Azak be bai. Nik oin be jateittut azak, e! Hemen bestek eztau jaten, baiñe neri gustau eitten jat eta. Eta gero ba bueno, oilaskon bat edo konejon bat edo enfin, zerbait, dauena. Okela apurren bat edo. Ahuntzek be eukitten gittuen, eta ahuntzen bat hiltten zan eta okela apurren bat geldiketan bazan edo zerbait, bai. Baiñe intxaur-altsie falta barik. 
- Hori falta barik, hori urtero-rtero. Eta konpotie be bai. 
- Konpotie be bai. 
- Ahuntzek Kurtzebarri aldien edo. 
- Bai, hor ibiltten gittuen ahuntzek. Ura partien Kurtzebarrin eta gero neguen ba hemen, etxe inguruen ibiltten gittun, zelaixen baten bat lotute eta besten bat haren inguruen edo bestie ta ba gero ahuntzek eukitten gittuen ba pastoriekin. Ardixek ibiltten zittuen baiñe guk ardirik ez geuen eukitten. Eta Domusantutarako bat eta Santa Lutzietarako ba beste bat hiltten zan. Ahuntze edo (... ) edo ardixe edo. Oingo moduen neguen etzien antxumak jaixoten. Oiñ bildotxak be neguen igual jaixoten die. Orduen etzien jaixoten. Eta gero ba Gabonetarako ardi hondarren batzuk egoten zien, zeziña apurren bat eiñ; eta ondio hondarrak egoten zien. Halaxe. 
Tabernan lanean gerra garaian
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Egon zintzen neskame Bergaran... 
- Han egon nitzen. Basarrixen be egon nitzen, eta gero handik tabernara fan nitzen, taberna batera. 
Gerra-enporan, gerrie... Ni fanda, hogetamarrien ero fan nitzen zerien-a; gero, dieciocho de julio-ro, orduen urten euen gerriorrek, eta ba han egon gintzen. Zenbat zer... puf!! Soldauok-ta leku askotakuak. Gerra denporako zerok, kontuok, bueno...! Moruak-ta, regularrak-ta, eztakit zertzuk-ta; danetatik. Gerra denporan hantxe. Aiketa hemendik joan arte, abanzau arte, Bilbora ero. Eta gero harutzao fan zienien, e, orduan etzan biher zerik, salbakonduktua ero zeroi, eta orduen etxera etorri nitzen. Erek be famelixie baukien dezentie-ta, etxekuekin pasetako moruen baeuzela ero, etxera etorri nitzen. Ia aspaldixan etorteka nenguan da ba, baserrixen be egon nintzen-a... 
- Baserrixan be kriada egon ziñan? 
- Kriada egon nitzen bai, lengusiña baten etxien egon nitzen. 
- Zenbat urte zeuk orduan, kriada fan ziñanian? 
- Hemezortzikin fan nitzen, hemeretzi eindda etorri nitzen, zela marzuan eitteittuten, ni etorri nitzen abril.. , azkenetan ero etorri nitzen. 
- Han tabernan jaten be emoten zan, ala mostradorian, ala zelan? 
- Mostradorian semie, bertakue egoten zan. Hamaxei-amazazpi urte euken eta beti, libre baeuen behintzet, bera egoten zan. Niri ba... , ha ez euenien ero. Jente asko etzan egoten han, taberna txikitxo bat zan-a. Jaiegunetan da ba... mezetara etorten zien baserrittarrak-ta. Eta gero ba tabernara etorten zien zeoze hartzen. 
- Zela euken izena taberniak? 
- Axkarrena. Axkarrena lehenao zonan. Gero, zera, Bar Pagaldai. Kanbixau egin zien zerak-ta (jabiak). 
Aretxabaletan hegazkin bat jausi zeneko kontua
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Bat Aretxabaletan jausi be in zan, estaziñotik apur bat harutzatxuau, zelaixan, Basabeko partian edo, Basabeko etxien terrenuek edo. Basabe esaten eutsien basarrixei batei hor behian, jausi ein zan, bai. Gero ondotik nik ondotik ez neban ikusi, ez nitzen fan ikusten ondotik, baiña gero han gure etxetik behera fan ta han apur bat behera fan ezkero ikusten zan. [...] 
- Zu Sallobenten zazela jausi zan? Sallobenten zazela? 
- Bai. 
- Bai e? 
- Bai, bai, han etxien nenguela, jaixo nitzen lekuen, handi. Eta ez dot pentsetan ezer pasau jatenik. Ez dakit zer ziela esan euen be, ez dakit italianuek edo ez dakit zer. Han egon zan. Gero kendu euen, tapatuta edo, zertuta euen, ta zeozer [...]. 
Umeen lana baserrian; eskolara joateko denbora gutxi
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Ze urte arte eskolan? Zenbat urte arte ibilli ziñan? 
- Gutxi. Erdixetan fan bez. Hamaika urte edo hamabi... Hamabi indda eukiko nittuen baiña, ama gaixotu in zala-a, aitte kalien errekauek eitten edo-a, gero ordutixik etxien geratu nitzen, ia zihero. Bestela be asko fan barik, e. 
Goixien esniek erueterako fan, esniokin, atsaldien igual bapez, atsaldian gehixen baten ez nitzen faten. Sekula. 
Atsaldian solora fan bihar, batian hau in bihar dala, bestien hori in bihar dala. Ganauokin edo, trillue edo, ez dakit zer, aurrien ibilli biher, bestien ganauak zainddu biher, eta ez dakit zer in bihar dala ta. Batzutan negar indda igual geraketan nitzen, baiña etxian geratu bihar izeten neban. Eskolara fatie gure-a... Beziñuek etorri igual, handik bueltan etorten zien, lagunek, beziñuek-ta, etorri hareik-ta, ba ni ezin fan, han geratu bihar. Gero kontuetan-ta ezebe ez neban ikesi kasik. Atsaldien itten euen "Cuentas" edo horreik, kontuok atsaldetan. Goixien lekturie, "Lectura y Escritura", ta gero atsaldien ba "Cuentas" ta "Labores" be egoten zan, itten auen batzuk; ni galtzak itten ibili nitzen, galtzak... ikesten, apur bat faten nitzenien, denpora txarra euenien ta. "Lectura y Escritura" ta. Dana erderaz itten zan orduan. Guk erderaik ikesi ez geuen in, baiña... 
Eskolan erdaraz ikasten zuten
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Erderaz egin bihar izeten zan eskolan? 
- Erderaz ein bihar. Prohibiduta egon zan euskeraz eittia. 
- Gerra aurrian ta gerra ostian, bietan? 
- Gerra aurrian hainbeste ez, baiña ordun be erderaz eitten zan gehixena. Gero barriz, e, bueno... prohibiduta euen euskeraz ittia. Bueno, guk itte geuen, baiña eskola barruan-a, maistriakin-a, gauzak danak erderaz. Gu geu juntetan bagintzen ba bakarrik ezkiñan baten, euskeraz eitten geuen, baiña. [...] kontuek. 
- Eta erderia ikasi eskolan, ezta, ala? Ala aurretik bazekitzun erderaz? 
- Nik ez nakixen aurretik asko, eta gero be asko ez dou ikesi, baiña... Zeozer. Han ibilli gitzen denpora apur bat. Gu juntetan bagitzen euskaldunek, e, nere modukon batzuk euskeraz eitten geben-a. 
- Nahikua lan maistriai entenditteko, ezta? 
- Bai, hari entendidu eitten gutsen. Liburuok be danak erderaz zertuta euzen. Leiduten gittuen, ta batzuk iguel zer esan gura euen be ez geuen entendiduten. Behin egon gitzen esaten, lekturan puntutik puntura leiduten, han bueltan jarritta, zerien, ta ifiñite euen "un potro lindisimo". Eta batak bestiai esaten: "Hori, zeiñi tokauko ete jako hori leidutie... ". Ez dakit zer pentsetan [...]. Zer zan be ez. Ta gero jakingo euen [...] zer zan hori. Gero barregurie emuten oskun, e, jo... Zer entendiduten ete geben orduun... 
Ehunak ehun lan esaera zaharra
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Makiña bat modutara. Liñuukin be akordauta egon naz. Liñue be euki euiela. Neure etxien be apur bat egon zan. 
Non egon zan ta danak akordetan naz. Liñua atara ta, han osiña esaten otsen, pozu baten itten zittuen beraketak, han bustitten euki denporaldi baten, eta gero atzera atarata zelaixan han sikatu-a. Ez dakit zertzuk itten eutsen be. 
Txortatxo batzuk in. Lotuta. Guk gutxi euki geuen, ta beziñuek euki euen gehixao, harek erainda-a, ta hara eruen geuen joteko: gero harekin mazuekin harri haundi baten mazuekin jo, ta gero beste katxarro batzukin pasau-a, zera eitteko, hori ehune edo zera, hori senduoi, ha itteko. Zenbat lan? "Ehunek ehun lan" eukitten dauela esaten euen, bai, ta... gehixao eukitten ez bauen? Ehunek ehun lan. 
- Erraminta horreik, liñuandako erramintak, etxe danetan egoten zian? Liñua etxe askotan ereiten zan, ezta? 
- Askotan orduun ez. Ez, ez zan askotan, hemen behintzet, ereitten. Ni akordetan naz harek bezinuek zela euki euen, eta geurien be egon zala apur bat. 
- Eta erramintak? 
- Erramintak ba, batzuk eukiko zittuen, eta bestiek beste batzuk eta juntauta, ba. Txarrantxie esaten utsena, halako hortz haundi batzukin, txarrantxie, ta han pasau, rast! Harixe itteko, zera, txarrantxia hortz haundi batzukin. 
- Guk ez dogu ezagutu, baiña. 
- Eta beste bat hola zer batekin, han ipiñi zazpela ta harekin, danga, drank! 
- Trangie. 
- Trangoiñe edo ez dakit zer, trankau itten zittuen harekin. Zenbat lan ha zera itten... Hari ez dakit zer in guntsien, orduen ia ez auen gorue itteko be... zaharrik ez auen-a. Ez dakit ze in utsien be hari. 
Garizumako ohitura zaharra
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Karapaixoik eitten zan? 
- Ba, batzun batzuk eindde nau neu be. Bai. Lehenau mutikuai txikixe zanien in izan geutsen, bai. Karapaixuek eta itten zien. 
- Ohitturia zela da? Garizuman? 
- Aittapuntekuek ta besuetakuei. 
- Eta noiz arte. Ze urte arte? 
- Ez dakit. Batzuk haundi ein arte edo. Gero batzuetan panaderixan igual erosi edo. 
- Baiña iguala ezta. 
- Ez. Diferentie da. Etxien, e, arrautzak punta banatan, arrautzak ifini hola ta, erdixen txorixue. 
- Arrautza gordiñak? 
- Gordiñak ifini eta gero laban erretzen zien. Majo siketute egongo zien, baiña... Famosue izeten zen karapaixuoi-a. 
Hemen karapaixue esaten guntsen. 
- Gurian be hala esaten da. 
- Zerien, e, Aramaixon mokotza esaten utse. 
Domusantuko ohitura zaharra
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Olatie be esaten jakon. 
- Olatie ba, beste olatatxo batzuk izeten zittunan, horrek Domusantuetan-a erueten jittunen batzuk zerera, elixara be. 
- A, baiña hori beste bat da? 
- Bai, hori beste bat da. Elixara erueten euen orduan, Domusantuetan edo. Batzuk erueten euen, e, basarrittar banaka batzuk. Nire akorduan askok ez. Batek, bik edo, ez dakit zeiñek erueten euen. Olatie. Beste batzuk dirue erueten euen, botaten euen. Eta beste batzuk erosittako ogixe igual; panaderixan. Gero holako moduko zer batzuk, boilluek edo, lehenao panpotak edo esaten utsien hari. Holako zer batzuk, tamaiñoko batzuk. 
- Eta hori olatioi zer ixeten zan ba, elixan bertan itxitteko, abadiandako? 
- Domusatuetan usarixue. Zakuaz han ibilzen zittunan, batzen. Hillarrixak zela egoten zien han indda lehenau, han batzen. Han batzen euen hainbeste ogi, ta gero eitten euen hainbeste haragi ezingo jon jan, eta gero herriko umiei emuten utsien. Bai. Ogixe´e bai eta zeozekin. Ontza erdi txokolate edo, bestela... Behin hor Basabenien... menbrilluekin. Neu be fanda, ontza erdi txokolate emun euen denporan, neuk be hartute nau. Artien gaztie nitzan ta. 
Gero bestiek, Basabenien egon zienak edo, hor goixan egon zienak menbrillue emun euen, eta ni orduen hor beste... kalien krieda nenguen orduen be, ta hango umiekin fan nitzen, harei umiei emuteko ta. Eta... neri be emun ustien. Otzarakara haundi bat atara auien hara, boilluok ipinitta, ogixok, panpotok eta bestelakuok. Eurei komeni jaten... olatok edo batzuk eurek hartzen jittunen hareik, e. (Barreak) 
- Oin be bai. Badakitzu, "el que reparte... se lleva la mejor parte. "
- Zaku zuri batzukin hor ibiltzen zittunan zerok batzen. 
Hilarriak elizan; argizaiolak
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Esan dozu hillarrixa edo egoten zala. Elizan hilarrixa egoten zala eliza barruan. 
- Elixan hilarrixa, ez dakit zenbat egon zien, alde bakotxetik lau edo. 
- (Ahizpa) Igual zuk ez dozu ulertuko, hillarrixe izeten zan, esan gure dozu, han argizeixak ifiñi, eta hori izeten zen hilddakuen akordu bat moduen ba argizeixa ifinitta. Ez bertan enterrautako... hillarrixa esaten jakon, baiña egoten zan argizaixe, mezetara faten zanien ixotu, norberan sillien aurrekaldien, etxekon bat hilda bazekotzun... 
- Holako zer baten batuta egoten zan, argizaixe ipintten zan hori. 
- Argizaiolak. 
- Batzuk hilarrixa eurek eukienak erositta moduen eukitten euen, e. Eta han beti argizeixa. Ta kandelie urtebetien edo, hilddakon batena, urtebete edo euki biher izeten zan. 
- Eta etxe baikotzak bere jarlekue euken? 
- (Ahizpa) Bai, batzuk bai. Norberak eruen bihar izaten zan sillie. 
- Norberak eruen biher? 
- Dirue eukenak erueten eben ta... 
- Sillak ifinitta egon zien, bai. Guk ez geuen euki. Ez dakit zenbat zan be, urtien horrek bajuok, silla bajutxuok, horren modukuok edo, pezeta bi edo hiru pezeta edo ez dakit zer be. Eta beste horrek altuok, belaunbiko jarri eta dana eitteko (tapie eukenak gaiñien) , horrek haundixok eta, horrek bi tapakuok eta, bakotxak bere preziuek eukitzen zittuen, e. 
Hilarriak elizan; argizaiolak
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Lehen be diruaz... 
- Kendu zittuen gero hilarrixok-ta, jentie aumentau zanien ba... hareik lekue hartzen euen asko, ta hareik kendu zien gero. Fuera. Azpixen trapu baltz bat egoten zan ifinitta, eta gero baten bat hiltten zanien, e, beste trapu zuri bat ifintten euen gaiñien. Ta han egoten zan ha be, trapu zuri bat be. Gero kandelioi-ta. Gero hareik kendu zittuen-a. 
Ta gero ipini zittuen; danak kendu ta gero sillak egon zien. Ta sillatan traban, estrapozu bat harekin be... Silla danei ikara eitten. Han dirua batzen ibiltten zan bandejiaz, baiña ha gustora ibiltzen zan, beti be eraiñ hola diruai-ta. Asko botata ezkero e... Orduan txakurraundi batzuk... Han ibiltten zan diru batzen, silla artien pasau ezinka eta bueltaka, sankristaue, haxe ofixiue eukan, Ta han ibiltten zan. Gero hareik be kendu zien sillak be ta. Bakotxak berak erretirau deixiela bakotxa beran sillak eta. Gero bankuek ifini zittuen, oiñ hobetuau dau. Zenbat sillari ikara in bihe jakon... 
- Batian tapie jausi... 
- Garbiketan faten zienak be mobimentue erain itte utsen, e. Ez euen egunero pasauko zera, baiña. 
Inguruko ermitak; baserria ere ermita izandakoa
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Hau etxiau be elizia edo ermittia edo zer izan zan? 
- Ermittie izendakue da. San Blas euen hemen. San Blas. Eta gero hara eruen euen, ni jaixo nintzeneko etxera, Sallobentera, San Blas. Hara eruen euen. Eta Orotik beste bat, San Juan. Ta han bertakue ba San Lorentzo edo. 
San Lorentzo, Sallobente horregatik esaten utsie etxiei, e. Sallobente beste bat Elgoibarren edo badau, Sallobente, asko entzuten da, auzue edo dau, Elgoibarren. 
- Oin hiru santu alkartu dia han. 
- Oin hiru. Ez dakit lehen zela egongo zan ha santua bat bakarrik han. Haundixaue in biheko euen elixie. Ni hareikin akordetan naz. Ni bakarraz ez naz akordetan. 
- Orduan aspaldiko kontua da hemen San Blas eruete hori. 
- Aspaldikua da, ta bestie, noizkue izengo dan ha! San Lorentzo noiztik egongo zan ha! Ez daue... topetan daben arrastoik noizkue dan ha. Esaten euen, e, umiek bautizetan be lehenau esaten euen Gatzagatik hara etorten ziela eta. Pentsa eizu. Ha elixie noizkue izengo zan. Gatzagatik hara umie bautizetan. Edo famusue lekue izeteagatik.... 
- Igual, umiek eztarrikue-a asko eukitten dabie-a. 
- Igual horregatik izengo zan. 
- Orduan zuk hau beti baserri ezautu dozu. Hau ermitta ezautu ez dozu in? 
- Ez, ez. Ez dou ezautu ermitta. 
- Arrastuak egon bihar dabe, e, gurutziak eta? 
- Hor harrizko kurtze bat badau. Kurtza zar bat, horman, urbedeinkatu moduen, ontzixe, handikaldeko partien edo, zer baten arrastue badau. Guk ezauketako... Beste batzuk be makiña bat ahalegin eitten ibili die topetan, baiña danak ez dot pentsetan. Lehenau, badakitzu, lehenau gauzak, e, iñork ez zittuen eskribiduko-a, ez die jakitten. 
San Blas eta San Lorenzo ermitak
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- "Casualidades de la vida", hemengo santue hara erun, eta han jaixo zan andrie hona etorri... Makiña bat baserri badaz hemen inguruen, eta honaxe etorri, eta bertara ezkondu.... 
- [...] San Blas esaten jone gehixenak, baiña San Blas baiño lehenaokue da San Lorenzo, eta hari kaso gutxiau eitten utsie. Horrek San Blasek pentsetan dot beste meritun bat daukela. San Blas. Kalien be askok esaten euen: "Bai, badator San Blaskue" esniekin faten nitzenien. San Blaskue, bai, San Blaskue... San Blas baiño lehenakue Sallobente, baiña... 
- Mezie be San Blas egunien emuten da ta. 
- San Lorentzo egunien, e, emun euela noizbaitten, anaiek esan usten niri. Abade gazte bat etorri zala mutiko batzukin edo, ume batzukin, ez jakiñat nundik eta. Harek emun euela San Lorentzo [egunien]. 
- San Blas egunien zer egitten dabe ba? 
- San Lorentzoi ez deutsie hainbeste kaso eitten, San Blasi itten utsie. Erregaluek, kandeleruek-ta, gauza guztiek hari itten utsie. Harek dauko famie. Ta gero beste andre batek esan euen, danak hari eitten eutsela San Blasi-a, San Lorentzoi ez deutsiela-a, berak ekarriko zittuela lorak, jaboi takuen ipiñi, zera, forrau papelakin jaboi takua, eta han sartuta lorak, baiña artifizialak. Nunbaitten indda, monjetan ero, nunbaitten ibili-a ikasitta euala bera itten-a. 
Berak ekarri zittuen, ta hareik ipiñi utsen. Batzuetan neuk be erueten nutsan loran batzuk, e. Ganauzain nabillela-a hartzen nittuen ta, bisetsak edo, bisutsak edo, lora laru batzuk eukitten dittue, egurre gogorra daukenak. Lora batzuk eitten zittuen laru-aruek, edarrak, haundixak. Bisutsak, arbolien moduen die horreik eta, edarrak egoten zien batzuetan. Hareik hartu, apurtu eta erun eta ifiñi han. Ximeldu arte. 
- Zuen etxia dago onduan, elizian onduan? 
- Bai, lehen pegaute ixa, pegante, teillatutxo bat-ta baeuken. Baiña oin apartau ein daue-a. 
Ermita nolakoa den
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Lehenaukue be ha bentanatxue, teillature eukena, han daukie, baina ostera halako saeteratxo bat dauko bakarrik, eta oso illune da. Han lehenau be guk zera eukitten geuen, lastue-a, ganauentzako bedarra-a. Hortarako zan ha. 
Umetako kantak: "Txutxurrutxu jauna..."
Erromaratezabala Faido, Tomasa
Lehen kantau dozu bat -"Txutxurrutxu". 
- Hori kantaizu. Hori luzia ta "Txutxurrutxu jauna nun da aittajauna zeruetan jauna zertan zeruetan artaletxuek, artaburutxuek, karanketan; artaaletxuek zetako? Oillotxuendako. 
Oillotxuek zetako? Arrautzatxuek eitteko. 
Arrautzatxue zetako? Olatiendako. 
Olatie zetako? Abadiendako. 
Abadia zetako? Mezie emoteko. 
Mezie zetako? Aingerutxo bixen erdixan zerura joateko. 
Umetako kantak: "Txilin-txilin maña..."
Erromaratezabala Faido, Tomasa
"Txilin-xilin maña biher Santamaiña etzi Domusantu umiek zuluan sartu. 
Ama negarrez, aitta dolorez, abadia kantuen errielaren pozez. 
- Orduen be erriala. Pozik... 
"Aitte ternue..." kanta zaharra
Erromaratezabala Faido, Tomasa
-Zelan zan hori? 
- "Aitta eternue" ero? "Aitta eternue lotara nue Iñon figuran bizitteko esperantzan, ni gau honetan hiltten banaz Kriston hille zeruetan eta zeruko atiek zabalik". 
- Hori da behiñ entzun zeuena, ezta? Behin entzun eta goguan euki. 
- Bai, beiñ entzun nintzan, e. Da gero askotan errepetiduten nauen neuk zela zan. Eurek eztakit jakingo dauen, ha kantaten auen amandrien zerak. Julik eukiko dau. 
Umetako kantak: "Txintxaume...Peru zapatarixe..."
Erromaratezabala Faido, Tomasa
-"Bilin, bolo, bolaina" kantau zauen zuk lengo egunien. Neuri beorri baiño lenau ahazketan jat. "Nor hilda, Peru Zapata... ", hori kantau zauen. 
- Bai. Zela hasten dan be... 
- "Bilin, bolo, bolaina"
- Ez. 
"Txintxaume, nor hil dda Peru zapatarixa. 
Zer iñ dau? Pekatu. 
Aldeko txakurre urkatu. 
Hori baiño gehixao eiñ ezpadau bihe jakola parkatu". 
Olata-ogia
Erromaratezabala Faido, Tomasa
-Hor esan dozu, "arrautzia zeta, olatiandako". Olatiak arrautzia eukitten eben? 
- Arrautzie igual. Ipiñi ezkero bai. Gaiñien igurtzitta be bai zera arrautziakin. Ogixai geuk pe itten gutsen, e. Arrautzie batiru eta, zeozer bota hari tta. Batzuetan kafia igual botaten gutsen. 
- Kolorie ataraten auen elegantie. 
- Bai, ataraten aauen koloria. Harekin igurtzi tta. 
- Arrautzia batidu, igual arrautzetara bota kafe apur bat eta ogixai igurtzi gaiñian eta geraketan zan brillante-rillantia eta koloria elegantia hartzen auen. 
- Txutxurrutxu kantau dozunian, esan dozu: "arrautzia zetako? , olatiandako"
- Bai. 
Txistea I
Erromaratezabala Faido, Tomasa
-Bi aldamiñuan igota ta bat jatxi zan txixa ein biha auela ta bera ta. Bestia han geldittu zan. Da gero aldamiñua jausi in zan da hil in zan haura. Da bestie behian. Da andrak juntau zien handik denporaldi batera, ta: "Zer moduz, zer? Ondo bizi haz ero zela bizi haz? Oin gizona be falta ta zera ta. " Esan utsen. "Gizona falta jonat baiña dirue oiñ hillien larogei mila pezeta kobretan jittunat eta. Oiñ ondo bizi non. Gizona falta jonat baiña", larogei milla pezea kobratzeittula ta. Bestiorrek orduan esan ei auen: "Beste txotxoluoi, txixa ein biha dauela ta". 
- Ja-a-a. 
- Ha bera bajau txixa ein biha auela ta salbau zan da. Bestiek penie gero. "Txotxoluoi! "
Txistea II
Erromaratezabala Faido, Tomasa
"Andra-izonak, ardaua gustetan jakon andriai be. Erara harrapetan auenien eraten auela basokarie, majo husten auela basue. Baiña lenao andrak ezin zien fan tabrnara ta. Ta gizona ba ferixara fan da tabernara. Da gero ba etxera etorriko zan andria, etxera laanak eitten, da gizona ba tabernara ta. Gero ba etxera etorri zanian mozkortuta etorri zala ero, eztakit zer. Behintzet alabiai esaten i otsen: "Hau don gizona etorri jakuna etxera. Mozkor-ozkor eindda etorri jakun gizona etxera. Mozkor-ozkor eindda etorri jakun gizona, esaten auen. Enda gizonak berak esan utsen: "Zuk nik euki doten aukeria euki bazauen zuk eztot pentsetan etorri be eingo ziñenik. "
- Aukera ona, han ardaua etzan faltako. 
Txistea III
Erromaratezabala Faido, Tomasa
"Ardaue edo eztakit beste zertzuk eran da eran eta pagau ez otsen eitten. 
- Beti eran da eran eta pagau noix in bihostak pa? 
- Hik apuntau! Apuntau esaten otsan da. 
- Noix arte jardun biha juat pa apuntatzen? 
- Neuk "fuego" esan arte. "
Baserriko bizimodua; ohiturak
Erromaratezabala Faido, Tomasa
-Etxietan be orduan ontzi batetik jango zan, ala? 
- Bai, etxietan be bai. Jate zan lenau-enau bai. Hemen eztou jan ontzi batetik sekula, baiña lenau bai. 
- Nire akorduan ya ez, baiña nik ikusitta daukat fuente haundi bat eta babalapikua ra!. emun buelta ta koillarak bueltan da. Beste fuente batera ero kazuela batera bota babalapikuoi tta. Urdaixa han egoten zan da ha urdaixa sartu bertan atzera lapikora hotzittu eztain, ha ipiñi su onduan, da babok jan da gero urdaixe. Partiduteko ta urdaixe. 
Dauena, txorixua ero baeuen be. 
- Holakotxe zati bana ogi gaiñien hartu ta bertan untau ta... , aide! 
- Platoik ez zauenian (ogi gaiñien). Orduen ontzixek garbiketan lan gutxio eukitten auela esaten auen. Solora fateko androk aguro preparaten ziela ero. Koillarak eta lapiko bat ero, eta besteik ezer ez euan. Kazuela zer bat. 
- Orduan urik pe etzan egoten etxien. 
- Hoixe. Oiñ hainbeste traste ipiñi bihar izeten die. Askotan esaten dotena nik, gu bi lagun bakarrik eta zenbat traste mahixan ifintten dien. (... ) Lenau batetik jaten auenak ez auen eukiko horrenbeste. 
7 urterekin umezain joan eta eskola gutxi ikasi zuen
Madinabeitia, Eulali
- Ataraizu kontuek, zortzi... zazpi urtekin fan nitzen ni ume-ain. Umie ume-ain. Ataraizu oingo umiek, ataraizu zazpi urtekin, zera, krieda. Ez gure aittek eta amak ez oskulako gure, e? Baiñe zan Apotzakue bertakue zan gure euena... "Ama" oi... "Felisa -gure amai esaten otsen, Felisa euken izena ta-, Felisa, nik hauxe neskatilliau hartuko neuke, ba, gurien neskatillie zainketako". Pentsaizu, zazpi urteko umie beste ume txikixao bat zainketako. 
Ta amak: "Ba, beorri esan biherko dotsezu, beroi konforme bada... Beorri esan biherko dotsezu". Amak zela esango otsan zazpi urtekue "Bai, bai, bai, eruaizu". Ez. Ta "Ba, beroi konforme bada... ", ta "Bai, Eulali ondo zaindduko zau, ondo egongo zara" ta bestie. Ba, fan nitzen. Fan nitzen. Pozik egon nitzen. Ni holaxe leku guztietan asko apreziau naue, e? Ta neu oso pozik egon naz. Ta [hutse nitzen]. Ba, pentseizu, zazpi urtekue... Eta zelan umie txikitxuaue zan, ba, nik entretenidu itten neuen. Umia hartu ta eruten neuen ta oin aiña kotxe be ez abillen ta, ba, nik eruen ta hantxe ibiltten zan umia. Eta holaxe izeten zan orduko zera. Ta gero, ba, denpora apur baterako fan nitzen ta beratzi hillebete ein ta etorri nitzen, ba, eskolara fateko. Eskolara fateko. Ta gero handik mojetara, Eskoriatzako mojetara, fan nitzen. Han be luzero ez, ze barriro hamalau urterako ni baninddoien. 
Erlijioa eta politika
Madinabeitia, Eulali
- Eta, klaro, euren artien be abadie izen arren ikusieziñek eukitten zittuen haundixek. 
- Euren artian? 
- Euren artien. Ikusieziñek haundixek. Eta ha nazionalistie zala eta zertu euen, desterrau euen engañaute. Ta esan ei otsen, esaten ei otsien juan ein biher dauela, eske kantsaute dauela ta han egun batzuk edo denporaldi bat eitten -Santo Domingo de la Calzadan eukien horrek etxia-eta fateko hara ta fateko hara ta holaxe engañaute fan zan. 
Eta gero, ba, hak bere ardurak, eta nok akusau euen ta danak ekixan. Harek akusau, berak gure euen hartu hori puestuoi, harek akusau ta bialdu euen Santo Domingo de la Calzada. Eta, klaro, harek ardurak euken, bere ardurak. 
Eta gure izen euen etorri Bilbora, eta Bilbora etorterako zertu zanien alto in otsien, ezin leikela... Aber zeatik ez bera Bilbora. Eta akusaute euela, nazionalistei lagun ein otsela ta nazional... Baiña berak ez dauela euki holako... berak lagundu otsela, ba, ez daukenai, ez daukenai, pobriai, ez daukenai, berak ez dauela euki zerik... Ez dakitzu? Politika kontuen ez dauela euki distinziñoik. Ba, ez euen zertu. Handik laister haintxe hil in zan erun euen disgustuakin, e! Haintxe, Santodomingo de la Calzadan. Eta panteoia eukien horrek Bilbon eta ez otsien itxi haraxe ekarten be ez! Haraxe ekarten be ez, e! Gero han urtiek pasau ta gero ekarri zittuen hazurrek ekarri zittuen Deriora, baiña haraxe ekarten be ez otsien itxi. Ta ene... gure señoriek... Ba, bat izatekotan, personie zan ona, karitatibie... zenbat, zenbat bider fan nitzen ni hola... zenbat etorten jakon, ba, [aurretik] leetxe jente asko etorten jakon, ba... ez dakitzu? Limosna eske edo, ba, gaizki dauzela, ez daukela pagetako, [...] familixie eta milla miserixakin, beti juten zan jentie [hara] etxe haretan. Eta etorten zien eta zenbat bider bielketan nindduen, ba, hillen azkenien edo zera, etxie pagetako ta... Orduen ez euen... iñok ez euken orduen, danak errentan bizi zien! Orduen aberatsak eukien bakarrik zera, etxie. Ez oingo moduen, ba, ezkondu biher dau ta derrigor etxie biher dau bere... etxie? Ez! Orduen zan, ba... Ez euen holako zerik. Ke, ba! Errentan, ta errentie pagetako falta. [...] akordetan naz zenbat bider faten nitzen ni; sobretxue emuten osten eta "Entrega en tal sitio". Ya jakiñien [eingo neuen nik]. Eta zenbat, zenbat... Oso karitatibie zan, oso-so persona ona, oso persona ona. Ta gero, ba, ni hantxe egongo nitzen, baiña jarri nitzen gaixorik, gripiek ebatu osten ta ezin [ezela be] osatu. 
Auzoko eskola; doktrina
Madinabeitia, Eulali
-Auzoko eskolan maistrua zein zan? 
- Bai, auzoko eskolan "Hobe Jesus" ikesi artien, esate baterako. 
- Maistrue zan, zela da? 
- Zakarias, Zakariasekin. 
- Bertako... 
- Bertako sakristaue. Sakristaue zan maixue. 
- Eta dotriñia-ta? 
- Dotriñie abadiek. Bai, bai. [...] Harek errespeto gehixao euken. 
- Bai? 
- Honbree! Harek errespeto gehixao euken. Bai hoixe. Harek kaxkatekuek ederrak emuten zittuen. 
- Bai? 
- Ez, emun barik. Bueno! Neuri sekule... , kaskateko bat ez naz akordetan hartu dotenik ez amagandik ez aittagandik eta ez bestegandik. Kaxkateko bat ez naz akordetan, baiña harek, plasta! , matraillan, baiñe ez bazeuen kontestetan ondo dotriñia... Uff, okerra zan, e, hementxe Koruetan hil zan. 
- Eta dotriñia zela emuten zenduen, euskeraz ala erderaz? 
- Ez. Euskeraz. Bai. Nik oraziñuek danak dakit erderaz, baiñe bestela dotriñaik ez. Dotriñaik ez. Dotriñie dana euskeraz eta. Dotriñie, gaiñera, ez pentsau holan zera, e! Dana buruz gaiñera ikesi be. Nik oindio eta oindio be behin errepasauko baneu, asko eta asko kontestauko neuke osue. Bai, bai, bai; oindio errepasu bat emungo banuskio... Nik dotriñia... Orduen buruz ikesi biher izeten zan dotriñia. 
- Dotriñia ze izaten zan, egunero emoten zenduen, edo astian behin? 
- Ez, astian behin baiño sarrixao ein biher izeten zan. Bai, bai. Abadiaz astien pare bat bider, baiña aurretik ikesitta eruen bihar zeuen, han leziñue ikesitte, e. Honenbeste hoja-do, bi ero hiru hoja-do, han buruz ikesitta, eta ez bazeuen buruz ikesten... Okerra zan ha abadie, okerra; ñooo! 
Doktrina ongi ikastearen garrantzia
Madinabeitia, Eulali
-Dotriñia inportantia zan orduan? 
- Hoixe inportantie zala. Eta Pazkuazkue eitteko ha dotriñie haundi ein ta gero be, ez umetan, e, ia nausittute, nausittute gero be, lelengo sakristixara dotriñie emuten; eta ez bazekixen ez zeukatzun zerik... Zela esan dot? 
- Pazkuazkua? 
- Pazkuezkuek, Pazkuezkue esaten jakon. Ez euen Pazkuezkue eitterik, ez utsen emuten Gure Jaunik, ha ikesi biher zan, ha ez bazakizun, fuera! Haik eta ikesi arte. 
- Eta esan dozu nausixauak be berdin? 
- Nausixek? Hoixe, baitte, baitte. Orduko hogetaka urtiek-ta. Hoixe. 
- Eta zer izaten zan, abadiagana joan bihar dotriñia... 
- Bai, dotriñie, dotriñie, lelengo han dotriñie emun biher zauen; bazenkixen, emungo otsuen permisue Pazkuazkue eitteko, eta bestela, barriz, ha ikesi biher zauen, eta ikesi ta gero barriro fan, ha ikesi artien. 
- Eta permisua esaten dozunian, zer esan nahi dozu, papelen bat edo txartelen bat? 
- Txartela. Txartela. Txartela hartzera faten zan. Bai, hori izeten zan, Pazkuakua eitteko txartela hartzen. Eta txartelik ez zotsuen emuten ez bazekizun dotriñaik. Askotan zer esaten geuen ez geuen jakitten; ez geuen jakitten zer esaten geuen, baiña zeozer "rajatabla" esaten zeuen, eta "ya esta". Nahiz ta euskeraz izen. Euskerie be zan oso euskera zerrau hori. Asko berba zer esaten geuen be ez gakixenak. Bai. Baiñe esan ein biher zeuen, jakin in biher zan. 
Erlijioaren garrantzia gizartean
Madinabeitia, Eulali
Askotan esaten neuen: "Ze koño esan biher gixuan baiña guk abadiana fanda? " Eta hori zenbat bider. Behin esan ustan, fan nintzen Mundrauera, ezkonduta gero, fan nintzen Mundrauera konfesetan. Klaro, ez bazintzen faten, kongregaziñuetan be, hori ezkonduta gero esan dot, baiña aurretik ez baziñen faten: "Joño, ez dok fan, ze pekatu ete jaukek horrek ez fateko? "
- Beti gaizki pentsatzen. 
- Bai. Eta kritikau oingo aldien asko eitten zan. Esaten dabe oingo gaztiek bata eta bestie. Oingo gaztiek ez daue kritiketan lehenao aiña, eta zaharrak be ez, e! Zaharrak be ez. Lehenao asko be gehixao kriteketan zan oin baiño. 
Egi-gixa esaten dotsut: lehenaoko jentiek asko be kritikau gehixao eitten auen oinguek baiño. Bai, bai. Zegatik da? Ez dakit. Orduen be, "Neurie balitzok, etorri biherko leukek etxera lehenao". Baiña gero poliki-oliki eurenak be haundi ein zien, eta gero eurenak aurrekuek baiño txarrago fan zien; ez da fan lehenao etortera, ez bada eze geruao etortera betik. Eta orduen ixilik, baiña aurretik asko kritikaute, e, asko kritiketan zan lehenao. Eta orduen be, faten ez bazan kongregaziñora esaten zana: "Ze ete jaukek horrek kongregaziñora ez fateko? " Fan biher [izeten zan] konfesetan, zer konfesau ez zakitzun. Ze geunken guk konfesetako? Ze geunken? Nobixuai musu bat emutie pekatue zan ba-a! 
Herriko jaiak
Madinabeitia, Eulali
-Esan dozu fede asko Santa Rita... 
- Nik Santa Ritari asko, e. Enee! "Santa Rita abogada de los imposibles". Bai, esaten daue. Atxabaletan dau Santa Rita. Mundrauetik ehun urte etorri ziela. Santa Rita, eta eitten da, sekulako fiestie eitten daue. Eta etorten die Mundrauetik jente asko. Eta Santa Rita, ez daukotzu entzunde? 
- Bai, baiña Mundrauetik jente asko etortzen dala ez. 
- Bai, Mundrauetik jente asko etorten da. Atxabaletan dau mojetan. Santa Rita, "abogada de los imposibles". 
- Eta ze jai egiten da? 
- Jairik ez. 
- Meza espezialen bat edo? 
- Bai. Etorten da sermolarixe eta eitten daue mezie, eta gero larrosak bedeinkatu, eta emuten dotsue, repartiduten dotsue larrosa mordue bereinkatutakuek eta, eta gorde eitten dozuz; gure bozu gorde, eta gure bozu erre, zeuk gure dozune. Gorde eitten dozu, bereinkatute egoten dielako-ta. [Horrela] kostunbriek dauz. 
Peregrinazioak Urkiola eta Arantzazura
Madinabeitia, Eulali
-Orduan esaten dozu zuen auzotik Aretxabaletarako jokera gehixago? 
- Atxabaletarako jokera gehixao Eskoritzarako baiño. 
- Eta bestela jaiegunak, Bergarako Pazkuak... Beste jaiegunik inguruko herrixetan edo? 
- Ez. Eske, klaro, orduen oiñez ibilli biher zauen. Orduen auzuetan eitten zien erromeixak. Auzuetan eta bai. 
- Trenian lantzian behin inguruko herriren batera be ez? 
- Trenian? Trenian faten bagintzen esaten dotsut Bergararaiño, Bergarara. 
Gizona: Eibarrera be ez, Eibar urriñ euen. 
- Keba! , keba! Eibar urriñ euen. Urriñ. 
- Gehixenetan izango zien auzoko jaixak. 
- Auzoko jaixak izeten zien, auzoko jaixak. 
Gizona: Gero peregrinaziñuak Urkiolara ta. 
- Hori da, Arantzazure... Urkiolara ta peregrinaziñuak eta horrek izaten zien. Eta Bedoñako jaixek. Oin Mondrauera pasauta dau. Lehenau denpora baten Atxabaletakua zan Bedoña, baiña oin Mondrauera pasauta dau. Eta Bedoñako jaixa Santa Eulalia. Hara be faten giñen, han tiue geukan eta. Faten giñen konbidau, eta hantxe itten geuen dantzan. 
Gizona: Urkiolara be oiñez? 
- Oiñez, klaro, oiñez. Mendiz mendi. 
Erlijioaren indarra baserri giroan
Madinabeitia, Eulali
-Akordetan naz ni, konfesetan fan eta baten, e (hementxen zan, eztakit, orduen misiñuek egoten zien) , eta etorri ta: zenbat ume? Ta ba hainbeste ume geukela. Ez dakit zer zien, lau-ost geuken guk. Eta ez ekarteko gehixao esan usten, eta. Bai, pasauko geukiela guk ekarri barik gehixao. Ba ez ekarri, nahikue dittuzue. Nahikue dittuzue, ez ekarri. Baiña orduen ez eukotzun oingo medixoik ez gauza bat erosteko, ez... Orduen ez euen oingo zerik, e! Hori oingua da baiña orduen ez euen. Ez euen. Por mucho que querias ez euen! Eta hortik esaten dotsut abadiek be diferentzia haundixa eukitten dauela batetik bestera. Batzuk EZ! , umiak ekarri in bihar die, jangoikuak emuten dittuen umiek! Bai, baiñe gero konturatu biher zara, ekarri bai, baiña haik gero aurrera atara biher dittuzu, e. Eta malamaneran ibilttekotan ba, psee. Eta onak urteten ba dutsu eta fiñek urteten badutsue ba pozik. Behin umie, ikusittako umie ez dakotzu saltzeko, e. Askok esan izen... "Bai, bata ez dakit zer, hori sobre... , zelan esaten da? Askok esaten daue: "hori gure eztana etorri da umie, ez dakitzu? , gure eztala, gure barik etorri da umie, eta hola. 
Eta bai, hori, klaro, horren biharra ez euken eta hori gure barik etorri zan eta. Nik esaten dot, hori ez da egixa, hori ez da egixa. 
Ez ziren auzotik irteten
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
- Zuek umetan hara [Otalorara] joaten ziñazien? 
- Ez dogu guk jokera haundirik erbestera fateko, lehenago ez euen hainbesteraiño, auzotik ez euen urteten. 
- Maria: Auzo bakotxak bere... 
- Auzotik ez geuen urteten. Larriñora fan gintzen oin urtebete, Txikiñeko Dolores eruen geuen. Bera sekule Larriñon egon barik euela, eta laurogei urte euken. Ta sekule Larriñon egon barik. 
- Baiña orduan erromerixetara eta asko mobitzen ziñazien, oiñez, batetik bestera? 
- Maria: Honek gero gazte-enporia Bitorixan kriau... 
- Bueno, eta hemengo nire lagunak be nora fango zien ba, iñora be ez. 
- Maria: Zuk bost urte han ein ziñuzen, zeoze ingo euen hemen geratu zienak be. 
- Orduan auzo bakoitzeko umiak auzo barruan? 
- Auzo inguruan, bai, auzo barruan. 
Umetako borrokak
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
- Eta beste auzokuak? 
- Sakalamandaka eitten geuen Txikiñeko Felisik, oiñ Matikon amandria danak-ta. Jolasian, bata-estia jarritta, domeka atsaldietan. Buenoo! Takarrara edarrak eitten gittuen. 
- Eta beste auzoko umiekin zelakua izaten zan relaziñua, ona? 
- Burrukan be gehixao eitten zan oin baiño, burrukan gehixao eitten zan. Bai, hemengo Ardantzako bat be okerra zan apur bat. Berak be eingo-uen, baiña bestiek ifintten ibiltten zan, bestiek burrukan ifintten, eta neu ifiñi niñuen baten. Eta Larraiñ Etxebarriko Santigaz, eta oilluek txitak atarateko arrautzak kanbixau ein biher izeten zien beste etxe batetik, razie kanbixetearren-ta. Arrautzak kanbixau eta etorri Mendiolati-ro, ta burrukan ifiñi gu; fan ha ta. 
Eta eztakitt zer ein geuen. Arrautzak apurtu ero... eta gero etxera. Baiña borroka asuntue gehixao eitten zan, harrike-a. 
- Esan dozu auzoko umiak jolasian asko egiten zenduela? 
- Auzokuek bai. Auzokuek. 
Umetako jolasak
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
- Eta akordatzen jatzu zer jolas? 
- Sakalamandaka. 
- Eta zer jolas da hori? 
- Takarraran eta bestiek atzetik jarraittu; eta ebaketan eutsenien, ebaketan auenak geratzen zan atzetik jarraiketako, eta bestiek ihes eitten euen. Eta hoixe da. Korridu eitten dau. Azkenien zertxuena geraketan da harrapau ezin dittuenekin, eta bestiek ihes eitten daue. Eta beste bat zan, zera aulbiraka, eztakitt zela zan, ahaztute dauket, aulbiraka. Beste jolastxo bat. 
- Eta gero kaniketan ero, intxaurrekin ero? 
- Maria:Torre-orreka. 
- Honek jakingo dau hori, kaniketan... 
- Eta torre-orreka zer da? 
- Ba intxaurrak ifiñi bakotxak bat pilluen, eta aurretik ha jo biher zeuen, eta jota zertzen bazan, ba ha zeutako. 
- Eta horretarako ibiltzen zien intxaur klase diferentiak-do? 
- Normalak, etxetik erueten giñuzen intxaurrak. 
- Eta diferentiak izaten zien nesken eta mutilen jolasak? 
- Mas bien, e, aparte ibiltten giñen bai, tortoleska-a neskak. Tortoleska, sokasaltuen... 
- Tortoleska zela da? 
- Maria:Tortolesa, tortolesak dauzka lau alde, ezta. 
- Billotsan hankan daz horrek tortolesok. 
- Maria-akotxak lau tortoles. Hola bota eta, zeiñek txandaka, eta harei lau aldiei buelta emun biher dutsazu. Pelotie gora bota eta rak buelta, lau aldietara. 
- Maria: Abilidade haundixa bihar zan pelotia bota eta kanbixatzeko? 
- Maria: Bai. Baiña itten-tten abilidadie hartzen zan. 
- Kanturik eta egitten zan jolasteko? 
- Maria: Ez kantuik ez. Bueno, esaten zan: "sake, pon, carne, culo". 
- Eta sokasaltuan? 
- Maria: Sokasaltuen kantuen baiño saltoka-ro; ero biña-iñakuek eitten soka bakarraz-ta. 
Mutilen denbora-pasak: txoritan edo errekan
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
- Mutillak-ta, basora joan eta txorittan ein-do? 
- Maria: Txori-pixetan, bai, neskok ez, baiña. 
- Edo errekara joan-ta? 
- Bai, zeoze ibilitta nao ni hor, Urkuluko errekan-a, oin ez dau baiña. 
- Maria: Kangrejuek harrapetan. 
- Kangrejuek sarrixan batute daukat. Baiña hortik doie ba... Koruetako zikiñek be hortik doiez ta horrek desaparezidu die. Lehen be gutxi euen, e. Koruetako zikiñek orduen ez zien etorten, baiña... Errekie siketu eitten da bai, siketu eitten da. 
- Maria: Nik entzunde dauket eskailluek eta harrapetan ziela. 
- Bai, bai. Txikitxuek izeten die. Neuk be batzun batzuk harrapaute daukat. Baiña siketu eitten da, eta siketu ezkero peskie galdu eitten da. 
- Eta zela eitten zenduen peskan, eskuekin edo saria erabiltzen zenduen? 
- Ez. Sarie sartzeko besteko potzue ez igual. 
- Maria: Botillia. Botillia ipinitta-a. 
- Botillia? Ez dait. Neuk peskan asko ez dot ein. Gurian ibilli die basomutill, basora lanien etorri Santander aldekuak-ta. Horreik bai, horreik espliketan dotsue peska asuntua. Han iñola be erreka hobaak ezen, eta... Hemen faten zien Urkulura ta harrapau be eitten zittuen. Potzuei igarri eitten utsie gutxi gorabehera nun dauen zerbait. Guk ez hainbeste. 
- Eta txori-pixetan egiten zenduen? 
- Txori-pixetan bai, ene... Hor ibiltzen gitzen. Txori-pixetan, e, txorixai ikesi ezkero bati ha ixilik euki biher izeten zan, ha bestiek harrapau ez deixen. Gero txorikumak itten zittuen eta haik hartu eta jan, txorikumak (Barreak). 
- Etxian? 
- Etxien, etxien. Han etxien be ez zan oillo asko-sko jango. 
- Maria: Orduan txorikumak gozuak, gaiñera... 
- Bai, bai. Txorixa ikesi, zainddu beste iñok jakin ez deixen, eta gero apur bat lumaketan dienien hartu eta jan. 
- Eta ze txori izeten zien orduan? 
- Negutia-a, jilgerue igual-a, zozue eta bidigarrue-a; okille, oin ixa gastau da, arboliei zulue eitten dutso, hareik be bai, harek be behin edo behin harrapaute dauku. Ta holaxe, eta honek eskillarasuek eta be baeren zeozer. Txori klase asko. 
- Eta errekia esaten dozu ez zala oso aberatsa? Sikatu eitten zala eta arrain asko ez ebala eukitzen? 
- Ez, ez. Hau siketu eitten zan. Koruetakue ez. Koruetakuen beti egoten zan zeozer. Urbaltza, Urbaltza da Koruetako errekie, Urkuluko manantial printzipala. 
Txori-klaseak: batzuk ugaritu egin dira; beste batzuk urritu
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
- Errekia ez, baiña esaten dozu basua aberatsa zala. Txori klase asko? 
- Bai, bai. 
- Eta zela ikusten dozue, batzuk galdu egin dirala? 
- Maria: Txori klase asko gure etxe inguruen. Baiña bandarak, e. Eta zegatik? Ganau pentsuek dabiz, bai. Hola illunkera aldian bueltatxo bat ittera fan bai, eta txio-xio-xio, bandarak. Hola txalo bat edo bi jo ta urteten dabe bandarak. 
- Zer da, txori klase bardiña? 
- Horreik bai, horrek esaten dauena bai. Elex-xorixak edo esaten jakuen. Eleixetan edo teillatuetan dittue afixak. 
- Maria: Ugarrittuta dago hori. Eta nik pentsetan dot igarri eitten debela eskupetaik ez dagon etxie, e. Ze horreik tiro baten bota leikez, e, ehun iguel. 
- Esaten dauela batzun batzuk igual... Harrapetako badago sisteman bat. Jana ifiñi faten dien lekuen, da saran bat, hor badao sisteman bat. Kasik ikusi be eitten ez dana. Eta ha joten dauenien burua pasetan daue eta atzera ezin urten. Han zulotxotik, eta orduen dago peskioi, fan eta ra! Ra! Ra! Eta ixten bozu sarie han, katuek be bai, eta jentiek be bai. Baiña ez, hori esan eitten daue, neuk ez dot ikusi. 
- Maria: Oin berriz hemen presatik paittie-ta asko dabil. 
- Oin bai. Oin bestelakue, txori-lasie, kanbixaute dao. 
- Maria: Gure semiek botaten dauenien zelaixetan satsa edo puriñe edo esatekue, atzetik horrek paittok bandaran etorten die. Eta belaak be bai. 
- Belaak, buff, zenbat bela. 
- Eta esan dozu okilla erdi desagertuta daguela? 
- Bai, bai. 
- Eta zu umia ziñanian asko ikusten zenduen? 
- Bai, hartzen zittuen. Okillak e... 
- Maria: Okillak dezente lehenao, oin ez dakit nik. 
- Kukue ezta, e, txantxangorrixen afixan arrautzie... 
- Maria: Kukuek edozein lekutan. Berak ez dittu ataraten, baiña beste batzui afixan bere arrautzak ixten dutse. 
- Nagi arraixue! (barreak) 
- Kukua be ugarixa izaten da? 
- Ez hori be lehenau gehixao entzuten zan. 
- Maria: Bueno, oin be kukue entzuten da datorrenien, oindio ez jaku etorri. 
- Esaeraren bat badago, kukua entzuten danian? 
- Bai. Noiz da hori Erromako... 
- Maria: Poltsikuen dirua. Erramue eta Erromako zubixa, esaeria. Kukue Erremu Egunien Erromako zubixen pasatzen zala. 
- Pasau eitten ei euen. Nundik etorten ete zan? 
- Maria: Hori esaeria izengo zan. Eta gero ba honutz etortzen zan, itxuria. 
- Baiña Santixautarako ixildu eitten da. Eta da txori... 
- Maria: "Gagarrillian mutu", esaten dabe-a. Garagarrilla berriz "julio". 
- Juliuen kantuen ittiari ixten utsa. 
Abadearekin harremana
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
-Lehenago gerra aurretik esan dozue abadia-ta auzo bakoitzian bana zeuala, abadetxia be egongo zan, eta abadiakin relaziñua zelakua izaten zan ba? Errespetu haundixa eukiko zontsen. 
- Baiña hemengo abadia ez zan /etzan/ izen gosia bapez. 
- Emaztea: Esan gura dot hola... , hemen beste auzo batzutakuak esaten daue ba bueno! , abadiek, e, Kontzeziño egunien oillandia, Pazkua Egunien ez dakit zer eruen bihar, gero ez dakit zenbat arrautza, eta beti eskien. 
- Beti zeoze abadiai erueten. 
- Emaztea: Baiña hau ez, hemengue ez. 
- Garixe danok hartzen auen, garixe. Baiña hamenguek... 
- Emaztea: Etxien be falta eitten auela eta. 
- Eta ifiñi auen dirue zeozer. Zeoze emun eta se acabo la... Eta beste auzo danak segidu euen lehengo... 
- Emaztea: Lehengo ohitturan, bai. 
- Kostunbria. 
- Hor sentiduen hemen egon zana konsideraue edo. 
- Bera bertakua zan? 
- Elgoibartarra zan. 
- Emaztea: Hantxe hil zan, lobaakin hil zan, eta gu fan giñen bi-iru bider bisittetan be. Baiña hor sentiduen izen zan oso moderaue. Beste batzuk esaten daue, buenooo!... oillandie hazi bihar, bestien arrautzak, bestien ez dakit zer. 
- Noberandako falta eta. 
- Urtian ez dakit zenbat egun holako jeneruak zertzeko. 
Ohitura zaharrak
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
-Lehen esan dozu abadiai emun bihar jakozela oilandak eta hainbat gauza. Bedeinkaziñuak eta egiten zittuan? 
- Emaztea: Baitta. Bai. 
- Lehenau konfesau ein bihar zan eta Pazkuetan txartela hartu bihar zan. 
- Emaztea: ¡ Paskuazkue egin dozule agirixa. 
- Demostretako. 
- Emaztea: Orduan dotriñia preguntatzen eban, itxuria, batzui, neuri sekula ez doste eiñ baiña. 
- Niri bai. Eta ya bale danien ba emuten daue ba txarteloi, autorizaziñuoi komuniue eiñ dan moduen. Edo eitteko zera da. Komuniuan kanbixau itten da, bat itxi ta beste bat hartu. Eta gero ba Pazkue... , handik ez dakit zenbat denporara horrek errekogiruten etorten zan abaria monagilluaz, nik monagilluaz daukat ikusitta etxeik etxe. 
- Emaztea: Konjurua eitten. 
- Konjurue hola bedeinkaziñue terrenuei ta botatzen utsen eta zeozer emuten jakon. 
- Emaztea: Arrautzak edo zeozer emuten jakon. 
- Hori neuk ikusittakua da. Oiñ horreik danok... 
- Emaztea: Gero hodeixe euanien, ezta, orduen abadiek elixpera urteten eban eta elixpien eitten euen konjurua. 
Hodeixe edo trunboi zatarrak eta gauzak. Hori beti. 
- Bedeinkaziñuak, konjurua, hori noiz izaten zan? 
- Emaztea: Ba ointxe, ointxe udabarrixen. 
- Hemetik eta... , bai, bai, garixek heldu arte. 
- Emaztea: Su bedeinkatue gaiñera partitzen zan orduan. 
- Hori zer izaten zan, Santa Kurutz egunian edo? 
- Emaztea: Ez, ez. Itxoin, Pazkuetan urbedeinkatua ta eitten daue, ezta. Eta orduan eitten zan su bat. Eta handik sue... 
- Erreten die erramu zarrak eta... 
- Emaztea: Bai, fago-lddue edo. Hemen ez dot ikusi baiña Angiozarren bai. Fagoilddue edo, han sue hartzen zan, eta etxerik etxe halako... monagilluek edo ibiltten zien ha subedeinkatue partiduten. 
- Kalteik eiñ ezteixen. 
- Monagilluek? 
- Bai, akolittuek. 
- Auzoko umiak ez? 
- Ez, kalien eozenak. 
- Eta ur bedeinkatua be partidu eitten zan? 
- Emaztea: Baitta. Ur bedeinkatua ointxe be badao ohitturie, e. Hor bedeinkaketan danian nik eta etxeko danak, beste batzuk be, botilatxo baten ekartzen da urbedeinkatua etxera. 
- Eta gero zer eitten dozue? 
- Ba zeozer premiñie dauenien edo ganauetan edo bota ta. Eta kurtzak bedeinketan die. 
- Emaztea: Su bedeinkatua ta ur bedeinkatua hori izaten zan Pazkuetan. Eta horrek konjuruok eta gauzok be orduantxe, Pazkua ostian. 
Bedeinkazioak; ohitura zaharrak
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
-Eta gero kurutzak eta (bedeinkatu)? 
- Erramu Egunian. 
- Hemen ohitturia izaten zan kurutzena? 
- Bai. Eta dago ondio, ondio segiduten dau, aurten be fango die. 
- Solo guztietan ipintzen zan? 
- Bai, soluan sartu makillok. 
- Atian? 
- Emaztea: Atian edo, bai, edozein lekutan. 
- Bai, Sain Joanetan be lorak ifintten die ate mark... , aldamenien. 
- Emaztea: San Juan egunien botaten da idie hor eskapien hola lurrien larrosa-rri batzukin eta ateburuen elorrarantzie beste larrosa ostro bategaz. 
- Horio ondio be efintten da. 
- Emaztea: Hori San Juan egunien. 
- Ondio be ifintten da leku batzuetan, ia... Baiña hementxe be ifintten da, geuk be ifiñiko dou aurten be. 
- Hori Atxabaletako ohitturia be bada? 
- Bai, bai, bai. 
- Eta zeuk Angiozarren ezagutu zenduan berdiña? 
- Ba antzerakua. 
- Larrosa... 
- Emaztea: Bai, hori idioi beti botatzen da. 
- Larrosa petaluak. 
- Emaztea: Ointxe ez dakit botatzen dauen baiña ni han bizi izan naizen artien bai behintzet. 
San Juan eguneko ospakizunak
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
-San Juanetan gaiñera sua egingo zan? 
- Hori da, san juan sua, bueno! , hori urtero. Hemen be etxe gehixenetan eitten da. Etxe bakotxien. 
- Eta ohitturarik egoten zan, ez dakit, kanturen bat? 
- Emaztea: Bai: "San Juan dala/ San Juan dala/ Porta Letaiña goxien/ hamalau atso/ hamalau atso/ tronpeta joten/ zazpi astoren gaiñien". Beste hamalau/ beste hamalau/ asto bateren (? ) gaiñien". "Garixek eta artuek gorde/ zapuak eta subak erre/ biba-iba San Juan berde! ". Hori kantatzen da. Ointxe be bai gure umiak eta hori kantatzen dabe. 
- Hori suan inguruan kantatzen da edo? 
- Suan inguruan. 
- Orduan ohittura batzuk oindiokan mantentzen dia. 
- Oindio bai, bai. Geu alegintzen ga mantentzen eta geure semia be bastante... Horrek tradiziñuok gordetzen badaukou ohittura puxkat. Eta gero San Juan sortie bedeinkatzen da elixan. Lora sortie. 
- Ipintzen dana ate onduan? 
- Emaztea: Ez. Aparte eitten da beste sorta bat elixara erueteko. Han bedeinkaketan da eta hori urte guztien daukozu kamaran. 
- Iezkue oiñ erre eitten da. 
- Emaztea: Bai, iezko sortie oiñ san juan sue eitten danien erreko da, ezta? Eta berriz ointxe, geuk ez dogu eitten hori, baiña palan hartzen zan prasa pixkat, su pixkat, eta hola hodeixa eta txarra euanien, handik bedar batzuk ipini ta ataratzen zan kanpora. 
- Zelako ohitturak. 
- Emaztea: Hori ohitturioi ba beti. Ta ointxe hemen ez dot ikusi hori ohitturioi baiña Gontzarrin hori beti, beti. 
- Oiñ gauza barrixak bihar diela, baiña gauza batzuk ez litzakez /elitzakez/ kendu biher baiña. 
Eguraldiaren inguruko sinesmenak; ohitura zaharrak
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
-Hemen hodia edo trumoia zetorrenian eitten zan holako... 
- Datorrenian? Kanpaie be joten zan. Don! Hil-anpaien morukue edo iguel-guela ez baiña antzerakue apur bat. 
- Orduen eitten eban abadiak konjurua elixpeian. 
- Eta hori izaten zan kanpaia jentiari abixatzeko? 
- Bai, bai, ia ba konjurue dauela auzon baten edo hodeixe edo ikusten zan eta. 
- Gero errezuren eitten euen eta ia esta. 
- Eta kontrara be eitten zan? Sikutia zeuanian eurixa eitteko errogatibak edo? 
- Errogatibak bai. Honbre! Errogatibak sarri. 
- Oiñ edozer gauza esan be eitten da ta, buenoo! , holako gauzagatik, bueno! , haundixak esaten die, baiñe... 
- Asentzio-etaiñak be eitten zien. 
- Eta horrek ze... 
- Ba Asentzio-etaiñak zien, hemen bertan eingo zien elixan baiña Angiozarren eitten zien, hori hiru egunetan izeten zan, Asentzio aurreko hiru egunetan. Ermittaik ermitta faten zan, ezta? gurie zan San Migel Monte. Hor egun baten. 
San Migel Montetik San Bartolomera, egun baten. Gero beste baten San Martinddik San Bizentera. Eta gero Elixamenditik Asentziora. Horrek letaiñok eitten zien, goxien goix letaiñak errezauaz pentsaizu ze ibilaldixak eitten giñuzen. Ez pentsau hemendik horra beste auzora, han distantzia haundixauak daz. Horrek Asentzio-etaiñak. 
- Eta hori zahar nahiz gazte... 
- Bai, bai. Edozein faten zan. Jente pillie, e. Hemen be eitten zien baiña hemen bertan elixan bakarrik. 
Gurutze-bidea; Angiozarko ohitura zaharrak
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
-Angiozarren kurutz-idia be eitten zan, ez? 
- Bai, Elixamendire. 
- Hemen halakori, kuruzbidia edo, holako prozeziño... 
- Ez. Kalbarixuak beti baiña elixan. Horrek ohitturok, bueno... 
- Horrek ohitturok zeuen gurasuengandik jasotakuak. 
- Bai, bai, horrek geuk ikusi dittuunak. 
- Bai, hor Asentzio-etaiñetan neu behin baiño sarrixao Angiozarren ibilittakua naiz. 
- Eta zeuek entzunda etxian, "enee! , ohittura hau galtzen dihardu" edo ez dakit, amari edo aittari? 
- Bai, bai. 
- Orduan be esaten zan, hau galtzen dago? 
- Ez, artien bizirik euen horrek gauzok... 
- Ordurarte dana mantentzen zan. 
- Bai, artien bizik eozen horrek. Eta bazkalostien bezperetara fatia ta , bueno! Hori e... 
- Eske elixa kontuak orduan inportantiak... 
- Eta dotriñie ikasi. Bezperetara fan aurretik dotriñie ikasi biher zan. Eta bezpera ostian abariana dotriñara fan eta gero euan denpora libria jolas eitteko. 
Abadeen debekuak
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
-Orduan kalabazak eta emoten zian... 
- Honbre! Hoixe. Gero beste urte batzuk... Desde luego ha abadia bizi bada; honezkero ez dakit bizi dan ala hilgo zan. Angiozarrerra etorri zan abade bat enda dantza lotuoi fuera. Enda erosi euen gramofono bat edo eta ba trikitixia bakarrik. Ezta? Eta jentie ba gastau ein zan. Enda horrek asko galdu eban han Angiozar aldian. Gaztedixia asko galdu zan, hasi zan gaztedixia beste leku batzutara faten eta zerien. Eta hori ni ezkondu aurreko urtiak zien horrek. 
Garizuma; Aste Santua
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
-Eta lehen esan dozue Garizuman dantzia eittia be debekauta zegoela. 
- Bai, debekauta euen, bai. 
- Musikia? 
- Bai. Terminantemente prohibido. 
- Eta entzunda daukazue Garizuman kanpai espeziala jotzen? 
- Garizuman kanpaia jo? 
- Garizuman ez zan kanpaia jotzen. 
- Ez, ez, behintzet elixen funziñotan eta hirukoik eta kanpan luzeik eta ez. 
- Aste Santuan ez. 
- Igual Aste Santuan izango da bakarrik? 
- Ez dakitt. 
- Gero santuek be tapetan zien. 
- Bai, bai. Dana izera haundi batek tapaute altarak. 
- Noiz hori, aste santuan? 
- Garizuman tapatzen zien santuak. 
- Eta zeiñek tapatzen zittuan, abadiak? 
- Bai, abadiek. Aproposko telak eindda eozen. 
- Eta zegaittik edo? 
- Ez dakit ze zentzu euko eban horrek. Santuak be tapauta ta ya luto konpletua. 
Auzoko abadea
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
-Gero umiek dotriñara faten zienian, honek gure nausixonek eta dotriñara faten zienian, horrei be emuten otsen olatia jateko. Pozik faten zien umiek olatia jateko -Orduan hemengo abadia... 
- Bai, bastante konsideraua zan, bastante konsideraua zan. Hor sentiduen bai. 
- Zana zan ba, bueno, ha abadie ordukue zan. Dantzan eta ikusi ezkero ba hasten zan kanpaiak joten illuntzien eta jentie rekojidu, erretirau arte, daun-aun-aun-aun..! 
- Baiña gero azkenengo urtietan ya berak alde eitten eban. Jaieguneko mezioi emuten ebanian ba berak alde eitten eban. Ya ikusi eban ba ala! , gura dozuena eizue. 
- Oin zan hola sermoie edo zeozer esan biher bazan, euskeraz baiña jator, e! ta klaru berba. Hoixe baeukan. 
- Irakurten eta... 
- Euskeraz zirt-art euken, bai. 
- Eta euskeraz emuten zittuan sermoiak, e? 
- Bai, bueno! Hoixe baeukan. 
- Eta irakurtzen zan "numero uno". Eta gaiñera boza. Zu Atxabaletakua za? Atxabaletan ointxe be parrokue daukou, boza dauko "de aupa". Eta halakotxe boza euken harek be. Bai. 
- Dana euskeraz eitten eban harek. 
- Eta sermoiak ze izaten ziren, gogorrak? 
- Bueno, danerakouak. Sermoiak gauza askotan haik esplikauko dittue ez dakit zein filisteotarren kontuek eta, baiña guk entendidu ez, eta ezebez. Kastautakuen sermoioi kitto. 
- Lengo mezie nok ulertzen giñuen? Latiñez ba. Eta oin sikira ba badakiu zer zertzen dan eta ze... 
- Eta sasoi batzutan ez zan izaten abadiak zeozergatik hasarre edo, eta sermoiak-ta pulpittotik... 
- Bai, holakuek esaten daue bai. 
- Lehenagoko kontuak izango die igual. 
- Bai, lehenaokuak eta gure denporan be igual bai. Neri ez jat /etxat/ tokau, e. 
- Abadian arabera, ez; abadia biharbada diferentia zan... 
- Klaro, bai. 
Auzoko "ermandadea"
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
-Lehen esan dozue Juntia eta. Hemen auzuetan ermandadiak eta egoten zien? 
- Bai. Ganauendakuak. 
- San Anton egunien irixak eruaten zien Azatzara. 
- Gure zittuenak danak euki gehixa be erueten zittuen. Guk irixek geuken bakarrik. 
- Bai, ermandadan segun ze ganau euketzun. Eta han eitten utsen bedeinkaziñue ta gauzok. 
- Bedeinkaziñue holako... , pasau apur bat, ba ondo auela edo esan eta aurrera. 
- Baiña bedeinkaziñue be bai San Anton egunian. 
- A, San Anton egunien? Bueno... Bai? 
- Bai, bai. Azatzan eitten zan hori. Eta gero ganauok etxera ekarri ta ba gizonok gero han tertulixia, ardaue edo zeoze bokadillotxon bat eruengo euen etxetik edo ta. 
- Bai, ni gaztetxuena nitzen, aittek ni bieldu ta. Hala, mutikue ardau partiduten. Bi basogaz edo hirugaz gizon danai emuten jakuen. Je-e, janagaz. 
- Ermandadia ze izaten zan, auzo bakoitzak berana zekan? 
- Ez, Arientzak ez. Guk Azatzakuaz geukan. Koruetan be bazan zeozer, Mendiolan be bai. 
- Arientza eta Azatza zien bakarrik? 
- Gu Azatzara faten gitzen, eta ez dakit nik, Larriñotik be baten bat etorriko zan edo. Azatzar danak eta Irabangua be hor egongo zan ba. 
- Eta zer izaten zan, bakoitzak zekazen aberiak ikusi, tasau... 
- Tasau. 
- Bai, bai, tasau... 
- Bat akabau edo eitten bajatzun, ba hor ermendadien eozen danen artien ha pagatzen otsuen. Enda zer balore euken ba hor izengo zan. Tasatzailliek izengo zien gizonen batzuk. 
- Eta porejenplo txalgiñen behi bat akabau eitten da, ezta, eiñ ezindda. Ha narrue kendu eta aprobetxau eitten da. 
Behixek ba ez dauke enfermedadeik. Ez dot pentsetan behintzet daukenik, ez dau eukitten. Narrue kendu eta zatittu bakotxai toketan jakona. Ekarritta dauket neuk be holako okelia etxera. Hoixe izeten zan. 
- Oin ba konjeladorie ta daukotzu, ezta, baiña orduen zezeiñia eitten zan. 
- Siketu. 
- Orduen gatza emuten jaten eta gero siketu. 
- Eta ya esta. 
- Eta hola konserbatzen zan. 
- Orduan repartidu eitten zan okelia. 
- Bai. Okelia ermandadiak partidu. Hori ikusitta daukat. 
- Eta egoten zan basarriren bat ermandadetik kanpo edo? 
- Egongo zan baten bat igual. 
- Bai, egongo zan. Beti die, baten bat beti izaten da. Baiñe geu beti leku danetan izen ga. 
Baserritarren osasun-asegurua
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
-Lehen medikutzarako be ez geuken geuretako seguroik ezelakoik be, ta bat asmau ein giñun zela-ala herrixen, Atxabaletan. 
- Atxabaletako basarrittar danen artian. 
- Danen artian. Eta ba, klaro, hori be zertu ein bihar da, ezta. Eta gero hori be kastau ein zan, gero seguridade soziala... 
- Eta hori ze urte ingurutan asmau zenduen seguro hori? 
- Hori ba ni etorri ta gero behintzat. 
- Bai, neu be egon nintzen eta. Neu be egon nintzen eta. Batek badaki zela ein euen holako kaskarkerixa bat. 
- Cincuenta y tantos? 
- Cincuenta y tantos? Gutxitxuao izengo da. Ni etorri nintzeniean ez euan hemen seguroik ezebe. Cuarenta y ocho años? 
- Holako bat izengo da. 
- Holakon bat. 
Suaroa; etxe-erre batzea
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
-Eta lehenago antzinan basarrin batek sua hartzen bazeban, egoten zan seguroren bat? 
- Suaruak esaten jakon. Seguru bat Suarokua. Han be egongo zintzen ba seguramente. 
- Bai, bai. Eta erre zan Ugastein ez dakit ze etxe eta, emuten jakon holako desgrazia euki [dabena ba] anea erdi gari edo, ezta. Asko emutia da anea erdi gari edo. Hori batu eitten zan. Paraje... ezaun-ide barruan, kontorno reduzidu baten iguel hori. Eta gero hasi zan jentie papela eiñ, eta ez dakit nunguek izengo zien, baiñe gero eskien-skien, beti eskien, ezta, eta jentiek galdu eiñ euen zera... 
- Konfiantzia. 
- Eta gero kastau ein zien eta jarri zien honek seguro haundixok, hobeto pagau biher die baiña, seguro jatorrak die. 
- Orduan jentiak tranpia? 
- Bai, jentiak beliela. Uekue badao jentie beliela hasten da sartzen. 
- Eta gero ba beti etxe-rre batzen, etxe-rre batzen beti. Orduen sarri etortzen zien etxe-rre batzeillak. 
- Bai. 
Arantzazuko fraideak
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
-Eta bestela frailiak eta etortzen zien (eskian)? 
- Bai. Frailiak Arantzazukuak etortzen zien... 
- Txarri-angak batzen eta. 
- Zer batzen? 
- Txarri-ankak batzen be bai. Babia batzen, garixa batzen. Eta urtien zer, horrek hiru bat bider bai behintzet. 
- Urtien hiru bat bidar? 
- Bai, bai. Hiru epokatan etorriko zien horrek. Gontzarrin frai Ramon. Ha, lo be han eitten eban jeneralmente. Kargie ba han ixten eban eta gero guk bajatzen giñuan Angiozarrera etxe batera, eurak amistadie eukenera, eta gero handik Arantzazura eurak erueten eben. Eske orduan Arantzazun badakitzu zenbat jente! , zenbat jente euen! Jaten eta jaten emuteko bakarrik. 
- Mutil asko gainera. 
- Bai. Eta Horrek urtian hiru bat bider bai. 
- Eta txarri-ankak expresamente? 
- Txarri-ankak be bai. 
- Bueno, haik urdaiazpiko zati bat emun ezkero be igual fango zien, baiñe jeneralien sasoia txarri-ankak egotekua... 
- Eta baba-enporan ba babia batzen euen, garixen denporan ba garixe. Enda horrei limosna onak emuten jaten, nik uste dot. Limosna onak, astokara garixa Gontzarrittik behin baiño sarrixao emun gontsan. Han batutakua karga galantakin ibilli be bai frailliak. Gero ipiñi euen hola Ama Birjiñatxo bat etxeik etxe, etxeik etxe ibiltten zan. 
- Hori hemen be ezautu zendun? 
- Bai. Enda gero hori be erretirau euen. 
- Eta hori zeiñek, Arantzazuko frailliak? 
- Arantzazukuak bai, Arantzazuko batzen ebanak. Horrek gari batziok-ta gastau zien eta gero ba hori Ama Birjiñioi ibiltten zan etxeik etxe. 
- Eta hori nok ifiñi euen, Arantzazuko frailliok ifiñi euen? 
- Bai ba. Baiña hori be ya erretirau euen. Oiñ Arantzazun haik bestela batuko daue horrek frailliok. Badauke euren merittue, euren merittue dauke. Haik horrek teillatu barrixak eta zerak ein zittuenien be, limosna moduen eskatzen eben teilla baten baloria. Ba uste dot obra dana eiñ eta sobrau jaten milloiek honen drogadiktuen eta zererako itxi zittuen. 
- Dirue nunbaittetik [...]. Eta bueno, enplio ona emuten dutsie, droga, drogie apur bat zerketako. 
- Eskola bat zabalketako, holako bat igual ipintten dabe, eta harako be dirua batu eitten daue horrek. 
Auzo-eskolak; eskola kontuak
Arenaza Altuna, Zezilia
- Umetan, orduan, Azatza auzuan, ez dakit, zelan izaten zan zeuen bizimodua? Nun jolasten zenduen edo...? 
- Ba, jolastu eskolara faten gitzenien, bestela [...]. 
- Han elixa kanpokaldian edo...? 
- Azatzara. Gu Azatzan. 
- Bai, hori da. 
- Ta Koruetan, ba, abadiek emuten [eben] gure txiki denporan, auzoko abadiek emuten e[b] en eskolioi. 
- Zeuek eskolara nora juaten ziñazien? 
- Azatzara. 
- Bertan...? 
- Bai. 
- Ze zan, abade-txian edo...? 
- Ez, eskolia... 
- Eskolia? 
- Bai, eskolia euen. 
- Auzo guztietan zeuan eskolia? 
- Ez, hemen ez euen. Ez abadiek eta ez iñok ez [eben] emoten hemen. Hemenguek, parte, Koruetara faten zien abadiana; Azatzara be bai batzuk. 
- Orduan, Azatzan eta Koruetan zeuan eskolia? 
- Bai. 
- Eta zeiñek emoten zeban? Abadiak? 
- Abadiek. Don Genaro euen gure denporan eta gero don Boni. Ha fan zan gerra-enporan, ba, ez dakit bere zerera fan zan. Bizkeikue zan. Ta gero, hoixe, [ez zan argittu] ta gero beste bat jarri zan ta [...]. Ta gero, atzenien, beste maistra bat be egon zan. Baiña [ha] Francon aldekua, e? 
- Eta gerra aurreko, bueno, zuk ezautu zenduzen abadiak ze zian bertakuak, hemen ingurukuak, edo...? 
- Ez dakit. Azatzan nire txiki-enporan edo, bueno, eskola-enporan euena gerra-enporan hil zan, Bizkeikue zan. 
Hor Bizkeiko auzo batekue zan. Gero beste bat egon zan Gatagakue. Bai. Bai, [... ikusten zan] etorri zanien be, ya zera zan, [...]. Beste urte batzuk ein zittuen harek be. Gero haren hurrengo beste bat egon zan Arrasatekua, San Pedro. [Fraille] famosua [hori] , San Pedruok. San Pedro. 
- Eta abadiak emoten zeben beti eskolia, ez? 
- Ez, ez, ez. Azatzan ez, e? Azatzan ez eben emoten eskolaik abadiek. 
- A, ta zeiñek emoten zeban eskolia, orduan? 
- Ba, maistro batzuk. Nire zerien, denporan... Gero zerak be egon zien, maistrak be egon zien, baiña ya guk alde ein ta gero. 
- Orduan, Azatzan eskolia zekazuen. Maistruak be kanpotik etorrittakuak izaten zian edo hemen ingurukuak? 
- Bai... Ez, hemen ingurukoik hor ez zan egon. Maistro bat, maistro bat guk euki geena aragonesa zan. Aragonesa. 
- Eta ze ein zeban denpora asko hemen? 
- Bai, bastante ein eben, bastante denpora; urte batzuk ein zittuen. 
- Eta nun... ez dakit, nun bizi zan hemen zeuanian? 
- Ba, gure aldameneko baserrixen euen apopillo. 
- Apopillo? 
- Bai. 
- Eta eskolara zenbat urtekin edo juan ziñan lehelengoz? 
- Sei bat edo eukiko nittuen, behintzat, sei-azpi bat bai. 
- Orduan auzo guztiko umiak juango ziñazien eskolara, ez? 
- Bai, bai. Bai. 
- Edade diferentietakuak, neskak eta mutil... danak batera... 
- Danak, danak, danak. Ez zan egoten zerik. Gero maistrak be egon zien, baiña maistrak be danak. 
- Danak batera... 
- Danak batera. 
Eskolako kontuak
Arenaza Altuna, Zezilia
-Beste zer ikasten zenduen eskolan, Historia edo, mapak edo, Geografia edo? 
- Ba, nik eztakitt, zan halako liburu bat, danien liburu bat ibilli geben, besterik ez geben ibilli. Danetik euken liburuak. 
- Kuadernorik eukitzen zenduen? Pizarratxo baten idazten zenduen? 
- Bai pizarretan. Kuadernoik ez. Etxerako zerik-ta ez geben ibiltten. 
- Jartzeko tokixak-ta, mahixak-ta zelakuak zien? 
- Bankuek. 
- Eta tinterorik eukitzen zeban? 
- Bai, tinterue geu mantxetako lain be bai (Barreak). Ha mantxetako behintzet ona izeten zan, eskribiduteko eztakitt, e. 
- Orduan sei urte ingurukin hasi eta noiz arte egon ziñan eskolan? 
- Zortzi-eratzi urte? Bai, beratzi bat urte. 
Jai egunetako arropak
Arenaza Altuna, Zezilia
-Baiña beste bat barrixa eitten jakonian, e. 
- Orduan jaiegunetako, mezetara joateko traje hori? 
- Ha geldi; harakotxe jantzi, eta halaxe. 
- Gizonezkuak zela jazten zien? Txalekua erabiltzen zeben? 
- Txalekua? Neguen eta bai, baiña bestela nekez. Zerien brusie, astegunien. Astegunien, ba, guriei ez nutsen asko zertu. Aittai bapez, eta aittajaunei hola basora fateko-a. Bestela brusie. 
- Makillarik-ta erabiltzen zeben? 
- Ez, ez. 
- Basorako-do? 
- Ez. Ez basorako eta ez besterako harek. 
- Eta Txapela? 
- Txapela bai, txapela kendu barik. Aittak be bai. Txapela. 
- Baiña galtzen joan zan ohittura hori. Lehenago ume-netatik danak txapelakin? 
- Klaro. Txapela. 
Fraideen sermoiak
Arenaza Altuna, Zezilia
-Abadiei errespetu haundixa eukitzen jakuen? 
- Bueno. 
- Herri inguruan be bai, baiña baserrixetan gehixago? 
- Gehixao. Abadiak esan ezkero, bueno! 
- Eta sermoiak? 
- Bai, baiña sermoiek emuten, e, berak emun zerok, zer esan-ta berak emun, eta gero etorrenak plasta-lasta esaten zittuen; klaro, eurak esaten utsen zer esan-ta. 
- Zer etortzen zien, kanpotik? 
- Arkarazotik-ta. [...]. Ez naz akordetan, baiña urtietan Arantzazutik, Padre Alkain-do ez dait ze esaten euen, ekarten euen; han San Antonio dau Azatzan, eta San Antonio egunian jaixa izeten zan, oin ia itxitta, San Antonio egunoi jaixa, bueno; egun bat izeten zan, baiña jai. Eta Arantzazutik ekarten euen fraillioi sermoia eittera; sermoioi holakua izengo zan, nik sekula ez neuen entzun. 
- Zeuk ez zenduan hori ikusi? 
- Ez. Eta aurreko... 
- Aurrekue zan, aurrekue zan, baiña esanak entzunda. 
- Eta zer ziren, sermoi gogorrak? 
- Bai. Zertzuk esan eurok esaten utsen. Eurok ekixen zer esan, hak ez zekixen zer esan handik etorritta, baiña eurok esaten utsen zer esan; eta gero ba askotan ez jaten gustetan, auzokuei ez jaten gustetan hori. Eta urtietan etorri zan, esaten euenez, eta urteen baten gehixa eskatu berak sermoioi eittiagatik, ez dakit zenbat kobretan ebela sermoia, eta gero Abadenien bazkaixe-a. Eta gehixaa eskatu [...]. Eta gizona falta ei zan auzuan, han juntaan, eta ez eozela-ta, danak ez eozela, danak konforme ez eozela, eta ez eozela ainketako. Han egozenak esan ei utsen, hurrengoko zerien egongo zala, eta emungo utsela kontestaziñua. Hurrenaoko jaixen juntau die danok, eta falta zan gizonoi be bai. Falta zan gizonoi, jakingo euen zeozer, eta esan ei utsen: "Hemen, e -zela jakon izena, Kristobal edo, eta-, hemen sermoirako gehixaon eskabidie dao hemen, gehixao pagetako eskabidie dao hemen. Ze eingo ete jako, ainddu-do? " "Lehen daon zereraiño ein deixela eta ixildu.. , lehen pagetan jakon tamaiñuraiño ein deixela sermoioi, eta ixildu dai... ", bestiorrek, eta orduan akabau ei zan zeroi. 
Hilarriak; ohitura zaharrak
Arenaza Altuna, Zezilia
-Eta hillarrixak esaten dozu basarri edo familixa bakoitzak beria zeukala? 
- Bai, bakotxak bere hillarrixak eozen. 
- Eta kendu zien? 
- Bai. 
- Eta horrekin lotuta ohittura asko zeren. Baten bat hiltzen zanian hillarrixan zeozer ipiñi bihar zan? 
- Bai. Hori beti eoten zan ifinitta, kandelak, kandela bi egoten zien. 
- Kandela bi? 
- Bai, eta gero beste oholtxo bat... 
- Nahiz eta hildakorik egon ez. 
- Bai, bai. Haik beti, haik beti. Gero baten bat hiltten zanien, lazue ifintten jaten, lazo beltzak kandelei. 
- Eta gero trapuren bat ipintzen zan? 
- Trapue bai, trapue baltza ifintten zan azpixan. Gero zer bat, ohol bat; eta gero trapu zurixe barriro gaiñien oholera arrimauta. Hillarrixak zerak izeten zien, polittak izeten zien. 
- Gero jaiegun guztietan hillarria joan bihar izaten zan? 
- Bai, hillarrira. 
- Zaintzera? 
- Bai, zainttu bihar izeten zan, hala be oholien zera baeuen, hari emun bihar izeten jakon berriro [...]. 
- Zer zan? 
- Hori mehioi. 
- Argizaiola? 
- Bai. Hantxe dao. Halakotxie, halakotxie. Halakotxie, holako egurtxo bat izeten zan, hankaakin, aldebixetatik eukitten zittuen hankaak oholak, eta han batzen zan hori, eta gero [...]. 
Manta beltza; hilarriak
Arenaza Altuna, Zezilia
-Eta mantia edo trapu baltza zer izaten zan, puntilladuna? 
- Ez, liso-isua. Hola estanbre... , pañuzko zer bat. 
- Uste dot lehenguan esan zenduala; hori plantxadorian lana izaten zan? 
- Bai, bai. Zurixe plantxetan zan; ha baltza han egoten zan, sueluen botaten zan; haren gaiñien zurixa. 
- Eta zuri hori eruaten zan platxandoriarengana. 
- Bai. 
Soroen bedeinkapena
Arenaza Altuna, Zezilia
-Abadiak, eztakitt ze hilabetetan, soruak-ta bedeinkau egitten zittuen, ez? 
- Ba, bai. Arrautzak batzen zittuen. 
- Eta hori noiz izaten zan? 
- Hori urebarrixen, urebarrixen. Ointxe Garizumie pasau ta laster. 
- Orduan be zeozer emuten jakuen? 
- Arrautzak. Bai. Ba dozenan bat arrautza bakotxak, eta arrautza pillue, saltzeko. 
- Eta saldu eitten zittuen? 
- Klaro! Zetako zittuen ba? Hau bakarrik bizi zan, eta zetako zittuen ba? 
- Baiña bera etzan joango saltzera? 
- Baa; dendaan batera eruango zittuan. Klaro. Bai, bai. Arrautza pillue batzen euen. 
- Eta monagilluakin ibiltzen zan basarriz basarri? 
- Monagilluakin ibiltzen zan, bai, monagilluakin. Monagilluak zestua eruen; berak ez, e. 
- Eta orduan, gaiñera, basarrixetan arrautzak ez zien egongo sobra. 
- Bai, ointxe Urebarrixen ezik. Uraatzenien bazan, ezin hainbeste, baiña oiñ urabarrixen ba oilluek be ointxe eitteittue gehixen arrautzak-ta, ugarixen ointxe. Baiña abarie izen ezkero emun, nahiz etxien falta. Bai. Etxien igual janordue eitteko tomatiei bi bota ta nahastu eta haregaz iguel baiña, bakotxandako bana ifiñi [...] baiña, abadie izen ezkero, holaxe. 
Parterak; medikuak
Arenaza Altuna, Zezilia
-Medikuei be halako errespetua eukitzen jakuen? 
- Bai. Medikuei be ba bai. Medikuei be jarraiketan jakon. 
- Eta medikuei be berorika eitten jakuen? 
- Bai, bai. Medikuei be bai. 
- Hemen bertan ez zenduen eukiko medikurik. Nundik etortzen zan? 
- Atxabaletatik. 
- Bidiak be ez zien izango oinguak. Zela ibiltzen zan, zaldixan ala oiñez? 
- Ez dakit. Ez naz akordetan kamiñuak ein aurretik. Bai, gero motor zer bategaz, eta gero atzenerako kotxia euken, baiña. Ez dakit, ez dakit zela. Nik entzunda neuken astuen ekarri euela medikua... Ez dakit, neuk garbi esateko, ez dakit. 
- Medikua. Eta parterarik bazeuan, umiak ekartzeko orduen-ta baserrixetan? 
- Baserrixetan, aldameneko, ibiltten zan zeren bat, andraan bat. 
- Puxka bat bazekixena? 
- Bai; bai. Gure ama be leku askotara faten zan hola. Hola geixoik euen beziñue-a, puntuen behin faten zan. 
Bazkaixek eitten-ta, bueno. Bazkaixek-ta, afaixe-ta. 
Doktrinaren garrantzia
Arenaza Altuna, Zezilia
-Abadiakin dotriñia ikasten zenduen? 
- Bai, amandriagaz dotriñia. 
- Amandriakin? 
- Guk behintzet bai. Harek ekixen "Nor da jaungoikua? ", beste pregunteik ez, haxe bakarrik. 
- Eta amandriak erakusten zotsuen? 
- Klaro, oraziñuek. Oraziñuek amandriek. Txiki-xikittatik hartuta. 
- Zuek abadiagana joan orduko bazekizuen dana. 
- Bai, bai. Hak erakusten euena baiño gehixao hara faten zienak. Eta gero horrek zer horrek bai, oin esan dodan horrek bai, Koruetako horrek, horrek dotriñie eskolan. 
- Dotriñia inportantia zan, ezta? 
- Bueno! Gero Atxabaletan, neu aparte ez nintzen baiña, hor zera dana ez baekixen, hor ez euen "primera comunionik" eta ezer. Puff. Eozen hiru. Bat ez zan faten, baiña bi anai, buenoo! 
- Orduan dotriñia ondo jakin ezkero jaunartzia eitten zenduan, baiña bestela... 
- Ez, ez. Dotriñia ikasi bihar zan dana, e, hor zera eitteko. 
Antzinako bizimodua; Gatzagako "señorak"
Zuazabeitia Herrasti, Miren
- Horrek palaziuak... Gatzaga ezauketan dozu? 
- Bai, zeozer bai. 
- Palaziuak eta dagoz han; ba han jentia bizi zanien, eta eurak Marinddik etorten zien mezetara, domeketan juaten zien Gatzagara, eta elizan ez ziala sartzen ikusi arte, Gatzagako señorak esaten otsien, soiñeko luziakin ta juaten ziala mezetara eta eurak danak begira, Gatzagako jentia eurai begira, hareik udan egoten zielako han, eta juaten ziala soiñeko luziakin ta holan, gure amak konteten auen tremendozko admiraziñuakin. Gaurko egunian [...] bai, holaxen jentia eta eztakit zer orduan, baiña eurak admirau itten euein horrek jentiok. 
Aita, euskalzale eta abertzalea
Zuazabeitia Herrasti, Miren
- Orduan aitta euskaltzalia... 
- Haundixa, eta gaiñera oso abertzalia gaiñera, oso abertzalia zan! 
- Eta esan dozu idazle ezagun batzuk, e, ezautu zittuala, ez? Eurekin tratua zekan, e, eztakit (ez takit/dakit? )...? 
- Bai, bai, bai. 
- Kartak eskribitzen zian, edo...? 
- Kartak eztakit, baiña eurakin egondakua eta... holan zan. Bai... 
- Bestela, aittak eskolia, zer? Hemen, e, Herri Eskolara juandakua edo... 
- Baiña asko euken ikesitta, e... 
- Berak, bere... 
- Bai, bai, bai, bai, bai, pentseizu ekribidu itten eben periodikuan eta... Bai, orduen ez eozen oingo konturik, holan estudixetako eta, hemen be eskolak eta, Escuelas de Viteri! ; hemenguak zien, nik [pentsetan]... Gipuzkua guztien egon zien horreik herrixetan, e, Escuelas de Viteri; eztakit Viteri zein zan, baiña Arrasaten, Eskoriatzan, ta, bueno, leku guztietan Escuelas de Viteri izen zien; eta eztakit oin, hori, Viteri, zein izan zan, baiña, igual bere diruak itxitta eskolak eitteko edo... 
"Escuelas de Viteri"
Zuazabeitia Herrasti, Miren
- Eta gu juaten gitzenien, hemen, neskatillak gitzela, Escuelas de Viteri zan, oin eskolak dauzen lekuen, plaza onduen, hantxe ber-ertan Escuela de Viteri, bai. 
- Zu eskolara, bertara, zenbat urte ingurukin edo? 
- Ba, ni juango nitzen , -orduan 4 urtekin juaten zien umiak eskolara-, geu be juango gitzen 4 urtekin pentseten dot, orduan ez euen txikiñaurik eta guarderixaik eta holako gauzaik ezebez, eta 4 urtekin joango gitzen, bai. 
Gizartean eman diren aldaketak
Zuazabeitia Herrasti, Miren
- Botikarixua? 
- Ene, botikarixuaa! Auen panaderixia elixa aurrekua, ezkerretara dauen etxia, baiña orduen etzan holakua; botikarixo bat auen. Eta han ba, esaten auen amak, igual ba kalenturie-ro guk txikittan, ezta, eta "Agua de Vich" esaten auela medikuek-ta, ur bat, ura. Eta medikuek-ta, holan gripie-ro, amak-ro, deittu eta joan bai, eta egunien hiru bidar, eta jarri eta hantxe egon, ez aukien lanik, eta desietan etxietan relazionateko; eta etxe guztietan zien medikuek etxe-txekuek. Eta norbaitt hil zanien, neskatilletako kontuek, baten bat hil bai, eta herri guztie hara etxera, eta gu neskatilla-utikuek kuadrillie formau eta danak etxera, eta hilddakue ikusten gauen, eta danak kalera. 
Eta gurozu kontau hil aurretik zelako zeremonixie eitten zan? 
- Kontau. 
- Kanpaiek joten zien kanpantorrien, eta igarten zan, kanpaiak zien zer diferentiek, soiñu diferentiek: elixakuak. 
- Hil-anpaia? 
- Oiñ esaten daue ba "Los ultimos sacramentos", eta ekarten daue periodikuek-ta. Ba igual atsaldeko lauretan kanpaiak Nor ete dau gaizki? Ba fulana. Jende dana jakin eitten zan, e, nor auen gaixorik. Etxen baten, baten batek agiñeko miñe baeuken be, igual izen leike hemengue, Kalebarrenekuek baekigun. Dana zan famelixa bat moruen-ta. 
- Kanpaiak bazeukan izenik? 
- Eta kanpai horrek esan gure euen elixakuek, gure jauna, eukaristia, erueten doiazela hara etxera. Bueno, etxie etzan nonbretan, baiña zelan jentiek jakitten auen, danak elixara faten gitzen. Ni ez, e, gure ama-a. Eta danak kandelekin atzetik, abadie gure jaunakin eta monagilluek juaten zien aldamenien, gure jaunakin albie-a jantzitta. Eta monagilluek be bai. 
Hileta-elizkizunak; San Jose-ren kofradia
Zuazabeitia Herrasti, Miren
- Lehen gaiñera hasi zara, hori ez? pertsonengati, gure jauna... 
- Izeten zan oso zera, e, kandelakin juaten gitzen. Ni ez, gu txikiñak gitzelako, baiña ama eta danak kandelakin, eta abadie gure jaunakin, ia mezie emuteko erropak eta jantzitta, e, kale [...] , eta monagillue aldamenien eta kanpanillie joten auen, klan! , klan! Eta igual kalien baten batzuk dauzela pasaten bazan edo, belauniko danak, e? Bai, danak belauniko. 
- Eta gero zer izaten zan? Gaixuan etxera joan? 
- Bai. Eta han ba gure jauna emun eta horrek gauzok. Eta gero hiltten bazien, hiltten zien, orduen euzen kategorixak entierruenak. Bai. Gehixau pagetan euenak hiru abadekin. Eta kanposantura erueten zan bixkar gaiñien hartuta hilddakua. Eta haik abadiak faten zien, asko pagetan auenai, asko edo, asko izengo zan orduen, kanposanturaiño faten zien kapakin-a hiru abadiek eta. Holan normal hiltten zienak, e, holan ez auenak emuten ez eukelako, ba abade bat. Eta gero kanpaietan be igerten zan, hilddako kanpaietan'e bai, primerako entierrue zan edo ez zan. 
Primerakue esaten zan. Eta holan draam! , eta, primerakue zan, kliin! Gero txiki bat, draam! , kliin! Ha zan primerako entierrue ein biher zala. Eta ni horrekin akordetan naz, hareikin entierruekin eta. 
- Eta gero zer zegoen, segundakuak? 
- Eta gero segunda eta tercera. 
- Terzerakuak ezagutu zenduzen? 
- Bai. 
- Ta ze izaten zian? 
- Ba abade bat eta igual organo barik edo. Ez naz akordetan detailliekin, e. Baiña bigarrena... , segunda eta tercera. 
Gure aitta izan zan presidentia San Jose kofradixako zera izen zan, eta gu danok terceran gengozen. Eta aittai esan notsaten ni segundan ifintteko. Nik gura nauela kanpai kanpai txikitxuak entzutia ta hola. "Zuk ez dozu entzungo baiña... " [...]. Eta nik aittai esaten nutsan, "nik gura dot /gurot/ zerakin, e, kanpai txikitxuonak", eta "Bai, baiña zelan kanpai txikitxuokin? Danok ein bihar dou /bihou/ hola? ". "A, baiña ni naz kongregaziñoku, zereku, kofradixakua, bai? [...] Ni naiz kofradixakua, eta zuk ez dozu pentsau biher alabie naizenik, ni kofrade bat nazela, eta niri ifini primeria". 
Eta ifini nosten aittak primeria niri. "Nik gura dot kanpai txikitxuokin-ta, abadiek kapakin fan daittezela atzetik eta, horrek gauzok". Eta ni primeran nenguen etxien. 
- Bakarra? 
- Bakarra. Eta gero aitak, ez dadin egon distintziñoik, segundara pasau zien bestiak. Beste danak, aitta eta ama eta honeik danok segundan eta ni primeran. Ta esaten nutsen, "nik errespetau", eta "bai, bai, errespetauko zaut", eta errespetauko auen aittak hil banitzen orduen. Niri gustau itten jaten horreik kanpai txikitxuok-ta. Fantasia. 
Aretxabaletako kofradiak
Zuazabeitia Herrasti, Miren
- Eta San Jose Kofradixia zer zan? 
- Horrek die, oin be badaz; orduen euzen San Jose eta San Martin. Kofradixa bi. Bakotxak euken bere juntak, aparte, kontuek eta danak. Eta gero batu ein zien, bixak bat ein zien, eta gaur jarraiketan dau horretxek kofradixiorrek, eta urtien pagetan da ez dakit zenbat kuotia, eta gero hiltten danien etxekua, ba debalde dau zera, entierrua. 
- Eta esaten dozu jarraitzen dabela? 
- Bai, bai, jarraiketan dau. Eta honek erdeldunok-ta danok, e. Ez da asko izeten. "Oye, que vamos a pagar poco, asi! " esango daue, ez dakitzu? "Que vamos a pagar poco, ala! ". Erdeldunak eta danok daoz sartuta kofradixan. 
- Eta aitta presidente? 
- Bai, gure aitta presidentie zan. San Josena. San Martiñena besten bat. Baiña oin bixak bat ein zien eta oin bat dau, junta bat bakarrik. 
Hil-kanpaiak
Zuazabeitia Herrasti, Miren
- Esan dozu kanpaiak eta desberdintzen ziala ta jakiten zenduela primerakua izan biher zan, edo... 
- Bai. Eta oin be, oin be hiltten danien, hemendik ez die entzuten ia kanpaiak, baiña joten dauen akaberan, andriena edo gizonena dan, bere senalliakin, e. 
- Oinddiokan be? Eta ze izaten da, ze...? 
- Ba, dan! , dan! , dan! Apurtxo bat hoixe, dan! , dan! , dan! Hiru edo, ezta hola? Baiña luze horrek, e. Eta gero akabera-kaberan, ez naz akordetan dien bat gizonena o bi andrienak. Baiña esan ostien lehengo egunien, oinddiokan denpora gutxi dala, egun be joten dauela; ez da entzuten hemendik eta. 
- Orduen bai, ez? Jakitzen zenduen kanpaiak entzun ta emakumia edo gizona, primerakua edo segundakua? 
- Bai, nor hil dan, emakumie edo gizonezkue dan. 
- Basarrittarrren kasuan, ez dakit, baten bat hiltzen zanian, ze ekartzen zeben? Ez dakit... 
- Bueno, orduen basarrixetan, auzo guztietan abadie ekazen. Abadie ekazen auzo guztietan. 
- Eta hemen ingurukuak (baserritarrak) ez zian hona etortzen? 
- Ez, ez, ez. 
Garizumako sermoiak
Zuazabeitia Herrasti, Miren
- Esan dozu Garizuma. Zeure akorduan etortzen zian Arantzazuko frailliak-do? 
- Eneee! Bai. Bai. Urtero-rtero Garizuman sermoiek eitten zien. Aste baten neskantzako, beste aste baten mutillentzako, eta gero gurasuentzako, eta gerora-erora neskak eta mutillak eztakitt behin be ein geuen junto, e, eztakitt. Eta gero konfesetan danok holakotxe illera tzarrak ejerziziuek eitten zienien; ni Illargixenera fanda nau, kolia, zortzirak baino lehen, bostetarako-ta baserrixetako jentie etorritta kolan ifinitta konfesetako. Honeik egixak die. 
- Goizeko bostetan? 
- Ba seiretarako. Horreik egixak die, basarrixetako jentie-ta etorritta. Eta, klaro, auen kolia, eta zortzirak aillegau eta onddiokan kolia, eta ni konfesau barik, eta berandu aillegau lanera. Esan enkargauai, eta enkargauai ondo pentsetan jakon. Ba konfesetako ba, ya esta. Ba galdu bihe diela orduak. Elixiek izen dau diktadurie inpresionantezko haundixa. Extremo batetik beste extremora pasau gare, erdi maillakorik ezta egon. 
- Sermoiak zelakuak izaten zian, gogorrak? 
- Bai, bai. Oso gogorrak, e. 
- Entzunda daukat, andrak negarrez-ta... 
- Bai, bai. Oso gogorrak egoten zien. Auzen frailliek Arantzazutik etorten zienak, Santutxura faten gitzen, pentsaizu, ointxe nabil akordetan, Santutxure faten gitzen herri guztie harei ongietorrixa eitten. Eta handik elixara danak "Amante Jesus mio" ta kantuen. Pentsaizu zelan... , horrek gauzok esan leike ba gure amandriek-ro kontau bihar euela, ezta? Ez, ez. Geuk ezautu dou. Eta elixan, alde baten andrak eta bestaldien gizonak. Mejor dicho, aurreko bankuetan gizonak, eta koruen be gizonak, eta gero sillak atzien, han andrak, aparte danok. Hori eskolan be bai. 
Neskatillak neskatillakin eta mutikuek mutikuekin, han nahastuta, guk eskolie ez geuen ezautu. 
Erlijioarekin zerikusia duten gaiak
Zuazabeitia Herrasti, Miren
- [...] aurrien belauniko ifintten gitzen krielisonak esateko. Krielison kristelison ta... oin euskeraz esaten die, ba... 
Klaro, oin ya ez da itten hori, baiña... 
- Eta zelan esaten dozu? 
- Die... ba, krielisonak. Zu akordetan zara, Duni? Ez. Ke, ba. Otoitz... Loiola irratiek eta Arrate irratiek eta egunero-gunero errezetan dau. Bai, erresarixue ta gero horreik letaniok. Letania, ba... "Amabirjiña" ta "Zeruko argia" ta "Zeruko ez dakit zer" ta... "Ama guztiz garbia" ta "Ora pro nobis, ora pro nobis, ora pro nobis" denpora guztien. 
- Eta horrek euskeraz? 
- Hori? Euskeraz! Bueno...! 
- Aittakin? 
- Bai, euskeraz. Baiña gurian moduen etxe guztietan eitten zan hori. Bueno, guk ezauketan geuen etxietan, behintzat, bai. 
Gabonak; jaiotzak
Zuazabeitia Herrasti, Miren
-Eta afaixa Gabonetakua izeten zan azak, bakaillaua, konpotia eta turroia. Ta gaurko egunien gure etxien holaxe eitten dou Gabon gabekua; hemen kuadrillia juntaten gare. Eta lobak be esaten dau, Julen ezautuko dozu, ez aldaketako hori afaixoi, e! Beste etxe batzutan be eitten da lengo ohitturie jarraittu. Gero hurrengoko egunien eta, Natibittitate egunien eta orduan ez, orduan ba beti, ezta? , baiña afaldu holaxe. Ointxe be guk hola eitten dou. 
- Gabonetan-ta nazimientuak ipintzen zien etxietan? 
- Bai. Ifintten zien. Baiña Marienistetakua zan inportantiena. Baiña ifintten zien. 
- Marienistetakua, zer? 
- Ba hola ikera-a eitten auen eta, pentsaizu, holako gauzaik gaur ba! , baiña... 
Gabon-kantak; Santa Ageda
Zuazabeitia Herrasti, Miren
-Eta akordatzen jatzu billanzikoren bat edo? 
- "HAtozte kristauak bihotza... , hatozte guztiok Belenera. Jaio dan Jesus adoratzera... " edo holakua da kantua. "Oi Belenen, lara-ara", eta horreik danok. Eta "Hator, hator mutill" hori, bueno, betik. 
- Bizi guztian? 
- Bai. 
- Gabon aurretik eta eskian irteten ziñazien? Ez dakit, Santa Ageda eta? 
- Orduen Gabon gabien eta ez zan urteten gabien afalostien eta, e. Eta Santa Agedan mutillak portale guztietan kanteten auen. Eta oiñ "ne! -ne-e! ", holakotxiak-ta eitten. Nik dirurik be ez dutset emuten. "Lo-ololo-o" ta holan. 
Bapez! , kantau biha dan moduen eta orduen emungo dotsuet, esaten dotset. Portale guztietan, eta hilddakon bat egoten bazan orduan urtien, errezau eitten auen portalien. 
- Eta zelan joaten zien jantzitta? 
- Fraka zurixekin eta dotore. Bai, bai. Eta aurreskue ta dotore kanteten auen. Aurreskue-a gerra ostien gerora hasi zien ikesten aurreskuak eta eitten, bai, eta elegante aurreskuak eta danak kanteten auen. Oin berriz erdi soplauta joaten die askotan eta. Bueltie eitten daunien han ibioltten die baiben baten eta. 
- Orduan Santa Ageda... 
- Bai, bai. Egun haundixe izeten zan Santa Agedakua. Haundixa. Ni ezautute nau Illargixen ni lanien nabillela, bostetan edo urten eitten zan danok aurreskura joateko. Oseake ez da ni txikitxue nintzeneko kontuek be, e! Klaro, nik urtiak aurrera doiat, e. Baiña lanai ixten zan lanai eta Beroanian eta Zubienian eta urten eitten zan aurreskorako jentiak. Eta plazia bete-ete eitten zan. 
San Juanak Aretxabaletan
Zuazabeitia Herrasti, Miren
-Eta San Juan bizperie be izeten zan oso inportantia, oso inportantia. Eta oin ekarten daue egunez-ta txopua-a, ezta. Baiña han zan merittua basarri baten hartzia txopua eurak enterau barik, eta kalera ekarri basarrittarrak jakin barik. 
- Ohitturia zein izaten zan orduan? 
- Txopua ifinttia. Baiña oin be bai, e, oin be badau. Hori badao. Baiña oiñ egunez-ta ekarten daue. Baiña orduen gabien. Aurretik baekixien nun, nora joan bihar zien eta. 
- Eta zer izaten zan, txopua hartu eta ezkutuan basarrittarrak enterau barik... 
- Bai. Baiña baekixien danak, e, eurena ez bazan aldamenekuen basarrikua izango dala, baiña txopua hartuko dauela. 
- Baiña gero ze eitten zan horrekin? 
- Ifiñi itten da txopua plaza erdi-rdixen. 
- Eta zeintzuk joaten ziAn bila? 
- Kinttuak. 
- Plaza erdi-rdixan ipini eta zeoze eitten zan horrekin? 
- Ez dakit zenbat denpora egoten zan ifinitta. Aza bat punta-untan, eta aurten ifintten baauen altu, ba hurrengoreko urteko kinttuek altuua. Eta holan. Eta ifintten zan azia, oin ikurriña ta ifintten daue baiña azia. 
- Eta gero suak-ta eingo zien, ez? 
- Bai, San Juan bizperan bai. Eta kanteten auen herri guztiak San Juanen kantua. Eta nik [Barandiri?] esan nutsan oin urte bi dala edo. Zu, holan zuek kantetan dozuen moduen kontziertuetan eta holako dotore... Gaiñera ezta kantetakua holako dotore han plazan, ezta. Baiña papelak emon eta ensaiu bat ein-ta aurrerauko egunian, eta herri guztiak kantau daixela, lehenau kantetan zan moruen. "Bai, baiña, hori ensaiau ta... " "Ze, ensaiau barik" esaten dotsat. Danok junto ifini eta lehengo jentiek kantetan dou oin be. Baiña zenbat gare ba kanteten egoten garenak! 
- Eta orduan jentiak ikasteko, zela dan kantua? 
- Gura dozu /gurozu/ kantetia? Baiña hau ez grabau, e. "Igaz ere Sain Juan, Sain Juan zan eta/ aurten ere Sain Juan Bautista" Hori urtero kantetan dou. Aurten be daleketepego han egongo gare. "Igaz ere Sain Juan, Sain Juan zan eta/ aurten ere Sain Juan Bautista/ Jesukristoren lengusua zan Sain Juan-ain Juan Bautista/ Hau da egia dana guztia konsolatutzeko Euskal Herria. Hau da egia dana guztia konsolatutzeko Euskal Herria". Eta gero: "Ibai guztiak agortu dira/ arrai gaxoak egarri/ Datorren urtian mutikotxuak nun egingo dute igeri. Hau da egia dana guztia konsolatutzeko Euskal Herria. "
- Ze politta! 
- Bai. Eta lehenauko jentiok juntau eitten gare, baiña hori ein bihar litzake gaztiak, zuek gaztiok eta danok kantau. 
- Eta orduan ohitturia izaten zan danok batera hori kantau. 
- Bai, herri guztiak ekixen hori kantuoi. Eta oin be orduantxe geraketan garenok dakigu. 
- Gero salturik eta eitten zan, mutillak eta? 
- Bai, gero saltuak. Eta oin saltuek, klaro... Orduen baten bat erreten bazan ezebe ez zan pasauko baiñe gaurko egunien hori pasauko balitzake ba batien juiziuak eta batien hau ta bestia. Eta oin ifintten da zerkauta eta erdixen itten da sua, aldamenien [protekziñue ta] , handik barrura iñor ez daila pasau. Eta gero ya gastetan doiala suoi, ba orduen atrebiduten dienak ba salto eitten daue. 
Aratusteak Aretxabaletan
Zuazabeitia Herrasti, Miren
-Eta Aratustietan eitten zenduen zeozer? 
- Kukumarruak, kukumarruak esaten jakuen. Holan disfrazauta ta zera ta. Hau, zelan da hori dantzioi... 
- Txino-antzia? 
- Txino-antzia ta. Bai, bai, itten zan, e. Gizonak-ta jantzitta zerien, eta txino-antzia ta eitten. 
- Eta ze izeten zan, zeoze jazten zenduen gaiñetik, ahal zana edo zer? 
- Nik pentsatzen dot zakuekin edo joaten ziela. 
- Zu, adibidez, disfrazatzen ziñan? 
- Ez, ez, ez. Orduen eitten zan horretxek dantak eitten auenak, e, Karnabaletan. 
- Eta bestiak kalian jendia? 
- Bai, kalera urtenda eurai begira. 
- Baiña ez ziñaten mozorratzen edo? 
- Ez. Hori geruao etorri da, e. Geruao etorri da hori. 
Luto kontuak
Zuazabeitia Herrasti, Miren
-Eta norbaitt hiltzen zanian etxien danak baltzik. 
- Luto kontuak. 
- Eta umiak bazien be geratu zienak umiek baeozen be baltzik danak. Eta gure aitta hil zanien, ba holako abrigo bat ein nauen nik, ["de espiga" edo? grisa eta baltza. Eta mantillia be zerrau-erraua baltz bat. Eta amak ez zoskun itxi holako mantillia... Pentsaizu gure ama bazan tradizional, baiña horrek mantilla baltzokin eta ez. Orduen danak mantillakin elixara. Zuek ez dozue ezautu be ein holako gauzaik. Mantilliakin. Astegunetan bat eta domekatan ondaduna. 
- Ondaduna? 
- Ondakin, hola pikuekin euzenak. Domeketan. Eta holakuak eukunak Erregenetan-ta erregalautako horrek, e. Eta joaten gintzen holan elixara. Eta urtebetien guztiz baltzik jantzitta. Urtemezie pasau arte baltzik. 
- Elizara lutua, mantillia, misala... 
- Misala, bueno! Oinddiokan badaukat nik misalak. 
- Guantiak eta neguan eruaten zenduezen? 
- Guantiak neguan bai, etxien eindakuak. Holan luto moruen ez. Baiña guantiek etxian eitten zien orduan. 
Galtzetiñak-ta etxian eitten zien. 
Arropak; orrazkerak
Zuazabeitia Herrasti, Miren
-Erropak eta esan dozu, abrigua ta. Orduan erropak noiz estrenatzen zian? 
- Kontzeziño Egunien. Abrigua baaukotzun estreiñetako, Kontzeziño Egunien. 8 de diciembre. Eta trajiek, aukenak estreiñetako, urtero ez, pentsau be ez, Aste Santuetan zan, zela prosoziñuek egoten zien, prosoziñorako. 
- Horrek izaten zien fetxa klabiak? 
- Bai. Nik jeneralien eitten nauen haunditxo eiñ arte amak josittako erropak. 
- Eta gaztetan eta akordatzen jatzu, ulia edo, pelukerixarik bazeuan? 
- Bai. 
- Modara joaten ziñazien? 
- Bai, permanentia-a eitten gauen, e. Bai, bai, bai. Lelengoko permanentie ein ostien, ez dakit bizi dan, hementxe residentzian dagona Mondraoko bat. Haik zien famosienak, eta zien hor Takolo baiño beratxuao dauen etxe baten. 
Oiñez joaten gintzen. Eda nire primia Lali ha zan kuadrillan espabilladiena, eta harek tinteten auen ulia -hori ezizu ifiñi, tontokerixa bat da-a-, zerakin... Ze likido botaten auen? Itxein-txei-txein. Ahaztu jat. Berak etxien tinteten auen. Eta horrek eiñ auen lelengo-elengo permanentia han, eta harek eruan giñun kuadrilla guztia gero banan-anan hara, zerera. Ta hori ez dot pentsetan hil danik, Atxabaletako residentzian dago oin. 
Garizumako jolasak
Zuazabeitia Herrasti, Miren
-Sokasaltuan eitten zenduen? 
- Bai, asko. Eta diaboluaz be bai. Diii! , bota ta. Hortan be artistia nitzen. Eta kalien danok holan. 
- Eta diabolua gaiñera zailla da, ez? 
- Keba! Keba-eba-eba! Eta horreik gauzok amak erosten oskun betik. Amai gustau itten jakon hola ibili gaittezzen, ezta, diaboluekin eta. 
[...] 
- Orduan sokasaltuan, diabolua... 
- Bai. Eta sokasaltuan holan itten auenien... 
- Orduan sokasaltuan eitteko kanturik eta? 
- Bai, bai, kantuak eta azen, e. Eta gero, gaiñera, kontau notsuten Garizuman ze... 
- Bai, esplikau zostazun baiña esaidazu berriz. 
- Garizuman txirikilletan, txirikilletan esaten zan. 
- Eta zelan eitten zan? 
- Elixatik urtenda gero plazan, danak plazan, e. Illerak holan. Bakotxak bere terrenotxue hartzen auen, eta erueten zien etxetik amantalak. Eta zien, txirikilletan zan, txirikillia hau egurra, erredondua. Beti erredondua zan, eta honek puntatxoak gastauta. Eta zuk eukatzun beste bat, beste mango bat baiña ondo... , zerak, e. Beste, txirikillia baiño senduaua. Oin ezpatadantzarixak eta ibiltten daue ba horrek makillok eta. Onbre, holako haundixak, potoluak ez baiña hoixe estiluoi, eskuan aukotzuna. Eta lurrien ifintten zan txirikillia holan. Eta hori zelan gastauta euzen, hori zan lo mismo, lo mismo hau, ezta? Hemen puntia jo eta honek gora igoten dau. Eta orduen rast! bestiekin emon. Eta aurrien amantalakin batu. Eta batzen auenak nok hartzen auen, ha joaten zan gero bera botaten bestiai. Eta hori zan Garizumako jokua, Garizuman eitten zana. Oin, zeatik Garizuman eitten zan hori ez dakitt. Eta orduan plazan asfaltua ta ez auen, lurra, eta plazan izaten zien horrek gauzok. Arbolak be gehixao euzen, eta... 
- Orduan herriko plazan jolasak. 
- Beteta, e, harek, danak txirikilletan. 
- Garizuman zergatik izango zan? 
- Ba igual dantzaik eta ez zalako egoten edo igual. 
Antzinako bizimodua; ume ugari etxe guztietan
Zuazua Urrutia, Timoteo
-Lehenguan esan zenduan baserrixetan ume asko egoten ziala. Osasuna zeukanak, bueno, tira. 
- Bai, baiña osasunik ez zeukenak "al saco". Osasunik ez zeukenak, ordun egun guztietan, egun guztik kanpaiek, umien kanpaiek diferente jotzen zittuen, "aingeruen kanpaiek" esaten jaten. Umiok jaio eta bigarren, hurrengoko egunien bautizau ein biher izeten zan hiltten bazan be, bestela zerure be ez zan faten umioi eta, ez dakigu ba linbora edo faten ei zan ha, esaten euen, linbora faten zala ta. Neu ez naz egon oinddio leku... Umie linbora [faten zan] lelengo-elengo. Ordun garai hartan persona bat jausi eitten bazan be... , jausi eta min ein eta jausi, hazurrek apurtu edo, hiltten baeuen be lelengo abariana faten zan jentie. Merikuegana gero. Holaxe bizi gintzen, halaxe zala, klaro abarie biher zan bertan ta. Zuk ez dozu hori ezautu. Entzunde eukiko dozu, lelengo abariagana. Abarie, benga, abarie, abarie, abarie! Bialdu deixen eskilleratan gora [gorutza] izengo zan abarioi. Neuk ez dot ikusi bat be faten oinddio, baiña ez dakit. 
- Orduan abadiagana lehenengo. 
- Lelengo, medikuagana baiña lehenau... Edo etxien persona bati atakie, atake batek holaxe dza! Ze in ta, zer bat, edozer gauza etxien, ez dakitzu? , pasetan jakola, lelengo abariagana takarraran. Abariagana. Merikuegana gero. 
Eta nik uste dot lelengo merikue edo sendagillia biheko dala; uste dot neuk. Neuk, hala, lelengo ha izengo da. Gero bestie etorten bada eta lagun eitten badau ondo egongo da, baiñe... Biharrezkue mundu hontan bizitteko ha izengo da. Neuri pentsau. Iñok ez dost esan. Neuri pentsau. 
Aretxabaletako medikuak
Zuazua Urrutia, Timoteo
-Medikuak-ta hemen Aratxabaletan asko ezagutuko zenduen? 
- Atxabaletan ba, bat nire denporan bat egon zan; beste bat mediku zaharra don Severiano, ha sonbrerotxo bategaz ibiltten zan pasiuan. Eta gero don Tomas Agirre. Kotxeik ez euken eta bizikletan ibiltten zan; eta horra zerera, Urkulura edo, horra deiketan utsen, eta ha goiko basarrira igual, eta orduen medikuek ibiltten zien. Zera, kamiñue hor euen, baiña lengunien be esan notsun, bueltan badator bizikleta gaiñien, eta hor kalien entradan basarri bat, Basabe basarrixa, txakurrek [urten] , eta txakurrakin [...] burruken eta jausi bueltaka, izterra apurtu mediku horrek. 
Bai, izterra apurtu. Eta gero ba ez dakit ha holan egon zan denporan ba, Eskoritzakuak edo [eingo euen] , ez dakit. 
Orduen medikuek, pentsa eizu, Aretxabaletan mediku bat, eta hori Urkulu aldioi [harako] abixue. Orduen andrak be umiek asko eukitten zittuen, baiña ez zien faten oingo moruen maternidadera eta. Umie ein biher euenien, medikuana. Igual handik etorri eta hara goiko baserrirako abixue, andriek umie ein biher dauela eta; goixeko ordubixetan iguel, bestetik etorritta. Gero barriro handik etorri eta ez dakit norakue. Beste basarriren baterako eta. 
Kalekuak ba [gauzen] egogi bertan baiñe, baserririk baserri medikuek asko [ibilli biher izeten euen]. Gaurkuek ein biher baleue hori, eneee! Hola zan. 
- Mediku bakarra herri guztirako? 
- Danerako. Praktikante bat. Praktikante bat gero etorri zan indizñuak edo holan emuteko-do. Gero etorri zan. Baiña ni txikixe nintzela praktikanteik ez euen hemen. Praktikantie hona lelengo etorri zanerako nik igual euko nittuen... 
Oiartzungo bat etorriko zan lelengo, eta nik igual eukiko nittuen hemezortzi edo... 
- Urtiak. 
- Bai, urtiek. 
Familia handiak baserri guztietan
Zuazua Urrutia, Timoteo
-Andrak esan dozu baserrixeta-ta etxian bertan eukitzen zittuela. 
- Umiak? Bai, baten bati trabau eitten bajakon bidien umioi kanpora datorrela, ba, gizon pillo baten artien nunbaitten hartu bixkarrien eta kalera ekarri eta gero Gasteizera-do norabait erueten euen. Geuri ez jakun tokau holako gauzaik, ezta? geure etxien-ta, baiña nun edo nun izeten zan beti ondo etorri ez umia, eta kanpora, klinikan batera, norabait erueten euen andrioi. Norabait. Nik ez dakit nora. 
- Eta bestela, medikua ibiltzen zala esan dozu basarriz basarri; parterarik-ta egoten zan? 
- Parterak? Ba holako baserrixetan apur bat ohittute [dauzenen] batzuk edo, holakuak, esku fiñekon batzuk. Betik egoten da persona egogitxuaue, eta medikuek ia esanda zuk atendidu iozu hari, edo neuk ezin bada, zeu fan [...]. 
Medikuek emundako libertadiaz, autorizaziñuaz baten bat egoten zan, baten bat egoten zan. Bat han eta besten bat nunbaitten, andran bat. Baiña titulurik-ta ezta-zta-zta ezebez. Orduen be umiok jaixotzen zien. Asko gaiñera. 
Herriko eskola, Viteri fundazioko eskola
Urreta Zubia, Juan
-Eskolara nora joan ziñen? 
- Honaxe. 
- Zenbat urtekin hasten zan eskolara joaten? 
- Bost urtekin ero. 
- Honek zer zien, herriko eskolak. 
- Herrikuek, bai. Honek zien "de la Fundacion Viteri". 
- Badakizu zein zanViteri hori? 
- Viteri, mondrauetarren bat. 
- Honek diru asko zeukan, ezta? 
- Bai, bai. Honek eukan eindda, ni akordetan nazenak, Mondrauen be bai, eskolak Mondrauen, Aretxabaletan, Irunen be bai, Donostian be uste dot baietz; ha izan zan, nunbaitten agertuko da hori, inportantia. 
- Herrixan alde? 
- Bai, bai. Ein zittuen oso obra haundixak. Hemen enziklopedian agertuko da hori, gura bozu ekarrikotsut. 
- Keba, lasai. Orduan herriko eskolan, mutillak alde batetik, neska bestetik, ala danak batera ibiltzen zinaten? 
- Ez. Aparte. Eozen bost klase-ro. Bat, bi, hiru, lau, bost. Bost klase-ro baeuzen; eta aparte eoten zien, neska-utillak aparte. 
- Eta zuri akortzen jatzu zure maistrua edo profesoria zein izan zan? 
- Bai. Lelengo doña Pilar Usandizaga zan, sekretarixuan alabia zan, sekretarixua, aiuntamentuko sekretarixuan alabia. Gero, Don Santiago Ondarra, urte askuan izandakua maixo. Eta gero Don Benito. 
- Eta zelakuak zian? Asko ikasi zenduen? 
- Bai, ona, e. Puxkat autoritariua zan Don Santiago Ondarra. Puxkat seixuaua, eta holako, e... Baiña Don Benito akordetan naz, hori eztakit nundik etorri zan, kanpokuak zian, Zaragoza aldekuak ero Logroño aldekuak, kanpokuak zien; bera, emaztia be maistria zan, bixak euzen kolokauta, bai. Eta harekin, nik uste dot denpora gehixen haretxekin ein neuela, don Benitokin. Don Benito Alonso; gaiñera oso ona zan maistrue. Eta ez auen, lau gauza bakarrik erakusten auen: Aritmetika, Geometria, Geografia eta Gramatika. 
- Ez gitxi. Ondo ikasi ezkero emoten zebana. 
- Lau gauza. Eta nik betik urten arte haretxekin egon nitzen. 
- Esan dozu bat kanpotarra zala, baiña sekretarixuan alabia haura euskalduna izango zan. 
- Bai. 
- Harekin euskeraz emuten ziñuen? 
- Ez, dana erderaz eitten zan. Euskeraz gero hemen batzokixak eiñ euen, ikastolatxo bat jarri euen; baiña aparte, hemendik juaten giñen astian bi bider ero hiru bider faten giñen han ikastolara. Ikastola txiki bat zan, kantuan-ta itten giñuen. 
- Umia ziñanian, baiña? 
- Bai, bai. 
Eskola kontuak
Urreta Zubia, Juan
-Esaten dozu klasiak eta erderaz izaten ziela. Baiña danetik ikasten zenduen: Geografia... 
- Bai, gauza laurok, e: Aritmetika, Geometria, Geografia ta Gramatika. 
- Eta esan dozu bat bai zala nahiko autoritarixua edo? Zigorrak eta kastiguak eukitzen zenduezen? 
- Nik ez neban euki behin bez. 
- Zintzua izango ziñan zu. 
- Bueno, gero harrezkero egon dira beste holako astokillo batzuk. 
- Orduan zuriak nahiko... 
- Bai, ba, bai. 
- Klasiak eta ze izaten zien goixez, atsaldez? 
- Goizian beratziretatik hamabitara. Eta gero, ez dakit ze ordu... ordubi terdietatik, hiruretatik lau terdietara-do. 
- Eta zapatuan klasiak eukitzen zenduezen? 
- Bai. Eguenien atsaldian ez. Eguen atsaldia jai. Gero zapatuen eskolara. Eguen atsaldie izeten zan, bueno! 
- Eta hor egongo zan jolas-rdu bat edo ez? Jolasteko denboratxo bat. 
- Bai. Beratziretan eitten geuen, beatzik eta hamarrak arte ordubeteko klase bat; eta gero ordu erdi, zera, "recreo"; eta gero hamabixak arte ba... 
- Rekreuan be orduan be ez ziñazen juntatzen neskekin? 
- Ez, ez, ez. Ordu hortan, e, neskak euren jokuak eitten euen, sokaz saltoka edo gure dana ez dakit; eta guk fubolien-do, pelotan-do. Ez giñan, neskatillakin ez giñan juntatzen, ezta bueno. Ez dakit. Gaiñera, ez dakit, normala uste dot zala. 
- Herri guztietan halan izan zan, itxuria. 
- Bai. 
Errepublika garaia; 1934ko iraultza
Urreta Zubia, Juan
-Zuk goguan daukazu Errepublika denporan, treinta y unuan, eskoletan-ta leku batzuetan kruzifijuak kendu ziela? 
- Bai. Kendu zien. 
- Kendu ein zien, hemen be bai? 
- Horrek kendu ein zian. Lehenao baeuen klasian kurutziak, eta horrek kendu zian el año treinta y uno. 
- Orduan gogoratzen dozu hori? 
- Bai, bai. 
- Eta errepublikian inguruan zeoze gogoratzen dozue, edo etxian entzunda, ba "Eibar aldian gorrixak eztakit zer... "
- Hori zan "La revolucion de octubre", treinta y cuatro, bai. Hemen etzan egon gauza haundirik. Goizien emuten euen bando bat, "El Comite de la Revolucion", eta esan auen: "Se prohibia juntarse mas de tres personas... ", horrek izen bat dauko, eta erretirateko, eztakitt ze ordutan erretirateko... 
- "Toque de queda" eta guzti? 
- "Toque de queda", bai. Baiña egun baten bakarrik izen zan, hurrengoko egunien bukatu zan. Hurrengoko egunian ero bertan egunian. Gu, akordetan naz juan giñala mendira, mendira; bueno, hemen reboluziñua dau, hau eta bestia, eta aittakin-ta senide batzukin juan giñan zera, Bolibar aldera. Mendira juan giñen. Eta beruzkotan etorri zien autobus batzuk soldauakin, Eibarrera oiazen (? ) , baiña Eibarrera juateko Mondrauetik pasau zienien, ikusi euen zerbait auela, eta geratu zien hor, eta Mondraueko rebuluziñuoi geratu zan, eta batzuk juan zien Eibarrera, eta orduan akabau zan. 
Eskola kontuak: abadearen pedagogia; erabiltzen zen hizkuntza
Goikolea Zabala, Esther
-Eta eskolie emuten oskun abadiek. Pedagogia oso ona auken. Goixien bi ordu, hamarretatik hamabixetara. 
Atsaldien beste bi, hiruretatik bostetara. Zapatuetan be bai. Eta eskolie zan bilingue. 
- Rarue, ez? 
- Ez gekixen guk erderaz. Eta orduan esaten oskun: "Aber, etara pizarrak". Pizarrak auzen, zan gerra ostie, oso papel gutxi auen. Eta kuadernue erabiltzen zan ia ikasten zauenien idazten, eta plumiakin eta tinteruen untaute, eta ia hori plumie emuten otsuenien a baziñan zerbaitt, haunditxua ziñen. Eta ia papela emuten otsuenien idazteko, ia norbait ziñen. Orduen ba lelengo ikasten zan pizarran, gero arkatzakin, eta gero plumie. Eta gero letrak auzen redondilla, eta plumie bihar zen diferentia redondillia idazteko. Gero problemak eta horrek erderaz zien: "Un comerciante compro... " Eta guk ba ez gauen larregi ulertzen; batzuetan zentzua hartzen gutsen. Eta ume danak gengozen klase baten, gela baten. Orduen goixien berak auken sistema bat. Guri eraitten oskun kopixa bat, eta txikixauek hartzen zittuen dotriñie erakusteko, ero a--i--u erakusteko, leiduten erakusteko. Gero guri ipintzen oskun problemak, horrek "comerciante" eta holakuek. Eta nire sasoikuek zien beste bi mutiko eta ni, mailla batekuek hiru giñen. Eta, "Hi, hemen ipintten jok en total". Azkenien zan: cuanto le costo en total? , edo cuanto tuvo que pagar en total? , edo holako zeozer. "En total, hau sumar ero multiplicar izangok". Ze ez gauen esaten batuketak-ta, horrek zien sumar eta multiplicar. En total sumar eta multiplicar. A, baiña zanien a como, ordun garbi-arbi dividir. 
Oiñ, en total izan leikien sumar edo multiplicar, Hortxe zalantzie, baiña a como, a como zanien beti dividir. Guk ulertzen gauen akaso zentzu apur bat, baiñe inportantiena bagekixen galderie zala. Eta batzuetan, zu, gauzak zaillek zien: hallar la mitad. Hallar la mitad hori bai zala zaille. Buruz etaraten gauen kontue erdixe zenbat zan, baiña hallar la mitad? Gero igual ba etxera erueten gauen problemie eta; etxien baten bat oso listue-ro, aiztie-ro, anaie-ro, jo! , zenbat ekixen! Bikin dividir eiñ, eta hallar la mitad. Buruz eitten gauena... Holako esturak pasauta ikesi gittun. 
Eskola kontuak: inspektorea
Goikolea Zabala, Esther
-Gero hak abariak inspektoria etorrenerako-ta billurre eukitten auen, ze, klaro, inspektoria etorten zan, ume danak euskeraz eitten gauen, eta erakusten oskun ba hak be norma batzuk. Sarreran ez dakit esaten gauen "Buenos dias" edo "Que tal esta usted" edo, "Que tal ha descansado". Baiña urteixeran beti-etik: "Usted lo pase bien". "Usted lo pase bien! ", "Usted lo pase bien! ", "Usted lo pase bien! ", "Usted lo pase bien! " Azkenien egun baten neskatilla tontatxuen batek esaten dau: "Sagar ustela pase bien! ". Gero hak hartu auen zaparradie! Holan ulertzen gittuen gauzak... Irakurtzerakuan bardin. Irakurtzen gauen: "Hijito mio, dijo su mama. " "Jo! Ijittuei ijitto mio? Hau zelan leikek? " Holan ikesi gauen gekixen erdera apurre. Eta kantuen be bai. Kantuek be erderaz erakusten oskun. 
Bestelan dotriñie euskeraz ikasten gauen. Baiña buruz. Nik ointxe be esango neuke dotriñia buruz. Ba, lelengo galderie zan: "Nor da jangoikoa? " Eta hori ikasten gauen hola makillatxo bategaz, joiaz mahixa: "Izan diteken izakirik bikaiñena, zeru-urren egille eta jabea, onai betiko zoriona ta gaiztoai betiko zoritxarra ematen dien jauna da jangoikoa". Ze ondo ikasten nauen, e! 
- Musika eta guzti. 
- Musika eta guzti. Kendu ezkero musikie, ia ez gekixen. Baiñe horrek ondo ikasitta. Eta gero hamaika urte arte han, eta primeran bizi nintzen ni han. 
- Eta inspektoria etorten zanien billur haundixa eukitten zeuen? 
- Abadiek eukitten auen billurre. Baiña bueno. Esaten oskun: "Ha etorten danien hau esan, bestie etorten danian hori esan". [...] Ez, ez naz akordetan holako zer haundirik euki gauenik. 
- Zela zeukan izena abadiak? 
- Don Bonifacio Arenaza, baiña danendako zan Don Boni. Izetez karlista gogorra zan, oso karlistia zan; baiñe gukin pedagogia ona euki auen, eta ondo portau zan. Egurretak be emuten zittuen, eta mutikon batzuk ez daue esango nik esaten dotena, baiñe gurekin ondo portau zan. Erakusten oskun Geografia be bai, ipintten zittun mapak, eta kordillerak: "Primero la Pirineica, segunda la Cantabrica... ", holan. Dana soiñuaz ikasten gauen; baiña niri gauza asko geldittu ein jat, probinziak be bai: "Orense, Lugo... ", holan, holan ikasten gauen dana, kantuen. 
Jolasteko nahikoa denbora izaten zuten umetan; umetako kanta
Goikolea Zabala, Esther
-Gero hamaika urtekin... Eukitten gauen nahikua denpora jolas eitteko, ez euen telebistaik. Radiue abadianien bakarrik. Halako baten Aranen ekarri auen Philips bat... 
- Arane badago Koruetan? 
- Arane? Gure etxe ondokuek Arane die, honek Nati Altube, Puri Altube. Arane da hori etxioi. Bai, Uxarte be bai, Uxarte be bai. 
- [...] 
- Eurak eukien beste etxe bat, Barrutikue, oiñ urak hartute dauan lekuen, eta han eukien euren amama, eta hori etxioi gero einddakua zan, Aranekue. Da etxe... , bajutxue da, ez da oso altua. Eta, bueno, ni han ibiltten nintzen etxeik etxe, guk ez gauken behirik, baiñe behizaiñ. Behizain be denporia egoten zan sobra, eta beste zelai baten egoten zan beste behizain bat, eta alkarri burla eitten gutsen, kantau eitten gutsen. Zainddu biher zien behixak ez zaittezen fan solora, arto-olora ero. Eta adibidez ba kantu bat zan: "Libiri eta labero, kakaganauzaiñe, kakaganauzaiñe; ganauzaiñe logure, aitta ta amak jo gure, Menditxeko ganauek artue gura aiñe! " Eta horrek zien gure entretenimentuek. 
Herriko pertsonai ezagunen inguruko kontuak umeen ikuspegitik
Goikolea Zabala, Esther
-Eta gero baten bat geixoik auenien, indiziñuek be ipintten zien, eta Don Tomas Atxabaletako medikuek auken hiru plazako motorra. Motorra elegantie, sidekarra auken; eta gero beste praktikante batek, harek Guzzi, moto Guzzi. 
"Hi, Guzzi; gutxi egongo diela holako motorrak, esan gura jok honek". A, eta abadiana. Abadiek erreten auen asko; librillue-do hori, papela, markie, gaur egun be egongo da hori markioi: Abadie. Eta berak harekin eitten zittuen zigarruak. Kuarteroie eukan eta eitten zittuen zigarruak. Gurien iñork ez auen erreten, aittek ez auen erreten. 
Abadie. Honek abadiok, e. Pentsau papela be eurendako eukiela. Abadie izenekua, espeziala. Gure gogoetak horrek. 
Koruetako auzo-eskola vs. Arrasateko eskola
Goikolea Zabala, Esther
-Gure denporie ba pasau ein zan hola. Ze nik hamaika urtetik hamalaura bittartien ibilli nintzen hor, ba goixeko eskolie bakarrik. Koruetako eskolie askoz be aberatsaue zan. Eta gero, gaiñera, zeukotzun denpora asko jolas eitteko. Etorten zien Arientzako mutikuek be bai, harekin be jolas eitten gauen. Eta han tremendo pasetan gauen. 
Gero Gabonetan-ta, Jaiotzaik ez, orduen Nazimentua ipintten gauen. Abadiek ekarten oskun kamaratik kaja baten figurak-ta, betik beste kaja baten, izarra ia eindda auen, hari bonbillia ipiñi, eta piñu baten ipintten gauen, beti bardiña zan. Eta bueno ba, parte hartu eraitten oskun geuri ipintten nazimentuoi, eta bidiek eitten serrautsekin, eta... 
Niretako izen zan kanbixo haundixa hona etorri giñenien. 
Arrasateko medikuaren etxera kriada 14 ureterekin
Goikolea Zabala, Esther
-Eta gero ba ia haundi eingo nintzen, ia hamalau urtekin Don Kalistrorengana kriada. Harek be baeuken neskatilla bat Kukaratxatan, eskolan; haren bille etorri eta gero hari etxera lagundu, eta ha entretenidu biher izeten neuen gabeko beratzirak arte. 
- [Zein zan Don Kalixto?] 
- Don Kalisto? Don Kalistro Mondraueko mediku famoso bat izen zan. Aramaixoko-ta jente danak don Kalistro deiketan utsien. Itxurie euskal problemie hobeto [ezauketan] jakon. Izetez zarauztarra zan. Gizon bat... dispensarixuen ein auen lana. Dispensarixue orduen zan, zelan egon zien pulmoiko geixotasun asko, ba Mondraue izen herri bat holako geixotasun asko egon zana, eta horreik aislauta egon biher zien bestiengandik kontajiosue zalako, eta ondo zainddute eta garbittasunakin eta hori. Eta Mondrauen auen, oin "La Ventana" badau ba txutxerixak-ta saltzen diena? Hortxe, horixe izan zan. Bai hospittal zarrian zati bat, zati haundi bat zan dispensarixuendako. Horrek izen zien dispensarixuendako. Holaxen deiketan jakon. Eta hor bakarrik egon zien pulmoittik eozenak. Bueno ba haren etxera. Maria Elena auken neskatilliak izena. Beste bi mutiko be baaukien, baiña harek egoten zien Bitorixen interno Marianistetan. Erropia zikiñe eta garbixe, paketie bialketan jatien rekadistiekin eguenetan. Eta harek mutikuek be ez zien etorten, bakaziñuetan bakarrik etorten zien, han eukitten zittuen. Gurasuek astien behin-do bisitatxon bat eitten utsien, eta han. 
Erlijioaren garrantzia gizartean
Goikolea Zabala, Esther
-Zuk esan dozu oso katolikua zintzela. Oin ez zara hain katolikua. 
- Beitu. Ni oso katolikia nintzen, eta uste dot Mondrauera etorri arte ez nintzela izengo hainbeste. Han eleixara fan biher giñen, baiña gure aitte ez zan faten eleixara. Ama faten zan, baiña igual zan sozialki ez euelako oso ondo ikusitta; ez dakit zenbateraiñoko fediaz fango zan; fan eitten zan. Gure etxien ez zan errezetan erresaixoik. Anai bat seminarixora be fan zan. Bi urtetan egon zan seminarixuan eta etorri zan etxera. Osea, libertadie euan etxian: "Nik abare fan gura dot. " "Ba fari. " Arriue gertatu eta fan. "Nik mezetara fan gura dot. " Preguntau biherrik be ez. Eta gehixao da... Mondrauera etorri gintzenien Mondrauen euen eleixarako joera haundixa. Eta gero beste espaziorik be ez geukan emakumak, e. Orduen izen biher ziñen "Accion Catolicakua", edo "de La Tercera Orden Franciscana", eta ni horra faten nintzen, ze hor frailliek eozen, eta frailliek zien euskalduntxuauek. Ez dakit ba, zabaltxuauek edo holan. 
- Zer zan "La Tercera Orden Franciscana"? 
- Hori ba franziskanuek euken, itxurie, hiru ordena. Bat zan seglarrena, bestiek zien hermanuek edo holan, eta bestiek zien mezakuek. Eta zan como "Hijas de Maria" edo, holako asoziaziño bat zan "La Tercera Orden". Gaztiek eta zaharrak izeten zien. Eta, klaro, han emuten otsuen bendeziño berezi bat, eta zuk, talde horretakua baziñen, ba pribilegio batzuk zeuketzun, ez dakit zer eta. Akordetan naz San Frantziskoko eleixan, eskapularixo haundixekin egoten ziela gizon nausixek. Eta guk ez gauen ipintten hori eskapularixo haundixoi, baiñe bai faten giñen billeretara, eta izeten zien billerak holan apur bat "tipo social". Gure kontuak komentetan gittuen, eta batez be eukien lokal bat oso ona kalefaziñuekin. Eta guk ez geuken beste lokal bat egoteko eta hara faten gitzen, eta fraille gaztiek egoten zien, eta ondo pasetan gauen. 
- Zer pribilegio egoten zien hor ibiltteagatik? 
- Gero zerure fatekuek danak. Bai, bai, bai, danak zien zerure fatekuak gero, bai, bai. Eta guk eurai zer aportauko gutsen? Ba San Frantzisko eleixan obrak ein zittuenien hauts pila bat tragau gauen, haxe garbiketan eta holan, baiñe bestelan guri oso tratu ona emun oskuen. Frai Rufino beti han egoten zan prest zeoze ekarteko... Eta bai, bai. 
Lokala gazterixiendako eukitten geuen eurak itxita. Ze bestelan aiuntamentutik eta holako lekutatik ez euen ezebe, batez be emakumandako. Ez giñen oso konsziente, hori be esan bihar dot. Eta hor ba beti be ekarten oskuen komadrona bat, edo holan txarla batzuk emuteko. Eta nik emakumien anatomia eskolan ez neuen ikesi; hortxe emundako txarlatatik... Eske ez eozen bide asko zabalduta. Bidiek oso-so mugatuak zien. Eta esaten dotsut oso relijiosuek giñela, ba dana zalako oso... , ezin ziñen joan beste leku batera, ez, hantxen zeukotzun, etxetik kanpora hantxen zeukotzun apoiua. 
Maiatzeko lorak
Goikolea Zabala, Esther
-Eta bueno, gu faten giñen xei t´erdietako mezetara, "Maiatzeko lorak" izeten zien, han be pribilejion batzuk irabazten zien, ez dotsut esango garbi zeintzuk, baiñe goxero faten bazintzen maietzien, orduan Ama Birjiñiakin egoten ziñen ondo; eta xei t´erdietako mezetara. 
- Egunero baiña? 
- Egunero. Eta egoten zan fraille bat, Abaitua, txiki-xikiñe zan, eta papelak, kantu-apelak emuten oskun, eta aizta bixok faten giñen, "hor egongo don Xague... -Xague esaten gutsen-, Xague papelak emuten". Ilusiñuaz faten giñen, gero kantau eitten gauen. Gaiñera euskal kantuek kantetan zittuen, frailliek euskeraz emuten auen. Eta Ama Birjiñiaz ondo egongo giñen, ez dakit, ni... pozik faten gintzen, ez dakit zegaittik. Eta goixetan jaikittie kosta eitten jakun. Eta aittai esaten nutsen: "Aitte -[pentsau bera ez zala faten mezetara] -, aitte, bixer deittuko dustazu sei t´erdietako mezetarako? " Ze despertadorie be bat egongo zan etxe guztirako. Eta "bai. " Ixten oskun hamar minutu gehitxuau ohien egoten. "Xeirek eta hamar! ", deiketan oskun. Jantzi, mezetara. Etxera etorri, armozau, eta oiñez Elektronikara. Hotzik barik, e. Gero beratzi ordu lana ein. 
Trenaren inguruko kontuak; istripuak
Gorroño Arregi, Esteban; Zuazabeitia Herrasti, Duni
-Akzidente asko egoten zan lehen trenan asuntuen? 
- D: Ez, ezta? Esteban? Akzidentiek? 
- E: Trenakin eta? Hola akzidente asko ez. Noizbaitten hola hor Araba aldien, Marin aldien ganauren batek urten utsela edo holako zeren bat, baiña gutxittan, e. Akzidentiek ba, Atxabaletako bat hantxe hil zan Mondrauen, [...] lehen esaten ibilli garen anai bat hil zuan, Benito Akizu. Mondrauen. Ba bere lobiaz bultzakara bat edo gura barik trenera sartzen doiela, edo ez jakixat zer be, edo trena aillegetan dauela [...] 
D: Hasi pasetan kotxe batetik bestera edo? 
- E: Ez dakit ba nik. Trena aillegetan dauela bestia aguro fateko lekua hartzeko-do geldittuta parien edo eta. Eta itxurie tio hori bultzakaran bat eindda... Holako zeren bat pasau [zan] ez dakit zela izen zan seguru, ez dakit. 
Trenaren inguruko kontuak; paso nibela
Gorroño Arregi, Esteban; Zuazabeitia Herrasti, Duni
-D: Igoten geuen kaseta gaiñera, eta alde batetik eukitten euen berdia eta bestekaldetik gorrixa. Berdia zanien ba pasua libre euen, baiña gorrixa izen ezkero zerbait [...]. Pasetako, pasetako, berak ipiñi dauela gorrixa. Ene! , oiñ ein biher holakuak. 
- E: Horrekin paso nibel horrekin zer asko pasau zan. 
- D: Oso txarto egon zan. Mari Karmen oso txarto egon zan. [...] Paso nibelian berai pasau jakonian. Oso gaizki egon zan. Ni akordetan naz [...] 
- E: Hor Durango onduan dago Matiena, han hillien behiñ edo egoten zuan akzidenten bat, trenak harrapauta baten bat. Azkenien eztakitt oiñatiarrak-do zela zien harek, oiñatiarrak. Kotxe baten bost lagun-do garbittu zien. Han, jota garbi danak. Bete-etien harrapau eta bost lagun [...] Baiña aurretik akzidenten bat, esateko, hillero. Eta xei lagun edo zazpi, eztakit zenbat, orduan danak garbittu zien. [...] 
Gerra aurreko euskarazko eskolak
Gorroño Arregi, Esteban; Zuazabeitia Herrasti, Duni
-D: Han behien akordetan zara zu noix egon zan eskuela bat [kantetan] jakon orduen. Orduen, "en aquellos tiempos". 
- Zer zan hori? 
- D: Ba euskera, multiplicar, restar eta. 
- E: Ikastola bat, bai. 
- D: Danok euskaldunak gintzen, baiña eskolan erderaz [...] 
- E: Nik lelengoko ikastolia ikusi neuena Atxabaletan, hor [Beroak] euken hametikaldera Etxezarretan eta, lehenau, garai baten pospolo-abrikie izan zan, eta Beroak eukien. Eta hantxe pospolo-abrikan hasi giñen gu ikastolan faten mutikuek eta neskatillak eta faten gintzen haraxe gabetan. 
- Zenbat urtekin zan hori? 
- D: Kolonena aurretik izengo zan o geruau? 
- E: Geruau. 
- D: Kolonena geruau? 
- E: Bai. Haxe izen zan lelengokue. 
- D: Ni honekin ez naz akordetan. 
- Noizkua da? 
- E: Hori? Guk zenbat urte eukiko gaixuen ba... 
- D: Gerra aurretik, edozein modutan be. Gerra ondoren horrek gauzok, e... Gerra aurretik. 
- E: Bai, gerra aurretik zan ha. 
- D: Hoi izango zan hogeta hamalautik hogeta hamaxeira bittartian. 
Don Santiago maisua etxean apopilo
Ezpeleta, Paulo
-Atxabaletan gu jaixo gintzen ba "Taberna Berrikua", ezta, Taberna Berrikua. Lau anai-rreba ta mutikotatik ba karnazerixan eta tabernan; bixak batera azen da gure aitta ta aittajauna ta betik mutikotan aittajaunak eskolara (barik) ezin gauen eiñ, zeatik eze betik, ez zakixen ba berak, basarrittik etorritta euen gure aittajauna, Higinio, eta ez zakixen eskribiduten eta leiduten bez. Da hartu euen, apopillo maistrue euken, Don Santiago. Da harek ezkonduta gero erakutsi etsen sumar, restar eta honek danok, eskribiduten. Ta guri orduen esaten oskun: "Mutikuak! , ikasi gero, e! , hemen tontua neu nok bakarrik". Gero mutikuak etxetik urten eskolara fateko da beste batzukin nahasi ihes eiñ ezkero, Don Santiagok gure aittajauna Higiniori esaten utsen: "Paulo ezta etorri gaur eskolara, gaur harek ihes eiñ dau. Asi ke kontuak hartu". Aittak baiño oinddiokan aittajaunak zer gehixao eukitten auen. Da, klaro, berak pa atara zittuen Tia Blanca ta maistra, Tio Joxe ta zerien, ezta. Eta harek gure auen guk pe ikasi gero ba zeozer izan gaittezen. 
Jesuita joan beharrean monagilotarako geratu
Ezpeleta, Paulo
-Tabernan han jente asko egoten zan, da gure etxia zan itxuria danen soziedadia. Han egoten zien komunistak, anarkistak, nazionalistak, karlistak eta danak. Orduan ez euan hainbeste politika, e, baiña honek Eustakio, San Berde, Katxo eta ba horrek egoten zien betik han. Euren botillatxue eo pitxartxue hartu ta zeozer jan da hantxe. Ta klaro, ia mutikue haundi eitten ekin nintzenian monagillue. Gure ama be ba beti elixan egoten zan ba sartuta, da hango parrokuaz da koadjutoriakin da oso laguna zan, da mutikua monagillo. Da genguzen ba lau: Jexus Atxa, Lorentxo Galdos Donostian da Jesuitetan, Felix Atxa da ni. Lau monagillo. Da, klaro, honek abadiok, Atxabaletan azenok, anai bat aukien jesuita zerien, Azkoittin edo eztakitt nun. Eta harek eitten auen ba danak zerera, jesuittetara. Mutikuok batzuk fraille ta abade ta; honek jesuita. Gu laurok ba fatekuak gintzen. Laurok fateko ta Felix eo Jexux eta Lorentxo zien haunditxuenak. Gero zan Felix eta gero ni. Horrek fan zien bixok. Han tabernan azen Eustakio ta konpañia, ta guri be aillegau jakun ba fateko zerian ba, juniuan edo hola, bueno ba ia oktubrian kursue ekitzeko ta fateko. Honek Eustakiok eta, zela zien elixara faten ez zienak edo hola, "gorri antzak" esaten dana, ba haik esaten usten: "Baiña jesuita hoia tontu hori? Ez hai fan bestela kapauko aue gaiñera! Han kapau eitten juek fraille faten dana" (.... ) Orduen ba mutiko txikixa zela nintzan, sustau ero. Aittak eta amak pe ez euken gogo haundirik fateko, baiña ia papelak eindde. 
- Amak be ez? 
- Ez, abade ta ez, jesuitta ta ez. Etxian, elixara fan bai baiña etxetik. 
Monagilo egon zeneko pasadizoa
Ezpeleta, Paulo
Eta hantxe monagillo. Eta gero monagillo gengozela ba betik okerrak, monagilluek okerrak. Eta honek abadiok eukien loba bat. Franzisko Maria ero eztakit zela euken izena, Eibarren bizi zan anai batena, eta injinero ikasten ero ebillen. Da hau etortzen bakaziñuetan Atxabaletara, tiuengana. Basarri baten Basaben bizi zien ba. Da hara faten zan, Francisco Maria zan. Da gu ba sakristixan monagillo bixok ba Felix da ni txikixok, eta, klaro, bat faten zan seitterdietan, bestia zazpiretan, bestia zazpitterdietan da bestia zortziretan; lau monagilluok, ezta, eta gu bixok genguzen bata zazpitterdietan fanda eta bestie zortziretan fanda. Ordubete bakutxak eitten gauen. Eta monagillo genguzela ba sakristixako atia zabaldu eta betik errezetan. "Joño! , baakik horrek San Franziskon aurpegixa daukena". "Koño, bai, bastante, e! Igual-gual-guala dok, San Franzisko lakotxia. Igual-guaal". "Bai? ", tta "Bai". Hola egun baten. Hurrengo egunien be fan da taka! , zabaldu ta. "San Franzisko! , San Franzisko! ", da hola. Bestiak ba, nik eztakit ze esan, "De Asis! " edo, eztakit ze esan nutsan, hola. Eta klaro, orduan mezak egoten zien zortzitterdietan da zerian da. Baiña kanpaia jo biher izaten zan zortziak eta larenetan. Zortzirak eta hogei pasautxuen eta mezia hasten zan, kanpantxuek, kanpai txikixa. Eta guri ze eiñ oskuen parrokuen arrebiak? Geuk akordau barik etorri tta giltzapien itxi elixan. Ta klaro, ordue aillegau zan, kanpairik pe ez eta ezebez, ta etorri zanian Don Esteban abadia, ha zan egurra emuten euenoi, "Zer pasau da hemen!? Que ha pasado aqui? " "Hemen ezebez" "Bai, hemen zeozer pasau da. Atiek zerrauta daukotzue ta hemen zeozer pasau da". Ha jakiñien euen dana, da guk ezebez. Esan oskun: illunkaran erresaixua, orduan illunkaran erresaixua egoten zan eta monagilluek derrigor fan bihar izeten gintzan. Da esan oskun: "Zortziretan akabetan danien hemen, lau monagilluok (... ) Fan gintzan, mutikuok, guk zenbat urte eukiko geuen ba, hamar ero? Hamabi ero? Eztakitt, hamar edo hamaika ero hola. Fan gintzan da Jexux haundixena, Lorentxo, Felix da ni txikixena, gaztiena behintzet. "Zu, Jexux, ze esautsazu? " "Nik ezebez". "Zu, Lorentxo, ze esautsazu? " "Nik ezebez". "Zu, Felix? " "Nik San Franzisko". "Zuk ze esautsazu, Paulo? " "Ba nik 'de Asis' ero hola". Ekin (... ) egurka, ezpanak be haundittuta, txixa be praketan da... 
- Bixoi bakarrik? 
- Bixoi, beste bixei ezebez. Joka lurrien. Da orduan fan nintzen ba ni etxera, tabernara fan barik, ezpanak eta danak haundittute nauken da. Gabatxuena ta, Joakin Gabatxo ta lagunak, edade batekuek, eta haren etxera. Fan nintzan da, "Ze pasau jatzu, Paulo? " Ta "ezebez, parrokuek, Don Estebanek izugarrizko palizie emun dost. Tremendue baiña, neri ta Felixi". "Joe, hola ezin leike itxi hoei. Hau izen ezkero republikanue, Ramonen semie edo, hori abadioi hil be eingo leukie". Baiña holaxe, emunde. Ta bueno ba hortan, etxera fan ostera, ta honek Eustakio San Berdek eta republikanuak zienok han zeren: "Ze pasau jak? " eta "Hementxe". "Hortarako republikanua izen bihok, republikanua". Gure aittajuna ta aitta ta ba ez zien, eskumako aldekuak zien haik eta. Deretxa antzak, eztakitzu, hola zerien da. Nik esan nutsen: "Zeu republikanua zara, ala? ". "Bai, amorratua! , amorratua, gaiñera, republikano amorratua". Gero be monagillo. Gerria hasi ezpazan ondiokan be segururamente monagillo; ondiok pe, e. Ondiokan be monagillo seguramente. 
Mutikotako denbora elizari lotuta
Ezpeleta, Paulo
-Da gero egoten zan beste zer bat, "Adoracion Nocturna" baiña gaztiena, "Tarsicios" ero. 
- Gerra denporan? 
- Gerra ostetxuen. Hortxe gerra zerien da. Ein nindduen monagillotzatik urten eta gero presidente de los Tarsicios. 
Adoraziñoko zera. Oraziñuek eta ondiokan buruz, mutikuak. Eta ya beste hiru urtian. Asi ke elixako kupue bastante... 
- Beteta ia. 
- Kunpliduta antxiñatik elixakue behintzet. Da gero hortik ba gure denporie Luistarrak eta. Gero beste kongregaziño bat euen ba haundixaua, mutikotatik urtendakuen Luistarretara. Orduen dana izeten zan ba goixien seitterdietan jaiki, mezetara fan, bueno. Hillien behiñ, e. Emakumiek eukien "Hijas de Maria". Eta guk San Luis de Gonzaga, eztakit zela zan. Da han fan bihar izaten zan ba konfesau, komulgau eta dana, ia haunditxuauak eitten. Da gero ekin gintzan ba haundi eiñaz ba batian fubolian... 
- Eskolan zenbat urte? 
- Eskolan hamalau urte eiñ arte. 
Laguardiara pilota partida jokatzera
Ezpeleta, Paulo
-Da Atxabaletan da jokatu, Mondrauen da be bai, da hola zerien, da gero etorri jakun Laguardiara be. Laguardian zan San Juanetan eta San Pedruetan. Klaro, orduen ez auen oingo moduen automoillik eta motorrik eta ezer. 
Orduen joan biher zitzen trenien, oiñez ero autobusien. Da goixien igual egoten zan bat, hurrengo egunerarte besteik ez. Da akordetan naz Laguardiara fan San Juan egunien pelotan, da aillegau nintzen goxien autobusien fanda, ta zer, da meza nausittara. Meza nausittara fan nintzen da abade bat ikusi nauen neure laguna. Han auen Seminario Menor, honek abade gaztientzako, eta han auen profesore. Don Salvador Marzana. Neure edadekue zan, ointxe hil zan Txilen, Santiago de Txile edo. Ba ha euen han. Klaro, orduen ea euen hotelik eta zerik "Fondas" bakarrik, fondak. Eta, joño! ; mezetan nenguela ikusi nauen. Hori Don Salvador dok, eta horrek arreglauko naxok hemen. Lo be bertan in biha gauen. Eta nirekin nahasi jokatu bihar auen Atano VIII, Azkoittiarra baiña hori euen zerian, Logroñon soldau. Eta mezia akabau zanien etxoin notsan Don Salbadorri tta esan nutsan: Don Salbador, ta "(... ) , zer dabik hemen? " "Pelotan" "Pelotan? Partidua jokatu biok? " "Bai", tta. "Joe" "Bueno, hemen gabie pasetako ta zer? " "Neu nauen lekuan. Ointxe goazak eta; neu nauen lekuan". Maletioi eruan, fan gintzen da habitaziño bat. 
Klaro, iñobe enauen nik ezauketan, abadioi bakarrik, eta bazkalostien urten eta han pasio ero zera eiñ eta baiña iñobez, ezaunik ez. Da jokatu gauen partidua ta irabazi gutsen partidua riojanuer geuki. Da gero danak lagunak, danak lagun. Da pasau jakun Atanoi ta bixok, han fan gitzen, afaldu ta urten gauen kanpora. Ta batak, han zurrakapote emuten daue, famosua. "Hala, vamos a la bodega! " Bixok ba famoso gintzen. "Vamos a la bodega, vamos a la bodega, vamos a la bodega". Harrapau gauen erdi, izugarrizko, tremendoko tronpia, da goixien zazpirak, ondiokan bodegan. Da zazpitterdietan autobusa guk, bueltatzeko. Ta geure artian, ze eingo ete juau. Eta bodega baten musua garbittu eta fondara; erretiratzen fan bihar, ez gauen lorik ein baiña. Eta orduen ez auen lekurik eta iñun ez zan egoten baiña, abadia, atia jo eta berak, Don Salbadorrek itxoitten. "Lotsaik be eztaokotzue! Neregaz akabauta jak, e! , neregaz fuera! Aiba maletak eta". "Ez, ez. Pagau barik daukou ondiokan". "Neuk pagaukot eta fuera hamendik, e. Holako Lotsabakoik, jente guztia ohe billa, zuei bixontzako gorde eta oin zatoze hona, zatozen moruan gaiñera! ". Bueno, bueno. Da hurrengo domekan, hurrengo domekan ez, San Pedruetan ostera. Da autobuseko kobradoria laguna zan. Laguna, bueno, lendik pe puxkat hemen bastante zelan ibiltzen gintzen; da orduan azen autobusak ba bigarren illaria eta hirugarrena zien ba "primera" moruan ero ta bestiak. Eta ha gehixao pagau bihar izeten zan. Kobradoriak esan oskun: "Ya os he visto esta noche como habeis andao, y tumbaros aqui" Ta bixok etzin da hantxe Bittorixara. 
Ehizako pasadizoak
Ezpeleta, Paulo
-Kazan be bai? 
- Kazan, kazan afiziñue mutikotatik. Mutikuek gintzela hau Bernardiño Arregi ta bixok. Beti kazan ibiltzen gintzen. Fan gintzen baten. Mutikuek gintzela, e. Orduen erbi bat iñok pe ez euen harrapetan. Gaur hemen elefante bat batek harrapauko leukien letxe orduen erbi bat harrapetia zan. Eta fan gintzen Kurtzebarrittik gora, txakurrak onak gaukan da, txakurrok eta. Tak! , erbi bat atara auen da. Jaurti guntsan lau tiro. pin-an! , da pin-an! da aurrera. Baiña itxuria perdigoiren batek jo eiñ auen da txakurra au-u-u! , ta. Bueltan ostera geuregana. Beste lau tiro: pin-an! , da pin-an! , da mutikuak apuntau ta ezebez. Jaurti. Da erbixoi ba besten batek jo eban, perdigoiren batek eta ostera buelta hartu eta ostera geuregana ta. Beratzigarren tiruen Bernardiñok jo. Guk orduan herrixan ha erbixa erakusten munduen dauenik zerik haundixena baiño haundixaua, erbixa. Joe! , jente guztia. Beste baten zan fan bixok fan Kurtzetara... , Kurtzetara be ez, Asensio, Asensio gaiñetik, Atxabaletako mendittik Kurtzetara nittartian usotan. 
Usotan fan eta mutikuak gintzen, kartutxuek eruengo ba berrogeiña kartutxo ero. Jarri tta. Lelengo (Latan? ) egon gintzen eta ezebez. Ta gero handik Asensiora. Asensiora fan eta usuek benga ta benga. Eta auen zereko, Barajuengo abaria kazan. "Mutikuak! , hamendik harutza, e, harutza! " Da aldamenian jarri tta, klaro, orduan etozen, ze esangot, laiñua, eurixa etorten da ba, eurixa goittik behera, ba usuak etozen etorri tta etorri. Baiña dana bat, e, banda bat dana. Hartu ta pin-on! , pin-on! , pin-on! Eta guk benga ta benga ta benga. Ta azkenien kartutxuak akabau jakun. Hartu gittuen, eztakitt, xei uso, zazpi ero. Orduen izen bazan gure aitta ero hola kazan ekixena, hilgo euen ba bostehun uso ero. Handik ba buelta hartu gauen Atxabaletara ta harekin be harro. Beti kazarixen zera hori izaten da, harro, erakutsi, erakutsi. 
Usotara joanda gertatutako pasadizoa
Ezpeleta, Paulo
-Beste egun baten anaia Pedrito ta bixok, uso denporia zan orduan be ta. Orduan haundixauek gintzen. Da fan gintzen Ugaztegira, Andartora, uso-ase lekura, ezta. Fan da bat bez da bat bez da; bat bez, etorri be ez. Aurreko egunien asko harrapau zittuen. Da gizon bat euen Arauzkua postuen, da hantxe kontuek kontetan. Da illunkadie etorri zanien bajatu gintzen Ugaztegiraiño ta ha Arautzera eta gu Atxabaletara, ezta, bata alde batera eta bestiak beste aldera. Da berutza goiazela ba nik danak ezauketan (nenguen) ba egurrakin da karnazerixan mutikotatik eta. 
Gero ba pelotan da hola danien. Ugazteiko Fermiñen semiak aurreko egunien berrogeta hamar uso-do, ez dakit zenbat, berrogetakak hartu zittuen. Da han euken ordurako esegitta ta, "E! , Paulo! " "Ze? ". "Atoze barrura, trago bat in-do" Fan gintzan da han ardau puxkat atara oskuen da, ez dakitzu, jan edo merixendau edo zeozer. Berbetan. 
"Ez dozue biher usoik? " "Buuu! " "Merke emungotsuet. Bost pezetan bakotxa, zeuek gurozuenak apartau" Da beitu guntsan anaiak eta bixok. Ze, ze ingou? , ta. Dozenerdi bat hartu, xei edo zazpi-do. Bueno, hala, hartu gittuen batzuk, eta ia berutza. Aillegau gintzan Atxabaletara ta aitta ba etxoitten, etxoitten. "Zer, pasau dok? " eta, "Ba, puxkat pasau die" "Joño, nastante hartu dozue. Bixar neu naixuek. Nun egon zare? " "Ba han Andartoko atxen aldamenian, baakitzu, Ugaztegirako zerien, edo Degurixarako bidien". Jarritta puestuen da hori gizonoi aldamenian, bueno, beste puestuen. Egon da egon da bape pasau ez, bape pasau ez. Halakon baten berbetan ekin zienien: "Zer, bapez gaur? Atzo enkanbio asko" "Atzo asko? " "Bai, gure seme bi hemen egon zien, nere semiek. Zazpi-do eruen zittuen da" "Zazpi? illundute gero beko arruan edo hartuko zittuen, hemen behintzet illunketan dauela alkarrekin egon gintzen, alkarrekin apartau gintzen hortik behera ta Ugaztein-do hilko zittuen" Joe. Aitta etorri zan kabriauta: "Niri gero guzurrik eta engaiñau ez naizue eingo, e! Gizurrik eta engaiñau, e, zeatik eze... 
Untzilako eskolan 4 pezeta ordaintzen zuten hileko
Elizburu Bilbao, Leandra
-Gerra urretik umetan basarrixan zela bizi ziñazien? Ze lan eitten zenduan umetan? 
- Basarrixan gerra aurretik, eskolara be ez gitzen /ezkitzen/ fan. Ni hamahiru urte artian eskolara ez nitzen fan, e. 
Urtebete in neuen eskolia bakarrik. Untzillera bertan eskolara eta maistrie zeeko bat, Burgosko kastillana bat euki neuen, eta berak pena hartu zeuen zertzia, eta han pagau bihar izeten zan; herrire ez gitzen bajatzen, eta Untzillera faten gitzen eta lau pezeta pagau biher izeten zan zeroi, hillekua. Eta [haindako] asko izeten zan, ez euan diruik eta! Ta zertzeko, ez uskula kobrauko-a. Baiñe... Diru asko izeten zonan! Je! Ta laga fatiei eta baserrixen ittaurren artajorran, ardizain, billoszain. Ba haintxe hamahiru urte artien eta. Eta hamahiru urtekin ba urtebeten bat in neuen eskolan. Eta ia nire eskolak haintxe fan zien. Bueno, zerera artien ikasi neuen, "dividir" artien edo holakotxe bat ikasten [...]. Beste, besteik ezebez. 
- Eta eskolan neska eta mutill alkarrekin ibiltzen ziñazien? Neskak eta mutillak batera? 
- Bai, batera, batera neskak eta mutillek. Eta ez oingo moruen liburuek eta aparte ta, danak liburu batetik kartillie, katona eta gero infanzia edo ez dakit zer izeten zan. Eta liburu batzukin, e. Oingo moruen, e... 
- Batekin dana. 
- Batekin dana. Batekin, batekin ez zan akabatzen batekin... 
- Eta euskeraz ala erderaz? 
- Erderaz orduen. Bai. Eta erderaz preguntatzen zeuenien, e, ezebez. Eta erderaz preguntaute kontestaziñoik ez, jakin ez eta negar eitten neuen. Negar eitten neuen. Beste batzuk nik baiño gehitxuao ekixen erderaz bai edo ez esateko. Eta nik ezebez. Asi ke... 
- Maistria kanpotarra zan? 
- Burgoskue. Maistra zahar bat. Dio! , gogorra. Ointxe be akordatzen jat zelakua zan. Orduentxe nenguen ikesten hasitta ta ba ez uskula kobrauko ta bialtzeko eskolara ta, ez, ez, nahikue ikasi dau, ya esta; ittaurren eta ardizainera, ala! Ya esta, nire eskolok han fan zien. 
- Maistriak kastigurik eta ipintzen zotsuen? 
- Ez, kastigu haundirik ez euen ipintzen. Kastigu haundirik ez. Anaiek bieltzie nahi eskolara ta, harek soldautzarako ta gehixao biher izeten zala ta, hari ez jakon /etxakon/ eskolaik gustatzen. Hak ez eban nahi izeten eskolarik. Hari eskolia, eskolaik ez. Eta ni eskolia nahi te /tte/... 
- Eta zuri bapez. 
- Niri bapez. Asi ke... 
- Eta zer egoten ziñazien, goizian eta arratsaldian be bai eskolan? 
- Bai, ibiltzen gitzen sasoien bai. Goizien eta arratsaldien egoten zan. Ni bazkaltzen gelditzen nitzen han baserri baten. Bertan Untzillako zer ondo baten, geure ezaunen etxien gelditzen nitzen. Baina anaiek ez euen nahi izeten eskolara fateik be ez eta zerik be ez. Harek ni baiño eskasao. Nik ez, nik eskolia asko maitte neuen eskolia. Gero, gaiñera, atzera barriz-arri ikasi neuen semiai erakusten nebillela. 
- Bai, e? 
- Bai, barriz-arriz haretxekin ikasi neuen. Semiai beti pratikatzen eta pratikatzen eta semiakin ikasi neuen. 
- Argixa izango zara eta. 
Berak egindako lana besteen sabelak betetzeko eta beraiek gose.
Elizburu Bilbao, Leandra
-Beste behin geuk saldutako zera gorrixei, arai kapau bat etorri jakun kuadrillara. Eta kuadrillara etorri zanien e, boooo! eindda etorri zan eta. Ene ba! , araixe etorri jaku ardi kuadrillara; eta tioi esan gutsen: "Ze in biher dutseu /bietsau/ hari? ", eta, "ha? Hil eta ekarri". Nik lelengoko krimena orduentxe ein neuen. Bai. Aurretik ikusitte, ta bueno. 
Arai kapau horri sartu nutsen kutxillue, narrutu nauen, erdibittu eta lengusuek eta bixok txorroki zerien... Txorrokixe jakingo dozu zer dan, ezta? Arte-rrixe, eta haretxen zerien, erdixen sartu ta erdibittu ta etxera ekarri gauen zeera, tian etxera. Ta ekarri gauen eta, ene! , geu jan barik, guri ez oskuen probatzeko emon eta eurak jan zeuen. Ederra! Hori goguan neure bizi guztien, e. Bizi guztien! 
- Zuk ekarri eta eurak jan. 
- Eurak jan. Eta gabian kipula apartatzen, gabien biharra eitten gauen. Eta gero beti eukitzen gauen, eta gero gure tiok euken geu jan barik gero ardixek, billotxak esnie bihar izaten daue hazteko, eta beti esnie biher izeten zeuen gure tiok. Eta geuretako esneik ez, eta zerandako be ez. Eta amak esan usten: "Horrek kantiñie beteta eruan ezkero konforme dao". "Eta zer eingo dotsau? " Geuk egositte laga gaozen etxien, Parraixeko etxe baten gengozen eta ardixek be hantxe gauken. Batu ardixek eta ze itten gutsen? Ba kantiñ hola zatitxo bat bete barik euen eta fan Urketxerrekako errekara, beteten gutsen eta gizona konforme. Eta geuretako esnie lagatzen gauen eta billotsendako be bai. Eta gizona ya! Bestela eruten ez bagauen beteta... Esaten gauen baiña, geu gosiek eta horrei eruen dana-a, ze in biher dogu /biou/ ba. Eta haxe akordau jaten. "Ama, ze in biher dutseun bakitzu? Hoixe". Ta konforme gizona. 
- Ura bota? 
- Bai. Ya esta. 
Bekatuak eta abade bekataria
Elizburu Bilbao, Leandra
-Esatera noian dantzan eittia ta pekatua izango zala lehenao. 
- Bai. Hoixe. Bueno! Hoixe pekatua. Terriblie! Zirri-ittia ta, laztana emutia ta. Hori. Baiñe zerai, eurai be gustatzen jaten zerai. Gu, e, argixe ifiñi zeuen gure baserrixen, ta zer baten, ez dakitt, urte mordue da; gure neskiek oin berrogeta hamasei urte edo ez dakit zenbat, eta han gebitzen eta afari bat ein geuen argixa ifiñi zanien eta abare bat zeuen. Eta zerien, hurrengo zer baten atie jota etorri jat abade bat zerien etorri jat, rta, ene! Bai. "Honaxe etorri naiz zerien eta, zuk ez esan gizonai hona etorri naizenik". "Ene, hori bajakixat zetan datorren". "Zuk ez esan gizonai hona etorri naizenik". "Ze? nik gizonakin ez daukat sekretoik", esan nutsen holaxe. Ta "Ene, hemen ez jaok /etxaok/ ezer" pentsau zauen harek. "Eta orduen beruzkuak bisitau ingo dot". Ya esta, hola pasau zan ha, baiñe... Bestela baakiu zetan etorri zan, ja! Mekauen, esan nutsen gizonai, "zu, bakitzu zetan etorri dan zera? ", izenakin eta dana nekixen orduen, oin ahaztute dauket izena baiñe. "Hauxe ta hauxe esan dust eta". Bai ba la puñetas! Gizonakin ez naukela sekretoik esan nutsenien, e... 
- Bildurtua ya. 
- Bai. Anda fuera! Holakuek be baeozen, e. 
- Danetik egongo zien. 
- Bai, danetik, danetik. Ointxe letxe. Baiñe ointxe letxe, baiñe lehena ba zertu eitten zien, aklarau eitten zien gehixao. 
Oin zazpi urtien, zortzi, hamarrien arkarrekin egon, ezkondu ta apartau be igual eitten dittun segiduan. Ta orduen barriz zan apartatzie ta zera, jesus maria ta jose! Ta aurretik familixia eukitzea be... Bueno! Lehenao gogorra zan, gogorra zan. 
- Gero despreziuak eta? 
- Bai. Gogorra-ogorra! 
Dolua
Elizburu Bilbao, Leandra
-Lutua eruan bihar izeten zala esan dozu, ezta, jantzitta? 
- Jantzitte, bai. Ni ezkondu nintzenien tio bat zeuen hilde, koiñatien aitta hil zan aurreko zerien eta haren zera ba lutue jantzi bihar izeten zan, eta galtza baltzak jantzi ein nittuen ezkondu nitzenien hortxe dendan, bajatu goittik behera Arratetik eta galtza baltzak jantzi haintxe eta hartu Pulmana eta zeera, galtza baltzak jantzitta. 
- Zenbat denpora eruan bihar izeten zan lutua? 
- Hiru hillebete tiona. Aitta edo zera bazan, urtebete, urtebete. 
- Urtebete baltzez jantzitta ibili behar izaten zan? 
- Bai, baltzez jantzitta. 
- Eta zapatak? 
- Bai, baltzez jantzitta. 
Arropak
Elizburu Bilbao, Leandra
-Bestela zelan jazten ziñazien? 
- Ba ahal dan moruen, ahal dan moruen. Bestela zelan jantziko gitzen? , ahal dan moruen. Ni Bitorixara fan nintzen moruen, behintzet, abarka-altzekin, perkalezko soiñekuakin, ta jertsixe eztakit zelakue eruango neuen orduen zera eruen gidduenien, zeetik. Orduen esan ustenien ofizialak: "Pa que te han traido a ti? ". "Pa que te han traido a ti aqui? " esan ustenien. Orduen negargarri behintzet. Nik baakit abarka-altzakin fan nitzana. Eta ez dakit galtza luziek ala; perkalezko soiñekue zelakue eruen neuen be badakit. (Barreak). Barre eitteko baiño negar eitteko polittaue da. 
- Eta ez zan egongo aldatzeko erroparik eta? 
- Bueno. Batzuk hobetotxuao jantziko zien, baiña beste batzuk zertxuao. Zelan, zelan hartzen zan be bai, eta jentiek zela zeuken be bai. 
- Etxian eitten zien erropak ala erosi dendan? 
- Erosi eindde. Eta ein asko. Nik josten ikesi neuenien zenbat praka pare josi ete dot baserrirako. Asko, e! Josten? Josten ikesi neuenien nik, josten asko gustatzen jat. Oin be bai, e, oin be hemen be eitten dot josten. Batien horrei lepoko zerai trapuoi zera apurtzen jatenien, edo botoie falta badau edo, nik josten asko disfrutatzen dot. Hemen be hartu silla bat eta hartu eta josten eitten dot nik. 
Errenta moduan, garia
Elizburu Bilbao, Leandra
-Lehen errenteruak ziñazienian, nausixai zelan pagatzen zetsazuen? 
- Errentie? Garixa-a erueten jakon. Ta gu gelditzen gitzen... , hutse. Artue bai gelditzen jakun baiñe; kaleko ogixe erosi biher izeten gauen. Garixe euena ixe ya entregau eitten jakon. Guk kaleko ogixakin zertzen gitzen. 
- Ez zenduen eitten orduan etxian ogirik? 
- Ez, etxerako lain zerik ez gauen /ezkauen/ eukitzen guk. Garixa gutxi erain gutxi eingo zan, edo eztakit nik zer. Ez dakit zer pasauko zan. 
- Zer pagatzen zan, urtian behin? 
- Bai, urtien behin. Emoten jakon garixe eta gero ez dakit zer emoten jakon. Urtien behin emoten jakon. 
Idiak, ardiak eta txerriak
Elizburu Bilbao, Leandra
-Etxian ganauak, ardixak eta zekazuezen? 
- Irixek, gehixen irixek. Gero behixek. Hiru bat behi ta ardixek. Ardixek oin beste ez, e. Berrogetamarrren bat ardi edo holakon bat izeten zien. Ardixek gutxiao. Bai. Irixek eta hiru bat behi. -Gero txarrixak eta oiluak eta zer gehixao eukitzen zenduen? 
- Oilluek eta; paittak be bai batzuek eta holako animalixe zer batzuek. 
- Txarrixa? 
- Txarrixe beti. Txarrixa bai. Txarrixa bat edo bi beti, beti. 
- Gero etxian hiltzen zenduen txarrixa? 
- Bai. Txarrixa etxien. Saldu nekez txarrixa. Txarrixa etxian. Haundixa bazan, txikixa bazan, txarrixa etxian. 
- Gero txarrixa hildakuan txorixuak eta urdaixa eta. 
- Bai, bai. Lelengo odolostiek, mortzillek eta horreik, eta gero txorixuek eta. Gero haik zerien sartzen zien, koipetan sartzen [...] 
- Konserbatzeko? 
- Bai, olixotan edo koipetan sartzen zien eta. Han sartu ezkerio lantzian bat. Gero babai be sartu biher izeten jakon baten bat, eta hola. 
Jatekoa urri, gerra ostean
Elizburu Bilbao, Leandra
-Zer jaten zenduen normalian? 
- Normalien babie gehixena. Gehixena babie. Garbatzua jaixetan eta holan. 
- Espeziala haura? 
- Bai. Bestela babie gehixen. Eta porru-atatak eta azak be bai. Azak etxien eitten zien eta azie be bai jaten zan. 
Gero ezkondu ostien gogorraua izen zan, orduen ezkondu ostien zera eon zan eta. 
- Gosetia? 
- Bai. Apur bat gogortxuao izen zan guretako. 
- Razionamentua-a egongo zan, ezta, gero gerra ostian? 
- Ezkon ostien, e, ño! , jan eskasisidadie (sic) ta, dirue be eskasidadian eta, etxie pagau in bihar-ta rentan-ta. 
Baserrian irakurtzen ikasten
Urreta Zubia, Miren Gaztelu
-Zenbat urterekin joaten ziñen eskolara? 
- Eskolara? Ba ikusi eizu. Ez nauen suerte ona euki. Gu egon giñen gerra denporan, gerrie izen zan bittartien, hor Koruetako basarri baten. 
- Basarri baten bizi ziñen zu? 
- Ez, bizi hemen, baiña kaletik alde eindda, gerra denboran alde eindda, ba egon gitzen hiru edo lau hillabete egon giñan Koruetako basarri baten egon giñan. Baserri haundi bat, oso baserri ederra ta dotoria gaiñera; orduen gerra denporan zera, zela esaten da, "cuarto de baño", horrek eta danak eukien. Atera eizu kontue zelako baserri edarra dan. Oin be pantanuak hartu auen baserrixa ta gorago eindda dauke baserrixa. Baiña hango baserri bi zien, zaharra ta barrixa, eta zaharreko arkuakin, sarrerako arkuen harrixakin indda dauke goixen etxeko sarreria. Eta baserri hartan gu bakarrik ez, beste batzuk be bazien gordeta. Gordeta ez, nunbaitten egon bihar, alde eindda herrittik ba zerak ziela, bonbok edo zerak zielako ta. Erezen, bai tokau be, Atxabaletako maistro-aistria, andra-izonak zien, eta bere seme bat eukien, eta semia. Ba egunero eukitten gauen eskolia, klasia, ikasteko guk gaztiok. Gero nire anaiak eta... 
- (... ) 
- Bai, bai, danok junto giñan-a, eta danok etxe baten zela junto gengozen, ba orduen aprobetxauaz han euela umiok danok ala! Goixien-do, ez naz akordetan goixien edo arratsaldien neu ez naz akordetan, baiña eskolia eukitten gauen, esaten dana. Eta orduantxe hantxe ikasi nauen nik irakurtzen. 
"Catón y rayas"
Urreta Zubia, Miren Gaztelu
-Aittak, aitta ta, klaro, etorten zien egunero "kalera" esaten zana fabrikara ba lanera, ezta? , eta kaletik eruen usten liburu bat "Caton y rayas" izena eukena. Letra inglesakin gaiñian ifiñitta "Caton y rayas". Ba handitxik, han ikasi nauen nik, hasi nintzen irakurtzen, osea, ikasten, orduantxe. Ateraizu kontua, orduantxe be suerte txarra, e. Ikasten hasi nintzen con Caton y rayas, lau-ost urtekin. 
- (Nun zeuden maisu-aistrak? ) 
- Bertan eozen, etxien eozen, bai, gu gengozen moruen beste batzuk pe hemetik juanda eozen eta ba hantxe gordeta-do. Kaletik alde eindda. Eta hantxe juntau giñan danak eta bestiek euzenak zien maistro-aistriek. Asi ke tokau jaten e... 
- (...? ) 
- Ez, ez zien ez. Zien hemen maistro ta maistra zienak. Andrie zan umien, ume parbulo txikiñen maistrie zan. Gero be bai, kalera etorri gintzenien gerra ostien be bai, gerra ostien nik jarraittu nauen, eta Doña Cirila izena eukena, berakin ibilli nintzen hemen kalien zera eitten, plazan, eskolan ibilli nintzen. Orduantxe hasi nintzen ni, "Caton y rayas", hantxe irakurtzen hasi nintzen. Ikasten, irakurtzen ikasten, bai, "Caton y rayas". Eta gero handik neretako, neretako eta guretako, nausixak gauza bategaittik eta gu gaztiauak gintzelako, hiru-au hillebete ein gauen baserri hartan eta guretako izen zan, bueno! "viva la virgen! ", gu ibilli gintzen han... Gure gurasuak ez, baiña gu bai. Oiñ akordetan zara gauzak, gero entzunda, ez ni akordetan nazelako ze pasetan zan. Ez. Baiña gero entzunda bai. 
Amai ta zerai ba zelakuak pasetan zittuen bata etorri dalako, bestie juan dalako. Baiña ez, ni ez, ikusitta ez. Nik han oso ondo pasau nauen. Honbre! 
Gerrako pasarteak etxe inguruan
Urreta Zubia, Miren Gaztelu
Karnabal batzuetan, ointxe sasoi hontan izen zan eta, klaro, edurra ta gauzak ein zittuen, karnabal batzuetan nire aizta nausixena zan dantzarixa, anaia be bai eta aiztia be bai. Pospoliñak esaten jakiena zan. Eta zaukan ba jantzixa, gonia zan berdia eta zera, gonaultza esaten gontsan guk, holako zera beltza ta hola, eta karnabaletan nere amai akordau jakon Miren, aiztia bi urte gaztiaua da bestia, ba dantzari moduan, pospoliñ jantzixakin jaztia. Jantzi nindduen, eta ni han inguruen nenbillen gora ta behera ta baserri inguruen eta hola, eta hor nun nire amak ikusten dauen soldau batzuk, ez dakit goittik behera edo behetik gora oiazela, edo behintzat zera. Eta derrepente akordau zan, "ene! Gure Miren jantzixakin, euskaldun jantzixakin, klaro, hor kalien, kanpuan dabil". Eta nundik eta nora zoratuta, eta nun topauko nindduen etxera sartu ta jantzixok kentzeko, ze bestela holakotxe tontokerixak, baiña zien oso garrantzizkuak zien horrek gauzok. Bueno... Bati ez dakit zer esan eutsolako, "por espia". "Por donde se va a no se donde? ", hango jabiai edo esan otsola; gero entzunda, e. "Pues se va por aqui, o por alla", karlistan batzuek, edo reketiak; karlistak ez, reketiak. Eta, klaro, nire ama bastante argixa zan, eta konturatu zan. "Aiba! Hori reketiekin ze, ze esaten ete dabil? " "Zer esan dutsazu horri? " "Hauxe galdetu dustie, aber nora juan leikien, nundik juan neikien ez dakit nora eta badakit nora. Eta esan dutsat ba harutza eta honuntza eta ez dakit ze. " "Baiña zuk ez dakitzu ez dozuna iñokin be berba ein biher", eta hau eta bestia, eta halaxe pasau ei zan, eta handik egun bira edo etorri zien eta jatxi auen hona kalera eta eskerrak eren zerak, tiok parte hartu auena, bestela "por espia". Horixe esan utselako erreketiek "por espia" hil ein bihar euien, bai, bai. Reketiekin konbersaziñue euki auen gizona etxeko jabia zan. Eta nire ama konturatu zan eta, "ze esaten dotsazu horri, zatoz hona etxera. " "Ez, ba hoixe ta hoixe esan dostie. " Por espia. Eta zer? Ez zan espia eta ezer ez, eta esan otsiena be ez, baiña ez zan ezer bihar, ezer ez. Zera eitteko, eitten otsuen dana eitteko, hiltteko eta erueteko eta ekarteko eta beste zerak eitteko. 
Kalera itzuli zenean
Urreta Zubia, Miren Gaztelu
-Eta gero jetxi gintzen kalera eta ni ia gerra osteko gauzak gutxi. Bai, eskolara ta eskolatik kanpo zela ibiltten nintzen jolasien-a horrek bai, baiña bestela ondoriuak ez naz ni... 
- Baserri lanetan eta ez zinen ibiltzen. 
- Ez, ez. Keba. Baserri lanetan gaiñera, ez dakitt lan eingo auen be. Bai, bai, eiñ eingo auen, bai, ze artaldie ta bazan behintzat eta holako gauzak bazien behintzet basarrixan, bai, hoixe eingo zittuela. Baiña bueno, ez, keba, holako gauzekin ia ez. Oin, nire anaiak eta horreik bai, buenooo! Horreik ibili zien pastoriekin atzien. Buenooo. Batian hau, bestian... Gaiñera udabarrixen zerak jaixo ziela, zelan da... arkumiak esaten dou oiñ baiña guk ez dou esaten arkumiak. Zelan esaten dotsau guk... bilotxak, bilotxak jaixotzen ziela, eta hau bestia ta. Horreik bai. Baiña entzunda, entzuna bai, baiña ez nik ikusitta ta nik zera eindda ez. Entzunda bakarrik. Hori bai. Eta bestela gero kalian-a holan ba beste danan moruen. Oiñ hori esaten dauiena, egunero eskola aurrien hor jarritta banderia jaso ta zera jo, Himno nacional edo gure dana jo eta horrek entzun eta gero eskolara sartu eta horrek bai. 
- Akordatzen zara? 
- Jakiña! Jakiña! Hortxe, hortxe, eskolia hortxe goixen zan. Eskolia, gaiñera, Aretxabaletako eskolia Viterixena da. 
Gutxi daoz, Gipuzkuan oso herri gutxitan daoz Viterin eskolak. Mondrauen, Errenterixan eta Irunen eta ez dakit nun-ta. Baiña hemengue be bai. Eta erdixen euken balkoia, eta balkoia, jakiña, banderia ifiñi eta aurrekaldien danak formauta, klaro, danak illaran ifinitta, ondo ifinitta ume danak eta zera jota gero barrura sartzen giñen eta kitto, eskolia bai. 
Monagiloak, sakristauak eta "amakasak"
Zubizarreta Berraondo, Antonio
- Eta ardirik ez zeukein? 
- Ez, ardixak, guk laixan ittegauen, badakizue zer dan laixan? 
- Bai, nik ez dot sekula iñ baiña badakit zer dan. 
- Ha izaten zan ba jakiña, terrenu danak euzen, aldapa haundixak, eta lurra asko behera fan ez dain ba laixiaz lagunketan jakon, bestela behia berehala kargetan zan, eta lurrari kaso in bihar. Lurrak fiñak ziren baiña erripak, aldapa haundixak, baiña bestela garixa hartzen ta babia ta holako gauzak, kosetxia hartzeko oso onak ziren, ta heldu denporaz ta onak ziren parajiak, baiña gogorrak, lur gogorrak, sikatu be nekez baiña gero busti be nekez. 
- Laixan ze itten zan, betik erripan? 
- Erripa, hareik geixenak, nere jaixotetxian gehixenak, elizien ondo-nduan dago nere etxia, sankristaua giñen. 
- Zeuek ziñain sankristauak? 
- Bai. Hamazortzi urteaz be fanda nau ni mezia esan ereitten abariari. 
- Esan ereittera? 
- Bai. 
- Ez zan bestela gauza ala? 
- Behixak itxi soluan, eta harek kanpaia joten auen zazpi ta erdi inguruan, eta monagillo txikirik ez euen mutikorik auzounan, eta gu sankristauak. 
- Zeuk in bihar monagillo. 
- Ha [...] ezin ba fan, ta abariari mezia emun, ta berriro behixak, behixak han, ba solora. Bai, txikitxuak, han ibiltten giñen. 
- Eta beste ze lan eukitten zeuein sankristau moduan? 
- Handik gaiñera? Handik gaiñera ba lanok, ze ingo geuen ba? 
- Elizia garbittu eta zeuek itten zebein? 
- Ez, ha amadekasiak, amadekasiak itteuen. Gure lana izaten zan abariari lagundu ta [...] kantau. 
- Zela da kantu hori? 
- Hori? Ahaztuta daukat nik. 
- Latiñez. 
- Bai. Monagillo eta ene! 
- Zein zan abaria orduan? 
- Don Francisco Saloña. Eta beste loba bat eukan Ekuadorren euena, "Don Leandro", ta gero beste zazpi urtien, hor misionero egon zan. Abaria ya zaharkotia zan harek ez eukan, dotriñia eta dotriñia, bi alkarren onduan baegozen buruairi alkarri jo eragin klank, klank, eta holakotxe buruakin mutikua etxera! 
Antonio monagilo fina
Zubizarreta Berraondo, Antonio
- Eta eskolan be bertan ibilli ziñan? 
- Eskolara fan nitzan ni lehenegoko aldiz beratzi urte kunpliuta, anaiagaz bialdu nindduan ta, berandu izango dala eta lehenengoko eskolara fan gitzanian eskolarik ez. 
- Eskolarik ez? 
- (Loba) : baiña bertan be egoten ziñain gabaz. 
- Bertan bai, gabaz, gabaz. 
- Gabaz abariakin, e? 
- Bai, ta oraziño danak, harik eta komuniua txikixa itte arte, kantuan ikasi gittun guk. "Aitta guria, zeruetan... " jarri korruen mutikuak eta dua hartzen da ta ez letrarik ez leiuten eta ez kristorik, ezebez, eta "aitta guria... " gero hareaz tonadiaz gero banan erakusten zittuan, preguntauten oskun, liburutik barik, "aber zuk, aber, aber... ", hola noizian behinian behin. 
- Oseake ikasi zittuein errezuak, aittaguria ta irakurten jakin barik? 
- Danak, danak, errezu danak, baiña ez hola gaiñera edozein modutan, ondo, [...] ikasten danak ahaztuta dauket baiña indda nau ni urte bete pasau, dotriñatik. 
- Zer ikasten? 
- Mezien leheningokuak, (... ) , lehenengoko berbak. Eta leheningo abariak esaten euen ba han, aurrian? Monagilluakin altarera fanda? 
- Ni aspaldixan ez naiz egon. 
- Bai, antxiñakuak, honeik entendiuko euen. Bai, abaria aurretik faten zan monagillo, bi monagillo, ta gero han leheningokuen aittiaren ta semien ta gero "dominus vobiscum" ta esaten zittuanian kontestau, biñajeretan ura bota, izten euen sobria purra eran ta... 
- Ezkutuan, ezta? Hori neuk be indda dakot, neu be ibilli naiz managillo ta. 
- Jo ta akaboko gindduen, ikusi baginddu. 
Julian lehengusua Kuban fraidetu zen
Zubizarreta Berraondo, Antonio
- Abariak be ez eukein barkamenik orduen, e? 
- Bai, barkamenik, ebatu arte garbittu ingo euen, Mondraueko arziprestiei ze in otzein ba? Zubipehien jota garbi ta kitto. 
- Eta honen fraile honen izena zela zan, zela esan dozu? 
- Harek Paulo, Pedro Paulo euken, Arantzazun. Eta Guardian euen, Guardiana. 
- Eta apellidu zela? 
- Zubizarreta. 
- A, Zubizarreta, zuen tartekua? 
- Eta Zubizarreta beste bat be baeuen, Julian, baiña ha zuen edade inguru, neu baiño, bizi izan balitza nik baiño gehixau, "noventa" inguru, Julian Zubizarreta. Ha berriz lelua, berez, eta tio Guardiana etorten zan ta, "holako markarik, holako markarik". Estudixau ta gero oso torpia, ezebe ulertu ez Julian hori. Sikiera kanpora norabait ez jagok bialketako, baiña parientia zan, primue Julian hori. 
- (Loba) : nungua zan Julian? 
- Isurieta Azpikua, Pedron semie. Gero fan zan, Kubara bialdu euen, eta handik abade egindda etorri zan. Abade edo fraille egindda. 
- A, Kuban samurraua. 
- Astakumillua. Honeik [...] esaten dira baiña, gure aittak ixa abadetxo batek aiña ekixen, latin dana ekixen ondo, peapa kasi, kantuen eta danari hartu. Harek be bai, egunen batzuk etorten-do aitteri-e, Pedro [...] Isurieta Azpiko Pedro, hildda eta haren entiarrua ta entiarrua pasau eta ba mezia. 
Julianek "noturnorik" ez
Zubizarreta Berraondo, Antonio
- Eta notornua kantaten zan mezietan aurrera fanda, notornua, Oñatin be antzera ingo daue, edo ingo euen. Oin e, fanda dagoz horreik baiña, notornua kantetako gertu eta kantau [...] , eta berak zeretik urten naz, sakristixatik urten naz, "etorri hadi ba, etorri, jentia begira jak eta etorri hadi ba", "ni horra, (euskeraz erdi ahaztuta eukan) , ni horra bapez fan"; "baiña jentia dauela zai"; "ni horra" eta barriro aitta hori zera fanda, aittak be ondo ekixen zelako zein zan, eta aittiorrek "etorri bihar dok edo ze in bihar dok? ", barriro "ni ez, beorrek batez emun neuri, neuk be ez beorri". 
Etxia fuertekuak ziran, gaur be bai eta orduen be bai, ta "neuri bapez emun, neuk be ez beorri". Halakon baten noturnuori kantau eragin otsan aitta horrek eta aittak hasarre. Holako abaderik ez juat nik ikusi, bera ez doiela errezetan, ha zeuen mormozetia. 
"Maiordomo" Untzillan
Zubizarreta Berraondo, Antonio
- Eta gero honutz etorri ziñanien, hemen be antzerako kontuak egozen-do? 
- Zer, hemen? 
- Honutz etorri ziñanien, Atxabaletatik... 
- Hementxe ba, bizi. 
- Hemen be antzerako kontuak? 
- Ez, hemen diferentziak... 
- Hemen ez ziñan sankristau? 
- Ez, sankristau txandaka hemen, etxe bakoitzian urtien bat egoten zan. Eta oiñ hillian itten dogu, kandelak ixo ta lagundu, hillian batek, beziño batek. Baiña orduen urtian, kanpaia jo, kurtzia ibili entierron bat beuen, edo kurtziagaz-do, lehenauko legera. Holakotxe lanak itteko urtien bat egoten zan; neuri be tokau jatan birrittan edo hiru bidar-do, maiordomo esaten jakon, abariari lagunketan. Gero errekaun bat abariari, hau edo zerbait in biher bazan ba abariak. Abariak ez auen lanik itten. Abariek e... bat euki gauen abaria ona, Zarauzko semia, Don Jorge Barandiaran-do apelidua zela eukan, honeik komerixak eñiko abariak. Harek erresponsuak, erresponsuak abariendako beretako izaten da, urtien meza bat edo bi emuten (di) ttu, han batzen zan diruaz, orduen, oiñ bapez, oiñ dana barrura. Don Jorgiori, amadekasia zelebre bat euekan, eta bera zelebre haundixagua, betik gurien egoten zan, ta jolasien eta gustaten jakon, eta erresponsuok iñ tte mutikuok elizpeian begira ta, "diru zikin hau zertako dizkiet ba". 
- (Loba) : bota? 
- Ba, txakur txikixa, aittaguriako txakur txikixa botate jakon, ha txapelaz egoten zan batzen, illarriestan, illarriestan, "diru zikiñok zertako biher dizkiat ba nik", motikuok han buru apurtu bihar! 
- Hareik diruak hartuta. 
- Geure aittajunak eta aittak esaten auen, horrek, horrek abariorrek txakur txikirik be ezin lekiek aurreratu! Gabien etorri, ta gu mutikuok ohien bageozen, izaran hartu ta kortan, edo ganuak egoten diren lekuan, erdixen egoten zan zarramarriak, zerak azpixak egitteko zikiñak tapetako eta han belar pillan itxi. Mutikua fan ta... 
- (Loba) : han iretzartu igual. 
- Iretzartu, gure Endrikeri, ni artien txikitxua nitzan, baiña honein aittek, zenbat bider ete euen, tio Gregorio, ta harek berak hartu ohien, ta izaratako beste osuen hartu, gero zera hartu ta kortara eruan ta, ene, ene, ene, komerixak! 
Abadeekin harreman handia zuten Berraondotarrek
Zubizarreta Berraondo, Antonio
- Fruta denporan, frutak be, ortua haundixa eukan eta hau ondiok, ta batu sagarrak edo makatzak-do, ta mutikuak [...] eta neskatillak be bai, fan bentanara, ta bentanan kirtenetik lotu, eta aber zeiñek hartzen auen, zeiñek salto haundixaua itten. "Ointxe, ointxe, hartu, hartu, hartu ointxe", ta [...] gorago altzau, baiña gozau itten auen holakotxe zerak itten. 
- (Loba) : hori nor jan ba, Txopitea? 
- Ez, Don Jorge. Txopitea aurrerau, Don Angel. 
- (Loba) : atzerau egon zan Txopiteatik? 
- Ez, ez, aurrerau, nik horrenetik honutzeko abariek danak jakixat zeintzuk egon ziren. Txopitea ez, eta azkenetan... 
- (Loba) : azkena izan zan Don Francisco, ezta? 
- Baiña azkenengo aldiz han egongo zuan, bai, urtiak. 
- (Loba) : azkena Don Francisco ez zan izen? 
- Azkenengua Don Franzisko, baiña lehenagoko urtietan, ni mutikotxua, ni bautizau Don Antoniok egin nindduan, burgalesa-do ez jakiat nungua zan be. Eta handik honutzeukuak. Eta don Anjel be bai, don Anjel be popularra. Don Anjel be estudixuatik abarieri eskatu, edo obispueri zera-a, puestua-a kanbixateko han estudixetako, eta gero kanonigo edo ez jakiat zer in zuan, Donostian hil zuan Txopitea. 
- (Loba) : ehun urte ingurukin-do hil zan. 
- Bai, urte morduaz. Guk asko tratau gauen, horreik danakin, bertan eukitten auen, ezer biher beuen... 
- (Loba) : beziñuak. 
- Hemendik eta hara, gurera beste ingurura eliziori, bertantxe. 
Orduko eskolak
Zubizarreta Berraondo, Antonio
- Zuk esan dozu abariakin ikasten zeueilla errezaitten, kantuan eta zera; eta eskola formalik euki zeuein? 
- Bai, beratzi urteaz fan ta, bertan eskolarik ezin, ba ikasi bai, bai, baiña orduan be beste gauza batzutaz [...] egoten zan. Maistrua, maistruari erregalua itten jakon txarrixa hiltten zanien. Erregalua buskantzak eruaten jakon eta bestia ta jentia mezetara asko faten zan kalera, zortzi tt´erdittan. Eta maistrua ba kukuka, hiru erregla ikasi ezkero, "zu, semiak ointxe hiru erreglak ikasi eta ha ondo dau". 
- Zer ikasi? 
- Hiru erregla. 
- Ondo dau. Eta hurrengo egunean Arruenera mutikua fabrikara sartzeko. Oso sobresalientia izan ezkero, bien, baiña bestela ze ikasiko zeben ba? Hiru regla, hiru zeok, "multiplicar, dividir eta restar". 
- Zenbat lagun juntaitten ziñain eskolan? 
- Eskolan kuadrillatxua, eskolan gabien be egoten zan, gabien nagusixak be bai, Endrikek be makiña bat, neu be bai, neuk baiño gehixau beste anaiek. 
- (Loba) : aitte maristetara be joan izan zan. 
- Honein aitte maristetan, honein aitta eskolian ondo euen, eta beste anaie, Fraisoron egon zan, hil zana, gerran hil jatena. 
- Fraisoro, diputaziñoko eskolan? 
- Bai, urte bixetan sobresaliente atara auen, gero propuesta danak euken puestuek hartzeko, baiña gerriek hartu auen ta, deittu otsain soldau ta Artxandan hil zan. 
Soldadutzako jana eta gaixotasunak
Zubizarreta Berraondo, Antonio
-Gosia pasau zenduen? 
- Gosie-osie ez, baiñe. Ez grasaik eta ezebe barik emuten oskuen-a. Diarreak-ta eukitten gittuen asko. Peskie asko egoten zan. Hau pulpuau berriz ugeri; hori sanotxuaua. Baiñe peskiek, e, zeretik ekarten euen peskie, Tangertik, eta horra orduko dana pasau itten zan. Eta gero itten euen ez olixo ta. Honako lau-ost litroaz beatzirehun laguni perolie, eta bueltan-ueltan-ueltan koloketan gittuen erreskadan. Eta erdixen bota kipula-a refrito bat ein beste perola baten, eta braust bota, uretan kubridu eta pri-ri-ri! , eta al rancho. Ta ha bastante ugeri emuten euen baiñe ahuen tragau orduko adios! Eta kolitisak ebaketan oskun. Kolitisak, azkenien diarreak segiduta segi ein ezkero odola mobiduten da. Neu be egonda nau. Eta komunien ezin sartu, gaiñera. Komunak eozen beratzi-amar erreskaran. Urik eta ezebez. Urek ba eskobazar batzukin bultzau eta beti be ura bota ta. Nonbrauta egoten zien, eta bota harutza ta, ta hara kakaiñeko lekuen mataderixan txarrixak letxe odola eta odola, eta hurrengo tiriziak ataketan dau odola bajetan danian, laru-aru-aru eitten da. Eta ene! , ene! , ene! , horetxegatik gaxki. Gaxki ifinitta ta pasaua (arraina). Azkenian bapez janda, ta bapez be ezin egon. Txuskua emuten oskun, eta txuskue emun eta jan orduko, kitto. Hiru-au garbantzu, erdixek baltzak, eta harek biaje. Gero azkenera apur bat, apur bat itxuratu zan, baiñe eeei! Gero jentie be, jentie be satsan letxe ta. Lotsie botata eozenak asko. Harek gorrixetan ibilliriko jentie euan han, eta gu mutiko harzen gindduen. (Barreak). Harek be pasau zien baiña ez behinguan. Nik, e, "fiebre malte"k ebatu ustan. Eta euki nittuen termometrue ifini erozein ordutan eta gehixen marketan dau cuarenta y dos; cuarenta y dos y medio, cuarenta y dos. Goxa izen atsaldie izen cuarenta y dos. 
- Ez da gozua izango... 
- Gozua ez, azkenien [...]. Hirurogeta hiru kiloaz egonda neguen, geratu nintzen. Etxera bieldu nindduen. Egonda nenguen, hogeta hamazazpi egunien egon biher zan fiebre haundixaz. Para el que (no) pasa el cuarenta permisoik ez, eta kuarentatik pasauta egoten bazan, hogetamazazpi egunian, bi hillebeteko konbalezenzia. Eta gero etxera bialdu nindduen. 
Errepublikar maistra eskolan
Zubizarreta Lasagabaster, Xabier
-Egon zan maistra bat Esuperancia eukena izena, eta zamorania zan. Etorri zien hona Atxabaletara hiru anai-rreba, hirurak maistruak, eta euren gurasuak be uste dot maistruak izandakuak ziela, zamoranuak. Eta entzunde daukatenez, hola familixa errepublikanokue edo ei zien, eta eztakit ba nik erdi zigor moruen edo Francok desterrau moruen ein zittuen honutza. 
- Euskal Herrira? 
- Bai. Eurak zamoranuak izenda. Eztakitt, hori da entzunde daukatena. Orduen anai bixak kalien egon zien, hemen Atxabaletan kaleko eskoletan egon zien maixu eitten, eta arrebie, Esuperancia hau, Azatzako gure eskolara bialdu euen. Eta ha izen zan nik gogoratzen doten lelengoko maistrie. Maistrie, baiña guk señoritie deiketan gutsen. Gure artien zan señoritie. Eta ha egongo zan bi urte edo hiru igual. Eta gero denpora... , nik uste urte baten be bi bider aldatu eiñ oskula maistrie. Zien interinak. Interina moruen etorritte maistra bat. Bat akordetan naz zala Atxabaletako kaleko neska bat, Bengoa, Benito Bengoa, Benito Bengoan alaba bat, baiñe enaz akordetan izena. Orduan ba hoixe, nik eskolan ein nittuen ba zortzi urte arte, eta bueno, han ibili gintzen. Nik rekuerdo nahiko ona daukat, oroimen ona daukat eskolakue, maistra honek, bereziki Esuperancia honek. Bueno, guk "Supertxo" deiketan gutsen. 
- Supertxo? 
- Bai. Gure artien zan Supertxo. Berai ez, baiña geure artien Supertxo. Ba nik uste dot honek tradiziñoz nahiko zera zala, etzan hola Francon garaiko beste maixu askon moruen, etzan hola ba esan daigun eskubitar edo autoritarixue edo etzan. Eta guri euskeraz berbetan itxi eitten oskun gure artien eskola barruan. Berakin dana erderaz eitten gauen, erderaz ikasi gauen berakin. Guk euskeraz han auzoko gehixenok garai hartan euskeraz bakarrik eitten gauen eskolara faten gintzenian, orduan garai hartako gehixenan moruen. Eta ni akordetan naz gure artien hola euskeraz da problema barik eitten gauela, ez gauela eukitten zigorrik. 
Eguraldi onarekin eskola gutxi
Zubizarreta Lasagabaster, Xabier
-Ni akordetan naz be bai kaleko lagunek esaten euen eraztunena-a, zela inposatzen eutsien hori erderaz berba ein biharra ta, eraztune bata bestiai pasetan eta holako gauzak eitten, eta gero zigorrak eta ifintte utsien da eskue ifiñi eraiñ hola ta jo ta zera ta holako gauzak. Baiñe guri han iñoiz eztoskue... 
- Zortzi urte arte eztozu zigorrik ezagutu? 
- Ez, nik eztot ezautu holako zigorrik eta ezta iñoiz jo nauenik be ez eskolan. 
- Suerte haundixa. 
- Bai, suerte haundixe. 
- Neri pasau xat. 
- Bai, seguru, gure garaixan hori zan, arau normala zan hori, jotie, belarrondokuek emutie ta hori zan, bueno. 
- Eta eskolan zelan egoten zineten, neskak eta mutikuek elkarrekin? 
- Bai, danak batera, bai. Ha zan unitarixue. 
- Goguan daukazu zenbat izango ziñaten gutxi gora behera? 
- Ba egongo gintzen hogei, hogetabost egongo gintzen gehixen egoten gintzenien. Gero negutik udara aldie egoten zan. Zenbat eta nausixauek faltau gehixau eitten euen, udan, bereziki. Neguen egualdi txarrakin ba hala! , danak eskolara. Egualdi onakin ba hasi bedarretan, edo basora fan bihe zala edo ittaurren ein biharra edo ganauzain edo hau edo hori. Betik egoten zan zerbaitt eitteko, ezta, baserrixetan. Eta bereziki hola apur bat nausitzen hasittakuak, hola hamaika-amabi urtetik aurrerakuak ia gehixao faltetan euen. Eta nik uste dot eskolan hamalau urtera arteko baten bat egon izen dala, baiñe hamabi urtetik aurrera ia han eskolan etzan iñor (egoten) ; normalien, e, gehixenak hamabi urte arte edo hola. 
- Zuri zeuri tokau izan xatzun eskolara ez fatia lana egiteagatik? 
- Ez. Bueno egunen baten igual, egun raron baten, baiñe ni normalien beti eskolara bialketan niñuen. Ni lobie nintzen han, enintzen... Baiñe, igual dutso, hala ta be ni eskolara bialketan nindduen beti, hori bai. Oiñ, eskolatik urtenda gero bai, eskolatik urtenda gero basarriko lanak itten lagundu biharra, hori bai. Nik basarriko lanak umetan danak ikasi nittuen eitten. Esan gura dot ba igeteixe ebalten, segie, atxurre, aixkorie... 
- Zortzi urtekin? 
- Bai, bai. Zortzi urtekin? Honbre, ganajatekuek eitten bai. Bueno, zortzi, gero bakaziño denporetan eta beti hara fan izen naz hamahiru-amalau urte arte. Igual zortzikin segan eneuen eingo, baiñe segie hartute ordurako bai. Segie hartute bai, seguru. Gaur egunien horrek gauzak eztie imajinau be eitten. 
- Segia zutik ipinitta zu baiño haundixaua izango zan, ezta? 
- Ba, izengo zan baiñe; hantxe. Ez, igual norberak hartu eta zerak eitten hasi, gizonkerixek eitten. Baiñe gero ia beratzi hamar urtekin nik uste dot han auzoko danok eingo gauela. Neskak be bai segan. Esan gurot ganau jatekuek eitten eta holako gauzak eitten. Segan saillien eztot esaten, bedar ebaten ia hori gauza zaillague da baiñe gauza samurrak eitten bai, eta aixkoran be, bueno, aixkoran be etxerako egurrek eitten eta ume-metatik. 
Donostian moja eskolan
Zubizarreta Lasagabaster, Xabier
-Zenbat ganau zeukatzuen Artaben? 
- Han egoten zien normalien gutxienez lau behi. Lau behi, idi parie, asto bat eta gero ba txahalak, egoten zien txalak, bi, hiru, segun. 
- Eta hegazti eta koneju? 
- Bai, bai, konejuek be bai, hegaztixek be bai. 
- Oiluak eta? 
- Oilluek eta konejuek gehixen be. Gero txarrixe be bai. Txarri bat, bat behintzet betik hazten zan. 
- Eta ardirik? 
- Ardirik ez, gurien ez, gurien ezta, nik eztot ezautu sekule. Nik uste lehenau egon izen diela, han baserri gehixenetan eukitten zittuen artalde txikitxo bat, hogei, hogetamar edo berrogei ardiko taldetxo bat ba bueno, ba igual zelai baztarrak eta baserrixe garbiketako aldi baten eta gero apur bat basorutz bialdu eta hola. Baiñe gure garaixen ia ez, nik eztot ezautu. Eta han Azatzako basarri gehixenak ez eukien ardirik gure garaixan. 
- Orduan zortzi urte arte Artaben eta gero kalera etorri zinen handik? 
- Ez. Artabetik... , bueno nik neuken, hemen Eskoriatzan euzen marianistak. Eta nik osaba bat neuken, neure aittajaunen anai bat fraillie zana hor. Eta harek gure euen ni frailletara eruetia. Eta orduen ba ama konbenzidu euen hara fateko preparetako, lelengo preparaziño moruen bialketie Donostiako monja batzuen konbentu batera, han urtebete eitten, ba eztakit. Hobeto ikesteko gauzak edo gure dana. Eta han euki nindduen urtebetien, erdi sekuestrauta egon nintzen han. Oso oroimen eskasa dauket hangue, oso disziplina... 
- Ze monja zien? 
- Zien "Misioneras del Sagrado Corazon", uste dot deiketan ziela. Eta eskolie, etxie eukien hantxe Paseo de Miraconcha uste dot zala. Aldapetako aldapan erdi inguruen eskumetara hartzen zan holako kale estutxo bat eta gero handik jetxi eitten zan berriro Kontxara, Kontxa parera. Eta bittarte horretan euzen bi konbentu, eta bat zan gure hori, monja honeiña eta gero euen beste bat enazena akordetan zeintzuk zien, ze monja zien. 
- Han orduan gogorra? 
- Han urtebete. Buu! , han bai. Han beti disziplina oso gogorra, betik etxe barruen sartute. Klaro, ni ohittute nenguen baserrixen basora faten. 
Donostiatik Eskoriatzako maristetara
Zubizarreta Lasagabaster, Xabier
- Pentsaizu, uda denporan bedarrak eta batuta gero geuken zelai bat han Kurtzeberriko maldatan, da urtero ba bedarra hazten zanian bedarrak ebai, igertu, ekarri, ta gero abelgorri bat geuken, behigorri bat geuken hara erueten geuena beti txahala eraitteko han eta gero eta bixak ekarri. Eta ni ixe egunero faten nintzen eskola ostien hartu hola arta [samar?] batzuk eta behixa nundik ebillen ikusten. Egundoko abenturak eindda nao ni behin. Eta behixe topetan askotan salto einde be, horrek bastante basatixak izaten die eta igual sasi gaiñetik salto ein ta alde eindda eta topetan eta berriro ekarri eta holakuak eitten askotan. Eta klaro, holako giro baten, gero lagunekin be beti jolasien auzuen, eta gero handik Donostiara fan eta han monja batzuekin egun guztien errezuek eta ez dakit zer eta badakit zer, dana reglamentua disziplinia, ezin gauen berba ein dormitorixuen. Bueno, dana hola. 
- Euskeria inundik be ez, ezta? 
- Ez, ez, euskeria entzun be ez. Ezebez. Ni ez naz akordetan beste euskaldunik euenik be. Baten batek jakingo euen euskeraz seguru asko, baiñe hain zan gauza debekatue edo, berez hala asumidu gauen, nik ez dakit; ni ez naz akordetan han sekula euskeraz ein nauenik iñokin. 
- Zer zendeten, mutilak bakarrik? 
- Mutillak, mutillak bakarrik. Mutikuak bakarrik han. Urtebete hantxe, eta gero handik ekarri nindduen hor maristetan bertan euen auzoko umiendako eskola bat euen, eta tiok horra eskolara fateko. Eta hor ia eskolan maristek eurak emuten zittuen klasiak, maristetako profesoriak emuten zittuen klasiak. Eta eskoliai deiketan gutsen Sorbonie. 
- Sorbonia? 
- Sorbonia deikuten gutsen, bai. Hori zan Eskoriatzako eskolia? Maristetan, oin Almen dauen lekuan hor behien euan balnearixue, antziñan balnearixue izendakue-do. 
- Atxabaletan ala Eskoriatzan? 
- Zan justo mugia baiña Eskoriatzako terrenua zan. Justo-usto muga, hortxe Ederlan parian, oin Almen dauen lekuen. Almenen pare-arian. Almen oin dau gorao. Eta Almenen pare-arien behien euen hori balnearixue. 
Balnearixue ta euken fubol-elaixek eta jardiñek eta enfin, egundoko terreno, finka ederra zan hori. 
- Eta zuek Sorbonan. 
- Sorbonie. Sorbonie zan ba euen, eraikuntzak euken albo baten euken elixa bat, elixatxo bat, eta gero elixien onduen euen beste holako eraikin txiki bat, eta ha izeten zan gure eskolia. Urtebetien ibilli nintzen egunero-gunero baserrittik horra fan da etorri eitten. Bazkaitten faten nintzen kalera, aitta ta aman etxera, barriro etorri, atsaldien eskolie ta gero baserrire. Lo eittera baserrira. Klaro, han ganauzain ta ein bihar izeten nauen. Orduan ba bueno, hor beste urtebete ein nauen. 
Logroñotik Elorriora eta gero Zaragozara
Zubizarreta Lasagabaster, Xabier
- Ta gero hurrengo urtien fraille. Hurrengo urtien ia fraille bialdu nindduen. Hori, beratzittik hamarrera eingo nittuen hor Sorbonan eta gero hamarretik aurrera... 
- Baina orduan ia marianistekin, ezta? 
- Bai. Hori ia zan "postulante", postulantiek. Hori zan postulantiek deiketan jakona. 
- Guk Arantzazutarrei fraillekumak esatia moduan. 
- Bai, igual-gual. Lau urte ein nittuen hor, Eskoriatzan eta gero urtebete, Logroñon eukien beste... , Logroñon hiriburuan onduen euen beste herritxo bat, Villamediana, eta han eukien beste finka bat, eta han beste urtebete ein gauen. 
- Hori Logroñon? 
- Logroñon, bai. Eta handik gero Elorrixora. Elorrixon... Ordurarte ikasketa zerak ein gittuen, ikasketa regularrak. Ba batxilleratue, orduko batxilleratue. Eta gero Elorrixoko urtie zan ia ba frailletzarako preparetako, nobiziaduen moruen edo han sartzen giñuen eta euki giñuen han urtebetien nobiziadu moruen. Han ikasketaik ein barik. Han zan ia gehixao erlijiño kontuek, elixie, eskola euren barruko estatutuek eta holako gauzak. Ikasi be eitten gittuen gauzak, jarraipena eitten gutsen gauzei baiñe bereziki zan hortara, behintzat asko be gehixao dedidaute hortara bestie baiño. Eta gero ia hori bukatu eta hor ia eraitten oskuen botuek. Orduen zan castidad, coto de castidad, eta pobreza, castidad y obediencia. Baiñe nik uste dot hor eraitten oskuela bi boto bakarrik: castidad eta obediencia. Eta pobreza ba ez geuken ezer eta eziñ eiñ (barreak). 
- Botuak be lelengo urtetan danak? 
- Ez, ez, hori ia Elorrixon gengozela, e. Bai, Elorrixon bukaeran euko nittuen nik hamaxeitik hamazazpi ein barik oindio, ein gittuen lenengoko botuak. Bueno, lenengokuek eta azkenak. Gero ia Zaragozara. Zaragozan ein gauen batxileratue. Orduen zan "Bachillerato Superior". Frailliek eukien akordio bat eindde Hezkuntza Ministerixuaz edo gure danaz, eta esamiñak eurak eitten zittuen, osea, guk kanpuen ez gauen esamiñarik eitten. Esamiña guztiek urtero-rtero frailliek eurek eitten oskuen eta notak gero eurak eifintten oskuen eta dana. Eta azkenengo urte hortan ia in bihe geuen ba rebalida bat moruen, da zan Bachillerato Superior y Revalida deiketan jakona. 
Utzi egin zion fraidegintzari, nekatuta
Zubizarreta Lasagabaster, Xabier
-Eta hori zan Zaragozan. Eta bueno, urtien ziher ein gauen ikastaro osue, ikasturte osue, eta azterketa hortarako hilebete bat falta zala edo akordetan naz etorri jakuela oharren bat edo esanaz, zelan zan, "Espiritu Nacional" edo holako asignatura bat euan orduan falangistak emuten... 
- Formacion del Espiritu Nacional. 
- Formacion del Espiritu Nacional. Hori da. Eta azterketak eiñ ahal izeteko, batxilleratuko azterketan eiñ ahal izeteko, lelengo bestie aprobau lelengo biher gauela. Eta hillebeteko epian ipiñi oskuen hamabi gai ikesteko eta hamabi gai horretatik bat galdetuko oskuela ta. Eta klaro, frailliek esan oskuen, jo! , ezpozue hori aprobetan eztaukotzue batxilleratoik eta benga. Eta hasi gintzen danok eakolan, akordetan naz, hogetabost gintzen, orduen akordau eitten naz hogetabost ginela ze danok aprobau gauen. Eta bueno, buruz ikasi gittuen danak, e. Gai guztiak buruz. Ez gekixen ze esaten gauen be, baiña buruz. Eta ni akordetan naz "El trabajo" tokau jatela. Hasi, tarrrrrrrrr eskribidu eta kalera danok. Eta atera gauen eta gero batxilleratua ein gauen, eta gero ba batxilleratue bukatuta geero, urtero eitten gauen baiñe urte hartan be bai berriro Gogo-ardunak, orduen "Ejecicios espirituales" deiketan zana. Eta egon nitzen Teruelera fanda, Terueleko Alcañiz herrixen han etxe baten sartute. 
- Hori batxilleratua bukatuta? 
- Bai, azterketak bukatu ta gero. Ta han ba gogo-ardunetan. Ni ordurako ba Zaragozan eta ba han gure kolegixo hartara ba etorten zien neskak eta hola, eta gu ia ordurako gengozen apur bet aztoratute, eta ia kantsaute, uff, higuinddute ia, hango bizimodue etxaten bape be, gero ta gutxiao gustetan jaten. Eta orduen esan ein nutsien frailiei, bueno, ni hamen enaz, enaz aurkitzen da. Frailliek ondo hartu usten hori, ez usten ezelako, aparteko enpeñorik eta ipiñi zertzeko. Ta bueno, ondo lagundu usten. Abarie zan gaiñera bera. Marianistak danak eztie abariek, batzuk bakarrik dia abariak. Ta bera abaria zan, Don Emilio deiketan zan. Majue, oroimen ona dauket berie. 
Eta bueno, harekin egon nintzen egun bat edo beste han berbetan eta horri buruz, hau dala eta eztala, ta bizimodue eta hau ta hori, ta erabaki nauen itxi ein bihe nauela. 
- Zaragozan hartu zenuen erabagixa ala Teruelen? 
- Bai, Teruelen bertan. 
- Zenbat denpora Teruelen? 
- Ez, han astebete edo holakon bat. Astebeteko zera. Ba ha izen zan azkeneko rematie, ez. Eta bueno, handixik berttik zuzenien etxera. 
- Zela esan dozu "Ejercicios Espirituales" euskeraz, gogo... 
- Gogo-ardunak. Bai, gaur egunien hola ikesi dou. Lenao erderaz Ejercicios Espirituales esaten guntsen. 
"Porrusaldaka" eta "kakatorreka" jolasak
Zubizarreta Lasagabaster, Xabier
-Aittatu dozu len auzuen jolasien auzotarrekin hau eta bestia. Gustauko xaten jakittia auzuan ze jolas egitten zeuen eta gero eskolan jolasok aldatu egiten ziren edo. 
- Auzuen eitten gauen, bueno, bat zan egualdi txarra eitten euenien "porrusaldaka". Baiña enaz akordetan oso zela zan exaktamente jokue. Ni akordetan naz eskolien bebarruen zala leku bat gero auzoko juntan eta hantxe eitten zien, eta albo bixetan euzen hola bi banku, egurrezko bankuek hola orma kontran albo bixetan. Eta akordetan naz gu umetxuek hanka bat banku gaiñien ifiñi eta bestie lurrian zala eta bestekaldekuekin eztakitt ze gauza eitten gauen. Holako joku raro bat zan. Porrusaldaka deiketan gutsen horri. Baiñe ezin naz akordau zertan zetzan jokuoi. 
Bakarrik hoixe akordetan naz. Hori zan jokutxo bat hola eitten geuena eurixa zanien eta hola kanpora ezin urten eta eztakitzu, batzutan. Gero beste joku bat zan "kakatorreka" deiketan guntsena. 
- Kakatorreka? 
- Bai. Bat zan kakatorreka eta bestie zan kalepoteka. Eske gu han basarrittarrok badakitzu, satsartien ibiltzen gintzen ba ta. Kakatorrekakue zan, elixpeien eitten geuen, geuken bi babesleku moruen. Elixpeie zan nehiko luzia eta punta bakoitxien geuken babeslekue. Eta orduan lurra harrizkue zan dana, arloza haundixek euzen lurrien eta geukan jakiñeko leku baten, arloza illera batetik atzerakue zan babesa eta handik aurrerakue ia ba jokuen urteteko. Eta orduen ibiltten gintzen ba batek urten itten euen torre hortatik, torrie deiketan jakon uste dot; urten, orduen haren bille bestekaldetik urten bihe euen beste batek. Eta orduen batek tentau eitten auen bestie eta leku batetik bestera pasa eta hola ta. Zure helburue zan ahal bazauen zeu bestiek harrapau barik zeu bestien torrera sartzia. Baiñe zu harrapau bihe ziñuen zure bille urten euenak bakarrik, beste iñok ez. Eta aldiz, berak harrapetan baziñuen eruen itten ziñuen bere torrera. Eta zu orduen geratu bihar ziñen bestien torreko arraia zapalketan hankiaz eta esku luzatuta aber zure taldeko norbait etorten zan zeu libretara. Eta alderantziz igual. Orduen hori jokuoi itten zan ba danak alde batera harrapau arte edo gure dana. Eta gero zu sartzen baziñen bestien torrien liberau eitten zittuen bestiek. Edo ikutu eitten bazutsen azkenengo euenei heldute. 
- Orduak holaxe, ezta? 
- Bu! , ba errekreo guztie igual, hasi horrekin da. Hori zan joku bat. 
Kakapoteka jolasean
Zubizarreta Lasagabaster, Xabier
-Eta kakapoteka? 
- Kakapoteka zan puxka bat diferentie. Bueno, hori zan han eskola eta elixa aurrien euen holako lautaratxo bat dau eta adokiñau, errekarrixen moruen zien baiñe adokiñau moruen euen dana. Da euan oso, bere garaixan txukun einddakue, zan hola illeratxuekin ifinitta harrixek eta oso politte. Eta erdixen euan harri bat bestiek baiño haundixaue zana, eta geroztik be makiña bat bider fan izen naz, oiñ uste dot kenduta dagola ia dana. Harrixak ikusten, behin baiño gehixotan komentau izen dou: han harrixen ifintzen zan pote bat, pipar potia edo holako... Eta pipar pote hori zozketatu eitten zan ume guztien artian edo jolasien eittia gure euenen artian zeiñek ein bihe euen harri hortatik hasitte, gero gorde eitten zien guztiak topetan. Eta gero topau eta bakotxa salatu ein biha zan potiaz: "pla-la-la! eztakit nor, pla-la-la badakit nor". Bueno, orduen lelengo ze eitten zan ba, norbaittek ba, normalien inddar gehixen eukenak hartu potie, harrike bota eta tokau jakonak ha potie billa fan eta ha ekarri eta hiru bider jo bittartien beste danak gorde eitten zien han elixa inguruen eta eskola inguruen eta han inguruetan. Eta ba orduen bera hasi bihar zan topetan, jentie topetan. Gu ibiltten giñen (... ) hemendik eta handik eta bata bestia engaiñetan eta hola. Eta baten bat ikusten (... ) , eztakit nor, han dau. Pan-an-an! , igual ondo asmau eitten euen edo ez euen asmetan. Beste norbait zalakuen izena aldrebes esaten baeuen, barriro danak gorde eitten zien, topauta euzen danak berriro gorde eitten zien. Eta gero euen beste gauza bat eta zan... Klaro bera jentie harrapetan faten zan, jentie topetan faten zan, da salatuaz, eta harek ia urten ein bihe euen bistara, baiñe norbaitek konsegiduten baeuen ha bille ebillen bittartien beste leku batetik urten eta potie ostikoka jotie, barriro danak librau eitten zien eta barriro danak gorde eitten zien. 
Klaro, euken problema bat, billa ebillena ibiltten zan normalien harrittik oso urrin fan barik. Baiña zu faten baziñen eta potie oso urriñ ez bazeuen botaten, bestie etorri eitten zan potie harrapetan auen eta zeu salatzen ziñuen. Ze ondio gordeteko lekurik etzeukazun, ez. Oso politte zan jokue. Eta hortan be askotan ibiltten giñan. Horrek bi jokuek zien hola igual gehixen eitten gittuenak. 
Txirikiletan ere jolasten zuten
Zubizarreta Lasagabaster, Xabier
-Gero euen beste joku bat txirikillan, txirikilletan. Txirikilletan itten gauen, hori sasoin baten eitten zan bakarrik. Nik uste izaten zala udazkenien, hor zemendi aldera izeten zan, zemendixe edo hola Gabonak aurretiko garai hortan, oker ez banago. Eta hori izeten zan ba Azatzako elixostien, antziñan dantzalekue deiketan utsen lekue, ba han elixiek atzekaldetik euken holako bi horma, euskarri moduen eindde holako bi horma osagarri, ez. Bai, eta hareik bi horma horreik angulo baten geldiketan zien, eitten auen holako uekotxo bat, ezta. Horri deiketan gutsen, horri be torrie deiketan gutsen. Orduan txirikilletan eitteko eitten zan, eukitten gittuen, mazie deiketan gutsen egur bat, izeten zan ba eztakitt, hirurogei zentimetro edo gutxienez euko auen, segun. Mutiko txikiñauak zienak txikiñauak eta haundixak haundixauak. Etxetik eiñ eta ekarri eitten gauen. Gero txirikillek zien ba holako egur batzuk, punta bixek zorroztute, eitten zien gaiñera... 
- Begixa zulaketako... 
- Ja, ja. Begixek edo harrapetan auena. Eta eitten zien normalien, eskolan egoten zien, normalien mutikuek izeten zien zertxuenak, hazitxuenak edo apur bat jefe moduen eitten auenak. Orduen bixek buru, talde bakotxeko buru moduen eitten auen, eta egunero-gunero eitten zan, bakotxak taldie elejidu eitten auen. Aukeratu eitten auen euzenen artien taldia. Baiñe taldian txandie zeiñek lelengo aukeratu erabakitteko eitten zan txirikilla bat lurrien ifiñi, beste bat hola kurtzaute gaiñian, eta gero eitten zan arraia bat igual bi metrora edo hiru metrora, arraia bat lurrian; eta maziaz txirikille puntan jo eta bueltaka bota hara eta txirikille hurbilen ixten auenak ha hasten zan aukeratzen. 
Eta hark normalian aukeratzen auen ba onena, indar gehixen eukena edo takarradan gehixen eitten auena edo gure dana. Eta orduen hasten zan ekipo batekue, han torre horretan sartzen bat eta hartzen auen mazie, txirikillie hartu eta txirikillie jo eta bota eitten zan ahal danik eta urriñen. Eta beste taldekuek egon biher izeten gauen, edo izeten zien, jersie edo eskuetan hartu eta txirikillie aidien harrapetan. Ha txirikillie faten zan bueltaka aidien, behin baiño gehixaotan akordetan naz ba bekokixen edo begixen edo jota ta holakuek eindde behin baiño gehixotan. Kontue zan ba txirikillie ahal bazan aidien harrapau bihe zala. Aidien harrapau eta gero... Klaro, aidien harrapetan bazauen hurrao harrapetan zalako. Bestela lurrera jausten zanerako ba urrinago faten zan. Orduen ein biher zauen harrapau zauen lekutik txirikillie eskuaz hartu eta ha torre barrure sartzen zauen. Eta torrien euenak eskubidie euken maziaz ahal baauen txirikillia joteko etzein sartu barrure. Bueno, eta orduan horren arabera ba gero puntuek izeten zien. 
Puntu bat edo bi edo. Kontetan faten zan puntuek. Eta puntuek kontetako sistemie be eztot gogoratzen oso ondo, baiñe nik uste dot izengo zala ba sartzen etzan bakotxien botaten euen taldiek punto bat izengo auen eta gero zuk lortzen bazauen sartzie barruen orduan eitten zan aldatu: beste ekipue sartzen zan torrera eta bestiek faten zien billa. Eta alderantziz ba puntuek kontetan, ez. Ta bueno ba holaxe. Hola ibiltten gintzen. 
Marianisten oroitzapen gazi-gozoa
Zubizarreta Lasagabaster, Xabier
-Zuk hemezortzi urte inguru Marianistetatik urten zebela; eta harrezkero? 
- Gero ia ba lanera. Lanien hasi nintzen, Ulgorren hasi nintzen lanien, eta geroztik ba bueno, koopetatibetan eta. 
Gero ia bizitzak buelta asko emon dittu baiña. 
- Eta klaro, zuk eskola urte pillia daukotzu marianistekin. Ze rekuerdo daukotzu marianistekin? 
- Marianistena? 
- Gustora ibiltten zinen eskolan? 
- Bueno. Oroimen gazi-ozue dauket. Oroimen ona alde batetik. Irakasle moduen eta profesional moduen nik uste dot mailla oso ona eukiela, eta guri erakutsi oskuen asko. Bueno, garai hartako metoduekin, asko zan ba buruz ikasten zan asko, baiñe nik uste dot bestelako, erakusten be, ikasten be erakutsi oskuela. Ikesten be erakutsi oskuela. Akordetan naz abare bat euen, aramaixoarra zan gaiñera bera, Anbrosio Bergaretxe, oso gizon jatorra. 
Geroztik be berakin harremanak mantendu ein dittut bera hil zan arte, larogeta, eztakit, hamaika-amabi urtegaz hil zan, eta harek esaten oskun: "Estudiar es aprender las cosas siete veces y olvidarlas otras siete". Eta hori esaten oskun espliketako garrantzitsuena etzala gauzak buruz ikastie baiño inportantie zelagauzak zela ikesi bihe zan bizitzan, hori ikasi bihe zala. Metodue edo sistemie zala gehixao ikesi biha zana eta ez gauzak eurak. Eta akordetan naz horri buruz eztabaidak eta berba eitten gauela eta hola ta. Zentzu horretan nik uste dot nibel ona demostrau dauela. Baiña eurak euren bokaziñue edo helburue edo esateko moduen irakaskuntza zan, ez, eta horretan nahiko saiatuak zien, erakusten saiatuak izen die. Gero ba, bueno, euen garai hartako alde... , kongregaziño erlijioso danak eukien disziplina eta gauza horreik, ezta. Gero represiño... , adibidez represiño sexuala inportantia zan, ez. Gero ez oskuen ixten urteten leku jakin batzuetatik, debekatuta geuken ba... Ni akordetan naz gu zigortu eiñ izan gauela baloiek salto eiñ sasittik bestaldera eta sasixen bestaldera pasau baloia hartzen eta ikusi eta zigortu. Zigorrak izaten zien oso zerak. Nota bat eukitten gauen, astero-stero eukitten gittuen notak, eta nota bat izeten zan "Conducta" deiketan utsiena. Conducta lau, suspenso, horretxegatik bakarrik. Eta zentzu horretan oso estriktuak zien eta oso gogorrak. Baiña bestela erakutsi tta ondo. 
- Zigor fisikorik eta? 
- Sekula ez, sekula be ez, holakoik ez. Iñoiz ikutu be ez. Guri horretan, uste dot garai hartarako nahiko aurreratuak zirela. 
Ikasketak erdaraz eta buruz
Zubizarreta Lasagabaster, Xabier
-Dotriñia ikastia ze izeten zan? Zenbat denpora gastaiten euen maistruak dotriñia erakusten? 
- Beste asignatura askon moduen. Bai. Orduen ze ikasten aeuen ba, Geografixie buruz. Ikasi "los cabos", buruz, "los rios", buruz, "no se que", ikasi, nun euen ezakit zer, eta gero munduko naziñuek eta hiriburuek eta holakotxe gauzak. Hisorixie be iguel zan, ba buruz ikestie eztakit zenbat errege eta badaki zenbat zer eta los Alanos noiz etorri ziela eta bestiek fan ziela eta. Edade hortan be gaiñera asko be gehixao ezin. Dotriñie zan bat gehixao, bai. Geuk ez gauen euki dotriñiekin bereziki zerik. Ikesi bai, ikesi danok ikesi bihar izen gauen. Ha be buruz praktikamente. 
Erderaz da buruz ikesi. Guri dotriñie erderaz erakutsi oskuen, hori bai. Ze orduen beste auzo batzuetan abadiek emuten auen dotriñie eta euskeraz erakusten auen. Baiñe guri erderaz erakutsi oskuen. Gero kontuek eitten. 
- Katezismua behixak. 
- Jo, ha izen zan, niri etxaten ahaztu hori. Hori geratu jaten grabaute bizi guztirako. 
Garia jotzeko makina ikusteko grina
Zubizarreta Lasagabaster, Xabier
-Gari-otia eitten zan, esan doun moduan, auzolanian, ezta, eta parte zien baserrixetatik bakotxetik bana, persona bana edo etorten zan lagunketan garijotia eitten basarri bakotxera eta gero norbera be fan biher izeten zan bestietara. 
- Eta makiñia? 
- Makiñie mobiduten zan basarri batetik bestera. 
- Basarririk basarri. 
- Eta akordetan naz urte hartan hemengo Atxabaletako kaleko Egillior basarrikuek garixa jo auela gure aurretik. 
Egilleorretik ekarri bihe zan makinia gurera garixa joteko. Zan Ajuria makiñak, hamen Bitorixan eitten zien makiñak. 
Ta gauza haundixak ez zien /etzien/ harek makiñak baiña fan bihar izeten euen ba, klaro, Atxabaletatik kaletik harek makiñak goraiño jasoteko, ba eztakit, bi ero hiru iri paregaz etorri zien Egilleorrera makiñatan. Eta makiña horregaz gorutze. Ta, klaro, niretako eta nik uste gure edadeko mutiko danendako, ume danendako ba makinie baserrire etorten zanian hori zan herriko jaixen moduen. Nobedade bat izugarrixe eta ha ikustia makiñie martxan eta, ataraten auen zaratie ta zera ta. Ta orduan ba desietan hori makiñioi noiz etorren. Eta atsaldien fan zien nire osaba bi edo behixek hartu ta beste auzoko besten baten laguntziakin ba irixokin hara. Ta, mekauben, atsaldie pasetan zan eta illunkarie aillegau te ez zien /etzien/ agiri, ez zien /etzien/ agiri eta nik makiñie derrior ikusi biher. Eta ez neuen /eneuen/ ogera fatie gura, akordetan naz. Eta halakon baten aittajaunek esan usten, ala! , berandu da ta uhera. 
Uhera sartu nintzen baiña ezin lorik eiñ. Halako baten ixil-xilik inoi ezebe esan barik, jaiki, jantzi erropak, tta-ta-ta urten eta bidian behera aber makiñie topetan, ikusten neben. Eta akordetan naz Otalazelai gaiñien trill ein gauela. 
Orduantxe ya aldapie gora igoten eta. Klaro, nire osabak han: "Mutikoa! , zer eitten dok hemen!? " "Makinie ikusten etorri naz". Orduko ya gabeko hamarrak edo igual izengo zien eta, klaro, garai hartan gabeko hamarrak zien ya, bueno... Eta bueno, azkenien tiuekin etorri nitzen, tiok hasarren bat ingo ustien baiña bueno. Aillegau nintzen etxera eta ordureko ez dakit ba tia edo aiitajaun-mandria edo baten bat konturetu zan falta nintzela. Klaro, sustau zien eta larrittute. Eta, klaro, aittajaune-mandriek euzen hasarre. Etorri nintzen: "Ze iñ dok mutikuorrek, nora fan haz? " "Makinie ikustie gure neuen eta fan naz topetan, eta eztakit zer, badakit zer" "Ibiltteko gogue daukek? ", aittajaunek. 
Hartu marmitta haundi bat eta Beheko Zelai [esaten jakon] lekuen euan itturri bat, metal-re eukena gaiñera. "Fan behera, ekarri marmitte bete ur". Fan nintzen illunetan, fan eta marmittoi bete, ekarri, hartu marmittie, braaau! bota ta: "benga beste buelta bat! ". "Aittajaune, baiña zenbat...? eta "Zazpi buelta ein bihittuk! " (Barreak). Bigarren bueltie.... , hirugarrenien edo parkatu ein usten. 
- Hiru buelta egin bihar izan ziñun? 
- Bai, bi edo hiru erain usten. Klaro, euen oso larrittute, eurek be larrittu eingo zien, seguru. Umie, ni orduen izango nintzen ba, zortzi urte baiño gutxiao eukiko nittuan. 
"Tio Cabañas"
Zubizarreta Lasagabaster, Xabier
-Eskolakue akordetan naz ume txikitxue nintzela nausixauek ibiltten ziela guri billurre sartzen, eta hartzen euen egurren batekin erropan batzuk txintxiliska ipiñi eta, uuu! , billurre emuten eta hori. Eta esaten uskuen: "Tio Cabañas etorri bihok, Tio Cabañas! Harek eruango zaue basora; ez dakit zer. " Eta gu ume txikiñak billurrez ihesi ta. 
- Tio Cabañas? 
- Tio Cabañas, bai. Zan ba Basajaunen moduen edo ez dakizu, basuen bizi zan personaje mitiko moduko bat. Tio Cabañas zan. Auzuan hola zan. Eta nausixenak hola ibiltten jakun beti errekreuetan eta hola. Eta gu billurtute beti. 
Ume txikiñek gitzela, bai. Hori be izeten zan gaiñera hola epoka baten izeten zan: Baiña urtero-rtero zeremonixa berdiña errepikatzen zan, e. Hurrengo txikixenai. 
- Eta gero zeuek be egin zotsen. 
- Bai, klaro, gu nausixauek gitzenien bestiei eitten. 
Marianisten eskolak, doan
Zubizarreta Lasagabaster, Xabier
-Eskola horrek ordaindu egin beharko zien ba? 
- Ez, ez. 
- Marianistena debalde zan? 
- Bai, cai, bai. Klaro, Gu fraillegaixen moduen gutzen. 
- Kaptaziño modura? 
- Bai. Fraillegai gitzen gu han. Gure garaira arte faten zienetatik igual hirutik bat edo geratu eingo zien. Fraille ia definitibo botuek ein eta eskolak [emuten]. Eta nik uste hortxe geure garaixen hasi zala ya, erlijiñuen inguruen hasi zien Konzilio Vaticanuen zerak eta. Lelengo Vatikaue, e. Eta ya ba ni akordetan naz marianistak eurak be euren estatutuek eta aldatu ein zittuela, eta geu be ibilli gitzen estatutu barrixek leiduten eta ikesten eta holako gauzak itten eta. Eta guk adibidez geuken geure artien nahiz eta mutiko txikixak izen, bata bestiei "de usted" berba ein biher izeten gutsen. 
- Zeuen artian? 
- Bai, hori gehixen be izengo zan euren fundadorie frantsesa zalako, ta hona etorri zien lelengo frailliek frantsesak zien, eta nik uste dot eurak gazteleraz eitten euenien be "usted" erabilliko euela. Klaro, frantseseko "vous" usted-ra traduziduko euela, eta gero hemenguek be ohittura horri jarraittu igual ez, baiña... Guri hamaika urtekin ya alkarren artian bata bestiai usted erabilli bihar izeten gutsen. Erderaz, bai. Trajie jantzitta, trajia geuken, gaiñera hola txaketa kruzaue, lau botoikue. Hori zan reglamentario, e! Fraka motza baltza, traje baltza, jerse grise, eta alkondarie zurixe. 
Eta hori zan geuken uniforme ixe bakarra. Beti... , txaketie kanpora urteteko bakarrik edo, baiñe eguneroko erropia. 
Bakotxak eukitten geuen erropie markaute geure numeruaz eta hori, 
Ezin elkarren aurrean biluztu
Zubizarreta Lasagabaster, Xabier
-Gero frailletan han adibidez reglamentua zela zan, ez. Gabien lo eitten gauen dormitorixo baten, danok hola dormitorixo bakar baten, ez, sala haundi bat, egoten zien illeretan ohiek ifinitta ta egurrezko zer batzuk, bittartietan egurrezko barandilla moduko batzuk ifinitta. Eta, klaro, orduen adibidez ba kastidadia ta horrek gauzok zien birtute garrantzitsuak, ez, eta, klaro, umiek ba egoten giñen erabat kontrolaute eta zertute, ez; eta erropak ohera sartzeko, erropak kendu ahal izeten gauen bakarrik alkondararaiño, frakie ezin izeten geuen kendu argixa itxungi arte. Argixa itxungitte gero frakak kendu, ixten gittuen ohe barrenien eta ohera sartzen giñen kamisetia eta kaltzontzilluaz. Hori zan, gaiñera, norma. Eta hurrengo goxien tinbrie joten euenien argixa ixotu barik jaiki biher izeten gauen, frakak jantzi eta danok ohe onduen zutik. Eukitten geuen hortarako minutu bi edo hiru edo emuten oskuen. Eta hori itten zanien argixak ixoketan zittuen, bentanak zabaldu, eta gero ia garbittu. Gero garbittu bihar izeten gauen, kamisetiaz, e, kamisetia aldian zala. Hori ezin gauen kendu bestien aurrian. Bueno! Horrekin akordetan naz detaille bat, ez frailliekin baiñe monjakin, esan dotsut lehen Donostian egon nitzela, Mirakontxan egonda urtebete osuen bi bider eruen giñuen hondartzara eta bixetan kamisetiakin baiñau bihar izen giñen (Barreak). Zela zien gauzak orduan, e. 
Bueno ba maristetan be ein biher izeten gauen hola, eta pentsaizu zenbateraiño zan ba orduen, klaro, mutiko arteko balizko harremanik balego be, ba hori oso erabat gaitzetsita eukien eurak, eta akordetan naz behin bi mutiko geure kidiak zienak ba auskalo zegatik sartu zien bixek ohe baten. Ba tontuena itten edo jolasien edo. Topau zittuen eta bixek automatikamente etxera. Eta nik ez dakit izengo zan, guk orduen ez geuen ulertu zegatik eta ezebe baiña igual homosexualidadie ebitetearren edo nik ez dakit zegatik izengo zan, baiña holako zeren bat. Ta estriktue zan oso-so mailla horretan. Orduen ba horrek gauzok euken erabat arautute eta alkarren aurrien ezin gauen billostu ta, ezta gutxiaorik be, vamos. 
Fraidegaien garbiketak
Zubizarreta Lasagabaster, Xabier
-Eukitten gauen oso kontauta minutuek eta. Eta eukitten gauen holako fregadera, zan hojalatazko zer bat, fregadera moduko korrido bat, txorrotak ifinitta hola, eta fan bihar izeten giñen jaboiaz, agiñek garbiketako zepilluaz, eta hara fan, busti burue ta leporaiño dana, jaboia emun, garbittu, baiñe burua eta lepua eta hau. Dutxia astian behiñ edo, obligatorixua hori be, eta agiñek garbittu, hori be bai, zepilluaz agiñek garbittu. 
- Eta dutxan zelan sartzen ziñein, erropakin sartu eta bertan? 
- Banan-anan. Aldiko batzuk faten zien eta bakotxak bere dutxia. Bueno, pentsaizu, izengo zan hamaxei urte neukela, hamazazpikin, ez dakit, Zaragozatik etorri ein nitzen hona Eskorietzara behin egun batzuk pasetan edo ez dakit zegatik, ekarri ein giñuen, eta ordureko ya hasitta euzen horrek gauzok aldaketan, eta akordetan naz dutxia esan dozunian, lelengoko aldiz beste batzun aurrian kamiseta barik dutxau beste norbaittek ikusteko moduan hola, orduantxe eingo giñela lelengo aldiz. 
- Baiña han edo etxian? 
- Ez, ez, fraillietan. Gero ya ba etxera etorri nintzenien ba ya nik uste dot ein gauela holako terapia edo autoterapia, ohittuta gengozen, ezta, arazuak konpondu eitten zien konpondu bihe zielako eta ya esta, ez. Baiña hori adibidez niretako izan zan zailttasun bat etxera etorritta gero, ta neskakin harremanak eukitteko ta; bape be euki barik gengozen, neskak-ta agurtu justo-usto urriñetik. Ezauketan nittun neskak neure lagunak zienak, vamos, umetako lagunak zienak. 
Botoak berritu ez
Zubizarreta Lasagabaster, Xabier
-Zuk Elorrixon esan dozu egin zeela kastidade botua. 
- Bai, bueno. 
- Kastidadia eta bestia zela zan? 
- Bestia zan "obediencia", bai. Obedientzia eta kastidadia. Baiñe oso ondo ez gekixen zer zan be hori, e. Ze hamaike urtekin eta hamaxeikin eta hamazazpikin igual-gual, e. Ez geuen ezer aldatu. 
- Zenbat urtekin egon ziñan Elorrixon? 
- Ba Elorrixon hamazpi arte. Hamazazpi ein barik fan gitzen ya Zaragozara. 
- Eta botuok emon zittuein azkenengo zerian? 
- Elorrixon in gittuen, bai. Hamazazpi kunplidu aurreti. 
- Hamasei urtekin? 
- Bai. Eta gero Zaragozan nik uste ya ez nittuen renobau. Hurrengo urtien renobau ein biha zien, hori zan urtebeterako botuek, e. Lenengo eitten zien urtebeterako bi aldiz edo hiru aldiz. Eta gero ya azkenengua izeten zan, hirugarrenien edo laugarrenien ya definitibuak eitten zien, bizi guztirako. 
- Botuak urtebeterako? 
- Bai. Hasieran bai. 
- Kadukau eitten zien. 
- Bai. Yogurren moduen. 
- Eta bigarren aldiz ez zeben ein? 
- Ez. ya izen zan ba hori. Ya bueltak emuten hasi giñan eta, neskatillak ikusten eta begiraketan eta hola eta. Aukeria egin gauen etxera etorteko. 
Umetako ibilerak
Zubizarreta Lasagabaster, Xabier
- Ba txori ikesten eta. Zerak harrapetan, ezkailluek harrapetan, anborraiñek harrapetan, kangrejotan, gero baten baten baserrira fan... 
- Kangrejuek eta anborraiñak eozenian. 
- Bai, bai, orduen anborraiñak-ta egoten zien. Hemen Urkuluko errekan eta anborrain dezente egoten zan. Olatzan gehixao egoten zan kangrejue ta. Berutze ya sarbuek eta ezkailluek-ta egoten zien. Gaztaiñak eta, gaztaiñak jan eta, holaxe ibiltten gitzen. Juntau, jolasien ibili; gero kaletik etorten zienei sustuek emuten kamiño baztarretik. 
Holaxe. Umekerixak. 
Auzoko eskolan 14 urtera arte
Lasagabaster Billar, Jesusa
- Eta zu Azatzako eskolan ibilli ziñan? 
- Bai, maistruaz. 
- Zein zan maistrua? 
- Hamazortzi urtien euki gauen maistrue, Don Fermin Colas Yagüe. 
- (... ). 
- Zurekin betik bera izan zan maixu? 
- Bai, betik, nik ez nauen besterik ezagutu. 
- Zenbat urte arte? 
- Nire ahiztak eta ezagutu auen, baiña hamalau urte arte. Hamalau ixa hamabost urte arte. Eta gero Eskoriatzan mojakin ibili nitzen beste hillebete batzuk, e? Asko ez. Hortik urten nauenian hamalau urtekin, hamabostekin ibilli nitzen apur bat mojakin Eskoriatzan. Hillebete batzuk, e? Denpora asko ez zan izan. 
- Merzedarixak-do? 
- Horreik ospittalekuak ez dire, e? Beste batzuk, oin ez dagoz horreik mojok uste dot. Eskoriatzan, "Mercedarias" izango ziren? 
- Nik han in (di) ttuten zer batzutan, merzedarittan egon zirala entzun nosten. 
- Horreik ez naz akordaten ze klase ziren be. 
- Hillebete batzuk Eskoriatzan. 
- Bai, hillabete batzuk. 
- Zenbat urtekin hasi ziñan eskolan? 
- A! Eskolan, nik ez dauket goguan be. Ni oso bixkor hasi nitzen. Ba hasiko nitzen ez dakit zenbat urtekin. Ni zazpi urtekin komuniua in nauen ya. Asike ez dakit, lau-ost urte-do, ni bertantxe zela geuken eskolia bertan. Gaiñera aittakin lagun haundixa zan maistrue, asike kafia hartzera etorten zan egunero, pentsauizu. 
- Aittak porsiakaso maistrua zainttu in bihar, ezta? 
- Kafia hartzen etorten zan. 
- Zenbat anae-rreba ziñain? 
- Asko gu. Hamaike, ni hamargarrena. Beste bat nauken atzetik. 
- Zu ixa gaztiena, e? 
- Ni gaztiena ixa, bai, neu bakarrik bizi naz. Ointxe hil jat, oktubrian hil jat beste ahizta bat. Gaiñera berakin egoten nitzen zazpi urte honetan, fan ta etorri, fan ta etorri, ta hemen egon be ez nitzen itten gutxi baiño. Bertan gehixao. 
- Bera Artaben bizi zan? 
- Ez, Renterixan, nere ahiztia Renterixan bizi zana ointxe oktubrian hil zan. 
- Zu ziñan bigarren gaztiena? 
- Bai, beste bat nauken, mutil bat nauken baserrixan ezkondu zana, Alberto, hori zan ni baiño gaztiaue. 
- Beste danak zaharrauak. 
- Baiña hil zan, e? Bai, aspalditxo hil zan. Beste danak ni baiño nagusixauak. Oseake ni neska danetan gaztiena. 
Maisu aragoiarra
Lasagabaster Billar, Jesusa
-Nuntarra esan dozu zala? 
- "Aragones". 
- Aragoikua e? 
- Bai, eta gero fan zan "a Caceres" fan zan hemendik, hamazprtzi urte egindda gero, hamazortzi urtien. 
- Sekula ikasi eben euskeraz itten? 
- Ez, keba, ez, ez. Bolsan lana itten, bolsan ta jokaketia eta gustetan jakon hari. 
- Dirurik baeukan ala? 
- Ba eukiko auen, eukiko auen zeozer behintzet; solterue zan e? Solterue zan. Eta Bedoñatik buelta Mondrauera etorten zan, Bedoñatik buelta oiñez etorten zan e? Hortik, klaro, orduen oingo moduen kotxiek eta ez euzen ta. 
Hortik Larriñotik buelta, Bedoñatik buelta, Atxabaletatik, Azatzara barriro. Hori itten auen askotan, bai. 
- Eta han Azatzan auzuen eskolia aparte, ermittia be bai, tabernarik-do ezer egoten zan? 
- Ba Matikua izan zan, ni gaztie nitzela, ez dakit ze urtetan zabalduko auen Matikua baiña, bai, ni neskatillakotia nitzela. Bai, horko alabak eta be ba betik in auen zera, tabernan lana-a, bai, bai, nere lagunak be bai. 
- Matikuan jaten eta emuten euein? 
- Bai, bai. 
- (... ) 
- Eskola garaixan ze jolas klase itten zittuein? 
- Ze jolas klase? Ba pote-oteka, pote-oteka itten gauen be bai, bueno, gero sokasaltoka, txantxikurke, ba hola... 
- Txantxiku...? 
- Txantxikurke esaten gauen, ba ifintten gauen hola, zera, zerbat dibujaute, uno, dos, tres, cuatro, cinco, seis", hola, ta gero bota hara zebat, harrixa, eta batien han eta bestiek bestie, eta txantxiku hanka batekin salto egitten gauen, hor danetan. Txantxikurke. 
- Baiña harrixakin... 
- Bai, harritxua, harrixa ipiñi hola, ba guk harrixa ipintten gauen, bai. 
- Baiña zeuek gero... 
- Txantxikurke esaten gauen. 
- Zeuek salto hanka baten gaiñian? 
- Bai, hanka baten gaiñien. Hor pasetan giñen eta gero ifiñixaz bueltan, bueltan etorten giñen txantxikurke. 
Tortolizke, tortolizke be itten gauen, txantxikurke, tortolizke, sokasaltoka, kui-uike, kui-uike... 
- Hori zer da? Gorde... 
- Gordeta. 
- Gorde-ordeka? 
- Gorde-ordeka, kui-uike. Bai, nik horreik berbok noiz esa (di) ttuten be ez dakit, e? Hamar urtekin-do esango neben. 
- Zu ez zara ez leheningua eta ez zaharrena Atxabaletakua nik ikusten dotena, eta kui-uike eta txantxikurke, hori entzun barik. 
- Ez dozu entzun? 
- Pozgarrixa da izen horreik jasotia. 
- Ba kui-uike, txantxikurke, eta sokasaltoka, sokasaltoka asko itten gauen, tortolizka... 
- Eta honeik danak ziren neskeen jolasak? 
- Danak, mutikuek be bai, mutikuek be bai. 
14 urterekin eskola bukatu
Lasagabaster Billar, Jesusa
- Gerra ostien, dotriñia erderaz eta horreik aparte, beste aldaketarik egon zan eskola...? 
- Ez, gero erderaz, gure denporia hortan pasau zan, erderaz, gero barriro dotriñia euskeraz ta erderaz, ni betik izan naiz, lehenengo euskeraz ta gero erderaz, ni bixetara. Oin askotan [...] , orduen dana buruz ikasten geben ba. Dana buruz ikasi biher izaten geben, eta oin orduen buruz ikasittako gauza asko ez nittuke esango, baiña orduen bai. 
- Hau maixu hau, Don Fermin hau, zuk uste dozu gerra ostien gogorragua zala? 
- Ez, ez, ha berdiña, neuretako berdiña zan, mañikotxo bat, mañiko. Zelebre samarra zan, e? Tontue ez zan, baiña zelebre samarra zan. 
- Eta gero ze akordu dakotzu monjeena? 
- A, bueno, mojena be ona, biña ezan izan denpora asko, zeatik oiñez fan biher haraño, Eskoriatzaraiño, ta urriñ izaten zan, urriñegi, fan ta etorri ta danak itteko, eta ez, ona. Tia bat be banauken Eskoriatzan ta hareaz be geraketan nitzen, ta... 
- Esan dozu hamalau urte arte egon ziñala... 
- Bai, bai, maistru horreaz, bai. Hamalau urte ondo pasaute. 
- Hor akabaitten ziren? Ezin zeben jarraittu eskolan? 
- Bueno, jentiek itxi itten gauen ya orduan. 
- Hamalau urtekin. 
- Hamalau urtekin. Ikasten bageuen ba "las cuatro reglas", eta gero "raiz cuadrada" ta holako zerbaitzuk be bai, hortarako bastante maistro ona zan. Bastante... zelebre samarra zan baiña... 
- Geografia ta literatura ta honeik be... 
- Bai, bueno, geografia ba gehixena izaten zan probinziak, horreik danok, ointxe be buruz esango nittuke. 
- Neuk be buruz ikasi nittuan eta ondiok be goguen dakot. 
- Dana buruz! Baiña Espaiñakue, Espaiñako mapa dana, zera, bai bai, "Castilla la Nueva", "Castilla la Vieja dos provincias", eta bueno, Almeria, ez, "Andalucia y Almeria, Granada, Malaga, Cadiz, Huelva, Sevilla, Cordoba y Jaen" ta dana hola erreskaran esaten gittuen. 
- Bai, geuk be halaxe. 
- Bai, mapie ba hola e? Mapie, mapa haundi bat eukitten gauen eta mapie. Baiña gero ba handik kanporako munduen... kanporako gauzak ba orduen ez gauen... esan gure dot geografia bai baiña España, Españakue ikasten gauen. Ta gero Canarias ta holakotxe apur bat, baiña bestela hortik kanpora ba mapiori hor akabetan zan. Gure eskolan hor akabetan zan. 
- Orduen monjen eskolia oso motxa izan zan, ez dakotzu holako zerik... 
- Bai, ba neure, neuk ikasi nauenetik, beste batzukin batera ipiñi nindduen han, hareik be nire parien egozen, nire edadekuak ziren ta ondo, egon nitzan denporan ondo. Gero laborie be itten zan apurtxo bat, eta bueno. 
- Ze itten zeuein, eskolia goizetik eta gero arratsaldian errezau eta laboriak? 
- Goiz ta arratsalde, bueno, laborie ordu batzuk. 
- Ez zan izaten goizetik eskola asuntuak eta gero laboriak eta eskulanak eta... 
- Atsaldian uste dot zala, laboriek, bai. Atsaldien, nere primie be, ni baiño apurtxo bat nagusitxuagua, ha be faten zan, eta bueno, lagunek be in nittuen ta hola. 
Goroetako eskola eta maisuak
Urteaga Arregi, Pedro
- Esan dozu sei urtekin in zebela leheningo komunixuori, ezta? 
- Sei urte in barik neuken artien. 
- Eskolan noiz hasitta? 
- Eskolan han faten gitzan, makillakada batzuk hartu eta dotriñia eta zera erakusten ta ezebez, faten gitzan abariorreana. Han ibiltten zan orduen abariori danak jota hurrien zittuala, egur poz baten. Harek astokerixak haundixak itten zittuen, e? 
- Zuek zer zekatsuein, Koruetan zekatsuein eskolia ala Azatzan? 
- Bai, bai, Koruetako han dau onddiok abadiak eskolia emuten euen lekuori. 
- Zela esan dozu abarien izena? 
- Don Genaro ha, eta ha fan zanian etorri zan Don Boni beste bat, beste satelite bat. 
- (... ) eta beste satelitiori zela zan? 
- "Don Bonifacio Arenaza"
- Hori nungua zan? Horrek apelidua... 
- Hori, guri esaten oskuen moduan zan beori abadien semia, bai, Azatzako abade baten semia zala esaten daue danak, zerekuak, lehenauko zaharrak esaten euen. Lehenago orduen itten etsien ba, beste batzueri enkajetan etsien zeori paketiori. 
- Baiña Arenaza ez da hemen inguruko apelido bat? 
- Klaro hemengua dana, zerekua... 
- Bera bertakua zan orduen? 
- Ez euken zera, aitten apelidue ez euken. Gero ba zertu otsen beste zer horren, Arenaza bateaz ezkondu zan zeori ta haren apelidua euken, bai. 
- Eta dotriñia eta irakurten eta kontuak itten be ikasiko zeuein? 
- Baiña zera, sumar edo restar-do, gure karreria hola akabo zan, holako zeren batzuk, dotriñia... 
- Gerra denporan fan ziñan eskolara? 
- Gerra denporan orduen han tiroka ebitzela ez, orduen ez zan han eskolarik egon zerien, orduen egon ziren gure zerien, orduen zeori "quince y medio"ko kañoiek zien holakotxe alturako zerak, granada tzaharrak, han Oñatiko sekretarixuak oin etxia egindda dauken lekuen, han euen Etxebarri esaten jakonari, etxezahar bat, han euki euen almazenori. Onddio be, oin etxiori itten eta pantanua egindda in daue harek etxiori han. Deretxua eukien, behian eukien etxia eta. Han onddiok kajak eta han egozen, granada kaja zaharrok eta zerok e? 
Auzo eta herri ezberdinetan ikasia
Urteaga Arregi, Pedro
- Hor Koruetako eskola horretan zenbat urte arte egon ziñan? 
- Hor egon nitzen, gerria akabo eta segidan, gero fan nitzen Azatzara. Azatzan euen maistro bat, maiñua zan bera, eta han Zarbiarten edo baserri baten apopillo egoten zan, gose denporan zan, "Don Fermin Colas". 
- (... ) 
- Parra hautso. Colas zeori egon zan maistruori zerien, eta oiñez etorten zan handik, Mondrauen edo lagunen bat euken ta, eskolia emun eta gero, baiña ba, hango eskoliori eta... han jente mordua. Eta gero maristetara faten nitzan handik zertuta beste apur baten. Gerra ostien maristetan ba han zertxuau, [...] , eta gero handik atzera Atxabaletara ta hemen akabau gauen karreriori hamalau urteaz etxera ya, pastore ta... 
- Maristetara nora fan ziñan, Eskoriatzara? 
- Eskoriatzara, oin horreik, hotel hori eta egindda dauen lekuen. 
- Eta maristetatik? 
- Gero hona, Atxabaletako zera. Maristetatik hona etorri nitzanien hemen euen maistro bat, Etxeberria-do, Kukuzulo esaten gotsen. Maristetan gerra denporan urtendakua zan zeori. 
- Kukuzulo? 
- Bai, Kukuzulo baserrixari edo esate etsen, baiña bera "Don Isidro" zan, deuke apelidua horreik... ez dakit zela dakuein be apelidua, baiña Kukuzulo baserrixa zan e? Baserrixen izena-do, bai. Gero haren anaie ta, hortik hemen Galartza aldekua ziren hareik izatez, hemen, Galartzakuk hemen, baserrin batekuk, eta gero fan ziren horreik hara, Zuatzura, oin pantanuen gaiñekaldien dauen etxera fan ziren bizitten. 
- Arabara? 
- Koruetara, Koruetara. Koruetako pantanuen beste aldien dauen, Urkuluko zierrera goiazela ezkerreko aldetik. 
Hemen Azatzatik Urkuluko sierrera goiazela ezkerreko aldetik leheningo dauen etxia, kamiño gaiñien. Han bizi izan zan horren anaie eta famelixia. Beori hemen, hemen eta gero hemendik ezkutau zan ez dakit nora fango zan zertu nitzenien, gero ez dakot gehixau gomutaurik eta haren zerik. 
Gerra denboran kaletik baserrira babes bila
Urteaga Arregi, Pedro
- Eskola denporan egunero eukitten zeben eskolara fatia edo etxien lana euenian etxien geratu bihar izaten ziñan? 
- Jeneralmente kasik egunero faten nitzan, bai, baiña hor be ba... 
- Baiña ittaurren ittia tokau ezkero eta holakotan? 
- Ittaurren nehikua in geuen orduen, bueno. Ittaurren eta danera in bihar izaten zan, baiña eskolara etorri barik gutxittan geratuko nitzan. 
- Zenbat anae-rreba ziñain? 
- Hamar-do izan gintzen baiña orduen umiak asko hiltten ziren, sasue hartan. 
- Aingeru kanpaia, ezta? 
- Umiek ez zirenak be. Anai bat hil zan. Egun baten hil xaten tio bat marianistia, okotsian edo holako grano batek edo urten eta Eskoriatzan euen medikua, Don Txomin edo esaten eutsiena, hemen baiñuetxekua semia zan, Atxabaletako baiñuetxekua, lehenaoko baiñuetxe zaharreko zera ta, harek sajau edo zeren bat in otsen eta geruau eta txarrago eta Bittorixara. Bittorixan hil zan, febreruen hamahirun, "mil novecientos cuarenta y cinco"an hil zan ta aurreko egun baten ni fan nitzan, hemen tio bat geuken guk kalien, eta illunkaran emuten oskun eskolia pasau ta gero zera, gabeko eskolia edo hola zer apur bat, ez dakitzu? Zeozer. Piñuak neurketan ikasi eta holako txorakerixa batzuk itteko eta zeozertan hor. Eta nik hemen tio bat geuken eta nik tionien itten neben lo orduen. Eta goizian jaiki nitzanien esan usten "tio Kandido hil dok, eta Joxe be Bittorixara eruen dauela", Joxeri urten otsen eztarrixan bertan orduentxe. 
- Gauza bera? 
- Ez, ba zerbait eztarrixen, ez dakit zer izango zan. Hemen Don Tomas euen medikua ta begitu otso eta hori [...] dakotsu eta ez dakit zer. Hurrengo egunien geixki zeori eta aitta Bittorixara fanda euen baiña Bittorixatik tio hil zanian etorri eta maristetan, maristetara ekarri euen kadaber hori. Hogeta hamar urtekua e? Maristia zan. 
Maristetatik gerra denporan gure etxia dana beteta egon zan zeraz, hemen Zubian famelixokin eta, honeik Azbe horko zerok. Jente pillo bat, gure etxien han egon zan emakume bat, Felisa, Joxe Zubian andria. Orduentxe euen umia, egun gutxiko umia jaixota, aste beteko umia edo, eta gero elixara sartu bihar izaten euen ordun. 
Beratziurrenera edo andrak umiorreaz ez dakit ze santu edo zetako, eta zela han sartu zan eta burua euki dau oso ondo ointxe arte. (... ) Eta kontetan hango kontuak eta bere semiak be esaten dau, hango kontuak, bueno! Kontetan zittuela baiña ointxe pasauta letxe, Felisa horrek. 
Erlijio ohiturak
Urteaga Arregi, Pedro
- Esan dozu, umia euki barri andria beratzigarren egunian, elizara fan bihar izaten zala? 
- Elizara fan bihar izaten zan ordun, danak, elizara sartu bihar izaten ziren. 
- Beratzigarren egunien? 
- Beratzigarren egunien. 
- Eta hori zeatik? 
- Hori preguntau elizako gizoneri. 
- A, relijiñoko ohittura bat? 
- Lehenaoko legiek, elizien legiek ziren horreik. Gero umiok aurrera kristau izan daittezen-do, ez dakit ba zertako... 
- Baiña bautizau baiño lehenago? 
- Bautizau ba jaixo ta zerien. Ez dakit oin bautizauta, bautizau jaixo ta segidan itten ziren orduen ta. Orduen bautizauta egongo zan segurutik. 
- Baiña beratzigarren egunien? 
- Elizara sartu bihar izaten zan. Ama umiakin, bai. Orduan zera itten zanien gaiñera, bautizua itten zanien gero bolua egoten zan, zerien botata. 
- Bai, hori neuk be ezagutu dot. 
- Elizpeien hango zalapartia, bata bestien gaiñiaen. Karameluak eta txakur haundixak, eta bueno, istorixa batzuk orduen, bueno. Bai gizona. 
- Orduen Eskoriatzako maristetatik, Atxabaletan Don Isidrokin...? 
- Bai, hor akabo geben guk gere karreriori. 
- Baiña ze egon ziñan orduen, nazionaletan? 
- Eskuela nazionala zan, bai. Oñatiko parrokua, Don Sabino eta ni banku baten egoten gitzen. Oin jubilau da hori, ya. 
- (... ) 
- Don Sabino hemengua da, ala? 
- Hemengua hori, hemengo Porrukue, hor dau ortua ta zerien, hantxe behera goiazela, lehengo parte, honeik etxe zaharrak, lehenguak akabaitten diren lekuen, azkeningo etxia. 
- Orduen hamalau urte arte eskolan? 
- Bai, hamalau urteaz kalera, "sumar, restar ta multiplicar" ikasi ta beste holako gauza batzuk, leidu eta zer batzuk, orduen diktadua eta zera itten zan, leidu ta guk eskribiu zerien ta. 
Don Bonifacio abadea
Urteaga Arregi, Pedro
- Zuek eskolan euskeraz itteagatik-ta kastigau itten zindduein? 
- Koruetan hor azkeningo egon zan Don Bonifaziok, horrek bai, horrek egurra. 
- Euskeraz itteagatik, e? 
- Bai, horrek Francon erretratua eta bandera espaiñola ifiñitta eukitten eben, gaiñien bera ta bera hola mahaixen jarritta, ta guarda zobillak eta eruen eta zutik ifiñi zerien, eskolan eta itten gindduen, guarda zobillak sartuta ta Francon erretratua ta bandera espaiñola-a... 
- Koruetan, e? 
- Bai, bai. 
- Gauza horreik normalian kalian gehixau pasau izan dira. 
- Bai, Koruetan harek egurra, harek zera itten eben, harek, bueno! Gero esango dotsut, hor Apotzagatik etorri zan, hango istorixak be, zerekuak. Baiñe Koruetan itten zittun zerak, eta Koruetan in eben horrek gaiñera egun baten, mutiko batek beste bati emun otsen belarrondoko bat, eta bera Joxe Antonio hori hildda dau, eta bestia zan Erreka [...] Eujenio Altube, diabro samarra zan hori, Eugenio hori. Mutiko horrek emun otsan plastadan bat zeari, Joxe Antonio horri, ta fan da abadiorreana, "jauna, Eujeniok jo in nau" ta "no entiendo, hablar en castellano", ta mutikua buelta in ta badoia eta zeozer akordau jakon erderaz, buelta in ta fan da, "jauna, Eugenio palo, Eugenio palo", "neuk emungo dostat beste bi belarrondoko". 
- Eugenio palo? 
- Bai, "jauna, Eugenio palo", eta "Eujenio palo nik emungo dostat hiri", eta beste bi belarrezkiñako onddio. 
- Bonifazio hori orduen erdera zalia zan. 
- Erdera zalia eta militar zalia ta, semia militarra daukela esaten daue, zerien, Madrillen. Hori gu han eskolan amadekasiaz itxi ta urtien lau bat bider Madrillera faten zan orduen. Hori frankistia zan eta Franco hil zanien hil zan beori be. "Juan veintitresek" eliziori bueltia emun otsanien, buuf! Hori kontrarixua zan horrek itten euen, bueno! 
- Bigarren konziliuaren kontrakua zan, e? 
- "Juan veintitresek" guzurrak esatiari itxin in bihar jakola ta, eliziari emun otsan kriston astinddua orduen. 
- Bakarra izan da. 
- Egixek esan zittuana, gero haren atzetik nunbrauen hillabetegarrengo garbittu in zan gabien, uhera fan ta hurringo goizien hildda agertu, baiña orduen ez zala komeni, ez zala sartzen "Estado Vaticano", ha independientia zala ta, hor zer pasau zan eurek jakingo daue. 
- Eurok bakarrik. 
- Bai. 
- Figuria zan orduen Bonifazio hori. 
- Hori... 
- Peligrosua. 
- Militarra konpletua. Apotzagan be kristonak egindda etorri zan, e? Handik hona, bueno! Apotzagan be, han be, onddiok bizi da, osasun asko ez dauko baiña Degurixan euen Apotzagako [...] , Joxe Mari, alzeimerrakin-do jodiuta dago, baiña harek be han Degurixan haren kontuak esaten zittuen, eta zela gerra denporan euskeriaz ezin lekiela iñora fan ta erderaz in biher zala sermoien esan eben zerak, agurok kanpora urten daue eta batera, [...] Bittorixan karnazeron batzukin-a egonda lanien eta ibilixen erderaz ikasi jentiak, ikasi edo nahastu behintzet, geure moduen, eta urten ebenien "el sermon que ha echau el cura poca gracia me ha hecho", esan ei eben, eta gero atzetik beste bat, Baxilio Etxetxokua, Ribera, hemen asko ibiltten zan, Laminaziñuan itten eben lana, eta gero gu mutikuak gintzala bolalekuen be bai hor ibiltten gitzen alkarregaz be, eta ha atzetik etorri ei zan eta, agurok ez zittuen ba barra-arra erderaz itten ifiñi? Bestia atzetik gerotxuago elizatik urten ta txapela janzten, haize hotza iebillen, Frantzia haize hotza lehengo egunetan ibilli dan modukua halakua, haize hotza eta, "hacer frio seco seco" zeorrek, txapela jantzi euen horrek, "hacer frio seco seco" harek be, eta agurok barra-arra erderaz. 
27 urterekin kalera bizitzera
Urteaga Arregi, Pedro
-Nire koñatuak esaten dau San Bernarduetan fan zera, hara, Barriara, eta konfesau eta itteko amak, ez dakitzu? Zerien eta, fan da konfesetan eta han abade bat ba gorrixa zalako-do... 
- Abadia? 
- Desterrauta euena zerien, Barriara, eta preguntau meza faltia, eta meza faltia zela ba hola eta hola, goittik behera ordu bete baiño gehixau bihar zala eta behetik gora aldatza haundixa eguela eta ordu ta erdi edo gehixau Araoztik Degurixara fateko biher zala, eta zerien ta, hori ez dala pekatu eta holako zera beeguen ez fateko esan otsen horrek. Honek Koruetan euenak entzun baleu hori! Eta gero preguntau otsen, hemen Mondrauen euen e... bera zela zan be bera, preguntau otsen hor euen abadiatik, eta ha frankistia zan eta "fulano hor jak Mondrauen? " "Bai", ta "Ha frankistia dalako han jare eta gero ni hemen nak honeikin moja txatxalokin", nazionalistia nintzalako atzera zeorrek, abadiorrek. [...] gaur be esango leke, larogeta zazpi urte egindda dauka baiña, larogeta zazpi, urtia ointxe, hillaren lauen, baiña onddiok burua ondo dauko, bai. 
- Zu zeu noiz arte egon ziñan baserrixan, betik bizi izan zara baserrixan edo kalera etorri ziñan? 
- Ez, ez, ni fabrikan hasi nintzan eta kalien bizi izan naz. 
- Zenbat urtekin hasi ziñan fabrikan? 
- Fabrikan hogeta zazpi bat urteaz edo. Gero Zerrajeran ibili nitzan eta Zerrajeratik jubilau nintzan eta berrogeta zortzi urte; baserrixen be egon zan orduen zerbat gure euenak zera pagau, autonomuena-do, oin Agraria urten dau baiña ordun ez euen, eta han beratzi urte edo pagauta neukan eta gero fabrikan hogeta hemeretzi urte ba, "cuarenta y ocho años"era zera kotizauta Seguridade Soziala etorri jaten zeori papelori. 
- Hogeta zazpi urtekin ya baserrittik urten eta kalera etorri ziñan? 
- Bai. 
- Zerrajeran in zittun horreik jubilau arte? 
- Bai, zerrajeran jubilau arte. 
- Zu koperatibetan eta ez ziñan ibilli? 
- Ez, ez nitzan kanbixau zera. 
Tangadun komuna 1926. urtean
Urteaga Arregi, Pedro
- Orduan etxian ura betidanik ezagutu izan dozu, etxe barruan. 
- Bai. 
- Eta komuna-ta...? 
- Komuna eta danak. 
- Komuna bonbaduna-do? 
- Bai, bonbiaz, bonbiaz, bonbiaz euen orduko, baiña hareik obrak egindda egozen "el año veintiseis". Han euen albergia hau zerau dana holakotxia, eta aldamenian harrixak, harri bi hola, ta erropak garbiketako eta zerien. Beste horma bat, hau mahaixau baiño luziagua zerien, han ifinitta zeori, ha hormia noiz egindda euen han euen ifinitta, Simon Etxabe, "mil novecientos veintiseis"-edo egindda euen ha. 
- Simon Etxabe zer zan, zure...? 
- Ha zan ba hemengo... 
- Igeltseron bat? 
- Apotzagan bizi zan, izatez bera jaixotez Begoñakua zan. 
- Hargiña edo? 
- Bai, hargiña, igeltsero, danera, orduen... 
- Simon Etxabe? 
- Bai, arotza be Apotzagakua ibil zan. 
- Eta zuk orduen umetatik ezagutu dozu kumuna bonbiakin? 
- Bai. Eta lehen esan dotsuten Unda abadia [...] beziñuak ardixak beuken hareik ordurako eta harrapaten ebena jan itten eben dana, eta gazuria harrapo eta kriston gazure janen bat egin eta kumunera gurera etorritta be bai. 
- Gazuria be jan itten eben? Onak bakarrik ez zittun jaten orduen. 
- Bai, bai. Arrautzak eta harrapaitten zittuanak. Zeozer preparauta beuen afaitteko [...] zan, eta linpio. Eta gazterik hil zan e? Hemendik Ubidera fan zan zera, eta berrogeta zortzi urteaz hil zan han, baiña atzera hara fan ta gero etorri eta gurien bazkaldu eta egonda euen. Gero Olaetako batek esan oskun, gizon bat gu baiño zaharragua, esan oskun ba zela hil zan ta obispua fateko zala eta jana ikaragarri jaten ebena zan, aurreko gabien, hurringo egunien eguardi artien barurik egon biher mezia emuteko, orduen pekatu mortala zan zera, eta obispua etorteko eta baba janen bat in eien gabien eta gero hurrengo egunien hildda, zera, hildda akordau zan hurrengo goizien, hurrengo egunien. 
Hildda akordau bai! Hildda akordau ez zan ingo, baiña hurrengo egunien hildda. Berrogeta zprtzi urteaz e? Bai. 
- Baiña horixe, abusauta, ezta? 
- Bai, abusau, haundixak itten zittuana, bueno! Ugastegira fan ta Ugastegiko etxeko zerok danok, goittik behera, [...] zeozer harrapetan baen dana jana jan ta dana, holakotxe zera, tragoi bat zan. Bai, Udalan egonda fan zan Udalatik, eta onddiok denpora asko ez dala esan oskun Udalako nagusi batek, gu baiño zaharraua, Don Jenaro ta komestaziñua Udalan egon zala eta, "Don Jenaro? Hemen asto Jenaro" esaten otsiela. 
- Asto Jenaro? 
- Bai, holako zerak. 
- Hau, Unda hau? 
- Bai, baiña holako zera zan, bai. 
Neskek dotrina erdaraz; mutilek euskaraz
Etxeandia Arregi, Bixente; Garziaetxabe Ugarte, Rosario
-Euskeriakin izaten zebein problemarik edo? 
- Ez, klaro, guk dotriñie ta be erderaz da Aittagurie ta be ez geuen ikasi orduan. Dana erderaz. Bai, bai, bai. Guk erderaz ikasi gauen. 
- Beste leku batzuetan dotriñia erakutsi izan dabe euskeraz. 
- Euskeraz guk ez, e. 
- Basarri auzuetan igual. 
- Ba guk ez, guk erderaz dana. 
- Guk euskeraz be eitten gauen. 
- Guk dotriñia ta dana erderaz ikesi gauen. 
- Guk euskeraz. 
- Dotriñia ala eskolia? 
- Dotriñia, dotriñia. Dotriñia ta orduen elixako gauzak euskeraz emuten oskuen. Don Angelek eta horrek. 
- Dotriñia maixu normalak emuten eben ala abadiak? 
- Ez, ez, ez. Maixuak normalak. Bat euskalduna zuan, atzenekua euskalduna zuan, autentikua, hemengua zuan da, Gellaukua. 
- Gellaukua zan. 
- Don Isidro? 
- Bai. 
- Eta don Benito kanpokua? 
- Don Benito erdelduna zuan, erdelduna. Andria ta danak. 
- Doña Zirila ta danak erdeldunak zien. 
- Atxabaletakua. 
- Atxabaletakua ez, Gellaukua. Gellau Eskoritza dok, Eskoritza. 
Futbolean Salestarren eskolan hasita
Etxeandia Arregi, Bixente; Garziaetxabe Ugarte, Rosario
Zuek alkarrekin ibilli ziñain nazionaletan? 
- Ez, ez. 
- Etxe bat zan edo? 
- Ez. 
- Eskolia aparte? 
- Aparte-parte. 
- Eskoliak jaukan gutxienez lau ero bost (... ) diferentiak. Osea ke; edadietatik pe bajauan, batzuk edade gehixao ba harek... , gutxiaok ba gutxiaokin. 
- Eta neskak beste etxe baten eta mutilak beste baten. 
- Neskak aparte. Bai ba. 
- Eta hamabost urtekin hortik urten eta lanian hasi ziñan? 
- Ez. Estudixetan Deustora Salesianosetara, eskola profesionaletara. 
- Eta ze karrera ikasi zeben han? 
- Han? Ba Zerrajeriak zela zeukan fabrikia, han soziuak eta, ba fan nintzuan ikasten zerrajerixarako. Hori, zerraillak eta ipiñi tta torneuen da ikasi. Zepilluen da lana ein dda. 
- Han tituluren bat atara zeuen, "maestro" edo? 
- Ez, ez. Porke bost urte (... ). Hasi gintzenian salesianotan gazan ciento cincuenta mutillak. Bi kursotan, bi lokaletan. 
Eta bosgarren urtien (... ) gazan treinta y dos. Hogeta hamabi. Osea ke fan zittuzan hortik zihar jentie, "liquidaos". 
- Bostetik bat geratu ziñen? 
- Bai. Eta suspendidu naxuan "Mecanica aplicada", eta esan nostan frailliak, Azkoittikua zuan da, esan nostan: "E! , parkatu baiña nik parkatu ingostat hori asignaturioi aprobauta ingok etortzen bahaz". Nik fubolien in biha naxuan, da nik esan notsan etxien, da etxien be fateko ta. Esan notsan, ni enoiela, lanera noiela, eta fubolien in bihotela. 
- Fubola gehixao gustau karreria baiño? 
- Bai, bai. Eta lanien etorri nintzuan da Atxabaletan fubolien. 
- Da han Salesianotan Deuston eitten zeuen fubolian? 
- Bai. Joe, zapatak eta jota apurtuta. Horrek diretoriak, Azkoittikua zuan, eta harek "etxostak ikusten ondo". "Ze ba? ", ta beti fubolien nebillen da. Da hasarre egoten zuan bera. 
- Estudixau gutxi eta fubolian. 
- Fubolian baiña jota zapatak apurtu arte. 
- Bazeukazuen eskolako ekiporik edo zerbaitt? 
- Bai, bai. Guk jokaketan gaixuan, laugarren urtian jokaketan gaixuen horrekin, unibersidadiakin. Unibersidadiek jokaketan juen orduen seleziñua... Seleziñua ez, baiña porrejenplo Alcoyano etorten zuan igual, horkua, Alcoyano horkua dok, Alicantekua. Ba jazan bi estudiantiek fubolista Primera Dibisiñokuek, eta harek etorten zittuztan eta jokaketan juen han unibersidadien partidua. Haik dirua baukien asko, porke danak zittuztan, aberatsak zittuztan unibersidadekuak, danak kanpotarrak. Eta haik aprobetxetan juen astelenetan, domeketan jokaketan juen Bilbon da astelenien jokaketan juen unibersidadien partidue ekipuak. Haik dirua jaukien eta haik, e. Guk ez. Geure artian jokatu ta. (... ) 
Sei urterekin eskolara
Azkarretazabal Bengoa, Pilar
-Eskolara joan ziñan zu txikitan? 
- Eskolara bai. 
- Hemen herrixan? 
- Hementxe herrixan. Hemen zazpi urte arte ez zan sartzen, e, eskolara. Zazpi urte ero euki bihe zauen eskolara joateko. Eta hemen ni sartu nauen xei urtegaz gure amak ume asko eukelako. Maistruek penia hartu eta hori. Eta oso maistro onak zien, bi zien, andra-izonak, baiña Atxabaletako ume danak berakin. 
- Euskeraz eskolia ala erderaz? 
- Orduan erderaz. 
Gerra denboran eskolarik ez
Azkarretazabal Bengoa, Pilar
-Eta ze ziran monjak edo eskola nazionalak? 
- Monjak, monjak emun auen gerra denporan ya hori. Zegatik gu eztakit zela ikasi gauen. Zegatik gehixenetan joaten gitzen, batien bonbardeue dala, bestien eztakit zer dala, eta ez gauen eukitten eskolaik pe. Baiña gero etorri zien monjak Esteibartik, Eskoriatzatik batzuk hona emutera. Hareik pe egon zien. Nik bestela ba maistrak eta onak euki gauen. 
- Euskeraz bazekixen? Klasiak erderaz baiña eurak erdaldunak ziran? 
- Erderaz, erderaz. Eneee! Ez gakigun erderaz ezer baiña. 
Semea: maistruak euskeraz baekixien eurak? 
- Doña Franziskak eta don Santiagok pai, baiña beste batzuk egon zien ez zakixienak. 
- Eta zuk erderaz ez zenekien eskolara joan arte, ez? 
- Ez. Guk erderaz eskolan zerbaitt ikasi gauen, si tta no ta hori. Hantxe ikasi gauen zerbaitt. Nik eztakitt erderaz ondo oin be, e. Asi ke... 
- Eta errezatzen zenduten eskolan edo? 
- Errezau? Bai errezetan gauen. Gero dotriñara be joaten gintzen, eta hori danok in gauen. 
- Mezetara bai beti? 
- Mezetara betik. Eta goixien igual xeitterdietan ifintten oskuen mezia. Hijas de Mariari tta seitterdietan. 
- Goizeko seitterdietan? 
- Seitterdietan joaten gintzen. Baiña gero seitterdietatik zortzirak ero beratziak, zortzitterdiak arte etxe... , aiuntamentuen han kantoien hamar bat neska barriketa baten, kontuak kontetan, lekaixo baten, barre baten eta gero etxera joaten gintzen. 
- Eta esnatzeko despertadoria eta? 
- Despertadoreik ez auen. 
- Eta zelan hain goiz esnatzeko? 
Semea: Kanpaiakin. 
- Kanpaia jotzen zeben lenao? 
- Bai, kanpaia joten zeuen, ti, ta, ta. Ointxe be badauz Atxabaletan kanpaia joten dauenak. 
- Kanpaiakin esnatzen ziñan? 
- Kanpaiakin. Erlojua ta orduan, e; holakon bat ero egoten bazan, baiña bat bez, erlojuik eta ez auen orduan. Erlojua ba holakon bat etxian, baiña igual egoten zan salan ero ifinitta ero, eztakitzu? Aittak ero deiketan oskun eta ala, "jaiki! " tta ala! 
Bilbon egindako egonaldia; zer nolako esperientzia
Madinabeitia, Eulali
-Klaro, zan etxe ona, gauza asko ikesten zeuen, eta jentiekin asko tratetan zeuen, ze jente asko sartzen zan etxie zan. Lehendik, ez dakitzu? Aurretik jente aberats askokin tratetan euen, eta... fan biher zeuen ba puxkat ikasixaz, ikasixaz jente horrekin apur bat tratetako. Ez nik asko tratetan neuelako; zu zatozenien beti ein bihar dozu /bihozu/... 
Honbre. Gaiñera berak hortan zer haundixe eukitten euen, zela jentie... Berak berba ondo eitten euen, zelan hogei urtekin geratu zan gor, hogei urtekin tinpanuek apurtu jakon, ta geratu zan gor; eta horregatik berak berbetan ondo ekixen. Horregatik berak baekixen, eta esaten euen: halaxe tratau bihar dozu /bihozu/, [...] , halaxe berba ein bihar dozu /bihozu/, [...] , eta berak erakutsi itten otsun zela jentiekin tratau biher zan. Eta horrek asko esan gura dau. Nik askotan esaten neuen lehenao, danak egon biher leukiela urte paretxo bat holakotxe etxe baten, ikesi daixen jentiekin bizitten, jentiekin pazientziak hartzen; eta beste mille gauze ikesten dozu etxe baten. Asko etxetan ez, asko etxetan etxien baiño txarrao, baiñe etxe on baten bai. 
- Orduan zuretako esperienzia ona izan zan? 
- Niretzako bai, bai, bai. Ni ez banintzen geixotu, ni ez nintzen etorriko, ez nintzen pentsau be ez gaiñera; medikuek ainddu ustelako handik urten in biher neuela; eta zelan ha ezin leikien egon bateon bat barik, eruen biher izen euen beste bat, beste gazte bat. Baiña hala ta guzti be, hola bankure fan biher zanien, edo berak bisitta holan inportanten batzuk ein biher zittuenien-do, neuri eskribiduten usten kartie, orduen ez euen telefonorik, ez euen telefonorik, eta hak kartaak eskribiduten bai, e, ra-a-a eskribiduko zun kartie, ta kartie etorko jaten, ba zelan gustauko litxakion juatie neu juatie, zegatik ulixai bisitta eitteko eukela, bestie, bestie, bestie, bankure eta horra eta hona, eta neu fan biher izeten neuan interprete, neu fan biher izeten neuan interprete. Eta asko gure izen nustan, asko, e! Asko, asko. 
Eta neuk be bai, e, neuk be asko. 
Antzinako bizimoduaren inguruko gogoetak
Zuazabeitia Herrasti, Miren
-Etxe guztietako gltzak eruaten zittuen baten batek? Aguazillak edo? 
- Keba, ezebez. Ez, ez, ez. Keba! Giltzak? 
- Baten bat etxera sartu edo. 
- Ba, orduko giltzak zien holakotxiak ate guztietakuak, e. Eta gure etxian esan notsuten atzo edo arañeun egon zintzenien, kanpoko atie zabal-abalik, eskilleretakua zabal-abalik, sukaldekue zabalik, eta etxe guztietan holaxen. 
Iñobe ez zan ibiltten. 
- Eta etxe batetik bestera relaziño haundixa? 
- Bai. Oso haundixa danak, e. 
- Bata bestiaren etxera zeoze eskatzera edo? 
- Bai. 
- Behintzat ezagunak, ez? 
- Bai. Bueno! 
Norberaren kontura egindako lanak
Ayastuy Elorza, Jose Benito
-Gero personie kantsau horretxik azkeneko orduko lanok eitten juek. Horretxik. Gure tio Gregoriok esaten juan: goxien personiek ein biher jok jaiki eta eguneko plana ein, eta lehenao akabaten badok edo [...] atzerao akabaten badok, ia gaurkua ein juat eta kitto. Zeatik nik behin esan nutsen, bueno, atsaldeko laurak be bazittuan eta, "Bueno, hau akabaute dao eta hori bestioi hasi bihar dogu /bihou/" eta. "Ez, goxien ifiñi doun plana akabau dou bai, eta ni ez naxoiek gehixao itten, in biher bok, heuk ein eik /eiñik/", esan ustan. "Hori lanoi bixerko", esan ustan, "bixer eingo juau", esan ustan. "Errezoia daukotzu. Oin ze in biher dogu /bihou/? ", ta: "Hor txintxarra badaukek ba hik, ebai eik /ebaik/ zati pare bat... eta ekarri eik /ekarrik/ eskillarapeko ardau hori, trago bat eingo juau". Baiña oin hasten zanien, ez geldittu zigarro bat erreten. Jo, latigo! , baiña holan kriston belozidadiakin ein biher lana. Ha be goixien zortziretarako eztul baten etortzen zuan eskillara... 
Ganadua moldatu egiten da kanpoko tenperaturara
Ayastuy Elorza, Jose Benito
-"Lo que pasa que" amak-ta hoixe pentsatzen juek haretxegaz-ta, pentsa eik laixan. Guk laixan iñor ez juau ikusi, "desde luego". 
- "Gaur ganauak atara bihar dittut-ta" "Honegaz denboriagaz ganauak kanpora atara? " "Zaloñakuek han daz ba, negu guztie kanpuan; hareik ez daue eztulik eitten". 
- "Ya lo creo que" ez. Gurien be ganauek eukitten jittuek gure sukaldien baiño beruautan, baiña ez dok normala han hola egotie, zegatik e Jorgek esaten dauena, makiña bat kanpuen akabetan [jate]. Lasturraldeko (? ) txahal txikitxuek, goxien ni kalera etorri nazenien han jeztan harek, gau guztie kanpuen pasau juek harek. Hori dok ba kostunbrien faltie. 
- Haik gogorrauak etxian dazenak baiño. 
- Asko be. Kostunbrau eitten badittuk holaxe, ez juek bihar hareik barruen-ta epelik eta ezebe. "En cambio" gurien esne-ehixek diela-ta ba... baiña bero, e! , gurien kortan egoten dok bero bat! Hik aguentau ez heuke eingo han. 
- Baiñe klaro, pasetan dana dok, kanpuen dauen ganauek eitten jok, beste gaiñien kapa bat eukitten jok, holako grasa kapa bat eukitten jok, ulien. Klaro, orduan harekin asko kubritzen dok. Barruen dazenak hori ez jaukiek. 
Barruen dazenak hori ez jaukiek, eta harek ba [...] 
- Sentidu gehixao. 
- Guk ia... , hamabost egunien kanpuen jabitzek, hareik ia bajabitzek. Neure botoz? Neure botoz kanpuen lo ein biheko leukiek. 
- Oin gaiñera hotz haundirik... ; ba, gaur apur bat goxien bajauan, baiña normalien hotzik etxok eitten oin. 
- Ohittu ezkero ez jaukek. 
- Oin gordelekue, afrontuekin-ta, gordelekue ona izeten dok. Ganaue ez dok eurixagatik, hotzagatik eta erretirauko. 
Beruagatik keizpetara fango dok, eulixegatik, e. Baiña bestela ez. Guk [Ametzagainguen?] ibilli geuenien behixek, aittek esan ustan behin: "Harei behixei eixek buelta bat, eulixak hartuta han egongo dittuk eta". Eulixak hartu eta, hori botikioi botata neukan, hori eulixen repelente bat-do. Oin ez juat topetan hori botika klasioi. Eulirik arrimau be ez. Fan nitzuan eguerdiko hamabixetan eta egun beruekin, danak euzkittan etzindda hausnarrixen. Eta han jaukien atia zabalik [...] nahi [baeben] sartu, eta harek kanpuen. Kriston eurixekin, eta kanpuen. Oin, gaurko afrontuekin eta kontuz; afrontuekin ganauek gordelekue gure izeten jok. 
- Afrontue txarra dok. 
- Gordelekue gure izeten jok, gordelekue, haxe ezkutuen billa faten dittuk. Orduan, klaro, eukitten badittuk han zerien, ba, ha sufriduten jak. 
- Ganauek udan sufridu eitten dabela asko esaten juek, baiña, klaro, heuk esan dokenagatik, eulixegatik, eulixek beti piketan-ta. Barruen be eulixa txarra dok. Gurien bero egoten dok, eta eulixek kontornoko danak pentsetan juat han egoten diela. Eta lehengo egunien be eulittan jauan han! Eta oin ifintten jutsek hola belarrixen holako txapa bat. 
- Eulixen kontrakue dok hori be? 
- Eulixek faten jatiek, eulixak pillue iguel eukitten juek, baiña pikau ez juek itten, itxurie. 
- Repelente bat edo. 
- Eulixe mamutu eitten dok. 
- Ez jok piketan. 
- Gure denporan, ni akordetan nok mutikue nintzenien, eulixekin [ibilli ezin ganauek] , hamaikak orduko ia hasten zittuan aiñiketan, eta etxera takarraran. Oin ez dok ikusten holako gauzaik. Ez jakixat, hik esan duena, botikena dan ala zerena dan, baiña oin ez dok ikusten ganaurik holan. 
- Gu aspaldixen horregaz gabitzak, eta oso ona dok, guri ondo resultau joskuk txapi horrek. 
- Perito batek Suizatik ekarri josten. 
- Txapie dok hori be? 
- Ez, ez ez. Sobre bat, sulfatadoriaz busti ganauek, eta egun baten barruen euki. Eta harek ez juen eulirik bat euki. 
- Eta zenbat denpora aguentetan jok? 
- Uda dana. Uda danerako behin botata. Hiru hillabeterako zera jaukan. Harek uda danien ganauek ez juen euli bat euki. 
- Merezi jok Suizara fatie ekarten. 
- Eta gero harrezkero hamen zertu juat, eta berai esan nutsen, eta ez utsela bialketan esan justen, eta gero hamen ibili nok bille, eta ez juat topau ezer. Egon bajazek oin. Baiña euri-aparrara bat ein ezkero... Hori belarrikuoi bastante ondo, eulixa eukitten juek, baiña ganauek ez zitxuek molestetan, itxurie eulixa mamutu-ro, bajaukek usain txarren bat edo, zeoze bajaukek eulixentzako. 
- Ez dabela piketan esaten juek. Euli asko eukitten juek gaiñien. [...]. Baiña gurien, gaiñera, batzen eta faten gazenien bustaz horregaz, lokatz artien egoten dittuk, eta han giro izeten dok. 
- Lotu ez dozue itten buztana? 
- Oin arrebiek lotzen jutsek... 
- Horrek dindirri gogorra bajaukek, harek bolak perlak moduan. 
- Jota bla! Eta belarronduen igual. Eta gaiñera behixei itxi ein biher bakien. Bestela jo ostikuaz-ta. Oin ordeñadoriakin-ta zera, baiña lehenau baldiakin, oo! , zaratan bat atara eta da! jo ostikuaz, eta punta-untaraiño esne, eta dana hankaz gora. 
- Derrior itxi biher bakian. 
- Oin gurian ez jak ganaurik, baiña ganauak euzenian [...] buztena hankara lotzen guntsen beti kordel bategaz; batu biher geuenien. [...]. 
- Plastara bat emun ezkero, giro izeten dok. 
Inguruko jaiak; soinujoleak
Gaztañaga Heriz, Daniel; Gaztañaga Heriz, Patxi
- Garagartzan San Migelak izeten die, ta Bolibarren be bai. 
- Apotzan be bai. 
- Ta Apotzan be bai. 
- Bai, bai. 
- Ta Bolibarren... "Agarretxo" zan eibartarra, baiña bergararra zan. Bai. "Agarretxo" zan, ba, ["Ametza"] moduen izengo zan ha etxien izena, "Agarretxo" esaten otsien. Soiñujotzaille edarra zan, e! 
- Orduen sasoien soiñujoille gutxiao zan, e! 
- Ta edarra. Ta [Murugaiñen] ni kriauaz [...] idie ebaitzen [...] igetaixaz [...]. 
- Garagartzara bidien. 
- Ta Garagartzan jo euen trikiti bat...! Mekauen! Ta tiak: "Ze soiñujotzaille dok hori? ", ta "Hori Agarretxo", banakixen nik zein zan, "Agarretxo da hori". Ta "Nungue? ", ta "Eibartarra", orduen eibartarra zalakotan genguazen. Ta "Ño! Ondo joten jok! ", eta "Bai". Bolibarren baiño gehixao ainddu otsien, orduen milla erriel, milla erriel. 
- "Doscientas cincuenta pesetas". 
- Bai, berrogeta hamar, berrogeta hamar duro. Garagartzarrak pagau ta... 
- Gerra aurretik, e! Gerra aurretik! 
- Gerra aurretik, nik hamabost urte neukela. 
- Bai? Ba, diru dexente, e? 
- Bai, diru asko! 
- Diru asko! 
- Gaurko milloi bat baiño gehixau! 
- Gehixau! Gehixau! Bi be bai! 
- Nik hori dana nekixen, zenbat pagau otsien ta dana nekixen. 
- Orduan, eske soiñujoilliak-ta gutxiao zan. Orduen dantzarixek asko, ta soiñujoille gutxi. Bai. Orduen dantzan... dantzie zan... [...] , e! Gaztiendako dantzie. Onbre! 
- Infernuko zera... hauspue. 
- Bai, infernuko hauspue, [...] infernuko hauspue. Lehen abadiek infernuko hauspue... akordeoiai edo filarmonikiei "infernuko hauspue" deiketan otsien. 
Erromeria kontuak; "atenborie" jotzen zuen
Gaztañaga Heriz, Daniel; Gaztañaga Heriz, Patxi
-... Panderue, ba... Panderue euskeraz atanborie da, e! 
- Zelan da? 
- "Atanborie". 
- "Atanborie"? Hori sekulan entzun barik nauken nik. 
- Bai, kantue hola da: "Atanboratxo berria Bilbotikan ekarria. 
Bost errial pagatu ta erdia urre gorria". 
Hola kantetan auen. 
- Bai, bai. Lehen "atanborie" [...]. 
- Bai, bai. Nik zeai, gure neskatillatxuei... Zera, Dorleta [...]? 
- Bai, bai. 
- Haren alaba batak trikitixa joten dau. 
- Bai, ikusitta dauket, bai, bai. 
- Ta bestiek zera. Nik atanborie esaten dotset hari, ta, ba, eurek neri atanborie; bestela panderue esaten daue. 
- Bai, edarto joten dabe, gaiñera. 
- Bai, bastante ondo, e! 
- Ondo, ondo joten daue. Bai, ondo. 
- Ondion zenbat urte duakie, ba? Ondion oso gaztetxuek die! 
- Ba, hamar urte ta zortzi. 
- Ba, beitu... 
- Bai, bai, joe... 
- Horrek hamalau urte duakienerako ya primeran. 
- Bai, klaro! Ondion, ba, klaro, inddarrra ta falta jatie, ez dakitzu? [Ha domiñau ein biher da]. Baiñe hareik ya ikesitta daz... Bai, bueno! 
- Ta zuk zeiñekin joten [zaben] , ba, atanborie? 
- Honek hamen dauzen soiñu-otzaille danakin! 
- Nik, e... Ba! Ni ez naz ibili erromerixetan, e! Erromerixetan-ta ez. 
- Ez? 
- Ez. Orduen ez zan ibiltten, gaiñera, erromerixetan ta... 
- Orduen jazzbana egoten zan asko. 
- Baterixie. 
- Jazzbana? 
- Baterixie... Jazzbana. 
- Baiñe... Ba! Ni [gero] batekin-a bai. Hor, San Inazio [eguna] ta zerien, ta bestien batekin-a: "Hi, jo eik zera", ta... 
Hoixe, batekin eta bestiekin, ta piezan bat edo beste, ta , ba, hoixe. Baiña, hola, oinguen moduen, hola, nik zera... zerakin ni ez naz, grupuekin ta... Ez. Lehenao ez zan... Baiñe atanborie jo? Aretxabaletan, hola, soiñujoilleren bat-do etorri ta [...]. Ta danak esaten [osten] : "Hi [...] , hik jo eik". Asko gustaten jatie. Nik beste batzuk baiño fuertiao joten dot. Fuertiao ta... diiiiooo! Nire zera asko gustetan jatie, e! Jente, hola, zerai ta: "Hire moduko gatz [gehixaokin] iñok [...] ". 
- Bai, fuerte joten dau. "Lo unico", atzamarrak be onak biher, e! Bestela hor zera... 
Panderoa edo "atanborie" jotearen inguruko pasadizoak
Gaztañaga Heriz, Daniel; Gaztañaga Heriz, Patxi
- Ta bixkorrak be biherko die hatzamarrak, ezta? 
- Bee... 
- Azala soltau edo... 
- Bai, hori... Ni baten Mondrauen ibili nitzenien hau odolduta [erun] nauen. Larri ibili nitzuan, akabau [ezinke]! Asko jo biher da, ta! Han, zerrajeran urten ta Arrasateraiño martxie joten, ta gero barriro han dantzarixekin ta... Joe! Gero, panderue, osea, atanborie txarra zuan. Narru... zaharra zan; zaharra ta zera, gozatsue ez zan. Oin, oin narrue-a oin oso ona daukie. Klaro, barrixek daz ta! Ta holaxe. 
Ospakizunak; gonbidautzak
Zuazua Urrutia, Antonio
- Gabonetan ahuntze ta... 
- Zerbait. Santa Lutziatan be ba konbidau asko egoten zien hemen. Konbidauek edo enfin. Klaro, tia-iuek eta primo batzuk etorten zien da ahuntze edo, enfin, ipintzen zan, okelie, zerbaitt ipiñi ein bihar. Angulaik ez euen orduan eta. 
- Oin be ezizu pentsau. 
- Niretzako ez. 
- Neuretzako be ez. 
- Lehen hori konbidautzia ta asko izeten zan, ezta? 
- Bai, honbre! , hoixe. Konbidautzie asko egoten zan. Gu geu Lehetera faten gintzen, Itturbera be bai Andramaixetan. 
Gellaokuek. Eta (konbidautzia) Suñakue be bai, be bai. Konbidautzie asko izeten zan lehenau. Etxekarak! 
- Askotan izeten zan igual etxekuek bedarpillan lo egin bihar, ez? Kanpotik datorrenai leku egitteko. 
- Bai, inoiz, hori be bai inoiz. 
- Kanpokuek hartu gure ta. 
- Betik hobetutxuao esan bihar kanpokuei. 
- Eta ohe baten batzuk alde batera begira eta beste bazuk bestekaldera begira eta. Amak esaten dau batzutan ohe baten umiek lau ume ohe baten eta bi alde batera eta beste bi bestekaldera eta; baten hankak bestien arpegixen eta. Hori be eitten zan? 
- Egixe da hori, bai. 
- Habitaziñuek alkobak izeten zien, ezta? 
- Alkobak. Geuk be oin salie daukau eindda baiña alkobak egoten zien. 
- Eta batetik besterako pasue, ez? 
- Ez, ez. Batetik besterako ez. 
- Hori zela da? 
- Euen ba sala bat erdixen hor euen, ezta, eta ba alkobak, bazterretan alkobak. 
- Kortiñekin? 
- Bai, kortiñekin. 
- Ondio gurien be baserrixen han dau. 
- E? 
- Zarimutzen holaxen dazela alkobak. Lenaoko moduen kortinatxuekin. Da lenaoko ohe zarrok, honek altu-ltuek. Eta koltxoie ardixen laniaz. Eta gero astinddu ein biher izaten zien horrek, ez? 
- Astinddu ein biher, biheko. 
- Makillie hartu eta emun. 
- Emun egurre, emun ein biher. Hautsa darixola. 
- Neu be eindda nau. Asko ez baiña bai. 
Efemerideak; herrian gertatutako zoritxarra
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Akordaten za Santixau egunian tormentia egon zanian. Hemen Itturgaraikuei garixok hartu ta beheko zerera eruen. 
- Garixok-ta aurrien eruan ta (... ). Tormenta earra! 
- Tormentia egon zan ta haixe indartsuekin-a. Zuk entzunda eukikozu, orduan Eskoitzakuak itto zien pantanuan. (... ) 
- Derrepentien agertu zala eurixe ta... 
- Bai, orduantxe zan. 
- Haundiña Araban. 
- Gu be trotien zerera. 
- Izugarrizko haixie. Gurien piñuixe botata auen hor, hortikaldien. 
- Egur batzuk euzen han ebaitta-a. Otzaran ekarteko moduko zatixak, ez da, zezpalak eta. Eta fan gintzan haik ekarten-a, hori ta. Bestie Miren be bai; ta arto artetik ziher han etorri gintzan trotien. 
- Bueno! Haixiek erueten giñuen, ni, bueno. 
- Zelako zakarra etorri zan orduen! 
- Ze zan, agostue? 
- Santixau egune. "Venticinco de julio", holakon bat izeten da. 
- Hor nunbait, bai. 
- Santixau Egune. Santixau Egune hogetabostien izaten da. 
- Illundu eiñ auen orduen, e, illundu. 
- Bueno! , jarri zan... 
- Jente asko akordetan da... 
- Ha egune? Nik ez dakit zenbat urte eukiko nittuan orduan. Zazpi bat-do, banauken be, e! Bostetik zazpire. Ba izengo die berrogeta zortzi bat urte... Ez, hainbeste ez. Nik xei baneuken, berrogeta lau bat urte edo holako bat. 
Familixia hil jakonak akordauko die exakto baiña. 
- Hoixe bai akordauko diela. 
- Baiña hor izengo da. Urtebete goitti-eti berrogeta lau bat-do. 
- Han jan Landan monolitua ta. Neu be enon urtiaz akordetan, baiña han (jan). 
- Gutxi gorabehera neuk berrogeta hamar ein biha jittuat, eta etxaixat, xei urte; altuena xei bat-do, bost-do. 
Holakon bat eukiko nauen-a. 
- Goguan eukittekua. 
- Bai, goguan eukittekua da. 
- Tormentak eiñ orduan be batzuetan edarrak. 
Bertso-paperak
Erromaratezabala Faido, Tomasa
-Bersuak eta gustaitten xatzu zuri, ezta? Hori Garmendia hori bersolarixa da, ezta? 
- Bai, bersolarixa da hori be. 
- Bersuak buruz be batzuk ikasitta eukitten zittuan da. 
- Bai, asko ikasi nittuan baiña aztuta daukat asko. Oin, kantetan badaue hor radixuan igual, zertzen egoten naz. 
Bixkaiko Txarrixana ta Markesaren Alabaana ta, eztakit zenbatena, ganauzaiñian nabillela ikesten nittuan bersuak orduan. Ganauak zainketan nabillela. 
- A bai? Zela, berso-apeletik ala? 
- Papelak, bai. Papeletatik. 
- Lenau fama haundixa auken berso-apelak. Ferixara fanda ferixalekuan be berso-apelak saltzen ibiltten zien. 
- Bai. Erosten zittuen da. Ni asko ikasitta nao. Batzuetan akordetan jat baiña beste batzuetan... 
Gaztetako ibilerak: dantzaldiak
Madinabeitia, Eulali
-Oin baiño gehixao dibertiduten gintzen; asko be bai! Oingo gaztiek baiño... Guk ez genkixen esaten, "Oi! Aburridute nau! ". Guk ez genkixen hori berbioi zer zan be aburridute egotia. Edo lana edo dantzie edo [gure dana]. Ilusiño bakarra zan noix jaiegune aillegauko ete zan. Klaro, jaiegunien bajetan gintzen domeketan kalera, eta benga dantzan batekin eta bestiekin eta bestiekin. Ene! Mutillok nun harrapauko. Eukitten gittuen [...] , baiña mutillek sobra eukitten gittuen dantzan eitteko. Bai, bai, bai. Geuri be dantzan asko gustetan jakun, e. Asko gustetan jaten. Bai kantuen eta bai dantzie, eta horrek asko gustetan jaten, asko. Kantuen ba, neure modure, nik ez dot esaten ondo kantetan neuela, baiña gustau asko, gustau asko. Baneuken aiztie oso ondo kantetan euena, oso ondo kantetan euena. Honen tio batekin ezkondute nire aizta bat. Bai, berak be oso ondo kantetan euen gizonak, eta nire aiztiek be bai, bixek. Eta nik ba gustau asko eitten jaten. Ez dot esaten haren moruen kantetan neuela, ez. Harek konbentuen ikesitta, fraille egondakue zan eta, klaro. Hari be neskak gustetan jakon, eta gero frailletzai itxi ein utsen. Baiña balixo euen, e, asko balixo euen gizona zan, asko balixo euena. Nahiz erderaz eta nahiz euskeraz-ta, danera. 
Perratzaileen lana; Angiozarko perratzailea
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
- Perratziak sekreturen bat dauka? 
- M: Jakin in bihar dozu ultzie nundik sartu biher jakon. 
- Perratzaile batetik bestera diferentzia euan? 
- M: Bat euan eta haraxe fan bihar. 
- Banakatxuei pasauko jakuen deskuiduak. Pasetan jakuen. 
- M: Angiozarren bazan perratzaillie, eta dultzaiñerue zan gaiñera, dultzaiñie joten ibiltzen zan jaixetan-ta, Joxe Martin. 
- Dultzaiñerua? 
- Dultzaiñie joten eban Mondrauen San Juanetan-ta. 
- M: Orduen ez euen bandaik ekarteik iñundik. 
- M: Baiña harek nunbaitten ikesitte euken dultzaiñie joten. 
- Orduan perratokixa zentruan? 
- Oingo zentro-entruen. Lehenao horrek inguruok danak solo zien lehenao. 
- M: Lehen hemen Atxabaletan kale bat zan bakarrik. 
- Oin zentro-entruan izengo zan, baiña ein zanien ez. 
Inguruko herrietako soinujoleak
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
-Eta hemen inguruan soiñojolerik eta bazeuan? 
- Garaiko Simon edo. Ez, holako zerik ez. Soiñu, filarmonika txiki bat baeuken. Felixek ondio euko dau nunbaitten. 
Baiña ez, ez. 
- Ze etortzen zien, kanpotik soiñujoliak? 
- Bai. Porejenplo hori Itxuan anaia Julian zenbat urtian etorri zan? 
- Uff, bai hori urte askuan. Bizikletan etortzen zan... 
- Eta Gelatxo edo, besten bat entzunda daukat nik. 
- Julian nik kasik beti. 
- Julian asko. 
- Bizikletia ekarten jakon. Orduan bizikletia. Neu ekarritta nao bizikletia hari. Atxabaletaraiño etorten zan bizikletan, eta gero ba holako bidietatik etorri bihar izeten zan Arientzara, eta berak fillarmonikie; edo bestan batek eruengo euen fillarmonikia, eta nik bizikletie. Gero eztakit... 
- Korueta aldian samurraua eukiko ziñuen ba? 
- Bai, zoiez Agarreti bueltan. Oingo moduen... 
- Kamiñuan euen. 
Kamiñue zeoze baeuen, veintinuevian dago kamiñue eindde ta. Ni veintiunokue, ba zortzi urte. Kamiñue baeuen ordurako. Ni zortzi urte baiño gehitxuao. Bañuetxetik gora etorri bizikletiaz, handi deposittoti, [Karaizabaleko?] zubire baeuen sendatxo bat. Handi. Eta Julian... 
- Julian urte askuan. 
- Bai. Itxua bera be bai. Eta beste bat, beste bat Angiozarkue, han Goiko Tabernakue edo zela zan? 
- Nik eztakitt. Itxue ta horretxek anaiok. 
- Gelatxo ez. 
Erromeriak; neskatan-mutiletan
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
-Erromerixia sasoi baten ze izaten zan, plazia edo erosten zeban soinojoliak? Pagau eitten zan zeozer? 
- Mutillek lehenao erromeixa zeretan diru bat pagatzen eban. 
- Bai, hiru txakurraundi edo, dirutxo bat pagetan zan. 
- Ez dakit zenbat diru zan. 
- Hiru txakurraundi edo, erriel bat edo. Holako huskerixa bat zan. Baiña ordurako bere dirue zan. 
- Ze izaten zan, arratsalde guztirako ala dantza bakoitza pagatzen zan? 
- Ez, ez, arratsalde guztirako. 
- Papeltxo bat ipintzen otsuen eta. 
- Egoten zan baten bat zaintzen? 
- Bera, ifintaillia, han ibiltten zan beti. Hemen dantzari esp... , hau da dantzari gehixao, ni neu ez nintzen... Gustau bai, ezta? , eitteko desietan baiña kobardia izen dantzan urteteko edo. Noizbaitten bai urtendako ibilittakuak naz bueltaka, baiñe gutxi. Honek dauko gehixao. 
- Eta ze izaten zan orduan dantzia eskatzeko ta? 
- Ba "mesedez". Kalabazak emuten baziñuzen ba acuerdate. Ostikaran bat igual atzetik, ni hartuta nao. 
- A bai? 
- Udelara. Udelara fan erremeixara, enda ba gu kuadrillia auzokuak, bueno! Batei emun gontsan kalabazak, ba ezetz. Gero besten batekin ein giñuan dantzan, eta etorri ta ostikaria. (Barreak). Bai, holakuak be pasetan die. 
Andra Mari eguna
Zuazabeitia Herrasti, Miren
-Jaixekin jarraittuta, Andra Marixak be espezial zelebratzen zian, ez? 
- Bai. Ixa oiñ baiño polittauak, konbidauak eta. Gure amen anaiak eta Bilbon bizi zien bai, e, ta haik konbidautara ta etortzen zien, eta guretzako izeten zan, eneee! , konbidauakin etxien eta. Eta hango zerak, bazkaixe izeten zan zerik elegantiena oillaskua. Etxeko oillaskuak amak hiltten auen eta haretxek jaten eta. Orduko Andra Maixak-ta herri guztia. Mondrauetik autobus espezialak etorten zien Mondraueko jentiakin Andramaixetan, etorten zalako Mondrauko bandia. Ta prosoziñua eitten zan mezian aurretik, meza nausixan aurretik musika bandiaz. Eta hori oinddiokan urte askoe ez dala-aiño arte egon da. Mondraueko bandia. 
- Eta gero zeoze gehixao eitten zan? 
- Ez, ez. Gero zezena egoten zan, eta bazkalostien be Mondraueko bandiak joten auen, bazkalostian edo atsaldian, e, pasakallia. Goixien pasakallia joten auen meza aurretik, eta gero ba bostetan edo xeiretan pasakallia. Eta herri guztiko gaztiok atzetik danok saltuen. Fiestak haretxek zien polittak. Oin ixa jente guztiak kanpora urteten dau, baiña. Bai, bai, oso fiesta polittak eitten zien, e! 
Andra Mari eguna Aretxabaletan
Zuazabeitia Herrasti, Miren
-Eta esaten dozunian bandiak eta musikia jo eta, orduan anbiente haundixa egongo zan. 
- Haundixa. Pentsaizu, autobusa... , orduan Vergaresia zan. Geratu barik jentia ekarten. Eskoriatzakuak oiñez etorten zien. Eta Eskoriatzara be danok San Pedruetan. 
Taberna giroa; Aberri eguna
Zuazabeitia Herrasti, Miren
-Eta leheneago, klaro, taberna-irua ta be diferentia izango zan, ez? Ya bueno, zeure gazte-enporan gerra ostian. 
- Orduan neskak-ta tabernara ta ez, oin joaten garen moduan eta ez. 
- Mutillekin joan ezkero bai. 
- Ba... , ba... Ez dot pentsetan, e, mutillekin eta. Gu joaten gintzen Aberri Egunian, eta orduan Aberri Eguna ezin leikien nonbrau be egin kalian eta, bestela, bueno! , ojo, ojo! Ta aitta, ta gure aitta holan domeketan eta bazkal aurretik eta meza nausi ostian eta txikitotxo batzuk eta holan. Baiña Aberri Egunien Don [...] joaten zan tabernara, akordau erain dostazu hori. Ta jarten gintzen mahi baten, eta gure aittan moruko abertzale holan destakauak zienak eta: "Paulo... ", baakixen zeatik joan zan gugaz, aittentzako ta gaiñera gure etxian Aberri Eguna zelebrau itten zan; etxien, e. "Paulo, gaur ze egun da ba? ", holan "con segundas", e. Eta gure aittak: "Amen Eguna" esaten auen. Baiña danak entendiduten zien. Eta hoietako baten holan juaten zan batek ointxe hillebete dala edo hil da Mondrauen. Eta hildda gero enterau gintzen, bestela joango gintzen entierrura. 
- Orduan jende gitxik zelebratzen zeban Aberri Eguna? 
- Bai, etxietan zelebrau bai baiña holan kanpuen eta esan barik, e. Pentsaizu zelako billurra euen. 
Antzinako bizimoduarekiko ikuspegia
Zuazabeitia Herrasti, Miren
-Baiña pentsaizu zelan kanbixau dan denporia, gure Julen eta Seminaixuen abade eiñ arte Bittorixako seminaixuan egon zien bai, e, eta urtien behin eitten gauen bisittia, e. Kurso guztien ez zien etorten etxera. Eta urtien behin, San Jose egunian. Ta zan, bua! , juatia hara. Zelan aldatu dien geure denporan honek gauzok! 
Herriko aguazila
Zuazabeitia Herrasti, Miren
-Aguazillak eta? 
- Bueno, aguazilla ibiltten zan txapel gorrixakin, eta oso laguna zan gure aittakin. Eta haren distintibua zan, ba, bera bakarrik zan holan, e. 
- Bakarra? 
- Bai, bakarra. Eta zan, txapel gorrixakin ibiltten zan umiak-ta zerian-ta. "Formal, e, bestela aguazilla etorriko da ta! ", amak-ta bai, eta hasarre egoten zala umiek eta ikusten dauenian bera sustau eitten diela. Aguazillak konteten otsen gure aittai, ta disgustauta egoten zan. Ume guztiak ikusten auenian, "jolasian badabitz be geratu eitten die danak ni pasau arte. Eta, Ze! , andra guztiok hor sustetan umiok eta", bera ta, hasarre ibiltten zala. Eta harek euken arduria, Bodegoia edo esaten otsien, han kontzejupeien euen holako zer baten, eta han zaragixak ardauakin egoten zien, eta haren arduria zan tabernetara erueteko berak hareik zaragixak. Eta orduko denboratan, gaurko egunian ba esaten da batian kristal fiña bada hobia izeten dala, bestia ez dakit zer. Baiña orduentxe gure aittai esan otsen harek: basuak be segun ze kristal dan, ardaua gozuaua. Orduko denporatan, e. Eta hori ezautu dou ba holan. 
Pilotarako zaletasun handia
Urreta Zubia, Juan
- Futbolian plazan eitten zenduen baiña gero pelotara pelotalekuan? 
- Bai, pelotalekuan. 
- Ta zelakua zan? 
- Pelotalekua, ba, zera... 
- Haundixa, edo...? 
- Bai, eukiko auen sei, zazpi, zortzi... beratzi edo hamar kuadro, bai, alde bat, zera, horma bi bakarrik zien, frontala eta "lateral", eta laterala heltzen zan trena pasatzen zan lekura, trena pasatzen zan hemetik eta han euen horma txiki bat, bai, eta eukan beratzi-amar kuadro, beratzi-amar kuadro izango zien, bai. 
- Nehikua, ez? 
- Bai, bai, nehikua, bueno. Ba... itten euen batzuk aurreko horman, beste batzuk erdixan eta beste batzuk behian, atzian. 
- Orduan konpontzen ziñazien, gaiñera, danok batera jolasteko. Eta ze ibiltzen ziñazien, gaztiak bakarrik? Edo umiak pelotan? Edo jente nausixa be ibiltzen zan? 
- Ba, jente nagusixa etorten zan guk alde indda gero, osea, jente nausixa etorten zan, ba, zazpirak inguruan-do, eta hantxe [joketan auen] eurak be. 
- Zeuek bialdu ta...? 
- A, bai, bai, ordurako gu... ba! kantsauta [gengozan]. 
- Orduan afiziñua zeuan pelotarako? 
- Bai, bai, hemen egunero itten zan pelotan. Egunero. 
Futbola Aretxabaletan
Urreta Zubia, Juan
- Eta ez dakit, futbola esan dozu, gerora futbol talderik-do egon zan hemen? 
- Bai, Zaraiamendi euken izena, Club Zaraiamendi. Club Zaraia, Club Zaraia uste dot zala. Zaraiamendi ez, Zaraia. 
Ta futbol kanpo bat euan, oin e, hau industrialdea badau ba, han? Hemetik Eskoriatzara goiazela, industrialde bat, ez dakit ze industria dauen han, bueno, bastante industria dauz han. Hortxe euen, han euen futbol kanpua. 
Akordetan naz, behin bakarrik egonda nenguen, bueno, jolasten bai baiña, partido bat behin, karnabaletan ein zan partido bat, eta ez dakit nik zenbat urte euko nittuen nik orduen, bost urte-do, lau-ost urte-do, hor egon nintzan begira, eske nere osaba batek [jokaketan] auen, eta hantxe begira egon nitzan. Danok juan giñan, karnabalen [...] ze egun zan ta txistuakin ta [...] futbolian ein auen ta, gero harrezkero ez dot gehixau ezebe ikusi han. Ez, ya ha galdu zan, in euen txalet bat in euen, hemen, e... Lezama euen fabrika bat, haren ugezabak bilbotarrak ziran, haren famelixiak in euen zer bat, txalet bat, hantxe. 
- Futbol zelaixa zeuan tokixan? 
- Bai, txalet bat in euen eta ha txaleta, txaleta, ha bota euen txaleta, oin hemen industrialdea itteko. 
- Orduan, futbol zelaixa, bueno, ba... 
- Bai, ta beste gero futbol zelaia, gero ez zan egon... hori izango zan ba "el año treinta" edo "veinti ocho-einti nueve" holakon bat. Gero ez zan egon futbol zelairik. 
- Eta noiz arte-do? 
- E... "el año cinquenta". In zan hor 'Tubos de Precision' dau zera, tailler bat, fabrika bat, hantxe, haretxen aurrekaldian. Oin, e... lehengo kuartela badakizu nun dauen, lehengo kuartela? Kuartel... hor, e... zer bat, etxe haundi bat da, harrizkua, hor behealdian dauena, ba, hantxe. Oin, e, zera, industria bat dau eta dau, zera, horma bat, gero ermita bat dau han, Santutxo, badakizu nun dauen Santutxo ermitatxo bat? Ba, haraiñotxe heltzen zan futbol kanpua ixa eta hor in zan "el año cinquenta". Baiña "el año cinquenta y cuatro", hor euen lehen fabrika bat egondakua, Zerrajerakua, Mondraueko Zerrajerakua, baiña euen "en desuso", eta "el año cinquenta y dos o cinquenta y cuatro" edo izengo zan, e, martxan ifiñi auen [barriro be] , Eibarko Beistegik eta Union Zerrajerak ein auen soziedade bat 'Tubos de Precision' eta martxan jarri auen. Eta orduan, zera, futbol kanpua, ba, desagertu ein zan. Ez eukan errentia, errentia eukan eztakit, hamar, eta... bost pezeta edo, "una renta simbolica" zan. Bai. Osea, Aretxabaletako UDA zan, zera, Deportivo UDA, [ha] ez zan propietarixua futbol kanpuana. Euken errenta... 
- Bai, oseake, terrenuak fabrikianak zian eta orduan... 
- Bai, bai, fabrikianak zien ta "una renta simbolica" eukan. Eta, klaro, eurak ekin zienian hori industriori [...] , bueno... 
Ta orduan, e, Aretxabaletak ya ekipua baeukan, eta juaten zan, ba, jokatzen, ba, Mondrauera. Bai. 
- Orduan, entrenamentuak eta dana han eitten zittuan? 
- Bai, bai, bai, hori beste barrixoi in arte. 
Garaiko aldizkariak
Urreta Zubia, Juan
-Esan dozu Jesus Peñak Euzkadi-eta idazten zebala; zure aittak-ta periodikurik hartzen zeben? 
- Bai. Gure etxien bi. 
- Bi? 
- Bai. Gure etxien bizi zien nire tio bi, gure aitta-a; baiña etzan egunero hartzen periodikorik. Bat bai. El Diario Vasco uste dot betik ikusi dotela. Eta gero "Euzkadi"-tta noizian behin. Gehixao ez, horretxek periodiko bixok bakarrik. Eta egunero be ez. Bat bai, el Diario Vasco hori egunero, hori bai, zelan nire lehengusuak zela euken fabrikia, hara eruaten zittuan notiziak, eta gauza asko ekarten ebanak periodikuak, ba jakitteko. 
- Baiña etxe guztietan etzan hartuko periodikorik. 
- Ez, ez. Bai zera. 
Bolalekua Aretxabaletan
Urreta Zubia, Juan
-Lehen esan dozu bolalekua be egon zala. 
- Bai. 
- Eta afiziño haundixa zeuan boletan eitteko? 
- Boletan? Domekero; domekero. Domeka illunkaran, akaso seietan ekin eta zortziak-eratziak arte boletan. 
- Umiak? 
- Ez, nausixak. 
- Eta apostia? 
- Apostia, bai. 
- Eta zuek ikusi eitten zenduen? 
- Honbre, bai. Hara faten giñen ikusten, eta "Hiru baietz", eta "Bat ezetz", eta "Baten parra bi ezetz". "Baten parra bi ezetz" esan gura dau bat bota ezkero ez dauela irabazten iñok. Baten parra eta bi ezetz. 
- Orduan kanpeonatuak egoten zien, etortzen zan kanpoko jentia boletara? 
- Ez, ez, ez, hemekuak, gehixenbat hemenguak izeten zien. Gero Andramaixetan etortzen zien, oin be bai egongo da "Campeonato de bolos", oin be bai egongo da. Orduan be eitten zan Andramaixetan. 
- Baiña orduan afiziño haundixa zeuan. 
- Bai. 
- Poliki-oliki beherakaria etorri zan? 
- Ez dakit ba. Oin iñork be ez dau jokatzen. 
- Igual egun seiñalauetan bai, baiña bestela? 
- Soziedadiak, ez dakit zein soziedadek eitten dauela... Ointxe, beitu, asteburuan izengo da, soziedadiak dauko San Inazio patroi, dauken soziedade batek, harek eitten dau "campeonato". Baiña Lehen bai, lehen domeketan seiretan-do faten giñen bolatokira, eta ha egoten zan, bueno! 
- Lehen esan dozu Andramaixak diela hemengo jai inportantiak, baiña San Migel be bai. 
- Lehenao uste dot San Migel zala; San Migel zan elixia, eta bera zan San Migel de Bedarreta; oin San Migeletan eitten da, jaixak eitten die han. 
Musika, dantza herrian
Urreta Zubia, Juan
-Zure gazte-enporan musikia egoten zan? Dantzia egoten zan? 
- Nik musikia, dantzia ezautu neuen... Txistularixa beti egoten zan, aiuntamentukua, eta gero egon zan gramola bat, gramolia. 
- Hori zu umia ziñanian? 
- Bai, bai. Hementxe euen gramola bat, eta gramoliakin urte askuan. Baiña kobrau eitten auen, eztakitt txakurraundixa, txakurtxikixa-ro. 
- Dantzan egitegatik? 
- Bai. Gero egon zan filarmonikia. Eibartik, bueno, Eibarkua etzan, gero bizi zan, Angiozarkua. 
- Aranzabal? Itxua? 
- Aranzabal, Itxua, bai. Harek euken konpromiso bat hemen, baiña askotan etzan etorten, etorten zan bere anaia. Bat zan "una figura", eta bestia zan "una figura", baiña "a lo contrario". Eta joten auen zazpiretan ekin eta beratziak arte. 
- Eta orduan zeuek dantzan egin? 
- Bai, dantzan eitten geuen. Eta horren atzian (? ) gero ein zan musika banda bat. Musika bandia eztakit noiz ingo zan. Cincuenta... Eztakit cincuenta izengo zan. Musika bandia ein zan. Eta bastante ona zan. Gero etorri ziran kanpotik be bai, etorri ziran Erriojatik, Erriojatik etorri ziran lau ero bost. Erriojatik, euzen soldau Bitorixan, eta han bandan joten auen, eta lizenziau zienian, hemen biharra euen eta etorri zien hona. Hemen bizi die oin! 
- Eta orduan musikia zela izaten zan, domeka guztietan ala jaiegunetan bakarrik? 
- Ez, ez, ez, domeka guztietan. Eta eztakit, hori desagertu zan el año setenta-ro desagertu zan. 
Herriko jaiak
Urreta Zubia, Juan
-San Juanak zelebratzen zien? 
- San Juanak? Mondrauera juaten giñen Sanjuanetan. 
- Esan dozu suzko erruberak... 
- Bai suzko erruberak. Orduan suzko erruberak zien, bueno! Nik lau urte edo bost neuken orduan, eta zer zirenik be ez. Eta ikusi nittuen, eta bueno! San Juanetan juaten giñen zerera, Mondrauera; eta San Pedrotan Eskoritzara. 
- Gaztetan be bai? 
- Bai. 
- Eta eurak etortzen zien hona? 
- Bai. 
- Orduan relaziñua eukitzen ziñuen inguruko herrixekin? 
- Bai. Hemen Andramarixetan be Mondrauetik eta Eskoriatzatik etorten zan jentia asko. Andra Maixetan egoten zan, jente asko etorten zan hemen. Eta kanpotik. Ni akordetan naiz, nire Bilboko lehengusuak-ta etortzen zien. 
- Orduan zela izaten zan, gonbidautzak-ta? 
- Bai. Eta musika-andia, Mondrauetik etortzen zan, gehixen baten Mondrauetik, eta batzuetan be bai Flandes-do; eta Oñatitik be bai, behin edo, baiña ez dakit ze pasau zan orduan, burrukan bat egon zan, baten bati [...] apurtu utsela-do, eta oñatiarrekin ez geuen gauza onik ein. Baiña Mondrauekin bai, jeneralmente mondrauetarrak etorten zian goxian, beratzietan, beratzi t´erdietan-do pasakalle bat joten euen. Etortzen zien egun bi, egun bittan, hirugarrenian ez dot uste etortzen zienik. Eta gero hamarretan egoten zan meza; meza ostian "concierto", eta bazkal ostian, hiru t´erdietan-do, beste pasakalle bat. Gero egoten zian pelota-artiduak, eta zazpiretan-do ekitten zan dantza, hamabixak arte. Beratziretan puxkat deskantsua egoten zan afaitteko, eta gero hamabixak arte dantzia. 
- Ondo, orduan? 
- Ondo, ondo. Oso ondo. 
- Jai konpletuak. 
- Jente asko etortzen zan. Egoten zan, guk eukitten geuen moduen beste familixa askok kanpotik etorrittako jentia egoten zan. 
- Orduan herrixa bete-eteta. 
- Bai, bai, bai. Orduen ez euen urteeraik hola, e. Horrek urteerok ekin die ointxe berrogeta hamar urte, edo gure dana. 
- Autuak gero eta gehixago, eta... 
- Bai. Egoten zan karrera bat ziklista, oin be egoten da, baiña orduan kategorixa haundikua. 
- Izenik bazeukan karreriak? 
- Bai. "Vuelta al Valle de Leniz". Hemen dauz, ni akordetan naiz danakin. Bueno, danakin ez. Hemenguekin ez, hemenguekin bai. El año treinta y dos, akordetan naiz. 
- Zortzi urte. 
- Bai, zortzi urte. "El año treinta y dos". Metia egon zan Banco Guipuzcoano dauen tokixan. "El año treinta y tres" Gurea parian, "el año treinta y cuatro" hemen panaderixa ondua, "el año treinta y cinco" be bai hor, hori akordetan naz; gero "el año cuarenta y tres" ez naz akordetan ondo. Juan Jose Izagirre bai, hau laguna zalako. Honeik die "de categoria nacional", Eusebio Bastida. 
- Zer zien, bertakuak ala kanpokuak? Kanpotik etortzen zien? 
- Hau zan Azpeitikua. Cepeda, hau zan "de la parte de Somorrostro" ingurukua; Federiko Ezkerra Sodupekua. Baiña honek die "de categoria nacional". Emiliano Alvarez, hau Beasaingua-do zan; Lizarazu naparra; Juan Jose Izagirre, hau hemengua zan, Atxabaletakua; Exposito hau, Donostiakua; Miro, Lopetegi, Langarika Otxandixokua; honek die "de categoria nacional". Gero honek, e... , ez nintzen egon. 
- Orduan buelta ziklistia egiten zan? 
- Bai. 
- Rekorridua zein zan? 
- Ehun eta hogei kilometro-do. 
Mendizaletasuna Aretxabaletan
Urreta Zubia, Juan
-Orduan gauzak asko aldatu dira? 
- Bai, bai, eneee! 
- Taberna giruan bai, eta zu aparte, mendira joaten ziñan. Eta, lehenguan esaten zenduan, oso diferentia zan lehen mendira joatia eta oin. 
- Bai. Beitu, Guk geukan relaziñua, esaten dotsut: Mondrauetarrekin, Bergarakuakin, Plaentxiakuakin, Eibartarrak, Elgoibarkuakin, Azpeitikuakin, Bitorixakuakin. Hoixe zan, juntetan giñan mendi baten. Hau dala eta bestia dala, datorren domekan nora zoiaze? Eta ez jakixat, han daukela, eibartarrak ein biher dauela jai zera "entrega de medallas" ez dakit nun. A, bueno, bai, ikusiko gaittuk. Eta gero juan bihar zitzen edo trenian edo autobusian, orduan ez euan bakotxak kotxia hartu eta, ez. Eta gero juntatzen zien Bitorixatik etozenak Eibarrera, edo Arantzazura edo, eta han juntetan giñan, eta... Holaxe eitten geuen amistadiak, holaxe ezautu neuen andria-ta. 
- Orduan askoz be relaziño gehixao inguruko jentiakin? 
- Bai, bai. Guk batez be geuken relaziño haundixak Plaentxiakuekin eta eibartarrekin, Eibarkuekin eta Elgoibarkuekin. 
- Eta zuk Deportibokuekin edo UDAkuekin? 
- Ez. Lelengo ekin nitzan zerakin, "Alpino Club de Bilbao". Gero handik hona etorri nintzanian, orduan neukan zerian "El Centenario" eitten ebiela, eta orduan ein neuen "el Centenario con el Alpino Club de Bilbao". Hori bukatu neuen milla bederatzirehun eta berrogeta hamahiruan, eta egon nitzan beste hiru urte edo hango sozio eta hemen UDAkin be bai, bixakin, eta gero UDAn kendu euenien mendizale horrek, Murrukixokuek esan usten aber gura doten eurakin juatia, eingo nindduela "socio numero uno". Eta bueno, bueno. Eta holaxe fan giñen zerera, Murrukixora. 
- Hemen herrixan afiziño haundixa zeuan mendirako. 
- Bai, bai, afiziño haundixa euen. 
Indalecio Ojanguren argazkilari eta mendizalea
Urreta Zubia, Juan
-Zuk biharbada Indalezio Ojanguren ezagutuko zenduan? 
- Bai. Honbree... 
- Ezagutu zenduan? 
- Indalezio Ojanguren, eta semia be bai. 
- "Fotografo aguila". Eibarren oso famosua da, erretratu asko atera zittualako eta mendirako zeukan afiziñuagatik. 
- Mendirako... behin akordetan naz juan giñan zerera, Oizera. Eitten euen bero bat! Puff! Beitu Atxabaletako kurutzia zela jaso euen. 
- Eta Oizeko hori? 
- Oizera juan giñen, bero bat! Buenoo! Eta han ez dau arbolarik goixan, eta holakotxe arbola txikitxo bat euen, piñu txikitxo bat. Pasau giñen, ni juan nitzen andriakin, bueno, orduan ez giñan, nobixo be ez, lagunak, eta beste Plaentxiako batekin eta beste eibartar batekin; eta Ojanguren euen arbola azpixen holaxe. 
- Kerizpia bihar. 
- "Jo, holako berorik ez juat pasau behin be! " Eta emun gutsen naranja bat, emun gutsen eta ederto. 
- Eta zelakua zan bera? 
- Bera? Txikitxo bat. Oso zelebria zan, oso zelebria. Baiña, hortik aparte, bakitzu zenbat lan ein auen harek? Zenbat mendiko fotografixak atara zittuen? Eta mendikuak bakarrik ez, eta herrikuak. Eibarkuak, ingurukuak eta danak. 
Buenoo! Ez euen gauzarik Eibarren pasetan zanik harek fotografixia atara barik geratu zanik. 
- Gaiñera korresponsal moduan eitten zeban lana. 
- Bai, bai. 
- Periodikuetan be sasoi hartako fotografixak, danak. 
- Gero jentiakin relazionatzeko zelakua zan? 
- Bai, bueno... Oso zelebria zan. 
- Esan dozunian mendixena-ta, akordau jata, igual, e... 
- Ez zan altua, bastante txikitxua zan, holako surtxo batekin, tik! Flakotxua. 
- Eta beti kamaria... 
- "Kajoi" deiketan utsen. Klaro, lehenaoko kamarak, ez dakitzu, tripodiakin-ta, eta kajoi haundi bat-ta. 
- Baiña itxuria berari ez jakon gustatzen "Kajoi" esatia. 
- Ez, ez. 
Familia giroa: jatorria
Goikolea Zabala, Esther
-Aittajauna zeatik ez zan faten eleixara? 
- Bueno, beitu: gure aitte geldittu zan aitta barik oso gazteik, zazpi urtekin-do. Eta orduen bere... 
- Nungue zan bera? 
- Aittaitte zan Amaitermingua. Amaitermin dao Otxandixo eta Urkiola bittartien. Eta Eleixaz zien otxandixarrak, ze bautizauta auen Otxandixon, eta juzgauz edo aiuntamentuz zien Abadiñokuek. Ze Abadiñon terrenuek die Urkiolaraiño. Eta bere aitte zan "peon caminero", eta eukien etxe bat, kamiño bazterreko etxe bat, eta seguramente hori pribilegio hori eukiko euen bere aittek egon zalako Kubako gerran. Baiña han gerran egon zien danak gazteik hil zien, eta nire aittite be gazteik hil zan. Eta orduen amama geldittu zan zazpi urteko mutikuaz alargun, eta fabrikara fateko aukerarik ez auen eukiko, eta krieda fateko semiagandik separau ein biher zan, eta etorri zan Koruetara "amakasa", Don Valentin Madinabeitia baten, uste dot zala, etxera. Orduen abadie, ba... prediketan zittuen gauza asko relijiñuei buruz, baiñe etxian ipintten zan babalapikue, eta babalapikuei sartzen jakon urdaixe eta txorixua. 
Txorixo osue jaten auen abariek, eta urdaixe erdibana jaten auen amakasiek eta mutikuak. Eta, klaro, dotriñie ondo auen, baiña ha mutikuei ez jakon gustetan asko. Abariek eraten auen ardaue; amakasiek be neurtute ardau apurxo bat, baiña mutikuei ez jakon emun bihar, eta mutikuek be gureko auen ardaua, baiña begiratu eitten utsen bakarrik ardauai. Eta holan mutikue konturatzen zan abadiek eleixan prediketan auela gauza bat, baiñe etxien harek ez ziela ipintten praktikan. Eta gero berak hamalau urte eukienien edo holan, hartu auen maistroetxie alkilerrian, eta amama, nire aitte eta bere ama, pasau zien maistroetxera bizitten. Abariek emuten zittuen eskolak maistruen ordez. Eta, hau esan biherra dau, ha maistrue bialdu ein auela abariai traba eitten utselako, ze bi jauntxo lartxo zien auzo baten, eta orduen abariek erabaki auen berak klasiek emun, eskolak emun eta haren etxian errentia be berak hartu. Eta orduen nire aittan amak auzoko esniek batzen zittuen, hiru astokin etorten zan Mondraueraiño, Mondrauen saltzen zittuen esniek. Gero, han euken dendatxo bat, eta Mondrauetik, almazenen batetik eruengo zittuen atxikoria, bolauek... 
Bolauek badakitzu zer dien? Azukarraz eitten zien holako boillotxon batzuk moduen, eta urei botaten jakon ha, eta segittuan urtuten zan; eta ha txokolatiakin, txokolatiai bultzaketako, ur azukardune. Gero gailletak be bai: gailletak bi klase egoten zien, orduan ez euen hainbeste aukera: barkillozkuak eta mariak. Eta "pastelak" esaten gutsen, ez gailletak, pastelak esaten gutsen guk. Eta lejia, jaboie... holako denda bat. Holako denda bat, eta tabernatxo bat moduen be bai, ardaue eukitten auen, eta orduan auzoko agurak hara faten zien jokuen eitteko edo merixendateko edo; batez be neguen. Eta domeketan zabalketan auen bere dendioi, mezetara etozenak, ba lapikokara salda be eukiko auen, eta andrak han eitten auen tertulixie eta agurak be bai, eta bueno. Ondo. Eta bizimodue atara auen holan nire amamak, e! 
Bergara aldeko pilota txapelketan finalista
Ezpeleta, Paulo
-Da gero ia ba haundi eiñaz, haundi eiñaz politto politto ba beste zer batzuk eta. 
- Deportian? 
- Deportian be dana gustetan jaten. Fubolian, bizikletia be bai tta pelotia. Oiñ, gehixen pelotan, ezta? Da ia hamazazpi urtegaz ero Mondragonesak orduen neu (erueten nindduen) Mondraueko pelotarixokin Arriaranegaz eta Zurduekin da ez zan ondo arregletan da, betik zera eukien, da betik deiketan nusten: "Hi, etorri hai entrenetan, e" Ta beragana fan da pelotan. Da pelotan ba eitten gintzen da ya atara nauen, Bergara mobidu nintzen. Ba, orduan eukiko nittuen hamazazpi urte ero. Hamazazpi, hemezortzi ero. Eibarren jokatzen zan Distrito de Bergara. Da Distrito de Bergaran ba aillegau nintzan ba azkenengo zerera, finalista. Baiña ezin nauen jokatu, eskuko miña. Egun bittan jokatu biha zan, gaur zapatua o jai, eta bixar domekia, ezta. Da ezin jokatu ta suspendidu ein neban eta bestia geratu zan kanpeon. Eta gero handik aurrerako beste gauza bat, hemen Mendikute, Mondrauekua. Mondrauen ipini auen partidua, handik hamabost egunera ero hogei egunera zein gintzen gehixao ikusteko. Ta anunziauta: "Ezpeleta, subcampeon del Distrito de Bergara contra Zabala III campeon". Da batek "sub-" kendu eiñ auen, da ipintten auen "peon". Oinddiokan be atzo, bueno Karmeni oiñurrenguan esaten egon nintzen, hori Mendikute Mondrauekua hemen bizi da, eta harek esaten dust: "Hombre, peon". Hari geratu jakon betiko izena: "Peon", neretzako. Harek eztust esaten ez Paulo eta ez Ezpeleta. "Hi, Peon, zer, ondo habill? " Geraketan dien motiek holan geraketan dienak. Da gero Bergaran profesional Mondragonesak ipiñi usten partidua debutau eta, baiña eskuak bigunak neuken eta hola zerian. 
Soldadutza denboran ere pilota txapelketetan
Ezpeleta, Paulo
- Gero puxkat gehitxuau, gehitxuau, gehitxuau, gehitxuau, etorri nintzen ba soldauxkara. Soldauxkan genguzela ba ia hogetabi urte edo. Bueno, orduan hemeretzikin soldau etorri nintzen boluntarixo. Pelotan batien hemen, bestien han. Etorri zerera, Bittorixara, soldauxkan, baiña iñork ez euen jokaketan da. Gipuzkuanua beste bat, Argiñano, Bitor, Beasaingua zan, da bixok. Eta ekin guntsan, eta kuartelian esan oskun: "Koño, porque no jugais? " Bueno, ba jokatu. Ta bixok onentxuenka gintzan hemen, eta (... ) jokaketan. Eta gero etorri zan Torneo de Federaciones edo GRAVN edo hori, eta arabarrak jokatu bihar euen gipuzkuarrakin. Eliminatoria. Jokatu geuen hemen da hogetabi eta hogei. Ez, hogetabi eta hogetabat galdu gauen. Azkenengo tantue neuk galdu (nauen) eta peridiodistak, Pacorrok, Ezkiagak eta horrek. Pakorrok akordetan naz periodikuan zela ipiñi euen, e. "A pesar de esto, dos guipuzcoanos casi le ganan a Gipuzkoa". Baiña etxakola pentsetan berai, Gipuzkoan, Donostian jokatu bihar gauen, hemen galdu gauen eta gero Donostian. Eta hurrengo jaixan fan gintzan Donostiara, jokatu gauen Donostian eta irabazi guntsen hogetabi tta hamaxei geuk. Ta gero orduen akarren: "Dos guipuzcoanos eliminan a Gipuzkoa". Dos que estaban menospreciados hemen, en la provincia, Bittorixan soldau etorri, da hemen zela ekin gintzan, da orduan urtian izan zan ba Campeones de España atara zan. Da, klaro, partidu asko etorri jakun, han jokakeketako, hemen jokaketako, eta gaiñera ondo kobrauta, berrogeta hamar duro, e. Berrogeta hamar duro kanpeoiena. 
Navarretera (Errioxa) pilota partida jokatzera
Ezpeleta, Paulo
-Gero partiduak hara, hona, hola, ta beste baten Riojara. Navarrete, hortxe Fuenmayor-ik Santo Domingora bittartian hola. Ta Paco, bat zan, aittak ezauketan auena, korredoria frontoikua, da enpresarixua zan Logroñokua. 
Esan oskun, Andramaixak zien, hillen hamazortzixa ero, dieciocho de Agosto ero eztakit ze izengo zan. Atxabaletan jokatu behintzet eta egun bixan edo hiruen da laugarrenien hara ninddoien. Da etorri nitzen hona da fan nintzen Logroñora, Pacon zerera, frontoira. "Paco, que, ya estamos aqui". "No, no, yo no puedo organizar porque han puesto toros y yo no respondo de eso". "Y ahora quien nos va a pagar los gastos? " "Alla cuidaos! , pedirle al ayuntamiento". Zeuek gorobozue ba nik eruango zauet. Baeuken kotxie, lagunak ero hola, ta bueno, fan gitzen Navarretera, da bera aiuntamentukuekin. Eta esan utsen, joño, aber gure gastuek eta nok pagau biha dauen. Gero, klaro, ni ibilitta neuen Atxabaletan enpresarixo ta hola, eta esan nutsen: "Baukotzue billetiek, baukotzue saltzeko? " eta "Bai, zezenenak be bai tta". Han beste riojanuek kontrarixuek be han azen, eta esan nutsen: Ba lelengo partidue horreik jokatu deixela hango bertako batzuk eta emungoutseu irabazten dauenari hamar duro eta galtzen dauenari bost duro. Ezta, batek hamabi pezeta terdi eta bestiek bosna duro. Da gero jokatukou guk, eta bixen bittartian geu egongo gare entradak saldu eta hola. Ifiñi gauen eta jentie asko fan zan. Azkenien gastuek ein gauena ba batek biajie hainbeste, bost duro ero, xei uro ero: bazkaixa, lo eittia ta. Ta bestiak ba Riojakuak zela zien ba haik gutxiao. 
Ta lelengo gastuetarako kendu ta ondiokan berrogeiña duro ero sobrau jakun. Holakuek... 
Han eta hemen pilota partidak jokatzen
Ezpeleta, Paulo
-Gero ba ia Pelotan Rioja aldera ta Salamankara ta leku askota faten gintzan. Peñaranda de Bracamonte ta. 
Valladolizen be bai, Medina del Campo ta. 
- Diru asko irabazten zan? 
- Bueno, irabazi. Gaztiek gintzen eta ibilli ezkero... Baten Mirandan eiñ ostiena. Hemedik eruen. Jokaketan be orduantxe Campeones de España izendakuen. Argiñanok eta beste bat, Uria, eta Bitorixako Okariz, beterinaixue oiñ Irunen dau, ta neu. Jokatu gauen, akabau zan partidue ta. "Joño, geratu zeinketzue? " ta. Geratu bai. Guk ez gauen berbarik diru konturik eta ezer ein. Ta geratu gintzan Argiñano ta bixok. Mirandan, hurrengo egunien jokaketako. Ta hurrengo egunien jokatu gauen, da organizadorioi edo enpresarixuoi edo zer? Da, baiña guk debalde pentsau dou. 
Debalde? Lo eittia, afaixa, bazkaixa ta dana debalde? Han ibilli gintzan erdi burrukan, eta azkenien emun oskuen, eztakit zenbat emun oskuen baiña behintzet gastuek pagetako. Baiña hor jentiek pentsetan auen pelotan (... ) hola tongo antzak eta jentiek, puuu! 
Elorrioko pilota partidan gertatua
Ezpeleta, Paulo
-Nik hola arrai, mailatxo bat eukitten nauen eta ha pasau ezkero ya profesional jokaketako. Bueno, profesional txarra edo gure dana baiña. Elorrixora fan pelotan da anaia enpresarixua ta korredoria zan. Eta beste anaiak pelotan ein bihar euen. Txapiakin etorri kara y kruz eitten, da esan: Bueno, Ezpeleta, galdu in biok eta" "Neuk galdu ez. Nik al bot irabazi. Al bot irabazi". "Ez ba, anaientzako" "Ni neuk al bot irabazi". Bera korredoria zan, da lelengokua esan eban ni gorrixa banintzan ba bestia azula, ezta. Ta orduan diru jokatzen zan "cuarenta colorao" edo "veinte azul" edo gure dana. Anaien aldeko koloria zan azul. "Veinte azul", eta neuk frontoittik berak ikusi daixen irabaztera noiela, "Va! " Akabo, partiduoi irabazi nutsan, da orduen ba emuten oskuen gastuetarako ta hogei duro ero. Eta eztoiela emuten, hogei duro, apostia irabazi nauela eta. Erdi burrukan han. Da hola kasuek asko. 
Otalora Zelaiko feria
Urreta Zubia, Miren Gaztelu
-Otalazelain jai bat egoten da? 
- Otalazelain bai. Maietzien. Hamabixan da Santo Domingo. Santo Domingo de la Calzada. Eta hurrengoko domekan. Bai, Otalazelaiko erromeixia izeten da. Hori, hori dator, nik ez dakit ze, noizko denporatik datorren. Baiña siglos ha, ez dakitt ze denporatik. Hor izeten zan azoka bat, ferixa bat zerena, baiña hor zezenak eta danak egoten zien Otalazelaiko ferixan. Bai-ai-ai. Esateotsut, en la epoca de neuk pe ez dakit noiztik. Baiña hor egoten zien "las Ferias de Santo Domingo", Otalazelaiko ferixia. Ez da oingo erromerixia, hori da urtietan baiña urte asko, ez dakit dan mende, osea sigluak, mendiak, edo baiña denpora askokua. Eta zan horixe, "una feria de ganado" hemen inguru guztikua, zera eitten zana. Horretxegaittik da erromerixa hori, Otalazelaikua. Hortik dator, ez da oingua. 
- Egoten zien zezenak-ta? 
- Ez, ez, ez. Hori zan orduen. Ez dakitt, urtia ez dakitt. Oiñurrengo be igez be agertu zan hola udaletxiak, aiuntamentuak atara auen hori baiña ez auen esaten noiztik etorren ferixa hori. Eta gero eitten daue oiñ, oiñ ez aspalditxuen, urtiak, eitten dau aiuntamentuak mugarrixak ikusi. Herriko mugarrixak ikusi eta gero hor Azatzako zerien, tabernan, Matikuan, bazkaixa eukitzen daue. Baiña mugarrixak ikusteittue ta ez dakit zer eta gauzak eitten dau aiuntamentuak. 
- Ze mugarri? 
- Herriko mugarrixak. Daukana zerakin, Eskoriatzakin, edo Eskoriatzakin gehixenbat, Oñati, mugarrixak egoten dienak mendixan. Ez dozu ikusi sekula iñoiz mendixan mugarrixak, harri-ugarrixak ifintten dotsuena Eskoriatza, Aretxabaleta, ez dakit zer. Ba horrek ikusi, taka-aka ikusi ta, leku guztietan, leku guztietan mendixan daukotzu nundik nora dan zure aiuntamentuko lurraldia-do. 
Meriendarekin Otalorara
Urreta Zubia, Miren Gaztelu
-Eta zu txikixa ziñanian joaten ziñan Otalazelaira? 
- Horra ez, hori bakarrik itten daue... Nora, Otalazelaira? Buenoo! Ez nintzen ba joango! Horixe. 
- Ta ze egoten zan? 
- Otalazelain? Zerakin, hori zera, merixendiakin hori bai. Afari-erixendia edo gura dana, zeuk [...] dotsazun moduan deittu. Gurasuakin. Egoten zan trikitixa, dantzia, dana, guztira. Oin egoten die beste gauza batzuk gehixao, ezta? Ba umientzako jaixak, sokatiria dala. Ez dakit sokatiraik egon dan orduen edo. Baiña ba holako zer batzuk egoten die, bersolarixak, hau edo bestie. Bai, bai. Hoixe bai. Urtero-rtero. Zan gaiñera erromerixa bat ez hemenguentzako, hemen bakarrik, inguru guztietatik etorten zan jentia, e. Bada be ba Garagartza edo Santageda, ingurukuak, Aramaixo aldekuak, etorten zana, batzen zienak hor erromerixa hortan. Bai, bai, bai. Jente asko. Ez da ba izengo! 
- Meriendia zelan eruaten zenduan, zapata kajan edo...? 
- Ez, zapatu kajan ez, baiña asmauko auen gure amak zeozerren bat, edo poltsa, otzara edo zeozerren bat, ze argixa zan ama ta. Bueno! Horixe zala. Bai, bai, bai, bai. Asmauko auen zeozerren bat, asmauko auen, bai. Amak ta amamak, danak. Bai, bai, bai, bai. 
Euskaratze okerra?
Urreta Zubia, Miren Gaztelu
-Ze jai dago Aretxabaletan? 
- Jai jai honetxek zerok, zelan da, Karnabalak edo Aratusteak edo Iñauteriak: Karnabalak eta kitto. Oiñ inddar haundixa hartzen doiaz gaiñera. Eta jente guztie dana jazten da mozorrotuta edo gura dana. Baiña itten da gauza bat txino-antzie esaten dana, da, huskerixa bat da, e, baiña hori be nundik, noiztik datorren? Ez dakitt. Nire amai entzunda daukat. Nik neukan harizko zer bat, alkondara bat, kamisia esaten auen berak, ze zan kamisoi bat balitzan moduan, alkondara luze bat, eta urtero-rtero ixten notsan ez dakit nori, urtero txino-antzia eitteko. Hori amak esaten auen, eta nire ama hil zan larogeta hamahiru urtekin. Zan "del siglo dieci nueve, mil ochocientos noventa y tres" jaixua. Eta aurretik etorren hori. Noiztik datorren hori txino-antzia eitten dana? Ez dakitt. 
- Zelakua da? 
- Ba da, dantza huskerixa bat da, hola txin-xin hori kantau. Baiña nik uste dot; aaj, gauza nik ez dakitt horregaittik dan ala zergaittik, baiña zera, oiñ horrek euken letria, txino-antziak dauke musikia dauka, bere musika berezia, eta gaiñera letria kantetako erderaz. Baiña nik neretako pentsetan jat hori zala burla bat eittia, ze hemen euskaldun herrixen danak euskeraz eitten auen tokixen Karnabaletan hori kantetan zan erderaz, burla bat eitteko moduen, eta oiñ, klaro, dana zelan izen bihar dan euskeraz, konturatu be ein barik zer eitten dan, neuretako, e, neure ustez, oiñ hori euskeratu eiñ daue hori letriori. No señor, si es el carnaval, si precisamente por ser carnaval se canta en castellano. 
- (... ) 
- Klaro : "Txintxin txintxin/ las peras estan verdes/ ya se maduraran. Txiribito y su mujer/ empezaron a comer/ Txiribito se enfado/ y la cazuela le tiro". Hori zan. Eta oiñ hori euskeraztu. 
- Grazia galtzen dau... 
- Bai. Baiña hori zan erderaz, erderaz, baiña hori eitten zan ba. Nire amak eta bizi guztian halaxe erderaz eiñ izen daue. Nik uste dot barre eitteko. Euskeraz eitten zan toki baten, erderaz. Oiñ ez, dana euskeraztu. Baiña ez. Apur bat, nik pentsetan jat, apur bat euki in biha dala, ez dakitt, burua-do. Pentsau ein biha dala apurtxo bat gehitxuao holako gauzak. Zergaittik zien gauzak, zeren zergaittia, gauzen zergaittia. "El que de las cosas". Zergaittia. Hori zaharrak, baiña nire amak esaten: harizko zera etorten zan Julian... eta, urtero-rtero-rtero itxi ein bihar izaten notsan, harizko haxe, eta oin be harizkuakin eitten daue bai. Ehunezkue esaten da baiña harizkua. Ehuna guk deiketan guntsan ehuna zerai, "al lino", lino ehuna. 
(... ) 
- Bai, baiña amak inddako gauzakin, e. Oiñ, bueno! dirutan gastetan da mozorrotan eta zeretan. Lehen itten zan zuk etxian zauketzun zeozerren batekin mozorrotu eta kitto. Baiña oiñ ez, oiñ diru asko gastetan da, buffa! Neure seme-labatatik hasitta. Bueno! , hasitta daoz, nire trapu zarrok danak aurrien ibiltten die, e, hori bai. Eta besteik ba eztakitt. Gure bozu jakin gehixao Gipuzkoa milla beratzirehun eta hamahiru hor daukat liburua eta hor agertuko jatzu, gure bozu jakiñ. 
Bixente tailerrean eta Rosario "Centro Catolico"-ko tabernan
Etxeandia Arregi, Bixente; Garziaetxabe Ugarte, Rosario
-Orduan Deustotik urten eta etxera etorri ziñan? 
- Bai. 
- Esan dozu hasi ziñela... 
- Hor tailler baten. 
- Zela zeukan izena? 
- Illargi. 
- Zerraillagintzan. 
- Bai, zerraillak itten aen. Horrek soziuek, bastante sozio. Illargixen hortxe lanien ibili nintzuan. Fubolien iñ eta lanien. 
Eta nobixie topau. 
- Lanien topau ziñuen nobixia? 
- Ez, ez, ez. Esan bat? Lanien, ez keba. 
- Atxabaletan ezautu. Ezautu, Atxabaletan zela bizi dan ba Atxabaletan ezautu bihar. 
- Klaro. 
- Eta nobixa horrekin ezkondu ziñan? 
- Bai, bai. 
- Eta zuk eskolatik urtenda gero zer eiñ zeben? 
- Ba kriada. Umezaiñ-da. Bueno, taberna bat euki gauen hamentxe. Centro Catolico esaten jakon orduan. 
Konserjiek, e, gu gintzen konserjiek. Iñondako, orduen be iñondako lana. 
- "Centro Catolico" zuan ba, hori zuan ba baten batzuk ein biha juen lana, aittak eta amak hartu juen ba umiendako ta gaztiendako; honek pa zela umiek zien ba han kriada moduen. 
- Lana hantxe. Tanto bat emuten oskuen da ba. 
- Orduen famelixiak hartu euen zentro hori. Zuk eskolatik urten da segittuan? 
- Bai, bai, bai. 
- Eta Centro Catolico hortan jatorduak emuten zittuen? 
- Baitta, bai. 
- Orduen oillaskuek eta oiñ baiño merkiau. Merkiau zalako dana. 
- Dana, janorduok eta. 
- Zenbat urtian euki zebein? 
- Urte asko. Zenbat? 
- Hamaika bat bai, ezta? 
- Hamaika bat urte eukiko gauen. Gero ia aiztak hasi zien ezkonketan eta ya ba itxi gauen. Neu be ezkondu gitzan da ya itxi gauen. 
- Oseake tabernarixa izandakua za orduan. 
- Bai, bai. 
"Centro Catolico"-a, Luistarrak eta futbola
Etxeandia Arregi, Bixente; Garziaetxabe Ugarte, Rosario
-Eukiko dozu goguan, zu neskatilatxua ya. Txikiteo lekua be bazan edo? 
- Bai, bai, bai. Txikituak, kafiak, merixendak eta dana, dana. 
- Baina Zentro Katolikua gaztienekin eta aktibidadiak eitteko zan? 
- Dana. Orduan Luistarrak egoten zien da, dana tabernia beteta egoten zan goxetan. Luistarrak goxeko xeitterdietan mezetara ta gero danak tabernara. Komedoria gauken. 
- Luistarrak, hori da kongregaziñua. 
- Bai, bai, zan gaztiendako moduko, danak. Beti beteta. 
- Luistarrak dittuk solteruak. Osea ke euki leikek berrogei urte eta izen luistarra izen. Gu por ejenplo ezin. 
- Horrek mezaik eta emuten eben? 
- Ez, ez, ez! Mutil gaztiak. Keba! Hillien behin... 
- Neskak Hermanas de Maria zien moduan. 
- Bai, holan izengo zan. 
- Hillien behin Luistarren eguna. Eta Luistarrak dittuk el dia 21 de junio pentsetan jatak diela. San Luis Gonzaga. Eta orduen ba faten gintzen elixara eta konfesau in biher. Eta illaria, danak elixara konfesetan. 
- Bueno! 
- Egun horretan ein biha zeben konfesau ta komulgau... 
- Bezperan, zapatuen, zera, abadiek hiru ero lau... 
- Konfesionarixotan da. 
- Kolak. 
- Konfesaitteko? 
- Kolak. 
- Eztie oingo kontuak. 
- Ez, ez, ez. 
- Oiñ etxak kolaik. 
- Da han ba gero fubola ta hasi zan eta reunixuak eta danak ba hor egoten zien, Zentro Katolikuan egoten zien reunixo danak. Kopak eta danak hortxe hasi zien. 
- Hortxe hasi zuan Atxabaleta. Atxabaleta hasi zuan el año cuarenta y seis. 
- UDAkua be hortik? 
- Bai, bai, baitta; dana. 
- Zuek ya nobixo ziñien? 
- Berandutxuao. Horte-otxe. El año cuarenta y seis? Bai, bagintzen bai. Zuan don... abadia, jefia, luistarrena ta zuan, da fubolekua, zuan don Luis, zuan de Hondarrabi. Hondarrabixakua. Eta gura bok esangostat zein zan presidentia, fundadoria. Presidentia fundadoria izan zuan Juan Luis Eizagirre, andria oñatiarra jaukak. 
- Bera atxabaletarra? 
- Bai, Juan Luis atxabalatara ta andria oñatiarra. Baiña orduan fubola ipiñi zanian etxauan ezkonduta. Eta gero bera jarri zuan presidente eta in jittuan etxakixat zenbat urte, hamar urte ero. Eta gero bigarrena izen zuan Anton Agirre. 
Aiuntamentuan egon zuan sekretarixo. Eta gero haren ostian egon zuan botikarixua. 
- Plazakua. 
- Farmaziakua. Gero egon zan beste farmaziako bat Hondarribittik etorri zana, ha be egon zan. 
Trenez inguruko jai guztietara
Azkarretazabal Bengoa, Pilar
-Bergarara jaixetan? 
- Jaixetan Bergara be joaten gintzen, da trenian joan da trenian etorri. Hamabixetan ero egoten zan trena ia hona etorteko. Baiña estaziñuen zainketan hantxe noiz etorren, zegatik hanka ein boskun aber zer. Gaur igual eztiez etorten gaztiak etxera, baiña orduen derrior joan bihar zintzen. Gaiñera Bergara ni behiñ ero joan naz bakarrik. 
Enostien itxitten. 
- Ez zotsuen uzten etxian joaten, ala? 
- Etxien, gaztiek gintzela ta Bergaraiño? Orduan urrin zan. Gaur Nueva Yorrera letxe Bergarako fiestetara ta joatie ta zan. Ze ez auen da. 
- Jaixak hemen herrixan. 
- Hemen herrixan, Eskoritzakuak bai, Eskoritzakua eta Mondrauekua bai, horreik bai. 
Bergara ia urrintxo. Eta Eibarrera asko, Eibarrerarako fiesta guztietarako joaten gintzen. Baiña tiuak gauken. 
- Tiuen etxera. 
- Haretxen etxera. Oso ederto. Eibarren, bueno! , lagun haundixak euki gauen Eibarren. 
- Eta hemen Aretxabaletan jaixetan zer egoten zan? 
- Hemen asko gauzak. Ene! Herrikuek eitten euen jaixa, baiña jaixak onak. Osp ederto egoten zien, eitten euen jaixak pues, bueno! , danok goxien goxetik. Oingo moruen erretirau ez. Hamabixak inguruen ero bien, baiña bestela hasi dantzan eta zapatak apurtu... Zapatak pez, alpargatak. Holakotxe bizarraz urten arte hantxe dantzan. Oiñ ezta eitten dantzaik pe kalian be. 
- Eta musikuak egoten ziran? 
- Musikuak Mondrauekuak. 
Semea: Gramolia be bai. 
- Oso ederto. Filarmonikia batek jo ta bestiak hori ta horreik egoten zien, bueno! Egun guztia musikiaz eta dantziaz. 
Ezkontza egunean ogi zuria
Azkarretazabal Bengoa, Pilar
-Ta hemen hor dau itturritxo bat horrena, uratsena; baiña eztau lengo moruko hori botaten. Uratsa ezta lengo morukua. 
Semea: Beste itturri bat be badao goixan. 
- Eta princesa hori etorri zanian noiz, mas o menos... 
- Ez, ez, nik enauen ezautu princesaik. 
- Baiñuetxiak noiz hasi ziran kentzen? 
- Baiñuetxiak kendu? 
Semea: Ama jaixo baiño lenao. 
- Ez, kendu ez. 
Semea: Kendu ez, baiña berutza bai. Kendu eingo zan, nik Fernando ta ezauketan neuen. da Tere ta han egon zienak eta hori. Ni ezkonduta gero kendu auen. Lehengo egon zien batzuk, gero egon zien beste batzuk administraziño eta... Baiña zan oso politta. Ni han neskatillakotia joan eta ikusten, eztakitzu? Oso balnearixo politta. 
- Zenbat urtekin ezkondu ziñan? 
- Ni hogetabostegaz. 
- Eta ezkontzak zelakuak izaten ziren? 
- Orduen? Ezkontzia? Eztakitzue zelako ederra izen zan niria! Klaro, orduen ez auen oingo moruen erregaluak eta gauzak eta emuten eta holan hori ez zan. Baiña pasau ondo, oingo baiño hobeto. Oin diruai beira dauz joateko estranjerora ta, zenbat emuten dotsazun. Orduan ez euen (xemeirik). Eta gu gitzen, gerra ostekua izan zan txarra, ez auen ezebe, baiña nire gizonak euken dendia, eta hari panaderixako batek emun otson ogixa zurixa indda, ta orduen bal-altza jaten gauen, eta auena gutxi, razionamentuen. Nahikua ogi emun oskun. Eta gero ekarri auen garrafoikara ardau, koñak eta dana, baiña ein gauen taberna bat zerrau zana, baiña neure amak eta horrek, amen lagun batek, beziña batek bazkaixe ifiñi oskun. Egon gintzen asko bazkaitten. Eta ba ederto danok, hango hori tta bestie. Fijate zelako ederto egongo gintzen, tio bat hiru egunien ez zala fan bere etxera. 
- Hemen geratu zan? 
- Hemen geratu zan. Eta beste koñato bat etxie ezin topau. Klaro, orduen gose-enporia zan da, ez auen ezer, da etorri zien inguruko primok eta traste guztiok ume danakin. Ume mordua euki gauen. 
Gizona: Ogi zurixa jaten. Ardaua ona ta pattarra. 
- Ogi zurixa ta. Jatia zan orduen, ez zan jaten da. Baiña pasau guk! Guk ezteixak ein gauen, baiña zelako eztaixak ein gauen! Ondo. Gure bodie hori izan zan, zegatik euki gauen ardaua nahikue, koñak nahikua euki gauen, ogixa zurixa. Eta gero amak eta ifinitta bazkaixa hango oillaskuak; eta guk... , ondo. Oso boda ona ein gauen. 
Hilarrien inguruko ohiturak
Gaztañaga Heriz, Daniel; Gaztañaga Heriz, Patxi
- [Hari bota biher izeten zien] olatak badakitzu zer dan? Entzunda badaukotzu olatie zer dan? 
- Ez, olatie ez. 
- Holaxe da, holaxe. 
- Bueno, olatak kalien diferente eitten zittuen. Hamen hola, holako triangular, hola. 
- Bai, holaxe, holaxe, holaxe. Holaxe. Olatak izeten zien. 
- Laba-ue eitten zanien eitten zien olatak. 
- Astero eitten zan laba-ue ta astero... hillerrixe zan zera, bakotxak berak eukitten euen nobere silliekin ta holako zer zuri bat ifinitte ta... 
- Trapu bat, hillerriko trapue esaten jakona, zuri bat, hola... 
- Ta kandelakin ta han egoten zan meza-enporan ha ixotuta egoten zien. 
- Horreik zuek ez zarie akordetan? Eske, klaro, hillarrixa [...] zenbat urte dittuk, ba, ondion? 
- Bastante izengo da, e? 
- Bai, [ondion] gaztiak dittuk eta. 
- Hillerrixak ze die, silla batzuk die? 
- Silla batzuk eta gero... 
- Silla baju batzuk? 
- Bai, emakumandako. 
- Emakumandako. 
- [...] egoten zan hilerrixek, ba, bakotxe bere zeraz. Zela esaten jakuan hari?... Aa! Almidonauta egoten zan zera, ta gero, puntillakin-a ingurue ta han lurrien... 
- Bai, zera, hillarriko... 
- Hillarriko trapua esaten jakuan. 
- Hillarriko trapue, bai. Ta han, ha geoten zan hola ta gero hor puntan eukitten euen hola, puskat doblaute gora. 
Trapu horrek... ha almidoiaz edo zertuta egoten zan. 
- Almidonaute egoten zan ta gogorra! 
- Gogorra, gogorra. Ta hamen egoten zien bi kandela. Ta hemen silla bat edo bi edo... 
- Bai, batzutan, gaiñera, hori, zera be bai, holako... joe, zela esaten jakuan hari! [... zuluek...] , [oholezko] zera... 
- A! Bai! Zera... Ez dakit hari zela... Hari zela esaten otsien? Ez dakit zela esaten otsien... 
- Kandelak ipinttekue bertan? 
- Bai, zulue eukitten [zeuen] kandelandako ta holako [tablazko] zer bat izeten zan... 
- Kandela-ekue. Kandela-ekue edo ez dakit zela esaten otsien. 
- Bai. Ta harek zuluek [eukitten] zittuen. Ta hori, ba... Horreik normalien izeten zien [...] kandela asko [ipintten] zienien, ba, hilbarrixe zanien. Lehelengo urtien-a, ba, han kandelak-ta asko. 
- Han bete-ete eindde. 
- Bete-ete eindde, su baten. 
- Ta han eitten euen, "Pater noster"-a botaten euen, ta "Aitta gurie" bat errezau ta txakur txikixe botaten eutsien ta txakur haundixa, gura auena. 
- Bonetara, bonetara. 
- Bonetara. Ta... 
- Bonetia hari. 
- Ta mutikuek bonetiai eutsitte, ta zeroi han, abadioi, "Pater noster"-a errezetan. Ta gastetan jakonien-do, androi gastetan jakuenien txakur haundixok, txakur txikixok, beste batera. 
- Beste hillarri batera. 
- Baiña han, hori olatie be zerak, ez, aurretik ez, zerak, damakasiek, batzen euen olatak. 
- Bai, holako zaku zuri bat eukitten euen ta olatak hara botaten zien ta ha eurendako. 
- Eurendako. Arrautzak moduen, ha be... 
- dana... Aste guztiko ogixe ta sobra! 
- Aste atzenerako gogortuko jate olatok! Baiña berakatz-opie eitteko edo... 
- Olatak, bai. 
- Eta eitten zan, olatak eitten zien, urunakin? 
- Bai... 
- Arto-rune edo gari-rune...? 
- Gari-runez. 
- Garixaz. 
- Gari-runez. Laba-ue eitten zanien... 
- Labako sue eitten zanien, ogixek eitten zienien, olatie eitten euen. Olata bat, ba, hillerrirako abadiendako. 
- Bai, bai, klaro. [...] danak batzen zittuen eta danak... 
- Batu ta eruen noberak! 
- Noberak eruen ta noberak bota zakure! 
- Bai, bai. 
- [...] meza-enporan, meza akaberan edo. 
Garbitasuna
Arenaza Lasagabaster, Feliziana
- Koloretako erropie ta erropa zurixe diferente garbiketan da, ezta? 
- A! Bai. Bai, bai, bai. Erropa zurixe, ba, pujetie eitten zan, ta han garbittu. Ha egosi eitten zan ondo. Azule, barriz, ba, bestela; jabonau ta jo, ta garbittu. Ba, hor [azen] arbelgak, pozuek, ta, ba, zertu ta [harrixan joten zin] , ta ederto garbiketan zan erropie. Bai. Oin baiño hobetua´ jaso eitten jakon orduen erropiai, ta ondo garbiketan zan. Bai. Oin labadoratan, baiña [...] ez. 
- Orduan, erropa zurixa garbiketiek lan haundixaue euken? 
- Bai. Erropa zurixe garbiketiek lan... Ondo garbiketan zan orduen erropa zurixe. Oingo aldien ondo kaso eitten jakon! 
- Zela zan hori? 
- Ze ein biher izeten zan? 
- Jabonau, ta gero ifini; gabonau ta, ba, [...] zera ifini. Ta gero, gaiñien ipintten jakon trapu bat sendue, hauts-rapue esaten jakon. Han suteko hautsa botaten jakon gaiñera, eta gero aldiko apurtxo bat, aldiko apurtxo bat, ur epela botaten jakon. Ta gero, gerua´ beruao, gerua´ beruao, gerua´ beruaue, ta erropia egosi eitten zan. Ta hurrengoko goxien jo eitten zan etarata, ta epel-pela egoten zan. Ta jo ta erropie zuri-urixa urteten euen. 
- Epela egoten zan hurrengo goizian, e? 
- Bai, epel-pela. [Ya tiñakada] zer haundi baten egoten zan. Epel-pela. 
- Orduan, ura oso berua bota biherko [...]... 
- Bai, ba, berua azkenerako. Azkenerako, gerua´ beruao, gerua´ beruao, gerua´ beruao... egosi eitten zan. 
- Ta ura beroketako be denporia biherko zan! 
- Bai, [egunero] egoten zan-a kaldara haundi baten berotute; lehenengo epelaue, gero beruaue... Horixe. 
- Beheko sutan? 
- Bai. 
- Ta hari hautsei beste ezer botaten jakon? 
- Ez, ez jakon botaten. 
- Useiñe edo... 
- A! Bai, zera, holako bedar usein gozo batzuk botaten jakuen, ta useiña botaten euen gero edarra. 
- Zein bedar? Zein bedar esan dozu? 
- Ba, eraiñotza ta horrek. Ur beruekin botaten jakon gaiñera [...] eta ondo [sekatzen] zan. 
- Ta jabonau, ze jaboi izaten zan lehen? 
- Txinbo ta Lagarto. Jaboiak onak, [...]. 
- Horrek erosi ingo zian, ezta? 
- Bai, horrek erosi, erosi. Lehenau be gauza onak egoten zien, e! [...] gauzak... 
- Ta gero, bueno, lehen erropak banan-anan garbittuko zien...? 
- Bai, banan-anan garbiketan zien danak. 
- Ta oin hortarako pazientziarik ez... 
- Bai. Oin, ostera, labadoran sartu ta, ba, bertan garbittu [deittiela] ondo. 
- Ta oin besteko sarri be ez, ezta? 
- Ez, orduen ez. Orduen hamabostien behin edo hola garbiketan zien. Zera eitten zan, pujetie, zurixek ondo. 
- Erropa azulak sarrixao? 
- E? 
- Erropa azulak sarrixao? 
- Bai, erropa azulek astien-stien. Bai. Soin-rropie gehixao, ta izerak, ba... zortzixen edo, ba, holaxe garbiketan zien, zortzi edo bederatzi... Bai. 
Umetako jolasak
Arenaza Lasagabaster, Feliziana
- Jolasak esan dozu ta, zetan jolas itten zabien, edo? 
- Zetan jolas itten gauen? 
- Bai. 
- "Potezarka" ta. 
- Zela da hori? 
- Potia itxi bai, eta bat "potezar" egoten zan eta bestiek gorde. Ta hak kontauta zittuen, ta bai, ba, haik topetan. Ta gero, ba, haik topetan [ez...] itten baeuen, atzera berak fan biher atzera kontetan. 
- Ze itten baeuen? 
- Bai, ba, kontau ein biher, ba, bestiok gorde itten zien atzera ta. 
- Baiña noiz kontau bihar izaten zan berriz? 
- Ba, ha potia botaten baeuen, ba, atzera bera atzera be "potezar", potiori [zaintzen] , ta bestiok gorde itten zien ta, holaxen! 
- Ta potia bota, gordetakuak itten auen? 
- Bai, ba, bestioi "potezar" [...] , ha zain [...] atzera be bera bestiok topetan. Halaxen! Oingo zerik ez auen orduen, enee... Ta gero "Onbideka". Bata gorde-ordeka, gorde, eta bestiak topetan, ta batzuk gehixao diela [...]... ba, holaxe. 
- Zela esan dozu hori? 
- "Onbideka" ta esaten gotsen. Bata [torrien] geldiketan zan eta, ba, bestiak ebaketan. Ta harek ebaketan otsena, ba, hara fan bihar. Ta gero ha lotuta, ebatuta euela, katiatuta [etortzen] zan ta bestiak, libre ebitzenak, hari "onbide" ein ta libreten bauen, ba, libre! Ta atzera be heltzen fan biher bestiak eta... Holaxen. Oingo antzeko jolasik ez zan itten orduan. Orduen holaxe. 
- Zeuek asmautakuak. 
- Bai, hantxe... Gaiñera, konforme ibiltten gitzen, e! Lanik ez [euenien, han] jolas itteko, kuadrillan... Domeketan [...] jokuen ta. Orduen auzuen auzokuak ibiltten gitzen jokuan, bai. 
- Jokuan zer, kartetan? 
- Bai, kartetan. 
- Ze jokutan? 
- Hogeta hamaikan ta zazpi t´erdixan ta... bai. 
- Neskatilla ta mutiko nahasi? 
- Nahasi, nahasi. Nahasi be, auzuan... 9 auzoko auzua zan guria eta hemen gehitxuao ta, ba, auzuan auzokuak. 
Orduen, mezetara fan goxien ta, ba, gero zertu, ta gero atsaldien errosarixua emuten euen abadiek lauretan edo, ta, ba, errosarixotara faten gitzen, ta gero jolasien illundu arte. 
- Beste jolasen bat goguan dakotzu ala, hola...? 
- Ez. 
- Oin halakorik ezta itten ta. 
- Ez, holakorik... 
- Soka-altuan ta eingo zan, ba. 
- Bai, soka-altoka bai! Bai, oin [harein] monjetara faten gitzenian, soka-altoka kamiñuan itten geben, ta ez zan pasetan ez automobil bat eta iñobez. 12xetan urten ta bazkaitten gauen ta gero ordubixak arte jolasian. Ezta automobil bat be ez. 12xetan trenbidetik pasetan zan trena, ta akabo, bai. 
Neskame Donostiara
Arenaza Lasagabaster, Feliziana
- Zu zeu be kanpuen ibilittakue zara krieda... 
- Bai, neu be [...] kriada ta... 
- Baserrin baten ala...? 
- Ez, baserrixen ez! Ez, ez. 
- Kale-txen baten? 
- Bai, Donostien ta... 
- A! Donostien? 
- Etxeko lanak itten edo...? 
- Bai, etxeko lanak itten. 
-... ume zain ala zela? 
- Donzella, etxeko lanak itten. Ordun aberatsak diru gutxikin ondo bizi zien. Diru asko... Orduen, ni krieda egon nitzen lekuen be, ba, lau kriada-do han egon gitzen ta hiru edo lau [azen] bakarrik baiña holaxe zan. Dana orduen eskuetan ein biher izeten zan [...] , erropie be eskuetan garbittu ta... Bai, bai. Ez auen oingo moduko adelantuik eta! Bai. Holaxe. 
- Eta fan zitzen gazteik fan zitzen? 
- Kriada? 
- Ez, ez. Ni gerra-enporan, gerra [...] fan nitzen ta, ba, gero, atzera gerrie akabau baiño lehen etxera ekarri [ninduen] ta, ba, holaxen. 
- Zer zan hobia, hango lana ala baserrikua? 
- Ba! Baserrixen gustora faten nitzen! Etxien... 
- Etxien gustora... 
- Bai, ba! [...] beste libertade bat egoten zan ta. Bai. 
- Han iñon mendian... 
- Bai. Lanien [han] in biher izaten zan. Oñetin be makiña bat egoten zan ordun kriau, aberats asko euen Oñetin be. 
Hemendik neska asko faten zien Oñetira krieda. Bai. Oñetin aberats asko euen! 
- Bai, egongo zan, kalian-do igual... 
- Bai, kalien. Bateko medikuek eta besteko ez dakit zertzuk eta... aberats asko. 
Inguruko herriekin harremana
Arenaza Lasagabaster, Feliziana
- Hemendik Oñetirako-ta joera haundixa euki dozue, ezta? 
- Bai, hemetik, hortik, pantano zeretik [pasatzen] zan. [Ordubetegarrengo] Oñetira sartzen zan hemendik, e! 
- A, bai, e? 
- Bai, bai. 
- Oiñez esan gura dozu... 
- Biheko! Basotik! [...] Bai. 
- Baiña gauzak erosi-a in biher zienien Atxabaltara beti... 
- Bai, Atxabaltara edo... 
- Oñetira ez... 
- Mondraure edo... Atxabaltan baiño [zer] gehixao[...] zien ta... 
- Ta Oñatirako zetarako... hori joerioi zetarako zan Oñatira? Zetara faten ziñien? 
- Ba, jentie faten zan gauzak erosi edo [zerbait] zer gure dauenien edo... Bai. 
- [...] Arabara be lehenao hola... 
- Arabara lehenao esaten [zeuen] ardautara faten ziela. Hori be esaten daue. Ta gero han mikelete-txie edo ez zan, ba, egoten goixan? Zera egoten zan... mikeletiek zainketan auen. Ta jentie, ba... kontrabandue esaten euen ta, ba, jentie [...] zala esaten euen hamen. 
- Zeuk ezautu zeuen hola ibiltten zan iñor ala? 
- Ez. Banakan bat bai entzunda, bai, handik ekarten euela ardaue ta bestie, baiña... nire denporan... 
- Zu baiño lehenaoko kontuek... 
- Lehenaoko kontuek die horrek, lehenaokuek. Bai. 
- Ta ardaurik ezin zan ekarri orduan ala? 
- E? 
- Ardaurik ezin ekarri Arabatik edo...? 
- Ez, kontrabandue zan, ba. Ta orduen Arabatik ekarri ezkero, kalera etortzen bada, aiuntamentuen pagau in biher izeten zan. Aiuntamentuen han alhondigia edo esaten otsen ta handik, han egoten zan ardaue, ta handik [...] herrireko. Oin zerak egoten dien moduen, [...] biher zerak, deretxuek. 
- Klaro, etxera ekarri gura bazan, pagau... 
- Bai, deretxuek pagau bihar. Ba, oin pagetan dien moduen gauzak pagau in biher. Orduen be herrireko zerbait pagau in biher izeten zan. Oin be deretxuek pagau in biher izeten dou, bai? Ta orduen be bai. 
- Baitta... 
Doktrina ongi ikastearen garrantzia
Arenaza Lasagabaster, Feliziana
- Doktriñak ikasi biharra ta, ezta, egoten zan? 
- Bai, dotriñie, enee...! Ondo ikesten geuen. Lehelengo primera comunion eitteko dotriña txikiñe, ha dana, ta gero dotriña haundixe. 
- Zelan...? A! Bi zien? 
- Guk dotriñie... 
- Dana... 
- Buruen. 
- Buruen euki biher... 
- Ta komunixue itteko lehelengo bata ta gero bestie ikesi biher? 
- Bai, bai. 
- Dana? 
- Oraziño danak eta... Oin ez da oraziño bape ez da ikesten. 
- Ta dotriñie ikesten mezetara faten zitzien [beren berez] edo...? 
- Mezetara? 
- Edo meza ostien edo...? 
- Eskolan be dotriñie emon biher izeten zan leziñue. Ta abadiak... illunkaratan abadiana neska-utikuek eta. 
- Zetara, leziñue emutera ala...? 
- Leziñue edo... ba, preguntetan euen ta, ba... 
- Segimentua itten eban harek? 
- Bai. 
- Badabil edo... 
- Oin dotriñia, oin dotriñia... Oin... 
- Ta ikesi ez ezkero zigorren bat ala...? 
- Ba... batzuk izeten zien holako burugogor antzekuek, baiña harei emun eitten otsen abadiek makilliaz. Orduen makilliaz emoten euen, e? 
- Gogorrak zien, gero! 
- Ta etxien be ezin ezer esan igual, ez? 
- Bai, guk ezin... abadiek [palizie emonda be] guk ez gauen esaten etxien ezer. Isilik. Baiñe pozik faten gitzen illunkaratan, abadie artien falta bazan, han jolasa eitten geuen gaztiek. Holaxe, holaxe lehengo kontuek. Ene, orduko abadiek lan gutxi eukitten euen. Beratzi etxe edo beratzi-amar gure auzuen bazien ta abadie. Orduen leku danetan eozen abadiek. Enee! Oin akordaute... Ene, ene! 
- Auzue zainddu edo... 
- Bai, ezebez. Orduen, enee! Ezebez. 
- Gaiñera, abadiei eruen eitten xakon generua, ezta? 
- Bai. 
- Obligaziñua generua emuteko abadiai, ezta? Etxe baikotzak. Edo zela zan hori? 
- Bai, bai, obligaziñua. 
Elizan nola esertzen ziren
Arenaza Lasagabaster, Feliziana
- Ta domeketan fan ein biher izeten zan? 
- Domekan faten zan, bai, ta dana faten zan hamen jentie orduen. Auzo danetan. 
- Ta mezetan zela jarten zitzien? Gizonezkuek, emakumak... nahasi edo...? 
- Gizonak... ez. Gizonak alde baten ta emakumiek beste aldien. Ta orduen egoten zien hillerrixek ta emakumiek hillerrixetan egoten zien. Bat edo... Kandelakin egoten zan han. 
- Hillerrixe zer da? 
- Hillerrixek esaten... Ba, trapu zuri batekin egoten zien ta bi kandelero ta zera, argixek ixotute ta etxien bakotxekuk hantxe egoten zien. Guk geuk be bageuken, beste etxekuek, beste... danak eukitten euen horixe. Ta gero hillarrixen egoten zan bat ta gero zera... abadie gero etorten zan ta gero errespontsuek itten zien. Ta gero etortzen zan abadie sakristauaz eta [...] eitten zittuen zerok, oraziñuok, ta, ba, [...] txakur haundixe botaten jakon. Bi edo hiru txakur haundi abadiei elixako zer... hillarriko danetan egoten zan abadia ta, ba, danai botaten otsen ta holaxe. 
- Ta errespontsua zer zan? 
- Ba, zueik ez dakitzue ta horixe! 
- Ez, ba. 
- Errezue edo...? 
- Errezue. Abadiek eitten eben errezu bat-do haintxe ta [...] oraziñue eitten euenien, ba, "tak" botaten [jakon] txakur haundixoi. Atzera beste [batera] ta hiru bat txakur haundi edo bost edo botaten [jakon]. Hori hillarri... edo... auzo danetan, e! Hillerrixek baserrixekuek eukitten zittuen hillarrixek, bakotxak bere zerak, silliaz ta... 
- A! Elizako leku bat? 
- Bai, noberentzako lekue, hantxe baserrikuentzako hantxe egoten zan. Bai, auzo danetan, e! Baitta Atxabaltan kalien be egoten zan hori! Baserrittarrak. Baserrixa gehixenak euken ta... 
- Kaleko etxiak ez? 
- Ez. 
- Ta kalekuek...? 
- Baserrixa eukenak bai, baiñe kaletar... [kalie] eukenak ez. 
- A! Kaleko familixak ez euken... 
- Ez, ez, ez auen eukitten hillarririk. 
- Ta han emakumie egoten zan normalien? 
- Bai, emakume bat egoten gitzen ta... 
- Etxekoandria ala...? 
- Noberak gure auena! 
- A! Etxeko batenbat...? 
- Etxekon bat, batenbat. 
- Baiña emakumia... 
- Bai, emakumia. Gizonak, ba, komun... edo... koruen edo aldamenien zerien egoten zien. 
- Ta umiek? 
- Umiek aurrekaldien egoten zien bankuko illaran gaztiek danak. 
- Zainketako moduen, ez? 
- Illaran egoten zien. 
Janzkeran aldea baserritar eta kaletarren artean
Zuazua Urrutia, Antonio
- Ta fraka motxak ze urte arte ibiltten zien fraka motxak? 
- Ba, fraka motxak, normalien, hamabi-amahiru urte arte ibiltten zien fraka motxak, hamahiru ingurura arte. Batzuk ekarten zittuen, honeik baserrixetan eta goixen ebitzenak, horreik gu kalekuok baiño atzerau ibiltten zien, eta horreik ekarten zittuen honaiño ingurukuek, holako ingurukuek ekarten zittuen. Peskantiek deiketan gontsen horri. 
- Peskantiek? 
- Peskantiek deiketan gontsen horri, bai. 
- Hola, berna erdiraiño edo? 
- Berna erdiraiño. Bai, holakuak ekarten zittuen horreik. Guk ez, guk kalekuak, hemen kale ingurukuok, kale inguruan ibiltten gintzenok, ez. Baiña horreik hemen baserrixetan eta, horreik kalera bajau be... noxien... urtien behin edo birrittan edo, behin be ez igual edo bi urtetik behin edo itten zien bakarrik kalera. Hareik ez zien agerketan kalera! Gu bertakuak zela gintzen, ba... gu [...] baiña, ba... guk hemendik... Kalera, kalie hurrien geuken, guk bizimodua kalian itten geuen. 
- Ta baserrittarrak peskantiakin? 
- Peskantiekin, bai, bai, peskantiekin. 
- Ta zuek moztxuauekin? 
- Gu motxauakin [...] belaun gain-aiñekuak. 
- Bai, bai. 
- Diferentzia egoten zan haundixe. Ta hemen ez bakarrik, hor Larriño aldetik eta etorten zien handikaldetik jentiak be, [...] , etorten zienak, frakak holako lekuraiño. Holako luku inguru bateko frakakin etorten zien. 
- Oseake igarten zan apur bat kaleko eta baserriko... 
- Bai, bai, igarten jakon, igarten jakon. 
- Jazteko moduan. 
- Bai, apur bat bai, igerten jakon. Oin, lehenau, kalekuak eta baserrittarrak, ya aparte -gero mutil haundi ein nitzenien ta be-aparte: jeneralien, baserrittarrak alde batera eta kaletikuek beste batera ya. Oin ez, oin, gaur, kalakue, baserritarra... dana bardin da, baiña orduen ez zan izeten bardin, e? Ez, ez. 
Erromeriak eta abadeak
Zuazua Urrutia, Antonio
-Eta han baltsiuan ibiltzen zintzien? 
- Bai. 
- Pekatua, etzan hori pekatu? 
- Baiñe abadiei eztotela eiñ esan biher (barreak). 
- Gero konfesau ein biher sarri-arri. 
- Bai ba. (... ) gutxienez illien behin (... ) parejue, hor bealdekue zan sano-ano-ano bat eta aber dantzan eitten gauen da. Bai. Eta aber gehixao ingoten, bestela eztoiela absoluziñuik emoten. Nik eztot gehixao ingo. Joo, orduen laztana emutie ta, jangoikuak aparta! , elixatik bieldu. (... ) Hamaika holako engaiñu euki dou, horrek merezi dittue egurkadak, horrek! 
- Dana pekatu. 
- Dana pekatu. Eurak ze eitten ete euen! Eurak ze eitten ete euen. Danak (... ) amadekasia, nik hori badakitt. (... ) danetan ba amadekasak eukitten zittuen. Gazteik hartu, gero zahartu eitten jakuen, geure andriek moduen, neuk be gaztie hartu neuen, gero zahartu. (... ). Jeneralien gaztiek hartzen zittuen, zaharrik ez euen hartzen. Don Kruzek be (... ) amadekasia horra horra etorri zanien gaztie hartu euen, gaztie, (... ) hartu euen, oin zahartu bada be. Danei pasetan jaku. Abare danak amadekasia eukien, nik zetarako euki dittuen eztakitt. "Ama de kasa" esaten jakon, amadekasia. Etxekoandreik etxakon esaten, amadekasie esaten jakon. "Ama de casa", klaro. Gaztie eukitten euen. 
Eta bestiek, e, dantzan, baltziuen ibilttie pekatu. 
Umetako jolasak
Zuazua Urrutia, Antonio
-Umetan ze jolas eitten zabien? Gogouan daukotzu? 
- Bueno, kakatorreka ta. Kakatorreka ibiltten gintzen, bai. 
- Zela izeten zan hori? 
- Hori, pote bategaz jo eta danak gorde eitten zien. Ta gero aldian bati toketan jakon hori eittie, ta hak gero potie joten euen ta topetan joaten zan batera ta bestera, jentie topetan nun dauen, eta gordeta jentia, eta beste batek ezkiñatik etorten bazan eta ha potia jo, hurrenguen berai toketan jakon barriro. 
- Eta mutiko eta neskatilla danok alkarrekin ibiltzen zintzien? 
- Bai, bai, danok alkarrekin. Hemen bai. Gu jeneralien Zaloñara faten gintzen. Eurak hona etorten zien eta gu be bai hara. Eta kalien "atienteka" ibiltten gintzen. 
- Atienteka? 
- Atienteka deiketan utsen. Atienteka kalien. 
- Zer da hori? 
- Iguel-guela. Poteik etzala erabiltten. Bestela bardiña. Eta klaro, jentie topetako, besten bat etorten bada, ostetik etorten bada, harrapetan badutso, gero barriro berak ein biher. 
- Gero sokasaltoka ta. 
- Bai, bai. 
- Mutilak be bai. 
- Mutilek be bai. Eta tortoliske. 
- Tortoliske. 
- Tortoliske eitteko Garizuma izeten zan jeneralien. Garizuma izeten zan tortoles eitteko bidie. Neskak eitten euen tortolesen. Mutillek hainbeste ez. 
- Banderaka? 
- Enaiz akordetan. 
- Gaztaiñiko Maximok esan oskun ibiltten ziela banderaka. 
- Uste dot dala bi grupo eiñ eta erdixen paiñelo bat ixten da eta, eta alde banatatik grupo bakotxeko batek urteten dau eta aber zeiñek erdixen dauan trapu hori, banderioi hartu eta eruen eta. "Al pañuelito" edo holako... 
- Enai akordetan horrekin. 
Tabernan lanean gerra garaian
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Gero handik be baserrira fanda be egon gitzen. Egun bat ero, jai bat ero. Jaixe ez, astegune zan. Egon gitzen basarrira fanda be. Etxekoandrie kantsauta euan gerra asuntu horrekin eta zerakin; gero ba, han egon nitzen. Ezin zeikien tabernie itxitta euki han. Gero kalera etorri nitzen, etxera hara etorri, ta uezaba-a. Neu eta beste mutilla be bai, tta. Atendiduteko han. Lana ein biher, bestela ezeuen amediduten tabernie zabaldu ez ezkero, ba, atia zabaldu eta gura dabena eitteko libre eukiko euen, rekisetako ero, edozer gauza. 
- Orduan soldau asko ibiltten zan han? 
- Bueno... , soldau mord... asko danetakuk. Bajeten zien batzuk, kanbixau, batzuk geraketan zien zerien, eta beste batzuk etorri. Han ibiltten zien hareik, eran-a, jan-a, gosiek etorten zienien bokadilluak ero zeozer. Bai-ai, orduen be ba zan, bazan zeozer orduen be. 
Baserritik kalera lanera; zapata lantegiak
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Eta hor fabrikatan gizon ta andra enplieitten zien, ala gizonak bakarrik? 
- Lehenau gehixenak gizonak, e. Andrak gutxi. Andrak, e, alargunen bat ero, holako zeren bat bazien, ba, hartzen auen, baiña basarrittarrak-ta, andraik eta... 
- Nahikua lan basarrixan? 
- Kalian bai... , nahikua lan bertan be, baiña. Diruagaittik edo zeozegaittik gure igual fatie, baiña hartu ez. Kalien, itxurie ba, nahikua jente euen. Ordun mutillak be hamalau urte orduko lanera faten zien-a. Hamalau urte arte ibiltten bazien eskolan, danak segidan lanera. Herri haundixa ez zan-a, zer asko ez zan-a baiña. Famelixak be, oin baiño neskatilla-utiko gehixao eoten zan. Gure moduan ba zazpi-ortzi euki ezkero, beti eoten zien baten batzuk fateko. 
Neu fabrikara ez naz fan. Baiña anaia-a ba ibilli die; anaia ta ahizta bat be bai, gaztia. Bestie ez da ibili fabrikan, ha kriada ta egon da, ha ez da fan. Fabrikan zapaterixan sartuteko edo egon zan, eta orduntxe zerrau in zan; zerrau ein euien. Bortzegixek-do esaten utsien, bota batzuk edo eitte zittuen. Gogorrak, harrixa baiño gogorrauak, narru bat eukien ez dakit zerena ha izengo zan. Busti eta gero sikeketan zienien, ez dakit zeiñek jantzi. Nire anaiek euki zittuen bai, eta hankak apurtu harekin. 
- Zerrauta hoba orduan? 
- Harek ez eben modernizau, beti haretxekin jardun euen, eta gero kanpotik etorri zien zapatak ero oiñetakuak hobak, eta gero zerrau ein ebien hareik. Hor andra batek, e, geuk esnia eruten guntsen-a, josten eitten euen harek, eta esan euen, ha ibilitta euan han, bortzegixok edo botok eitten zittuen lekuan, lanien, eta: txatxuelak sartzen belaun gaiñien asentauta, zerak, txatxuelak sartzen botai. Hareik soldauentzako itten ei zittuen gehixenak, e. 
Sartzen, belauna-a haundittuta-a faten ziela etxera, e. Gero halakon baten ekarri auela katxarron bat, asentetako, baiña makiña bat denpora egon zala, e, belaun gaiñian asenteuta zerak sartzen hari. Untzie, ta gero txatxuelak esate utsien harei, txatxuelak sartzen. Harek kontetan zittuen harek andriek edarrak. 
Lixiba nola egiten zen
Erromaratezabala Faido, Tomasa
- Hor pujetan esan dozu, ur berua eta beste ezer botaten zan? 
- Lixibiai? Hautsa ipintten geuan, sutako hautse, trapu bat, trapu bat gaiñien ipiñi, berandako moduko holako... izarakixe edo, ehunen zer bat, eta galbahiekin pasauta, iketza ta euki ez deixen, zikiñe egon ez dadin-a. Labakua hartzen geuan guk, laban inddakue; bestela sukaldien han, sutonduen, igual oiñetakuek-do, abarkak-do erantsitta, lurre ta igual eukitten auen harek hautsak, eta lurrek ez euen zuriketan erropaik. Trapu bat ifiñi, galbahien pasau iketzak eta kentzeko edo, zikiñe baeuken, ta han. Ta gero hari bota ur berue, bota, bota ta bota, galdaran ure berotu ta bota. Ez dakit zenbat galdarakara botaten utsen. Eta useiña ona hartu daixien, ereiñuntza edo botaten utsen. 
Ereiñutza. Esaten usten: "ekarrin ereiñutza arrama bat edo bi". Gaiñien bota ha ta ereiñutza. Ta gero harek atara ta aklaraten zienien, esegitte sikaketen zienien, ba, ha izeten zan suabizantioi. 
- Ereinutzak usaiña ona. 
- Ereinutzak usaiña ona eukitten euen. 
- Sutako hautsa zurixa... 
- Laban inddakua hartzen geuen guk, e. Labasua indda egoten zan han. 
- Egur ona, pagua eta. Oinddio egur onak eozen. 
- Egurrena, pagua ta. Sukaldien ba, su bajua-a sutonduen, oiñetakuek erantsitta zerak-ta, lurra edo. Ezkiñie garbittu ein bihar ta... Ona ez zan eoten eta labatik hartzen geuen. 
Arropa garbiketa
Madinabeitia, Eulali
- A! Uste dozu jabonadurie-a eitten oingo moduen? Ba! Bota, ala! Behin ibili ta fuera! Hola? Ya! Bueno, bueno, bueno! Orduen domeketakua izeten zan ondo zainddute domeketako erropa bat, ondo zainddute. Eta aste-gunetakue beste bat o bi. Kanbixau, ez dakitzu? Hoixe, justo-usto. Domeketakue, berriz, ez preguntau [oinguk...] : "Ze jantziko dot? ", preguntie. Oin [...] : "Amama, ze jantziko dot? ". Esaten dotsiet askotan: "Juan nere armaixora ta topau, hartu zeuk gura dozune" esaten dotsiet. Neuk be oin gehixei daukot, nik... larrei. Baiñe orduen ez auen preguntau biherrik! Bat egoten zan, baiñe bera ondo zainddute, e! Ondo zainddute! Ta ez garbittu ta holan, orduan? Orduko erropie ez zan garbiketan, ezin zan garbittu! Orduko denporan... orduko... eskuz garbittu [...] , baiña hondatu itten zan. Hondatu itten zan, ezin leikien garbittu. Ezta... Ez zan oingo moduko tejidue ez zan. Ez zan, ez zan, ez zan. Gaiñera, zimurkorra eta plantxak be ez euezen oinguen modukuek... Baiñe orduen ein biher izeten zan mantxatxo bat eitten bazan be, ha mantxatxue garbittu, e? Ha garbittu. Zeozekin, baiña garbittu [biher izeten zan]. Ez erropa guztiek sartute oingo moduen. Ezta pentsau be! Eta zainddu biher izten eben, ba, hoixe, ondo zepillau, ondo zepillau ta zainddu biher izeten zan. Ordun... orduko denporarako geure ustez dotore faten giñen! Dotore faten giñen! Onbre! Onbre, ez oingo moduko dotore. Neuk be askotan esaten dot: "Ene! Oingo moduen euki [bageu] erropie neuk be bastante gehixao luziduko neuen" esaten dot, baiñe... 
- Baiña orduko modarako zeuek be... 
- Bai! Eske orduan danak igual jazten gitzen, e? 
- Hori da, antzerako... 
- Danak igual. Bai, bai, bai, bai. 
Baserriko bizimodua: garbitasuna; familia giroa
Madinabeitia, Eulali
- Ta esaten dozu garbittasuna, orduan, erropena, jabonaduria-ta, etxian eitten zan? Edo kanpuan...? 
- Etxien jarten geuen, ba, barreñoi baten edo, ba, beratu, ezta? Jartzen zan, ba, jaboie emun ta puskat beratu dain. 
Beratu... ez dakit ze... Badakitzu zer dan beratu? 
- Bai, uretan ipini ta... 
- Bai, puskat... Hori da. Eta gero faten giñen txarrua esaten gutsen ta txarrue esaten gutsen. Han labaderuek euezen, labaderuek. Erderaz da labaderue, baiña guk txarrue esaten gutsen. 
- Hiztuna2: [... Apotzan...] 
- Bai, Apotzako txarrue esaten jakon, txarrue. Eta han euezen askak, eta hara faten giñen garbiketan. Negu-eguen be ni akordetan naz, enee... hartu barreñoien ta buruen ifini barreñoia ta hartu barreñoien ta hara erropie, etxien puskat garbittu ta gero aklarau ta han puskat gaiñetikuek eitten haraxe. Horma bat euen erropak isteko eta hola aklarau eta isten zeuen, bai? Ta zenbat aldiz neguen itxi ta seittuen gogortute, e! Gogortute, izotzak edo hotzak. Ha bestie garbiketan [zauen] bittartien gogortute. Esku guztie izoztute! Baiñe orduen holaxe zan! Nik ez dauket rekuerdo txarrik ezebe gaztetakoik. Ezebe-zebez! Askok esaten [dau] : "Ene! Gure bizimodue! " ta "Ene! Gure gazte-enporie ta ume-enporie ta... ". Nik ez dauket ume-enporako zerik, ezebe-zebe-zebez txarrik. Aitte ta ama onak baiño hobak zien. Bixek onak baiño hobieuek. Ni kriada egotie tokau jaten. Ba, bai, asko. Ta beste batzuk be bai, hamar anai-rreba giñan! Eta ezerezetik, ataraizu kontua, ezerezetik aber ze ein biher euen gure aitta-mak. 
Nahikue ein euen. Nahikue ta gehixao atara giñuen bestien ataratie. Osasuntsuak izen gitzen. 
Gaztetan Bilboko etxe on batean lanean
Madinabeitia, Eulali
- Gero, handik Bilbora. Bilbora fan nitzen gazteik, ba, ikesteko... zera zan, gorra zan, ta ikesteko berai berba eitten, hatzamarrakin eskribiduten. Nik ondio be, ondio be, nik eskribiduko neuke. Ondio be ez dauket ahaztute dana. 
Torpetute bai, baiña ahaztute ez, e? Pentsaizu zenbat urte dien nik ikesi neuela, e! Ta ondion letrak ondo akordetan jat. Ondo, e! Ta egon nitzen ni harekin, ba, gustora. Enee! 
- Zenbat urte harekin? 
- Ba, hogei urte artien. 
- Jesus! Asko... 
- Bai. 
- Sei inguru? 
- Bai. Ta ez nitzen etorriko -"vete a saber" ni nun egongo nitzen-, ez nitzen etorriko ez banitzen jarri geixoik. Ni oso konforme nenguen. Ha zan Bilboko arziprestien -arcipreste vicario general zan-arrebia. Harexeaz arrebiaz egon nitzen. Ta harek euken amistade asko Bilbon. Ta jente asko... Betik bi kriedaz bizi izendako etxie zan: koziñerie ta donzeillia. Baiña gero zelan abadie... Klaro, gerrako kontuek, ez dakitzu? Ba bera ez zan... Oso karitatibue izen biher euen, e! Oso, oso, oso karitatibue. Ni be makiña bat bider fan nitzen pobriei hola etxie pagau ezindde ta sobretxuek entregetan, e? Sobretxuek etxie pagetako ta... 
Bilboko ibilerak
Madinabeitia, Eulali
-Gero ba ni hantxe egongo nintzen, baiña jarri nintzen gaixorik, gripiek ebatu usten eta ezin ezela be osatu, ezin ezela be osatu, eta medikuek esan usten ez baneuen... oingo aldien kontaminaziñue euen, oin Bilbo "articulo de lujo" da. Oso zikiña. Igo zera bai, gu zapatuetan señorita bixok faten gintzen Begoñara mezetara. Mezetara fan biher izeten gintzen, faten gintzen bixok. Bestelakuen, barriz, egunero mezie, egunero-gunero "a San Nicolas de Bari", egunero mezia San Nikolasen. Begoñara faten gintzen zapatuetan señorie ta bixok; handik eskillaratatik gora igo eta faten gintzen. Han mezie entzun, eta gero han aldamenien euen hola kafeterixa bat emuten euena txurruekin txokolatie edo, kafiataesnie edo, zeuk pentsetan dozune, eta hantxe hartzen geuen, señoriak eta bixok hartu zera eta gero poliki-oliki behera. Ze bera bakarrik ibiltten zan, baiña ez zan bestela iñokin eta berba eitteko, eta biher euen, e, interpretie biher euen, interpretie biher euen. Eta baten, akordetan naz, tranbian giñoiezen, eta nik berba eitten nutsen, ba klaro (gormutuen hizkuntzako keinuak) , in biher izeten nutsen. Eta aldemeneko batek, aldemeneko jarritta euzen batek, esaten euen "Que pena, esa chica tan maja y que sea sorda", neugatik. Nik esan ein nutsen, nik entzun ein neuen eta ba nik esan ein nutsen señoriai zer esan euen; eta bestiak: "No! La sorda soy yo, esa no, la sorda soy yo! ". Klaro, berak ez euen entzuten, eta ezer esan biher euenien, eitten euen altu, ez dakitzu? , "No! , la sorda soy yo; esa no, la sorda soy yo! ". 
- Orduan ezzan normala izango pertsona bat zeinuak egiten, hala komunikatzen? 
- Eske orduen artien, orduen hasi zan, orduen sordomuduek esaten jaten, artien ez euen eskolaik ez erakusteko eta ezebe. Ha bera aberatsa zan eta, klaro, harek ikesitta euken; nik eztakitt nundik eta nora. Aurrekuek be, nire aurrekuek be erakutsitta euken, holaxe gazteik eruenda erakutsitta euken. Eta neure tia bat egon zan aurretik, nire aurretik, neure tia bat egon zan. Eta fan giñen kasik ezaunetatik ezaunetara, ez dakitzu? Bolibarko bat egon zan lelengo... ; ez lelengo neure tia bat, gero Bolibarko bere lehengusiña bat, eta gero Bolibarkua ezkondu biher [...] eta gero pasau nintzen neu. 
Eguneroko bizimodua Bilbon
Madinabeitia, Eulali
-Klaro, etzan oingo moruen, esaten zan orduen "kapitalien, bai, kapitalien dagona, puuu! Eztakit zela ikesitta eta badakit ze". Keba! Al contrario! Hemen asko be erretiruek txarrauak eitten zien han eitten zienak baiño. Gabien urteten euenak, vete a saber, nik eztakitt zela zertuko zien, baiña guk zela zortzitterdietarako etxien egon biher izeten geuen, zortzitterdietarako etxien, e! Behiñ fregauek eindde sukaldie jaso ezkero, libre, gura badozu orduen urten, gabien zortzitterdietarako etxera. Argi, e, artien argiz. Uran euzkixa, eta etxera. Baiña guk halaxe zalakotan! 
Erlijioaren garrantzia gizartean
Madinabeitia, Eulali
-Orduan jaunartzia, komunixua eta, zenbat urtekin egitten zan? 
- Nik sei urtekin ein nauen. Zazpi be laster ein biher nittuen. 
- Zenbat zien, bat ala... 
- Bat? Guk gure auzuen ez dakit zortzik ala beatzik ein geuen. Ordun ume asko jaixoten zan. Klaro, dana zan pekatu, dana zan pekatu, umiek ekarri biher zian. Eta, klaro, etxe guztietan euzen ume asko. 
- Eta sei edo zazpi urtekin komunixua egin... 
- Bai. Eta gero ez faltau mezie, e! Uste dozu oingo moduen mezetara, ba! , komunixue ein eta "adios muy buenas"? Ez, ez, ez, ez, hori ez! Mezetan domekero; domekero eta jaiegunetan. Ezta hori pentsau be ez gaiñera ixteik, e, pentsau be ez. Oso txarto biherko zintzen mezetan ez fateko. Txarto. Eta gero, deskuidun ez bazintzen faten, konfesau ein biher zeuen. Zer konfesau ez zeuen jakitten! Konfesetan fan biher, kongregaziñua izeten zan hillien behin, ta kongregaziñora fateko konfesau ein biher zeuen. Zenbat bider: "Zer konfesau biher ete juat nik", pentsau ezindde, zer konfesau ez geuken-ta. Zer pekatu eitten geuen ba, ez geuken pekatuik eta! Zer konfesau biher [...]? Zer esaten gixuan baiña guk? Ez gekixen zer konfesau. Zer esaten geuen? Sekule, oingo moduen, esate baterako, gurasuei-ta errespeto bat izeten jaten. Errespetue. Errespetue, ez billurre! Gurasuei asko gure izeten jaten, eta errespetue be bai, baiña orduen beste... , hola... 
- Errespetua. 
- Bai, errespetue. Ez [...] oingo moduen: "A, bai, ni ez noie!! ". "Jamas". Sekule ez naz akordetan, "A, bai, ni ez noie!! ". Keba. Aittek eta amak esaten euena, ba haxe ixil-xilik ein eta kitto. 
Gaztetako ibilerak: erromeriak
Madinabeitia, Eulali
-Hemen hola beste santurik hola deboziño haundikorik? 
- Jente asko etorten da beste bat Otalazelai. Jakingo dozu Otalazelai nun dauen. Ez dakitzu? 
- Entzunda bai. 
- Hementxe, Goretin eta aitten-ta etxe onduen. Hor erromeixa haundixa eitten da, Otalazelai. Hor eitten da Santo Domingo, Santo Domingotan. Maietzien. Bestela ez da hamen erromeixaik. Lehenao bai, Koruetan be Santixauak esaten jakon, Santixauetan erromeixa haundixa eitten zan baiña oin horrek galdu ein die, auzotako erromeixak galdu ein die. Klaro, eske jentiek lehenao, badakitzu ze pasetan zan, gaztiek eta, a! , erromeixara, danak erromeixara, jantzi zapatillak eta erromeixara faten zien, dantzan ein eta ondo pasau; dantzan ein eta gustora pasau. nunbaitten ez, oingo moduen diruik be ez zan ibiltten orduan, e. Orduan txakurtxiki bat barik bajetan giñen kalera. Ezta-zta xentimo bat barik kalera. Eta harrapetan bazauen mutillen bat, mutillen bat harrapetan bazauen zeozer pagauko zotsuna, aunke sea kafesnetxo bat, edo refreskotxon bat edo, jolin! Pozik. Mekatxis la porra! 
Gurasoen jatorria
Madinabeitia, Eulali
-Zure aitta-a basarritik bizi zien? 
- Gure aitta ta, nire ama ta ez zien bata be baserrittarrak. Bixek zien kaletarrak, bai aitta ta bai ama. 
- Eta zela ba? 
- Ba denpora haretan ba kalien ez zan eongo ezebez, kalien be ez zan eongo ezebez. Nire ama Donostian jaixua zan eta Axkoitin hazittakue, eta aitta, barriz, Eskoitzan jaixo eta Eskoitzan bizi, eta Eskoitzatik ama etorri zan Bergarara, eta Bergaratik ba, hor ezautu zien, eta ez dakit beste etxen batera etorri krieda eta hemen asentau zien. 
Eta ezkondu zien ba, pentsaizu ze eukiko euen. Batak be ez txakurtxikirik be ez. Batak be ez. Asi ke horregatik esaten dotsut, nahikue ein euen hamar seme-laba atara euen bestien; bata baiño tantai haundixauek, bata baiño bestie haundixauek. 
Familia giroa nolakoa zen; bizitzarekiko ikuspegia
Madinabeitia, Eulali
-Esaten dozunian gonbidautzia batera eta bestera eta, orduan senidien artian-ta tratu haundixa zeuan, ezta? [...] 
- Bai. Orduen tratua haundixe euen horretan, tratu haundixa euen horretan. Igual atsaldia pasetan etorten jatzun tia edo lokesea. Etorten jatzun eta hantxe igual atsaldien jokualditxue. Ni akordetan naz tia etorten zana, gure tia bat etorten zan eta asko gustetan jakon eta hantxe atsaldian. Bexperetara, lelengo bexperak. Bezperak, e, elixara domekatan bexperatara, bexperak, errosaixua errezau ta bexperak izaten zien. Handik etorri eta gero ba amak eta tiak eitten euen jokualditxue. Beste beziñie ta hola etorten zan, e ta eitten euen jokualditxue. Eta Aranekue ta etorten zien eta hantxe jokualditxue eiñ eta pozik. 
- Kartetan? 
- Jokuen kartetan, bai. Brixkan. Brixkan itten zan, e. Eta brixkaalditxue eitten euen eta konforme! Ha domekie ya zelebraute euen. Bai. Domekie zelebrauta. Baiñe zelan ez euen beste dibersiñoik, ba orduko jentie gustora bizi zan. 
- Beste mentalidade bat zeuan, ez? Gustora bizi zan. Egixa esaten dotsut, oingo jentiek baiño konformidade gehixao euken. Konformidade gehixao. 
Bai-ai, oingo jentiek baiño konformidade gehixao. 
Baserriko bizimoduaren aldaketa
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
- Hemen auzua asko aldatu da zu umia ziñanetik? Basarrixak galdu ein dia edo...? 
- P: Bai, baserrixen bizittie, baserrixen lan eindde bizittie gastau ein da ya. Etxiek segitzen dabe gehixenak, baiña [fabriketik] bizi da jabie jeneralien. Hustu be ein die, ba, bat Sardaneta, Garaikuen be bi bizitza ziela, ha kontau, bi, Intxaurbe hiru... 
- M: Txikiñekuen beste bat. 
- P: Txikiñekuen be beste bat bazala... Neuk ez nittun ezautu, baiña igul aittek edo... Lau. Lau behintzet oin ez die ezautzen. Ta bestiok, ba, pixkat zertu itten da. Geratzen danandako, ba, lur gehixao edo... Ez dakit, ba, zela esan. 
Nasaittu itten da pixkat. Guk geuk, ba, oin daukou granjie esaten [dutseu] , txikixe edo haundixe. Ba, daukou eskerrak horrei Caja Laboralan terreno danok hartu dittuenai, hau Intxaurbe hustu zanori be bai ta horritxi... Hola, desaparezitzen zien batzuk beste batzundako bentaja etorten die. 
- Lehen ze izaten zan, basarri bakoitzak terreno gitxitxo inguruan edo...? 
- P: Bai, ez... bizitteko beste terreno iñok ez euken. Onbre, inbernaderuetara ta terreno gutxiauaz badare [portiek] , baiñe harek biher dittu bere urek [gure aiñe] ta beste... beste gauza batzuk biher dittu handik bizitten hasteko. 
- M: Lehenau kamiñoik be ez euen, oin kamiñue dao ta... 
Garizuma sasoiko jolasak
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
- Garizuman beste jolas bat itten zan, Garizuman. Holako taketa batzuk hartu eta kinkiñezka esaten jakona... 
- Maria: Mazetie eta txirikilla. 
- Bueno, hori joku bat da, eta nik esaten dotena beste bat, erremintta bardiñekin. Zurie da txirikillia, mazetia ta txirikillia. Eta nik esan bihar dot, kinkiñezka esaten gutsen. 
- Maria: Puntie-ta lurrien sartu? 
- Lurrian sartu, eta sartzeiaz bat bestie bota in bihe zan, bestela ez zara adelentetan. 
- Orduan zela zan? 
- Makilla bana hartu bixok eta bota, eta bestiek ha beriaz aber botaten dauen, ta noberena zutik itxi. Hori in bihe zan. 
Garizuman hori be itten zan. Eta Garizuman txirikilletioi zan mazetiaz. Txirikillioi zan holako luzera batekua, eta mazetia ba... 
- Maria: Mazetia edo galderona esaten guntsan. 
- Beste makilla bat? 
- Maria: Bai, harekin jo ta botatzen zan, eta ipintten zien seiñaliek, bat, bi, hiru, lau... 
- Apotxak esaten jakon hari. 
- Maria: Puntuaziño bat eukitten eben, bat bostekue, bestie hamarrekue, eta hola. Eta txirikillie aidien doiela harrapatzen baeuen, hamarrekue izeten zan. Baiña begiondoko edarrak hartu be bai hareikin. 
- Agustiñek begixe galdu euen, txirikilliaz begixa jota "para siempre". 
- Jolas honetan denak egitten zenduen, neskak eta mutillak? 
- Bai, bai, Garizuman danak. 
- Eta zergatik Garizuman? 
- Maria: Bueno ba holaxe zan. Orduen zela dantzaik eta ezebe zela ez euen. Hola gaztetxuek-ta ez bakarrik, haundixek be bai. Orduen Garizuman ez euen musika klaseik ezebe. 
- Garizumatik aparte, udabarrixan edo, ez zan jolasten jolas hauetara? 
- Maria: Ez. Garizuman bakarrik. 
Umetako jolasak eta lanak
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
- Beste jolas bat mutikuetan-ta izeten zan txapetan: hormako harri baten jo txakurraundixa, eta kanpora botaten zan, eta bestiek be baitta. Eta holako zer baten barruen sartzen baeuen, irabazi eitten euen batek. Zela esaten jakon horri? Txapetan. Txakurraundixe maillaz mailla eindde hormie joten erabiltten gittuen. Eta gero oiñao dokien-do hori. Kalien be eitten da, oinddio aurten be eingo da zeozer. 
- Maria: Mondrauen-ta dau afiziño hori. 
- Orduen kategorixatxue izengo zan baiña, ogerleko zuri-urixe, neuk be eskutan ibilitta dauket-ta, asko ez bada be, duruekin eitten zan. Bota distantzia batera, ifiñi puntu bat, hemetik bota eta hara zeiñek hurrago ifintten eban; edo blanko han eittia gatxa izeten zen baiña... Batzuk hobeto beste batzuk baiño. Hori be bastante eitten zan. 
- Orduan baserrixetan lan asko, umetan be bai, baiña jolasteko denporia be izaten zenduen? 
- Maria: Domekie, e, domekie bakarrik. Bestela, batian ittaurrien ein bihe zala, bestien su-gurre ekarri bihe zala, orduen ez euen txapaik. 
- Orduan domekia izaten zan? 
- Maria: Domekie jolasteko. 
Hildakoen inguruko ohitura zaharrak
Abasolo Askasibar, Patxi; Gallastegi Lamarain, Maria
-Baten bat hiltten bajatzun etxien, gurasue edo anaie edo zera, ba bi urteko lutue eukotzun bal-altzik. 
- Lutue baltzik jantzitta eukittie da. Eta bi urtien lutua. Lelengo urtien dana baltza eta hurrengokuan ba zeoze "medio luto" edo hola, zeoze zurixe edo. 
- Orduan gogorra izaten zan, ez? Elixiak indar asko zekan. 
- Honbre! , honbre! Bai. Lutue. Gaiñera hil eta urtebetien dantzaik be ezin zeiketzuen ein. 
- Urtebetian dantzaik be ez. 
- Eta hori baten batek zaintzen zeban? Bueno, noberak... 
- Eta gero bertanbera behintzet desaparezidu zien horrek gauzok. 
- Dantzan be eitten be hasiko zan jentie ta. Txartela, porrejenplo... 
- Horrek ezaututa dauket nik. Elixan be ezaututa dauket kategorixak: Ogi Txikixa eta Ogi Nausixa. 
- Kategorixak zetako baiña? 
- Ba hillarrixa ipintten zan, ezta, elixan. 
- Bai. 
- Hillarrixa ipintten zan, zuk hilddakoik ez badaukotzun ba trapu zuri bat izeten zan. Dotorea, almidonauta ta dotore ta han bi kandela. Hori bakotxak, etxe bakotxan, etxe bakotxak euken bere hillarrixa. Eta gero bat hiltten jatzule ta hori trapu zurixoi kendu ta baltza ipintten zan. Eta Ogi Txikikuak ba baltza, ta Ogi Haundikuak baltza kurtze gorri batekin. 
Hori distinziñuoi nik ikusitta daukat Angiozarren. 
- Ze distinziño zan berez? 
- Aberatsa ta pobrie. Klaro. 
- Baten entierrua izengo zan karutxuaoa iguel? 
- Bai. Batena izengo zan igual xei abadekin eta bestiena ba bikin edo. 
- Eta hori? Ipintzen zan mantillia edo? 
- Kurtze gorrixe. 
- Eta esan dozu ogixa be diferentia. Ogi txikixa eta ogi haundixa. 
- Bai, izenak die. Izenak zien, Ogi Haundixa eta Ogi Txikixa. 
- Orduan ez zien ipintzen hillarrixan olatak eta? 
- Baitta, olatak-ta izeten zien. 
- Ogi Haundixa ta Ogi txikixa izenak, besterik ez? 
- Bai, izenak zien bakarrik. 
- Olatak Domusantuetan enda... uste dot Pazkua egunien? 
- Bai, bi egunetan zien. Arientzan abariek gizonai emun eitten utsen merixendetako. 
- Arientzako abadiek, gero gizonak eukitzen eben urteko juntie horreittan egunetan. 
- Bai, lehenaoko gauza batzuk kanbixau, lehenao basuen beste obligaziño batzuk izeten zien eta haik ardurak euken gizonak kanbixau ta junta, auzo-unta bat eitten zan, eta horreik olatok janaz... 
- Olatok abadiek merixendetako emuten ei utsen gizonei, eta beste batzuk berriz, e, nada. Hemen beste auzo batzuetan bakotxak berak gordetzen zittuela, edo eurak jateko edo oilluek eta eukitzen zittuen, oilluei emuteko edo dana dala. 
Lixiba nola egiten zen; ehunezko arropak
Arenaza Altuna, Zezilia
-Erropia garbitzeko, lixibia eitteko, zela ibiltzen ziñaten? 
- Guk jabonadurie esaten gutsen, astekue, asteko erropie eitten geuen etxien. Eta iñoiz zeozer baeuen, zurixa-do gauza zeren batero, faten gitzen albergara, errekatxue euen lekura. Eta askotan... , oin zerak hartu daue albergia, urek eta hartu [...] han Urkulure bidien, errebuelta haundi bat handikaldetik dauen lekuen, hantxe dau albergia. Eta hola erropa asko geukenien eta urak etxien zertuta eozenien, mermauta eozenien, gutxittuta eozenien, burdixan hartuta faten zan haraxe. Gure amandrie, e, bera izeten zan; eta gure modukoren bat inguruan izeten euen, baiña gizonai burdixen eruen eraitten utsen otzara haundixetan, eta gero zerak, baldiek-ta zerok erueten zittuen ura beroketako eta zerketako. Hantxe. Egurre ifintten utsen gizonak ha txintxilizketako, baldie, beroketako, ure beroketako, eta hantxe jabonetan eben bertan; erropia bertan, albergie esaten gutsen, albergan. Ure beruen infintten eben, eta jabonau, eta gero tiñia. Lehenao tiñaak izeten zien tximitxekin, zerakin, zumaakin egiñikuek izeten zien erropientzako; baiña gurien baldie ifinitta euen, bestelako baldie. Zertu, jabonau, eurek jakitten euen, zurixe zurixekin, eta kolorezkoik baeuen, kolorezkuek aparte. Zurixe zurixekin, gero han tiñioi, gero han jabonauta eta sartu, gero sutan ure berotu... 
- Hori albergan? 
- Bai, albergan, albergan. Egun guztia eitten eben, e. Gero askotan siketuta ekarten eben. Denpora ona igual, sasi-llerak eozen bide-zkiñetan, eta zertu ahala, aklarau ahala, han botaten euen eta siketuta ekarten zittuen; hola arropa txikixak-ta siketuta ekarten zittuen handik. 
- Jabonau eta tiñan sartzen zenduen? 
- Bai, tiñan sartu eta hari ure bota biher izeten jako. Eraiñutza ifintten utsen gaiñien, eraiñutze eta sutako hautsa. 
Ifintten utsen, izera zer bat, usetan etzan izera bat ifintten utsen gain-aiñien. Eta gero hori hautsoi eta eraiñutze, usaiñe emuteko. 
- Hautsa zertarako, garbitzeko? 
- Hautsek zera dauko, hola laban... , jaboie moduen-do emuten dutsa hautsek. Ez dakit. Hautse eta eraiñutze. Eta botaten utsen gero ure. Hasten zien lelengo epeletik, tenplaua lelengo. Eta atzenien irekitteraiño botaten utsen. 
Lelengo tenplaue, gero apurtxo bat berotxuaue, gero berotxuaue... faten zien lau edo bost mailletan. Eta atzenien irekitteraiño botaten utsen ura. 
- Hola egitten zien arropa haundixak? 
- Izerak-ta. Izerak eta arropa zurixa. 
- Eta gero aklarau nun? 
- Bertan. 
- Eta zelan esaten zotsazuen, erropia eskurridu-do, bihurrittu-do? 
- Han, harrixan, harrixan. 
- Eta hortarako zer bihar izaten zan, pare bat persona? 
- Ez, ez. 
- Bakarra nahikua? 
- Bai, oingo moruen, zerien moruen ez utsen kentzen ura, baiña; gero zerera botata eguzkixek kentzen utsen. 
- Eta eguzkixa zertarako, erropia zuritzeko? 
- Sikeketako. Zuritzeko ez dakit. Sikeketako. Haxie baebillen, aguro sikeketan zan, baiña bestela kosta eitten zan. 
Gaiñera horrek arropa senduok, esaten dotsut, gurien arropa sendoik orduko, gure akordurako gutxi ebillen; batzun-atzuk geuken gordeta "como recuerdo", baiña ohietan (? ) gutxi ebillen. Gero suertau zan, tia bat egon zan Bergaako tela-abrika baten zerbitten, eta handik be asko jazten gitzen zegaz, erropaakin. Arropa azula ta zurixa eitten euen. Eta piezak ekarten zittuen handik. 
Ohitura zaharrak; bederatziurrena
Arenaza Altuna, Zezilia
-Baten bat hiltzen zanian, ondra-ana eitten zan? 
- Beratziurrena, beratziurrena. 
- Entierruan ostian merixenda edo bazkaixa? 
- Bazkaixe, bazkaixe. Bai, bai, bazkaixe. Horrek be kendu zien, bueno. Arratsaldien eitten hasi zienien ba, bazkaixoi kendu zan. Oiñ abare bategaz, eta kitto. 
Auzoetako elkartasuna
Arenaza Altuna, Zezilia
-Orduan relaziño asko egoten zan basarrittarren artian, nahiz eta auzo diferentakuak izan? 
- Bai, bai. 
- Halako kasuetan, etxekoandria gaizki zeuanian? 
- Bai, bai, bueno. Ezin baeutsan zertu, lagundu ero zertu, behintzet bai. 
- Laguntasun haundixa. 
- Bai. Hori abadioi, hori faten zan leku danien; iñor geixoik baeuen, illunkaran bisitetan egunero; bisittia egunero. 
Baiña hau (jatearen keiñua). 
Jaunartze-eguna
Arenaza Altuna, Zezilia
-Komunio bakarra, ala txikixa eta haundixa? 
- Ez, ez, txikixe; hor ez zan eitten [...]. Gaiñera astegun baten ein be. Astegun baten, ez famelixako... gurien amandria izen zan baiña; eta beste leku batzuetatik ez dakit bape, ez dakit iñor, ez naz akordetan. 
- Orduan ez jakon bape inportantziarik emon? 
- Ez. Ez fotografixarik eta ezebez. Ni neuri akordaten nazena da arropa guztiak barrixak ein ustela gure amak. Dana barrixa, zapata-a ta [...] dana. Baiña nigaz ein euenak ez dakit iñor egongo zien hola barrixa einddakuak. Maiatzan hamarrien... 
- Akordatzen zara? 
- Bai, akordetan naz, hoixe bai. Zelako erropak ein usten be bai, eta zer danak. Bueno! , "pe a pa". 
- Eta ze arropa? 
- Krespoizko soiñokotxo bat, behia plisaua eta zera, akordetan naz, eta gero udeko abrigotxo bat. 
Ama neskame joandakoa gazterik
Zuazabeitia Herrasti, Miren
- Esaten zenduan, hori, Gatzagako... palaziuak eta? 
- Bai, ta ezautu euen harek han palaziuan bizi zan denporan, bertako jabiak eta holan. Eta gero gure ama-a zien errenteruak eta zien pobriak. Bueno pobriak... ba, bai, ya neskatilletatik urten auen neskame, eta Gasteizen-a egon zan militarren etxietan-a kriada gure ama. Eta ikesi euen han erderaz berbetan. Eta, bueno, berak esaten auen oso gustora ibili zala han, Gabonetan bakarrik juaten ziela etxera kriada euzen lekutik, bakaillauakin. 
- Orduan, gabonetako erregalua hori izaten zan? 
- Bakaillauakin juaten ziela, eta zelako pozik juaten zien etxera, ba, bakaillauakin, Gabonak pasetan. Bai. Eta gero, han ikesi euen erderaz berbetan eta holan, eta gure ama zan oso... eztakit zelan esplikau... toreruak eta orduko denporako toreruen kantuak, Machaquito ta, kanteten euen berak, Machaquiton kantuak-ta, eta erderaz oso ondo ikesi euen eta, bueno, bera oso ondo zertu zan, gustora bizi izan zan holan. 
- Eta han inguruan, azkenian...? 
- Eta gero juan zien, eztakit zelan... hori izen zan hori kanbixuoi, Durangora neskame, baserrikuen uezaben etxera, ta han gosiak-ta ibiltten ziela. Baiña gure amak-ta ekixen arboletara igoten-a Mariñen-a, eta han fruta asko ei euzen han, e, harek palaziuak Durangokuak ei euken. Ta goizetan, danak ohian dauzela, beste hiru neska-do eozen han, e, zerak, arbolara igo eta, gure amak akixen arbolara igoten, eta bestiak behien, ta frutak harrapau. Harrapetia ez zan, e? Orduen bai, baiña... Eta hareik gordeten auen egunez ha janda ibiltteko. Horreik gauzok! 
- Orduan danetik ezautu zeban, ez? 
- Bai, bai. 
Familia giroa
Zuazabeitia Herrasti, Miren
- Eta gero, e, ez dakit Eibarrera zelan juan zan gure ama, orduen, domekan. Ta gure aitta zan orduen, e, Argia eta lehenengoko periodikua euskeraz-a han eskribiduten euena-a, gure aitta zan, eta mitiña ez dakit zerena izengo zan Eibarren, baiña Unzagako zerien, kioskuen, mitiña itten gure aitta. Eta gure ama ta, ba... gure ama zan oso laguna aitten, e, zer bateaz, arreba bateaz. Juan zien ta, orduen gure ama -erretratuak eta hor dagoz-, oso guapia zan ta holan, ta gero, akabau zienien mitiñori-a aittana juan ta, badakizu, gaztia danak, ta gure aitta, honbre, neska guapia eta holan, ta ba holaxen hasi eta ezkondu zien. Bai. 
- Eta aittak esaten dozu, idatzi eitten zebela? 
- Bai, zan Argia edo... momentu hontan ez naz akordetan, orduko denporako periodikuen euskerazkuen; eta hori Azkue eta orduko denporako idazliak eta, gure aittak, horren laguna zan. Bai. 
- Eta zelan ba? [...] 
- Ba politika aldetik eta, politika aldetik eta... Politika aldetik baiño gehixau, euskerien, e, hasieria, bueno hasieria edo eskribiduten ta hasi zieneko denporakua. 
- Orduan aitta, abertzalia izatiaz gain, euskaltzalia zan, ez? 
- Bai, ta oso ilustraua gaiñera, asko leiruten euena liburuak eta holan, bai, halakotxia zan, aitta. Eta ama oso kantalarixa eta zan, Machaquito ta... horreik gauzok... Eta erakutsi nosten neskatillia nitzenien, esaten nosten: "Horreik ez kantau, porke oso rebeldia da hau kantuau, e? " Eta erakutsi nosten berak pentseizue ze eta orduko denporan hola atrebidua edo zan hori kantuoi, ta akordaten naz: "Tapame, tapame, tapame, tapame, tapame, que tengo frio... " eta bestiak: "¿Como quieres que te tape, si tu no eres mi cariño? ", ta amak: "Baiña horreik ez kantau, e? ". Baiña horreik akixen kriada egon zaneko denporakuak, eta zera. Oso kontularixak zien bixak. 
Antzinako bizimodua; transmisio kulturala
Zuazabeitia Herrasti, Miren
- Kontatzen zeben euren... ba, hori, gurasuen-ta inguruko kontuak, edo? 
- Gurasuen kontuak bai; aitta hemen jaixo zan, hori etxioi ya botata dau, baiña oin Illargixeneko horrek etxiok baeuzen ba? Nik hor ezautu nauen gure aitten jaiotetxia. Baserri bat zan. Horreik baserri haundixok eta ez, e? Baiña hori zan beste... e... zera, kale-aserrixa izandakua. T gure aitta akordaten zan, hantxe, [ittuan] -ta dabitzela jolasien... zien hiru anai eta arreba bi zien, ta onddiokan danak txikiñak, orduan danak segidu-egidu eta eukitten auen umiak eta holan, eta hantxe dabitzela -eta aitta betik emozionau itten zan hori kontaten auenien-zelan juan zan euren aitta esaten ama hil in zala. Horreik kontuok, e... ta beti goguen euki euen aittak txikiña zala baiña aitta zelan juan zan negarrez. Gehixorik egongo zan edo, bai. Hori esaten dotsut galderia ein dostazunien euren aurrekua zelan kontaten auen eta holan. 
Eta gure amak ezautu euen denporia -bueno, gure aman atzeraukuak be bai hori, e? - trenbidia in zanien, lehenengo in zala eztakit noraiño eta gero handik Vittorixaraiño. Eta aittajauna eta zelan ibili zien, hargin lana edo esaten auen, hantxe trenbidia itten Maringo gizon guztiek eta, ba, astian akaberan, ba, dirua irabazten auen. Asko ez zan izango baiña... bai, horreik gauzok. 
- Orduan, baserriko lanaz gain, gero trenbidia... 
- Bai, bai, baserriko lanak ez otsien emungo diru asko eta, ba, horreik itten. 
Euskararen erabilera eskolan eta doktrinan
Zuazabeitia Herrasti, Miren
- Izenak oso euskaldunak dauzkazuela esan dozu? 
- Bai, danok. Eta "partida de nacimiento" ataraten dounien, Gasteizen, originala dau euskeraz bakarrik, euskeraz bakarrik. Oin, "entre parentesis" gero, "Maria" eta ifintten daue. Baiña han originala euskeraz bakarrik. San Migelgo parrokixan bautizauta gaoz. 
- Horrek esan nahi dau aitta euskalzalia zala. 
- Oso-so. Eta ama be bai, e. "Goazen mendirik mendi euzkotar gazteak", eta horreik danok, amak erakutsitta dakigu horrek kantuok. Oin ixa ahaztu jat baiña. Horrek kantuok, e, Euzkadiko zerenak-ta, etxien erakusten oskuen, eta guk kantetan gauen. Aitta pozik egoten zan guk kantuek ikesi geuelako. 
- Eta eskolan problemarik euskeriakin? 
- Ene! Eskolaan! Buu! Eta elixan be bai. Dotriñia ta dana erderaz, e. Guk erderaz ez gauen, guk etxien berba bat be, eta ointxe be ez dou eitten erderaz, e. Baiña orduen euskeraz etxe barruen bakarrik, e. Kanpuen erderaz ein bihe zan orduen. 
- Eta eskolan zela konpontzen ziñaten? 
- A, ba nik oin frantsesa emungo baneuke eta buruz ikesi zera, holaxe. Horrenbestaiñok be ez. Ia erderaz ikesten hasi gintzen orduantxe. Baiña obligauta, e, obligauta. Eta euskeraz ein ezkero berba, belauniko. Bueno! Ni eta beste hiru-do egun guztia belauniko eitten geuen. Aittak esaten oskun ez eitteko erderaz-a. Belauniko. Eta zela maistriek be igarten otsen espaiñolen ideiekin ez gengozela (oso espaiñola zan, Madrilgua zan) , zera, ba kastigauta. Gu beti kastigauta. Gu ondo. Eta gero ez gauenien kastigetan, kontuan itten geuen: zu, ez daigun egin zerik, euskeraz, bestela atzera balauniko egon bihar gare-ta. Baiña orduen leziñuak preguntau be ez guri. Emuten oskuen leziñuak, ikesitta fateko hurrengoko egunien, guri preguntau be ez. Ez oskuen preguntetan, guk ikesi be ez. Gero konturaketan nintzen zelako maistra txarra izan zan ha. Baiña gu pozik orduen. Ez dosku preguntatzen, zetako etxera goiazenien estudixau, hor konpon. Ta gero, ha zan maistria! Enee! Ointxe be akordetan gare haregaz maistriaz, ezebe ez oskun erakutsi. 
- Madrilgua zan? 
- Bai. Ta fan zan hemendik "a Santillana del Mar". Hara fateko modukue zan. Baiña orduen, nik pentsatzen dot, gehixenak holakuek, e. Hemen bertako jentie maistra-a, orduen ez euen kolegixorik-ta, ezebe ez euen zertzeko. 
Gaztetako ibilerak; jai giroa
Zuazabeitia Herrasti, Miren
- Dana dala, herrira jaitsi behar zirenean (baserritarrak) plazara-ta? 
- Herrire etorten zien San Isidrotan, domeketan danak hementxe, e, auzo guztiak. Eta Bedoñakuak, Bedoña zan Atxabaleta lehenau, baiña harek pentsetan auen dotoriauak-ro ziela, eta kanbixau zien Mondrauera. Eta hara juan zien. Baiña gero etorten zien domeketan-ta, hango neskak-ta, eta txistu-ta eitten utsien mutillak, etorten zienien hona. Klaro. Baiña jeneralien neskak be Mondrauera, e, Bedoñakuek. Beti konsideretan zien eurak, e, oso... 
- Orduan jokeria zeuken Mondrauerako? 
- Bai. Eta auzo guztiak etorten zien honaxe domeketan. Eta jente pillua kalien. Danok "de bracete" esaten zan orduen. Holan hobatu, danok kalien, gora ta behera, pasiuen. Orduen tabernetara-ta, gizonezkuek-ta, baiña neska-ta keba. 
- Zein izaten zan pasiatzeko lekua? 
- Honetxek kaliok. Eta gero musikia hasten zanien, gramolia esan dotsut lehen, txabola bat morukue auken horrek [Alkurrenok] , eta ze diskutsuk ete zien hareik plaka haundi batzukin-ta. Eta gramoliek joten euen musikia dantzan eitteko. Eta haretxegaz dantzan eitten zan. Eta gero etorri zan Angiozarko itxua handik denporara, plazara zertzen, soiñua joten. Eta hari ifintzen jakon erdi-rdixen halako tablau bat, eta eskillaratxo batetik igoten auen, silla bat ifintten otsien, eta trin, trin, trin, eta guk inguruen danok dantzan. 
- Orduan dantzia zela izaten zan? 
- Eta jentia, dantzan ez zebillena, aldamenian begira dantzan dabitzenai. 
- Sueltua, agarraua? 
- Danetara; agarraua be bai, eta sueltue be bai. Agarrauek beti existidu dau, e. Han gramoliak be euken dana agarraua. 
- Abadiak ez zeben protestatzen? 
- Bueno, abadiek, e, dantzan eitten bazeuen, buenoo! Baiña eitten zan, e, eitten geuen, e. Baiña iguel penitentzie seitterdittako mezie aste guztien. 
- Konfesau egin behar izaten zien horrek gauzok? 
- Bai. Eta ni faten nintzen, nire moruen asko, zortziretan sartzen gintzen, kontau notsuten tailler batera zela fan nintzen hamalau urtekin lanien, ezta, eta seitterdittan egoten zan mezie, lehenengo mezie entzun, armozau eta lanera. Baiña seitterdittako mezie zan penitentzia. 
- Baiña zergatik? Konfesau egiten zenduezelako horrek gauzok? Edo berak ikusi? 
- Sermoiak-ta holakotxiek eitten zien. Sermoietan-ta betik infernua, betik infernua, infernua, infernua, infernua. 
- Dana izango zan pekatua? 
- Dana pekatu, dana pekatu. 
- Mutil bati laztana emutia? 
- Bueno! , atrebidu be ez hori konfesetan. Nik behin dantzan egin neuen mutil bategaz, eta gustora nabillen mutillaz, eta ba! Baiña pasau neuen larrittasune konfesionarixuen, eitten nosten preguntiekin, larrittasunekin, belauniko, eta hola, "Ave Maria Purisima, sin pecado concebida", holan bai, eta nabillen hankei mobimentu baten, bai, eta zapatiek hankatik urten osten, eta urten neuen konfesionarixotik zapatie eskuen nauela. Eta nire moduen danak, e; billurtuta konfesetan juateko. 
Elizaren indarra gizartean; jaunartzea
Zuazabeitia Herrasti, Miren
- Baraurik joan behar izaten zenuten (elizara)? 
- Bai. Hori zan penitentzian moduan Garizuman. 
- Dotriñia non ikasten zenduen, eskolan bertan ala abadiak erakusten zotsuen? 
- Eskolan "preguntas y respuestas". Niri, "Eres cristiano? ", "Si, soy cristiano por la gracia de Dios". Hurrengo preguntie nik bestiei. Eta bestiek erantzuna. Eskolan holan, eta parrokixan be holan, baiña dana erderaz. Nik horrek salbiek eta kreduek-ta etxien ikesi neuen euskeraz. 
- Eta dana jarraixan? 
- Bai, bai. Ze esaten geuen be ez zekigun. Baiña... hala! 
- Eta jaunartzia zenbat urtekin? 
- Jaunartzia eitten zan zazpi urtekin. Eta orduen juaten zan soiñekuekin, hola motzakin eta holan. Eta gero "comunion solemne", hamabi urtekin-do; eta orduen zuririk. 
- Dotore. 
- Bai. 
- Hortarako zer izeten zan? Soiñoko barrixa? Modistiak egindakua? 
- Modistiek ez, amak. Amak eindda. Etxe guztietan bakotxak bere amak. Orduen danak ekixien horrek gauzok eitten-ta. 
- Mutillak zela joaten zien, fraka laburrak? 
- Marineruekin, e, mutikuek faten zien orduen be. Gurien dauz gure Iñaki-a Paulenak-ta, marineruekin. Eta amak esaten auen berak jositta auzela. 
- Eta jaunartzeko, dotriñia ondo jakin bihar zan, ezta? 
- Oso ondo. 
- Ez zekixenak ezin zeban egin? 
- Komuniue eindda gero, Paskuek aillegetan zienien, mundu guztia juan bihe zan komulgetan, eta txartelak emuten auen, etxietara bialketan auen txartelak; ez, txartelak eskaketan sankristixira juan bihe zan, eta txartela emun aurretik abadiek dotriñie preguntetan auen. Eta ez zakixenai ez utsien emuten, ezin eikien komulgau. Diktadura haundixa auen elixan, haundixa! 
- Eta txartelan billa nor joan bihar zan, umiak, eta jente nausixa be bai? 
- Danak. Eta bezperak egoten zien domeka atsaldetan, eta bezpera ostien sankristixara, Garizuman izeten zan hori Paskuetan komulgetako. Eta komulgetan gintzenien, txartela han bandeja baten itxi bihe zan, ikusi daixen abadiek komulgau dala "fulana de tal". Diktadura haundixa. Hori diktadurioi oin dala denpora gutxi arte egon da elixan, e. 
Ointxe dago askatasuna zorionez, e, eta oin goguak emuten dutsana doia, eta ez doiena ez, eta kitto. Baiña kosta da hori konsegirutia. Elixia beti izen da oso diktadura haundikua. 
Bedeinkazioak; ohitura zaharrak
Zuazabeitia Herrasti, Miren
-Eta holan hodeixe ero derrepentian zertzen zanien, kandelak edo, kanpaiak joten zien, eta abadia baserrixetako soluetara joaten zan, konjurua. Ez dakit zer esan dauen horrek berbiorrek. Eta bedeinkaketan urbedeinkatuakin eta ibiltten zan hango garixak-ta eztaittezen estropiau eta horrek gauzok. Hodeixe eiñ ezkero ba estropiauko zien baiña hareik be aurrekuen kostunbriak. 
- Eta kanpaiak ze jotzen zien? 
- Kanpaiak joten euen hodeixa atorrenien. Eta etxe guztietan egoten zien kandelak bedeinkatutakuak. Eta bedeinkaketen zien marzuan edo, Amabirjiñia elixara sartu zaneko ebangelixuetan edo. Ez dakitzu? ba nik. Jesus haurra jaixo eta eleixara sartu zanien amabirjiñie. Eta orduen euen kostunbria kandelakin andra guztiak juateko elixara. Geu be juaten gintzen, desietan kandeliaz juateko. Han ixotu ta, eztakizu? Pena bat itxungitteko! Eta horrek kandela bedeinkatuok izeten zien, etxien eukitten zien, eta hodeixek eta atozenien ixotu eitten zien etxe guztietan horrek kandelok. Ez daixen kalteik ein soluetan eta horrek gauzok eitteko kandela bedeinkatuak ixoketen zien. 
Ointxe akordetan nabil, eta norbaitt hiltten zanien be, haren etxera kandelak erueten zien. Ez dakitt ze kostunbreagaittik, zegatik izengo zien. 
Gaztetako ibilerak; dantzaldiak
Zuazabeitia Herrasti, Miren
-Eta bestela zuek jaixetan edo domeketan edo, ze eitten zenduen neskak zeuen lagun-aldiak eta? 
- Ba plazan dantzan eta pasiau. Egoten zanian deskantsua, geratu barik ez zan izaten, danok kalera atzera. Eta kalia bete-ete eindda, eta gure ama-a bentanan jentie pasadizuek ikusten. Oiñ bentanetan-ta iñobe ez da ikusten. Guk zenbat bider esaten doun! Orduen domeketan bentana guztiak beteta. Amak-ta, eztakizu? 
- Zaintzen edo? 
- Zaintzen edo entretenimentua. Entretenimentua. 
- Ohitturarik eukitzen zenduen beste herri batzuetara joateko? 
- Ez, ez. San Joanetan be ez gintzen... , Santo Tomasetara joaten gintzen Mondrauera. Pentsaizu, eta San Joanetan ez. Santo Tomasetan joaten gintzen Mondrauera eta San Pedruetan Eskoritzara. Y se acabo, e! 
- Bergarara edo? 
- Keba! Bergarara honek-ta bai joaten zien. 
Zinea Aretxabaletan
Zuazabeitia Herrasti, Miren
-Zinia eta? 
- Enee! , zinia! En el Salon Parroquial. Neskak aurrian, edo ez dakitt atzian, eta mutillak holan, eta parejak zienak, harek holaxen illaria silla bi, silla bi, silla bi, eta euren atzien parrokua. Hori Miren izena daukaten moruen. Pentsaizu ze...! 
- Salon Parroquial, pelikulak be ze izaten zian? 
- Oin dotriñia-a emuten da han, dotriñia ta. 
- Pelikula be izango zian... 
- Bueno, zerekuak, sonoruak ez, e. Guk ezautu gauen ez zana zertzen. Gero etorri zienien kolorezkuak-ta, kolorezkuak, gaiñera, hor egon be ez zien eingo zinie ein zanien hor. Zerak, baltza ta zurixa. Eta holan berbiak eta entzuten zienian, bueno! , ha zan el no va mas. Hori ezautu ein dou geuk. Eta gero ein zan hori Plazako zinioi. 
Orduan be parrakuek ein auen ha. Bai. Baiña hareik parejak eta bera atzian. Hareik holaxen be ezin ein, ikutuik be ez, e. Bera zainketan. Hori ezautu dou guk. 
- Lelengoz noiz joan ziñan zinera? 
- Ni ez naz akordaten... 
- Zenbat urtekin edo? 
- Ez dakit zenbat urte eukiko nauen. Ni ideiaik be ez. 
- Inpresiñua eingo zotsuen, ez? 
- Bai. Eta bete-ete-ete eindda zinia, e! Bete-ete. Zinia bete-ete eindda. 
- Ze pelikula? 
- Cantinflas eta. Horretxeik. "Lo que el viento se llevo" ta etorri zanien Mondrauera fan gintzen ikusten eta konfesau ein biher. Ze pelikula politta dan, e. Nik hemen ya eztaue bota, baiña hiru bider edo bastante erreskaran telebisiñuan. Ze gusto! Holan egon nintzen begira. Ze pelikula politta dan. Eta konfesau ein biher zan. Eta gero egoten zien: rosa, azul, rojo. Eta Mondrauen, hemen danak zien ba zela parrakuek dana erueten auen, harek ez euken ifini biher, baiña Mondrauen "rojo" zanien ha ezin leikien ikusi. Eta euen hori zinioi plaza onduen. Eta "blanco, azul, rojo" zan. Blanco, haxe ikusi leike. bestie "pecado venial" edo holako zeren bait, eta rojo, bueno, ha ikusten bazauen a confesar. 
- Orduan ya zinia hasi zan entzuten, ez? 
- Bai, bai. Eta hori geure gomutakuak die horrek, geure gomutakuak die. 
- Afiziñua eukiko ziñuan edo? 
- Bai. Herri guztia joaten gintzen, eta amak ondo kontauta emuten nusten txanponak han emun biher nauena, e. 
Igual emungo nosten [...] zertxobait gehitxuao ba, karamelon bat erosteko, amai eskaketan gontsauen dirua. 
Errekara, hondartzara umetan
Zuazabeitia Herrasti, Miren
-Plaiara edo joaten ziñazien? 
- Keba! Plaiara ta? 
- Ezta pentsau be. 
- Pentsau be ez. Eta gure moduen bestiak be ez, e. Keba. 
- Orduan zuen jiria? 
- Eitten gauenian eskursiñua eskolatik Debara, nik orduantxe ikusi nauen lehenengoko aldiz itxasua. Eta ez nintzen izengo txiki-xikitxua, bestela ez nintzeke akordauko baiña. Akordau eitten jat zelako inpresiñue eiñ usten horrenbeste ur ikusi nauenien. Bai. 
- Orduan eskolatik? 
- Bai. eskolatik. Eta hemengo lelengoko eskursiñuak Arantzazura-a izeten zien, e. Umiak be bai Arantzazura. Ta, bueno! , gauza haundixa zan Arantzazura fatia. 
- Itsasuak inpresiñua ein zotsun. 
- Haundixa. Eta desietan atzera ikusteko baiña beste eskursiño... bategaittik, aillegau arte ba kieto. 
- Baiñau egin ziñazien? 
- Segurutik ez. Ez naz akordaten, segurutik ez. Trajebaiñuak eta... Bueno, pentsaizu, gure etxe ostien euan errekia, bai, oin be badao ya baiña orduan ura joaten zan, e. Eta oin baiño garbixaua. Eta honek, Ana Mari Otxoa eta honek, horren aitta ta. Beste etxien bizi zien horrek, bai, eta joaten gintzen danok errekara amakin eta horrek etxian neskatilla-utikuak, hango etxekuak eta guriok danok batera, danok pillosik errekan. Danok amak garbiketan giñuen errekan. Eta beratxuao euen, malatua esaten otsien. Itxuria holan berutza, holan bastante ur geraketen zan han, ezta, eta igeri hantxe ikasten auen Kalebarreneko mutiko guztiak. Baiña neskatillak ez, e, pekatua zan neskatillak juatia igeri ikesten. Orduko denporatan, ja, ja! Eta mutiko guztiak, gure Julenek eta Mikelek eta Iñakik eta Paulik eta danak hantxe ikesi auen, Kalbarrenekuek danak hortxe. Eta Kaleerdikuak, presia euen orduen hor konbentu onduen, eta hantxe presan. Hori presioi kendu euen hori danoi kanala moduen ifiñi auenian. Pena bat izen zan. 
Haintxe. 
- Orduan mutillak igarixan eitten ikasi zeben. 
- Danak akixien, malatuan ikesitta. Eta bestiek presan. Eta Kalegoixenekuak joaten zien Errotabarrin euela beste zer bat eta hara. Eta han ikesi auela Malkorreko hango basarrixa, oin botata dau baiña, Maritxuk ikesi auela igeri eta danak ixilik, e, bata bestiai esaten ixilik, e, Maritxu igeri eitten ibili eitten dala haintxe. 
Errekan jolasean
Zuazabeitia Herrasti, Miren
-Lehenauko bizitzia zan holakotxia. 
- Errekan be jolastuko zenduen, ez? 
- Errekan? Desietan amak-ta erueteko danok han jolasian eitteko, baiña errekan... Bai, bajaketan gintzen errekara, e. Ortutik eskillaratxua gaukun, etxostetik. 
- Baiña orduan garbixa zan... 
- Bai, bai. Garbi-arbixa ura juaten zan. Zerak, ezkailluak eta, amorraiñak-ta abitzen han errekan. 
- Eta mutillak-ta ibiltzen zien peskan? 
- Bai, bai. Horreik danok hartu eitten zien. 
- Mutillak bai, baiña ohitturarik zeuan gaztiak edo gizonak ezkaillutan eiñ eta gero tabernara... 
- Nik ez dot pentsetan hori kostunbrioi euanik orduan. Ez dot pentsetan, ez dot pentsetan. 
- Errekan be jolasten zenduen. 
Umetako jolasak
Zuazabeitia Herrasti, Miren
-Eta bestela umetan jolasik eta? 
- Oin baiño gehixau. Ene! zenbat jolas eitten gauen!! Kale-alien eitten zienak zien, "potezarka" esaten jakon. Ta ni igual hemen ifini eta pote bat bota, eta igual xei lagun edo, e. Eta holan lelengo juan eta hartzen auenak potia, harek ein bihar auen atzera beste zer bat holan. Beste bat zan "txorimaloka-xorimaloka". Holan hogei edo kontau holan eta bestiek ezkutau portalietan, portale guztiak zabalik egoten zien, eta zuk topau ein bihar zauen. Eta lelengoko harrapetan zauena, ha zan galdu auena, eta gero holan bera ifini bihar zan atzera. Ez dakitt ondo espliketan doten. 
Iguel berrogei arte kontau bihar zan, eta emuten auen denporia beste danak gordeteko. Baiña zuk juan bihar zintzen hareik topetan. Baiña porsiakaso urriñ ez, porke igual ondoko portalien egongo zan. Eta zu porsiakaso ondoko portalera juan baiña han ez zazen, baiña han euen denporan aillegetan bazien zu holan kontetan zabitzen lekura ta ormie joten baauen, neu atzera geraketan nintzen eurak topetako. 
- Eta zeoze esaten zeben jotzen zebenian? 
- Ezebez. 
- Jo bakarrik? 
- Jo bakarrik. Eta ensegida konturaketan zitzen aurria hartu dostela neuk bestia topau baiño lehen. Lelena topau baiño lehen. Eta gero txorro-orro-iku-aballo-e, hori be bai. Bata bestian gaiñetik saltoka. 
- Piko kaballo? 
- Bai, bai. Eta horrek saltoka hori be danok illeran, e. Kale erdi-rdixen eitten zan. 
- Neska ta mutill ala danak batera? 
- Bai, bai. Eta hori kale erdi-rdixen. Automoillik be ez zabillen. Eta holako jokuak azen, e... Beste batzuk: kromoka. 
Erosi eitten zien kromuak; eta ez dakit zenbaten, gure amak kantsau zan dirua emuten, nik galdu eitten nauen betik eta. Baiña zien rekreuen eta eskolan. Oiñ rekreuen eta beti baloiakin eta dabitz jentia. Han mailletan kromuak... 
Oindiokan lehengunien, bat ez dakit hementxe ez dauen! Eta pentsau noizkue izengo dan, ordukotxe denporakua izengo da, e. Ordukotxe denporakua izengo da. Hementxe barruen dau ta. Holako lehoi bat edo da. Aber. Horixe! Holakuek... Hor atzien zer dau ifinitta? 
- "Recuedo de Monica Perez, chocolates finos... "... 
- Ene, Monika Perez zan Felix Beltranen ama, oso lagunak gintzen. Holakuak honek erosi itten zien, eta, klaro, ifintten zien holan, eta holan inddakuen traka! , buelta eitten badot bixek... , batek hiltten dau bat, bestiek beste bat. 
Baiña hau einddakuen buelta bixek eitten baeuen zeuretzako zien, bestiek ifini dauena be bai. Baiña danak eskolako zer guztiek holaxen, e. Holakotxe jokuekin. 
- Gaiñera kromo dotoria. Haundixa, kolorietan. 
- Holakotxiem, pentsaizu, ordukotxe denporakuak; fetxie be igual egongo da. Ez, ez dauko fetxia. 
- Eta honek orduan erosi itten zenduezen eta... 
- Bai, dendetan, denda guztietan euzen honek saltzen holakuekin. Eta nik neukaten lagun bat, Migel Uribeetxeberria. 
Ez dakit. Horren arrebia. Maria Josefa hil zan ointxe bost urte dala edo. Harek danei irabazten otsen. Ha beti egoten zan bakarrik porke iñok be ez auen gura haregaz jokaketaik. Harek bete-ete-ete eindda kajia holakotxe kromuekin. Eta guk ba batzuetan galdu eta beste batzutan irabazi beste batzukin. 
Umetako jolasak
Zuazabeitia Herrasti, Miren
-Beste bat afielka, Afielka. Afielak. 
- Zer da? 
- Gura dozu? Erakutsiko dotsut afielekin zelan itten gauen? 
- Zela? 
- Afiel bi ekarri bihar dot. Afielak haundixak ibiltten gauen, e. 
[...] 
- Eskolako deskantsuetan, urteten gauenien [...]. afielka zan, ifiñi holan afielak, holan ibili, holan ibili, eta konsegiduten zauenian bestian gaiñian ifiñi, orduen bestien afiela zeuretzako zan. Kromuekin moruen. Baiña holan, holan gaiñerutz holan, eta irabazten zauenien bestien afiela be zeuretzako zan. Horrek Maria Jose kajia bete-ete eindda. Baiña gero geraketan zan lagun barik jolasteko porke irabazi eitten auen eta. Eta gero tortoleska. Zeuk ikusitta daukatzu tortoleska? 
- Bai, baiña guk ez gauen horretan jolasten. Entzunde bai baiña. 
- Horrek tortolesok nik pentsetan dot badauzela hemen etxien pentsetan dot. 
[...] 
- Haintxe ez badaz desdeluego, badakit dauzena baiña nun dauzen... [...] Zuk kanika bat, eta ha kanikia gora bota eskuakin eta bittartian zuk honi bueltak emun biher dutsazu. Holan, holan. 
- Eta alde bakoitzak izena daka? 
- Oin ez nazena akordetan da, klaro, ez naz akordetan zelan, eta gero bata bestian gaiñian be bai, bata bestian gaiñian be kolokau biher zien. Kanikie goixan holan botataten zauen bittartien taka-aka-aka. Begiratuta, e, baiña kanikia gero hartu biher zauen. Eta kanikiek urteten baeuen eskutik ondo ez zalako zertu, ba ia bestiak jarraiketan auen. Hori ez zan izeten irabazten dauenentzako zera, baizik... 
- Orduan alde bakoitzak bazeukan bere izena edo? 
- Bai, baiña ni ez naz akordetan, e. Eta gaiñea bata bestian gaiñian be ifiñi bihar zien, e. 
- Eta kanturik edo eitten zan? 
- Kontau. Bat, bi, hiru... Holan. Eskolako zerak honetxeik zien, eta eskolatik urtenda gero be, hor kalien arekia, ezta, ura pasau dain, ezta, eta han jarri danok eta lurrien ifini honeik eta danok zerien. Nik esaten dotena da oin zegatik ez ete dien itten honek zerok, hain gauza polittak die ta, kanikie bota eta bittartien eskua eta han ibili ta. Baina... 
- Honetara neskak bakarrik jolasten zenduen? 
- Mutillak ez. Baiña potezarka ta mutillak eta neskatillak-ta, danok batera, Kalebarreneko danok batera. Potezarka ta, txorimaloka, zereien, txorro-orro piko-aballo-e, ta horreik. Kalebarreneko danok, mutikuak eta neskatillak. 
Auzoan, herrien arteko harremanak
Zuazabeitia Herrasti, Miren
-Eta holaxen. 
- Baiña rekuerdo onak dakazuz ume-enporako eta gazte-enporako... 
- Bai. Oso onak gaiñera, e. Oso gauza sanuak. Sano-ano bizi gintzen orduen. 
- Kalien artian egoten zan pikerik, igual mutillen artian edo. Kale batekuak eta beste batekuak edo. 
- Pikie egoten zan... 
- Hasarre, harrika edo burrukak edo? 
- Ez, holakoik ez. Baiña egoten zan pikia, Korputz egunien eitten zan prosoziñua, eta ifintten zan altaria estaziñuan, trena euen orduan eta. Estaziñuan hemendikalderutz. Eta Kalegoixenekuak eukitten auen altaria. Eta gero Kalebarrenian ifintten zan Jesusen Bihotzen egunien. Jesusen Bihotzen egunien ez, beste... , hurrengoroko domekan. Eta orduan Kalebarrenekuok ifintten geuen ba, Doni ta ibiltten zien han, bestiek baiño dotoriao ifintten eta. 
Baiña hemen pikiek horretxek gauzok izeten zien. 
- Bestela burrukarik eta mutillen artian? 
- Bai, burrukak asko orduen, e. Enee! Gaiñera famosuak zien xei edo, beti burrukan abitzenak. Eta persona onak, e! Holan gaiztuek eta ez, e, baiña... 
- Eta herrixen artian? Ez dakit, zeuek eta Eskoriatzakuak eta. 
- Bai, Eskoritzakuekin bai, Eskoritzakuak beti zien asko be pitosauak, "mas pitosas" geu baiño, e. Horrek, ez dakitzu, "medias", galtzak eta ifiñi auenian eta, orduan "medias de cristal" urten auen, eta Eskoritzakuak asko be lehenau ifintten auen guk baiño, e. Gu asko be atzeragotik atrebiduten gintzen horrek galtzok ifintten eta holan. 
Eskoritzakuak izan zien asko be aurreratuaguak jazten eta holan Atxabaletakuek baiño. Hori bai. Baiña pikie haundixa herri bixak, e. Enee! Bueno, bueno, bueno. 
- Eta hori zer, betidanik? 
- Oin ya ez. 
- Baiña zeuen denporan, zeuen denporarako bazeren pike horrek? 
- Bai, bai. Eta gaiñera Eskoriatzakuak zien San Peduetan jaixak eta joaten gintzen danok. Eta holan zerien, konbidauak-ta han be, Andramaixetan-ta hemen egoten zien moduen San Pedruetan euren etxietan konbidauak eta holan. Eta harek afaitten eta komedorian eta daozen lekuan balkoia zabal-abal-abal eindda, jentiak ikusi daixen haintxe afaittan daozela ta. Eta Eskoitzakuak gehixao izan zien holako fantasiosos edo. Bai. Eta gero badakitzu Eskoriatzan ze pasau zan behin, ezta? Ba musika-andia ifini auen Eskoritzan eta ensaiuak ein auen musika-andiak, musikuek ikesi euenien eta holan ba inagurau bihar euela pasakale bateaz. Eta resulteten da hasi zien pasakallia joten... Hori egixa da, e. Nik oin be Eskoriatzakuei zenbat bider Copreci-konteten notsieten hori! Eta Otxandixoko bat auen han lanien, Mario Padilla. 
- Medikue? 
- Ez, ez, medikua ez da hori. Horren aitta, medikuen aitta. Gizon bat majuaua! Eta neu kontetan eta, klaro, harek ez zakixen hori, eta: "Keba, Miren, zu beti holakotxe gauzak esaten". "Baietz Mario, egixa dala, egixa dala". Holan pasau zan ha ta. Behin etorri zan eta esan usten: "Miren, atzo tabernan komentau nauen bai eta egixa da. "Egixa da" ixixilik neuri. Egixa da, egixa da zuk kontau zauena. Eta gero ifini zien danak illeran, baiña zela ez auen ensaiau ibili dabitzela joten, ba mobiduten zien, pausuek emuten hasten zien eta ixildu eitten zien. Eta euen kamioi bat, Alpargateruena esaten zana, ez dakitt, haik fabrikie edo eukien. Ekarri kamioia, jarri han eta musikia, eurak geldi dauzela soseguz-oseguz kamioia eta han musika, pasakallia joten. Esaten usten Mariok: "Tira, Miren, zu beti holakotxe gauzak esaten zare". "Ezetz, Mario, egixa dala. Zuk konsultau hori, zuk preguntau hori". Eta handik egun batzuetara: "Zu, Mario, preguntau dozu tabrnan eta holan eta? " "Bai, atrebidu be ez naz itten. esango doste zelan sinistu doten hori ta" Eta egun baten "Miren, errazoia eukatzuen, esan osten egixa dala, e". Gure Mikelek-ta konteten daue hori grazia bateaz! , bueno! ". Eta ez zakixien ibiltten, ikesi euen jarritta dauzela joten. Eta mobiduten zienien ba ez zakixen jarraiketen musikiai. 
- Baiña orduan zeuk disfrutatzen? 
- Nik pillo bat, ulia hartzen eta eurei, bueno! Baiña Eskoitzakuak beti "mas lanzadas" neskak-ta izan zien. "Mucho mas lanzadas" Atxabaletakuak baino. 
- Mutillak eta be bai? Edo ez dakitt Eskoritzako mutillak Aretxabaletako neskekin elkartzen zian edo halakorik, edo gaizki ikusitta zeuan? 
- Ez, ez, ez. Jeneralian orduko denporakuak ixa danak dauz ezkonduta herriko mutillakin eta herriko mutillak Atxabaletako neskakin; jeneralien, bai. Orduentxe herri txikiñak zien herrixak be, eta ez zan ibiltten horrenbeste mobimentu herri batetik bestera ta. 
- Eta Mondrauekin eta zer? 
- Ez, horreikin ondo, horreik beti izen die gehixao. Orduan zien asko be gehixao, beno! Eta oin be bai, Mondraue... 
- Gehixao bai, baiña ez dakit... 
- Ez, ez, Mondrauekuekin ezebez, Eskoritzakuekin, Eskoritzakuekin. 
Gertukuenak eta... 
- Bai. 
Errepublika garaia; Gerra Zibila
Zuazua Urrutia, Timoteo
-Eta zer zien zuretako, gorrixak? 
- Bai, gorrixek, gorrixek, gorrixek, bai gorrixek. Eta gorrixok ba... 
- Diabruak, ez? 
- Bai. 
- Eta orduan Republikia proklamau zanian. 
- Bai, erregioi fan zan, honen aittona "Alfonso trece" euen orduen eta hemendik ihes ein euen kanpora, eskubidiek kendu utsen eta fan zan. Eta gero ba Azaña-ta, Alcala Zamora-ta. Eskolara-ta etorten jakun gobiernoko batzuk beti be bisitta bat eitten. 
- Akordatzen jatzu zein etorri zan? 
- Baten etorri zan Aniceto Alcala Zamora. Baten etorri jakun. Nik ez dakit zer-do, txalo-do jo biherko guntsen, ez naz akordetan horregaz, baiña Aniceto Alcala Zamora zala. Eta han egon zan eskolan maisua-ta, eta apur bat egon zan, eta zerbait esan oskun mutikuoi... 
- Ez edozein, orduan, e. 
- Horrek herri danetatik pasauko zien. Eukiko zittuen... Oin be faten da lehendakari edo presidentie edo gure dana, oin be holako zeretara beti be faten da norabait. Atzo be hor Estibalizen edo zeran be egon die agintarixok. Orduen be berdin. Artien Euzkadiko gobiernua [ez euan]. Euzkadiko gobiernue gu ez giñen enterau hemen. Hau ordurako nazionalak hartuta euken. Hau zoniau. Eta frentie hor euen, hor aurrekaldien bertan euen frentia; gorrixek han egozen, eta, klaro, Euska Herrixen gobiernue formau zan treintaiseisien azken aldera edo sietien edo gure dana. Eta guk hemetik Bilbo hartu artien-do guk ez gekixen Euzkadiko gobiernua geukenik. Gero behintzet Elorrixora edo hor aillegau artien Bizkeire. Bueno, behintzet ni mutikue, nik ez nekixen. [Egozenak] jakiñien egongo zien orduen be, expertuek-do, hola dabitzenak, "al tanto" dagozenak egongo zien jakiñien. Alkatiek-ta jakingo zittuen horrek gauzok igual. Hola korriente, gobiernua dagola Euzkadin, gobiernua dagola... Ni ez nintzen enterau Euzkadiko gobiernua dagonik hamabost urte [...]. 
- Orduan frentia Elorrixo aldera, Bizkaira aillegau zanian... 
- Bai, orduen hasi zan zabalketan gauzioi. Elorrixora aillegau zienien, "uno de abril" hasi zan, hortxe, hementxe hasi zan frentie. Hor [gure] etxien [...] , reketiek euki gittuen, naparrak, egun guztie. Oso ondo (portetan) zien gugaz, oso ondo (portetan) zien, ez (oskuen) bizimodu txarrik ezelakoik be emun [...]. Hola politikan... bai, nazionalistei botue emon eta bai, baiña besteik ez, PNVei botue emon [...]. 
Umetako jolasak
Urreta Zubia, Juan
- Orduan, etxe inguruan-ta jolasteko toki asko zekazuen, ez? 
- Bai, bai, bai. Eta gero, ba, jolas eitten [geben] kalian. Bufa! Kalian. 
- Ze...? Lagun guztiak elkartu eta... 
- Bai, bai, bai, bai. 
-... ze eitten zenduen, pelotara edo fubolian edo...? 
- Bai, pelotak hemen, pelotalekura hona etorritta, ta fubolien plazan. Fubolien plazan. Ta kalien, ba, "potezarka" ta... 
[...] orduen [...] potie ifini ta gorde ein [...] , ta gero topetan fan eta "danba! " potie jo... Pote-oteka, [...] pote zaharrakin. 
- Ta kaniketan-do eitten zenduen? 
- Baitta. 
- Baitta? 
- Baitta, bai. Eta zera... zela esaten zan ha? Makila bikin eitten zana haura... "tik! "... E... ez naz akordetan. 
- Txirikillia edo? 
- Bai, txirikilletan. Baiña txirikilletan zan, eitten zan, garizuman. Bai. 
- Beira... 
- Garizuman eitten zan txirikilletan. 
- Orduan, gauza gitxikin segiduan asmatzen zenduen zeozer: pote zaharrak edo makilla bi edo... 
- Bai, bai, makilla... bai. 
- Nahikua izaten zan. 
- Ta gero fubola ta pelotia. Hori bai. 
- Eta fubolian eitteko baloirik-ta ukitzen zenduen? 
- Baloi bat? Baloia oso gutxi. 
- Edo zeuek eindako zeozer? 
- Oso-so gutxi, oso gutxi. Akordaten naz gero, [...] , baloi bat, baloi bat eukan hemen, zera... Nemesio [euken] izena, Nemesio [euken] izena. "Nemesion baloia". Eta zan... ez zan borobilla, e! "Sagar ustela" deiketan gutsan. 
Holakotxe, baiña... 
- Forma rarokua? 
- Oso! 
- Orduan, harek bota raruak eingo zittuan... 
- Buo, enee!! Bueno, bueno! 
- Argi ibili bihar... 
- Nemesion "Sagar ustela". Harekin zenbat bider jokatu geuen hor plazan...! 
- Orduan, baloiak zer, ez zeren edo...? 
- Baloiak ez eren! 
-... edo dirurik ez baloiak erosteko edo...? 
- Ez euen hemen, ez euen dendarik horrek erosteko. Horrek erosteko juan bihar ziñan, ba, zera, Gasteizera edo... 
- Bai, pixkat kapitalera edo holako... 
- Bai, bai, bai. Eta gero, ba, ez dakit, dirurik be ez euen erosteko. Bueno, beste gauza batzuk erosten zien, baiña, ez dakit... ez zan heltzen horra, ez dakit zeatik. 
Aratosteak Aretxabaletan
Urreta Zubia, Juan
-Orduan Karnabalak zelebratzen zien? 
- Karnabalak? Enee! 
- Eta disfrazau eta be bai? 
- Kukumarro. 
- Etxeko edozer gauza jantzitta? 
- Bai, bai, bai. Edozer gauza jantzi eta ala! 
- Kuadrillak eta? 
- Bai, bai. Orduan izeten zan, bueno, "Santa Ageda mutillak" be baeuzen, orduen urtero Santa Ageda mutillak. Eta gero zela izeten zan Karnabalak eta Santa Ageda mutillak eta horrek inguruen zela dien danok, hor eitten zien jaixak, Karnabalak. 
- Mutillak disfrazatzen ziñazien, neskak be bai? 
- Bai, bai, neskak be bai. 
- Orduan jai polittak izango zien. 
- Bai, bueno! Desietan egoten giñen Karnabalak etortzeko. Baiña denpora guxi iraun euen, gerra-enporan hori suprimido, dana. 
- Eta gerra ostian berriz hasi zan? 
- Beranduau. 
- Urte askuan prohibiduta egon zan? 
- Bai. Hemen bakarrik ez. Gipuzkuan Tolosan bakarrik eitten ziran. Karnabalak euzen suprimiduta, ezin zan jarri karnabalik. Baiña Tolosan jarri utsen izena "Fiestas de Primavera". 
- Eta esan dozu "Santa Ageda mutillak". Horrek zer zien, kintuak? 
- Bai. Baiña uste dot, hori entzunda daukat, horrek kintuak lehenau dirua batzen euela, harek gero zela soldautzara juan bihar ziran, hara diru puxkat erueteko. Oiñ ez. Oiñ tragu batzuk eiñ-eta, afari batzuk eiñ-eta. 
Lagun-taldeak; kaleko giroa
Urreta Zubia, Juan
-Oin kuadrilla eta taberna-irua eta; lehenao anbientia diferentia izango zan? 
- Bai. 
- Txikiteua-ta eitten zan? 
- Ez, hainbeste ez. Orduan ohitturia, hori txikiteua ekarri zan kanpotik, Bilbotik, esaten dabe bilbotarrak, Bilbon eitten da txikiteua-ta. Baiña hemen ohitturia uste dot zala lagunak jarri, eta bla bla bla bla! Berba ein eta eran botilla bat eta ia etxera. 
- Jarritta eta berbetan? 
- Eta oin ez, oin ez dau hori. Bai, eitten da, baiña gehixau eitten da tok! Eta rau! beste batera, tok! eta gero pon! Txikiteua gehixao eitten da, lehen hainbeste ez zan eitten. 
- Eta toki batzuetan esaten da kuadrillak kantuan eitteko afiziñua zeukela. 
- Kantuan, bueno! Nik Bilbon ikasi neuen kantuan. Txarrena zan... txarrena eta onena: tabernetan ifintten auen: "Se prohibe cantar y hablar de politica". 
- Hori Bilbon? 
- Bai. Ha ifintten euen bakotxien kantau eitten zan. 
- Kartela egon arren... 
- Bai ba. 
- Baiña, ene! Bilbon edozein tabernetan sartu eta txikito bat atara, eta "ahora que cantamos? ", eta lalarala!!! Kantau, rau eran eta ala! "Ya esta". 
- Bilbon bai, eta... 
- Kantuan beti. Oin ez, radixua dauela, telebisiñua dala, ez dakit ze dauela, ezebez. Baiña lehenau kantuan, buenoo! Guk sasoian kantuan eitten gittuen, bueno, bueno, bueno. 
- Orduan anbientia oso diferentia da? 
- Bai. 
- Mutillak eta bai, eta neskak? 
- Neskak gutxi. 
- Tabernetan? 
- Eneee! Akordetan naz, dantzan ein eta azkenengo esan, "Oin hartuko dou zer bat, gura dozu kafe edo limonada bat? " "Ez, ez, ez, pentsau be ez". 
- Gaizki ikusitta? 
- Gaizki ikusitta edo ohitturaik ez, ez dakit zegatik. Eta gauza hola extraordinario izen bazan, e, neska bati esan etorteko [...] , zerbezia-do, limonada-do. Ardaua-a horrek pentsau be ez. Baiña gure kuadrilliak-ta kantau. Ni Bilbotik etorten nintzenian, nik ekarten nittuen kantu batzuk. Eta "ze ekarri dok", eta "hauxe", eta [...] bera kantau, eta. 
Herriko pertsonai ezagunak
Goikolea Zabala, Esther
-Berba egitten genbitzen Viterin eskoletaz. Zein zan Viteri? 
- Bueno ba, Viteri izan zan filantropo bat, bere fortuna osua itxi auela eskolak eraikitzeko, eta, nik dakidala, Hernanin, Errenterixan eta Arrasaten. Baiña uste dot herri gehixaotan be badaukela. Egongo da dokumentaziñua nunbaitten. 
Horra etorri zan Maixu Arano, eta zan maixu bat, berak emuten utsen mutillei eta bere andriak neskai. Eta Viteri fundaziñoko eskoletan emuten zittuen. Orduen Etxezarretako uezaba, eta Gerra, zelan esango dotsut /esangotsut/, leheno egon zan etxe bat zeren aurrian, San Frantzisko eleixian aurrian, bota ein auena... 
- [Okorotegi] dauen lekuan? 
- [Okorotegi] dauen lekuan ez. Oin etxe barrixak daz, hor panaderixa bat dau han behian. Barberengoatik oin Elkorok dauken lekure. Hor euen kastillo antzeko, muralla eitten euen etxe bat, eta Gerra hori zan ba be bai liberala ero idea ez oso eleixakuek. Horrek zien apur bat... , bueno eukien ikesitta kanpuen Inglaterran-ta, Paristik-ta ibiltten zien-ta, bueno, hemengo jentiek baiño euken ba, kultura gehitxuao euken; hori da. Eta bueno, horrek Maisu Aranon ikasliek izen zienak, jentiek esaten auen kalien igarri eitten jatiela. Ze eukien edukaziño bat, eta modalak be erakusten utsien. Azeran zelan itxi jente nausixei pasetan eta horrek danok be erakusten utsien. Osea, modalak bai, baiña morala be bai. 
- Baiña ez moral kristaua? 
- Kristau morala ez; etika zentzu gehixauan. Eta bueno, eta horrek eragin haundixa euki auen. 
Zarautzera udako oporretan
Goikolea Zabala, Esther
-Han euki nauen aukerie irakurtzeko, bibliotekia eukien etxien. Eta butakak! , butakak eukien. Eta zan etxe zahar haundi bat; hori farmazioi oin bota daue ba, plazako farmazia? Haren goixen bizi zien. Ha beroketako bi estufa. 
Iketzakin ez, kokakin. Berotasun gehixao emuten dau; bi estufa, bat eukien aurrekaldien eta bestie atsekaldien. 
Bueno, han deskrubriru nauen hori. Eta gero harek uran faten zien beranietan Zarautzen, etxie eukien, eurak Zarauzkuak zien-ta. Lenengo aldiz itxasua hamalau urtekin ikusi nauen. Bai, hara fanda, klaro. Baiña orduan denporan Mondrauetik faten zan jentie diez y ocho juliuen, jai izeten zana, Santixao egunien... Trenien, ein trasbordue Maltzagan, eta trenien faten zan jentie Zarautzera, plaiara. Niri tokau jaten horrekin fateia, neskatilla zuri-urixe. Eta gero egun guztie uretan, egun guztie. Ze, klaro, niñerie nitzen, neskatilliaz batera. Eta harek han eukien lehengusuek-ta. Bai, han ondo pasetan nauen. Bi uratan fan nintzen Zarautzera. Eta gure eskola-ontuek horrek. 
Neskatan eta mutiletan Eskoriatzako plazan
Goikolea Zabala, Esther
-Eskola-ontuak aparte itxita, zuk ez dozu ezautu neska-aguntzarik eta? 
- Ez, ze ni ia Mondrauen bizi nintzen, eta Grupo San Juaneraiño, baiñe portala egoten zan okupaute. Segun zenbat jente bizi zan, nik suertie nauken, aizta bat bakarrik nauken, eta nire portalien sasoi bardiñeko beste nobixorik ez zan egon. Eta suertie euki nauen. Eta arkupeietan be bauzen eskiñatxuek. Ez dakitzu, oso arranpalue izeten zan portaletan sartzie, ia nobixo serixue euki biher zeuen. Baiña han eskiñatxuek bauzen, eta han auzokuek eskiñak hartute eukitten zittuen. Hori bai, ze izeten zan, bandie egoten zan Mondrauen; atsaldeko xeirek inguruen-do hasten zan bandie, joten zittuen bi pieza, harek dantzan ein biher zien derrigorrez. Urteten gauen neskak dantzan eta mutillek etorten zien dantzie eske: "Mesedez... " Eta bueno, ezin bazan esan ezetz, zuk ez bazauen gura batekin dantzan eittie, beste batekin gura bazauen, ba batzutan buelta ein eta gero soltau bestiekin fateko, eta holako... holakuek. Eta gero egoten zan gramolie. Deskantsue eukitten auen, bi pieza jo eta deskantsua musikuek. Batzuk geldiketan zien gramolan dantzan, eta beste batzuk, eta gehixenak, estaziñoraiño pasiua. Emuten auen estaziñotik joan eta etorrixa eitteko, barriro bi pieza tanda dantza eitteko. Gero afaittara, afalordua izeten zan, zortzi t'erdiak-do. Eta barriro beste bi pieza-anda egoten zien, eta azkenien beti-eti-etik pasodoblia. Mutil batzuk euzen ez zekixienak dantzan, eta azkenengo piezarako ia apurtxo bat entonauta egoten zien txikituekin, eta pasodoblia. Animauena izeten zan haxe. Eta aguazilla egoten zan, jentie plaza erdiraiño faten zan, eta lekue ixteko, makillatxuaz eskiñie joten-oten-oten, leku itteko dantzan itten auen jentiei. Eta eurixa zanien be aterkiñe zabaldu eta dantzan eitten gauen. 
- Orduan jentia kabiduzen ez zanien, aguazillak apartatetan zittuen? 
- Bai, eskiñara. 
- Begiraliek? 
- Bai. Eta begiraliek izeten zien ama danak; kontroletan auen... Harekin dantzan... "Aurreko domekan be harekin ibilli zonan dantzan. Enterauko non. " Eta gero enteretan zien zerbaitt auen, ez auen edo. Dana auen kontrolaute; eta handik ezin zeikizun urten. Takolora pasietan faten zienak-ta, ixe exkomulgaute. Hori ia zan... Betik hesixen barruen ibilli biher ziñen. 
Emakumeak eta taberna giroa
Goikolea Zabala, Esther
-Txikiteue zelakua izaten zan? 
- Txikiteuek? Ba beitu, txikiteuena dauket nik kontu hau esateko. Txikiteue emakumak ez geuen eitten. Txikiteue eitten auen gizonak, eta neure sasoien, eta nabil esaten hirurogeta hiruan edo, hasi giñen emakumak tabernara bakarrik sartzen. Eta honek, Pepe Agiriano-ta, ondion be hor Portaloian egoten da hori, horreinddako izen zan izugarrizko eskandalua. Ze euren espazio bat guk hartu ein gauen. Eta akordetan naz behin lanetik urtenda, alkarrekin lana eitten gauen, lanetik urten eta etorri nintzen tabernara; eta orduen Bar Mendi zan ez hola taberna-aberna, hola Plus Ultra zan moduko taberna; zan hola apurtxo bat holan kafeterixa estilora-do. Eta bueno, Coca Colan bat edo, Kasen bat edo, ze aukerak be ez euzen asko gehixao: ardaue, zurixe, baltza, koiñak hiru edo lau marka, Jerezen bat, Malaga Virgen-ta, ba aukerak be ez euzen asko. Guk Kasa-do, modernuenak horretxek zien Kasa eta Coca Colia, holakon bat hartzen. Sartu zien gizonok. "Ez jakixau ze ikusi bihar doun, andrak hasi dittuk tabernara sartzen bakarrik eta. Ointxe ez jakixau ze ikusi bihar doun! " Larri. 
Sexuaren araberako desberdintasunak lan munduan
Goikolea Zabala, Esther
-Lanera fateko ez oskuen esaten hori. Lanera fan ezkero, faten giñen lanera, irabazten gauen lanpostu bardiñien, eta hori kooperatibetan! , erdix.. , bueno, gutxitxuau. Ehuneko ehun ez geuen irabazten gizonan moduan. Orduen, akordetan naz. euen konsejillo sozialian Altamirako Bixenta. Eta zan andra langillie; eta, klaro, lan bardiñe eitten auen, gutxiao kobretan auen, betik euen horrekin. Eta gaiñera euken, segurue euken "una caja de compensacion". 
Osea, ez zan seguru bat seguridade soziala. Orduen ezkonduek eukitten zittuen gastu gehixao. Umiek eukitten zittuenak, umien geixotasune... Eta solterak ba ez gauen eukitten hainbeste gastu, eta solterak bardin pagetan gauen, eta eitten zan "caja comun". Eta gero gehixao gastau auenak geldiketan zien urtien hasieran parien bestiekin. Bueno, hori holan. Akordetan naz behin gizon batek bosgarren semie euki auela, eta: "familixie euki dou", eta "zorionak! " eta "zorionak! " ebitzen eta. Eta esaten dutso Bixentak: "Hi, bosgarrena? Nahikue dok, e! Ze itten dok hainbeste ume eukitteko? " "Hi, ze eingo junau ba, jangoikuek emuten joskun eta. " "A, bai, e? Kontseziñoko mojei ez jutsiek ba emuten ba jangoikuek! Eta niri be ez, niri be ez justek emuten". 
Sexuaren araberako desberdintasunak lan munduan
Goikolea Zabala, Esther
-Kontratue firmetan gauenien sartzerakuen kooperatiban, ia firmau eitten gauen ezkontzen bagiñen urten ein biher gauela. Baiñe zuk han papelak firmetan zittuenien, zelan ez zeukatzun asmoik ezkontzeko, eta ezta pentsau be sekule aillegau biher ziñenik hara, firmetan zeuen eta sartzen ziñen ba... Baiña klaro, niri pasau jaten moduen, hogetahiru urtekin ia pentsau nauen ezkonketie, etxie be hartute geuken, eta ezkontzen banintzen soldata batekin geldiketan nintzen. Bueno, hau etxiau alkilau geuen urtebeterako, eta urtebete gehixao; eta nire proposiziñuek zien eleixaz ezkondu; ze, hori bai, oso katolikuek giñen, eta juzgauz ez ezkondu, oin aldrebes eitten dana. Ze juzgauz ezkonketan banintzen, lanera ezin nintzen joan. Baiña hori zan eskandalu gogorra, eta ezta, ezta... Eta Antonek be ez usten ametiduten hori. "Bueno! Hori zelan baiñe! " Bueno, ezkondu nitzen, izen deille gure dana, eta galdu nauen lana, eta nire moduen askok. Ondiok urte batzuk egon zien ba jentiek urten izan biher auela derrigorrez. Ez zan opziñozkue, eta beste enpresetan bai, kapitalistetan zan opziñozkue. Oin, euken tranpa bat: ezkonketan zanai emuten utsen dote bat kapitalistetan, enpresa kapitalistetan. Ba zortzi urte lana ein bazeuen, urteko hainbeste. Eta klaro, antikonzeptibuek be lenengo hartzen hasi giñenak die nire sasoikuek, eta hori medikue bazan zure fabore, ze prohibidute euen ez elixiagaittik bakarrik estauduegaittik be bai. Orduen, klaro, normalena izeten zan ezkondu eta handik urtebetera umia eukittie. Eta ez bazeuen eukitten, mundu guztiek preguntetan otsun: "E, ez dozu balixo, ala? " Hori esaten zan. Orduan jentiek zer eitten auen, ba, klaro, hori diruoi hartzearren, ba urten eitten auen fabrikatik, gehixenak urten eitten auen. Ez baeukien postu on-n bat, edo gero amaman bat umie zainketako. Ba bueno, guri halan tokau jakun. Baiñe gure generaziñue izen giñen lenengo prakak jantzi gittuenak, oso txarto ikusitta. Ikusitta dauket Bilbon, goxeko zortziretako mezetan, San Nikolas eleixan, neska bat, mendirako-ro, prakakin euen. Eta abariek pulpittotik kanpora bota auen ha. Osea ke pentseu zenbat gauzatara adaptau izen biher garen gu. Batzutan pentsetan dot plastilinazkuak garela. Zelan aldatzen diren urte gutxitten... 
Gizarte aldaketa: belaunaldi berriak
Goikolea Zabala, Esther
-Ba guk lenengoko prakak, lenengo tabernan sartu, lenengoko antikonzeptibuek, gu izan giñen "los conejitos de Indias". Eta gero begitu zenbat gauza ikesi biher izan doun. 
"Círculo Carlista"-ko mitinak; Maria Urraca Pastor Aretxabaletan
Gorroño Arregi, Esteban; Zuazabeitia Herrasti, Duni
-E: Eta gero euki auen hor zirkulue be bai. Goixan be euki auen zirkulue. 
- D: Baitta. Ni entzunde nau mitiña karlistena handik. 
- Zirkulua, nun egon zan hori? 
- D: Hor Etxaben karnezerixia badau ba? Hantxe lelengoko pisuan egon zan. 
- E: Bertan etxian. "Circulo Carlista". 
- D: Tradizionalista ez zan? 
- E: Karlista edo tradizionalista... Ni akordetan naz, egun baten mitiña, eta Mondraueko Pagoaga. 
- D: Maria Rosa Urraca Pastor zan "Margaritia". 
- E: Urraca Pastor be bai egon zan. 
- D: Haretxen mitiña entzunda daukat. 
- E: Bai, ha ta... Harekin batera zan Antonio Pagoaga. 
- D: Jentia kalien jarritta, sillak eruenda etxetik eta, ezta? Horreik denporak, ene! 
- E: Harek mitiñak botaten zittuen eta, zerak, Pagoagak, zera eitten. Eta palike ona dauka Pagoagak, e. 
- D: Ez dakit gerria hasitta egongo zan. 
- E: Ez, ez. 
- D: "Nosotros luchando por Dios". 
- E: Ha republika denporia zan. [...] 
- D: Ha zan España maillan Margaritan... Zien karlistak, mutikuak zien, mutikotiek edo, "Pelayos". Ez dakit Pelayo nor izen zan, erregen bat edo, "Pelayos". Neskak zien, emakumiek zien "Margaritas". Margaritak orduen tiestuen be ez zien egoten gurien floreruen be. Margaritak? Karlisten loria, ezta pentsau be. "[...] margaritia ederra, politta da". 
"Baiña margaritak dia". Urraca Pastor. Horretxegaz bakar-akarrik akordetan naz: "¡Nosotros luchando por Dios, los otros alla ellos! " [...] Eta kasualidadia ni entzuten, ni entzuten. 
E: Hori esan biher notsun ba. Harek akabau auenien, ein auen mitiña haren aurreko, honek, Antonio Pagoagak, zereko Mondrauekuak. Eta badabil esaten-saten, eta ez dakit zer esan auen, eta [... -k] esan utsen: "tira, txotxoluoi, Pagoaga, ixildu hari, ixildu, txotxoluoi halakuoi! " Bestie jota pasauta. Berriro hasi eta: "Ez dostat ba esan txotxolu horri ixilketako! ". [...] Balkoittik. 
D: Hori zan bazkaloste baten, eta [...] lanera oien, eta Maria Rosa Urraca Pastorrek akabau auenien bere zeroi [...] , holaxen txaluek eitten Maria Rosa Urraca Pastorri, zihero aztorauta. Enee! , hareik mitiñak eta. 
E: Niri grazia haundixena, [ointxe ba...] akordetan nok, "Pagoaga, txotxoluoi halakuoi, ixildu hari! "
Otxandioko neska batzuekin harremena
Ezpeleta, Paulo
-Otxandixon be fan pelotan. Lelengo jokatu nauen Bergan goxian, Santamaiña, 18 de julio izaten zan. Santamaiña Bergan dau elixa bat, han frontoian jokatu goixien da atsaldien Otxandixon. Ordubittako trena hartu eta etorten nintzan ba bizikletan. Bizikletan da, etorri nintzan horra, jokatu ta. Hurrengo egunian be geraketako eta hola ta. 
Bakitzu, gaztiek, gaztien kontuak. Neskak pa bastante guapa samarrak pe ba azen da bertan geratu. Ta bategaz bastante amistade edo hola. Gero ba ezebez, gero (itxitta hola) Baiña Andramaixa batzuetan etorri zien aizta bixak hara, Atxabaletara. Momentuan ba beste batzuk erdi nobixak eta, nunguek zien da. (... ) "Lagundu eiezu honei neskoi, bestela bakarrik egon biha die ta. Iñor eztabe ezautu be eitten da". Holaxe, eta gero ekin getsan da beti be etorri tta beti be fan da, bizikletan da. Klaro, orduan etorri bihar izeten zan ba, bizikletie besteik ez euan. Trenian; hartu Atxabaletan trena da Villarrealen estaziñuan bajatu eta danok bizikletan. Baiña bueltarakoe ez zan egoten trenik, eta han gabera arte egotia gustetan jakun ba, da negu antza aillegau zanien, akordetan naz han, Don Tomas edo abade bat, guk urten gauen frontoi aldameneko tabernan, han ezauketan gindduen da bizikletak eta. Gero merixendau ta be hantxe, ta abaria be nere lagun haundixa ein zan. Oso haundixa baiña, e. Gabian neskia itxi tta honutzakuan izotz ba eitten euen! Dana zurittuta. "Paulo, hola fan bi za? " "Ze ingot ba? " "Neuk emungotsut" Eta emun ustan bufanda baltza ta guante baltzak. Neuri, e. Lau lagun faten gintzen da. Bastante ondo etorri nintzan. 
Gero hurrengo domekan hola zerian, baiña harek abadiak detaillia hola, berak emun ustela, eztakitzu? 
Umetako jolasak: harri-harrika, tortolosetan, karta-jokoan...
Elizburu Bilbao, Leandra
-Eskola... jolastu eta egiten zenduen rekreuan? 
- Bai, eta zerakin ein biharrien, baloiakin ein biharrien arbiburuakin. Je-e. Arbixen burue jakingo dozu zer zan. Ba haretxen arbiburuakin jo ta belaune, ederra belaunekue hartuta ibili nitzen zereko Untzilleko plazan. Bueno! 
- Gogorra izango da arbiburua. 
- Bueno! Orduan bai gogorra! Oin, e, gogorrekuek pasau die baiñe. Oin, e, hementxe sillan. 
- Beste ze jolas eitten zenduen? 
- Ba jolasak zerien harri-arrike, ta bestela beste jolas asko ez. Beste jolas asko ez jat /etxat/ akordatzen. Eta mendixen gebitzenien, ardixekin ibili nitzenien hara fanda lagunekin Suiñako zerien jokuan be bai, kartakin jokuen be itten geuen lagunekin. Orduen eskola osteko lagunek, eskolakuak. Han itten gauen, mendire etortzen zien bertako lagunek eta mordue jardutzen gauen zazpitterdixen jokuan, han eskolan ibilitta gero. 
- Eskolia ta gero? 
- Bai. Zazpitterdixen jokuen eta holan. 
- Eta bestia esan dozu harri-arrika? 
- Harri-arrike, bai. 
- Eta zelan izaten zan hori? 
- Ba arraixak ein zerien eta harri bat ifiñi eta haretxekin harrixakin. Harri-arrika. 
- Lurrian? 
- Bai, ein zerien, losan edo [honen moduan] dauen lekuen zer batekin, harri zuri edo klarionakin-do ein zera ta hantxe, haxe pasau barik zerak eitten, zeiñek irabazi. Eta holan, holakotxiek. Eta besterik... Zerak, eraiñ sokiakin, gora bota zera eta han harrapatzen beste bat, ez dakit zer zan. Zela izeten zan ahaztuta daukat haxe. Eta beste jolasak, tortoliska be bai. Tortolisak ifiñi eta klak! jo ta. 
- Zelan eitten zenduen tortolisekin? 
- Tortolisekin ifiñi zerien eta klas! jo ta aldrebes ifiñi lelengo eta zuzen ifintzen. 
- Buelta emun bihar? 
- Bai, buelta emun bihar eskuakin atzaparrakin jota. Holan. Eta holakotxe jokuak. 
- Kanikarik eta eukitzen zenduen? 
- Bai, kanikak be bai. Kanikakin be bai. 
- Eta ze egiten ziren, erosi edo norberak egin edo? 
- Ez, erosi edo ez dakit, ala norberak zerakin itten zien. Igual norberak eingo zien zerakin, horrekin porlana zerakin, igual bai. Edo erosi be igual. Orduen merkiek egoten zien baiñe diruik ez jeonan /etxeonan/, haxe tristiena, haxe tristiena. Gauzak merkiek eozen baiñe norbera merkiaue. Je-e, norbera merkiaue! 
Ezkontza Arraten eta eztei-bidaia Donostiara
Elizburu Bilbao, Leandra
-Lehenao [ez gauen egin] bodaik be, gu lau, nire jostunlagune ta beran gizonan basarriko lagun bat fan gitzen Arraera, hantxen ezkondu ta hor esan doten dendan jantzi geuen zera; orduen lutua jantzi bihar izeten zan, eta tio bat hilde gauken eta galtza baltzak jantzi eta Donostiera fan gitzen laurok, hantxen bazkaldu, eta lehenao arkalekin ezin zan lorik be ein aurretik. Je-e. 
- Hori zan "el viaje de novios". 
- "Viaje de Novios", Eta egun baten fan eta bestitn etorri, San Antonioi eitten jakona ein gutsen. Eta gero nire zeorrek (barreak) madriniorrek bazkarixe preparau zeuen hurrengo egunien eta aitta-mai esan jakuen, geuriei be bai eta bestienei be bai, eta etxien bazkai bat emon gauen eta hurrengo egunien gizona biharrera ta, ba ya esta. Ez euen zerik. Viaje de novios haxe. Igeldora orduentxe fan gitzen, eta gaba Donostien pasau ta etxera bazkaltzera. Ta ya esta. Akabo gure zerak. 
- Orduan nobedadia izengo zan Donostiara joatia, ezta? 
- Bueno! Nobedadia ez dakit. Eurai ezkutatziarren fan gitzen gu. Arraten ezkondu ta hantxe armozua ein eta hamarderdietako Pulmana hartu ta ya! , hurrengo egunien, e, klaro, lorik ez... (barreak). 
Meza kontuak eta hilarriak elizan
Elizburu Bilbao, Leandra
-Mezetara ta joago ziñazien. 
- Bai, eta konfesatzen. Han esan biher kontu danak, ja-a-a! , han esan biher kontu danak, gaiñera eurai. Ta gero... 
- Han auzuan bertan bazekazuen elizia? 
- Bai. Auzo danien eozen abadiek. Ez dakit zenbat auzo daoz Atxabaletan, eta auzo dan-an-anetan eozen. Zazpi etxe eozen lekuen be abadia zeuan, eta gu, ni Galartzakua nitzen eta han ez dakit hamahiru etxe eozen, eta han be abadie. Danien, danien. Dan-anetan eozen abadiek. Oin abade gosie dao baiña orduen danien eozen abadiak. 
Danien. 
- Eta? Domekero egoten zan mezia? 
- Bai, domeka guztietan. Gero ba apur bat zertzen hasi zienien ba, baten bai eta bestien ez eta holan eitten zien, apur bat banatzen hasi zienien, baiña aurretik, bueno! , aurretik danien. 
- Derrigorrez beti joan bihar mezetara? 
- Bai. Mezetara ta hilarrixek egoten zien. Hemen lehenao ez zien egoten baiña hillarrixek mantel zurixakin, kandelakin egoten zien. Hilddakue bazeuan lazo baltzakin egoten zien. Gero kendu zittuen hillarrixok. 
- Hillarrixak eliza barruan? 
- Bai, eleixa barruen euren mantelakin, ifini tente bi kandeleruekin eta hilddakue bazauen lazo baltzakin egoten zien. 
Gero kendu zittuen. 
- Eta zeiñenak izaten zien hilarrixak, herriko jentianak? 
- Auzoko etxekuenak. Auzoko zera zein etxe, hamahiru etxe edo die gure auzuen, eta hamahirutik ba zein tokau zan hilddakue edo hilbarri bazeuen bi kandela; bestela sei kandela lazo baltzakin, holan egoten zien. 
- Etxe bakoitzak zekan bere hilarrixa? 
- Bai, etxe bakotxak, etxe bakotxak eukitzen zeuen. Gurien bi kandelakin egoten zien lutoik ez bazeuen. Bestela lutue bazeuen, lau kandela eta lazo baltzakin egoten zan. 
Agure txatxarra, auzoko erreketea
Elizburu Bilbao, Leandra
-Eta esan dozun agure txatxar hori bertakua zan, herrikua? 
- Auzokue, auzokue, auzokue. Bai, bai, auzuen egon ez balitz hobe. 
- Orduan auzuan zekazuen kontrarixorik haundiña. 
- Bueno! Umiendako be bai txarra, e. Ha ez zan zeandako bakarrik, umiendako be bai. Umiendako be txarra-xarra ha, eta andriendako ez dakit zelakua izengo zan, baiña umiendako be txarra. Umiek be aurrien erabilzen zittuen harek. Harek zein ez aurrien! 
- Bera reketia zan? 
- Osua. 
- Eta zer eitten zeban, jefe? 
- Jefe, nehikue jefe. Orduen jefe eitteko ez zan asko biher eta. Jefe, nahikue jefe. 
- Lehen esan dozu etxera bueltan zoiazela tiruak-ta bota zotsuela eta. Bestela herrixan tiruak eta sentitzen zian? 
- Bai. Bueltan fan gitzenien kalien aitte ta ama berbetan, nun egon zien eta zer eitteko ta. Berbetan ikusi zittuenien, e, "kontuz berbakin, e, gizona izen andria izen ez da errespetauko ta". Ta zeera fan gitzen, auzoko zer batera ta ba haintxe ta haintxe daoz. Abixau harek, neskak, abixau otsen eta ba zitie ifiñi otsen aittei amakin egoteko, eta gero hartute zeera, Mondrauera, horra bialdu gindduen deklaraziñuek eitten. Eta deklaraziñuek eraiñ han eta ardixok laga gittuen guk, esan dotena, zerien, soluen bakar-akarrik, eta ni negar eta negar zerien. eta zegatik itten ete neuen negar, eta ardixek falta nittuelako. Ta zeera, Bitorixara. Bi buelta erain oskuen Bitorixara, e! Ez guri bakarrik, autobuskarie, e, autobuskarie. Eta bueltan etorritta be agurie haxe. Eta hildde infernutik urtenda be oinddio, oinddio hor ibilliko don ha bueltaka zerien, bueltaka han ibilliko don. Andriendako be bai ha. Andriendako eta umiendako be bai. 
Ama, neskame
Elizburu Bilbao, Leandra
-Orduan aittitta Plaentzikua zan? 
- Aittitte Plaentziakua zan. 
- Eta zure aitta hemen jaio zan? 
- Gure aitte zerian, Atxabaletan. 
- Ama ze zan, bertakua? 
- Ama zan ospiziania. Ama zan krieda egon zana hor nire gizonan baserrixan zazpi urtian. Eta gero fan zan Axpe-rrazolara. Ta Axpe-rrazolan hori gripe-asoi haundixoi euki zeuen, da han euen zerien, ta gure aittak beti esaten zeuen, ba han eruen biher izeten jakon ba abariei oillue eta ez dakit zer. Arrautzak edo. Ta uezabak emun ez ittearren, ba zu kriedia zariela esan, eta kriedia zariela esan eta zertu. Ta fan die Gure Jauna hartzen edo, ezkontzen Axpe-rrazolan, eta zerien, eta, ene! , ta Gure Jaunik emun ez. "Gu ezkondu barik gazek" esaten euen aittek beti, "Gure Jaunik ez joskuan /etxoskuan/ emon zerien. Zeaittik, eta oilloik eta arrautzik eruen ez utselako. 
Abariek be egoistak be bai, e! , egoistak terribiliek, ez jonan /etxonan/ Gure Jaunak asko balio. "Gu ezkondu barik gaoz", beti esaten euen. 
- Orduan zure gurasuak Axpen ezkondu zian? 
- Bai. Nire gurasuak Axpen. Han euen etxe baten hori gripealdi haundixoi zeonien. Ba hiltzeko asko zertu ez eta ba txarto egon zan ama gurie. Azkenien, e, lelengo nire gizonan basarrixen, ta gero hara fan zan, Axpe zeera, Anditzera, eta haintxe pasau zeuen haundixenoi. Eta Anditzeko gizonak ikusi behin eta esan i utsen, e, zera: "Hire andriek, e, txahalai emuten jakon artua be jan itten juan". Ta ferixera fan Mondrauera-a, esan i utsen eta: "Ba ogixe nahikue emon bautsen ez euan jango artorik", esan i utsen gure aittek, eta egixe. Eta harek Anditzeko gizon horrek: "zuk esan abadiai zu kriadia zariela ta ez dakartzula oillorik eta arrautzarik emuteko. Ta esango utsen harek eta gero Gure Jaunik emon ez. 
- Baina kulpia ez zan berana gainera, ezta, nausixana zan. 
- Bai ba, nausixena zan hori biherroi, baiña berak be emoteik nahi ez. Ja! , berak be ez euen nahi emoterik eta. Eta gero bestiek Gure Jaunik emon ez. Eta gero gure aittek beti esaten zauen: "Gu ezkondu barik gaozen". Beti esaten oskun. 
Gerra aurreko euskal izena
Urreta Zubia, Miren Gaztelu
-Izena Miren Gaztelu Urreta Zubia. Jaixo nintzen hementxe Atxabaletan, agostuak hogetalau, San Bartolome egunian, milla beratzirehun eta hogeta hamabixen, "treinta y dos"a esaten dana. Nire izena da ba hoixe, Miren Gaztelu, eta uste dot gaiñera Atxabaletan neu bakarra nazela, ez dago besteik. Ni gerra aurrekua, klaro, nola nazen ba. Gaiñera hau izen hau ifintteko bere berezia dauko, bere historixa berezia dauko. Batzokittik liburue eruen, izenen liburue eruen etxera eta handik hartuta izenak, nire aittak gure auena, gure auen Gatzako Ama Birjiñian izena jartzia, eta klaro, Gatzako Ama Birjiñia da Nuestra Señora del Castillo. Eta orduan berak euskeraz ifinttia zela gura auen, han aurkittu izena, eta Maria Castillo, Nuestra Señora del Castillo euskeraz Gaztelu, eta niri ifiñi ustien izena Miren Gaztelu, eta hori euki dot, bizi guztien Miren deittu izen duste, eta gero gerra ostien hasi nintzen, eskolara ta hasi nintzenien, Maria del Castillo eta Maria del Castillo, eta hainbeste denporan euki izen dot izena Maria del Castillo. Baiña lehen zerien, jaixo zintzenien zerak, Donostiko, Gipuzkoako Kutxak bialketan auen ume bakotxai kartilla bat ez dakitt zenbat diru ifinitta. Eta han euki izen dot beti, beti-eti nire izena Miren Gaztelu moruan. Beti, e. 
Niri ez doste sekula iñoiz bidali ez gerra denporan be ez eta gero be ez Maria izenakin, betik Miren Gaztelukin. Eta Miren da Miren. Eta elixan be Miren Gaztelu, eta Maria del Castillo ba beste gauza batzutan, ez dakit nik, edo banko-do. 
Baserrian ikusitakoak
Urreta Zubia, Miren Gaztelu
-Eta gero ba nik ondo pasa nauen, ez nauen pasauko ba, jolas baten egun guztia. Hango... , baiña ze gauzia, zenbat gauza ikasten dien basarri baten. Oin konturaketan zara, akordetan naz han eskillarapeien, sarreran eskillarapeien euen, zelan esaten utsien ikuteixa edo iputeixa-do: ba zera moduen, ai, zela esango dotsut /esangotsut/, ukuilluan moduen, ezta? Baiña zan, hoixe bai, daukat buruen sartuta. Sartu ta ezkerretara zan eskillarapeien holan euken egurrezko horrek, goitti behera holan zer batzuk, egurrak, txirlo batzuk hola goittik behera dana holan atiakin ta barruan euen bihorra eta moxala. Eta hori etxat sekula ahaztuko. Bihorra ta moxala. Ez dakitzu zer dan? Bihorra, bihorra da emia, zaldi emia esan bihar naban, ez, eta moxala txikiña. Bihorra ta moxala. Horrekin akordatzen naz. 
Eta edurra ein auen, edurra ein auen. Klaro, ointxe sasoi hontan zan-a. Eta, bueno! Nik lau-ost urte, lau urte, hortxe, lau terdi, holakotxen bat neuken. Eta akordetan naz edurra zela ein auen, kanpora urten bihar larriñera, eta zelan amak ipiñi osten burutik zaku bat, zakua, zaku bat holan buelta emun, ta zan zaku txiki bat zan, ez zan haundixa ta, neu be umia ta hauxe, hauxe da txikiña ta. Buelta emun eta ifintten auen holan albo baten, ikusten nago, e, ze kolore eta dana zittuen: urdiña hola eta gaiñetik holan zeukan hau zelan da, "El Quijote", Kijotia eta "Sancho Panza". Eta ifintten auen inguru guztian holan: "Nitrato de Chile". Ikusten banego moduen. Holan dra! bueltia zan holan zer bat, zakuok eukenak kanpoaldetik holan. Erredondua be ez zan, luzenkia zan holako seillo moduko holan, eta urdiña zan barrena ta laruakin-a holan beste koloriak eta ifintten auen bueltan holan: Nitrato de Chile. Hori akordetan naz gaur balitzan moduen. Ederto gaiñera, e. Holako gauzak bai eta zela lo eitten gauen... 
Baserrian ikasitakoak
Urreta Zubia, Miren Gaztelu
-Baserrixan gauza asko ikasten die. 
- Asko ikasten die. Ni hori hori ikasi nauen. Eta bueno, beste... , oiñ konturaketan zara. Gero ahaztu eitten jatzu baiña. Hara! , zelan zan? Sorgiñen Laratza, ezta? , esaten auen horrek Euzkitzek. Ba guk "laratza" esan biharrian harek esaten otsien "gelatzua". Holan txintxilizka zera egoten zan, katai bat holan eta behien kaldaria arbixak egosten edo gura dana egosten. Eta betik han su inguruen gaiñera. Eta amama geukan eta Aintzane ahiztia bi urte bakarrik euken, eta ha altzuen neukela hari arbi-aldariai apurtu jakon ipurdixa, azpixa, eta dana jausi zan. Eta Aintzaneri hanka gaiñian erre ein jakon hankia. Eta Aintzanek oinddio be dauko bi marka hola errienak, bi marka hanka gaiñien dauko Aintzanek orduantxe hantxe erre jakonian, zera, hango arbi-aldariai ipurdixa apurtu jakolako, hango ura jausitta. Eta hori akordau eitten naz, e. Eta egoten gintzen topetan suga-elarrak. Suga-elarrak die -zu zerian ibilli bazara bien, baiña bestela... -, die holan orri zabal batzuk dauko, eta erdixan eitten jako hola gorutza lora moruen holan, eztakit nik, txondor moruko gauza hazixaz beteta balego moruen, hola erdixan gorutza gorrixa, eta dauko orri haundi batzuk, eta hari orrixai kendu azaltxua ta mintza, haren zera, ifiñi hanka gaiñien eta holaxen errien gaiñien, eta osaketako. Eta ibilli gintzen suga-edarra... Bestela suga-elarrai ikutuik be ez, bueno! , suga-edarra txarrak zien, benenosua, geure zerera zien erre.. , zien benenua zeukiela ta. Keba, kendu ha zera ta orrixen mintza, alde azpixa bigun-iguna hanka gaiñian ifini ta holaxe osatu jakon. Baiña oinddio Aintzanek, ni baiño bi urte gaztiaua da, baiña harek han markak, erre markak hantxe dauka hanka gaiñian. Hanka gaiñian dittu bai. Horrekin akordetan naz, eta zelan ibiltzen gintzen han inguruan jolasten, alberkia, inguruan zer aukena, eta gauza asko holan. 
Baserriko oroimenak
Urreta Zubia, Miren Gaztelu
-Jolastu zertan? 
- Ni bakarrik ibiltten nintzen baiña zetan. Han kaxkarakin-a, arto-askarakin. Oiñ ez dakit zela esaten dotsien, baiña guk arto-askarak. Zera, halakotxiekin harri-arrika, klaro, horrek ipiñi lurrien eta haretxekin jolasten. Baiña ni umia neu bakarrik nintzen, beste ahiztia, Txaro, hiru urte zarraua da ta, klaro, lau urte euki edo zazpi-ortzi urte euki asko da, eta gero beste lehengusu batzuk be bageukan-a. Harek lehengusuak, gutxi gora behera urtebete gaztiaua da. 
Eske hainbeste ume gintzen han. Eneee! Gu xei anai-rreba eta beste lehengusuak beste bi zortzi. Atera kontuak. 
Eta gero horrek maistru horrek beste mutiko bat, beratzi. Etxekuak eztakit zenbat zien. Xei, bost-ei edo ez dakit zenbat zien. Bakitzu zelako kuadrillie! , bueno, ha izeten zan! Puffa, kuartel general. Hori bai. Eta han zela zelaixen, etxetik kanpuen, goittik behera zelaixen zelan eozen soldauak, kaiñoiak-ta. Holakotxe gauzak bai. Baiña ez hola garbi-arbi-arbi ez, baiña. Akordau eitten za holan, pasadatxo bat eitten jatzu, ez dakitzu? , esaten dotsuenian zeozerrekin akordatzen zara hola, baiña bestela... , bestela ez. Hori bai, horrek gauzok bai, izenok geraketan jatzu bizi guztirako. Esnie egosten euen zera, maskelua, eta horrek gauzok, ez dakitt, han orduan entzundakuak baiña bizi guztirako geraketan jatzu. Akordau eitten zara, akordau eitten zara. 
Haserrean beti euskaraz
Urreta Zubia, Miren Gaztelu
-Eta euskeraz pentsau bez, eskerrak etxien aittaitta ta amama, bueno, ni gaztia nintzela, bi urtekin edo hil zan aittaitta, baiña amamakin gu beti, amamakin ibilli izen gara, ibilli izen gintzen, eta amamakin euskeraz, eta aitta eta amakin be bai bizi guztien, bizi guztien. Gu geure artien, anai-rrebon artien erderaz eitten geuen. Klaro, estudixuak eta gauze danak erderaz eitten zien. Bai, geure anai-rreba artien erderaz, etxien be bai. Ba ohitturia, estudixetan-ta, baiña aittakin, amakin eta amamakin beti euskeraz. Eta gauza bat eon oso kuriosua, oso politta. 
Erderaz eitten gauen, baiña hasarreketan gintzenien, euskeraz eitten gauen. Eta amak esaten oskuen: "Hara, gure neuke hamar baiño gehixao beti hasarre egongo bazintzie, ze orduantxe eitten dozue euskeraz-a", esaten (oskun) amak, "orduantxe eitten dozue euskeraz, bestela betik erderaz zabitzie! , eta hasarreketan zarenien euskeraz eitten dozue. " Ba bai. Xei anai-rreba giñen, bat hil zan oso gazteik, hogeta bat urtekin hil zan nausixena; hogei, handik egun pare batera eitten zittuen hogeta bat, hil zan, eta gero bi mutil eta bost (hiru) neska. "Hasarreketan zarenien bakarrik eitten dozue euskeraz, eta gurao neuk (semie) baiño gehixao beti hasarre egongo bazintzie, ze orduan eitten dozue euskeraz-a. " Kalien ixa ibilli be ez gintzen itten, ze xei anai-rreba, gero lehengusu bi zortzi, ta amamakin ala! , beti gaiñera mendi aldera, edo ez dakit nungo basarriko zelaira, edo Kamiño Barrittik, Kamiño Barri esaten dotsau guk zererako, pantanorako bidia dauena Azatzara bidia dauena. Hori zan Kamiño Barri. Beti-eti Otalazelaira edo hor beste basarri bat euen eta Agarreko zelaira edo, beti-eti, amamakin beti kanpora. Kalien gutxi. 
- Bide barrixa esaten otsien? 
- Bai, bide berria esaten otsien, ez dakit noiz indda egongo zan. Ez, nik uste dot aurretik indda egongo zala. Gerra aurretik indda egongo zala. Bai, ze neuk esan eitten dot, ze juaten giñan umetan gu-a. Bide Barrixa bai. Hortitxik gora beti amamakin. Klaro, amak nahikua bihaleku euken etxian. Gu xei anai-rreba, bi anai euken etxien gaiñetik. 
Bueno! 
"Txindurri" abeslaria
Zubizarreta Berraondo, Antonio
- (Loba) : nik anaieri entzunda dauket, zela 'Txinddurri' eta izan ziren ba? 'Txinddurri' akordetan zara? , kantantie ta... 
- Bai. 
- (Loba) : horri zenbat anaia-rreba hil jakon, edo bueno, jaixo aurretik kontaten daue zenbat aborto euki zittuen. Ez dakotzu entzunde? 
- 'Txinddurri' hemengua gogorra zuan Atxabaltan; halako eztarrixa, ondiok be fango nitzake biher den moduan bere kantuak entzuteagatik. Elizan danak izten zittuan hola, eskuak helduta. Lagun haundixak eukan Atxabaltan be, honeik Garzia, Garzia anai bixak, Alejandro eta bestie ta Romualdonak, eta dezentetxua kuadrillia. Ta Andra Marixetan etorten zan sarri, mekauen, kantuan ein bi´zanian hartzen zeban pañueluok, baiña flamenko jantzitta ibiltten zan, igunduko zera, lazuakin-te, mutillak, kanturriaitten ekitten otsan aguro eta Ave Maria baten kantau auen Taberna Barri aurre-urrian; Santa Agedatik be entzunda ha lekarixua! Eta senzillamente kantetan auan [...] eta gero kantuen euela hil izan, derrepente hil zan. 
- Kantuen euela? 
- Kantuan, hori egongo da eskribiuta. Holako eztarri onik Europan beste bat, bi ez, akaso bat deskuidauta. Eta Atxabaltan Andra Marixetan etorten zanien eliziok eta bere kantua entzuten, mezetan kantuen egoten zan, eta Ave Maria kantetan auen [...] eta Salbia be bai, bi kantu, kantetako Atxabaltan koru ona egoten zan, baiña hari brillo emutekorik ez. Atxabaltan korua bakien itxi. Orduko urtietan. 
- Eta bera bertakua zan? 
- Bertakua. 
- (Loba) : Mutikotan ez zan gaiñera pastore-a ibilli? Kurtze Barrittik, ezta? 
- Bai, oso baserrittarra dok, normala, eta haren aitta ta beste arreba bat be urte askuen egon zuan Kukun aurrekaldien bizi zuan. Ha zan elementua, Atxabaleta danakin, bera be halakotxia zan, harek euken kategorixan pixka bat hola [...] , baiña bera zala eta haintxe gustora. Lehengo [...] abaria moduen. 
- (Loba) : kuadrillan? 
- Bai, kuadrillan. 
- (Loba) : ha munduan zihar ibilli zan kantuan, operan. 
- 'Txinddurri' esaten xatzuen? 
- (Loba) : 'Txinddurri' gaitzizena. 
- Bai, bai. 
- (Loba) : danak eukien, anai-rreba danak holako... entzunda daukat nik amari, ha behintzet 'Txinddurri'. 
Gerra ostean eskean
Zubizarreta Berraondo, Antonio
- (Loba) : bai, famosua izan zan, monumentutxo bat badauko. Andra Marixetan etorten zan hori kantuen. 
- Eta ze izen eukan horrek, kantuen itteko? 
- (Loba) : bera? Altube apelidue. Izena ez dakit. 
- Euren izena 'Txinddurri' zan, Txinddurrixena. Eta gero aitte be oso elizarakua, batzen ibiltten zan, urtietan, dezentetxo in arte. Gero Errota Zaharrekuak ibiltten zittuan, hik hareik be ez hittuan ezagutuko. Bai? 
Sardinak gauez
Zubizarreta Berraondo, Antonio
-Hara faten zienak gehixen-ehixenak andaluz jentie [alfabetu bakuak] izeten zien danak kasik. Ez firmetan eta ez entzun be itten ez euenak. Eta ni, e, intimo lagunak gitzen Atxabaletako mediku baten semie, Eduardo Agirre, eta ha maistro, erderaz be bai, eskolie be bai. Guk ezebez, ez eskola eta ez erdera ganorazkoik ezelakoik be ez. Ha sartu zan Mayorixan berihelaxe, ta Mayorixatik be ikusten zittuen kasik andaluz gehixenak [zerik be ez] eta maistro, eskolie eundoko pabilloiak eskolie, firmie botaten erakusten utsen eta kalera, guardixara. Ta haek itten euenak, eta gero jana be aparte eukitten euen, harek berandu [ibiltten zien] eta errelebuak [itten euen] eta ha[rek] jana be beti peska edo beti sobrie, eta nik lo itten neuen lekure, ha beste konpañia baten euen, Compañia Destinos euen, eta ni Puentes. Eta harek "un poco mimaus zien" hanguek danak, eta gu gosiak amorraketan gengozenak, eta gabeko hamaiketan "Silencio" jo ta: Tok-ok. "Antton, Antton" "Ze bihok? ", eta "Jaik honek sardiñok, nik harrike bota biher jittuat eta". Lo eittiai bertanbera itxitte aguro jan azur eta guzti. 
Soldadutzako zigorrak
Zubizarreta Berraondo, Antonio
-Gero mozkorrak libre eukitten dau, zenbat haundixao hartu hobeto hartuko zaue. Mozkorraz ikusten bazaue, kapitana bada be, hartu eta erretirauko zau. Ero kuartelera ero norabaittera. Baiña gero hurrengoko egunien badaukotzu bekarraan bat diferente, hau (egurra) eta hamar-amabost kiloko haree-akua ifini bixkarrien alanbre mehe-ehiekin, eta lau-ost buelta igual patixo danai, patixuak, barriz, kilometro bat inguru bueltaka. Ta beste berdugo bat makilliaz atzetik daleketepego itteko. Ta barriro jan-rdua aillegau eta harekin zer guztiekin jana ifini -haik soldauen aldien ondo jaten euen-. Jana ifini irekitten eta han bueltie in orduko jan in biher. Ta paso lijerua markauaz. 
- Eta hori alanbriakin lotuta? 
- Alanbriakin lotuta, alanbre guztiaz. Jausten baziñan akabo. Bestela tratau oso ondo bertan bazebitzen, baiña deskuidun bat itten bazauen, akabo. Hil asko. 
Sokatiran irabazle
Zubizarreta Berraondo, Antonio
-Deportian sokatiria, kerten kuadrilla bat gengozen hor euskaldunak, eta sokatiran iñok be ez oskun irabazten. Pixue biher zan eta. Eta gero informauta gengozen zeeko bat, nungua zan be instrutoria, teniente Durango. Bi anai eozen. 
Eta harek erakusten oskun zerok, taktikok. "Asi tiene que ser" eta... , irabazten eta. Eta gero irabazi kanpeonatua, eta kanpeonatuoi itten fan gitzen leginarixuetara, eta harei be egurra emun. Irabazi sokatiran eta. "Lanzamiento de martillo", bueltaka botaten dan hori. Beste bat plato bat, oin be botaten dittue horreik. Gero "Lanzamiento del peso", zazpi kilokua hola, ddii!. Horrek danotan pruebak eta. Platue botaten euena danai irabazten utsena euen santanderino bat kriston besuekin, eta harek hartzen zittuenien eta berak euken baibenaz eta basuetaraiño botaten euen, eta beti irabazten. Sokatiran, barriz, gu egoten gitzen, eta sokatiran [eskasena?] , nanuena neu. Bestiek holakotxe mutikotiek. "Teneis que tirar asi. Teneis que tirar a la otra forma. No respirar mucho. De respirar se pierde mucho" ta bueno! Guk haik tarras ifini orduko aidian bueltaka legionarixo zar guztiok. Bestiek fubolien be bai. 
Fubolien be Donostieko Agirre-a eozen fubolista onak, ondo eitten euenak gaiñea. Ta kanpeoi egon zan urte bixen injenieruetan. Madrillera etorri ta Madrilguei be irabazi gutsen urte baten. Madrilgo holako klasifikaziñuoi, euren klasiai. Ta beste honei be Algeciras eta bazterretakuak jota su emon eta kitto. Eta ondo pasetan zan. Bokadillue emuten euen eta añiketa batzuk eraiten zittuen baiñe. Gero sokatiran ifini mulak. Mulak ifintten oskun kontra. Gu hemetiko aldetik zortzi mutil. Bestealdian mandua. Manduai samur irabazten jakon. 
- Bai? Manduai samur? 
- Bai. Ha da! -da! , konsegidu itten badau faten, orduan ez. Baiña konsegidu arte listo eonda eusten ba dutsazu pot itten dau. Bera be atzeraka. 
Hiru egunerako ziegara
Zubizarreta Berraondo, Antonio
-Baten tokau jaten Mayorixa azpixen guardixan. Puestua egoten zan, guardixie, eta tokau jaten ba haraxe guardixara eta. Jakiña, puerta prinzipalian eta zentinelak ezin leike ein, hamar pauso harutza eta hamar honutze. 
Eta ni baneuen, gaiñekaldien bizi zan, txaletillo bat eukon bertantxe, holaxe begitu besteik ez. Eta tipuoi han goixen, bentanan. Miradore, bentanan behera begire eta. Mekauben , ni ba batien harutza fan eta bestien honutze etorri eta holako inportantzie bako... Prinzipala izen balitz baiña, han nebillen bueltaka ta. Hor plantetan jatek koronela, taka-aka-aka, -taka-aka, ta: "Usted no esta informado bien". "Si mi Usia, si mi Usia! " Ha be "Usia" tratau biher. 
Koronela "Usia". Eta "usted no esta informado bien". "Si mi usia, me parece que si". "No. Uste para alla no puede hacer nada mas que... ", berak ebatu eskutik eta: "uno, dos, tres, cuatro, cinco, seis... ", hamar pauso. "Ahora alla otros dies puede hacer. Mas no. Llamalo al cabo cuartel". Ointxe fan biherko juau keizpera. Txarra zan, Imanol Martinez Ruiz. 
- Kabuoi? 
- Ez, koronela. Ha gizon haundixe. Balazo bat ahuan, matraille guztia apurtute eukon eta. Ointxe fan biherko juau. 
"Dile al cabo que venga". Ta "cabo! , cabo! ", urra neuken baiñe entzungo ete justek, fango ete nok oin hemendik harutza , eta neu sartu kalabozuan. Konturatu zan eta etorri da kabuoi ta: "releve esto! Este no esta bien informado y releve! ". Relebau eta hiru egun kalabozora. 
- Zeu? 
- Bieko fan. "No esta bien informao", nik ez neuken kulpaik baiña. Holakotxe... 
Aretxabaletara itzuli zenekoa
Zubizarreta Lasagabaster, Xabier
-Zuk bastante urte pasatu zittun Atxabaletatik kanpo. Igarketan zeben aldaketarik Zaragozara fanda hillabete batzuk etorri barik egonda? 
- Bueno, niri pasau jatena, herrixakin berakin pasau jatena, herrixan bertan denpora gutxi bizi izan nazela. Ni bizi izan naz auzuen, Azatzan. Azatzan bizi izan naz zortzi urte arte jarraixan eten barik, bertatik urten barik. Gero, klaro, urtebete Donostian, gero beste urtebete barriro Azatzan maristetara fan da etorri, bueno. Urtebete. Gero ia horra fanda, baiña karo, hortik ez geuen urteten. Hor disziplina zan benetakue. Gu hamaika urtekin ba nik etxera etorteko baimena eskatu bihar izaten neuen eta urtien itxiko ustien igual xei bider edo zortzi bider etxera etorten. Akordetan naz Andramaixetan baimena emoten oskuen eguerdixen bazkaitten etorteko eta atsaldien ba eztakitt xeiretarako edo xeiterdietarako edo hola barriro komentura fan biher izeten gauen. 
- Hori Eskoriatzan bertan? 
- Eskoriatzan bertan, bai. Hamaika-amabi urtekin ia hori ein biher izeten gauen. Eta ni akordetan naz egoten zan, errosaixue egoten zan, eztakit zazpirek ero, errosaixue errezau biher izeten zan afaitten fan aurretik. Eta nik orduen tranpatxo bat eitten nutsen. 
- Egunero? 
- Ez, ez baimena neukanetan. Baimena neuken egunetan xeiretarako fan biharrien taldiakin elixara sartzeko, errosaixue errezetan nik eitten nauen zazpiretan fan eta korutik bueltan sartzen nintzen, atzetik bueltan, eta gero handik urteten nauen eta sartzen nintzen barrura eta hola (barreak). Tranpie eitten nutsien horretan baiñe oso estriktuek zien horretan. Eta, klaro, nik neure edadeko lagunek ezautu eitten nittuen, agurtu eitten giñen eta juntetan gintzenien ibili alkarrekin, baiña karo, esperientzia gutxi euki nauen, kontakto oso esporadikuak, oso noxien behiñekuek eurakin. Eta gero bueltan etorri nintzenien etxera izen zan benetan neure kuadrillie ezautu neuen. Hori kalekuek. Auzuen bai. Auzoko lagunekin ia harremana ume-metatik eta oinddio pe manteniduten dot, ez, harremana oso ona. 
Mutikoen gerra jolasak
Lasagabaster Billar, Jesusa
-Eta gerra denporan, gerria pasau zanien, mutikuek hartzen auen zera... makillak, holako makilla haundixak, eta gerra joka, gerran itten auen, mutikuek in biher, e? 
- Burrukan? 
- Bai, nire anaie ta, bueno! Eta horreaz, akordetan naz nire anaiak in ebena, nire hurringokue, ibili ziren holan, gerran ibili ziren ta klaro, gure barik, beste batek harrixa jaurti auen itxuria, ta arpegixen, ta arpegixe haundittute, ta ene! , nik beitu anaiari hola; ta ha zan begie, hola arpegixe haundi-aundi egindda dana ta... mutikokerixak! Pote-oteka be bastante itten gauen e? Pote-oteka. Hori Oñatin ez dakit itten zan pote-oteka, potiekin. 
- Neuk ez dot ezagutu joku hori, baiña kontau dostai hango... 
- Eta Azatzako elixa aurrekaldien euzen lehen, oin arreglau in daue, ointxe bi urte edo hiru-do, dana arreglau in auen plazuelia, Azatzako elixa aurrien. Baiña han euen harri bat holakue, eta ha ikusten gauenien esaten gauen: "hementxe itten gauen pote-oteka! "
- Jabierrek kontau nostan atzo. 
- Kontau in otsun hori? Pote-oteka? Jabier han egoten zan askotan. 
- Harek esan eben kaka-oteka. 
- Ni pote-oteka. 
- (... ) eta kaka-orreka. 
- Kaka-orreka bai, baiña kaka-oteka ez, pote-oteka esaten gauen guk. 
- (... ) Potia dan-an-an jo eta... 
- Bai, eta gero gorde ta gero harrapetan eban potiori barriro bueltan, bera izan biher, pote-oteka ta. Holako jokuak asko. 
Oinez mezara, Arantzazura
Lasagabaster Billar, Jesusa
- Baiña orduen pittin bat jai girua eta erromerixa girua-a, nora joteko zera zeukein zeuek, nora joten zeuein, auzoko edo...? 
- Hemen, hemen? 
- Bai. 
- Atxabaltara, gu betik Atxabaltara. 
- Atxabaletara? Auzuen, auzoko jaixak aparte ez zan... 
- Aparte, e? San Juanetan, San Juanetan bakarrik, e? San Juanak eta Santo Dominguek. Santo Dominguek Otalora Zelain, marietzien, Santo Dominguetan. 
- Otalora Zelai Azatzan dago, ezta? 
- Bai, Otalora badakizu nun dauen, ezta? 
- Bai, bai. 
- Ba honutzatxuau, Otaloratik kale aldera zatozela eskubitara. 
- Oñatiko jentia be etorten zan... 
- Santo Domingora? 
- Bai, Santo Domingora, klaro. Hori bada Otalora Zelaiko... 
- Otalora Zelaira etorriko zan , bai. 
- Neri kontau dost Oñatiko jentiak Otalora Zelaira etorri... 
- Basotik igual etorriko ziren. 
- Neskia Eskoriatzara lagundu eta gero, oiñez, Araotzera. 
- Bai, bai, eta oiñez etorritta segurutik Oñatitik, oiñez etorritta. 
- Araozdik, e? 
- Arantzazura be oiñez faten giñen, e? Hiru ordu-do itten gauen bidien. 
- Eta beste hainbeste bueltan. 
- Bueltau, kasi betik etorten giñen Oñatira bajau, Oñatira bajau eta gero trenien. 
- A, trenian. 
- Trenien etorten giñen. Gero trenien zeatik hola fiestia hartzen gauen. Arantzazutik bueltia in eta gero etorten giñen Atxabaletako fiestara. Atxabaletan betik egoten zan erromerixia-ta... 
- Andra Marittan-do? 
- Ez, domekero. 
- A, domekero. Domekeroko jaira. 
- Domekeroko jaire etorten giñen. Arantzazura faten gitzan domekan, klaro. Faten gitzen domeka goizien goiz urtenda. Faten giñen oiñez. 
- Han mezia entzun. 
- Han mezie entzun, konfesau, komulgau, horreik danok han egin eta gero Oñatire bajau. Eta gero Oñatin trena hartu ta Atxabaletara erromerixara ta ba gabien etxera. Dana oiñez. 
- Eta hori ze itten zeuein, kuadrillan? 
- Kuadrillan, klaro, bai, Arantzazura kuadrillan kasi betik. Batzuetan anaiekin be bai, eta anaien lagunekin eta neska ta mutil ta, ba hola faten giñen. Betik oiñez. 
- Hiru ordu, pasiutxua da, e? 
- Bai, ba hiru ordu nik uste dot hartzen auela. 
- Zuek zela itten zeuen bidia? 
- Ba han oin presia dauen lekutik gora, Urkulutik gora. Eta gero Urrexolara eta gero handik behetik Jaturabetik gora. 
- Arrikruzdik... 
- Hori da, Arrikruzdik Arantzazura. 
- Pasiutxua! Orduen baeuen autubusa Arantzazutik kalera? 
- Autubusa bai, egoten zan e? Batzutan oiñez be bai gu Oñatire, e? Aldaz beheran ondo, eta gero zela trena egoten zan, trena be hemen kanbixau in biher izaten zan, Zubillagan... 
- Zubillagan ez, San Prudentzion. 
- Edo San Prudentzion, txarto esan dot. Oñatireko kanbixau... 
- Eta Eibarretik etorrena hartu ta... 
- Hori da. Horreik danok egitten gittuen. 
"Mantxua", Pilarren aitajaun tratantea
Azkarretazabal Bengoa, Pilar
-Hemen lehenao danak baserrixak? 
- Kale-asarrixak asko egon zien. 
- Eta tabernak eta ze zeuazen, baserrixen azpixan be bai? 
- Tabernia bat behien, Kalebarrenien, Kalebarrena deiketan guntson. Han auken nire gizonen aittak eta. Aittajauna izan zan un eso. Zelan zan? Karro bategaz ibiltten zan, tratante bat. Hemendik Bittorixara joaten zan. Pentsaizu. 
Manduakin. Eta orduan pagau ein biha zauen handik. 
Semea: Arbitrios. 
- Bergara, horra faten bazara, Bittoixara. 
Semea: Arabako produkto batzuk hona ekarri ezkero, zuk Arbitriosen pagau ein bihar zauen honenbesteko bat. 
- Pagau ein bihar. Eta harek, oso argixa zan, eta harek bakitzu ze eiñ auen? Klaro, bere atzien ibiltten zien honek mikeletiak eta. Mikeletie eztakitzu zer dan? 
- Ez. 
- Ba oiñ ertzaiña. 
Semea: Ertzaiñan ordez egoten zien fronteretan, Gipuzkoa, Bizkaia, hori, mikeletiak. Hamen Gipuzkuan mikeletiak. 
- "Mantxua joan da gorutz". Mantxua zan deiketan otsiena, mankua zan da honen bisabuelua. Eta harek perrak ifintten otsen horri manduai bestekaldera. Da ba a ez. "Ha gorutz joan da" eta bestia berutze etorri. 
Eguraldiaren inguruko azalpenak
Erromaratezabala Faido, Tomasa
-Edurrak eta be oingo aldian, e. 
- Bai, edurra asko eitteban len, e. Haundixak eta. Izotzak pe bai galantak eta. Teillatutik bera kandelak edarrak egoten zien batzuetan. Atxur kertenan moduan dingiliz behera. 
- Klaro, hodixaik etzan egongo teillatu bueltan. 
- Ez, ez zauan hodixaik. Daukien pixuaz teillia apurtu eitten auen. Goixan holakotxe sendua egoten zan teillian onduan. Euzkixak urteten auen atsaldien eta hasten zan edurra urketan, ure tarraaa, ta gero ha ure dana izoztu itten zan barriro segiduan, ya behin laurak pasau ezkero. 
- Izoztu. Da gero... Orduen itten zittuen mortalak, e. Edurra be bai tta, izotzak pe bai tta. Oin gutxiaukin igual kejau itten gare, baiña orduen pasau zien. Gutxiakokin kejau igual. Aurten be izotz apur bat eiñ dau, birrittan, hiru bidar ero, izotzak ein dittu, izotzak pe. Haixia egonda gehixao. Buff, zelako putzak! Hemen gogor joten dau hemen bertan be, e. Asko. Horrek bentanok, pertsiak eta itxitta egonda daz, e. Egun baten igual zabaldu barik hori tta hori frentekuoi. Hortik golpe onak! Bestela apurtzeko moduen kristalak eta. 
Telebistaren inguruko iritzia
Ayastuy Elorza, Jose Benito
-Telebisiñue okerra dok, han apur bat piketan bahaz... 
- Nik pelikula bat ez juat ikusten. Personientzako [...] aparato desastriena, okerrena dala. Txarrena dala. 
- Ze, ikesi ez dok eitten ezer, zegatik han ikusten doken gauza bat buruen nekez geraketan jak, akaso gauzan batzuk, baiña radixuan moruen, "en cambio" radixuek... 
- Gero bizietan bahaz ez daukek konbersaziñoik... Umiekin ikusten nuan nik: neskatilliek ez hainbeste, baiña mutikua... Harek kotxetik urten eta zuzen telebisiñora faten dok (hau) ¬¬. Zenbat bider esaten jutsat: "Aitor, benga, etorri sukaldera eta esan atsaldeon eta etorri naz, eta gero gura dozuna eizu". Gutxienez. 
- Gutxienez etxera agertu dala. 
- Baiña zuzen telebisiñora. Eta sarrittan kontra eitten bajostiek, kendu eta benga, eiñ deberiak lelengo eta gero telebisiñue ikusi. Baiña batien hau dalako, bestien bestie dalako... 
- Biziue dok hori. Gero, klaro, programak be danak jakixiek, ze ordutan zer dauen... 
- Ez dok horrena bakarrik. Guriak ia ez dittuk umiak ixa, baiña gurien nausixena be goxien jaiki biok, zortzietarako lanera faten dok, baiña hamabixak jota oinddio telebisiñuan, ha handik ezin leikek kendu. Asteburuan bakarrik egoten dittuk bixok, beste bixak Donostian, eta bestie Bitorixan dauelako [...] , bere pelikulokin eta bere zerokin, ha ez dok umia, baiña. Derrior ikusi bihar, derrior ikusi bihar telebisiñua. 
- Enroillau eitten dok telebisiñuen, bai. "En cambio" pentsetan jatek radixua hoba dala. Entzun eitten dok, edozein gauza edozein tema berbetan dabillela be hartu be hobeto eitten dala pentsetan jatek. "En cambio" telebisiñue ez juat, e, "entre que" ikusi eta entzun eta abar, ez juat hartzen... Eta gero horrek esan dabena, konbersaziñuek etxien eta, telebisiñue ezkatzien badaukek, gurien basarrixen ezkatzien jak, eta han ez jak konbersaziñoik eta ez karajoik. 
- Gurien be ez. Baten bat hasten dok, eta ixo! , egoteko ixilik! , hasarria, burrukia segittuan. 
- Telebisiñuek hori bajaukek. 
Baserrian eta kalean lanean
Lasagabaster Billar, Jesusa
- Zuk esan dozu zuek ahizpa danak in dozuela denda horretan lan. 
- Bai. 
- Aretxabaletan hasitta? 
- Ni izan nitzen betik gehixen egon nazena baserrixen, betik ni gaztiena ta betik egon naz gehixau baserrixen. Baiña gero ni fan nitzen, Ameriketara fan aurretik, egon nitzen konsultan lanien apurtxo baten, zeatik honek batek, bat zan dentistie, loba bat. Nik loba bat dauket hiru urten aldia dauko nire loba batek, alaba nagusixenen, nere ahizta nagusixenen seme nagusixenak, nereaz hiru urten aldia dauko. Nik hiru urte neukenien jaixo zan ha. Hori da. Eta gero bestiek lau urtena eta hola. Eta bata dau, komerziantia da, komerzioko jubilauta dau. Oin seme-labak daz dendan, baiña destie dago zerien, Bitorixen, egon zan lehenengo Atxabaletan, ni Atxabaltan neuela konsultan be lana in nauen, apur baten. 
- Dentistiakin. 
- Bai, dentistiakin be apurtxo baten in nauen, denpora asko ez baiña urte beten bat-do in nauen, eta gero fan nitzan Argentinara, baiña Argentinara fan nitzanerako baneuken nik hogeta hamazazpi bat-do euko nittuen. 
- Gero kontauko (di) ttu Argentinako kontuak. 
- Bai. 
- Gero Argentinatik etorri eta jarraittu zeben dendan? 
- Eta gero, Argentinatik etorri tte gero, sartu nitzen dendan. 
- Arrasaten? 
- Bai, bai. Ni Arrasaten, ni Arrasatetik jubileuta nau. 
- Eta denda horri izena zeuek emuten xatzue? Lasagabater? 
- Ez, eske ez, nere ahiztie ezkondu zan beste Lasagabaster bateaz; birrittan Lasagabaster dire. Fermin dauko izena horko nagusixak, nere lobie hiru urtien aldia daukena. Parientiek izan barik, bixak koinzidiu euen bixak Lasagabaster. Oseake horreik birrittan Lasagabaster dire. 
- (... ) Zenbat urte in zittun hemen, Arrasateko dendan? 
- Hamabost urte pasau ingo nittun, pasautxo. 
- Hor jubilau ziñan? 
- Bai, hor jubilau nitzan, ez nostan balixo zerekuak, Argentinan be in nauen lana be, baiñe ez osten balixo hanguek, zeatik urte gehixao biher ziren, bestela denegau itten otsun. 

Arrasate (Gipuzkoa)
"Behin joan nitzen azokara..." kanta
Aranburuzabala Amozarrain, Isabel; Lizarralde Gallastegi, Espe
- Aber, kantuak... "Zenbat diran, hamar dira... "? 
- Ez. 
- "... oillua kakarixetan, oillarra... "? 
- Ke, ba, ez. 
- Holakorik ez? "Behin joan nitzan azokara... "? 
- Bai, baiña hori umiena izan dana, ez? Nire umiek, nere neskatilliak ikastolan ikasitta. "Behin joan nintzen... ", Zelan da? "... azokara. Topatu nuen txakur txiki bat. Txakur txiki hori uau, uau, uau. Hauxe gaba pasatu nuen nik". Holan da, ez? 
- E: Bai. Baiña hori ya Itxarok-ta eskolan... 
- Nik uste dot ya gehixao da... Igual izan lehendik igual gero [etara] , baiña... 
- Bai, ze kantua oso zaharra da, baiña... 
- Bai, izan leike. Igual gero ikastolak hasi zienien... 
- Baiña zuk esan dozun azkenengo esaldixa zein izan da? 
- Aber, zela...? Eske ez dakit. 
- "Txakurra uau, uau... "... 
- "Behin joan nitzen azokara"... 
- E: "Katua miau, miau... "... Osea, gero etorten da katua, txakurra, osea... 
- "... txakur txiki hori uau, uau, uau. Hauxe gaba pasatu nuen nik". 
- Ez, eske hori ez... 
- Azkenengo zatixa ez dao. 
- E: Eta gero etorten da katua, ta [...] zaldia, ta... 
- Txorixa ta... 
- "Behin joan nitzen azokara"... Gero zoiaz aldatzen. "A ze gaba pasatu nuen nik". Hori, igual, "A ze gaba pasatu nuen nik", animalien zarataz edo... depende, txakurra uau, uau; katua miau, miau; txoriak pio, pio... Ez? "A ze gaba pasatu nuen nik". Bueno, igual disparatiak gabiz esaten. 
- Ez, ez, ez. 
Musakola auzoa nola aldatu den
Arregi Egidazu, Joxepa
-Josepa Arregi Egidazu. 
- Ze egunetan jaiotakua zara? 
- Aprillen zortzixen. "Ocho de abril del año diecinueve". 
- Eta kalian jaio ziñan? 
- Ez, baserrixan. 
- Nun? 
- Garratzen. 
- Nun dago? 
- Hori baserrixori dao ba oin ein daue zera, baiñe zeretik Ber... zatozela, Musakolako auzuan, entre San Prudentzio ta Zigarrola. Horren aurrekaldien dao oin industria eta aldamenien dauko zera, Ibarduero. Lehen baserrixak zien bakarrik, baiña oin dao dana industria. Bera da baserri bakarrik. 
- Zu umia ziñanetik asko aldatuko zan inguru hori. 
- Puf, dana! Lehen ez zan, baserrixa ta kitto. Baiña oin noberan baserrixa zan lekuan be dana dau, ba zela gu errenteruek giñen, saldu ein euen lelengo zererako, zela da hori, autobusen garajie ein euen, eta gero ba fabrikak, bi edo hiru fabrika daz aldamenien, eta bestaldera (Iberdrolako) trasformadoria. 
- (... ) Herrixe osua aldatu da. 
- Herrixe eta auzue dana (aldatu da) , auzuen ba ez dau baserririk ia. Gero zan ba baserri asko, ein daue Eroski, ein dittuen fabrikak eta han bizi garen baserrittarrak... gu bai oindion, Zabaleta be bai, baiña Zabaletak be ez dauko ezer, eta Ibardrola eta bestaldera dauko -ez jakiñat zela esango utsien zerari-fabrikak, hiru fabrika. 
- Zenbat baserrirekin akordatzen zara? 
- Lehen? Ba giñen gu geure parajien geu, ez da, hola, eta gero aldamenien Zabaleta. Gero aurrekaldien Olatxo, eta harutzatxuau Omu, eta harutzatxuau Kataide. Hola. Eta oin hori danori da industria. Eta gero hola beherutz goiazela Bergarutz, errebuelta bat pasau ta eozen bi baserri; Artzubin oin zeroi ein daben lekuan, autopistan zerori, han eozen baserri bi. Eta beste bat honutzatxuau hiru. Eta gero Arruena, bi etxekue. Eroskigaz hori desaparezidu zan. 
Asi es ke. 
- (... ) 
Izebaren gorpua baserririk baserri Arrasatera
Arregi Egidazu, Joxepa
-Nire tia hor hil zonan, bai, eta hil zan eta, klaro, bere bidie da kamiñora urteteko Bergarara urteten dau. 
Entendiduten dustazu, errekie pasetan dau eta da Bergara. Eta pagau bihar zittuan deretxuek elixieri, e, Bergara pasau eta Mundrauera etorteko. Ba ez! Ekarri jonen Kataideraiño bixkarrien, Kataidetik pasau jonen Garratzera ta Garratzen ipiñi jonen automoillien eta eruen jonen tia kanpasantura. 
- Eta hil zan bere etxian? 
- Bai. 
- A, klaro, bide haretatik Bergarara ailegatzen zara? 
- Bai. Errekie pasau ezkero, zubixe pasau ezkero Bergaran hao. 
- Eta ezin jonan? 
- Bai, baiña deretxuek pagau bihar jittunan. Elixieri, ez deretxuek pagetearren elixieri Kataidetik bueltan. Burdibidien, bai. 
- Ez dago biderik Mondraerutz bere etxetik? 
- Gero, bai, Zabaletako zubira ein jonan, orduantxe ein jonan. Beste deretxorik pagau barik ibiltteko, ein euen bidie, Zabaletako zubixa esaten jakona. 
- Berez bidia jaukanan berak Bergaratik. 
- Bai. 
- Mondrauerutz ez jaukanan. 
- Ez. Beorrek ezebez. Bergatik. Bere bide printzipala zonan kamiñotik. 
- Kataide zonan han behien euen baserrixa? Han zer jauenan Etxezarretaraiño? 
- Ba zera, gaztaiñadixe eta zerak, gauzak, lurre, arbolak eta solo apur bat eta ganauek ibiltteko parajie. 
- Etxezarretako bidera urteten daben zubi hori gero ein jonan? 
- Tia hil zanien. Ez gehixao holakorik pasetako, ein auen bidie Zabaletako zubittik San Pruentzioraiño. E! Bere terrenuetatik, baiñe Mundraueko terrenuetatik. Ba beste behin hauraxe pasau ez dain. 
Epele errekak bereizten zituen Bergara eta Arrasate
Arregi Egidazu, Joxepa
-Oñati aillegetan da San Prudentzioraiño bakarrik. 
- Baiña Bergara bai, ala? 
- Bai, Bergara aillegetan da, Bergara separetan dau Kanpazartik datorren bidiek. Bidie ez, errekiek. Eta hantxe Artzubin hola eitten dau Epele Errekak hola, eta hola eitten daueneian, ia hori geraketan da Mundraue eta hau Berga. 
- Barrena eta Bergara dia. 
- Bai. 
- Zigarrola bera be Bergara da ala? 
- Mundraue, Mundraue. Zigarrola. Artzubin badau ba hori oiñ, ipiñi daue ba rotondie, hortxe separetan da Bergara. 
Hortxe dao Bergaran atzenie, hortxe goittik behera dator errekie. 
- Errekia, ni akordatzen naiz txikittan-a baiñatzera ta juaten giñala. 
- Bai. Epelera, honbre! Guk terrenue geukenan hor da bueno. Gu betik bizi izen gitzonan ba hortxe. 
- Udalaitzetik etorriko zonan hori. 
- Kanpazartik. Gero Bizkaixe separetan jon... 
- Kanpazarko gaiñak. 
- Bai. Asi eske handik hola ta hola. 
Zigarrola auzunea; eskolaren ordez baserriko lanetan
Arregi Egidazu, Joxepa
-Esan dozu eskolara Zigarrolara joaten zinetela? 
- Bai -Garratzen zenbat anai-rreba ziñeten? 
- Hamaike. Ni eskolara ez nintzen asko juan, e. Ez. Juan banintzan be eskolara nik ez nauen ikasi eta ez dakit. Baiña bizixa atara dot eta ia esta, e! 
- Bertakua zan maixua ala Zigarrolan? 
- Zigarrolan, Ziorrolakua da eta Mundrauekue. 
- Baiña maixua edo maistria bertakua zan? 
- Bai, Mundrauekue. Zigarrolakue ez, Zigarrola da auzounatxo bat. Baserrixe dauko, oin baserri gutxi dauko, lehen baserri asko (... ) baiña. Eta gero euen lehen zerra bat. Oin ia asko daz baiña, enfin. Baiña lehen Zigarrola zan zerrie eta gero hola etxe bat. 
- Xerrie eleiza onduan edo ez jauanan? 
- Bai. Zerak, horrek etxiak dazen eindde. Zera dauen lekuen, funeraria ta zerok. 
- Ta eskolie nun jauenan ba? 
- Ba eskolie jauenan etxien. Hola dauena etxie? San Isidroko soziedadie dauan lekuen. Bai. Ha frentekue hola. 
Hantxe planta bajan jauenan eskolia. 
- Eta zu zela ez ziñen ba eskolara juan? Lan asko eukenan? 
- Bai. Gure etxien orduan momentu horretan asko gintzonan. Eta nik aitta neukenan oso rektue. Zabaletakuek baiño gehixao izen biher gintzonan. Eta Zabaletakuak aberatsak zittunan eta gu pobriek. Eta aittak ekin jutsenan karratero burdixaz Mundrauetik Elorrixora. Gero hamendik Elgoibarrera. Eta ba amak sostenidu bihar giñunan hamaika anai-rreba. Eta eitten gixonan guk lan asko zererako, ortuen. Oñetira juaten gintzonan astuaz, Bergara eta Mundrauera. Eruaten gaixonan landarie ta berdurie ta. Eta amak biher jonan gu tentiek izetia. Bera zan moduen. 
Santa Agedako gaixoak baserrietan
Leibar Kortabarria, Asuncion; Olabe Leibar, Arantxa
- Eta Gesalilbar auzua da hau, ezta? 
- (Arantxa) : bai. Santa Ageda da, "patrona de Santa Ageda". Lokepasa esaten dogu, lehen Gesalibar, Santa Ageda ipiñitakua dala sikiatrikuak-ta etorri ziranien-. 
- Izena da Geslibar. 
- (Arantxa) : bai. 
- Ni oin aurrekuan zurekin egon, eta gero fan nitzan medikura eta atzera etorri nitzan zeatik fan bihar nitzan Bazterrazpikora. Eta Bazterrazpikuan ikusi neben fatxadan Uribarri auzua. 
- (Arantxa) : bai. 
- Eta neri esan nostain zu ziñala Garagartza, Santa Ageda-aragartza. 
- (Arantxa) : ni naz jaixotez Garagartzakua porke hau da Garagartza zan. 
- Zu ez, zure etxia. 
- (Arantxa) : bueno, hau etxiau. Etxe bixok. 
- Osea lehen Garagartza zan orduan. 
- (Arantxa) : bai. Lokepasake guk Santa Agedara betik, hor zela piñudixa egoten zan, oso gauza illuna zan, betik Santa Agedan itten gauen bizimodua. Eta bueno, ba gero kamiñua in zanien be Santa Agedatik in zan, eta ze in gauen ba elizaz kanbixau, Santa Ageda izan biharrien, edo Garagartza izan biharrien, Santa Ageda. Jaixotez ni Garagartzan bautizauta nau, e? Neure umiek ez baiña ni bai, eta horreik be bai. 
- Oseake Garagartzak orduen parrokixia eueken? 
- (Arantxa) : eta oin de badauko Garagartzak parrokixia e? 
- Oñatin be hiru parrokixa bakarrik dagoz, Araotzen, Ursulan eta parrokixia Oñatikua. 
- (Arantxa) : a, bai e? Uribarrin be parrokixia, Garagartzan be bai. Urbarrin hemen, hemen, eta Santa Agedan, bai. 
- Oñatin hiru bakarrik. 
- (Arantxa) : hemen, Santa Agedan orduen ba klaro, oin jente gutxi dau baiña Santa Agedan orduen jente mordua egoten zan e? Igual emekumetan mille ta bostehun lagun inguru. 
- Bai, e? Herrixa izateko moduan zan. 
- (Arantxa) : bai, izan lekien. "Por habitantes" izan lekien. 
- Santa Ageda ospizio edo ze horretan... 
- (Arantxa) : bai, sikiatrikuan dauen jentiakin eta... 
- Milla ta bostehun esan dozu? 
- (Arantxa) : emakumiak mille ta bostehun bat bai egongo ziren sasoi baten. 
- (Asun) : artien balnearixua euen e? Hemen goiko etxien balnearixua. 
- (Arantxa) : bai baiña hori sikiatrikuok etorri aurretik. 
- [...] jentia urak hartzera etorten zan? 
- (Arantxa) : itxuria, ez... 
- (Asun) : "agua sulfurosa" euen. 
- Bai, urak hartzera. Han Ursulan be badago, bi be bai. 
- (Arantxa) : Santa Agedan asko dau sulfurosa e? 
- (Asun) : ba honaxe etorten zan. 
- (Arantxa) : Mojan entrada batien pasaten bazara, ondiok Santa Ageda eugenien, edo ostegunien, jun nitzan bai eta usain bat! Hemen oso asko dau hori urori. 
- Orduen horren inguruen sortuko ziren hemengo ospittala eta zera. 
- (Arantxa) : bai. Lehen aurretik balnearixua zan Santa Ageda, e? Canovas del Castillo Santa Agedan hil zan, hil auen. Eta orduan haren zerian gero montau ziren sikiatrikuak, eta emakumiak asko be gehixago egoten ziren gizonak baiño. Milletik gorago ziren betik. 
- Zuk betik ezagutu dozu sikiatrikua? 
- (Arantxa) : bai. Eta betik ezagutu dot eta ointxe ez. Baiña lehen betik geixuak baserrixetan lanien ibiltten gittuan. 
- Bai, e? 
- (Arantxa) : bai, bai, bai. 
- Terapia modura-do? 
- (Arantxa) : jeneralien izaten zan baserriko jentie hor ingresauta euena, ba orduan baserri mundua zan. Eta ni akordetan naz garixa jotekuen, garixa ebagitteko, lan eta fijo be bai egunero, lo itten barrura baiña goizien etorten ziren armozetan eta afaldu eta gero barrure. Onddiok zenbat urte arte ba, hamar-ozena bat azkena? Urtain hil zala? Ez, hil zan e? 
- (Asun) : zein? 
- (Arantxa) : Urtain. 
"Salbokonduktoa" trenez bidaiatzeko
Gorostiza Bengoa, Asuncion
- Baiña hola samur marietekua izan naiz betik e? Umetan be, bueno, ni Mariñera fan baiño gurau izaten neuen oiñez fatia. Eta gustau itten jatan hara fatia, e? 
- Baiña oiñez, kotxien ez. 
- Gero trenien faten nitzen, eta trenien fan barik be geldiketan gitzen e? (... ) Falta itten otsen amari... Gure amak fan biher izaten auen hango erropak garbiketan hillien behin-do. Jeneralien gaiñera faten zan eurixa hasten zanien, orduen etxien be ez euen urik, han baserrixen ez auen urik. Ta bai, errekara, bertantxe auen eta ondo. Baiña faten zan eurixaz, ta kanpuen hartzen auen eurixori zerien, teillatutik, berotu, bota zerori te ba han garbiketan ziren erropok eta gero labaderuen edo zerien aklarau eta ya esta. Eta orduen faten zan trenera, eta trenien falta itten utsen estaziñuen kartillia-do... zer euen, zerori hartu aurretik, billetia hartu aurretik, zela esaten jakon, salbakondukto-do atara biher zan, eta [...] sekula be. 
- Salbokonduktua hemendik Mariñera fateko? 
- Hemendik eta Mariñera fateko, behin baiño sarrixago buelta egindda nau. 
- Eta hori nok emuten eben hori? 
- Kuartelien. Akordetan naz gaiñera azkenengoko aldiz fan nitzanien, nire ahiztiek nik baiño lau urte gutxiago euken, oseake nik baneuken zorzi ha lau, eta harek ekarren, nik poltsie erropakin tte holako gauzakin, poltsie, eta amak ha aupaz zuela, eta fan gintzen kuartelera, azkenengoko aldiz akordaten naz. "Me tienes que hacer el la salvaconducto para poder ir a eso"(... ) eta emun eta aide, eta gero ya bixartik etorri ahal izaten zan. Baiñe ha be eukitten zauen egunetarako, eta gero hurrengoko egunien fan biher zauen edo handik zortzi-amar egunera, barriro barrixa. Eta halako baten ahaztu zan hori, e? Eta gurien aitta faten zan Mariñera eta horixe ez ataratia arren, oiñez faten zan. 
- Ha, baiña oiñez fatia libre zan baiña trenian fateko... 
- Trenien fateko harek falta itten otsen. Eta oiñez faten zan ba hemendik Atxabaletara faten dan letxe, eta gero Atxabaletatik Eskoriatzara eta Eskoriatzatik Mariñera neu be fanda nau oiñez hara. Trenik eta ezer ez euen denporan. Trenik barik be egondakua da ta. 
- Zuk ezagutu zeben hemen trena ifiñi zanien? 
- Hemen? Honbre, ondion noiz kendu daue? Umiek be akordetan dira gurien neskatilla-utikuak be. 
- Baiña zuk esan dozu trenik ez euenien akordaitten zariela. 
- Klaro, trenik ez euen ba ez euelako, "que si la guerra, no guerra, y estaba sin tren". 
- Baiña bestela zu umia ziñanetik... 
- Ni umia nitzanien trenien faten nitzen hara. Ta Atxabaletan sartu orduko ya... 
Doktrinaren garrantzia
Pagoaga Gallastegi, Bixente
- Eskolan be, ni akordetan naz, han auzuen, ba, gaur haik daukie... haik gizonak daukie hirurogeta sei-azpi urte, nik daukat berrogeta hamazortzi urte, ta danok alkarreaz ibiltten giñen eskolan. Eskolia danendako izeten zan bardiñe. 
Orduen ez euen graduaurik eta zerik. Batzuk alde baten eta bestiek bestaldin, orduen ez euen. Danak batera! 
- Eta eskolia bertan auzuan zeuan? 
- Auzuen euen. Auzuen euen neskandako ta mutillendako. 
- Ta? Aparte? 
- Aparte. 
- Bi? 
- Bi. 
- Edo bertan tokixan...? 
- Ez, ez, ez. Bi eskola euezen, "derecha-zquierda", ezker-skuma, ta bat izeten zan neskatillandako ta bestie mutikuendako. 
- Eta nun zeuan hau eskoliau? Oin be han dao...? 
- Bueno, oin dao Zigorlan bat, mutikuek ibili giñen eskolie hutsik dao ta bestien dao zaharren tabernia. Han Zigorlako elixa parien dao etxe zahar bat ta hantxe. Ta, bueno, ba, hantxe ibili giñen ta hantxe ikesi geuen ikesi geuen apurra. 
Asko ez. 
- Zenbat urtekin hasten zan orduan eskolan? 
- Bost-ei urteaz, bost bat urtekin. Baiña orduen eskolian printzipalena izeten zan dotriñie ikestia. Orduan dotriñie ikesi biher zan ondo. Dotriñie. Bai, ni hartuta nao egurkada ederra dotriñiaatik. 
- Bai, e? 
- Bai. Bueno...! Abadiek etorten zien ta erueten niñuen elixara. Ta esaten oskuen: "Bueno... ". Orduen, gaiñera, erderaz eitten zan. Maisuek be zien... zan falangista bat. 
- Kanpotik etorrittakuak... 
- Kanpotik etorrittakua, [erdal herrittik] etorrittakua ta gero euen, maistria euen Mondragoeko alabia, baiña zan margaritia: Maria Urbana [Juzgain]. Ta maisua zan Don [...] , baiña zien frankista hutsak. Ta abadiek be erderaz. Ta eruten giñuen elixara ta esaten oskuen: "Bueno, ahora teneis que hacer examen de conciencia y propuesta de enmienda". Asko genkixan guk zer zan! Bai, horrek hola izeten zien. 
Gorrien dirua
Leibar Kortabarria, Asuncion; Olabe Leibar, Arantxa
- (Arantxa) : hemen euki auen kuartela eta orduen honeik ardixak aukien eta beorrek kontaitten (di) ttu kriston istorixak, zela ardixak kentzen otsien eta, gurien por ejenplo diru gorrixa badau, Euskadiko dirua, lehengo... Eta zela azkenien batek in utsien, emun dirua bestela... beorrek kontaitten (di) ttu. 
- (Asun) : hola ez zan. Nire aittajaun zan baserrittar haundi bat eta gaiñera karlistetako gerran ibilixe. Eta harek esaten auen, guri esaten oskun: "zuek ondiok gorrixak bizi biher duzue, gorrixak, ogirik be ez dozue euki biher eta artorik be ez jateko". Hola esaten oskun. Nik hori ez notsan sinisketan eta gero hasi zan abanziori eta nire amak hemen famelixia gordetan guk gorrixakin egon gintzen, eta gorrixak itten auen famelixak euki ba hiru-au lagun-a. 
Durengon ta hor eukienak hamabostian behin emoten otsien permisua etxera fateko saldaueri eta esaten auen, ba komo hor zelan da Bilbon ez dauen ezer, eta Durangon be ez dauen ezer, ba hemen ardi bat hil ta zakuen sartu eta erueten zittuen famelixarako etxera. Eta hola egindda geuken guk diru apur bat. 
- A, baiña ordainddu egitten zittuein. 
- (Arantxa) : bai, bai. 
- (Asun) : eta orduen ba ardixorrekin eta tortillak itten zittuenak etxien eta geixo batzuk eukitten gittuan etxien ogia ipini bai, eta... 
- (Arantxa) : bai, nazionalistak geixorik egozenak. 
- (Asun) : eta dirua ba esan dotena, gorrixen dirua esaten otsen, eta ondiok be badau. Eta azkenian abanzia hasi zanien, gerran abanzia hasi zanien, nire aittajaunek gerrikua ibiltten auen, hola fotografixia hor dago ondiok nere aittena, aittajunena, gerrikua eta beti pipia ezpanien, eta miliziano bat euki gauen hamabost egunien, geixorik euela [...] esaten otsein izena eta "servirme un cafe con leche, servirme un caldito de puerros", eta marikito bat euki gauen. Abanzia hasi zanien eta entzun auenien, Larratxutik hasi zan abanzie, hasi zan bonbardeua, ta ziren morteruek esaten gotsen orduen, ta morteruok, batek hementxe ate aurrekaldien errebentau auen eta ezebe ez zan pasau, eta beste bat harutzatxuau. [...] gizon horrek, lehenenguan salto in euan, "ya voy", ta aittak, nire aittajaun hemen, aitta idixakin junda euen hortik zihar, eta nire aittajauna hemen, ez erderaz eta ez erlojurik igarten, eta ezebe ez akixen. Amari "suelta las vacas que tienes en casa, suelta! , todas, que vamos a llevar a Vizcaia", harek. 
Amak holaxe jarri eta ¿"Seras capaz de hacer eso a mi, depues de tantos dias que te he tenido en la cama? " "Si, si, si señora si, si". Ha jun in zan. [...] eta beste bat Mondrauekua [...] Mondraueko bat etorten jaku. Nire anaie [...] Etorri jakun etxera eta esan oskun: "zuek eukiko dozue ba gorrixan dirua, eukiko dozue ba". "Bai, bai, eta zueri ez dotsue balixo biher eta hori diruori emun iguzue eta zeuen semiari eruen goutsou Bilbora". Eta aittajaunek: "zer esan jon horrek? ", "emuteko dirua, semiari eruengo dotsala Bilbora ta". Eta bestiak: "dirua gordeteko leku gutxi biher dok". 
Hartu amari eskutik auken diruek amak semiendako emuteko gordeta eukena, hartu amari eskutik diruori eta sartu gerrikuan ta pentsaten dot hil artian eduki ete deu han gerrikuan diruori. Ondiok hementxe daz hareik diruk, hementxe. 
Gorriak (soldaduak) etxean
Leibar Kortabarria, Asuncion; Olabe Leibar, Arantxa
- Gerra denporan? 
- (Asun) : bai, bueno, gerria aurrera jun zanien, baiña berandu artien ez. Baiña guk etxien garixa zelan hartzen gauen, ba etxien, baiña gero honeik [...] errotia geuken guk hor, etxien garixa hartzen gauen, errotan garixori ixo eta etxien ogixe itten gauen. Baiña gero hasi ziren errotia prohibiuten. 
- Bai, prezintau in zittuein. 
- (Asun) : prezintau. Eta ha prezintau auenien, baserrittar bakotxairi ez dakit zenbat anega aiuntamientuan entregau eragitten oskun. Ha aiuntamientuara entregatera juan in bihar neguen. Patatak be bai, eta milizianuak, gorrixek, egon gintzan denpora dana, geu; sukaldia aukien Santa Agedako medikuen etxien, sukaldia aukien hona janarixak igoteko, astuakin janarixak igoten otsien soldauari. Ba hauxe zan, alde bat, pittin bat haunditxuagua hor [...] hau egon zan toperaiño beteta, toperaiño, atun latak, antxoak, sardiñak, eta txokolatie torriek, torriek e. 
- Gorrixentzako? 
- (Asun) : Gorrixendako ekarritta. Eta tabakuak, bueno, nik ez dakit zenbat, zelako kajakadak tabakuak etorri. 
- Eta zenbat soldau inguru egozen ba hemen? 
- (Arantxa) : hemen zera euen... 
- (Asun) : frentia eukien. 
- Frentia ber-ertan egon zan? 
- (Asun) : ber-ertan, ba Larratxutik hau, Larratxu... hementxe, hemen zuk igo zauen ba Baztergaiñera? Han Baztergaiñen ha lautada bat badau ba? 
- Bai. 
- (Asun) : handik lautadatik, Larratxutik lautadatik Murugaiñera zerraduria in euen. 
- Zerraduria e? 
- (Arantxa) : nazionalak alde baten eta bestiek beste aldien. 
- (Asun) : reketiak pasau ez daittezen bestiek hara, zerradurie, hemengo gizon guztiek ibili ziren [...] hareik zerradurak egitten, eta hemen etxien orduentxe sartu ziren katiuskak. 
- Soldauak katiuskakin. 
- (Asun) : soldauentzako katiuskak, baiña... 
- Hemen abarkak, ezta? 
- (Arantxa) : honbre! Fabrikako gure denporan be bai e? 
- (Asun) : katiuskak, zelako katiuska pilluak, zakukadak e! [...] danak errepartiu ziren. 
Ogia garesti gerra osteko gosetean
Leibar Kortabarria, Asuncion; Olabe Leibar, Arantxa
- (Asun) : Baiñe falta, falta gerra denporan geuk esateko moduan, falta izan gauena izan zan ogixa, ogirik ez. 
- (Arantxa) : Honbre, baserrixen holako situaziño baten, bueno oin be ogixa eta olixua faltauko leizkio. Zer jana ba ez dakit. Guri faltetako beste askori be falteko lezkio, ez? 
- Guri Oñatin baserritar batzuk esan doskue gerra ostetxuan kaletik, kalien jentiak dirua bai baiña jatekorik ez. Eta faten zirela eske baserrittara, zerbait jateko faborez. 
- (Arantxa) : Honek esaten dau, patatia erein eta hazixa atera gabian. 
- (Asun) : Patata zailla sartu guk... 
- Eta hazixa etara jateko? 
- (Asun) : Gabien. Patata zailla dana patata hazixa dana atara, eta bape barik itxi. 
- Hori sekula entzun barik neuken. 
- (Arantxa) : Hemen bai, esaten daue. 
- (Asun) : Eta gorrixek, [...] hareik etorri zirenak lehenengo, hareik ez ziren personak e? Hareik salabajiak ziren. 
- (Arantxa) : Kontuz berba egin eizu, bestela kartzelara igual eruango zaue eta. 
- (Asun) : Erueten banaxonai ez jakonai urtebeteko bizixa jakonat eta. (... ) Eta horixe falta gauan. Gu gintzonan, zenbat? Hiru, lau, sei neska. Sei neska gu etxien, eta aitta-mak eta aittajaun-mandrak, eta hor ekusten dogu reketien banderia Murugaingo puntan, eta ordurako Mondraueko miliziano bat hil euela [...] eta beste ez dakit nun hil euela beste bat eta horreik danok entzunda eta banderia ikusi dogunien, aiba! Horreik ogi zurixa jakarrek; guretako ogi zurixa zan, besterik ez geuen falta guk, ogixe. [...] danok urteten dogu kuadrillan, ogitten, zera Murugaiñera, eta ikusten gaue Larratxutik [...] ekin dosku tiroteua, goiko puntatik etorri ziren, aiñikirri geuana reketiak, [...] etorri eta "¿a donde vais? ", "a por pan blanco", erderaz ez gekixen, "a por pan blanco", ta poltxikatik atara eta holako txusko bana emun oskun eta gu bueltan etxera. 
- Zenbat urte zeukatzun zuk orduan? 
- (Arantxa) : Ha-amalau-do, ez? 
- (Asun) : hamalau ez, hamahiru urte. Hamahiru. Baiña orduko kontuak goguan gehixau atzokuak baiño. 
- Bai, akordaitteko modukuak dira horreik, e? 
Bonbardaketak hurbil
Gorostiza Bengoa, Asuncion
- Eta holaxe nire ume denporia. Eta gero gerra denporan, bueno, "de la Ceca a la Meca", bueno. Baiñe sarrittan esante dot, oin ikusten duanien jentia ariñeketan eta zerien, gerriak ez dotsu personiari billurrik emuten. Neure ustez e? Porke ni akordetan naz Zerrajeran bonbak botaten, ta Etxaluze baserri bat euen hor, oin barrixe edo zeozer itten badabitz ba hor? Hor euen baserri bat, eta hori soluori eta hori danori ba garbi auen, dana solua zan, artue eta garixe eta holaxe landuta egoten zan. Eta hor garbi. Eta han larraiñien holako arbola zer bat euen, kastaiña arbola baten zatixe, eta hankalatraba jarri han eta tortolizka egoten gintzen. Eta gu tortolizke apurtuaz haintxe e? Eta bonbak botaten Zerrajeran berrogeta metrora, eta gu "tan felizes". Ta akordetan naz gure amak hemendik uluke, "baiña zereri deiketa otse andriorrek? ", esan be e? Esan be, eta eukiko nittun nik zortzi-eratzi, zazpi-ortzi urte-do, asko gehixau ez. Ta bertan behera, bertan tortolizok itxi eta etxera ariñiketan. Etxera etorri, ez zare enterau be in! Ez zare hau be in! Ez dozu hori be in! Ba, asko gekien guk... 
- Zuek orduen bonbardeua etxe onduen euki zeuein. 
- Hori Etxaluzen zan. Zerrajeran, ba berrogeta hamar metro, ehun metrora, eta Bastarretxe hemen beste berrehun metrora, hori danori euen bistan, zabalik, ikusi itten zan gaiñera. Uluke bentanatik etxera etorteko, eta ni enterau be ez. 
- Zuek trankil. 
- Horixe trankil. 
- Baiña bonben zaratiakin entzun be ez. 
- Ez, entzun be ez gaiñera, entzun be ez. Ta han bonba botaten han, eta gu zerien, bueno. Eta holakuak in eta gero han, oin klaro, ez daz horreik gauzok baiña kanteran be bai euen beste kobazulo bat, han be egoten gintzen. 
Aittajauna euen gaiñera nausixa orduan, eta ha larriketan zan bakoitzien etxetik hara faten zan, txabolara. Eta oin ya etxabolak be tapauta edo ez dakit zela dazen. Eta gero alde batetik sartu eta bestetik urten itten gauen. Ha be zarraute dau. 
Gerran ihesaldi luzea eta gogorra
Okina Zeziaga, Juana
-Etxera, han hartu giñuen nazionalok, bai, San Antonio egunien uste dot hartu giñuela. Gerria ebillen eta nire gizonak-ta ardixek euken, eta bezperan joan giñen hori, orduen nobixuek ez gintzen izengo baiñe lagunek bai, lagunek txikitati, eta esan nutsen: "Txomin, hemen abioiek datoz bai, eta horrek marminttok esnie eruteko, esnie batute eruteko etxera horrek brillo larregi dauke, ta tapauta egongo biheko gare (... ) batzukin edo zeren batzukin. 
Hori hartu aurretik, e! Honek joan zien Bilbora Frantziara joango ete zien, bi aizta. Ta niri amak esan eusten, "Juanita, etorri ume! ", ta uliek danak hola neukela, hola neukela jata dana zera ein esten. "Zu zazen neskatilla ederra ikusten bazaue eruen igual eingo zaue bai tta oiñ hoixe ein biotsut. 
- Ulia ebagi ein zotsun? 
- Ebai ez, dana morroskillotu. Eskuek busti uretan-a dana jota zisko itxi. Hori ein isten nire gizonan amak. Artien nik hamabost eneuken, e. Baiñe (... ) Etorri giñen, gau bat Larrabetzun eiñ, oiñez dana, e, handik. Larrabetzun lo ein geuen gau hartan, ba erdi kanpuen baiñe han kuadrille haundixa geuazen. Eta hurrengoko egunien etorri giñen Apatamonasterio. 
- Apatara. 
- Apatara. Hortarako esan oskun batzuk, bide erdi inguruan, eztakit zela esaten utsen hari, bueno, herritxo bat zan; Durengotik hara ta. Bai, gu horrutze ta. "Bazkalduta zoiaze? ". "Ez". "Ba hor joaten dan danai emute utsie", eztakit ze izengo zan etxioi, joaten dan danei emuten dotsie bazkaixe zeozer bai tte, ezpozue zuek batera joan gure gauzok eta hori itxitta, aurreko egunien gure aitte ta bi lagun geldittu zien da gu ogixa emuten euela ta, gu ogi hartzen joan giñen baiñe guretako etzan ogirik egon. Etorri orduko gure aittei tte beste emakume bati, koittauei, euzen alkondarak, tabakua, da euzen dan-anak, hemendik honek oonak zien soldauok, hemendik joandakuok, ta haretxek oonak... , dan-anak erun zittun. Honutza gatozela, e! Eta hantxe emon eskuen platerkara bana lenteja. 
Etorten gare Apotamosteixora, ta basarri baten geldittu giñen ba jota akabauta. Zuk bakitzu zelako etorrialdixa ein geuen oiñez handik Larrabetzutik eta Apotamonasterixora. Eta esan utsen e, nire gizona han euen eta aizta zarrena ni baiño hamar urte zarraua. Aitte ta ama harenak eta aitta ta ama geuriek euazen han. Horretxek gengozen. "Hi, Benantxi, bahauken poxpoloik? ", eta esan utsen: "zetakoittun ba pospoluk? ". "Geuk urten eta honetxi etxi honi su emon". Hori nire aizpak esan utsen nire gizonai, e. Geuk bizi (.. ) han geuazenak zeaittik behixan atzekaldera bialdu giñuen lo eitten. Da esan eutsen: gerra denporako honuzkoko bueltie horretxegaz akabau zan. "Badauken pospoloik? ". "Zetako? ". "Bauken pospoloik, Txomin". "Zetako don ba pospoluek, Txomin? Geuk urten hemen gazenok eta etxiei su emoteko. Pentsaizu nire aizpa, ni baiño hamar urte zarraue, hemendik baiño gorao eindde euen ordukotxe. 
- Eta orduko gerria akabauta ala oindio martxan? 
- Akabaute... , martxan! Oindio Bilbora aillegetako euzen, Bilbo hartu euen San Juan bezpera baten hartu euen. 
Honek Bilbon hartu zittuen, honek Bilbon hartu zittuen. 
Kanoikada bat baserrian
Okina Zeziaga, Juana
-Eta gu etorri giñen etxera. Etxiek euken kaiñonazo bat! Hau lekue ezebe ezta, honen aldien haundixe. Eta anai bat habillen, anai gaztiena ia fabrikan sartute, harek gixajuek hantxe eitten euen bere bizimodua. 
- Eta kaiñonazua etxe barrura sartu zan? 
- Sartuko etzan ba? Dana zisko eindde. Ta lelengo-elengo aittek eta amak pentsau euen lelengo-elengo ba esan arotza ero igeltserua ero bihe dana ta hori iñ. Itxurie danez aittek euken aurretik hamen diru apur bat kaja ahorrosien edo bankuen edo gure dan lekun. Eta kanbixau ein bihe zan, etxien dauken dirue be kanbixau ein bihe zan, klaro, dirue bihe zan eta. Salbokondutua eskatu (... ) horra joateko, Durengo baiño harutzatxuagoko herri baten eitten zittuela salbokonduktuak eta. Aittei esan utsien eztauela harentzako salbokonduktoik. Eta guk aber zer janda zer eranda egongo giñen gu? Ta honek etorri zien, honek aizta bixok etorri zien San Juanetatik zenbat egunera? Lau egunera? San Juanetatik lau egunera etorri zien Bilbotik, baiña honek guk baiño komenentzia hobie euki euen, automobillien honek Mietzeraiño, Kanpazar ondoraiño, eta guk oiñez ein geuen ha biajie gerra denporakua. Gerra denporie billurgarrixe zan, e. 
Aita preso
Okina Zeziaga, Juana
-Gero gerra ostien etorri zan gosie hemen. Zu etzara akordetan horregaz. 
- Ni jaixo barik oinddio. 
- Jaixo barik, bai, bai. Zuen amak eta aittak be ikusiko zittun. 
- Bai, baiña haik goserik ez eben pasau. 
- Ez eben pasau? 
- Ez hola esatekorik. Harek basarrixan bizi zien. 
- Bai, geu be basarrixen. 
- Frentia Oñatin etzan egon. Nazionalak egon zien, batzuk afusilau zittuen, baiña han bertan burrukarik... Udana partian-a apur bat baiña... (... ) 
- Guri hil oskuen prima bat enbarazada euena nazionalak hemen. Eta primo bat, karnalak, e, primo bat Zerrajerako ofizinan ebillena. Horrek Hernanin edo eztakitt nun hil zittun. Hernanin, ezta? Eta aitte kartzelara gure aitte. Etorri giñenien Bizkaittik, horrek diru kontuok eztakitt zela soluzionau zittun, bai ba, dirue derrior bihe zan harek zuluok tapau ta bizi izeten jarteko han, e. Eta ez ortuen eta ez soluetan ezta ezebe-zebe-zebe hantxe ez euen. Ha miserixe haundixe zan, e! Eta aitte kartzelara. Eta aitte... 
- Zer egin eben ba aitta horrek? 
- Aitte... Han beste gizon bat baeuen ba, nazionalistie zalako. Beste kulparik ez euen, e, nazionalistie zalako. Xei hillabete ein zittun Donostiako Ondarretan. 
- Baiña zuen aittak gerran ez euen parte hartu. 
- Ez, ez euen hartu. Gaiñera gure aittek estomaguen ultzerie eukan bai, eta gorrixek ikusten joan zan Donostiara joan zanien be. Orduen operau be etzauen eitten oingo moduko erreztasunaz, ta bueno, dana dala. 
Senideen elkartasuna
Okina Zeziaga, Juana
-Eta guk gauken tio bat Donostien, Donostien ez, Añorgan, aitten anaie, bazonan ha zeoze, katapaza ero orduen esaten utsien gure tio horri. Oso emonkorra zan. Haretxek lagundu oskun bizi izeten, e! Zeozer bai, zeozer baiño gehixao. Aitte eztauela ondo eta handi kendu ein biheko zala. Da joan zan tio besten batzukin, eta esan utsen, ez; bazkaixe ta afaixe behintzet restaurant batetik erueten utsen. Tiok pagaute, e, guk pagaute nun (... ) , ez gauken xemekoik eta. Aittei pagetan egon zien bazkaixe ta hori, ta gero esan i otsen aittei: "Gure bozu erungo zaut ospittalera, eta ospittalien beittu daizula ta hori, baiñe gero beste lagunek, zugaz etorri zien lagunek juntetan zanien etxera, zuk urten ospittaletik eta kartzelan (egon biozu) (... ) eurokin nauen ezkero, gure aittek esan ei utsen, separetie baiño. Honek haundixek ein zittun, horrek haundixek die baiña horrek baiño haundixauek ein zittun. Eta nik hori hari gizonai egun baten esan ei utsen, gurien aiztak oindion nik baiño zorrotzauek, da: "Zelan, gure aitte zelan eruan daue kartzelara? ". "a neuk esan naixonan nazionalistie, baiñe zer dauke zerikusirik ezpautse iñoi kalteik eiñ". 
Baiñe gizonak jakin-akiñien, harek bai eta beste bi gizon be bai horrek. Eruen zittuen tio, gure aitten anaie ta gure aitte, eta beste bezino bat, handi auzoti, Udelati, haintxe ein zittuen. Ta gero zortzi... , astian behin guardozobilletara etorteko. Eta medikuana joan giñen eta esan guntsen ze pasetan zan, "no, no, no, no tiene porque" Aittei eingutseu zertifikaue ezin leikela bajatu... 
Aramaiora estraperloan
Ertzilla Arregi, Milagros
-Zer gehixao jaten zenduen lehen? 
- Lehen? Beste ezebe ez auen, esnie euenien pozik. 
- Etxian ganaua bazeukazuen... 
- Bai, etxien etxakun falta izen. Baiñe jentiek esaten auen esnie kapritxue zala, e. Guri etxakun falta izen. 
- Beste batzuk esan izan doskue kaleko jentiak dirua ba baiña jatekorik ez, dirua ezin jan. 
- Jatekoik ez, dirua ezin jan, eta garirik ezpaauen diruaz ze itten zauen? (Basrrixan? ) ba betik egoten zan. Biheko emun. Biheko emun, bestela badakitzu ze auen eta. Biheko emun aiuntamentuan parte. Guk garixe beti hartzen gauen, eta urune ba eitteko ba erueten gauen Arrasaten, eruen da ixoten oskuen. Geurie zan ero beste batena emuten oskun eztakigu baiñe urune ekarteko. 
Hemen be errotak itxita egon zien gerratian? 
- Bai, bai. Itxitta egon zien, bai. 
- Ez eben ametitten inork eruaterik? 
- Ez, ez, erueteik. Ixillien Aramaixora gabez da, e. Gaiñera hona bez, Aramaixora, e. Astuen hartuta gabez Aramaixora. 
- Nundik zihar joaten ziñazien? 
- Besaidetik ziher, basotik. Basoik-asoik. 
- Gabaz fan eta gabaz etorri. 
- Gabaz etorri. Gabez, dana gabez in biha zan-a. 
- Eta sekula harrapau zintuzten? 
- Ez, sekula etxakun zerik. Apuro edarrak pasau bai, e, gabez ta ze zarata sometan zienien-a zera, baiña. Sekula ez oskun hartu. 
- Zeu joaten ziñan? 
- Bai. 
- Bakarrik joaten ziñan edo anaiakin? 
- Ez. Besten bat edo beste auzokue ero juntau ta ba faten gintzen. 
- Bi edo hiru? 
- Bai, astuekin hartu ta aide. 
- Baiñe susto galantak pasauta gabez, e. 
- Orduan fan ixo eta ekarri? 
- Ekarri. Gabez. Ta holakuek be eiñ in biha zien-a... 
Arrasaten Oreja hil zutenean
Etxabe Arregi, Joxe Bixente
- Da hola, gerra aurretik reboluziñue egon zuan Mundrauen. Oiñ beste kontu batzuk esango jittuau. Reboluziñuek urten juan Mundrauen. 
- Gerra aurretik? 
- Gerra aurretik, orduen bota jittuen bi gizon, bat Dagoberto da bestie Oreja, hor bota jittuen Mundrauen, Ferixelekuen. 
- Zegatik? 
- Ba, reboluziñue, zerien, Zerrajeran jabitzan eta Zerrajerako ugezabak zittuan horreik da, ba, ez zittuan arregletan itxurie eta reboluziñuek urten juan, da hartu eta etxetik eruen jittuen, eta han bota jittuen txarri-erixa lekuen, Oreja da Dagoberto. Dagoberto gizon zuzena zuan, bañe Oreja esaten juen, ba, okerra zala esaten juen, etxakixat okerra ala zuzena ze izengo zan. 
- Bañe bota, hil eiñ zittuen? 
- Bota eiñ jittuen, hil eiñ jittuen. Orduen egunien, goxien, esniekin baninddoian, da hor Arrasate gañien, Arrasate badakik zeinddan? , Arrasate hau entradiau dok Arrasate, panaderixie jauan hor, hamen kruzien entraran, herrireko entraran, ez eskumetik, lelengo karreteratik, Santa Agedara hartzen dan hau... 
- Hor zea dauena, Fagor Electronica ero dauena... 
- Bai, hor ezkerrera hartu, da hori zuan kamiñue, lenau etxauan hori bestiori kamiñuori, gero einddekue dok, da hortik aurrera jauan kamiñue eta hortik, zeera, Arrasate gañera ta handik Erdiko Kalera sartzen zuan da karretera jenerala joian Zarugaldetik, hortik Kanpazarrera doien aldetik, hortik joian karretera jenerala, hortik pasetan zuan. Da ni, ba, astuekin baninddoian, dapa-apa, da, zerien, Arrasate gañien "-Alto! ", eskopetakin-de jasan, Txaparro eta akordetan nok zeintzuk zien, ezautu nittuan nik zeintzuk zien, da esnie hartu eta kendu justien, da marmittek hustu eta marmittek hutsik etxera, da esniek han hustu zittuan... 
- Lurrea? 
- Lurrea ez, han bertako bezinuei emon jutsien. 
- Da, zu, mutikue, eta esnie hartu mutikueri... 
- Ni, mutikuei, kendu justien esniok eta ni, mutikue, etxera. Orduko esniok kobrau barik geratu zittuan. Da orduentxe hil jittuen Oreja ta Dagoberto, orduentxe hil jittuen, Mundraueko Ferixelekuen, zerien, txarri-erixa lekue jauan ganau-erixie baño entraratxuau, da hantxe bota jittuen. 
- Eta zeintzu zien horreik, osea, ze-e grupo...? 
- Ba horreik grupue zittuan ba, sozialista hortaiko jente gorrixe, jente gorrixe zittuan, jente rebelde-ntza. 
- Eta hori gerra aurreko kontue esaten dozu? 
- Gerra aurrekue, hori zuan el año, el año treinta y cuatro izengo zuan? , oktubrien zuan. 
- Osea, errepublikie euela orduen? 
- Republikie euela, artien republikie jauan. 
Belaunaldien arteko harremana
Pagoaga Gallastegi, Bixente
- Bai. 
- Esan dozu lehen, beti ume artian edo, ez? 
- Bai. Beti ume artien. 
- Jende asko izan zarie... 
- Izen giñen zortzi, ni nitzen bigarrena. Eta, ba, bueno, beti ume artien. Amak, aitte faten zan fabrikara, eta amak, ba, eruten euen basarrixe. Ta amandriakin, ba, umiek eta ume txikixek mordue egozen atzetik eta, ba, benga! Ta gero auzokuk-ta junteten zien, aldamenekuek be bai. Bi bizitzako basarrixe zan. Eta aldemenekuek eta... ume mordo bat juntetan giñen! Orduen etxe bakotxin izeten zien, ba, zazpi-ortzi normala izeten zan. Gaur ez dao holakoik. Gaur bat, bi edo bapez. Bai. 
- Baiña zuek etxebizitza bittan ya hamarretik gora, ez? 
- Bueno, bestekuen ez zien hainbeste, baiña bai, gu han mordua juntetan giñen. Ume mordua juntetan giñen. Ta gero beti izeten die etxe batzuk [...] eta, ba, bueno, auzoko umiek-ta juntetan giñen, han asko juntetan giñen. 
- Zeuenian? 
- Geurian. Bueno, ta eitten [gittun] , ba, geure jolasak eta geure dibersiñuak. 
- Ta, gaiñera, edade diferentietakuak egongo ziñazien, ezta? 
- Bai. Hor, zortzi-amar urten aldien danak baten sartzen zien. Eskolan be, ni akordetan naz, han auzuen, ba, gaur haik daukie... haik gizonak daukie hirurogeta sei-azpi urte, nik daukat berrogeta hamazortzi urte, ta danok alkarreaz ibiltten giñen eskolan. Eskolie danendako izeten zan bardiñe. Orduan ez euen graduaurik eta zerik. Batzuk alde baten eta bestiek bestaldin, orduan ez euen. Danak batera! 
- Eta eskolia bertan auzuan zeuan? 
- Auzuen euen. Auzuen. 
Gaztainak erretzen zirenean abesten zen kanta
Pagoaga Gallastegi, Bixente
- Janarixekin-ta kanturik egoten zan? Sagarrak heltzen ziranian, edo sagar erriak edo... 
- Ez, ez. Gaztaiña-ana, gaztaiñak erretzen zienien, orduan: "Saldia ta gaztaiñak jaten nuanian, uzkerra purru-urru basora bidian". Hori izeten zan orduko kantziñua. 
Musikola edo Musakola auzoa
Pagoaga Gallastegi, Bixente
- Zu jaio nun jaio ziñan? 
- Jaixo Aranguren baserrixan, Arrasaten. 
- Hori ze auzotan dago? 
- Musikola auzua. 
- Ezta Musakola? 
- Musakola erderaz baiña Musikola, guk euskeraz Musikola. Musakola erderaz baiña euskeraz Musikola. Eta gero guk han geuken kalie, guretako kalie zan Ziorla. Ziorla zan San Isidroko elizia. Dau han Eroskittik Mondrauera goiazela, zubixa, zubi kontran dauena, ba lehenau ez euzen hor etxe... gutxi euzen hor. Hor euen han elizak baiño han zubixan dagozen etxe illaria eta bestaldeko etxe illaria. Bi etxe illara egozen, eta gero egozen elizia, zerria eta zerria euen lekuen ei euen errotia. Eta Ziorla, gero ba fabrikia be bai, hortik dator Ziorla, olia, eta gero ba hantxe euen Zerrajerako etxe illara bat eta Txutxueneko etxia eta ya ixa Mondrauera arte hor ez euen etxe bat be, danak baserrixak, danak baserrixak. 
- Igual-gual dago ointxe. 
- Ene, ene! Hor egongo dira desapareziduta bertatik Mondrauera bittartien, Txoxa bat, Aldekue bi, Etxezondo hiru, Bidekurtze bixak bost; gero atzeratxuago euen beste bat Antoña sei, Legarre zazpi. Zazpi baserri behintzet desapareziduta. Ta beste bi hor Osiñagak eta hareik erdi desapareziduta. Horreik danok, hor ez euen etxerik ezelakorik be. Bapez, hor dana zan labrantzia. Eta Mondraueko Tio Tom egon zan tabernia? Bueno, Tio Tomen parien bestaldien dau Markiegi sastrerixia, eta handik jarraittu ta oin kinielak eta egoten diren lekuen euen tabernia euen Bar Caserio, ta han Bar Caserio baiño ez dakit portal bat honutzago portal bat harutzago, euen holako kallejoi bat, eta ondion hantxe dau Erregetxuena etxia eta nik han behixak akordatan naz. Ta hango amandria Manuela etorten zan asto zuri bateaz Ziorlan eukien solo bat, eta etorten zan Ziorlara. 
Arrasate edo Mondraue
Pagoaga Gallastegi, Bixente
- Baiña ba horreik dire oin... klaro, gaur ez dogu iñor ezaguketan, ez ogu iñokin berbarik egitten, danok gabiltz kotxien, danok gabiltz prisaka. Baiña orduen danok ibiltten gintzen oiñez, edo bestela asto gaiñian, eta kalera astuakin egunero faten zan, eta danok ibiltten giñen oiñez, orduen ba danok ezaguketan gintzan, eta danok gekixen nundik nora, zertan gebintzen. Baiña ba oin danok kotxien, danok prisaka, eta gero zein... 
- Lehen baserri bat euen lekuen oin hogei edo hogeta hamar bizitza. 
- Klaro! Eta gero oingo zerik haundixena da aldamenekuari zela guzurra esan. Hori da. Baiña lehenago be beuen hori, lehenagoko agurak esaten euen "fulano", eta "zer", "ferixara", eta "bai ointxe naixuek", zenbat guzur esan bihar (di) ttozu, eta esan asko baitta egi banaka bat eta handik jaso in bihar juau. Lehenauko esaerak horreik izaten ziren, bai. Ni hantxe jaixua, Arangurenen jaixua. 
- Eta zela dakotzu izena eta abizenak? 
- Izena Bixente Pagoaga Gallastegi. 
- Ze egunetan jaiotakua zara? 
- Aprillia bost, berrogeta seixan, udabarrirako. Buneno udabarrixa batzutan, segun garizumia zela datorren, uste dot artian neguen akaberia izan bihar euela aprillian, klaro, udabarrixa marzuan sartzen gara udabarrixan, bueno, izan marzuan sartu udabarrixan baiña ba garizumiak zela ebaten eta erabagitten dauen aste santuak, artien aste santuak eta etorteko. Mas bien negua, udabarrixa esan baiña masbien negua esaten euen. Bai, aprillien bostian jaixua, bai. 
- Eta Mondraue famosuari oin danok Arrasate esaten xaugu, zuek sekula mutikotan eta entzuten zeuein Arrasate izena? 
- Arrasate entzuten zan hola noizien behin. Gutako Mondraua, Mondraua. 
- Nork esaten eben Arrasate? 
- Ba Arrasate esaten euen honeik euskera... 
- Zaliak? 
- Euskera, bueno, euskaltzaliak danok giñan baiña euskeria apurtxo bat kuriosuago edo zertzen euenak Arrasate eta klaro, betik, zela euen gaiñera gu mutikuak giñanian euen prohibiduta horreik izenok, eta betik papel danak egoten ziren, euskeraz daz leheneau-ehenaukuak baiña beste danak daz idatzitta erderaz. Eta "termino municipal": Arrasate, edo Arrasate, "termino municipal: Mondragon", hor zertzen zan. Guk Arrasate ez gotsen esaten; oin da Arrasate, eta ondion be guk geure artien eta baserrittar artian eta, "nora hoia? " Eta "Mondrauera". Gure ohitturia hori da, Arrasate oingua da, bai, geuk be oin esaten dogu Arrasate, ezta? Baiña ez, lehenau ez zan esaten. 
Plazara saltzera
Pagoaga Gallastegi, Bixente
- Eta Arangurenen bizi ziñaiñien, ganaurik-ta? 
- Bai, bai, bai. Arangurenen bizi giñanien geuken ganauak, ardixek, eukitten geuen baratza asko, gero itten geben ogixe mordua; orduen andra-izonok eta ama, ointxe hil dda ba larogeta hamaika urteaz, baiña beti egonda oso ondo. Eta orduen itten geben guk plazatara ibiltten giñen gu asko. Oñatiko plazara hogeta hamabos urtian baiño gehixau fanda gaz gu. 
- Zapatuero. 
- Zapatuero. Gehixen baten neu faten nitzan, atzenetan ama. Eta danari obaketa gotsen, eta ganauak kendu gittuen oin dala hogeta lau urte datoz ointxe. Ganaue asko geukan eta ibiltten giñen esnetan, esnia ataten geuen kalera. 
Baiña aillegau zan momentu bat jentiak komodidadia, gero hasi ziren ba honeik, kaleko esniok, eta ba gaur ez egidazu ekarri, gaur sobra dauket, oporrak dire, aste santuek dire, ez egidazu ekarri, ba esniori sobra. Gero domeka goizian be ze molestau itten naizu beratzietan atia joten badostazu, hamaikak arte lo in bihar dot, eta bueno, horreik danok. Eta ba bueno, erabagi geuen ganauak, kriau bat geueken, kriauaz be ez geuen... bat oso ona euki geuen, baiña bestiakin ez geuen azertetan larregi eta esan geuen ganauok kendu eta geldittuko gare ardixekin bakarrik. 
Gero ya ba ortu eta horreikin. Eta hola bizi izan giñan eta bizi gara ondiok. Oin ba ezebez? Oin ya jubilauta eta ba oin be puxka bat jarraittu, jarraittu ba lagundu, nik egin gauza haundirik ez, lagundu itten dotsiet, lagundu. Eta bueno, horreik izaten ziren baserriko kontuak. 
- Beste jenerorik saltzen zenduen plazan-do? 
- Orduan bai, orduan saltzen zan harrapaten zan dana. Orduan danetik saltzen zan, zeatik eze kanpotik ez zan etorten oin beste. Frutie be saltzen zan, berduria asko saltzen zan, baiña gaur egunien daz preparauak daz gauza asko, konjelaue, potiek daz onak. Gero, ba nik ez dakitt, igual larogeta hamabosta edo gehixau, andrak ba dabiltz lanien, orduan ez daukei astirik. Eta gero beste bosta edo sei edo gure dauanak, ba bitrozeramikia zikinddu itten dala, azazkalak ondatu itten direla, hoba da preparauta zertzeia, preparautakuek ekarri eta trankiltxuau. 
Jateko ohiturak
Pagoaga Gallastegi, Bixente
- Askok esaten daue, eske oingo gaztiek gosia pasaten dauen, keba! Ez daue jaten oillaskorik, ez daue jaten okelarik, ez daue jaten arraiñik. Jaten daue pastie, huruna, beteten daue zabelori eta hala, trote. Tripia bete eta trote, baiña gaur holaxe dau, ikusten dogu, eta ezin geike kritikau. Geu gaztiak bagintza beste hainbeste ingo geunke. Baiña ez, gauza asko aldatu egin dira, aldatu dira bildurgarri, bai jaten bai danien, danien aldatu da. Eta askok esaten daue, ni akordatan naz hemen Maritxu Kajoi egun baten, egoten ziren ehun ta hogeta hamabost ehun eta hamabost lagun egoten ziren afaitten. Eta klaro urte baten esan gauan hareik kartan ezin geike emun, ipiñiko dogu menu bat. Orduan menua izan zan urdaiazpiko apur bat piketako, zopa de peskaua eta gero oillaskua, etxekua. Etxian guk hegazti asko daukogu oin be bai eta orduan be hegazti asko geuken, etxeko oillaskua. Eta jentiari esan "¿que tal estaba el pollo? " "¿Pollo? ¡Si parecia una gallina vieja! " Gogorra, zuk lehen esan dozuna, gogorra, gusto diferentie. 
- Gusto gehixau. 
- Gusto gehixau, hori da askok eta askok, gaur hemengo arrautzia kentzen dotzue eskuetatik ezaguketan dabenak, baiña gazte bateri "que huevo mas amarillo", larue, oso horixe, hori da baserriko arrautzie. 
- Eta emuten xatsu behixen esnia, eta oingo mutikuak... 
- Gustue dauko. 
- Ez xate gustaitten. 
- Ez jako gustetan. 
- Gustaitten xate pote kuadraukua. 
- Klaro, eta gero ume danak telarik ez daixela euki. 
- Esnia tela barik, ezta? 
- Esnia tela barik. Esnegaiña kenduta. Eta gaztaia be, gaztaiakin be bardin pasau da, gaztaia, bueno ondiok badau jentie lehenauko gaztaia gustaten jakona, baiña ehunetik hamar? Jentiari oin gustetan jako gaztai bigune, pattala. 
Eta hemen lehenau jaten zan ba "queso de borrachos". Ardau pittin bat edateko gaztaia, ardau apurtxo bat edateko gaztaia, hori da gaztaia. 
- Dana zatitzen dan hori, ez? 
- Hori, horreik dire gaztaiak horreik dire. Bueno, horreik dire, hola gaz ikasitta. Gaur bestaldera dau, gaur biher da gaztaia suabie, bueno ba igual estomangurako hobia izango da, baiña bestiek be estomangutik ez ziren hiltten lehenauko zaharrak. Gaztiek ez ziren hiltten estomangutik, gaztaia jan pikantia-ta e? Orduan gauzak aldatu in dira, aldatu dire ba danak. 
Artzainen artean giro ona
Pagoaga Gallastegi, Bixente
- Horrek kontetan zittuan, barriketa gehixau izaten ziran, bai. Gero Gregorio be ez zan barriketa askokua, Migel be ez, Muxibarrek gehitxuau, eta gero Degurixan beste agure bat, gure andrien tio bat be bai han artzai egonda, ondiok txabolia han dauke, eta horreik beti be kontetan zittuan. Biaña ya atzenerako ba bakotxak itten dau ba bakotxak bere bizimodua. Manuelen-ta denporan diferentetxuau izaten zan. 
- Tratu gehixago alkarrekin. 
- Bai, eta hori ardi mozketia guk normalian egitten geuen Matromarikin, Matromariñenien ni ibiltten nitzan ardi mozketan eta gero guriak itten giñuan danak ekiñaldi baten, baiña batak bestiari lagunduta. Gero gauza bat egoten zan mendixen ona, hori bai, illunkeretan bakotxak bere aldetik ardi pillaketia, normalian juntaten giñen hor bostak inguruan eta sei tt´erdirak artien danok egoten giñan barriketan eta ya gero bakotxa bere aldera ardixak pillaketan, eta illunkaran "cada uno por su lau". Baiña hurrengo goizien zortzi tt´erdiak, beratziak laren gutxiago inguruan ardixak urteten ez beuen Pozu Zabalen aurrera, nik etorri biher izaten neuen goittik, eta klaro, bestiek batak bestiari ondo ikusten euen enda ardixak, bueno, ni zortzita erditarako Pozu Zabalen pasau ez banitzen eta ni hara fan eta Matromarin eskortan ardirik ez, edo Muxibarren eskortan ardirik ez, ya orduen egoten zan arduria. Ya orduen bata bestiakin juntaitten giñen eta bueno, zerbait pasau da edo arduria egoten zan. Hori errespetu hori beti. Gero ardixak jeitzi, gaztaiak egin, txabolia jaso, bazkerixa preparau eta hamaiketa erdietan danok juntetan giñan, ordu batak arte tertulixia. Hori egunero, egunero-gunero-gunero izaten zan. Baiña goizian egoten zan arduria itzela egoten zan. Ni akordaten naz, neureana be etorritta daz eta, ni ardixakin goittik behera eta Matromari falta. Eta Gregoriori esan, "Matromari? " "Eta fandok ha goizian bere orduan baiña ez dok agiri", enda zer da ta, lañue, lañuen bittarten baten edo Araba Mendixen ikusi eta bueno, bajatok. 
Deguriako granjak
Pagoaga Gallastegi, Bixente
- Eta zuek ze itten zeuein, mezia entzutera domekan Araotzera faten ziñain? 
- Ez, gu ez, gure denporan ya ez zan itten hori, aurretik bai, aurretik pastore danak gaztaiak in tta Araotzera mezetara, eta gero bueltan danak mekauendios baten. Lan danak egitteko, txarrixak gobernetako, danak mekauendios baten! Eske Degurixatik Araotzera fanaldixa dau e? 
- Horixe dauela. Bajaittia samurra. 
- Eta igotia? Ni fanda nau Degurixatik Araotzera oiñez bastante bider, eta birrittan nau bajaute tabakotan Mantxuenera, tabakua falta. Gure etxabolia apartetxo egitten da Gazteluko eskortia, Gaztelu aldera, handik hartu eta Mantxuenera tabakutan. Baiña ez, mezetara ez naz fan, mezetara ez naz fan. 
- Eta orduan txarrixak, gazuria eta emuteko, txarrixak eukitten zittuein? 
- Txarrixek bai, txarrixek danok eukitten gittuan. Migelek ez euen eukitten, eta Migelen gazurak neuk jasoten nittuan. 
Gregoriok eukitten zittuan txarri bi, Muxibarrek beste bi eta nik eukitten nittun sei bat txarri. Txarrixak erueten ziren hor hogeta bos bat kilo ingurukuak eta ehun kiloko txarrixak askotan bajetan gittuan. Gazuria oso ona da. 
- Baiña gazuriakin bakarrik ez zeuein... 
- Gazuriakin bakar-akarrik. Gazuria bakarrik. 
- Ha txarri okelia gozua izan bihar zan. 
- Ba gero horrek txarrixok jaten ez dakixe, bakarrik zurrut itten. Asunek-do emuten jakuen baiña bakarrik jaten ez dakixen. Eta horreik gero etxera ekarten zirenien galdu itten euen. Klaro, jaten ikasi barik. Leheningo urte bixen edo euki gittuan etxien gero udatzenien hiltteko, zeatik guk geuk txarri asko hiltten geuen eta etxien hazten gittuen hamalau bat txarri-do, enda itten gittuan gazura txarrixak mendittik ekarten ginttuanian, hurrengoko egunien edo hurrengorakuen mataderixara, kendu itten ginttuan, zeatik eze jaten ez ekixen eta galdu itten euen. Baiña bestela txarrixa gizendu? Txarrixa ondo gizenketan zan mendixen, oso ondo. Ondo gazuriakin. 
- Ha bai izango zala okela garbixa. 
- Horixe garbixa. Bai, bai, txarrixak gazuria bakar-akarrik jaten euen. 
- Ze eukitten zittuein, libre edo etxabolan? 
- Libre, bueno, guk txabola barruan baiña goizian jare itten otsien bestiek be. Guk geukan zerradura zailla haundixa geukan eta masbien libre ibiltten ziren. Enda gero peligrosua izaten zan gazuria, egunero gazuria gordiñik emun eta emuten otsien odolen atakiak, fuertiegixa, eta orduen egitten geuan goizian egosi gazuria eta illunkaran egositta emun gazuria, goizian gordiña, trukauta. Baiña txarrixak, txarrixak egoten ziren bilddurgarrixak egoten ziren, txarri haundixak egoten ziren. 
Goserik ez, baina "kapritxorik" ere ez
Pagoaga Gallastegi, Bixente
- Eske baserriko bizimodue, bai artzaiena, bai danena, ebatu bixatzu gauza danari. Hori doie lotuta doie, gauza bat bestiakin. Zeatik eze jentiak oin esaten dau artikulo gauza bat euki bihar dau, artikulu bat euki bihar dau, eta berak fallaitten badotsu ze in biher dozu? Ebaketan xatsu danari, aprobetxaten zan dana. 
- Eta gaiñera txarrixak euki ez bazittuein, ze ingo zeuein gazuriakin? 
- Harrika bota biher. Baiña orduan aprobetxau itten zan dana, dana aprobetxetan zan, dana. Ez dago... gaur egun bizimodue dau samurragua orduen-a baiño, bastante samurragua dau, askokin be. Lehenau ba aprobetxatzen zan dana, eta dana neurtuta. 
- Zuk gerra osteko goserik-ta ezagutu dozu-do? 
- Ez, nik ez dot ezagutu goserik, oin ez dodana ezagutu da gularik. Oñatin itten zan Maiztegi txokolatia, eta ontziak eukitten euen Ama Birjiña Arantzazukua, akordatan zara zu? 
- Ez dot uste. Ontzia labrauta? 
- Bai, ontziak eukitten euen Ama Birjiña erretratua, figuria eukitten euen. 
- Baiña ontzia Arrasaten itten zan? 
- Ez, Oñatin, Oñatin egon zan txokolaterixan, Maiztegi. Enda harek euken Ama Birjiñia ontza bakotxien, ontzak izaten ziren holakotxiek, eta euken Ama Birjiñia, baiña guk Ama Birjiña osorik sekula ez geuen jan, hortik ataraizu kontua zenbat txokolate jaten geuen. Ama Birjiñia osorik sekula ez geuen jan. 
- Zenbaten artian jaten zenduen? 
- Lau zati egindda-do, orduen, guk goserik ez dogu ikusi, baiña gu mutikuak giñanien, goizien talua eta esnia, artua eta esnia edo morokilla, eta eguardixen gaur-ixar-tzi eta etzilimo babak, urdaixa eta txorixua euenien, eta domeketan garbantzo lapikua, libra erdi okelaz itten euein garbantzo saldiori eta gero azie edo gura dana, azie edo kolifloria edo gura dana eta gero ha piparrondo batzukin eta okeliakin eta ba beratzi, hamar, hamaika lagun, ha partiuten zan eta "se acabo". Han ez euen iogurrik eta ez euen [...] , han ez euen. Orduen goserik ez dot ikusi. Ogixe be, nik ogixe gu mutikuak giñanien ogi zurixe hutsik ez naz akordaten. Patatatiakin, ogixeri sartze jakon patata egosixa, eta tremesa. 
Artilezko galtzerdiak eta abarka-sokak
Pagoaga Gallastegi, Bixente
- Eta razionamentu garaixan zuek... 
- Ez, ni ez nitzan fan sekula razionamentura. 
- Eta zeatik, libre zeuntzeillako-do? 
- Ez, hori lehenauko kontua. Nire denporan ez euen razionamendurik. Bai, kendute. Ni "cuarenta y seisian" jaixua naz, eta horreik kontuak dira "cuarenta-cuarenta y uno-cuarenta y dos" horreikuek izan biher daue, entzunda bai, baiña nik gosia ez neuen ezagutu, oin gularik be ez. Ez euen zerik, eta gure aitta fabrikan ebillen, Zerrajeran, ta Zerrajeriak ekarten zittuen, han bai egoten zan razionaminetua, ekarten zittuen razionamientuan iketza, Gabonetan ekarten zittuen bixiguak. Gabonetan orduko denporetan bixigua jaten gauen guk, baiña Gabon egunian bakarrik, eta ba bixigu bat... tenedorekada bana. Zerrajeriak ekarten zittuen zapatak, ekonomatuak euken bai erropiena bai janena. Eta zapatak, akordaten naz ni zapatak izaten ziren "Zapatos El Tigre", eta guk sekula ez geuen ibili zapatia neurrira. 
- Betik haundixaua. 
- Zortzi anai-rreba, zazpi bizi giñen eta zapatak hartzen oskun "veintiunua" bazan "cuartenta y unua", guatia sartu bittartien eta benga! Haundi, klaro, ba astian behin edo ibili, txiki geldiketan zirenien bestiendako, sekula be ez zan zertzen. Orduen bizimodua zan "completamente" diferentia. 
- Eske zapatak kalera joateko jantziko zenduezen, ez? 
- Guk ez dogu zapatie, guk zapata parie apurtu barik izten geuen. Abarkie bai. 
- Zapatak kalera fateko. 
- Kalera fateko, domeketan kalera fateko, baiña kalera fateko be, Mondrauera fateko Gorpuztixetan eta holakotxe zeren baten; bestela Ziorlan bertan mezia beuen abarkakin be bai. Eskolara beti abarka-altzia. Abarka-altzia eta, abarka-altzia ona bai, eta fraka mahonak eta amak josten be ondo itten euen, ta orduen gabanak Mondrauen ta Oñatin ta be bai, eta gabanak ba herriko jauntxuak gabana ibiltten zittuen, eta harein erretela zerak geldiketan ziren telak erosi eta amak itten oskun guri gaban teliekin kazadorak itten oskun, oso onak. Enda abarka-altzak ardi-anazko galtzak onak e? 
- Etxien egindakuak? 
- Etxien eginddakuak, oso onak, hori bai. Baiña abarka-altzia, orduen ez euen... 
- Eta abarkak orduan sasoi haretan baten bat bazeuen hemen abarkak itten zittunak-do? 
- Orduen gomaz, hemen ez zan itten nire denporan ez zan itten hemen, aurretik baietz esaten euen baiña nire denporan gomazko abarkie erosi egitten zan, gomazko abarkie, eta gomazko abarkak oingo modukuak be ez ziren izaten, sakon batzuk izaten ziren, takarrauak izaten ziren. Baiña abarkie, galtzie beti ona. Ardi-anazko galtzie, eta niri gustau jat ardi-anazko galtzia egittia be bai eta ona gustau izan jat beti ardi-anazko galtzia. Oin be bai e? Nik ointxe be asko ibiltten, oin be soiñien ardi-anazko galtzak eta hori beti gustau jat. Bai egittia eta bai jaztia, bai, bai. 
- Eta sokak? 
- Be bai, geuk etxien. 
- Etxian egindakuak? 
- Bai, etxien eginddakuak. Bai, bai, sokak etxien eginddakuak. 
- Itten dozuz oin be? 
- Bai. Hemen be badaukat. 
- Artulia be itten dozu? 
- Bai, bai. 
- Egindda be badaukat nik, oin be. Ardiulia ointxe be badauket sokak egitteko gertu aber noiz atertu, aterri itten dauen traillok itteko. 
Aitajaun karreteroak erlojua erosi
Leibar Kortabarria, Asuncion; Olabe Leibar, Arantxa
- Gero [...] Ez dakit zer ingo zala eta badakit zer ingo zala eta baten batzueri esan gotsen, badaukogu ba guk dirua, gerra denporako dirua, eta horreik gero balixoko dauela, gero balixoko biharko dau, oin ez dotsue balixo ta. Eta hemen dagoz gordeta. 
- Horreik igual balixua eukiko daue e? 
- (Arantxa) : neuretzako bai. 
- Sentimentala alde batetik, baiña... 
- (Arantxa) : zenbat urte dire, hirurogeta hamar urte-do zenbat dira gerria pasau zala. 
- Ba hirurogeta hamabi ya. 
- (Arantxa) : ba hirurogeta hamabi, neri hirurogeta hamabi urtien etxian egon badira, hemen dauen hau erloju hau, horrek esaten dauena aittajunak ekarrittakua da. Arrazolan minatan lana egin, idixakin, minan Arrazolan, Axpe-rrazolan, idixakin juanda bai, Axpen. Eta berak erlojuari igarten jakin ez, dirua ezaguketan be ez, baiña han hartu idixak, etorri Arrasatera, Arrasaten erosi eta ekarrittakua da. 
- (Asun) : ez, hola ez. 
- (Arantxa) : edo zela zan, Axpen edo Durangon erositte? 
- (Asun) : han bost duro, aste guztian lana egindda idixakin-te, bost duro pagau; zuek ez dakitzue horreik, busarrixak izaten ziren, erruera bi eta holako zer bat, burdiñazko... 
- (Arantxa) : tronkuak eruateko. 
- (Asun) : tronkuak eruateko eta zerak, minatan karruakin hara eta bestera, eta bost durukuori emun otsenien [...] beti pipia ezpanian eta adurra darixola ibiltten zan, hartu idixek, juen Durangora, hartu erlojua burdixen eta etxera. 
"Baiña zer ekarri dozu? ", "Ba hau Mondrauen eginddako erlojua", "no se cuantos Praderas" esaten auen berak. 
- (Arantxa) : izena be, izena badauko horrek. 
- (Asun) : Mondrauen eginddako erlojua zala, haxe hartu eta ekarri eta hemen dau. 
- Ondiok be? 
- (Arantxa) : bai, eta martxan e? 
- (Asun) : [...] ijitanuak etorri eta ikusi euen erlojuori, "¿me vendes? ", "No, por dinero no". 
- (Arantxa) : neuk be ez neuke salduko. 
- Beste hirurogeta hamar egongo da. 
- (Arantxa) : ondo bada bai, porke ezebe ez dauko, e? Petroleuaz edo garbiketan daue ta... noizian behin kuerdia emun eta esaktua baiña hola, ez dau holako... 
- Burdixen ekarrittakua. 
- (Arantxa) : burdixen ekarritta, orduan aber! Kamiñua in zala be zenbat urte dira ba ondiok, berrogeta... 
- Karreterua zeuen aittajuna, e? 
- (Arantxa) : bai, honeik eurok be bai, asko egindda dagoz karretero e? 
Amonaren jokaera telebista iritsi zenean
Leibar Kortabarria, Asuncion; Olabe Leibar, Arantxa
- (Arantxa) : aber, baserriko, nere aitta eta ama baserrittik bizitte daz betik. Ni, zazpi urte naukala ardixak [...] ziran hemen, ba bizimodua baserrittik atara daue. Nere aittajaun, horren aitte argiña zan, bai, argiña, baiña aitte betik ganauekin ba mendixen. Murugaiñetik paguak bajaketan Santa Agedara akordetan naz. 
- Baiña egurra zerretarako-do? 
- (Arantxa) : bai, bai, zerretarako. Nere aitte idixekin, orduen ez euen pistarik! 
- (... ) 
- (Arantxa) : ba nere aittek ingo zittuan bizi izan bazan larogeta zortzi, zazpi-ortzi. Nere aittak asko itten auen idixakin. 
- (... ) 
- (Asun) : hareik gero harro esaten auen e? Nere aittajunak eta harro esaten auen e? Aittak be bai eta aittajunak be bai, aittajuna be karretero egon zan. Hareik esaten auen: "alperrik etorriko dittuk adelantu haundixek, idixen adarrak moduko jenerorik ez dok etorriko! " Esaten auen. Etorri bai etorri. Oin ez jak! 
- (Arantxa) : bai. Lehenengo traktoria ekarri gauenian, ni, horren aitte, eta harek pentsetan auen traktoriak ez auela lanik in biher. Eta idixak auzen itxian e? Traktoria ikusi auenien, oin gura badozu kendu, oin gura badozu kendu idixak. Baiña ordura arte? Beretzako idixak ziren ba mundue. 
- Besterik ez eben ezagutu harek. 
- (Arantxa) : ez. Nire amandria be, nere amandriak erderaz oso geixki itten auen, ez auen ulertzen eta lotsatu itten zan barriz. Eta hola kanpokoko bat erdelduna etorten zanien etxera esaten auen, "ume urten, urten kanpora horrekin barre ingo jonau eta , urten". Akordetan naz nire ahiztie, ni baiño zazpi urte gaztiagua da, eta egun baten esaten dutse horri, "abuelita, ¿buena venta? " Plazara juanda, eta orduen kaleko ogixa ekarten oskun, baserrikua eukitten gauen, baiña kaleko ogixa umieri, eta "buena venta, a ti no te importa ni buena ni mala, a ti te importa lapati". Eta telebisiñua berdin, telebisiñua lehenengo etxera ekarri zanien nere amandriek mezia belauniko entzuten auen. 
- Telebisiñoko mezia? 
- (Arantxa) : bai, eta fede bateaz! Egun baten gu neskatillak, klaro, oin komunetan be daukatzu ur berue, dutxia eta otxokuartuak, baiña orduen ezebez, sukaldien garbiketan gintzen, eta banabil garbiketan ta martxan, eta: "ume, ezkutau, ez don ekusten begira dagozela danak heuri hala? "
- Nere amandriak be ez eben sinisketan zela sartzen ziren hainbeste holako kaja txiki baten. 
- (Arantxa) : neuriak be ez. Beste behin badau, zezenak izugarri gustetan jakon, aittajunari be, aittajunari eta amandriari bixari, eta zezenak ipintten dotseu ta: "Ausilio! Ausilio! " Ni hor kanpuen nunbaitten, etorten naz: "ze pasau da amandria? " Eta, "ze pasau dan? Ez don ekusten zezen danak ezkatzera datozela hala? Kendu egin hori kajiori! " Berantzako telebisiñua zan! 
- (... ) 
- (Arantxa) : amandria hil zan oin hogeta hamahiru urte-do, baiña zan bizi guztien baserrixen eginddako andra bat, errebentauta lanien, herniaz, "hernia estrangulada" bateaz hil zan. Hernia eukala eta ekarri medikua eta medikuari esan otsan sukaldeko mahai gaiñian operetako. Eta "zeatik ba? ", "etxetik jutie ez euela gura, bera geldi-eldi egongo zala", kuittaua! 
- Geldi-eldi egongo zala e? 
- (Arantxa) : bai. 
- Sekula medikuan egon barik igual. 
- (Arantxa) : asko egon barik bai. 
Emakumeak nagusi Enuzketan
Leibar Kortabarria, Asuncion; Olabe Leibar, Arantxa
- (Arantxa) : Behin-neuk eruen auen, ez jakolako jana ondo asentetan eta botaka itten auen, egun asko-a. Eruen auen eta medikuak esan nosten... jan be itten auen porru-atatak, tortillia, esnia; beste bat jaten bauen, kalte itten otsen, eta medikuek esan nostan "tiene un desgaste fisico tal... ". "Neu tisiko? Neu? Arrautzak etxien eta tisiko? " Tisiko tuberkulosa zan orduen, eta akordetan naz itten auen, oillua zainddu, arrautzia itten auena arrautzia "Vino Sansonegaz" edan, eta mejorau in zan e? Berari holako lotsagarrikixarik, tisiko bera! Gosiek! 
- Etxien arrautzak egonda! Hori Sanson arrautziakin neuk be hartuta dakot umetan. 
- (Arantxa) : Orduen geixuak bixitetan Sanson botellia erueten zan. 
- Bai, halaxe da, ardau goxua, guk esaten gotsan ardau goxua. 
- (Arantxa) : Bai, oin ez dakit dauen be. 
- Egongo da igual. 
- (Arantxa) : nik ez dakit. 
- Markia igual ez, baiña ardau goxua bai. 
- (Arantxa) : Bai? Badago? Nik erosketan be ez dot pentsetan, baiña bueno, orduen. 
- Bai, ardau goxua, umia geixorik eta ardau goxua pittintxo bat. 
- (Arantxa) : Ene, "por dios", orduen! Guk ze geukan ba? Ezebe ez geukan eta. Ezebez e? Kamiñorik be ez, dirurik be ez, ezebez. Eskolara fan eta eskolatik lanera eta lanetik etxera. 
- Zu zer zara, hemen jaixua? 
- (Arantxa) : Bai, bai. Nire ama be bai. Emakume [...] "en mando". 
- Emakume zeretik dator e? 
- (Arantxa) : Beorren aitta hemengua zan, gero ama eta oin ni. Nik be neska bi daukat, oseake bixar edo etzi be. 
- Orduan zure gizona ezkondu zan hona. 
- (Arantxa) : bai. 
Prakarik ez!
Leibar Kortabarria, Asuncion; Olabe Leibar, Arantxa
- (Arantxa) : kamiñua beste bat. Nik egitten nauen, Amaten ni hamasei urteaz lanien hasi eta ibilli nitzan hamar urte, ezkondu arte. Gero ezkondutakuan ya etxera e? Orduen emekumiak ezin leikien jarraittu lanien. Eta hemendik Santa Agedara oiñez, eta Santa Agedatik Arrasatera bizikletan, relebuan. Ordu bixak arte in eta atzera hona oiñez. 
- Eta zer zeukatzun, itxabolan bat-do bizikletia izteko? 
- (Arantxa) : bai, hor abare etxien auen holako oillategi bat eta hantxe izten gittuen bizikletak. Eta abarkak. Hemendik Santa Agedara busti-usti itten nitzan. 
- Eta aterri baeuen Santa Agedatik hara sikatu, ezta? 
- (Arantxa) : klaro, askotan. Kanbixaiteko be lau pare fraka. Frakak ez, orduen frakak etorri zirenien, bueno! 
- (Asun) : frakak etorri zirenien nik makiña bat aldiz esan donat, hori inbentau auenak homenaje bat. 
- (Arantxa) : oin relebuen lanien juten diren andrak... 
- Frakak andrantzako. 
- (Arantxa) : bai. 
- Lehen andrak ezingo zauen frakarik jantzi. 
- (Arantxa) : ez, ez. Ni akordetan naz, orduen banaukan nik hamazazpi bat urte-do, Etxanen, gaupasa bat in biher gauela, kuadrillia giñen, neskatillak. Eta afaldu gauen urdaiazpikua tomatiaz, eta paraguaiuak eta kafie. Eta gero erateko orduan, nik ez dakit ze eraten zan, "cuarenta y tres"-edo, eta ez zakurik, ez mantarik eta ezer, etxabola baten hotzak akabetan. Hartu dogu kafe mordo bat, errebentau ez gauenien Nescafe pote bat hartu gauen, lau basotan-. Hurrengo egunien jaiki eta mantzeliñia, besterik ez auen jateko, eta han baten batek arrautza batzuk eta patata batzuk, tortilla de patata. Mezetara faten gara frakakin eta abariak esan zoskun handik kentzeko, frakakin ezin lekiela emakumiak elizan egon ta. 
- Zenbat urte zeukatzun zuk orduen? 
- (Arantxa) : hamasei bat, hamazazpi bat urte? Abare zahar batek elizan atenziñua deitu zoskun. 
- Ez da hori aspaldiko kontua. 
- (Arantxa) : ez, ez. 
- Ba ni jaixo nintzanian zuk horixe eukiko zeben gutxi gorabehera. 
- (Arantxa) : bai. Atenziñua deittu oskun frakakin jun gizelako. (... ) 
- Zeozer esan biher... 
- (Arantxa) : atentziñua deittu zoskun hala ezin lekiela elizan egon. 
- Urten in bihar izan zeuen? 
- (Arantxa) : guk barre. Ordureko ha Etxanen, ha abare zaharra zan eta Etxanen bizi zan, baiña gu Mondrauen bueltaka bagebitzen eta pixka bat, ez dakit ba, espabillauak ez dakit izango giñan baiña behintzet zerbait gehixau ikusitta-do. 
- Bai, ez ziñein baserri zulokuak. 
- (Arantxa) : ez. 
- Kalia eta ezagututa ya. 
- (Arantxa) : kalien lanien gebitzen, eta lanien dabillena ba aber! 
- Bai, eta ikusiko zenduen beste batzuk be frakakin ibiltzen zirena. 
- (Arantxa) : bueno, ba gu bakarrik ez giñan izango. 
Ezti irristakorra
Gorostiza Bengoa, Asuncion
- Eta gaiñera orduen euen erlategi bat bertan. Ba ni horra ondora be ez noie e? Esaten notsen, porke begixan eukitta neuen zer bat, pikau, erliorrek pikaute, tremendua euki be aberixia e? Bueno, ez noia eta banoia, atzenian fan eta hartu eta jan nauen. Baiña orduen be zenbat bider esan nostan tiok, "ez etorri niaz" zera, erlia jaixota euen han arbola baten aldamenien. 
- Erlakumia. 
- Bai. Eta fan biher dauela hara jasoten eta ez dakit zer itten, eta neu be hantxe agua zabalik. Okerra nitzan hortan e? Zu hara? Neu be hara! 
- Ikustia nahi dana. 
- Bai, bai. Ni basuen be holaxen egonda nau, piñuk zerak arregletan, iketza itten aittajauna, aittajauna, tio eta bera. 
Eta ni etxien amakin eta tiokin eta beste ahiztie, orduen zan. Eta fan atsaldeko bostetan gora, eta goizien ordu bixetan-do etorri gintzen. Eta gurien ama bidera urtenda, porke etxetik bastante urrin euen gaiñera zerori; zeozer pasauten jakun-do. Porke idixaz fan zan eta ba ez dakit zertzuk, errekauak eta egunerako eta holakuak-ta. 
Hantxe egon, jaungoikua ahaztu arte eta gero ordu bixetan etxera. Ganauekin eta biher dan moduen. Eta gurien ama bidera urtenda, ikusten nau ondion, "agertu zara? Pozik nau". Eta "nun daukatzu umie? ", Bestiek, tiok-ta, "ba lo itxi dot, lo egongo al da! " Baiñe ha be gugana etorren, eta gu barrez trankil, burdixen tinbili-anbala, tinbili-anbala. 
Ni holako zorokerixak egindda nau; umetan e? Gero gerra denporia barriro. 
- Zein zan erlazaiña famelixan? 
- Aitta, tio, orduen erla asko euen Mariñen, oin ez dakit, ez naz aspaldixan egon be ez naz, bueno egon, Gabonetan-do egon nitzen, baiña erlak eta zerak ikusteko, gero beste gure aitten leku baten, edo pariente edo tia batzun artian han saldu eta dana itten auen. 
- Eztixa? 
- Eztixe, bai. Gurien aittajaunak eta ez, etxerako lain eukitten auen. Besterik ez. Ba apurren bat emungo otsun, baiña ez, baten bateri baiña etxerako lain. Eta neri ez jaten gustaitten jaterik eztixa be orduen, emuten oskun ba zerien, artuen zer baten, ogi zati baten gaiñien, artuen... eta han fris-ras alde guztietatara faten zan eta eskuetan dana eztixa eta lurrera faten jakun. 
- Tremesien? 
- Klaro, eta esaten nik eztirik ez dot biher. Ba orduan txokolatia, Txokolate Ezkerra, txarraue! "mas vasto! ". Eta ha be ez dot gura, eta tiok itten euen esne asko euenien gaztaia, esniaz, etxeko esniaz gaztaia. Ha gaztaia eueneien gaztaia, bestela txokolaterik be ez eta eztirik be ez. Eztixa bazan kutxarilliaz jateko bai, baiñan ogi gaiñian botata eztixa jaten, ez. Fan itten xatan eztixori alde guztietara. Hortan okerra nitzan gaiñera. 
Aldaketa ugari
Gorostiza Bengoa, Asuncion
- Leheneuko gauzarik ez dau ezebe, hemen. Eta ze ingo dozu ba, ya... 
- Lehen hemen kalien dana baserrixa zan, ezta? 
- Baserrixe Axeri, Atxena, hor; hemen goixen San Andres, ta dotoriena San Andreskua zan, bueno dotoriena, hor Atxena zan, Axerikua zan oso baserri ona, eta artue eta garixe eta danetik egoten zan, eta ortue be ona, eta makatza arbola bat, harrezkero ez dot holako makatzik ikusi iñun be. Egundoko arbolatzarra, eta hau kanteria hor kamiñua in euenien, orduentxe kendu euen. Pena hartu nauen neuk be e? Gu hementxe bizi gintzen, ta kamiñu hori zerketako ba harutzagotik edo honutzagotik in ekien baiña erdi-rdixa hartu auen eta arboliori, makatza arboliori lurrera. Baiña arbola bat zan tremendua gaiñera, honeik piñu haundixok izaten dire ba? Holakotxia. Bai, bai, atenziñua deiketan auen. Eta gero hamen Atxenak, horreik berduria eukitzen auen. Aza, patata, porru, horreik kalera saltzen euen asko. Eta hemen San Andreskuak ez, San Andreskua zan gaiñera, sukalde bat eta euken lehenaukue, sukalde erdixen zer hoi, sua, eta gero tximinixarik be ez, eta dana zabaldute. Eurak ke usaiña besterik ez auen eukitten e? Bertako jentiek; ke usaiña, bai. Eta gero ba bota euen hori be eta eurak ba ezkondu eta zertu ziren eta "ya esta". Bestela San Josepen bizi izan ziren, oin ermittia dauen lekuen. Eta han ermittie beuen lehenau, bueno, zenbat santu. Oin pasaute egongo zan San Anton, "diecisiete de enero"-edo. Ta orduen ni ez nitzen faten orduen e? Faten ziren baserrittar guztiek arto buruekin te holako gauzetara mezetera, eta han mezetan emun artaburuok. 
- San Antonen? 
- Bai, hor goixen. Hortxe goixen dau, ya jausitta dau eta ya ezebez baiña. Gaiñera eliz... ermittia-do haundixe gaiñera, bi ermitta egozen baten; oseake baten egon San Jose, hemen, eta gero hormia eta gauzak eta hemen gero "La Virgen Blanca"-edo. Eta Ama Birjiña kontuori be oso zera zan. Pasau neuen, penie eta dana hartu osten; lehengunien esan notsen gaiñera, akordetan nauk etorri nintzen, umiek, gurien umiek daukie hamabost hillabeten aldie, hamalau hillabete-do, eta klaro, bata bestiandik ba ezebez, eta bataaz izen ezik, bestiaz be ezin nitzan fan, eta mutikuek euken hiru bat urte eta bestiak lau, ya fateko modukuk, eta "San Blanca" egunien "cinco de agosto", banoie San Josepera gaur, etxien esan hola esan eta preparau te dana in nitzen eta fan be bai. Faten naz eta ez mezaik, ez txokolateik, eta ez gaiñetikoik, ezebez. Buelta in ta etxera barriro. Eta aurretik fan barik nengun ba hiru-au urtien, aurretik bai neskatillatan eta, bueno, Blanca egunien, eta han txokolatia-ta. Eurak gizonok, hara faten zirenok Ama Birjiñen zerera, ba armozau te dana itten euen, txokolatia eta anise eta holako gauzak hartzen zittuen. 
- Han bertan, ermittan? 
- Bertan ermittan, bai. Teillape bat euen holaxen eta hantxe azpixen bankuk eta danak atara eta hantxe barriketan eon. Bai, bai, gizon pillua gaiñera egoten ziren, auzokuek eta ez dakit nik nunguek-ta. Ze santu zanik be ez dotsut esango, Ama Birjiña Blankan egunien, "cinco de enero, o cinco de agosto". Eta orduen aurretik be faten nitzan neskatillatan be, baiña gero umiek txikixak ziela, ez dakit zer, ba ezin fan eta ni ez nintzen faten. Eta preparau nitzen urte baten, [...] mutikuak hiru urte eta bestiek lau. Ba holaxe. Mobidu naz eta... etxera. Eta gero harrezkero fan be ez naz ein. Dana jausitte dau. 
- Klaro, etxekoandre egindda. Lehen txokolaterik be ez leheningo eta oin ermittarik be ez. 
- Santurik be ez eta gaiñetikorik be ez, ezebez. 
"Matonenak"
Okina Zeziaga, Juana
-Juana Okina Setiaga. 
- Eta ze egunetan jaiotakua zara? 
- Marzuen hogetazazixen, urtie hogetabi. Del año veintidos, veintidos. Bai, hogetabi, hogetabixen. Eta oin dauket larogetaxei urte, zazpi ein biher marzuen. Jaixo giñen Udalan, eta hori izen gaztiena, eta nik horri segiduten nutsen. 
Eta bestiek ba aberba zortzi. Beratzi izen giñen, bat guk eztou ezautu. Zarrena orduen denporan eztakit ba nik, meningitisa edo zeraz hil zala baiñe zarrena hil zan. Eta zortzi, zortzi illaran, e. Urte bittik urte bire gure edadie, danok euki dou. 
- Urte bittik urte bira? 
- Bai. Danak zortzirok urte bittik urte bire. Horrek eta nik pe bin urten diferentzie dauku eta gero niri segiduten dustanak be bai eta hori be bai. Oin bizik gare hiru ahizpa; zarrenak dauko larogetamahiru, ein bittu. Eindda dauken ala ez? (Barreak). Larogetamahiru ein bihe daue San Jose egunien eta gaztiena hori. 
- Gaztienak orduan hamasei gutxiago, hemezortzi gutxiago? 
- Ondion gure beste bi anai zarrauak zien, e, Grabiela baiño, oiñ bizi dana baiño. Eta beste aizta bat pe bai, horrek danok zarrauak zien. 
- Eta zu zer zara, Matronen jaixua ala Matronera ezkonduta? 
- Ez, hantxe etxien bizitte. Hoixe da gure etxie jaixo giñena. 
- Baina hori da Matone? 
- Matrone, Matonen etxie esate utsen lenau, eta geuri be Matonenak esateoskun baiñe hori Garaikoa da. Etxien izena Garaikoa da, Garaikoa. Bi bizitzako etxie da. 
- Eta zu Matonen jaixo eta Matonen ezkondu egin zinan? 
- Ez, ez, ez; bai, gixona. Eta gero handi hona pasua dienak. Ez, ez, ez. Bai, bertan jaixo eta bertatik ezkondu, hori bai, baiñe eindde, bixenbittartien joan giñen, hamahiru urtien juan nintzen hotel batera lanera. Udako denporie. 
- Nora? 
- Zestonara. 
- Balnearixora? 
- Ez, hotelera. Oiñ hotela ia desaparezidu zan, hotelekuek danak hil (di) ttuk moja bat izen ezik beste danak hill die. 
Eta oiñ ha, urte askuen euki dou amistadie ta gauzie baiñe haik juan hittunan. 
- Eta oin hutsik dago? 
- Etxe barrixek eindde; etxe barrixek eindde dau, handik hoteletik segiduen dau balnearixua. Baiñe hamahiru urtien juan nitzen. 
Gerran ihesi
Okina Zeziaga, Juana
-Garai hartan ganaurik-ta bazeukazuen? 
- Bai! , bagauken. Ez holako... , holakuek ez, ez, baiñe euzenak. Ganaua baaukun, beti eukitten gittun ganauak. 
- Eta garixa ta... 
- Baitta, artue ta garixa ta be bai. Oiñ harek danak piñu sartute daz. 
- Beste leku askotan modura. 
- Bai, gurien be danak piñu sartute daz. Da bueno, etxioi goikuoi libre dau baiñe. Bastante kuriosotute dauku, diru asko gastau dou, e. Eta soziedadie dau behien. 
- Orduan umetan ittaurren ibilittakua izango zan. 
- Ittaurren? Bai, ondo. Hari preguntaixok! Horrek esaten dau sekule iñok eztutsala emon holako zartateko aittak emun utsen modukoik. Ittaurren (... ). 
- (... ) 
- Gerra denporan be gorrixek ikusi gittun guk, e, eneee! 
- Osea ke frenta egon zan bertan? 
- Egongo etzuan ba? Handik Zamudio, bakizu nun dauen Zamudio? 
- Bizkai partian, ezta? 
- En Lezama. Eztakitzu entzunde? Lezamatik hurrengoko herrixe. Hantxe geldittu giñen gu. Lelengo joan giñen Arrazolara. Arrazolan egongo giñen bastante denporan. 
- Zer egin ziñuen, iges? 
- Iges ez. Burdixagaz-a ganauekin-a danakin joan gintzen. 
- Iges ez, hanka. 
- Hanka ero. Eta baserri baten euki gittun behixek, geu egon gintzen, aiuntamentuek emun oskun etxie Arrazolan; eta guk ez gaukun mutillik eta, aitte bai, baiñe mutillik eta ez gauken iñor etxien. Mutill bi hemen geldittu zien, beste mutil bat, beste anai bat soldau euen, nun jaonan? Huescan? Bai, Huescan, eta orduantxe gerrie urten euenien gari ebaten harrapau euen, eta eneee! , gerrie urten euela ta, berak joan ein bihe dauela. Da joan ein zan, joan ein zan da hantxe egon zan. Da gero sarjentotzaraiño aillegau zan anaie. Baiñe billurgarrixe. Gero Arrazolatik joan giñen Lezama. Han emon oskun etxe bat, eta Lezamatik joan giñen Zamudio. Hori dau Derioko kanposantun pare-arien. 
Da oiñ aeroporture noizbaitten joan nazenien ero ikusteko gogue neukan aber zelan dauen, eta nik etxotsat hartu lengo itxurian arrastoik pe ez. Diferentie topau neuen gauzie. 
- Zenbat urte dia? 
- Eneee! Hirurogetamar... 
- Eta zuk uste dozu Mondrauetik kanpo pasau baziñuzen hainbeste urte ezautuko zeuela Mondraue bueltan? 
- Ezta, ez, ez. Ni Mondrauei enutsen eretxi diferentzie baiñe hari neuk esan nutsen (... ) , aber aillegetan garen, ba nik hoixe ikusteko gogue daukat, gerra-enporan egon giñen lekue ta. Han etxauan ezta ni rastro! , ezebe ez geuen ikusi. 
Gerratean sotoan gordeta
Ertzilla Arregi, Milagros
-Milagros Erzilla Arregi. (... ) Hogetamaseixan, maietzian hogetahiruen. 
- Hemen jaixo ziñan? 
- Hementxe. Etxien gaiñera. 
- Zeu maiorazkua? 
- Ez, anaie nausixaue dauket. Ha kalien bizi da. Iñok pe ez euen gure basarrire eta azkenien ni geratu bihar. 
- Bizi guztia hemen pasau dozu? 
- Bai, bizi guztie. Ni enaz iñun ibilli lanian. Ni bizi guztien aitta-mak zainddu ta hemen egon naz. 
- Eta zuk umiak eta hemen hazi dittuzu? 
- Hemen hazi ttut danak. 
- Eta nundik etorri xatzun gizona? 
- Gizona Aramaixotik, Ganboatarra. 
- Nungua? 
- Ganboa. Ganboatarra. Aitta munizipala eukin euien horrek. Gerra-enporan ama kaiñonazuak hiltzia gure gizonai tta. 
- Han bertan Aramaixon? 
- Ez hemen, Zerkaostietan. 
- Zu gerra denporan justo jaixo, ezta? 
- Bai, hantxe jaixo nintzen, umetxue. Ni akordetan naz hemendik kalera eruen giñuen gu. Sotanue euen hor, zerien, Monterronen nuen. Anaie, nausixaue, hiru urten aldie, ihes eiñ auen sotanotik, ume pillue han, gure apurue, ama etori zanien danak fuenda, ha tiogana Madarixara Kaxintogana. Iges indda mutikuek. 
- Zulotik igesi? Gustau ez han egotia? 
- Ba norabaitt iges ein biha auen eta igesi. Eta gu han tian seme-laba danok han gengozen (... ) , eta harek ihes ein auen. Eta ama etorri zanien mutikue falta. Danak larri mutikue topetan eta ha tiogana fuenda. 
- Eta tiogana nora joan zan? 
- Madarixara, Letera. Hor (... ) bidian, Jabierren-a aittagana. Besaidetarra Jabier, eskabadoriakin ibilli zanena. Haren aittana. 
- Ze etxetakua? 
- Madarixa. Basarrixa Madarixa zan. 
- Eta ze auzotan? 
- Ba Garagartzatik gora, Santa... , zerien. 
- Han Uribarri alde hartan? 
- Bai, hortxen. Buenoo! 
- Mutikuak hanka eiñ? 
- Mutikuak hanka eiñ. 
- Baiña azkenian topau eben. 
- Bai. Segiduen antza emon euien amak eta nora fan zan ha. Etxera hona be etzan etorri. Aittajauna-mandriak hemen azen, gu beste danak fuenda baiña aittajuna-mandriak hemen geratuta azen artian, hona bez, ha tiogana. 
Esango auen, ni hara faten banaz segiduen topauko naue ta tiogana. 
- Zenbat urte eukan orduan? 
- Ni txikitxua nintzen, ba nik baiño hiru urte gehixao ba zenbat, mutikotxue; bost urte xei. Gero han egon zan baiñe lelengokuen iges eiñ auen. Mutikuen lanak. 
Umetan etxekoandre
Ertzilla Arregi, Milagros
-Ze hola rekuerdo barregarrin bat... 
- Ez, ez, ezebez barregarririk. 
- Neska-utillak? 
- Neska-utillak danak pillan. Neu akordetan naz mutiko bat, oin fraille dao, berai be etxako ahaztu, eztakit ze eingo usten, emun nutsen ainkariaz nik eztakit zela enutsen kendu besua. Oindio etxako ahaztu hari, e! 
- Hori zeuk? 
- Neuk berai. Nik eztakit ba ze ingo usten-a. Eta nik ainke. Ondio etxako ahaztu hari. 
- Igual markia han eukiko dau. 
- Markie eztakit dauken baiña etxako ahaztu. Urtero etorten da auzora, fraille dau ta beti esaten dau: "Akordetan za? ", eta bai, eta akordetan naz ba ba ni. Umien kontuek. Bestela ba ezebez besteik. 
- Eukitzen zenduen astirik jolaserako eta? 
- Errekreo denporan eta. Bestela ezebez, etxien ez zeuan astirik, etxera etorten zintzenien lana euen txiki-xikittatik, e! 
- Zenbat anai-rreba zinen? 
- Hiru. Anaie da nausixena, gero nire aiztie, gaztiaue ni baiño, zazpi urte. Hak bai, hak eskolie ta dana, hak (... ) , gu gintzen kastigautakue, ni. Eta ha mutille be puxkat hazi zanien frabikara lanien eta ni etxien beti lanien. 
- Zuk etxeko lanak eta solokuak. 
- Eta solokuak, danak. Dana ein bihe zan da. 
- Eta aitta-makin eta aittajauna-mandriekin... 
- Aitta-auna amandriek, bai. Aittajaune hil jaten niri, nik hamalau urte nauken ha hil zanien. Ta ni kaletik josten ero, ikasteko ero bialketan giñuen astixa euenien, da netorren kaletik gora, orduan ez euen kamiñoik eta auzoko bi gizon berutze eta esan ustien: "zuk eztozu jakingo, baiñe kajatan goiez, aittajaune hil da". Nik orduen enauen ikusi bidien nundik netorren be. Abixaran, nik usten dot harri danak aurrien ekarri nittuela etxera. Eta etxien esan ustien: "Baina zelan esan leike umetxuei aittajaune hil dala bidian". 
- Zeu bakarrik zoiazela. 
- Bakarrik. Nik orduen enauen ikusi bidien, ezta... Aurrien topau baneu edozer be aurrien eruengo neuen orduan, nik orduen enauen ikusi. 
- Eskerriak ez euela kotxerik. 
- Ez euela, bestela pentsaizu. Eta nik hamalau urte neuken aittajauna hil zanian. 
Txerriak irarekin erreta
Ertzilla Arregi, Milagros
-Iririk izaten zeben? 
- Bai, lehen irixak be bai. 
- Karretero lanetan ibili da inor ala etxerako lanetarako bakarrik? 
- Etxeko lanetarako bakarrik, e. 
- Idia ekarri eta... 
- Bai, idia ekarri eta etxek lanak. Egurre ekarri, suegurre ta idie ta soloko danak. Orduan ez euen makinarixaik. Eta dana irixekin itten zan. 
- Oingo basuetan ez dago bape idarik, baiña garai hartan piñurik etzan egongo. 
- Oin be idie bai, Nik txarri-enporarako idie abaitta ekarten dot txarrixe erreteko. Lehengo antiguara itten dot nik, e! 
- Bai? Eztozu sopletiakin eitten? 
- Ez, ez, ez. Gurien idiaz. Nik txarri denporarako irie ekarrikot. 
- Baiña oiñ momentuan hemengo basuetan burdikara bat ida egiteko... 
- Bai, gurien bai. Bai, bai, bai. Piñuixetan be gurien oindio idiek asko urteten dau. Eztoula ebaten, txarrixentzako bakarrik. 
- Txarrixa orduan ida usaiñaz. 
- Ida usaiñaz, bai. Guk beti eittendou, e. Jentiek sopletiaz itten dau (... ). Guk txarri-enporie, txarrixe beti idiaz. 
- Sendorkara bat nahikua, ezta? 
- Bai. Guk txarrrixan zera eitten dou idiaz. Jentiak sopletiaz, baiñe nik sopletiaz eztakit zelakua izengo dan gero. Guk ez. 
- Idia egon ezkero... 
- Bai, guk idiaz eitten dou, e. 
- Baiña zuk piñuz jositta daren baso honek, lehen garai baten etzan piñurik egongo. 
- Lehen ez. 
- Lehen zer? Basua-a gaztaiñia ta... 
- Basua ta gaztaiñia ta hori. Ondio nik gaztañuixa be badauket, e. Ondio. 
- Lehengo zaharrak? 
- Bai, eta barrixek ifintteko asmuekin dabitz, hor bi ero hiru ifinitta daukie ta. Gero gaztaiña denporan gaztaiñek batu eta konjelaute eukitteittut, urte guztien aguentetan dau konjelaute. 
- Koskol barik, ezta? 
- Koskol barik, bera alie konjelau. 
- Beste garai baten koskol da guzti gordeko zittuen neguan jateko. 
- Bai. Neguen jateko. Baiñe koxkolien hondatu eitten dia. Lehen ez, baiña oiñ nik eztakit ze pasetan dan, jenero dana koxkolien batu, eukiñ eta hillabete baiño lehen dana, gaztaiña danak hondatute. 
- Hori gaitz barri horregaittik izango da? 
- Eztakit nik zeaittik dan. Eta oiñ eitten da koxkolik barik konjeladorian sartu ta ia ezta. Han badakigu ondo dauela. 
Han ondo dauela. 
- Lehen be gaztaiñia asko batuko zan, ezta? 
- Lehen be asko. Eta oin be bai, oin be nik aurten be danak eztittut batu, gure dauenak fuen da batu han geratu zien. 
- Baiña oin kapritxoz, lehen jateko, ezta? 
- Bai. Oin be jateko, nik eztot saltzeko, oin be jateko. 
- Bai, baiña esan gura dot lehen neguko jatordu prinzipalena... 
- Gaztaiña, gaztaiñia. Afaitteko gaztaiñia. 
- Saldia ta gaztaiñia. 
- Gaztaiñia. Lehenau ez euen besteik, e. Oiñ (eiozu) saldie ta gaztaiñak, etxetik kanpora urten biheko zauke. Etxetik kanpora. 
- Gaurko afaixe hau da: berakasaldia ta gaztaiñak. 
- Gaztaiñak. 
Etxera ezkondu behar
Ertzilla Arregi, Milagros
-Baiña niri erakutsi ustien txiki-xikittatik ibiltten da esan nutsien. Da gero gurien (amandrie gauken) da harek ba dirue hainbeste (gordetan? ) auiela kontrebuziñuek eta, da betik: "bai, hainbeste eta eztakit zer". Eta nik betik gutxiao esaten nutsien. Eta betik esaten ustien: "Zelan konponketan za? ", "Zetako esangotsat ba hainbeste kobrau daubiela, disgustue emuteko? Eta esan gutxiao eta hor konpon, eta pozik geraketan zan. 
- Danok pozik. 
- Danok pozik. Eta nik esaten nutsen ba (guzurra be) noxien behin esan ein biheko da, bestela beti: "ene! , hainbeste eztakit zer", baiña nik hamabi urterako kontrebuziñuek, etxeko asunto dana neure kontu itxi istien, e. Da hamabi urteaz, e, neskatillatxue horrek danok eitten, e. Txiki-xikittatik. 
- Zuk etxetik kanpo ez... 
- Ez, ez, ez. Etxetik kanpo enaz ibilli. Eztotsut ba esan etxian, bizi guztian baserrixen lanian, aittajauna-mandriak, aitta-mak danak neure kontu hemen gero. Etxetik ni hemendik enaz ibilli iñun. 
- Zenbat urtekin ezkondu ziñan? 
- Hogeta hirugaz. Nik esan nauenien ezkonduta kalerako, aitta ta ama (... ) negar baten. Azkenien ba etxien geratu bihar. 
- Bazeukazun gogua kalera joateko? 
- A, bai, bai, nik esan nutsien: "Bizi guztien lanien errebentetan hemen eta ze pentsau dozue ba? " Eta ez aubien gure. Eta azkenien ba etxien geratu bihar. Iñok ez auen gura, anaiek be ez auen gure, iñok be ez. Eta esan nutsien: "nire kontura oiñ danok hemen? "
- Eta halaxe? 
- Ba bai, eta bertan segi. 
Ume-berbeta
Aranburuzabala Amozarrain, Isabel; Lizarralde Gallastegi, Espe
- Lehen esan dozue ume-erbetia ta zeuek behintzat eitten zenduezela halako... Ba, hori, ez? Okeliari ez dakit zelan esan ta... 
- E: Bai. 
- Nik hamen zerrendatxo bat dakat eta ia batzuk behintzat ezautzen dozuezen. Bueno, ahatiari zelan esaten detsazue hemen? Ahatia, animalixari... 
- Paittiai... 
- E: Paittia, ba, normala. 
- "Bilixa" ez? 
- Ez, paittak. 
- Amaittu? 
- Bukatu. 
- Akaberia edo bukatu. 
- Baiña umiari zelan esaten jako? "Amaittu dozu? "
- E: Ez... 
- "Bapo", ez? 
- E? 
- Bapo... 
- Bapo, bapo-apo. A! Klaro, oin esan dozunien... Bapo, bai. 
- E: Bukaketan zanien jaten zauena, "bapo". 
- Edo be bai igual jan ta ondo gelditu bada, "Bapo-apo gelditu zara, e! Bapo-apo". Bai, hori bai. Hori espresiñue bai. 
- Eta ardixari? 
- Bekerreke. 
- E: Bai, hori, bekerreke. 
- Bekerreke? 
- Bekerreke, bai. 
- Arrautziari? 
- Arrautze, ez? 
- "Txu-xu"? 
- E: Ez, arrautza. 
- Autueri? 
- E: "Po-o". 
- Behixa? 
- E: Ixoin, baeuken, e! 
- Ez dakit, "takatan" edo, ez dakit. 
- Ez! Ez naz akordaten, baiña baeuken. 
- "Aida", "mu-u"...? 
- E: "Mu-u", "mu-u". "Nonua" behixai ez, animali guztiei "nonua". 
- Daneri, bai, "nonua". Bueno, igual, "nonua" ez igual txakurrei, e! Baiñe igual astuei edo behixe, edo animalixe... edozein animali "nonua". 
- Gero, besuetan hartzeko orduan, "aupa" edo...? 
- "Aupa". 
- Esan dozue, "Arreborritxiko". "Arrekonkon"? 
- Ez. 
- Eta... 
- "Arrekonkon" zer don, ba? 
- Ba, "Arreborritxiko", baiña beste moduren baten... 
- A! 
- Bizkarrian hartuta ta holan saltoka-altoka? "Trakatan-rakatan"? 
- "Trakatan-rakatan". 
- Jausten zianian edo jausittakuan umia, "punba", "punbala"...? 
- "Punba". 
- E: "Punbala" gehixao, bai, "punbala". 
- Eta jarri? 
- "Apitxi". 
- E: "Apitxi", hori. "Apitxi", "Apitxi", bai. 
- Esniari "ninia" edo...? 
- E: "Nenia", "nenia", bai. 
- Ezkutau? 
- Gorde. 
- E: Ez, gorde ez... 
- "Kuku"...? 
- E: "Kuku", bai. 
- Bai, bueno... 
- "Kiki", "kuku"...? 
- "Kuku". 
- Gauza zikiñari? "A! Hori zikiña dao! "
- Bai, baiña... 
- Kaka. Kaka, erderatik igual kaka. Ez dakit, e! 
- Okeliari eta arraiñai esan dozu "txitxi", ez? 
- "Txitxi". 
- Eta ume txikixari "ninia", "txetxe", "txotxo"...? 
- "Txetxe". 
Ume-berbeta: "erakutsi" eta "tati"
Aranburuzabala Amozarrain, Isabel; Lizarralde Gallastegi, Espe
- E: Eta aber: "Ikusi eta tati". 
- Zelan? 
- E: Aber, "tati" da bigarrena. "Erakutsi ta tati". "Erakutsi ta tati". 
- Eta hori esaten jako edozer gauzari? Nahi dot esatia... 
- E: "Tati" ez dakit zegaittik, osea... 
- Baiña zuk olixuan ejenplua ipini dozu ta... 
- E: Lehengunien ondion... zegatik hori nere ama zanak esaten zauen: ba, olixue gutxi zertu biher dala, zegatik bestela gizendu... 
- Baiña lehen ez zauelako, lehen ez zauelako. 
- E: Lehengunien ondion neuk esan [neuen] : "Bai, nere ama zanak esaten zauen moduen gose denporan: erakutsi ta tati". "Erakutsi ta tati". 
- Oso politta... 
- "Tati" ez dakit zer zentzu dauken hor, baiña bueno, hor dao. 
Lanean ezkondu arte
Gorostiza Bengoa, Asuncion
- Gero ya eskola denporia pasau zan ta gero, gero "mas aburrido" gero. Ni eskolan gustora ibili nintzen, Donostiko maistriorreaz oso ondo gaiñera. 
- Hemen etxian ortua eta holako gauzak bazeukatzuein orduan? 
- Lehenau hementxe etxia dauen lekuan, gure aittek euken hemen ortue. Ta oin daukogu hor azpixen, eta neu kapazidade barik nauenetik gehixau (... ) , ezebez. Azak eta danak ipintten dittu baiña ganora barik. Beste suntantzia bateaz, klaro mutikua da, mutilla da sekula in ez dauena be bai, e? Ba ezin eskatu ezin lekienik, eta norberak kapazidaderik ez, ba... (... ) 
- Orduan esan dozu hamabi urte arte edo hola eskolara, eta gero... 
- Hamalau urte arte. 
- Hamalau urte arte? 
- Bai, hamalau urte udazkenien kunpliuta neuzkan eta aittari esan notsen: "jolin aitta, eskolara fan biher dot berriro? Hamalau urte dauket eta". Eta esan usten: "ez, ez, nik baiño gehixau dakin tte eskolara barik", eta gero umezain ta halan ta holan eta pasau nitzan. Eta gero fabrikara, gero han ibili nintzen beste sei-azpi bat urte. 
- Zein fabriketan? 
- "En la Imprenta", bai, hemen kuartel onduen euen, bai, hortxe. Eta gero ezkondu eta gero ya sustantzie bariko zerak, bueno, sustantzia barikuek-do, umezain eta hara eta hona-ta. 
- Eta kriada-do sekula ibilli zara? 
- Kriada umezain, Zarautzen. 
- Bizi be han. 
- Bai, bai. Bueno, hemengue zan izen, baiña hemendik faten zan udan hara, eta egon nintzan urtebete pasau, lanera hasi arte. 
- Kriada Zarautzen. 
- Gero Roneora, "La Imprenta". Inprentan be ba ondo berriro. Atzamarra be kendu nauen eta. 
- Atzamarra galdu zeben? 
- Bai, hemen, eskumia gaiñera. 
- Prentsiak harrapota-do? 
- Bai, eta han txintxilizka geldittu jatan, eta bueno ba. Harrezkero atzamar barik. 
Neskame Zestoan
Okina Zeziaga, Juana
-Eta hantxe hamahiru urte eindde gero, da aurretik be basarrixen makiña bat lan eindde ta, nun ez lana; euen lekun. 
- Eta zenbat urtekin joan zinen lehenengo aldiz. 
- Lenengoko aldiz joango nintzen hamazortzittik hemeretzire. 
- Eta ze langintza klase egitten zeuen hotelian? 
- Hotelien lelengo kuartuetan eta, kuartuek-ta garbiketan da; baitte jantokixetan eta hori be bai. Baiñe zazpi urtien kafeterixan egon nitzen (... ). 
- Eta uda partian bakarrik? 
- Bai, uda partien bakarrik. Eta gero ni pozik joaten nitzen (... ). Han etxauan lorik eitteik, e. Han lo gutxi eitten zan. 
- Zestuan? 
- Eneee! 
- Beti juergan? 
- Juergan bai, juerga edarra jauan. Jaiki ezkero behin lanien; da gau ta egun. Esan be ezin leike iñ hango kontuik. 
Haik holan ixtie hoba da. 
- Asko egongo ziñazien, ezta? 
- Bai, langille asko. Udako denporan agostuan da dana beteten zanien da asko. Baiñe eindde, e! Eneee! Esaten eusten niri beste neskak, "hi ondo ikusitta hao". 
- Langilliena, ezta? 
- Eztakitt, eztakitt zegaittik. "Hi ondo ikusitte hao baiña". "Egon laikek bai holan". Bai, eindde, eindde kristonak, e. 
- Zuek han orduan aberaskilluak eta ezautuko zittuein, ezta? 
- Asko! Eneee! , urtero-rtero etorten zienak pe kantidadie euen Zestonara. Urtero-rtero etorten zienak. Eta eurek esate oskuen "ene, que alegria" ikusten giñunien han gengozelako. Baeuzen portuges batzuk etorri zienak bost urtien illeran-a ekarten oskun Oporto. 
- Ardaua, goxo-oxua. 
- Bai. Eta danetakuk egoten zien, jentie danetakue dau. Guk asko ezauketan gittun batzuk eta batzukin lagun haundixek gintzen, beste batzukin hainbeste ez, baiña. Eta gero Ameriketako jentie be jatorra. Ameriketako jentiaz asko lan eitten euen han hotelien. 
- Zer zien, amerikar euskaldunak ala inglesak? 
- Asturianuek izetez. Han egoten zien hiru-au famelixa edo; baiñe kantidadeko jentie. Urte askuen etorri zien eta asturianuk zien. Asturianuk edo gailleguk edo asturianuk, horkotxe jentia. 
- Gerra ostian juandakuak? 
- Bai, bai, batzuk bai. Baiñe oso jatorrak, e. Harekin be lagun haundixauek beste batzukin baiño, baiña bueno, bueno. 
Umetako jolasak
Pagoaga Gallastegi, Bixente
-B: Gero txirikiletan bebai. 
- E1: Egoten zian ez jolas batzuk, e, urte sasoi batzuetan e, garizuman... 
- B: Bai txirikilia izeten zan normalien garizuman. Txirikilie izeten da, e... ipintten die makillak holan, trabes, hemen makilla bat ipintten dozu. Txirikillie izeten zan, hauxe izeten zan. Makillak izeten zien oso egoki inddekuek. Orduen, hemen ipintxen zeuen makilla bat holan, gero beste bi makilla hartzen zittuzun eta bota bizeuen, makillie bota bizeuen, honeaz bota bizeuen, hau makilliau erdixen jo eta handikaldera, ta! Da hurrengokuek ha makillie jo eta jo bieeuen hau makilliau. Da honek makillie joten euenien, hau hola joten euenien, salto inddekuen, bestiek jo in biherreuen eta... txirikilletan izeten zan, oso politte izeten zan. 
- E2: Ta jo ta gero, bille juan? Edo zelan zan? 
- B: Ez, barrido bestiek hartu eta jo ein bihereuen. Zenbat eta denbora gehixau makillie dantzan ebillen, haxe izeten zan politte, eta bueno, e, gure, nire aittañarreban arreba bat, arreba batek bezinie hil iñ euen, txirikilletan. 
- E1: Hori da, arriskutsua be askotan... 
- B: Bai, surrien jo euen eta odolustu ein zan. Bai, Atxabaltan, gure andrien etxekuetan zertu ein zan. Bai, ba arriskutsue, ba halaxe suertau zan, txirikilletan, bai. 
Lo-kanta
Pagoaga Gallastegi, Bixente
Kantau, lo eraitteko izeten zan: "Txibirrion ta txibirrion, errekaldian hiru gizon txinotia ta pakotia, mozolateiko pastoria. Loooooo... " Ta, ba, hori kantetan jakon ta, birrittan edo hiru bider ta umia lukartu eitten zan. 
Lo-kanta
Pagoaga Gallastegi, Bixente
"Horra hor goiko hareztitxo baten Kukuak umiak egin dittu aurten. 
Kukuak egin [amibittak] jan Huraxe [ere] kukuaren zoritxarra zan. 
Looooo... " Ta, ba, hola izeten zien kantuak. Bai. 
Axeriko eta Otsoko
Pagoaga Gallastegi, Bixente
- Kantu askotan agertzen dira animalixak, ez? 
- Bai, bai. Ta gero, ipuiñek. Ya haunditxuau eitten zienien, ba, ipuiñek esaten zien. Axelko ta Otsoko ta... Honi be kantetan... honi be esaten notsen, e? Bai. 
- Bai? Ta badakazu goguan? 
- Bai. Ba, porejenplo, hori umiai asko kontaten jakon Axerikona ta Otsokona. Axerikok euken, ba, afixan euken umiek. Ta Otsoko fan zan ta esan otsen, behetik esaten eutsen: "Axeriko, zenbat ume daukek? ", ta "Bost". "Botaidek bat", ta "Eeez". "Botaidek bat, arbolia botako dostat bestela buztanakin", ta "Ezetz! ". Ta bestiek buztanakin joten otsen arbolie tiki-aka, tiki-aka joten otsen arbolie, ta bota eutsen ume bat. Ta jan euen umioi. "Edarra jeuan ta botaidek beste bat", "Eez". Ta bueno, holan, banan-anan ume danak jan [eutsen]. Ta gero, ba, Otsokuoi fan zan errekara, egarrixa euken, ta fan zan errekara ta eran euen ure. Bixen bittartien fan zan Axeriko ta tripie ebai ta atara otsen umie tripa barrutik, kargau otsen harrixekin. Ta itzartu zanien Otsokuoi, ba, egarrixa eukela; ure eraten hasi ta itto zan errekan. Ta gero esaten zan: hori hola bazan, sartu [zaille] kalabazan, ta urten daixela Vittorixako plazan. 
Horrek izeten zien ipuiñek. Holako ipuiñek egoten zien. 
Umeekin jolasteko abesten zen kanta
Pagoaga Gallastegi, Bixente
- Ta gero haunditxuauek eitten zienien, ba, umiek hartzen zien altzuen, ta, ba, hor, bi-iru urteaz "Arre-rre mandako". Hori jakingozue zeuek be. 
- Ia kantau, herri bakoitzian diferente esaten da ta. 
- Hori kentetan zan: "Arre-rre mandako, bihar Tolosarako. Handik zer ekarriko? Zapata ta gerriko. Zeiñendako? " Ta, ba, "Joxendako! " Ta beinga barriro! Horrek kantetan zien, horrek kantuok. 
Umetako kantak
Pagoaga Gallastegi, Bixente
Gero, ba, porejenplo, oin Domusantu datoz, ta oin Domusantutan guk kantetan geuen, Domusantu bezperetan kantetan geuen: "Txingilin, txingilin mañe, Bixer Santamaiñe, etzi Domusantu, umiek zuluen sartu. 
Ama negarrez, aitte dolorez, abadie kantuen, umie zuluen! " Ta benga! Horrek izeten zien orduko... orduko kantuek holakotxiek izeten zien. 
Ume negartia
Pagoaga Gallastegi, Bixente
Gero, baeuen beste esaera bat -bueno, hori zan esaeria-, umiek negar asko eitten euenien, ba, ya kabrietan zan amandrie edo zainketan ebillena ta esaten euen: "Ixo, ixo ume. Zartakiña [bageuko] ta urune bagenduke [... azpikotik] zartaiña ekarri ta ixe eingo genduke". Orduen falta zonan zartakiñie, urune ta dana. Dana. Ta horreik izeten zien lehenauko esaerak. Bai. 
Ume txikiekin egiten zen jolas-kanta
Pagoaga Gallastegi, Bixente
- A! Bai. Hori umiai esaten jakon: "Liliritte, margaritte, ta hi sobraritte". Ta izeten zien, holako zerak izeten zien. 
- Baiña margarita landare batekin... 
- Bai, bai. 
- Esplikau hori. 
- Hori zan, kardubera bateaz. Karduberiak eukitzen dittu holako... [guatina] moduko batzuk, eta hareik arrankau egitten zien ta "Hau liliritte, hau Margaritte... ", ta gero putz eitten zan ta "hau bestiau sobraritte! " Ta egoten zien holako zerak. Pasatzen dana da, oin neuk be gauza asko ahaztuta dauket. 
Amandre-gorringoa
Pagoaga Gallastegi, Bixente
- Eta maluekin-ta zeoze? 
- Maluekin euen amandre-orringo. Horreik, erderaz ez dakit zela esaten jakuen. 
- "Mariquitas"? 
- Bai, "mariquitas". Hori. Ba, hartzen zan eskuen ta "Amandre-orringo, eurixa noix eingo, gaur eurixe, bixer euzkixe". Ta gero putz eitten jakon, ta nora faten zan, putz eitten zan ta ha denporie ein biher euela. Bai, bai, amandre-orringokin. Hareikin be ibiltzen giñan. 
Lo-kanta
Pagoaga Gallastegi, Bixente
- Lo eragitteko ta... "Obabatxua lo ta lo" kanturen bat...? 
- Bazan. Hori be bai, ta beste bat zan: "Lua, lua txutxulun bebe Lua, lua, potxolo. 
Lua... " Oin nik ahaztuta dauket! "Lua, lua, txutxulun bebe, lua, lua, potxolo". Oin ahaztuta dauket. "Lua, lua, masusta" be bai. 
- "Lua, lua, masusta. Aita gure Gasteizen da, ama... "
- "... mandoan hartuta". Hori da! Hori da! 
- "Aita gureak diru asko du... "
- "... diru asko du, ama bidean salduta". Bai, bai. Oin neuk be ahaztuta dauket oin gauza asko. 
Lo-kanta
Pagoaga Gallastegi, Bixente
- "Lotxua lo ta lo, lotxo engaiñadoria"... 
- Ez. Ez naz akordetan horreaz. 
- "Txikitxu polit hori"? 
- "... zer duzu negarrez. Amak tabernarako dirurik eman ez". Hori? 
- Ez. 
- Ez, beste zeren bat be egongo da hor. 
Aitajaunaren kantak
Pagoaga Gallastegi, Bixente
Bai, gure aitte zanak gure seme-labai, hartzen zittun altzuan, ta harek kantetan otsen berak asmautako kantuek kantetan otsen. Ta gure semiei zenbat bider kantau ete otsen, hartu altzuen ta: "Sagar bat erreta ta bestie gordiñik, hire aittejaune bizi dala oraindik". Bersue kantaten otsen. Bai, erdi-ersolarixe zan ta! 
"Txikitxo polit hori..." kanta
Otxoa Abarrategi, Leandra
Besuen hartuta, gaiñera, hobeto kantetan da, e? Umie besuen dozule emozionau eitten zara. 
"Txikitxo polit hori, zeu nere laztana, katiatu ninddazun libria nintzana. 
Libriak libre dira, zu ta ni katigu, biok biziko gera zuk gura badezu. " Laztantxo bat emon ta lo. "Ein lo, e? Lo, lo", ta umie lukartu eitten da, e! Ointxe be bai, e! Hay que ver! Hori kantuori asko gustetan jakue. 
"Atxia motxia.."
Otxoa Abarrategi, Leandra
- Umiekin jolas asko eitten auen gurien amak. Neuk be bai. 
- Eta zelan da hori? 
- Holaxe hatzamarrak ipiñi: "Atxi, motxin, pi... " Oin be gurien txikiñek egundoko barriek eitten dittu. 
"Atxien, motxien, pirulin pan, nere semie errotan. 
Errota txikiñien klin-lan. 
Botikario, kalendario, hemen etxien zenbat hatz? Bost hatz! " Eta ebatu eitten jako eskutik. Ta gero berai, umiai, preguntau biher jako -gurien txikitxue [da Jon] , ta-: "Kosk ala min? " "Kosk" esaten badau, klak! Hola joten da. Ta! , fuerte, e? Ta aiii! Egundoko txilixue igual. Ta "min" esaten badau, ba, ta! holaxen ein. Ta hori, ba, asko eitten gauen umien artien. 
Ume-kanta ezaguna
Otxoa Abarrategi, Leandra
"Joxe Narrasek dauko dendia beteta, sagar ustelez dana beteta hantxe egoten da. 
Harek saldu orduko topauko dau andria. 
Kostako xako hareri kentzen ta zerbait ein [biharko da]. " Holakuek be amak kantetan eutsen, e? 
"Andra Josepa tronpeta" kanta
Agiriano Argarate, Bixenta
Andra Joxepa tronpetan, Kristoren zoragarri Jarri belaunbiko. 
Gure ortuan zer dago? Azaburua loratzen. 
Aittetxo, amatxo, urra, urra Pepetxo. 
A la kinkiñera, a la samurrera (nere auzoko andra bati esaten jakon) Joxepa Etxebarriko, jira beste aldera! 
"Haurtxo txikia narru gorrian..." kanta
Agiriano Argarate, Bixenta; Pagoaga Gonzalez, Bixenta; Zumelaga, Pedro
Haurtxo txikia, narru gorrian hotzitzen ere ez zera amoriuak ekarri zaitu zeru goitikan lurrera. 
Jangoikuaren semea zera Nola litzake bestela? Belen aldeko artzai guztiak datoz zu adoratzera. 
Manuel txikia kontentuz dago, txit aingeru asko juntatzen zaio Manuel txikia kontentuz dago txit aingeru asko juntatzen zaio (bis). 
"Txikitxo polit hori" kanta
Agiriano Argarate, Bixenta; Pagoaga Gonzalez, Bixenta; Zumelaga, Pedro
- Eta zuk, Bixenta, besterik holan... ba, umia lotara eruaten zanian edo? 
- Banakixen nik holakuek, baiña... 
Txikitxo polit hori, ez lorik egin basuan, otsuak jan ez zaittezen ardia zeralakuan. 
"Binbili bonbolo" kanta abesten zion amak
Zumelaga, Pedro
- Kantetan euen, amak kantetan osten niri: "Binbilil, bonbolo, Sendo lo Itsua kantuan balego. " Ta beste bat: "Binbili, bonbolo, Sendo lo Akerra Frantzian balego. 
Akerrak kanta, ardiak dantza, ahuntzak danboliña jo! "
- Eta hori ze kantatzen zan, umiekin? 
- Ba, umia nitzela kantetan auen. 
- B: Ume txikixek ez, 4-urtekuek edo... 
"Itsasoan laino dago" kanta
Agiriano Argarate, Bixenta; Pagoaga Gonzalez, Bixenta; Zumelaga, Pedro
- Eta hori be bai: Itsasoan laiño dago Baionako barraraiño. 
Nik zu zaitut maitiago arraintxuak ura baiño. 
Nik zu zaitut maitiago txoriak bere umiak baiño. 
Zure oroitz aita dago laiñopian barruraiño Nik zu zaitut maitiago txoriak bere umiak baiño. 
Nik zu zaitut maitiago arraintxuak ura baiño. 
"Txikitxo polit hori..." kanta
Agiriano Argarate, Bixenta; Pagoaga Gonzalez, Bixenta; Zumelaga, Pedro
Txikitxo polit hori, ez lorik egin basuan, otsuak jan ez zaittezen ardia zeralakuan. 
Salamankara nuala Bidian nuan pentsatu abade tunante baiño hobako nuela ezkondu. 
Ezkondu nintzan ezkondu, bai neri ondo damutu fraka beltxian hari zuria sekulan ez zan faltatu. 
- Oso politta. Eta hori etxian kantatzen zetsuen zuri? 
- Etxien amak. 
- Amak? 
- Kunan umiei eraitteko. 
- Lo-raittekua zan orduan? 
- Bai. 
"Ume txikia negarrez dago..." kanta
Agiriano Argarate, Bixenta; Pagoaga Gonzalez, Bixenta; Zumelaga, Pedro
Ume txikia negarrez dago ama emazu titia amak emango titi goxua lo egiteko gustora. 
Lo egiteko gustora eta ama lanian dabilla Aita gaiztua tabernan dago pikaro jokalaria. 
- Eta hori be lo-raittekua zan? 
- Bai, lo-raitteko kantua zan. 
- Eta hori zeiñi ikasi zetsazun zuk? 
- Hori amak kantetan auen. 
- Amak hori be bai? 
- Bai. 
"Arre, arre mandako" kanta
Agiriano Argarate, Bixenta; Pagoaga Gonzalez, Bixenta; Zumelaga, Pedro
- Eta gero, beste kantu batzuk egoten ziran, ba, umia hanka-aiñian edo altzuan edo holan... 
- Egongo zien, egongo zien, baiña ni gaur por gaur ez naz akordetan. 
- "Arre, arre, mandako" ta... 
- B: "... bixer Tolosarako, etzi Panplonarako. Handik zer ekarriko? Zapata ta gerriko. "
- Orduan akordatzen zarie... 
- B: Amak kantetan oskun: Arre, arre, mandako, bixer Tolosarako etzi Panplonarako. 
Handik zer ekarriko? Zapata ta gerriko. 
- Norentzako? Ez zan galdetzen holan? 
- B: Norendako, aittendako. 
"Loa loa txuntxulun berde..." kanta
Gallastegi Arregi, Modesta
- Ta umiek negar eitten auenien eta, ez zotsen kantetan ezebez? 
- Bai. 
- Zer? 
- Ai ama! Oin ez dakit... "Loa, loa txuntxulun berde" be kantetan gutsen. 
- Eta zelan zan, ba? 
- "Loa, loa txuntxulun berde, loa, loa, masusta". 
- Ta ya esta? 
- Ez dakitt, ya ahaztute dauket. "... txuntxulun berde,. Loa, loa, masusta. Lo [eirazu] , haurra... ", ba, hortiik... Antzera. 
"Arre arre mandako..." kanta
Gallastegi Arregi, Modesta
- Ta altzuen hartu ezkero umetxon bat? 
- Ba, kantetan gotsen. Oin me he quedao en blanco. Etxoiñein apur bat. 
- "Arre, arre mandako"? 
- "Arre, arre mandako" be bai. "... bixar Tolosarako, etzi Panplonarako. Handik zer ekarriko? Zapata ta gerriko. 
Zeiñendako? " Ba, izena ze esaten gaixonan. 
Inuxente eguneko esaera
Gallastegi Arregi, Modesta
- Ta, gero, Iñuxente egunian ta? [...] 
- Bai, Inuxentiek-ta bai. 
- Zelan? 
- Ointxe letxe, aldrebeskerixan bat erain ta... Ta gero: "Iñuzente, babalora, txakurren buztana jira gora" esan ta aurrera! 
San Juanetako ohiturak eta kantak
Gallastegi Arregi, Modesta
Bestie: Igaz ere San Juan San Juan zan eta aurten ere San Juan Bautista. 
Jesukristoren lehengusua zan San Juan, San Juan Bautista. 
Enda, ba: Ibai guztiak agortu dira datorren urtian mutil-oskorrak nun egingo dute igari. 
Ta, gero, ba... Ez. Hori oin barrixetakua... 
Kalabazaren eta mandoaren ipuina
Goikolea Zabala, Patxi
- Ta gero aitte ipuinkontalarixe. Hak asmetan zittuen ipuiñetan-a. Ta adurra darixola egoten giñen gu haren ipuiñekin. Oso gaztaro politte. Ipuiñak? Ba, berak asmetan zittuen hak. 
- Gogoratzen dozu, holan, ipuiñen bat? 
- Bueno, ba, ipuiñek... ipuiñek, bai, gogoratu... batenbat igual gogoratuko naz ni... Ba, esaten oskuen bat, adibidez -bat kontetaarren, e-: Juaten da gizon bat ferixara hamen Arrasatera -Arrasaten ferixia eitten zan ostiraletan ta-, juaten da gizon bat eta han egozan kalabaza haundi batzuk egozan ferixan. Batek saltzen euken. Ta basarrittar bat, han mendixen bizi zana, esaten otse: "Hi, horrek zer dittuk, ba? ", "Horreik? Horreik, joe, horreik manduen arrautzak dittuk, moteil! Hik ez dakik, ala? ". "Manduen arrautzak? ", ta "Bai, bai, bai, manduen arrautzak". Ta "Bueno, ta horrek ze? ", "Hortik mandokumiek urteten jok". "Zela urtengo jok, ba, mandokumiek? ", "Baietz, ba! Ein eik probia! Total, bost duro besterik ez jok balixo". Orduen bost duro diru asko ei zan. "Bueno, ba", erosten dau. "Hik hartu ta ipini otzarapeian eta hamendik hamabost egunero seguru mandokumiek urtengo dostana [...] ". Bueno. Hartzen dau besapeien zeroi, kalabazioi, ta badoia etxerutza. Ta etxera [juaterakuan] , baserrixan, izugarrizko aldatza ei eukan, ta eurixe eindda ta laban samar. Ta badoia aldatzian, bastante gora doiela, laban eitten dau gizonorrek, urteten dotso kalabaziorrek beso azpittik ta "Aiba! ", han doie "tan-a-an", goittik behera, "tan-aun-aun"... "plausta! " Sasira. Sasixen erbixe lo. 
Urteten dau erbixorrek bere belarrixok tente dittula, hango ariñeketie! Ta "Eneee! Akabo nire mandokumie! Putx! Putx! Putx! " esaten otsen, baiña mandokumiek ihes in´tsan. 
Holako kontuek-ta bai. 
- Politta. 
- Bueno... 
- Eta honek berak asmautakuak ziran? 
- Berak asmautakuek horrek. Eta beste... Zer esango dotsut? "Gaur ikusi dot txori bat, baiñe ze politte zan! Hurrengo hona etorten bada, harrapau bihar dot. Buru bi euken: bat hola begire ta bestie hola. Buru biko txorixe". Ta guk siñistu! Siñistu, baiña! Ta holako zelebrekerixak eta... Betik holakotxe zerbaitzuk esaten. Bai. Holaxe. 
Libiri ta txabero, kaka ganauzaiñe
Goikolea Zabala, Patxi
- Bai, bai, umetakuek. Ba, han ibiltten zan, ba, neskatilla-utikuek beti ganau-ain ibiltten zien han. Auzo bateko, etxe bateko, gaunauek, ba, beste solora pasetan zien igual, ta zera, ta mutikuei orduen burla eitten eutsien. Eta, orduan, ba, kantu bat, hauxe dakit nik orduan kantetan zana han behintzat. Ganau-aiñoi, han akordau barik dauela-do, bestiekin distraiduta dauela igual, behixe juaten jakon, ba, bere terrenotik bestien solora igual, bestien arto-olora igual juaten zien behixok. Eta orduan kantau eitten otsien: "Libiri tte labero, kaka ganau-aiñe Uxarteko ganauek hartue gura aiñe"
Lua-lua txutxulunberde
Goikolea Zabala, Patxi
- Ta besterik? Holan, lo-antak eta... 
- Bai, bai. Gure zerien , gure amak-ta kantetan zittuen. Bat zan: "Lua, lua, txuntxulun berde, lua, lua, masusta. Aita guria... Gasteizen dago" edo. A! Bai: "Aita guria Gasteizen dago, ama manduan hartuta". Holako batzuk-ta bai. 
Atxia-motxia perolipan
Goikolea Zabala, Patxi
- Ta beste bat be... Aber... "Atara... begixe"... Itxoin, e! Ez, ya juanda dauket burutik. "Ikusi nuen erbixe, atara nutsen begixe... "... 
- Hori "Atxia-utxia" ezta? 
- "Atxia-otxia, pirulin pan, gure semia errotan errota txikiñek klin eta klan botikario, kalendario, kosk ala pit? " Hori bat. 
- Hori eitten zan eskuekin... 
- Bai, hori da, bai, bai, eskuekin. Eskuekin uste dot eitten zala, bai. 
Txilin-txilin maiña
Goikolea Zabala, Patxi
- Hau Salamanca-ua zan: "Txilin-xilin maiña, bixar Santa Maiña... "
- A! Bai! Txilin-xilin maiña, bixer Santa Maiña, etzi Domusantu, umie zuluen sartu, aitta dolorez, ama negarrez, herriko apaiza diruaren pozez. 
Edo holako zerbait. "... errielan pozez", "errielan pozez" (azkenengo zatia ez dauka garbi). 
Salamancara nindoalarik, bidean nuen pentsatu
Goikolea Zabala, Patxi
- Eta gero honek jarraitzen dau: "Salamanca-a baninddoala... "
- A, "bidean nuen pentsatu", hori? Salamanca-a nindoalarik, bidean nuen pentsatu estudiante tunante baiño hobe nuela ezkondu. 
Ezkondu ere ezkondu nintzan baita ere ondo damutu fraka beltzian hari txuria sekulan ez zait faltatu. 
Horra hor goiko hareztitxu baten
Goikolea Zabala, Patxi
- Eta hau? "Horra hor goiko... "
- "Horra hor goiko"... Hau ama zanak kantaten euen hau. 
Horra hor goiko hareztitxo baten, kukuak umiak egin ditu aurten. 
Kukuak egin amillotxak jan, hau ere kukuaren zoritxarra zan. 
- Eta "Txibirrion ta txibirrion, errekaldian hiru gizon"...? 
- Ez. 
- "... txinotia ta pakotia... "
- Ezta. 
Txalo, txalo, txalopin txalo
Goikolea Zabala, Patxi
- Eta txalo pin txalo-uak? Txalo eittekuak? 
- Bai, "Txalopin txalo", entzunda zerbait bai, baiña... 
Txalo, txalo, txalopin txalo, katutxua mizpilla gaiñian dago, bidigarrua leixarrian, umiai ziriña bizkarrian. 
Edo "Pellori ziriña bizkarrian" edo bai, bai, izenak ipini ta... 
- Eta "Hain urrin etxe pospola... "? 
- Ezta. 
Urtebarri barri
Goikolea Zabala, Patxi
- Eta jaixetakuak? Gabonetan edo urte barri egunian edo...? 
- Bai, jaixetakuek? Bueno, bai... 
- Gabon egunian edo? 
- Bai, gabon egunien-a bai. "Urte barri" adibidez. 
Urte barri barri, daukanak ez daukenari, nik ez daukat eta niri, niri emuten ez dostena, txarri belarri. 
Belengo portaleko ate zabaletan, Jesus laztana dago hotzak lastuetan
Goikolea Zabala, Patxi
- Ta gero: Belengo portaleko ate zabaletan, Jesus laztana dago hotzak lastuetan (biz) 
- Hori be bai. Hori... hamenguek die horrek, e! 
Umetako kanta
Galdos Zubia, Faustina
- Eta ganau-ain ta, igual, bata zelai baten eta bestie bestaldera, ta "Laila-ero". 
- Zer da hori? 
- "Laila-ero"? Ba, kantu bat. Ez dakitzu? "Laila-ero, dibiritxila-ero, nun da ganau zaiñe? Ganaue laboretan da. 
Eperra kantetan, usue landetan. " Ba, ez dakit, igual izeten zan, ba, igual eukiko [...] Joxe edo Pedro edo izena, ta "Pedro Etxebarrikok kaka fraketan! ". 
Ta holakoxiek. Holakotxiek. Eske... 
- Zeuek asmautako... 
- Bai, bai. Ba, guk be baten bati ikasiko [gutsen] ta... Bai. Ta holaxe. 
Atxia-motxia jolasa eta kanta
Galdos Zubia, Faustina
- Ha zan ona ha! 
- Hau, "atxia-otxia" bi kantau dozuz. Kantauko destazuz berriz osorik? 
- Berriz? 
- Bai, eskuekin eitten ziranak. 
- Bueno, zuk... 
- Zu lasai [...] 
- Eskuak danak igual... 
- Bixak igualak dira gitxi gorabehera, baiña kantu [...] 
- Bai. Gauz bost lagun, ezta? Igual, korruen bost lagun. Ta, bueno, danak ifini eskuak. Ta bat, batek ein bihar dau, bueno: "Atxian, mutxian... " Ikusi eitten die eskuak? 
- Bai, bai, bai. Berdin da. 
- Bestiek eitten dau, e? "Atxia, mutxian, pirulin plan, nere semia errotan, errota txikiñien klin-lan. 
Botikario, kalendario. 
Hemen etxien zenbat hatz? Hamar hatz. 
- Eta, orduen, aguro erretirau eskuek, e! Bestela, harrapetan baotsun, "Kosk ala pitz"? Eta, klaro, lehen esan dotsutena, "kosk" min gutxiago eitten da: "taka! ". Ta "pit" azalari buelta. Eta [horrek] min eitten [zeuen] ta, gaiñera, ganauaz [...] , e! 
- Eta beste bat zeuan, ez? 
- Bestia, zelan zan? A! Hori, klaro, leku baten kantetan... Ba, zuk modu baten kantetan [...]. Beste bat: "Atxien motxien, zesteran kotxien, irrin-rran, kortatxo, behin topau nuan erbitxo, atara nutsan ezkerreko begi gorri-orri-xo! "
- Ta orduen, ba, eskuek harrapetan! Bai. Eta honek, holan, kantuek eta erdi-antuek eta... Buu! 
Lo-kanta
Galdos Zubia, Faustina
- Ume txikixeri ze kantu edo ze eitten jakuen? Holan, lokartzeko ta ze izaten zan? 
- Aii! Enee... Ahaztuta dauket. 
- Honek, "obatxua lo ta lo... "
- Bai: "Dingilin dango Mariña, Betik honelan bagiña, Betik honelan izaterako Poltsia [dogu] guk ariña". 
- Ta beste bat: "Dingilin dangolo, Maridurango, ez egin basuan lorik, bestelan, barrez, [aixeritxuek] jango zau bildotsa zarielakuen". 
- Eta... Ni kantuen hasten nitzenien, koiñatuk esaten osten: "Faustina, umie, zu kantuen hasten zaranien, umiek negarrez hasten dia, ez dakitzu kantuan ta". Eta berak be ez zekixen, baiña [neri] gutxiao. 
Tiriki-tiki-tauki kanta
Galdos Zubia, Faustina
-... zelan da? A! Tiriki tauki-auki mailluaren hotsa Hamalau hargin baiño hobe da arotza. 
- Ta hori be luziaue da, baiñe... Klaro, [ahaztu]... "tiriki-auki-auki". Beste bat: Tiriki-auki-auki urunok eralgi... 
- "Urunek eralgi" zien, urune lehenao bahien eralgi eitten zan finketako [ogixa eitteko]. Bahia. 
... urunok eralgi, ontza bat txokolate hamalau atsori. 
- Entendidu dozu? 
- Eta horrek musikia zekan? 
- Ba! Ke ba! Hori musikarik barik, hori "rist-ast" kantau ta aurrera! 
- Oseake, "tiriki-iki-auki... "... urunok eralgi. 
Ontza bat txokolate hamalau atsori. 
- Atsuek andra zaharrak zien. Oin, lehen, gero, umerik eitten ez zeuenak ziela, baiña bueno. "Hamalau atsori". 
Hamalau atso eta hamalau fikara... 
- "Fikarak" die tazak. "Fikara". Ta, klaro, handik:... txokolatia atarateko bildurraz ikara. 
- Ontza bat txokolate hamalau atsoi... hamalau atsoi [eitten] badotsezu... Hamalau atso [baeukien] ta hamalau fikara, baiñe ontza bat txokolateaz, ba... 
Hamalau atso eta hamalau fikara, txokolatia atarateko bildurraz ikara. 
Errezitatutako kanta
Galdos Zubia, Faustina
- Aber: Udabarria dator, masusta, masusta, estimatuko nuke emango bazusta. 
Udabarria juan ta negua etorri, alborako laguna nahi nuke ekarri. 
- Baiñe hori hola be ez da... Eske ahaztute deuket. A! Aitak emango baleust hamar hamaseiko ezkonduko nitzake udabarrirako. 
Udabarria juan ta negua etorri, alborako laguna nahi nuke ekarri. 
- Baiña hori be ez da... Ez dot ondo kantetan! Ez jat ondo gogoratzen! 
- Luziagua da? 
- "Tiriki-auki-auki... ". "Udabarria juan ta negua etorri... "... A! Ez, "Amak... ", "Aitak emongo baleust -izengo da-... hamar hamaseiko -hor hasiko da, pentsetan dot-, ezkonduko nitzake udabarrirako". 
Udabarria juan ta negua etorri, alborako laguna nahi nuke ekarri. 
- Baiña da luziaua. Luziaua da. 
- Sekula entzun barik nekan. Nahiz eta luziagua izan, behintzat zatitxo hori, ba... 
- Bai, luziaua da hori, luziaua da. "Ama" be ez dakit hor ez dan sartzen. Amak dirua euki ez ta gero aittei eskatu. 
Hor, hor... Lehenengo amai ta amak ez daukela, ta gero aittei eskatu. "Aitak... ", "Amak... "... 
- "... emon baleust"... 
- Baiña gero: "aitak emango baleust hamar hamaseiko -"Hamar hamaseiko" ez dakit [...] ontzakuk edo ze izengo zien orduen-ezkonduko nitzake udabarrirako". 
Udabarria juan ta negua etorri, alborako laguna nahi nuke ekarri. 
- Baiñe ez dot dana... Hori, hori [...]... 
- Zeoze falta da? 
- Bai, hor falta die, edo erdixen, edo akaberan ta... 
Amari ikasitako kantak
Galdos Zubia, Faustina
- "Markesaren alaba" ta lehengunien esan notsune, "Sta Genoveva" ta horrek, oso ederki nekixen, baiña oin... Eske ahaztute deuket. Klaro, horrek [eitten zittuzun han] ta umetan ta gehixau, ba, kitto. Gehixau ez dittuzu... Baiña oso politto, ta danak. Oin "Markesaren alaba" nik hor radiua asko eukitten dot, eta hor kantetan dau, baiñe ez dau dana osorik kantetan. Niri amak, amak erakutsi oskun guri hori. Amak. Amak, bai. Amak bestela ez euen eukitzen denpora haundirik, baiña neguen, erropak-ta -ez dakitzu? -, izerak-ta apurtu eitten zien, ta ordun josi eitten zien, ta danak eskuetan. Eta harek, neguen kantuen-antuen egoten zan, ta gu aman onduen neguen oso gustora egoten gitzan. Berak izareri [ipinkixek] edo erropak josixaz, edo gu beste zerbait [...] , umiek aman onduen gustora. Eta hori, "Sta Genoveva"-na be bai eta honena be bai. Zelan da? Jesus! 
- "Markesaren alaba". 
- "Markesaren alaba". 
- Eta hau, "Sta Genoveva", hasieria gogoratzen dozu, behintzat? 
- Eske "Sta Genoveva"... Buff! Berba batzuk badakit, baiñe... Klaro, hori esaten euen historikue zala, e? Benetakue zala. Klaro, orduen danak benetakuek zien, e! Orduen danak benetakuek zien! 
Sta. Genoveva kanta
Galdos Zubia, Faustina
- Eta hau, "Sta Genoveva", hasieria gogoratzen dozu, behintzat? 
- Eske "Sta Genoveva"... Buff! Berba batzuk badakit, baiñe... Klaro, hori esaten euen historikue zala, e? Benetakue zala. Klaro, orduen danak benetakuek zien, e! Orduen danak benetakuek zien! Esaten [...] : "Bai, pasautakue da hori, holaxen zan". Orduen, ba, santuek eta, ba, eitten zien milagruek eta danak esistiduten auen orduen. 
Sta Genoveva nolakua zan hastera nua kantatzen, horretarako laguntasuna berari diot eskatzen. 
Sta Genoveva sortzetikan zan dukesa baten alaba, kondiarekin ezkondu eta juan zan [Frente Mozalara]. 
[Frente Mozala] palaziua deitzen [zaio] jauregi Horra kondea suertatua juatia agintari, eskubidea utzi zitzaion bere maiordomoari. 
"Maiordomoa zan Golo. Eta hor be... ya ez naz akordetan. "Eskubidea utzi zitzaion bere maiordomoari". Itxi etsen bere andrie zainketako. Bere eskuetan geratu zan. Bera juan zan, ba, horra frente hortara. Tokau jakon fatie, fan ein biher zan ta -oso andra gaupie ei zan-eta estaduen itxitte, e? Euen andrie, estaduen euen. Ba, Golok esan eutsen baietz, berak zaindduko euela". 
Baiña Golo zan atrebitua, benetakotzat egiten dio pregunta akusatua. 
"Ba, klaro, relaziñuek eskatu otsen eta markesak, andriek, negau ein etsen. Eta klaro, harek ikusten euen bere burue galdute euena, ha etorten zanien gizona, "honek kontauko jutsek". Eta klaro, andrie ezkutau ein biher euen norabait. Eta holan... "
- Eske hori kontetan ta beste bat igual akordetan jat, ta gero haren billa fango naz ta ez jata akordauko. 
"Eta gero, beste kriau batzuk zertu zittuen: "Bueno, horrenbesteko bat pagauko dotsuet -orduko dirue-, ta hau hil ein bihar dozue", soldau batzuei, beste soldau batzuei Golok. Hori maiordomuek. Eta itxi eutsen maiordomuek, abisetan eutsen kondiorri andrie bide txarretan ebillela. Eta esan eutsen, ba, bestiek ezin euela sinistu. Ta, ba, baietz. Baietz. Ta firmetan eutsen ta, ba, kitto, hareaz ez zala akordetan ta ez dakit ze, ta bueno, emun eutsen, hiltteko orduen. Berak emun eutsen ordenie holan baebil, andrie hil zeixela, bere andrie. Eta Golok ein euen, hartu zittuen bi soldau eta hiltteko. Eta esan eutsen Golok: "Bueno, horren begixek ekarri bihar dostezue. Hil ta horren begixek ekarri bihar dostezue". Bestela, klaro, ez [euen] sinistuko ta. Eta ya basomortora eruen euen. "
- Hori, basomorto... Oso politte zan, sentimentala zan, e! "Eta basomortora erun auen, eta emuten otsien, ba, soldauoi pena haundixa emuten otsien hain andra guapia umetxuaz -umetxua be artien besuetan eroiela-. Hilttie oso pena haundixa emuten otsen. Alkarri begiketan ei eutsen ta hil, ta ezin hil, ezin ei euen hil. Ta hortaran, esan ei eutsien -ba, milagrue izan ei zan ha be-, hortan dabitzela: "Bai, gaur ezin geikek hil ta ez juau hil bihar", ta "Baiñe begixak eruteko esan joskuek, beronen begixek erueteko". Eta hortan dauzela, agertu zan ahuntze, ahuntze agertu zala. Milagrua han be. Eta esan ei eutsien, bueno, holaxen, ba... "
- Aiii... Que pena! Oso politte zan! Sentimena politte ta ez jat akordetan. 
"Esan ei otsien, bueno, ba, ezetz, baiña juramentue eitteko, juramentue erain eutsen ez zala agertuko handik. 
Baekixala, baietz, bera han egongo zala, berak ez zittuela [galduko...]. Orduen, ahuntza hil euen. Ahuntzen begixek erun eutsien Goloi. Eta Golok, ba, sinistu euen, bueno, ba, hil euela. Hil euela, baiñe Sta Genoveva egon zan kueban, "en una cueva" umetxuorreaz. Eta beste ahuntz baten esniekin manteniduten zian, ahuntzen esniakin. 
Ahuntz bat faten [jakun] , ta haritxi esnia batu ta ama-emiok bizi ziela ta, ba, ez dakit nik zelan biziko zian kobazuluen. Ta handik, etorri zanien zeretik, frentetik, bere kupuoi akabau euenien, etorri zanien, fan ei zien kazara. 
Baiña triste ei euen beti, triste gizonoi. Ta fan die kaballuokin, ba, "a caceria". Eta basomortue. Eta ikusi ei euen umetxo bat sartu zana kobara. "Ene ba! " Ta ha ez zala bitxua, ez dakitzu? Ez zala zera. Ha zala ume bat, pertsonia zala. Eta urten daue Sta Genoveva horrek eta, ba, klaro total... ba, "desconocida" ei euen, bera be ez ei euen emuten. Eta berak ezautu ei euen gizona. Gizonoi ezaute ei euen. Ta, ba, zelan edo zelan espliketan, baiña aber zelan ta zelan. Ta, ba, holaxe ta holaxe, ba, larrittu zienien edo [zerien] gizonai esan ta... Historixioi esan ei eutsien zelan. Ta zelako zerak, kalumniak ifini etsien berai eta bere gizona zelakue zan edo zein zan edo nora juan zan eta maiordomuek zelan zertu euen ta zer txarrien ifini euen. Ta, ba, zelan solduek, ta soldauei pena emun dotsiela hilttia ta zelan itxi zittuen. Bueno, ba, hartu, [itxurie] , andrioi ta umioi ta erun ei zittuen etxera, bueno, palaziora. Ta Golo gero ez dakit, urketu ein euela, esei ein euela edo... "
- Baiña esaten doten moduen be ez, hori kantuen da oso politta. Baiña nik ahaztuta daukat. Ahaztuta, baiña nik ya, klaro... 
- Hori amak kantatzen zeban? 
- E? 
- Amari ikasittakua? 
- Hori amak. Ta "Markesaren alaba" be bai. Ta gehixau be bai. Ta "Markesaren alaba" oso konpleto-onpletue. 
Txikitxo polit hori kanta
Galdos Zubia, Faustina
- Bai, akordauko jat. 
- Bai, beste bat be badao: "Txikitxo polit hori"... 
- A! Txikitxo polit hori, [zer] neure laztana, katigatu ninduzun libria nintzana. 
Libriak libre dira, zu ta ni katigu Horrek eragiten du sarritan zizpuru. 
Zizpuruak zizpuru, zu ta ni katigu. 
Txikitxo polit hori kanta
Galdos Zubia, Faustina
- Zelan da...? Txikitxo polit hori nolan zera bizi? Aspalditxuan, maitia, ez zutut ikusi. 
- Hori umiena ez da, hori beste bat da. "Badakit zabiltzana"... Hori umieri kantetan jakon, baiñe... 
Badakit zabiltzana nigandik igasi, ez didazu ematen sentimentu gutxi. 
- Baiñe ya... Horrek luziauek die, baiñe... 
Dingilin-dangolon Mari Durango kanta
Galdos Zubia, Faustina
Dingilin-angolon Mariña, betik honelan bagiña, betik honelan izaterako poltsia dugu ariña. 
Dingilin-angolon Mari Durango ez egin basuan lorik bestela, barrez, axeritxuak jango zau bildotsa zarielakuen. 
- "Dingilin-angolon, Mari Durango". Bata "Mariña" da, "betik honelan bagiña, betik honela izaterako poltsia dugu ariña". Ta bestia: "Dingili-angolo, Mari Durango, ez egin basuan lorik, bestelan, barrez, axeritxuak jango zau bildotsa zarielakuen". 
Andra Joxepa tronpeta kanta laburra
Galdos Zubia, Faustina
-... akordauko jat. 
- Seguru, seguru. "Andra Joxepa tronpeta" badakizu? 
- A! Bai. "Andra Joxepa tronpeta, ate ostien gordeta". Bueno, bueno. Beste bat zan guk ikesi [geuna] : Andra Joxepa tronpeta kristoren zoragarri jarri belaunbiko, adora jesukristo. 
Gure ortuen zer dago? Azaburua loratzen. 
Aitatxo, amatxo, hurra, hurra, Pipitxo Ala kinkillera, ala samurrera, Teresa Etxebarriko jira beste aldera! 
- Eta, ba! Hori, hori... nahiko [konpletoko] neuan. 
- Eta beste bat... 
"Arre arre mandako..." kanta ezaguna
Abarrategi, Miren
Arre, arre, mandako bihar Tolosarako, etzi Panplonarako. 
Handik zer ekarriko? Zapata ta gerriko. 
- Horixe kantetan jakuen asko umiei. Ez nitzen akordetan. 
- Eta hori aittari entzunda? 
- Bai. 
"Txalo pin txalo" kanta ezaguna
Abarrategi, Miren
- Eta beste kantu bat, holan, oso ezaguna ta seguru ezautzen dozuna: "Txalo pin txalo"? 
- "Txalo pin txalo, katutxue mizpilla gaiñien dago". Ta gehixao ez dakit. 
- Kantuak be asko zian, orduan, ezta? 
- Asko, asko. 
- Lehen jolasak esan dozu, baiña kantuak be... 
- Kantuek be asko, asko. 
Aitajaunak kontatzen zituen ipuinak; lamiak
Iria Orue, Jose; Orobengoa Orue, Encarna; Ugarte Orue, Teodora
- Bueno, ba, esaten zauen, ba, zerien, han bizi ziela lamiñak, han koba haundixe dauen lekuen. Ta han urteten zauela, ba, illetargixe garbixe zauenien hara. Ta orrazketan, baiñe urrezko orrazixekin urteten zauela. Bai. Eta ziela oso guapak, emakuma guapak. Eta egun baten, hemen esaten da Korrioneko kriaue. Korrionen zan kriau bat pastore... 
- Bai, pastore... 
- Orduen, ba, han fan zan ta urten otsen ilunkeran emakumiorrek bera etxera datorrela, ba, ardixek batu ta, enfin, lanak eindda. Ta berbetan ta jo! Mutilloi zoratuta, holako emakumeik! Izen biher zan oso ederra, dana ondo einddakue ta hori. Eta jo! Handik egun gutxira ostera ta mutilloi guztiz enamorauta. Kauen la puñeta! Ta joe, ba, "nik etxien edo... "
-... "esan biherko juat". 
- Bai. Ta, ba, etxera fan zanien, "Zu, beitu... ", ba, bere uezabai-do "Zu, beitu: hortxe juntetan naz etxera natorrenien emakuma bateaz. Da ederraue! Baiña, baiña zoragarrixe, e! " Ta [...] esan otsen: "Hi, baiña... ", ta "Bai, bai, ba, hantxe". Ta "Nun urteten dutsu, ba? ", "Han, ba, kantera koba haundiko han zerien. Haintxe erreka onduen egoten da". Ta bestiek: "Hi, beitutsek hankak zelakuak dauken? ", ta "Ba, ez", "Ba, beitiok aber zelako hankak dauken". Eta zerien, ba, fan ta konturetu zan, ba, zerokin, hankokin, eta zerenak, arraiñanak, paitten hankak. [...] eta etorri zanien, enee! haren disgustue! Esan eutsen, ba, zerorri. "Beitu, ba, esaten nustan nik, horrek lamiñak dittuk! Gehixao ez hari arrimau! Ta pasetan hazenien aittieren ein, e! Pasetan hazenien ezkutauko dittuk eta". Ta hola. Baiña mutilloi kriston disgustuaz eta hil ein zan disgustuakin. Eta entierrure lamiñie be fan ei zan atzeratxueutik. Bai, Korriona dao hor zerien. 
- Bai, bai, badakit, badakit. 
-... Handik elixa ondoraiñok, baiña kanposanto aurrien geratu ei zan, elixara ez ei zan sartu. Hara lagundu ei otsan, haraiñotxe, lamiñiorrek. 
Ahuntzen inguruko ipuina
Iria Orue, Jose; Orobengoa Orue, Encarna; Ugarte Orue, Teodora
- Nik ez dakit oin, apur bat freskatu ezkero, besten batekin be... Hor badie beste batzuk be, baiña ez dakit. 
- Klaro, hau zela dan zahartxuaue... 
- Hor badao beste bat ahuntzena-do, ezta? 
- Ahuntzek-do ez zauen, ba, urteten hor nunbaitten? 
- Bai. Bai, ba! Pastore bateri, ba, gabian, gaba allegau jako ta hor... Orduen, ba, itxuria, hori zan pastore lekuoi, ta, ba, zera: akerra falta. Akerra ez, adarixe falta. Adarixe falta. Ta "Kauen la puñeta! ", halakon baten entzun dau zerian... Artazu esaten jakon kanterie dauen aldeko mendixe, e! Ta bestie Atxabal, ezkerrekue goiezela hara. Eta han "tolon-olon, tolon-oloton" zeroi, ta "joño! Hemen jak! ". Hara fan ta ezebez, bestekaldeko hatxien. "Kauen la puñeta! ". Pasau, fan hara, ta berdin. Ta halakon baten aker haundi bat bal-altzak [esan] : "Ze [dabik] hemen? Ze pasetan jak? ". Eta, jo, sustaute: "Ba, akerra, akerra... ", "Eskerrak emon heike, hor kolkuen daroien kurutziei, bestela hemen geratuko hintzen". Ta akabo mutilloi! Haren... Sustauta! Bueno...! Bai. 
"Atxia motxia" kanta
Iria Orue, Jose; Orobengoa Orue, Encarna; Ugarte Orue, Teodora
- "Atxie-utxie" hori be bai... 
- Horrek bai, e! horrek gauza danok bai! 
- Horrek, horrek... 
- Ba hoixe: Atxie-utxie, pirulin pan, nere semie errotan, errota txikiñek klin-lan botikario, kalendario, hamen etxien zenbat hatz? Bost hatz. 
Bai, ta gero "bost hatz" edo "bat", gure dana. Horreik kontuok bai. 
- Horrek zauken, zan joku bat hori. 
- A! Jokue zan? 
- Bai, hola, hatzamarrak... 
-... hartzen zien... 
- A! Bai, bai, bai... 
- Hori "dekolin-ekolan" zan. 
"Andra Joxepa tronpetan..." kanta
Iria Orue, Jose; Orobengoa Orue, Encarna; Ugarte Orue, Teodora
- "Al corro de las patatas" ta "Andra Joxepa tronpetan". 
- Bai. 
- Ta hori zelan zan? 
- "Andra Joxepa tronpetan... "... Zela don? 
- "... erregiñia lantzetan. Jarri belauniko, adora jesukristo. Aitatxo, amatxo, urra-rra pispitxo... "
- Ta, ba, danok jarri lurrien... 
- "Joxepa Etxebarriko jira beste aldera! ", ta buelta ein ta... 
-... ta gero bueltau. 
San Juanetako abesti zaharra
Aranburuzabala Amozarrain, Isabel; Lizarralde Gallastegi, Espe
- Ikusi, hau da. Hau da Mondrauen abesten dana, danak dakixena: "Ez dau iñun gizonik San Juan... " Ta hau da bestie, "herri-eresia" esaten [...] Eta hau da: Iaz ere Sain Juan Sain Juan zanetan, aurten ere Sain Juan Bautista. 
Jesukristoren lehengusua zan Sain Juan, Sain Juan Bautista. 
Hau da egia, da nagusia konsolatutzeko mundu guztia. 
Ibai guztiak agortu dira, arrai gaixoak egarri. 
Datorren urtean mutikotxuak nun egingo dute igari? Hau da egia, da nagusia konsolatutzeko mundu guztia. 
- Oso politta. 
- Hau da zaharra esaten dana, e! 
"Arre, arre mandako" kanta
Aranburuzabala Amozarrain, Isabel; Lizarralde Gallastegi, Espe
- E: "Arre-rre, mandako... " A! Gaiñera, ez dauko... soñurik ez dauko horrek! 
- Bai, rezitaua da, ez? 
- Bai. 
- Osea, ez daka doiñu... 
- Baiña zuek zela eitten [zeuen] , ba? 
- Arre, arre, mandako, Bixar Panplonarako, Etzi Tolosarako. 
Handik zer ekarriko? Zapata ta soiñeko. 
Hori zan. 
"Amamana don da..." kanta
Aranburuzabala Amozarrain, Isabel; Lizarralde Gallastegi, Espe
- Ni gehixao akordetan naz igual ez nere anaiakin, porke nik nere atzetik bat bakarrik daukat gaztiaua, baiña igual nere ahiztian umiek, nere [...] , igual asko: "Amamana don da, amamana don da... " Baiña hori da. Osea, ez... 
"Amamana don da", holan, besuetan hartu... 
- Ta lo hartzeko edo? 
- Bai. 
Amamana don da, amamana don da gure mutikotxua. 
Amamana don da, amamana don da gure mutikotxua. 
Ez dakit, bueno... 
- E: eta gero umiai [eitteko]... 
- Ez, ba, goxo. Hori besuetan nik... Ta nik nere alabai holan, e! A! Bai, bai. Nik aman kantuak danak jarraitzen dot. 
Amak ura edaterakoan abesten zien kanta
Aranburuzabala Amozarrain, Isabel; Lizarralde Gallastegi, Espe
- Nik hau amari entzunda. Nik baiño nere amak gehixao, e! Bera, txikitan, aber... faten zienien mendira eta egarrixe, eta ura eran bihar zauienien, hori ura erateko esaten zauen hauxe, e! Ta esaten zauen: "Hau ura nork eran dau, aingerutxo batek. 
Zenbat bidar? Hiru bidar. 
Jesus ta milla bider. " Eta horrekin ya eran eitten dozun, ta ez jatzun pasetan ezebez. 
- Bedeinkauta... 
"Ogera noia, ogetik nator.." kanta
Aranburuzabala Amozarrain, Isabel; Lizarralde Gallastegi, Espe
- Eta gero beste bat, esaten zauen: "Ogera noia, ogetik nator, topetan dittut hiru aingeru, bat buruan, bi oiñetan, hor dator San Jose arantzaz josirik eta beterik hau egunian hiru bider esaten dauenak ez dau ikusiko infernurik". 
Ez dakit holan izango zan. 
- Hori zer zan, gabeko errezuren bat edo? 
- Errezu bat holan. 
Gabonetako kanta zaharra
Aranburuzabala Amozarrain, Isabel; Lizarralde Gallastegi, Espe
- Eta gero, gabonetako kantak... Nik dauket, aber... Hau be guk urtero-rtero abesten gauen nere etxien. Eta da: "Guazen, guazen Belenera zahar ta gazte guztiok eramaten Belenera Gabon Zahar bi kapoi, ardi bi ta lau billots, pitxar haundi bat esne. 
Intxaur, sagar, gaztaiñak altzua bete-ete. 
Altzua bete. "
Errege eguneko kanta
Aranburuzabala Amozarrain, Isabel; Lizarralde Gallastegi, Espe
- Eta gero beste bat... Porke gero dauko... Aber, hau. Jo, daukot nere euskeran... Erregiak. Lehen zien Olentzero baiño Erregiak. Eta gure amak abesten... Klaro, bera txikittan hau: "Erregiak datoz (biz) Bretxan barrena (biz) Umilla dezagun (biz) Jesus Belena (biz) Ate-xokuan oillar bi batak bestia dirudi etxe hontako etxeko andria Ama Birjiña dirudi. 
Ama Birjiña, Ama Birjiña, zu zera zeruko erregiña. " Eitten dust grazia, porke ipintzen dust... Faten naz atzerutz, ta ez dakizue... 
Errege eguneko kanta
Aranburuzabala Amozarrain, Isabel; Lizarralde Gallastegi, Espe
Hiru errege datoz kale nausitik, tripa saardoz beteta, ezin egon zutik. 
Meltxorrek heltzen dio Gasparri besotik, ez muturrez aurrera eroriagaitik. 
Hiru errege Orienteko [... n] dijoa [Haxe be] erakusten da tanboliña jua. 
Bizi-izi arraiñak igeri. 
Arrain gorria, [burruin] gorria, [trispitis] kalera a ze kuadrilla ederra kalian barrena. 
Gabonetako kanta
Aranburuzabala Amozarrain, Isabel; Lizarralde Gallastegi, Espe
- Beste bat, ke daukat hamentxe zan be bai: "Gabon, gabonetan, errez errezetan Jesus jaio dala jo deigun krisketa. "
- Bai, hori bai... 
- Hori entzunda daukozu? Ba hori... Horregatik ez diez izango... porke nere ama... Osea, eurok ez daue asmatu, ta gura dot esatia, diez kanziñuak... 
San Nikolasen kanta
Aranburuzabala Amozarrain, Isabel; Lizarralde Gallastegi, Espe
- San Nikolas-n kantua? 
- A! Hori bai, hori beti. 
- Hori bai, ezta? Eta, gaiñera, imajinatzen dot... Hori bersiño bakarra da edo...? 
- E: Bai. Ez dauko zentzunik gauza batzuk, ez dakitzu zer esaten dozun, baiñe bueno, baiñe hor dao. 
- Ia, gitxi gorabehera hau da zuek dakizuena? 
- "San Nikolas, coronado... " Ai! Ke, ba! "San Nikolas, coronado, arzobispo, Mariandres. 
A la luna -guk esaten gauen-a la luna, noche y dia, etxeko andre noblia egizu, egizu pillia. 
San Nikolas, triskili-ras, dame una castaña y no quiero mas. 
Aqui estamos cuatro, cantaremos dos Para San Nikolas por amor de dios. 
Lehelengo portaleko -baiña da "Belengo", ta guk "lehelengo"- ate zabalean hotzak dardaraz dago Jesus lastuetan (biz). 
Angelitos somos, suspi-uspiramos, lukainka, txorizo, neskai dana, mutillari bapez". 
Hau ez da... 
- Neskai dana, mutillari bapez... 
- Eta mutillak: "neskai bapez, mutillai dana" ta hortxe, hor bukatzen da. 
Arrasatek Arantzazura joateko abesti propioa du
Aranburuzabala Amozarrain, Isabel; Lizarralde Gallastegi, Espe
- De todas formas, Mondrauen kantuen asko ein da, e! Da herri bat beti... Bueno, Euskal Herrixan danien, baiña Mondraue izan da... [Esan biher dotsut...] , bueno, elizan, baiña Arantzazura fateko be bai Mondraukuak zaukien bere kanziñua. 
- E: Dauko. 
- Dauko. Berez, abestu eitten da urtero be bai. Aber: Goazen poz ta alaiz Arantzazura, goazen bai mondragotarrak Birjiña amari txintxo eskeintzera gure herriaren eskeintzak. 
Arantzazun Maria agertu zanian, Oñati ta Mondrauen zeukan bere aldian Iñor baiño lehenago geure gurasoak Arantzazura zituen zuzendu pausoak. 
Agur, agur, agur Maria. 
Gorde, gorde Euskal Herria. 
Arrasate eta Bergarakoen harremana; honen inguruko kanta
Aranburuzabala Amozarrain, Isabel; Lizarralde Gallastegi, Espe
- Eta inguru honetan, orduan, Arrasate zeiñekin, ze herrikin gaizkitxuao eruan da edo...? 
- Bergaratarrak zien oso txuluak. 
- E: Bergarakuak oso gaizki beti. 
- Bai? 
- Bergaratarrakin bai. 
- E: Gure denporan Bergarakuak oso gaizki. 
"Bat eta bi, Mondrauak irabazi, hiru eta lau Bergarak galdu dau. 
Bergarak egin du ahalegin guztia Mondrauak irabazi urrezko kopia. "
- Amorruaz gaiñera, e! 
- Bai, eske esan besterik ez dot ein eta ya... 
- E: Amorru bat... 
- Ta erderaz be bai zan: "Los chicos de Bergara... ", gero erderaz be zauen... 
- Eta betidanik? 
- Bai. Oin igual ya ez... 
- Oin igual gehixao gaztiak Aretxabaleta ta hola... 
- Zueik dakozue harekin apur bat... 
- Bai. 
- E: Baiña oin igual ez dakit, zegatik jentiak Bergarakuek eitten dau lana Bergaran, Bergarakuek Mondrauen, Mondrauekuek... batu da. 
- Bai, ya gauza diferentiek. Lehen bakoitza bere herrixen; gutxi mobitzen zien. 
- E: Baiña lehen Mondrauko bat Bergarara fatie bizitzera oin faten diezen moduen... ezta...! 
- Edo nobixia topau ezkero Bergarakua? 
- E: A! Hori zan grabe! Euen tartania. Orduen zan... Klaro, ez kotxerik oingo moduen ta ezer. Eta, klaro, batzuk eukien nobixie Bergaran. Eta faten zien, eta gero azkenien etorten zien tartanan, azkenengo momentuen. Eta batzuk akordetan naz behin tartaniei botatzen harrixak topau euelako nobixie Bergaran eta holako gauzak. Gero ya, beuno, hori ya apurtxo bat zertuta, baiñe bai, bai. 
- "Tartania" zeri esaten detsazu? 
- E: Tartana zan, ba, autobus txiki bat zahar-aharra. Eta klaro, ba, azkenengo momentuen nobixo danok etorten zien. Mondrautik Bergarara be fango zien! Baiña, normalien, Mondrauko mutillek Bergarara faten zien gehixao, zegatik Bergarako neskak oso elegantiek zien. 
- Bai, hori bai. 
- E: Eta, orduen, topetan zauen gehixao Mondrauko mutillak nobixia Bergaran alderantziz baiño. 
- Señoritak zian? 
- Bai, bai, beti, beti. 
- "Chulisimas". 
- E: Poltsak eta. Ta guk poltsia ez geuken. 
- Ke, ba! Poltsak...? 
- E: Eta Bergarakuek bai. A! Bueno, akordatzen zara? 
- [Ointxe datoz jaixak] , ipintzen zian elegante... 
- E: Bueno...! Bai. 
- Diru gehixao momentu horretan. Igual esaten zaben... 
- E: Bueno, esaten zan Bergaran emakumiek eukiela diru gehixao, zegatik zan "la algodonera", ta eitten zauen lana fabriketan. Ta Mondraukuek fan biher zien orduen kanpora lanien. Gero ya fabrikak-ta, baiña Algodoneran eitten zauen emakumiak lana. 
Amari entzundako Fernando Amezketarraren ipuina
Aranburuzabala Amozarrain, Isabel; Lizarralde Gallastegi, Espe
- Eta zu zeren esaten zeoze Pernando Amezketarra edo... 
- Eske gura amak kontetan zauen asko Fernando Amezketarra... Bera eta guri be bai, ba, hori, Fernando Amezketarrana. Akordetan naz... 
Behin, Fernando Amezketarra -bueno, hori, egongo diez jasota nunbaitten, baiña-ba, ipini zala gaixorik. Eta, klaro, basarrixen. Eta bueno, ba, abisau dotsien medikua etortzeko. Baiña, klaro, medikua allegau orduko basarrira, ba, ya Fernando osatute. Eta ya soluen zauen lanien. Eta han ikusten dau "Enee! " medikue datorrela, igual zortzi egun pasata edo hiru. "Ene, ba! Ya ke honaiñotxe etorri da, ogian sartu biharko dozu". Eta bueno, Fernando formal-ormal ogera sartu eta, bueno, medikuak: "Buu, grabe ikusten dotsut, e! - A! Ez-: "Kalian esan dostie bastante grabe zauzela", abadie ta bixok -hori da-abadie ta bixok. "Ene! Ya grabe egongo zara", pentsau, ya koloriak lanien ibilitta gorri-orri ya. "Ba, kalenturie, sukarra... " ta ez dakit ze. "Bueno, ya ke... " , bera abarka ta guzti ohien sartuta, "... ya ke honaiñotxe etorri garen, ya igurtzie ta azkenengo sakramentue emon. Aittiaren, semiaren... ", kentzen dotsie mantak emoteko, ta abarkakin bestie ohien sartuta. Engañue... 
"Arre arre mandako" abestia
Aranburuzabala Amozarrain, Isabel; Lizarralde Gallastegi, Espe
- Eta ume txikixeri jolasak altzuan ipinitta... 
- E: "Arre, arre, mandako... "
- "Arre, arre, mandako... " esan dozue... 
- E: "... bixar Panplonarako, etzi Tolosarako... ", hori bai. "... etzi Tolosarako, handik zer ekarriko, zapata ta gerriko", hori bai. Bueno...! 
"Txalo pin txalo" eskuekin egiteko kanta
Aranburuzabala Amozarrain, Isabel; Lizarralde Gallastegi, Espe
- Eta eskuekin edo... 
- E: "Txalo pin txalo... "
-... arpegixan edo...? 
- E: "Txalo, txalo, txalo pin txalo. Txakur txikia begira dago". Hori. "Txalo, txalo, txalo pin txalo. Txakur txikia begira dago". 
- Eta beste gauzarik, ba, holan, arpegixan umiari? Beste kanturen bat? 
- Ez. 
"Katalamixiliko" abestia, eskuekin jolastuaz
Axpe Elejalde, Ana Mari
- Dana dala, bai esan dozu lehen, ez? Umiak lokartzeko edo... umiekin badakazu, holan, kanturen bat? 
- Aber, umiekin? Ba, bai. Adibidez, bat dau hor be erderazkue. Kuriosue da. Zergatik ete da, e? Aber, erederaz dauena da: aber, itten jakon umiei hartu. Hartu altzuen umie norberen altzuen jarrita, ta bere bi eskuak hartu eta itten zan, edo bai bere aurpegira, edo aman edo altzuen aukenan pertsonian aurpegira, bere bi eskuak hola ebatuta, eta eitten zan: Katalamixiliko, sopitas de leche ya comeria si no me lo das Kas-as-as-as-as! 
- Eta hori umiei asko gustatzen jatien, e! Nik goguen dauket hori, bueno...! Nik bai nere umiekin ta bai lobakin, txikixekin, eta hori, esaten dotsut, hori, bueno! Eta erderaz da hori be! 
- Bai, baiña oso... 
- Dauko... 
- Soiñu... 
- Bai, bai. Eta gestue. Eske zan horixe, eurakin lotura gehixao. Eurakin zeozer eitten zenien, lotura gehixao zan. 
Kantaute bakarrik ez zauken hainbeste. 
"Bonbolon-tena" kanta zaharra
Axpe Elejalde, Ana Mari
-... "Bonbolontena". Hori jakingo dozu? Entzungo [zeben]... 
- Bai, uste dot entzunda dakatela, baiña biharbada diferente. 
- Aber: Bonbolontena, ene laztana, ez egin lorik basoan, azeritxuak eruango zaitu erbia zeralakoan. 
- Labur-aburrek die. 
- Ze ondo kantatzen dozun! 
"Atxia-motxia" kanta zaharra; jolasa abestuaz batera
Axpe Elejalde, Ana Mari
- Aber, beste kantu bat dago, hatzamarrakin ez dakit sekula ein dozun. Hatzamarrak ipini, igual hartzen dittuzu, ba, etxeko ume danak. Orduen zelan asko izaten gitzen, ba, igual lau-ost jarten gitzen, ta ama be bai. Ta bakotxak ipintten auen eskue edo hatzamarra. Berdin da. Eta jueten ziñen: Atxien, motxien pirulin pan, gure semie errotan, errota txikixek klin-lan, botikario, kandelario, behin juan nintzan basora, topau nuen erbixe, jaurti nuntsen harrixe, atara nuntsen ezkerreko begi gorri-orri-orri-orri-orri-xe! Eta harrapetan dozu baten hatzamarra, eta ahalegiña ein bihar dozu hareik hatzamarrak kentzen. Eta klaro, lehenengokuen harrapetan dotsezu, ba, gutxien mobiduten danai. Baiña gero ya ama ekitten danien edo dauena dala ekitten danien "atara nutsen ezkerreko begi gorri-orri... ", ya ekitten die hatzamarrak kentzen. Osea, bukatu baiño lehenao hatzamarrak kentzen. Hori izeten zan. Ta izeten zan, ba, hor armetan zan, bueno...! Egundoko... 
Gustora! Saltsie. Ta hori be etxien ikesitte, e! 
"Arre arre mandako" kanta ezaguna
Axpe Elejalde, Ana Mari
- "Arre-rre mandako". Aber: Arre-rre mandako, bixer Tolosarako etzi Panplonarako, handik zer ekarriko? Zapata ta gerriko. 
Norendako? Norendako? Mikelendako. 
Edo altzuan dauketzunendako. Eta hori eitten zan jarri altzuen eta jueten zitzen: "Arre-rre mandako... ". Oseake, umiai salto eraiñaz. Horrela juaten zitzen: Arre-rre mandako, bixer Tolosarako etzi Panplonarako, handik zer ekarriko? Zapata ta gerriko. 
Norendako? Norendako? Mikelendako. 
Ta salto haundi bat erain berai ta, ba, umie barreka. Oseake, hori izeten zan, besterik gabe. 
"Txalo pin txalo" abesti ezaguna
Axpe Elejalde, Ana Mari
- "Txalo, txalo... ". Klaro, "txalo" be da "Katalamixiliko" bezela. Hartzen dozu umie altzuen ta ekitten zara, esku bixek hartu, bere eskuek, eta: Txalo, txalo, txalo pin txalo. 
Katutxue mizpilla gaiñien dago. 
Txalo, txalo, txalo pin txalo. 
Txaloo! 
"Haurtxo txikia negarrez dago" ume-kanta
Axpe Elejalde, Ana Mari
- "Haurtxo txikia negarrez dago"? 
- A! Bai. 
- Baiña hori etxian entzunda? 
- Haurtxo txikia negarrez dago, ama, emoiozu titia. 
Aita gaiztoa tabernan dago, pikaro jokalaria. 
- "Haurtxo txikia negarrez dago... "... 
- Berriz, berriz errepikatzen zan. 
- "... emaiozu titia iñoiz aitatxo... "... 
- "... etorten bada". Bai... 
- "... ekarriko dizu zapata... "... 
- "... zuri berrixa. Zuri berria. ". Bai. Etxien. Bai, baiña hori gutxiao kantau edo ez dakit zer, baiña bai, bai. Ta etxien kantetan zan, e! Bai, etxien kantetan zan hori. 
Beste ume-kanta ezagun batzuk
Axpe Elejalde, Ana Mari
- Ia, hemen beste batzuk dakaraz: "Arre, arre, mandako" hau da zuk esan dozuna, ta, gaiñera, letria be iguala. 
"Andra Joxepa tronpeta"? 
- "Andra Joxepa tronpeta, jarri belauniko"... 
- "Kristoren zoragarri"? 
- Ez. Aber: "Andra Joxepa tronpeta, jarri belauniko, andrea Jesukristo"... Ai, ke pena! 
- Zer? 
- Ezin jata akordau! Oso politte da hori! Aber... 
- Eske nik hamen dakatena da: "Andra Joxepa tronpeta, kristoren zoragarri, jarri belaunbiko, adora jesukristo. Zein da basarririk onena? "
- "... onena... "
- "Ondartza". 
- Bai, bai. 
- "Aitatxo, amatxo, purra-urra txikiño". Hemen ya bersiño diferentiak. "A la kinkillera, a la samurrera"... 
- "... kinkillera, a la samurrera... jarri... jarri belaunera". "Jira beste aldera! " "Jira beste aldera! ". Bai. Letra batzuk kanbixauta, baiña bai, hori da, bai. Bai, bai, bai. Ez nitzen... Esaten dotsut, hor dau kantu pilla bat barruan jakin... hor dauena, baiña ez datozena. Orduen, ba, hoixe. 
- Eta beste bat: "Txilin-xilin maña, bixar Santa Maña"... 
- "Etzi domusantu. Umiek zuluen sartu. Ama negarrez, aitte dolorez... kantuen... "
- "Abadia kantuan"
- "Abadie kantuen"... eta? 
- "Eta umie zuluan". 
- Ez, guk beste modu baten... "Abadie kantuen"... 
- "Abadia kantuan herriaren pozez"? 
- A! Bai! "Herriaren pozez"! "Abadie kantuan herriaren pozez". 
- Eske "umie zuluan" oso... 
- Ez, "umie zuluan" ez, "herriaren pozez". "Abadie kantuan herriaren pozez". Bai. 
- Eta hau zegaittik edo kantu horren historixia...? 
- Ez dakit, ez dakit zer izan leikien. 
- Bai, eske letria nahiko... 
"Nere aitak amari gona gorria ekarri..." kanta ezaguna
Axpe Elejalde, Ana Mari
- Gero, beste hau: "Nere aittak amari... "? 
- Onbre! Nere aittak amari gona gorrixa ekarri (bis) Berriz ere maiteko dio nere aitak amari. 
Nere aittak amari gona gorrixa ekarri. 
Nere amak aitari praka berrixak ekarri (bis) Berriz ere maiteko dio nere aitak amari. 
Nere amak aitari praka berrixak ekarri. 
Oseake, aittek amai gonie eta amak frakak. 
- Nik nekan zatixa zan "Gona gorri-orria zazpi jostunek josia"... 
- "... josia". 
-... baiña, klaro, ez zuk esandako "Nere amak aittari... "... 
- Klaro, hor bittertien "zazpi... "... 
- Eta, orduan, zeuk esan dozuna izango zan erdiko estrofia eta azkena, "zazpi jostunek josia". Ta guzti hori zuk be kantatzen dozu? 
- Bai, bai. Aber: Nere aitak amari gona gorrixa ekarri (bis)... 
Gona gorri-orria zazpi jostunek josia. 
Berriz ere maiteko dio nere aitak amari. 
Baiña guk hau baiño gehixao ibiltzen [geen] hau. Oseake, eitten [geen] salto: nere aittek amai gonie ta amak aittei frakak. 
"Bat, bi, hiru, eta lau; Txomiñek andria falta dau" kanta ezaguna
Axpe Elejalde, Ana Mari
- Eta hau: "Bat, bi, hiru ta lau, Txomiñek andria falta dau"? 
- "Bat, bi, hiru, lau... ". "Txomiñek... erreka-uluen topau dau". Aii! Aber... Aii! Aber: Txomiñek andrie falta dau, erreka-uluen topau dau, zirrika-irrika atara dau. 
Aber, hi! 
- Ez, ez. Guk diferente: "Bat, bi, hiru ta lau, Txomiñek andria falta dau. Txomiñek dauka dendia, sagar ustelez betia... ". 
- A! Bai, "zazpi jostunek josia". 
- Ez, "sagar ustelez... "
- "... betea". 
- "... harek danak saldu orduko topatuko dau andria". 
- "... barria". Bai, baiña gero auen hori beste zatixe. 
Txomiñek andrie falta dau, erreka-uluen topau dau zirrika-irrika atara dau. 
Klaro, bersiño diferentiek. 
- Bai, bai, bai. A! Oso ondo. 
- Bai, bersiño diferentiek. 
Inguruetako umeak Etxezarretara joaten ziren
Arregi Egidazu, Joxepa
-Eskola juaten hintzenan? 
- Eskolara baiña Zigarrolara. 
- Bera etortzen zonan bakaziñotan? 
- Bai, eta hor nire primuak hor bizi zittunan eta ni sarri juaten nintzonan hara, baiñe erresultetan don hola fiestara eurak ekarten zittuenak jaten, ba sagastiko txabolan (... ) eitten gauen sue, ta txokolatie, ta bakizu zelako ederto pasetan gauen! Ta eurak pe bai geure... 
- Ze juaten ziñaten, auzokide danak, anai arrebak-ta? Zeu zeiñegaz juaten ziñen? 
- Ni, Alberto eta Esperantza. Eta gero Justina Arruena, Julia Arruena, ta gintzonan kuadrillakuek. Baiña guk ondo pasetan gixonan, buenoo! 
- Zure primuak-ta han bizi zien, ez, etxia zaintzen zebelako? 
- Bai. Bera hill arte, e. 
Neskametzan gose zelako egindako gaiztakeria
Arregi Egidazu, Joxepa
-Ba zan kale etxie, komedorie, han bazkaitten geuen ta zera. Ta ha garbittu ta hango lanak eta kuartobaiñue ta zerak ondo ipiñi eurak jaiki baiño lehenao. Eurak juaten zien beratzietako mezetara. Eta bueno, etorten zien eurak, armozetan jonen eta nik itxoin bihar izeten naxonan esnedune etorri arte. Eta esnedune etorten zanien armozau eta ia esta, harek emuten joskunan katilluan eta ya esta. 
- Esnie, besteik ezebe? 
- Kafesnie zerakin, ogixakin. 
- Azukrie bai? 
- Bai. Baiñe neu be izengo nintzen, baiñe ba... gaiztokerixek eitteko. Hori da inozentie izetie, baiña ein neuen egun baten hiru lauren filete karnezerixatik erosi ta filete bat ostu. 
- Euretako? 
- Bai. Eta zerien gorde, esterapeien. Ta juan nintzenien ba zela falta zan; zela, ez dustiela emun ondo. A ba juango nintzela. Bueltan hartu zerien, juan karnazerixara, Marianokin egon, Mariano karnazeruanian zonan da, Marianokin egon barriketan, etorri tta, "barkeske eskatu dost, ez dala akordau ta". Ya esta. 
- Azpitik hartu eta... 
- Bai ba. Ipiñi... 
- Konturatu zan? 
- Bai, eske baiña zeu ez zara konturaketan zer ein dozun argi euela falta zana! Baiña iñozentia. 
- Gosia bazeukazun zeoze ein bihar, ondo urtetzen bazeban... 
Bi neskameren artean nagusiei egindako gaiztakeria
Arregi Egidazu, Joxepa
-Gero ba Madrideko batzuk, Madriden euken famelixie, ba ahizta bat han bizi zauen ta alargun geratu zan. 
Muxibarko Txuluen koiñetie. Geratu zonan alargun eta juan zittunan ha zainketan bi aizta, eta han bizi zittunan, eta ba Primera Comunion in bihar jonan mutikuorrek eta etorri zittunan juniuen. San Inazio egunian ein biher jonen, eta bueno. Gero gerriak urten jonan eta handik etorri zittunan lagun asko eta danok manteniduteko biderik ez jauanan. 
Eta orduen zerak ein jonan, Madrideko kriediek ein jonan: guri emuten oskun esnie etor ekarrenien, ezta? , eta gero hoztu eta geraketan zan telie, natie eindde. Pentsa ein ze ein geuen egun baten, esniei zer ein guntsen: lastue sartu, esnie edan, eta ahuen ure hartu eta ure bota. Pentsa ein neurri barik zer. Hurrengoko goizien... 
- Zelan nata azpixen ez zan ikusten... 
- "Ene! " Baserrittarrak zera jaukenan izena, Joxepa, "Joxepak ze esne txarra ekarri duskun, ze pasau ete da? " (Barreak). "Ze pasau... " (Barreak). Aillegau in gintzonan. Bueno ba nik ez jakiñat zetatik akordau jakon edo lehenao eindda euken edo niri lastorik eta holako gauzarik ez jatenan akordau. 
Errekete batekin pasatako gertakizuna
Arregi Egidazu, Joxepa
-Urte asko neskame? 
- Hiru ingo nittunan. 
- Hiru bakarrik? 
- Bai. Gero ba horrexek, gerriak urten jonan eta gerriek urten euenien etorri nintzonan, eurak juan zittunan Bitorixara, eta Bitorixara juan zienien ni etorri nintzonan ba nik hamen banaukela famelixie eta ni etxera. Etxetik, Maxima jaonan San Prudentzioko estankuen, eta San Prudentzioko estankura juan nintzonan. Eta han jazenan... 
- San Prudentzion estankua jaonan? 
- Bai, oin... tabernie ta estankua jaonan ta han behien, oin dana kanbixauta jan baiña behien jauenan dantzalekue. 
Eta han dantzalekuen eitten zittunan reketiek formau, eta soldauek eta zerak han formetan zittunan-a. Gu goittik dotoriena, zein zan guapuena topau. Entendiduten dusten? Eta gero zerbiduteko juaten giñenien ba hantxe. Eta egun baten soldau bat jauenan, kabroi bat zonan, ta beti jartzen zonan hola ate kontran, eta betik (zirriaren keinua). 
Eta "Deskuidetan bahaz pentsau, e! Emoten dustatenaz hagiñek botata itxiko dostat, e! " Erderaz baiña bueno. Eta bueno hor egun baten ba itten justen, joten jonat eta bi hagin botaten jutsenak. Eta nun juntauko, hurrengo egun baten banaton etxera, eta gure etxien jazenan orduen Garratzen komandantie ta ez jakiñat zein etxien lo eitten. Eta zonan asistentie edo zera. Asistentie tenientiena, hagiñak apurtu nutsena. Juaten non eta han jan. "¿Tu a que vienes aqui!? " "¿Tu a que vienes aqui? ", ni nok hamengue eta heuk zetan etorri ez; nik esan ustaten deskuidetan bahintzen emungo dostatela. Eta ba ez hitzen portau ta Ya esta! Eta esan justenan... 
- Komandantiak zer? 
- Etorri zonan, "¿Que pasa? Pues esta no se que... " "Yo si, yo le di", baiñe nik emun jutsat esanda, zegatik eze beti ate onduan jartzen zuan eta derrigorrian ikutu biher juan hortxe, eta esan nutsan: "dexkuidetan bahaz emungo dostat, e! ", eta emun nutsan eta "ala, ya esta". Esan jutsenan: "A, esan dusk horrek zer, kulpie heuk euki dok falta baittuk hor". 
Eskolan baserritarrei burla
Pagoaga Gallastegi, Bixente
- Eta gu geu Musikolakuak izan, auzua da Musikola, baiña guk esaten geben, lehen esaten hasi naizena, horreik etxiok, eta ha zan, guretako ha zan kalie guretako. Arangurenetik hara fanalditxua euen eta zan Ziorla, eta gero orduan ba Ziorla, ba han euren zeren han zubi onduan euen etxe illaria eta gero bestaldera eta dauena, oin dau bueno egon zan, egon da oin arte, jubilauen tabernia-do egonda, eta han egozen eskola bi, mutikuena eta neskatillana. Eta zerak, maistria zan Mondraueko alabia baiña txapelgorri negargarri bat. Maria Urbana Juldain geiztua personia. Hori entzuten dauenak esango dau neu be geiztua nazela baiña ez dost inporta. Oso geiztua zan ha, bai. Eta haren anekdota bat kontauko dotsuet, eta maixua zan Don Fulgencio Cabia, zan burgalesa-do, baiña ba espaiñola, ta han egoten ziren erretratuak egoten ziren Primo de Rivera eta Franco. Eta goizian eskolan sartzen giñanien kantau bihar izaten geban "de pie camaradas, siempre adelante, cantemos el himno de la juventud", hori kantau bihar izaten zan egunero, hori luzia zan. Gero eguardixen urteteko aittaguria, eta ordu bi tt´erdittan sartzen giñanian "Cara al Sol con la camisa nueva" ta gero "por Dios por la Patria y el Rey", "lucharon nuestro Padres... " ta "por Dios por la Patria y el Rey, lucharemos nosotros tambien" ta gero "todos juntos en campaña, lucharemos en union" eta guk esaten geben "defendiendo la cazuela del puñetero arroz", ta bueno, gero egurra, gero egurra, gero egurra izaten zan. Baiña ba gu baserrittarrak egoten giñen ba, gu anai bi, gero bagiñen gehixau, ezta? Baiña orduko denporan bi anai eta beste auzoko mutil bat oin kartzelan dauena, hau Zabarte-do, eta gero gure primo batzuk eta gu sekula santa ez giñen jarri pupitrien. Beti banku korridu baten egoten giñan han baztartauta, euskera, erderaz ez gekixelako. 
- Baserrittarrak-do? 
- Baserrittarrak egoten giñen han marjinauta egoten giñen. 
- Kaletarrak baekixein erderaz? 
- Kaletarrak han Ziorlakuak bekixien erderaz guk baiño gehixau, baiña guk baserrittarrok guk e... erderaz guk berandu ikasi geben. Guk leheningo eskolan erderaz ikasi bihar izan geben, ez gekixen erderaz, eta han egoten giñen jarritta, eta gero maixuak barre in bihar euenien gura kontura ataraten giñuen zerera, enzeraura ataraten giñuen eta ze entendiuko geuen ba guk, ezebez, burla egitten oskun, maixuak be bai eta hango mutikuak be bai, baiña gero guk gauza bat geuken ona, "la ley de la fuerza", egurra! Hori egixa da, guk inddarra eta hango mutiko danak urrin ibiltten gittuan guk. Egurra partiuten geuen guk "a diestro y siniestro". 
- Errekreuean, ezta? 
- Errekreuan eta errekreotik kanpora be bai. 
Ainarak (enarak) eta txantxangorriak
Pagoaga Gallastegi, Bixente
- Zeatik lehenau itten ziren auzuetan ermandadak, ermandadia izaten zan ganauena izaten zan normalien. Eta han ba etxe baikotzeko ganau danak, etxe baikotxeko behixak egoten ziren, baeuen idixena eta baeuen behixena. Etxe baikotxien behixek egoten ziren markauta, zenbat egozen honenbeste numerokin, ba sei bazeukatzun seirak markauta, eta ba gero izaten zan ba ermandadie ba eurek ze preziua ipintten jakon, gero hilketa bat egoten bazan, akabau ganauren bat, haren preziuan pagau in bihar zan ta bueno, ermandadiak funzionaten eben hola. Eta horreik danok apuntetako euen liburu bat, kuadrikulaua, baltzaz eta gorrixaz zerak egindda honeik kuadrikulaue, kaligrafiak honeik zerokin, baiña beuken, honakotxe liburutzarra zan. Eta ur haundixak eruan euen ha liburua, Zabaletan euen. 
Eta hango mutilzaharrak eruaten eben hori liburuori. Eta penaz hartu geuen danok, eta Zabaletako Rikardok eta be bai, hareik, ha liburua gaur esposiziñuen ipinttekua zan. Zelako kaligrafiaz egozen hareik baserriko izenak, behixen izenak, numeruak, hareik danak zertuta, eskribiduta; urhaundi batzuk eruan euen ha liburua. Baiña horreik eukien eskola asko eukien horreik. Aranon eskolakuak, eskola asko. 
- Eta bera hemengua zan, Arano hori? 
- Ez, ez zan hemengua, eta horrek Mondrauen oso famosue da "las escuelas de Viteri". Bueno ba horreik "las escuelas de Viteri" horreik Viteriñen hor ibilitta euen eta horrek baieuken zer ikusirik, gero horreik herrixendako Viterik erregalau in zittuan, baiña Aranuori oso famosua izan zan, oso famosua, eta horreik eskola asko eukien. 
- Eta zeatik ainarak etozenien eta faten zirenien jai? 
- Ba itxurie berak euken naturiekin lotura horixe, klaro, eske ainarie etorten da udabarrixen eta udatzenien fan egitten da. Emigrau itten dau, orduen naturien gauza bat zelan dan, eta klaro, hain da gauza alegeria ainarak etorten direnien; alegerie ba emuten dotsu udabarrixa ya piztu, eta ya fan direnien udatzena. Hori da igual-gual, oin txantxangorrixak oso gutxi daz. Ondion be hemen banakan bat ibiltten da neguen. Baiña guk urte askuan, ba izaten zan batetik hamarrera mendira fateko eguna ardixakin. Ba mendira allegaitten ziñan egunian bertan, txantxangorrixa agertuko zan txabola tartien, eta horrek itten euen ikeragarriko ilusiñua, baiña bilddurgarrixa, iñok ezin leike sinistu be egin. Eta bai udatzenien zerretan zanien atia, negarguria. Zeatik txantxangorrixori egongo zan txin, txin, txin, eta orrixa jausten, ya ba abendua, eta negarguria. Eta horrek badauko naturiek badauko gauzak... bueno, bizi barik ezin leikienak esplikau be egin. Esplikau be ezin leike in. Horreik por ejenplo txantxangorri, eta hori dauko ba gauza danak, baiña bai, txantxangorrixena eta ainarie be bardin. Bai, horreik hola izaten ziren lehenau. 
Gaixoak sokaz lotuta
Leibar Kortabarria, Asuncion; Olabe Leibar, Arantxa
- (Arantxa) : zazpi urtekin ikusitta daukat, zazpi urte baiño asko gehixau ez neuken, pelikula bat letxe. Hor parrokixia dauen atzian auen pabelloi haundi bat, eta han zeren platanuek, arbolak, eta gehixenak hor egozen geixo agresibuak, eta abare batek erakutsi oskun teillatutik, elixien goiko zeretik. Sotanakin, tunika azul batzuk mahonezkuak, danak burdi-okiaz lotute alkarri, arbolak erdixen-a. , ta bueltaka. 
- Hori zertarako itten euein? 
- (Arantxa) : zelako pelikulia daukaten! Bueno, zigortuta egozen, eta orduen batek itten beuen, jausten bazan, bestia aurrien. 
- Alkarri lotuta. 
- (Arantxa) : bai. Holako, ez dakit, hiru-au metroko espazio baten. 
- Eta egun dana hantxe bueltaka? 
- (Arantxa) : ba jare in arte. Ni umie nitzan... zazpi-ortzi bat urte? Igual ez. 
- Ba hori ume batek ez eben entendiuko ezebez. 
- (Arantxa) : grabau jaten pelikulan letxe, in nosten inpresiño bat! 
- Personak e? Ganauak baiño okerrago tratau e? 
- (Arantxa) : bai, bai. Nere aittek ganauak hola ez zittuan tratau, akaso egunen baten emungo utsen, baiña bestela ez. Baiñe orduen zan beste mundu bat uste do nik. 
- Bai, kultura gutxi, ignorantzia, ignorantiak. 
- (Arantxa) : bai, jangoikoa aurrien hartu te egurre. 
- Hala arreglaitten zan dana. 
- (Arantxa) : bai, bai, bai. Ba geixo asko euen, asko, hona ihes egindda eta etorri zenbat? Zemat geixo eruenda ete gaoz gu bueltan! 
- (Asun) : hona etorri eta ihes egindda, hemendik ihesi, eta etorten ziren hona, eta etorri eta gosiak. 
- (Arantxa) : ardaua edo zigarro bat-, orduen Kuarteroia edo izaten zan. 
- Kuarteroia bai, ezagutu dot nik be. 
- (Arantxa) : edo Idealak edo ez dakit holako tabako merke bat betik egoten ziren. Bat o bi emun, engaiñau, eta hala, guazak! 
- (Asun) : [...] horraxe eruan, eta yaesta, barrure. 
- (Arantxa) : etorri bixar e? Bai. Orduen telefonorik be ez auen, eta orduen ba entregau itten ziren. 
- Ihes eginddakuak. 
- (Arantxa) : bai. Oiñ ez, [...] 
"La Potritos"
Gorostiza Bengoa, Asuncion
- Eta eskolan zenbat urtekin hasi ziñan? 
- Eskolan zenbatekin, ez dakit ba, zortzi urteaz-do. Hamen gerra denporia "treinta y seis" sei urte, ba eskolatik jai, eta gero beste urtebete baten-do... gero zerik ez dauket. Eskolan ibili nitzala ixilik bai, urtebete eta erdixen ixilik. 
Nik maixueri, maistrieri eta iñori be ez notzan berbarik itten, ixilik, ez nekixen erderaz. Lehenengo berba in nauenien erderaz edurra zan baten. Edurra eta guztiakin akordetan naz gaiñera. Nik in nauen deklaraziñua orduen! Eskolan e? Gebitzen errekreuen, han barruko zeretan, eta "como esta edurrando" esan neuen. Lehenengo baten esan notsan bati, lagunari, Miren, akordaten haz ze esan nunan eta zenbat barre in eiztenan-a? Ez. Ba ni ez zatan akordetan. Zenbat barre heuk eta inguruko danak, (... ) danak barre in eiztezuen. Baiña gero ez nitzonan ixilik egon, betik egitten nixonan, txarto edo ondo, ixilik ez behintzet. Baiña urtebete eta erdi gutxienez eskolan eta ixilik. Bai, itten zauen lagunakin berba baiña hola altu sekula be ez. 
- Lagunakin euskeraz edo erderaz itten zeben? 
- Lagunak be euskaldunek zien. 
- Hori ba. 
- Lagunak be euskeraz, baiñe zelan derrigorrez erderaz in biher zan, ba ixilik gu. 
- Kastigau eta... 
- Gero maistria be halakua geuken, "la Potritos". 
- "La Potritos"? 
- Bai. 
- Kanpotarra zan? 
- Naparra zan. "La Potritos" atsu horreaz danok akordetan gare, haregaz, "con la Potritos cuando estuvimos en la escuela", eta bai, zelako ederra zan e? Neskazaharra, bueno, neskazaharra zalakotan gegonzen. Holan ibilleria be zelebria euken e? "De pies planos" edo, holakue. Ta oso ondo ibiltten zan, eta hola moiñotxo batzuk hemen, dotore. 
Baiña "la Potritos" gora eta "la Potritos" behera. 
- Eta kastigau itten zindduein...? 
- Kastigau, betik kastigaute! (... ) Kumunera faten ez oskun izten. Permisua eskatu, orduen permisua eskatu biher zan, (... ) , holaxe zanien be... 
- Eta zenbat urtietan euki zeuein "la Potritos" hori? 
- Potritos urte pare baten bai, edo hiruen. 
Fedea galtzen doa
Gorostiza Bengoa, Asuncion
- Eta esaten dotset etxien, ikusiko dozue hori zerori botaten dauenien, mutikuei esaten dotset, mutillei esaten dotset: "Ramon, fan biher dok eta hantxe zulo bat jak, eta hantxe garbittu in biher dok ha zulue". "Neu ez noie hara". "Ba han zuluen dirua jak". Dirua edo holakotxe zeozer, gauzan bat. Halakotxe zerak itten dost, holakotxe kuadro bat dau horman, kanpotik eta ezebez e? Baiña bertan barruen zerraute daue zera, eta hantxe barruen... 
- Zeozer egongo da. 
- Zeozer, dirua edo zeozer bajak. "Bueno, ni ez noia hara". Ba ni gaztiaua banitza fango nitzekek. Pasaten dana aterik be ez dau oin, atie be zerraute dau lehengue, eta santurik be ez, ermittarik be ez, eta ezebez. Eta lehenago faten zan berbetan ez ekixen umiek be, hara faten ziren eta han santu horri gailletak ipiñi atzamarretan holan... 
- Gailletak? 
- Bai, santu horri ipintten jakon eta errezau eta gauzak in, eta gero berbetan ikasten auen jentiak. Asmetan ez euenok-ta, eta oin holakorik be ez dau eta, oin ezebez. Lehenau danok [...] gitzen, ba fan edozer gauzetara. Faten gitzen, ni hara ez nitzen faten, eneruen San Anton, gero Patroziñuak izaten zittuan, aste santutaik ez dakit bigarren-irugarren astera-do jaixek, auzokuek. Eta gero agostuan barriro Ama Birjiñian egune. Hiru jai bai. Eta horrek dauko, nik ez dot ikusi ha zera, "pero de" Uranga edo holakotxe pintore baten pintturie, hor eliza hortan ataratakue. 
- Urangana? 
- Uranga uste dot dala. 
- Eta ondiok hor dago edo...? 
- Ez, bertan ez, beste nunbaitten egon biher dau. 
- A, horri ataratakua? 
- Hor ataratakua. Neuk ez dot ikusi baiña entzunde leku askotan dauena. Eta horra faten zan Garizuman be, bueno, Etxaluzetik gora hor kanteratik, kamiñue, kamiñue be ez, bidia euen Begoñara, enda kalbario edo zela esaten jako horri zeorri? Horixe zerori be bai. Baiña hori be dana hondatute dau, hor be ezebe ez dau! Bai egongo dire zeozertzuk baiñe, porke horko kanterie, oin kamiñue pasaten dan lekuen, hor kamiñue pasaten zan lehen, kamiño ez, bidie. Eta gero hor pasau auen kamiñua. 
- Eta kalbarixua hortik itten zan? 
- Kalbarixua hortik izaten zan, ta Aste Santua [...] lurrei mun emunde, tremendo, ederki. 
- Fedia izugarrixa, e? 
- Fedie bai, orduen? Esan itten euen, fan eta jun itten gitzen, eta oin berriz ez dotsu deiketan iñora be. Batien ezin dozulako, bestien ya sinisketan ez dozulako, eta beste milla gauzagatik, ya... martxa hontan iñok be ez dau federik hartu biher, e? Guk be ez. Nik ikusten dot etxien, neure buruari esaten, ixilik egon biherko juat, bestela bazterrak endreautan neuk. 
Gerran eskola berria txikitu zuten
Okina Zeziaga, Juana
-Eskolan da nun ibilli zinaten, auzuan? 
- Bai, auzuen? Esangotsut eskola kontuek. Gu gaztiek giñenien, gazte-aztiek giñenien, holako eskolatxo moruko txiki bat euen, txiki bat, leku txiki bat, baiñe teillatuaz ta behintzat eskolatzat botata. Han juntetan giñen eta abariek emoten euen eskolia. 
- Auzoko neska-util danak leku baten? 
- Bai. Danak. Gero gerra-enporie etorri zan, baiña gerra denporie baiño lenao eiñ euen eskola barrixa, elegantie Udelan. Oiñ holan eskola de eztakit zer. Bai, Gure Ascen lengo astien be umiekin hantxe egon da egun baten. 
Eztakit zelan esplikau horren eskoliorren izena, baiñe. 
- Andrea: "Medio Ambiente" da Udalako eskolia, geure mutikuak be joaten dia, esaten jaue "de Medio Ambiente". 
- Bai, hori dao oiñ. Baiñe hori eskolioi urte pare bat ero aurretik ein zan, eiñ euen eskola barrixe. Bai, Soroak erosi euen eta buuuu! Eskolie zelakue! 
- Hori gerra ostetxuan ala geruao? 
- Gerra denporan ha geldittu zan inpekable, barri-arrixe, elegantie ta haundixe eskolie, bueno! Sukaldetzar bat, eta gero maistriendako edo maistruentzako gure dana habitaziño bat kuarto bañukin, eta gero egongo zien mutillentzako hiru bat dutxa ero bi dutxa ero egongo zien. Eta neskantzako be. Izugarrizko eskolie zan. Gerra denporan jota dana txikittute itxi euen hori eskolioi. 
- Obra barrixa? 
- Barri-arrixe. Era gerra ostien bastante denporan egon zan ba geldi, ta gero hartu euela diputaziñuak ero aiuntamentuak hartu auela kargu te. Oin lelenguen ein zan antzera dana arreglaute dau. Da gero han eskolan baiñe, hara eskolara orduko nik hamalau urte eukiko nittun, gerra ostien hamalau. Hau gaztetxue dok eta, honek gehixao eingo euen nik paiño. Baiñe han berrogei lagun joan giñen gu Udalatik eskola hartara lelengo. 
- Eta danak gela baten egoten ziñen? 
- Bai, danak gela baten. 
- Zaharrak gaztiei erakusten? 
- Zaharrak gaztiei erakusten be ez, baiñe euki geuen Tolosako alabie zala ta maistra bat kategoria. Ta gerra ostien be hori maistrioi ezkondu bixen bittartien eta umetxuaz Udelara etorri zan. Hantxe egon zan bastante denporan. 
- Berak jarraittu eben maistra? 
- Bai. Eta gero gerra ostien ni denpora askuen enitzen ibilli. Hau, honek pe gehitxuao nik baiño. Eta bestiek gurien ebstiek ez, ene! Bestiek gu baiño zarrauek gure aldien gogorrak ikusitte. Kriau joanda Bergaako basarrin batzutara ta bi anai. Beste bi anaiek egon zien fabrikan ELMAn, eta gero hareik pe etorri zienien ba bata ELMAra eta bestie Zerrajerara. 
Eskola euskaraz
Okina Zeziaga, Juana
-Zuek eskola eta kastigurik izaten zittuein? Euskeraz ikasten zeuen gerra aurretik? 
- Gerra aurretik euskeraz? Ene! , oso ondo. Dana euskeraz! 
- Baiña gerra ostian tururu. 
- Gerra ostien ez, baiñe gerra ostien be gu ez gitzen... Gerra ostien be euskeraz be bai Joxepak be. Bixetara gerra ostien. Baiñe gerra aurretik abare bat euki geuen Zarauzkue, Berazadi euken apellidua. Hortxe bat hil euen Berazadi, haretxen anaie zan
Eskola euskaraz
Ertzilla Arregi, Milagros
-Beste rekuerdorik badaukotzu, bonbardeuak edo holako zerik? 
- Keba! Gu umetxuek gintzen etan (... ) kalien gengozen. 
- Zuen etxiak kalterik izan eben? 
- Ez. Gero gu hona etorri gintzen. Ni enaz akordetan kalteik eukiñ geuenik. 
- Esaten dabe Matonena eta eskola barrixa ta dana xehetuta gelditu ziela. 
- Ez, ez, hau etzan xehetu. Ni enaz akordetan xehetu zanik. 
- Zuk gerria ez ziñuen ezautu baiña gerra ostia bai. 
- Gerra ostia bai. Gerria bera ez ba umetxuek gintzen-a. Guri ezer etxakun falta gerra denporan. Amak soldauei erropak garbittu eta eitten utsen, txokolate eta danetik emuten utsien eta guri sekule ezer etxakun falta. Baiña amak lana eitten utsien eta guri etxakun falta ezer. 
- Eta zu orduan gerra ostetxuan hasiko zinen eskolan? 
- Bai, gerra ostian. 
- Zenbat urtekin hasi zinen eskolan? 
- Ba xei urte ero. 
- Hemen auzuan? 
- Auzuen, auzuen. Auzuen gauken guk eskolia. Gure umiek pe hemen ikesi euen baiñe gero zerrau zan eta kalera fan zien. 
- Zuk sei-azpi urtekin eskolan hasitta, badaukazu goguan zenbat urte egin zittuzun? 
- Zenbat urte? Zenbat urte eingo geuen ba, urtebete eingo ete geuen? Puxkat hasi gintzenien solora denpora ona euenien ittaurren, eta denpora txarraz eskolara. Denpora onaz ez auen. 
- Eta ze ikasten zeuen han? 
- Leiduten eta eskribidu eta ba danetik erakusten oskuen. 
- Dana euskeraz, ezta? 
- Dana euskeraz. Euskeraz, euskeraz. Euskeraz eitten zan orduen. 
- Apaizak? 
- Apaizak, eta gero maistra bat egon zan Tolosakue. 
- Kalian dana erderaz zan. 
- Ba hemen euskeraz, dana euskeraz. Zenbat ba, umetxuek gintzen-a, ittaurren ein eiñ bihe zan, soluen ein bihe zan. 
- Ahal zanian eskolara. 
- Ahal zanien, denpora txarra euenien eskolara. Soluan lanik ez euenien. Da orduen ba umiek ihesi eskolara fan barek jolasien. Baiñe gero etxien jakiñien segiduen abixetan auien, bahekixen ba txarraz bialketan giñuena ta, abixetan auien eta aide! , gero etxien somantie (barreak) ez gintzelako fuen. Eta esaten guntsen: "a, eta denpora txarraz fan bihou bakarrik eta onaz zegaittik ez? "
Urte berri eguneko kanta
Pagoaga Gallastegi, Bixente
- Eta jaixekin-ta, beste jai batzuetan, urte barri egunian edo gabon egunian edo, kanturik? 
- Elixako kantuak. 
- Eta besterik? Holan, euskeraz, "urte barri, barri... "
- Bai. "Urte barri, barri, zoruek be igerri". Bai, horreik be egoten zien, ezta? Baiña normalien elixako kantuak. Elixiek euken orduan inddarra, elixiek. 
- Eta hau, kantatzen hasi zaran hau, zelan zan? 
- "Urte barri, barri, zoruek be igarri". Klaro... 
- Ez zeuan jarraiketan? 
- Ez zeuan jarraiketan. "Urte barri, zoruek be igarri", esaerie da, ta hori kantetan [zan] "Urte barri, barri, zoruek be igerri", zeatik eze ya egune apur-purtxo bat luzeketan hasten da. Eta, bueno, ya igerten da, diferenzia txikitxo bat igerten da. 
Inuzente eguneko kanta
Pagoaga Gallastegi, Bixente
Bai, inuzente egunien izeten zan: "Iñuxente, babalora, txakurran buztana gora-ora! " Ta, bueno, ba, bati iñuxente erain ta bestiai be iñuxente erain. 
Taberna jarri zuten Udalan
Okina Zeziaga, Juana
-Eta gero Udelara kamiñue ein bihe euela, Udelako baserrire kamiñue ein bihe euela; eta han bizi zien hiru anai-rreba solteruek, bi anai eta... 
- Zeuriak? 
- Bai. Hareik etorri zien kalera bizi izeten, erosi auen etxe bat politta Zarugalden, eta ba etxie libre euen. Eta egon zien han urtebetien edo bixen hortik Kastillerrittik etorritako batzuk pe. 
- Errentero? 
- Bai, errentero. Baiñe haik pe joan zien eta etxie hutsik euen. Da ba gure euenak etxie hartu, hak esaten euen ba kamiñuen dirue pagau ein biha zala baiñe gure euenak hartu ta... Iñok pe ez auen besteik, e, eta guk ipiñi gauen tabernie. Guk ipiñi gauen tabernie... Aurretik be taberna moruen gure etxie... bizi. Matonena esate eutsenetik pe bai. 
Guk gure akordu guztien be taberna moruen egoten zan. Ba baten bat etorten bazan saldatxo bat domeketan, eta txorixo bokadillotxon bat edo, ardaue edo, gure euena. Hoixe bakarrik, e. Eta ba joan giñen eta ein gauen obratxo bat taberna bezela, oso kurioso geldittu zan da eta oiñ han dau; zazpi urte. Ni, egixa esanda, ni penaz etorri nitzen. 
Jente asko ezauketan gauen. Lana ondo eitten zan. Honek pe lana kantidadie ein (... ) han. 
- Eta tabernatik bizi zineten? 
- Ez. Gizona Amat-n. Entzunda daukozu Amat? Amaten gizona. Eta Udelatik Amatera be... , orduen etxauan automobillik, e. Ez euan automobillik. Egon bai, baiñe guk ez gauken. Eta ibiltteko bideik pe ez, ze nire gizona etzan hasi ikesten be ta. Nik esaten nauen beti be baiñe astixe be nun euen ba ordun? Ez geukenan astirik. Eitten gittuen txorixuk etxien. Txarrixa askotan, hamabost egunero txarritxo bat hill eta ostera ekarten oskun. Gero tokau jakun oso ondo, karnazero bat bizi zan gure etxien errentan, da harek karnazeruek gertu ekarten oskun txarrixe hildde eta bueno, lan asko behintzet kendute. Eta azkenien euki gauen urtebete bat edo gehixo iguel, hamabost egun baiño lehenao ostera hil biherra. Eta ekarten oskun etxera ta. Bueno, lan asko ein geuen, ogixe be bai etxien itten gauen. 
- Txarrixak zeuek gastatzen zittuein edo? 
- Ez, ez, ez, ekarri itten oskun hildde. Ez, ez, ez, guk ez gauken txarririk. 
- Ganaurik? 
- Ezta, ezta, ezta. Ezebez. Kortan almazena bezela ipinita geukan dana. Kortie zan lekue, ganauena, oin be almazena dauke. 
Udalatik berriz kalera
Okina Zeziaga, Juana
-Oiñ soziedade bat dao eindde han, goiko pisue libre daukou baiñe behien soziedadia. 
- Etxe hori da Garaikua esaten xatzuena? 
- Bai, hortxe jaixota gaz gu. Hortxe etxien. 
- Aintz: Lelengo kalian bizi izan ziñazen eta gero ipiñi ziñuen taberna moduan? 
- Bai, baiña gero nire alabak (ez euen) gure tabernaik, e. Eiñ auen gero, eskolan bahebillen. Itxi etsen eskoliei ta etortzen zien maixu batzuk, askotan etorten jakon, etxeko bezela. Ta Axun, gure bozu ointxe joan hori... A, ba ni joango nitzake ikastolara. Baiñe harek ez euken ikastolakua eindde, esan gurot, hak ez euken eindde, maistra izeteko karreraik ez euken. Eta bueno, harek hori gogue hartu euenen eta deziziñuoi, eta nire gizona be tabernarixe etzan. Gustetan jakon asko ardixek, zaldixek eta mendixen ibilli, baitte perretxikuten da zuzetan da holan, holan esateko moruen lelengo kategorixakue. Baiñe tabernaik etxakon gustetan. Ta nik pena neuken tabernie ixteko, baiñe... Ba itxi ein biher, eiñ geuen soziedadie horregaz. Handik urten baiño lenau, eta oiñ hogetamar urte baiño gehixao doaiau, hogetamalau bat ero, hamahiru ero, eztakit zenbat dien, holakon bat izengo die etorri giñela. Erosi gauen beste pisu bat kalien. Da hantxe etxien bizi izen gare. 
Angiozarko Felix soinujolea
Okina Zeziaga, Juana
-Ze jai klase eta ze eitten zeben? 
- San Esteban. 
- Egun batekoa izaten zan ala bikua? 
- Baitte hirukue be. Angiozarko itxue ezautuko zauen zuk. 
- Bai. 
- Felix. Ha etortzen zan. Izar be bai, Izar be etorritte dau. Izar soiñujollie, Angiozarkua ha be. Ha etorritte dau. Baiña Felix itxuek gurien lo iñ bai, eta behien komune ero komunan moruko bat aittek eindde ero baeuen eta iñok esan biharrik ez euken, e. 
- Andrea:Topau eitten zeuan berak. 
- Makilliaz. Eneeee. Eta etorten ero bidien be hori. Han Juanitan (barri) etorri da ta. Ointxe dator Juanita. Eta gure anaiekin... , eta anaiek obera hoienien da lagunketie gure izeten euen, ta "nik etxuat biher lagunik, nik bajakixat nun dauen ohie". Zu, hori da eukittie burue, e. 
- Itxuari musikia joteagaittik auzuak pagaitten eutsan? 
- Auzuek pagetan utsen. 
- Dantzan eittetik etzan kobraitten txakurraundixa edo zerbait? 
- Ez, ez, ez. Udelako mutillek hortan... Ba guk be han egoten zalako eta jaten euelako ta ez (guntsen) xemeikoik kobrauko, e! Keba! Ha be San Estebanen honraz eta alabantzaz joango zan. Da gaberdi artera arte edo. Da gero ipuiñek kontetan be itxue ona zan. Txistiek kontetan itxue... Jentiek txalo batzuk eta joten zittun ta bueno! Kristonak, kristonak eitten euen. Baiñe hak gure etxezarreko kontue pasillotik kuartora joenda ohie zabaldute eukitten auen baiñe hak dana ekixen, e. Ez giñen joan entierrora bez eta gaiñera enterau be ez gitzen eiñ, hola joatekon moruen ez gitzen hori eiñ, baiñe oso etxekue (gauen) Felix. Da gero Andresak beran arrebie, Jesusa, lagun haundixe. 
San Esteban jaiak
Okina Zeziaga, Juana
-Eta hara san Estebanetan kaleko jentia edo beste auzo batzutatik... 
- Eneeee! Hasi Bizkaittik bai ta Aramaixokuek, Arrazolakuek, Elorrixokuek... Nik eztakit ze jente juntetan zan. Guk ze zerbeza saltzen ete gauen! Eta epeltxuek egoten zien, epeltxuek ero ba korrientiek eta. Ekarri bai itturrittik ure, eneeee! Hantxe freskaketan zien. 
- Zerbezia freskaitteko? 
- Saltzeko. 
- Baiña zerbezia fresko saltzeko. 
- Bai. Eta ardau zurixe goxetan erateko han labaderotxo bat euen han gure etxe aurrien, hori eskolatxo hori, lehen esan dotena, eta hantxe ure, baiña oso freskue egoten zan, ur korriente haundixe euan-a; eta hantxe saltzen zittuen garrafoiek. Ardao zurixe eta hori freskue. Hareik zittuan frigorifikuek, e... 
- Eta aixkora probarik edo boletan ero. 
- Bai, kristonak boletan, hemen inguruen ez euen... Eta jokatu be asko eitten zan. Diru asko jokatu be bai, e. Beuen, beuen. Eskola eder horrek frontoie be ederra euken. Ta dauko. 
- Eskola barrixori frontoiakin danakin ein eben. 
- Bai, bai, bai. Eta entrada bat eta! Baiñe haundixe. Harek terrenuek be asko jaukene, e. Eskolie haundixe eta gero bere ingurue be haundixe. Tokauko bagiñe behiñ udelan erakutsiko geuzkizu gustora hango geure gauzok. Oiñ eztau soloik eta ez... Ortutxo bat bai. 
Tabernako lanak
Okina Zeziaga, Juana
-Zuek tabernan jaten emuten zenduen? 
- Bai, bai. 
- Baiña bazkarixak eta... 
- Baitte, baitte. Geukena. 
- Eta garai hartan orturik edo, oillorik edo bazeunken? 
- Oilluek? Bai. Oilluek eta konejuek be bai. 
- Ganaurik ez baiña... 
- Bai, bai, bai. Guk tabernie ipinitta gero ez. Ganaurik ez gauken. Baiñe aurretik beti egon zien. Anai-rrabak, hiru anai arrebak egon zienien be beti egon zien. 
- Eta tabernia ba etxerako oilo eta koneju eta zer? 
- Bai, bai. Gero kendu gittunan guk oilluok? Bai, taberna ipinitta gero bai. Lan asko gaukan tabernan, ene! Zenbat tripiki! Eta zenbat makaillau! Eta asteazkenerako gertaketan gittun kantitadie. Eta esateotsut, itten gittunien hainbeste txarri, hamabostien behiñ txarrixa hildako hillek euki gittun, e. Eta dan-anaz itten gauen txorixuk. Txarri danaz txorixuk. Bai, txorixuk saltzen gittunen (... ) Baiña orduen irabazi etzan ezebe itten baiñe. Enee! Lana bai, jotake ta jotake ta jotake! 
- Lana etzan kobraitten. 
- Ezta kobretan, keba! Baiñe nire gizonai etxakon gustetan tabernako... mostradorerik eta ez. Alabai be etxakon gustetan. 
- Tabernan zeintzuk egiten zenduen, zuk? 
- Bai, eta horrek be bai makiña bat. Gure Axunek be asko eiñ euen lana. Da geu bixok. 
- Eta gizonak? 
- Gizonak bai baiñe gizonak gutxi. 
- Tabernan ez. 
- Tabernarako bai, baiña tabernan ez? 
- Tabernarako be ez pentsau, e. 
Gauez ikazkinak bidean
Ertzilla Arregi, Milagros
Ni akordetan naz urte bat, aillegau zan eta aitta-mai Arrazolara fan bihe geuela Andramaixetan. Aittek esaten oskun, amak: "Ikusikozue, fuen, fuen, ikosikozue. Etzaitteze fuen, etzaitteze! " Umien kontuek. "Zegaittik ez ba? " (Derrigor? ) fan bihou. Gehixau ez geuen esan fan bihe geuenik guk. Gero tentetan giñuen: "Etzoieze" ta. "Ez". Fan gintzen, eta mutill ero ezautu gittun baten batzuk, baiña, zein da harek esan oskun: "Geuk lagunduko dotsuu, hor ikazgiñek dabitz eta ikusikozue" Ba mutillok geugaz. Esan guntsen han goiko tontorrien: "Bueno, hemendik fuengo gara eta ia esta. Bueno guk hemen itxi ein (gau) , e, eta ezer zerik itten bozue, ulu". Ulu? , sasixok be eztakit zer (da? ) ulue. Eurak aillegau zien, ikezgiñen ebitzenok urten oskuen guri, eta bestiek goixe itxeitten, eurak etorten zien eta gero lagundu oskuen, e. 
- Orduan ulu egin zeuen? 
- Ulu? Biheko ulu. Ez geuken pasoik, urten oskun sasittik (barreak). 
- Zenbat urtekin hori? 
- Ba hamalau-amabost urteko neskatillak izengo gintzen. Edo hamazazpi igual eukingo gittuen. Eta aittek eta esan oskun: "etzaitteze fuen, ikusikozue". Baiña umien kontuek. 
- Lelengua ta azkena. 
- Bai. 
- Arrazola hori nun dago? 
- Bixkaikue, Abadiño zera. Ta gehixao ez geuen esan eta gero esaten oskuen: "Etzoieze? Benga! , Andramaixak die. 
Baiñe ez geuen kontau historixie ze pasau jakun, e. Baiña gehixao ez gauen esan fan bihe gauenik, e! 
- Zeoze pentsauko zeben, ezta? 
- Bai, euren artien bai. Hartu daue suston bat eta etxuek gure honek gehixao. Baiña gehixao ez gauen aittatu fan bihe gauenik, e. Eta ez gintzen fan. 
- Eta ze zeukan ba, famia Arrazolako... , hemendik haraiño joateko? 
- Keba! Neskatillan kontue, auzuen (... ) lagun danok pentsau gauen fuetie, han jaixak ziela ta. 
- Kuadrillie joan ziñen? 
- Klaro! Fuen gintzen ba lagunek, xei edo zazpi neska. Gehixao ez gauen esan guk fan bihe gauenik ez batek eta ez bestiek. 
- Ikazgiñak baltzak, e. 
- Eta mutillek esan oskuen, harek baekixien. Geuk lagunduko dotsuou. Bat zan primue gure lagun batena, geuk lagunduko dotsuou. Eta goiko tontorrien esan guntsen, bueno hemendik fango gara. Eta zerien eta, esan oskun, bueno, hor behien (... ) deittu. Deittu? Nik eztakit txilixuak atara gittuen edo sasixek entzun (... ) , han agertu zien (... ) etxafleruen pare. Nora ezkutau zien be ez gittun guk gehixao ikusi. Eta gero auzoraiño lagundu oskuen, e. 
- Eta ikazgiñok intenziño txarrakin, ala? 
- Geuk badakigu ba ze... 
- Baiña bildurra. 
- Ha sustua zan gabien, e. 
- A, gabaz. 
- Gabez. Eguna izan balitza ikusten dozu, baiña gaba zan. Erromeixara fuen gintzen eta gabien getozen gu handik. 
Gaba zan. Egune izen balitz ikusten da. Baiñe illunien eztozu ikusten zuk han zer dauen, e. Eta gero auzoraiño lagundu oskuen e. 
Ume txikiekin egiten zen jolasa
Pagoaga Gallastegi, Bixente
- Umiekin-ta kanturik, eskuekin edo hatzaparrak edo... 
- Bai, hor izeten zan, umien jolasa izeten zan, porejenplo, ume txikixei -ba, ume txiki-xikiñei ez, haunditxuauei-, ba, hor, urte pare bat edo hiru bat eukienian, umie entreteniduteko izeten zan, hatzamarra, eskua hartzen jakon ta esaten [euen] : "Oin fan bihar dou plazara". Ta esaten zan: "Plazara", ta "Honek arrautzia ekarri, honek sue ein, honek ipiñi, honek probau, ta honek txarri tripionek dana jan". Ta gero eitten jakon kili-ilixak hemen. Ta hori izeten zan hatzamarrekin eitteko beste joku bat izeten zan. 
Ume txikiekin egiten zen jolasa
Pagoaga Gallastegi, Bixente
Gero erderaz bazan beste kantu bat umia hartzen zan, hola, altzuen ta... oin, ahaztu jat niri... A! Umia hartzen zan hemen, hola. Burua ipintten jakon hemen ta bizkerrien joten jakon: "A la monte, casca la monte, a estrujar, a mangarrenar, aqui pegar", ta umiari emuten jakon, ipurdixen emuten jakon. Hori zurekin be eindda... Bai. Ba, erderazko kantue egoten zan, asko egoten zan. 
Jolasean hasteko
Pagoaga Gallastegi, Bixente
- "Don-on Beledon" edo, rifatzeko? 
- Ez, ez. Ez geuen hori eitten. Eitten geuen "cara y cruz", baiña "cara y cruz" izetia baiño izeten zan "busti ala siku". 
Bai. 
- Eta zelan? 
- Ba, harrixa hartzen zan ta ttua botaten jakon ta "busti ala siku". Ta botaten zan harrixe ta ttua eukenai, busti, ta bestiai siku. Ta, ba, "busti ala siku"? Hori bai, baiña bestela ez geuen zertzen. 
Umetako jolasak: kanikaka
Otxoa Abarrategi, Leandra
- Eta kaniketan zelan eitten zan? Joko diferentiak zeren bi edo hiru klase, kaniketan? Edo zelan eitten zan? 
- Ez. Nik beti ikusi dot... Potxoluak eitten [gauen]. Potxolo bat ein, lurrien-do ptxolotxo bat eitten [gauen] ta haraxe azertau bihar zien. Ta urrindik ifiñi ta "tta! ", ta barrura sartzen bazien, ha irabazitta euen. Kanpora juaten bazan, fuera! 
- Bestiandako. 
- Bestiendako. "Una canica", kanpora juaten bazan. Potxolora juaten bazan, noberena. Ta geu be kanikaka asko eindda gaz, e? 
"Toka-torreka" jolasa
Agiriano Argarate, Bixenta; Pagoaga Gonzalez, Bixenta; Zumelaga, Pedro
- Bai, guk toka-orreka ta eitten gauen, toka-orreka. 
- Zelan? 
- Toka-orre. 
- Eta zelan da hori? 
- Toka-orreka zan, [arin-rinka ibiltzera]. Ipini alde baten sei mutiko ta bestaldien beste sei mutiko. Eta lehenengoko hara juaten zana hara, ha hormie joten auena, ha zan... Zera, han preso baeuezen batzuk. Zu ariñeke bazebitzen, ezta? Ta bata bestiei [zirkuka] ta. Bati ebaketan eutsen ta eruten euen hara, preso moduen, torrera. Ta zu [haren gaiñetik] edo alde batetik edo bestaldetik han sartzen bazitzen iñok ikutu barik, ha bestia librau eitten [dozun]. [...] toka-orreka. 
- B: Taka-orreka. 
Umetako jolasak; "Txorro-morro" jolasa
Agiriano Argarate, Bixenta; Pagoaga Gonzalez, Bixenta; Zumelaga, Pedro
- Ta beste bat, beste bat zan... zan "Piku, kallo, ke". Bizenta, "Piku, kallo, ke" zelan zan? 
- "Txorro-orro"...? 
- "Txorro, morro, piku, kallo, ke". 
- Hori, baiña, halan, alkarren gaiñera salto eitten, ezta? 
- Bai. 
- Zelan eitten zenduen? 
- Hori izeten zan: bat egoten zan jarritta, harmaillan jarritta, ezta? Bat. Ta haren azpixen makurtuta bat. Ta haren atzekaldien beste bat makurtuta. Ta hiru edo lau edo holan. Ta gero, saltarixak. Ta saltarixak allegau biher zien han norberagaiño. Ha zan kanpeoia. Baiña askotan buruen joten auen ta "bunba! " ta... 
- Ta noiz esaten zan "Txorro, morro" hori? 
- "Txorro, morro"... A! "Txorro, morro" esaten zan... Bat... Zu ipintzen [zitzen] holan, ezta? Eta bestia hamen burua azpixen dauela. Ta esaten [zan] : "Txorro, morro, piku, kallo, ke". Ta "txorro" ta "morro" ta... "piku" izango zan ta "kallo", "ke". Ta ez baeuen azertetan esaten [zan] : "Si hubieras dicho [sardinito] , si hubieras dicho... "... "Si hubieras dicho sardin-esto... "... ez naz akordetan oin!... Ez zara akordetan, Bixenta, horrekin? 
- B: Txorro-orroka? 
- Ez, txorro-orroka da gauza bat, baiña hori bestie zan: "Txorro, morro, piku, kallo, ke". "Txorro", "morro", "piku", "kallo", "ke". Ta zan: azertau ein biher euen bestiak. Zuk hatzamarrak holan [baaukozun] "sardin-esto" zan ta holan [baaukozun] "piku". Ta bestie "kallo" holan ta... Holan zan. Ipini bihar [dozun...] ta azpixen dauenak igarri ein biher [eutsen]. Ta: "Si hubieras dicho sardin-esto... "... 
- B: Txorro-orroka. 
- Bai, hori ba. "Txorro, morro, piku, kallo, ke". Ta: "Si hubieras dicho sardin-esto, si hubieras dicho no se que, tara-i-a... ". Erderaz ez [zakiun] ta! 
- Eta hori erderaz zan? 
- Bai, hori erderaz zan. Baiña erderaz, zelako erderaz, e! Zelabaitekua! 
"Atzamar txikitxo hori..." kanta
Gallastegi Arregi, Modesta
- Gero, eskuekin-ta umiei eitten jakon jolasik? Holan, eskutxuekin-ta...? 
- Bai. Eskutxuekin: Atzamar txikitxu hori, punta behatz hori, danen artien txikiña dek hori. 
Bigarrentxu hori, punta behatz hori, beste guztien aldien nagie dek hori. 
Hirugarrentxu hori, punta behatz hori, beste guztien aldien luzea dek hori. 
Laugarrentxu hori, punta behatz hori, beste guztien artien bizkorra dek hori. 
Bosgarrentxu hori, punta behatz hori, beste guztien artien lodia dek hori. 
Kardu-lorearekin "kalbo ala uledun" jolasa
Gallastegi Arregi, Modesta
- Gero, lorakin-ta, margaritakin-ta, ez zauen jolasten? 
- Baitte. Margaritakin ez. Kardu... Karduen lorie juan ta gero, ha zurixe eukitten dauenaz "uledun ala kalbo", putz eindde. 
- Ta ze zan hori? 
- Ba, putz ein ta danak kentzen botsenan, "kalbo". Ta, bestela, ba "uledun". 
- Ta holako zomorrotxuekin ta? 
- Ez, zomorrotxuekin-a ez. 
- Ez? 
- Ez. Ipurtargixek. 
Txatxilipurdika, txirikilarekin; "ahigozue" meriendatzeko
Gallastegi Arregi, Modesta
- Lurrien-ta, txatxilipurdika-a, eitten zauien? 
- Gutxi, gutxi. 
- Diaboluekin eta txirikillan-ta? 
- Txirikillan beti. Baiña txirikillan ez umiek, e! Neska-utillek, nobixa-obixuek eta eitten jonen orduan txirikilletan. 
Ta, gero, ahi-ozue baserriren baten. Ahi-ozue ez dakin zer dan... Papilla. Esniekin ta urunaz, kanela zotz bat bota, ta azukerra, ta ahi-ozue. Ha merixendie izeten zonan. Hori haundixek, e! 
Umetako jolasak: txintxauna, kanikak edo puxtarriak, tronpa edo ziba
Gallastegi Arregi, Modesta
- Gero, txintxaunien edo? 
- Zera... Bat kantetan zonan... Erderaz zonan ta ez jatan akordetan. "Chiquitita y bonita" be bai. 
- Ta mutikuek tronpia-a erabiltten auen? 
- Bai, tronpie bai, baiña geruao, e? 
- Ta, bestela, kanikak? 
- Kanikak beti. Baiña buztiñezkuek, e! Etxien eindda. Ta loradun kanikak Muñoz, Donostiako primuek, aitten primuek, bialketan bazittunan, haik relikixia izeten zonan, horrek, kristalezko kanikak. Bestela, buztiñezko kanikak. 
- Eta nun sartu bihar izeten auen gero kanikiek? 
- Ba, orduan be potxuen. Tortoliske be bai. 
Tortolostean nola jolasten zuten
Gallastegi Arregi, Modesta
- Tortoliske be bai. Tortolisek dittun billotsen ha belauneko junkurie. Ta haregaz gora botaka be bai eta puntuen be bai. Ta harri loradunekin be bai. 
- Zerekin? 
- Harri loradunek. Hik zer dien be ez dakin harri loradunek! Fratelen edo tazaren baten zatixek, badakin adornua eukitten dabena? Ba, haik, hola, horma kontra bota ta hormien hurrengo bota dabenak, hurren daukenak, gora bota eta hartzen jittun loradunek. Eta, ba, hik danien galdu badon, hire harri loradunek neuretako. 
- Eta gero, gora botaterakuen, ze esaten zauien? 
- Ezebez, esan ezebez. Tortolisekin bai. Tortolisekin gora botaka, lau aldetara. Kanikie edo pelotie edo... Pelotie be etxien harixekin einddekue edo. Eta, orduen, botatzen zonan, esate baterako, cara-ruz eta alde bixetara. Ta ha bota ta ha hartu. Eta bat ez badauken heuk hartu bihar donan moduan, ha pelotie bota ta beste eskuaz ha pelotia hartu orduko buelta emon. Ta, ba, ez zonan beste jokorik egoten! 
"Hatzamar txikitxo hori " kanta
Gallastegi Arregi, Modesta
- Ha lehen eskuekin ein dozuna eingo dozu barriro? 
- Zein? 
- Hatzamartxuena. 
- Bai. 
Hatzamartxu hori, punta behatz hori, danen aldian txikiña dek hori. 
Bigarrentxu hori, punta behatz hori, beste guztien aldien alperra dek hori. 
Hirugarrentxu hori, punta behatz hori, beste guztien artien luzia dek hori. 
Laugarrentxu hori, punta behatz hori, beste guztien artien bizkorra dek hori. 
Bosgarrentxu hori, punta behatz hori, beste guztien artien lodia dek hori. 
Umetan jolasean
Goikolea Zabala, Patxi
- Ta hori, Cuatroviento-o kontuek, ba, hori, ba, gustora, gustora paseten geuen guk gazte-enporia. Ta gero beste gazte-enporioi, ba, Koruetan bertan. Orduen, ba, esan deutsutena, han lagunekin, ba, Koruetako jolasak edo esaten badotsut, ba... 
- Zein zan, holan, umetan, ba, 6-edo... Noiz hasten ziñazien lagun-rtian ta...? 
- Lagun-rtien? Klaro, eskolie guk bertan geuken. Eskolie zela bertan geuken, han betik euan jolas zera, jolas-ekua. 
Eleixie ondo-nduen euen, eleixa onduen dau hori, maistro-txie eleixa onduen euena, eta, ba, han elixa inguruan ta bueltaka-a, ba, sakamantekaska-a eitten gendun. Bat jartzen zan harrapatzaille ta gero harrapetan euen mutikue edo neskatillie, ba, hartzen euen ta alkarri lotute, ba, ibiltten zien bestiek harrapetan. Eta hori zan, ba, "Sakamantekaska" edo esaten geuntsena. 
Gaztetan dantzara Aretxabaletara, eta Garizuman txirikiletan
Goikolea Zabala, Patxi
- Gero Garizuman, ba, txirikillatan eitten gendun. Txirikillatan jakingo dozu, ezta, zer dan? 
- Ez, nik ez. 
- Txirikillatan? Joño, ba, hori da Garizumako jolas bat. Garizuman orduen santu guztiek tapetan zien eleixan-a be. 
Eta gero domeketan ez zan egoten soiñurik eta ezebe Aretxabaletan. Bestela gu Aretxabaletara jasten giñen, ya haunditxuauekj einddekuen, e! Bai. Hor, hamabost-amasei urtekin hasten giñen aretxabaletara jeisten, ta han egoten zan, ba, musikie, bandie be bai, bandie be baeuan, ta gero gramolie. Gramolie esaten zana ipintten euen eta bestela, ba, zera, soiñua. Soiñue-oten zan. Eta holan, ba, Aretxabaletan fiesta politta eitten zan domeketan. Ta domeka aurretik edo domeketan zerian... Gu mutikotan-a , ba, jolasoi izeten zan txirikillatan. Ta txirikillatan da Garizumako jolasa. Ta zer dan? Ba, esplikauko dotsuet, gura badozue, zer dan. Izeten da holako... Txirikillie izeten da zotz bat; zotz bat, ba, makilla-unta bat moduan, holako luzerakua izengo da, eta puntatxo bana ataraten jakon han. Eta diametrue, ba, hogetabost bat milimetro edo holako zer bat. Hau baiño sendotxuaua. Bai. Izeten zan holakua. Hori da txirikillia. Ta gero mazetia, beste makilla bat lodixagua, holako lodi bat eta holako luzera bat daukena, ha hartzen zan ta txirikillie botatzen zan gora ta jo eta ha juaten zan urrin. Eta gero, han eleix onduen geuken holako orma bat, eta han orman ipintten zan zer bat, makilla bat batetik bestera. Eta hari deiketan jakon torria. Ta torre barrura sartu biher zan txirikillie. Orduan, torre ondotik hartu ta botaten zan txirikillia aidien. Eta hortarako eitten zan talde bat eitten zan. Ta taldiek eitten euen, jokaketan euen, ba, txokolatie edo bestela, ba, txokolaterik ez baeuen... Ya txokolatie haunditxuauek eraten euen, e! Baiña bestiek, gu ondio mutiko txikixek gitzela, izeten zan honrie. Ta [zera] eitten zan: ba, juntetan bagitzen hamar, ba, bost... Osea, bi [kontetan] zien, bik lehenengo: "Hi... ". Batek bestien kontra ein biher euen, ezta? Bueno, ba, batek eitten euen bere ekipua, bost hartzen zittuen; ta bestiek beste bost. Ta ekipo batek bestien kontra eitten euen. Ta txirikillia horrek, txirikillia hartu ta torre ondotik hartu ta hola botaten zan, ta, ba, batzuk urrin botaten euen txirikillia. Batzuk arte ona eukien; beste batzuk, ba, ez hain urrin. Eta gero, ha botaten zan lekutik hartu ta eskuz harrike sartu biher zan han torre barruen. Hori zan jokua. Eta txirikillia hartu ta bota eta aidien hartzen baeuen -holan edo baitte txaketiekin-do hartu zeikezun hola aidien-, orduan hamar punto eukan harek. Hamar punto. Ta, bestela, torrian sartzen bazan, bost. Barrure. Ta bost, hamar, hamabost, hogei... Ehun arte izeten zan. Ehunekin ya amaitzen zan. E? Aldiko bost kontetan zien, baiña aidien hartzen euenak hamar punto euken. Ta holan izeten zan jokue. Hori da txirikilletan. Eitten zan Garizuman. 
- Garizuman bakarik... 
- Garizuman bakarrik. Hori Garizumako jolasa zan. 
Pote-poteka
Goikolea Zabala, Patxi
- Eta beste jolasik ez zeuan garizuman? 
- Ez. Bueno... Jolasak bai. Pote-oteka, ta... Pipar-otia hartu, ta han barruen sartu holako harri-oskor batzuk eta gero zertu, aplastau pixkat, ta harekin, ba, ipintzen zan holako punto bat. Borobil bat eitten zan ta haren gaiñien eitten zan potie ipintten zan. Ta gero, ba, guk gordelekue geunken han inguruan, ta gorde. Ta hortarako eitten zan, potia hartu ta han zentrotik harrika jaurti eitten zan. Ta juaten zan, toketan jakonai, topatzaillie-do, ha juaten zan potie hartzen. Potie hartzen doien bittartien ta ha ekarri, bestiok gorde ein biher zien. E? Beste lagun danak gorde ein biher zien. Eta allegetan zan hara, ta gero, ba, bestie juaten zan topetan. Han ikusten euen ta "Joño! Pote-ote-ote, Joxe pote-ote". "Ta-a-a" joten zan ta ya esta, ta Joxek urten ein biher euen ta han egon, harrapauta, ba, sei edo zortzi edo hamar, danak topau arte. Danak topetan zienien akabaten auen. Eta lehenengo harrapau auena, ba, barriro toketan jakon harrike bota ta, ba, abar ta abar. 
Tortoliska
Goikolea Zabala, Patxi
- Gero, neskatillak... Neskatillan jolasa zan tortoliska. Tortolisak badakizu zer dien? 
- Zelan? 
- Die... Billotsan hankako hazur bat izeten da. E? Ta billotsan hankako hazurrek horrek dauke holako forma ezberdiña deko. Ta hartzen die dozena-rdi tortolis esaten dienak, eta pelotatxo bat. Eta lehelengo tortolisek forma bat deuko ta han forman... A! Lehelengo botaten die tortolesak, "rrra! " dozena-rdixek. Botaten die ta batzuk forma baten geraketan die, bestiek bestien, bestiek bestien. Bueno, ba, ein biher da: lehelengo, forma bateko posturan ipiñi, baiñe pelotie gora bota ta ha behera datorren bittartien, "tak! " erein biher dotsezu eta pelotia hartu aidien, pelotia jausi barik. Ta gero, ha forman ipintten dozunien, gora bota hartu eta pelotia hartu. Holan, alde bateko formako danak batzen zien. Gero bigarren formie. Ipiñi gora begire, esate baterako, gora begire danak. Ba, barriro botaten zan ta hari formai buelta emon. Ta danak forma... hara begire ipiñi, bakotxa hartuaz. Ta gero hurrenguen, holan, etzindde egon bada, ta gora begire ta behera begire, albora begire. Alde baten lisue euken, ta bestien potxolotxue. Ba, lehelengo gora begire ipiñi, ta gero bestaldera begire. Holan hartuaz jokue amaittu arte. Ta holan, ba, batzuk abilidade haundixa euken eskuetan hori eitteko. Beste batzuk, ba, gutxiao. 
- Ta neskak bakarrik? 
- Neskak eitten euen hori. 
Kutxiloka
Goikolea Zabala, Patxi
- Gero kutxilloka be bai, kutxiloka izeten zan. Jo, hori be bastante gogorra izeten zan, kutxilloka. Orduen, ba, artzai-ta dezente ibiltzen zien ta artzaiek beti eukitten euen kutxillotxue ta zera, ezta? Ta, orduen, artzaien jolasa dala uste dot nik, baiña behintzat kutxiloka guk eitten gendun. Izeten zan: kutxillua hartu eta holan ifiñi bekokixen, holan, ta buelta emun ta "tak" sartu ein biher zan lurrian kutxillue. Bai. Ta holan. Ta gero bestaldera igual. Barriro kutxillue hola hartzen zan ta atzerutza. "Tak" holan ein ta "tak" , sartu biher zan lurrian. Holan. Ta holan. Ta sartu edo ez sartu. Gehixen sartzen zittuenak, hak irabazi eitten euen. Ta gero ze eitten zan? Holako zotz txiki bat eitten zan kutxilluekin eta ha ipintten zan behien, bedar artien. Eitten zan okotsendako eta surrendako huekua ein eta han sartzen zan bittartien zotza. Eta zenbat eta gehixao irabazi batek, ba, orduen harek eukan deretxue golpiek emuteko hari zotzai. Ta sartzen euen lurrien. Ba, lehelengo, goittik holan hasten zan -zotza holako altu samarra-. Joten euen kutxilluakin "tak! " eta batzuetan jo-a lurren barreneraiño. Ha atara ein biher zan gero. Ta ha atarateko zer? Surre eta ahuen huekuen hartu hagiñekin, ta lur ta guzti bokauan atara bihar kanpora. Hori zan beste joku bat. 
Hatzamarrekin jolasa
Goikolea Zabala, Patxi
- Eta hau? Hau umetan egitten ostien niri Hatzamarrakin "Lehenengotxu hor, punta bihatz hori... "? 
- Ez. 
- Eta oilluena? Arautziena? 
- Eta, ezta. 
- "Honek txikitxuak... "
- A! "Honek erosi, honek ekarri, honek ipiñi, honek apurtxo bat probau ta honek dana jan". 
"Harri leunke", harriekin jolasten zuten
Galdos Zubia, Faustina
- Eta gero besteik? Ba, gero harri-eunke. Harri leunek zien, porejenplo, etxien plato bat-do politta, gustetan jakuna, ez dakitzu? Dibujua daukiena. Eta apurketan zanien taza bat edo holan hareik ondio apurtu gehixao. Ta gero holan, hartu eskuan, hamen ifini, ta "ti-a", holan. Eta han hartzen bazauen bestaldera, [...]. Ta gero bestiek irabazten bazauen -ez dakit hiru bider edo zenbat zan, ya ahaztuta daukat-eta emuten euskun, ba, bestiek emun ein bihar. 
Ta zatarrenak apartetan ibiltzen gitzen emutekua zanien. 
- Eta horri zelan esaten zetsazuen? 
- Harri-aunke. 
- Eta, orduan, ze zan? Airera bota ta...? 
- Harri-eune, ta ifintzen [zeun] hemen esku barruan. Esku barruan ifini, ta gora bota "tink! " ta gero esku gaiñian. Bai, holan. 
- Eta zeiñek irabazten zeban? 
- Ba, bueno, suertia aukenak edo abillenak, abilidade gehixen eukenak. 
- Baiña ze geratu bihar zan, esku gaiñian...? 
- Esku gaiñien geratu biher zan eta "cara o cruz" be, zeatik baueken dibujua politta, ta gora geratu, ba, klaro, irabazi eitten euen. Ta gero bestiek emun ein bihar, ta gero bestiek, ba, zatartxuauek, eukenik zatarrena. Nik, behintzat, holan eitten nauen ta beste batzuk be... Beste batzukandik ikasiko nauen. 
Umetako jolasak: tortoloska, alebi-alebika, pote-poteka
Galdos Zubia, Faustina
- Eta gero, ba, lehenaoko jolasak zien: tortoliska -"tabas" esaten jakona, tortolisak-, alebi-lebika -alebi-lebi-, pote-oteka... Pote-oteka ze izeten zan? Pote baten -tomate potia edo holan, ezta? Horrek gauzok-sartu harri txikitxuak barruen, ha maspildu muturrien ez zeixen urten harrixak, ha bota urrin eta gero bestiek gorde. Ba, ya kuadrillie juntetan gitzen ta harek bestiek gorde. Ta gero, haren potien billa juaten zan ha, ta potien bille juaten zanien, ya etorten zanien, bota euen lekutik holan joten zan harrixa, ta "Pote-ote". Ta "Pote-ote, txakur txokolate. 
[Alabako baltza] , Martin ipurdi-altza" ta holako gauzak! Eta, bueno. Gero, klaro, "Han!... " "Pioporla" edo ez dakit zela zan be, e! Holakon bat esaten [gontsen]. Danak ikusi ein biher zien, ta gero barriro potera fan ta barriro "taka-aka" jo ta barriro beste bat hurrengo. Eta hari topetan zauenien eta esaten otsezunian bere izena, bueno, ya hak ez... ha... erretirua. Ta gero beste bati. Eta, klaro, bixen bittartien beste oste batetik hartzen baotsuen etorritta potie, berriro barrixen barri ein biher zauen. 
Umetako jolasak: "Azkenka"
Galdos Zubia, Faustina
- "Azkenka" zan: ba, holan kontetan zittuen ta "zuri toketan jatzu". Ta ein biher auen fan ta bati ikutu ta "azken! ". Eta bestie ihesi. Ta hankaik bizkorrenak eukenak, ba, ez euen iñok be harrapetan. Eta [mamo] samar euena, ba, "azken", ta gero bera, ta danei jarraika errebentaute. Ta, ba, holakotxiek, holakotxe gauzak. 
Atxia-motxia jolasa eta kanta
Galdos Zubia, Faustina
- Beste batzuk harri-aunak. Harri-aunak, ba, [...]. Eta bestie pote-oteka. Atxia-utxia! 
- Zelan zan hori? 
- Hori? Holan, ifintzen [zotsun] atzamarrak, ezta? Hamar atzamar. Orduen, bestiek, ba, kuadrillan juntetan giñen, ifintzen [gittun] danok. Ta "atxie, mutxie... ", bestiek, e? Zuk beste bati ein biher [eutsezun] ; toketan jakonak, holan, txandan. Ta "Atxie, mutxie, pirulin plan, nere semie errotan, errota txikiñien klin-lan. 
Botikario, kalendario. 
Hemen etxien zenbat hatz? Hamar hatz. 
Kosk ala pitz? " Eta aguro erretirau ein biher [ittuzun] , bestela ebaketan [baeutsun] bestiek "ta! ". Eskuetatik obaketan eutsun. Ta aguro erretiraten [bazittuzun] , ez [eutsun] obaketan. "Da! " han obaketan baeutsuen, kosk ala pit... Ta zan "kosk" hau, "taka", ta "pit" buelta azalari, hola emon. Eta klaro, "kosk" hoba izeten zan "pit" be baiño, zeatik "pitek" bueltan min gehixao emoten auen ta. 
Atxia-motxia jolasa eta kanta
Galdos Zubia, Faustina
- Beste bat zan , baiña berdiña da, jolas berdiña da: "Atxia motxian, zesteran kotxien, irrin-rran, kortatxo, behin topau nuan erbitxo, atara notsan ezkerreko begi gorri-orritxo! " Eta han be hatzamarrak. Berdiña da, baiñe leku batzuetan eitten zan, modu baten kantetan zan, eta beste leku batzuetan beste modu baten. Eta hola. 
Umetako jolasa, kanta
Galdos Zubia, Faustina
- Bata bestiei anbo-toka. 
- Zelan da hori? 
- Anbo-toka... anbo-to, ba, kuadrillie jarten gitzen, neska ta mutil igual. Ta alde batetik mutillek edo neskak edo holan. Ebatu ta: "Anbo-to, matarile-ile-ile". Oin ahaztute daukot. "Anbo-to, matarile-ile-on". Ta bestie etorten zan handik honutze pausuek eiñaz, ta: "¿Que quiere usted? Matarile-ile-ile. ¿Que quiere usted? Matarile-ile-on". 
Gero, ba: "Escoja usted. Matarile-ile-ile. Escoja usted. Matarile-ile-on". Ta "Escojo la señorita" edo "el señorito-ehixen gustetan jakona-matarile-ile-ile... ". Ba, esaten euena. Ta gero, aber... "Escoja usted. Matarile", ta gero "Escojo la señorita no se que" ta gero bestiek esaten eutsen: "Pues, aqui le entrego a su hija... " edo "a su no se que. Matarile-ile-ile". Ta gero ha entregetan eutsen bata bestiei, berak eskojidu euena, ta gero, holan, "al corro de las patatas" moduan, ez dakitzu? "Artalataiko" moduen ein ta ha entregau. Ta atzenien, ba, bakarra geraketan zan. 
Umetako jolasa, kanta
Galdos Zubia, Faustina
- A! "Artalataiko" beste bat da. "Artalataiko", holan, danai obatu... "Alabandaka" be bai. 
- Ia, zelan da? 
- "Artalataiko" zan alkarri obatu ta: "Artalataiko, artalataiko, artalataiko bolua. 
Beria duala, beria duala mundu guztiko jentia. 
Artalarun andria Soiñua jo ta dantzatu"
- Ba, holan. Guk... 
- Ta horrek amaieria daka, baiña? Akordatzen zara osua? 
- Guk? Guk eindakuak dira, guk eitten [gittuan] horrek. 
- Zeuek asmautako kantuak dira? 
- Asmaute... Guk... asmautekuek edo... Guk, holaxen, kuadrillan ikesi. Ba, ikesi, han bata bestiei. 
- Akordatzen jatzu horren amaieria zein dan? 
- Artalataikuana? 
- Bai. 
- "Beria duala, beria duala mundu guztiko jentia. Artalarun andria, soiñua jo ta dantzatu". Ta gero, ez dakit nik hor akabetan dan. Hortik aurrera ez naz akordetan. 
Umetako jolasa, kanta
Galdos Zubia, Faustina
- "Alabandaka". 
- "Alabandaka". 
- "Alabandaka" zan... "Alabandaka", aber... Eske hainbeste urte die, zu! Hainbeste urte die! Lehenguek ahaztu ta oingorik ikesi ez. "Alabandaka" zan, paiñelo bat, paiñeluakin. Eta... ai! Zela zan hori? "Mas o menos", ez dakitzu? Danak antzerakuek izeten zien. Eta... a! Aber... "Alabandaka"... Eukitten euen han batek pañelo bat, pañelua [honan]. Eta bestiek kuadrillan. Ez dakitzu? Kuadrillan egozenak fan ta "alabandaka", fan ta ha paiñelue zeiñi toketan jakon. Han, illeran. Bagenkixen zeiñi toketan jakon, ta toketan jakona fan eta pañelua hartzen. Ta, klaro, hartzen [...] , igual gora jasoten otsun, ta gora jasoten otsunien, argi bazaoz, salto ein ta harrapau eitten dozu. Ta hurrengo bestaldera ta holan. "Alabandaka" hori zan. Ta beste jolasik... Etxetik, gaiñera, etxetik [...] ganauak zaindu ereitten oskun. Ha zan ona ha! 
Kanta eta jolasak
Galdos Zubia, Faustina
- [Eskuetan] ta holan, ez dakitzu? "Maro-arote -eta, ba, umia fijau eitten da; fijau eitten da hatzamarretan, ez dakitzu? txikitxue dana-, eragiozu eskutxuorri, behin bateri ta behin besteari". Eske ez dakit, ez dakit. Eta, ba, horixe. 
Umetako kantak
Galdos Zubia, Faustina
- Umia piskat hasten danian espabilatzen eta hanketan-do ipintzen dozunian-ta, jolasian, hemen, altzuan, zeoze...? 
- A! Holan, zerien, "arre borriquito". 
- Bai, zeoze kantatzen zenduen? 
- Jarri hor, zerien, ta umiek, ez dakitzu? Ifini hor hankalatraba: Arre borriquito, vamos a Belen... 
- Obatu eskutxuetatik eta umiek pozik. 
... que mañana es fiesta y el otro tambien. 
- Ez dakitzu? Erdera nahastua. Hori euskera batua ez, erdi-rdera, erdi-uskeraz, ba... 
- Baiña "Arre-rre mandako", bai... 
Arre-rre, mandako, gaur Panplonarako, bixar Tolosarako handik zer ekarriko? Zapata ta gerriko. 
- Ba, hori zuk be badakitzu, ezta? 
- Ba, bai, entzunda, baiña... nausixeri. 
- Eta gero besterik... 
Txutxurrutxuka gurdiarekin
Galdos Zubia, Faustina
-... "Txutxurrutxuka" eitteko. Pentseizu, beste jolas bat. Beste jolas bat. Burdixa, badakitzu zer dan? "Carro", lehen esan dotena. 
- Bai, bai, bai. 
- Haga puntie eukitzen dau. Han haga puntie... Han makiña bat bider ibili nitzan. Jarri han puntan, ta han labakue eukitten euen. Ta hari labakuai obatu esku bixekin ta han puntan. Ta bestiek han atzekaldien. Ta han jarri beste hiru-do, ta beste bat -atzekaldien beste haga bat luzie egoten zan-hari... Ezpadie, luzieue; bestiek txikixek. Ta han pisue atzekaldien. Ta hari puntan euenai "dranga! " erein biher jakon. Ta harek erein deixela salto. Baeuket... 
Behin gure primo bat, jolasten bagebitzen, eta "bunba! " ta "bunba! ". "Aiba! " ta hurrengokuen haundixaue. Ta "tra! " jo ta, klaro, eskapien euen goixen kapirixua ta [harek] kapirixuak [untzakatxon] bat-do euki. Gerra-enporie edo zan, gerra-stie edo zan, ta ni justuen akordetan naz, baiña nausixauek ebitzen ta gu han inguruen juanda. Eta, klaro, buruan, pentseizu! Hasi zan odola darixola...! Badoiela kalera bera -kalekue zan, Mondraukue-, badoiela kalera. 
Andra danok hasi die jarraike mutikuorri! Buruen ein olixo errie -pentseizu, e! -, olixo errie, ba, [lumiaz] , berakatzakin olixo errie desinfektetako. Ahal danik beruena. Mutikuoi kurriska baten! Enee, lehenauko... Lehenao etxien eitten zien kurak eta zerak. 
- Eta hor, jolas hori eitteko, segiduan akordauko jatzu kantu... 
- Eta gero hari kantetan jakon: Txutxurrutxu maña, bixar Santamaiña, etzi Domusantu. 
Ama negarrez, aitte dolorez, abadie kantuen ta umie zuluen. 
Jolasa, ipuina
Galdos Zubia, Faustina
- Ipuiñen bat, halan, arrautzena edo... "honek... ". Holako zeoze? 
- A! Bai, hori banekixen, ikesitta nenguen: Honek arrautzie ekarri, honek zartakiñia etara, honek ifini, honek probau, ta honek potolo-otolouonek dana jan. 
- Hori? Holan? Hori esan gura zeuen? 
- Bai, bai, bai. Gaiñera, hori, ez? Batetik bestera, ba, aldatu eitten dira piskat... 
"Txutxurruka", gurdiaren gainean egiten zen jolasa
Goikolea Zabala, Esther
- P: Bestela, burdiko haga puntan jarri ta atzetik zapaldu ta gora ta behera. Baiñe harek ez zeuken izenik, e! 
- Bai, bat jartzen zan haga puntan ta bestiek... "Txutxurruku". 
- A! 
- Hori zuan "txutxurruku". 
- P: A! Bai, "txutxurruku". 
- Bat jarten zan haga puntan eta beste bi edo hiru burdixen atzeko... taketien. 
- P: Burdixen atzeko... estakan, taketan. Ta hari obatu ta "rrraa! " gora, ta gero "ra! " jarri ta "brrrua! " behera. Hori da "txutxurrukuka". 
- "Txutxurrukuka". Bai, zan jolas bat, e! Gure entretenimentu bat zan hori. 
- Ta kanturik eitten zan hor? 
- P: Ez, ez, kanturik hor ez, "txutxurrutxuka" ez. 
- Ee... Bai, hori, oillarrena. "Kukurruku... ze...? Olatie. Olatie zetako? "... 
- Bai, baiñe... han dantzan gabitzela ez. Bestela bai kantau, baiña... han gora ta behera gabitzela bai? 
- [...] "Txutxurrutxu, ze biozu? "... 
- "... Olatie. Olatie zeiñentzat? ", ta bueno... 
- Zelan zan? 
- Aber: Kukurruku, Zer biozu? Olatie. 
Olatie zetako? Abadiei emuteko Abadie zetako? Mezie emuteko. 
Mezie zetako? Zerure fateko. 
Danok akabetan gauen zeruen. 
Umetako jolasak
Abarrategi, Miren
- Ta esan dozu lehen eliza-stian edo, ez dakit, hor inguruan jolasten zenduela... 
- A! Bai. 
- Zetara jolasten zenduen holan umetan? 
- Bueno! Veinte-einteka. Lau itsutu hola, ta hogei kontau. Ta, gero, kentzen gutsenien, guk harei bateri ebatu ein bihar gutsen. Ta, gero, nun ebatu? Ez genkixen nora juan zan ta! Ta hak ebaketan utsenak, ba, hak irabazi eitten euen. Igual sartzen zien han eskiña batetik norabaittera ta... "Fulano de tal". "Pues, no habeis conseguido agarrarle a ese". Ta han urteten euen. Baiña gu galdute. Ez geuen irabazten. Ikusten ez zoskun itxitten ta... Ta, gaiñera, ignorantiek be bai. Hola tapauta ifini geuk, ta geuk apurtxo bat zabaldu be ez ikusteko. "Muy ignorantes". 
Kromoak, nesken jolasak
Abarrategi, Miren
- Ta beste jolasen bat eitten zenduen? 
- Bai, [horik] , zerak, "cromos". "A cromos". Kromuek ifini ta hari bueltia emon ta zenbat azertatzen zittun, ba, harendako. Ta, gero, ba, igual isten ziñuen bape barik. Apur bat ondo eitten euenak... Ba, zu bape barik. Bai, kromoka be asko. Kromoka neskak gehixao, e! 
- Ta kromuak nun jiratzen zenduezen, ba? 
- Kromuek erosi. Kalera juaten zanien ama: "Ekarri kromuek". Ta ekarten oskuen ta... Gero hola ein ta... Batzuk tranpa gehitxuao eukitten euen, holan hartu ta "da! " hola ta... "E! Horrek ez dau balixo! ". 
- Senarra: [...]. 
- Bai, pegaute ta... Jolin! Bai. Izeten zan jokue baiñe entretenidue, e! Oso entretenidue. 
- Ta zelakuak izaten zian kromuak? Ze dibujo edo...? 
- Bai, eukitten zittuen polittek dibujuek. Batzuk kaballuek, beste batzuk... 
- Senarra: Katuak, txakurrak... 
- Katuek, txakurrek... 
- Senarra: Pertsonak be bai, ta mutikuek ta neskatillak eta... 
- Bai, umiek eta "de todo". Kromuek oso polittek. Eta emuten euen haik galtzen zienien pena bat...! Bakotxak balixo euen igual bost zentimo edo, ta orduen asko zan. Ta guk: "Ala! Urten dau, urten dau! ", ta urteten dauenien, ba, irabazi eitten da. Ta buelta emoten ez botsezun, ba, ezebez, bestiendako. Oso joku zera zan, dibertidue zan, e! Gero, umiek pazientzie tremendue! 
- Esan dozu kromuak-ta jirau eitten ziala dendan edo... 
- Klaro! Dendan saltzen zittuen. 
- Zeuek ez zenduezen eitten, ezta? 
- Geuk jueten bagitzen ta dirue eukitten bageuen, geuk erosi be bai. Baiñe dirue euen "al otro lado del oceano". 
Amai-do esan biher ekarteko. Eukitzen gittuen, gero kajatxo batzuk eta eukitzen gittuen ta gero han gordetan gittuen. 
Garizuman, tortolosetara jolasten zuten
Abarrategi, Miren
- Tortolosetan-ta eitten zenduen? 
- Baitte! Tortolosetan be bai. Tortolosak izeten zien... 
- Ta zelan izaten zan joko...? 
- Tortolosak izeten zien... billotsenak ez zien apreziauek, zerenak zien apreziauek, adarixenak eta hola, haunditxuauek. Eta haik ifini, ta guk gero hartu zera, kanikie, ta bota gora ta hari buelta emon. Ta, gero, ha goixen zan bittartien hartu ta holaxe, jokue. Politte, oso politte jokue. 
- Eta kanturen bat zeuan edo...? 
- Kantuek, ez geuen eitten kantu asko. 
- Ez? 
- Ez. 
- Holan, kanikia gora bota ta buelta emoteko ta... 
- Ez, ez, kanturik ez euen. Orduen haxe. Orduen haxe, buelta emoten bajakon, "al bolso", ta galtzen bazeuen, "Aiii... 
Akabo! Galdu dot! Galdu dot! ". Gero etxera etorten bagitzen galdute, ba, amai... Amak... Jeneralien hamengo amak-ta, juaten zien behi-sniekin kalera. Ta "de paso", ba, "Ekarri kromuek, e, ama. Kromuek ekarri. " Ta ekarri ein biher, bestela gerra. 
- Tortolosak-ta, esan dozu, adarixanak ziala... 
- Bai, apreziauek. 
- Margotu edo eitten zenduezen? 
- Ez. Zien haundixauek, eta zerenak, billotsenak, txikitxuauek. Ta haundixek balixo euen asko. [Haikin] jokatu be hobeto eitten zan ta... [Bestiek hiru eitten euen batzutan] ta... 
- Eta tortolosian alde bakoitzak izenen bat zekan? 
- Ez, ez zeuken. Tortolosai tortolosa. Unikamente, kanikan eitten bagauen han... eskola onduen egozen, ba, zer batzuk, harri batzuk. Ta kanikan be bai. Kanikie bota ta hari zera, ta, bestela, gora be bai. Baiña fazillaue zan gora jokaketie. Bestiek salto eitten auenien hartu biher zauen ta. Batzutan iges eitten otsun. Diferentie zan. Oin ez daue eitten horrek jokuk, holako jokuik. Ta galdetu be ez zela eitten gauen be. 
- Hori ze izaten zan, urte guztian jolasten zenduen ala urte sasoiren baten? 
- Sasoiek egoten zien. Horreik jeneralien garizuman. 
Garizuma garaian, txirikilarekin jolasean
Abarrategi, Miren
- Ta garizuma-enporan, zela esaten zan? Horrek zerok, egurtxuekin eitten zana? 
- Senarra: Txirikillaka. 
- Txirikilla, txirikilla. Txirikillak zien, ba, zerak... 
- Senarra: makilla luze bat eta bestia motxa. 
- Makilla luzie ta bestie motxa. Luzie jotekue. Txikixa hartu eskuen ta jo. Ta ha urrin botaten bazauen, ba, irabazi eitten zeuen. Ta hurrien geraketan bazan, ta bestiek hurrao, ba, han hurrekuk galdu. Hori eitten zan garizuman. 
Bueno...! Horrek... 
- Eta hori zenbat urtekin edo izaten zan jolas hori? 
- Ba, hori sei urtetik hasta... eskolatik urten arte. Gero ahaztu eitten zan hori. Gero haunditxuek izeten zien. Txikixak izeten zien ibiltzen zienak, baiña haundixek ez. 
- Eta, esaten dozu, orduan, zala makilla luze bat eta... 
- Beste txiki bat. Hau, haundixe, txikixe joteko. Ta, gero, han egoten zan, futbolistak-ta eitten dauena: una... arraia bat. Ta arraia pasetan bazauen, irabazi eitten zeuen; baiña arraiara llegetan ez bazan, galdu. Ta zuk txirikillie -txirikillie, hori zeroi, palo zeroi, txikixoi-hori zera ein biher, entregau ein biher, galdu zauen ta. Oso... 
- Bestiari emon... 
- Bestiai emun biher. Ta, gero, askotan galtzen bazeuen, ba, geraketan ziñen bape barik. Ta, gero, aittei edo amai esan biher-mai ez, aittei, jeneralien; edo, bestela, anairen bateri-: "Txirikillak [eiñeidazuz] , txirikillak [eiñeidazuz] ". Ta hor juaten zien norabaittera, egurra eguen lekure, ta harek eitten oskuen. Anaiek-ta eitten oskuen txirikillok. 
Umetako jolasak: diaboloa, txirikila
Abarrategi, Miren
-... bi makilla ta bi makillen artian... 
- A! Hori! Zera... 
- Senarra: diaboloka? 
- Diablo, bai, diablo. Zer bat hartu, soka bat, ta hori zeroi, diabluoi erdixen ifini ta hareaz. Ta, gero, gora bota ta hartu ta hola. Ha be politte zan jokue. Ez dakit ikusitte eukiko dozuen. 
- Bai, ikusitta bai. Eta hori, gaiñera, dendan-do erosiko zenduen, ez? 
- Bai, klaro. 
- Txirikillia, ostera, zeuek eitten zenduen... 
- Txirikillek etxien. 
- Esaten neban, txirikillia... Ba, zuk esan dozuna: lurrian marraren bat edo eitten zan eta egoten zian bi makilla halako kakotx modoko batekin txirikillia bertan ipintzeko edo? 
- Ez. 
- Halakorik ez? 
- Eskuetan hartzen gittuen zerak eta... 
- Senarra: Behian harri bi ez zien, ba, egoten txirikillia gaiñien isteko? 
- Biharbada hemen harrixak izango zian? 
- Harri bi ifintten [zizun] lurrien, eta gero eskutan hartzen [zittuen] haik zer bateaz, kordel bateaz. Ta hareaz kordelaz, ba, "ra-a-a" eraitten otsezun, ta seguru [...] botatzen [...] gora. 
- Baiña hori diabolua... 
- Bai. Ta, gero, hartzen zeuenien-a, bueno! Hori zan "un triunfo", ha goixen hartzen zanien. Ihes eitten ez baeuen, ba, hartu ta ala! Oso joku... Oin holako jokuik ez da eitten. 
- Dibertidua, ez? Gauza gitxikin... 
- Baiña oin... Lehen jokuak, ba, polittek. Neri gustetan jaten hori, txirikillan. Hori garizuman, e! Ta garizumie bukaketan zanien ez zan eitten. Ez dakit ze esan gura euen horrek. Garizuma-enporan bakarrik. 
- Garizuman, holan, beste jolasik edo eitten zan orduan bakarrik? 
- Ez, ez. Txirikillakin, neu akordetan nazela txirikillak. Baiña afan bat... Bueno! 
- Eta hori neskak eta mutillak? 
- Bai. Danak. 
Umetako jolasak: Losa-losaka; sokasaltoan
Abarrategi, Miren
- Gero, "txingurriska" edo eitten zenduen? Edo "losa-osaka" edo...? 
- Bai, "losa-osaka" bai. Han markak ein, zera, ta hanka-oja. Han pasetan zittuenak eta, ba, ikuketan otsenak arraiai edo galdu. Hori be bai. Hori asko. 
- Ta soka-altuan be eingo zenduen, ez? 
- E? 
- Soka-altuan... 
- Bai. Salto, "taka! " Salto. Gaur baiño hobeto. 
- Kantuak-ta eitten zenduezen soka-altuan? 
- Soka-altuen be bai. Soka-altuen asko. 
- Kanturen bat goguan dakazu? 
- Bai, "Soy la reina de los mares y tu ya no puedes ser", "trrin-a-a-a! " fuertiao gero ta. Gero polittuau. "Mas despacio que aqui no se puede, que se pierde" ta hori rekreoko denporan izeten zan. Dana erderaz eitten geuen. Ta "que es demasiado pronto, que no se puede", ta... Han hankia sartzen bazauen, sokie galdu eitten zeuen. Ha itxi biher zeuen, ba, libre, salto eindde: "taka, taka! ". Gauza... Ni akordau be ez nitzen eitten. Ointxe zeuk galdetu dozulako, bestela, horrek jokuok eta... aspaldi juenda dauz! Ta oingo umiek ez daue eitten holakoik. Holako jokuik ez daue eitten. 
- Bueno, soka-altuan pixkat gehixao, ez? Tortolosak-ta ya ez dira ikusten... 
- Ez. 
- Baiña soka-altuan... 
- Soka-altuen iguel bai. 
- Nik uste dot modak izaten diala, ez? 
- Bai, soka-altuen bai. Mutillek be etorten zien kuadrillara como... eurak gehixao zien moduen. Mutillek zela fuertiauek izeten dien jeneralien... Sartu sokan ta [hanka]! Ta "Ala! Irabazi dotsut! ". Iñok ainddu barik etorten zien hareik, "taka! ". 
- Ta beste, holan, korruan ipinitta mutillak eta neskak eta...? 
- Bai, "Al corro de las patatas", pañelotxua hartute. Gero pañelue itxi han ta han ha harrapetan dauenak, ba, irabazi eitten auen. 
- Baiña hori... Ze dira, bi jolas diferente. Edo? 
- Bai, diferentiek. Korruen jarri ta pañelue ifini erdixen. Ta korruen danok bueltan... 
Umetako, gaztetako jolasak
Abarrategi, Miren
- Baitte. Astue ifini azpixen, ta salto ein ta... Buuf! Holakuek asko. Muturrez aurrera jausi be bai batzutan. 
- Ta "Txorro, morro, piko, kaio, ke" edo...? 
- Senarra: Baitta. 
- Baitte. 
- Zelan izaten zan hori? 
- "Txorro, morro, piku, kaio, ke"... 
- Ze zan, hatzapar bakoitzak izenen bat zekan edo...? 
- Kontetan, hatzaparrak kontauaz: "Txorro, morro, piko, kaio, ke". Ta, gero, zuk aurretik esan [...] "piku", ba, han geratu ein biher zan. Ta irabazten zeuen. Baiña [...] zan irabaztie. Joku asko euen umiendako ta... 
- Tranpak edo ez zian eitten? Hatzaparra ez dakit zelan ipiñi despistatzeko edo...? 
- Edo gorde edo, ez zeuela han hatzaparrik eta... 
Umetako, gaztetako jolasak
Abarrategi, Miren
- Umiak, holan, txintxaunian edo ipinitta, edo altzuan, beste jolasen bat? 
- Bai, orduen txintxauek euezen ez oingo modukuek. Soka bat ifini holako arbola baten edo. Han sokan ifini umie, ta hari ondo obatu biher, sokatik ha samur jausten zan ta. Hartu ta "tra! " ta: "Gehixau! Gehixau! ". Hori ein biher zauen leku baten bedarra-do euen leku baten, zeatik jausten bazien, "pues, adios muy buenas". Ta "Gehixau! " ta "Gehixau" ta... Hortan asko gustetan jakuen umiei, hori jokuoi. Hartu atzekaldetik eta "da! " bota ta... "Urriñao! ", ta "tta! " ta ba!... Jausten bazan gero, egundoko arrantzak, "a llorar". Bai, joku asko euen, e! Baiña oin ez da eitten holako jokuik. 
"Dekolin, dekolan..." jolasa eta kanta
Iria Orue, Jose; Orobengoa Orue, Encarna; Ugarte Orue, Teodora
- Hori "dekolin-ekolan" zan. Hola jarritte. 
- Hori kantetan zan. 
- "Atxie-utxie" hola zan, hola hatzamarrak ipinitte, ta "Dekolin-ekolan" zan holan bizkarrien jota. Hi be akordauko haz horregaz, "Dekolin-ekolan". 
- Bai, bai, bai... 
- Ni ez! 
- Guk hori eitten gaixonan holan, baiña "Bekolin-ekolan"... 
- "Dekolin-ekolan", bizkarra ipinitte, bai... 
- Zelan da "Bekolin-ekolan" hori? 
- Ba: "Bekolin-ekolan, de la... " Zela don? Hola da? 
- "... del palacio a la cocina. ¿Cuantos dedos hay en...? "
- Bai, hori da. 
- Bai, eta hik esam biher otsanan "lau" edo "bost" edo... 
- [...] zenbat hatz? 
- Hori da. 
- Zenbat hatz... 
- Hori neuk [...]... 
- Eta bat egoten zan... Igual lau, ezta? Ba, batek jartzen eutsen zerai, ba, zenbat hatz? Ba, bi, hiru, lau edo bost edo hamar, edo bat. 
- Ta gero asmau ein biher? 
- Asmau ein biher. 
Atxipitxi, atxipitxa, umetako jolasa
Aranburuzabala Amozarrain, Isabel; Lizarralde Gallastegi, Espe
- Eta ze zan hori jolasa esan dozuna? 
- Ba, holan, "Atxipitxi... ". Danok lerruan ipinitta eta batak bestiai bultzaka: "atxipitxi, atxipitxa"... 
- E: "Atxipitxi", eta gero beste aldera. 
- "Atxipitxi, atxipitxa", bestekaldera. Pentsau zelan pasetan gauen denporie, "Atxipitxi, atxipitxa". 
- Beti umiek eskolan, brillua ataraten bankuei, "Atxipitxi, atxipitxi"... 
- Bai, mobimentuen. Holan ipini, "Atxipitxi, atxipitxa", ta ya ixe [puntan jausi biher zanien] , bestekaldera. 
Euren garaiko eta gurasoen garaiko jolasak
Aranburuzabala Amozarrain, Isabel; Lizarralde Gallastegi, Espe
- Eta jolasorduan, orduan imajinatzen dot neskak bakarrik ibiliko ziñaziela... 
- Bai, neskak neskakin. 
- Eta ze jolas izaten zian nesken arteko...? 
- E: Hanka-oskoka... 
- Hanka-oskoka esaten gauen. 
- E: segun ze garaia zan. 
- Karo, depende. Kanpuen ein leikezun... 
- E: Oin ez naz akordetan ondo. Garizuman soka-altoka. 
- Bai, igual hori, ni ez naz akordetan. 
- E: Eta tortoloseka be bai udan. Eta bestela... 
- Sokie... 
- E: Soka-altoka. Baiñe hori zan garizuman, soka-altoka. Ez naz gogoratzen ondo, baiña euezen epokak. Segun ze epoketan ha jokua zan. Eta izenak horrek. Gero, ba, muñekak ziela edo hau ziela... horrek gauzok. Baiña soka-altoka eta... 
- Pelotie be asko. 
- E: bai, baiñe... 
- Oin ikusten diez umiek orman kontra [pelotiekin] ikusten dotenien, gu be bai holan. Bota ta pasan ta... 
- E: Eta gero, bueno, kaleko jolasak izeten zien "a tentes", "tape-apes", "pote-otes"... horrek gauzok. Baiñe soka-altoka eta tortolosak urte guztien, baiña soka-altoka izeten zan, ez dakit zegaitik, garizuman. 
- Diabolua be bai. 
- E: Bai, diabolua be bai. 
- Baiña diabolua nere aman denporetan be bai. Nik nere amari entzunda. Gure ama -ez dakit zure ama, nik nere ama-diabolua eta txirikillak. Txirikilla entzunda eukiko dozue... Txirikilla ta diabolua, nere aman denporakua. Eta bueno. Eta gero ya gu tortolosak, sokia, hanka-oskos... 
- E: Bai, nere ama arbixak zerketan. Basarrixan jolas... 
- Eingo zeben zeozetxo... 
- E: Bai, bai, zeozer bai, baiña... 
- Orduan, txirikillia esan dozu amari entzunda, ez? 
- Bai, txirikillak. 
- Eta "txikola" edo? 
- A! ez dakit, igual gauza bera izango da... 
- Txirikilliak bi makilla dakaz eta batari esaten zetsen "txirikillia" eta bestiari "txikola". 
- A! Hori da. Eske zuk txirikillia eitten dozu, holan ipintzen dozun holan... Nik Beleneri entzunda, e! Ta gero holan beste bat, ta ipintzen dozun holan ta emoten dozun beste [...] "taka! ", eta eitten zauen salto. Hori zan. Igual herri bakutxetan esango dotsie "txikola", beste batzuk... Hamen "txirikillas"... Igual deformauta egongo da, e! 
- Bai, eske justu Ana Marik esan zestan, ta orduan ez dakit... 
- A! Igual Aramaixon be bai. Bai, bai, hori askotan. Onbre, normalien zuk, lehengo... eitten dozun jolas, ba, basarrixen -bueno, kaletarrak igual diferente, baiña basarrixen-, ba, egurrakin, erramakin... zuk daukozun gauzakin. Harrixakin, holan zan jokue. 
Neskek eta mutilek jolas desberdinak
Aranburuzabala Amozarrain, Isabel; Lizarralde Gallastegi, Espe
- E: Eta gero zan beste gauza bat, mutillak eukien joku batzuk eta neskak beste batzuk. Zeatikan mutillak txapaka, kanikaka... Horrek gauzok neskak ez geuen jolasten hortara. 
- Ez. Honbre, izeten baziñen "mari-hico" esaten dana... 
- E: Gero, klaro, pelota eta horrek gauzok ya aparte, horrek deportia. Baiña txapak eta kanikak zien... Eta gero, tronpia, klaro. 
- Eta "Txorromorro" be bai. "Txorromorro", hori. 
- E: Eta tronpia be zan garizumakue. 
- Eta tronpia, txapak, kanikak... Horrek nun erosten zian hemen inguruan? 
- E: Bueno, ba... 
- Edo ein eitten ziran? 
- Txapak gaseosako... gaseosie ta horren txapak. Zu, tabernatik tabernara topetan txapak. 
- E: Tabak, ba, segun. Hiltzen zanien zera... 
- Batzuk gehixao zaukien, beste batzuk gutxiao... 
- E: Klaro, tabak, hiltzen zanien arkumia, klaro, bueno, arkumienak izeten zan -eta diez-bigunak eta txarrak. Ta bestie, hori, gogorra zer da? De... 
- Adarixana, ez? 
- E: Adarixa. Baiña hori ya, jolin, topetie hori izeten zan gatxa. Gatxa. Horrek zien onak. Eta gero kanikak, ba, Txaparronien eta... 
- Bai, Txaparro zan denda hori. Oin, esan dozunien, Txaparro, bai. 
- E: Txaparronien... 
- Zan apurtxo bat dendak danetarik: aldatu eitten zauen nobelak, kromuek... A! Kromuek be bai. 
- E: Kromuek. 
- Kanikak... Baiña txapak zan kalien topetie. Txapak zien kaleko gehixao. 
- E: Gaseosenak eta... Hori txapak. Eta gero eitten zan holan bide bat... 
- Klarioiakin eitten zan holan, eta txapia eruen bihar dozun "taka-aka-aka"... 
- A! Bidien eruen biher dozun? 
- [...] klarioiakin... Ta ein biher dozun "taka! " emon ta fan biher zan... Kalkulau ein bihar dozu ondo "tik-ik-ik", holan... 
- E: Hatzamarrakin, e! 
- Ta kanikie, ba, hartzen zan "taka" holan, ta... Udaletxien ondion potxuak hor dao. Holan... Klaro, potxotxuek hor daoz. Ta batzuk [zaozien] onauak, bestiek txarrauak... ta "taka" eitteko. Itxoitten danok hartzeko... 
- E: Izeten zien aiuntamentuko arkupietan ta elizpeko... 
- Baitta, baitta. 
- E: Elizpeko zerien be bai. 
- Orduan zuek be bai jolasten zenduen horretan. 
- E: ez hainbeste. 
Umetako jolasak: hanka-koskoka, sokasaltoan
Aranburuzabala Amozarrain, Isabel; Lizarralde Gallastegi, Espe
- Eta esan dozue "hanka-oskoka". Hori ze...? 
- E: "Hanka-oskoka". Ba, hori da lurrien markau joku bat... 
- Lurrien holan marguakin ipintzen zan... Iratik be eingo zauen hori jokua. 
- E:... eta gero numerau eitten da, ta hankiekin erun bihar dozu harrixa. 
- Bai, lehelengo bota holan "rak! " ta... 
- E: Daz diferente... Zuek be eingo zauen holako... 
- Bai, bai, "txingor-aiñian" edo... 
- Klaro, eske hori esan [...] izen desberdinñakin... 
- E: Eta klaro, igual izena desberdiña izengo zan: "hanka-oskoka". 
- "Hanka-oskoka"... 
- Bai, hori da. 
- Bai, zortzi numerokin edo... 
- Edo zazpi edo... 
- Edo sei. 
- Edo sei edo segun, diferentiek zien. Gero, sokasaltoka izeten zan, ba, "a alturitas, a... "... 
- Bai, emoten dozun [jokua] , ba, saltoka edo holan ipini tiraka ta salto ta holan... 
- Eta soka-altuan kanturik eitten zenduen? Edo ze izaten zan, erderazkuak? 
- E: Baiña erderazkuek, erderazkuek. Euskerazkuek, enee... pentsau be ez! 
- "Quisiera ser tan alta como la lu-a". 
- Eta "a alturitas" izeten zanien... 
- "A alturitas" zan "primera", "segunda" ta horrek zien. 
- E: Bai, ta "una vez la caurta y la quinta" mutillak han begira aber gonak noraiño jasoten gauen ikusten. 
- Eta beste bat be bai zauen: "Me case con un [...] solamente por rey, rey, rey... Me subi a una cama alta y no podia... "
- Eta horrek kantuok ze ikasten zenduezen, kalian? 
- Bai, ba, batak bestiai; klaro, nausixei entzunda. 
- E: Gaiñera, alrebes zenbat gauza estaen zien? 
- Klaro, bai. 
- Klaro, baiña ulertu be... 
- Ulertu be zer esaten gauen be ez. Zenbat kantu ez gekixala zer esaten gauen be ez! 
- "Pote-oteka" be esan dozue, ez? 
- E: Baita ere "pote-oteka". 
- Bai, "pote-oteka" sartzen zien pote baten harri batzuk eta ipintzen zan bat -taldie, eta bat-, toketan jakona, geldittu biher zan potiakin eta gero bestiek ezkutau ein biher zien. Eta gero zuk topau ein bihar dozu. Eta "pote-ote-ote... "
- E: Bai, baiña potie bota biher zan urrin. 
- Hori da. Ta gero haren billa fan eta gero topau, ez? 
- E: Eta gero haren billa faten diezen bittartien, urtetzen bazan beste bat, ba... Hori da apurtxo bat "tenteka" moduen, e! "Tenteka" be antzerakue zan. 
- "Tenteka" zelan zan? 
- "A tentes", erderaz esaten dotsie "a tentes". 
- E: Ba, hori zan antzerakue, pote barik, baiñe antzerakue zan. 
- Ba, bat geldiketan zan, kontau hainbeste zenbaki, bat gelditu eta gero topau. Eta gero, bata bestiei, ez badotsun harrapatzen, eitten dozun komo kataia leetxe. Ta azkena ez bazauen... -klaro, bestie dabil, bille zabillen-eta suertie zan, ez badotsen topetan, librau eitten zauen ta danok libre berriro. Ta hola ezkutuen ta holan. 
- E: Bera faten zan beherutz, ba, goixen euzenak urten eta... "Tenteka". 
- Ta gero "tape-apes" guk be bai. 
- Eta hori ze...? 
- Hori da... Hori eitten zan asko kalien be bai, eta guk etxe barruen be bai. 
- E: Etxe barruen [gehixenez]. 
- Bai, eta erropakin, ba, igual taldeka ein, ezta? Eta bi gorde biher diez bi. Eta gordetzen giñen igual Espe ta neu eta tapau -bueno, txamarrie be ze eukiko gauen... ba, abrigo bat edo zeoze-. Ba, tapaute. Eta gero etorri biher zan bestie eta azertau zeintzuk zauzien barruen. Ba, hau edo bestie... "Tape-apes", tapau, "tape-apes" esaten gutsen. 
- E: Bi edo hiru [...] barruen. Ta mutiko [...] batzuk eskue sartzen. 
- Bai, aprobetxau eitten zien ondo. 
- E: eta gero, oin pentsetan nenguen, "tenteka" igual, hasarretuten giñenien, ba "Te vamos a mandar hasta el cementerio". Ikusi, orduen, kanposantua Arrasaten... Bielketie... Bueno, normalien ez zien faten, zeatik ha zan ya San Prudentziora fatie moduen. Eta oin ikusi nun dauen ya, e! Osea, herri barruen. Ta "Pues te vamos a mandar hasta el cementerio", "Joo.. -negar baten-hasta el cementerio no". Ikusi nun euen "el cementerio", e! Ta oin ya herri barruen geldittu da. 
- Bai, jokuek horrek die. 
- E: Orduen kalien jolasten gauen, kalien. 
- "Txorromorroka" be esan dozue... 
- Bai, "txorromorro". "Txorro, morro, piku, kaio, ke". Bata bestiei ipiñi ta zan "Txorro, morro... " Zelan zien hatzamarrak? "Txorro, morro, piku, kaio, ke". Ta bestie, behekue, zauena, "Txorro! " ta "Ez! ". Baiña hori igual gehixao mutillek, mutillek neskak baiño. Bai, zeatik zauen hortxe... Zelan da? Puritanismo. Zeatik hori mutillen gaiñien jartzie ta hori zan ya... Bueno! 
- E: "Como a tape-apes". 
- "Como a tape-apes". Hori zan ya apurtxo bat ausarta izan biher zan. 
Etxezarreta inguruko baserri aberatsena
Arregi Egidazu, Joxepa
-Kondiena kontaizu. 
- A, Etxezarreta. Bueno ba Etxezarreta oindion Etzezarreta han dao. Baiña dauko terrenuek Berga partetik hola mendi bat, eta hola ekin San Prudentzion, San Prudentzion errekiek dibididuten dauela Oñeti eta Mundraue; Oñetiko errekiek separetan dau eta Mundrauekuak... , San Prudentzioko elizaraiño dauko terrenuek. Eta Mundrauera hortxe zereraiño. Hamentxe Arrasatetik kilometro batera, (terdireraiño). Barranko batetik separatzen dau hola kamiñuaz Eroskiraiño, eta Eroskik errekiak separetan auen Mundraue eta zera. Eta hortik harutze dauko oin be San Prudentzioraiño bere terrenuek. Eta hori zerori, auto zerori bertaeiñ daue bere terrenuetan; Artzubi be bere terrenue zan. Zan mutilzahar bat bizi zan kriedakin, eta nire tio euen administrador de... , hor etxeko administradore, eta euken, porejenplo ba pentsau zenbat kilometroko saillek zien terrenuek, ba euken sagastixek, sagarrak. Eta euken hamen klase bat, eta hamen beste bat, hamen beste bat eta hamen beste bat. 
- Ze urte izango zonan hori? 
- Bai nik neukenan hamabi-amahiru urte. Hola honigaz klasiogaz eta honigaz klasiogaz nahastau eta eitten euen bat eta beste bat eta beste bat. Bera zan "Injiniero de Obras y Canales" Madriden. 
- Kondia? 
- Gizona, mutilzaharra. 
- Kondia? 
- Ez, ezebez. Ezebe ez zan. Ariza Etxezarreta. Zan mutilzahar bat, hantxe lana itten jonan. Titulua harena zonan "Inginiero de Obras y Canales". Bai, "Puertos y Canales". Eta euken bi neska, hiru neska. Ta gero euken bat neskazaharra etxien administradora, eta gurien (gure) tio etxeko kargue eta baserriko kargue. Euken behixek, euken animalixak: pabo realak, euken paittak, euken zerak, euken klase guztietatik, baiña dana holaxe ifinitta, e. 
Etxezarreta baserriko jaunaren "kapritxoak"
Arregi Egidazu, Joxepa
-Handikaldeko mendixen zera, eta gure euen berak etxien eukittie ur... metal-re. Kamiñuez bestaldera bere terrenuetan beuen, baiña bere etxien falta euen eta gura euen ekartia. Eta metal-re etxera ezin leike ekarri, zegaittik eze zera jaten dau, burdiñie, burdiñie jan eitten dau eta orduen ezin leike haregaz zertu. Eta zela ekarri? Eta tubuen sartu ezkero metala formetan da, bere zatixa edo zera. Lokatzie, eta zerrau eitten die. Ba pentsaizu zelako lana izengo zan, han goiko puntatik, kilometruek, e! , bere etxe ondoraiño maila-aila-aila-aila-aila-ailak ure, eta egunero-gunero deposittue bat juaten zonan garbiketan, tio edo beste bat. 
- Beroi ez. 
- Ez! Berorrek andrakin nahikue lan jaukenan. Eta resultetan don... , bueno, metal-re; gero paborealendako hamen bere zera, hamen usuek eta oilluek. Gero eiñ euen ganaudendako korta bat guk etxie baiño asko be elegantiaue. 
"Con azulejos", ure erateko zerakin, dan-anakin. 
- Porzelanazkuak-ta. 
- Bai. 
Etxezarreta baserriko kapera
Arregi Egidazu, Joxepa
-Eta bueno, ipiñi euen etxe inguru bat! Bere etxie euken...! Baiña zan ateo. Euki euen lelengoko nobixie, eta itxi euen enbarazada eta resultetan da famelixiek ez otsen itxi ezkonketan neskieri ateo zalako. Eta ateo zan, baiñe krierai eta tiuei eta zera, bera hemen euenien, urtien bi bidar etorten zan ha, Gabonak inguruen eta agostuen, julio-gosto. 
- Nun bizi zan ba? 
- Madriden! Eta etxera etorten zanien etorten zien kriedok eta zerok, eta San Prudentziotik etorten zonan abadie mezia emoten. Jaukenen kapilla bat ederkixo ipinitte! 
- Etxian bertan zeukan kapillia? 
Etxezarreta baserriko panteoia noiz egin zen
Arregi Egidazu, Joxepa
-Bera hemengua zan? 
- Bergarakue. Eta hor euken txaleta. [...]. Landariek euken holakotxiek. Sagarran letxe dauko terreno guztiek gauza espezialakin. Eta bere jardiña ta zera. Es mas, arrebie juan zan Parisera egun baten eta itxurie ein euen biharreztanen gauzatxoren bat eta etxera etorri ta suizidau ein zan. Tiro bi emun utsen bere buruari. Eta orduan gure izen auen, Bergan euken panteoie, eta Bergako panteoien, eta orduen suizidaurik ezin leikien sartu zerien, eta orduen ze pasau zan? Euki euen hamabost egun pasauen etxien arrebie, hildde, kaja zerien sartuta, brontzezko kajan. Bai, eta euki jonen etxien. Eta konsegidu euen bere etxien bereinkatu lurre eta bere etxien sartzia. Ein panteoie ta. Gure etxien aittak esaten jon, ze papel eukiko euen harek kajan barruen, ha kajia ez zala busti bihar. 
Eta Elgoibartik berak ein zittuela lau biaje zimentue ekarten, Elgoibartik, idixekin. Ein jonen. Eta gero ein jonen gaiñien... 
- Porlana ekartzen zer egiteko, panteoia? 
- Panteoie. Eta zela erreka onduan dauen, urek urteten jonan eta ez zonan biher umedaderik. Eta benga semento eta "benga semento para que no salga agua". Eta gero ha ein jonen eta sartu jonen han. Baiñe zeriagaz ekarri jonen, burdixaz leran. Eske zan bronzezko... Eta hori oindion hor jan! 
- Panteoia? 
- Bai. 
Etxezarretako gizonaren janzkera; hil zenerako dena prest
Arregi Egidazu, Joxepa
-Gure aittak esan ei jutsanan: "Eta hau bigarren zuluau zetako dok pa, zetako edo zer? ", eta "ba neu hiltten naizenien neu enterretako". 
- Ia aurretik planeauta zeukan. 
- Bai. Eta aillegau zonan bere zera ta hamabost egun lehenao ezkondu zonan, ein jittunan papelak, ta bueno ba, joan gintzonan, alargunduta gero hil zonan, eta joan gintzonan erresarixora, eta hor jaton erresarixua errezetan gazela Bergako notarixue. Eta esaten jutsen, bajauenan "con su uniforme de marinero", trajiakin. Baiña trajie zan hola zera, e. Eta bera bakitzu zela ibiltten zan? Eta guri etxien esaten oskuen ba berdurie edo etorten zienien ba tiok esaten usten, zanahorixak edo zeoze erueten juaten gintzonan Kataideko gaztaiñadittik bueltan, kamiñotik ez. Ta bera pasietan ibiltten zonan-a, gure ordenie zan, topetan bagauen bidien, esateko: "Egunon bedorri, jauna! ", o "arratsaldeon bedorri, jauna! " Eta guk esan baiño lenao hola... Baakin zeren tipokue zan? Holakotxe bat. Hamen holakotxe perillie, hamen puntillazko kamisoie, eta behian puntilla bistan eta kapa bat, kapie abierto, ta kamisoiaz! 
- Egun guztia? 
- Bai. Gero jantzitte juaten zonan kalera baiña. Bere terrenotan bere kamisoi horregaz eta beronen zer horregaz hola. 
- Azpittik ez zeban ezer eruaten, frakarik-do? 
- Keba! Pelotok aidien ibilliko zittuen-do, kaltzontzillue-do, ez dakit baiña. 
- Ze kapa? Azul marinua? 
- Baltza. Kapatxo bat, liso-iso bat, zeoze tapetako. 
- Egunero? 
- Egunero. 
- Udatan etortzen zan? 
- Uda ta negu ha ez jonan kentzen. A, eta bueno, hil zan, jantzi utsien uniforme hori eta ipiñi euen kajan hola, etorten don notarixue eta esaten jon: "Que no le hace falta ningun crucifijo, ningun traje, ningun esto. " Bakarrik falta eitten dutsela atzenengo momentuen egon zan kamisoia eta ia esta. Gehixo ezebez, e. Kajie be kruzifijo eta ezebe barik. 
Pentsa ein zelako... 
- Hori idatzitta itxi jonan? 
- Notarixua etorri zonan ordenie emoten. Hori notarixan testamentue indda jaukenan, zela enterrau ta zela ein bera.. 
- Bera lurperatu baiña... 
- Bere kamisoiekin. 
Aita alargun geratu eta koinatarekin ezkondu zen
Arregi Egidazu, Joxepa
-Eske bera egon zan krieda Bilbon. "Aña seca". Eta euken nobixue ta aitta geratu zan alargun eta aittegaz ezkondu erain utsien eta ekarri euen baserrira. 
- Zure aitta zure amaren aiztiakin ezkonduta jaonan eta alargundu zanian (... ). Tia hil zanian amakin ezkondu erain zotsen. 
- Bai. Esaten utsen: "Ha obligau dozu baiña niri ez nauzu burue bajatuko, e! " Aittai esaten jutsenan amak. 
- Hiru seme-laba euki jonan lehenakin, edo zenbat? 
- Lau. 
- Eta bigarrenakin, Doloresekin? 
- Zazpi. 
- Oseake hamaika ziñazien baiña lau zien tianak ta beste zazpi... 
- Bai, baiña danok (... ). 
- Igualak. 
Senarra plazan ezagutu zuen
Arregi Egidazu, Joxepa
-Gizona nun ezagutu honan ba, hire gizona? 
- Ba lelengoko nobixua izen nixonan karlistie. Bai, toma carajo! Ta ba itxurie danak konforme zittunan baiñe bueno. 
Erresultetan don Martizen Aratostez zezena, eta zezenien etortzen gintzonan hortik horra, da hor sartzen gixonan kortan eta bixenbittartien labaderora juan eta musue garbittu ta guapa ipiñi-a. Ta zonan fubolistie eta jaukenan orrazixe eta ipiñi guapo-ta... zerian. Eta bueno, ba del braso ibilliko gintzonan hartalataiko-do. Ikusi giñunan-a ni pobrie nintzonan da mutilla aberatsa, eta ez utsien itxitten niregaz ibiltten. Ni baserrittarra ta kriedie ta bera ofizinistia. Eta bueno, etxera juan zanien ez utsien urteten itxi. Ez utsienen (etxetik) urteten ba ni dantzan edo urtengo naixonan plazara ta nogaz juntauko, ia esta! Gero ba ia esta, haregaz akabau naixonan. 
- Zeiñegaz juntau ziñan? 
- Tomasegaz. Gizonagaz. 
- Plazan dantzan orduan? 
- Dantzan da zerien da gero handik aurrera nobixo. Ezkondu arte. Gero urten euen gerriek. 
Kalean jaio eta bizi
Gorostiza Bengoa, Asuncion
- Zu zeu, Axun, hemen jaixua zara? 
- Ni Mondrauen kalien, nire ama zan Begoñakue eta aitte Maringue. 
- Maringua. Gatzagara bidian. 
- Marin, Eskoriatza. Dauenik auzorik onena. Nik ume denporan pasau dudan denporarik gozuenak hantxe pasau dittut. Bakaziñotan fanda aittajunaz. 
- Baiña aitta hona, Mondrauera ezkonduta. 
- Aitta eta ama Mondrauen bizi ziren, bata Begoñakue eta bestie hangue... kalien. 
- Ze kaletan jaio ziñen? 
- Kalien? Zaitegi etxien, Kukuenetik hirugarren atartia uste dot dala. Zaitegi hori... 
- Etxiak izena eukan? Ez zan numerua eta hola? Zaitegi etxia? 
- Alkilaute bizi ziren, itxuria. 
- Errentan? 
- Han etxe hortan, eta han jaixo nitzen ni. Gero Bastarretxen bizi izan nitzan, hor beste etxien. 
- Beheko etxetxo hortan? 
- Gero hortik fan nitzan barriro kalera. 
- Baiña hor bizi ziñan aitta-makin? 
- Aittaz eta amaz, umia nitzela, sei-azpi bat urte arte-do. Handik aguro etorriko nitzan, kaleko akordurik ez daukat, hemenguak bai. 
- Oseake kaletik Basterretxera eta Basterretxetik... 
- Basterretxetik berriro kalera, eta kaletik honaxe, berrogeta hamar-errogeta hamaika urte-do daroiet hemen. 
Hemendik ez noia aldaketan ya. 
- Zu orduen hona be zeure aitta eta amakin etorri ziñan? 
- Ez, aitta eta ama, aitta hildda euen orduen, eta etorri nitzen, ama be honaxe etorri zan, ama eta hiru ahizta, lau ahizta gare. 
- Eta zu ezkondu orduen hemen in ziñan? 
- Ez, ezkondu eta gero etorri nitzan hona. Bai, aurretik euen egindda etxia baiña etorri gero. 
- Zelan dake izena etxiak? 
- Ibaialde, bai, beheko atian dau ipiñitte. Eta gero gure oillotegira doien, oillotegi, lehenago guk oillotegixa esaten gotsen, ortura doian atie, ha aberixau eta arregletako begire dau. Beherutze dagon tartie. 
- Atetxo ha? 
- Bai. Eta gero harrezkero hementxe bizi izan naz, eta aurretik kalien, eskolan eta, erderaz ikasi-te. 
- Zu ze urtetan jaixo ziñan? 
- "Mil novecientos treinta, doce de setiembre del treinta". 
Eskolako jolasak
Ertzilla Arregi, Milagros
-Eta orduan zenbitzen josten ikasten? 
- Josten ikesten. Egunen batzuk libratzen (bazien) ba josten ikesten bialketan giñuen. Eskolaik ez baiñe josten ikesten gero. 
- Nora joaten zinen? 
- Arrasatera. Kalien, kalien. 
- Hemen ez euen, kalera. Eta kaletik goratxuau konbentue dau, eta konbentu parien, bestiek berutze eta esa ustenien nik enauen ikusi. Illunduta auen, orduan negue zan, xeirak ero zien eta illun-lllun. Nik bidie enauen ikusten ordun aurrien zer nauken be hori esaustienian. 
- Eta zenbat denpora egon zinen joskin ikasten? 
- Joskiñ ikesten hillabete ero; zenbat ba, asko ez. Justo etxeko zera eitteko. Justo. 
- Eta neska asko juntaitten zineten joskiñ ikesten? 
- Bai. Auzotik ez, kalekuek. 
- Hori pagau eingo zan, ez? 
- Pagau, pagau. 
- Akordatzen zara zein zan erakustaillia? 
- Ez. Ezautu eitten nauen baiña eztakit hari zelan esaten utsien be. 
- Baiña monjia etzan izango? 
- Ez, ez, kaleko emakume bat zan, kaleko emakume bat. 
- Eta hemen eskolan ez zotsuen erakusten josten? 
- Keba! Hemen eskolan justo faten gintzen egunetan eskribidu edo leidu edo zerbaitt. Bestela ezebez besteik. 
- Dotriñia bai. 
- Dotriñia bai, hori bai, hori seguru auen. 
- beste herri batzutan neskatillen eskoletan goizetik emoten eben eskolia eta arratsaldetik puntua eitten. 
- Puntau eitten ero, baiñe hemen ez. Guri ez oskun hori be erakutsi hemen. 
- Errekreuan ze jolas eitten zenduen? 
- Ba, pote-oteka ero. "Eskondites" ero, hurrengo tabakin, segun nundik emuten euen jentiei. 
- Zapakonetan eitten zeben? 
- Tabak. 
- Tabakin. 
- Eta zelan jolasten zenduten tabakin? 
- Ba batak bestiai segi eta ahal dan moruen, ez gekixen zer zan, danok ahal dan moruen. 
- Eta pote-oteka zelan izaten zan? 
- Ba gorde ta topetan zanien izena esan eta pote-ote! , eiñ da aide! Hurrengo geratu deilla beste bat. 
- Nun zeuan eskolia? 
- Goixen, elixa onduen dau, goixen dau, auzuen dau. 
- Zuek eskola barrixan ala zarrian ibilli ziñien? 
- Zarrian, zarrian. 
- Juanitak esan dau gerra denporan barrixa akabau barri euela eta apurtu. Oiñ atzera martxan ipini dabela. 
- Bai, ba martxan ifiñi daue, oiñ etorten die kaleko umiek "Medio Ambiente" ero ifinitta daukie ta. Baiñe gure denporan bestie euen. 
Senarra nola ezagutu zuen
Ertzilla Arregi, Milagros
-Esan dozu gizona Aramaixotik etorri zala. 
- Aramaixotik, bai. 
- Eta zelan ezaugutu ziñazien? 
- Osea, hari aitta-mak hil jakonien, ha auzuen egon zan apopillo. Hemen egon zan taberna baten, apopillo auen. 
- Aitta-mak galdu zittuen gaztetan? 
- Bai, gaztetan. Umetxuek ziela umezurtz anai-ixek geratu zien, Mallabixen hazi zien primo bateaz, eta gero handik puxkat hazi zienien hemen ospittalien geratu zian, eta ospittaletik ba lanera ero ekin zanien, apopillo etorten zien auzora. 
- Eta lan hemen bertan eitten eben? 
- Arrasaten frabikan baiña hemendik lanera faten. 
- Bizi hemen? 
- Bizi hemen. Lo ta hemen. Osea, frabikan ebitzen lekuen hemen auzoko tabernakue han ebillen biharrien eta berak esan utsien: "Ba gure bozue etorri, lo eiñ, eta gero ba geuri basarrixan lagunketa alde eta, eta ezebe eztotsueu kobrauko ta... ". Halan etorritta azen horra. 
- Mutiko langilliak orduan. 
- Bai. 
- Erromeixan baten edo ezautu ziñuan? 
- Auzuen, auzuen bertan, erromeixatara faten gintzen, ala? Ez auen, orduen ez auen ezer, e. 
- Auzuan etzan egiten erromeriarik? 
- Ez auzuen etzan itten. Auzoko fiestetan ero bai, urtien behin ero eitten bazan, baiña. Bestela ez auen hemen ezer. 
Etxien beti. 

Astigarraga (Gipuzkoa)
Astigarragako etxeetara ura iritsi zenekoa
Arzallus Aristi, Andoni
- Guk zorionez argindarra ta ura korrientia ezautu deu Astigarragan. 
- Beti ezautu dezu zuk ura ta arigya? 
- Bai, bai, bai. Esaten due Astigarragan etorri zala amerikano bat, han famili bateko osaba o ez dakit zer zala, Joakin Maiz uste det zula izena, ta Astigarragan ein zun tuberiya sartu zun. Astigarragan ein zan depositua hantxe dao oaindikan, Astigarragan goiko aldian, eta hara ura etortzen zan Goiko Itturri gaiñea. Eta harek in zun, haren dirubakin ein emen zan Astigarragako [...]. 
Amaren atsekabea, Bilbo erori zenean
Arruabarrena Olazabal, Sabina
- Ta nere amai ta're han Bilbaoa sartu zianian, Bilbaoa sartu zianian, gu handikan etorri gabiak ta, zea, burun xistera zula berdurakin ezin aillaitu baratzatikan etxea; ezin aillaitu, kanpana bueltakuak eta Bilbaon eta harek jakin gu han giñala, aldi hartan. Ezin aillaitu. 
- Ama zen hola? 
- Ama. 
- Zuen ama? 
- Nere ama, baratzatikan eta ezin pausoik ezin eman. Eta zeak, esto, apaizak apaizak esan emen ziyon: "Juana, ekar zazu zea hoi, xestera hoi, eta neonek emango dizut etxea"; beheko sotoa beak ekarri emen zittun, ezin aillaittu, klaro. 
- Atsekabeakin, zakan nahigabea. 
- Klaro, klaro, ta lau ume falta, lau ume falta, ta denak bazakitela aldi hartan giñala. Ta hola. 
Herriya ttikiya izatiakin ta eziñikusiya bai, baiña laguntza're izango zan. 
- Txikiya... Bai, laguntza, zenena? Zenen laguntza? Denak berdiñak gauden ta. Denak berdiñak gauden. 
- Batak bestiai esan nahi det, pixkat, apoio pixkat edo. 
- Denak berdiñak. Batekin hizketan hasi ta negarrez. Bestiai zeatu ta "nere semiak ere han zion, bestia're han zion ta zean ta. Hola. Bai, bai. 
Gerra Astigarragan
Olano Zapiain, Ramon
- Zu gerra garaiko urte haitaz, nola akordatzen zea? Akordatzen zea hemen soldaduik ikusirikan edo...? 
- Bueno, nik beatzi-amar urte eta hortik sartu zian gobiernu nazionalak eta hartu zittuzten mendi hoi: San Markos ta Txoritokieta. Ta bestaldian zauden beste bandokuak, zean, Hernaniko mendiya nola dago hor? 
- Santa Barbara? 
- Santa Barbara. Eta kanoyak tiratzen ziyoten, guk nabaritzen giñun nola pasatzen zian, zeak, kaiñoyak bota zittun grandak. Eta hortikan tiratzen zittuzten hara, ta hua hemen erditikan pasatzen zian, ta guk nabaritzen genittun soiñuba nola pasatzen zuten batea ta bestea. 
- Hura bizi gabe ez da jakitten ze izango zan e? 
- Ez, baiño ya hemenguak ya etsi zuten ez zutela gauza onik eta alde in zuten Bilbao aldea ta han formatu zuten beste frentia, "cinturon de hierro" esaten ziyoten. Ta han'e denboa pranko aguantatu zuten. Baiño hemendikan ya peligro hoi ya pasa zan Bilbao aldea. 
Cervera gerraontziaren oroitzapenak
Olano Zapiain, Ramon
- "Cinturon de hierro" hoi nundik noakua zan? 
- Hor, Bilbaon inguruko menditan han frontoya zea joan zian, kontra itteko. Eta barku bat'e bazuten haik, Cervera izena zuna. Ta harek bonbardatzen zun honea sartu zianian, zeak nazionalak, barkuak botatzen zittun bonbak; ta guk hemendik ikusten genittun, baiño behin'e ez ziyoten goraiño aillaitzen. Beti bidian lehertzen zian. ta hemendikan beira egoten giñan gu nola... 
- Hemendik, Astigarragatik? 
- Bai, basarri hontatikan, basarritik, etxe hontan ez, baiña basarrin. Basarrin bizitzen giñan ordun. Ta bueno, behintzat, Bilbao aldea pasa zian ta ordun ya guk peligro gutxiyo genun hemen. 
Pelaio eta margaritekin desfileak
Izagirre Agirregabiria, Felixa
- Zu akordatzen zea desfileikan eta eitten ote zan Astigarragan, akordatzen zea? 
- Pelaiuak eta bai, gaztiak eta bai. Ni're ibiltzen nintzan, ni're ibiltzen zintzan. Animatzen zaittuzte ta zer zabiltzanik jakin be, ze partidu dan galdetu gabe... Bai, bai, bai, bai, ibiltzen zian, bai, falangistak eta karlistak eta, bai. Hoik zian ba [...] zeak. 
- Ta neskak... 
- Bazenekin bazeola herrin centro, nola esaten ziyoten, gure etxea uste det, euskal... ez dakit. Bi zentro: bat batena, bestia... Baiño gu ez giñan behin'e jun, ta behin ere ez nintzan izan... 
- Zentro republikanua? 
- Bai, zentro republikanua ta gero uste det eusko etxea o ze esaten ziyoten. Geo zirkuloa're, hoi holako tokik zian, baiña guk... Ni ez nintzan behin'e behin'e behin'e sartu. Gure amak ez zigun uzten kalea're juten, ez zan piyatzen. 
Mejikotik etorri zalako izango zan, zeatikan hemen bestela... ez zigun uzten: " ama plaza jungo naiz", eta "ez! ", ez zigun uzten, "ez, ez, ez", ta ez zigun uzten. Geo bai, geo haunditu giñanian geo bai, baiño umetan ezta pentsatu're. 
Ezkontzean lana uztea zen normalena
Arruabarrena Olazabal, Sabina
- Ordun emakumiak etxetik kanpoa lan in behar zunikan ere... 
- Ez, ez, ez, ordun... Baiño Hernanin, Hernaniko emakume guztik, denak fabrikan ibiltzen zian. Hemenguak pues batzuk neskame ta bestia zean, baiño hemendikan ere juten giñan e? Bai, bai. Hemendikan ere juten giñan fabrika're. 
- Ta ezkondu ta gero zergatik... zeatik gelditu ziñan? 
- Ez, ez zan ordun, etxian gelditzen zan emakumia. Uain bezela lanea? Ez, ez, uan jun biharra dakate, baiño ordun senarran soldatakin pasa bihar zenun. Bai, bai, ordun esposatu ta emakumia etxian gelditzen zan. 
- Gaizki ikusiya zeon edo ez zan ohitturik besteik gabe? Esan nahi det, asumittuta zeon "ezkondu ta oain etxea"? 
- Etxea, bai, bai, bai. 
- Etxekoandre. 
- Bai, etxekoandre, o neskame o "lo que sea". 
- Etxian? 
- Etxian, hoixe. 
- Ta neskame? 
- Hoixe. Ta oaindikan ere bai. 
- Ze hoi behin'e ez da rekonozitu izan ta. 
- "Que va, que va". 
- Baiño etxian lan asko ingo zenuten zuek. 
- Amonak beti hoi esaten zian "Ai, ai, ai, zea, jubilaziyua... Emakumia jubilatzen da betiko begik ixten dittunian, orduntxe". 
Fidel Castrok ekarritako aldaketak
Olano Zapiain, Ramon
- Ze in zun Fidel Castrok hoi dena hola izateko? 
- Zeatik Kuba zeon ordun, amerikanuak zekaten zea guztiyan, martxa guztiya, entenitzen? Bai komertziyua ta bai gauza guztiya. Eta Fidel Castrok moztu zun ziharo hango bizimodua, ta amerikanuak ba hango enpresak eta danak utzi eta alde ein bihar izan duen. Eta nik ordun hasi nintzan, ba, gobiernuak zekazkin taillerretan lanian. Bueno, nei ez zaidan batere... Esan nahi nizuke, nere kontura ein beharrian, ba, beste sistema este enpleatu bat, entenitzen? Hala, gero ein nuan amistade bat hango neska batekin ta ordun han ezkondu ta han jarri giñan bizitzen normal. 
Aita zesta puntako eskutakoak egitera Mexikora
Izagirre Agirregabiria, Felixa
- Zer dela ta atera ziñaten hemendik? 
- Ez, akordatu nik ez dakit, behin'e ez det galdetu're gauza hoik. Baiño nik uste det gure aita xexterua nola baitzan, frontoiyak kontratatuta jungo zan. Nik hala pentsatzen det e? Ez zan jun behintzat hola [...] , nola juten dia artzantza ta ezta; jun zan fijo, bueno, lanakin jun zan. Lehenbizi aitta jun zan eta gero ama ta ni, txikiya nintzala jun giñan hara. 
- Ta xexterua zan zuen aitta ordun? Ze xexto mota itten zun? 
- Xextua, zea, zesta puntakuak eta... Bai, bai, eta langilliak eta taillerra. Gero osaba jun zitzaigun, bere anaya, ta biyak aitzen zian, eta gero aitta hil ta zeatu zanian osaba geatu zan han. Eta anaya're bai, nere anaya're gero harea jun zan, xexterua, xexteruak giñan. 
- Anaia zaharragua zenun zuk? 
- Ez, zaharra ez, zaharra... gaztiagua. Zaharragua ez zan jun. Zaharra jun zan Costa Rica, hua behintzat berriz. Hua aipaiza zan, bueno, agustino zan, hua ez zan jun zeara. Xexterua ez zan hua, Mejikon izandu zan baiño... 
Anaiarekin lanera Ergobira
Arzallus Aristi, Andoni
- Ta geo utzi gendun zeatikan beste lantoki bat sortu zun nere anayak, Ergobin sortu zun, sortu zun ze gero... Hau ezautuko dezu akaso, mueble, sukaldeko altzairak, Xey izena dutenak. Ba horko sortzailliak gu gea. Bai, nere anaya hasi zan, oain hilda dao. 
- Ta anaiak eta...? 
- Bai, bai, anayak hua hasi zan beste lau soziyokin. Horrek historiya bazun, Xey, Sei izena jarri ziyoten sei lagun juntatu zian hoi fabrika hoi antolatzeko, eta "bueno ba sei jarriko zioguk izena"; eta geo bat atzea bota zan ta bost geatu zian, bost. Baiña sei izena hortatik dator. Ta gure anaya zan sortzaille. Hori sortu zun Ergobin ba sagardotegi batian, hoi sortu zan fabrika hoi, nola izaten dian gauzak, bai. Hoi milla beatzi ta hirurogeita bigarrenian o hirugarrenian o hola sortu zan. 
- Ta handik aurrera zu han ibili ziñan lanian? 
- Ba ni hirurogeita bosgarren urtian ni ekarriazi niñun, ni teknikua nintzan orduako eta [...] "bueno, tekniko bat'e bihar dit ba nik hemen", eta ordun sartu nintzan hor, ta ya jubilatu arte hor lana in det. Ergobin denbora askuan, hor fabrika berriya in gendun Ergobin, oain'e hor do; eta geo hortikan jun giñan Oikiña. Oikiña ez dakit ezautuko dezun. 
- Bai. 
- Hori dana hantxe do oaindik fabrika. Eta jubilatu arte hantxe, nere lantokiya hoi izandu da. 
Fabrikako formula saltzen
Sarasola Idarreta, Pedro
- Eta hola hautsa geratzen zan, hori zan saltzen zana, hori zan hautsa, hauts forman. 
- Bai, guk hoi saltzen genun. 
- Nora saltzen zenuten? 
- Esan dizut ba gehiyena Bartzelona juten zala, gehiyena. Baiña bueno, Bilbaora're juten zan. 
- Eta gero horrekin? 
- Gero horrekin ba horri ze kola ta ze zea sartzen dizkaten. Horrek behar dittu kolak eta behar dittu hamen bere gauzak behar dittu gero forma ateratzeko. "Comansateko", boteillak ere hortik ateratzen dia plastikozko botillak. 
- Hoi guk itten genun formulatikan ateratzen dia. Ta [...] iteko plastiko hoi're bai, ta beste zea ta, esan dizut ba, espeziala eitten genduna kotxian tapizerirako, ta gaiñuntzian berriz dakittela hoi... Ta tuberik eta. 
Erdara nesken bitartez ikasi zuten
Arzallus Aristi, Andoni
- Zuek zer zenuten maistra ala maixua? 
- Nik txikitan maistra. Alkarrekin neska-utillak ibiltzen giñanian maistra gendun. Donostitik etortzen zan, doña Pura, akordatzen naiz. Eta gero, geo beste haundita sartzian, gora jutian neskak o mutillak bakarrik eta neskak bakarrik, ordun maixua gendun. 
- Nola zun izena? 
- Don Saturnino Irisarri. Irisarri. Goizutako o Leitzakua uste det zala, bai, gaizki ez banao. 
- Baiña garai hartan euskeraz ez zenuten ingo. 
- Ez, harek ez zakin euskeraz, guk bai, guk erdera ez genun itten, eske ez genakigun ta, ez genakigun. 
- Eta eskolan euskeraz hitz egin ezkero. 
- Ez genun [...] izan, nik dakidala, hoi askotan entzun det zenbait tokitan izandu zituztela eragozpenak eta zea, baiño guk euskeraz hitz eitteko ez gendun problemik izan behin'e. Guk erderaz ikasi genun neskan bitartez. Gu baiño leno hasi zian neskak juten Hernania dantzara ta, Hernanin erderaz asko itten zan ordun, Hernani ya herri industriala zan, eta herri industrialak beti erderaz lenago ikasi dute industri gabeko herrik baiño. Hoi Gipuzkoa guztin ta Bizkai guztin. Ba ordun neska gaztiak juten zian dantza, gu baiño azkarro juten zian, gu hola ibiltzen giñan, gu asto koskorrak. Eta haik Hernanin ikasten zuen erderaz eta guri erakustea. Guk neskan bitartez ikasi genun aurreneko erdera, ikasi genun, bai. Gu baiño azkarrok zian neskak, beti bezela. 
Erriberak eta portuak
Etxeberria Zalbide, Miel
- Babarruna ta zala esaten dezu gehiyena: babarruna, artua... 
- Artua ta baratza. 
- Hemen erribera asko zen, ez? 
- Uuu, hemen erribera ikearri. Ba al dakizu nolako, zea, Ibarluze... Haik'e danak eta hemen hasi zeatikan Orbegozueneko hontatik eta Astigarragako zulu hoi, hoi kriston erriberak zian. Millakak eta millaka metruak zian hor. 
Oaindikan'e, oaindikan'e... Geo Martuteneko zulu hoi, dana. Oaindikan'e, oaindikan'e sail earrak bade hor e? Honako tren rapidua o pasa bihar dula o... ta horrentzako reserbatu ta hor oaindikan'e sail haundik daude. 
- Eta erreka bazter hoi aberatsa izango zen ba gauza batian o... Zentralik eta izaten al zen? 
- Ez, atzeneko zentrala hemen bakizu nun daon? Lizarra ba al dakizu nun zan zuk? 
- Ez. 
- Ibarluze? Ibarluze? Hua baiño pixkat lehentxio zan. 
- Azkenengo zentrala. 
- Bai, hortxe, oain'e han dao hua. 
- Goizuta aldea. 
- Bai, Goizutatikan horrea. Hoi zan atzenekua. Hortik behera ez zan zentralik. 
- Baiño portua bai, ordia? 
- Bai, portu esaten diyotena Hernanin e? Hernanin. 
- Astigarragan ez zan? 
- Ez, ez zan Astigarragan. 
- Gaizki ikusi dut ordun. Hor erreka hortan izaten al zan barkuk eta haik eta izaten al zan? 
- Portuaiño baiyetz esaten due, nik ez det ezautu. 
- Oain Ergobiraiño marea alta, Ergobiko zubiya nola dao? Horreaiño esaten dute altxatzen dala marea alta, horreaiño. 
Plazan ere matematikak ikasten
Aldanondo Garmendia, Juanita
- Juanita, ordun etxian aittak eta amak eta ematen al ziyen inportantziyik eskolai? 
- Nere amak bai, nere amak ez zun eskolik, ta erderaz ez zakin plaza hasi zanian, plazan ikasi zun pixkaka-ixkaka. 
Ta zeaik'e ez, numeruak eitten ta're ez, ta kobratzeko ta zeatzeko ta hoiek ere ez. Ta han ikasi zun. 
- Plazan? 
- Plazan. Plazan bazan bat erakusten zuna: "hau honbeste kostatzen da, hainbeste kostatzen da, ta denen artian sumatu ta hainbeste". Oain konputadoriak daude zeatu ta [...] markatzeko; ordun ez zan halakoik. 
- Ta izaten zen ordun pertsonan bat erakusten ibiltzen zana kontuk itten? 
- Bai, bai. 
- Baserritar asko izango zan behar zuna, ezta, laguntza... 
- Behar zuna bai, baiño gu juten giñanak gutxi giñan. 
Eskola eta gero, partikular
Arruabarrena Olazabal, Sabina
- Hamalau urte arte ibili ziñan? 
- Bai, nahikua aguantatu nun. Ta geo partikular juten nintzan. Geo partikular hamabitatikan ordu batea. Bai. 
- Matematika pixkat edo ikastea edo zerta juten ziñan? 
- Bai, partikular juten ziñanaidi ordun ez zun izaten "que vergüenza ni esto te han enseñau", "como habia que pagar"... 
- Ya, ta maistra berdiñangana? 
- Bai, bai, bai, bai, bai, bai... 
- Beitu, aguantatu zenun. 
- Bai, bai, bai, aguantatu nun, bai. 
- Zu partikular zenbat denboan ibili ziñan? 
- Ba, pues ez dakit, hamalau urtetik... Bueno, nere illoba lenbiziko illoba jaio zan nik hamahiru urte nittunian jayo zan. Ta gero hari kontu itten, ta gero zeara juten nintzan, partikularrea. Pues hamasein bat urte edo. 
Kongregazioak; dena bekatua
Labaka Ollo, Ixabel
- Bai, bai, Luistarrak ta Marian Alabak'e bai, ta hoi ba, esto zean, este, Ama Birjiña Kontzesiyoko eguna, eta klaro, komuniyua hartu bihar, eta dena pekatua gendun, pentsatzia ta denak zeatu. Eta zea, lagun bat bagendun hor zean Loyolatikan goikaldian ordun izaten zan petxutik eta zegonantzako enfermuentzako, ba, zea, este, ospitala bezela edo zerbait. [...] deitzen zayonaz. Eta lagun bat genekagun hor zerbaitte petxutikan zeatua hor, Ama Berjiñako [...] haikin, ta [...] giñan, zea, bixita Xabina ta biyok. Eta jetsi gea, zea, kuarteleta, zeara, musika festa baitzan han zean, soldadukin dantzan! "Xabina, goizian kumuniyua hartu diñu ta zer ai gaittun oain! Juergak'e pasatzen genittun e? Juergak'e pasatzen genittun, bai. 
- Pekatu guztik goizian konfesatu, kumuniyua hartu ta... 
- Ta hurrengo egunian ya, zea, mutillakin dantzatu ta pekatu zean. 
Haurdun ez geratzeko neurriak hartzea, bekatu
Labaka Ollo, Ixabel
- Ta haurdun gelditzeko edo, neurriyik hartu hartzen zenuen ez gelditzeko? 
- Lehendabizi ez behintzat; gaiñetan'e pekatua zan ta, dena pekatua. Ta hiru hiru urtian izandu nittun. Baiña handik aurrea ya frenua jarri geniyon guk ere. 
- Jarri beharko - Hombre, beharko, beharko. Hiru urtian hiru: bi seme ta alaba. 
- Ta hoi pentsatuta izaten al zan? "Bueno, oain... "
- Oain bezela ez, ke ba, ke ba. Oain, aizu, ordun sermoyak etortzen zianak zeak frailiak eta, zean, esto ze ze gauzak esaten zituzten gaiñea. Jesus, Maria ta Jose! Ze ze gauzak. Oseake nahita nahi ez dena barrena behar zala, "nada de esto". Eta guk oain esaten deu, goatzen naiz, esto, fraile bat oain dela urte batzuk, ba, oain esango balitu hoik, harrika eramango litukete; beak esaten zuten, beak e? Frailiak, "oain hoik esango banittu harrika emango lieke", egiya, egiya. Baiño gaur sikiera gauz bat ona bado, "bueno, nahi det eta ekarriko det, ezta? ". Baiño ordun dena balekua. Horregatikan'e famili galantak izaten zian ba. 
Jaioberriak janzteko modua
Labaka Ollo, Ixabel
- Zu akordatzen al zea umian lehenbiziko arropak eta nolakuak izaten zian? 
- Neonek eitten nittun batzuk, nola hala, zeak'e bai, paiñalak o zeak ere neonek; kamisetak eta danak neonek eiñak nitun. 
- Ordun haurdun zeunden hillebete guztitan josi ta josi... 
- Bai, bai, bai, bai, bai. 
- Ta izaten al zun umiak hola... 
- Faja, fajakin, baiño roillua bat in ta gero bueltaka-ueltaka-ueltaka zean. 
- Ta nola jazten zan umia: aber, umia larru-utsik dao eta aurrena zer jartzen zitzaion? 
- Lehenbizi kamiseta eta geo fajakin, dena, zea, lotzen ziñun. Ta geo zea, este, kulerua bezela balitza bezela, zea, bi tirakin lotzen zendula bi alderdita, haik'e neonek egiñak, felpakin. Gaur zea, paketea jarri ta fuera. Kaka dayola hantxen ta askotan besuan hartu ta... Ta gaur, berriz, ze ze erreztasunak dauden e? 
Amonak arropa garbitzen egiten zuen lan
Aldanondo Garmendia, Juanita
- Hemengo usaiera lenguana nere amona zanak eta zuten arropa garbitzia, kanpoko arropa. 
- Hara. 
- Ta haik itten zuten ekarri, pillak ekartzen zittuzten ta garbittu errekan. Alkitxo bat, mahaitxo bat bazuten, bere jaboiya han jarritakua ta errekan sartu hankutsik ta bestela kueletan, ebi asko baldin bazan kueletan; ebiya baldin bazan sakua burutik behera hartu ta arropa garbittu. Majiña bat bidar jaboiak eskapa in ta maindiriak'e bai. 
- Ta nondik ekartzen zuten arropa? 
- Donostitik. Donostitik ekarri, garbi-arbi ein, [...] garbittu, lehortu ta doblatu ta astekuak eraman ta ostera zikiñak ekarri. 
- Ta Donostiko jende hoi zer zan, jende aberatsa o...? 
- Jende aberatsa, lezaken jendia. pobriak ez zituen nahi ein. 
Bota iltzedunak eta pneumatikozko abarkak
Arzallus Aristi, Andoni
- Bota asko ibiltzen zan. 
- Katiuskak? 
- Katiuskak geroxeo hasi zian, bai, baiño botak. Guk gazte denboran botak ibiltzen genittun azpin iltziakin, iltziak, iltziak, baiño perratokiko iltziak. Perratokiko iltziak oso espezialak dia. Perratoki, behiyak perratzeko, badakizu behiya perratzia zer dan? 
- Bai, bai. 
- E? Perrak jartzia? Ba perrak lotzeko behiyai, ba ibiltzen zian iltziak espezialak, oso... oso mutur zorrotz luze luziak eta buruba izaten zuen kuadratuba izaten zuen; ta halako iltziakin jositako botak ibiltzen giñun, gehiyo aguantatzeko botak: bota lodik, zakarrak... 
- Neumatikoakin indako zola, ala...? 
- Abarkak? Ez, ez, ez, ez, larruzkuak, larruzkuak zian ordun ibiltzen zianak. Ibiltzen bazian abarkak neumatiko puskakin indakuak e? Bazian, baiño... bai, ibiltzen zian, baiño ez hainbeste. Beste abarka normala ibiltzen zan, gomazko abarka. 
"Gilda" pelikula
Labaka Ollo, Ixabel
- Ordun edozer gauza kontestatu beharko zan... 
- Dena, dena, dena, dena, dena, dena. Oi, behin baiño gehiagotan, oain ya aittatu izan dute ta, zea, pelikula bat, este, "Gilda", ez dakit ikusi dezun, segurasko bai, telebistan, ze telebistan milla aldiz bota dute ta. Ta ordun bota zutenian, hua ikusten zuna eskomulgatuta zegola. Ta nik ikusi nun hua're. Ez nun ezer entendittu, gaur okerraguak ikusten dittugu, Jesus, han muxun bat baldin bazan eta gaiñekuan ez zan. Ta oain ikusten dianak, eta eskomulgatuta, ta nere artian, "ni're hala neok ba ordun". Ta gaur denak erakusten ta harik eta okerraguak. 
Horregatikan kontua're asko da e? Elizako kontuak gauza asko ez da siñistekua. 
Etxean egindako pilotak
Sarasola Idarreta, Pedro
- Ta zuek pelotak zuek indakuak izaten zian, ala erosiyak? 
- Erosteko izan ezkeo bai; etxian harriyakin inda. 
- Ta nola egiten da pelota? 
- Pelota? ba samurra da, hasten zea ta bueltaka bueltaka bueltaka bueltaka bueltaka, hariya bilduta, ta gero hari hua libratzeko, berriz harriyai josi, jarri, harekintxe. 
- Eta barruan zer sartzen zitzaion? 
- Nik ez nun ezer'e izan barrenen jartzeko. Hoi... 
- Kontxan bat edo ez - Ez, ez, nik ez nun ezer izan barrenen jartzeko, baiño ordurako're bazian kixkik eta zea hemen kixkiya deitzen zayona, zea, pelota koxkorrak bazian, pelota bizik atetazeko ta, baiño guk ez gendun izan holakoik. 
- Zuek horrekin moldatzen ziñaten? 
- Ahal zan bezela, ez gendun besteik eta! 
Santiago-enea baserriaren jatorria
Etxeberria Zalbide, Miel
- Ama Lazkaokua ordun? 
- Bai, bai. Nun, nun. Holaxe. 
- Aitta, berriz, hemen jaiyua? 
- Aitta, berriz, hemen jaiyua. 
- Hemen esaten dezunian, hau ze baserri da? 
- Hau Santiago Enea, Astigarraga, Santiago Enea. 
- Eta zu zeorre hemen jaiyo ziñan? 
- Bai, ni nerone hemen jayua naiz. 
- Santiago Enea, hola deittu izan zaio beti? 
- Bai, beti, ta Santiyoko Astigarragan do Santiyoko ermita han goyen do. Ta ordun'e ahal zunak ahal zuna in nahiko zun ta hemen jarri emen zun hango seme bat aittak, ezkonduta hemen jarri emen zun. Ta hor beheku hoi oin hala da ta leheno're bai, bi bizitzakua da, baiño izen berdiñakin: hoi Hernanikua Santiago Enea ta hau Astigarragakua Santiago enea. Han seme-labak jarri emen zittun ta hemen semea bakarra. 
- Hara, zuen aitta zena? 
- Ez, auskalo, auskalo, lehengo gizalditikan, lehendik. Ta gure aitta ta hemen jaiyuak. 
- Ta noiz jaio ziñen zu? 
- Ni jayo nintzan "treinta y nuevian, cuatro de octubre", gerra bukautako urtian jaiyo nintzan ni. 
Hilerokoa jaistean, azalpen gutxi
Arruabarrena Olazabal, Sabina
- Sabina, kontu hoikin ai geala, okurritzen zait regla, lehenbiziko regla jeitsi ber zitzaizunian ta hola. Ordun izaten al zan amak edo eskolan edo esaten al zan "aizu, ba edadia dakazu eta hola ta hola pasako zaizu" edo? 
- Nei ez behintzat, ta bestiaidi ez hola ikusita, "ui ama, zea dakat", "hoi ez den... hoi ez den ezer ere, hoi ez den ezer, emakume guztik izaten diten hoi ta ez den ez den ezer'e pasatzen". Ta toaillak edo ez dakit zer jarri zizkian eta kateko rosakin ta lotuta, ordun zea, tampas ta zea hoitakuak ezar'e. Ta ez ote zian, "normal ibili hai e? Normal ibili hai". Zea, ta geo nere laguna, nere lagunan etxea jun nintzan ta esan niyon "ez dakin ze pasa zaiten, hola ta hola", eta "uff", ni baiño zaharro da, ta oain Bilbaon bizi da. Ta zea, "hoi ez den ezer, neska. Hoi zea den, hillero etortzen dana den hoi". Baiño lenbizikuan, apuro earra e? 
- Lagunan artian ta igual gehio? 
- Bai, bai bai, etxekua, etxian ezta ezar'e, tabu! Tabu holako gauzak. 
- Ta izaten al zian, ordun esaten al zan regla zanakanian ezin zenittula gauza zenbait gauza in: ba odolkik ittia txarra da ta baserritan esaten da ez? O maionesa kortatu itten dala. 
- A" Bai, bai, bai. 
- O ezin zala garbitasunik in edo? 
- Bai, esaten zuten e? Bai, bai, ta ez dutxatu ta. Bueno dutxatu, ordun ez zeon dutxik, ta horretxen zan'e kaldera, kaldera zeatu, ta komunea eman ta han garbittu. Bai. 
- Eta konpresak eta hoik'e, ba toaillak leno esan dezun [...] 
- Konpresak? Hoixen. Bai, bai. Haik gordian igual garbittu beharko zituen. 
- Oi! Beharko! Hoixen ba. Anaiak eo zeatzen zianian, handixe [...] iñor [...] zanian, hartu palankanian ta zeatu ta hoiyek danak kendu ta... bai. 
Amonari buruzko oso oroitzapen onak
Arzallus Aristi, Andoni
- Ze oroitzapen dakazu amonana? 
- Oso ona, oso ona. Nik amona ezautu nun urte askon ez, esango dizut ba, nik hamasei bat urte nittula hil zan amona; ni ordun Pamplonan estudiatzen ai nintzan. 
- Amona bat? 
- Amona bat, bai, aittan aldeko... Ez, aman aldeko amona, etxeko amona. Beste amona banun, beste etxe batian. 
Hamasei urte nittula hil zan, ta ordun ni goatzen naiz gauza kuriosua: oain berdura asko jan bihar dala esaten da, ta ordun gure etxian harek bakarrik jaten zun berdura. Eltze txiki batian bere berdura jartzen zun harek, edadiak agintzen ziyon, eta harek bakarrik jaten zun; gaiñekok ez genun iñok berdurik jaten, iñork ez zun, ez zan ordun berdurik jaten. Basarritan [...] behintzat. Kalian Ergobi aldian, Astigarraga aldian baratza asko zian, baratza asko zan, ta berdura asko ekartzen zan Donostia, ta Donostian jaten zuen berdura. Astigarragan berdura gutxi jaten zan. 
Kilkerrak harrapatzen eta zaintzen
Sarasola Idarreta, Pedro
- Etxian zuek eukitzen zenuten txoririk? 
- Ez. 
- Kantatzen zun txoririk? 
- Ez. 
- Ez. Kilkerrik? 
- Bai, kilkerra euki izan dut. 
- Hori nola, zuek harrapatzen zenuten? 
- Bai, hori're, kilkerra harrapatzen xamurra da, kilkerra harrapatzen xamurra da. 
- Nola eiten zenuten? 
- Kilkerran txulua billatu, han txuloa jun ta zea bat, belar bat, hola txotxa, belar mehe bat eta sartu ta harekin hola zean ta nunbait azkuria o kilimatu eitten da ta rast! ateratzen da. Kilkerra harrapatzen xamurra da. 
- Gero gorde poto batian? 
- Bai. 
- Ta ze, jaten eman beharko zitzaion? Bestela hil ingo zan. 
- Kantatzeagatik, kantatzeko ogi mamiya ardotan bustita. Ta handikan jaten zunian, askotan erdi etzanian ta ordun hasten zan kantari. 
- Ta zuek iten zenuten pixa zuluan zulotik ateratzeko? Ala nahikua zan belar batekin? 
- Bai, bai, belar bat nahikua zun, belar bat nahikua da. Belartxuan zea hor ta harekin hartu ta.... han atea zigun. 

Aulesti (Bizkaia)
Hileta, gaubela...
Kareaga Gojenola, Justina
- Enterruk ba hiltzen zanin gabin gaubeli itten zan, danari dxedaten emon, datozenari edaten ardaue edo koñak korrientie izeten zan, ba mozkortute danak erromeri bat gabin gaubelan. Ta ba bidxamonien enterru. Ta gero anderuri-ta emoten dxakuen txuleta bana-do, ze lepun eruten zien ba, ta ba nekie hartzen eben ta emon ein biher dxakuen /bidxakuen/ gero hareri enterrue eitten zanien elizakue, ta harek apaldu eitten eben, lauk-do. 
- Ta nortzuk izeten zien? 
- Zelako bizi, zelako bidi ta zemat ein eben edo kanbidxau eingo zirin eurek lau ta lau, ze batentzako por ejemplo Naritik ia zelan ekarri leiken? Ta urrin izen ezkero ba errelebu. 
- Ta euzokoak eruaten eben gorpue ganien? 
- Bai hombre, erungo zeben ta etxekuk igul. Baiña lehen semik-ta ez zeben eruten guresorik, hori ez, baiña oin bai. 
- Ta enterreu, kanposanture eruten zenduezan? 
- Bai. Zuk ez dozu ezetu elizan enterretie? 
- Ez, ez, ez, ez, ez, ez dot ezautu. 
- Entzunde bez amari-a? 
- Hamen Aulestin enterrau ebenik ez dot iñoz entzun, ez. 
- Ta gero enterradore papela nok euikitzen eban? herriko bat egon zan enterradore edo bakotzien bat izeten zan? 
- Ez, bat. Hemen nik neuk bat ezautu dot, bi zirin, baiña esan nahi dot gizonezko bi. Nik haretxek ezautu dittudaz bakarrik. Oin ba Markiñetik etorten da. 
Elizara ez
Zaldunbide Urkidi, Juanita
- Semea: Ta zelan zan ha zure amak ba ordun, elizara eruten zan ba gauzak, ofrezimentuk-ta. 
- A bai. 
- Semea: ogi edarra, erun hara sepulturera ogi edarra, ta Jose Miguelek amari ha ez izteko han, zelan da hori? ha ez izteko han, jateko berak! 
- Gurin hiru mutil hil zin, nire nebak hiru mutil hil zin, ez dakit zelan hil zin, ez dekot hori, neu naz gaztena, esaten ebena. Ta ordun usetan zan, elizi ba amuma be pndio amuma aitte guri ta baiño gehidxa zan eliziaz eta hobeto zertute euen, gehidxa dediketan zan, ta ba usetan zan etxin hil bajatzu umi edo dana dalakue gero hurrengo domekan elizara sepulturera opille erun biher zan /bizan/, opille, opil bat edo tremesa esaten dxakon, ta amumak ba tremesagaz elizara, hamarretako mezara, ta tio Jose Miguel be han pulpittun ondun-do, ez pulpittun ondun ez, [...] ondun-do: "ama, hori gorde eizu etxera hor itzi barik arratsaldien txokotaliaz hartzeko". Ta bestiek ba, pentsau zelako fedie, usadidxue eitten, holakoxe zerak. Bai amumak oindio fedie bai, baiña gure aittek-ta ez, gure aittek-ta orduntxe be inpernurik eta zerurik ez euela. 
Markinarako takoidun zapatak
Zaldunbide Urkidi, Juanita
- Janzkeran-ta igertzen zan nor zan kalekoa ta nor zan baserrikoa? 
- Bai, bai asko, oingo aldin asko, sobre todo Markiñen. Markiñen bueno, jente elegantie! ta gu ba... 
- Zuek zelan janzten ziñien erromeridxetara-ta joateko? 
- Ba juten ahal dogun modun. Zelan esango dotsut ba? dirurik ez zan egoten erosteko ta tergaltxu batzuk. Nik euki naban apur bet suertie nire lehengusu batek Bilboko entzuteko denda baten eitten eban, tela-enda baten eitten eban, zelan esaten dxako mostradoran atzien egoten danari? dependienta, dependientie. Ta han sobretan zin igul retelen natzuk ta igual ekarten eustezan edo ekar [...] josi ta ba zozertxu eitten ibiltten giñen. Ordun dana eukitten gendun ondo, berrogeta hamar kilogaz-do berrogeta hamalaugaz jantzen dozuna janzten dozuna, zintturoie ipintzen bozun be bai, zer eitten, danak janzten zin ondo. 
- Ta abarketakaz be joaten ziñien erromerire? 
- Bai abarketakin. Ta abarketakin Markiñera-ta abarketakin jun bien, baiña gero eruten genduzen handidxa eittiarren eta altiau izetearren-a zapata takodunek be eruten genduzen gero harek paketin ostabe, handik Markiñetik Malasera bakizu? takoiekin be mutil gustukue bauen topetan eurekin takoiekin be sufridute takoiekin etorri Malasera be, oye, segun! Ta eskastxuaue eta noberan disgustukue bazan abarketak jantzi-a. Geure tranpak? holan! Bueno, tranpa bakotzik eitten gendun, ez pentsau kosta bakue izen zanik gure gazte denporie be. 
Milizianoak aitaren bila
Kareaga Gojenola, Justina
- Milizianuena esan dogu. Milizianuk etor zien tropie hor goittik behera "prou-rou-rou". "Ointxe datoz, ointxe datoz, ointxe datoz", ta bakizu bentana zuluetatik begire. Ta gero ba pasau zienien ogidxe atzetik, ensegida ogidxe euren ondorik... Ta ba ogidxe ensegida, ta dirue, diru zuridxe, ta ba horixe deket goguen milizianuena. Ta gero horretako lelengo ebixen bezperan-do gure aitte erun eben altxaute ogetik erun eben erakusteko Zapola nun euen-a, Zapola esaten eutsen hor goidxen holako trintxerak-do esaten eutsen zeretan-do, ta gure aitte euen erakusten-do, ta bueltan ekar deue ta hona kruzera, ta gure aittek eurek apur bet albora edo bestera ein ebenin, danga igesi eureri, hamen kruzetik hor kalien, kruzetik, ta igesi aittek. Eta esan ei eutsen amari: "banator etxera, baiña ez dakitz zer ein jotan", ta bixamonin ati jo ta: "¿por que marcho ayer a la noche? " edo holan erdera, aittek bakizu, "¿por que anoche marcho usted? " "con miedo hombre" bestiek atzera, gure aittek kontestau ein otsen /eintsen/ ta. Ezebe ez otsen ein, baiña "ta-a" hil be bardin-ardin harek iges ein otsielako ba. Ta ba holaxik, gerra denpori horixe. 
- Ta zuk nebarik-do ez zendun euki? 
- Bai, nebak, zazpi urte be soldadu eñikuk. 
- Ta nundik ibil zien? 
- Hortik, ez dakitz nundik ibilko zien, Andaluzidxen, nik ez dakitz nundik be. 
- Ta orduen luzero euren barri euki barik-do. 
- Bai. Bueno, batek eskoli be ona euken ta eitten eban ta. Bestik be karti eitteko beste bai, ta horrek bai. Baiña bakizu zemat din? mutil parie ta zazpi urtin? itzela die. 
- Karo, etxien be faltan. 
- Etxien bueno! 
- Heridu edo zozer ein zien? 
- Ezta, sekulo bez, ezebe, ezebe, ezebe, ezebe, ezebe ez ben ein sekulo. 
- Lagunek hilko jakiezan ba. 
- Ez dakitz hori, baiña eurek behintzet eurek sekulo bala bat bez, ez, sugertosuek izen zin. 
Aita errepublikazalea
Zaldunbide Urkidi, Juanita
- Semea: Gero aittitte ez zan izengo ba republikanue? derrigor izen biher! 
- Bai, gure aitte, gure aitte eta nire aitten anaidxie errepublikanuk zin. 
- Semea: Alejandran aitte. 
- Aitte. Ta gure han kofradidxan beste batzuk, oin e PNVkuk esaten dxakena ordun e. 
- Semea: nazionalistak. 
- Nazionalistak ta frankistak. 
- Semea: Frankistak be bai? 
- Bueno frankistak barik beste izen bat esaten dxaken ordun, beste izen bat. 
- Semea: Monarkikuk izengo zin. 
- Monarkikuk hori. Monarkikuk, monarkikuk, nazionalistak eta republikanuk. Ta gure aitte ta tio Jose Miguel errepublikanuk, ta elizarakuk bez, ze elizi ordun ba elizi zan inportantie, ta Bitorio ta ni dxoaten giñen, nire nebi ta ni dxoaten giñen billurtute harek nire beste lagunek eta gure edadekuk-ta, harek aittak eukezan ba nazionalistak errezetan ebenak ta monarkikuk beste batzuk, harek ederuauek-ta, danok pobrik, baiña, harek ederuau gu baiño. 
Ta nire nebi ta ni ba gu ba sufrimentun. Honek gure aittok, harek ez zeben siñisten ez inpernuaz ta ez zeruaz, ta horrek bestiok beti errezaridxuk hamabost misteridxokuk-ta errezetan ta gu lotsatute ba, gu ba. Harek anaixak eurek alkar ondo hartzen eben, barre zerak zien, lagunek, anaidxek lagunek. 
Errepublikazale gutxi
Zaldunbide Urkidi, Juanita
- Botaziñoiok egon zin ta ba pasau zen botaziñoiok, ta gero papelak eta leiduti bakizu zelan dan, ta danak nazionalisti ta dana monarkikue gehidxa ta errepublikanu gitxi. Ta nire aittek anaidxieri, Jose Migueleri: "Hi hermano, bakik hauxe geuriau gitxi dauena? ". Rekuentun errepublikanu gitxi. Ta guk, guk ordun be, nire nebik eta nik: "Beittik beittik ba! ia honek honek-ta, ba! ". 
- Semea: Bai baia zer esan eutsen gero Kaiserrek Jose Migueleri? 
- Ez, Jose Miguelek esan otsan, anaidxik esan otsan nire aitteri: "Hi hermano, gauza ona urrixa dok", asike, gauza ona ba... Holakoxe kontutxuk, triste. 
- Ta abadiegaz-ta problemarik ez eben euki? elizara ez joatiarren-ta? 
- Ez zeben bueno, ordun apurtxu bat banatzen, zertzen eben, erakusten eben, ez euezan konforme gure aitten eta tio Jose Miguelen eta, haren Jose Miguelen seme-labak euki zittuan, zemat neba-rreba zittuan? igul hamaike-do, ta zien bastante balidxokuk, ta jantzi, panaderidxe be baeuken, ta beti zozer gehidxa gure aldin, hobeto jantzi-a, ta putak eta zirela harek eta esaten zittun eta buf ordun ba. Bai, fama txarra ipiñi, fama txarra, preparetan zilako eta garbidxek, garbi ta preparetan zilako-ta ba... 
- Semea: Bai, baia hori dana etorren horrek, tio Jose Miguel ezkondu zanin horra, panaderidxara, karo republikanue, komunistie, "terra roja" bautidxau eben ha jun zan baserriko terrenutara-a, "terra roja". Ordun be kleruk... 
- Kleruk inddar haundixe euken ordun, baiña, bueno kleruk. Ta abadek nire lehengusiñak-ta harek ba ya fama txarra, inpernuku lez, balitzon lez. Ta bihergiñek eta baserritarrak baiño beti altu, ahal be gehidxa, ta bidamodukuk zin, baiña iñok. 
- Semea: Baiña aittitteri eta Jose Migueleri horrek ez otsen ardure. Harek modernuk zin orduko sasorako. 
- Modernuk. Harek orduen esaten eben ta gu lotsatute: " ai inpernu balego! ", ta zerun ta inpernun ez zeben siñisten. 
Ta gu ordun, beste guztik errezau ta, beste estilo baten bizi, beste zer batekuk zien ta, nire nebik eta nik sufrimentu. 
Beste umeekiko ezberdintasunak
Zaldunbide Urkidi, Juanita
- Bueno bai apurtxu bet bai, ez naz akordetan holan direktamente ez dakit zer, baiña beti izeten giñen despreziautxuek izeten giñen, harek e lehen esan dotsutena, harek erresaridxuek errezatzen zittuen aittak-ta, harek baiño, harekin seme-labak beti zin guaz apur bat kategoridxakuauek-do, ze esango dotsut ba? ba gu... 
- Baiña zuek dotriñera-ta joan ziñien? 
- Asko iñora bez. Bueno, ikesi genduzen bai, oin ahaztu be ein jatez, Aitte Gurie edo holakoxen bat deken gogun oin, danak ahaztute deketaz. Ta ba, bai. Bai primera komuniñoi be ein gendun, oingo modun barik, baridxeku baten akordetan naz abarketatxu batzuk ta ba honakoxe erropatxuren bat-do. 
- Semea: Amumak erunde aittittek jakin barik-do. 
- Ez. Horren beste be etxuan izengo, horren beste bez, baiña antzin. Bai, bai, txarto bez. Baia beste amuma bat geunken, amuma bi neukezan nik, ta gabin hiru lagunek eitten gendun ohien lo: neure lehengusiña batek, ta harexek amumak eta ba hirurok. Ta hamabost misteridxoko erresaridxue errezau eraitten oskun /eraitteskun/, bueno, beragaz batera. Ta guk ba lo be eingo gendun, ta Jesus! porta genduzen ta nik ez dakitz zelan kontestetan gontsen, hamabost misteridxokue e! Pentsau, ohien hiru lagun, hiru lagun, ta ba hori zemat urte euko genduzen ba guk? Ordun ba ni lehengusiñe baiño zaharraue nitzen, igul hamabi urte-do, ez hamabi ez, hamahiru urtegaz , ez gitxia, zazpi-do, igul zortzi-do. 
Hondartzara urtean behin
Kareaga Gojenola, Justina
- Ta plaire-a. Plaire zuek ez ziñien juaten, ezta? 
- Ez. Plaire juten giñen urtin baten maistriaz ure ikusten eta uren ortozik hantxe ibiltzen apurtxu baten. 
- Bai? 
- Ta hamen paseu dxakun, jun giñen ta arraiñek hainke ein otsen neska bateri. Ein leike arraiñek hainke? bai, bai. 
Iñuzentemente igul etorko zan hondarrin-do, ta behintzet-eta zelako sustue-a. Lekitxora jun ta etorri oiñez. 
- Karraspidxora edo Isuntzara? 
- Ez, ez, ez, Karraspidxora. 
- Orduen urtien behin eitten zenduen? 
- Bai. Juten giñen, juten giñenin juten giñen. 
- Ta ze? gonien altxeu ta... 
- Bai. Gona barrenak busti ta geure txanka pistolok, hantxe. 
Gerra denboran aita gartzeleratua
Urkidi Astorkia, Cresen
-Auzuan ume asko juntauko ziñazien ez? 
- Bai umiek olgetan-a bueno asko, bai. "Treinta y seis"in gerri has izan aprillin ta nire neba bat, hamar neba-rreba izen giñen gu, ta neba bat Ameriketara jun zan gerri baiño aurreratxuau beste neba bi gerrara, gero beste bat hamazazpi urte eukezan ta aitte jun zan beragaz kanpora erun ez daizen ba, ta gero etorri ta ha ez zeben erun. 
Baiña gero olgetan etartin gu umik ba, gure ama zerin geldittu zan bost umegaz, guk sei urte, bestik zortzi, bestik hamar, ta bestik hamabost. Ta etartin olgetan gauezala, Goardia Zobillek etor zirin ta "¿Juan Tomas Urkidi? " eta "presente" esan ban gure aittek. Ta bai, "¡Venga con nosotros! ", ta "¿yo? Tengo que quitar las albarcas" esa´otsen, "no, con albarcas y todo". Ta erun ben kartzelara, ta kartzelan zemat denporan ein ban umi be banitzen ta ez dakit ba urte bi-do, ez dakitt e. Ta nire ama ume pilluaz han geldittu zan, bai. 
Zubero auzoan jaioa
Urkidi Astorkia, Cresen
-Hasteko izena, zure izena da? 
- Cresen Urkidi Astorkia. 
- Eta esan dozu jaixo ziñala, Zuberon, Zubero auzuan? 
- Zuberon bai. 
- Ta ze etxetan? 
- Zuberoetxebarri. 
- Zuberoetxebarri dake izena baserrixak? 
- Bai Etxebarri da bai. 
- Eta ze urtetan jaixotakua zara? 
- Treintan. 
- Ze egunetan? 
- "Febrero, catorce, dia de San Valentin". 
- Eta han Zubero auzuan basarri asko dare edo...? 
- Bai bueno ba zenbat egongo dire ba beittu, bat, bi, hiru, lau, bost, sei, zazpi, zortzi, bederatzi, hamar, hamaike bat-do. Bakizu jausi be ein zan etxie be, hamaike baserri bai behintzet, bai. 
- Orduan desagertutako basarrixek be badare hor, ya jausi diranak. 
- Ba ya desaparezidute da. Bizitza bikuk dire asko, ze Maixenekuk be bik dekoz, bi kontau leikez, Goittandikuk be bi, lau, Legarrekuk bat, bost , Uxartekuk beste bi , zazpi, Itzekuk be beste bi, bederatzi, gure etxi be bizitza biku zan baiña bat bizi giñen hamaike. Hamaike pentsete´ot dagozala e, zuzen ez dot esango iguel dana dala. 
Ur-sagardaua
Kareaga Gojenola, Justina
- Eta sagardaurik eitten zenduen? 
- Ez, etxin ez. Ur-agardaue esaten eutsen ta zozer bai, noz edo noz akordetan naz euki genduzen zerak be, zelan esaten jako horreri? , barrillek-do. 
- Kupelak eta dolarak. 
- Dolararik-ta ez baiña nik ez dakitz zelan apurtzen zittuen sagarrok eta eitten eben ur-agardaue. baia ha edan zein... bueno! 
- Eta zelan eitten ben ur-agardaue? 
- Jo, jo, jo einde batsak, batsa gelditzen da apurtututekun dana, batsa gelditzen da azala ta zera, zein de por ejemplo egosten dozuz, ze esango dotsut /esangotsut/ ba? sagarra ba membrillu eitteko nahi mermeladie nahi. Ba ondo pasadorien pasaute eta izen biher izeten /bizeten/ da, ta ba han batsa gelditzen da hondokiñe. Ba ha sagardaue, haretxek danak kendu ta garbittu-a eitten eben. 
- Ta gero botillatara edo pitxerratara-do... 
- Gero sartu barrikan ta bere txorkotxue sartu bere zulotxuegaz eta txorkue atara ta "txirrr" itturridxen betetan eban bazkaltzeko sasoien sagardauori. Hori akordetan dxat. Honakoxe zulotxu bat euken barrikik ta han sartu txorkotxue ta ha atara ta handik edan. 
- Eta, gozoa zan? 
- Bai, nehiku! mingostxu-e, ure baiño apetitotxuaue baiña arda ederra hobie. 
- Edateko modukoa. 
- Bai, karo, bai. 
Higieneak ez zuen garrantzirik
Zaldunbide Urkidi, Juanita
- Dana dala, adelantuk. Zikiñe pranku, oin dana da hijiene ez dakitz zer, derrepente daz kadukaute gauzak, derrepente daz hamaike. Ta pobrie, lehen esan dotsuetena, irak-ta ebai biher izeten zien udegunin, setiembrien iretan. Eguneko azpidxek eitten, zerak eitteko, ganadun ximaurrek eitteko-a. Ta egarridxek itto biher, ta han txarkutxuk egoten die ba, bakizue, erreka zertzuk, ta behidxek-ta pasetan zin, behidxek pasetan zinin, harek eitten eben patxen zeraz han ure eran. Pentsau hijiene, ta hamen gaz! Holako hijiene, han apatxak han zulo huandidxaue ein baleu urek gehidxa urten daixen. Hamen gaz! 

Azkoitia (Gipuzkoa)
Ura etxe ondoko presatik hartzen zuten
Uria Narbaiza, Salome
- Ura esan dozu etxian, ezta? Gastatzen zala... 
- Ure genduken Euzkitzetiken presa bat zea... ta presa hortatiken indarretxin argixe hortik sortzen zan ta oraintxe arte euki deu hori zean, oin lubizi batzuk jun die ta azkena eukitzen genun txarrixentzako. Eske frigorifikuk eta eukitzeko ez zan ona argi hori ta gero iberduero sartu zanin guk mantendu genun, Euzkitzekuk eta guk mantendu deu hori txertuk eitten ta argixe eitteko. Baiñe trilladorie ta danak beakin ibiltzen zin zea hari garbitzekue o traste danak beakin ibiltzen zin. Bakarriken frigorifikue, telebistantzat txarra. Guk lehelengo telebista ipiñi gendun, argixekin ezin zan ondo zea ein, eta baterixe kargatzen genun etxien, argittik baterixe kargau eta baterixekin telebista ibili, bai nahiko problematikue hortako zan argi hori. Baiño bueno ni jaixo nitzenien eo eindako presie zan hori. 
- Ta arropak garbitzea eta haruntza joaten ziñeten? 
- Ez, etxin... bai gure aittitte ezkontzeako, lehen´e ondun, etxe ondun eongo zan, baiño goixen jaixotzen dan tokittiken tuberixe sartu eta etxe barrun fregaderak eta zeak eta ipiñi ein emen zeben gure attitte ezkontzeako, zea manantial zea dao, gaiñea, potentie dao oso zean Urrategin, zea Oittekue, Oitteko... kaleko jendie ta juten zan hara ure eranez leheno oiñez ibiltzen zin Urrategittik bueltan, oso manantial ona da, ta ugerixe da gaiñea eta ez... Ordun etxin garbiu ta gero astintzea ataire, ataixen zan aska haundi bat eta bi etxetakuek, gu bi etxe alkarren onduen ta bi etxetakuek kontuk esan eta erropak garbiu ta, bueno, garbiu, han astindu eitten zien. Ez, urekin ez, ardue batzutan ahaztute ta ibiltzen gea baiño ure, hor ez dao urekin problemaik, gure alde hortan, ur askoko tokixe da hori. Gero herriko ure´re bertatik pasatzen zan, hortxe, erreka hortan gorauen, gure presie hartzen zan baiño gorauen hartzen zan herrireko ure´re ta gure etxe aurretiken pasatzen da ur hori´re. 
Auzolanean egiten ziren lanak
Aranbarri Elduaien, Jose Mari
-Taillerrean eta etxean bitan arituko ziñen batera. 
- Batera ez, baiñe egune zortzi ordukuen partez hamabi-amalau ordukue eittia egune. Eta basuen´e bai, e, hamen auzukuekin eta apeagiñen eta ere. Bueno! Hamen inguruko lanak danak itten giñutzen guk eta artian ez giñen nekatzen, ordun sasoie zaon. 
- Auzolanian eta ibiltzen ziñaten? 
- Bai, auzolanien eta, bueno. 
- Zer egiten zenuten? 
- Idixekin junda igual trongotan eta, danera. Gari ebaitzen´e bai, auzolanien ebaitzen zien len garixek´e. Eta jo´re bai, dana holaxe. Garue ebai ere bai. Lehen hola ibiltzen giñen. 
- Kaletarren eta baserritarren artean diferentzia haundia notatzen zenuen? 
- Bueno. Be... Basarritarrak beittu eta ezaun izaten du nunguek gean, hor ez dakizu, ze trajie... 
- Diferentzie eitten zizuen edo? 
- Ez. 
- Kaletarrei hobeto baserritarrei baiño? 
- Ez. Geu´re ez giñen azian lelengo azpiko ostrue, e! Geu´re ez giñen. 
Orduerdiko bidean azokara esnea saltzera
Agirrezabal Epelde, Jose Ignacio
- Eta esan dezu feria juten zala arreba eta ze juten zan, astoa hartuta? 
- Peria, azoka zapatuan egoten zan azokie hemen ta zortzi kilometro etortzen zan astue kargauta hona: menda-[igurtziye] ta zestuk beteta, esnien marmittek 10 litrokuk o hola zea, patata puskat, gero gaiñien lotzen ginizkon menda-[igurtzi] hoiyek eta tapa-apa astuakin. 
- Bera bakarrik? 
- Bai, bai! Bakarrik? Bueno...! Haura zezena bezelakoxie zan. 
- Ta zenbat denborako bidea zan? 
- Zortzi kilometro zeen kamiñuan ta, ba, ordu ta erdi bat ber etortzen, ta juten [...]. Axkar-xkar junda, e! 
- Beharko, atzera azkar bueltatzeko... 
- Bai. Ta gero segi lanien ta hentxe. Gero trenbidie akabau zan inguruen ezkondu in zan. 
- Azkoitira azokara ze etortzen zan hemen inguruko jendea saltzera? 
- Bai, bai, bai, hemengo baserrittakuek tratuakin ondo ertzen zuen. Handik etorrittakua urriñao izeten da hori ta lan asko. 
- Kanpoko jendeik etortzen zan? 
- Bueno, kanpokuek asko ez. Azpeiti hobia hau baiño traturako ta Azpeiti, Elgoibar... ta [hortxe] danien. Zumarragan jaiyen itten zan jeneralien, ta hemen zapatuen. 
- Ganaduik egoten zan azokan? 
- Ez, ez. Ganaua, ba, Andramaietan ta hola izeten zan ordun ere oin itten dan bezela, antzera edo. Zumarragan Santa Ixabaletan ta Bergaran Erramu zapatu badakizu nola izeten dan? Ordun periya haundiya han´e. Ta holaxe zea izeten die. 
- Asike, ganaduik ez zenduen ekartzen saltzeko azokara, ordun? 
- Ez, bestela ez, ez, bestela ez. 
Martirieta eta inguruko zenbait auzo
Zubizarreta Mendiola, Luis Mari
-Otsolarre ze auzo da, Martiritta ala beste bat? 
- Martiritta, Martiritta auzua, bai. 
- Martirittak auzo gehiago badauzka ala ez? Otsolarre ez da Martiritako auzoren batekoa? 
- Ez, Martirittakue da, Martiritta eitten da. Baitta Aittube ta ere Martiritta eitten dia. Gero bestiak baakizu, Aizpurutxo eo beste barriotara eitten dia baiña. Agiñeta hurrao daukau Martiritta baiño. Agiñeta baakizu nun daon. 
- Bai, bai. 
- Guretik, baserrittik Agiñeta hurrao dao Martiritta baiño, baiña beti ein gea Martirittara. Gero beti eskolara ta bataieu te dana Martirittan, komuniuek eta dana Martirittara. 
- Hau zer da, Martirittako azkenengo baserria? 
- Bai, azkenekue, azkenekue. 
Arropa-dendak eta alpargatak josten
Aramendi Aranberri, Angeles
- Kalen bazan erropa-endaik? 
- Erropa-endak? Bai, ordun bai. Garai hartan erropa-enda dexente zeon kalin. 
- (senarra) Hamen auzoko bat badao oain'e [...]. 
- Ze... ze denda zien? Izenakin o akordatzen zea o...? 
- Ordun erropa-endan izena Aldalurreneku ta Bernabeneku ta... bestie Iñexiotarreneku, ta... erropa-endak zea itten zittuenak. Ordun erropa asko zea itten zan. Piezan eoten zan, jositta oain bezala ez zan eoten ordun erropaikan. 
- Alpargatak'e eitten zien Azkoitin ezta? 
- Bai. Alpargatak josten jardunda nao ni. Hementxe itxin, alpargatak josten. Lehen jayo nintzen etxen'e bai, eta honea etorritte're jardunda nao ni apargatak josten. 
- Dirue nunbaitteako izaten zien alpargata hoik, o zuentzat...? 
- Ez, ez, ez. Dirua josten gendunan diru geuretzako zea itten gendun ordun. 
- Baiño esan nahi det, kalea nunbaittea entregatzen zittuzuen? 
- A, bai, bai, bai! Hori bai. Zean, Jesus, Txantoneneaku zan abarketak o zea itten zigunak; ta guk eiten gendun etxea ekarri, geo telie josi, ta atzea eaman. Ta ordun asko ez zeben paatzen, baiño zeoze paatu itten zeben, ta zeozer jornala atea itten zan. 
- Ordun etxe danetan ia alpargatak josten, ezta? 
- Hamen leku batzuten bai, danetan ez. 
- Baiña Azkoitin bertan, hala're...? 
- Axkoitin herriyen bai, baiña baillara hontan ez zan itxe askotan josiko abarketikan. 
- (senarra) Abarketak gure alabak'e asko josi zitun. 
- Bai, gero bai. 
Lehenengo autoak
Aramendi Aranberri, Angeles
-Kamiñoa egin zen garaien belaxe kotxen bat hemen auzoan? 
- Bai, laster ekarri gendun, geuk laster erosi gendun. 
- Eta aurretik bizikletak. Motorrik bazenuen? 
- Ez. Karneta ateratzie kosta zitzakun guri're, bakizu, eskola gutxi tte. Karnetak atara giñun, nik lelengo ta gero honek eta. Biok kotxiakin ibiltzeko modun. 
- Nun atera zenuen karneta, Azkoitin? 
- Bai. Auto Escuela Etxaniz. 
- Eta orduko esamine nolakoa izaten zan? 
- Orduko esamiñie ointxe bezelaxe. Kamiñoko zeak, seiñalik. Igual. Karneta ataatzeko berdiña da. 
- Lehenengo kotxea ze izan zan? 
- Simca. 2200 Simca bat. 
- Orduan kotxe eukitzea... 
- Bai. Dezente ibili zan orduan kotxiakin. 
- Kamiñue ein zanian bateko kotxia eta besteko motorra, danak (... ) 
- Hemen kotxe asko. 
- Gazte-ente haundie zeon ba. Bakizu, hogetamaxei baserri die. Ta geo berriz, iñora lanera ere kotxez ateatzen zien. 
(Batzuk ateatzen zien baiña) artien basarrin, batzuk morroi (... ) 
- Orduantxe mobidu zan jendia, kamiñua ein zanin. Asko hamengo gazte jendia. Asi ke bestela oiñez. Nere anaia ta oiñez juten zien. 
Elgoibarren eta Plentzian lanean
Zubizarreta Azkoitia, Candida
-Esan dezu udan... 
- Udan hotelien. 
-... hotelea juten zinela. 
- Bai. 
- Noa? 
- Plenzian egon nintzen hiru urtin eo. 
- Plentzian? 
- Bai. 
- Eta nolatan? 
- Ba politte zan hotela ta jente asko ibiltzen zana ta. 
- Baiña nolatan jun ziñen? 
- Ba jun nitzen, lenao neskame ibiltzen giñen, neskame taberna baten egon nitzen, lau urte ein nittun han. 
- Plentzian? 
- Ez, Elgoibarren, neskame Elgoibarren. Eta gero ba, neskame ordun etzan oin bezela orduek ein da libre izeten. 
Orduen goizien bertan lo eitten gendun, goizien jaiki zazpiretan da gabien tabernie itxi arte. Da astien arratsalde bat, ezer etzeuan arratsalde bat libre. 
- Ze taberna zan? 
- Ba lelengo Arriolanin da gero Leonardonin. Bitan egon nitzen. Hotelea jun aurretiken eta hotelea jun da gero. Eta gero nahi gendun ba tabernan egoten giñenin, nobiua ta bagenduzken da puxkat gehio ibiltzie nahi behintzat, ertetzia nahi pixkat gehio. Ta pixkat gehio ertetzeko ta libertadie izeteatiken ba esaten zeen hotelien irabazten zala holako tokietan urtebetien aiña ba hiru hillabetien. Ta gero ein gendun ba hotelien lana ein da diru hori hartu hotelien, da gero neguen hamen ibiltzen giñen, jostera jun o, baserrien lana eiñ o, ta libertade gehio izeteatiken da hola ta. Plenzian egon nitzen hotelin. 
- Elgoibarko taberna hoietan jaten ematen zenuen? 
- Bai, bai. Bietan jaten ematen zeen. Eta geo hiru urtien egon nitzen da ba geo berriz engaiñau ein giñuzten berriz hotelea edo tabernaa neskame jartzeko ta, han gero beste bi ero hiru urte ein nittun da gero ezkondu nitzen da gero handik hona hementxe. Hementxe beti bizi naiz. 
- Nola juten ziñen Elgoibarra? 
- Auto... , korreua zan, goizien, eguardiyen eta illuntzien juten zan. Gu jun-torri asko, azkenekuen bai, baiña lelenguen egon giñen toki hartan esate'izutan bezela ba, ez gendun ertetzen da hantxe. Bakarrik pelukerira jun ero eitten gendun, ordu batzuk jai eukitzen giñuzenin-a. Tabernan daon jendie beti loguriek egote'a. Eo bestela siesta eiñ eo holako gauza bat eitten gendun. Baiña jun-torria hortxe itten giñuzen, Korreuen. Hiru buelta itten zittun eta hantxe. Ondo. Jutie ondo eukitzen gendun, jutia ta etortzia. 
- Korreua zer zan, autobusa? 
- Autobus zahar bat, bai. Autobusa zan, Balentin Olanona. 
- Azkoitiarren batena? 
- Bai, bai, azkoittiarrana. Hola ibiltzen giñen, hoixe izen zan. 
- Eta han ukatu zenuenean Elgoibarkoa, Plentziara jutearena nola okurritu zitzaizun edo zeinek eman zizun abisua? 
- Hamengo haiek zien, hotel hartako etxekoandria zan hemengo alaba. Eta gero haren etxien hartzen emen zittuela. 
Hamendik juten zien beste batzuk e hotel hartaa, ta han etxekoandra haren etxien hamendik jun (... ) abixuak eta hartzen zittuela ta, hortitxik hasi giñen da holaxe jun giñen. Ondo pasatzen gendun han e. 
Gerra-denboran Miserikordiara jateko bila
Alberdi Iriarte, Arantza
- Gerra-enboran, berriz, badakizu ze pasatzen dien... gosie ta ostientzekuk. 
- Gosie ezagutu al zenuten zuen etxean? 
- Bai, gosie nahikue jan be ezautu gendun. Osea... [...] itten giñen, baiño bai, e? Bai, bai, gosie bai. Zeatik aitte-a etorri zin zeatik ta lanik ezerre ez zixoen eman ta bai, gosie ezautu gendun. Eta ordun juten giñen aitte-a falta zila mixerikordire -oin residentzixe esaten dixobe, baiño ordun mixerikordixe-, ta han ematen ziguen... Lehenengotik eguardixen Santa Kurutzera, ta han ematen ziguen [...] zopie. Falta zinai... aitte-a falta zien, pobriek asko juten giñen [zeai] aitte-a falta. Ta gero illuntzin mixerikordire, hor zopa berue ematen ziguen hola ez gendukenai. Baiñe gosie ezautu gendun, e! Nik ezautu nun gosie. Hori ezautu nun, bai. 
Estrapeloan etxe ondotik Madarixa aldera
Errasti Juaristi, Juan Jose
-Estraperloa ezagutu zenuten? 
- Bai. Ezautuko ez gendun ba. Estraperlue egon zanien pasarie Azpeittitik, pasadie hementxe etxe [buruen?] dago bidie. [...] gure Aiztiko Potzoaldie du izena. Hortxe dago pasarie Madarixara, danak hortxe pasatzen zien. Gabaz txakur-aunka hotsak ere bai, ganaue hanka-arkan, bidie ebaitten egoten zan estraperlo garaien hor. 
- Eta zerena egoten zan? 
- Jakin eizu. Ixko haundi bat harrapau ben Madarixan [...]. Hortik pasatzen zan. Madarixara eraman eta hortik manejatzen zien. Hemen kamiñoik ez zan eta. Hemen akabera gabeko istorixie hortako gauzetan gerra onduan. 
- Hemen kamiñua nola egin zenuten, auzolanean? 
- Ez, makiñekin. Lelengo egin zan, behie egin zeben lelengo, ta harakue. Eta gero Errekaldeko hoiek suerte txarrekuek eta, nik geruao ein nun nik, hortik kruzetik honakua geruo. Hori ein nun makiniakin, kutxariakin. Eta asko kosta zan. Errekaldekuk oin ez die bizi eta ordun´e ez. Hala artian bai? Haixek hara bittartien puxkat lagundu baiña bestela bakar-akarrik. 
- Eta dirue nundik ateratzen zenuten, zeuen poltsikotik ateratzen zenuten? 
- Bai. Larogeta hamar ganbionkada eskoria, Lorentxo zanak. Ekarri itzak, illeran e! Nik ointxe zeukat astixa eta akabau arte; larogeta hamar ekarri zittun. Eta hemen ataixe ta kaskille zan leheno, eta puxkat zabaldu eta eitteko. 
Beste hamar, ehun ganbionkada eskoria badie hor azpixen. Eta gero eskoria txilindrua pasatu ta eta dana ondo ipiñi nun eta gero brea bota genduen hobie zala eta. Eta brea bota zun, laguntasuna orduan bai brea botatzeko. 
Tropak herrira etorri zirenekoa
Sagarzazu Irureta, Julen
-Eta goseik ezagutu zenduen? 
- Gosie? Bai, garai hartan hamen gosie; goseik hola esateko, gosia ez baina. 
- Eta gerra hemen Azkoitin? Gerra-enboran? 
- Ez, gerra-enporie bi-iru hilabete, ez dakit zenbat izengo zin, gero soldautzara hots ein zebenin gero jun in ber izan nun, baiña bestela gerran hamaxei urte baneuzkan nik ordun eta. "Aurrera" esaten zan ordun hamendiken horrea jutie, osea, tropak hona zetoztela gero hamendiken batzuek zeara juten zien, Bizkeire, eta nik bezperan erabai nuen ba zera eittie, geratzie. Osaba zana, besterik ez neuken etxien, mutilzaharra zan osaba zana, eta bixok erabagi gendun geratzie hamen. Eta ordun esaten zan, herrire tropak sartute eta ez dakit ze indde ta, bata eta bestia, okerrak itten zittuela ta, politikan diferentiek zienai zera izeten zila ta. Ta gero ni orduen, azkenengo kamiona zan hamen herrittiken, jendie ia ihesik, eta osaba ikusi nun, ni plazan pelotan eta etxera nijula. Ene, osaba. "Atzo hola gerau gitxian, ez jutekotan, eta oin hori bazik ba", eta haure bere lagunekin animaute hara jun zan. Haixek uste det in zebela Azkaraten jatxi batzuek eta handiken oiñez Ondarrure. Gero Ondarrutiken hara eta hona. Gero Ondarrutik ta handiken zabaldu ein zien eta Amoribietan gerau zan. Han bere lehengusu batzuk bazeuren eta han gerau zan eta gero handiken etorri. Gero neu jun nintzen hamen, alkatie orduen lehengusue nun, alkate zauena, Irureta, ta hari hitz egin eta jun, eta salbokonduktue ber izeten zan ordun gero trenien ibiltzeko, eta Amoribietara jun eta Amoribietatiken neuk ekarri nun osaba etxera. 
Nuarbeko errotara oinez
Aldai Izagirre, Maria Hipolita
- Enee! Orduen mixeri gorriye izen zan, e! 
- Gosea pasau zenduen zuek? 
- Bai. Gosie pasa gendun guk ogiyana gehiyena. Gaiñontzin, ardixe o txahala eo haragixe beti inguratzen zan, baiño ogiik ez. Ta guk umiek ogiye nahi. "Ama, ogiye eman iezu" ta ogiik ez. Tristie, e! Oso tristie. 
- Eta errotaik bazeukezuen? 
- Errotie bai, baiño jun ber izeten zan illunpetan. 
- Gauez? 
- Gabaz. Nik sekula pasau nuen sustoik haundiyena pasau nun ordun. Astuekin banijue eta... illun. Argiik ipintzeik ez zeuen! Jendie nunahi ibiltzen zan, harrapau ezkero multie genduken... ta ez jakin ze ingo [...]. Beno. Banijue errotaa ta astukin ta [...] zipirri-aparra hotsa. Adios! "Badiat hemen baten bat"! Ta hasi naiz jiratzen ta ezin jirau! Astua aurrera, "Arre astua! " esan, ta benga aurrera ta benga aurrera ta... Badakizu nora juten nitzen ni ordun? Errestire, Nuarbeko Errestire errotaa. Illunpetan. 
- Zenbat bide? 
- Ordubete pasa, ordu ta erdi bat´e bai. 
- Eta zeorri bakarrik juten ziñen? 
- Bakarrik juten nitzen. Enee! Zenbat ibillera triste! Bueno! Buo! Egunero ogi puxketa bat ez jateko. Egunero ogi puxketa bat ez jateko. 
Estraperloa gauez
Osinalde Arrizabalaga, Jose
-Estraperloarekin gogoratzen zea zu? 
- Ni akordauko ez naiz ba, gerra ondun. 
- Zerena izaten zen estraperloa normalean? Iriñena ala beste zeozena're bai. 
- Gauze danana egon, baiña hautan iriñe jeneralien, etxien jateko iriñe. Toki danien ez zeon eitteik, hor´e ez zeon eitteik, baiñe horrek guarzibillak erositta eukitzen zittun, ta guarzibillak sukaldien apaltzen eta asto pilla galanta. 
- A bai? Guardia zibillak erosita eukitzen zittuen? Eta hori nola izaten zan ba? 
- Haiei eman in ber. 
- Ta bildurre pasatuko zenduen ba zuek pixkat? 
- Bildurre, bidien harrapau ezkero dana kendu. 
- Ze kastigu ematen zuen bidean harrapau ezkero? 
- Gurien sekula etzan tokau iñor harrapatzeik. Baiño, jakitzen zan ba gutxi gorabehera ze sasoetan edo ze jun eta. 
Gabien [...] , baiñe gabien ibilli ber ba. Gau [...] baiño goizaldera hobe, jendie erretiraute zeon sasoien. 
- Eta ogia orduan etxean egiten zenduen. Eta saltzen zenduen kalera? 
- Ogiik ez, gutxi, artu ta hori bai, iriñe; garie ta saldu ohi zan etxien sobra zeola irizten bazitzaigun. 
- Nora? Feriara? 
- Bai zera. Etxera etortzen zan jendia nahikua. 
- Etxea etortzen zien? 
- Bai, kalien ez zeon, ze esango nuke nik? Basuan moduko ogi zea ematen zuen, haure zerekin inda zeon ez zeon arrastoik emateik. 
Razionamentuko "ogi beltza"
Osinalde Arrizabalaga, Jose
-Zer izaten zan, "ogi beltza" esaten zaiona? 
- Bai, beltza eta takarra. 
- Zerekin eginda zegoen? 
- Antzemaiozu [...]. Haure baserritarrei eta kaletarrei danei ematen zien eta gurien iñoiz jasotzen zan, baiña gurien haure gutxitten jaso zan. 
- Zer izaten zan, garestia? 
- Ez garestiagatik, txarragatik. Haure razionamentue, preziue eta danera justo [ipiñite] zeon, baiñe txarra. Eta kaleko jendiek eta, berriz, besteik zela ez zeon hauraxe jan ber. 
Gerra garaiko bizipenak
Osinalde Arrizabalaga, Jose
-Gerra-enbora ezagutu al zenuen? 
- Bai. 
- Zenbat urte zeneuzkan? 
- [...] Kuarentayunukuek jun zien eta ni kuarentaikuatro naiz, eta ni bittarte hortantxe gerau nintzen harrapatzeke. 
- Ezagutu zenuen gerra. 
- Hamen tiroik ez zan batere pasau, ezautu bai nik. Egun baten neuen hortxe baso baten ardizai eta hamengo mutillek danak ihesi bazihoazten hor zihar. Azkoittin eta ez zan izen ez tiroik eta ezta ezer´e. Eta gero hor gerau zan Kalamu aldin edo hor, Plazentzia alde hortan edo gerau zin eta hor egon zan denpora askuen tiroteue. 
- Osea ke hemendik pasatu egin ziren. 
- Bai, hamen zuzenien. Eta baitta hamendik baserritarrak ganauekin eamaten zittuen hara, gerrarako muniziue jasotzera ta. Gure aittek´e bi egun pasau zittun idiyekin junde, soldauntzako trastiek jasotzen mendire. 
- Eta etxeko ganaua orduan beldurrarekin ezkutatu egiten zenuten edo? 
- Guri sekula ez zaku holakoik tokau. Ordun bi zerak zeuren, bat nazionalistak esaten ziena eta bestiek karlistak. Eta Franco nazionalisten kontrakue zan ba. Bazien orduan´e txahala kendutakuak eta nazionalistai. Holakok zeukak txahala, eta kendu hari txahala, eta hartu ta ekarri, eta reketiek, hamen herittutako reketiek eta egoten zien, haientzat izengo zan haragiye o, nik ez dakit. Baiña nik badakit hamen txahala kendutakuak, nahi bazun eta ez bazun... Eta eaman in ber. [...]. Prancon kontra ez zeon ordun hitzik iteik. 
Neska eta mutil San Martinen "txortan"
Alberdi Iriarte, Arantza
- Gero anaixe pelotan. Haure´re, klaro, zean ibili zan... fraile papar txuritten hor, baiño gerra-enboran kitto hoixek´e eta gero ikixi zeben txortan. Bueno, batzuk txortie badakizu zeri esaten dixoen, baiño txortan. 
- Hori esplikatuko didazu zer dan? 
- Aulki gaiñien jarri ta txortie. Zoruek ipiñi ta gero txortan. Eztenakin, hola, zoruk eitten. Txortie. Hola, aulki gaiñin. 
Badare, ba, erretratuk Kutxan-a badare ta zean´e bai, Laboralin ez dakit ez ete daon. Eta geo jartzen ziñen zu, ta geo hola ipiñi, hola, zea inde ta zorue eitten. Hola zea batzuk etortzen zin, urdidute esaten zixoen ordun -urdiketie beste batzuk eitten zeben-eta geo ordun etortzen zien txortak bezela eta zuk zorue etara ber, abarketa zorue etara ber harekin, formie. Haure txortan. 
- Hori mutillen lana izaten zan? 
- Bai, ta baitte emakumina´re, e! Askok ein zeben. Nik neuk ez nun ein, baiño asko ein zeben emakumik´e Azkoittin. 
Hor Mutrikunekuk badie, ba? 
- Bai. 
- Haixek-ta danak txortan eitten zeben beti. Txortan errezo eitten zebela edo... Neuk ez nun ikixi, baiño Migelek-ta bai. Hoixek asko eitten zeben han San Martiñen, gain baten, mutil koskor kuadrilliek asko eitten zeben txortan. Gero pelotan hasi zan ta pelotan irabazten zun zeoze. Zesture pelotaa, jokatzea. Ta zeoze emanda´re poza. 
Ezkonduta´re segiu zun. Geo [Azulin] lanin hasi zan ta geo handik juten zan Zesture jokatzea. Eta, bai, hola gustoa. 
Baiña haure bittertekue izeten zan diru haure ta gustoa egon zan. Holaixe izen da gure [...] hori. 
Azokara saltzera
Uria Narbaiza, Salome
- Ta ze lan eitten zenduen umetan basarrixan? 
- Behizain ta, babak bittu ta, babak bestik haundiñek bittu ta ondoren gelditzen zienak. Eta intxaurrek bittu ta, sagarrak eta, danetik. 
- Ta ganaduik bazeukezuen etxen? 
- Bai, hogei bat edo egoten zien, asko ez. Bueno, asko ez, oiñ daude gehixo, baiño orduko dexente zan, zeatik nekazaritzie eitten zan gehixena, garixe ta artue... bai, nekazaritzie haundixe eitten zan. Eta gero baratzan ta, hori gutxixo, ta frute arbolie asko. 
- Ta kalera saltzen zenduezen frutak? 
- Bai... bueno, arrautzie ta hori, arrautzie´re asko. Gu txikixek giñela arrautzie zan dirubideik onena, osea, dozena bat arrautzekin egun guztiko mutille pagatzen zendun. Osea, oiñ hamabost mille pezeta... Morroie ez, morroie baiño, gurin Euzkitzekue ibiltzen zan, hogetaxei urteko mutille, sasoi onenekue, ta haure zan etxeko bat bezela. 
Haure juten zan mendire bakarrik iguel, zea... eta sueldue oiñ hamaxei mille pezeta balixoko balittu bezela, zeak, arrautze dozena batek. Ordun, arrautzie zan nahiko diruitturri bat, zea... geo oillaskue ta holakuk hoixek azoka ematen zien Azpeitire... esnie ta zea hona. Keixie ta´re bai leheno leheno, geo Zubillaga jarri ta kitto keixek. 
Zubillaga jarri ta hogeita hamar hamabost urtin ez da keixeik izen gurin. 
- Baiña ez dabelako emoten edo...? Esan nahi dot, keixia ez dao... 
- Loriei eitten zixon Zubillagak botatzen zeben zerbaittek kaltie eta gero hor biltzen hasi zienin... Geo erraustei zea hauen kontra daude jende danak, baiño, bentajie ekarri zun. Oiñ´e juten da keie, baiño, zea, iñ eitten dittube bittu ta, onbre, Oñederran egotien partez Asteasun baleo, nahixo nik baiño... 
- Bai, bai. 
- Baiño oiñ bittu eitten dittube ta oiñ bai, oiñ izeten da atzea, baiño, hor hogeita hamar, hamabost urtien ez da izen. 
Morroi Azkoitiko Ipintza eta Landakanda baserrietan
Arrizabalaga Zubizarreta, Manuel
- Ta geo behin 15 urtera... ba! 16 urtekin, morroe eskolie lagata! 
- Nora jun ziñen morroi? 
- Morroi? Ba, Azkoitire, basarri batera. 
- Landakandara, ez? 
- Ez, Ipintzea. 
- A! Ipintzea? Lehenengo Ipintzea? 
- Ipintzea. Han in nittun bi urte ta geo handiken, handiken Landakandaa berriz. Ta han beste bat ein nun. 
- Beste urtebete? 
- Bai. 
Baserrian ganadua zaindu eta soroko lana
Errasti Juaristi, Juan Jose
-Ganaurik eta bazeukazuen? 
- Ganaua. Dana ganau artien ibilli naiz ni neure denpora guztixen. Beste lanik ez det ein. Lana bakarrik. Ostientzien ezer ez. 
- Artzai edo? 
- Danea. Ardixek beti eki dittugu te, bihorrak´e bai te, behixek´e bai te, idixek´e bai te. Leheno baakizu, tratoreik ez zan eta holaxe, idixekin gustora. 
- Ze lan egitten zittuzuen ba? 
- Artue sail galantak, arbi-ail galantak, eta gari saillek´e bai. Garue ekarri te, egurretan´e bai te, orbela´re bai te. 
Dana, baserriko lana bete-etian. 
Azkoitiko Apasagasti baserrian morroi
Errasti Juaristi, Juan Jose
-Eta gero esan dezu baserrien ganadue zeunkazuela eta. Eta zer egiten zenduen, soroa eta baserrie eta eskola, danak batera? 
- Bai, eskola. Mutil-oskorra, ni amorraue nintzen irixekin eta orduen´e, eta hamentxe. Batzuetan eskolaa eta bestien gerau eta holaxe, segi. Perpezixo haundirik ez, holaxe ibili. Gazte-enporia holaxe pasau. Gero hamalau urtekin bi urte morroe hor baserri baten pasau nittun. Hamalau urtekin jun eta hamaxeira arte. 
- Ze basarrittan? 
- Hortxe, Apasagastin. Hortxe ganaderixa dagona, hortxe bertan. 
- Emaztea: bi mutil zeuzken eta bixak gerrara eraman. 
- Haiek gerrara eaman eta ni egon nintzen gero. Bestela beti Epelarren, eta hementxe, ardi, bihor, eta jairik´e ez askotan. 
Etxeko jeneroa etxerako
Errasti Juaristi, Juan Jose
-Eta soroan lanik egiten zenuten kalera saltzeko? 
- Kalera saltzeko? Kalera saltzeko soroko lanik ez, etxerako garixe eta artua ta. Hori dana etxerako. Kalera saltzeko frutie. Sagarra eta holakue bai puxket orduan´e, afezixo haundixe nun, danerako nun afezixue. 
- Azokara juten ziñen? 
- Gero-ero bai baiña ordun ez. Azokan hau ibiltzen zan, arkumak saltzen eta eta hau eta hau, txanponak honek manejatzen zittun danak. Ni morroe. 
Udaberrian mendian artzai, txabolan
Errasti Juaristi, Juan Jose
-Gerra onduen hamen urte kaskar samarrak izen zin. Gosie ta gerra onduen, bai. Gosie baserrixen hainbeste ez. 
Eitten zunak zeoze, eitten dunak beti eukitzen du zeoze. Eta basarrixen eitten zunak zeoze beti eukitzen zun. Eta kalien eitten ez dunak gutxi eukitzen du, e. Holaxe baserrixen gu beti holaxe defendiu. Lan asko, ganau asko ta. 
Neu´re mendizalie ikaragarri te, mendixen bizi naiz baiña mendire juteko kriston gogue eukitzen nun hala´re. Bai, juten nintzen mendire ardi jaztera, artajorran jardun eta ardi jaztera illuntzin. Erropak zikindutte, izerdixekin eta bakizu artajorran eta ukuillun eta; bota danak eta garbixek jantzi. Hori bai. Eta lepun medailla txiki bat, eta katikin medailla txiki bat. 
- Zer erropa jazten zen orduan? 
- Holakotxe prakak eta abarkak eta. Alkandora garbixe. Bai ba, hoixe. Abarkak, abarkak. Oin ere abarkakin ibiltzen naiz ia beti. Kalin eta ez, baiña hamen baserrin bai. Abarkak, eta mendirako garbixek, abarkak eta galtzetak holakuek garbixek mendireko beti. Hori bai, mendire sekula ez hemengo zikiñekin. Beti garbixekin. Akordatzen naiz mendire medaillie, azkenerako galdu ein nun, zillarrezkue galdu ein nun, kastau itten zan, lanien eta eten eta laga ein nion. Baiña beti mendire, pausuen, dan! , dan! , dan!... 
- Zer ematen zizun ba medailla horrek? 
- Dotorezixe. Dotore gustatzen zitzaten pixket. 
- Presumidua ziñen orduan. 
- Pixket bai. Bolara baten dezente. 
- Mendira jutea afizio bezela? 
- Mendira ardi jaztera jun. Udaberrixen lo ere mendixen, udaberrixen hillabete pare bat lo eitten nittun. 
- A bai? Eta nun egiten zendun? 
- Txabolan, txabolan. Neuk egurrekin ein kamaiñie eta zeoze eman, manta zahar batzuk, eta hantxe lo. 
- Zuek egindakoa txabola? 
- Txabolak bai. Txabolak badauzket oiñ'e. Estutzen bazea etorri, hiru badauzket mendixen. 
- A bai? 
- Bai, estutzen bazea etorri zu ere. Hiru badauzket illeran txabolak. Eta terrenuek ere bai galantak hartute. Eta hantxe. Alabak´e bastante askotan. Gero gaiñez bizkarrien ekartzen nittun. Eta gero alabak gogortu zienin, hau astuekin eskolatik laga zixonin, eta astuekin bazkalonduen junde, ohittute, ohittu ein zien ba, eta jatxi te, zuzentzen zittuen ardiek eta ni lo eittera. Bakarrik ez zeon lagatzeik eta. Han lo egin, jun eta lo egin, goizien ardik jetxi te behera. Gero astuekin ondo, baiña lenengotik bizkarrien. Esniek´e. Eta neuk jan ber nuna´re bai. Ontzixek garbitzekua edo, bizkarrien gora, marmittek eta. Kristonak eindakue. 
- Eta bakarrik egoten ziñan edo anai-rrebak batek lagunduko zizuen. 
- Han mendixen? 
- Bai. 
- Bakarrik. Bakar-akarrik. Ezta nahi ere. Ni ordun zerekin billurtuko nintzen ba. [...] ez zegon ni billurtzeko. Gogorra nintzen ni. Neuk esatie ez da ederra baiña. Billurtu? Beti, keriziak beti izete du, gabien eta beti izeten da. 
Txakurrek´e zaunkatzen zuen gabien iñoiz eta bidie Azpeittitik neuk lo eitten nun txabola aurrera, horra Aittola aldea, bidie, jentie pasatzen zan bidien eta txakurra zaunkaz, eta billur antza bai, billur antza bai. 
Baserriko lanak eta ganadua
Aranbarri Elduaien, Jose Mari
-Eta eskolatik etxera etorritakoan? 
- Belarra ebai eta ganajatekuk ekarri behar astuakin. Bai, hola izeten zan gure kontua. Eta egualdi ona bazan, ezta pentsau´re eskolaa juteik, ittulan ein ber. Txarra bazan eskolaa. 
- Ze lan egiten zenuten etxean? 
- Ene! , ittulie ta, jesus! , zenbat lan! Gari-reittie ta, artue eta arbixe ta, [...] , eta garotie ta, ze ez len! Bueno, bueno! , bai. 
- Eta ganaurik bai etxean? 
- Bai. Beti hogetaka ganau egoten zien. Bai. 
Elgoibarko azokara saltzera
Aranbarri Elduaien, Jose Mari
-Baserrian esan dezu ganaua eta eukitzen zenutela, eta azokara saltzera eta? 
- Elgoibarrera eta Azpeitire ta azokara hemendik juten zan. Ama zaonien ama eta ama hil zanien arreba zarrenak eta juten zin Elgoibarrera. 
- Zer eramaten zenuten saltzeko? 
- Ba, arrautzak eta, gaztaiek eta, holakuek. Porrue bazan porrue eta, zortzixan behiñ hori. Eta hola ibiltzen giñen. 
Baserritik bizi ziren
Aldai Izagirre, Maria Hipolita
- Eta, ordun, han bizi izandu ziñen hamaika urtera arte? 
- Hamaika urtera arte. Geo ordun neskame jun nitzen. 
- Eta ze bizi ziñeten han baserritik? 
- Basarritik! Hoixe! Eta, gaiñera, urte haietan gosiak amorratzen! Ogiik ez zan, razionamentu denborie! Buenoo! Neri ez zaidazu esan! Bizitzeko gogorra, e! Ta gu hamabi ume giñen. 
- Hamabi ziñeten... 
- Hamabi giñen. Eta gure amak hamahirugarrena hazi zuen, ama partotik jun zitzakolako, lehengusu bat. 
- Eta basarrin zer zeuketzuen, ganadue? 
- Ganaue. Eta iten gendun laborie dana: artue, babie, garidxe... ta negu partien arbidxe. Hoiek danak. Hortikintxe bizi giñen. Ta ganauekin. 
- Ze ganau zeuketzuen basarrin? 
- Han egoten zien ordun bost behi, xei... hola. Ta ididxek, tratoreik ez zan ordun ta. 
- Eta esne-ehie [...] zenduen? 
- Bai, esne-ehiyek egoten zien, lau-do egoten zin. Bat edo bestelakua egoten zan, baiño esne-ehiyek egoten zin eta esnie ataatzen zan. 
- Ta esne hua saltzen zenduen? 
- Bai, esne haura ataatzen zixon Gurelesa... Gurelesa ez ordun, Bidaniko bat ibili zan esne-iltzen ibiltzen zana, [Txapatero] esaten zidxoena ta harek eamaten zitun esniek. 
- Ta diruik ateatzen zan esnetik? 
- Gutxi, oso gutxi. Geo haiyen txahalak hazi eiten zien, ta haietxen diruekin, holaxe. Holaxe bizitzen giñen. 
- Eta berdura-ta kalera saltzen zenduen? 
- Ez, berdureik ez gendun saltzen. Mendiyen zan haure, e! Handiken Azpeitire jun ber zan ta beaje haundidxe, ordubete pasa. Ez gendun ataatzen berdureiken. 
Astoa lagun, azokara saltzera
Aldai Izagirre, Maria Hipolita
- Oin, fruta-enboran sagarra, keixie, arana ta hortakue hoiyek danak saltzen giñuzen. Patata-enboran patatie´re bai. 
- Kalera saltzen zittuzuen? 
- Bai, haiyek plazaa ematen zin. 
- Ta nola jaisten ziñaten kalea? 
- Oiñez! Astuukin. Astue ipini kargauta aurrien, ta oiñez. 
- Biajetxoa... 
- Bai, bai, bai, bai. Egunero haundiye, geo etxea astun gaiñin juten giñen. Harekin asko arintzen zan, baiño bestela beaje haundidxe. 
Etxean egindako ogia; estraperloa
Aldai Izagirre, Maria Hipolita
- Eta idik aittau dittuzu ta... 
- E? 
- Idikin aitzen ziñeten lanen? 
- Ididxek eukitzen giñuzen lan eitteko: goldan itteko, arto-urre preparatzeko... ta hoiyetako eukitzen giñuzen ididxek eukitzen giñuzen. Tratoreik ez zeuen ta tratorin tokireko ibiltzen giñuzen. Ta gero karabiye eiten gendun ta karabiyentzako egurre ekartzeko´re haiyetxek. 
- Eta ogiik o itten zenduen etxen? 
- Etxin bai, ogiye beti etxin erre. Asteko ogiye. Baiño gose-enbora hartan ez zan zeaik, ogiik, eta geuk eman in ber izeten gendun, herrira entregau ein ber izeten gendun garidxe, artue´re bai ta babie´re bai. 
- Eta diruik ematen zizuen? 
- Oso gutxi, tanto por [ziento] zeoze... Orduen diruik ez zan eta txartel batzuk ematen zitueben. 
- Eta txartel hoiek zertako...? 
- Txartel hoiyek hantxe gastatzeko. Geo zeoze hartu generue ta gastatzeko. Eta iriñe Naparrutiken ixilik eta abarrien nola-ala gure amak eta aittek ekarri itten zeben. 
- Estraperlon? 
- Bai, estraperlun. Bestela ez zeuen. Ta olixue´re asko estraperlun ekartzen zan. Etxin asko ber! Pameli haundidxe giñen eta asko ber ta estraperlun ekartzen zan. 
- Estraperlon ze eitten zuen aitta-mak [...] ala handik ekarri eitten zun [norbeak]? 
- Norbera jun ber. Bueno, ipintzen zituen tokiyek, "holako tokitan pasako da generue", ta kamiñura erten ta hantxe ekartzen zeen pixkie. Ta ordun patatie´re etxin hartzen zan, baiñe entregau ein ber ta kaletik eamateik ez zan eoten patataiken, e! Moniato. 
- Nola? 
- Moniato. Gerra-enbora hartan, moniato. 
- Ze izaten zan hoi? 
- Hori patatien antzeko bat, labin erreta. Jateko gozue zan, ezta miketza ez zan, gozue zan. Baiña bueno... 
- Ta hoi nundik ekartzen zendun...? 
- Ogiye etxetik, etxin ein, ez zeuen kanpotik ekartzeik! 
- Ta moniato hori? 
- A! Moniato hori zeretik, razionamentuetan partitzen zeen. 
Artoa eta taloa jaki nagusi
Aldai Izagirre, Maria Hipolita
- Gure amak ogiye astero labe-ua itten zun: lau bat ogi ta hamar bat arto. Artue, artue jaten giñun. Ta artue ezta txarra. Eskerrak hari! 
- Talok eta? 
- Talue. Goizien talue eta esnie. Hori beti. Eta eguardien artue. Ta illuntzin´e talue eta esnie. 
- Orduko otordutako jana ze izaten zan? 
- Orduen izeten zan etxien hartzen zana: babie. Babak egositte eta azak. Ta gaiñin baldin bazan... gaiñin baldin bazan eo ardi pusketa bat eo txarriyen pusketie eo txahalan pusketie o baldin bazan, ondo. Sagar erriek. 
- Eta txerrikia ta´re... 
- Txarrikiye hortxe. Geo arratsaldin meriendatzen´e hirugiharrie jeneralien nahi izeten gendun, ta haura erre hirugiharrie, gero arto pusketak ebai, xerradak ebai mehe-ehiek ta olixotan pasau ta oso edarrak geratzen die. 
Halaxe meriendie iten gendun. 
Jakiak kontserbatzeko, gazi kutxa
Aldai Izagirre, Maria Hipolita
- Zeatikan ordun kongeladoreik-ta etzan izango... 
- Ez kongeladoreik eta ezer-zer ez! 
- Nola mantentzen zenduen haragie? 
- Gatza emanda, gazitute. 
- Kutxatan o nun gordetzen zan? 
- Lehelen gazitu kutxan, gatza eman ta gazitu eta gero ixiki. Gatzitzen zanien ixiki, garbiu uretan ta ixiki. Zezeñie. 
Holaxe manejatzen giñen. 
- Txerri-iltzea eta etxen itten zenduen? 
- Bai, aittek. Txarri-iltzen beti. Ta han ingurun bailleran´e beti aittek hiltzen zitun txarridxek. Bai, hori bai. Ta gosie, ogiyen gosie, gaiñontzien... ta erropaik ez jazteko. Hori ze... Buenoo! 
Zakuzko arropa
Aldai Izagirre, Maria Hipolita
- Ze janzkera ibiltzen zenduen? 
- Ordun? Nik zakue ibili nun asko. 
- Zakue? 
- Zakue. Zakue etortzen zan, ganauen pentsuten zaku onak etortzen zien. Haidxek gorde ta haiyekintxe. Eta nere anai batek´e bai, zakuzko prakak eta. Amak josi. Zakuzko prakak-ta jazten zitun. Eta ordun zeoze tela pusketie baldin bazan eo koltxoi pusketie zala eo zeozen tela pusketie baldin bazan, eo batentzako soiñekue ataatzeko edo bestintzako prakak ataatzeko, dana jasotzen zan. 
- Baiña neskak galtzaik ez zuen ibiltzen... 
- Ez, ez, neskak ez prakaik. Prakak gizonezkunak ziin ta ez gendun jazten. 
Baserrian behiak, txahalak, ardiak eta abar
Lete Larrañaga , Elias
-Eta baserrian zer zeneukaten, ganaua? 
- Ganaue. Beti euki deu ganaue ta, ba lehen ardixe ta danetik. Oin azkenaldi hontan txahalak bakarrik. 
- Eta behiak eta eukitzen zenituzten? 
- Bai. Behixek lelengo ni gaztia nintzala larrekue egoten zan, baiña gero esnetan jardun gendun, esnie etaratzen gendun. Eta gero esnetakuek kendu eta larrekuek euki genduzen. Eta gero hamen almazenien hasi giñanin behixek kendu ein genduzen. 
- Eta behietatik ateratzen zenuten esnea kalera saltzen zenuten? 
- Zentralerako etaratzen gendun. Mundraorako, hor egon zan kooperatiba bat LANA izena zuna ta harea saltzen gendun. 
- Zeuek eramaten zenuten esnea hara ala etorri egiten ziren? 
- Ez, etorri itten zan kamiona. Oin beste adelantu ez zauen, ordun kantiñetan eamaten zeben, bai. Berrogei litroko ontzixetan kamionak. 
- Eta ze prezio zeukan garai hartan? 
- Ene... hoixe txarra neri galderia, nik ahaztuta daukat hori [harrezkero]. Merke. Baiño orduko bizimodua haurexe zan, eta zerbaitti heldu bihar zitzakon eta haretxi. 
- Zuek baserritik egingo zenuten. 
- Baserrittik, baserrittik, baserrittiken. 
- Zenbat anai-rreba ziñeten ba? 
- Gu hiru anai-rreba. 
Gaztak egin eta kalera saltzen zituzten
Lete Larrañaga , Elias
-Eta baserrian behiak eta zer gehiago? 
- Behixek, ardixek eta... Ardixe beti egoten zan gurien. 
- Artzai ibiltzen ziñen? 
- Ama. Gurien zan artzaixe ama. Gaztaie oso edarra itten zun eta ama zan gure artzai prinzipala. Jatxi´re harek itten zittun gehixenien. Bueno, nik laguntzen nixon eta aittek´e bai baiño. Guk "mas bien" behixek eta. 
- Eskuz jazten zuen amak? 
- Dana eskuz, bai, dana eskuz. Artien ez zauen gaiñera makinaik eta hamen hola. 
- Artalde haundia zeneukaten? 
- Ez, gehixena egon zienien egongo zien berrogeta hamabost-irurogei. 
- Eta gazta? Esan dezu egiten zenutela. Kalera saltzen zenuten? 
- Kalera saltzen zun bai, dendataa ta. Gero partikular ere behin ezaututa asko etortzen zitzakun gazta billa. 
- Gogoratzen zera gazta nola egiten zuen? Zuk egin duzu sekula? 
- Honbre. Lagundu´re egin izan nixon, bai. Iguel epoka batzutan eingo zittun hiru batera ta ordun laguntzen nixon. 
- Nola egiten zen? 
- Gaztaie ba, esniek behar du bere tenperaturie, ezta? Ematen zixon gatzarixa, ordun "kuajorik" eta ez, gatzarixakin, eta gogortzen zanien, laga tenplatzen, ezta, eta dana puskau ein ber izaten du. Dana haustu. Eta ordun eskukin poliki-oliki dana batu behera mamiña. Ez zauen ordun aparatoik eta ezer. Eskuekin batzen zun. Eta gero batzen zunien mamiñe ontzixetan ipiñi. Ontzixetan. Eta gero eskuz estutu. Eta azkena bearek ematen zixon baiña estutzen eta laguntzen nixon. Azkenengo urtetan holako prensa txiki bat ekarri gendun, bai. Eta harekin asko lana ebitatzen zun. Ipiñi prensatan eta bearek estutzen zun. Gero keie ematen zixon, eta harek... 
- Nola keetzen zituen? 
- Ba esango dizut: lelengo beheko suen parien, karrerie esaten zitzekon, gaztaiena, eta han ipiñi eta tximinixen gora keie junez, han. Baiña gutxi hartzen zittun han aldiko eta peligrosue izaten da su hartzen bazun beheko zerak, berotu eta gaztaie pitzau itten zan. Eta ein gendun leku bat etxien azpixen bazauen bodega izeneko bat, itxi dana tabikaz eta suelorasoz, ta bueltan apalak. Eta gero erdixan keie emateko lekua. Eta harekin kriston soluzixua. 
Gaurko ridikulue, baiña orduko kriston soluzixua. 
- Eta zenbat denbora euki behar da gazta saldu aurretik? Hala segituan saltzen zenuten? 
- Ez, ez, ez. Einde lelengo pixkat azala ein arte keerik ez zako ematen. Pixkat azala itten zitzakonien gaiñea, egun biriz bat edo, pixkat trapue pasau, porke lizune itten zako bestela. Porke ordun ez zauen ez frigorifikoik eta hola tratamentuik ez zauen. 
- Eta orduko frigorikoa zer izaten zan? 
- Ahal zanik lekuik preskonien ipiñi baserrixan. 
Soroko eta egurretako lanak idiekin
Lete Larrañaga , Elias
-Esan degu behiak bazenituztela. Idiak? 
- Idixek´e bai. Beti idixek. Idixek kendu giñuzen neu ezkondu nintzen urtien. Idixek kendu eta tratorie ekarri gendun. 
Bai. 
- Eta idiekin soroan ibiltzen ziñen? 
- Ibilliko ez nintzen ba! Bai, bai. Idixekin. Eta haure gaiñea izeten zan gustoko lana idixekin souan ibiltzia. 
- Ze lan egiten zenuten? 
- Idixekin souen eta? Eske orduen dana labratzen zan. Itten zendun garixa, itten zendun arbixa, gero artue; eta etxien zenduzken terreno onak danak labrau itten zien. Labrau izeten da ba hazixa erein zera eitteko. Idixek lan asko itten zeben. Gero negun egurretan. Egurretan bai, trongotan eta. Nola ez zauen kamiñoik, ba hor sortzen zien egurrek danak Aizpurutxura bajau ber izeten zien. 
- Eta nola bajatzen zenituzten? 
- Burdixekin. Eta trongo haundixek baldin bazien, esaten zitzekon "zaldiburdixa", eta izeten zan burdi motz-otza, eta hari engantxau atzetik, muturra jaso bakarrik eta tarrasien. 
- Bide puxka bat egongo da ba Elusutik. 
- Honbre, guretik Aizpurutxura junaldixa. Bai. 
Ikatza egin eta saldu
Lete Larrañaga , Elias
-Eta hori baiño gehixao esango dizut. Geuk itten gendun iketza mendixen. Urtero itten zien. Urte baten hiru txendor, hurrunguen lau, urtero. Eta han itten zan iketza, han repetidoriek eta badaure ba, goixen, ba inguru hartan daure ba txarak, osea, iketza eitteko lekuk, eta handik ba al dakizu ze itten zan? Kargau burdixek eta juten zien Plazentzira iketzakin. Auzuek alkarri laguntzen zixoen, auzolana esaten zitzekon eta. Bueno, bati tokatzen zitzekonien... 
- Ikatz hori eramategatik pagatzen zizuten? 
- Bai. Ba esango dizut, ordurako iketza eittie zan pixkat soluzixue, porke neguen preparatzen zendun egurre, gero udaberrixen [negu-egue txarra da mendireko, ikezgiñien egoteko ta] , eta hor maiitza inguruen, egualdixa mejorau o eta, egune luzatu, eta ordun egosten zan, iketza esaten giñun guk egosi. Eta egosten zienien, etaa ta sakutan kargau ta auzoko beste bi edo hiru o ekarri irixekin ta kargau ta Plazentzira [eaman]. Haura zan diru bat kostatzekia. 
Negun itten zendun eta, esaten dana, diru garbixa, esaten giñun guk. Haure garbi-arbi, kostatzekeko dirua. Etzan diruik ordun eta. 
- Eta asko saltzen zan? 
- Bai. Ixe basarri danak itten zeben iketza. Gure alde hortan bai, asko asko. 
Aizpurutxoko errotan garia eho eta etxerako ogia egiten zuten
Lete Larrañaga , Elias
-Eta lehenago aitatu dezu artoa eta. Ogia egiten zenuten etxean? 
- Bai. Beti. Eta ogixe geiñea ordun ez zan pentsatzen garixe itten ez bazendun ogirik jango zendukenik´e. Izeten zan garixe ein barik geratzie, pentsau´re ez. 
- Errotarik bazenuten? 
- Bai, errota zauen Aizpurutxuko kamiño onduen. 
- Eta errotaraiño oiñez? 
- Astukin. Bueno, idixekin iguel jungo ziñen baiña jeneralien bi astokin ba. Batek garixe eta bestiek artua edo, trukatzen zan. 
- Eta nola egiten zenuten errotan? 
- Errotan? Errotarixa egoten zan fijo bat. Eta hor zien batzuk sozixuek, gu ez giñen sozixo. Baiña danei igotzen zixuen juten zanai. Eta zu juten ziñen goizin eta zuk nahi zendunin garixekin, eta iguel pronto bazeuken bete emango zun, bestela igo arte egon in ber. Bai. Ekartzen zendun igota bakarrik, eta gero etxera ekarrittakun bahie izaten zen pasatzeko, zaixe apartau eta iriñe ogixe itteko. Gerra ondorenin, ni akordatzen naiz, ni artien mutil koskorra, baiñe gurien morroie bazauen eta ordun gose-rtia, eta kontrabandun, eta ez zeben lagatzen errotan igotzen, eta itten zeben gabien ordubixek aldien edo jun, morroie juten zan, akordatzen naiz ni gabien berandu nola juten zan, eta egune zabaltzerako iriñe ekarri. 
- Kontrabandoa ezagutu zenuen. 
- Bai, alde hortatik bai. Pixket bai bai; hor geizki ibiltzen zien, hor goarzobillek noiznahi juten zien eta, egunez eta ez zauen zera eitteik. 
- Zeren kontrabandoa izaten zan gehiena? 
- Ez zauen libre, ez zauen libre ordun garixa ta manejatzeik. 
- Zerena izaten zan kontrabando haundiena? 
- Garixena. Ostien hor apartekoik ez. Ni artien oso txikixa. Akordatzen naiz pixket aittek eta bere koiñedu batek eta txahala hiltzen zeben baserrixen eta gero gabien ematen zeben Plazentzira ta okelie. Gosie zauen ordun gosia. Nik garbi esan, neuk goseik ez naiz akordatzen pasau nunik, porke ogixe beti egoten zan. 
- Ogia kalera saltzen zendun? 
- Ez, etxerako. Joño, kaliin ogirik ezin zuzendu izeten zeben ordun, "ogi beltza" edo esaten zixuen, holakue egoten zan eta norberan amistadekuei edo senidiei edo, aittek bere arrebari edo ba etxien egindako ogixa eman bai, saldu ez. 
- Zergatik deitzen zitzaion "ogi beltza"? 
- Beltza zan eta. Ez dakit zerekin indakua izeten zan, moniato [boniato] beste izenen bat zun. Nik hainbeste ez naiz akordatzen horrekin.. Hori epokaik txarrena uste´et egon zala cuaretayunotik hor cuarentaidos-res, hola. Behin gu zera giñenerako ia pixkat... 
Garitan hainbesteko bat herrira entregatu beharra
Lete Larrañaga , Elias
-Ardiei kanpaiñarik eta horrelakorik egiten zitzaien? 
- Keba! Ez, ezer ez. Eta ardixentzako ba guk ematen giñun betenaixuek zera inda, norberan kapritxoz, gibelak garbitzeko eta holako pastilla gorri bat izeten zan, bentaja itten zixoela eta holako zerak, baiña ez. 
- Markarik edo izaten zuten? 
- Keba! Ezta ezer´e. Zuk bazenduzken hogetamar edo hirurogetamar edo larogei, igual-gual. Ordun ez zauen, ez zauen. 
- Baserritarrak laguntzarik jasotzen zuen nonbaitetik? 
- Keba! Ez, ez. "Al contrario", garixe ta entregau in ber izeten zun hainbeste kilo. Eskau itten zixuen entregatzeko ta. 
- Eta nora entregatzen zen? 
- Herrire. Gero nora juten zan, hoixe ez dakit. Baiñe herrire entregau. 
- Obligazioa? 
- Bai, obligazioa. 
Etxean ganadua zuten; esnea saltzera kalera
Osinalde Arrizabalaga, Jose
-Eta baserrian ganadua euki izan dezue beti? 
- Bai, ganaue dana, beste gauza haundirik ez da guretan egon. 
- Ze ganau mota izan dezue? 
- Ardiek eta behiek. Eta txarriek´e bai. Oin txarriek ez du asko balio ta. Idiek beti. 
- Esnea ze saltzen zenduen, kalera? 
- Orduen kalera; gero urte batzuten ibilli giñen Gurelesaa ataratzen´e. Horrek´e laga in diyo eramatiei, eta oin batez. 
- Eta nola saltzen zenuten kalean esnea? 
- Astun hartu ta eaman astakada esnie eta han partidu in ber etxetaa. Hala´re oingue baiño hobie zan haure. 
- Bide dexente egongo zan ba. 
- Bidie luzie, bai. Hemendik Azkoittire egongo yie lau kilometro pasa, bost iguel. 
- Eta ze juten ziñen, zu bakarrik? 
- Ez, ni ez, andran bat juten zan, emakumen bat. 
- Zenbat anai-rreba zineten? 
- Zortzi. Zazpi anai ta arreba bat. 
Artzaintza gertutik bizi zuen
Osinalde Arrizabalaga, Jose
-Eta etxen ardik eta bazeuzkezuen? Ardik bai etxen? 
- Bai, gure etxien sekula ez da palta gure etxien ardiik. 
- Eta artzai zeu ibiltzen zinen? 
- Artzai askotan, aittitte hil zan, aittite zan prinzipala ta, ordun ez zan txakurrik-ta oin bezela, ta pare bat [... zar] juten giñen, harek agindutakue in ber guk. 
- Nora juten ziñeten ardiekin? 
- Aizarnara bai sasoe baten, baiñe ya hori ni umie nintzela, baiña oin aspaldiyan iñora´re ez etxetik. 
- Aizarnara? Eta nola joaten zineten, oinez hemendik? 
- Oiñez jun ber ba. 
- Zu eta zein gehiago? 
- Ni artien ez nintzen juten, aittona juten zan ordun. Zuzen juten zien behin dunbak erantzi ezkeo. 
- Zu akordatzen zara nola joaten ziren? 
- Bai, bai, akordauko ez naiz ba. 
- Nik zortzi bat edo eukiko nittun, eskolan banabillen behintzet eta. Zortzi bat urte eukiko nittun. 
Gose-denboran etxean ogia egitea salbazioa
Osinalde Arrizabalaga, Jose
-Eta etxen... Ganaduekin esan dezu ibiltzen ziñetela eta... baratzan lanik egiten zenuten? 
- Bai, hori beti, beti, gutxi edo gehio baratzan eta. Laborie, artue ta garie ta danak ordun. [...] Etxerako lain ogi, garie etxien ein ber. Bai, baserrittan gose-enpora hartan eskerrak baserri pixkat bazan behintzet etxerako ataratzen zan nahikue ogi te [ta]. 
- Zuek ogia egiten zenuten etxean? 
- Bau. Baita gaur´e. 
- Zuk egiten zenuen ogia? 
- Ez, ez, ez. Nik jan bakarrik. Behiñ´e ez det in. Len amak itten zun eta oin andriek eitten du. 
- Eta nondik ateratzen zenuten irina? 
- Irina? Zorrue hartu te errotaa jun ber asto gaiñien hartute. 
- Eta nungo errotara joaten zineten? 
- Toki askotara. Orduen errota asko zan hamen. 
- Nora joaten ziñeten? 
- Jeneralien "Monte" edo zan baserri bat itten zune. Gero hor [Aldatxabarren] edo beste bat bazeon hor, han´e bai ta. 
- Eta zuek Urrategitik nora? Beste gizona: Guk xei etxek edo soziedadie einda zeuren, han beheko errekaldien urekin ibiltzen zana, errotie; haraxe. 
- Hamen errotie asko zan garai baten, nunahi. 
- Eta errotaraino astoan? 
- Dudaik ez ba. Astua edo behorra edo. Askotan behorra nahio. [...] 
Ikatza egin eta saldu egiten zuten
Osinalde Arrizabalaga, Jose
-Soldaduskan egon eta handik bueltatu ziñenean berriz ere baserriko lanetara? 
- Berriz´e etxera. 
- Sekula lantokian lanik egin zenuen? 
- Ez, ezta gustau´re, sokiakin lotuta jun ezien kaleko lanik. Ikezgiñan eta hola ibiltzen giñen. Iketza eitten gaztetan. 
Eta baten jun nintzen kamioikada iketzekin Zumarrara, Orbegozonera. Eta hamengo nere lagun batzuk eta ikusi nittun han nola ai zien lanin. Handik ez zeon burue jiratzeik´e. Di-a! , di-a! Hantxe lanien [...] , burdiñie sartu ta sartu. Eta esan nion neure buruai: hola lan in ezkeo baserriyan´e biziko gaittuk. 
- Inbidiarik ez zizun ematen? 
- Ez. Gero beste anaiek´e han zebiltzen, beste sei anai edo bazien ta. 
- Esplikau ikatza nola egiten zenuten? 
- Iketza? Bai, erreza esplikatzen iketza nola eitten dan. Jeneralien udean edo astiunetan udazken aldera edo, ipintzen gendun egurre txikitute; ipini pillak, pillak, pillak. Eta gero negun lanik gutxien ordun egoten zan, eta orduen, txondorra izeten da batan bestien geiñien egurre ipiñi. Egur pilla haundi bat. 
Beste gizona: tolostau. Erdixen ardatza edo ze ipintzen zenduen? 
- Erdiyen sue eitteko zulo bat. Gero zulo hartan bera botatzen zan sua, eta gero handik egurrak ia danak hartzen zun. [...]. Baiñe egur haure in ber zun lelengo, zoie, zoie esanda entenditzen al dezu? Zoie lurre, zelaiko azal hori. 
Haekin dana egur haure tapau in ber zun, surik ez du kanpora erten ber, dana barruen. Dana barruen, hantxe [zeola-eola-eola] egurre egosi itten zan eta hauraxe iketza. 
- Eta ikatz hori etxerako, kalerako? 
- Ez, ez, saltzeko. Baitte butano edo zea ibiltzeko, kamionak edo zera bazien ordun iketzakin, ibiltzen zienak oxigenuekin ("gasogenuakin" esan nahi du). 
- Ikatza zer zen, garestia? 
- [Pagaartenak] hala esaten zun baiña guretzat ez zan hain garestie´re izeten. Lan asko izeten du iketzak. Gero gau ta egun han eon ber dezu. 
- Gau eta egun egoten ziñeten bertan? 
- Bai, baten bat egon in ber. 
- Nun egiten zenuten ikatza? 
- Basuen, mendien, egurre zeon tokin, etxeko terrenotan. 
- Nola saltzen zan kalera, etxez etxe? 
- Ez, ez, ez. Baten batek eskatzen zun. Burdika eaman gero behera, oin bezela kamiñoik ez zeon ordun eta. 
Burdikarie hartu te segi. 
Beste gizona: hau baiño gehio irabazten zunen bat egongo zan almazenen bat. 
- Baitte zerak´e, suteiye zaukenak eta ere behar izeten zien, eta haiei. Eta gero Orbegozonien asko iketza. 
- Ikatza egiteko urte-asoiren bat egoten zen? 
- Astie dagonin in behar iketza. 
- Ez zegoen urte-asoirik? 
- Ez, ez. 
Beste gizona: Baserrien lanik gutxiña neguen izen ohi zan eta orduen. 
- Udea da earrena iketza eitteko. Gaba motxa egoten da, eta euririk batez igual, eta euriye txarra da iketzantzat; esan leike ona dala, baiñe sue berotu eitten du euriyek, gaiñetik euriye eitten badio, indarra hartzen du azpikuak. Eta ude da onena. Baiñe oin danak kastau die hoiek. Oin ez da hamen iñor, lehenoko zaharren bat ez badao ez da iñor eongo txondorra itten dakienik´e. 
Pilotak nola egiten zituzten
Juaristi Alberdi, Luxiano
-Orduan esan dezu partidua jokatzera joan anaiarekin eta irabazi egin zenuela. 
- Irabazi ein gendun eta gero "Interdistritos" esaten zan hamen, zona batek bestien kontra, bestien kontra jokau eta gero izeten zan ba "Campeon de Gipuzkoa" ertetzen zun handik. Gehixena, ondona, gehixenak irabazten zittunak atzenin finala, gero "Campeon de Gipuzkoa". Haure etaa gendun eta hauxe izen zan nere hasieria. 
- Nolakoa izaten zan orduko frontoia? 
- Orduko frontoia earra izeten zan gaurkuen aldin. Zegatik afizionau jokatzen ai giñela´re jentie beteta kanpuen sartu eziñik eta egoten zan eta. Ni gehixena hola tristuraik haundiña eman izen ditena da gero ikusi, geu erretiraute gero, ta beti pelotia jun ta pixka-ixkat bada´re bajau, bajau, bajau; ta ordun ikusten zenunien frontoiek hain jende gutxikin te [eta] , pelotari onak jokatzen ai ziela, orduan apreziatzen genun gure sasoien ze suerte izan gendun, hainbeste jente jutia. 
- Garai baten orain baiño jende gehiago? 
- Bai. 
- Eta frontoiak berak? 
- Ba berak iguel samarrak zien. Bai ba. Ze gaur dabiltzen frontoe bat edo beste arreglaute egongo da; Eiber arreglaute do, Bergara´re bai, baiñe beste frontoe asko igualak segitzen dixoe ordun einda zeurenak. Gero berrin batzuk ein ein die, zeatik guk jokatzen genunien Donostixen Grosa zan eta gero berrixa ein zeben, Anoeta, haure bota in zeben eta. Ta ganbixo oso gutxi izen da frontoian, ganbixue izen da pelotakin. Pelotak daure ba askoz´e bizixauek, eta orduen lengo frontoiek hogeta hamalau metro, hogeta hamabost metrokuek errebotera, atzeko paretara oso gutxik etaatzen zeben, pelotari batzuk sekule ez zeben etaatzen, eta beste gutxi izeten zien etaatzen zebenak, eta gaur berriz pelota bizi hauekin frontoiek pixket ahal diela, ahal baldin badue, atzeatzen ai dia bizixak dielako eta edozeiñek etaatzen dulako atzea. Hor ganbixau da asko pelotak bizixauek [...]. 
- Eta pelotak nondikan edo zeinek egiten zizkizuen orduan? 
- Pelotak eitteilliek ordun bazin, gure osaba bat´e bazan hamen Azkoittixen pelotak eitten zittuna, eta besteek pelotak eitten zittunak Barakaldon zan profesional eitten zittunak enpresantzat pelotak. Eta beste banakai batzuk´e, Txikito, Azkoitixen bazan bestia, Txikitotarrak´e, haixek eitten zittuen, eta pelotak eitteilliek beti izen die nik ezautu dittuten sasotik. 
- Garestia zan pelota? 
- Ba beti garestixe eta ordun garestiña, zeatik gu mutilkoskorretan ibiltzen giñen sasoien hamen fabrike bat bazan harixe ta eitten zittuenak, eta nik ez dakit nolabait inguratzen genun hango hari-aztarra edo zeoze, eta harekin geuk eitten giñuzen pelotak, ikisi giñuzen eitten, eta gero josi ta danak geuk eitten giñuzen. 
- Zeuek? 
- Bai, kanika barruan ipini pelotiai hots hobia etaa zeixen. Bazien, limonada esaten giñun guk, gaseosa, hamen fabrike txiki bat edo, tailler txiki bat bazan, eta harek honenbesteko botilla batzuk, txiki batzuek betetzen zittun gaseosakin, ta harek ematen zun bi presixukin ixteko behetik gora, kanike bat barrun, eta harek ixten zu. Eta haixek nundik topauko ibiltzen giñen, puxkatzen bazan botilla haura pelota eitteko harekin. Zeatik hots hobie etaatzen zun pelotik paretan jotzen zunian da [eta] ; eta harekin. 
- Eta besteek normalean materiala berdintsua erabiltzen zuten pelota egiteko? 
- Guk ibiltzen genun pelota itteko bai, zeatik lania izeten zan, eta gero izeten genun txarrena izeten zan ba lana horrekin bustitzen bazan pelota moteldu eitten zan eta orduen etxea ekarri eta labien sartu eta atzea sekau berriz pelotaa zera eitteko, eta hola ibiltzen giñen. Baiñe beste pelota profesionalana diferentie da. Haure da ba lelengo goma bat. Hori estranjeritiken ekarriko zeben, pentsatzen det, hamen ez dakit, [ez det] uste, latexa. Gero izen zan, baiñe horren aurretik beste goma bat, totxuek bezela holako pusketak etortzen zin, eta guraizekin ebaitzen zeben mehe-ehe haure pelota eitten zebenak, eta gero mehe-ehe ebai eta tira haixek juten zien zera itten, pelotia bezela biribilla eitten. Eta orduan eitten zanian tamaiñe bat, ez dakit zenbat izengo zan, zenbat gramokue, zeatik zenbat eta haundixo haure ipintzen zan, pelota bizixao izeten da. Eta orduen tamaiñe bat harekin hartzen zixoen pelotie normala izeteko, gero lana bat ipintzen zixoen flojuaua haren geiñetik, eta gero beste lana bat ipintzen zixoen ondiken tiesuo, fuertiaua geiñetiken, ba fuerte haure lotzen zixoen. Eta gero narrue ipintzen zixoen geiñetik hari, narro bat. Esaten zeben zala ahuntzena, ahuntzen narroa. Eta gero ahuntzen narro haure ebaitzen zeben "ocho" bezelako dibujo batien. Berak plaka batzuk bazauzkeben eta harekin ebaitzen zeben, bustitzen ipintzen zeben narru haura hobeto tiretzeko, eta ordun josten zeben, handik etaata. Eta gero gelditzen zan oso tieso. Eta gero hamen pixkatien ibiltzen zien biguntzeko, fronto kontzejupe hortan, oso ona zan pelotie biguntzeko, harrixe aproposa zegoen, oso suabie eta ona, eta han izeten zan pelotak preparatzia, gero ibilli zeixeben profesionalak edo pelotarixek. 
Astoarekin errotara; ogia etxean
Zabala Zabala, Manuela
- Ta zer zeuketzuen basarrin, ganadue? 
- Danak, gauze danak. Leheno garixe, artue, babie... dana eitten zan, ba? Guk danak eitten giñuzen. 
- Ze eitten zenduen... errota bertan zeukezuen, etxe ingurun? 
- Errota Olabarrixan. 
- Etxetik gertu? 
- Aingeru Guarda ingurun, hantxe pixket goratxuo. 
- Eta haruntza juten ziñeten. 
- Haraxe jun ber iriña ekartzea. Garixe o artue hartu ta haraxe jun ta ekarri. 
- Ta nola juten ziñeten, oiñez? 
- Astuukin! 
- Astoa hartuta? 
- Berko oiñez jun! Ordun ez zaon automobillik! 
- Alaba: Etxin ez [zauken] ez argiik ta ez urik. 
- Astoa hartuta? 
- Astuukin errotaa. 
- Eta han ze ein ber izaten zenduen? Pagau ein ber izaten zenduen zeoze? 
- Bearek kentzen zun ematen zendun zorrotik. Lakie kentzen zun. 
- Nola? Lakie? 
- Bai. Bai be, harek kilue edo eztakit nik zenbat kentzen zun. Zorro hartatik kentzen zun harek, guk ez giñon dirurik ematen baiñe... holan eitten gendun. 
- Eta ogia eitten zenduen etxen? 
- Bai. 
- Zuk itten zendun ogie etxen? 
- Bueno... etxin zaonak! 
- Alaba: Artue´re bai, ez, ama? 
- Artue´re bai batzutan ta... hola, artue ta esnie jan ta... 
- Eta etxen indako ogie kalea saltzen zenduen? 
- Ez, ez, ez, etxeako lain. 
- Garai hartan ogie ze izaten zan, razionamentukoa? 
- Ez. Gero zin razionamentukuk! Gero. Guk nahikue ogi eukitzen gendun erosi ezkero. 
- Eta soron-a ze lan eitten zittuzuen? 
- Soruun? Esan dizut, ba! Artue ta babie ta garixe ta... izeten zin gauzak. Oin garixe ahaztuta dao, baiña guk beti itten gendun, urtero-rtero. 
- Eta haik kalea saltzen zittuzuen, azokaa o nunbaittea? 
- Ez, ez, ez, etxeako. 
Errenteroak ziren; etxe-jabearekin harremana
Zabala Zabala, Manuela
- Eta haik kalea saltzen zittuzuen, azokaa o nunbaittea? 
- Ez, ez, ez, etxeako. Ta errentie´re pagau ein ber ta... garixe ematen zan, ba, leheno. Ez dakit zenbat ematen zan, ni gaztena nitzen ta nik gutxiña jakitzen nun. 
- Errentero ziñeten etxen... 
- Bai, gero erosi gendun. 
- Etxea zer zan azkoitiarren batzuna? 
- Bergaran zauken nausixe, ez dakit zein zan. Ni gutxi enterautakue naiz, atzena naiz ta. 
- Eta, ordun, garie-a entregatzen ziozuen o... soroko zea, errenta pagatzeko? Hillen hillekoa o nola izaten zan hoi? 
- Ez, urtin behingua. 
Kalera esnea, fruta eta menta-sortak saltzera
Zabala Zabala, Manuela
- Eta baserrin esan dezu ganaue zeukezuela... ze ganau zeukezuen? Ardik o ze eukitzen zittuzuen? 
- Ez, ez, behixek. Behixek eta txahalak, bai; ardiik ez, ez gendun eukitzen ardiik. Ni txiki-xikixe nitzela baziin, baiño geo kendu in zittuben ardixek eta geo ganauekin. 
- Zer zien, esne-ehiak? 
- Ba! Danetakuek, batzuk pixket gehixo, bestiik pixket gutxixo... Ez oin bezelako esne-ehi haundi hoixek, e! 
- Baiña etxeako esnea... 
- Bai, etxeako ta kaleako´re bai pixket eta... 
- Saltzen zenduen kalea? 
- Bai, bezerueri. Esnie eman ber gendun tokixen atie irikitte egoten zan ta sartu barrura ta ontzire bota esnie ta atie itxi ta alde atzea. Guk hori itten gendun. 
- Eta astoan juten ziñeten ordun´e? 
- Astuekin, bai. Astuekin nahi ez bagendun, eskun eman ber, marmitt bi hola hartu ta... in in ber. 
- Ta bakarrik juten ziñen ala anai-rreban batekin? 
- Ez, ez, bakarrik, kalera zetorrena bakarrik. Etxin ein ber zun bestik lana. 
- Eta diruik ateatzen zan esnetik? 
- Ez dakit nik ze ateatzen zan, handik bizi giñen ta... 
- Dirutxo pixkat ordun ateatzen zenduen, bizitzeko lain... 
- Bai, saiaute, saiaute. Bueno, ze esango dizut, ba, nik? Iluntzi bitzen ta ibiltzen giñen ta, pentsaizu, iluntzixe zenbat izeten zan, ba, txakur haundixe? 
- Nola esan dezu, iluntzea? 
- Iluntzixe. "Erratza" esango´zu zuk? Ez? Ez dakizu zer dan? 
- Ez, esplikau pixkat. 
- Zerin egoten die, zelaixetan-a. Menda useidun bat egoten da. 
- A! Belarra da? 
- Bai. Ta haura bittu ta in ederra iluntzixe eta saldu ta gero harekin... 
- Iluntzixe zenei esaten diozu, sortai? 
- Bai. 
- Ta hue saltzen zenduen? 
- Bai. 
- Eta zertako ibiltzen zan, ba, hue? 
- Etxia garbitzeko kalin. Ta erosi itten zeben, ta guk saldu. 
- Ta hoi nora saltzen zenduen dendataa ala etxez etxe? 
- Ez, ez, plazan! Plazan. Eskau ezkeo etxea bezeruei-a ematen giñon, baiño bestela plazan. 
- Alaba: Beti keixie ibiltzen zeben asko. 
- Fruta-rbolak eukitzen zittuzuen? 
- Asko. Sail haundixek zien, zatarrak die, baiñe sail haundixek zin. 
- Eta ze eukitzen zenduen, keizak? 
- Keixek eta aranak eta sagarrak eta melokotoie ta mixurkak eta danetatik. 
- Eta hoiek´e plazaa saltzea? 
- Bai, ederrenak. Batzuk ederrauek, bestik zatarrauek ibiltzen zin madarixak´e. Ahal zan modun. 
- Eta zein ibiltzen zan landara haik landatzen? Zu ibiltzen ziñen ala...? 
- Arbolak landatzen? Behin landau ta kitto. 
- Lehendikan zeuden landauta? 
- Bai. Bestela berrixe sartu ta hazi arte laga in ber, [...] hasten zin arte. 
- Eta ze garaietan biltzen zittuzun keixak-ta? Ze sasoietan biltzen die? 
- Ba, lehelena San Isidron ingurun goizaokuk keixak eta handik aurrera gero. 
- Eta melokotoiak eta hoiek´e berdin? 
- Bueno, batzuk lehenuo eta haixek´e... zea, denborie eukitzen zeben. Ta halaxe. Arbola asko egoten zan ta... danetatik pixkana. 
Sagardoa egiten zuten etxean
Zabala Zabala, Manuela
- Sagardoik o itten zenduen etxen? 
- Etxeako lain barrika bat o eitten gendun, baiño zatartu eitten zan atzenin edateako ta batez. Haure´re ein ein ber izeten zan, jota. 
- Nola eitten zenduen sagardoa? 
- Sagarrak... 
- Tolareik eo bazenduen etxen? 
- Ez. Bai, barrika txiki bat eitten gendun ta haure eitteko tolarie nola eukiko genduen, ba? Eitten zan sagarra bilddu ta txikiu ta ontzi baten sartu o eztakit nun, ta estutu, ta hari ertetzen zixon ure barrika baten sartu. Ta gero denbora pixketen euki, honenbeste denboran eo, ta gero edan. 
- Ordun etxen ze edaten zan? Sagardoa edaten zan o ardoa´re izaten zan? 
- Gure etxin ez. 
- Ez? 
- Alaba: Aittittentzat. 
- Gure etxin etzan izeten. 
- Baiña hori zeatik, garesti zeon orduan ardoa-a garestie izaten zan? 
- Garesti etzan egongo, baiñe diruik´e ez. 
- Bueno, sagardoa bazeukezuen behintzat eta... 
- Bai, baiño haure zenbat denboraako? Ure! Ta ure´re... 
- Alaba: Ekarri in ber. 
- Ure´re urrutittik ekarritte zaon. 
- Sagarrak... etxen al zeuzkezuen sagar-rbolak? 
- Bai, bai. 
- Ze sagar eukitzen zenduen? 
- Danetatik: errezile ta gezie ta urtebixe ta... danetatik. 
- Eta sagardoa itteko hoitatik edozein izaten da ona? 
- Bueno, guk ez gendun sagardo asko eitten, barrika txiki bat. 
- Baiña ze izaten da, errezil-agarra sagardoa itteko? 
- Ez, geza-agarra onena. Sagar gorri bat izeten da, ba? Haure da earrena. 
Arropak garbitzera edo ur bila iturrira
Zabala Zabala, Manuela
- Eta esan dezu ude urrutitik ekarri behar zala, etxen ez zeukezuen urik? 
- Ordun bai. Gero bai. Leheno ez. Ni txikixe nitzela batez, ez urik eta ez argiik. 
- Eta nundik ekartzen zenduen ude? 
- Han beheko toki batea junde. 
- Itturrie ala zer zan? 
- Bai, itturrie. Oindik hantxe zan, ez dakit oin kendu deben. 
- Itturrie o erreka? 
- Itturrixe, itturrixe. Ta haren bille... Haure han behien zaon ta gure saille goixen zaon, ta han [... guztien] hasi zerien, gure etxin, ta ure goixen ataa ta geo handiken etxie bertan zaon, urriin, eta [emango zala ta]. Aitte hantxe hil zan, ta kitto. 
- Eta ze juten ziñeten, marmittak hartuta? 
- Bai. 
- Eta marmittetan ude ekarri. Eta erropak garbittu ta? 
- Erropak garbiu te? Han beheko potzoa, itturri haren ondun potzue, ta haraxe junde. 
- Ta zekin garbitzen zien erropak? Jaboiik o izaten zan ordun? 
- Ba, pixket. Eskumuturre jaboe esaten zun amama gurik. Jaboien partez eskumuturrek ein ber lana. 
- Ez gaur bezela, e, hainbeste adelantukin. 
- Ez hoixe! Aberatsa ordun zan baiño gaur pobrie hobeto bizi da. 
- Eta argie? Ez zeukezuen etxen argiik ordun? 
- Ez. Eztakit nik zenbat urte nauzken argixe sartu zanin. Botuk [inde sartu zan] , botuk emanda. 
- Eta nola moldatzen ziñeten argiik ez zeon garai hartan? Kandelakin o ze...? 
- Ooo... Kandelie hartu bakutxek bertaa ta segi haraxe ta honutz te... Ta hori baiño haundixaue! Argimutille ipini erdixen ta ipini kandelie han ta abarketan danok. 
- Argimutille? 
- Bai. 
- Zeni deitzen diozue...? 
- Ba, haritxi. Hola egoten zan, ta ipintzen zan egur bat hor ta hamen gaiñien hola txaplata bat, ta haren gaiñien argixe, o kandelie o petrolio edo dana dalakue. Ta... 
- Ze ibiltzen zan petroleoa´re bai? 
- Bai. Bueltan jarri ta erreportzaketan. Badakizu zer dan? 
- Abarkak itten? 
- Ez! Abarketak josten! Abarketai zorukin telak josten. 
Alpargatei tela josten etxean
Zabala Zabala, Manuela
- Ta nola ikasi zendun abarketak itten zuk, hantxe etxen eakutsita? 
- Bai. Bestik eitten zeben ta nik´e bai. Guk eztakit nun... lehelenguk eztakit nun ikixiko zun. 
- Ta nola itten zittuzuen abarkak? 
- Abarketak! 
- Abarketak nola itten zittuzuen? 
- Esaten dizut, ba, zorue... Kalin taillerrak egoten zin ordun´e, ta han eitten zittoben abarketa formako trentzakin abarketin azpixe, ta guk gaiñeko tela hori josi. Ta tela haure josi ta hori ekarri atzea. 
- Oseake, kaletikan eamaten zenduen etxea azpiko zorue? 
- Bai. 
- Eta telak eta harixe-a eman ta geo han guk josi han. 
- Tela-a beak ematen zizuen? 
- Bai! 
- Eta geo ordaiñetan pagatzen zizuen? 
- Bai, bai. 
- Eta ze izaten zan, eguneroko lana o nola izaten zan? 
- Ba, asko itten bazendun, egunero. Gutxi itten bazendun, bi egunetik behin edo... baiña egunero itteko gurin asko giñen ta... asko, asko josten gendun. 
- Danak zekizuen etxen josten? 
- Bai, danak, amak´e bai. 
Oleta mendira artzain
Agirrezabal Epelde, Jose Ignacio
- Eta esan dezu baserrin bizi ziñetela eta, zer zeukezuen, ganaue baserrin? 
- Ganaua, ganaua. Ta aitte bi semekin, egunian durua ematen ziuen harei trenbidien lanien, harea juten zien eta arreba eta ni etxeko lanak itten. 
- Ze ganadu zeukezuen etxen? 
- Lau o bost behi hola egoten zien, ardiyek ere bai. Ta ardiyek nere kontura. Mendire [juten...] iluntzen ekarri in ber, 6-urtekin [mendire]. 
- Nora juten ziñen ardikin? 
- Oileta aldea. 
- Ta bide pixkat egongo zan, ezta, Aizpurutxotik? 
- Eez, bidie... bai, pixkat bai, baiña, oain, ni ordun txakurra bezela ibiltzen nitzen. Halako ibilperie baneuke oin...! 
- Bazeukezuen txabolan bat Oleta alden edo? 
- Oleta aldien ez, baiña etxie baiño goratxuauen txabolie eta hara erretirau. Ta gero ardiyak jatxi in ber izaten dia zerien. Ta ama edo erreiñe edo jungo zan harei ittea eta nik ardik inguraute behintzat hara. Eta holaxe gure [eskolie]. 
- Zenbat ardi zeuzketzuen, asko? Artalde haundie, edo? 
- 30-0 bat edo hola egoten zien. Haretxek nere kontuak, haretxek zien nere eskolak. 
Gazta egiteko prozesua
Agirrezabal Epelde, Jose Ignacio
- Ta garai hartan ardi-ezteko makinak-ta ez zan egongo ta...? 
- Bai zera! Eskuz. Neuk´e ardi-azten gazteik ikixi nun. Gero gaztaie itten zuen. 
. - Etxen gazta itten zuen? 
- Etxien gaztaia. Bueno...! 
- Zuk itten al zendun? 
- Ez! Nik mamiya harrapauta jan bai! 
- Zenek itten zun gazta, amak? 
- Amak edo koiñetak, anaiyan andriek. Ta hantxe. 
- Akordatzen zea nola itten zuen? 
- Akordauko ez naiz...? Bai, bai. 
- Esplikau pixkat aber nola itten zuen... 
- Gatzagiye botatzen [zaioe]. Gatzagiye badakizu ze iziten dan? Haure urakin pixkat zea inde botatzen zendun ontzi baten ta esnie epeltzera juten zanien haure bota ta gero gogortzen zanien eskuekin batzen zittuen ta... Geo gaztanontziye izeten zan, pote bat. Hara sartu ta eskuekin... 
- Ze izaten zien egurrezko potek? 
- Ez, ez, ez, txapie. Ta txuluk inde ta handik ertetzen zan gatzori zea ta... Eskuekin estutu-stutu-stutu in ta gero ipintzen zuen ta han. 
- Keetu o itten zittuen? 
- Batzuten bai kolorie itteatik, baiña ez, bestela indekue edarraue, ke gustue izeten du bestela harek. 
- Eta kalera saltzen zenduen gaztaik edo? 
- Bai, arreba´re beti juten zan, harek zapatuen... Oso maittie nindun ni harek. Eta esaten zien menda [igurtziyek] , mendie izaten da, ba, ta usai ederrakin kuartuk garbitzeko. Ta [...] 10 zentimo izeten zan dirua. Bostekuak´e bai, 10 zentimo´re bai, gero bi erriel... Bi errieleko hori izeten zan duro zillerra bezela, txikiye izetie. Eta bestie zan txapie... 
Nola esango dizut, ba? Txakur haundi hori, 10 zentimo balio zittun harek, eta bostekue bestie, harek txikiñek. Oin zentimue ibiltzen dan bezela, orduen 5 zentimo eta 10. Ta 10 zentimoko harek 10 behar zin pezetie itteko. Ta bestiekin bi erriel, pezetien erdiye. 
- Eta diruik ateatzen zan gazta saltzetik ordun? 
- Bueno, nere arreba... 
- Esnea´re bai? 
- E? 
- Esnea´re saltzen zenduen? 
- Esnia´re bai, bai, esnia´re bai. Zapatutan juten zan gure arreba haura askotan kalera. Esnie zeukenien esnie ta gero patata [berrie] hasten zanien patata [berrie] ta astue kristo bezela kargaute juten zan. Ta bera ezkontzeko zebillen orduan eta beretzako arriua [plantau] zun harek [iñon dañoik] itteke. Etzan haundiye izengo, baiña... basarri batera ezkondu zan. 
Artzain-lanak; ardi-esnea
Zubizarreta Mendiola, Luis Mari
-Eta esan dezu baserritik bizi izan zerala beti. 
- Bai bai. 
- Baserrian ganadurik bazenuten? 
- Bai, ardiye eta behiye ta asko. Asko edo... , bai, dexente. 
- Ardiak eta behiak? 
- Bai. Beste ahuntz mordoxka bat'e bai-te, hola bizitzen giñen. Eta beti kanpora lanera, behin, esan dizut, eskoliai utzi ezkero, behiñ hamabi bat urte ezkero anaiekin batera. Anai zaharrena geratu zan etxian etxerako, ta bestiek Zumarrara ta hasi zien lanera, Orbegozonera ta bata ta bestera, beste bat obratan'e bai-te. 
- Anai zaharrena geratu zan etxerako? 
- Bai. 
- Behiak esan duzu zenituztela. Esne-ehiak? 
- Ordun ez, gero jarri giñuzen baiña ni mutikua nintzanien artian ez. Mendiko behiek. 
- Eta ardiekin etxe inguruan? 
- Mendira, mendira. Horra, Oleta, Samiño, horra juten giñen. 
- Zu ibiltzen ziñen? 
- Beti. Ni mutil-oskorra nintzen orduko. Aittek esaten zin: "No! , ardik falta'ittuk, ekarri! ". Xei-azpi urte, zortzi urte, eta jun in ber! Haiek ekarri-te. 
- Txabolarik bazenuten? 
- Ez, ez, ez. Etxera, etxera. Etxera ekartzen giñuzen. Goizian mendire (jare itten? ) giñen berriz'e. 
- Artalde haundia? 
- Hirurogeta hamar bat edo hola eukitzen giñuzen guk. Ez. Oiñ gehitxuao daukau baiña orduan ez. 
- Eta ardi-snearekin eta zer egiten zenuten, saldu? 
- Gazta, gazta. Bai, etxien'e jan bihar izeten zan zeoze eta gero bezero batzuk eta eukitzen zittuen, zapatuan eamaten zittuen plazara, eta gero juten zizkon bere kliente batzuk eta haiek eamaten zeben. 
- Gazta zeinek egiten zuen, amak? 
- Amak, amak. 
- Gogoratzen zara nola egiten zuen? 
- Bai. 
- Esplikau pixka bat. 
- Ni ikusi einda nao, oiñ atentzio gehiegi ez nion hartzen. Ipintzen zun esnie hola kazuela haundi baten, eta bere tenperaturie behar izete'u; gaztaie ondo eitteko tenperaturie da inportantia. Hotzegiya txarra da, beroegiya're bai. 
Bere tenperaturan. Gero arkumin gatzaiye ipintzen zan, katillun baten-do ipintzen zun, ta gatzai puxketa bat ur puxkatekin botatzen zun hara, haure zukau... 
- Urtu. 
- Urtu eitten zun, gero botatzen zion esniai eta handik hamar bat miñiture haure gogor-ogor einde egoten zan. Gero eskukin zera eitten zun, gatzure apartau zeian eta gaztanontzi, ikusi eitteitut ointxe're. 
- Hori galdetu behar nizun. Nolakoak izaten ziren? 
- Zera, hojaleta mouko hortako zerakin einda izeten zien. 
- Hojalatarekin? 
- Bai, hojaletakin eindakuak izeten zien. Zulo txiki batzuk bazeuzkan, hara sartzen zan, eskukin pixkat estutuz estutuz ure ataratzen zion eta gero, zuk ez dezu jakingo "karnaie" zer dan. 
- Nola? 
- Karnaie. 
- Karnaie? 
- Karnaie esaten zien gure ama zanak eta, hori hango zeatik etorrittakua da. Hola ezkiñetan eukitzen zun bi makillakin, hola mahai honen erdie bezela, listoi-istoi-istoi eukitzen zittun, zumitze-do, eta haren gaiñien eukitzen zittun. 
- Gaztak? 
- Gaztak. Karnaie zan hori. 
- Toki espezialen bat izaten zan haiek jartzeko, kuartoren bat? 
- Bai. Hantxe sukalde baztar-aztarrien egoten zan hori. 
- Eta ketu? 
- Ez, ketu ez gendun sekula eitten. Sekula ez gendun ketzen. Baiña gaztaa, ez etxien egindakua zalako, baiña gaztaa politta eitten zan. Gaur prentsatan-a eitten debe; gaur'e eitten da gurian gaztaia; oindikan eitten da. 
- Orduan dirurik ateratzen zen gazta saltzetik? 
- Gaur baiño gehiyo esango nuke. Baserritik gaur oso triste dao. Ordun asko ez zun emango, porke hemen gastu haundiya egoten zan-a, familie haundiye danak, eta danak baakizu. Danak bizi giñen ba gurasuen konture bezela. 
Dana danok eitten gendun, baiñe... Baakizu. Haiek saltzen zeben gaztaie, esnie, zerak, eta dirua haiek hartzen zeben, eta gero umiei ba jatekua eman ein behar. 
Soroa landu eta ganadua zaintzen
Oteiza Azpitarte, Manuela
-Ordun etxen egoten ziñen umezai? 
- Etxien umezai, eta zeoze lapikue egosi edo koziñie ein edo, hau edo hori. Etxin. 
- Amak eta aittek nunbaitten lana egitten zuen? 
- Ez, basarriyan, baserriko lanetik. 
- Baserrin zer zeukazuen, ganadue? 
- Ganaue ta, artue ta, babie ta, gariye ta; garaiyen garaikuk eitten zan. 
- Ze ganadu zeukazuen etxen? 
- Ez dakit nik orduko kontuik, oin hainbeste ez naiz akordatzen. Asko ez zan egongo, bost-ein bat behi edo txahalakin. 
- Idik eta're eukitzen zittuzuen? 
- Ez, idirik ez. Ez genun eukitzen. 
- Eta ardik? 
- Ardiyek bai, ni txikiye nintzela eukitzen [...]. 
- Zu artzai ibilitakoa zara? 
- Beno, ondoren ibiltzen giñen behintzat. 
- Hemen bueltan ala mendira eramaten zittuzuen? 
- Ez, neguen itxien eta udan mendiyen. 
- Mendin ze, hemendik gertu? 
- Izarraitzen, goyan. 
- Txabolaren bat edo zeozer bazeukezuen Izarraitzen? 
- Ez. 
- Zer egiten zenuten, haruntza eraman eta iluntzerako buelta? 
- Ez. Hantxe, gabin udan ez debe eukitzen txabolan egon beharrik. Kanpuan egoten die. 
- Eta esan dezu baratzako lanak ere bai. 
- Bai, baratzan´e bai. 
- Artoa eta baba eta? 
- Hoiek souan. Baatzan letxugie ta tipulie ta porrue ta baatxuriyek eta hazie ta illerra ta, gauze asko, koniflorie ta, gauze asko. 
Berdura eta esnea saltzera azokara
Oteiza Azpitarte, Manuela
-Gero berdura horiek kalera saltzen zenituzten? 
- Bai. Etxien behar zanaz [gaiñerakoa] kalea saltzen da. 
- Eta nora eramaten zenituzten? 
- Plazara. 
- Azkoitira edo Azpeitira? 
- Azkoittira. 
- Azkoitiko plazara. Eta oinez joango zineten ba hemendik? 
- A bai. Astukin, dana oiñez. 
- Astoan eramaten zenituzten? 
- Bai, astun, astun. Orduan etzan kotxeik. 
- Asto-estotan sartuta? 
- Bai. 
- Eta hemendik Azkoitira zenbat denborako bidea? 
- Hamen ez, handikan. Bueno, hiru bat ordularen edo. 
- Zu juten ziñen saltzera? 
- Ez, ama ibiltzen zan. 
- Eta esnerik eta holakorik? 
- Esnie´re bai batzutan. Bolarie zanin bai. 
- Eta esnea ere plazan saltzen zan ala etxez etxe? 
- Plazan. 
Txerri-hiltzea
Oteiza Azpitarte, Manuela
-Txerri-iltzearekin eta akordatzen al zara? 
- Akordauko ez naiz ba. 
- Nola izaten zen txerri hiltzea? 
- Txerri hiltzia? Ba gantxu sartu okozpien eta, gero heldu beste bi edo hiru lagun edo lau, zenbat zien, heldu hankatatik eta, ipiñi aulki gaiñin eta, sartu kutxillue, gantxue lelengo eta gero kutxillue sartu eta halaxe. 
- Zenbat lagunen artean hiltzen zen txerria? 
- Bueno, segun ze indar zeuen, gutxi samar bazeon lau lagun igual eta, bestela hiru te. 
- Etxekoak ala auzokoak lagunduta izaten zen? 
- Jeneralin etxekuk. Etxien bazeon behintzet. 
- Esan dezu aulki gaiñean. Zer izaten zen, mahai espezialen bat txerria hiltzeko? 
- Bai. 
- Nolakoa izaten zen? 
- Hortxe dao atayen harriya. Ataiko atea junda erakutsi iozu nolakua izeten dan. 
- Esplikau. 
- Bueno, handik honaiñokue, holakotxea gutxi gorabehera, kuadraue, hormigozkue. 
Gizona: baiña egurrezkue leheno. 
- Bueno, hormigozkue [...]. Haretxen geiñea bota eta hantxe. Gero odola beste batek hartu eta odola zertu itten da, loritu itten da, eta erain in behar izeten zako odolkiek eitteko [...] baldin badu. 
- Osea ke loditu egiten da eta eragin egin behar zaio? 
- Esnie kortaute geratzen da ba, mamie eitten da ba eraitten ez bazako, odola, eta erain ein ber izeten zako. 
- Eta odolkiak eta egiten zenituzten? 
- Bai. 
- Amak egiten zituen? 
- Odolkiak eta mondejuak ere bai? 
- Mondejue zer da? 
- Mondejue guk esaten diogu zuriari. 
- Txuririk ez, ez zan itten txuririk. 
- Eta gero ohiturarik bai auzora banatzeko? 
- Bai. Auzora. Oin baiño gehio banatzen zan. 
- Zuek eramaten zenituzten eta gero beraiek ere hildakoan buelta. 
- Bai, beraiek´e bai buelta. 
- Eta medikuari eta apaizari eta eraman behar al izaten zitzaion? 
- Ez. Medikuei eta apaizei eta ez. 
- Hoiek eskien etortzen zien, gero hoiek arrautzie edo gaztaie edo oillaskue edo, hoiek eskien etortzen zien. 
Arantzazuko prailliek´e babarruna eskien, zaku maunezko urdin bat atzea eta aurrea bota, eta gero zulue babie botatzeko, eta kamiñoik eta ezer ez zan eta oiñez ibilli ber izeten zeben. 
- Eta Arantzazutik etortzen ziren eskean? 
- Bai, Arantzazutik etortzen zin eskian. 
- Eskean etortzen ziren eta zuek emandakoa zaku horretan sartzen zuten? 
- Bai, babarruna eske, babarruna esaten zeben haiek. Guk babia esaten diogu normalien, baiña babarruna esaten zeben haiek. 
Txerrikia gatz-kutxan mantentzen zen
Oteiza Azpitarte, Manuela
-Txorixoak eta odolkiak eta nun mantentzen zenituzten, txerrikia. 
- Txarrikiye gatza emanda mantentzen zan. Eta txorixuek sekatzen zienin oliyotan sartzen zin ordun, oliyotan sartuta mantentzen zien. 
- Oliotan nun sartzen zenituzten, kutxaren batean edo ontziren batean? 
- Ez, ez, ontzi, lapiko haundi, portzelanazko haundi bat izeten zan, eta han sartzen zien txorixuek eta, saiheskiyek eta solomue´re bai. 
- Eta gatza emanda esan dezu? 
- Urdaie eta urdaizpikue eta hoiek gatza eman. 
- Haiek kutxan baten? 
- Bai, kutxen; gazi-utxie esaten zikon. 
- Eta gero behin gatza... 
- Gatza hartzen zebenien uretan pixkat gezatzen eukitzen giñuzen eta gero piper-orri hautsekin ein geiñe eta sekatzen ipiñi. Sekatzen egoten zien. 
- Piper-autsa ematen zeniotenean, zertarako izaten zen, sekatzeko edo denbora gehiagoan mantentzeko edo? 
- Ohitturia edo nik eztakit pa ze izeten zan. 
Labe-suan egindako ogia
Oteiza Azpitarte, Manuela
-Ogia etxean egiten zenuten? 
- Bai, ogiye etxien. 
- Nola egiten zan, esplikau puxkat. 
- Azkarriye beti egoten zan eta. Azkarriekin eitten zan; iriñe eralgitte ipiñi mahiyen, eta gero ure ipiñi baldakarie tamaiñuen hozberuen eta gatza bota pixket eta gero azkarriyekin iriñe. 
- Zeiñek erakutsi zizun, amak? 
- Eta zer zeneukaten, labesua bazeneukaten ogia egiteko? 
- Bai, labie ogia egiteko. 
- Nolako labea izaten zen, egurrezkua edo? 
- Eez! Egurrek sue hartzen du, suekin eitten da! Haure izeten da ladrillue, eta irulikie edo igeltsue edo, bueltan-ueltan-ueltan-ueltan, goie itxi eta atia ipiñi hola eta ate hartatxetiken sartzen da barrura. Hor labadoran sartuko balitz bezelaxe. 
- Barrura? 
- Barrura. Garbiu plaza haure lelengo, illuntziye bittu kanpoon eta ein eskobak, asune edo illuntziye edo, garaien garaikukin, labie garbi-arbi-arbi ein, hiru bat ein ber izeten die hola garbitzeko. 
- Zerekin garbitzen zan? 
- Entenditzen al dezu, illuntziye eiñ. Illuntziye ba al dakizu zer dan? 
- Zeri deitzen diozue iruntziye, belarrari? 
- Erramue edo, mendie edo, entenditzen? , asune edo, holakukin. Hiru bat ein, lelenguen haundiak [...] kendu, bigarrenien gehio eta hirugarrenin garbi-arbi eiñ. Oiñ´e bai, e. Ordun bakarrik ez, oiñ´e bai. 
Esnea etxez etxe banatzen
Aramendi Aranberri, Angeles
- Basarrin ganadue zeukazuen. Ardik? 
- Ez, behi... ganaua, ganaua. Ardik lehen, baiña aspaldiko urtetan ardiik ez det nik ikusi. Ez leno etxin, ta hamen'e [...] etxin hona etorrita're. Ta geo berrogeta hamar urte pasa dittut hemen. 
- Behiek eukitzen zittuzuen? 
- Bai, behiak eukitzen giñuzen. Leno esnetan ibiltzen giñan, eta gero bi behi. Bi behi ta bi txahal besteik ez dauzkau. 
Nahikua dittugu. 
- Esneta, esnea noa bialtzen zenduen o? 
- Gurelesa. 
- Eta ze etortzen zan, bea? 
- Bai. 
- Biltzea? 
- Bea etortzen zan. Bea etortzen zanin, bera herrira jeisten zan, baiño gero etxea etortzen zien. Tankie jarri zien ezkeo, etxea etorri zien. 
- Zu ume ziñela're, eak etortzen zian? 
- Ez, ni ume nintzela ez zan esnetaik. Orduen, herrira ematen zan. 
- Aaaa, geroa jarri zan hoi? 
- Bai, geroa jarri zan hoi. Astuakin esneta juten nintzen ni. 
- Esnea noa eramaten zenun? 
- Herrira, herriko, herrian bezeruek eoten zien ordun. 
- Etxez etxea? 
- Etxez etxea esnia partitzen gendun, baita jai goizin zortzitako mezeta jun, eta etxez etxe esnie partitzen gendun guk. 
- Bakarrik juten ziñan? 
- Bai! Goizeko zortziretako mezeta gaiñea bakarrik astuakin. 
- Baiño ze, egunero? 
- Egunero? Jaien zortzitako mezeta, astien berandutxo. Baiña egunero jun. 
- Mezeta astegunen ez? 
- Ez, astegunen ez. Jayen bakarrikan. Astien ez, astien ez giñen juten mezeta. 
- Eta nola itten zenduen, zu jeisten ziñan esnea hartuta, ta geo bazekizun...? 
- Nik banekiyen zeneta noa eaman ber nun, eta jun, ta neurtu, ta haik'e esne danak hustu, ta etxea, zea, astuakin marmitak hartuta. 
- Ze ontzitan, o nola eamaten zenduen? 
- Marmittan. 
- Baiño gero partittu? 
- Gero partitu? Litroko zeakin, litroko... Eskurauko genun litroko neurri hortako litro zeaik ez det izan, ontziye ez det izan. Litrua, litro erdi. Halaxe zea itten gendun, partitzen gendun. 
- Eta diruk ateatzen zan hortik? 
- Bai, pixka bat. Garai hartan dirue gutxi zan ta... Ni ez naiz konturatzen zenbat, litrua zenbatea itten zuen. 
Momentun ez zat akordatzen behintzat. Euroik ez zan ordun ta. 
Esnea plazan saltzen
Aramendi Aranberri, Angeles
- Zenbat bide hemendikan kalea oiñez? Zenbat denbora? 
- Lau kilometro hemendik behera daude. Ordun'e... 
- Ta oiñez zenbat denbora pasatzen zenun? Zenbat denbora? 
- Zea, ordubete bat behar. 
- Ordubete? 
- Bai, ordubete gutxinez, ba. Sasoie're ordun hobie: nahiz lokatzatan belaunetaiño sartu, ordun erten'e errex itten genun. 
- Ta jun in ber derrigor? 
- Bai, ba, jun in ber gaiñea: elurre bazan'e bai, ta zea bazan'e bai. 
- Beti jakiñekua izaten zenun eamandako dana salduko zenula, aurretik...? 
- Ez, beti ez. Plaza're eamaten genun sobratzen zana. Geo, oain baiño esne gehio plazan saltzen zan. Oain oso jen... gutxio... bat'e ez, oain ez da saltzen esneik esateko. 
- Plazan saltzen zan. Postun bat eo eamaten zenduen? 
- Bai, bai, puesto, ordun zea itten zin. Baiña gaur ez dao holakoik. 
- Noiz izaten zan ferie, o plaza noiz eamaten zenun esnea? 
- Ferie egunero eoten zan feriya o zea, esni saltzeko zea. 
- A bai? Egunero izaten zan? 
- Bai, garai hartan bai, egunero zea itten zan. 
- Ta zenek saltzen zun, hemen inguruko...? 
- Hamentxe, basarritatik jundako zeak saltzen gendun guk esnie. 
- Baiño zu zeu eoten ziñen plazan? 
- Aber! Bai, ba! Ni eoten nintzan esni saltzen. Ta geo etorri, eo botillakin eo ontziyekin eo etorri, eta neurtu, ta ez naiz akordatzen oain preziyuna, baiño ordun asko ez zan izengo... preziyo zan. 
- Astoa nun uzten zenun? 
- Ahal zan tokiyen! Kiruriñin. 
- Kirurin? 
- Kiruriñin. Zeatiken eliza ba al dakizu nun dauen, Axkoittin? 
- Bai. 
- Eliza horretxen parin, beste aldetiken, oain koperatibi do... Hantxe, basarri o ikulu hartantxe sartzen genun astue. 
- Kiruri izena zun baserri horrek? 
- Bai, Kiruriñekua esaten giñon, ta hantxe eukitzen gendun. Astotegi bat zeuan, zimaurra ta zea itten zin, hantxe baztarrai lotu, ta hantxe eukitzen gendun. 
- Danok uzten zenduen...? 
- Bai, astukin juten zin, ta haure zan asto-ekua. 
- Kobratzen zizuen han uzteagatik? 
- Zeoze bai! Uste det hillin zeoze... hiru kartoku o ez dakit... hiru kartokua, ez dakit zenbat. Ordun'e kobrau itten zan, oaintxe bezelaxe, iñok ez zun debalde [...]. Eta gero hasi giñen ya hori kendu zabenian, hamen sagarra, hona sartzeko gasolineratik badao poste zean? Hor, berriz, posteta lotuta're eukitzen giñuzen. Poste batian lotuta hiru asto o hola eukitzen giñuzen hor. 
- Ahal zan bezela! 
- Bai, bai, bai. Oain bezela ez zegon kotxeik, eta aparkamentuik eta istoriik, eta hantxe. 
- Dendata're saltzen zenduen? 
- E? 
- Dendata're saltzen zenduen? 
- Ez, dendata esni gutxi saltzen gendun guk, ez. Ez, denda, ez det behiñ'e ez det uste saldu genduniken. Plazan. 
Bezerua eta geo plazan zea itten zana. Denak oain bezela ez dan eoten ordun aukeraik, eta... 
Garia lantzen
Aramendi Aranberri, Angeles
-Garie eta artoa eitten zenuen garaien, auzolanean eitten zan? 
- Bai, asko bai. Bueno, artuukin ez, gariikin bai. Gariye eitten zan lelengo eta gero burutu ta heldu eitten zanian, horizten zanian gero ordun ebai in ber izeten zan, ta lelen-elengo gaiñea iitaiekin ebaitzen zan. Da gero makinak azaldu zien, baiña geo gariye zea eitteko, alie ataatzeko makiñie ber zan, gero hasi zien lastue lelengo burukin alie atea burue eta gero lastuakin txikiu te, lasta txikie gero ganauentzat zera eitten hasi zan. Baiña gero halakotxe lastue. Azaorik aittu al dezu behiñ'e? 
- Bai. 
- Guk azaun lotzen gendun da. 
- Azaoa nola izaten zan, bola itten zenuen? , 
- Azaue? Holaxe mordo bat hartu da gero zera ein, lotu, da atzera buelta ein da berai sartu. (... ) 
- Eta azao hoiek zertako? 
- Azao hoiek geo itten zien makiñan, danborrien, zera itteko makinakin, han burue kentzen zitzeten da azao haiek osoik geratzen zien. Da haiek danak (batzen zittuen). Ta artue berriz, artue, oilluek baldin bazeuren lurriin, da bestela errotara eaman eta iriñe ein da etxin artue erreta jan; da bestela ganauei eman iriñ haure ta. Artaburue're bai ta artalie're bai ta. 
Otorduak etxean
Aramendi Aranberri, Angeles
- Otordutan ze jaten zenuen gehienbat: arto-opak eta...? 
- Otordun, babak eta patatak. Eta ogiik eitten, gariye eitten zan; baiña erraye kendu itten zun. Ta ordun eitten genun ogiyen partez arto hotza jan. Gu gaztetan arto hotza jandako pertsonak izan gea, askotan gaiñea. 
- (Senarra) Talua're bai, pixkat... 
- Talu're bai, morokille're bai. Zuk ez dezu jakingo morokille zer dan? 
- Ze diferentzi dago talo ta morokillan arten? 
- Talua beti ariñagua da. Morokille da urekin eta artairiñetan zea bat, masa bat. Eta hau're da, esneta bota, ta haure jaten zan. Ta artua eittea, berriz, nahi izanez geo edozerrekin jan eitten zan artua. Eta geo, arto-opak esneta're bai. 
Baiña haure ogiyen aldin diferentie da: hotza ta txarra. 
- Zuek hamaika anai-rreba izanda... 
- Hantxe erdi goseik hazi galantak gu. 
- Danak ontzi batetik jaten al zenuen? 
- E? 
- Danak ontzi batetik? 
- Aber, ordun bai. Ordun hala jaten zan. Iguel hamaika o zea baldin bazauden, iguel bi ontzi izango zin; baiña danak batetiken jaten zan. Ordun geyena jaten zuna zan abillena, zeatiken... 
- Azkarrena moitzen zana? 
- Azkarrena moitzen zana. Hoetxek izan ditteu. 
Baserriko bizimodua
Zubizarreta Azkoitia, Candida
-Zuk baserriko bizimodue ezagutu zenuen. 
- Bai, bai, bai, bai. Basarriko bizimorue ezautu gendun. 
- Nolakoa zan zuen baserria? 
- Ze esango dizut nik. Ez zan pobreenetakua etzan. Lana eiñ ezkeo jatekue ertetzen zun. Batzuek esate debe ba etzaukela terrenoik eta, nahiz da berak lana ein etziela aillegatzen. Nik goseik ez nun ezautu. Ez, goseik ez nun ezautu. Oiñ, oin bezela bihar ze jangou, gaur hau jan deu ta, bihar ze jango ete deu ta. Holako esplikazioik etzan egoten, baiña goseik guk ez gendun ezautu. 
- Zuk gerra ondoren hura ezautuko zendun. 
- Bai ba, hori, baiña ni txikie nintzen-a, enaiz akordatzen. Oiñ, gurien egon zien beste bi ero hiru lengusu-e, beraiek familiyek bost o xei ume eo ta, ez ziela aillegatzen, kalian zeudenak eta, aitten arrebak eta, haien umiek eta etzeukelako etxien jatekoikan-a, egon ziela akordatzen naiz ni. Baiña aberatsak ez giñen baiña nik esateizut. 
Askok esaten deen bezela, "gu gosiek bizi izen gitxean", guk goseik ez, ni ez naiz goseik akordatzen. 
- Baserrikoak beti ere... 
- Bai, hoixe, etiketa handiik bee bizitze'a baserriyan. 
- Ganaduik bazeukazuen? 
- Ordun? Baiii! , ordun asko egoten zan ganaue ta. Gero gariye ere eitten zan jateko ta, artue re bai tta. Jateko re bai tta, oilluentzat eta ganauentzat eta. Ta lan asko itten zan orduen baserriyan, e. 
- Garie eta artoa ereitten zan? 
- Bai, bai. Ta patatie ta. Baratzako gauzie dana jateko zana ta. Holaxe
Artoa eta garia
Zubizarreta Azkoitia, Candida
-Nola ereiten zan garia ta artoa eta. Esplikau. 
- Ba, goldiakin. Goldiakin jirau terrenuek eta gero haziya bota ta holaxe. 
- Urte-asoi diferenten bat beharko da, ezta. 
- Bai, bai. Artue itten zan apiilletik maietzea bittarte hortan hola. Ta gariye ba nobienbrien normalin. Igual dizienbrien akabatzen zien zeure terrenuek porke terreno haundiyek egoten zien da. Giruek ez bazizun laguntzen o haregatiken-onegatiken, beti etzien zortzi egunien eitten. 
- Berdin preparatzen zen lurre garientzako eta artuentzako? 
- Ez, berdin etzan preparatzen. Garientzako preparatzen zan goldie esate'yuena, zea haundi bat, botatzen zan lur pusketa haundi bat. Eta artuentzako ba burdiñariakin o beste arrastillo txiki batzuk izete zien eta haure igual bi aldiz eo pasau ber izeten zan artua eitteko. Ta hola. 
- Gero noiz biltzen zien? 
- Bildu? Ba gariye udan. Ta artue udazkenin. Eiñ e holaxe eitten zien, bata udaberriyan eta bestie udazkenien da gariye udan bitzen zan. 
- Eta nola biltzen zien? 
- Ba lelengotiken iteiekin ebaitzen ziela ezautute nao. Baiña haure zan oso lan nekosue ta atrasaue. Ta gero hasi zien segiakin ebaitzen. Ta gero makinia ere uste'et izen zala ebaitzen zuna. Nik makinaik gure etxien enun ezautu. 
Segie bai. Eta gero guk azaoketie esaten giñon. Pilloxkak eiñ, pilloxkak eiñ, hola mordoxkak eta haiek lotu itten giñuzen jasotzeko. Gero jaso ta sekau ta preparatzen zienin, gari-le haure etara iten zitzakon; garie, souan bitzen zan lasto hari. Gari-le haura etaa ta haura aprobetxatzen zan jateko ta lasto haure ganauentzat. 
- Nola aletzen zan? Zakutara? 
- Ba jo makiña batekin zera itten zan, jotzen zan, jotzie izeten zan. Ta makiña harek botatzen zun lurrera. Ta gero paliekin ero. Eta gero pasatzen zan tornue ero esaten zitzakona. Beste makina baten. Eta harek... 
- Harek zer egiten zuen, txikitu? 
- Ez, ez, garbiu ondo, garbiu ondo. Eta garbiu ta zakun o kutxa haundi batzutan, guk arkak esaten giñon, bi kutxa haundi genduzken, arkak esaten zitzetanak, eta han sartu eta gero errotara astuakin eamaten zan, zakua ipiñi zakukarie, astuai lotu gaiñien, errotara ta errotan iriña eiñ. Da gero handiken ogiya. 
Errotak
Zubizarreta Azkoitia, Candida
-Errota nun zenduen? 
- Errota Monten guk gehien-ehiena juten giñena. Gero geruauen ba (Irantzuin? ) e ipiñi zeen. Hara artue ittea juten giñen, garie ittea juten giñen gero zea, Azpeittiko Goiko Errotaa o. Hor earraue itten zala iriñ, makiñia, errotia ez, makiñia zan hor Azpeittiko Goiko Errota hortan. Monten-a lengo errota-arriekin ibiltze'an hori, baiña Azpeitti hortan makiñie, eta horrek iriñ earraua itten zula ta gero hasi giñen horra Azpeittira etortzen astuekin han baserrittiken iriña eamatea. Ta Iranzura juten giñan arto-riñe earra itten zula taluek itteko ta, artue jateko ta, hortaako ta, Iranzura-e juten giñen artue igotzera, artue errotan pasatzera. 
- Azpeitira buelta. 
- Bai, buelta dexentia, dexentia bueltia, guretatiken da. Martirittetatik kalera bajau, geo kaletiken Goiko Errotia nik eztakit nun zan e. Ni izenda nao baiñe nik ez nuke esango Azpeitiyen toki haure nun zan e. 
Konjuruak egitearen ordainak
Zubizarreta Azkoitia, Candida
-Eta tximisten kontra ta? 
- Tximistan kontra ta konjuruek eta hoiek zien. 
- Konjuroak? 
- Konjuruek. Abariak eitten zun etorritta. Etortzen zan sankristauekin-a abaria-a berinkatzeko zea horrekin-a; e-e_! , ta orazio bat ero bi ein-a, bereinkau ta, gero hari erregalue eman ber izeten zitzakon (... ) 
- Geroa apazai erregaloa? 
- Apaizai, erregalua izeten zun. Ha mezie ematen zulako balleriai eta konjuro hoiek eitten zulako ta izeten zittun oillanda parie Gabonetan o. Ta geo sue itteko urtien burdikara egurre ere bai. Itxe bakoitzak, e, itxe danak itten zittuen hori. 
- Ondo ordun konjuroak. 
- Gariye e bai, gariye ere eamaten zitzakola esaten (debe) ; ni enaiz akordatzen gariye eamaten giñonik. Oillandak. 
Oillasko paria izeten zun baiña oso exijentie zan abare haura. Don Benigno. Oso exijentie zan-a. Oillanda, oillaskuek paiño oillandak jugosuo izete ziela ta oillandak nahi izeten zittun hilde jateko. Oillandak eta gurdi-gurre, hotza, negun su itteko beraiek eukitzeko. Eta harek beti egurre earra eukitzen zun. Gure amak eta baiño egur earraua eukitzen zeen haiek. 
Baserriko lanak
Larrañaga Ezeiza, Kontxa
-Eta gau-skola bukatu zenuenean? 
- Bukatutakun lanea. 
- Lanea hasi ziñen? 
- Bai. 
- Nora hasi zinen lanera? 
- Etxien, baserriyen. Baserriyen gero ahizpe. Eta harek'e umiek eta badakizu-a, lagundu in ber hari're ta, danak. 
- Lehen esan dezu artzai ere ibili zinela. 
- Bai. 
- Ardi-aisteko makinarik? 
- Ez. Eskukin. Nik eutsi ardiyei. Nik eutsi eta beste ahizpek jatxi. 
- Bi lagunen arten. 
- Bai. 
- Nora jaizten zenduen? 
- Baldara, ontzira. Eta geo haiei eutsi eta eskolara jun ber artin. 
- Bi lan? 
- Bai. 
- Eta gazta ere eitten zendun zuk? 
- Gazta're, amak eitten zun gaztaie. Ta azokara juten zan haure astukin. 
- Azkoitira? 
- Azpeitira. Bera alde hartakua zan-ta, Bidanikue zan-ta. Horra gustoa juten zan. 
- Zuek laguntzen ziozuen azokara? 
- Ez, gutxi, zeoze berrie erosi ber gendunien edo amakin juten bagiñen. 
Gaztak
Larrañaga Ezeiza, Kontxa
-Gazta egiteko ontzik-ta izaten zien ordun? 
- Bai, ontzi txiki batzuk izeten zin. Egoten zin ordun'e gaztaie itteko. 
- Ze izaten zan? 
- Ze esango dizut ba nik. Klase ona ez zan /etzan) izengo. 
- Egurrezkok? 
- Ez, ez, ez, bestelakuk. Oiñ egoten dien tipokua izeten zan, eta hantxe ein-ta. 
- Bazenuten gazta-okirik? 
- Ez, holakoik ezerre ez zan /etzan/. Nunbaitten sekau eta saldu. Eta berrie nahi izaten zun, gaztae berrie jendik nola nahi izaten zun, sukuldien edo sekatzekuk egoten zien; han sekau han... 
- Apalan batzutan? 
- Bai, ta han ipini ta. 
- Zenbat denboran eukitzen zien gaztak sekatzen? 
- Sekatzen? Hamabost egunien eukitzen bazendun bazijuan haura. 
- Eta keetu egiten zenuten? 
- Keetu, batzuk bai baiña beste batzuk ez. 
- Nun keetzen zan? Nola? 
- Keia? Sua eiñ, eta bueltia hola tapau keia bertan egon zeiyen. 
- Zerekin tapatzen zan? 
- Zeozer, sira bat edo bueltan hola ipinite, bai; sira bat edo ipinite barrun sue ein eta keie bertan geratzen zan eta han egoten zien gaztaiek izerditten. Beruen eta keiak kolorea ematen ziyuen. Plazara, azokara eamateko; amak eitten zuena hori. 
Soroko eta baratzeko lanak
Larrañaga Ezeiza, Kontxa
-Berdura eta saltzen zenuten plazan? 
- Ez, ez, berduraik edo holakoik ez. 
- Baratzako lanik eitten zenuen? 
- Bai. 
- Ze? 
- Porrue ta, tipulie ta. Dana holakua. 
- Garirik eta artoik eta? 
- Bueno! Souak. Garie einda izeten zin. Garie ta eitten zan leheno. Enda... 
- Soro asko zeukazuen etxe inguruan? 
- Bai. Souek txandan ibiltzeko lau egoten zin. Garie ein ber zaneako bi zati iguel, eta artue ein ber zaneako geo beste bi. 
- Diferenteak izan behar zuten, lur diferenteak? 
- Lurre igula izengo zan. Iguala izango zan. 
Garia eta artoa egiteko prozesua
Larrañaga Ezeiza, Kontxa
-Nola egiten zen garie? 
- Goldau, goldau eta gero haure atxurtu in ber. Entenitzen al dezu? Atxurrakin. Haure atxurtu ein ber izeten zun dana, gozau, eta gero arie pasau hari. 
- Goldatzeko garaian berdin zan nola goldatu? 
- Bai, bai, igual igual ziyon. 
- Bai? 
- Bai, ondo goldau ezkero zeak ertetzen zu, earki lurra bueltatzen zan. 
- Gero atxurtu? 
- Gero atxurtu, beharra bazaken. Eta beste lur batzuek soltau eitten zien danak xamur-amurrak. Eta harek batere atxurtu beharrik ez zun (etzun) eukitzen. Baiña beste batzuk hola brillukin beste lur batzuk ertetzen due, eta gero harek lan haundio eukitzen zun, jota atxurrin... 
- Eta atxurtuta gero area pasau? 
- Gero arie pasau. 
- Aria zer izaten zan? 
- Hortz batzuk eukitzen zittun, hortzak azpiyen, eta hortz haiekin-ta zeau. 
- Area zer izaten zen, harrizkoa? 
- Harria ifpntzen zitzakon gaiñien, egurrezkoa eta burnizkuk hortzak. Ia hortzak burnizkuk. Eta burni haietan erdiyen harria ipintzen zitzakon. 
- Edozein harri edo... 
- Ez, ez, zeuri goguak ematen zizun harri bat. Eta gero haure ganauak nola ibiltzen zun juten zan eta eraiñez kertenetiken, earki eitten zun. 
- Hura izaten zen lurra berdintzeko. 
- Lurra berdintzeko eta gozatzeko. 
- Eta zuek zerekin ibiltzen zenuten area, idiekiekin edo behiek edo? 
- Zeona, idiyek egongo zin, nere sasoiyen idiek. 
- Eta gero behin lurra preparatzen zan garaian? 
- Lurra preparatzen zanien, haura ondo ipintzen zendunin haziye bota. Haziye bota eta haure nahastu berriz ariekin. 
- Berriz'e nahastu. 
- Bai, berriz'e nahastu haure ariekin. Hauxe. Eta artue're haziye bota, eta earki etorriko zan, eta gero jorrau ta holaxe. 
- Zenbat denpora behar izeten zun gariak etortzen. Noiz jasotzen zan? 
- Gariye jasotzen zan, noiz esango dizut ba, ze sasoe? San Jun inguruen edo. San Junak baiño gerotxuao. 
- Eta hazie bota? 
- Oiñ neguan. Neguan hazia bota. 
- Eta artoa ere berdin? 
- Artue beste zea baten, artue eitten zan; noiz esango dizut arta-aziya? Seguru-eguru're ez dakit (eztakit) ba, oiñ hola ez zat (etzat) burure etortzen, lehengue da ta, baiña artue're holaxe. Eitten zendun bere sasoien eta earki etortzen zan haura. Eta gero ein ber zendun jorrau. Gariyek'e bai. Zikiñe, gariyei're zikiñe etortzen zion eta gero zikiñ hori bittu itten zion. 
Garia nola jaso
Larrañaga Ezeiza, Kontxa
-Eta gero artuei ere nola belarra-a zea ertetzen zion, haure're jorrau eitten zan. 
- Nola jasotzen zan garie eta nola jasotzen zan artoa? 
- Nola jasotzen zan gariye? Ba gariye eitten zan makiniakin igul ebai. Entenitzen al dezu? Makiniakin ebai. Baiña dana narrastu eitten zun makiniek. Bestela hobie igeteiekin ebaite. Igeteiekin ebai ta azaua bla! botatzen zendun. 
- Azaua zeri esaten ziozuen? 
- Gariye ebaitzen dezu eskukin ieteiekin eta botatzen zendun hola mordo puxket eindakuen, azaue, haiek eitten zien gero lotu. Eta geo haure lotu eta geo garijotzie izeten zan. Haure bere sasoian jasotzen zanin garijotzie. 
- Jaso eta euki egin bihar izaten zan ala jaso eta segittuan? 
- Ba jaso ta puxkaten euki, etxia zea einde. Hola pillia einda. Sekatzen edo puxkat eon dailla. 
Gari-jotzea
Larrañaga Ezeiza, Kontxa
-Gero gari-otzia. 
- Gero gari-otzia. Eta edarra izeten zan haure, e, gari-otzia. 
- Nola eitten zenduen haure? 
- Bai, bai, etxetan. Etxetan eta danien; txandan, dana jendie junez. Eta geo han jatordue-a egoten zien. Eta leku batzutan soiñue-a ere bai. Eta haure earra izeten zan, e. 
- Nola gogoratzen zera zure etxeko garijotzeekin? 
- Ni akordatzen naiz nola kuadrillia juten zan, garia sartu eta ataa eittea, entenitzen al dezu? , makiñan. 
- Makinan? 
- Makina sartu ta ataa, sartu ta ataa. Eta egoten zien parejak eta nahi izeten zuan pareja bat jutia, bestie jutia, zeatik ondo itten zuna zalako. 
- Maiña beharko zan hortarako ere, ezta? 
- Hartaako mañie ber. Eta oso earrak egoten zien, e. Raaa! raa-aaa, jota goor. Earki zea eitten zuen. 
- Sartu ta atera. Gero? 
- Garie ertetzen zun eta. Gero beste batzuk kutxetara ta. 
- Kutxetara sartzen? 
- Bai, gero kutxara. Eta haure earra izeten zan, e, jendiek jun nahi izeten zun. 
- Zer izaten zan, egunez? 
- Bai, egunez. Jendiek jun nahi izeten zun etxe batzutaa. Beste batzutaa ez, e. 
- Otorduagatik seguru asko. 
- Otorduagatik edo lana gutxi baldin bazeuan hara gustoago. Gero beste leku batzutan asko ein ber-ta. 
- Doble ein behar eta... 
- Bai. Egune pasatzekuak'e bai te. Haure haundie izeten zan. 
- Ze otordu eitten zien gari-otzetan? 
- Gari-otzetan? Lelengo zopie. Neri haure akordatzen zat. Oillukin einde oillo-opia. Bat. Oillozopie ta geo piperrakin xarradak edo, piperrakin oillue edo. Gero arrozkoletxe. 
- Egoten al zan orduan ere arrozkoletxe? 
- Bai. Hola plater sakon haundi batzuk izeten zin, eta arrozkoletxe han ataatzen zan. 
- Danak bertatik. 
- Hori bai, kotxarakin danak. Aizu, zuretzako hau, neretzako hau, bestientzako, eta kotxarakin danak. 
- Eta espabilatzen zanak harek gehio. 
- Bai, bai. Zopie ta dana jateko, e, dana plateretan. Etxetan leno hori, baiña horrek alde ein zun. Oin danak bakoitzek plater bana eta; diferentetu. 
Azkoitia eta Elgoibar aldeko hizkera
Uria Narbaiza, Salome
- Ta aldia igartzen dozu kaleko euskeratik basarrira? 
- Hitz batzuten bai. Eta gu Urrategin alde batekuk gea ta Oxaun aldekuek "zelakue" ta... han amak bi etxetan Elgoiber aldekuek, hiru etxetan... 
- Kanpotik etorrittakuak dialako. 
- Ez oso urrutittik e, hortxe Elgoiber mugatik, baiño... hitz batzuek, ya ezagunek eitten zituen, amai ikasittekuek bai. 
- Ta geo hor Martitte aldian... 
- Hor "ye"... guk ogixe... iguel ez... Kanpokuek "xe" gehixo eitten debe... "xe" zea gutxixo pronuntziautekue bezela da gurie. 
- Bai ta hamendik, Azkoittitik Elgoibarrera be ya aldia igartzen da euskeran, ezta? 
- Diferentie da, oiñ bestaldetik ikusten da baitte... Axkoittikuk joskeran edo badaukela antza esaten debe , bai Elgoiber, ta bai bizkaierikin´e badaukela... hori azpeitiar batek esaten zun zera Altuna... , Axkoittiko hizketie nahiko ona zala esate zun, nahiko aberatsa ta nahiko ona ta euskera batuekin nahiko ondo zetorrela ta ba lehelengue zea azpeitiarra Axkoittiko hizketie famatzen duena, esan nixon, beti piken ibiltzen gea ta... behintzet esan zeozer txarra eiñ ber... hori gaiñera nahiko jakintsue zan gai hoixetan ta... 
Erdaraz etxean ikasi zuten
Uria Narbaiza, Salome
- Guk etxin, erderaz etxin ikixi genun guk. Nik bost urte neuzkela jaixo zan nere anaixe eta ama beti kanpun ibiltzen zan lanien, eta amama pixket delikau ibiltzen zan osasunetik, eta neska gazte bat ekarri zeben, ta harek ez zekixen zea... 
- Euskeraz ez zekixan? 
- Ez zekixen... Eta nere ahizpek esaten du, ni ez naiz hainbeste akordatzen, beakin lo eitten genula ta beakin kuartun lo eiñ ber, ta beakin zea ta... kantuk´e lehelengo erderazkuk ikixi genuzen etxin... "si" ta "vamos" emen zekitzen nere ahizpek esaten du eta zea, haure etorri zanin, beak eukiko zittun xei urtetik zazpira o hola, "si" ta "vamos" ta handik bi hillabetea eskolako danak baiño gehixo emen zakixen, beti beakin beti beakin... 
- Egunero egunero beakin berbetan, ezta? 
- Eta zea, "en el monte Gorbea" ta erakusten zizkuben eta gurin zeuen morroi bat Orduñatiken eta hor ibilittakue, aitte ta ama hilde, Orduñan hazi, ta gero morroe ta ibillitakue ta, "aupa Urretxu" esaten zun batek eta "aupa Amurrio" esaten zun bestik. Guk Urretxu gutxi gorabehera bageñekiun hor bazeola, baiño Amurrio, harek esaten zulako. 
Baiño hola ikixi giñuzen guk abesti hoixek. Eta ordun guk ez genun hainbeste sufriu iguel erderaz ez jakitte horrekin. 
Nere lagun batzuk esaten debe, "jo, ezin ulertu" ta... 
- Orduan jentiandako... 
- Problemak eittie baiño, ulertzie zaillao izen zebela beaixentzat, guk ez genun hori izen... 
Erdaraz ikastera Comillasera osaba jesuitarengana
Arrizabalaga Zubizarreta, Manuel
- Gero handik, erderaz ez genikin, ba, batez, hitzik´e ez, zer zan o zer zan´e ez genikin ta, zea, osaba gendun jesuittie ta harek esan ziun -[bakaziuak] ittea etortzen zan haure ta-: "Nik erakutsiko dit erderaz" esaten zian, erderaz erakutsiko [dit]. Ta hala, ba, jun nitzen gero, 19 urtekin jun nitzen, zeara, harena, Comillasea, erderaz ikistea. 
- Erderaz ikastea? 
- Bai. Jesus! 
- Bai ikasi´re... 
- Ikasi? Ikasi? Ikasi? Haure zan ona! 
- Esplika itzazu Comillasko zeak... 
- Esplikau... [bidin] zan earra! Klaro, ez nekixen ba nik erderaz ezta hitzik´e ta anaixek lagunduko zila. Ta anaixe hartuta hare laguntzen ta jun gea ta allega gea Santanderrea ta Santanderren kolegixoa bazkaltzea. Ta han zea zeon etorritte, Comillastik etorritte razionamentue emateko kamiona, ta harek bat eamateko zera bazeukela, permisua bazeukela, baiña bi ezin zeizkela eaman. Ta... mekauen! Anaidxek buelta etxera ta ni han, ze esaten zeben arrastoik be! Ta hala jun nitzen Comillas hortaa. Allegau giñen behintzet eta... 
- Nola-ala adieraziko ziñon nora jun ber zendun. 
- Bazekidxen haidxek, anaidxek esanda bazekidxen haidxek nora juan. Hara jun ber zeben beaidxek´e! Bai. Gero hara jun ta han allegau ta baja gera ta rediez! , iñor ez han euskaldunik. Ta halako baten azaldu dek gure osaba hori ta ño! haure zan poza! Haure zan... Hitz eitten orduntxe hasi! 
Ia dena euskaraz ikasten zuten
Errasti Juaristi, Juan Jose
-Euskeraz edo erderaz? 
- Hortxe faillue. Hortxe faillue izugarrixe. Euskeraz. Erderaz ez gendun ikisi. Soldautzen, gero aittauko deu soldautzia, faillo ikaragarrixe. Euskeraz beti, erderaik ez zigun erakutsi. 
- Eta euskeraz hitz egitea ez al zegon debekatuta? 
- Orduan, gu txikixak giñanin? Be! Orduen ez zeuan holako... , gero zien kontuak hor. Orduen ez zeon holako kontuik. 
Dana euskeraz eitten zun. Erderaz erakutsi baligu bai hobe, baiña faillu ikaragarrixe erderaz ikisi eza. Hamen bertan ointxe´re faillue billatzen det erderaz ez jakiña. 
Euskaraz hitz egiten zuenari zigorra
Sagarzazu Irureta, Julen
-Eta eskolan ze ikasten zendun garai hartan? 
- Normal, eztakit nola esan'e, normal. 
- Dotriña edo? 
- Dana, dotriña eta kontuk ataratzen eta Gramatika eta dana. Onak zien orduen zerak, "Hermanos de las Escuelas Cristianas" edo esaten zitxoen eta. Haixek onak zien. 
- Maixu onak? 
- Bai, onak. 
- Ze ikasten zenuten, erderaz ala euskeraz? 
- Ez, erderaz izeten zan eskolie. Eta euskeraz ez hitzeiteagatik, gero guk kostunbria hamen genduken ba euskeraz hitzeittie; errekreora ertetzen gedunien orduan izeten zan ba aro bat edo anillo bat ematen zan bati, eta hari [haure] ibiltzen zan ume artien bille aber zenek hitzeitten zun euskeraz, osea ordun erderaz hitz ein behar zan. Eta faltatzen zunak ba ematen zixon anillue eta harek beste baten bille eta harek gero eskolara sartzen giñanin ba eskolan: aber, zenek euki du anillu? Eta eskue jaso eta gero puntuek edo zera... Eta gero hurrungo hillebete edo hillebete terdire hona Madarixara edo Urrategire juten giñen eta ordun haxe zeukena, horrenbeste bider zera zeukena ba etzan juten. Kastigo hori ematen zeben. 
- Eta neskak eta mutillak danak batera? 
- Ez, orduen mutillak aparte. Han danak mutillak ibilli zien Florida zeran edo, danak mutillak. Eta gero hamalau urte arte, eta gero hamalau urtetik gora batzuek komertzixue, batxillerra eta komertzixue. Hori izeten zan pagautako eskolie. Eta beste danak, hamalau urte arteko beste korrientie ba debalde izeten zan. 
17 urterekin Burgosko jesuitetara
Aramendi Aranberri, Blas
- Eta jaio eta bizi beti hementxe? Beti Amusategin? 
- Bai. Zea egon nitzen, urtebete pasau nuen, ba, hamazazpi urtekin hamen eskolaik ez genduen ta Oñan -Burgos hori-, Burgosko herri txiki baten. Hor jesuittak zeuden. Loiola baiño haundiyaua zan; zaharro, baiña haundiyaua zan. Ta zeoze ikasi nahi ta urtebetin ez dao... Lana iñez han, okiñe o zea... ogiye iten jarduten nun gehienian. Hitz batzuk hantxe ikisi giñuzten. Geo, berriz, soldaduskan beste urte ta erdi pasa giñuzen. 
Burgosko komentuan erdara ikasten
Osinalde Arrizabalaga, Jose
-Eta eskolara hasi ziñela zenbat urterekin esan dezu? 
- Nik zazpi urte, zazpi urtekin komuniua. [...] 
- Eta eskola utzi zenuenean... 
- Hamalau urtera arte ibilli nintzen ni hamen. 
- Eta Burgosa juteko zera hori nola etorri zen? 
- Erderaz eta; bai, nere bototik ez nintzen ni jungo, bialdu. 
- Derrigorrean? 
- Hamen apaiz bat zeon jesuittekin edo zeoze eukitzen zune partie, ta harek bazekiyela nun zeon eskolan ikesteko tokia ta; eta ama guriek: jun ber dek ba, jun ber dek ba, hala harek eaman ninddun. 
- Nola joan zinen hemendik Burgosa, trenean? 
- Apaizek berak eaman giñuzen haruzkun. Eta handik bi egunera jakin banun bidia, atzera etorriko nintzen etxera [makalaatik]. 
- Gaizki pasatu zenuen han? 
- Ño! Ein nittun negar edarrak. Bideik ez nun billauko, haregatik gerau nintzen han, bestela... Gero handik aurrea ondo, oso ondo, oso ondo! 
- Ze egiten zenuen han? 
- Ni bakeriyen egon nintzen. 
- Nun? 
- Bakeriyen, ganauteiyen; eta guk jaten gendun nahi gendun bezela eta nahi gendune. 
- Ganaduekin ibiltzen zineten? 
- Bai, han behiek jatxi ta jaten eman eta. 
- Baserrin baten edo? 
- Ez, ez, komentu baten, bakizu, Loiolan eta akordatzen al zera, jesuittanak behiek, eta harako esnie jesuittantzat. 
Orduen, oin ez da hainbeste egongo, baiña orduen bazeon han jesuittetan! Euliyek bezela! 
- Zenbat denbora egin zenuen han? 
- Han bi urte. 
- Tarte horretan etorri gabe? 
- Baten etorri, baten etorri nintzen bakarrik. 
- Ez zizuten permisorik ematen? 
- Bai, nahi izen ezkero, baiña zertako etorriko nintzen ba, atzea jun in ber eta. 
- Zer egiten zenuten, dena erderaz? 
- Bai zera, erderaz, euskalduna zeon han´e asko eta gutxi. 
- Hemen inguruko jendea tokatu zitzaizun? 
- Bai, hamenguek, jesuittak´e danak euskaldunek eta; danak ez baiña asko, hamen bertatik jundakuek´e bai te, mutillek lanera ta. Guk saiau bagiñen ikisko giñiken erderaz baiña, beti... 
Gerra-denboran abarketa "erreportzaketan"
Alberdi Iriarte, Arantza
- Kontauko al zenidake zure bizitza nola jun dan? 
- Bueno, esango dizut. Bueno, gaztetan, bueno, neska koskorra nitzela, mixerikordixe esaten giñon guk ordun, eskolia. Baiño gero gerria etorri zan ta gerran alde in ber izen gendun gazteik, 12 urte eo eukiko nittun, (... ) alde in gendun eskolatik. Gero amakin-a hasi nitzen abarketak josten, abarketa... erreportzaketan. Hala esaten [zixoen] gure zaharrak. 
- Zertan? 
- Erreportzaketan. Abarketa josten erreportzaketan. Hamen hola esaten zikon: erreportzaketan. Eta gero, ba, klaro, gerrie, ta falta zin aitte ta danak, ta hartu nittuen lanin Manzisidorrenin. Baiña hara juteako, goizeko xeiretan jaiki ta dozenia erreportzatzen gendun amak eta bixok. Ta handik gero ezkondu nitzen, baiña segidu nixon lanin pixketen. 
Eta gero anaixe ezkondu ziten ta ordun koñetakin hasi nitzen enpapelaketan ta urte asko hola pasa nittun enpapelatzen. Eta gero urtik etorri zizten, erretirau nitzen ta... holaixe. 
Lantegian emakumeek soldata bajuagoa
Alberdi Iriarte, Arantza
- Eta lantegiko giroa nolakoa zen? 
- Bueno, ona. Lagun onak izen nittun ta ondo, ondo. Manzisidorreneko nausixek neretzako txarrak ez zin izen. Osea, lan in ta... Ez hola... diktadura hori ez nun izen. Baiño ein in ber izeten zan; gutxi irabazi ta ein in ber. Pixket gehixo etatzen bazendun, lotsau ez al giñen eitten esaten ziun, gizonan jornalak (... ). Destajun ipintzen bagiñuzen, pixket gehixo etatzen gendun, ta esaten ziun aber ez al giñen lotsatzen gizonak bezela jornala etatzen. 
- Jornalak ez ziran berdiñak? 
- Ke ba! Batzuk gehixo, beste batzuk gutxixo, ikeragarrizko aldekuk. Ikeragarrizko aldekuk, Arantxa! 
- Eta lan berdiña emakumeak eta gizonezkoak...? 
- Hoixe! Zapatak akabatzen. Eta zinte-artzie bazeuen, behin abarketan zinte-artzea, geratzeke egun osue. Eta askotan gutxiñe eitten zebenak -beti pasatzen dana-gehixen kobrau. Edo hobik dilako edo nik eztakit zer dilako eo... beak jakingo zeben. 
Fresadore, txapa ebakitzen eta txofer lanetan
Aranbarri Elduaien, Jose Mari
-Eta gero lanean hasi ziñen, taillerren baten edo? 
- Bueno, ni lanien hasi nintzen, bai, etxie erre zanin bai, Elgoibarren ibilli nintzen, Anayanien ibili nintzen. 
- Etxea erre egin zitzaizuen? 
- Etxia erre ein zan hamen, lengo etxia. Ointxe san Bartolome bezpera gabian erre zan gure etxia. 
- Ze pasa zan ba? 
- Ez dakit ba. Ze pasau. Hamen ijittuek hor goixen oin ere hantxe dauke txabolie, txabolie zan, eta garoz beteta zauen, eta ijittuak etorri zien hara, eta erre ein ziguen txabolie gabin, garuek su hartute, nahitta ez zan izengo baiña erre behintzet. Guk falta. Eta gero hamen badao beste txabola bat, bazan haure ere, hor [...] aldetik harutz, ijittuak hara alde ein zeben goizian jaikitzian. Bai ba, txabolia erre [...] harek ospa. Eta gero hara aitte ta hamen auzoko beste mutil batzukin, gu gaztiek giñen artin. Eta jun zan eta txabolia erre zebela eta hola eta horrenbeste diru pagau ber zebela. Eta baietz, pagauko zebela, pagauko zebela. Bale. Mando haundi bet zauken harek, eta aittek mando haure ekarri zun, diruakin zatozenin emango zebela atzera eta. Eta geuk juzgue dauku gero haretxek izen ete zien etxiai su eman zixuenak. Bengaizue, holakon bat. 
- Eta orduan ibili zinen lanean taillerrean, erre zenean etxea? 
- Bai. 
- Zertan lan egiten zendun? 
- Ba nik fresa baten itten nun, fresadore haundi baten. Harrapau niñun harek´e, makiniak harrapau ein niñun. Eta ezer ez zin in, txarra izen. 
- Ze taillerretan ibili ziñen. 
- Anaianin, egin nittun bi urte eta. Gureolan´e bai, han txapia ebaitzen eitten nun gillotina baten. Han ibili nintzen. 
- Eta? Jornal ona irabazten zendun? 
- Bai, jornal ona, bazkaixa pagatzen bagendun konforme. Jornal ona. Gero ibilli nintzen koiñaduakin´e bai Zaldibarren, elektrizistako taillarrin han txofer ibilli nintzen, taillarreko txofer. Han ein nittuen bost urte. Hantxe jubilau nintzen. 
Intxausti lantegian eta alpargatak josten lanean
Sagarzazu Irureta, Julen
-Eta lanera? 
- Lanera, gerra denporan lanera hasi nintzen Intxusti fabrikan edo. 
- Zenbat urtekin? Eskola bukatuta gero? 
- Bai. Bestela kalien edo etxien egitten gendun txortan lana; orduen txortan esaten zitxoen. 
- Zer zan hori? 
- Aulkixe, aulki bat zan. Han jarri eta han josi itten giñuzen. Erreportzaketan´e bai. Eta fubolera ere zera juten giñen. 
Orduen mutil koskorrak, fubol-anpoik eta ez zeuen eta basora edo Illarra aldera, han baso bat arbola artien edo, eta haraiño jun eta han in, futbolean jokatzen gendun. 
- Lanera esan degu, zer lan egiten zendun? 
- Tela edo, erreportzaketako, abarketentzat tela, zakuak eta eitten zittun, Intxausti fabriken. 
- Eta abarketak eitten zittuzun? 
- Bai, gero aparte abarketak, gero handik erten, etxera etorri eta etxien abarketak josi. 
- Eta nun ikasi zenuen hori, taillarrean ala amak erakusten zizun? 
- Ez, etxien. Eta kaleko ataixen ere bai. Garai baten hamen Azkoitixen hor plaza erdiko zera hortan edo jendie erreportzaketan eta txortan eta asko ikusten zan. Banaka-anaka, eta hantxe lan. 
Anai-arrebatan zaharrena izaki, etxean eta kanpoan lan egin behar
Sagarzazu Irureta, Julen
-Hemen bazegoen lana hortik, ezta? Eta diru asko irabazten zenuen? 
- Ez ez, eztakit pezeta bat edo bi edo ze izeten zan. Gutxi. Ama alargun, amak bere lanera jun behar izeten zuen fabrikera eta, ni arreputzaketan'e bai eta etxien ere koziñie zaittu in behar, amak errelebo edo zera itten zun eta. 
- Gustatzen zitzaizun kozina? 
- Gustau... Hure han zabillen bittartien sue piztute lagatzen nun nik zera eitten eta ni pelotaa, Goiko-osara etorri eta haure abandonaute hantxe geratzen zan eta amak nahikue lan, haure puxket abandonau samar, atzera etxera etorri orduko sue emendaute ta. 
- Baiña anai-rrebak lagunduko zizuten? 
- Ez, ni zarrena nintzen. Eta abarketak puxkau te, eta ama zerantzat lana. 
18 urterekin Urretxura joan zen lanera, baina tailerrak ito egiten zuen
Lete Larrañaga , Elias
-Eta eskola noiz bukatu zendun? 
- Orduntxe. Hamalau urte edo eukiko nittun, orduntxe. 
- Eta lanean hasi zinen? 
- Gero baserrixan. Eta hemezortzi urtekin edo baserrixe geruao ta zerao ta, jun nintzen Urretxure tailler batera, lehen apopillo edo egon nintzen itxe hortakuk tailler txiki bat zeuken eta harea jun nitzan. Pasau nun urtebete inguru eta ezin nun, ezin nun barruen aguentau te... 
- Zer tailler zan? 
- Talleres Urretxua zauken izena, zera zan, burni-aillerra. Palier asko ta... 
- Eta zuk zer lan egiten zendun? 
- Ha? Ba zerien, zepilladoran eta, limakin eta hola ta. Baserritarra izen, kanpuen ohittutakue izen, etxera etorri nintzen, eta beste zeoze asmauko diau ta. Bai. 
- Orduko laneko soldata ze izaten zan? 
- Esango dizut: lelengue "como pinche" bezela ni, ezta? , ta. "Cincuenta y ocho pesetas" asteko. 
- Eta zer zan orduko proportzioan? 
- Gutxi zan baiño pintxe bezela, artien nik ez nekixen taillereko lan berriik ezer eta bai. 
- Ikaste aldera. 
- Ikeste aldera, hori da. "Como aprendiz" esaten zitzekon, bai. 
- Eta zenbat orduko lana egiten zan orduan? 
- Ba ordun zortzietatik hamabixetara eta gero ordubateterdietatik xeiretara. Eta gero juten nintzen illuntzittan batzutan, maixu bat bazauen eta harekin pixkat zera ittera, dibujue eta zera ittera han egon nintzen denporan. 
Bizikleta alkilatu eta mojei arraina eramatera
Juaristi Alberdi, Luxiano
-Esan dezu arrandegian aritu zinela lanean? 
- Bai. Arrandeixen enkarguak eitten, orduen ematen zan arrandeire diru pixket zeuenak edo tabernak ta, enkargatzen zeben arrandeire ta handiken bialtzen zan baten batekin, eamaten zan baitte etxe partikularretara´re, bazien Azkoittin orduen sasoe hartan ondo xamar bizi zienak, jeneralien izete zan, eta haixena etxera eamaten ziun arraixa eskatzen zebena. 
- Eta ze joaten zinen, oinez? 
- Bai, bai. Gero zera bai juten nitzen, gero atzenengo orduen, arrandeixe eguerdi aldera juten zanin, orduen legatzan kokotie esaten zigon, gutxik jaten zeben orduen, eta buzten antza're bai, haixek gutxio jaten zin, edo mendreska atunena, eta orduen haixek danak otarra batien ipini ta monjataa eamaten zin, baiñe monjataa etzan debalde amaten e, eamaten zan ba, merke bai, besten aldien merke, eta orduntxe juten nintzen, bizikleta bat alkilau itten zeben leku batian, eta biziklita haure hartu ta monjataa, pixkat apartiao egoten zan haure, eta haixei eamatea juten nintzen, bai. 
- Eta dirurik ordaintzen zizuten? 
- Ba pezetan bat bi edo hiru bai, baiñe haundiñe zan ordun jatekue eamatie etxera, eta jatekue ematen zien. Osea ke ematen zun, ba lehen esan dizutena, monjataa eamaten genun tipokua, zea, kokote-ntza legatzana eta buzten antza eta pusketak sobratzen zienak, haixek etxeako ematen zittuen eta; orduen gauze haundixe zan etxea eamatie danantzat jatekua. 
- Arraia orduan gauza preziatua izango zan. 
- Bai. Preziatue. Orduen, nik eztakitt, jaten gutxik zekixen. Azkoitixen jaten zekixenak ni akordatzen naiz orduen, gizon bat, "Makarra" esaten zixuen, oiñ Ibarmia ta taladruek dauzken hoixen aitte zan, eta oso aurreratue zan gauzek eta etaatzen eta bere gauzek eitten, kotxe zaharrekin berrixek in eta zea ta, beti aurreako, zea hortako adelantua bazun, esaten zeben geiñera argixe´re Azpurutxon edo baserrin batin lelen berak ipiñi zula urekin edo zeoze, eta holakuek. Eta jaten, ni beti akordatzen naiz, gehixenak zekixenak Azkoittin haure eta bestie Patateronekue Ziriako bazan azpeittiar bat, hamen surtidoretakuekin ezkonduta, ba haixek bixek zin orduen iñrk, danak despreziau edo bajuenak gelditzen zien legatz-okote-mendrexka-a jaten zittuenak, gero fama haundixa hartu zebenak. 
Arraina dirudunen eskura soilik
Juaristi Alberdi, Luxiano
-Eta zenbat denbora pasa zenuen han? 
- Ez naiz akordatzen, baiñe hiru bat urte edo pentsatzen det pasau nittula. 
- Eta gustora? 
- Ba gustoko lana zer zan´e ez [giñugun] ordun, hori ein in ber zala eta ein. Goizin jaikitzi pixket kostatzen zizten ohetik, zortzitterditan aillegatzen zan trena eta ordun arraidxe ekarri eta ordun jun ber izeten zan hara eta beti presaka ibiltzen nintzen. 
- Trenen ekartzen zuen? 
- Arraidxe trenien ekartzen zeben. Bertako nausixe Donostira juten zan bezperan, ta berak apartau ta arraixek hartzen zittun eta gero hurrungo goizin trenien etortzen zan zortzitterditan. 
- Azkoiti inguruko etxe pila bat pasauko zittuzun. 
- Ez. Ez eizu pentsau etxe asko. Etxiek oso kontautakuk zin, zeatik e ondo samar bizi zana, zeatik diru gutxi zeukenak ez zeuken "bialdu izek" eta berak ipinittako prezixue izeten zan eta gauze danak. Eta gutxi zeukenak bera junde´re nahiku lan bazun ordun. 
Neskame zeneko bizimodua
Aramendi Aranberri, Angeles
-Etxera etortzen ziñen neskame tokitik edo han lo eitten zenune? 
- Ez, han lo eitten nun. Etxea etortzen nintzan jai arratsaldien, eta illuntzin nahiz udara izen nahiz negue izen zortzitterdietan etxea, (... ) 
- Jornal ona irabazten zenun? 
- Jornal ona? Bai. Berrogeitamar duro urtin. (... ) Duruk. Harekin ze ein ber zendun? 
- Irabazitako hura etxean entregatzen zendun? 
- Bai makiña bat bidarrez. Gero gastatzeko zeoze (zeten gendun) baiña ordun gurasoek diruik etzeukeben da entregau ein ber. Oin bezela ezta, oin irabazittakue peztie berak dana, berak dana puxkatzeittu, baiñe ordun gurasoek baten batei emateko behar zeban-a. 
Josteko tresnak eta gauzak
Zubizarreta Azkoitia, Candida
-Josten ere ikasi zenuten orduan? 
- Puntera hoiek eitten. Bestela prendaik eta ezkendun eitten, ezkendun josten prenda osoik eta. Oiñ, izerai letrak ein-a, zizkako izera txiki batzuk adornau ta, holako gauza txiki batzuk eiten giñuzen, paiñoluak eta, hola; puntera hoiek eitten ikesteko. 
- Eta ze traste zeuzkazuen haiek eiteko, ze tresna ibiltzen zenduen? 
- Ba ordun izeten zan, "estuche de coser" ero, hola estutxetxo kuadrautxo bat izeten zan hariyekin, titeriekin; jostarratza, beste guraize txiki batzuk; holakotxe batzuk. Haure ba igual erregietan eo noizbaittien ekartzen zizuen da. Poz haundie haura ekartzen zebenien e. 
- Eta bordatzeko? 
- Bordatzeko izeten zan bastidoria, esaten giñon. Eukitzen zun holako zer bat; sartu han zea, telie, ta gero beste bueltako batekin estutzen zan tela haure. Bi bueltan goien erdien. Eta gero azpittik eta gaiñetik, azpittik eta gaiñetiken bordatzeko. Hauraxe. 
Non ikasi zuen josten
Zubizarreta Azkoitia, Candida
-Josten, makiñan josten ikasten... 
- Makiñan bordatzen ikesten ibilli giñen. 
- Kalean nun ibilli ziñen? 
- Geo josten, makiñan bordatzen ikestea juten giñen Ana Mari Atanona. Oiñ denda haure itxitte dao, neskaxahar bat dago oiñ. Mariano Atanon alaba. Gero josten, eskuko erropak eta josten ikesten uden hotelea juten giñen, eta geo negun etortzen giñenin ba ez gendun eukitzen... Ba baserrien lana egoten zan baiña ya baiña beste zeozer e in giñikien. Eta jostundei batea jun giñen erropak josten ikistea-e. Soinokuak eta holakuak. 
- Azkoittian. 
- Bai, Azkoittin bertan. Kabuenekue zun izena. 
- Kabuenekue? 
- Bai. O Kamiñeronekue, biek esaten ziyuen. Kabue ta kamiñerue ere bat die ta. 
14 urterekin josten ikasten eta gau-eskolan
Uria Narbaiza, Salome
- Gero, hori, gero etxea etorri nitzen hamalau urtekin, hamalau urte t´erdi edo hola, ta gero berriz basarrixen eta gero... hor abendu ingurun hasi ta jostea etortzen giñen arratsaldetan, ondo pasatzen genun, lagunartie eitten genun ta josten ez dakit zemat ikixten genun baiñe behintzet gustoa ibiltzen giñen... eta horren ondoren, ba... 
- Zeiñekin ikasten zenduen josten, hemen bertan Azkoittin? 
- Bai. Kapañanekue, hor neska pillo bat pasau da hortiken. 
- Bai orduan izaten zan, ezta, neskak jostera... 
- Hil da bea. 
-... biharrezko moduan edo, ezta? Gehixenak juaten zian ez josten ikastera? 
- Bai neguen ta hola, eta kalin neskame zeudenak eta umezain zeudenak´e eukitzen zeben atsaldin bi ordu edo hiru ta jostea juten zin generalin ordun, bai. Tabernatan ez giñen sartzen ta libre kalin zeudenak´e jostea jun ber ordun eta gero bolara batzuten hemen Institutun´e zea hemen bazeuen akademi bat oin San Martingo soziedadie dana eta horra ere jun izen nitzen, baiñe hori izeten zan pixket neguen kalin gelditzen hasi giñenien, gazte-azterik ez, gero hogei urte ingurukin edo, eta nola illuntzien denbora bat genduken libre ba illuntzin aprobetxau horra akademi horta juteko. 
- Zer zan gau-skola moduen edo, arratsaldetan? 
- Bai, illuntzin, illuntzin zan bai. Taillerretatik eta juten zien ta, orduen titulukin ez ziren hasten, osea oiñ ez dakit ba, Altuna y Urian gerenten bat, beste banku bateko zuzendari ta hoixek gurekin batera zebiltzen han zean eskola batxillergo ingurutiken ateratzen zienak ta gero kanpora juten ez bazien ikastera, hor gelditzen zien. 
- Hemen mailla altuagorik ez zeguala bertan, ezta? 
- Ez, kanpora jun ber zan, ta profesional maillie lehelengo hasi zanin hemen zan profesionala baiño Maestria bakarriken, gero Peritajie eiñ ber zan kanpun ta Maestria ere lelengotik ez, Maestrire Arrasatea lelengo jun zienak jun zien, gu baiño pixket gaztiouek zin haixek eta... gure lagun bat baiño urtiek pixket pasauteko onduen hasi zan hemen, zea, Angelesen ta lagun bat zan eta, hori hasi zan ikasten profesionalin, lelengo hemengo profesionalin te gero profesionaleako preparau zan ta hor segitzen dixo, oiñ jubilau ez bada behintzet, oiñ jubilau, hor zeuen. 
Mezatara Urrategira
Uria Narbaiza, Salome
- Eta mezatara ta Urrategira? 
- Bai Urrategire normalin beti, bai. 
- Jaiero? 
- Bai, bai jaixetan bakarrik eoten zan han, bi meza ta... goizeko mezetaa jun ta gero dotriñie baldin bazeon, meza ondun dotriñie ta hoixetxek. 
- Ta zein zan apaiza ordun? 
- Guk txikitten Don Esteban euki genun, hori zea... geo Martittea eman zebena zea... kamiñue ein zanin, eta zea zan oso zuzena ta oso zea... 
- Ta pekatuik eta konfesau berrik eta izaten zenuen? 
- Ez dauket nik pekatuk... batzuk esaten debe inpresixo hori pekatu kontun. Hori batzuk etxetiken´e, gurin aitte´re zan oso fede haundikue zan, oso sakona ta zea... baiño ez hola detailletan ez, jarrerikin gehixo, iguel oingo kristautasunekin gehixo lotute ta ni neuk ez dauket. Gero Jesus y Mariatan´e hori, karo, monjan komentue zan ta baiño ni pozik zea eitten nintzen, bai mezetaa egunero juteko ta bai abestixek zea... Bai, bai, gozatzen nun , nei oiñ´e Jesus y Mariatako elizie... gustatzen zat. 
- Ta errezuak eta hori euskeraz ikasi zenduen ala erderaz hori be bai? 
- Euskeraz. 
- Euskeraz. 
- Euskeraz, erderaz´e bai ta latiñez´e bai ikixi, baiño ahaztu xamartu zatxit. Oiñ Erromaa ta juten geanin, errez eitten deu latiñez guk´e, inglesez ez baiñe... zea eta... ez geo Jesus y Mariatan´e hori elizkizunek eta egunero eta hori, baiño bestela. 
Eskolara Urrategiko Izer-etxetxora eta maristetara
Arrizabalaga Zubizarreta, Manuel
- Eskolaa nora jun ziñen? 
- Eskolaa? Han geuretik albun, Izer-txetxon (Irizar-txetxo) zan eskolie. 
- Izerrin? 
- Izer etxetxo. Hor Urrategitikan beherako basarri hartan. Ta han ibiltzen giñen. Maistrie... Maistrie zan. 
- Nungue zan? 
- Bertakue, basarriko bertakua. Bai, bertakue zan. 
- Ta han neska eta mutil, danak batera? 
- Bai, neska eta mutil, danak batera. 
- Zenbat lagun edo? 
- Ba, gu han ibili giñan 24 bat edo hola, 24tik 30era bittartien. 
- Hor baillerakuek? 
- Bai, bertako baillerakuek. Ta gu ixe kale ondokuek izen ta hara juaten giñen, Urrategi ondora. Ta gero Urrategi aldekuek danak. 
- Ta ze ikesten zenduen? 
- Ze ikesiko gendun... katona! Katona, zuek ez dezue jakingo zer dan katona. Katona. Hori ikesi gendun. 
- Ta han zer zeuen? 
- A--i--u ta zer hoixek ta... hoixek ikixi [ezkero justu] samarrien in gendun. 
- Baiño "sumar" ta "restar" ta hoyek ikasiko ziñuzten? 
- Guk nola ikasiko [giñuzen] , beak ez zekiten ta! 
- Ta dana erderaz o...? 
- Eez! Dana euskeraz! 
- Euskeraz? 
- Euskeraz! Buenoo...! Erderaz? Erderaz guk aittu´re ez gendun ein sasoe hartan erderaik. 
- Euskeraz hitz eittea ez al zan debeku ordun? 
- Euskeraz hitz eittea debekua? Eeez! Arten ez. Gero! Gu han ibili giñenin ez, baiña belaxe hasi zan zer hori. 
Euskeraz hitz eitten zunai hola zea bat ematen zixuen, [hiru kantoko] moduko bat, zea bat, burni pusketa bat, eta azkena haure zeukenak kastigaute - Txanpona? 
- Txanpona. Alkarri eman ein ber. Zuk beste bat euskeraz eitten ikusten bazendun, hari eman txanpon haure. 
- Hori Urrategiko eskola hortan´e bai? 
- Bai, itten gendun. Bai. Gero, e? Gero. Gero hamen nazionalak sartu ta gero hori. 
- A! Gerra ondorenien, ordun? 
- Bai, bai. Ordun. 
- Eta, orduan, "sumar" ta "restar" ta hoyek noiz ikisi ziñuzen zuk? 
- Hoyek geo. Geo zeara hasi giñen, kalea, gerrie akabau zan inguru hartan. 
- Zenbat urte? 
- Ba, nik ordun ez dakit ba zenbat, 14 o 15 eo... 14 eo holakon bat. Ta han Florian (Floreagan) zea hoixek zin, nola esaten [diou]? Babero txuridun hoyek, maristak edo. 
- Maristak o salesianuk o zer zien? 
- Ez, ez, ez, ez. 
- Maristak? 
- Maristak, hala izango zin. Hayekin, haidxekin pixkat, haitxekin pixkat ikixi gendun zeoze. 
Comillasen neskei gutunak idazten.
Arrizabalaga Zubizarreta, Manuel
- Ta hor "Sakristaua" izena o ezizena o nundik dator, ba? 
- Hori... 
- Hor badauke beste kontu bat ondik esan ez duna: hor andregaia´re hor in zun bide hortan... Comillasen zebillela, hor badie kartien kontua ta´re... 
- Bai, bai... Comillasera jun giñenen ta andregaixa ez, baiña neskak bai, bagiñuzen ba ezaunek neskak eta kartia eitten giñien ta kontestatzen zeben ta ze eitten ziuen? Letuta ematen ziuen, letu beaixek ta letuta ematen ziuen. Ta [...] , "Hau ezin letxekek, ba! ". Bi zea etortzen zin, bi peoe edo hara lanera etortzen zin ikuluk garbitzera ta, ta esan nixon bati: "Hi, señak, señak eman ber diztek", "Ze? " ta "Señak. Hola ta hola, zea, neskan kartak letuta ematen zizkuk eta... ". Gero, hala, eman zizten señak eta gero harena, hara juten zin nere kartak. Nere kartak hara juten zin gero ta haure ikulura goizien argi etortzen zan, kartie hartu eskun ta "Neska, neska" inde han etortzen zan. 
Eskolan Agarre baserrian, Azkoitian
Errasti Juaristi, Juan Jose
-Eta eskola ta? 
- Eskolan? Agarren. Agarren eskolan. Hori dao Santakruztik bela, hortxe Agarre. [...]. Agarren ibilli giñen Trinokin. 
- Eta ze ikasten zenduen eskolan? 
- Ze ikesi? Je-e, dotriñie, errezatzen eta hola. Erakusten zun. Baiña ume zarrak askotan tulie egin ber zala eta jun ez eta hau eta hori tte; baiña erakustez erakusten zun, Geografixe ta Gramatike eta kontu-taratzen, dividir eta hoixek ikesi giñuzen. Oiñ izkribitzen´e bai, iskribitzen nik ondo ikisi nun. Pentsaizu, sankristixan ibilli bihar izeten zan ordun dotriñie eitteko, dotriñia ikesteko komunixue eitteko. Maixu eon nintzen dotriñie erakusten bestiei, eta letzen dezente ikisi nun. Oiñ´e letzen (d) et baiña oiñ asko atrasaute. Letzen eta izkribitzen ondo ikesi gendun orduko. 
- Neska eta mutil danak batera? 
- Baitte. Haure hantxe ibili zan. Ordun ein nun lagun. 
- Eskolan batera. Neska eta mutill batera. 
Eskolara oinez
Errasti Juaristi, Juan Jose
-Eskola garaian jolasak egingo zenituzten ba. 
- Eskolan jolasak? Pendiz mutur batetik bestera saltoka eta, egin behar bai. Ez hola, partikularrik ez. 
- Ze juntatzen ziñaten, ume asko? 
- Bai, hemen albokuek eta, horkuek bi etxe. Oiñ haustuta dare bixek, Errekalde eta Aldako, eta hau [...] eta; eta gero Goitxeta esaten zakon lau etxe badaude ta, ume mordue juntatzen giñan. 
- Eta eskolara nora juten ziñeten? 
- Agarrera, Agarrera. 
- Zer juten ziñeten, oiñez? 
- Honbre! Zaku zarra, zakue burutik hartute. Zakue burutik hartute eurixa zanien. Aintxintxike [Mala... tik] pasatzen gendun mutilkoskor zarrak, aintxintxika. Eta, dios! 
Eskolan Madariagan, Olaberri baserrian eta Floreagan
Aranbarri Elduaien, Jose Mari
-Eta gaztetan eskolara eta? 
- Eskolara, jesus! Madarixan ibili nintzen ni, Olarren (Olaberrin) ere bai, Florian (Floreagan) ere ibili nintzen, eta gabeko eskolan Pedritokin Azkoitixen´e bai; danien. 
- Zer ikasten zenduen orduan? 
- Ordun erderie ikestia zan printzipala, eta bera ez gendun asko ikisi eta eskolia´re antzera. 
- Zer ematen zenuten, dena erderaz? 
- Bai, beharko ein, euskeraz ez zeben ametitzen len. Izena´re euskalduna bazenduen kanbixau eitten zizuen. 
- Lehen, bueno, Francon sasoe hartan, zer ez. Gu ordun Floridan eta, ordun kontu-taratzen eta zera, nola esaten zako horri? Matematikasen. 
- Eta Dotriña ematen zenuten? 
- Bueno! Drotiñak eta? , ene! Bestenik eta esan ahal leike nik eze? 
- Esan esan! 
- Hamen Olantxo Joakin edo, gizon zera zan, oso argixe eta; komunixo txikixe eitteko drotiñe txikixe ikesi ber izeten zan eta. Zuk hori igul ezautuko zendun. Eta ikisi du te. Gero haundixa eitten zan berriz, bigarrena're bai hamaika urtekin, ordun haundixe. Eta, je! , "gure alabak atzo mekauben dios! esan dik". "Ze ba? " eta. "Lehen dotriña txikixe ikesi eta oin haundixe ikesi ber dala berriz". Arrazoia´re bazaukan. 
- Derriorra zen? 
- Bai, derriorra, derriorra. 
- Eta eskolara zer juten ziñeten, neska eta mutill danak batera? 
- Bai, mixto zan. Floridan egon zien Salesianuek, oin salesianuek daure, baiñe gure denporan salesianuek egon zien lehen ere. Han egoten giñen eskolan. Goizian oiñez jun eta oiñez etorri. Eta guri amak etzigun esaten sekule goizo etortzekoik. Esaten zigun horrebeste astokada belar ekarri ber dezue illuntzien, zeuk pentsau noiz etorri. 
- Bide luzea hemendik eskolara? 
- Ba... Gu azkar juten giñen eta baiña ordubete behar hala ere. Hor behera "echando leches". Eta etorri berdin. 
Hemen ibilli zan autobus bet Elgoibarrera Azkoititik, Azpeitittik erteten zun baiña autobus bet. Eta hari atzeko eskillaran katiaute eta, uda aldien eta guk eiten giñutzenak. Ene! Jata gaiñera ixo're bai atzetik eta. Eta Anton Balda edo kobradorie badakit nola ibili zan eta. Jata alboko leixotik erten harek eta gu [...] bialtzen eta ibiltzen zan. 
Neskak tabernara sartzea bekatu
Aranbarri Elduaien, Jose Mari
-Tabernara juten zinatela esan dezu. Neskak juten ziren? 
- Ez, ez, neskaik eta etzan juten tabernara len. Len pezta baten ardua edo bi edo len hola egoten zan. Oiñ txikitua edo baso erdixa. Len etzan, basokarie bete-ete etaratzen zeben len. Eta mahixetan'e bai lenao basua puntaraiño bete bihar zan e! Basuak puntaraiño beteta. Oiñ ez, oiñ ia trago baten erateko laiñ betetzen (d) a, pixkat, alde hobia da hori. Hor adelantau ein da. 
Luistarren kongregazioan hilean behin konfesatzera
Aranbarri Elduaien, Jose Mari
-Elizara eta? 
- Elizara jun ein ber ba! Esan dizut ba, elizara eta, kongregaziuak lehen. Luistarrak izeten zien, hillero-illero jun ber konfesau eta jaunartzera. Eta gero dantza lotue ein gendula jakitten bazeben handik´e bota eitten zeben. Baiña sekule ez det dantza lotue ein dedanik konfesau behintzet. 
- Konfesau jaiero egin behar izaten zenduen? 
- Hillero. Eta sekula ez et nik konfesau dantza lotue ein dedanik abadiai. Sekule. Eta kezkaik ez daukat harenik. 
Pekatue guk? Gure pekatue bat izen da: ein eziñe pekatue. 
Jaunartzea Madariagan, marinel jantzita
Aranbarri Elduaien, Jose Mari
-Eta etxian errosarioa errezatu behar? 
- O, berko erresaixue, egunero. Eta [kreazixotako?] denporan belauniko. Eta orduan akordauko zitzun munduan dien zerik txarrenak. 
- Lanean ari ziñetela igual, arto-uritzen eta. 
- Bai, arto-uritzen ari giñela ere. Eta gure ama, haura ez badao zeruan, nik makiña bat aldiz esan det, gu alper-lperrik ari gaittuk. Haura beti errezatzen egoten zan. Hamabost misterixoko erresaixuak igual eta. Guk txistie do neska-ontue edo hortakua aittu nahi eta, bai, letxiek, harekin ez zeuan holakoik. 
- Komuniua nun egin zendun? 
- Madarixan komunixue, Madarixan. Madarixan ein gendun komunixue guk. 
- Eta nola izeten zan? Oin bezela? 
- Be... elizako kontuek oingo antzera. Oin aiñe lujo ez, baiña len izeten zan traje marino edo, oin itxesuen ibiltzen dien hoixen tipora, hamendik hola kordoe bat jantzitta eta holakuakin te [eta]. Zaharrenak eitten bazun, ona geratzen bazan hurrenguantzat ondo iguel eta. Batekin iguel lau-ostek urtien illeran. Gu illerakuek gea danok eta, haretxekin. 
Eta gero ordun ze, komunixue inde etxera bakoitzen zera. Oin bezelako zera hoixek? Ene, ene! Oin ez dao lengo kontuik. Baiñe oin lujue gehixegi dagola. 
- Orduko aldean bai. 
Floreagan ibili zen eskolan 14 urtera arte
Sagarzazu Irureta, Julen
-Eta gaztetan eskolara eta? 
- Eskolara Floridan, "Hermanuk" esaten giñun, "Hermanos de las Escuelas Cristianas" edo. Han. 
- Hemen Azkoitin? 
- Bai. Gero gerrie sortu zan eta gero gerrie sortute gero ba haretxek aldeiñ in zeben eta, aldeiñ edo bialdu edo zera in zittuen. 
- Orduan nora jun ziñeten? 
- Nik ez, ni gero hamalau urtekin laga eskoliai, garai hartan hamalau urte arte izeten zan eta eskoliai laga eta lanera abarketak jostera. 
Dantza taldean herrian eta herritik kanpora
Sagarzazu Irureta, Julen
-Eta gazte denboran erromerietara juteko ohiturarik bazenuten? 
- Gutxi. Orduen edade zera genduken eta gaztiek giñen artien erromeri... , ordun ez, artien gaztiek giñen eta. Bestela mendixen eta bai ibilli, bestela mendixen asko ibiltzen nintzen. Fubola, mendixe eta hortxe. 
- Dantzan ere noizbaiten hasi zinen, ezta? 
- Dantzan gazte-aztetatiken. Eskolatik hasi giñen. Eta eskolan dantzan, eta hantxe. 
- Erakusten zuten eskolan? 
- Bai. 
- Eta zein izan zenuen maixu? 
- Oin ekarriko du erretratue. Ia ezautzen dezun. Hermanuek, hamen ikusten die [...] Hamen dao bat hermanue esaten giñona, eta hamen herritarra "Epenekua" edo, zera zan Epe, Epe esaten giñon, Epeneko harek erakusten zigun. Eskolan ibilli nintzen denporan haure ibilli nun maixo. Gero hamen alde batera, eskola haure eta beste bat zauen hamen, nola esango dizut nik, nazionaliste edo hola zea zan ordun, "Bizkaitarra" edo esaten zikona. Eta han´e grupue formau, dantzan eta, eta guri orduan Donostiar batzuk etortzen zien hona erakustea. Eta han ibilli nintzen, han´e. Eta hamen´e eskolan'´ bai maixu ze honekin, eta bestie aparte. Eta ordun politika, bi bando bezela zeuren, karliste eta nazionaliste bezela edo, eta batzuei, maixo batzuek honek zera erakusten zun eta bestiek bestera. 
- Parejaka ala? 
- Ez, bestela, grupue. Nik eztakit, dantzari bizkaitarrak eta esaten zeben ordun. Eta bat karliste edo zana, handiken Floridan eskolan ibilli nintzen, harek ere erakusten zun haure're zera zan. Eta gero bestie, beste grupue aparte, politika bezela edo zera jarritte, eta han Azkottiar batek erakusten zun, Antton Aldako zan haure, erakusten zuna, eta Donostiarrak´e etortzen zien erakustea; eta hantxe. Eta grupue formaute. Eta gero orduan hamen "pospoliñek" esaten zan, eta emakumien grupue ere bai, neska-utillek. Gerrie erten zun egunien'e gu Madarixan ari giñen dantzan. Eta gero han esan ziguen kalera bajatzen giñenin ahal degunen aldau eitteko eta baezpadare. 
- Nola jazten ziñeten? 
- Zuri. Dantzari bezela, baiña baezpadaere ordun erten berri zan eta batzuek karlistek, bestiek bestera. Hori esan tzun behintzet, kalera bajatutakun aldau eta zera eitteko. 
- Eta inguruko herrietara ta juten ziñeten dantza eittera? 
- Ba artien hainbesteraiño. Donostin eta izan giñen, Donostin futbol kanpuan, Atotxa zan orduan eta dana beteta, dantzari hamengo Gipuzkoko zera zan, dantzari, futbol kanpo dana beteta egon zan. Neska-utillak edo. Eta han, beti hori akordatzen zat, anekdota edo nola esaten da, kontue, eta kalien pasiadan gebillela emakume batzuk bazetozen eta gu´re bai espaloian pasiadan giñoazen eta, eta hala esan zixon batek, gu baiño zahartxuao: "Quitate de la traba! ". Esan tzun, eta denda batera jun giñen erostera "pan de leche" edo zera zan eta, "pan de las diez centimos". 
Kongregazioak: Luistarrak eta Mariaren alabak
Sagarzazu Irureta, Julen
-Eta elizakin lotura haundia zenuten zuek? Konfesatzera eta? 
- Orduen bai, orduen kongregazixue esaten zitxoen, baina Luistarrak. 
- Ze izaten zan hori? 
- Luistarrak, kongregazixue. 
- Eta ze izaten zan hori? 
- Luistarrak izaten zan hillien behin jaunartzera jun, eta kongregazixuen mutil danak edade bateko, ez dakit zenbatera arte, eta orduen dantza heldurik eitteik ez zenduken. Dantza heldue eitten ikusi edo eitten bazan ba... 
- Kastigua? 
- Kendu itten zan. 
- Kongregaziotik? 
- Bai. 
- Eta derriorra zan hilleroko... 
- Bai. Derriorra bezela. Kongregazixuen behintzet derrior... apuntaute ez zan itten zenbat, baiña... 
- Konfesau eta egin behar izaten zenuten? 
- Bai. Orduen konfesau astero ixe izeten zan. Orduen ikusi ein ber izeten zen zera, Don Domingo eta hoixen konfesonaixo aurrie dana beteta. Edadeko jendia, gure edadeko eta danerako jentia. 
- Dan-ana ez zan konfesauko orduan ere. 
- Gehixen-ehixena, orduen elizara jendie. Umiek giñen artien esate baterako ta, gurasuen mende eta. 
- Komuniua nun egin zendun? 
- Hamen bertan elizan. Esan dizuena, kongregazixue izeten zan, zortziretan edo zeran dana, ez dakit zenbat ume jungo giñen, mutillek, aparte neskak eta mutillek. Bestiek "hijas de Maria" izeten zien, emakumiek, eta gizonezkuek Luistarrak. Eta Luistar hoixetan, konparazixo batera, dantzan'e leheno pikie politikan nola zan edo, eta ez zeben amititzen, guri behintzet, ordun nazionaliste papelada hola, grupue ez zeben amititzen, eta ordun detaillie ba txapel gorrixe, ordun pixket politikamente ez giñenak zerak, txapel gorrixe ibiltzie ta reketiena zala eta, joño! Eta gero Luistarrakin txapel urdiñakin. 
Eskolara Elosura eta Zumarragara
Lete Larrañaga , Elias
-Eta eskolara nora jun ziñan zu? 
- Eskolara Elusure. Gu ibilli giñen eskolan Elusun, akordatzen naiz, berrogetazazpi batera. Hamalau urtekuk eta xei urtekuk danak batera, maistra batekin, bai. 
- Eskola etxetikan bertan ez? 
- Bueno, etxetiken, ba gurera ba hogei minituko bidia. Eta gero ibilli nintzen Zumarran negu baten partikular, pixke-ixket zea eitteko, hamalau urtekin edo junda, bai. 
- Zenbat urterekin hasi ziñen eskolan Elosun? 
- Elusun? Xei urtekin. Bai. Xei-azpi. Hortxe, bai. Ordun holaxe hasten zan. 
- Eta neska eta mutil danak batera? 
- Danak batera. Eta txiki ta haundi. Gure maistriek merituek zeuzken. 
- Noungoa zeukazuen maistra? 
- Guk prinzipal ibilli genduna zan Magdalena Vega zan izena eta zan naparra izetez, uste det, uste det Fitero aldekue zala, ez naiz ondo akordatzen. 
- Eta ze ikasten zendun? 
- Ba, Matematika prinzipal. Eta gero lekturak´e bai, baiña Matematika prinzipal, bai. Historia eta asko ez. 
- Eta dana erderaz? 
- Erderaz, erderaz, bai, bai, erderaz. Maistrie zan gaiñera erdelduna, erdeldun purua. Bai. 
- Errietarik eta ez zizuen itten? 
- Bai. Gu ez giñen zihero zuzenak´e, ta pixkat koskortutekuek eta alkarrekin, eta azken baten jarri zan, ezin aguentau izeten zun eta hiru-au bat kalera ertetzen zittun. 
- Euskeraz hitz egitteagatik? 
- Ez, alkarrekin jolasten giñalako edo. 
- Baiño euskeraz hitz egiteagatikan...? 
- Ez, ez zun harek euskeraz ittearren, sekula ez. Gu hasi in giñen beste batekin, haure, akordu txikixe dauket harekin. Baiñe haure gogorra zan, harekin "Cara al sol" kantau te, haure gogorra zan. 
- Eta dotriña? 
- Dotriñie ematen zun apaizak. Aparte haure. 
- Eskolatik kanpora? 
- Bai. Eskolatik kanpoa. Ta apaize tokau zitzakun hola... militarra esateko modukua. Oso gogorra, bai. 
- Zer egin behar izaten zenduen, dotriña... 
- Dotriñie ikisi eta gero harek... 
- Zenbatero juten ziñeten? 
- Ez naiz ondo akordatzen, baiña astien bi aldiz edo. Eta gero ba galderak. Dotriñia ikisi in behar izeten zan, berko ikisi; harek galderak zorrotzak gero... 
Zumarragara ikastera; astea bertan pasatzen zuen
Lete Larrañaga , Elias
-Esan dezu gero Elusutik Zumarragara joan ziñela? 
- Bai. Zumarran ibilli nintzen negu baten partikular pixkat zera itten. 
- Elusun zenbiltzala ala? 
- Ez, gero, utzitte gero. Gero Elusun gebiltzela illuntzien juten giñen maistriengana beorrena ordubete, ordu t'erdi aparte. Eta ordun asko erakusten zigun. Bueno, guk sekule ez gendun ikisi asko, baiño bai, partikular ordun hartute, asko. 
- Zer izaten zan, gogorra? 
- Bueno ez zan... , neretzat... , ordun ez gendun pentsatzen, baiña neretzat maistra haure zan oso ona. Hainbeste umekin eta harek abuentia eta haren... oso ona zan. Gutxi bezelakue. Esango dizut gauza bat. Harrezkero hari Elusun homenajie ta danak ein giñezkon. Gero, urte pillara, bai. Merezi zulako. 
- Eta Zumarrara joaten zinenean eskolara, nola joaten ziñen? 
- Zumarrara jun eta han ezaun batzun etxien jarri eta bertan lo ein eta astea pasatzen nun, bai. 
- Eta Zumarragara nola joaten zinen? 
- Trenien, Aizpurutxura bajauta. Elusun kamiñoik eta ez zauan ordun eta. Urolako trenien. Bai, astelenien jun eta larunbatien etorri. 
Umetako jolasak
Lete Larrañaga , Elias
-Eta ze jolas egiten zenituzten txikitan? 
- Ba guk Elusun frontoie izeten zan gure zea, pelotan pixkat eta hantxe. Eta gero bestie txorro-orroka. 
- Ze izeten zan hori? 
- Bata bestien gaiñera salto eiñ eta txorro-orro-iko-allo-es kontau ta azpikuk "bale" esaten zunin aldein eta. Eta bestie izeten zan "galderonka" esaten giñun. Txirikilla eta galderona izeten zan. Holako makilla bi mutur zorrotzekin, eskuen potoluaue, haure jo eta zeiñek urrutixo bota. 
- Elusun gazte asko zineten? 
- Ordun bai. Garai hartan bai. 
Jaunartze txikia eta handia, neska-mutilek batera Elosuan
Lete Larrañaga , Elias
-Elizara joaten zineten? 
- Elizara ordun txintxo. Oiñ ez baiñe ordun bai. Ordun hillen lelengo ostiralien konpesatzea ta, hori ia fijo. Eta Paskukue ein eta. 
- Elusura apaiza kanpotik etortzen zen ala? 
- Fijo, fijo bertan. Bai, lehen esan dizutan hori zauen ordun. Nik, eta nere moduan gehixaok esango luke, ta apaiza ikusteko ordun, garbi esan, billurre eukitzen nun. Hain tzan gogorra, bai, hain tzan gogorra. Bai. 
- Eta komunioa nun egin zendun? 
- Elusun. Gu Azkoitti partekuk gea izetez baiña beti Elusure izen izen gea elizez. 
- Komunioa txikia eta haundia? 
- Bixek. Zazpi urtekin txikixe eta hamaikakin haundixe. 
- Eta biak berdinak izaten zien? 
- Ez, haundixek beti izeten zun grazia gehitxuao. 
- Baina egiten zena berdina. 
- Berdiña, berdiña, bai. 
- Eta neskak eta mutillak danak batera? 
- Danak, danak eitten zeben batera. 
- Ze jantzita joaten zineten? 
- Ordun zera, trajia izeten zan, trajia, praka motzakin eta artien baiña; trajie eta gero medailla haundi bat hola... 
- Eta trajeak diru puxkat balioko zuen ba? 
- Balixoko zun edo, eztakit. Hori amak jakingo zun gehixena baiño, baiño ordurako bai. Eta zapata berrixek eta orduntxe izeten zien, komuxiue eitteko. 
Martirieta auzoko eskola
Aramendi Aranberri, Blas
- Eskolan esan dezu ta... eskolan hemen ibili ziñen? 
- Eskolan hor Martirieta edo hor zan eskola, baiña gu hasi giñan maisue, ba, zea zan, kojue, hankamotxa. Motza edo... bai, hanka [punten gaiñien] noizonoiz paralisise pasaute edo holako zerbait izango zun seguruasko. Eta nunbaiten bizimodue atera ber ta... Haure hor Goierrikoa zan, Ezkioa edo horkue zala uste det. Bai, ekarri, bestiek baiño zeoze... erderaz-a hitz batzuk bazekitzen. Eta hala hasi nitzen eskolaa ta eskolaa hasi nitzen ni, ba, lehenbiziko jaunartzie in ta handiken zazpi-ortzi hillebetea. 
- Zenbat urtekin hasi ziñen eskolaa? 
- Eskolaa... eukiko nitun zortzi bat urte eukiko nittuen. Ta zazpi ta... inguru hortan lehelengo jaunartzie in genduen. 
Jaunartzeko otoitzak, berriz, hemen zeon apaizak. Bai, gu... gurasuek erakutsi zizkun guri, bai. Zea, katezismo zea hori, dotriña o kristau ikasbidea ordun esaten zitzakona ya eskolaa hasteako etxien hiru zaharrenak behintzet gehiyena ikisi genduen. 
- Eskolan ze ikasten zenduen, dotriña? 
- Dotriña, geo pixkat irakurtzen eta geo idazten, diktado edo hori´re... Diktado esaten zitzakon. Eta gero beste... kontu ateatzia, zea, "multiplicar" ta nik ze esango dizut? Problemak. Gaurko egunin problemak esaten zate; ordun kontuk atea esaten zitzaion. "Sumar, restar, multiplicar" ta "dividir", hoyek izeten zien, hoyek ikisten baldin bazan, ba, ordun [doktorauta] jartzen ziñen. 
- Eta ze juten ziñeten neska eta mutil, danak batera? 
- Bai, danak batea ibiltzen giñan, ilara baten mutillak eta besten neskak, bi aulki illara zien. 
- Ze moduzkoa zan orduko eskola, gogorra? 
- E? 
- Orduko eskola ze moduzkoa zan, gogorra? 
- A! Bai... maisuk-ta belarrondoko earrak-ta [emango zizuen]. Neri neuri ez zien asko eman, baiña bazien batzuek, bat neska bat hala´re bazan, haure ikusi ta errukiya ematen zien. Burugogorra zan ta [zea] ematen zizuen ja-a bli-la! Ta ezta malkoik´e! Beltz-eltz jarri ta neska [haek] ez zun malkoik ateatzen. Oso gogorra. Ta hori, ba, lehen esan deana: hor eskolan zeoze erakutsi ta bere bizimodua ematearren, bere hankie edozein tokittan lana itteko ez zeon erreztasunik. Ta geo eskoliez aparte itten zuen, zea, aparketa zoruek, "suelas" eo hoyek, hoyek josten. Berak prepaatzen zittuen: ekarri trentza edo esaten zakon hoietako soka, bittu... eta hortan jarduten zuen. Eta ni hasi ta -nik ez dakit ba zenbat denbora izengo zan-urtebete ez dakit in nun, nazionalista o politika [zeukela] , gerra orduntxe [zan] hona etorri berriya eta kendu in zuen hortik hori. 
- Eta euskeraz ta erderaz ikasten zenduen? Euskeraz ta erderaz o erderaz bakarrik o...? 
- Euskeraz ta erderaz, biyetaa itten zan. Guk erderaz ze ikixiko gendun, ba... Lehen esan deana: etxian. Leheno gurien maistria izen ber zuan ta dikzionaiyo hoitako zean batzuk bai, hiztegia [...] dikzionario hoitakuek [bazeuden]. 
Haundiyek ez zien, baiña hantxe. Lehelengo: jainkua "dios", aita "el padre", semea "el hijo", espiritu santua "el espiritu santo", egillea "creador". Hola hasi ohi zan zea hori, illeria, sokia esaten. Ta handitxik hitz batzuek, berbuek eta arbolan izenak eo beste animaliyen, abereen izenak eta. Zeoze holaxe hasi giñan. 
Martirietako eskolako irakasleak
Aramendi Aranberri, Blas
- Gero hori bialdu zeen eta hemen gurasuek -nere aita zana´re bai eta beste guraso batzuk hemen ingurukuk-un zien, ba, nahi [zuken] zerbait, zea, maisue edo maestra nahi [zuken] ekartzie ta Azkoitiko kaleko neska bat hemezortzi-ogei urte ingurukue, baiñe kurso bat bakarrik ein zun harek´e. 
- Ta zure gurasok ekarri zuen? 
- Bai, nere gurasuek eta beste guraso batzuk, alkartuta jun zien, [herrira] jun zien, alkatiena jun zien. Ta kurso bat ein zuen, zea, badakizu, beatzi hillebete izeten die hoiyek gutxi gorabehera, ta haure´re aspertu, telefonista hasi ber zula eo hola. Ta eskola pixkat, harek pixkat bazekiyen, baiña lehen esan dean zea horrek, kojo horrek, horrek ez zekiyen. Horrek "libro de maetsro" esaten [zion] haietatiken kontabilidadie edo dana handik ipintzen zun beak. 
Tableruen eskribiduta ipintzen zuen ta arrastoik ez, esplikazioik ezer ez ta zenek antzeman askok haure nola zan? Ta geo, zea, plastatakoa hartu behar ta ikasi... zeozer, zeozer ikasten zan. Gehiena ikasten zana dotriña izaten zan. 
Dotriñea... nik ia jauna hartzeako, ba, dotriña pasauta [...] , batetik bestera dana pasauta [...]. Eta oin´e hango zea asko esango nituzke. 
- Ta erderaz hitz eitten bazenduen ez zan debekue ordun? 
- Erderaz hitz eiñazi eitten zeen erderaz ikistearren, ta euskeraz eitten bazun, anillue bihetzian. 
- Bai, aldrebes esan det, euskeraz hitz eittea ez al zan debeku... 
- Orduen, ba, gerrie zea in zanien, erderie sartu zan, zea, frankistak nagusi jarri zien ta euskerie, ba, atzeratu o ze esango dizut ba? Ta hori nazionalista... ez zuen harek euskerie gaur bezelako euskerako zea hori, baiña bere politika [antza] zeukenak hortako [...] zun seguruo eta behintzat bialdu o kendu in zeen hemendiken. Eta lehen esan dean beste kaleko neska hori ekarri zeen eta horrek in zitun beatzi hillebete, kurso bat, esateko. Baiña harek puskat bazekiyen, harek maisu horrek baiño... Eskolan ibilitta zeon bera ta ikisitte, dezente ikisi... 
Gurasoek Burgosera bidali zuten gaztelaniaz ikastera
Osinalde Arrizabalaga, Jose
-Eskolara nora joan zinen? 
- Jesus! Eskolan toki askotan ibilli eta batez ikesi. Lelen-elenguan Martiritten ibilli nintzen hamalau bat urtera arte edo. Eta gero aittek eta amak bidali nindun Burgos aldera erderaz ikisi ber zala ta. Han´e bi urte in nittun eta etorri nintzen. 
- Zenbat urterekin joan zinen Burgosa? 
- Hamaxei urtekin jun eta hemezortzi urtekin etorri. Hemezortzi inde. 
- Eta hemen Matirietan eskolan ze ikasten zenuten? 
- Hamen dotriñie eta katona, besteik etzan ezer hamen. 
- Zer izaten zen katona? 
- Katona liburu bat, katona zun izena, liburu bat. Eta segi, aurrenetik atzenera letu eta azkenea aillegatzen danin berriz´e hasi aurretik eta segi. Eta gero dividir eta multiplicar eta hoiek bai, hoitxek. 
- Eta maestrak hemengoak zeneuzkaten? 
- Maixu bat zeon. Eta hamen gerra denporan haure etzan izengo Prankon alderakue edo, eta hamendik bialdu ein tzuen haure eta ordun gastau zan hamengo eskolie. Gero hamen bertako neskak eta zeoze umei ematen zien baiña ia pulamentu haundirik etzan hamen gerau ordun. 
Beste gizona: Hamen sasoe baten apaizetxie, eta apaiza bertan egoten zan. 
- Bai, apaiza neskamiekin de [eta] , formal egoten zan hamen. 
- Maixu berdinak ibili zenituzten? 
- Hau beste aldekua da eta. 
Beste gizona: Urte askon aldia daukagu guk. 
Doktrina derrigorrezko ikasgaia
Osinalde Arrizabalaga, Jose
-Gogorra izaten zen orduko eskola? 
- Gogorra ez. Jakineko gauzia dotriñia, eta hoixe. Eta pare bat lezio ematen zizun dotriñen eta hauraxe ikisi behar. 
Eta dotriñia azkeneraiño bukatzen zanien benga berriz aurrenetik. Nik oiñ´e dotriñie erdie baiño gehio esango nuke. 
- Buruz? 
- Bai, larogetabost urte ie badauzket baiño, majo ikisi gendun guk dotriñie. 
- Dotriña hura zen zen, euskeraz ala erderaz? 
- Euskeraz, euskeraz. 
- Erderaz egiten zenuten Martirietan eskolan? 
- Ez, gure denporan batez. Gero gure umiek hasi zien zeoze hamen maistriekin hitz batzuk ikisten eta, baiña. Hamen erderaik tantaik'e etzan aitzen. 
- Eta neskak eta mutillak danak batera? 
- Bai, danak koadrilen. 
Eskola partikularrean ibilia
Juaristi Alberdi, Luxiano
-Eskolara ez zinen batere jun ordun? 
- Gero partikular edo pixket ibili nintzen, gerora pixket, baiñe eze haundirik ez. 
- Nun ibili ziñen? 
- Hamentxe, Azkoittin; hamen bazan Euzkitze, oin telebistan pelota-a ematen dittu ba? Horren, ba, ez dakit, tio izengo zan edo. Edo aittitte zan, ez dakit seguruik. Harek ematen zun partikular illuntzetan eta, ta hantxe pixket ibili nintzen. 
- Zenbat urterekin hori? 
- Ezta, ez naiz ondo akordatzen, baiñe gaztetan oso. 
- Ze ikasten zendun han? 
- Ba, eze asko ez naiz akordatzen, baiña sumarretik aurrea ez dakit asko ikisi genduen. 
Manjonianoak, Salesiarrak eta Merzedarioak Floreagan
Alberdi Arizmendi, Carmelo
- Gero gerra-enporako zeak, reketik eta soldauek eta zea hoixek eta hamen portunatzen zianian, klaro, haixen artian bazeuren batzuek eo seminarixuen estudiatzen zeurenak eo haixek´e berdin han zebiltzen, ba, eta haixekin´e ibili giñen pixketien. Geo, gerrie akabau baiño lehenuo etorri zien 37n etorri zien Salesianuek hona. Ez! Geizki esan det, geizki esan det. Etorri zin lehenengotiken haixek alde in eta "Ave Maria"-kuek etorri zin, manjonianuek. 
Manjonianuk etorri zien. Eta haixek etorri eta... 
- Ze izaten zien o nungok zien hoiek? 
- Hoixek Floreagan. Esan detana... 
- Baiño eak nundarrak o zer zien? 
- Haixek beaixek behekuek zin, erdal... erdeldunek zien. Ta zien seglarrak zien, eta abade bat zeukeben apaiz, kapillau bezela. Haure zan naparra, don... 
- Eta apaizak ematen zizuen eskola? 
- Bai, apaizek eta bestik´e bai ematen zeben. Geo sortu zan gerria, ta gerrie nola 18 de julio-erten zuen, eitten zeben bakazixo denporan batzuek jun etxetaa, beren etxetaa, bakazixuek pasatzea egun batzuek eta bestik gelditzen zin kolegixun. Haixek etortzen zienin gero, hamen geldiu zinak juten zeben... trukie eitten zeben. Eta hamendiken jun zien lehenengo txandako zer hoixek ta bete-etin gerrik harrapau zun zea hori eta han geldiu ber izen zun. Ta bat hantxe afusilau zeben, Kordoban eo, eztakit nik, Granadan eo nun, hor behintzet, Andaluzikue zan haure. Ta han bertan afusilau zeben haure. Eta bestik hamen geldiu zien, baiña hamen geldiu zienak frentie-a hotsein zixoben, ta berriz´e geldiu giñen artzairik be gu, galdute bezela. Ta geo haixek jun ahala, ta haixen ondorenin etorri zien 37n etorri zien Salesianuek eskola hortaa, ta 37tiken 47a bittertien eon zin hamen. Ta gero, jakiña, gerra ondorenien-a asko hil in zizkoen eta ezin kubriu plaza danak eta alde in zeben hamendiken. Ordun sekuleko disgustue izen zan. Bai, ba, ordureko ya herri dana bolkaute zeukeben berekin eta zer haundixe izen zan ordun. Eta gero etorri zien, haixen ondorenien etorri zien Merzedarixuek Floregara. 
- Ta hoiek´e kanpotarrak? 
- Mercedarios Descalzos. Bai. Hoixek´e Leonen ta Toron ta hor zeuzkeben beren zeak. Eta gero, jakiña, hamen Salesiano zea hoixek sekuleko arrantzue in zeben bokazixukin. Izen zien urtiek txandaik hartu ezin meza berrireko jaixetan ta aurretiken hartute. Udean eman nahi, ba, e? Ta udeko jaixek eta´re okupaute, ta oso zea izen zan. Eta geo etorri zien, esan detena, Merzedaixo hoixek etorri zien. Eta Merzedaixo hoixei galdetzen zitzekobenian: "Nola haixek hainbeste bokazixo ta zuek ez? " ta, "Ez"... Hamengo umie, itxuria danez haixek han zeuzkeben kolegixuek eta zeak, eta beak ikusten zeben aldaketa haundixe pasako zitzakoela hamengo umie hara junde hango izitikin. 
Haixek ez zeben bate bokazixoiken hamendiken etaa. Eta geo haixek alde in zebenien, geldiu zan berriz´e eskola be, eta berriz´e denporia aurrera zijula, 82en, Aitte Santue Loiolaa etorri zan urtien, berriz atzea bueltau zin Salesianuk. Eta handiken ondiken´e hor daure. Handiken ondiken hor daure. Eta gero, esan detena, gu lehelengo ibili giñen Karidadeko... Mixerikordiko eskola hortan eta Salesianuek bat ein zeben kolegixue eta ipini zeben oin daon kolegixue da "Colegio mixto", nola neska ala mutil. Danan zea da. 
- Eta orduarte beti banauta neskak eta mutillek? 
- Bai, bai. Lehenengo aldiz hor ipini zan. Ta geo hor 16 urtea arte egoten dia zeak, eskolauek, ta gero ya bakoitze bere zeretaa, eo Profesionalea o hara o hona eo... hortikan zabaltzen dia. 
Etxe ondoko fraideei esker erdara ikasi
Alberdi Arizmendi, Carmelo
- Eta ze ikasten zenduen eskolan? Esan dezu diferentek pasau zittuzula, bai Floreagako eskolan, bai Mixerikordian mojetakoa... diferentek zien danak ala berdintsu ikasten zan danetan? 
- Orduko eskolie ez zan oingue bezelakua. Ordun zan zer bat... Nola esaten zitzekon hari? Liburu bet. Enziklopedia! Eta harek eukitzen zituen gramatika, aritmetika, geometria, historia, historia de España, historia sagrada... danak eukitzen zittun harek, ta harekin konpontzen giñen. Oin aiñe liburu ta zerik ez. Ta orduko euskerie o zea´re... Geo, pasatzen zana zan hamengo umiek erderaz oso´re oso gitxi zekixeben. Ni bestiek baiño azkarro nitzelako ez, baiña hamen, esan detena, konbentun ondun nola geunden, horra etortzen zin praillikin-ta, badakizu, pittinke bada´re pixket gehixo saltaute neuen. Baiñe hamendiken Salesianuek-ta etorri zienien, lehenengo urte haixek fatalak izen zien. Klaro, Salesianuk beaixek euskerie ez zekixeben, umiek erderaz ez zekixeben... eta entendiuerazteko ta zerin. 
Baiña halaz ta guzti´re dana bolkau zan herrixe haixekin. Bai. Oso. Ene! Badakit juteakuen... 
- [Haiek] onak zien, ordun... 
- Bai, bai, bai, bai. Ene! Haixek... hara, in zittuen marabillak in zittuen hamen. 
Floreagako patioan Espainiako mapa
Alberdi Arizmendi, Carmelo
- Eta gero, esaten detena, oin ez dakit Floreagan behiñ´e izenda zauren... Patixuen, patixo bat baiño gehixo dauzke, baiñe patixo baten dao lurrien oso ederra dao Españiko mapia alto reliebikin ta zeakin. Eta ein zanien, haure ein zeben zean denporan, "Ave Mariakun" denporan ein zan. Ta oin... 
- Zer zan hori? 
- E? 
- "Ave Mariakoak"? 
- Manjonianos edo hoixen denporan ein zan hori. Ta akordatzen naiz nola maixu batek, don Josek, garbiu patixua ta klarionakin mapie markau zuen nola zan. Eta gero, bertako seme batek trongue ebaitzen dan bezelaxe, aixkurikin ebai zuen itsasuk etaatzeko. Ta zeak´e bai, esto... han dauren mendi-ontor haixek-ta Izarraiztiken ekarrittekuek die. Eskolan haundiñek, urtitan aurrera zijuztenak, astuk hartute jun zin harri hoixek ekartzea ta haixekin in zan mendixen zea. Ta mendi azpittiken dauke ure ertetzeko zea. Oseake, oin hustute egongo da, baiñe, orduen, ein zan zea hartan, oso zan politta. Gero itsasue o zea hartan arrai gorrixek ipini zittuen. Oseake, zan umintzat entretenimentu ikeragarrixe zan haure. Bai. Ta gero etorri zien, esan detena, Salesianuek. Ta Salesianuek gero jun ta oin dauren hauek dia 82en etorritta daurenak. Esaten detena, orduen haixek beaixek´e enpeiño haudixe hartu zeben eta beak -jakiñe, oin bezelako adelantuik eta zerik ez zeuen, eta-beak eitten zittuben umik entretenitzeko zeak... konparazixo batea, zankuek eta zeak beak itten zittuen. Ein ta "Carrera de zancos" ta ipintzen zittuen. Ene! Ze...! 
Eskolan mojekin 12 urtera arte
Zabala Zabala, Manuela
- Eskolaa nora jun ziñen? 
- Eskolaa? Mixerikordire. 
- Mixerikordira? Zenbat urtekin jun ziñen? 
- Hamabi urtekin atzena. 
- Zenbat urtekin hasita? 
- O! Ez dakit. Nik ez dakit... zazpi eo... ez dakit zenbat izengo zin. 
- Eta ze juten ziñeten, neskak eta mutillek denak batea ala neskak bakarrik? 
- Gu neskak giñen ta neskak juten giñen. Mutillek... 
- Alaba: Ez, esan nahi dizu... 
- Eskolan neskak eta mutillak batea? 
- Ez, neskak bakarrik, neskak bakarrik, neskak bakarrik. 
- Eta ze ikasten zenduen eskolan? 
- Jo...! Ezer ez nik behintzet. 
- Alaba: Leitzen ta eskribitzen ikixi zendun behintzet. Zer...? 
- Nik ezer ez behintzet. 
- Baiña matematika o geografia o ze ematen zan ordun? 
- Bai... Mentor. 
- Nola? 
- Alaba: "Mentor" esan du. 
- Mentor. 
- Ze izaten zan hori? 
- Liburu haundi bat. 
- Eta dana han sartzen zan? 
- Hantxe. Danantzat hauraxe. 
- Eta euskeraz edo erderaz? 
- Erderaz. Mojak erdeldunak neuzken ta nik ez nun ikixi. 
- Mojak zer zien kanpotarrak? 
- Bai, bat katalana ta bestie, Sor Maria, gaillegie. Ta sor Isidora ta hittunan, baiñe ez zekiñat nunguk zin. 
- Eta erderaz. 
- Erderaz, dana erderaz. 
- Eta errexa al zan hue eo...? Errexa izaten ala zan? 
- Ez zan izengo, nik ez nun ikixi. 
- Baiña ez zendun ikasi, zeatik? Etxen lana ta eskolaa ezin zendulako jun o...? 
- Ez izen hitzeitteillie neu, ez ertetzen. 
- Eta euskeraz hitz eitten bazenduen, ze itten zizuen, errita? 
- [...] baiño nei iñok ez zin ein. Danak esaten zeben euskerie ez zabela ametitzen, baiña nei danak ametidu ziben. 
- Kalen lehen jendeak erderaz itten zun ala euskeraz? 
- Euskeraz, euskeraz. 
Aita Madariaga auzoko irakasle
Garmendia Artetxe, Jacinta
- Eta baserrin, baserritik bizi ziñeten zuek Madarixan? 
- Ez, baserriik ez, gure etxin baserriik ez zan, zeatik elizeko... 
- A, klaro, Abadetxea. 
-... Abadetxie zan ta. Eta astero-stero juten zan abarie jai bezperan gure etxera. Ordun, gaiñera, mendiz. Ni jaixo nitzenien ta nik ezautu nunien, nik hamaika urtera arte kamiñoik ez nun ezautu, dana mendixe. Ni ez nitzen mobidu´re itten handiken; ba, umiek giñen ta... 
- Baatzaik edo bazeukezuen? 
- E? 
- Baatzaik o bazeukezuen? 
- Ez zun aittek nahi izen. Esaten zuen ixkin in zixoela obispaukuk ixkiñ in zixoela, baatza bat euki [...] , baiña... 
Bearek pentsau zula: "Ni beti bakien biziko nauk neuk ezer eukitzen ez badet, lanaandik aparte. Ni neure maisutzie... " ta maisutzie itten zuen. Ume asko eukitzen zittun, hirurogei umetaraiño-a eukitzen zittuen, orduen ume asko zan etxe danetan ta. Baillerako danak bere eskolie ikistea. 
- Eta nun ikasi zun beak eskola emateko? 
- Harek? Jesuitten morroe egon zan mutilkoskorretan, mutilkoskorra zala, eztakit ba zenbat urte... urte gutxi... 
Gutxikin o, ordun hamabi-amahiru o berko zin juteko. Ta jun zan ta hantxe aprobetxau zun, atea zixon jugua ondo. 
- Garai hartako haundie izango zan maisu izatea... 
- Maisu izetie... Titulue [justutsua] da, baiñe zenbait titularrek aiñe in zun harek, ta lana in zun bertan. Haundixe. 
Ume danak dana ezjakiñe ta... 
- Bai, ba, ta mendi puntan, gaiñea, kalera ezin jeitsi... 
- Juten zizkon hainbeste baserrittatik. Baillerik zittun hamabi basarri ta basarri hoixetatiken etortzen zien umiek. Ta gure aittek emandako eskolikin haixek lau regla zeak: sumar, restar, multiplicar, dividir... 
- Ta garai hartako asko hoi jakittea´re... 
- Bai, ta, gaiñea, nahi izen ezkeo "problemas" ematen zittun. Oso listue zan oso. Ta zan, ez dakit nik, asko jakiñe. 
Eskolara Aizpurutxora
Agirrezabal Epelde, Jose Ignacio
- Ta zuek zenbat anai-rreba ziñeten? 
- Gu zazpi giñen ta bost bizi giñen geroko zerien. Bat hil zen zazpi urtekin hil emen zan, hirugarrena, eta nik eta anaie zaharrenak gendun 16 urten aldia. Haure zaharrena ta ni gaztena. Eta gero, hare bat [... hil...] eta gero bestie hil emen zan. Nik ez nittun ezautu harek, ni gaztena nola nitzen... 
- Zu ziñen gaztena? 
- Ni gaztena. 
- Eta hala [zea inda] , bueno, kitto. Eta geo bost hazi giñen. Ta danak jun zien ta ni hemen nao. 
- Ondo, gaiñea. 
- Ja! Ondo, ondo... 
- Sasoiko oaindik. 
- Bai... Makiña bat nazkagarrikeri in det nik, e! Buoo... Suerte txarra izen det. 
- Suerte txarra izan al dezu? 
- Bai, esan leike. Eskolaik ez zien erakutsi. 
- Hoi galdetu behar nizun. Eskolara nora jun ziñen zu? 
- Aizpurutxon egoten zan abade bat eskoliakin. 
- Abade batek erakusten zun? 
- Abadiek ematen zuan eskolia. Ta beak [zeuzkenak]. Ta jenealien emakumie maittiao [izeten da] , izeten zeate. Ta hari´re maittiao neskak zittun. Ta nere edadeko neskak bazien bat edo bi edo, ta harek ondun hartu sillen ta leziyuek hartu ta harek [lanak] eitten zizkoen ta nolako azpiko gonie zeuken ikusten ta gu [mutil...] begire egoten giñen. 
- Honbre, entretenimentue nunbaiten behar... 
- Entretenidu bai gu...? Artien ze, ba? Zazpi urte, sei edo zortzi urte edo ta... Eskolie ez gendun ikisten, baiña haretxei begire. 
- Zenbat urtekin hasi ziñen zazpikin eskolara? 
- Bai zea! Ni eskolara lehelengo bialdu niñueneko zazpi urte eukiko nittun. Ta bittartien batez, "Aitte gurie" ta erakusten zizten amak eta. 
Irakasleari eskolan egindakoak
Agirrezabal Epelde, Jose Ignacio
- Eta gero 9 urtekin bi komuniyo in ber izeten zin. Bi komuniyo hoiyek izeten zien, ba, beratzi urtekin bat, komuniyo txikiya, eta gero handik aurrera 11 urtekin edo komuniyo haundiya. Ordun trajia´re ahal bazan ingo zan ta zapata berriyek ekarri´re bai ta... haundiye iteko. Txikiye iteko anaiyanakin ta... 
- Eta eskolan ze ikasten zenduen? Ze izaten zan ordun? 
- Ordun ikixi, ba... 
- Matematikak o ze izaten zan? 
- Zakiyenai begire egoten nitzan eta nik burua nuan -neuk esatia... baiña... -, buru ona, gauzie entenditzeko o zereako. Bestiek altutik hitz eitteko esaten zioen abadiek, altutik hitz eitteko, alkarri erakutsi in ber zitzakola ta. 
Gero´re beste batek, gero kalera jun zien, ni gero ezkonduta jun nitzen etxien bestekua, ta lagunak giñen ta haure urte bat zaharro o hola ta harek leitzen zuan ta nik buruan hartu. Haretxen onduen egoten nitzen. Nik liburue bai, baiña letra bati bestie erakusten ez nun nik ikixi. Primarik´e ez nun ikixi. Mundu guztiyai bueltia eman diyot eskolaik bate be. 
- Eta ze ematen zizuen eskola euskeraz ala erderaz? 
- Euskeraz! Bai, erderie? Bai, erderarik ezta pentsau´e izen zeikienik´e. Han... 
- Ez zenduen erderaik ematen? 
- Ez, ez, batez. 
- Batzuk izaten die euskeraz hitz eitten ez ziela uzten ta esaten duenak ta... 
- Bai, baiño ordun erdeldunek... hor... Trenbidie zan nik beatzi urte nittunien Urola orduentxe in zan. Eta, jakiña, ganauek zaitzen, ardiyak zaitzen ta etxien lana eta egualdi ona zanien batez. "Eskolara jun in berko da euriya ai du ta hemen ez dao girorik eta", bueno, [...] jungo nitzen, baiña [...]. Eta gero abadiek, buruhaundi demonio harek, [atzetik etorri] leziyua hartzera ta nik... harek galdetzen zun: "Letra hauek eta ze esaten due? " eta nik bestiek esandakotik eta "hauetxek izango dittuk". Esan itten nik. 
- Eta asmau itten. 
- Harena, hari aittutakua. Hari aittutakua. Ta mekauen "la leche"! Halakon baten [...] zan: "Honek nola ikisten ditxik hoiyek eta hauek? " eta erakutsi zizten: "Letra hauek ze esan nahi due? " ta "Nik ez dakit", "Eta nola ikisten dittuzu, ba, hoyek? ", "Bestiek esaten duna", "Ahi va la leche! ". 
- Harrittuta bea? 
- Harrittute bea. Hauxe. Ta geo umik izaten duna da, ni mutilla ia ointxe [...] altukue izango nitzen hamabi-amahiru urtekin -klaro, orduen baiño leheno zan hori, baiña... - eta umiek [izen arren] txikiyek pixkat ikesten zuen harek burla itten ziguen. [Beste bat...] antzekua. Burla itten ziguen: "Mutil haundiyek eta tontuk zeate zuek" eta ez dakit-e ta... 
Joe! Ta haure aittu baiño nahiyo zea ta... ez jun nahi [...]. Aittek eta amak hortan [...] haundiye zuen, pertsona onak zien, baiña eskolaik be laga giñuzen. Eta danok giñen eskolaik bekuk, senide danak. 
- Eta dotriñaik ikasten al zenduen? 
- Dotriñia ez, ba! Letra bati ez nion bestia zea itten! 
- Baiña dotriñaik ematen al zun abade harek? 
- Bai, ematen zittun harek dotriñie, baiña... Hantxe ikisten zuena eta nik aitzen nuna. Han´e pusketa batzuk aittu itten nittun nik, haure leitzen [...] ta hauxe [... buruen]. 
- Dotriña´re ze izaten zan euskeraz baita? 
- Euskeraz, euskeraz dana. 
- Hor eskolie pixkat hartu ber zuen, ba, kaleko eskolataa Mixerkordire ta batea-estea hola juten zien ta geo toki [haure juten zanak] ikixi itten zun. Nik´e ikixiko nun, buru txarra ez neuken ta, baiña neri ez zien bialtzen ta hor ziok, ba! 
Eskolan Martirietako Montte baserrian
Zubizarreta Mendiola, Luis Mari
-Eta umetan eskolara nora? 
- Montera. Monte baserriyen dao, hemendik gertu; gertu eo, bai. 
- Martirittan? 
- Bai. Ta hara eskolaa, ez gendun bate ikisi baiña ibiltzen giñen behintzet zeoze. Han etorritzen zan maistra bat euskeraz ez zekiena, balentzianie edo ez dakit zer zan, esaten zeben. Eta harek euskeraz tutik ez zekien eta guk erderaz tutik ez. Eta ze ikesiko gendun ba, nola ikesiko gendun ba? Gure garaien zan oraziue eta dotriñie. Eta maistriek baiño apaizek gehio agintzen zeben ordun. Martiritten apaize eta harek beste gauzaik ez zun. Elizara, oraziue, dotriñie-a. Guk hari kaso in ber, porke gurasuak, baakizu, apaizek engaiñau eitten zittuen dana garai hartan. Eta nik askotan... Montera juten giñen zortzi bat urtekin hasi ta hamar bat-do, hamaika-do. Behin hamaika bat ezkeo basarrin lana ein ber izeten zan. Bateko ittulia edo besteko ardizaitzie edo besteko astuakin ganaujatekotan lagundu anain bati edo bestiai ta. Hola zan gure bizimodue. 
- Eskolara anai-rrebaren batekin joaten zinen? 
- Bai, nere aurreko anaiekin, beste anaiekin juten nitzen. 
- Neska eta mutil batera egoten zineten? 
- Danak batera, txiki ta haundi eta neska eta mutil danak batera. Goizian jun, eta garbi esango dizut, ipintzen zigun hola enziklopedia haundi batzuk zien, eta hola ikexteko puxketa bat ipintzen zigun, hoja puxketa bat. Eta, puf, letun poderioz, baakizu, erderaz ez gendun batere entenditzen-a, letun poderioz zeoze hartzen gendun eta juten giñen maistriana eta esan eo hola (ataskatzen) gendun, eta gero dotriñia. Atsaldien'e berdin, atsaldien'e eitten gendun hiruretatik bostetara. Baakizu, oin arbelak badaure, lehen pizarria esaten giñun guk, pizarrara, bat hara ataatzen zun txandan, ta diktadua eo zera. Haura eitten genduanin dotriñia berriz'e. Guk ez gendun ezer, bate ikixi eskolan! Juxtu-uxtu izena eta apellidua eitteko lain esango dizut nik. Bate bate ez gendun guk eskolaik ikisi. 
- Dotriñatik aparte... 
- Dotriñia eta dotriñia. Dotriñia esango nun nik hamabi urtekin aurrenetik azkenera buruz bai. Eta euskerie oso errez ikesten nun nik. Oso errez. 
- Euskeraz ikasten zenuten? 
- Euskeraz, dotriñia euskeraz. Eskolan hitzik ez euskeraz. Ezta hitzik'e. Penia da ba, e! 
- Debekua? 
- Bai ba. Kantuek eta, guk eskolan illuntzien erteeran-a, ze kantu! Cara al Solak eta ez dakit ze ta badakit ze ta. 
- Eskola goiz eta atsalde? 
- Bai, goiz ta atsalde. 
- Eta bazkaldu? 
- Bazkaldu etxera, etxera etortzen nintzen. Hemendik Monte baserrira etortzen nintzen ni ordun laurden baten edo hamar minutu, ordu laurden bat. 
Zertifikatua ateratzera gau-eskolara
Zubizarreta Mendiola, Luis Mari
-Eta eskola zer zegoen, baserri baten? 
- Baserriyen. Baserriyen zeon ba, ganbara bati puxketa bat itxi eta bere banku eta zerak-ta ipiñita zeuren. Gero Jesusen Bihotzeko zera haundi bat, zerakin igeltsukin eindako bat aurrin eta bere banderie ta dana egoten zien han. 
- Baserria baten batena zan? 
- Bai, bai. Monte dultziñeruek eta ezautze'ittuzu ba? , haietxena. 
- Nolatan jarri zuen ba eskola? 
- Orduen basarri askotan zan hemen eskolie. Martiritten'e bazan, baiña hemendik nola urruti eitten giñen ba hemen goiko, Epele soiñujolie eta danak alkarrekin ibilittakuak gea gu eskolan. 
- Goraldekuak Montera? 
- Bai, goraldekuk Montera, behekuk Martirittara, eta behe-ehekuk kalera juten zien. 
- Maestrak erdaldunak orduan? 
- Danak erdaldunek. Gero hor bazan beste zera bat, taillerrien eta lanian hasi behar bazan-a, zertifikaue behar zala eta ez dakit zer zala ta ibilli giñen, eta gero Monten ez zeola zerik, Maistra horrek ez zeuela guri emateko tituluik, ez dakit zer, Martirittara jun giñen gaueskolan, zortzietatik hamarretara edo ez dakit zer zan, baillerako danak. 
- Zenbat urtekin? 
- Nik orduan zenbat eukiko nittun ba, hamahiru bat. Holakotxen bat eukiko nittun, zortziretatik hamarretara, baillerako danak. Neska-utill danak. Eta gu juntauko giñan igual, ez dakit seguru esateko, baiña berrogei edo, berrogeta hamar edo neska-utill; eta neu, ni gaztienetakue; gaztena. Ni baino neska bat ibilli zan ni baiño urtebete gaztiao, hementxe Epelde Behekue. Beste danak zaharrak. Edadetuek eta ze, hogetaka urtekuak-ta. Guk ze ikesiko gendun ba han? 
- Bestelako eskolak. 
- Bestelako eskola bai. Maistra zahar-ahar bat zeuen. Harek guri atendiu ordun? 
- Maestra hemengoa? 
- Ez, kanpotarra zan, erdalduna zan haura're; eta zahar-ahar bat, hirurogetamar urte eukiko zittun-a; harek gu dominau? 
- Gau-skola ze ordutan izaten zen? 
- Zortzietatik hamarretara illuntzin. Bi ordu. Batzutan aspertuta Martirittara junda frontoera junda pelotan eta ibiltzen giñen, ze eskola eta ze letxe. Gero (pasau zan) hala kalera jun behar zala zertifikau hori ataratzera. Eta hartu zittuen hamabost urtetik gorakuak edo kalera jun zien esamiñatzera. Eta gu geratu giñen gaztiak giñelako Martirittan. Eta nik lagun bat baneuken frailletan egondakua, ni baiño, nire edadekue edo ez dakit zer zan, ta bi urte frailletan pasauta harek maistriak baiño doblie zekien eskolan'e. Harek betetzen zizkun guri papelak danak eta gu geratu giñen, elegante geratu giñen. Atara gendun behintzet eta han dao. Hola, hola korridu zun. 
Hilabeteko lehenengo igandean kongregaziora
Zubizarreta Mendiola, Luis Mari
-Esan duzu dotriña apaizak ematen zuela aparte. 
- Bai, aparte. 
- Baina Monten bertan? 
- Ez, ostegune, juten giñen ostegun arratsaldie, eskolatik libre eukitzen gendun, dotriñara Martirittara. Ostegun atsaldie eta jai goize. Astien bi egunetan apaizena dotriñara juten giñen. 
- Apaiza zer zan, hemengoa? 
- Bai, kaleko... , ez dakit dakizun (Martil) Zaharreneko zapatadendie, zu (kasingotik) behera bazoaz kalerdin behera, eta eskubittara hola arko baten dao zapateriye, lehengue, oin dala, nere akordu guztien zapateriye izen da haure. 
Hango semie zan. Baiñe holakue, e, "como la candela", esaten dan bezela. Oso gogorra zan, gogorra. Eta beharko, eta jaietan-ta, "funtziyue" esaten giñun guk, errezariue eta elizkizune eta zuzen jun ber, juten ez baziñen hurrengun sermoia galanta eitten zun harek. Bai, oso rektue zan, oso gogorra zan. 
- Igandero joaten zineten mezatara? 
- Igandero. Eta hillen lelengo jaiyen kongregaziora danak, neska ta mutill. Lepoko zintak eta jarri. Oiñ'e nunbaitten kaja zarren baten hor (egongo die neriak). Bai. Ta kongregaziora. Goizien konfesatzera ta gero jauna hartu te, hillen lelengo jaien. 
Eskolako zigorrak
Zubizarreta Mendiola, Luis Mari
-Eskolan euskeraz egin ezkero kastigua zer izaten zen? 
- Ez dakit kastiguik eman zigun geure artian euskeraz hitz eiteagatik, ez dakit. Ez det uste. Bestela bai makiña bat aldiz. Alkarrekin hola ikusten giñuzenin belaunbiko jarri ta besuak zabaldute han egon ohi giñen orduerdi igual. 
Bueno! , belaunbiko, dak! , bere aurrien. Maestria hola erdien mahai baten egoten zan, eta haren aurrian jata belaunbiko besuei eutsi ezinda han danak nekaute-a. 
- Batzuek esaten dute reglarekin jo-ta. 
- Gu ez asko. Ez giñuzen asko jo. Batzuten bai, porke pasatzen zana zan, ume txiki bat euki zun harek, illoba edo ez dakit ze izango zun; txiki bat, neska koxkor txiki bat, eta haure han ibiltzen zan eskolan, eta baakizu, umiekin entretenidu ere errez eitte'a, eta hari zeoze o, haure juten zan eta iguel zera ein giñolako-do ematen zizkun kaskarreko batzuk, baiña ez, jo deula esateko ez. Asko ez. 
Zakua buru gainean aterkiaren lekuan
Zubizarreta Mendiola, Luis Mari
-Eskolara jantzita nola joaten zineten? Uniformeren bat? 
- Ez. Uniformia? Guk aste guztia arropa batekin ibiltzen giñan gu. Praka motxak, abarka-altzetak, eta euriye bazan zakue burutik. Ez zan guardasolik eta ezerre ordun. 
- Ez zan izaten aterkirik-ta? 
- Ez, ez, ez. Ez zan izaten. Zakue. Gu mutil koskorretan beti zakue, eta gu bezela gurekin ibilli zienak. Zakue burutik eta aste guztian erropa... , oin bezela egunero-a? 
- Ze izaten zien, maunezko galtzak? 
- Bai, jeneralian bai, jeneralian hala izeten zien. 
- Abarkak larruzkoak? 
- Ez. Ni hasterako gomia, gomazkuak zeuren. 
- Eta txapela? 
- Ez, txapelik ez. Sekula ez gendun txapelik ibiltzen guk. 
- Ez zen ohiturarik? 
- Ez zan ohitturaik. Gaztiek ez, zaharrak, aittonak-ta danak. Gaztek ez. 
Eskolara Olasora
Oteiza Azpitarte, Manuela
-Eta eskolara nora jun ziñan? 
- Hamentxe Olason. 
- Olason ibilli ziñan? 
- Bai. 
- Zer zeon, maestran bat o...? 
- Bai, herriko zea, Manolita edo esaten ziyoena, herriko zea bat etorri zan. 
- Azkoitiarra zan? 
- Azkoitiarra. Olason ematen zun harek eskolie. 
- Eta zer zegoen, zer zan, apaiz-txe bat? 
- Ez, barriyun baten bat zeratu in ber eta hantxe ipiñi zeben kuarto bat edo hola zea bat eta hantxe. 
- Eta neska eta mutil danak batera? 
- Danak hantxe batera barriyokuk. 
- Zer juten ziñeten, edade diferentetakok ala...? 
- Baaai. Diferentetakok. 
- Eta ze ikasten zenduen ordun? 
- Ze ikisiko genun ba. Je, je, je. Ni ez nintzan, askotan etortzeik ez nun izan, neskatan zaharrena nintzen eta ama ta aitte soora edo ama kalera plazara tratukin juten zan eta umiek zaitzen etxin jeneralin. 
- Baiño eskolara juten ziñen garaietan ze ematen zenuen, matematikak o ze izaten zan, dotriña o? 
- Bai, dotriñie txikiye ta haundiye danak. 
- Eta ze izaten zan, euskeraz ala erderaz? 
- Erderaz. Euskeraz eitteik ez zan egoten. Erderaz. 
- Eta deskuido baten erderaz hitzik iten bazenduen? 
- Kastigue. 
- Ze kastigu izaten zien ordun? 
- Bueno, belaunbiko edo, eskuk zabalik liburuk edo, zeoze beti kastigua izeten zan. 
- Eta lagunekin eskolan erderaz eitten zendun baita, ala diximulon, ixkutun euskeraz eitten zenduen? 
- Auskalo ze itten giñutzen guk. Je, je, je, je. Euskeraz´e iguel ingo gendun, ta harek harrapau ezkeo kastigau. 
- Eta etxetikan eskolara zenbat denborako bidea? Zer zeukazuen, gertun? 
- Ez, gertu-ertun ez. Ba hogei bat minutu edo, orduerdi [...] batzuten. Ze giro zan eta. 
- Zer juten zizen, zure anai-rreban bat zukin batea juten zan eskolara, ala ez zien zurekin batea jun? 
- Ni arratsaldetan eta, ama goizin kalien izeten zan, eta harek astiye baldin bazun etxin egoteko, ta ni oso gutxitten ibilli nintzen eskolan. 
Arropak garbitzera Aitzako albergara
Oteiza Azpitarte, Manuela
-Eta orduan zuk umezai egon behar izaten zenuen etxean? 
- Bai, normalien bai. 
- Zer zineten, oso segidakoak anai-rrebak? 
- Bai. Orduen hola izeten zan. 
- Eta haiekin zer ibiltzen zinen, hemen etxe-ueltan ala kalera-ta jaisten zinen? 
- Bai zera! Etxien. Kalera? Oiñez hainbeste bidien umiekin? Ez, ez. Oin bezela etzan. 
- Eta arropak garbitzeko eta nola moldatzen zineten? 
- Itturrire. Aitzako itturrire esaten giñun, etxetiken bos bat minuture zan, eta hara juten giñen erropak hartute. Eta han alberga haundi bat. Eta Aritzakuk eta Agiñakuek eta gu ta Urkalekuk ere bai, kuadrillie haraxe. 
- Eta zer zeuneukaten, erropak astintzeko-ta tokiren bat bazenuten han? 
- Bai. Potzo haundi bat [...] , potzo haundi bat zeuken, sukalde hau ta baiño haundiaue, potzo haundi bat harriyekin; harri gaiñien ipini arropak eta han jabondu te, han zeatzen zien, garbitzen zin zuritzen zin, eta gero zuriyek barreñoi haundi baten lejiatan ipiñi, lejia-retan. 
- Lixiba egiten zenuten? 
- Bai. 
- Jaboirik eta izaten al zen? 
- Bai, jaboie izeten zan, jabon-astillie izeten zan. Lagarto edo Chimbo edo, jabon-astillie izeten zan. 
- Eta oheko izarak eta holako prendak eta erropak jaztekoak batera garbitzen zenituzten ala aparte? 
- Eraman batea eittten giñuzen eta aparte garbiu. 
- Eta gero atzera handik etxera bizkarrean hartuta erropak? 
- Bizkarrin hartuta, bestela astukin. 
- Bide asko zenuten albergatik? 
- Bost bat minutu edo. Barreñoikarie burun hartuta bai makiña bat bidarrez, oiñ hor kanpokuk ikusten dien bezela. 
Janzkera eta oinetakoak
Oteiza Azpitarte, Manuela
-Eta erropak? Ze erropa jazten zenituzten? 
- Oiñ aiña erropa etzan ordun. 
- Neskak nola jantzita joaten zineten? 
- Soiñekue jazten genuen normalien. Eta jertsen bat, eta neguan abrigua. 
- Soineko luzeak? 
- Ba, ez luzia, ez motza, hortxe tamaiñukua. 
- Hankak bistan eramatea eta... 
- Hankak bistan ibiltzen zien, bai. 
- Ez zen pekatu... 
- Belaunetik gorakoik etzan. Mangak normalak, ez oin bezela tirantedunik eta orduen etzan. 
- Eta hankatan, alpagatak edo abarkak edo zer? 
- Beno. Alpargatak udan eta normalin hala ibiltzen zin; eta neguen abarkakin juten giñen kale ondoraiño eta gero han ganbiyau zapatak, eta atzera berriz etxera etortzerako, kaletik ertetzen genunin ganbiau eta zapatak eskun ziela etxea. 
- Eta nun uzten zenituzten? 
- Abarkak eta? 
- Bai. 
- Bueno, txokon baten, beti izeten zan nunbaitten tokiya ta. 
- Eta gero kanbiau eta etxera. 
- Gero ganbiau eta etxera. 
- Abarkak ze izaten ziren, gomazkoak? 
- Bai. Narruzkuk´e, gu txiki-xikiak ginela narruzkuk ezautu nittun nik, narruzkukin´e ibiltzen giñen. 
- Eta zapatak? 
- Zapatak´e bai. Zapatak oin bezela etzan aukeraik, baiña zapatak´e bazien. 
- Haiek igandetarako? 
- Bai, bai. Etxien ibiltzekoik ez, e! Etxien ibiltzeko eta ez. 
- Etxean normalean abarkekin ibiliko zen. 
- Abarkakin, abarkakin etxien. 
- Eta neskak bazenuten ohiturarik painoloa jazteko buruan edo? Painoloa eramateko edo? 
- Ez, holakoik etzan. 
- Eta mutilek? 
- Mutilek´e ez. 
- Mahonezko galtzak? 
- Bai, maonezko galtzak ibiltzen zin, normalin maonezko galtzak. 
- Eta txapela? Bazuten ohitura mutilek txapela eramateko? 
- Ez. 
- Batzuek esaten dute: denak eramaten zuten txapela. Beste batzuek ezetz esaten dute eta. 
- Normalien ez. Edadetuek bai. 
- Zaharrak gehiago? 
- Bai, edadetuek bai. Baiñe gaztiek hola normalien ez. 
Otorduetako jakiak
Oteiza Azpitarte, Manuela
-Eta puxkat baserrira bueltatuz, lehen esan dezu baratzan hartzen zenituztela baba eta artoa eta. Eguneroko otorduetan zer jaten zenuten, zer izaten zan? 
- Jeneralin babie izeten zan eta porru-atatak´e bai. Baiñie zeon garaien baiñie´re bai. Babie asko jaten zan, edo zuriye edo gorriye edo. 
- Eta arraiñik eta haragirik? 
- Oin bezela ez. Diruik ez zan eta. Diruik ez daonin ez do. 
- Ze arrain jaten zan orduan, jaten bazenuten? 
- Bakaillaue edo, holaxe. 
- Eta hori zer izaten zen, asteburutakoa edo astegunetan ere... 
- Baa... Astegunien ez zan holakoik. Asteburutan izeten zan jaireko edo holaxe. 
- Eta haragia? 
- Jaireko edo holaxe haure´re -Oillaskoa edo? 
- Oillaskuek etxien hazten zien eta saldu. Dirue behar zan eta. 
- Eta haragia zer izaten zan, jaten bazenuten? 
- Xerrara, jeneralin, normalin xerrara. 
- Eta postreak, fruta? Edo izaten zan postreren bat etxekoa? 
- Bai, han frutie asko zan gure jaiotetxien eta frutie beti egoten zan nahi aiñe. 
- Sagar erreak edo? 
- Bai, bai. Sagar erria edo. Garaien garaikue beti egoten zan. 
Mojekin ikasi zuen Mixerikordian
Larrañaga Aldazabal, Argi
- Eta eskolaa nora jun ziñen? 
- Ni ibili nitxiñan Mixerikordixen. Leheno Mixerikordixen. Badakin, jun gutxi. Badakin, kuadrillie gitxiñen gu eta beti badakin ze pasatzen dan. Hamabi urtekin gero hasi nitxiñen ni interina bezela. Hamabi urte. Oin pentseizan, hamabi urtekin, e! Eta goizin ez nitxiñen juten ta geo atsaldin juten nitxiñen bakarriken. 
- Maestrak zer zittuzun? Zer zien? 
- Mojak, mojak, Karidadeko mojak, badakin, tokadun zea hoixek Mixerikordixen. 
- Eta ze ikasten zenduen? 
- A! Ze...? Badakin, ezin asko ikixi, ez? Goizetan ez jun, atsaldin laborie itten hunen... ta ikixteke ezerre. Hamalau urtekin, berriz, badakin, leheno gerau itten hunen... iñorako´re ezer ez... 
- Baiño ze izaten zin matematika ta holako kontuk o...? 
- A! Bai, bai. Lehengue oso diferentie. [...] 
Eskolako kontuak
Aramendi Aranberri, Angeles
- Eskolan nun ibili ziñan? 
- Eskolan? Hamentxe, Martietan. Hementxe, behien zan, oain ganauteye badao ba? Horren aldemenien, hortxe zan, zan... 
- (Senarra).... Hiru ahizpe, ta hirurek eskolie... Honen eskoli ze? Eskribitzen ta letzen ta [...] pixkat [...]. 
- Oin gehinketak ta kenketak egoten dia, baiña ordun "sumar" ta "restar" ta zea zin, letzen... Dotriñia oso ondo ikexi gendun; abemariya bezela ikexi gendun nik dotriñia: hasi ta bukau. 
- Apaizak ematen zun, ala maistrak? 
- Ez, maistrak ematen zaben. Geo apaizak gaiñea beste eskola bat ematen zun. Eo komuniyua iteko ta beste preparatibuak itten zittun, baiño bestela hamentxe. Hamen gaiña berrogeitaka eskolan ibiltzen giñen gu. Hoixe, anillua, [...] medailla bat, eta okerra itten zunak haura. Ta horrei [...] kastigauta. 
- Ze medailla zan, santun baten...? 
- Bai, santun bat zan, zea, medailla bat zan. [...] katikuk ateatzen zitzakon, ta okerra iten zuna hari eman. 
- (senarra) Euskeraz itten zuenai ordun... 
- Ta erderaz ikasten zenuen dana? 
- Erderaz, euskera... euskaldunak giñan gu, baiña liburua erderaz. Guk ze entendiu ber genun erderakuakin? Eske katona o zan bat, ta haure zeoze euskerie. Baiño besten dana erderazkua. Eske kantau're "viva España" kantatzen genduan, "arriba España", pues ba al dakizu ze? Guk bagiñakiun ze kantatzen gendun? Ez giñakigun zer zan, ta hala... 
- Hoixe in ber zala ta... 
- Hoixe in ber zala, ta hoixe in! Ta halaxe izen zan, ta halaxe [...] gendun, ba. Ta guk eskola haundiik be, zortzi urtekin hasi, ta hamaika erten nun. Aber ze ikexiko nun bittartin? 
- Zortzitik hamaikea ibili ziñan? 
- Zortzitik hamaikea ibili nintzan ni eskola. 
Josten ikasten
Aramendi Aranberri, Angeles
-Hamaikakin lanen etxen. Eta gero hasi nitzan hamalau-amabost urtekin josten ikestea. 
- Nora juten ziñen? 
- Azkoittire, herrire, oiñez. Lau kilometro. Ordun errez ibilli're itten zan-a. 
- Dendan baten edo nun? 
- Ez, ez. Jostunteian. Han ikixi gendun. 
- Zein zenduen maestra? 
- Josten berak erakusten ibiltzen zienak; kuadrillie ibiltzen giñen gu ta. 
- Baiña maestra zein zan, azkoitiarren bat? 
- Bai, bertakua zan. Aspaldi hil zan haure. 
- Ta ze labore ero zer eitten zenduen? 
- Erropie dana, klase danetatikan. Nahiz gaizki josiko gendun, behintzet nasten ikixi gendun. 
- Ze izaten zan, zuentzako gero? 
- Ez, norberantzat gerotxuo hasi zan; lelengotikan ez, lelengotikan besten erropie josten gendun. Itten gendun papela atea patroietan lelelengo eta gero haure markau eta gero haure josi. Lelelengo papela josten ikesten gendun eta gero erropia josten. 
- Pepelean egiten zenuen? 
- Kortia papelai ematen giñon, gero papel haure josten gendun eta gero han erraia hartan berriz tela ebai eta gero harekin itten gendun. 
- Josteko makinaik eta ba al zan ordun? 
- Josteko makinak? Bai. 
- Nolakok? 
- Hankakin erainda ibiltzen zienak. Da beste batzuk zien holako txiki batzuk eskukin erain de zera eitten zuenak; baiña nik izen nun beti hankakue. Hankan plato zea batekin. Oin badaure, gaiñea iguala, makiñie berdiña, josten zuna, baiñe hankiakin eraiñ da gero korrea bat eukitzen zun eta harek eraitten zion. 
- Etxean bazenuen josteko makinaik? 
- Bai. Etxian'e euki gendun. Zahartu zan-a uste'et bota zala azkenien. Baiña nik umien erropak eskuz, josi nittun eskuz, umiak izenda gero ere. Oiñ holakoik eztao, oiñ nahikue jositta dao ta. Baiña trapuzarra sobrian do. 
- Erropak, zuen erropak zuek itten zittuzuen edo erosi itten zittuzuen kaletik. 
- Batzutan erosi itten gendun baiña josi're bai. Nik neure erropak eskutan asko josi nittun. 
Etxe erre eskea
Aramendi Aranberri, Angeles
-Basarrin bat erretzen bazan edo, dirun bat botatzen zenuen etxe bakoitzak gero hari laguntzeko? 
- Bai, garai baten izen zan hori. Garai baten. 
- Nola eitten zan hori? 
- Hori? "Etxe-rre eskie" ero zan, ibiltzen zien, eta gero bitzen zan dirue zea baten. 
- Nola deitzen diozu? 
- "Etxe erre eskie" zan eta gero bitzen zan dirue baserritar batek edo bestela aiuntamentuk eo bestela hamen bertan soziedade batek ero eukitzen zan. Eta ordun gero etxia erre ero zerbait zertzen zanin hari eman eitten zitzakon. 
Santa eskeak
Aramendi Aranberri, Angeles
-Hemen Santa-skeik eta itten al zan? 
- Bai. 
- Ze eitten zan, basarriz basarri? 
- Basarriz basarri. Azkenerako (... ). 
- Santaa-skea ze izaten zan, gauetik eitten zana? 
- Ez, egunez, egun guztian. 
- Goizetik hasita? 
- Bai. 
- Eta zu ibiltzen ziñan soiñuakin? 
- Bai. Ni tta beste bat'e bazan han, bi ibiltzen giñan, bi kuadrillatan. 
- Bestea zein zan? 
- Toribio izengo zan han-a, (Ixar') ere bai puxkat ibiltzen zienak. 
- Eta bertsolaririk ibiltzen zenuen? 
- Bai. Zea ere iizenda dao (... ) 
- Zeberio? 
- Zeberio. 
- Eta baserritan atea jotzen zenuen? 
- Baserira aillegau ta kantau. 
- Eta diru asko botatzen zan? 
- Bai, dezente bitzen zan azkeneako. Baiña orduen jentiek bakizu ze afan zeukan? Orduan ez zan oin bezela txuletie tabernan-a jaten. Eitten gendun bitzen gendun diruakin (... ) Gero (... ) bazkai bat kuadrillan. 
- Etxen baten bat baten bat hil bazan urte hartan? 
- Errezau. 
- Jendeak estimazioa eukiko zun zuek etxea juteko. Zai egongo zan jendea. 
- Bai. Azkena izeten zan, (... ) hor goikuek azkena. Han neska asko zeuren orduan danetan da haraxe; garaiz erretiratzeko da garaiz erretiratzeko eta eztakit ze ta; han berandu arte egoten giñala ta; harek zai egoten zien da. 
(... ) Nik sueltuan jo eta bestiek agarrauan hasi. Eta eginalak ein zittun baiña etzuen (galazi). 
Martirietako eskola
Zubizarreta Azkoitia, Candida
-Nungo maestrak zenuen? 
- Han bertako alabak. Juli eta Mari izen nittun nik maestrak. Haiek zien han Sankristauko bertako alabak. Oingo sankristau horren baiño aurretik egon zan familiena. Oingo sankristau hori baiño leheno beste famili bat egon tzan. 
Ta haure, alde ein tzun azkena gerau zanak eta haura famili haure gastau ein zan. Gero hori etorri zan, andriekin eta bere familiakin zera in zun, hartu zun hori, eta horren aurretik egon tzan familieko alabak zien, gu maistra euki giñuzenak. 
- Bertakok? 
- Bai, bertako alabak. Martiritten bertako alabak. 
- Eta eskolara neska ta mutil denak elkarrekin. 
- Danak batea neska ta mutil. Ta komuniyue re haintxe ein gendun, komuniyue ein nunien-a ni haintxe negon. 
Ordun xei urtetik zazpi urtera uste-t itten zala lelengo komuniyue, ta haintxe geunden-a. Erakutsi ba... Don Benigno izen zan gu han geunden epokan hango abadia, eta bearek iguel elizeko kontun batzuk ero zeoze baiña. 
Gero oin baiño gehio errezatzen-a holako kontuten, oin baiño gehio erakusten zen ordun eskolatan e. Oiñ holako gauzaik ezta erakusten baiña ordun erakusten ziguen. 
- Maestrak? 
- Maestrak. Bertan zeudenak. Ta igual egongo giñen bost urten diferentzikuk baiña danok batea. Neskak eta mutillak. 
- Ze ikasten zenuen, dotriña? 
- Ba haintxe ikixten zana. Ta geo kalea etorri nntzenien, Mixerikordie esaten giñen guk, oin Residentzie esaten zako monja hoiei, Residenziko monjak esaten zate, baiña ordun Mixerikordiko monjak esaten ziten residenzi bezela zeon itxe hari, eta haiek eskolia ematen zeen monja haiek, eta haiek dotriñie guri ematen ziguen. Monjak zien, elizkoiek eta gauzak zien, eta dotriñie haiek e ematen ziguen guri. 
Martirietako gau-eskolak
Zubizarreta Azkoitia, Candida
-Martiritten beste eskolan bat ere bazan, ezta? 
- Beste eskolia? 
- Baserrin baten ez al zan eskola ematen baita ere? 
- Bueno, Munukuan-a ere (... ) Gero hoietan gero hasi zien maestrak kanpokuak etortzen, eta kanpoko maestra hoiek hoietan egoten zin apopillo bezela o bertan hartute egoteko tokiya. Eta geo haiek ordun eskola bezela gau-skolak eo ematen zittuen haiek. Gau-skolak eo, ez hola eskola. Maartiitan ematen zen eskola zea hori eta igual gero han beraiek zeuden etxien gau-skolie o ipintzen zeen. Irabazteagatiken ero izengo zan haura. 
- Zu sekula joan zinen gau-skolara? 
- Ez, enitzen behiñ e jun. Geo gure etxetiken puxkat aparte re bazeuden etxe hoiek eta gabien jun ber-a, hau ta hori ta bestie, ta gero nere anaie ere ni baiño zarraua kalera etortzen zan eta hari etzikon interesatzen gabeko hango eskolara jutie eta ni neu-e enitzen jun gaueko eskola hoietaa behiñ e. 
Eskolako diziplina
Zubizarreta Azkoitia, Candida
-Ze izaten zan, diziplina haundie eskolan? 
- Neretzako etzien izen txarrak eta. Batzuk esate debe makilliekin jotzen zela ta eztakit ze ta. Ni enaiz akordatzen haiek iñorre makilliakin jo zebenik. Neu ez behintzet, eta besteik jotzen zeenik e ez. Oiñ esan ohi zen kojo zahar bat ero Amustegikue o, Amustegin eoten zana o, maixu haura zala gaiztua, baina nik ez nun haure ezautu-e iñ. Baiña beste maestra hoiek ni sekula eninduen jo eta besteik hola geizki tratau zebenik ni enaiz akordatzen. Eta Mixerikordiko monjak, e, kastigu batzuk belauniko ta igual holako txutxeri batzuk eta, baiña jo ta gu ez giñuzen iñok eiñ. Ni enau iñok jo. Eta nere bisten besteik hola tratu txarrik ez diyo iñorri in. 
Eskolan erdaraz egin behar
Zubizarreta Azkoitia, Candida
-Euskeraz ikasten zenduen? 
- Ez, eredraz ikesten gendun. Ta euskeraz eittie prohibidute gaiñea. Eta, pentsaizu, nik enekiñ erderaz, ta Martiittan guri eskolia ematen ziguen bertako alaba haiek e etzekien erderaz, eta erderaz ein bihar izeten gendun. Oiñ, kalera etorri giñenin Mixerikordian zeuren monja haiek, haiek bazekien erderaz, eta igual batzuk zien gaiñera euskeraz etzekienak, kanpotik etorrittakuk-ta zien da. Baiña ez giñikigun, erderaz ez giñikigun eta erderaz ein ber izeten gendun. Holaxe. Sumie ta hoiek numeruek eitten giñuzen hoiek entenitzen giñuzen, baiña askotan liburu batzuk letuta ta, liburu haiek... , han letu gendunak ze esan nahi zun ezta aztarranik e. Buruz ikixi ta kitto. 
Miserikordia
Zubizarreta Azkoitia, Candida
-Gero esan dezu Martirittako eskola utzita gero... 
- Mixerikordiara. Mixerikordia esaten zitzakon ordun. Oiñ Residentzia esaten zako. Oiñ, gaiñera, haiek eztee eskolaik ematen, oiñ monja haiek geixuekin bakarrik zera eitte-e. Geixuak eta etxeik eztaukenak, jasota dauzkenak eta. Han ingresauta dauzken jentiakin bakarrik zera eitte-e. Baiña ordun eskolie eman eta gero gaiñea bat enfermerie ere bazan, enfermeriko sala txiki bat ere bazeuan, kanpotik jundakuei kurek eta, belarriek garbiu ta holako gauzek e itten zittun monja batek. 
- Zu hasi ziñen Mixerikordiara, zeatik? Esnea eraman... 
- Bai bai. Kaletiken esnia, lalea guk esnie ekartzen giñuzen bezeruei, ta bestela amak eo baten batek etorri in ber izaten zun haura eittea, eta gu puxkat hasi giñenien haiek eitteko modukuk eo hasi giñenien ba guk itten gendun esniek ekarri, bezeruei eman eta eskolaa jun. Bi lan tiro batekin, esate-n bezela. 
- Hori da. 
- Hola ibili giñen. 
Miserikordiako eskolak
Zubizarreta Azkoitia, Candida
-Mixerikordiako eskola nolakoa zan? 
- Ba! , etzien eskola zatarrak. Bi lagunetzako mahitxo bat egoten zan, bi silla txiki, jaso ta bajau eitten zan, oin frontoietan-a egoten dien holako jaso ta bajau itten zien holako zera batzuk; ta geo mahi txiki bat eukitzen zeben eta barruan kajoia, tapa harekin tapauta kajoia. Han eukitzen giñuzen geure trastiak. Hola ibiltzen giñan, etzan txarra haura. Oiñ aiñeko lujoik-ta etzeen iñok etxietan eta eukitzen-a; ta gu haure ba guk etxien genduken baiño eskaso etzan, etxien bizi giñen baiño toki eskasaua. 
- Monjekin ere erderaz? 
- Bai, bai, bai. 
- Eta haiekin orazioak eta ikasi beharko zenituzten. 
- Bai. Eta erderaz ikixi giñuzen guk oraziuak, eta dotriñia ere erderazkua kalera etorri giñenin. Martirittan egon giñenin euskerazkua. Dotriña txiki bat. Eta gero kalera etorri giñanin haundiaue ere bazan eta haure erderazkua. Eta nik haura ez ahazteko erosi re ein nun neuk neurekin eukitzeko betireko ta, eztakit nun galdu zaten. Eztauket oiñ. 
Baiña kariño nion dotriña hari. 
- Zer egin behar izaten zenuten, eskolara sartu eta segittuan errezau? 
- Kalien bai. Martiritten eztet uste hola errezau ta itten zanik. Kalien errezau lelengo. Gero ertetzerakun kantau. 
- Ze kantatzen zenuten? 
- Hori "Cara al Sol" ero hori tta neri ahaztu re ein zat, batzuk goguen dauke baiña ni ahaztute nao. Hori kantatzen gendun eta holakuek pai. Eta zera errezau, eta erresariue ere guk gehienin errezatzen gendun arratsaldetan-a monjetan. Zeoze eskulana o jostekua o holakue ipintzen gendun, ipintzen ziguen, beraiek erakutsi eitten ziguen lana eitten, punto kruz da, bainikie ta holako gauza txikiek eitten, eta hori eiñez ba errezau eitten gendun. Ta maietzien-a amabirjiñiai kantuk eta eitten giñizkon, da holaxe izen zan. 
Baserriko sinesmenak
Zubizarreta Azkoitia, Candida
-Gero illargiari begiratzen ziozuen baratzako kontuak eta? 
- Gure etxian, toki batzuten asko beitzen zako gauze horri, baiña nik neuk behiñ e eztet hori ezautu asko beitzen. 
Gure etxien eztet asko ezautu nik gauza horri inportantzia ematen. Batzuek asko beitze'yoe gauza horri baatzako lana eitterakun-a, etaratzerakun-e, jasotzerakun-e, ipintzerakun-e, hortan, baiñe nik gure etxien hori gutxi ezautu'et. Baitta batzuek hola belarra ebaitzerakuen-a ere beitzen dioe horri. Nik horri ez nion inportantziaik haundirik, gure etxien etzioen behiñ e eman horri. 
- Eta gero gaitzen kontra zeozer jartzen zenduen? 
- Oiñ aiñe kontu etzan ordun izeten. Gaitzen kontra ba izurratzen bazan ba izurrau; baiña gaitzen kontra oiñ aiña... 
Gorrientzako eta mamarruentzako ta oin beste kontu nere denboran etzan izen. 
Apaizaren eragina
Zubizarreta Azkoitia, Candida
-Dantza lotua libre al zan Martirietan? 
- Etzan libre, etzan libre. Oletan egoten zan horrekin hola jokue. Oleta zan Zumarrakue ta Azkoittikue berdin samar, ta Zumarran bazeon dantza-otue, baiña Azkoittin ez, da Martirittan-a ezta pentsau re. Ta Oletan batzuk ein tzela ta beste batzuk etzela ta. Gero Martiritten gu baiño gaztiaue... ; abarie egoten zan horren kontra ta, horrek etzeukela ezerre ta, abariai (Gala... ) kontra erten da eiñ ein zeen-a, abare hori desesperauta bere zeraik etzeela errespetau ta. Ze! , ie suzidatzeko modun, billurtute, etziuela barkau te. 
- Orduan etxe danetan fede haundia egongo zan eta apaizai... 
- Bai, bai, errespetua haundiya. Mezetaa jun gabe gerau te ordun? Bai. Pekatu haundiya, pekatu mortala mezetara ez jutia ordun zan. Oin berriz jutia uste'et dala. Ez jutia oin dotoriaue uste'et dala jutia baiño. 
- Kanbiau da ziharo. 
- Bai, majo! Holaxe ibilli giñen. 
Eskolako kontuak
Larrañaga Ezeiza, Kontxa
-Nun ibilli ziñen eskolan? 
- Martiritten. 
- Martirittan? Kukuerritik Martirittara bide puxkat egongo zan ba. 
- Hoixe ba, hoixe ba. Eta gero han ibiltzen giñan gaizki. Gero pasatzen zikun euriye, hguardasola puskau, busti, burutiken goittik behera guardasola puskautakun busti-usti einde jun ber eskolaa. Eta egun guztia halaxe pasau ber. 
- Bai eginda. 
- Bai. 
- Ze juten ziñen, bakar-akarrik eskolara? 
- Ez, beste bi mutil gazte eukitzen nittun neure modun neure edadekuk. 
- Auzokon batzuk? 
- Bai. Gero beste etxe batetik ertetzen zizkun beste pare bat edo, eta Martirittara juten giñan. 
- Noizko juten zineten? 
- Beatzietarako jun ber eta ezin jun. Eta gero erritia, blastiua igual. 
- Zein zendun maisu? 
- Maistre? 
- Bai. 
- Zea, Zelertxokua bat. Martirittakuak biek. Martirittan bertakuk biek. Gero ezkondu ein zien horra. Baiña biek Martirittakek zien, bi ahizpe. 
- Eta ze rekuedo daukazu eskolakoak? Ze ikasten za? 
- Ikixi, haiek zekittiena gehiyena ikisitta gerau giñen. Zea, letzen ikixi gendun eta izkribitzen'e ikixi gendun eta kontu etaatzen'e bai. Sumarretik hasite dividir eta hortako zeak danak. -Maestrak euskeraz egingo zizuen? 
- Bai, euskeraz eitten zun. 
- Izan zan zuen garaian euskeraz hitz egiterik ez zeola edo? 
- Nik egia esan ez nun /enun/ batee ikixi. Oiñ, enteniu eitten det, e. , enteniu itten det erderaz enteniu. Horrek hau esan nahi dik, horrek hori esan nahi dik, horri emango nitxokek bueltia baiña eziñ eman. Oiñ hauxe. Hitz batzuk bai baiña bestela ez. 
- Eskola gogorra zan? 
- Bai. Orduko eskolia zan, ñooo! Zu dana bustita geatzen zea eta han amaik eztaukazu, han eztizu amak kasoik eingo. Bustitzen zea ta sartzen zea eskolan, igual hankak dana bustita, zeu igual zaude dana bustita, eta hantxe egune pasau in ber. 
- Goiz eta atsalde egoten zineten? 
- Goiz eta atsalde. 
- Eta bazkaldu? 
- Geuk eamaten gendun. 
- Etxetik? 
- Bai. Poltsia eamaten gendun; amak ipintzen zigun bokadillua, bi arrautze tortille eindda. Igul zeoze nahastute eukiko zun harek. Beste bi ontza txokolate. Hoiek dauzkat burun. Bi hontza txokolate eta bi arrautzakin einde tortillia egun guztireko. 
- Egun guztirako? 
- Egun guztia haretxekin pasatzen gendun. 
- Eta kastiguik izaten zan? 
- Bai, kastiguk'e bai. 
- Ze kastigu jartzen zizuen? 
- Ze kastigu eingo zuen ba (jotzeko imintzioa). 
- Bai? Jotzen zizuen? 
- Igual jo, zapiue igual. Eta baitte baba-liek ipinita'ere belaun azpiyen. Eta besuk hola ipinite ere bai ta, puxkat goratxuao jaso behar eta. Puxkat goratxua ta, nekau egiten zin eta, behera ta. Hoiek danak. 
- 
Eskola eta gau-eskola
Larrañaga Ezeiza, Kontxa
-Eskolan errezau beharrik eukitzen zenuen? 
- Ertetzerakun bai. 
- Eta ze errezatzen zenuen? 
- Zeoze errezauko gendun; ze ez zat /etzat/ akordatzen oiñ ze errezatzen gendun, baiña zeoze errezauta alde eitten genduna... Gustoa ertetzen gendunin. 
- Libururik izaten zenduen? 
- Liburuek? Bai-ai-ai. Katonak. 
- Zer zan hori? 
- Liburua. 
- Eta zer eukitzen zun harek, danetik? 
- Bai-ai-ai. 
- Ikasten zenduen dana liburu hartatik ikasten zeduen? 
- Bai, handik edo. 
- Zenbat urte arte ibili ziñen eskolan? 
- Ni zenbat urte arte? 
- Bai. 
- Dozenan bat urte arte edo. Hamabi urte arte do. Geo gau-skolia hasi zigun geure etxe, auzuun hasi zigun gau-skolia. Eta, bakizu, gaztiek puxkat goorrauak eta gau-skolaa gustoa juten giñen. Enda gazte batzuk gau eskolaa juten giñen. 
- Nun zeon gau-skola? 
- Gau-skola hoi Astarben, Astarbe Azpikuen. 
- Eta bertakon bat zenuen maixu? 
- Neskan bat kaletik jungo zan-ta. Hauraxe gau-skolie edo ematea. 
- Noiz juten ziñeten, gauen? 
- Illuntzin. 
- Eta han zer zen, estudio gehiago? 
- Bai, zeoze gehio zekiyena edo izengo zan. 
Gazteek ez dute lehengoek beste maxixatzen
Alberdi Iriarte, Arantza
- Asko aldatu al da herria azken urte hauetan? 
- Bai, lehendi bai, lehendi bai. Nik esango nuke, bat: lehengo alkarren arteko konfientza hori-te... guk hola ezautu genduna alkarren etxetaa-a junda ta hola izen ohi zan ta, eo zeoze ber bazendun ta dana... baiño oin lagundu bai alkarri, baiño aldaute. Oin gaztia asko, e! Ni gazte alde. Guk izen gendun alkarreatik jarduteko beti gauze bat, baiño oingo gaztik hori eitten (d) u hori moztu. Oingo gaztik eitten (d) u, ba, beai gustatzen bazako eo nahi badu bearek dauke, eo gaixo batzuei laguntzen... Lehen gaixuk zean ibiltzen zin, silla de ruedasin ibiltzen zienin-ta etxin egoten zin, ezta erten´e. Eo laguntzen haixei eo... gazte batek familia baten esperun baldin badao laguntasune. Eundoko aldie gaztik, e! Gauze asko erakutsi diu gaztik gu giñenetik hona. Guk, ba, hizketie ibili, baiño guk laguntasun hori ez deu sekula ein, baiño gaztik ein eitten (d) u hori ta gaztik hori asko erakutsi du. Oin, dila batzuk zelebrik eta? Hori bizi osun izengo (d) ie, bai leheno, ta bai oin ta baitte gero´re. Baiño hori erakutsi du asko gaztik. Ez die metitzen, beren bizitzen bizi ta... Nei hori ikeragarri gustatzen zat, garbi esanda. Lehen izeten zan dana maxixau, lagundu berrin, jardune, ta bajau, izeten zan, persona haure geatzen zan kitto einde. Baiño oin beste jira bat dao hori. Hori, hori gaztik earra dauke. 
Korostietan eta Madarixan erromeriak
Errasti Juaristi, Juan Jose
-Eta hemen ingurun festaik eta? 
- Festie? Hamentxe, hortxe, mendibarren baten, Korostitten edo eitten zen erromeixe. 
- Zer da, ermittan bat edo? 
- Ez da ezer'e. Potzu haundi bat eta baserri bat ondun eta gaintxo bat. Eta hantxe eitten zan. Erromeixe bolada baten kristona eitten zan. Eta soldautza aurrien erromeri gehixenien Madarixara. Badakizu nun dagon, Madariaga? 
- Bai. 
- Haraxe. Kintto aurrin. Holaxe. Horra batzuetan eta bestietan hara. 
- Eta ze festa eitten zan ba? 
- Soiñua. 
- Besteik, herri-irolik edo? 
- Ez, herri-riolik eta hortakoik ez zan izeten. Soiñue eta dantzie ta. Lotun ein nahi jentiek eta hemen Azkoitixen ez zeben lagatzen. Eta hor mendi-rromeixie eitten zan, mendi-rromeixek eitten die oiñ´e. Xoxotetik albora Zamalekue izena dun leku baten, eta hango egune. Eta soiñujole bat Zamalekun eta paretie dago mugie Azpeittikue eta beste aldetik beste soiñujole bat, eta baltsiuan han eta. [Malaatik?] pekatuen billurragatik jentie juten zan hara. Danak alde, lotun egin nahi. Gero esaten debe pekatuen billurrez egon ziela, hori dana gezurre da. 
- Elizak bazuen orduan indarra. 
- Elizek bai, baiña hara lotun eittera pekatuen billurrik balebe ez zien jungo. Danak hara, neskak´e bai, Azpeittiko partien libre eta Azkoittikuen ez zeben lagatzen. Hamen mendixen. 
- Eta gero erromeritik neska-aguntzera. 
- Batzutan bai, heldu gerrittik eta. 
- Nola izeten zan hori? 
- Zaittu in ber. Batzutan aurretik zitie einde dantzan edo abar. Gero etorriko naiz edo, hau-ori. Gero zaittu noiz alde eitten zun eta atzetik junde. 
- Bide-ail edarrak egingo zittuzuen ba neska-aguntzen. 
- Bai, batzutan bai. Larraskandan euki giñun soldautza aurrin, gaztetan, eta pentsa eizu hemendik Larraskandara. 
Aittu al dezu behin ere Larraskanda? 
- Bai. Aittuta nao. 
- Aillegau're iguel? 
- Ez. 
- Larraskandan euki nun, Tomaxa. Makiña bat aldiz etorri nintzen, neskie gustatzen zin... , neska jatorra zan, pareja ederra eitten gendun, eta, esto, egualdi txarrakin de, elurra igul eta lokatzia igul eta, neuk, "sekula gehixao ez diat etorri behar, kristaurik ezin dek hemendik ibili eta". Pasau haure eta berriz´e jun. 
17 urterekin soinua jotzen hasi
Errasti Juaristi, Juan Jose
-Ta etxen zuek, erromerie aittau degu eta zuen etxen soiñue, bazala soiñujolea zuen etxen ez? 
- Neu hasi nintzen lelengo. Ni hasi, haserie nik eman niyon. 
- Umetan? 
- Umetan ez, koskortute. Orduko hamaxei-amazazpi bat urte bai. Eta ikesten pixket hasi ere bai. Bihetz gogor, eskue ez nun gozue. Sakabiri ikesten pixkaten ibili nintzen. Eta piezie konpleto hartzen nun nik jundako bakoitzin. 
- Zer juten ziñen, Sakabin etxera? 
- Bai. Eta gero ezin gozau soiñue. Astirik ez hemen behin ere, gure etxien astirik izan al da ba! Hemen beti artalde haundixe eta ganau asko egon da, beti. Halaxe, be! , nazkauta laga eta, hori, "aiba soiñue, nahi dekana ein zak", anaiai. Ni baiño hamaika urte gaztiao da hori. 
- Eta etxean soiñue nundikan erosi zenduen ba? Erosi in zenduen? 
- Kandidoi soiñu zaharra, gerran ta danien ibillitakua. Gerra ondoko kontuek. Gerran eta danien ibilittako soiñua. 
Kandidoi erosi giñun. Eta nahi dekana ein zak soiñuakin. Eta hori [Mutxi?] artistie da hori, eta belaxe hasi zen blibla-libla, belaxe kristona, ta afezixue kristona eta ikisi zun, azkar ikisi zun. Eta gero euki zun Intxurzabal, Intxurzabal aitzerie, ta haure hemen egon zan erakusten batzutan, horrek primeran ikisi zun soiñu jotzen, abilla zan hori oso soiñu jotzen. 
- Zuek gaiñera dana belarriz ikasiko zenduen? 
- Bueno, bestiei aittuta; harek asko erakutsi zigun, Intxurzabalek. Eta gero, soiñu estimazio... , oso ona zetorren hori, eta gero soiñu haundixan inbidixe ein zitzakon. Eta soiñu haundixakin trastornau zan. Harekin puxkat ikasi zun baiña. [...]. Eta atzera txikixakin hasi zan. Eta txikixakin atzea ondo jarri zan berriz´e. Baiñe behar bezela ez. 
- Orduan soiñua garestia izango zan ba? 
- Garestie ez. Prezioik ez dakit nik ordukoik baiña garestie ez. Soiñu zaharra zan eta. Oindik soiñu hori bizi dala uste det. Hortxe Atanon omen dago. Gerran ta danien ibilittakue haure soiñua. 
Erromeriak Gurutzeta eta Madariagan
Aranbarri Elduaien, Jose Mari
-Erromerietara eta juten ziñeten gaztetan? 
- Jungo ez giñen ba. Bueno! Baiña gure erromeixe motxa zan, esan dizut ba, beti jatekotan geratute, beti hurrengo jairako pozakin egoten giñen gero. 
- Nora juten ziñeten ba? 
- Kutzeta (Gurutzeta) badakizu nun dagon hor? 
- Bai. 
- Horra´re bai. Madarixara´re bai, baiñe Madarixan dantza lotue debekaute zauen, eta Kutzetan libre, eta hara. Igul samar zan guretzat, guk ez gendun dantzan pekatuik itten, ezta zanik ere gaiñera. Eta berko ein! Gure amak, gurien bi arreba zaharraguek nik eta, esaten zixuen: "Honek erromeien dantzan eitten al din? ", eta: "Ez du ba in". "Hi, erromerire junde dantzan ez dekala eitten hurrengo jaixen aitzen baet, hurruneko jaixen ez dek ertengo. Han junde begira bestei egotea? Hortara ez dao zetara junik". Akordatzen naiz San Ixidrotan jun Madarixara eta, frontoia badakizu Madarixan, egonda egongo zera zu, jun giñen, eta hautse bai, eta haure dana beteta dantzan jentie. Ene, hamen ez zeok dantzaik eitteik. Datorren jaien etxien egon biharrien nauk, pentsau nun. Orduntxe ein. Hasi nintzen hasi banintzen. Kitto, harrezkero jaiero alkondarie bustitte dantzan. 
- Nola izaten zan? Faborez edo nola eskatzen zenduen? 
- Eingo deu edo zeoze. Perrie iguel edo, nola esaten zion horri, kalabazie edo. Neskalaguntzea junda're bai perrie edo kalabazie. Ordun modan zan baiña, lehen ez zan oin bezela, e. Oin nobixo-obixak dauzkenak hasi eta hiru egunerako ia ezta soltau´re ez die itten. Baiña lehen ez, lehen nobixuak eta nobixak zeuzkenak´e etxera jun arte hantxe eitten zeben danak dantzan. Etxera abantatzen zienien jun laguntzera. Baiña oin ez da hola. Oin parejaute berak, eta nik ez dakit ba, bestiek harrapako ote dixuen bildurre edo, nik ez dakit ze eukitzen deben oingo hoixek, lehen ez zan holakoik. 
-... 
- Keba! Nik lehen, zu soiñuan eta ibiltzea zea, nik ikusten (d) et, baltsio txikixa zer da? Ez dakizu zuk. 
- Agarrauai esango zai? 
- Bueno baiñe nola eitten da hori? Edarrena hori zan Kutzetan. Ba bueltako denboran, trikitixe, bueltako denporan heldute eitten zan. Eta hori oin ez det ikusten nik. Jo iguel ingo dezue ba? 
- Bai, berdin-erdin. 
- Eta oin ez da itten hori. 
- Ordun gehio kostauko zen heltze hori ta. 
- Ez zan horregatiken. Halaxe usatzen zan ordun, guk ez gendun gauza berririk ezer´e ipiñi. Guk ez gendun ezer´e ipiñi gauza berririk. Eta bueno. Baiña guk [...?] giñen, ezer ez. 
- Erromeria bukatutakoan neskalaguntzera. 
- Bai, epokaik bazendun neskalaguntzera eta bestela berriz trago txikin bat in eta etxera. Eta etxera hamarretako etorri ber, hori ez zan asko hobia. 
- Eta erromeria ze ordutan bukatzen zan? 
- Ba, illun istantzien. Eta hurrengo jaixen ez jun amai preguntatzera. "E? , hi atzo hamarretarako ez hintzen etorri eta ez daukat kontestatixo... heuk daukak heure buruantzat. Jakiñin hengoan". Eta "ya esta". Eta mezetara jaixen juten ez baziñen ez zauen zera eitteik, erromerira juateik jaixan. Akordatzen zat neri baten, kriston burukomiña goizian eta: "Oin mezetara juteko ez zeukat ba nik holako zer haundirik baiña. Eta atsalderako burukomiña pasatzen bazat? Gero erromerira juteke egon ber. Igul dek ba, ez nauk gauza". Atsalderako ez zin burukomiñak aldein eta ondo. 
Baiña aldau banintz etxiin egon ber. Mezetara jun ezik etxiin egon ber. Zenbat holako! Len!? 
Dantza lotua debeku
Aranbarri Elduaien, Jose Mari
-Ostien hamen lengo kantu bat bada, zuk hori kantatzen'e jakingozu baiña. Hamen Irukutzetan erremeixe, maietzan [bihar jaixe?] edo eitten zan erremeixe Irukurutzetan urtero, eta Azkoittiko mutillek, Azkoitixen kongregazixue ta, jun die eta ein debe dantza lotue eta enterau die, eta kantu bat da: Irukurutzeta eguna Señaladamente, Azkoittiko mutiko-utillei Duro biña multe Dantza ein dutelako Neskiai heldute. 
- Zu kantu hori aittute egon zera? 
- Ez neuken aittuta. Kastigue? 
- Kastigue, duro biña multe. Hori gu baiño... , ba gu gaztiek giñanin pasautakue hori. 
Talde txikietatik Errealeko jokalari izatera pasa zenekoa
Sagarzazu Irureta, Julen
-Eta futbol ekipon esan dezu leno ta... 
- Hamen ibili nintzen, lagun artien ibili neu lelengo, kuadrille, bi kuadrille edo kuadrille batek ekipue formaute. Izarraitz izena. 
- Gero ibili ziñen Anaitasunan edo nunbaitten? 
- Bai, gero Anaitasunan. Gero Donostire eman nittuben hamendiken, eta Donostin hantxe jokatzen hasi nintzen, hemezortzi-emeretzi-ogetabat urtekin edo. 
- Realen? 
- Bai. 
- A bai? Ordurako haundia izango zan ba hori ezta? 
- Bai, guretzat, Realen jokatzeagatik eta zera eitteatiken, pagau ez zeben eitten, justu-ustu. 
- Ze puestotan jokatzen zendun zuk? 
- Nik "interior" esaten zan ordun, "interior derecha" edo. Ematen zuen pagatiken ein ber zendun biajie, fabrikeko jornala galdu eta bazkaldu handikan ein ber, osea hillie pasatzeko're nahikue justo. Ordun oin bezela ordun ez zan fitxajeik eta hola, garai hartan hainbesteraiño zera eitten. Eta gaiñera tratue itterakuen hori bestie gogorra; tratue eitterakuen zer da ta, ni konparazixo batera zer esango dizut, sukaldien, eta beste nerekin jun zienak beste bi haixek tratua itten, osea ni aparte nintzela, osea ze tratu in zeben ere ez nun han zerik. Ein zanien tratue gero orduen hola eta hola eta. 
- Konformau egin behar. 
- A bai. Orduen Donostiraiño jun eta jokatzeagatiken eta ere guretzat zera zan, gauza haundixe zan. 
Atzerritarrak fitxatu nahian atzetik, baina etxean bere beharra
Sagarzazu Irureta, Julen
- Ta gero han bi urte, bigarren urtera edo bialdu in nittuen. Eta gero jun nintzen Tolosara. Eta Tolosan bertan´e gehixao pagatzen zeben Realien pagatzen zien baiño gehixao pagatzen zien. 
- Eta Tolosakua ze talde zan? 
- Tolosa; eta han bi-iru urte edo, eta han nabillela Alikantera hots ein zien. Eta Alikantera jun nintzen, eta Alikanten bale bezela, baiñe ama alarguna, haure nere behar zan eta. Han bai, han oso, garai hartarako behintzet, eta hamen ingururako han oso ondo. Hara jun bai baiña ez nun fitxau. Gero ama nere behar nola zan ba... 
- Bueltau egin ziñen. 
- Bai. Ordun izan nittun beste hiru edo lau ekipo´re bai ondoren. Maestranza Aerea edo esaten zixoen bat, haure Huescan edo zera zan eta, han [...] , Kanpo Abiazixue, abiadoriek edo ez dakit zer zan. Hola zan ekipue zeukena eta, neuk nahi nun ofizixue erakutsiko ziela eta han pagie ere Donostixen aldien behintzet ba... 
- Eta ze ofizio eskau zendun? 
- Ez nintzen gerau. Alikanten zera ein nintzenin ez nintzen jun, ez zien laga. Lehen esan detena, amak lotu, amak behar eta ama, haure atenditzeagatiken ba... 
- Fubolista ona izango ziñen? 
- Ez dakit. Hamen herrixen egon nintzen eta hala izengo nintzen herrireko eta hola zera itteko baiñe, pagau hola gutxi eitten zan. 
Futboleko entrenatzaile eta Anaitasunako aholkulari tekniko
Sagarzazu Irureta, Julen
-Eta fuboleko presidente egon ziñen? 
- Ez. Fubolista hamen ibilli nintzen gerora entrenadore. Eta hori titulue atera gendun behintzet Espaiñiko kanpeon atara gendun. 
- Nun ateratzen zen titulu hori? 
- Kursillue ein ber entrenadorien kursillua. 
- Nun, Azkoittin? 
- Ez, Donostian, eta eman ziaben. Gero hoixek bi titulo edo zerak die, batzuek hamengo ekipuekin eta zera eitteko, berriz beste batzuk kategoria haundixagoko. Nik txikixa atera nun, haundirako ez nintzen presentau´re ein. 
- Ume gaztek entrenatzen zittuzun? 
- Geure edadekuok edo, fubola´re kategorixek ba, profesionalen zera hoixei, eta [...] , eta ni gero hamen hasi nintzen herrixen eta kanpeon atera nun. 
- Eta bitartean lanean jarraitzen zendun? 
- Lana, bai. Gero direktibo´re egon nintzen, "asesor tecnico" esaten zen hori're egon nintzen Anaitasunan. Ordun Nanclares edo beste bat zeon entrenadore, eta harekin terzerara edo ixo zan; eta hari lagundu, eta Atotxan jokau gendun Hernanin kontra. 
- Zer lan egiten zenun? 
- Hari lagundu. Harek berak egiten zun, haure maixu zan, hamen umien maixue. 
- Eta hari laguntzen. 
- Bai. 
Pilotan sakeko botea garrantzitsua
Juaristi Alberdi, Luxiano
-Maixun bat bazenduen bittarte hortan [...]? 
- Ez. Hamen izeten da lagunek pelotan ta pelotan ein ta, maixue ta esan eitten dittue, ta bai, bai, ez da txarra izengo, txarra, baiña nik hola gehixei ez det sinisten erakuste kontu hoixekin, zeatik oin'e botillerue beti izen da erakusten egoten dana partidu inportantetan bestiei erakusteko sillen jarritte eoten da, botillerue esaten zako. Ordun nik ez det sinisten horrekin. Nik beti esaten nun ba, botillero. Nik tanto bateatik bestiei emango nitxokek neure botillerue, beti hori esaten nun jokatzen nunin pelotan. Eta iñok ez zin ematen tantoik. Eta atzenin esaten nun: "bueno, lelengo sakia ematen badit, bixek bestientzat", eta orduen ez zien hori're ematen, eta asko ez du balixoko botilleruek. 
Erakustia ez da erraza, zeatik nik telebisixue ta argazkik, guk erretratuk esaten dixou, erretratuek izan ez balia, nik neuk nittun posturak eta ez nittun jakingo nola eitten nuen pelotan. Pelotan eitten zenula bai, baiña eittetiken ikustera nola itten zenuen alde haundixe dao. Ikusten baldin badezu pelotan nola eitten zuen, ba hain da zaille hola in ber dek eta hala in ber dek eta. Hori esaten erreza da. Zeatik hain erreza izengo baldin balitz, hola in ber dek eta hala in ber dek, on asko izengo litzeke, ta hor berezkue ber du zeoze, aittek eta amak ematen dizuena, handiken haundittu berko da jakinduri hori. Baiña erakutsi... Nik gauze bat, neri esango balie, zer erakutsiko hixoke, este, pelotari bati? Bat ikusten det garbi erakusteko modukua: sakatzera juterakuen, ikusten det botie itten alde haundixe daola hobeto sakau edo geizkixo sakatzeko. Batzuek itten didxoe botie haundigixa, eta haundigixa itten zakonien botia, zuk jotzeko lekutiken gorago juten baldin bada pelota haura, gero goitti behera plomun jatxi ber du harek, eta orduen goitti behera plomun jaixterakuan, pelotiek pixue´re haundixaue ekartzen du, ta zuk eskuen jo ber dezun tokixen jotzen zaillo da pixu gehixao daukelako eta azkarrao etortzen dalako. Baiña eitten badixozu botia zeure jo behar dezun parekua, orduen pelotiak izeten du momentu bat geldiu itten dala leku hartan, eta gelditzeko momento hartan jotzen baldin badezu, askozez karga gutxixo eta ondo jotzen errezo da. 
Pareta latzak pilota harrotzen du
Juaristi Alberdi, Luxiano
-Harria esan dezu. Frontoiak behar du material espezialen bat hobeto jokatzeko? 
- Ba hobeto jokatzeko ez, baiñe pelotie kargu eitteko bai. Zenbat eta paretan latzo (latzago) egon harrixe, narrua, edozer moduan, badakizu, jotzen badu latzien, harrotu eitten zako, eta orduen ez du, behar bezela ez da pelota ibiltzen, pelotiek gaiñeko narru haure behar du oso suabie bere tamaiñuan korridu daixen lurrien jotzen dunien, eta baldin badauke harrotuta narrua ba orduen gutxixo korritzen du, lurrek eutsi eitten dixo ta. 
- Eta jazkera ta? 
- Ba jazkera ordun zan zurixa dana, eta gero ibiltzen zan, diferentiek bi, parejak baldin bazien edo, manimano jokatzen baldin bazan, ba ibiltzen zan zinturo bat, batek gorrixe eta bestiek urdiña, gerrikua. 
- Eta zuk anaiarekin jokatzen hasi ziñenean, zer hasi zinen, aurrelari ala atzelari. 
- Aurretik jokatzen nun. Anaixek atzetik jokatzen zun eta nik aurretik jokatzen ekin nixon ordun. Bai. 
- Eta anaiarekin denbora askoan ibili zinen, kanpora eta...? 
- Bai. Kanpora ta bai. Gero pasau zikun ba, ikaragarrizko zera pasau zikun, guri pasau zizkun gauze danak. Ba afizionauek geundela ba dirue eskintzen ziguen; lelengo ez zan eze kobratzen, kanpeonatuten afizionau zabillela ez zeuen asko pagatzeik´e ta. Neri beti eitten zien pagatzen, ez dakit zegatiken, pagatzen ekin zien; txikixe nintzelako edo ez dakit zeatiken; behintzet danetan ematen zien zeoze espeziela. 
- Ona ziñelako? 
- Bai zera ona, ona, artien ez nintzen. Artien, famie eman zien azkar eta asko, baiñe nik banekixen zenbateraiño nintzen eta horretxek salbau nittun. 
Afizionatuek kobratzerik ez
Juaristi Alberdi, Luxiano
-Eta ordun ba behintzet han jokatzera juten giñen leku batera eta bestera eta bestera eta; dirue eskintzen zien eta ba profesionalak askok kobratzen zeben baiño gehixo iguel ematen ekin zien dirua, eta gero bestiek´e, neure lagunak eta ere kobrau itten zeben, danei pagatzen zigun, eta ordun aillegau zan momentu bat federazixuek eta ba kobrau eitten genula eta, itxurie dagonez reglamentuek esaten zun afizionaue baldin bazera ez daukazu kobratzeik. 
Eta guri dirue ematen ziguelako "vista gorda" ein zeben pixketien, urte bat edo bi edo hiru edo lau edo bost, eta gero atzenien ba erabai zeben ba bota edo geuk alde eitteko. Eta ordun onen samarrak [gendenak] , oin Ezkurra remontien jokatzen dun Koteto horren aitte ta, Etxabe XI eta Del Val eta, hola onenak zeuren mordoxka bat erten ein genun, bialdu eingo giñuzen bestela eta. Eta hori ekin zixon, prensak´e asko ekin zixon horren kontra, eta izena ipini zixoen "marronismo". "Marronismo", ez dakit ze esan nahiko zun horrek, [...] hori ipini zeben eta ordun in ziuen ba bota baiño lehen geuk alde ein genun. 
Hoteleko lanak eta uniformea
Zubizarreta Azkoitia, Candida
-Diferentea izango zan oso Elgoibarko tabernakoa ta... 
- Bai, bai, oso diferentie zan. 
- Ze egin behar izaten zenuen han? 
- Ba han zerbitzen, eta gero habitaziuek bazeuzken, eta habitaziuek eiñ itten giñuzen goizetan. Gero egoten giñen ba, eztakit, zortzi-eratzi neska ero egoten giñen, haundie re etzan hotela. Eitten gendun goizien jaiki tte batzuk habitaziue ein, beste batzuk komedorie preparau, beste batzuk almortzuk eman, da hola. Ta gero eguardien berriz e zerbitzea. Da arratsaldien e terrazak-ta haundiek zeuzken da terrazan-a zerbitzen ibiltze giñen. Gero gero afariek eta holaxe juten zan eguna. Ondo. 
- Eramaten zenuen jantzi espezialen bat? 
- Uniformie? Bai, han bai. Tabernatan, jaietan bakarrik tabernatan. Jaietan jazten gendun soiñeko beltza tabernatan e. Han ez, han diferentie euki gendun. Zerbitzeko beltza eta lanak eitteko beste morexka bat, hotelien diferentia. 
Baiña beti. 
- Nolakoa izaten zan, ze izaten zan, batan bat ero? 
- Batie ta mantala. Mantala gerrittik beera ta batia. Kuello esmonkin batekin. 
- Kofiarik ibiltzen zenduen? 
- Kofiaik ez. Geo ibilli nintzen, Kirurikora juten nintzen geo, ezkondute gero, zapatuten-a, jaietan-a, bodak zerbitzea ta. Hor uniformia ta kofia, hor bai. Oiñ eztet uste eamaten duenik, e. Baiña ordun eamaten gendun kofia. 
Baiña bestela hotelien-a sekula ez gendun eaman; etzan hola, etiketa haundiko hotela re etzan. 
Martirietako erromeria
Zubizarreta Azkoitia, Candida
-Gero Martirittera erromerira hasi giñen. 
- Zenbat urte? 
- Hamalau urte ber izeten zien erromerire hasteko. Hamalau urtekin hasi giñen. Baiña guk hamalau urte artekue gehiena etxien pasau gendun. Ahizpek eta biok jolasten giñen da. Holaxe ta. Gero Martirittera hamalau urtekin da gero hara jaietan. 
- Noiz egoten zan erromeria? 
- Jaietan egoten zan. Illuntze baiño leeno akabatzen zan, illuntzeako etxea juteko morun. Ta han pasatzen gendun arratsaldia ba ordu pare bat ero hiru bat ero. Ez asko ere. Puxka bat berandu juten giñen. Neguan-a abendun-a hola amabirjiñien hillin-a elizeko puntziuek-ta egoten zien eta orduen lentxuao juten giñen. Baiña bestela holakoik etzeonien ba soiñojole kaskar batzuk egoten zien, han bertako soiñojole izeneko batzuek, ta haiek soiñu jotzen zeben eo zeoze ta han bertako jendie ta juntatzen giñan, mutillak eta neskak eta-a. Mutill batzuk igual alboko baillera batzutatik etortzen zien da. Gu gustora ibiltzen giñen haintxe. Ta gero kanpoa, porejenplo izete'a ba hola beste baillera bateko erromeye eo, puxkat urrutigora jun beharra eo ta; hara hamaxei urte baiño leeno ezin zendun jun. Hamalau urtekin han bertan bai baiña kanpoko erromei hoietara juteko hamaxei bat izen ber ziñuzen. Hola pasau zan gure denborie. 
Erromeriatik goiz itzuli behar
Alberdi Iriarte, Arantza
- Eta festa giroak-ta nolakoak ziren Azkoitin? 
- Festataa juten giñen, baiño goizo etorri ber. Azpeittire jun festaa San Inazixotan ta, ba! , zortzitako etxea, bestela badakizu ze izeten zan. Behin Aizpurutxoa jun nitzen ta lagun danak lagata etorri nitzen etxea, bildurrez! Etxin bestela zipri-aprie igual gure amak, ikeragarrizko zipri-apria, lotsarik eta beharrik ez gendula ta. Jun harutz ta gurasuek berriz´e [...] geala esango ziune ta... Kitto. Bildurrez! Mutillekin, zea, laguntzea han goraiño, San Martiñen bizi giñen ta haraiño juteko´re bildurrez. Gure amak sentitzen bagiñuzen, "tzst! " [handik...]. Lotsagarri bat, Arantxa, lotsagarri bat. 
Aitak 60 urte egin zituen musika bandan
Alberdi Iriarte, Arantza
- Zure aita zana ez al zan bandan aritzen? 
- Bai, hirurogei urte in zittun? 
- Jotzen? 
- Bai, jotzen. Hirurogei urte in zittun. Homenajie ein zixon zeak, Periko "Exkerra" zan ordun alkate, ta ein zixon. Gero "Txanboliñek" nahi izen zixon ta ez zun nahi izen aittek. Eta geo ordun ein zixoben, zeak, dalako... "Txanboliñek"... ordun zein zaon alkate? "Berde" al zan? Ez zan "Berde" egongo... Ein zixoben alkar hartu, eta ze irabazten zun bandan -ez dakit zenbat zien, seis mil edo ez dakit zer zan-hil arte haure ipini zixoen aittei. Ta larogei urtekin hil zan eta... Baiño bittarte osun haure kobrau zun aittek "como"... zea bezela ein zixoben, homenajie ta ein... Ein [...] harek ez nahi, ez zula nahi bigarrenik eitteik, leheno´re lotsaute pasau zula ta. Baiño geo ordun ein zixon zea, haure ipini zixon. Hil arte izan zan. Baiño bere musikikin, harek besteik ez ziñan, harek kitto, musikikin zoraute. Bere musikie, haxe, musikiaatik ez esan ezer´e. Alperrik zelebrena jo. Gure ama boxeo zalie zan. Bixek erritan, nola leiken boxeue gustau ta "Nola leike musikie gustau? Beti bat jotze ez deuzte, ba, horra junde? Boxeuk jendie ematen (d) u horrek". Bixek eskandaluen. Oso diferentik zien. Baiño harek... hamahiru urtekin eo hasi emen zan musiken ikesten ta geo bizi osun musiken pasau zan. Gaiñea musikie ojo, e! Ez ezer esan musikiaatik, iñoatik. 
Ezkonberritan Nafarroara bizitzera
Uria Narbaiza, Salome
- Bueno, hasteko, hori, esango dozu zure izena eta abizena? 
- Salome Uria Narbaiza naiz eta jaxo nitzen apirillen zortzixen, mille beatzireun ta berrota bostien, eta jaio nitzen Azkoitin, Uititxo basarrin eta hor bizi naiz. Ezkonberriten hiru urte inguru edo pasau nittun Naparrun bizitzen, eta gero atzera honutz etorri giñen, nere anaiek jun ber zun soldau ta aitte ta ama bakarrik gelditzen zien, eta neu pixket Naparrure jun nitzen... , mutillei eskeiñi zixoben han lan bat ta ni ibiltzen nitzen beti katarrukin de (ta) bronkitisekin de (ta) neumoniakin de (ta) , oso geizki eta hara junde sendau nitzen... 
- Klimagatik, ezta? 
- Bai, gizendu pixket eta sendau, ta gero honutz etorri giñen, eta gero harrezkero berriz hortxe basarrixen. 
Jolaserako asti gutxi
Uria Narbaiza, Salome
- Bai eta ze jolas eitten zenduen? 
- Fuelin (futbolean) asko. 
- Bai? 
- Bai. Neskak mutillakin ta... 
- Ordurako ya modan zeuan orduan? 
- Bai jo-a belaunek danak puskaute dauzket nik fuelin (futbolean)... prakaik´e ez zan ibiltzen artin ta... Eta ixkutau te billaka ta, pelotan ta, bai. Bagenun mutil potolino bat, hil zan, zea, lehelengo postien parin jartzen zan eta handiken ertetzen beti azkeneko gelditzen zan. "Hik ze eitten dixok hor pelotiei? " Beak tanto asko eitten zun ta zan potolinu ta ez zan asko´re moitzen ta. "Hik ze eitten dxok pelotiei? ". "Efektue eman. -esaten zun-Efektue eman". 
Bai. Pelotan, ta gero ixkutau ta billaka ta holako zeatan´e bai... baiño hola jolasten denbora asko asko, guk ez gendun. 
- Asti gutxi, ezta? 
- Ez gendun. Bai, errekreo denboria ta... 
Inguruetako erromeriak
Uria Narbaiza, Salome
- Ta erromerie aipatu dezu leheno... 
- Erromeire Urrategire bai, ta gero Irukurutzeta egunien hasi eta Arratik pasau arte, egoten zan bertan gutxi. 
Irukurutzeta, ta gero San Ixidrotan Madarixa... ta atzea zazpirek eta laurdenin abantau eiñ ber etxea, oiñez etortzeko, eta geuk motordunek edo lagunek billaute euki arren, ba, gaztio batzuk edo izeten zin ta haixekin batera etortzeko. Oiñ, ondo pasatzen genun bidien, egundoko juergak eitten giñuzen. Eta Elosure, Martittea, Madarixaa, hoixetaa. Kurutzetaa eta San Lorentzoa ez. Hoixetan erromeixe oso berandu izeten zan. San Lorentzo aldeko neskak... gu Madarixatik etxera ta haixek orduntxe erromeire juten zien. 
- Bai, han amaittutakuan erromerixia, ezta? juaten ziran lehelengo San Lorentzora eta han... 
- Ez, ez, ez. Bestera bai, hori mutillek eitten zeben. Urrategin erromeixe bukau, Oxaunea neskiei lagundu eta Kurutzetan erromeixe harrapau. Han beste neska laguntzie behera eiñ, Elgoibar aldea, eta... ta artien San Lorentzon erromeixe harrapau. Motorrakin eta zebiltzenak eta esaten zeben hori. Beti izeten zan berandu Elgoibar aldetik beranduo, zea... eta. 
- Bai, eta hori... askotan entzun izan dou, ezta? Madarixan eta Elgoibar aldian agarraua eitten zala ta, ez dakit, zure sasoian ya libre egongo zan... 
- Ez, ez. Madarixan gure sasoien beti ein zan, eta Martitten ez zan eitten, bakarrik Martitten sueltue eitten genun eta zerien Aizpurutxon´e gure denboran eitten zan, baiñe, aurretik hamen Alberdi edo alkate egon zanien, harek zea eiñ zuen, kioskue ta eiñ zittun eta dantzie harek zea eiñ zuen... baiño aurretik Axkoittin ez zan eta... 
Jaunartze txikia eta handia egin zituenekoa
Uria Narbaiza, Salome
- Eta lehen eskolan eta ze ikasten dan eta komentau dozu, eta dotriñiak orduan inportantzia haundixa zekan, ez? Edo... 
- Ez, baiño guk ez genun... 
- Aurretik igual gehixao. 
- Dotriñie guk eiñ gendun... eskolan "religion" ikixten genun, dotriñaik ez, eta gero... Urrategin bertan jaunartzeko zeakin eta apaizekin zea, baiño ez dakit e... ta etxien ikixiko gendun baiño ez dakit erreza. Eske etxin eitten zenun bizitzie. Oiñ nere illobak, ordenadorien, hiru urtekin, ya ordenadorien xague nere aldien errez ibiltzen du. Hori egixe da. Ta oingo umiek zemat dakixen. Bai, hortan bai. Baiño erresaixue, ordun Pasionistak etortzen zien, zea beste Pasionistan zea bat eon zan, eta Urrategire hillien behin eo etortzen zien Pasionistak. Eta erresaixo... Pasionisten erresaixue izeten zan bost Gloria ta Agur Maria, bost Gloria ta Agur Maria. Ta nik bestie ez nun errezatzen, letanik eta ez nakixen ta, baiño lau urtekin nik errezatzen nun errosaixo txikixe ta, gaiñea, gustoa, zea amamak eo famako nittun batematek seguru asko. Ez naiz oin akordatzen. Ta ilusixukin bezela. Ta klaro zertan ai zean, pues haure ikixten dezu. Guk dotriñikin ta... 
- Afalondoren edo iguel eukiko zenuten ohittura... 
- Errosaixue beti errezatzen genun, errosaixo txikixe´re bai. Ordun, ez dakit, ordun... kristautasun, otoitz giro hori eta bizi eitten zan. Ordun ez zan propixo ikisten, ez dakit guk dotriñie ta... 
- Etxian ikasten zana igual... 
- Bai, ilusixukin bezela gehixo, zea, ta nei akordatzen zat letanixek ta hori bai, hori ya eskolan errosaixue errezatzen zanin eo zapatutan, ez dakit nola zan baiño gehixo... batzuk, "nik ez dakit" esaten zeben, baiño "nik ez dakit" ez esateatik, maestrik eskatzen baziun errezatzeko, "nik ez dakit" ez esateatiken, hori nei akordatzen zat, bazkalondun eo bestik xiestaa juten zinin jarduten nuela letanixek eta ikixten. 
- Ikasten... 
- Bai ta ikasten, nere ahizpa zan askoz azkarro ni baiño. Ta nei gehitxo gustatzen ziten ta nik jarduten nuela akordatzen zat hola zea, baiño bestela komunixue ta zea ta hori ez. 
- Zenbat urtekin ein zenduan komunixua? 
- Zazpi urtekin ta gero bestie beatzi-amar urte. 
- Bi, ezta? Haundixa ta txikixa. 
- Bai eta gerokue ein nun ber baiño lehenuo berez, eta... artin gaztie nitzela eo esan zixon apaizek gure amai eta, ez bestie kalea hasi zan eskola ta kalea haste ezkero, osea, bertan segitzeko zea ta baiño dotriñie ta berdin segiko dixo ta ni gustoa juten nitzen zea... 
- Ta zelan jantzitta eitten zan komunixua, normal? 
- Ez... Madrittik ekarritako bordau bat genun zeana aiña eondako batek, gure tia baten amak, aiña eondako baten bordau haundi bat, haure azpikogona zan. 
- Garestixa izango zan, ba, haura? 
- Ez dakit nolakue zan, baiñe zea behiñ "hoixe azpikogona earra daukezula" ta zazpi urtekin Don Anastasio hemengo apaiz batek esan "azpikogona hoixe dotorie". 
- Apaizak. 
- Bai, ta "hau lotsabeie" pentsau nun, ixilik baiño, "hau apaiz zahar lotsabeie, hau" pantsau nun. 
- Atenziñua deittuko zetsan. 
- Bai, eta bigarren komunixoako akordatzen zat zea burukue holako... ta altie eongo nitzen eo, ez dakit, nobia ematen nuela ta jardun ziela... zea... ta ez dakit. Bai ordun, artin komunixoko jantzita ibiltzen zan... zea... Eta gero gonbidauek etxien, ordun tian bat eo etorriko zan launtzea etxin, gurasuk eta juteko elizea ta baiño. 
- Ta neska ta mutil danak batea komunioa? 
- Bai, ta haundi ta txiki batea danak, batzuk zazpi urtekuk ta bestik zea, bai. 
Gaztetan segan, ittulan eta behi-zain
Arrizabalaga Zubizarreta, Manuel
- Ganaua [...] ta... ze ingo giñuzen, ba, guk? Ganaua zaittu, ittulan ein ta... Eskolaako gogo haundirik ez gendun. 
- Ta gero jorran ta beste...? 
- Ez, gaztetan ez. 12 urtera arte ez gendun jorran-a jardun. 
- Ta noiz hasi ziñen benetan lanien, segan ta...? 
- Ba, 12 urtekin. Anaidxek gerraa jun zin ta aitte zeakin eukitzen nun, erreumakin-a, asko sufritzen zun ta, ba, [orduaintxe...] , derriorrian. Ganajatekuak itten-a hasi giñan. 
- Baiño segan hasteako ikisi´re nunbaitten in berko zendun, ba? 
- Ikixi... 
- Ibiliko ziñaten aprobak iten aurretik... 
- Bai, zeoze aprobak itten-a bai, baiña... ez zeon... ikixi... derriorrak erakusten du hor. Lehelengo neuk segie jota ganajatekotara jun nitzenien, afanien jun nintzen, ididxek hartute, "Rediez! Ekarri behar diat kriston jornaia! ", ta jun nitzen ta hasi nitzen ebaitzen ta bate ez zun ebaitzen. Iñolaz´e, jotzen ai nitzela pitzau o ez dakit ze in nun segie, jasotzen nun gora ta dana belarra. Ta han etorri nitzen ididxek hutsik hartuta atzera etxera. 
- Eta geo, bestetik, behiyek jezten ta hola? 
- Ba, orduntxe, 12 urtekin. 
- 12 urtekin baite? 
- Bai. Bestela, haixek, seme edo anaidxek soldau jun zinin amak jezten zittun. Ta ama behi-ezten dana ezin lagako diou ta... hasi giñan nola-ala ta handik aurrera gaur arte beti behi-ezten. 
- Beti jeizten... Bai ondo ikisi´re ofiziyua, e? 
- Bai, ofiziyua ikixi gero. 
- Ardirik-ta ez zenduen sekula euki... 
- Ez, sekula ez, ardirik ez. 
Ezkondu ondoren Urrategira bizitzera
Arrizabalaga Zubizarreta, Manuel
- Eta hemen gaztetan erromerik eta izango zien, ba... 
- Hamen, ba... Hona ezkondute etorri nitzen ni. 
- Hau, hau... etorri zien behetik, Izertik. 
- Ni bai, ni han behekua naiz. 
- Eta honea nolatan etorri ziñen zu? 
- Honea? Honea nolatan etorriko nintzen ba! Hamen zeon nere osaba sankristau-a itten zuna ta haixek Azpeitixen tabernia erosi zeben. Ta haixek alde ein beer zebela ta gure amak, ama bea´re basarri zalie ta basarrikua, "Hantxe ziok... " Hamen anaidxe, ba, gure osaba. 
- Alaba: aman anaye? 
- Aman anaidxe, osaba, ta... "Hantxe, hantxe daukezu toki earra" ta "hantxe daukezu toki earra". Ta, mekauen, ezkontzeko gogua baiña ez zea dirue ta palta. 
- Kanbiyue falta... 
- Kanbiyue, bai, ba... Hala-ala behintzet, nola-ala etorri giñen ta baietz hamengo apaizei esan dixo gure amak ta baietz. Ta halaxe. 
- Halaxe etorri ziñeten? 
- Halaxe etorri giñen hona. 
Soldadutzan Donostian eta Orion
Errasti Juaristi, Juan Jose
-Eta soldautzara jun giñanien berriz, soldautzara jun arte Donostiara ez dakit sekula jun ete nintzan. 
- Nun egin zendun soldaduzka, Donostin? 
- Donostin banderia jurau arte eta gero Zurai gaiñin (Zudagarai) , Alto de Orio, Aiako kruzie badago, hantxe ein gendun. Banderie jurau gendunin hara etorri giñan eta hantxe ein gendun soldautzie. Ixe dana. 
- Eta ze rekuerdo dauzketzu soldaduzkakok? 
- Soldauskakuek, lenengo egon nintzen, banderia jurau eta etorri eta egur txikitzen kozinan. Gero kozinero jarri nintzen, ta bi urtin kozinero egon nintzen. Eta ondo. Neure burua famatzie da, baiña oso langille egokixe nintzen, eta kozinan´e, "oin ez dezu asko eitten" esaten diabe, baiña kozinan´e asko ikisi gendun, asko. Kuadrillako bat koziñeru konpletue. Han askotan bertan ikesittakuek izaten die koziñeruk, baiña berez koziñerue zana Corellakua. Oso zera ninduen, hartue, eta harek asko-sko erakutsi zin harek. Bestela´re, lelengotik gosie egon zan, baiña gero ofizialak eta txandan, konpaiñie batak, txandan eitten zeben hillekue, ta batak baiño bestiek hobeto ematen hasi zien, eta jesus! , ze koziñek ein biher izeten genduzen guk, ze koziña. Baratxuri tortilliana eittera aillegau giñen eta pentsa eizu. Tortillie ez emakumiek eitten deben moduen, hartu ta bli-lat-lat eta fuera! Koziñeruk bezela, beharko ikisi. 
- Eta zenbat urte in zittuzun soldauskan? 
- Hiru. Gero hortiken makisetara´re jun giñen. 
- Noa? 
- Makiseta. Zuk ez al dakizu oin ETAkuek, nik kontu asko dauket, ETAkuek esaten da ba oin, ETA. Ordun gerra ondue zan haure, eta makisek Frantzitik etorri eitten ziin Naparrura. Ta hadxek harrapatzera, "Primera Compañiakua" nintzen ta Naparruara bi neguten edo gure konpaiñidxe jun zan. Ni baten jun nintzen, baiña bestiek jun zien. Baten jun nintzen, lelenguen, eta bigarrenien ez nintzen jun zeatik batalloie zeuen eta ni neon koziñero aurrien eta, ni alde eginde ba batalloien akats ikeragarriye, ez zeula zera eitten, [...] berak arreglauko zebela baiña nik gerau ein ber nula. Eta halaxe gerau nintzen Oriyon. 
Barrakoietan lo egiten zuten
Errasti Juaristi, Juan Jose
-Eta halaxe egon nintzen, hantxe, jangoiku bezala, nahi nun moduen egon nintzen. Lana bai, baiña bestela han alboko kuartel batel lo ein eta, barrakoie, barrakoitan eta, ez listaik eta. 
- Kozinatik aparte ze lan itten zendun? 
- Ezar ez, ezta ezar'e. Ez perolaik garbiu; ipiñi bakarrik. 
- Eta batere permisurik bai etxera etortzeko? 
- Bai. Batzuetan egoten zan permisue. Ni ez nintzen askotan etortzen. Eske han ze haundixe eukitzen nun, eske haundixe. Palta haundixe eitten nun alde ein ezkeo ta, gutxi etortzen nintzen ni, eta gaiñea gustoa egoten nintzen hor. Ez nun eukitzen batzuek bezelako tirririken etxea etortzeko ta. Andragairik ez neuken eta horregatikan´e trankillago egon´e bai han. Eta halaxe, bai. 
1930ean Sukusu baserrian jaioa
Aranbarri Elduaien, Jose Mari
-Ni jaixo nintzen nobienbrian hogetamarrekue naiz ni; bai, nobienbrian hogetamarrekue. 
- Ze urtetan? 
- Treintaiunuen. 
- Hemen jaio ziñen? 
- Bai, bai. Lehen etzan zeriken, lehen baserrixen bertan, lehen hauek zien lehengo ospitalak eta klinikak. 
- Beti hemen bizi izan zera? 
- Bai, ni beti hementxe bizi izen naiz. 
15 anai-arrebako familia
Aranbarri Elduaien, Jose Mari
-Eta anai-rreba danen artean lanean? 
- Bai. Hamen ixe... baten bat akaso zerbitzera tabernan batera akaso jungo zan baiña azken samarrera arte gehixenak etxien. 
- Zenbat anai-rreba ziñeten? 
- Hamalau. Hamabost giñen, nik hamabost ezautu nittuen. Hori Madarixako Jerolimo ezautuko dezu nere anaixe. 
Tabernako haure ez dezu ezautzen? Ba haure bikixetakue da. Haretxen arreba, hiru hillabetekin hil zan haure, buruko atakiakin edo. 
[...] 
Soldadutza Altzoain, Huesca eta Viescasen
Aranbarri Elduaien, Jose Mari
-Eta nun egin zendun soldauska? 
- Bueno, instruzixuek ikasi giñuzen Antsoainen. Antsoain badakizu, Planpona baino lehentxuao dao hori. Eta banderia jurau gendun eta bakoitzek destinue euki gendun eta gu jun giñen Huescara, Piriniosetara, Candanchu. 
Hor ibilli giñen gu. Ondo ibilli giñen. Soldautzie? 
- Ze puesto tokau zitzaizun? 
- Gu zerakin ibilli giñen, "Ingiñiero Zarpador" edo, hoixetakuk. Kantuek ere banittun nik hoixenak. 
- Zer izeten zan hori? 
- Ba, alanbradak ipintzen eta, holako zerak eta. Pistak in ber bazin harek´e baitte. Baiña nik lau hillabete etxien ein nittun permisuakin. Eta soldautza ona pasau nun nik. Gero azkenengo denporie gaiñera kantinero egon nintzen. 
Ordun Biescas-n egon nintzen kantinero. 
Soldadutzako pasadizoak
Aranbarri Elduaien, Jose Mari
-Txarri bet, txarrikume txiki bet ekarri zien eta hauraxe gizentzeko karguen eman zien eta hasi nun galanta txarrixe. 
Eta hil gendun haure ere hantxe. Zu, honek esaten du: zu, zuk ez dezu ezautuko Elias, Eibarren bizi da, Elias Aranbarri Bolasenekua edo. 
- Ez. 
- Zu ez zera Azkoittiarra zu? 
- Beasaindarra. 
- Eta haure zauen kapitanan asistente, eta txarri hori ein zan berrehun kilo bai. Eta kapitanak esan zun, danok formaute, ia iñork txarrixa hiltzen zakixen, eta iñork´e ez zeraiken eta. Eliasek esan zin: Hi, Joxe Mari, hik txarrixak hil dittuk ba lehen'e makiña bat aldiz. Eta bai. Eta guk hilko ginikek ba hori. Bai, hilko ez ginikek ba? Eta hala esan nixon kapitanai, "primo" esaten giñon alkarri harek eta nik. Bixok Aranbarri giñen, eta han galdiek eitten dittue harrapatzeko, e! Aber ze nola giñen primuek eta. Aittak giñutzela anaixak. Aitta edo ama esan ezkero jodiduta genden, apeillidua kanbixatzen zan. Eta aittak giñuzela anaixak eta. "Primo" esaten ziguen handik aurrera. Eta halaxe txarri haundi hori hil gendun. Eusteko soldadu nahikue bagendukela txarrixai eta hiltzeko hamen eitten gendun bezela. Eta halaxe ein gendun, sangrau gendun eta lasto mordo bat juntau gendun eta eman genion su txarri horri eta: "Je, je, los vascos van a comer el cerdo enseguida, ya estan quemando". Esaten ziguten. 
- Sekula ikusi gabe igual. 
- Han sekula zeriken ez. Beste tipo batera eingo zeben. Eta hala behintzet. Ondo erten zun eta ondo. 
- Zenbat denbora egin zendun soldauskan? 
- Ba soldautzie nik´e hamahiru hillebete eta etxien lau ein nittun; gitxi. 
- Baiña rekuerdo onak. 
- Bai, nik soldautzie. Ene! Zenbat gezur sartzen nixen nik ofizialei eta. Baten akordatzen naiz, bageunden meza-anpainan Antsoainen, meza-anpaiñan bagaure eta, hainbeste denporan firme, baiñe ni mobidu nintzenik ez nion iritxi baiña... Etortzen da sarjentue eta belarrixan onduen esan zien: "Aranbarri, por que te has movido en la formacion? " Eta han ez da esateik egoten ez zeala mobidu, e, laste hurrengo kontestazixue harena badakit nik ze izengo zan: "Y encima me dices mentiroso" esango zin. Ixilik. "Despues de romper filas, veinte vueltas alrededor del patio" esan zin, eta. Hala jun zan eta neure artian pentsau nun: "Ez dakik asko zeiñekin habillan. Nik hogei buelta hemen eman? Ez diat pentsatzen. Hala "rompan filas" ein zienin jun giñen barrakoira eta, barrakoiek literak eukitzen zittun bat eta bi eta hiru, eta goikun tokatzen nintzen, eta han goixen hola atzea samar jarri ezkeo ez zan behetik ikusten, eta etorri da sarjento hori ta, kuarteleroak nobedadie eman ber izeten du sarjentue etortzen danien: "Compañia, sargento! ", eta danak firme jarri ber, eta. Hori nere billa etorri dek, neri ez zixek ikusiko horrek. "El que he dicho que haga veinte vueltas es de esta compañia, si sale ahora no le va a pasar nada, pero si no ya vere yo". 
Eta bai, egon hadi, hik ez nauk ezautzen ni oindik. Hala bota zun azkenego desafixue, ondo ezautzen niñula eta ikusiko nula, berak pentsauko zula ze in nerekin eta. Hala, handiken atie zuzen zauen bere despatxora eta ikusi nun nola jun zan. Ointxe dek nere sasoie. Ointxe jungo nauk ni horrena. Jun nintzen, bidien akordau ziten ze esan, eta atie jo nixon eta, "adelante" esan zin. "Eh, eres tu el el que he dicho yo que hagas veinte vueltas". "Si mi sargento, me han dicho en la compañia que usted ha estado preguntando por mi alli, me ha tocado limpiar la perola y cuando he ido alli me han dicho que ha estado usted alli. " "Vale, vale, no hagas ninguno". Oin txupau itzak hori, pentsau nun. 
1920an Azkoitian jaioa
Sagarzazu Irureta, Julen
-Izena eta abizena esaten badidazu? 
- Julen Sagarzazu. 
- Ze urtetan jaio zinen? 
- Veinte. Diez de marzo veinte. 1920. 
- Eta beti kalean bizi izan zera? 
- Bai. 
- Gurasoak ere kaletarrak? 
- Bai. Aitte zana nik zazpi urte neuzkela hil zan. 
- Eta kaletarra zan? 
- Bai, berau ere kaletarra zan. Ama zana alargun gerau zan eta nik zazpi urte, neu zarrena; eta beste anaia gaztiao eta gero beste arreba, oin moja dao Erroman. 
- Anai-rrebak? 
- Bai. Hiru giñen. 
- Zu gaztena? 
- Ni zarrena, larogetazortzi urte. 
Eskola orduetatik kanpo, futbolean eta pilotan
Sagarzazu Irureta, Julen
-Eta eskolatikan ta ateratakuan ze jolas eitten zittuzuen? 
- Geure arteko zerak eta. Fubola´re ez zan hainbeste, baiño, lapurretan ta lapurretan esaten giñon, alkar harrapatzen herrixen iguel ta, hola ibiltzen giñen. 
- Eta futbolean? 
- Fubolien bai. 
- Ekipon baten ala lagun arten? 
- Ez, gero lagunek kuadrillie genduken geuk zeran, hamalau-amabost urte eta kuadrille geure lagun artin hamen osaute, Izarraitz izeneko ekipo bat formau gendun eta hantxe segiu. 
- Azkoitiarrak danak? 
- Bai, danok hamenguk, herritarrak. 
- Eta pelotan ta afiziorik bazendun? 
- Pelotan partido bat jokau nun. Praka zurixekin bai. Zera jokau nun, bi partidu, bat Villafrankan. Ordun gerra-enpora edo zera zan, ta hamen frontoin ibiltzen giñan pelotan ta han pelotan gabiltzela [bi] ikusitte, Luxiano Atano esaten giñun, eta harek zeuken kargue zeana, frontoiena, eta haren mende edo ez dakit ze inde, harek organizau zun partido bat eta, Villafrankan. 
- Parejata o banaka o? 
- Parejata. Eta guretzat haure txarra, neretzat behintzat haure behintzat txarra izen zan, zegatik hamen ohittute geunden lanazko pelotikin jokatzen ibiltzen, ta gero narruzko pelota hoixei, pelota bizixe, eta frontisen zera inde eta indarrik ez neuken, zea, kaztie ere bai eta aparte ez hola indartsue edo, ta galdu. Gero fubolin´e bai ibiltzen nintzen, eta gero fubolin. 
Soldadutza Lizarran eta handik frontera Montejurrara
Sagarzazu Irureta, Julen
-Eta soldaduska? 
- Gerra. Gerran izan nintzen, hemezortzi urtekin eta erittu ere hantxe ein nintzen. 
- Nora jun ziñen? 
- Soldau jun giñen baiña gero soldautzetiken eman giñuzen rekete bezela. 
- Ze tokitara? 
- Montejurra. Baiña Estellan ein gendun soldau eta gero Estellatik eman giñuzen frentera, eta frentien zera zan "Tercio de Montejurra", eta han baja asko izen zien bi mendi hartzen edo zera itten, eta baja haixek kubritzea gu soldau giñenak gero Rekete bezela edo hala eman giñuzen. 
- Eta zer kargu zeukazun zuk? 
- Ezerrez, soldao raso. Eta beste bat ataatzen ari nintzela, haure erittute zauen, eta haure ataatzen ari nintzela neu jo niñuen besuen. 
- Ze rekuerdo dauzkazu gerrakoak? 
- Gaztiek giñen eta horrela rekuerdo partikular... Gero gerrie bukau zan eta gero gerrie bukau zanien ama alargunez librau nintzen; "por hijo de viuda" librau nintzen, eta gero anai zanak, harek hemezortzi urte edo, lanien hasi zan haure, eta harek dirue irabazten zula, harek mantendu zikela ama eta atzera ni soldautzara hots ein zeben. Eta ni soldautzan alde batera neure faltaz edo izan nintzen, zegatiken han soldautzatik etorritta nere edadeko lagun bat ikusi nun kalien eta, "Hi ze, ze pasatzen zak Joakin, hi ez haiz jun? ", eta, "Ez, belarritik hola eta hola zeukat, supurau ta, zikiñe ta, miñe eta zera zeuzkeat, eta hori alegau nian", eta hori alegau zulako haure librau ein zeben, eta pentsau nun, bai, nik ere okasixue izeten baldin badet esango diat, eta berriz hots in zianin alegau nuen belarrittik eta orduen "auxiliar" eman tzin eta ia libre. Eta nere kintiek xei edo zazpi urte, edo ze esate-en, ein emen zittuen eta ni haregatiken behintzet ia libre. 
- Asi ke zenbat urte egin zittuzun soldauxkan? 
- Nik gutxi. Nik frentien eta abar ba zenbat, urte bat, bi... , holakotxen bat. 
Azkoitian ezkondu eta Madrilera eztei-bidaian
Sagarzazu Irureta, Julen
-Hori eginda gero izan ziñen soldauxkan edo aurretik? 
- Ez, soldautzie aurretik. Gerria akabau eta gero fubolien ari geala gero, ordun. 
- Eta noiz ezagutu zendun zure andrea? 
- Andrea? Auskalo, urte asko. 
- Eta ezkondu ze ein ziñen, orduan? 
- Ez, ezkondu gerora, hogetamahiru urtekin edo eztakit zenbatekin. Mutil zarra. 
- Eta nun ezkondu ziñeten? 
- Hamentxe, parrokixen. 
- Andrea azkoitiarra? 
- Bai, azkoittiarra. 
- Nolakoa izaten zen orduko boda, banketea eta? 
- Orduen bodie eiñ eta gero tabernara, Alameda edo, plaza erdixen zera baten zegon eta hantxe bazkaldu. 
- Eta "Viaje de Novios"a? 
- Viaje de Noviosera zerera jun giñen, Madridera. Han lagun bat koziñero neukan. Eta haure ikusixaz edo haren inbitazixoz Madridera [...]. Panplonara hamendik lelengo; arreba monja´re baneuken Tudelan eta haure´re bixitau edo zera eiñ eta gero handiken ba Madridera. 
1932an Landakanda baserrian jaioa
Zubizarreta Larrañaga, Ramon
- Hasteko, izena ta abizena ta ze urtetan jaio ziñen... 
-... ordutan jaio nitzen? 
- Ze urtetan. 
- A! Urtetan? 
- Hala´re ordutan pentsau det. Urtie, ba, milla bederatzirehun ta hogeta hamabi. Asko da, e? 
- Milla beatzirehun...? 
- Ta hogeta hamabi. 
- Ze egunetan? 
- Urrian hemezortzia. 
- Ta izen-bizenak? 
- Ramon Zubizarreta Larrañaga. 
- Eta beti hemen bizi izandu zea? 
- Azkoitin bai, baiño hamen ez. Hau det, ba, laugarren lekua bizi naizena. Aurrena, jaio nitzen Landakandan. Gero Landakandan bertan zauen etxin aldemenin inde beste zea bat, beste etxe bat, ta han bizi... jarri giñen ezkondute. 
Gero handiken Landakanda aurrin beste etxe berri batzuk in zien ta hara pasa nitzan. Handik gero etorri giñen kalea ta kalien han zu hor izen zea, ba, Sagarzazuna junde? Han laugarren pisuen han daukeu guk pisue, [...] ta ez gea han bizi oin. Ta geo hau in gendun ta geo hona etorri giñan, berriz. Oin Kukuherriyan bizi naiz. 
- Baiña jaio, kalen? 
- Jaio Landakandan. Kaletiken gertun dao Landakanda hori, e? Baiña basarrie zan, basarrie, panadeixe ta errota zin gure jaixotetxia. Basarri txikie zan, bi behi ta hola... bi behi ta beste bi txekor egoten zin ta gero zaldi bat ogixe partitzeko. Ordun karrukin ta zaldixekin [... hoixek] ta... 
- Ta gurasok´e bertakok? 
- Gurasuek, ba, izetez Azkoittiko partekuk, baiñe ama Astondokue zan, Elusuko zea... ta aitte, berriz, Zendoia baserrikua, Martittekua. 
12 urterekin eskola utzi eta okin lanetan etxean
Zubizarreta Larrañaga, Ramon
- Eta baserriko bizimodue eitten zenduen? Baserritik bizi ziñeten? 
- Basarrittikan... bueno, gurien basarrittikan bakarrik etzan bizi, gurian errota ta panadeie zien zeak. Gero basarrie, basarri txikixe zan ta han jardutzen genun. Hamar senide giñan ta ni gaztena. Ta gero, ba, handikan ahal zunak ahal zun lekura erten ber lanea. 
- Ogie-a eitten zenduen? 
- Ogie? Bai, asko. Nik panadero jardun nun hemezortzi urte arte etxin, hamabi urtekin hasitta. Eskolara hasi nitzen sei urtekin ta hamabi urtekin eskolatik geldiu. Nola anai bat soldau jun zan Afrikaa, ta geo haren lekure sartu in ber nun panadeira. Dana etxekuk eitten giñun. Geo morroie´re egoten zan zean, Landakandan, artin, pentseizu, bertakuk asko giñan, baiña gero ezkontzen hasi zienin batzuk, ba... Martitten sakristau daona´re gurin morroe egondakue da. Haure nere lehengusue da, haure nere anai bat bezela izendakua, alkarrekin lo asko in giñun. Haure gurin egon zan, ba, aurrena morroi; gero, berriz, gurien apopillo egonaz lanea hasi zan kalea, ta zazpi urte edo pasau zittun gurin. Ta ordun, badakizu, senide asko ta ohiek gutxi zin ta bakoitze biñaka lo itten giñun ohien ta "Sakristauak" eta nik lo asko in giñun alkarrekin. 
1929an Errezilen jaioa
Aldai Izagirre, Maria Hipolita
- Bueno, hasteko, izena ta abizena ta noiz jaio ziñen esaten badiazu... 
- Bai. Ni jaio nitzen... Nere izena Maria. 
- Maria, ze gehio? 
- Aldai Izagirre. 
- Ta ze urtetan jaio ziñen? 
- 1929, doce de julio. 
- Eta hemen jaio ziñen, Egiñozaharren? 
- Ez, ni jaio nitzen Errezilen, Errezilgo Artxiola basarriyen jaio nitzen. 
- Artxiolan? 
- Artxiola, bai. 
- Eta beti han bizi izandu ziñen? 
- Ez, han bizi nitzen ni 11 urtera arte, geo neskame jun nitzen. 
- Gurasok zer zeuzketzun, hangok? Errezildarrak? 
- Bai, aitte Errezilkue ta ama Urrestilkue. 
- Aitte ze, Artxiola baserrikoa? 
- Bai. 
- Ta ama Urrestillakoa? 
- Ama Urrestilkue. 
- Ama´re baserrikoa? 
- Bai, Eizmendi basarrikue ama. 
Elosuko Korta baserrian jaioa
Lete Larrañaga , Elias
-Hasteko, izena eta noiz jaio zinen. 
- Izena, Elias Lete Larrañaga. Jaio, "cuatro de mayo del cuarenta". 
- Kalean jaio? 
- Baserrixan, Kortan. Korta baserrixan. 
- Nun dago hori? 
- Elusun. 
- Eta betidanik han bizi izan zera? 
- Bai, epoka baten eitten gendun astelenetik ostirelera arte kalin egon. Baiñe gero ua aitte´re zaharra eta geizki ibiltzen zan gora ta behera, eta bost urte ia fijo bajau´re in be. 
- Orain dela bost urte arte beti bertan. 
- Leheno baserrixan eta gero urte batzuek almazenien hasi giñenien ba gora ta behera ibiltzen giñen. Astelenetik ostirelera arte kalien eta gero aste bukaerie goixen. 
- Gurasoak baserrikoak? 
- Gurasuek basarrikuek, bai, eta ama hil zala die, ez naiz ondo akordatzen. Ba... hogetalau urte edo izengo dia. 
- Kortakoa zein zen, aita. 
- Aitta. Eta ama Etxesakortakue. 
- Elusukoa? 
- Elusukue baitta, bai. 
Martirietako Amusategi baserrian jaioa
Aramendi Aranberri, Blas
-... ta noiz jaio ziñen esaten badiazu... 
- Blas Aramendi. 
- Ta ze urtetan jaio ziñan? 
- "Trece de noviembre, 27". 
- Eta hementxe bertan jaio ziñan, Amusategin bertan? 
- Bai, hala esaten ziaten, hemen jaio nitzela. Ordun hala izaten zien. [Ni gogoratzen naiz..]. Zeatik kamiñurik-ta ez zeuen ta... Geo pasatzen zin okerrak ta klinikara emanda´re bai, baiña gaurko konturik ez zan orduen. Orduen... haure esplikatzeik ez dao hola bertan parin ikusi ez dunak... ez dao... Gu hamabi senide giñen, hamabi seme-laba, sei mutil ta sei neska, ta bat jaio ta berehala hil zan. 
- Ta gurasok hemengok? Amusategi bertakok? 
- Gurasuek, aita hemengue zan; eta bestie zan hor gorao, Martitte (Martirieta) baiño, Arrieta Arraza, hor... 
- Nola? 
- Arrieta Arraza. "Arratsa" batzuk esaten [diue] , Arraza. Oin puskau zan etxe hori eta txaleta dao einde batek eta bestie, bee pusketa zaharra, haure´re zea inde, barritute dauke. Ta lau basarri zien: Arrieta Arraza bi bizitza, Arrieta Muno eta Arrieta Etxetxo bestia zien. Arrieta Arraza horkue zan nere ama, ta aita, berriz, hemen bertakua. 
Pilotan eta "harriketan" jolasten zuten
Aramendi Aranberri, Blas
- Ta eskolatik ateatako garaien ze jolas eitten zittuzuen? 
- Han bertan zan frontoi izeneko bat -hor badao, oin´e han dao hare-ta hantxe pelotan. Eta neskak, berriz, hola lurrien zea batzuk in, arra batzuk ein, harriketan esan ohi zien, hanka baten gaiñien da-a-a! aldauez. Hori jenealien izeten zan horko zea. Baloirik´e ez zeguen. Intenziyue bai baloiena, baiña ez zan. Batzuk... hor, hor ez gendun [ebaltzen]. Etxien, papelik´e ez zan orduen, gaur bezela nahi zendun soka klaserik ez zeuen. Gerrie, gerrie zeuen ta egon zan, ba, ze esango dizut? Hamabost urte pasau giñuzen guk ogiye nahikue jan be. Ogi beltza, e! Hori, zea, "pan integral" esaten zakon tankera hortakue, ogi beltza. Ta geu ekoizleak edo, zea, produktorek geu izen, garie etxien eitten genduen eta [puskat] kendu itten ziguen. Eta itxura antzin jan ber genduna, ba... Ogiye´re hamabost urte pasau giñuzen ogiye, ogi beltza nahikue jan be. Eta gaiñontzeko [...] ordun eta lehen esan deana, ba, pelotan jarduten zan. Baloie eitteko, papelakin baloie eitteko´re papelik ez zan ta gaur bezelako soka... Gaur nahi dezun lodierako sokak dauzketzu gaur, ta mehie nahi badezu, lodiye nahi baldin badezu, nahi bezelako... Baloirik´e ez genduen. Baloirik sekule ez guk fubolin nahi [bagendun]... 
1923an Azkoitiko Irisarri baserrian jaioa
Osinalde Arrizabalaga, Jose
-Hasteko, izena, abizena eta noiz jaio zinen esaten badidazu. 
- Jose Osinalde Arrizabalaga. [...] 
- Ze urtetan jaio zinen? 
- Veintitres, noviembre. El año veintitres. Mil novecientas veintitresin jaio, eta nobienbrin hoeitahirun. 
- Eta bizi? 
- Bizi beti baserriyan, Irisarri baserriyan. Hantxe jaio nintzen eta oiñ arte han nago. 
- Gurasoak nongoak zeneuzkan, Irisarrikoak bertakoak? 
- Ama bai, aitte kanpokue, Urtiaga baserrikue. 
- Urtiaga non dago? 
- Martirittatik behera. 
Pilotan, harrapaketan eta "zapoketan" jolasean
Osinalde Arrizabalaga, Jose
-Eta eskolatikan ateratako garaien zer jolas itten ziñuzuen? 
- Mutillek pelotan jeneralien eta, neskak harrapaketan hamen plazan kanpuen ibiltzen zien, hamentxe bertan, eta mutillek hor elizpien pelotan edo. 
- () Etxian [...] "eskolatik ertendakun auro etorri hai ittula juteko! "
- Bestela zer jolas izaten zien, izaten zien tabakin o jolasak o zeozer? 
- Ez naiz akordatzen. Beste bat "Zapoketan" esaten zitzekona, korron hola jarri te, han batek jo bat eta gero harek ihesi jun, haure harrapau te, holakotxe zera batzuk. Hamen beste [...] gure denboran, o jolasik... 
- Zer egiten zenuten, eskolatik atera eta etxera lanera. 
- Etxera jun ber ba segittun, etxien zain egoten zien ta. Eskolatiken ertendakuen bakarrik ez, baitte mezetatik ertendakuen´e zuzenien juten zan hamen jendie etxea, ordun tabernan ez zeon gerau beharrik. 
Baserritarrak kaletarrak baino aberatsagoak gose-urteetan
Osinalde Arrizabalaga, Jose
-Esan dezu gerra-enbora pasatu zenuela; goseik pasatu zenuen? 
- Ez, hori fanfarreie jotzie izengo da, baiñe gurien gurien goseik ez zan izen; gurien patatie edo ogie edo ardi zaharra nahikua egoten zan, goseik ez behintzet. Kalien zihero geizki orduen, kalien ez zeon jatekoik, eta diruik ez batetik eta jatekoik ez bestetik. 
- Esan leike orduan baserritarrak aberatsagoak ziñetela kaletarrak baino? 
- Ferira eta danera jun eta kolorien ezautzen zan baserritarra zan ala kalekue zan. 
Beste gizona: Kalekuek baiño euzki gehitxuau hartuta. 
- Euzkiagatiken bakarrik ez, bestela´re [...] mixerablie pasau zun ordun kaleko jendiek. 
Beste gizona: Kaleko jendie batzun batzuk patatie ereitten ibili zan. 
- Bai, geurien´e sail galantak erein zittuen. Nik hoiek ondo akordatzen nauk. Hiru urte edo eman giñuen, aittek terrenua, patatie edo nahi zana eitteko. Eta bi urtetan edo ein zen patatia, eta hurrenguen garia in zen, gero orduko ia gauzie mejorau zan ta gariyek eta danak lagata alde ein zen. 
Soldadutzan etxera noiznahi etortzeko baimena
Osinalde Arrizabalaga, Jose
-Eta handik bueltatu ziñen zenbat urtekin? 
- Handik hemezortzi urtekin etorri etxera. Eta gero soldautza bittartien hamen ibili nintzen etxe aldin. 
- Soldauskara joan ziñen? 
- Gero soldau jun giñen eta han'e eskolie tokau berriz'e. 
- Nora joan zinen soldauskara? 
- Toki askotara; lelengo Bilbora, Berangora. Gero handikan goiko... ez zait akordauko esaten. Goiko punte batera. 
Igul da, han behintzet. "Artilleria". Ta gero handik Santanderrera berriz. Gero han puxkat ibilli, eta oin ETAkuek bezela ordun makixek zien. 
- Makixek? 
- Makixek esaten zien, eta haiei ihesi ibiltzen zien eta hona fronterara Baztan aldera. Eta hortxe haik eta lizentziau arte. 
- Zuk zer lan euki zenuen soldauskan, zer egiten zenuen? 
- Kabo eon nintzen eta, baten bat guardien zeona aldau te. Txarren-xarrena jentie formau te, haren nobedadiek sarjentuei eman eta eittie, erderaz gutxi. Je, je, je. Hauxe txarrena. 
- Soldadutzako ze rekuerdo daukazu, gogorra izan zen? 
- Ez nun txarra soldautzie, ez. Lelengo [...] txarrena baiña gero behin... [...]. Gu sasoi txarrenian. [...]. Gerran ibilittako danak han zeuren gu jun giñenian. Gerran ibilittakuak artian lizentziatzen zeren eta, puf, haiek bai txar [...] , haiekin aguentau zak! 
- Eta han izan zenuen etxera etortzeko aukerarik, soldauskan zeundela? 
- Bai, bai. Sarri, sarri. Hamen Baztanen egon nintzenien nahi izan ezkeo astero etorri. 
- Eta kalabozorik probatu zenuen? 
- Hoixe ez. Zihero txintxua izengo nintzen seguru asko. 
Azkoitian jaioa 1932an
Juaristi Alberdi, Luxiano
-Hasteko, izena, abizena eta noiz jaio zinen esaten badidazu? 
- Luciano Juaristi Alberdi. Diecinueve de diciembre del treinta y dos. 
- Eta nun jaio zinen? 
- Azkoittin. 
- Kalean? 
- Bai. 
- Kaletarra zera? 
- Kaletarrak gera. 
- Hementxe bertan? 
- Ez, beste etxe baten jaixo giñen, aitte ta ama bizi zien tokixan. 
- Nungoak ziren, azkoitiarrak? 
- Aitte ta ama azkoittiarrak. 
- Kalekoak? 
- Ama kalekoa zan eta aitte berriz, aitte´re kalien jaixotakua, baiñe gure aittitte zan basarrittik etorrittakua. Basarrixen bizi zien eta handik etorri zien kalera. 
- Eta zenbat senide ziñeten? 
- Ba gu giñen bi arreba eta hiru anai. 
Arrandegi bateko errekadista
Juaristi Alberdi, Luxiano
-Eta eskolara eta txikitan? 
- Hortxe jo dezu punto fuertena. Ba ni esateko ez naiz akordatzen eskolara jundakoik, zegatik zazpi urte nittula edo, zeoze banula, banula zeoze eta mediku batena eaman nittuen hamen, Azkoittidxen, Artzuaga zan hamengo mediku onen samarra orduan, ta harek ba radidxuen ikusi ta pulmoie mantxaute neukela, ta eskola ta batez eta jan hobeto eta deskantsua; osea ke itxurie daonez haure izengo zan orduko medikamentua gaixuk sendatzekua, zeaittik sanaterixuek eta´re hamen´e bazeon bat, San Martiñen edo. 
- Zer? 
- Petxutiken esaten zigun orduan pulmoie mantxatzen zigonai, eta haidxek ematen zittuen leku batea, eta hamen zeon, hamen relojue daon toki hontan, ba San Martiñen, sanatoixu o esaten zion, eta han ematen izkoen jatekuek eta bere lo ta dana ta, han ibilliko zin. Ba nei esan zin hoidxe. Basarri batea o eamaten banittuen arnasa ona hartu, jan hobeto, deskantsue, ta nere eskolak han gastau zin. Ordun egon nintzen, ez dakit be, bi urte edo hola, eta gero amak bialdu nittun egun batin hamen arrandeira, arraixe ekartzera o, antxoak edo ez dakit ze izango zien, eta han esan tzien: "eamango al dezu holako tabernatara? " ta; eaman nun eta gero etorri nintzenin beste leku batea eta, etxeako arrain pixket emango ziin, ta "bihar etorriko al zera? ", ta hala pasau nittun han beste bi-iru urte edo lau urte. Eta nere eskolak han akaau zin. 
- Gaixo zenbat denbora pasatu zenun? 
- Gaixo, gaixo, ni neu ez naiz akordatzen ohien ta egondakoik. Baiñe deskantsue, ta geo gaiñea medikuek´e ikusi nittun egunen batian pelotan edo, ta ez eitteko ero amai errita, ba deskantsu behar nula eta hola. Gero Donostira aman lagun batzun bittartez eaman nittuen, han Urbina edo bazan, ta harena, ta haren bittartez medikue, ta haren bittartez ba gero sendauko nintzen. Nik eztakitt iñok esan zin sendaute neunik edo ez neunik, baiña. Gure eskolak han akabau zin. Handik aurrera izen zan betik zeoze lana eittia. 
Anaiarekin bikote modura pilotan
Juaristi Alberdi, Luxiano
-Lagun koadrillarik bazenuen jolaserako? 
- Bai, bai. Lagunek bagiñuzen, bai. Lagunek oso lagun haundixek giñen eta. Geiñera zeoze genunien, dana jatekue izeten zan ordun, danak e, baten bat izengo zan lagunen bat hobetxuau bizi zana, baiña bestela gehixegi bete bee (gabe) ibiltzen giñen jaten, ta ordun zeoze baldin bazan, ba lagunek, e, geuk tortillie eiñ edo zeoze eiñ, baiña ertenda, parkia esaten zigon hamen, bazan arbolategi bat eta hara jun eta, gaztaiñerriek hurrungo ta hola ibiltzen giñen. 
- Ze zer jolas egiten zenuen lagunekin? 
- Ba guk pelotarako genun afizixue pixket eta hortxe ibiltzen giñen, pelotie zan gure zera; fubolien ibilliko giñen pixket baiña. Gehixena pelotan ibiltzen giñen, eta geiñera herri hontan saso hoixetan eta jentie gehixena pelotan ibiltzen zan. Fubolien ere bai baiña pelotan gehixen. 
- Nola hasi zinen zu pelotan? 
- Hasi... , hauxe eitten zan hamen eta halaxe ekin giñun. 
- Baina etxean bazenuen baten bat pelotaria? 
- A bai! Osabak. Eta aitte´re bai. Aitte´re, nik ez nun pelotan eta ezautu, baiñe ezkondu aurretik pelotan Eibarren eta jokatzen ekin zixona, baiñe etzan izengo punte-untekue eta orduen bizimodue etaratzeko lana ein ber eta gero pelotiai laga ein zixon lana eitteko. Baiña osabak eta beti pelotan ezautu ta. Geiñera osaba izen zan onena, oso ona. 
Bat ona, Hirugarrena (III) , et bestiek´e Setimo (VII) ta, Cuarto (IV) ta, Segundo (II) ta onak, oso onak. Asko. 
- Eta non egiten zenuten pelotan? 
- Pelotan? Edozein lekutan. Kontzejupin gehixena, Kontzejupe hori zan oso politte, baiñe orduen e libre baldin bazegon eta zeuk nahi baziñun pelotan mutilkoskorrak eta, haundixauak etortzen zienin fuera! , eta bialtzen giñuzen, eta orduen ba beste leku batera. Baiña baitte, elizako pareta bat bazan gure etxe aurrin, eta han´e bai. Edozein lekutan eitten zan pelotan. 
- Eta maisurik bazenuten? 
- Ez. 
- Ez zen? Zeuen kasa. 
- Bai, geure kasa. 
- Eta noiz hasi zinen pelotan partiduak jokatzen, serio. 
- Serixo, neu nintzen oso mutil txikixe nintzen, oso txikixe. Orduen pelotan poliki eitten nula esaten emen tzeben, baiñe anaixek eta jokatzen zeben pelotan, eta geiñera afizionau jokatzen zun batek, eta bere, zaharrena zan anaixe, eta bere lagune zun ordun Zumarrako bat, Santz edo esaten zixoena, eta kanpeonatun Legazpin ai zien jokatzen, eta orduen gaixotu zanien haure, anaixek neu hartu ta eaman nittun hara. Eztakit pa zenbat urte eukiko nittun, hemezortzin bat edo, holakon bat edo. Eta ordun han kanpeon erten genun. 
Pilota enpresak
Juaristi Alberdi, Luxiano
- Eta batzuk sartu zin enpresatara. Enpresatara sartu zien ta; eta neri ez zizten etorri ordun momento hartan, baiñe nik bastante kanpo haundixe neuken, Frantzire juten nintzen, eta hamen herri askotan festatan-ta jokatzen nun, eta ordun ba anaixekin eta nebillen eta neuk artien ez nun pentsatzen pelotan asko eitten nunik, neuk banekixen zenbat eitten nuen, eta baneuken kanpo bat ona ta ordun ez nintzen atrebitzen enpresetaa juten. Enpresak ekin zien: "Benga, etorri ein ber dek eta, etorri ein ber dek eta! ". Ez nintzen... Gero eskutik geizki ibiltzen nintzen beti, beti miñez eta geizki ibiltzen nintzen eta. Hango pelotak gogorrouek eta gauze danak eta. Ba ez nintzen atrebitzen juten. 
Baiñe urtiek pasa ta, urtiek pasa ta, urtiek pasa ta, ni konforme nebillen neure martxa hartan, eta egun batin, gero berak esan ziaben, ba enpresak etorri zizten baten baiño gehixotan abixuke "indirectamente", baiñe ez nintzen juten. 
Eta orduen batien, gero berak esan zien ze pasau zan, jokau nun Panplonan partidu bat bi-ittera, hamengo lagun batekin. Titin honen aitte eta Nalda, beste bat, eta pelotan ondo eitten zeben, eta han zeuen partido hori organizatzen eta Eiberko bat, Berrondo, ta hori zan enpresan da [eta] laguna, Eiberko Bidartena eta hoixena, eta orduen han partidua jokau nunin, harek abixau zixuela, berak esan zien, "joño! Ze eitten dezute mutil hori hartu be" edo hola, baiñe ordun urtietan aurrera nijun, ia baneuzken, hogeta zazpi urte pasaute neuzken, hogeta zortzire nijun, eta abixau zien bi enpresa etorriko ziela, Alberto Bidarte eta Joxe Mari Ugarte, Bergarakue zan bat eta bestia Eibarkua, "Empresas Unidas" zin, eta haixetakuek zin. Hoixek zin gehixen agintzen zebenak. 
- Zer izen zuen? 
- "Empresas Unidas" zan, orduen zan, Bittorixen zan bat, bestie zeon Donostixen, Dublang, Efizio (? ) Bittorixen, ta Ugarte Bergaran eta Eibarren Bidarte. Eta orduen abixau zien nerekin egon nahi zebela eta osabakin ia jungo nintzen bazkei bat eittea hamen, etorriko ziela Azkoittira ta. Pentsau nun, ba, bakarrik jungo nauk. Hala jun nintzen, baiñe ez nun pentsaute ez nintzen jun ba ingo nunik tratuik eta ingo nunik ez nun pentsau´re ein. Ba aittuko zabet eta. Hala jun giñen eta bazkaien ai giñen, eta bueno, "gureana etorri ber dek", eta "ez, ez", nik planteau nixon ze problema izeteko ikusten nittun neuk neure burukin, eta ez nijula arrixkatzera neuken kanpo hori, hara jun eta gero bate´e be gerau neikela dana galtzeko ta. Ezetzera ni, eta haixek "bai, etorri ein ber dek" eta. "Ez" eta. Esan zien atzenien ba. "Ze irabazten dek pa, urtien ze irabazten dek? ", eta. Nik esan nixon ba, ez nekixen ze irabazten nun arrastoik. 
Eskolan lehenbizi Mixerikordian eta ondoren Floreagan
Alberdi Arizmendi, Carmelo
- Izena ta abizena ta noiz jaio ziñen esaten badiazu... 
- Bai. Izena Karmelo ta abizena Alberdi Arizmendi. 
- Arizmendi. 
- Alberdi Arizmendi. 
- Ta noiz jaio ziñen? 
- Hamentxe. Hamentxe. Esan detana, konbentu horren onduen zan etxe bat, etxe txiki bat zan, ta haintxe jaixota nao ni. 
- Hemen, Altzibarren. 
- Bai. 
- Ta ze urtetan? 
- 1926. 26. Febrerun hamalauen. 
- Ta ordun beti kalen bizi izandu zea? 
- Bai, hamentxe. Hamentxe. 
- Guasok kaletarrak zeuzkezun? 
- Bai, kaletarrak zien; aitte Carlos ta ama Juana. 
- Eta umetan eskolaa nora jun ziñen? 
- Ni txiki-xikitten... Mixerikordixe esaten zitzekon ordun, Karidadeko mojak zeukeben eskolia. Eta haixek itten zeben nola mutil ala neska hartzen zittuen. Baiñe gero mutillek, behin lehenengo komunixue -jaunartzie-eitten zanetiken, haixek erten itten zeben eta gelditzen zin handiken aurrera neskakin bakarriken. Oseake, lehenengo urte bat edo bi edo in nittuen han in nittun. Gero komunixue in nuenien, ordun izen zan, klaro, epoka txarra belaxe etorri zan gerrikin ta zeakin, ta hamen Floreagako eskolak -eztakit aittute zauren-ta hori, haure, ein berrixe zan ordun, jaso berrixe, ta hara etorri zien lehenengo-ehenengo "Doctrina Cristiana"-ko hermanuek, La Sallekuek. Eta gero egon zin haixek 37 arte edo eztakit... ez, 36xen eo holakon baten eo alde in zeben haixek. Eta haixek alde in eta gero, gerra-enporie nola zeuen, orduen frentie Eibarren zeuen gerrako frentie, eta kolegixo hori ein zeben "Hospital de sangre" ipini zeben. Oseake, hango herittuk eta zer danak horra etortzen zien. 
- Floreagako eskolaa hoi? 
- Floreagako eskola hortaa. Ta gu geunden eskola be. Geo herriko apaizek hasi zien eskolie ematen-a. 
Aiuntamentun goiko zerin, pisuen, han ematen ziguen eskolia. Baiña orduen entierruk-ta goiz partetiken izeten zien -ez oin bezela illuntzien-eta, jakiña, entierron bat portunatzen zanien, haixek entierroa jun ber izeten zeben apaizek ta gu gelditzen giñen eskola be. Gu kalien. Eta hola pasau zan denporia. 
Gaintza baserrian jaioa; umetatik baserrian lanean
Zabala Zabala, Manuela
- Bueno, hasteko, izena ta apellidue ta nun jaio ziñen esaten badiazu... 
- Nik ez dakit ze urtetan jaiotakue naizen. Izen-pelliduk esango´itzut: Manuela Zabala Zabala. 
- Zabala Zabala? 
- Bai. 
- Ta ze jaio ziñen, hemen bertan? Klara donean? 
- Ez! Basarrixen. Atzo esan zizun, ba, Gaintzen jaixotakue nitzela ta? Hantxe. 
- Gaintzan? 
- Bai. 
- Nun dao Gaintza? 
- Nundik esango dizut, ba? Izarraitz... Azuletiken gora juten da. Leheno Azule hor zaon, ba? Handiken gora. 
- Azkoitin...? 
- Bai! Azkoittixen. 
- Eta gurasok´e basarrikok zittuzun? 
- Bai, bertakua ama ta aitte... ez dakit nungue izango zan, Elgoibarkue edo. Bai. 
- Alaba: Hare´re basarrixen izena... Basarrixen izena... 
- Aizti Haundi. 
- Aizti Haundikoa? 
- Bai. 
- Eta basarritik bizi ziñeten? 
- Gu bai, baiño bi ahizpe zabiltzen Intxaustin lanin. 
- Zenbat anai-rreba ziñeten? 
- Sei ahizpe ta anaixe: zazpi. 
- Eta [anai-rrebak tailerren] eta zuek basarrin lanen? 
- Anaixe han basarrixen. Ahizpe bi, bi ahizpe Intxaustin. 
- Eta zu zeorri basarrin? 
- Ni basarrin, bai. Aitte hil zan nik 12 urte nittula, eta haren tokirako ni. 
Madariagako auzoko abade etxean jaioa
Garmendia Artetxe, Jacinta
- Bueno, hasteko, izena ta apellidue... 
- Ni Jacinta Garmendia naiz. 
- Jacinta Garmendia? 
- Garmendia. 
- Ta bigarrena? 
- Art... 
- Artetxe? 
- Ez, Martija Artetxe. 
- Eta noiz jaio ziñan? 
- Ni "14 de Enero", hamalauen, zerian. 
- Eta ze urtetan? Akordatzen zea ze urtetan? 
- Catorcen, hoixe, catorcen jaio nitzen ni. 
- Nik uste (d) et... Ez dakit, ez dakit. Urtea 1914? Bai? 1914? 
- Bai. 
- Eta nun jaio ziñen, hemen, Azkoitin? 
- Maarixan bertan. 
- Madarixan? 
- Bai. 
- Basarrin baten eo hola? 
- Ez, ni naiz... Marixan dao Abadetxia, abariintzat in zeben etxia, obispauko etxia. Taberna eon dan hori, oin taberna dan hori, zeuen orduen zea, Abadetxia ta Abaretxien, ba, beti egoten zan sakristaue, abadie nola etortzen zan mezie ematea eta Marixako San Ixidro esaten zixoen, San Ixidro zan bertako santuik haundiñe. Bai. Lau santu edo zeuren: San Antonixo ta Sagrada Familia ta... hola zeuren elizen. 
- Eta nolatan jaio ziñen, aitte o ama zan hangoa? 
- Ez, aitte jun zan, lehenengotiken aittek zer haundixek, gure aittek eskola ematen zun. Baiñe titulue ez zeuken, e! [Titularre] ez zan ailleau, baiñe lau reglak, lau zeak, ematen zittun. Hori... 
- Nun ematen zun, Madarixan? 
- Maarixan bertan. Eta erakutsi umiei, ba, eskola. 
- Eta berez nungoa zan aitte? 
- Bentazarkua. 
- Bentazar. Nungoa da hoi? Azkoitikoa? 
- Azkoittiko Maarixako baillerako Bentazar. 
- Baserrie izango zan... 
- Basarrixe, ordun basarrixe. 
- Eta ama? 
- Ama, bere ama izengo zun... 
- Ez, zure ama. Zure ama nungoa zan? 
- Nere ama Mikoletakua, Azkoittiko Mikoletakua. Mikoleta txiki ta Mikoleta haundi zien, ta nere ama zan Mikoleta txikikue. Ez, aldrebes, haundikue. 
- Mikoleta haundikoa zan zure ama? 
- Bai. 
Aita Madrilgo etxe aberats batean morroi
Garmendia Artetxe, Jacinta
- Eta nolatan Maarixara? Eskola ematen zulako jun zien haruntza bizitzea o...? 
- Ez, lehenengotiken jun zien, nere aitte jun zan -ama alarguna zeuken, ta-jun zan zeara, esto... Madridera, mutil gaztie. Alargune ama ta mutil gaztie jun zan [Macron] esaten zixoen etxe aberats batea jun zan, morroe bezela. Bai. 
- Morroi jun zan? 
- Bai. Harena periodikue ta dana ataata daude aittenak. 
- A, bai? 
- Bai, periodikun etorri zan, bearek in zun bizimodukin ta danakin. Ta, ze esango dizut, ba, geroko... 
- Ta zenbat anai-rreba ziñeten? 
- Gu beratzi. 
- Beatzi? Amak lan pixkat hartu zun ordun! 
- Bueno, izetez hamabi gea, e! Xei pareja gea, xei mutil ta xei neska. Oin, jaixoberrixek hil zien umiek, e! Bat beratzi hillebetekue hil zan. Haure bai. Harek beratzi hillebete zittula, ya muti... umie hazten ai zala. Ta ama hil zan oso azkar, berrogeta bi urtekin, gazterik oso. Flebitisa harrapau zuen ta... 
Gurasoek Madrilen lanean ezagutu zuten elkar
Garmendia Artetxe, Jacinta
- Madridea jun zan, Madridea jun zan ta han ezautu zun Mikoletako alaba. Ta ezautu zeben alkar, etxe batera jun zin ta, gure aitte hango morroe bezela, kriaue bezela, etxe hartan. Oso etxe haundixe zan haure, [Macron] esaten zixoen. 
- Ta zure ama han zeon lanen neskame o holakon bat? 
- Nere ama´re jun zan etxe hartaa bertaa. Han azkoittiarra dana nahi izeten zeben. Ta ni naiz Jacinta ta nere ama Mikoletakue zan Jacinta. Jacinta harek hazi zuen etxe haundi hortako, [Macron] -go, semie. 
- Eta zer zien, zer zeukean kargu inportanten bat o [Macron] hortako jabek? 
- Ez, hara umie haztea jun zan. 
- Baiña bertako Macrongo jabek zer zien aberatsen batzuk o...? 
- "Inmensamente" aberatsak. Espaiñin hiru o lau esaten zeben horrenbeste aberats izengo ziela. 
- Zer zien, nausin batzuk lantegin batekok o...? 
- Ez, bestela. Diru... oso aberatsak zien, terreno ta etxe ta... ze ez zeukeben haixek! Madriden behetik goraiñoko etxiek, asko. Asko. 
- Ordun, suerteko tokatu zien zure aitte ta ama, toki onea... 
- Toki onea jun zin. Eta gero alkarrekin enamorau zien han bertan etxe barrun, ta ordun in zeben hona etorri eta hemen ezkondu. Ta hamen ezkonduta bizi ziela, nere aitte sartu zan lehenengotiken fabriken, baiñe fabrike ez zikon gustatzen. 
- Nun sartu zan, ze fabrikatan? 
- Bizkargin uste det ba sartu zala. Ta... 
- Ez zitzaion gustatzen... 
- Ez, ez zikon gustatzen. Klaro, han urte asko in zittun ta... 
- Ya ohittuta lan hartaa. 
- Bai, ta harek ikusten zun, ba, hango anbiente haure ba, oso galdue billatzen zun. Ta, ez, nik zeozer... [ze zan] ta zeuen Maarixan ordun neu bizi izan nitzen etxe hortan, Maarixako Abadetxe hortan, beste bat zeuen. Azkoittiarra zan beaure, Estraakua. Eta Estraako horrek ematen zuen, gure aittek bezelaxe, sakristau ta hango jirie eitten zun, nere aittek itten zun bezela. Ta, geo, hola. 
11 urterekin ama hil eta Madrilera bizitzera
Garmendia Artetxe, Jacinta
- Eta zu zeorri eskolan nun ibili ziñen? Madarixan? 
- Nik neuk ikixi nuna bakarriken etxekua, nik eskola gehixo ez det hartu, zeatiken hamaika urte in nittunien, ama hil. 
Ama hil zanien nik hamaika urte bakarrik. Eta, orduen, Madriden neuken tia, beste ahizpe bat, Macrongo etxe hortan neskame, neskame zeuena. Bi´re baneuzken, bi tia. Tia haixetako batek esan zixon aittei, nola gerau giñen ume txikixekin eta beratzi umekin nola gerau zan aitte -beratzi zittun sano, natural zeudenak-,... 
- Bai, eta etorri in zan honea tia? 
- Bai. Ta tiak eman nittun Madridea, bere etxea, urtebete baten bada´re ni han egongo nitzela. Edade txarriin. Baiñe Jacinta nitzen, hango umia hazi zunan biloba, ta geo hortiken buelta, ba... 
- Ta Madrideko kontuk akordatzen zea, han egon ziñeneko garaiek? 
- Bai. Geo berriz Madrid repetidu in nun berriz´e. Oseake, hogeta zazpi urtera allegau nitzenien... Lehenengotiken hango urtie pasau nunien etorri nitzen etxera. Aittek ez zun nahi bere umeik kanpun, danak etxeatu. Bai. "Bueno, ein dezu urtie" ta ume txikixe hazi arte... Ume txikixe, jaixoberrixe, ezin ba [...] etxien, ez zan hazten, ta eman zeben umie zeara... 
- Madridea. 
- Ez, hona, Kamiñeroko hor etxe baten hazi zan. 
- A! Atzea buletan esaten dezu... 
- Ume txikiñe, jaixoberrixe gerau zan ta. Umeik ez zan hazten bularrik be, ta haure hola hartu zeben. 
1949an jaioa Martirietako Otzolarre baserrian
Zubizarreta Mendiola, Luis Mari
-Hasteko izena eta apelliduak esaten badidazu. 
- Luis Maria Zubizarreta Mendiola. 
- Eta ze urtetan jaio ziñen? 
- Berrogeita beratziyen, "cuarenta y nueve". 
- Hillabetea eta eguna? 
- Dies de agosto, agostun hamarren. 
- Hemen Otsolarre baserrian jaio zinen? 
- Bai, bertan, bertan jaio nintzen. 
- Zer zenituen, gurasoak hemengoak? 
- Ez. Gurasuek nittun ama... , Tolosako herentzikuek gea gu, guk Tolosako euskerie dauku. Gure ama-a etorri zien familiye Tolosatik Kukuarriko Agarre Goikora basarrire, ta uste'et gure ama zan senideetan gaztiena, eta haure ez tdkit jaiota segittun edo Kukuarrian jaiyo zan. Berak ez zun garbi, duda eitten zun. Liburu bat badakau, familiko danak hamen baillarako danak atara zeben, eta ipintze'u Tolosan jaiyua dala, baiña berak esaten zun hemen jaiotakue ete zan. Belauntzako razie gea gu; eta aitte gendun Zendoiakue. Martirittako Zendoiakue aitte. Hoiek etorri zien Kukuarrittik, Kukuarriko Agarre goikotik etorri zien Otsolarrera, eta Otsolarrekuk jun zien Mendizabalera bizitzera. Bat hona etorri eta bestiak hemendik alde ein zeben. 
- Kukuarriko Mendizabalera? 
- Ez, Martirittako Mendizabalera. Martirittako Mendizabalgoo fraillien eta bestekuek, aitte zana zan hemen jaiotakua. 
Hemen jaiotakuak zien haiek. Haiek alde ein zeben Mendizabal hartute, eta gero etorri zien gure ama zana ta ba honea etorri zien bizitzea. Hau baserrie ez zan, e. Haiek esaten zebenez, txabola zahar bat. Baiña orduan halaxe zan gauzie. Eta hola funtzionatzen zun. 
- Zenbat anai-rreba? 
- Gu zortzi. Hamar emen giñen; bixkia hil ein emen tzan, jaiota edo, ni baiño zaharrauak zien eta nik ez nittun ezautu. 
Ez nittun ezautu. Baiña nik beti ezautu dittutenak zortzi gea, zazpi anai eta arreba bat. Gero, anai-rrebak, bixkiek, hil eiñ emen zien. Hala konta ziguen guri. 
Umetako jolasak pilota edo "zapoketa"
Zubizarreta Mendiola, Luis Mari
-Eta zer jolas egiten zenuten? 
- Orduan ibiltzen giñen korrika, orduan baloirik-ta ez zan. Pelotan eitteko bazan holako zera txiki bat, frontoe moduko txiki bat, eta han pelotiikin-e, hola pasatzen giñen. Pelotan eo bestela korrikan-a; zeatan'e, hola zapoketan edo itxuketan edo ixkutaketan-do, nola esaten da hori? 
- Zapoketan zeri esaten zenioten? 
- Zapoketan, itxuketie, zapoketie hemen esaten zitzakon gure gazte-enporan, asko zan esaera hori, ixkutaketan edo oin nola esaten zako; izkutau ta gero billatzen eta hola ibiltzen giñen. Zapoketie zan (nagusiye) gure ume garayen. 
- Eta kanikak-do? 
- Kanikaik eta ez, guk ez gendun hortakoik. 
- Eta puxtarririk eta tabarik-ta ere ez? 
- Ez, ez. Eta jaitan'e juntatzen giñan hemen goiko baserrietako geure lagunek, hor auzuan bazan bolatoki txiki bat, umientzako motx bat bola txiki batekin eta han boletan-a pasatzen gendun jai atsaldie. Aurrena biltzen giñen sei-ortzi lagun edo hemen goiko baserrikuek, hantxe boletan-a, hola pasatzen gendun jaia, jai atsaldia. 
- Baserri asko dira hemen Martirittan? 
- Ez dakit, ez dakit hori xeguru esateko, baiñe, berrogei bat baserri-do izengo die, edo gehio iguel. Ez dakit, momentuan ez dittut, baiña bai, bai. Bai, berrogei bat izengo zien. 
Asterako ogia aitak egiten zuen
Zubizarreta Mendiola, Luis Mari
-Gurasoak etxetik kanpora lan egiten zuten? 
- Ez, etxian, etxian. Gaztetan gure aitte-ana panaderue zan, Landakandan, Landakandako panaderue zan gure aitte-ana. Gaztetan. Eta baserriyen ogiye berak eitten zun. Ogiye eitten zun, garbi esango dizut -itxekua famatzia ez da gehiegi ona izeten-, baiña edarra ogiye eitten zun. Baserriko ogiye eitten zun. Bai, aldien bi. Haure ikisittako, baakizu, gurien hola ogi biribille eitten zan. 
- Molderen batzuk egoten ziren? 
- Ezta ezerre, harek ez zun molde beharrik sekula. Eitten zun masie, masa haundiya, hori baakizu, famili haundiya ta ogiye azkar gastatzen zan. Masa haundi bat eitten zun, eta harek kutxilluakin da! puxketie, baakizu nola masia ebaitzen dan. Bi puxketa hartzen zun eta bi eskukin bana, dra-ra-ra, eta tak! , tirau... , jata kolpien-a. Ertetzen ziyon ogiye? Ni harrittute egoten nintzen harekin. Harrittute. Eta sekule pixau biharrik ez masa puxketa hori. Baiña ogiye danak iguala. 
- Zer egiten zuen asterako? 
- Asterako, asterako. Oiñ'e asterako eitten deu. 
- Eta zer izaten zen, oraingo baserriko ogiaren... 
- Bai, bai, igual-guala. Oingo basarriko ogi konpleto-onpletue. 
- Sulaberik bazenuten? 
- Bai. 
- Labesue? 
- Bai, labesua; harek jeneralien eitten zun ba ostirela. Gero baakizu aste bukaeran ogi bigune izeteagatik edo. 
Ostirelan-do hola eitten zan jeneralin. 
- Labesua nolakoa izaten zen? 
- Nola labesue? Zuk labie badaukazu, sartzen dezu egurre, egin behar izeten du bere tenperaturan berotu. Ogiye ondo erre behar badezu, tenperaturie zaittu beharrekue da oso. Eta harek, ba al dakizu, haren bertasune neurtzeko ze izeten zan? Tak! , eskua sartzen zun aurreko zulo hartan eta, "ba! , ointxe zeok puntuan", esaten zun. Harek antz ematen zion ba hari! Ordun ez zan beste zeraik, beste aparatoik ez zan ordun, eskuukin. Ta makiña bat aldiz bai, eta egurrek erre berri samar eta, "Ez, berogi zeok oindik! "
- Egurra baten bat espeziala behar izaten zen edo edozeinekin ondo? 
- Ez, ez. Egurre garbiye, garbiye izen deilla, pago-gurre edo haitz-gurre edo lokesea, baiña garbiya. Eta harek eitten zun beti, labesue ateratzen zunin, labia egurrez bete. Berue nola egoten dan, gero igar-gar-garra jartzen zan ba egur haure. Igartu eitte'u beruuk. Eta gero su ematen zionin askoz'e errezo erre ta gehio berotzen zun. 
1938an jaioa Olasoko Kalparsoro baserrian
Oteiza Azpitarte, Manuela
-Izena eta abizena eta noiz jaio ziñen esaten badidazu? 
- Manuela Oteiza Azpitarte. 
- Ta noiz jaio ziñan? 
- Eneruen hoetamarrin. 
- Ze urtetan? 
- Ez naiz akordatzen ointxe. 
- Zenbat urte dazkatzu? 
- Hirurogetamaika ein ber hil honen hogetamarrin. 
- Eta nun jaio ziñan? 
- Kalpartsoro basarriye hortxe dao auzun. 
- Kalparsoro? 
- Bai. Kalpartso. 
- Eta nun dago hori? Hemen Olason? 
- Olaso, bai auzun, hortikaldien do. 
- Eta zer zittuzun, gurasok horkok o? 
- Aitte horkue, eta ama Martirittako Agarrezarkue. 
- Eta zenbat anai-rreba ziñeten? 
- Zortzi. 
- Zu zenbagarrena anai-rrebatan? 
- Bigarrena. 
Azkoitiko San Martin auzoan jaioa
Larrañaga Aldazabal, Argi
- Zeuzkenat, hirurogeta hamabost urte zeuzkenat. E? Aurten hamasei ein ber dittiñat, baiña hamabost zeuzkenat oin. 
- Ta nun jaio ziñen? 
- Azkoitixen. 
- Kalen? 
- Ez, San Martiñen. 
- Baserri baten ala...? 
- Ez. Ez, San Martingo etxik bazauren, ba? 
- Bai. San Martingo etxetan? Eta izen-bizenak? 
- Nere.... Bueno, ez zekiñat. Leheno eitten ziñebenan Maria Luz, badakin, ez zaonan zeriken, ta gero bizi guztixen Argi. Entendidu danak Argirekin entenditzen diñebe. Oin, badakin... Oin, karnetin ta hoixetan Maria Luz. Badakin, ez niñan kendu ta halaxe segiu... 
- Bai, garai hartan... Ta abizenak? 
- Apelliduk? Larrañaga Aldazabal. 
- Eta gurasok, hemengok? Azkoitiarrak? 
- Bai. Bueno, gure ama, izetez, Elgoibarren jaixotakue eo, baiñe geo honutz etorri zila ta... gure ama... Bai, ez zekiñat nik... 
- Elgoibarren jaiotakoa? 
- Elgoibarren jaixotakue. Ta aitte hemen jaixotakue. 
- Aitte San Martiñen ala kalen? 
- San Martiñen jaixoko hunan haura. Hoixe sekula´re ez detena, badakin, zeatu. 
- Zein? Geu zenbat? Hamar gitxiñen, zaharrena neu. 
Aurkezpena
Aramendi Aranberri, Angeles
-Izena eta abizena esaten badidazu. 
- Angeles Aramendi Aranbarri. 
- Ze urtetan jaio zinen? 
- Mila beratzirehun de hogetamalauan jaioko nintzan. 
- Hillabetea eta eguna? 
- Oktubrian biya. 
- Nun jaio ziñan? 
- Amusategi baserriyan. 
- Hemen Martirittan, ez? 
- Bai. Azpikaldeko etxen. 
- Zer zenun, aitta ero ama bertakoa? 
- Aitta. 
- Eta ama nungua zenun? 
- Arrieta-rrazakua, hamengotxe baillarakua. Hortxe dao. Atzo (... ) izen ziñan. Eskubitaa tontor-ontorrin Arrieta hortxe dao. Hantxe jaio zan nere ama. 
- Hemendik bide puxka bat bai harutza. 
- Bai. Kilometro bat pasatxo. Asko gehio ez. Nik egunero harrapatze'et kilometro haura. (... ) 
- Sasoia. 
- Sasoia bai; beharra ezta asko hobia. 
- Zuek baserriko bizimodue egingo zenuen, ganadue ta bazenuen. 
- Bai, ganaukin-a. (... ) Basuan da souen bizimodue hortan eman deu guk. Bi urte neskame ein nittun aberats-txe baten baiña. 
- Zenbat anai-rreba ziñaten? 
- Gu hamaika. 
- Sail earra. 
- Bai. Gaur eztao holakoik. 
- Amak lan puxkat ein beharko zun. 
- Bai. 
- Gaur bat eta bi. 
- Geuk e bost hazi dittuu. 
Garbiketak nola egiten zituzten
Aramendi Aranberri, Angeles
- Gaur danetik dao, baiño ordun garbiketak itteko ta nola moldatzen ziñeten? 
- A! Eskuz! Ordun ez zeon besteik! Eskuekin dana garbi uzten gendun. Klase danetakua, oaintxe bezelaxe, klase danetaku erropi dana eskukin garbiu, eta... 
- Zorua eta nola garbitzen zenuen? 
- E? 
- Zorue nola garbitzen zenuen? 
- Zorue garbitzen gendun zeakin, eskobillekin, o espartzukin o zeakin, urikin ta jaboikin. Ahal zan bezelaxe. Oin bezelako produktoik ez zeon, eta... 
- Izaten zenuen zepillun bat o zeoze, o...? 
- Zepillue bai, zepillue ibiltzen zan; baiña, oin bezela, baldosak eta zeak eta diferentik zin. Suelue, pasillo haundiyek eta, hanka azpiyen alanbri hartu, ta harekin jardutzen gendun guk zea itten; ta geo eman lustrie, ta geo atzea zepillo haundi bat hankapin hartu, ta harekin brillo ateatzen. 
- Lustrea ematen ziñuen? 
- Bai, lustria ematen giñun. 
- Ze lustre izaten zan? 
- Potek eta nola eoten zan lustria, oin'e eoten da pote zea batzutan lustria. Ta ordun, berriz, argizaye zan. Makillen punten argizayekin, harekin lelengoz, lelengo alanbrau, argizaye eman, ta geo atzetiken hankekin brillu ataa. 
- Argizaria zeakin ematen zan? 
- Makillakin. Eske makille zan, geo bi zea zeuzken, ta erdiyen sartzen zitzakon, tornillue lotzen zan, ta harekin ematen zitzakon. Bizimorue holaxe jun da guria. 
Apaizen jarrera egoeraren arabera
Aramendi Aranberri, Angeles
- Apaizak beti're neskak gaiñea okerro ikusiko zizuen igual, ez? Neskanganako zea gehio eukiko zun, apaizak esaten det. Mutillei librexeo utziko zien igual baiño... 
- A, bai! Hoi bai, neskak eozer jantzitta're ibiltzeik ez zan eoten, baiña bestela... 
- Taberna juten ta're ez zien uzten ta! 
- Zer? 
- Guk ez gendun, edozer jantzitta ibiltzen'e, ordun apaizak ez zeben uzten. 
- Ze jantzi behar izaten zenduen? 
- Zea, tapatuta ordun. Ordun ez zan ez tirantaik, eta ez manga gabe ez. Ordun ez zeon holakoik ametitzeik. Baiña, halaxe ohittu giñen, ta halaxe bizitzia eman deu. Ta gaiña ez genun ikusten ordun ezeren... Oin diferente ikusten deu [...]. 
- [...] herrin, herrira batek ekarri zuen dantza lotua, ta hamen harek ez zun ametituko. 
- Ahalegiña in zun. 
- Azkenen ba al dakizu ze in zuen? Nik sueltua jotzen nun, baiña aurren jarri ta heldutik. Ta etorri ta apuntatzen ta jardun zun apaiz horrek, harek kasteillanoz [...] zituala, ta [...]. Herrin dana libre, ta ta hamen... Aizpurutxon dantza lotua, han Urrategin dantza lotua, ta hamen ez! [...]. Oain'e... 
- Ez, harek'e ordeni zeuken Aixpurutiken ordun eukiko zaben ta. 
Neskak eta mutilak erromerietan
Aramendi Aranberri, Angeles
-Erromerira juten ziñetenean dantzara, kobratzen zizueten zeoze dantzan egiteagatik? 
- Guri ez. 
- Mutillei. 
- Gizonezkoei, 
- Ze kobratzen zuen? 
- Ze kobrau? Enaiz (... ) Bi pezta. Orduan pezetia asko zan da. Gero azkeneako, nik utzi nionerako bost duro bakoitzin. 
- Hogetabost pezeta. Orduen dirue zan garai hartan. 
- Nik orduen bi milla pezta (... ) jai goizian. 
- Hemen taberna zeon? 
- Bai, taberna. Taberna beti izen da hemen. Guk ezautu gendun, taberna beti izen da. 
- Neskak ezin zenduen sartu. 
- Ez, ez. Neskak tabernan sartzie pekatue zan. 
- Zuek zer egiten zenuten, kanpoan egon eta mutillak ateratzen zizueten edatekoa. 
- Edatekoa? Ez edatekoik eta ez ezer. 
- (... ) 
- Zu zenbat urtekin hasi zinen soiñu jotzen? 
- Ni hamalau-amabost bat urte eo. Etxien soiñua nauken osabana. 
- Osaba soinujolea zenuen? 
- Osabak puxket jotzen zun-a. Haure Eibarren eitten zun lana ta hara juterakuen askotan (... ). baiñe gero antzeman zion alperrik ai zala (berak baiño) nikhobeto jotzen nula, ta gero halaxe. 
Baserritarrak eta kaletarrak
Aramendi Aranberri, Angeles
-Antzematen zenuen kaletarrak baserritarrak ziñatelako parre egiten zizuetenik ero? 
- Egongo zan igual garai hartan beti izen zan. Baserritarra beti zen da kalekuengandik diferentie. Azkenengo urtietan etzaio aldeik billau baiña len bai, len garai baten bai. Herriko jentia beti zan gu baiño hobeto jantzittakua eta errexo bizi zana. Hori behiñ ero beste ikusi gendun -Taillerrien-a dirue irabazi... 
- Baiña sekula lotsaik sentitzen zenuen baserritarrak ziñetelako? 
- Ez. Lotsaik ez, baiña (gabezaik? ) hori eztao ataatzeik ezekin-a. Diferentie zan da. 
Etxeko egoera ekonomikoa
Zubizarreta Azkoitia, Candida
-Etxean ondo hartu zizuen kanpora lanera jutea? 
- Bai. Senide asko geunden eta, danentzako diru asko behar zan eta. Gero ezkondu eo zeoze ein nahi bazendun zeoze preparau ein ber zendun-a. Etxien etziguen sekule galaiñ (gal eragin) kanpoa jutia. 
- Eta irabazitako jornala etxean entregatzen zen? 
- Irabazittako jornala, ni ie hemezortzi urte nittula, hamazazpi pasaute o; baiña ordun genduken guk ipinitta amak eta ba sobratzen bazitzakun hemezortzi urte arte ba etxera entregau eo berai emateko. Baiña hemezortzi urtetik aurrea geuk nahi gendune eitteko ta geuk nahi gendun bezela administratzeko. 
- Garai hartan askok entregatzen zuen etxean? Falta ere izango zan. 
- Hoixe ba, hoixe ba, esan dizutena, zortzi ume-a, falta ere bai tta. Ez, gu hemezortzi urte, nik ez nun asko entregau, denporaik enun izen. Da beste danak e ertetzerako; umia ziñela re etzendun ertetzen. Guk ez gendun behintzet erten-a, hola pasau giñun. Gero hogetazazpi urtekin ero ezkondu nitzen da, bittarte hoiek danak pasau nittun hor da, hoixe. Handik hona hementxe, umiak hazi tta, gizonai kaso ein da... 
Umetako jolasak
Zubizarreta Azkoitia, Candida
-Zuk lagunak Martirietakoak zittuzun? 
- Bai, hantxe bertakuk. Urtiagakue, Urtiagatxokue, Urtiagaberrikue eta bestie Kortaberrikua, eta neu. Bost lagun ero bagiñen. 
- Eta ze jolas ero ze egiten zittuzuen? 
- Jaietan-a ez giñen gu juntatzen. Neu te ahizpe ta. Nik banun ahizpe bat, ta oiñ e badauket, neuregandiken ba bi urte ero gaztiaue, eta harek eta nik pa geuk pasatzen gendun jolasien denboria. Eitten giñuzen geure kasatan muñeka trapuzko batzuek. Ordun etzan muñekak eta erosteko-ta diruiken, eta geuk eittten giñuzen muñeka trapuzko batzuk, eta amai harrapatzen genizkon tela-uxketa batzuek bearek erropak einde ero zeuzkenak eta, haiekin soiñekuk eitetn muñeka haiei ta. Ondo pasatzen gendun. Klaro, igual ardizai re agintzen zigun aittek. Ardi batzuk egoten zien, eta haiek oin bezela hesiekin itxitte ta bakoitza bere lekutan etzien egoten, da zaittu beharra iguel da, ardizai re juten giñen da txokolate ta ogiya ematen ziguen iguel ardizai juteatiken. Bestela igual ez gendun eukitzen txokolate ta ogirik, e. nahikue ez zan izeten oin bezela ta. 
- Bazeukazuen tokin bat jolaserako? 
- Ba hantxe, etxetiken alboa. Bat gendun partikularra, arbola zar haundi bat zan etxe ondun, da zittun zulo asko. 
Perrejenplo sillak ipintzeko moduko zuluk eta bazittun; eta haure ipinitta eukitzen gendun: hau kuartue izengo da, hori sukaldie izengo da, beste haure zea izengo da ta. Ahizpek eta biok ba han ondo pasatzen gendun
Ospe handiegia ematearen kaltea
Juaristi Alberdi, Luxiano
Gaur deportien asko pentsatsen det galtzen diela bidian ematen zakuelako neri eman zien bezelaxe fama haundixe eman eze ez dan bittartin artin, eta berak sinistu haura eta orduan zaille da gero aurrea jutia. Behar du, zeu zenbateraiño zean jakin behar dezu lelengo zeoze izen behar baldin badezu. Eta pentsatzen badezu dana zeala, orduen gutxi aurrera eitten dezu. 

Azpeitia (Gipuzkoa)
Urrestila herri famatua "Keixeta"-ri esker
Bastida, Manuel
- Urolako herri txiki bat da. Hiru kilometroa o hola ta. Leno bastante famosu're bazan. Aixkulaye're auki gendun onen-nenetakue herriyen, "Keixeta" esaten ziyobena. Eztakit... hogeita zenbat joko jokau ta danak irabazi. 
Ehundoko gizon jatorra zan, gaiñea. Izugarri bromosue ta. Beti txistik kontatzen ta jarduten zun. Hementxe bizi zan Urrustilllen ondun. Hortxe dao ondiken haren basarriye. Haren familikuk hortxe bizi die ondik. 
Urrestilatik Azpeitira lanera
Bastida, Manuel
- Geo leno Urrustillen dana basarri kozkorra ta. Batzuk taillerrea Aixpeitire, geyenak gazte jendie, danak bizikletan illeran jarri ta Aixpeitire batzuk... Damasonekue ta Agirrenekue ta bi tailler zien hola inportante samarrak... Ta geo ertendakun danak batea itxeakun. Kamiñue bete-ete-etin. Ez zaon kotxiek harrapau bildurriken, ez zan ibiltzen da! Ta hor bazaon Urrustillea iye ailleauen aldapa txiki bat, hutse aldapie... danak jaitsi han ta kontubek esanez aldapien goraiño oinez etorri. Etorri Urrustillea, bazkaldu ta atzetik danak batea... atzea taillerrea. Oin baiño egun luzeo izaten zan ordun. Xei terdik arte o uste ze jarduten zan negun. Uderan'e... beatzi ordu, hamar o behintzet. Ta jaire arte e! Astelehenetik hasi ta jaire arte! Ez zan izeten "sabado ingles" ta holakoiken. Aitu bai "sabado ingles" ta izeten emen ziela, baiño iñok ez zakiyen hemen. Jaire arte. Aste guztiye taillerrien pasau ta jairako nahiko dirue. Alpargatak erosteko lain batzuk! Ta egualdi txarra iten bazan... Gogun daket geuk'e Oñetzea jun ber gendula erromeire ta... 
Erdikalea lehen eta orain
Agirre Perez, Inazio
- Ta ordun, Erdikalin jayo eta Erdikalin bizi? 
- Erdi kalin jayo ta Erdikalin... bueno, ordun... ordun horrek "Calle Emparan" zauken, aizu. 
- Bai? 
- Ez, gaizki esaten dizut. Oin dake Enparan, karrerie han daukelako. Baiñe hau nere zean azaltzea "Calle San Ignacio" oseake aurreko zea horrek... horri, zen sasoi baten "Calle San Ignacio" aurreko etxie. 
- A, bai? Beste izen bat zauken ordun? 
- E... len Enparan, "Calle Emparan". Ta oin, berriz, hori o... Hor, len "San Ignacio" ta oin Enparan da. Enparan da. 
- Oin ja ez du existitzen "Calle San Ignacio". Ja... 
- Keba, Erdikalien... Eske, Erdikalie esan izen zayo beti, e! 
- Bai... bai, bai. Nik... 
- "Calle San Ignacio", eztakit nola... bai juzgau aldetiken o zea, baiño bestela Erdikalie... Erdikalie izen da hau Azpeitiyen. 
- Ta Erdikalie Azpeitiko kale inportantiena izengoa, ez? 
- Hala esaten zan e... 
Azpeiti eta Zumarragako ferietara saltzera
Arregi Urbieta, Albina
- Ta gero plaza juten ziñela esan dezu? [...] Zumarra ta... 
- A, bai. Ni plaza hasi nitzen hayek jun baiño bi urte leno. Hayek... nik hemezortzi bet urtekin plazan, berdure saltzea ta zeara... 
- Juten ziñen? Noa juten ziñen? 
- Azpeitire noiznahi, baiño Axkoitire asko. Axkoitiyen benta hobi eoten zan zeatiken berdura gutxi biltzen zan ta. Ta Zumarra're juten giñen... 
- Zumarra're bai, e? 
- Bai. Auzoko, auzun nuen ama beti hola ibiltzen zana eta harek laguntzen zien. Ta biyok, biyok juten giñen. Hure bere berdurak saltzea ta ni neurik. 
- Berdura eamaten zendun? 
- Berdure o sagarra eo hartan dana. 
- Ta nola juten ziñeten? 
- Zea... trena, trenen eman. Bezperan lepo otarra haundiye beteta ipiñi, ondo lotute... otarrak eta estaziyoa ematen zizkuen etxekuek, eta hayek ematen zeben. Eta geo, Zumarran eoten zien mutillek zai, hayek plaza hartu ta eamateko. Ta geo, hayek zenbat ber zeben pagatzen giñon guk. 
- Oseake mutillek e... trastek eamateatikan hainbesteko bat kobratzen zizuen? 
- Bai. Ematen giñon ta gustoa. O sobrauko [zitzezkun] berdurek o hare, hori... ta gustoa, ta gu're bai. Ta goizeo xamar, tamaiñen, libratzen bagiñen... hantxe... taberna batea, ba, estaziyoa giñezela pasaizuen zaun taberna bat. 
- (Hiztuna 1) Urola? 
- Bai, ta hango etxekoandriek e konprak iten zizkun, be, ta esaten zigun: "axkar-xkar sartu te etorri ta nik pronto saldie... eo zeoze, eta tabernan gerau be sukaldea etorri te". Sukaldea juten giñen eta han ematen zigun harek eta jan. 
- Ondo zainduta ordun? 
- Bai, halaxe iten gendun. 
Ama Azpeitiko plazara baserriko jeneroa saltzera
Urbistondo Lasa, Basilio
- E goizien, jeneralien, e... trature juten zan. 
- Noa juten zan? Azpeitia? 
- Azpeitire. Goizeko xeiretako atie han irekitzen. 
- Nun? Plazan? 
- Plaza, plazan, plaza berduran. 
- Bai. 
- Goizeko xeiretan irekitzen, ta ordurako askotan juten emen zan. Nik e... 
- Esan dezu tratura. Zenen tratue? 
- E? 
- Ze, tratura juten zala esan dezu. 
- Bai, tratue. Bai, hoixe... baserriko... patatie o letxugie o koniflorie o zeuna bubuen hartu... astoik ez zuen, astoik'e ez zan hemendik Azpeitira buruben otarrie hartute juten zan gure ama. 
- Otarran trastek hartuta, oinez. 
- Bai. Otarrakaie, hola otarra borobil bat eiten zan, "tur-ur" kargau haure, gaiñien beste zapi bet e... izeraen bat e... zahartute, alderdi bat puzkautekue o holakon bat eta... 
- Ta bakarrik juten zan. 
- Bai, bai bakarrik juten zan. 
- Zuek ez ziozuen laguntzen inoiz? 
- Nik e... laguntzen niyon e... hemendik kilometro bat ingurure artien... goizien laguntzen niyon. Bai, batzuten e... nik'e ez beti e... Nik hemezortzi urte nitule hil zen gure ama. 
"Pirenaica" irratsaioa ezkutuan entzuten
Lizaso Mendizabal, Iñaki
- "Andorra la Vieja"... Hayek ematen zituen, ba, Euskadiko gorabeherak eta... Baiño guardia zibillen batek eo aitzen bazun ordun kontuk. 
- Ze iten zeben ba? 
- Zea!? 
- Fuera? 
- Fuera! Zu kuartelea. Ni ez niñuen behin'e eman, baiño hori bai! 
- Anaye? 
- Geo, egurre. 
- Ta harrapatzen bazizuen aitzen hori? 
- Zein? 
- Hori aitzen harrapatzen bazizuen... 
- Etxien radiyue obserbatzen bazuen, zu "Pirenaica" o holaku aitzen ai ziñela... Jolin! 
- Ordun ixkutuen aitu ber hori're? 
- Bai... 
- (Hiztuna 1) Politikuk, partik ematen zituen ta. 
- Harek ematen zitun hemengo politikunak. Garai hartan igesi junda zaurenak. Monzon ta hoyek Frantziyen bizi zien ta. 
Azpeitiko kaleetako giroa lehen
Lizaso Mendizabal, Iñaki
- E... hamen kalie nola akordatzen zea zu zala leno? Hemen ze denda zeuden eo? 
- Dendak? 
- Dendak... o nolakue zan kalie? 
- Ba, oker haundi be... oain etxiek eta berritute daure, baiño bestela... oso kale earrak zin hauek. Atin-tin dendie, dana ezauna zan ba. Ta basarrikuk etortzen bazan dendan iuel lagatzen zitun porruk saltzeko. Arrautzek eta ze esanik ez. Hemen zan pentsu almazena, Irintzailleko hortan. Hor pasaizue badao, ba, Enpan kale... hemen Erdi kaletik hementxe... pixket aurreo... hori astoz beteta eoten zan. 
- A, bai? Horreatik al da astotaye? 
- (Hiztuna 1) Ez. 
- Ez, astotaye plaza atzie. 
- Bai. 
- Baiño hauetan... hor... hauen etxe aldetik etortzen zienak hayek hemen zaukeben. Hor lotzen zituen astuek. Azoka jun, beren pasaizu in, astu kargau ta etxea. 
Telefonoaren ordez izara zuriak
Agirre Unanue, Pedro; Agirre Unanue, Santiago
- Ordun telefonoik ez zan izango, ta nola moldatzen ziñaten? Hemen atzerrekan ez zan telefono bat? 
- Oso erreza izeten zan: layeako o zeozer enkargu baldin bagenduken, holako gure arrebakin te, hor aurrian sagarran ondun izarie ipini. 
- Izara zuria? 
- Ta ordun ya bagiñakigun "ba, badek hor zeozer, o hori in ber diat, o hure jetsi", o zea, sistemie horixe. 
- Gure amak hori zea hori neska hori [...] hori izugarri behekotzat hartu zuen, eta hamen zein zan? Ez zait akordatuko oain. Behiñik behin gaixotu o zeoze ein zeuen amai, gure etxeko zeien, eskola hamendik juten zan, eta eskolatik etorri gea ta ama kejauta o zerien ta, "jungo ez bahaiz gaur zera etxea"... 
- Ta nik ezer pasauta ez nengola. ta ordun hara amena jun ber. 
- Eta nei esan zian izerie hortxe ziok eta eraman ta han Txaaki esaten genun, punte hartan zabaldu izerie ta ipiñi ta hure zea in ezkeo, bestiek bazekiyen. 
- Zeozen arrastua. 
- Holaxe zian. 
- Telefonua huaxe zan. 
Baserrietara argindarra eramateko kudeaketak
Odria Ibarguren, Manuel
- Eiten zanak eiten zan herri baten o bestin proiektu haundiyek e? Ni akordatzen naiz Azpeitin argindarra jarri zanien, iya hirurehun basarri jarri zuen, zea, jarri zituen, berritu zitzayon e? 
- Eta zentrala hemen nun zan? O nundik...? 
- Iberdrola, Iberduero, Iberduero. Ordurako hemen behea indarra aillauta zeon, industriya ta kale inguruko basarritarrak eta bazaukaten argi ona, baiño gora, gora zauren lehengo alanbre xahar-aharra arrastaka, erdiya txintxilika, eta haina den-en-ena berritu in ber zian. Eta ailllatu giñen Iberduerokin zea bat itea, tratu bat itea, Iberduerok beak iten zun proiektua, alta beak jartzen zun, ta transformadorik'e bai, ta geo distribuziyua, eta distribuziyu hori ordaintzen zan udaletxia eta Landa-arapen aldetiken diputaziyo dirutik ordaintzen zan eta geo basarritarrak beak, pusketa txiki bat, eta hola in zian e? 
Atzerriko abeltzaintza-sistemetatik badugu zer ikasi
Odria Ibarguren, Manuel
- Ikuillue bea ere... 
- Nahiko garbiyek eoten zien. 
- Lehengo ikuillu bat oaingo ikuillu bat, zertan ezberdintzen zien? 
- Beitu, hasteko ikuilluk etxetik kanpoa. Han Dinamarkan ta behintzet ikuillu eta etxia aparte zauden beti. Gertu e? Gertu iguel egongo zien berrogei metro, o hogeita hamar metro igual. 
- Arrazoi jakiñen bategatik ala ohituraz? 
- Ohituraz han, eske han etxie basarriye bizitza zan hemengo txaleta bezela. 
- Eta hemen berriz aldrebes. 
- Hemen aldrebes, hemen ikuillue barrun, ikuillu barrun izan da hamen, han ez. Han ganau tejabana bat baldin bazan'e tejabana sentzillo-entzillo bat baldin bazan'e beti aparte zan. Eta etxebizitza etxebizitza iteko. 
- Eta ikuillua bea barrutik? 
- Barrutik ez die, lujoak gehio. Haiek baiño hamen geok tipo hortako ikuluk iten hasi giñenien gu, Pixkat teknikoek behartuta're bai, hayen alden ikulu lujosok iten ditugu guk e? Hemen ikuillu berriyek iten diru asko gastatzen da e? Ta zergatik? Teknikuk proiektun hura jarri dulako, eta hura itea behartzen zaituztelako. Baiño han? Hamen Frantzia aldea ta junda zea sentzillo-entzillo-entzilluk e? Obrak e? Obran ta hortan oso diru gutxi gastatzen due, eta "en cambio" ganauen bai. Ganaue zaitute, tratauta, raza mejoratzen ta, hortan gu aldian... Oain hamen iten da e? Ordundiken hamen asko iten da, baiña han garai hartan behintzet guregandik zamakiten bentaja, baiño hola... 
Aizpurutxoko erromeriara bizikletan
- Dantza lotue ta... 
- Eneee... bai... eiten gendun, bai, guk orduen dantza lotuen Aizpurutxon ta... Aizpurutxon [...] esangoizut, hau Aizpurutxo hamen dantzan itie libre ta hamen, hau Axkoitiko partie, ta hamen ez zaon, hamen pekatu e... mugarriye. 
- Xelebreyek... 
- Xelebreyek eneee... Ta hor ibiltzen giñen... Bizikleta... bizikleta zaharren batzuk alkirretiken o hartu o inde ta, Azpurutxoa jungo giñen ta... 
- Alkirreko bizikletak eoten zian? 
- Bai, eoten zien orduen alkilerrien. 
- Nun eoten zian? 
- Bat hamentxe Uitti Azpeitiyen, eta Azkoitiyen, berriz, Gabino esateziyen: bi alkilerreko egon zien ta. Bizikleta mordoskie aukitzen zeban hayek hola alkilen, ta handitxi sostenitzen zien hayek'e... beti... ez zan... orduko bi erriel o kostatzen zan ordun zea... bizikletan ibiltzie. 
- Orduko bi erreal? 
- Bai... hayek falta, ordie! 
- Eta zenbat denborako alkilatzen zenuen? 
- Ze... [...] ordu paren bat, hiru bet o ze pasako giñuzen... zeara junde... erromeire junde ta. 
- Gero bueltako garayen, atzea bertan... 
- Atzea bertan laga ta pagau... zea... bi erriel hoyek eta... 
- Osea ke gauez'e zabalik eoten zan? 
- Eeez, ordun gabien... etzan zabalik eoten. Orduen hamarretan danak ixten zin. 
- A, bueno, baiño erromeritik zuek goizo... 
- A, gu etortzen giñenien? Bai, gu... guri alperrik esatie izeten zan... zortziretako ekarrizu o beatziteko ekarrizu o... 
Gustoa ibiltzen bagiñen beanduo igual ta... Hola ibiltzen giñen. 
Beltzaran jartzeko moda
Altuna Bereziartua, Maria
- Eta gaurko afan hoi, azala beltza ibili behar hori ordun e bazan ala ez? 
- Ez, ez, ez, ez, ordun "mas bien" juten giñen zeak medikuek agindute. 
- Beai... 
- Bai, bai, bai, bai. Umetan behintzet hola, bai, hamar-amaika-amabi urtekin eta zeara, beatzi egunin segidun juten giñan, beatzi baiño hartzea, bai. Ta gero jayetan juten giñen, baiño lelengo zea. Ni akordatzen naiz gure tia batekin eta nola juten giñen, txandan juten giñen, bat zea batien ta bestin. Ta gero hamen beste emakume bat, hil zan hure're bai, hura aurrien bizitzen zan, hure oso... hure bai juten zala udara guztiyen emakume hura. Hari agindute zagon hori medikubak eta. 
- Ze juten ziñaten, bazkaria hartuta? 
- Ez ez ez, bazkaldu te ordu bat eta erdiko zeara, autobusea, o trenea juten giñen. 
Karlista etxean ezkutatu zutenekoa
Olaizola Gurrutxaga, Juliana
- Zu nun zenden ordun, etxen? 
- Bai. 
- Eta etxe ingurua etorri zien? 
- Ez, gure etxe ingura ez zan etorri hola, ez. Behin akordatzen naiz ordun amenaza in zauren, ba ordun hure zer zan, karlistie izengo zan bea, karlistie izengo zan itxurie danez. Eta gu ai giñen soruen ai giñen arbiye eiten edo, udazkena zan ta, arbiye iten edo eta gizon bat nola etorri zan eta esan zion aittei: "ezkutau nazu, gorde nazu nunbaiten, sapaien gorde nazu". Ta laga ta jun zan etxea, eta lastua zegon ordun, ta lasto pillen sartu zuen eta gordeta laga zuen, eta etorri zan berriz, soruen hasi zan eta kabaillo batekin bi kabaillokin bi gizon: "hamen gizon bat ikusi al dezue? " ta "ez, nik ez diat iñor ikusi hamen. Eta orduntxe sartu zun beak. Ta zin lasto pillen ipinita han zeuen gizajue, eta ez debe ikusi, ta halaxe pasau zan. Eta gero gabien hartu seme batek, eta hartu ta eraman zuen han [...] zea, hor Matximenta hamendik pasa zun ta gero Matximentatik barrun ta beste batek eta holaxe orduko ibillerie. 
Soldadu zeudela ezin euskaraz hitz egin
Amenabar Ibarbia, Inazio
- Zuek, zuk gerra garaie... osea gerra atea zen garayen hamasei urte zeuzketzun? 
- Bai, ez e... "treinta y seis"-ien ertetzen zun da, nik "treinta y seis"-ien... "veinte", "veintidos"-ien jayo. Ez dakit zenbat urte izengo nitun, hamabosten bat o hamalauen bat o, ez dakit. 
- Ta guardia itten gartzelako atarin eoten ziñen? 
- Bai [...]. 
- Zu bakarrik? 
- Ez, bakarrik, ez. Beste zeaen batekin, kasteillanoen batekin ta... esto ahopien hitz eiten zun, erdiye ez nun entendiu iten. Ta badakizu, erderaz gutxi ginduken... eta geo, ya, euskerie bastante kastigau zeben. [...] Ta rekuerdo bat dauket, sekule bizik ahazte ez zatena. San Markosen eon nitzen geo soldau, ta Axkoitiko este... zeakue, Urtiakue, Jose Azkoitia, eta bestie Txulotakue Ramon Jauregi, eta bi hoyek ez zekiyen erderaz ezta ez "si" ezta "no", ez zekiyen. Izeten da, ba, tartien txoko baten jarrite... ta gu, ez bixtie auki... urrutiyen jarri bagiñen, ordun, urrutiyen jarri bagiñen... urrutire ikusiko genun "sarjentue bazitorrek" eta euskerie hitz eittie laga ingo giñon, baiño txokun gure ustez iñok ikusi... Hare "da! " kontura zen euskeraz hizketan ari giñela. Bazkaldu berriye zan, zaldi gaiñien jarri zen ta latigukin... Sekula akabatzen ez zan birie Puente de Santiago, este San Markos... borobille da kamiñue. Ta Latigukin, benga ta... gu belaxe jateko danak botatzen... ta ez zigun inporta. Ja ta lurrea. Lelenengo, este... Urtiakue eroi zen, bigarrena ni eroi nitzen, eta hirugarrena, Jauregi zea hori... este Txulotakue... oso txiki... zea zan. Eta "mecachis la mar serena", ta izeten da, ba, tipo hure... Ordun halaxe zan gauzie. Halaxe zan. 
Gerra eta orduko beldurra senitartekoen zoriarengatik
Agirre Esnal, Joxe
- Nola goatzen zu e... gerra atea zan garaye? Gerra atea zan eunen zu hemen zeuden? 
- Bai, bai. 
- Eta... honea tropaik eta alleau zan? 
- E... honea reketiek eta alleau zien honea, ta bandera española zean hemen balkoi... Bueno, etxe hau ez zan hola ordun... Etxe hau oin dala hamalu urte o berritute dao, antzemango ziñon etxe hau eztala lengo etxetakue... Ta leyun eukitzeko bandera española, ta... gero behintzet, reketiek eta etorrite ya gure aitte zanak gordeta zauken hure, gordeta o ixkutaute... ta reketiek etorri te ia zeatiken ez zun hure leyun, ia zeatiken ez zun... ta joe, bildurre ematen ziyola... alegiye, bazien orduen'e, ba, CNT-uek o esaten ziyobenak eo, bestealdekuk hola... 
- Nola esan diozu? 
- CNT. 
- CNT? 
- CNT, bai... esaten ziyobenak'e bazien... Ta hayek etorri te bandera española hamen harrapatzen baldin baziguen danok garbiuko giñuzela ta... 
- Bai, aitzakien bat jarri ein ber. 
- Bildur hori ez zun aukiko, baiño hori esan behintzet eta. Holaxe... ibili giñen. 
- Euki zittuzuen etxen sartuta, reketek o? 
- Ez... ez, ez. 
- O soldaduik o hemen? 
- Ez, hamen inguruen ta ibili bai, baiño ez. 
- Bonbaik eta halakoik? 
- Ez. 
- Hemen ingurun ez zan izan? 
- Ez. Hamen ingurun ez. Baiño nik bi osaba nittun Bizkaira junda. Ni akordatzen naiz hayek nola jun zin. Bi osaba... hamen, nere bi osaba hamendik eta beste bi anai Garatxabalkuak. Gero erakutsiko dizut. Gure amona Garatxabalkua zan, ta hanguak bi, lau lehengosu, ta beste bi o hiru o eztakit ze zien Bentaberritik, beste bat Lastaolatik, ta hure hil in zen gaiñea, bat hil in zen. Bestiek bizik ertetzeko suertie izen zen, kartzelak eta trabajadoriyek eta kristuek eta pasa zittuen, baiño bizik etorri zien bestiek. Ta gu nere aitte zanakin mutil koxkorra mendire jun da ardiyek... bille o izetea, ba, ardiyei beitzea o... ta, behintzet, aitzen zien ba, kriston danbatekuk, kaiñozazuek eta... hor e... Arrate alde hortan ta, Elgeta inguru hortan ta... hor kriston frentie eon zala ustet. Gogorra izen ber zun hor. Ta aitte zanak nola esaten zien goguen daket nik: "gure tio Joxe ta tio Luix te biziko ote dituk? Hortxe ibiliko dituk ba hayek! Ta biziko ote dituk? ". Ta, jo, bildurrez amorratzen, izeten da ba. Ba, hiru urte pasa ta etorri zen bat, e! Gerrie bukau ta gero trabajadoratan eon... ta hiru urte pasata etorri zen bat. Bestie pixket lenuo etorri zen. 
Garia entregatzeko pasatako komeriak
Agirre Esnal, Joxe
- Goseik pasa zenduen? 
- Joder! Asko ez, bakarra. 
- Ta bea nahikoa. 
- Bai. 
- Bueno, baserritarrak hala're pixka bat defendittuko ziñeten... 
- Bai, baiño gariye entregau ein ber izeten zan mordua kalea... Goiko Errotie o zan... oin botata han itxiek inda daude baiño.. 
- Nun zan... Goiko Errota? 
- Kartzel... Oin anbulatoyue badao ba? 
- Azpeitiko anbulatorioa? 
- Bai. 
- Bai. 
- Hortikentxe, hortxe gertu zen Goiko Errotie... Hoi baiño pixket hautzo izengo zan eo, eztakit ze... bai, bai, hautzo izengo zan zeoze, hortxe inguru hortan. 
- Eta hautza juten izaten hemendik? 
- Eamanazi eiten ziguen garaye. Entregau ein ber izeten zan gariye. Mordua... hamabost [...] gari o... ta hau're basarriye hain haundiye ezta... Gari urte ona zanien ondo arreglatzen giñen, bastante baiño... Urte bat tokau zen aiñua o... Zuk eztakit aitu dezun behin'e? Aiñua esaten zan... hori izeten da gariyei burue beztu, beztu eiten zako. 
Ta... 
- Zer da gariek aukitzen dun gaixo bat? Gaixoa o... 
- Gaixua, bai, bai. Ali izeten du ikearri exkaxa eta gutxi gaiñea. Zea lastazue hartu eta ipurdiyen karga geyo, buruen baiño. Ta, ikearri gari gutxi izen zan behintzet eta, entregatzeko're baiño gutxiyo... ta pentsau zauzu, hamahiru lagun inguruko familiye itxin ta... Nik hamahiru lagun ezautu nitun itxien, e! 
- Hamahiru? 
- Bai, urte hartan artien eongo giñen, baiño hamahiru ezautu nittun, bai! Ta, gure aitte zanak nola esaten zun goguen daket: "Hauek, txerri hauek hauek... ez daukeunai're kendu ite zoabe... Nunbaitetik gariya erosi itea? Dirua eongo zan ba [...] etxin? Ta, nola hala eaman behintzet ta... Gero etxien ze jan ber zan? 
- Bai, hamalau lagun betetzeko... 
- Hamahiru... hamahiru, hamahiru lagun ezautu nittun nik. Eztakit... oin esaten detan urte hortan... urte hori leno iual izengo zan... Esan nahi nuke osabak ta etorri baiño leno izengo zan hori, eztakit hori. 
- Asike kanpotik erosten zenuen garie eta gero entregau? 
- Bai, entregau. 
- Ze izaten zan estraperloan erositako garie? 
- Estraperluen?... Ez. 
- Bestela? 
- Bai. 
Gerra hasi eta andereño lana galdu euskalduna izateagatik
Aranguren Olazabal, Jesusa
- Ta geo gerrie erten zanien, ni euskaldune nintzen ba! 
- Ta fuera? 
- Bota. Ta hamar urte namatxiyen e? Ta erabazten nun "una miseria", baiña neu nola gustora nebillen, umiei gustatzen, nere gustora, ni [...] "no me aspiraba a nada a mi", ezer ez zala kanpoa juti're ez, ez, umiekin [...] , umiekin, umiekin zoratzen. Gero gerrie aillau zen, ta aillau zien tropak eta gu euskaldunek giñela ta kalea. Ta nerekin batea monja bat egoten zan naparra, haure're kendu in zeben. Beno, gero konbentu beak destinau zun kanpoa, baiño eskolatik kendu in zuen. Eta geo, zea, erdeldune, erdeldune. Ta geo señorita bat hori ihesi eta horretako bat, señorita bat'e uste det eon zala, señorita Katalina o ez dakit zer, umiei erakusten egoten ziyona. 
Etxeko jeneroa entregatu behar zeneko garaia
Unanue Aizpuru, Juanito
- Estraperlo asko eitten zan? 
- Estraperlue... geuk e... geure jeneruekin ihotzeko estraperluen ibili ber! Gariye ihotzeko ta artu ihotzeko ta... estraperlun ibilli ber! 
- Zen estraperloa eitten zan? Ze jenerona? 
- Estraperlue... itxeko jenerua, itxekua, hure estraperlukua ez da. Itxekua da. Hure ihotzea eamateko're ixkutun ibili ber. 
- Bai, baiño esan nahi det estraperloko jeneroa ibiltzen zan? 
- Ez, ez, ez, ez, ez... ez, ez hori nik ez det ezautu hamen. Hamen ez det ezautu estraperloiken gai hortan. Etxeko jeneru ibiltzeko ixkutuka ibili ber. Estraperlun ibilli ber. Ta... 
- Sekula konfiskau zizuen... 
- E? 
- Iriñik o konfiskau zizuen sekula? 
- Ez, ez, ez... ez. 
- Ez zizuen harrapau? 
- Zea... beste baten e... ama jun da oillaxko pariekin ta gazta batzuk... ta esnie're bai... Ta Aizpeitiyen zaintzen zeak... delegauek. Azokie saltzea eaman ta delegauek zaintzen. Ta gure amak ordun e... hartu te kantin esne hoyek e... eta eaman dizte grupua eta delegauek eta han kanti hoyek ta delegauek eta andra geyo're hartu ta bestiek geyo eamatea. Ta gure ama horrek aldein ta ayuntamentoa jiyo. Ta zan ordun e... nola zun izena... han e... Printzipalien eoten zan zea bat gizon batek esan diyo, mutil zarra zan, ta: "Hola ta hola in die. Ta... ze in ber det nik oin? " esan emen ziyon. "Ta aldein in al diyozu? " ta "bai, bestiei ekartzea jun zien ta trastik han laga ditut; gazta, esne ta patatie're baietz ustet ta arrautzek'e bai. Han laga ditut... Ni jakitea etorri naiz honea ze in ber deten". Ta "bueno, exkutau zure burua! ". Ta hartu exkutau, handik alde in. Ta astu hartu ta etxea utzik etorri zan. Etorri emen zan! Ta ordun e... etxeko jenerua eman ta delegauekin munta (multa) zenduken. Ta munta (multa) zenekin pagau? Ordun diru're gutxi izeten zan! 
- Urri... 
- Bai, bai oso urri. Kalin'e bai e! 
Gerrako borroka gogorrak Eibar eta Errenterian
Ibarguren Iparragirre, Maria
- Zuek nundik enteratzen ziñeten, radioik bazenuen? Radiotik enteratzen ziñaten? 
- Nik ez dakit jendiak [...] , jendiak badakit radiyotik segiu ta abar ta ibiltzen giñan. Baiño enteratzen giñan, bai. 
- Bazuen radioik etxen? 
- Radio [...] bai, izango zan, baiño bestela jendie o... 
- Jendek kalen o... 
- Bai, kalen esaten zeben, o periodikun eo... zeozer esaten zeben. 
- Azpeiti nola geldittu zan gero? 
- Azpeitiyen ez zan honbesteko [...] izen e? Hor zeon Errentei o zan Eibarren ta hoyetan zien... Zean, ze esango det, San Antoniyoko frente hartan ze tiroteo eon zan ez zeon eoteik gure etxien, hango tiroteua aitzen zan, abiaziyu... 
- Zuen etxetik aitzen zan? 
- Abiazyu hola [...]... Ta artapea etxetik ertenda, arto arten sartuta gaba pasatzen giñun, etxetik ertenda. Hola e? Dana haura ikusten giñun rrrrrrrr iten abiaziyu hoi. 
- Nolakok zien abioiak? 
- Abioi [...] hoik, zean ibiltzen zian... bata bestiei tiroka goian ta dana [...]. 
Umetako pikardiak; fruta-arbola ugari Urrestilan
Bastida, Manuel
- Bertan, berriz, herriyen oin bezelako zea ez zan. Arbola asko ta. Ingurun bazin bi zea... oin'e badaure, baiño... hola itxitura bateko jardiñek holakuek. Baten, txakur haundi bat eoten zan, ta mutil kozkorrak harea jun nahi, baiño harea ez giñen sartzen. Bestin bai, bestin txermenak eta holakuek eoten zien ta ene... guk iten genduzen pikerdiyek han! Txermena ta, arana ta... Ja-a mutil kozkor zarra sartute... Gero, jakiten zebenien maixuek esan ta maixuk "bai, a castigar". [...] pasa gendun earrak. Gaiñontzien, arbolie, ba, oingo aldien arbola zea... asko zan; lizerra ta, zumarra ta, intxorrek asko ta, sagarre're bai... Sagarra kantidadie... danetiken, gaiñea. Sagardue iteko¡'re bai. Sagardue're asko iten zan. Geuk etxien sagardo asko iten gendun. Etxien genduken tolarie sagarrak eta zea eiteko... 
Sagardoa nola egin
Bastida, Manuel
- Sagardue're asko iten zan. Geuk etxien sagardo asko iten gendun. Etxien genduken tolarie sagarrak eta zea eiteko... Lelengo, matxakan sagarra jo, ta geo, behera eroitzen zan. Beheyen ixtutu, ba, zea baten... tiñe baten, ta geo, sagardue ein ta barrikatan ipiñi. Geo, barrikak pixkat zea iten zienien, danak botillatan sartu. Batzuten, goxue ta "earra ziok hontxe ta... sartuko al deu ez al deu... Ba, bazpare sartu eingo diau". 
Hiru hilabetez artzaina etxean
Bastida, Manuel
- Geo artzaye. Artzaye guk leno ez gendun behiñe euki, baiño gero hori. Artzaye hamentxe gure etxin erretiratzen zan. Artalde haundiye zeuken. Berrehun ardi baiño geyo zauzken. Illuntze... Mutil gazte bat zan artzaye. Ta illuntzien, ba, goizien bituteko esnieki... zea iten zun gaztaye illuntzin'e bai ta goizin'e bai. Baiño gaztaye iten gure etxeko andri ta txokaute eoten zien gaztaye ze txukundarekin ein leikien. Esne haure lelengo bitu ta dana pasaran pasau. Gero, aukitzen zun beste pasadora haundi bat eta hareako iten zuen asune bitu. Asune ez dakit... belar zea... eskuk eta erretzeitun belar berde hori... Bitu ta hure ipiñi enbutun. Ta geo, gaiñea bota esnie ta gaiñea esnie bota ta jo-a dana garbi-arbi-arbi-arbi iten zun esne hori. Gero, botatzen ziyon gatzaye o dalako hori ta... gaztayek earrouek iten zitun! Ta geo ontziyek garbiu, berriz, bueno hure da brillue hure. Ixpilluei bezelaxe ikusten ziela ipintzen zitun ontzi danak. Gero, Aste Santun... alde hortan eo... laiste, artzayek alde in iten zun. Ya mendire juten zien hayek'e. Hemen hiru bat hilebete o hola pasatzen zitun. 
Azpeitiko azoka eta feria
Agirre Perez, Inazio
- Gero bizitza haundiye Azpeitiyek izan du, Axkoitiyen aldin, ta bizitza haundiye izan du zeak, azokik. Azoki ta feriye're bai. 
- Nun iten zan? Plazan? 
- Plazan. Baiño ganauz beteta e? Oin ganauk ez e? Ta txerriyek, ganaue eta txerriyek. Eta geo ahuntzek "o lo que sea", baiño ganauek iguel, iguel hogetaka ganau're ta... oin bat'e ez dezu ikusten! Eta nei poza ematen diabe baserritarrak hor juntatzen dianien, zergatiken, hombre, baserrikuek'e, baserritarragatiken kaletarrak askotan gaixki hitz ein izan deu, baiño nik ez desde luego, e? Zeatik aitte're baserrikue nun ta. Nere aittek ez zekiyen tutik'e erderaz e? Ta "ni tute". Ta zeak, baserritarrak periyen ta. Ganaurik pe 're, netzat hainbeste ber debela. Jayetan ta han beti baten bat eon ber du arratsaldi itten e? Ez da kalin bezela. Han ganaue zaitzen baten bat eon ber du. Ta geo honutza etorri ta alkarren zeak eta... baserrittarrentzat hitz eitte zea hori ikeragarriye daukebe hori. Hori hori merezi debe baserritarrak: periye. Ta oin lehengo ganauekin ta, bo... 
Eskolara joan nahi eta ezin
Agirre Esnal, Joxe
- E... eskolan neska eta mutil alkarrekin? 
- Ez. 
- Mutillek bakarrik? 
- Bai. 
- Bai, aaa. 
- [...] ingo geldula bestela ta... 
- Bazpare aparte. Ze maixu zittuzuen? 
- Ba, guk apaiz bet. 
- Apaiza? 
- Apaiz eosgoor bat. 
- Hemengoa, Lasaokoa? 
- Ta frankistie gaiñea, hain zuzen. 
- Al zan? 
- Bai. "Cara al sol" ta dotriñie ikixi giñuzen guk! 
- Derriorrezkok hoik? 
- Bai, derriorrezko hoyek. Ni eskola hasi nitzeneako beatzi urte o banittun e... Badakizu hamendiken zihero umie... 
Oin bai, oin kotxiekin ematen ditue zearaiño ta, oin txikiten hasten die, ta utzi niyon hamaika urtekin ta ni Itziarren gutxi ibilitekue naiz eskolan. Etxien ardiyek eta bazien, eta gure aitte zanak izeten zun ardiyek zaitu ber ziela o beti zeoze... Goguen daket amona zanak aitte zanai erritan jarduten ziyola nik eskola jun nahi te uzten ez ta nearrez ta [...] mutil koxkorra. 
- Zuk jun nahi... jun in nahi? 
- Jun in nahi nik. Ta "gu zuek bialdu ezinda ibiltzen giñen eskola, eta horrek jun in nahi te ez diyozu utzi ber? " ta gure aittei bere amak esaten zizkon hoyek, nere amonak. Holaxe ibiltzen giñen. Baiño ni oso gutxi ibilitekue naiz eskolan e! 
Estraperloko errota garia ehotzeko
Agirre Esnal, Joxe
- Estraperloa ezautuko zendun baita? 
- Ezautuko ez nun ba! 
- Zenen estraperloa eiten zan hemen? Ze... jatekona bakarrik o? 
- Jode, gu... gure osaba oin esan detan osaba hoyetako batek ekarri zun errota txiki bet. Gariye etxien ta errotak itxite, ta gosik amorratzen. Pentsau zazu ze pasau giñuzen! Ta errota txiki bet ekarri zun, ta han ihotzen gendun... e... hola aker txiki bet ekarri zun, txikiye... ta harei eraitie nahiko zalle zan; akerra, eraitekua. 
- Akerra deitzen diyozue zuek? Bai? 
- Bai... zuek eztakit nola deitzen diyozuen? 
- Eztakit sekula izenik jarri diyoten, bai... baiño eraiteko hari akerra esaten diyozue. 
- Bai, bai. Gero, gure osaba batek ein zuen, ba, gurdi... lengo gurdiyek jakingo dezu nolakuek zin? Zeak e... burnizko, burnizko... 
- Burnizko gurpillakin? 
- Bai, kurtuola esaten zitzekon hari. Halako bati oholak josi, zea... gurutzea josi hola... eta lehen esan dizuten aker hari soldiaute jarri hola beste hiru hanka. Hayek josi hari danak, ta harekin askoz'e errezo eraiten zitzekon. Nola buelta haundiyo [zitzon] harek. Askoz errezo eraiten zitzekon harekin. Ta... hure're, hure're estraperlokue zan hure'e... jakin ezkeo auskolo ze ingo ziguen, baiño jan be ez zeon, ba, eoteik! 
Etxea errekisatzera etorri, baina zorte ona izan
Agirre Esnal, Joxe
- Etxea rekisatzea ta ez zien etortzen? 
- Ba, bai. Izen zien. Bai, bai, bai. Izen zien. Oin gure etxetiken behik eta holako zeaik eta ez zuen eman, e! Baiño, bai, bai etxie... joder! 
- Zuek ganadu asko zenduen... hemen? 
- Ez, asko're ez. Oin geyo, ordun baiño. Oin geyo eukitzen deu. 
- Ordun ze ganadu eukitzen zenduen? Behiek? 
- Ordun eoten zien gure etxin, ba, lau-ost bat behi. Ta geo ardiyek. Beste ardi mordoxka bat. Hirurogeita hamar bat ardi o larogei bet ardi o... hola. Aittek afiziyo haundi zun ardiyetako, ta nik ez det behin'e izen afiziyoik ardiyetako. 
- Zu ez ziñen artzain behin'e ibili? 
- Bueno, ibili nitzen, bai. Ibili bai baiño ez gogoz, gogo haundiyekin e! 
- Ez zan zure... gustoko. 
- Ez, ez. Ez nun gogoik. 
Lehen gutxiago zaintzen ziren zuhaitzak eta hobeak izaten ziren
Agirre Unanue, Pedro; Agirre Unanue, Santiago
- Eta gero sagastik zaintzeko ta ze itten zenduen? 
- Zaintzeko... 
- Ezer'e. 
- Bakarrikan sorue pixkat garbiu ta zimaurre baten batzui faltatzen bazitzakon flora re batez, gurin ez behintzet. 
Arbolia hazi ta kito. Bi urtetik behin ematen zun e? Baiña eman? Zea, oain bezela sufrie ta? Hoyen beharrik ez zun izeten. 
- Ordun gaitzik ez zun izaten - [...] Oin bezela, oin badauzkagu, baiño... 
- Oin doble klase arra o piztiye harrapatzen da. 
- Ta ordun ezer ez? 
- Ordun ezerren beharrik ez zun izeten horrek. 
Lanagatik bidaiatu eta kanpoko aurrerapenetatik ikasi
Odria Ibarguren, Manuel
- Kanpoa're juna zea zu behin baiño gehiotan. 
- Asko. Nik ibiltzeko suertea izan det nik dexente ibilli beharra. 
- Beti're landa-arapen elkarte hontatik. 
- Bai, bai, bai, bai. 
- Noiz hasi ziñen? 
- Edo bestela landetxetik'e bai. 
- Noiz hasi ziñen? 
- Bueno, nik larogeian o larogeita hamarrean hobeto esanda, larogeita hamarrean, baiño aurretiken zeara udaletxetik. Zeatiken nik udaletxien sartu nintzan hirurogeita hemeretzian. Ta geo gehiena landa-arapenetik e? Hori bai. Urtero ibiltzen giñan, ta urtean igual bi o hiru biaje. Nik izen ditut, izen det suertia hogeita bat lurraldez iristeko. 
Potzuz bestaldea bakarra: Kanada; eta beste hauek danak hemen Europarako. Ta bestia Israel. 
- Gehienbat zuen kanpoako biaje hoik izaten zien gero honea ekartzeko aurrerapenen bat o? 
- Bai, hayek [...] enterau hayek landa-arapenak nola, landa-arapena o halako zerbait nola antolatuta zaukeben ta geo nola funtzionatzen zuten ikastea juten giñen. Ta hemen gora, ba, gure modu samarren ibiltzen zien, hor'e nekazaritza txikiya, ba... Alde haundia kentzen ziguten zeak, frantsesak, inglesak, Kanadak oaindik ze esanik ez... 
Haiek zien han basarri txiki bat esaten ziyoten berrehun behi zaukenai. Eta ikasi ikusitik adelantuk eta ikusten ziñuzen baiño hoiekin gertatzen zitzaigun zea: honea ezin zala, hamen ezin zala aplikau haiek zeukaten teknolojia. 
Hamen sei-ortzi hektareako basarri baten milla dauzkenan teknolojia ezin da aplikau, edo bostehun dauzkenana. 
Ezin da aplikau. Hori, hutsune hori gelditzen zitzaigun. Eskozia batea ta jun ta bi lagun, bi lagun aittonak ta beste bi gaztiak... Berrogei urte zazpiko lau lagunek eta larehun behi, bi milla ardi, ta "explotaciones familiares", "ez, guk lau lagunen artian eramaten ditugu habek", baiño ze herramienta ze leku... Ta klaro zuk hure nahiz ta ikusi harek errez iten zula hure ezin da hamen, ezin da, hamen ezin da jarri. 
Lurraren ongarriak
Zabaleta Gurrutxaga , Jose
- Lurrei ongarrin bat botatzen ziozuen? ongarrin bat botatzen ziozuen lurrei? 
- Ximaurra're bai, ta geo hautsa're bai. 
- Hautsa? bai - Ze hauts? 
- Oain zea, zeaik e oin erabiltzen da hautsa belarditan. 
- Baiña ze hauts zan, kare-autsa o zer zan? 
- Karie're bai, bota, gu're botata genden... Baiña holaxe tartetan, kareia, baiño gutxi. eta zeakin, berriz, hautsa etortzen... Hautsa almazenetan eoten zan. 
- Handik erosten zenuen? 
- Ta pagauta egoten zan hua ta ematen ez bazitzakagun, lurrek ez zun ematen. 
Baserriko errenta eta nagusia
- Etxeko... etxea zer zeukezun errentan? 
- Bai, gu errentan. 
- Bai, eta errenta pagatzeko're beharko zenuen... 
- Bai... errentie pagatzen gendun ta... 
- Baiño esan nahi det garie o eskatzen zizuen... errentan... 
- Ez, ez , ez, ez... diruten pagatzen gendun guk. 
- A, bai? 
- Eta... puf... hola ibiltzen giñen... geuk e... a hola pixket... asko ez zeben kentzen, baiñe... nausiyek asko ez ziun kentzen, baiñe errentie harexekin pagatzen gendun, eta gero, beste diru pixket'e emate giñon ta... errez ibiltzen giñen harekin. 
- Hemengo nausie nungoa zan? 
- Axkoitikue o... Irizar eo... esaten ziyoen. 
- Aaaa... 
- Ta... nausiye ona auki gendun, eta ez ziun guri ezerre... ez giñuzen molestatzen gu harek... 
- Beak eskatutakoa ondo eman ezkeo beak [...]. 
- Ez harek... geo ze iten zun... gariyek ze iten zun, estaduek gariye jiyotzen baldin bazun, hemen'e jiyo iten ziun. Ta hola. Ez giñen gu geuk... ez gendun guk geuk nahi gendun preziyuen ta ez, ez... harek ipintzen zun. 
- Beak jartzen zun? 
- Bai, ta hantxe errendiu ber. Gariyekin te ez giñen gaizki ibiltzen ez, ogiye ibiltzen gendun guk... ez gendun sekula ogiyen faltaik izen, baiñe... jo... kalien ta giro zan ba ordun... 
Errotara joateko, astoak erakutsi bidea
Kerejeta Zabaleta, Maria Itziar
- Ta errota ze jun ziñan? 
- Aittittek esan zian: "aizan, errota jun berra zeon". Eta karo, besteik eta hola juteko modukoik ez, anaye're artien'e gaztetxuo, ta ni pixkat beti zeago, neuk esatie ez dago ondo baiño, ta esan zien: "hara, ipiñiko diñau zakukin astue lotute eta hik astuei segiu, beak emango hau errota ta", ta "bai! Zea eramango nau! " esaten niyon, ta "baietz ba, baietz! " esaten zin aittittek. Hamen erten kamiñoa, ta kamiñue kruzau eta hartzen da Zabala eta geo Zabalan behera jun eta Errezil kamiñuen zeuen onduen errotie. 
- Nola izena zun errotak? 
- Estra, Estra Berri ta Estra Zahar zien. Ta Estra Berrin zeuen errota. eta esan zien zeak, esto, "ze, zuzen jun al zan? ", ta "bai, bai, bai, zuk esanda bezela nik segitu diyot astuei ta ni han zean errotan azaldu naiz". Ta geo gaiñez zeuan aldapa bat, zeak, hor ez Azpeitin behera junda, eta biretxur ixtu-xtua, ta "hantxe jun ber den kontuz e? " esan zin ta nere artien "bai bai, kontuz etorri beharra zeok hamen". 
Otarreak neurtzeko moduak
Zabaleta Aramendi , Juan
- Zenbat neurri die otarranak, asko? Lehen aittau dittuzu zortzikua, laukua... zenbat artekuak izaten da? 
- Zenbat iziten den oin? Eskatzen dunak zenbat zentimetroku nahi dun. Leheno hoyek eiten nitunan kuatrokua, "cinco", "seis", "siete", ta dos ta uno ta... Tiro haundiye nuan garai batien. Ta oin hoyek ia ahaztu ditun oain. Oin holako otarre nahi det, honbeste zentimetrokua. Ta eskubekin askotan hau itten ba, neurriye holakua. Hori ez, ez, zentimetrukin. 
Otarre-erosleekiko tratua
Zabaleta Aramendi , Juan
- Eta ordun enkargatzen zizkizuen garaian otarrak, beraiek etortzen zian otarran billa o zuek eramaten zittuzuen? 
- Hayek, hayek eskau iten zizkiñan - Eta otarrak zenek eramaten zitun: beraiek ala zuek eurai? 
- Ordun azpeitiko estaziyo. 
- Azpeitiko estaziyoa. Nun eramaten zittuzun? 
- Hamen zea zunan, transportisti o, ta harekin. 
- Harei hainbesteko bat pagatzen ziozuen? 
- Bai, bultoko beste. 
- Zumarragako estaziotik gero, trenen? 
- Bai, gero... 
- Zuek kargatzen zenuen bagoietan? 
- Ez, ez. 
- Han bazeon hortan aitzen zanen bat? 
- Gu hamendik ateria ta kargau eta bialdu ezkeo transportistikikin, harek iten zixkiñan danak. 
- Nola pagatzen ziozuen garai hartan? 
- Nola pagau? Eskura. 
- Etorri itten zien patzea? 
- Bai. 
Egurra putzutik atera eta labean sartu
Gurrutxaga Iturralde, Francisco
- Gero egurre... egur horri ze itten ziozuen ya putzutik atera ta gero? 
- Putzutik etara eta etxea ekartzen zenun. 
- Zeozer ematen ziozuen? 
- Labien berotu. 
- Berotu? 
- Bai, labien berotzen zan. 
- Ze labetan? 
- Labe, aproposak labiek, izeten zan ba basarriyan ta ogiya erretzekuek? 
- Bai. 
- Tankera hortakotxe labik zien. Jartzen zenun egurra, bueno aurrena labie berotzen zenun, geo egurre sartu ta egurre berotzen zanien, bigundu iten da eta ordun zumitzek ataratzen dia. 
- Laben sue emateko egurre ze egurre ibiltzen zenun? 
- Ba sobratzen zan zea, bakizu sobrau iten da ba geo, Zea, pusketie ta zea, bakizu, xirbilla ere ta iten da ba, hazikin ta apaintzen zumitza ta ta, harekin behintzet beste sos batzuk eta, nola hala berotu zea eta berotutakon zumitza atera. 
- Bai, zumitza atara. 
- Nola ateratzen ziozun zumitza? 
- Zumitze? [...] ikusi? Baiño egurra ataratzen ez al diazu ikusi? 
- Zuk esplikatzea nahi det nola itten zenduen. 
- Nik nola esango dizut ba. egurra hartzen dezu, egurra hartzen dezu ezta? Eta da! mozten diyozu puntie egurrei. Ta matxatak izeten zien, matxetia, apropos egindako matxatak. Puntan da! jartzen ziñon erdi erdiyan egurrei, ebagiez ta, ta epaitertzian hola jartzen ziyozun epaitertzian. Ta erdi-rdiyan han, zea jo ber dezu, este, matxetiekn. eta beste, zea, mazeti esaten zaio, egurrezko mazeta batekin da! jotzen dezu matxeta hua ta sartu eiten diyozu egurrei. ta geo hura sartutakon ra ra ra... 
- Pixkana-ixkana. 
- Ta harriyen juten da zea iten, bai. ta batzuk onak izeten die, beste batzuk zakarraguek egurrek. 
Otarregintzaren gailurra eta beherakada
Gurrutxaga Iturralde, Francisco
- Eta emakumeek bazuen otarrea? 
- Bai bai, emakumiek iten zuen zumitzek apaindu're bai askok ta baita otarra iten'e, otarrie ihotzen izaten da ba? Iho in ber izaten da hua, bueltan zea. Emakumiak askok ihotzen ta onak izaten zin emakumik e? Ihotzen. Bai. Bueno, ta otarria josi danak emakumik. Josi esaten zako zuk arua hasten diyozu, bueltako aru hoi otarriai, arua izaten da ba, goiko aro hua. Ta gero han tartie gelditzen da. Ta tarte hura egin ber izaten du beste zumitz batekin josi, ta hure emakumiek iten zun. 
- Esan leike ordun Nuarben etxe gehienak... 
- Bai bai, Nuarben danak zesteruak. 
-... otargintzatik bizi ziela. 
- Hoixe. Ta garai bat'e izan zun fabrikan baiño diru gehio irabazten zana, osau ezinda're pediduek. Dana otarri ber. 
Baiño geo zea in zan, galtzen jun zan. Ta geo plastiko sartu zanen, ordun ta gehio galdu zan otarria. Plastikuk eman ziyon paliza haundiya. 
- Zuk noiz arte segi zenuen otargintzan? 
- Nik berrogei urte arte. 
- Berrogei urte arte? 
- Bai. Ta aitta, berriz, bere bizitza guztiyan. 
Baserrien jabetza eta inguruak
Zendoia Kerejeta, Iñaki
- Ta bueltan esan dezu basoa zala dana? 
- Bai, hombre, oin'e hala dao. 
- Zuen etxen aitte ta basotik bizi zien, bason itten zuen lan? 
- Bai, hamen basuen, diruik geyena hartu generalin. Etxiek hamen geyenak zien maizterrak, dukie nagusi, hamen basarri geyenak Aitzemarri eta hamen Erreztik eta etxe asko baiño, auzuen beona o bertaku o baso-abiek. 
- hau bea basarri zenena zan? 
- Bertakua, bai. 
- Zure aittena zan? 
- Bai, bai, lehendikan hala izengo zan edo ta gero erosi're terreno dexente erosi zittuen itxurie ta baso asko zeuden ta beti're basuakin, zeakin, labrantziakin baiño diru gehiyo hartu o zeoze dukia esan dezu. Nungoa zan dukia? 
- "Duque de Granada" o zer zan ba zea hori. Ta horren basarrik zin hamen, ba Oiñetzen ta Atzerrekan ta Matximentan ta danak horrenak zien hamengo zeak, basarriyek danak geyenak, geyenak ta onenak. Gure aitte zanak esango zizun dukiena ehizako baxtar batzuk bestalden hor Txagorri te ez dakit zein te... Bai, bai. 
- Bueno, baiña zuena izan behintzat. 
- Bai, kaxkarra bazan'e. 
- Hoi da, zenbat urte euki lezazke honek, Basandik? 
- Ez dakit, ez dakit zenbat eukiko ditun, baiño bostehun o hirurehun o arrastua da zihero, zeoze. 
- Baiño bostehun buelta hortan. 
- Seguru, pentsatzen det nik edo. Ez dakit. Hola beitute're ez dago ikusteik, baiño zaharra da. 
Laneko istripuak eta asegurua
Zendoia Kerejeta, Iñaki
- Makiña bat eskapada ingo zenuen egurretan? 
- Bai, latzak bai. Nik "año" sesentaizinkon hankia hausi nun lenengo, goitik egur bet etorri o tronko bat eta azpin pasa nindun; ta handiken'e "de sesenta y cinco a noventa y dos" ez nun akzidenteik ezer euki. "Sesenta y cinco a" nobentaidosea ez dakit zenbat urte dan, hogeita zazpi o. Ta ezer'e. Ta geo nobentaidosin berriz kamionetik saltau ta hankia hausi nun berriz, bea, hanka bea. 
- Ordun lanen zenbiltzaten garaien, seguroik eta ez zan izango? 
- Bai, akzidentekuk bai. 
- Bazeuden? 
- Bai, bai, akzidenteku seguru beti pagatzen gendun. Leno zeaik ez, oain bezela, zeaik ez zan egoten beste seguro pamiliar eo, ez dakit zer. Garai hoietan hamen ermandadie bezelako basarritarrak inde ta zeoze ta eukitzen zeben, baiño ordun seguro sozialik eta zeaikan, beste autonomoik eta bedeinkaziyok eta den hau gerora hasitako sistemak die hoyek. Ta hola. 
Etxeko lanen banaketa eta morroia
Unanue Aizpuru, Juanito
- Azoka juten zan ordun? 
- Azoka... enkarguk, astekuk ekartzea... 
- Ta saltzea're bai? 
- Saltzea're eamaten zuen; arrautzak eta oillaxkuek... eta ostontzien zerbait'e bai gaztayek diela o... eamaten zuen saltzea. 
- Azpeitia juten zan? 
- Azpeitia, Azpeitia. Ta han barrotie pasau, merkaue pasau ta... handiken hiru kilometro [...] eta beste xei bat kilometro e oinez... Hamabi bat kilometro ein iten zituen. Ez zeben zea... makala izeten hayek'e! bizimodua orduan latza zan. Oso latza. 
- Bai? 
- Bai, oso latza. Ta kalin'e gezki. Eskolan ikusten gendun. Eskola juten giñenien... e kalin bizi zienak ogiye palta. 
Eibertik eta etortzen zien honea arto-riñeta. 
- Eibartik? 
- Eibartiken ta etortzen zien arto-riñeta. Ta geo, morroi bat ekarri zuen. Jakiña, ba, ni ume zaitzen ta eskola're... askotan itxin gelditzen nitzen... Morroi bat ekarri zuen... zea horrek... gure aitte horrek. Ta bastate majaderue zan. 
Ta ordun itxin udik'e ez genduken. Ez zeuen artien korrienteiken eta dutxaiken ta ez zeuen. Ta hor bertan genduken potzu, baiña txahalentzako ude aska ekarri ber izeten gendun. Ta lehor urti zan, ta bastante jan sekue zauen. Ta egarriye're geyo izeten zen txahal hoyek. Ta hala, esan zigun: "behiyek larrea bialdu ditxiat eta zea... txahalentzako ude ekarri! ". Ta "bai". Ta morroyek'e "bai" ta. Hala behinik pehin, morroie alper zamarra're pixkat bazan. Eroso zamarra. Zea "behiyekin ekarri ta behiyekin batea eamangoittu iturrira". Ta sekula txahalak askau be katetiken. Ta hala, ekarri ditu behiyek, ikuillua sartu die, txahalak askau ditugu... ta behiyekin batea iturrira txahalak. Ta hola potzu haundi bet zan. Oin'e sukalde hau aiñekue ez, baiño[...] erdi tamañokue o hola. Ordun oin baiño haundiyo zun. Ta hala, txahal bat haundi zamar bat. Ta ez sartu nahi. Ude... egarriye bazauken, hola udei ikutzen ziyon... ta ikutzen ziyonien, atzea iten zun. Ta morroi hori sartu da azpira, gu mutil kozkorrak, sartu da azpira ta bizkerrien jasotzen hasi da aurrea juteko ta... salto in diyo ta ja-a, ja-a udeta morroi hori.... dana... holako ondu zauken... udetan, potzuten. Gu atzetik parrez. Ta... 
- Zenbat holako pasau... 
- Ta... geo etorri ta aittek txahalai ude ekarri al diyozue? Ta morroiye ixilik. "Ez, ez diyou ekarri". Beak eaman ditu. 
Ta "nola eamandituzue? ". "Behiyekin ekarri ta behiyekin batea". Ta ze... "atzea etorri al die ikuillua? ". Ta ikuillua, aldau baiño leno ikuillua ikustea! Ta batematek zeoze ein... Geo esplikau niyon, ba, seitu-eitun ez ta... nola zea... 
"Txahal beltzak", bat beltza zan, "txahal beltzak ez zun sartu nahi ta udei ikutzen ziyon ta atzea iten zan... ta azpire sartu ta bizkerrakin jaso ta aurrea ez zea iteko hasi ta Joxe bea bota du potzura! ". Ta "zuek ondik eingoituzue haundiyouek! ". Eta behi... txahal hoyek ikuillun ikusi zitun ta gustoa. 
- Ordun ya lasai. 
- Bai, ta ordun ya gustoa. Zenbat ibillera in ber izeten zan! 
Baserriko bizimodu gogorra
Unanue Aizpuru, Juanito
- Ganadu asko zeukezuen? 
- Ba, orduen'e... mordue. Mordue eukitzen gendun. Ta gero geyo euki det nik. 
- Ze euki zenuen? 
- Zea... behiyek eta ardi batzuk'e bai ta behiyek eta... oin berrehun bat ardi badaure... ta oin ganaue gutxitute dauket. Oin beste bati eman dauzket e! Nik... 
- Eta ganadue ze eukitzen zenduen haragitakua? 
- Haragitakua, bai haragitakua. Etxin gaztaen batzuk ein, etxeko familiko esnia, txahalak hazi ta... haragitakua. Behi pintoik ez deu ikusi ondik. 
- Terreno asko zeukezuen hemen? 
- E? 
- Terreno asko? 
- Bai e... hemen... hau... hemen bi bizitzeko terreno... ordun bizitzeko bat... terreno juxtukuk zien. Geo goyen aitte zanak eositeko beste hor e... Urrakiko gaiñaldien ta're belardiye erosita ta han'e belarretan ta... bizitze gogorra ematen zan ordun. Oso gogorra. Oso gogorra. Goizin e... hamengo lanak ein bezperan ein ganau zea... ganajatekuk ta... Gure aitte zanak e... behin baiño geyotan beanda junda're ez zan akziko haundik eiten ta... Hala behinik pehin, lanak ein goizin goizeo jaikite ta... eune zabaltzeako askotan belardira belarra ebaitzea. Segikin ebaitzen zan ordun! Oin dana makiniz eiten reu (deu) , baiña, segikin ebaitzen zan... 
- Segaz? 
- Segaz. Ta bizimorue e... ordun e... ta kalin'e gaizki e! 
Errotara ezkutuan joatean pasatako beldurrak
Unanue Aizpuru, Juanito
- Hamen Urrustildiken langilliek Aizpeitira juteko bizikletie ona zan, baiña askok ez zeuken ordun e... bizikletaiken. 
Oinez juten zien. Ta eunien pezetie kostatzen emen zala bizikletie ta... bildurrez amorratzen bizikletie erosteko jendie! Ta... ogiye're razionamentun zeuen, eoten zan. Gariye ta etxin iten gendun. Ta hala're errota juteko bildurrez ibiltzen giñen. 
- Ze pasatzen zan ba errotan? 
- Zeak... kontrabandistak o zea delegauek ibiltzen zien ta! Delegauek, delegauek... Hoinbesteko zea batetiken gora ez zeuen eamateiken. Zea... delegauek ibiltzen zien ta. 
- Neurtzen ibiltzen zien? 
- Ta han bertan, azpikaldin bertan... errotie genduken, Urrustillen erroti genduken. Urrustildiken... geure auzo dana erroti zeuen... ta hoyeta ez giñen... Juten giñen Nuarbea. Nuarbea jun, karretera kruzau gabe, hamen menditik jun astukin. Ta hala behinik pehin, lelengo bagenekiun, trikimailluek hartute geneuzken. Karretera sartu be astue atzin lotu, atzin lotu ta jun ta galdeu: "Hola ta hola etorri naiz artuekin o gariyekin, etorri naiz" ta "eon pixkaten". Harek ihota eukitzen zun ta harek e... zea... goyen ta jasota aukitzen zitun, beheyen errotak geldik harek'e! Askotan gabin ta ibili jotzen... ta geo ibili ez dan bezela zakarrakin ta zikindute ta eukitzen zitun: "hala, eon pixkaten... ". Ta goyen, gutxi gorabehera "hemendiken zenbat zakuko kilo junda" ta... beheyen zakuka bat preparatzen zuen. Geo, hemengue pixau ta geo... deskuentue eztakit ehuneko eztakit zenbat kentzen ziun zea... ihotziena. Ta "di-a! " kargau ta ixkututik "aide! " behetik gora. Ta gabien... ta gero mutil kozkorrak e.... hamalau urte ta ta... Gurien asto lerdo bat bazan, asto ar haundiye zan... ta aurretiken pasaute baldin bazauen bide hortan... Hemen geyo're juten zien, ba, harea! Usaye aitzen zun asto emie o arra zan "puf, puf" ein ta "au, au, au! ". Gu makilka ixilik eoteko ta ez zan eoten! Ta gabien'e orbela mugitzen baldin bazitzekun'e sustue hartzen gendun mutil kozkorrak. Ibillerie ikusgarriye ein gendun guk! Ta beste... bestek'e bai hemen'e! Nahiz ta etxeko jeneru euki! Ta Eibertiken'e arto einin honea etortzen... Han'e mixeriye. Han'e mixeriye... 
Aitaren ganadu onari esker, etxean goserik ez
Unanue Aizpuru, Juanito
- Goseik pasa al zenduen? 
- Ez. Gose... gose-osik ez. Itxin eukitzen gendun e... ardiyek etxin eukitzen giñuzen. Ta akordatzen naiz batien... 
Nik eztakit nundik sortzen zun, baiñe gure aitte zana ganauzale ona zan. Premiyotan ta ibiltzen zana zan... Ta urtien e... behi bat eo saldu're iten zuen ta diruten saltzen zitun. Ta dirue... eztakit... hainbeste ume izeteko... ta neu ta [hau ta hare]... hamen beste auzokuei beira jarri, hor Ierta ta basarrikuk ta hoyek... gu dirue... ogiyeta juten bagiñen'e gu diruekin bialtzen giñuzen mutil kozkorrak, kalea ogitea juten bagiñen. Ta auzokuek, denda juteko lakai babie ta... lakai... ta hola ematen zituen pagatzeko. Nik hori goguen daket. Gurin beti... ganau ona aukitzen zun gure aitte zanak. Oso ona, premiyotan ta ibiltzen zana. Ta oso ona aukitzen zun. 
- A, bai. Premiotan ibiltzen zan? 
- Bai, bai. Oso... oso ganauzale ona zan. 
- Eta... nola preparatzen zittun... premiotako ganadue? 
- Ba... kargu ein, raza ipiñi. Gorriyek eukitzen zitun. Raza ipiñi, kargu in... ta - Ze ipiñi? 
- Raza, raza ona... 
- Raza ona? 
- Raza ona ipiñi. Ta geo... ixko... hayen umiek ixkotako hor zea oin haziye ipintzen ibiltzen die... Ordun eoten zien hermandadiek hor Elosun e... baillera baten ixko batek ipiñiko zun, handik bi o hiru urtea beste bati tokako zitzekon. 
Ta ixkotako ta saltzen zitun. Ta hemen ibiliteko gure behiyek... salduteko... Madriden'e premiyotan izenda emen dao. 
Hayenetakue.... A hor Zeler eo Axkoitiko basarriko zea batena... Nik ezautu nun hango aitte zana, geo ezautu nun baiña... harek nola etortzen zan honea ta behi... zea horren umiek eta nola eamaten zitun ixkotako ta nola eamaten zitun. Hayek gogun dauzket. 
Lehengo otorduak: arraina merke eta barazkiak ugari
Unanue Aizpuru, Juanito
- Baiña garai hartan arrayik jaten al zun jendek? 
- Bai, gure itxin ama... 
- Arraye... arraye garestie izengo zan ba? 
- Ez, ez zihero merke. Ordun, oliyu falta zan ta arraye errez harrapatzen zan. Ordun angulie ta noiznahi gure amak'e itxea ekarri ohi zun. Itxea, itxea ekarri ohi zun zea itea... 
- Bai, e? Jan ohi zan arraye etxen... 
- Bai, bai, bai. Bakaillua asko. Ta gure ama arrai zalie ez zan. Aitte bai arraizalie zan. Baiña bakaillua amak jan ohi zun ta ipiñi're bai. Ta bakailluei iten ziyon, jeneralien, osoik ekartzen zitun bi o hiru eo ekartzen zitun astiartien. Ta harek ipintzen zuen e... baratzuri zopie iteko're buzten aldie o hegatsak eo ipintzen zitun baratzuri... bizitasuna ematen ziyon, ba, ta! Ta hala, bakaillau hori hurrena tomatiei ipiñiko zuen, tortilla're bai batzutan asko gazitu... gazi asku're bai batzuten... Ta behinik pehin, bakaillaue asko gastatzen zan. Arraye gastatzen zan. Baiña ama ez zan arraizalie, aitte bai. Aittei txitxarrue ta danetik... harek hezurreaño dana txupatzen zun... ta amak ez, ama... Geo geo're, geo gero're... zea... ama ta biyok bizi giñen hemen. Anayek eta ezkondute ta hure morroie're bai... ta Donostitiken "mediana" ear bat ekartzen ziyon, buztenin lotu ta... arrebak eta, nere arrebak ta ekartzen ziyon ta... Ta hala behinik pehin, estimaziyo haundik ez ziyon ematen, baiña: "bueno, hau jan in ber du! ". Ta hala behinik pehin, zea... burue ta buzten aldie ta lagako zitun periodikun ta beste erdi alde hori ipiñiko zuen. Ta han usteltzen zien, geo katuentzako ber izeten zan. Zea hoyek... buzten alde hoyek. Ez zan arraizalie. Aitte bai. 
- Bestela normalen jatordutan ze jaten zan? 
- Ba, potajie beti. Baba gorriye asko! Ta garbantzue jayetan ta arroza're bai! Baba zuriye're bai, etxin iten gendun hori. Ta baba zuriye're bai ta. Ta geo, iluntzien porru-atatak diela o azelgak patatakin diela o tipo horta... Ta gaiñin arrautzan bat ta katillukan bat esne. 
Menda-erratzak saltzen
Ibarguren Iparragirre, Maria
- Eta basarrin plazan beste zerbait baldin bazeuen, erretzak ordun eiten zien, mende-rratzak. Ordun etxeako etxia pasatzeko ta menda-saiñe lagatzen zula eta iten gendun mordue eta haiek'e plazara eramaten giñun. 
- Haiek'e saldu itten zittuzuen? 
- Bai, bakizu, ez zeon ba nundik ba. 
- Nola itten zituzuen menda-rratzak? 
- Menda-rratzak? Jolin, mendia zelaietan egoten zan ta hartaka hartu, dana bana-anaka ipiñi, lotu. 
- Zerekin lotzen zittuzuen? 
- Beakin. 
- Beakin? 
- Beakin, nola zailla zagon hura etetzen, ta harekin lotu eta zea, menda-rratz mordue. Zenbat eta gehio in ta nahio, ta ordun basarritar mendia asko juten zan zelaira. Ta holaxe bizi giñan. 
- Dirue ateratzen zan? 
- Bai, hoixe, besteik ez zeon ta, ahal dan bezela ordun. 
- Eta azokan pueston bat bazeukezuen? 
- Ez, kargaderu... lekue zegon lekun. 
- Jun eta jarri itten ziñeten? 
- Bai, lekue zegon lekun jarri ta... 
- Ze egunetan itten zan azoka? 
- Astearten. 
- Asteartetan? 
- Bai, egunero ez zan eitten. 
- Goizean goizo jun beharko zenduen ez? 
- Bai, goizen goiz edo ahal dan goizena. 
Ama etxez etxe josteko makinarekin
Urbistondo Lasa, Basilio
- Gero, zorrez beteta geldiu zen ta, aitte ta... Ama, josteko makina txiki bat zuen, zea beheipe... hankaipekue hure hartute etxeik etxe ibiltzen zan. Atsaldeko bost erriel... 
- A bai, etxez etxe erropak e... konpontzen? 
- Bai, bai... zeoze... konponketak eta, erropa zaharrak konpontzen makiniekin te. [...] Bota ta berriyek inde dauden hortan andra batek: "aizan, gurea noiz etorriko haiz? " te "honek'e biyerkue bazaken ta hurrengo astelenien etorriko naun" te holaxe. 
- Eta arratsaldeko bost erreal? 
- Atsaldeko bost erriel, "una veinticinco". 
- Eta... 
- Ta... hure geyo eite zula. Amama... 
- Baina esan nahi det... bazan diru pixkat. Bost erreal zenbat zan? 
- "Una veinticinco pesetas". Pentsau zezu euro batek "ciento sesenta y cinco", zenbat zan... 
- Pentsau... 
- Bost erriel e.... ba ordun hiru kilo babak baliyo zeben xei erriel eo hola; "una cincuenta". Hiru kilo baba gorriye, baba gorri earra, "una cincuenta". 
- Hiru kilo baba konsegitzeko atsalde baten lan in ber. 
- Bai. 
- Makina bizkarren hartuta etxez etxe. 
- Hantxe gaixuk. 
- Eta ze ibilitzen zan hemen inguruko etxetan, Urrestil ingurun ta? 
- E? 
- Hemen, Urrustil inguruen ala Azpeitira? 
- Ez, ez hementxe inguruen... izeten zan, batek eta bestiek eta... erropa zaharrak konpontzeko, berriyek itie baiño... lan, diru ez zun iñok eukitzen ta. 
- Eta gogoatzen zea nolakoa zen makina? 
- E? 
- Makina, esan dezu pedalik gabeko makina zala, eskuzkoa zala, ez? 
- Eskuzko makina. 
- Nolakoa zan makina? Gogoan daukezu? 
- Holakotxe bat eta holaxe erain-rain "txarra txatxatxatxatxa" ta.... eskuekin erain eta bestiek erropie zuzendu... 
"Txatxatxatxa" josten zun harek eta segi te, gero eskuz'e... danea ein ber. 
Hoteleko eskupekoak eta soldata
Unanue Odriozola, Maria Pilar
- Eta propinak eta izango zien? 
- Bai. 
- Bai? 
- Bai. 
- Kamarera bakoitzei ematen zizuen zuen propina? 
- Ez, normalki mahaiyen uzten zeben o fakturakin batea uzten zeben propinak, eta hoyek danak juten zien itxulapiko batea, leku batea. Eta hillien bukaeran partitzen gendun neskak, neskak partitzen gendun. Bai, bai, bai, oin baiño propina gehio. Ni propinakin akordatzen naiz ezkontzeko in nitun izerak eta... Ni akordatzen naiz gauza asko erosi nun propinakin. Eta lehen'e pentsa zazu ze mentalidade: gordetzen gendun hilleko soldata hori, gordetzeko ekartzen nun etxea, eta propinakin ba pasatzen giñen gure gauzak erosi, erropak o zapatak o... 
- Irabazitako dirue zutzako ala etxen entregatzen zenun? 
- Etxea, etxean, etxean entregatzen nittun. Nik etxien entregatzen nun. Baiña aittek gordetzen zigun guretzat gure kartillan e? Bai, bai, bai. Ta gero ezkontzeakuen, ba, " hor zurie, zure kartilla". 
Gerra ostea: miseria zegoeneko garaia
Unanue Aizpuru, Juanito
- Zenbat denbora da, ba, oindiken orduko durue... gu gogortu ezkeo, hazi ezkeo... guk hogetaka urte giñuzela orduko durue hasi emen ziela postie zuritzen, postiek zuritzen. Ta hor... 
- Nola postie zuritzen? 
- Postiek, oin hor hormigoizkuek eta izeten die zeak Iberdrola ta zea... Telefonica ta hoyek. Baiña leno ordun iten zen piñu bota, zuritu... geo baiñu baten pasau zea baten... ipiñite zaukeben pistina haundi bet... han eztakit zenbat ordun euki, ez usteltzeatiken. Ta poste... eta hango lanien orduko duru pagatzen emen zebela. Barnolako "Hankaundi" ardozalie izen ber zan ta "eztakit zenbat tanke erdi eratan emen zitik (ditxik) ". Auzokue gure aitte zanak eta "eran letxeskek orduko duru kobrau ezkeo! ". Ordun'e jornalak... orduko durue... ikearriye ordun! Hoi geotxo, geo. 
Leno gauzak hemen eskas zien, oso eskas. Ta nik eztakit, hainbexte... hamaike ume ta gurin neskak guardasola ta gu zakuekin juten giñen eskola. Ta beste tokiten halaxe... o okerro iual. 
- Bate be iual? 
- E? 
- Bate be iual? 
- Bate be ez zien iño zeoze... hau o hori eamango zeben, zakube o hau-ori. Ta ordun oiñetakoik'e abarkaik'e ez zan gomazko zeaik... beste zea kubiertakin ta indekuek izeten zien. Oin bezelako katiuska ta xiraik eta ez zan ordun. 
Ordun ez zan. Ordun e... gauzak oso gogor zien. Ta hor e... kalien pixu bat badauket nik zeien... ta oin "Sartunahikue"-n ama pamilikue... zeatu nun. Hayek arta-lie ogik ez ta errekreoko denporan guk'e zeoze eamaten... ogiye o zeoze eamaten genun basarrin indeku o... ta guk puxketa bat eman zai eoten zien hayek. Eta hayek... amak ipintzen ziyen labin tostaute arta-lie errekreoko denporan jateko. Kalin ordun geizkiyo zan basarriye baiño. Ta basarrin gezki, baiña ondiken. 
- Baiño baserrin bizi zana betire... 
- Jana zeuken, jana zeuken... itxeako esnie ta jana zeuken, jana zeuken. Ta holaxe bizimorue eaman gendun hamen. 
Neska gaztea izategatik, kontuz ibili behar Donostian
Ibarguren Iparragirre, Maria
- Azpeitin denda hortan egon ziñan eta Donostia jun ziñan? 
- Bai, handikan Donostin billau ziaben geuk zea neukan, auzoko neska bat zeuan zean Pentsion Lasan: [...] , zazpi in ezkeo, zortzi urtekin han. Eta harek eraman niñun eta zazpi urte in nitun han bertan. Baiño gogorrak iikusitta. 
- Maria, ordun Odriako neska bat hain gaztea ta Donostia neskame, bildurrik ez al zizun ematen? 
- Bai, geiñea, hemezortzi baiño leheno, hemezortzi urte baiño leheno ez neukan juteik. Ta ordun gaiñea han zeuan zeak, militarra zeuan dana. Ni ez oain esaten detalako, baiño neska gaztiek nintzen "joe, vaya rubia, vaya esto... ". 
Bildurrik etxekoandriei zan holakue, Pension Lasakua, nik neukan etxekoandrie. Eta hola baten batekin gelditzen bagiñan hitz eiten'e, hola egoten zan zai e? 
- Ez zizuen uzten? 
- Bai, bakizu ze pentsatzen zun? Ta gu neska gaztik ignorantek, ezer ez gendun in ta. 
- Ta militarrak eoten zian han? 
- Uff, geo gauza hoiyek eskatzen zizkiguen habitaziyota, ta hura zan txarrena. Tableru bat esan, ta tinbria jotzen, "oye, tal sitio" esaten genun, gosaiya, eta atia jo ta igual "pasa" esaten zeuen, ta atia itxi igual eiten zizuen, eta barroa hartu eta bueno! Ze jaleo. Geo [...] jun pentsiyua, ta esaten zin, "oye, oye" esaten zun beak, "si no quieres sentar le voy a decir a tu jefa, tu no pero yo le dire". Ta dana hola, holakotxe konbersaziyuk. 
- Amenazak? 
- Amenazak, baiño hola e? Hor. Ez dakit nola salbau ere eiten giñan hainbeste militarrekin ta hainbeste granujakin e? Ez dakit, ez dakit nola, ez gendun bazpareko [...] ez genduken. 
Eskola bukatu zuenetik ezkondu zen arteko ibilerak
Olaizola Gurrutxaga, Juliana
- Eta esan dezu eskolan hamaika urte arte ibili ziñela, eta gero lanen hasi ziñen nunbaitten? 
- Etxien. 
- Etxen? 
- Basarriyen, ardiyek zaitu, behiyek zaitu. 
- Neskame edo joaten ziñen nunbaitea? 
- Gero hamabost urtekin hortxe baillera bertara bi urte pasa nitun han, eta gero bi urte pasau eta gero ba jostea. 
Ordun ezkontzeako jostea ikixi ber izaten zan eta josten pixkaten ez nun ezer asko ibilli're, ordun lana besteik ez zan izaten. Noizin pixkaten jostea're juten giñan ta hantxe, beste urtebete o hantxe buelta bat kalea buelta batzuk josteko izenien ta basarriyen gero honea. 
- Azpeitia jun ziñen josten ikastea? 
- Bai, urtebete baten. 
- Zer zeon, akademin bat? 
- Bai, hantxe ibiltzen giñan, eta gero hemeretzi urte hogei urte baiño leno ezkondu, ta gero gure bizimodue hamentxe larogei urte artekue. 
- Josten ikastea Azpeitia nola juten ziñen, oiñez? 
- Bai, goizin jun eta kalin bakaldu ta illuntzien etxea. 
- Kalen nun bazkaltzen zenun? 
- Ba, koiñeta baten etxea jun ta han bazkaltzen nuan, eta illuntizien etxea. 
- Eta ze josten zenduen? 
- Danetik, prakak eta alkondarak eta batak eta holako korriente gauzak. Holako tokire jun nintzen e? Toki fiñea ez nintzen jun. Baiño basarriyen gero josten ikixi ber zela, ez nun denbora ezta izen josten ikisteko hamen josten jarduteko, baiño behintzet ikixi ber izaten zan. Basarriko gosie, alkondarak eta prakak eta hoyek ta batak eta etxin ibili ber zan gauzie. 
Harategiko haragia nondik eta nola lortzen zuten
Azkune Zubiaurre, Maria Jesus
- Nun hiltzen zittun ganadue? 
- Matadeiye, Azpeitiyen mataderiye zan. Bai. Oin Iraeta juten da, oin Iraeta joaten die. 
- Ta ordun Azpeitia? 
- Bai, Axpeitiyen zan mataderiye, Axkoitiyen'e bazan. Oin, oain iñun ez dago, oain danak Iraeta. 
- Ta ze in ber izaten zan, mataderia eraman...? 
- Eta gero han hiltzen zituen, eta gero pixua hartu, zenbat pixau zuen ta etxea. Baiño dirukin e? Ez zitzakon gustatzen gure nausiyai hurrungo eguneako ta lagatzie. Basarritarrai hainbeste kostata hazi txahala ta dirukin etxea esaten zun harek. Eta gaiñea gibel pusketia're bai. Oin ez da ezer ematen. [...] "muy bien", ta kito. 
- Ze itten zenduen gero, zuek txikitu? 
- Bai, dana txikiu, bai, makinan, bai. 
- Makinan? 
- Makinan, makinan, bazan makine zahar bat, haundi samar bat eta gero odolkiyak iteko ta eskuz eta makina txikitzekoa zan. 
- Bai, bai, bai. Txorixuk eitekue makinen txikitzen zan, baiño olkiyek itekua ez. 
- Baiña ganadue txikitzeko eskuz ingo zenduen? 
- Bai, eskuz, eskuz, eskuz, bai. Mataderiyen preparaute eramaten zenun etxea. 
Lehengo telak josteko trebetasuna
Kerejeta Zabaleta, Maria Itziar
- Eta telak nundik ateratzen zittuzun? 
- Tela berriyak? Ene, ba, ehunenetik, ta kalin erosi, dendatan, dendan, saltzen dituen tokin. Eta ba gero ba aurre berriyak in. Oain ez da aurre berriik eta ibiltzen, bueno, tergale're zaillegue're bada puskatzen, lengo tejidu baiño. 
- Lengo telak zer zian, meheagok? 
- Mehieguek ez, nahi bazun kruzau antzekuk eta lori xamarrak'e bai, baiño errezo, neretzako errezo puskatzen zienak e? 
- Ibilli're bai, beste era batea, puskatzeko're ta. 
- Bai, nik aurre berriyak nik botatzen nixkon. ta ez dakit zenek esan zin, "hik botatzen dixkon earki aurre berriyak prakai! " esaten zien. Nik bestiei ikusi ta... 
- Aurre berrik esaten dezunen ze izaten zan, dana goitik behera? 
- Bai, bueno, ez gerritik nahi badezu, hamendik edo hola, eta barren-arreneaiño're, pixkat goratxeo igual. 
Gerra garaian, guardia zibilekin tratu ona
Larrañaga Zubiaurre, Francisca Seberiana
- Gerra garaie ezautu zenun? 
- Sobre, geyegi. 
- Eta ze rekuerdo dauzketzu ordukok? 
- Guardia zibilla ugari ta... Mekatxis! Guardia zibillak astero pasa ber zien etxez etxe. 
- Astero? 
- Astero - Eta zerta etortzen zien etxea? 
- "Firmas". Pasau ziela. Ondo arreglatzen giñan e? Guardia zibil bat bazan, hamengo basarritar danakin ondo arreglatzen zana. "¿Como se llamaba? " Jesus... Ez giñan besteiken ta, eta haure beti [...] zan. Danakin ondo arreglau baizen ta arre. Haure danakin. 
- Rekisatzen zizuen etxea? Beidatzen zizuen? 
- Ez, ez, ez, firmia hartzen zeben, hamendik pasau gea, ta yasta. 
- Otorduik o eman behar izaten ziozuen? 
- Ez, ke ba, kuartela Azpeitiko estaziyun ondun zeukeben, eta kartillak, zeako soldautzako kartilli, pasau ber izaten zeben urtin behin [...]. Ez, ez, guardia zibillekin ta edozeiñekin ondo arreglatzen zan. 
Asko jositako emakumea
Altuna Bereziartua, Maria
- Nik neuk josten nitun danak etxekunak, ta nere ahizpe ezkondu zanien soiñeku're neuk in niyon e? Ordun ya lagata neon zeai Azpeitikuei, ya etxin neuk josten nuan. Nik erropa asko josi nun hamen herriyen. Enee, hamentxe hor basarri batekuk'e anaye ezkontzen zitzakola ta hiru ahizpe zea jostea ta gaztena hasi nintzen zea iten, eskotie ebaitzen, eta gora ezin in ta graak! tira in niyon. Ez zat ahazten behiñ'e. Esan niyon: "Ene! Maku! Katie ebagi diñet ta", "Ez zako inportaik, ez zako inportaik, arreglau bestia". 
- Dabillenai pasatzen zaio ta. 
- Enee, enee, zenbat holako ordia. 
- Ze jazkera ibiltzen zan ordun? 
- Ordun? jazkerie? Normal. 
- Ze josten zenun gehienbat, ze erropa itten zendun? 
- Abriguk'e bai te, soiñekuk'e bai te, ahizpei're bati baiño geyoi, zeai hamen baserri bateako're hiru ahizpei trajiek ta josi nizkon, ta hayei etxe hartan zeak'e bai, abriguk eta're, hamen panadeiyen ta. 
- Nolako abrigok? 
- Abrigok, polittek. Ordun bolara hure zan flojuen zea doblikin, pase doblikin eta kuello pixkat hola desbokau xamarra. 
- Luzek, abrigo luzek? 
- Ez, ezta motz-otzak'e e? normalak. Ya motza baiño pixkat hola belaunek tapaute eiten zien ordun. Ta solapakin te, trajik'e bai normal, ointxe bezelakotxe trajek. 
Lehengo eskoteak
Altuna Bereziartua, Maria
- Eta esan dezu leno eskotea itten ai ziñela, moztu in ziozula katea. Ta eskotea nolakoa? 
- Eskotie redondue. Eskote redondue. 
- Eskote pikoik ez zan izaten? 
- Baita izeten zan, baiño eskote redondo zun harek, eta oso potolini zan ba, eta soiñeko hure in niyon flojo-lojo-lojo hola pixkat behera ebatzen zula, aurrien holako pare batekin o josi ta gero enkuentru goitik behera. Hamen laxo batekin ta... 
- Enkuentrua zenei esaten diozu? 
- Zea, enkuentrua hau izeten da, gonan izeten dia ba, jartzen dia ba gonan, enkuentrue... 
- Pliegek bezela. 
- Bai, zuk hor zea pliegik dauzketzun bezela, barrure daukezun bezela, o kanpoa daukezun bezela, hor tablie ertetzen du ta hure ertetzen du enkuentrue, enkuentruek. 
- Artista ordun. 
- Bai, josten dexente iten nun, ez neuk esaten detelako, baiño dexente josten nun. 
- Eskotek erabiltzen zien. 
- Bai, ibiltzen zien, eskotik geo hasi zan hola barko ta, eskote barko ta hasi zien. Pixkat hola, asko ez, baiño ba, eskote barko ta bai ibiltzen zien. 
- Zenbat eskote klase zien? 
- Ba, redondue eta gero herradura o esaten zitzakon hamen pixkat hola borobillague, ta gero itxi iten zana hamen gora, "escote cuadrau" e? Eta pikue, eta zea, este, barko hori. Oin ibiltzen dan barko hori hortaiño ez zan ibiltzen, baiño pixkat hola. 
- Pixkat sorbalda... 
- Zea, sujetadorien zea tiri ikusi bai ez, haren ez ikusteagatiken zea jarri, automatikue, hola tira txiki bat, zeakin, kortxetikin, han sartu te... Oin danak bistan ibiltzen dituzube, plastikuk edo ez dakit zer, baiño ordun ez, ordun dana ixkutun ibiltzen gendun. 
Baserriko jaki goxoak
Bastida, Manuel
- Gaiñontzien iual-ual. Basarri asuntun, berriz, ba, dana etxin iten zan ordun ta! Labesube konparaziyo batea. Aste guztiko ogiye etxien. Gu bezela bestek e! Ta labesube ingo bazan, egur iherra perparaute euki. Ta geo, labie piztu ta... hortako lelengo ogiye prepara ber. Masie in da emakumie ja-a eskuk... ez dakit nola jarduten zeben. Lagamiye (legami) bezperakotiken, bezpera illuntzien beratzen ipiñi, hurrengo goizien hure bitu-itu-itu ein ta lagami (legami) horrekin ogiye nahastu... Ta geo mutil kozkor bat o beti izeten zan... ta opille esaten zitzeko, txiki-xiki batzuk ein in [zituban] ehundoko dibujukin. Hure izeten zan ogiye zapaltzeatik. Ogiye zapaltzie da hankak garbi-arbi ein udetan ta beheye ikutu be eskuetan hartu ta ipiñi... zeien ogiye iten zan aska hortan ta hantxe segi "zipi-apa, zipi-apa, zipi-apa" ogi hori harro-arro in arte. Ta gero propiñie hure iten zunei. Gero, hartaka artue're iten zan. Ta artue iten zan masien ein ta ogiye baiño orduerdi bat lentxo o... labin sartu. Harek denbora gehitxo ber izeten zun ba! Labin sartu. Ta geo ogiyek itten zien sasoien errege-agarra izeten zan asko hemen. Oin gutxi dao baiño. Errege-agarra tarterie o hortako zea haundi bat bete-ete inda ipiñi ta hure sartu labien. Hayek izeten zein gauze gozuk. Ez pentsau oingo ekonomikan hola erretzeieniken ta e! Sagarrak gozuek! Ta gero iten zan sagar hoyek... ba, puxkat jaten zan ta lagatzen zein labin bertan ta... ondorengo egunetan jun ta hartu ta jan. Hartu ta jan hotz-otza, baiño bai gozue labesue! 
Aste Santuko ospakizunak
Bastida, Manuel
- Gero, Aste Santun... alde hortan eo... laiste, artzayek alde in iten zun. Ya mendire juten zien hayek'e. Hemen hiru bat hilebete o hola pasatzen zitun. Geo beak alde iten zunien, ba, hemen Aste Santuen... ze esangoizut hemengo Aste Santuko kontue. Jende asko izeten zan funtziyun ta! Ostegun Santu eunien sermoera atsaldin. Eguardiyen'e bai. Eguardiyen geyenien meza nausiye o... meza izeneko hori. Ez emen da nausiye baiño. Ta gero, atsaldin funtziyue. Gero, ostirelin eiten zan Urrustillen bueltan hor... kilometro bat ingurun o... atzeko bide batetik bueltan ostirel goizin kalbayuek. Ta geo, eguardiyen funtziyu izeten zan ta atsaldien berriz galbayuk itten zien. Kanposantura juten giñen. Illeran jarrita galbayun kantauez-antauez kanposanture jun. Ta han atsaldie han akabatzen zanien sagardandeye bazan Urrustillen... ta danak, emakumiek ez, baiña gizonezkuek antxoa jan ta sagardu edan, antxoa jan ta sagardu edan. Traje berriye estrenau ostegunien ta ostirelin geyenak mantxaute izengo zeben itxea... traje hori... sagardukin. Geo, ez zan itten, ordi, gabeko funtziyo hori. Ez zan iten ordun. Hori gero hasi zan. Baiña aurten'e jende asko ibili da zea hoyetan danetan bai galbayotan, bai gabekotan ta... Daneako lain dao nunbait jendie ta kanpoa jun ez danak nunbait herriyen'e denborie pasau ezin de o... Ez dakit elizea juteatik o... Jende asko ibili da aurten e! 
Aitaren eskolako anekdota
Ezenarro, Juan
- Gure aitta zana [...] o, hamen hazitakua zan, ta hayek'e Olatzea eskola, ermitea, ermite haren gaiñin horrek eskolia du ta, ermitea. Ta moja hori, katona esaten ziyoen ordun, ta ipiñi dittu hor bere zerien. 
- Katona izaten zan liburu bat? 
- Libru bat, ta han ipini mantalin, moja hori, moja horrek, ta bea segi jertsia o puntue iten moja hori, ta harek antzemango zuan, zea, letran bat nola ez zun ondo esan eo, puntua komi o izango zan... "Ez! Esan berriz hori! ", segi harek berriz'e, ta petrala militarra, gure aitte zanak esaten zun hori. Ta, la ostia, amorra in zeon nunbait, ta jata hartu ziok bere jertse hori, bere zea burniya ta dana txikitu ziok aurreko aldin, ta martxa. Ez omen huan geyo eskola jun. 
- Monja gaixua. 
- Monjia, monjia ikusita, harek ze jeniyotan jarriko zan hua. La ostra! 
Ikasteko zaletasuna eta gogoa
Arregi Zubizarreta, Imanol
- Joe, nei, berriz, aittek, aittek, aittek miñe hartu zun beyak hanki zapaldu ta hola bihurritu ziyon, ta zea, hanki dana haundi-aundi inde, ta "Imanol, eskolatik alde in ber dek". Eta nik ikasteko gogo haundiye nun, zea, estudiatzeko gogue. Ta nere ondorengo arrebak'e bai, ikasteko gogue. Ta geo're gau-skolatan, ta neure kasaka, beitutu nola gustauko zitzadan, Loyolako ataiyen zauden letrero danak letzia nahi nitun. Ta ikasten nun handiken ortografiye: "silbar", "koño, b-in eskribitzen dek hori". Ta beste bat zeon "prohibido aparcar vehiculos". Ta lehenagotik galde in ber "vehiculos zer da? ". "Vehiculo" beyen ipurdiye ematen [...]... 
- Behi "culo"! 
- "Vehiculo", beyen ipurdiye ote zan nik pentsatzen, ta nik galdetu, galdetu, ta galdetu, ta holaxen, "joiño, hori h ipintzen zayok erdiyan... "
- Handik ikasteko. 
-... prohibido're bai , ta geo beti tipo horretan asko sayau nintzen. Eta gero, hamalau urtea arte gau-skolaik ez zuen uzten, zean, jesuitetan illuntzien eoten zan, ta hamalau urte... 
- Hamalau urtekin gau-skola? 
- Gau-skola. 
- Noa? 
- Loiolatxoa, lehen soziedadie zan harta. Lehengo soziedade zaharra zan, ta asko sayatzen nintzen. Beti ikasteko afiziyo haundiye. Geo oportunidadie eukiko banu igual ez nun eukiko, baiña asko sayautzen nintzen ikasten. Beitu, nik askotan esaten diyot nere semiei ta esan "zuek" (hayek gogoik ez estudiatzeko) , ta "beittu nola ikesi nun. Hori dek fijatzia, ta aitu, ta sayau. Ez zea... ". Aber ba. 
Erlijioak sortutako beldurra
Arregi Zubizarreta, Imanol
- Nik, geo esaten debe bildurre. Nik aiña bildur pasautakue, ta nei askotan ikusi nauen bezela ikusi hor, panderuen ta juergan ta, nik uste det bildur horrek eman zitela indarra holako izeteko. Bildur pasa nitun...! 
- Bai, Elizakin dana... 
- Elizakin, ta geo gurasuek, gure ama zan. 
- Halaxe huan, ba! 
- E? Gure ama zan, ordie, gure ama zan. Ta gure pekatukin beak inpernura jungo zala apaizen batek esango zion, ta dana siñistu in zun. Aitte ez, aitte total desberdiñe, baiño ama... 
- Eskubitarra hue. 
- Ama... Bai, ama zan... zuk pentsauko dezu hemezortzi urte etorri, ta amai penaik ez emateatiken, Loyolan beste danak Aizpurutxoa, erromeire, ta han nik banekiyan jun ezkeo baltzeun ingo nula. Ta baltzeun iten banun, ta ama enteratzen bazan, beantzako izengo zan gizona hiltzia bezelakotxia. Ta juten nintzen Errezillea Zurruntzola, han sueltua bakarrik iten zan. Ta Aizpurutxon'e taberna baten sueltua; ta Bergarako parteko tabernan baltzeu iten zan. 
Ta ordun amai, harek "zuen pekatuagatik inpernua jun berko diat nik! ". Eta holaxe mentalizauta zeon, ta urte morduan. Geo azkenin... 
Konfesatzean gertatutako anekdota barregarria
Arregi Zubizarreta, Imanol; Ezenarro, Juan
- (Elkarrizketatzailea) Konfesatzea ta, derrigorra izaten zan? 
- (Imanol) Bueno, ordun... 
- (Juan) Derrigor. 
- (Imanol) Bueno, guk behintzet. 
- (Juan) Hilero hilero. 
- (Elk. ) Hilero juten ziñeten? 
- (Juan) Bai. 
- (Imanol) Zu Loyola? 
- (Elk. ) Ta hoi kongregazion barrun sartzen zan? 
- (Juan) Loiola, o Azpeitiyen geyenin gu, zeara, parrokira. 
- (Imanol) Bai, nik Loiolan hau gutxitan ikusi det ta Azpeitire, ta Lasaora ta. 
- (Elk. ) Ta zuek Loiola? 
- (Imanol) Jo, Loiola! Hoi zan, inportantie hori zan. Loiola zan, bueno! 
- (Elk. ) Eta apaizak ze, ze kastigo, osea ze absoluzio ematen zun? 
- (Juan) Absoluziyue, bolaatan ematen zun. 
- (Imanol) Neuri ez zait gertau, baiño kontauko dizut. Merezi du, oain edozer gauze esateko garaye etorrita. Behin, edozer esan ber zitzan ba! Zuk jun, ta "neskakin pentsatzen eon al zea? " ta hayek pentsamento txarrak zien hoyek, pentsamentu txarrak zien hoyek. Ta... 
- (Juan) Kriston dixkurua. 
- (Imanol) Ta neskiei heldu o in deun, ta batek esaten diyo, apaize jun da konfesatzea ta esan diyo "In det, ba, pekatua", "ta ze in dezu? ", eta "neska bati tititik heldu diyot" esan zuan, ta "ze, erropa gaiñetiken edo barrutik? ", ta "gaiñetik", apaizek esan omen ziyon "hau tontua, penitentziya berdin-erdiña daukek". Haura apaiz naturala izengo huan! 
- (Juan) Bai, bai! 
- (Imanol) Loyolako harei esan baziyon garai baten...! 
- (Juan) Kondenauta! 
- (Imanol) Jesuuus! Ezta esan'e! Ta gero kezkia, hori're kezkia eukitzen zendun geo. Juten zea konfesatzea, ta hasten zan, ta kaben diola, kezkatan! 
Mojetan edo maristetan ikastearen arteko aldea
Amenabar Ibarbia, Inazio
- Eskola noa jun ziñen? Hemen ingurua? 
- Eskolan, hementxe barriyuk zun lelengo Olazko moja batekin. Hermana Felisa, Lakuntzeko, Naparruko Lakuntzekue o zan zea emakumiekin ta... gero, ya, "Hermano Maristas" o ibili nitzen hamaxei urte arte o. Gero, gerrie erten zun, eta ya erretira giñen, baiño ordun [garai hartako izeteko] eskola. 
- Olazko mojatan ibili ziñen, ordun? 
- Aurrenien, bai. Ta gero, "hermano marista"-kin. 
- Hor zein zien maixu? Nungo mojak zien? Hemengok? 
- Bai, Olazko... zea "catequistas" eo bai... 
- Baiña azpeitiarrak ala kanpotarrak zien? 
- Bueno, kanpotarrak eta azpeitiarrak baten batzuk bai... Hementxe komento eder hori badao ba? [...] 
- Neska eta mutil ibiltzen ziñeten... elkarrekin? 
- Bai, danak alkarrekin, bai, bai... txikiyek giñen ta. 
- Bueno, etxetik bertan zeukezun zuk ezta? Eskola? 
- Bai, bertan zaon etxie ta. 
- Ta geo, maristata jun ziñen hemendik? 
- Geo, marixtatan hasi giñen. Oin bezela kotxien ta ez giñuzen ematen. Praka mo-otxakin eta hotz galantakin negun ta udaran ta... hor ibiltzen giñen. Ez zauen ordun oin bezela "umiek eskola eman ber ditxiat" eta kotxeiken ez zauen, baiño hobioik ez zauen ta beira... 
- Molda in ber holaxe. 
- Bai, hobioik ez zauen ta. 
- Ze diferentzi mojatan ta maristatan? Oso diferente zien? 
- Bai. Marixtek beti're beak errespeta... gizonak die ta... Emakumie onien ta danien ta... alegretasunien ta badu... baiño petralien petrala jartzen da. Eta marixtetan eiten zun kastigu ipintzen zun. Lelengotik grabilla beheyen, errez esaten da e... belauniko han jarri. 
- Grabillan? 
- Bai, grabillatan belauniko. 
- Osea eskolatik kanpoa? 
- Bai, eskolatik kanpoa. Eta gero, bi esku zabalik ta harekin kargaute bi eskuek. 
- Harrikin? Liburukin ta aittuta neon, baiño... 
- Baiño... naparra zan hermana Felisa esaten zikon, este Lakuntzakue [...] giñon oso, baiño eakusteko asko baliyo zun. Asko baliyo zun eakusteko. Gero, ya, beatzi o zortzi urte o alleau zitanien "aitte ni hor ez naiz jungo, e? " Zeatiken, jode, horrek ematen zitun palizek eta horrek ematen zitun eskutako hoyek eta... Marixtata jun nitzen, ta ya "era otra cosa". Beti e... beste bat zan. 
Maristetan kalitate oneko irakaskuntza
Amenabar Ibarbia, Inazio
- Maristetan e... zeozertako preparau ziñen? Gero zeoze ikasteko o ez? Danantzako obligatorioa zana, huexe... 
- Ez, hola marixtetan pagau in ber izeten zan xei pezta, duro zillerreko haundi hure ta pezetie... eta ordun, danak ez zen hure oso... zea ta geo, herriko hauetako ayuntamentuek batzuentzako subentziyuek eoten zan... eta maixtetan oso ondo eakusten zeben. Ta geo, gaiñea, nik izen nun suertie, ikearri izen nun, zeatiken profesorie toka ziun... giñen berrota hamar, berrota hamar justuen, eta berrota hamar justuek danak enpresayuek erten zien, klase bat o bestie, bestie... zan. Baiño haren, haren... emandako konsejuek ez zeben fallatzen, ta gauze bat nei pasa zatena: "Mira, cuando esta bien nunca pretendais a busca de mejor. Porque mejor no existe", ta nik earki nauken hau, oso ondo, baiño "a busca de mejor" eta prakasa in dit haren konsejue. Eta... 
- Begiengatik esaten dezu? 
- Bai. Eta gero, esaten zuen pertsona bat ezautzen ta zer eta a... "nola hala txikito bat o kafe bat hartzea jun hadi te dirue ateatzen... nahikue dek ezautzen pertsonie". "Ze sentidotan? " "Paiñolo artien ta pezetie billa ezin de ta [...] Operaziyo gutxi ein harekin ze dirue dana ordenaute gauze [...]. 
- Gustokoa da. 
- Detalletsu ta osea... gauze askotan. Ikearri ona tokau ziun, bai. Ikearri ona tokau ziun. 
- Ta esan dezu hamasei urte arte ibili ziñela maristekin? 
- Bai, bakarrik... gerrie erten zun ta, gerrikin ta gero erritirau ein in ber izen gendun. Baiño geo gaiñea... 
- Zeatik erretirau? Maristak ya utzi in zuen erakustie? 
- Ez, ondiken'e segitzen diobe. 
- Baiña gerra atea zan garayen? 
- Ez, ez. 
- Utzi ein zuen? 
- Bueno, batzuk gerrik'e harrapu zitun, baiño ez. Gerrikin'e segi in zioben, gerrikin'e segi... Baiña guk gero auzun... este etxin laneako ta abar ta... Etxea erretira giñuzen. Ta gaiñea, baserrirekoz hori ya nahiku zan. 
Eskolako prestakuntza
Agirre Perez, Inazio
- Ta zu txikitan noa jun ziñen eskola, hemen Azpeitin? 
- Ni lelen parbulotan. Parbuluk zauden, oin gigantiek ta ateatzen ditube ba? Hortxe, hortxen behien zauen, parbulutan. Geo parbulutatiken pasa giñen zeara, goiko eskola. Oin aiuntamentuk alde hontatiken bigarrengo zea pisu badauke ba? Hortxe gendun guk maixue, osea, eskolie. Ta geo handiken belaxe samar ya Maristeta pasau nintzen. Ta nik Maristetako zea, neure formaziyue Maristek. Ordun Maristek zea haundiye zaukeben hemen e? Ze pena ematen dun. Ta atzo leetzen nun [...] ta azpeitiarrak badie han ikasi zebenak. Maristek hor beste batzuek zien, zean, Naparruen hamen goialdetiken, Goizuetan o ez dakit nun zien, Kaputxinos. Ta Azpeitiko jendie're bazien haruntz jundakuek, han estudiau zebenak. Ta lengokuen, atzo periodikuk o heraiñeukuk esango zun, dana bota in debela [...]. Ta kritika jartzen zuen: historian eta hainbeste herriyei eman diyon zea bat, etxe bat, nolatan... dana bota debela. Ta Azpeitiyen badie han estudiautekuk. Dozena erdi bat eo. 
Eliza lehen eta orain
Agirre Perez, Inazio
- Ordun eliziek'e indar asko zauken ez? 
- Bai, bai, gaur hobeto dao. Orduen, nik ze esango dizut... nik horregatik esaten det gaur hobeto daola elizie. 
Zeatiken orduen elizie, nik uste det elizetik kanpoa geyegi sartzen zala. Ta gaur hobeto dao. Gaur nik "por ejemplo" Azpeitiko erretorie asko maitte det, asko baliyo du te. Ta horrek ez du bat'e herriyen zeatzen, ez da zeatzen bat'e, e? Ze gizon sentzillu ta zea daukeun. Ta langillie. Leno zeago zan, hombre, aizu, apaizen bat ikusitakuen, ta hamendiken Banco San Sebastian horta, ta apaiz bat ikusitakuen lasterka, ta "ave maria purisima". Oin? 
- Ta akordatzen zea hola garai hartako apaizen bat hola pixket ezagune o? 
- Orduen? 
- O pasadizon bat? 
- Ordun famie... parientiek? Parientie... ordun famoso zegon hamen, honbre, Kasiano Garaialde erretorie, zea, bestie, don Modesto Madariaga, takarra, takarra... batien batien korun eman zin koskorreko bat, kank! 
- Ze in zenun ba? 
- Takarra! Hitz eiten ai nintzen! Hitz eiten ai nintzen ta! Bai, geo... Bai, gaur gaur elizie herritiken han. Elizie han jokatzen du gaur geyo. Lehen, ordun beste zea bat zan, "demasiao". 
Eskolako ikasgaiak eta debekuak
Agirre Esnal, Joxe
- Esan dezu "cara al sol" kantau ber izaten zenduela? 
- Hori bai, derrior. 
- Goizeroko lana izaten zan? 
- Eunien biten. 
- Eunien biten? 
- Eunien biten. 
- Goiz ta atsalde juten ziñaten, eskola? 
- Eee... bueno atsaldien bakarrik ibiltzen giñen gu, jeneralien. 
- A, bai? Atsalden bakarrik? 
- Gu bai, baiño "cara al sol" pare bat aldiz kantatzen gendun hala're. Ta geo, dotriñie. Ordun dotriñie ikixtie zihero beharreko gauzie zan, badakizu? Ordun dotriñie ikixten ez baldin bazan ez zaon salbaziyoiken. Ta... hoixe, gaiñontzin ze ikixi gendun ba guk! Zeoze, eskribitzen ta're... baa, defenditzeko aiñe ikixi gendun baiño... oin jardun ez ta ahaztu ikixiteko [...]. 
- Zuek dana erderaz ikasiko zenduen gaiñea? 
- Guk... bai, bai. Bueno, dotriñie euskerazkue zan e... 
- Gaiñontzekoa erderaz? 
- Bai. E... zea bat ibiltzen gendun, medailla zahar haundi bet. E... euskeraz hitz eiten ikusten zanai hure eman ber. 
Zeukenak, nik banauken, nik ikusten banun beste bat euskeraz hitz eiten, nik hari eman ber, kastigu bezela. 
- Kastigu bezela? 
- Bai. Ibiltzen gendun... ta nik... uste det gaiñea neuk ibiltzen nula... euskeraz iten nun beti ta! 
- Ba, besteik ez jakin ta! 
- Jakin'e ez ta... hoixe ba. 
- Ze ingo zendun ba! 
- Hoixe ba, hoixe ba... hoixe ba. 
Eskolan jesuitekin eta abadeekin
Arregi Urbieta, Albina
- Eskolan nun ibili ziñen? 
- Eskolan... Loiolan, lelengotik. Lelengo komoniyue Loiolan ein nuen, Etxe Santuen e! Iten genduen xei-azpi urtekin, iten gendun. 
- Bi in zittuzun? Bi komunio... 
- Bai. Ta geo, kalea hasten giñen eskola ta etortzen. Lelengotik jesuitek erakusten ziguen dotriñie lelengo komoniyo hori iteko. Eta hure iten gendunien, geo Azpeitire, eskola. 
- Azpeitia, noa? 
- Azpeitire e... ni zea kadi, karidadeko zeara... 
- (Hiztuna 1) Mixikordire. 
- Mixikordire. 
- Mixerikordia. 
- Eta... 
- Ze mouzko eskola garaie? 
- Geo, horrea etortzen giñen. A, ta geo zea... dotriñie ikixi in ber, ba, berriz, hamaike urtekin beste komoniyue. 
Ordun, apaiñe. Txuri-xuri jantzite, apain ordun. Eta abariekin, abariek hartzen ziguen zea... 
- Lezioa o... 
- Guk bildurre abare hoyekin. Izen'e, jesuitekin xuabe-uabe ohitute geunden e! Xuabe-uabe, jesuitek! 
- Ta abadek gogorro? 
- Abadik gogorro! 
- Ta dotriña derriorra izango zan ordun, gaiñea? 
- A, bai berko. Eta aldamenekue asmau ezinik o zea ai bazan... zeoze hitzen bat o esaten baziñon "aizu, ixilik e! Bestela zeuri... ". 
- Bestela kastigue norbeai. Oseake abadek gogorrao zian jesuitak... 
- Bai, neretzako bai. 
- Bai. Ze izaten zian hemengok abadek eta jesuitak? Ala kanpotarrak? 
- Jesusitek? Ez, tokatzen zana. 
- Euskaldunek? 
- E... bai, bai... bai, bai. Euskaldunek, jesuitek. Ta abarik'e bai, ezautzen giñuzen baiño ez gendun hola tratatzen eze ta. Gu jesuitekin beti umil-mil ohitute geunden. 
Azpeitiko tabernak eta kasinoa lehen
Lizaso Mendizabal, Iñaki
- Eta... ordun ba al zauen hemen taberna... hola ezaunik? 
- Tabernak? Aurreko hau beti ezautu det. Euzkitza ez zan. Baiño... hor zien, oaintxe bezelaxe; Takolo Txikiyenekue, Pedronekue, Ustarriñeku ta Olkiñeku. Lau erreskan. Gero hor behera Galtxanekua... Erdi kalin taberna gutxi zan. 
- A, bai? 
- Ta geo... 
- (Hiztuna 1) Barberiye hamen aurrien. 
- E? 
- (Hiztuna 1) Hamen aurrin estankuko... barberiye. 
- Beti, hor bai. 
- (Hiztuna 1) Olkiñekue ta Aureliñeko dendie... 
- Gero, hure gero. 
- (Hiztuna 1) Gero? 
- Bai. Ta goyen zien beste... bi-iru taberna. Antonenekua... oain "Fideo de mileto" o dao... Geo, oin banku ta dauren plaza txiki hartan, han kasinua. 
- Kasinu al zaon Azpeitin? 
- Hor? 
- Bai, e? 
- Haundiye, hotel da guzti. 
- Ez nekin nik hori. 
- Bai... Hori dana zan... Hasi hortiken ta Bittorreneaño bitarteko hori... tartien beste etxe bat, eta hotela. Ta beheyen tabernie ta komedorie ta... goyen'e bai. Bodak eta danak iten zien hor. 
- A, bai e? 
- Eta goyen zeuzkeben... jardiñe oso earra! Ta frontoie, oin daon hori? Kasinoko frontoie zan. Oso kuriosu zan hori! Geo, Azilonenekue ta hurrena Bittorrena. Mundun tabernaik famosuna! 
- Ze ba zan famosue ba? 
- Famosu, bea zalako halakue. 
- Bea... 
- Horko nausiye nik ez nun ezautu, errena emen zan. Ta horreatiken omen zuen Tojuneku izena. Ta geo, Bidaniko bat etorri zen horrea, Bittor. Ta... hark dana haundiye zun ba... hola hizketan hasten zanien ta erokiye zan... Ta kemiona ekarri zun semintzako... ta garai hartan oin bezelako erreztasunik'e ez... Kamion haundi zamarra zan, bai, garai hartako ta galde diyo: "Jo, Bittor, hori dek kamiona ekarri dekena... " "Kamiona ez dek hau! " "Zer dek ba? " "Hau trena dek! ". Holako ateraldi asko zittun. Ta beak esaten zun bi gizonek erten zebela Bidaniyen. Obispu zan bat, Bereziartua o, hamen Donostin eon zan. Hure ta bea. 
- Bi gizon bakarrik? 
- Bi gizon bakarrik. 
Dolarearen gaineko zerga jarri zutenekoa
Agirre Unanue, Pedro; Agirre Unanue, Santiago
- Sagardoa saltzen zenuen? 
- Ez, ez, hamen Olalde o harek'e harek'e, eneee, zazpi barrika zortzirehun litrokok eramaten zitun harek urtero, urtero eiten zanien. 
- Zuei hainbesteko diru bat o ematen zizuen uzteagatik tolarea? Bai, ezta? 
- Ez, ez. 
- Gero ipiñi ziyoen sagardoai inpuestua, inpuestua sagardua iten zebenai. 
- Tolarie zeukenai. 
- Dolari zeukenai, sagardua iten genun ba? Ta geo etortzen zien sagardu zegon edo ez errejistratzea. Ta ordun in ber izeten zan barrika hoyek ukuillun ipini, garotan tapau ez ikusteko, ordun barrika txiki bat edo bi erakutsi, holaxe moldatzen giñen. 
- Inspiktori etorri eta "etxe honetan geyo dago sagardua! geyo dao! "
- Baiño kriston garo pillakin tapauta egoten ziela, [...] han ze in? Inpuestua ipintzen ziyoen, inpuestua jartzen ziyoen, bai. 
- Bai, bai, inpuestua. 
- Dana izkutuka ibili behar. 
- Dana izkutuka, dana. 
Baserriko lanengatik ezin doktrinara joan
Odriozola Aranberri, Benita
- Ibarrolan e... baserriko bizimodue eingo zenun... 
- Bai, dudaik ez dao. Ardiyek, behiyek... txiki-xikitetik... hantxe... lanin. Senide gaztiouek eta... Nere anai zarra're pixkat atzeatue zan. Txikiten pasau zun zerbait, meningitis eo... ta geldiu zitzekon... sekuelak geldiu zitzaizkon. Ta zarrena bezela ni nitzen. Hure han zeo, baiño... ni nitzen. Ta... 
- Hayek zaindu ber... 
- Bai. Ta geo esaizu nei geo eskolan... Ni eskola juten nitzen gariyek eiti bukatzen zanien nobienbrien e... ordun juten nitzen, hasten nitzen eskola eta ordun'e jun ber izeten nun lelengo ardiyek atea txabolatik eta mendire bialdu o larrea bialdu. Eta orduen ta... nere aitte basun ibiltzen zan asko iriyekin eurre kargatzen, ta hure nun zabilen hari bazkaye ematea hamabiyetan erten eskolatik eta juten nitzen txiki-xiki-xikiye... juten nitzen. Eta gauze horreatiken apaizek errita ein zien behin. 
- Zeatik? 
- A, komuniyu iteko dotriña han juten, eguardiyen ematen zun harek dotriñie. Eske... arratsaldetik eskolia goizetik bakarrik eoten zan. Goizeko beatziyetatiken ordubata arte o hola... juten zan... auzoko neska soltera bat zan eskolie ematen zuna. Eta... ordubatien eskolatik ateatzen zienien umiek, apaize eoten zan zai, bea bazkaldute ordurako... elizen umiei dotriñie emateko. Ta, klaro, ni hamabiyetan ertenda juten nitzen aittei bazkaye ematea ta ni ez nitzen juten dotriñea! Eta egun baten aittei bazkaye eman ber ez niyonien, jun nitzen eta... beti neregatik galdetzen emen zuen "nun da? Ta nun da" ta "eske jun eitea, jun eitea"... Umiek ez zekiyeben, beste umiek, ni noa juten nitzen. 
Maixtriek bazekiyen, baiño maixtriei ez ziyon galdeu. Eta egun baten jun nitzen, dotriñea jun nitzen... eta aber zeatiken ez nitzen dotriñea juten ta... hasi zitzaten erritan, ez zien hola goxo-oxo galdeu... Ta ni, klao, ni bildurtu ein nitzen ni... ezta ezerre ixil-xilik. Jo ez nindunien, baiñe "todo lo demas". Ta ehundoko erritie ein zien, bea jungo zala nere amai esatea ez nitzela juten zeara... dotriñea eta ehundoko erritie ein zien. Ta ni ya etxea jun nitzenien... apaize... nik kulpi baneuken bezela... apaize jungo zala gure etxea amai esatea eta ein nuen ogiye eta intxaurrek hartu ta ardiyek zaitzea jun... apaize're juten zanien ez eoteatik. Eta baite jun'e apaize. 
- Etxea jun zan? 
- Etxea jun. Ta nere amai... "ze, ze pasatzea? " "hola ta hola ta hola ta hola... eta ez zat etortzen dotriñea ta". "Aaaa, ez al du hitz ein beorrek do... zeakin maixtrikin? Ba ez da bere, haren kulpie e! Hure juten da hola ta hola aitte bazkaye... " "Zeatik ez dit, ba, esan? " Esan emen zion. Oin esan niyon, baiño ordun ezin esan! Ta kito, horreatik... 
- Zu nexka koxkorra, ta gaiñea, errita jaso ber... 
- Bai, ta hurrengun esan zien... bai... zeatik ez niyon esan... ta... barkatzeko ta ez dakit zer... Ta ehundoko zea ein zien gero... Nere artien... nik pasau nun bildurre orduen... Bueno, ez jan ta ez lo! 
- Honbre, gaiñea, ordun apaizan errita ez zan izango... 
- Bua, apaize ordun zan apaize eta "todo lo demas... nada". Zan apaize, alkatie ta obispue ta kristo danak Atzerrekan (Aratz Errekan)! Osea... harei kiku ein ezkeo... Ta gaiñea, gurasuk'e halaxe; "apaize ze esan... ta apaize... " ta... Apaize! Gertu-ertun bizi gendun. Holaxe... 
Eskolara gutxi joan ahal izandakoa
Odriozola Aranberri, Benita
- Ordun eskola... juten ziñen... gari ittea bukatzen zenunian. 
- Gari iti bukatzen zanien juten nitzen, eta, berriz, udaberriyen e... lurre, patati iteko o lurre preparatzen hasitzen zanien... Akabo! Itulie o zea o... hautz ta honutz ganauen aurrien. 
- Nungo maestra zenuen? 
- Maixtrie... hemen zean... basarri batekue. Hemendik Atzerreka (Aratz Erreka) birien, eztao... kamiño ixkiñen. 
Altsasu o baserriye. Felisa Korta, Alkor... nola zan? Felisa... Korta. Korta zan, bai. 
- Ta nolakoa zan zuen eskola garaie? 
- Gure eskola garaye... hantxe. Dotriñie ikixi ezkeo dana bale zan. Ordun dotriñie, eta letzen ta eskribitzen... ta holako gauze batzuk ikixi te... Geo geyo ibili zinak ikixi zituen zeak'e matematikak'e, baiño nik ez nun matematikaik ikixi... "restar"... "dividir"-eaño ez nitzen ailleau. Baiño nik errez kontau ditut izen dituten diruek eta gauzak e! 
- Bai, ez ta! 
Euskaraz ez egiteko, eraztunaren zigorra
Odriozola Aranberri, Benita
- Leitzen ta eskribitzen ta ikasi zendun. 
- Bai, letzen ta eskribitzen... ta hoyek. Ta gaiñea, euskeraz ez genduke hitz eiteik eskolan. Hori zan beste gauza bat! Geo danak euskaldunak, tutik ez genekuin erderaz ta ezin, ezin hitz ein euskaraz. Eoten zan anillue, hola alanbre bat... erderaz, euskeraz hitz eiten bazenun hure ematen zizuen. Eta beste batek euskeraz, erderaz... eo euskeraz hitz eiten zun arte hure zuk... hari azkar ematea. Astebukaeran zeakin... anillo horrekin gelditzen baziñen erriel bat eman ber astelenin eskola. 
- Errial bat... ordaiñetan? 
- Bai, ordaiñetan... eaman ber. Pentsau zazu gu ze erdalduñek giñen Atzerrekan (Aratz Errekan)! Akordauta're... 
- Maestra bea're euskadune zan... 
- Euskadune, euskaldune... baiño... harek obligaziyo hoixe zauken. Guri erdera, euskeraz... eo erderaz erakustekua. 
Letu're erderaz eiten gendun. [...] Letzen gendun. Dotriñie euskeraz, klaro. Hure euskeraz. 
- Eta anillo hoi zenek aukitzen zun? 
- A, hure eskolan eoten zan. Eskolan eoten zan, baiño astebukaeran gelditzen zunak etxea eman ber izeten zun. 
Eta, zean... tonteriye geo zenek esango ziyoen hayei... euskeraz hitz ein geldule o ez gendule. Nik behintzet iguel-guel hitz eiten nun astebukaeran euskeraz. Erreala eaman astelenin ta ya esta. Baiña askotan ez giñen... alde in'e... sayatzen giñen zeakoen bati ematen... basarri... urrutiyokon bati ematen. Horixe. 
- Hoi komerik. 
- Gure... bai, eta... 
- Zuen arten'e haserrek izengo zittuen, ba, alkarri anilloa eman ber ta... 
- Hasarre, ez. Zai eoten giñen batematek hitz eiten zunien, euskeraz hitz eiten "ta! " azkar eman. Hasarrau etsi-tsiyen [...]. Bai hasarratzen giñen, jo jolasien o genbiltzela o alkarrekin hasarraute baiño... udera... Hola iñokin haserre haundik ez gendun izen... 
Eskolako metodologia eta ikasgaiak
Odriozola Aranberri, Benita
- Nolakoa zan eskola? Mahaiek eta... 
- Bai, mahayek eta tinteruek zeuzken hola, tinte... badakizu zean bustite... plumie tintetan bustite ta eskribitzen zan. 
- Ta hue mahaien izeten zan? 
- Mahayek zuluek eukitzen zitun. Zuluek eta zuluetan pinteruk. Bankue. Zu jartzeko bankue. Mahai bat aurrien, oin bestela pupitre daona ez, luzien. Eta geo mahai handi bat zeuen eta haren bueltan txikiyek, txiki jendie... eukitzen zitun. Bea exkiñan jarri eta bueltan letzen erakusten ta... 
- Edade diferentetakok... 
- Bai, danak. Edade danetakuk. Osea... ez zan hamabi urte o hamalau, hamahiru-amalautik aurrea iñor ez zan juten, klaro, eskola. Ordun, badakizu, hamalau urtekin lanea zan. Baiño, gaiñontzien neska ta mutil edade danetakuk. Eskola hasi're ordun iten zan, pues, sei bat urtekin eo hola, ez zan txiki-xikik hasten. Han bertan, kale gertukok eta igual... gure bestekuk eta mutil koxkorrak pixkat gaztetxoik hasi zian, baiña ez... Ez zan, sei urte arte ez zaon obligaziyoik eskola umi bialtzeko. 
- Liburuk? 
- Liburube? Liburue ze izengo zan. Liburu zan... entziklopedi bat... bazan gure etxin danak zauzkena zea guztiyek... 
[...] oin hainbeste liburu zea bakoitzeako. 
- Dana baten? 
- Dana batin, bai, bazan. Eta guk... besti letzeko liburue "Para mi hijo" ipintzen zuna zan. Erdal, erderaz letzen zan, erderazkue. Eta gaiñontzien, kuadernuk eta lapitzek o plumie eskribitzeko. Eta holaxe, ez gendun zea haundiken. 
Dotriñie... hure bai. Haure "aquello habia que aprender de pe a pa". 
- Ta hue... apaizak ematen zun. 
- Bai, baiño eskolan'e bai. 
- Eskolan'e bai? 
- Eskolan'e bai. Geo... 
- Ta dotriña euskeraz zan? 
- Geo... bai, euskeraz dotriñie. Ta zazpi urte arte, txikiye... osea lelengo komuniyue ein arte. Eta gero, handi aurrea haundiye. Atzerrekan ez zan komuniyo haundik iten, e! Ez zan... toki batzuten hamabi urtekin ta geo komuniyo haundiye... komuniyo general esaten zitzekon, han ez zan iten. 
- Ez zan eitten? 
- Ez zan iten, baiño dotriñie ikixi bai, e! Dotriñie, eskola... zea geo-eo arte. Dotriñi ikixi... 
- Eta dotriña horrek normalen komunio handie eitteko balio zun. 
- Bai, bai. 
- Zuen kasun zertako... 
- Ikixi, dotriñi ikixteko. 
- Ta lezioa hartzen zizuen. 
- Leziu hartzen zigun, bai. Baiño, klaro, nik behin eskola jutie utzi niyonien hamaika urtekin ez zien geyo iñok hartu. 
Hori ez. 
Emakumeen estilismoa lehen
Unanue Odriozola, Maria Pilar
- Esan dezu gona plisatuk, mediak... 
- "Medias de cristal", horrekin akordatzen naiz. 
- Ordun gona jazten zenuen ordun? 
- Bai, bai, bai, gona plisatu bat banun, gorrixka hola, ez dakit, "Principe de Gales" ez, baiño ba, zerbait hola, eta beste soiñeko gris bat peto batekin hola, ta bai, bueno. 
- Eta orrazkera ta makillatu ta hoik? 
- Ke ba, bueno, illie moztu, moztea pelukeire, moztea, baiño hortik aurrea... 
- Makillajeik izaten zan? Ez? 
- Ezta ezpaiñek pintau're, ezta ezer'e. Hori gero ya haunditu nintzenien, pixkat nere kexa, baiño han ezta ezer ez nun ein. 
- Pelukeria ta juten ziñaten? 
- Hori, illie moztea bakarrik. 
- Ze eramaten zan: ille motza o luzea? 
- Bai, motza, geyena motza zan, ibiliko zan ordun eta gero ya haunditzen, ta pixkat hasi nintzen nere kexa baiño, han ille motza. 
Baserritarrak vs kaletarrak
Unanue Odriozola, Maria Pilar
- Makiña bat erropa ibiliko zenduen, batek utzitakoa o ondo geratzen zitzaiona [...]. 
- Ahizpek behintzat, bueno, ahizpek alkarri: "ai, nik hau jantziko niken ba, ta, hori jantziko niken ba, ta"... Eneee, bueno, ta iñok emandako erropakin eukitzen gendun holako nobedade bat bezela eukitzen gendun hola. 
- Nahiz ta ibilitako zaharrak izan? 
- Bai, bai, bai, bai. 
- Antzematen zenuen baserritarrak eta kaletarran arteko burla hori, edo basarritarrak ziñatelako? 
- Bai, bai, basarritarrak beti pixkat hola, ze esango dizut ba? [...] ez, baiño bai. Ta oin esaten debenin, "ala! Beitu basarritarrak halakuk" eta "basarritarrakin kontuz e? " esaten diyobet "zeatik ez die, ez die atzea beira eotekuk eta e? ". Holakuk esaten dizkobet e? 
Eskolako ohiturak norbait hiltzen zenean
Azkune Zubiaurre, Maria Jesus
- Nun ibili ziñan? 
- Milagrosan, "colegio de la milagrosa", mojakin. 
- Azpeitin? 
- Azpeitiyen. 
- Oiñatzen bertan ez dao... eskolik ez zan? 
- Bai, ordun ez, baiño gerora egon zan basarri baten. Zan eskola bat [...]. 
- Baserri baten? 
- Bai. Ta ni akordatzen naiz gure aittitte hil zanien maixue zan [...] , kieto. Hue danakin baten bat hiltzen bazan, eskolako ume danak errosariya errezatzea juten zian hildako etxea. Bai, bazan basarri baten eskolia. Hura ze eskola izengo zan ba? 
- Oseake ume danak juten zian basarri harta. 
- Bai, ta arrosaiyua errezatzen zuen. Bai, ta Santa Ageda egunien, urte hartan hil baldin bazan, Santa Ageda egunien errezau itten zeben, kantau ez, errezau. 
- Errezau. 
- Politte zan e? zeuri ittie. 
- Ta zer juten zien maixukin beakin errezatzea? 
- Bai, bai, maixukin, ume danak hartute, basarri horta, hildako hildakue zeuen basarri horta. 
Erregeek ekarritako opariak
Azkune Zubiaurre, Maria Jesus
- Ze izaten zan ordun, erregek, olentzero ta holakoik ez zan eongo? 
- Ez, ez, ez, erregiek bakarriken. Eta honek'e badauzke kontu polittek. Esto, izeko batek hamen artin soltera, aman ahizpe honena eta holakotxe kuadrau-uadraue, ez dakit papelien biltute. Ene, turroia zalakuen hau eta harriya, harri pusketie. Honek'e kontatzen ditu polittak. Hure emen zan disgustue, turroie zala pentsau horrek eta geo harriye. 
- Izaten zan ikatza ta? 
- Iketza're bai, bai. Oin'e bai e? Iketzak eta hoiek. Hoixe. 
- Zeozertako ilusioa beharko zan. 
- Bai, poza, ezer ez ta poza. 
- Geo abon-skea ta... 
- Bai, ibiltzen zien hauek gabon eskien ta ta. Gure anaiyek'e bai. 
- Zu ibiltzen ziñan? 
- Ez, ez, behin'e ez. Gu ez. 
- Oiñatzen ez zan ibiltzen - Ez, ez, gizonezkuek, mutillek, soiñukin. Esan dizut ba, ta geo baten bat urte hartan hildeku baldin bazan urte hartan, errezau. Soiñu triste-ristie jotzen zeben ta errezau itten zeben. 
Aitona eta maristak izan zituen irakasle
Odria Ibarguren, Manuel
- Ta zuk esan dezu ez ziñela haruntza jun eskola, nun ibili ziñen ba? 
- Han ez. Nik esango dizut, zazpi urteko komuniyoa in arte etxea, aitonakin. Aitona, nik aitona nuan ni han zehar ibili naizen bezela ibilitako bat, oain esaten duen bezela, basarritar ilustraue esaten digue guri. Ta nik zazpi urte arte aitonak, egunero basarrin. Eta ni egoskorra esaten die, ta hura ni baiño egoskorro zan. Nik hainbete ontza txokolateik ikusitakoik ez da izango, o karameloik ikusitakoik: jartzen zian egunero ikasteko lezio bat, eta hura ikasi arte beti bistan karamelue o ontza txokolate bat. Ta ordun ontza txokolate bat eta karamelu umeak estimatzen zuten, ez zan oain bezela e? 
- Bai oain'e! 
- Eta ikasi arte, gaur ez banun ikasten bihar'e bea e? Leziyua're bai, ta karamelua're bai e? Beharko ikasi. Ta geo eskola maristeta. Maristak zien. 
- Maristeta? 
- Bai. 
- Nun zian maristak? 
- Hamentxe, plazan, zuk kotxie laga dezun gaiñekaldeko etxe hortantxe. Hortxe zian. Ta hor ibili nintzen ni hamabi urtea arte, eta gero sartu nituzten Hondarrabin, fraille [...] , hamabi urtekin Hondarrabira. 
- Hamabikin? 
- Hamabikin. 
Matematikak egiten eta irakurtzen jakin bai, baina gaztelaniaz hitz egiten ez
Odria Ibarguren, Manuel
- Eta hori baiño, geo barrun hori baiño gogorro izaten zan umeentzako. "Por ejemplo" nik eskola juteako, jartzen bazidazun zuk idatzite zerbait nik hure idazten nun, zazpi urtekin e? Ta lau operaziyuk: "sumar, restar, multiplicar" ta "dividir" eiten nitun nik, eskola juteako, lehendabiziko aldiz eskola juteako. Eta baiño kuriosue zan, "venga, me tienes que copiar esto"; ta aurrena, "ze esan dit? " ezta arrastoik'e. Ta bueno, azkenen behintzet nolabait entenditzen zun ta hasten ziñen kopiatzen ta kopiatzen nun; ta esaten dit, "ahora me tienes que decir lo que pone ahi", "nei [...] diak ba", ezta arrastoik'e, ezta arrastoik'e, ta bla! igual. Ta bueno aleluia. 
- Jotzen zizuen, bai? 
- Bai, jata belarri ixkiñondoko bat emango zizun. Ta ni bezela denak e? Herri hontan garai hartan, oin'e, oin'e herri hontan'e erderak oso indar txikiya daka. ordun batez. ordun herrin eongo zien lau o bost erderaz zekitenak eta bestelako denak... 
Tifusa etxera nola iritsi zen
Kerejeta Zabaleta, Maria Itziar
- Ordun gaixotasun gehio're izaten zian tifusa bezela? Beste gaixotasunik? 
- Nik tifus hori zeatu nun, ta... a! Hori esan ber ziun: izeko horkua, añorgan, zeak, este, bere zean semin andrien ahizpa, semin andrie kalin bizi zana eon Añorgan zaitzen ahizpa, ta harek ekarri honea tifusa, ahizpa horrek. Ta gero gaixo zeuela ta izeko hori jun da zea hori zaitzea, errege hori zaitzea kalea, ta gero harek ekarri zun etxea. Eta etxin'e lehen'e hoyen aman illoba o neskame o eon zan hor luxea, ta harek'e ke inklimankada ibili zan, baiña hola harrapau "de todo" ez ta gaztik'e hala pasa izengo zeben. Baiño gero gure izeko're ibilli zan han, gure izeko ber izeten zun aldeko izeko harek'e, ta han ibilli zan ta gero harek etxea ekarri zun. geo nik harrapau nuen, ta ni "cuarenta" kalenturiekin. Geo anayek'e bai e? Baiño harek arintxeo pasa zuan. Baiño nik? Joe... 
Eskolan lehen zigor gogorragoak
Gurrutxaga Iturralde, Francisco
- Zemouzko eskola garaie? 
- Zemouzkua? 
- Gogorra? 
- Zea, hola, orduen, gaur, hori bai, joe. Oin bakizu ze iten diyoen umiak eta eskola juten dienai? Orduen bli bla! 
- Eskue azkar. 
- Bai, ta gaiña hola jarriarazi eta regliekin takateko earra bihetz puntan, da! 
- Reglakin jotzen. 
- Bai, hoixe, ordun gaur oain baiño gogorrok zian zeak e? 
- Izaten zenduen euskeraz hitz eitteagatikan kastigun bat? 
- Hori nik ez nun hori zea in, kastigorik. Ez nun zeaik izan. Bat izen zan hamen maixua, zamorano zala uste det, bai, ta hua zan zea hori, klase... izeten da ba frankista edo tankera hortako hue zan. Zea, Don Vicente esaten giñon ordun, maixubei izena ere don esaten zeon. Hoixe, ta bestela holako gogorketa haundirik ez. 
Eztul motak eta armiarmaren pozoia
Larrañaga Zubiaurre, Francisca Seberiana
- Ta ni bastante nolabait egon nintzen, eta ez dakit oaindiken'e ez ote ditan hamendikan zea iten. Armarmik heldu zin lepa gaiñetik, arta-uritzen. 
- Armiarmak? 
- Armarma beltz haundi batek. 
- Eta ze pasa zitzaizun? 
- Eon in ber izan nun dexente denboran lepue lotuta. 
- Eta lehen esan dezu baita... 
- Benenua izeten du, hola esan ohi da, armarma beltzak eta. 
- Lehen esan dezu baita kukurruku eztule, zure ahizpan batek izan zun. 
- Ahizpa, bai, haure zan. 
- Ze izaten zan kukurruku eztule? 
- Eztulke ezin bueltaua, ezin bueltau. Itxuria danez, hure ito in zan azkenien. 
- Gaixo asko izaten zan ordun? 
- Kukurruku eztule dexente. 
- Ta bestela ze gaixotasun izaten zien? 
- Ba gorniyik eta hoyek. Baiño gurin gorriye danak batea pasau zeben, danak. Hamen danak batea. Medikua oso jatorra genduken, zea hori, Allberdi, eta oso jatorra gaiñea. Ta harek esan zin: "Kontuz, Pakita, kontuz. Peligroik haundiyena gorriyak izaten du jueran, e? Ta ondo zaitu. Begiyek eta ondo garbitu umiei". Bueno, ta geo berriz etorri zan rebisau zitun ta ondo daude, ez daukebe ezerren zeaiken. 
Hiletak eta apaizak
Unanue Arkaiz, Maria Pilar
- Ordun'e entierrotan itten zan meza-irue biltzea? 
- Bai, mezan dirue bildu ta apaizentzako. 
- Apaizantzako izaten zan? 
- Apaizentzako. Bai, bai, mezan diruk eta oin'e [...] biltzen zanien ta mezak ateratzeko apaizei batzui emango zaizkitzu, ez dakit, nik batzui ematen dizkot, beste batzuk beste zeara. Baiño ordun dana apaizai. Baiño diru bitzen zebiniko zean, zakun, apaizentzako izeten zen. Ta geo etxekuk'e etxiai ematen badiyote, etxekuk'e bai, orduen mezie badakizu, mezien dirua eman in ber ta apaize... Ordun apaize egoten zan ondo, bat hil zai, diru pixkat egiteko. 
Nik hori esaten nun, apaizek ondo bizi ziala hemen eliza bertan zenuen e? 
- Bai, hementxen bertan. Hementxe entiarrue eta kanpo santu bertan dago goyen. 
- Baten bat hiltzen zanen gorpue nun egoten zan? 
- Elizen. Mahai baten gaiñien, igual-gual, oaindik egoten zan bezelaxe igual-gual. Bai, bai, ondun igual-gual. 
- Gorpue gaur bezela, bizkarren eramaten zan? 
- Bai, bai, bizkarrin, bai, bai, bizkarrien ekarri mendiz eta [...] zean, bizkarrez. 
- Oiñez ekartzen zan? 
- Oiñez, bai bai, lau lagun etortzen zien ta laurok hor. Ta gero kanpo santun halaxe eramaten zeben kanpo santue nun zan hemen? 
- Hamentxe hortxe goyen dago, bistan dago, kamiyotik bistan dago. 
Auto hori niretzat!
Aranguren Olazabal, Jesusa
- Ta kotxeik eta ordun ez zan ikusiko? 
- Kotxiek? Jesus, makiñe bat ibiltzen zan. 
- Ez, asko ez. 
- Bai, oin aiñe ez behintzet. Eta guk gaiñez umiek hor [...] , hor basarri hortatik, horko zelayen, hor juntatzen giñen ume pillua, araneku danak juntzatzen giñen, ta han punten jarrita geundela kantun ta ibiltzen giñen, ta pasatzen zin kotxiek, eta ikusten genunin, "han, non datorren [...] gorriye, hori neretzako, hori neretzat, hori neretzat! "; hurrena beste bat "ez, beltza, hori neretzat! ". Holaxe jarduten giñun, kotxe bakoitzien neretzat edo besti neretzat. Baiño kotxik ibiltzen zin. 
Eskolako garaiko oroitzapenak
Zendoia Kerejeta, Iñaki
- Eskolan nun ibili ziñen? 
- Eskolan? Atzerrekan hor, zeakin, Pilarrekin ta batea. 
- Atzerrekan bertan? 
- Bai. 
- Zenek ematen zizuen eskola? 
- Hoi jakingo dezu, Pelixa eo, Pilarrek esango zizun ez? Danak batea. Hori zuk etorri ber dezu, ze [...] hoi iten degu. 
Zuk Iriondo ezaugutuko dezu ba ondo, Joxe Mari? 
- Joxe Mari Iriondo? Bai. 
- Hure gure laguna da, eskolan alkarrekin ibiliye, ni baiño hiru urte gazteo baiño hamen hazi zana izan bai hura're, han larrañagan jayo ta hamen hazi; han bazuen hamengu ta ama hilde, ama ume txikiya zala hilde. 
- Ze rekuerdo dauzketzu eskola garaikok? 
- Ze rekuerdo? Kea ta pasatzen giñuzela, negun ta hotzakin te estufe zahar hortan ta sue in han ta ketan ta hantxe. 
Eskola asko ez gendun ikesi baiño behintzet. 
- Etxetik anai-rreba gehiokin juten ziñan batea? 
- Bai. bai, ni tarte dexentia ni baiño tartekua hil in zan, ta ni baiño lau urte pasa zaharrague beste anaye, ta harek laga ziyonen nik bakarrik. Ta gero arreba hasi zen berriz, hura hiru urte gaztio degu ta hola. Ta etxe bakoitxetik hiru-au te hamen ordun umie pilli zegon garai hartan. Ta mordue atzeneako hor. Ta eskola zea hori, Altsasu basarriyian. 
11 senide eskolarako bidean
Unanue Aizpuru, Juanito
- Hamaika anai-rreba ziñeten? 
- Bai, hamaike bai. Hamaika hazi giñen. Ta... 
- Earra tropela! 
- Bai, ta... geo... hemen kuadrillie... hauzkaldeko alderdiyen hori. Ta... koadrillie... zea... haundiye giñen ta... eskolan'e pillie ta... eskola juten'e hemen ez zan bromie e! Neskak guardasola bazitun eta gu zakukin juten giñen zeara... eskola! Ta hamendiken Urrustillea... ta hiru bat kilometro eongo die pistatiken zeatiken... hiru bat kilometro eongo die ta... Udara partien... bero haundiye ta ez gendun e... dana agotauta etortzen giñen ta jateko gogoik ez gendun ekartzen ta han beste dendie zan baten pagau hemenguek eta udara partien han jaten gendun. Eta geo, negu partien geu etortzen giñen, baiña eskolan askotan aldadoriekin ta, txingorrakin da ta, aldadoriekin... zakuek bai, baiña emakumei're guardasola puzka iten zitzeten. Gu juten giñen zakuekin, askotan bustite.... ta Urrustillen eoten zien e... maixu bat eoten zan. Eskola haundiye zan. Maixu bat eoten zan ta... Hala behinik pehin pilla bat aukitzen zun... Eztakit ba... larogei te alleaute izengo zan... eoten. Oin gutxitute dao jendie baiño... 
- Larogei ume? 
- Larogei ume maixu batentzako. Ta eskola asko're ez gendun ikixi. Ta geo ni zaharrena, mutilletan zaharrena nola nitzen... itula're in ber izeten gendun basarriyen... Ta maixukin gu ondo, gu ondo, gure aitte zana ondo etortzen zan. 
Txarri hiltzen zanien'e eamaten ziyon errealue... 
- Errealua... 
- Sagarra bitzen zanien eamaten ziyon ta patatie're eamaten ziyon... ta harentzako ona izeten zan. Ta gurikin ondo etortzen zan. Ta gaiñea, bastante... gure aitte basarritarra izeteko ta gure aldien e... "don" zan, gure aitte "don" zan. 
Jazten... guk ez deu elusiyo hori izen. Honek hala esaten dit. Eta harek uderako zapa, zapa sandaliak... zapatak zearako, botak negureko. Ta txapela're bat zea... bestie elizkizunetako ta guardasolak iual-ual. Ta... bere kapritxoso, hortan kapritxoso dotorie zan... baiña guk ez deu izen, guri ez zion asko erantsi. Honek hala esaten dit. 
Donostiako eskolan janaria soberan
Unanue Aizpuru, Juanito
- Jan ta lo bertan eskolan? 
- Bai, bai, bai, bai. Jana zeuen e... hemen basarrin ohituta... derrotxe bat iruitzen ziten nei. Hernania jun da hermano zea enkargau horrek eta beste Hipolito len esan deten... txahalak erosten zituen Hernani aldea jun da, txahal gaztiek hor e... esnientzet txahalak. Ta xerradak eta txuletak eta solomillo ta hoyek aprobetxatzen zien eta egosteko haragiye... saldie iten zen eta iñoi ez zitzekon komedorea egosteko haragik eamaten. Ta hemen egosteko haragiye garai hartan ona zan. Saldie ein, basura juten zan hua. Arrayekin iual-ual. Nei hamendik ohituta... derrotxe bat zeola iruitzen ziten. Ta geo, han Salaberria o bazan barkuk zauzkena Errenteyen o Pasayen o barkuk zauzkena. Hue legatzeta ta ibiltzen zan. Ta furgoneta bat zauen ta Salaberriagandik etortzen zanie... ekartzen zeben furgoneterie ta legatza labien... ta fri... [zea ein da]... danea legatza're sobre... 
- Nahi aiña... 
- Jana, jana sobre zeon han! 
Lehengo plantxak
Altuna Bereziartua, Maria
- Ordun plantxa bat baporezkua eta bestea? 
- Eta besti txapazku, txapan ekonomikan, ekonomika gaiñin, oin ekonomikaik nola ez daguan ba, ekonomikin gaiñin egoten zin beti, zea, plantxak. 
- Eta plantxa mahaien gaiñen eukitzen zenduen? 
- Bai, mahayen gaiñin, bero-ero-ero eiten zin plantxa hayek eta earki. 
- Haik zapin bat o zeozer jartzen ziozun, o trapun bat? 
- Bai, bai, bai, azpiyen jartzen zan plantxako mantie izaten zan ordun beti, plantxako mantie beti egoten zan, ta haren gaiñin trapu zuri bat jarri eta geo plantxan hasten ziñenin ba trapube o erropie bustitzeko trapube, trapu bat busti eta hure jarri eta gaiñetikan plantxekin. 
- Eta ze itten zenduen, denbora guztin su gaiñen egoten zan plantxa? 
- Erabat. Etxe guztiyetan plantxak egongo zin. Jesus! Hiru-au plantxa. 
- Erropa dana plantxatzen zan? 
- Geyena. 
- Barruko erropa ere bai? 
- Bai. 
- Galtzerdik eta're bai? 
- Ez, galtzerdiyek ez, baiño barruko erropak eta bai, jo bat eman behintzet, doblaute jarri te gaiñetik bada're pasau bai eiten zan. oingo aldin lan asko, eneee. 
Dantza lotuan egitea bekatua zeneko anekdota
Altuna Bereziartua, Maria
- Ta izango zenuen ordun'e heldun dantzik ezin in ta? 
- Buenooo, heldun? Bueno, gure jaungoikue. Heldun akordatzen naiz San Juan txiki egunin zea izaten zan, dantza sokien neskak eta mutillek. Ta dantza soka hortan prazuelatik buelta iten zan han Azpeiti aldea guzela, taillerran [...] bueltie hartzen da ba? Palaziyo haundi bat badao. Handik bueltie iten zan danak eta aillau gora eta etorri gea Zemako sagardondeiye esaten zan, ta harea etorri te han hasi gea zea iten dantzan ba, eta baltziruko piezi jo. Ta nere ahizpek eta anayek biyek in baltzin. Eta jesus! Hure zan pekatu mortala. Ze ta gaiñea anai-rrebak baltziun, pentsa zazu, anayekin dantza in arrebak. Ta hure pekatu haundiyo zan kanpokukin itie baiño. 
- A bai? 
- Garai hartan bai, garai hartan bai. Haundiyogue pekatue. 
- Eta ze pasa zitzaien, ze kastigu o ze? 
- Ezer, etxea etortzeko bildurrez, baiño gure aittitte liberala gendun e? Aittek ez zigun holako zeaik iten, holako... askotan bai [...] esango zizkiun ingo zizkiun, ezta, ez entendiu in ta kito. 
- Etxekon [...] askotan kanpoko jenden esanagatik seguru. 
- Bueno, baltzirun ta? Bueno, bueno, bueno, berehala. 
Bere aitak, alkateak, dantza lotua libre utzi zuenekoa
Altuna Bereziartua, Maria
- Hamen zea baltziue libre laga zuenin, nere aitte zegon hamen alkate, bai. Eta aurreko urtien Tolosa jun zien nere anaye ta kuadrillie San Juanetan ta hurrengo urtin pues baltziue, o zea, baltziue ba. Eta goizin jun nintzen mezeta, zazpiretako mezeta eta apaize don angel zegoen ta Don Angel horrek "gaur Urrustillen baltziue libre laga dun gizon horren barruan ez nuke hiltzeko orduben egon nahi". Nik hure aitu nunien etorri nintzan etxea eta etara ber nitun danak ipurditik: "Aitte! " "Zer den? " ta "Prohibiu zazu baltzirua", "Ze ba? " ta "Don Angelek hau ta hau esan du", "Ixilik eon hai, ixilik eon hai! ", "Ezetz ba, ta ezetz ba! " ni, ta akordau dia anayek "Ze pasatzen da? " ta "Hau te hau esan dik ta baltzirun prohibiu in ber dik", ta "Hi, ze nahi den, Tolosa jutie hi ez bezelaxe? " anayek esan zin "ze nahi den, hi ez bezelaxe Tolosa jutie? Ba jungo gaitun e? Ta aurten gaiña autobuse tratauko diñau" esan zin. Ta hala ai giñela aittitte jeiki zan, ta aittitte horrek "Ze pasatzen da ba? Ze builla da hau? ", "Hola ta hola aittitte, hau ta hau esan du te... ", nik uste nun harek'e prohibiu ingo ziela, prohibiu ingo ziyola, ta esan ziyon "Hara, gizona baldin bahaiz laga zak, plazan dantzan itia oso ondo zeok eta". Ta ni han inoxente geldiu zan, "Hau dek markie, danak neure kontra, hau dek ona erten ditena! ". 
- Baiño ze txorakeriagatik? 
- Bai, baiño ba al dakizu ze zea eman zin nei bildurre o bildurre o biyotz ondokua eman zin, ezin nun han sermoitik aurrea ezin nun mezaiken entzun ordia, hure zan egoneziña euki nuna. Ta klaro oain pentsatzen jartzen zea ta... 
Baiño ordun gauzia halaxe hartzen gendun ta... 
Ostatuan entzun beharrekoak
Ibarguren Iparragirre, Maria
- Eta zer zan aberats jendea ibiltzen zan? Esan dezu militarrak eta ibiltzen ziela. 
- Militarrak danak, danak abiadore ta hortan zeuan... Komedoren zabiltzan zu serbitzen eta plato bat jaten zeben ta "oye", "por ejemplo un filete edo zeozer" ta "oye, a mi no me has traido", zea, bigarren aldiz, ta esan "¿no te he traido? ", "no, no, a mi no me has traido", ta jun sukaldea ta berriz eskau ber izeten zendun. Eta "un desastre". zenbat pasau gendun? Banun nik [...] 
- Ta zazpi urte in zittuzun han? 
- Han, bai, baiña zan [...] , ez zien onea etxeko bezela hartuta neukeben, etxeko bezela, eta ni giltzak armayun ta dana giltzapin eukitzen zeben fruta ta dana holakue, eta nik giltzak nitunin, hartu ta ni ez nintzen[...]. Ta neskai neure lagunai askotan pasatzen niyon jana ta asko. 
Erromeriara oinutsik alpargatak ez bustitzearren
Bastida, Manuel
- Aste guztiye taillerrien pasau ta jairako nahiko dirue. Alpargatak erosteko lain batzuk! Ta egualdi txarra iten bazan... Gogun daket geuk'e Oñetzea jun ber gendula erromeire ta... ebiye hasi ta besteku ta gu biyok ta: "Hi, oin alpargatak bustite ze in ber diu? " ta "hanka-utsik jungo gaituk! ". Erantzi alpargatak eta hartu eskuen ta... iyiye Oñetzeaiño... Oñetz zea da... barriyo bat. Urrustil ondun daon barriyo bat. Harea ailleau giñen, iye ailleau giñen... han jantzi alpargatak. Han ibili ta etxea etortzeako busti ta puskau ta. Hurrengo astin... Bagendun bat, lagun bat, "Keixeta" esan detan horren ondokue Daniel zana o... Goizin erosten zitun alpargatak toki baten; toki jakiñien eoten zien. Ta meza ondun, bigarren meza ondun... alpargatak erosten zitun eta atsaldien beste parie erosten zun, danak puskatzen zitun atsaldeako ta! Gaiñontzien, ba, San Juanetako poza ta're oin baiño haundiyo ordun! Ez, ba, gauze ikearri eongo zalako gaurko eunien konparaute baiño! Meza nausiye ta erromilletie gonbi... zea bedeinkaute. Ta geo, arbolie ipiñi. Ta arbolie ipintzeko poza. Ta San Jun suk eta... Ba hortxe, Urrustillen... bestela jendie nahiko ondo bizi zan! Oin'e bai e! Oin'e badauzkeu geure erronkak! 
Karrozarako materiala
Agirre Perez, Inazio
- Hori, esan dezu... hori lelenengo karrozak izen ziela ganuekin, gurdi bat... eta gero, zuek dekoratzea. 
- Bai, bai. Eta lelengo karruek Axkoititik ekartzen zien. Axkoitiyen karro bat bazauen hemengue baiño ixtuoue ta zea... Axkoititiken ekartze zan urte batzutakue, eta gero, bertan in zen karrue, bertako... in zen karrue. Ta gero, ideak eukitze nitun nik, ba, "por ejemplo" hor daon bat bezela... Bolobolo zabillen jendien artien, bolobolo zabillen, gizona illergire alleauko zala... Baietz ta ehundo bolobolo zabillen, eta orduen, koño, bueno, karrozie. Ta hortxe azalduko da. Zea, "media luna" bat, "media luna" bat e... "media luna" bat ein... oseake guk lenuo jiyo genun pertsonie harutz. Bai, geo, bai zean... herriyen ze zea zabillen ta asko beitzen niyon nik. 
Azpeitiko taberna giroa eta "tanke erdia"
Lizaso Mendizabal, Iñaki
- Ta ordun... txikiteue ta hori ohitturie izengo zan, ez? Txikiteoa ertetzie ta... Oin baiño geyo, ez? 
- Txikiteue... besteik ez. Ta ardu eateko moru zaukena, ondo! Horreatik atea zeben hemen, beste iñun ez, tanke erdiye. 
- A, neurriye? 
- Baso espezialak zien, hola takie esaten zitzatenak. Eta diruz juxtu zabillenak, ba, tanke erdiye... Ta tanke erdiye, nunbait, iten zuen erdiye baiño pixkat geyo ematen zuen ardue. Eta orduen, tankie eskau berrien, bi tanke erdi. 
Geyo eateatik. Diru falta. Baiña taberna asko zan artien e! 
- (Hiztuna 1) Tomasenekue. 
- Hor plaza atzien Tomasenekue zan, Hartzubiyen Munateñekue, Errebalien Zabalana... 
Danborradaren sorrera eta bilakaera Azpeitian
Lizaso Mendizabal, Iñaki
- Leno tanborradi nola izeten zan? 
- (Hiztuna 1) Hauek zien "los fundadores". 
- A, bai? 
- Ba, izen zan donostiar bi apaiz tokau zien Azpeitiyen. Ta ordun, "accion catolica" ta bezela Oargi zan. Ta nunbait hango gaztiekin te hasi te... Handik hara hasitekue zan tanborradie, baiño geo sozidadiei eska ziyoen, sozidadiek danak itsuli zin. Hamen urte pare bat hiru bat kenduz geo beti in da tanborrada ona. Ta oin, berriz, ze esanik ez daukezu. Baiño garai hartan, guk danborrak eta danak geuk in giñuzen e! 
- Bai, e? Trajiek eta're bai? 
- Trajeik ez gendun. Merkena, alkonda zuriye gutxi o geyo... geyenak zaukeben, ba, etxin. Ta aurreko mantala in ber zan. Aurreko mantala iteko jostundei batea jun. Ta han neskak ibiltzen zien josten ikixten ta: "Faore bat eskauko giñuzeko, ba, ta... ". "ze? " ta "Tanborradako... " "Geuk ingo dizugu! ". Neurriye gutxi gorabehera hartu, ta danantzako iuala. Aurreko mantala hayek in zizkuen. 
- Kozinero jantzita? 
- Bai. 
- (Hiztuna 1) Kantinerak, perriz, Irunetik ekartzen zituen. 
- Lelengo, bai... zea neskantzako! 
- (Hiztuna 1) Neskantzako, bai. 
- Bajiña bat aldiz jun giñen Irunea. 
- (Hiztuna 1) Urtiitan. 
- Hango konserjiei eman propiñie ta harek ematen zizkun erropak eta... Atzea tanborradie pasatzen zanien, handiken bi-iru eunea o astebukaeran hayek jun ta entregau ta... 
- Ta zenbat talde izeten zien hasieran? 
- Haseran bi-iru... ta geo pixkena ugeltzen jun zien. 
Kanpora egindako bidaiei esker asko ikasi
Odria Ibarguren, Manuel
- Hola aurreapenen bat honea ekarri zenduena ta... 
- Ba beti ikesten zan, beti ikusten [...] "por ejemplo"... 
- Ta fruitue eman zuna ta ikusten dezuena hari eskerrak... 
- Batez ere ganaun tratamendun, tratatzeko sistemak eta... Guk asko kopiau genduna zan ikuilluko amarriek eta behiak jezteko makinak eta hola. Eske ikusten dezu makinak behiak jeiztekoak edo behiak lotzekoak edo ikusten dituzu, ta klaro, nahiz ta berrehun eon, hogeirentzako're baliyo du hayek alkarrei zatika juten die ta. Ta holako asko. 
- Zuen garaien dana eskuz izango zan? 
- Dana eskuz. Dana eskuz ta behi bakoitzak bere aska eta garbitu ber zendun banaka, eta geo hasi zian ba, zu, danak batea zea iten, ta banakako aska hoiek kendu ta danai. 
Mendi-erromeriak
-... Hor'e erromerik eitten zan Loiolan? 
- Ez, mendi erromeyek bai. 
- Nun? 
- Mendiyen. Tokiyen-okiyen Martiteta, Urrategi te Kurutzeta ta, Aizpurutxo ta holakuek tokiyen tokiyen tokiyen... 
- Zuek hauntza juten ziñaten? 
- Bai, hemezortzi urte alleau zizkunien bai, hemeretzi. Orduen, bai, juten ginen, baiña harta bitartien dana hementxe. 
- Hemezortzi urtekin kotxeik bai? Ez, arten ez... 
- Bai, kotxiek... ezta iñok'e! Ezta... guk kotxie... guk kotxie ekarri gendule... 
- Mendi sail earrak oinez bai ordun, erromeira juteko? 
- Hoixe ba! Ezta gaiñea, ezta gaiñea... dana holaxe zala pentsaute! Ordun iñok inbirik ez gaiñea kotxeik eta... ezta... 
[bazenkiyen etzeune] ekartzeik eta kotxeik eta... iñok ba al zaken ba diruik ordun!?... Ta hoixe, erromeye in de ta hantxe, ze soñue jotzen zen da... salto batzuk ingo geñizen da... geinontzien, al zunek neskalaguntzea ta, bestiek berriz, ezin zunak [segiu] hantxe. 
- Bai? Ez al zan pekatu hoi dana? 
- Pekatue... orduen pekatu asko zan e!? Bajina bat pekatu indekuek gea gu... jeseus!! Baiñe.. 
- Eze txarrik eiteke? 
- Bate txarrik eiteke, pekatu! 
- Dana pekatu? 
- Dana pekatu. 
Azpeitiko zinea eta bekatua
Aranguren Olazabal, Jesusa
- Ta azpeitin zinie ba al zeon orduen? Zinie, ba al zeon? 
- Zinie? Bai, "zine luminor"... 
- Luminor? 
- "Potxolo timador". "Zine Luminor". 
- Zeatik esaten zikon hori ba? 
- E, gu zinea behin'e ez. Bai, zinea jutie pekatu zen. 
- Bai? 
- Hoixe, zinea jutie kartelak ipintzen zituen han, zeatik mezetatik erten [...] , ta han ixikinen kartelak zineakok eta... 
Guri esaten zigun amak zinie pekatu zala ta ez zala jun ber ta ez giñan juten. Antzerkin bat zanin bai, antzerkiye zanin. 
- Hori bai? 
- Ordun bai. 
Soldadutzan Donostian eta Orion
Bastida, Manuel
- Soldau're jun gitxiñen ta! Ordun... pixket gazte samar [...] gu hogeta bat urte kupliu baiño leno jun gitxunen gu. Urte hartan hogeta bat in ber. Lelengo Donostire. Ta geo, han bi hillebete o pasau ta Oriyoko gaiñea. Zarauztik Oriyoa daon tarteko kanpamento batea. Han pasau giñan denborale puxkat eta... Gero, han'e nahiko okerra. Egun baten ez zakit, ba, nik ondo ez ibili o ze in o ze... kapitanak illi moztu! Ta kalabozun sartu ta lau eunin euki! Han kalabozu izeten hunan txapitula zahar bat. Tejabana zahar bat. Ta handik ertendakuen berriz hots ein zean. Nere bildurre. 
Zertako ete zan: "Ba, berriz'e ein izango diat zeoze". Aber asintente jartzeik nahi al nun galdeu zeanan. Ni ja-a txokaute: "Honbre, beak hala iruitzen bazitzekon". Hortarako, ofizinistie bilbotarra zeonan ta bilbotar harek esan ezkondu in ber zula ta asistente bat hartu nahi zebela... bizikletan ta zekiyena ta bizikletie zaukena ta nahi zukiela... 
Harek esan: "Ba, hortako Bastida bezelakoik ez da konpaiñi guztiyen! ". "A, ez? " ta "Ez". Baiña ez zean nei zer esan ofizinistik. Hala, hori esan zienin: "Bueno, beak hala nahi bazun". Bueno, poltsikotik eta ta itxiko giltzie eman zeanan. 
Abitaziyue nola zakeben hartute Bastida zea... alkilerzale hori bizi zen itxe hartan bertan. Maletan ailleauko ziela Bilbotik andregayenak ta hayek itxe hartan sartzeko. Hiruretako trenien ailleauko ziela, hayek itxe hartan sartzeko. 
Hala sartu ta... gero esan zean giltzi nik aukitzeko beti. Hala beti auki niñen soldautze guztiyen haren giltze hori poltsikun Geo ezkondu in ber zula, ba, ta... ezkondu hunan ta ni eun batzutan jayekin etxea permisukin. Gero ezkondu zanien etorri hunan ta : "Oin ze lan dauket? ". Ta esan zeanan: "Oin, ba, nahi baek paisano ibili, ez daukek soldau jakin beharriken". Ta Getaiko baserri batetik esnie ekartzen zonan autobuse... ta aubusekin esne hori hartu ta ekarri. Ta gero, gora kanpamentura jiyo ta ogiyek ekarri... itxe hontako. Ta gero gaiñontzien-aiñontzien, zeoze apartekue baldin bada [...] : "baiño hoixe dazkeu oingo lanak". Hala, banatxabillen denbora askun ta itxin lan asko zaola ta pentsau nun egunero etortzen hasi ber nula etxea. Hala, bizikletan eunero etorriyez ibili nitxiñen denborale baten. Ta gero, esan nitxonan: "aber garanti bat". Bizikletan aspertu in nitzela ta treneko abonu ateako nula. Merke ertetzen zila oso ta. "Baietz" ateatzeko. Xei hilabeteako trenan abonu atea niñan. Hutse kostatzen zitenan! Goizin jun ta hango zea hoyek iten nitxiñen ta atzea hamaike terditeko trena hartu ta etxea etorri. Etxin pasatzen niñen atsalde guztiye. Hola ibili zitzen denborada baten ta geo negu etorri zanin ba... Portaleko... nik ezautzen nitxiñen Zamaiko Miel ta Prudentxi hamen Urrustilgo matrimoniyo bat, baiño beak ni ez natxinan ezautzen. Egun baten, jai atsalde baten, han ikusi ta: "Honbre, Prudentxi! Zela [...] gu? " "Hi nungu haiz ba? " "Ni Kataingua". "Ene Kataingua! Eze ber baek behintzet etorri hai gure etxea! ", esan zeanan. Bai nik gogun hartu'e! Ta geo, ondorengo baten esan nitxonan: "Aizu, hola ta hola esan dit nahi deten lo iteko ta zea... ta lo iteko tokiye pagakoizut nik eta emango al zizuke? ". "Jesus, emango ez diat ba! Bai, etorri hadi! ". Harea lo itea juten nitxiñen. Porke jan iten niñen kanpamentun bertan. Ta geo, pixkana-ixkana jaten hasi han ta geyo kanpamentura ezta jun'e. Harrezkeo beti Miel ta Prudentxi horrekin pasa niñen nere soldautzie dana. 
Soldadutzan guardia egiteko probak
Amenabar Ibarbia, Inazio
- Soldauska ein zenun, ordun, San Markosen? 
- San Markosen. 
- Zenbat urtekin? 
- Ba, hogei urte o hola izengo zan ni han jun nitzenien. Geo San Markosen, geo Irunen, ta geo Elitxun ta hango barriyotan ta hola [...]. 
- Eta ze puesto tokau zitzaizun soldauskan? Zure lana zein zan? 
- Soldausken este... lelengotiken, ba, guardiye ein ta guardiye ein, ta guardiye itie bildurgarriye zan, ikearri kastigaute [...] guardiye... Eta deportiek eskau zituen, ba, zortzi ber zien ta presentau giñen berrotaka, bai! Eta laixtreka. Ta Burgosen erten ber genun, ta ondo ertetzen banun hiru hilabete ude, barkaziyota. Halaxe, sarjentue jarri saillen ta hartzen zigun, eta zortzi ber zien eta zortzi barruen erten duen, erten nuen. Asike barruen. 
Zortzigarrena nitzen hola... laixtreka, baiño juxtu-uxtu harrapa nindun. Ta... 
- Ta ze proba jarri zizuen? 
- Este... lelen... zeatiken, Donostitiken Herrera ta juten giñen. 
- Korrika? 
- Bai, korrika. 
Soldadutzan maldizioka ibiltzeagatik zigorra
Amenabar Ibarbia, Inazio
- Geo ze pasau zen Herreran? Mutil koskorrak jun zien bere maixtro... zea hoyekin. Eta harea jun zanien zea Laixtrekai txikiye o esate ziyoben, errezildarra. Ta maldiziyo... zea bota zun maldiziyoue... eta ordun, atentziyu eman ziyoben zea horri laixtrekai horrei ta... Ordun umildu balu eta barkauzu ta istoriye esan balu... jota hi beai berriro ta... 
Loiola [...] regres egunien bazkaltzea ba: "tu, zuek, hasta este... nueva orden segi guardia itea ta abixauko dizuegu". 
Ondik ez digu abixau, onuzkeo ez digu abixauko. Eta bestie hartu eta kalabozoa sartu zeben, hilebeteako sartu zeben. Gero hor ordun guardiye iten, hantxe guardiyen... 
Aurkezpena
Agirre Perez, Inazio
- Lelengo, hasteko, zure izena eta bi abizenak. 
- Inazio Agirre. 
- Inazio Agirre? 
- Perez. 
- Perez, bale. Ta ze egunetan jayo ziñen? 
- "El tres de abril del mil novecientos veintidos". 
- Zenbat urte dauzkezula esan dezu? Larogeta zazpi? 
- "Ochenta y siete". Baiño ondo nao, e? 
- Oso ondo zaude. Hoixe baietz. 
- Oso ondo. Ba... len hona etorri zitzatenak e... zean ein zien harek... gure dendako atzien ta paseillue, pasu badao ba? Hantxe in zien. 
- Paseuen. 
- Ta "noiz jayo ziñen? " ta "tres de abril" ta esan zien "ni're bai". 
- A, bai? Kasualidadie. 
- Bai. "Tres de abril... del veintidos". "Ochenta y siete años". 
- Ta beti hamen bizi izen zea, Erdikalien? O baserriyen... txikitan? 
- Ez, ni beti hemen. 
- Beti Erdikalien. 
- Aurreko etxe hortan? 
- Bai. 
- Biarrenguen... hortxe jayue. 
- A, beitu. Ta bizi, juxtu aurrien. 
- Bai. 
- Beitu e... 
- Hortxe jayo ni. Beste danak, ni gaztena naiz, ta beste danak Enparan kale barrenin, eta ni hor. Hor biarrengun, oseake aurrez aurre. 
- Ta zenbat anai-rreba zeate ba? 
- Gu bi amanak giñen. Ta hiru zarrenak, hayek bigarren apellidu zeben Oruesagasti. Ta geo, bi amanak, ta oseake hiru, geo arreba mojie... Gero, beste bost... Zortzi. Zortzi familiyen. 
- Ta zu gaztena? 
- Ni gaztena. 
Zumarragara goizean goiz feriara
Arregi Urbieta, Albina
- Eta hemen ingurutik geyo're juten zian Zumarra? 
- Bai, juten zien, gutxi Zumarra gutxi... bueno Santa Luxiyetan ta, bai, asko. 
- Goizen ze juten ziñeten goizo? 
- Goizeo, bai, goizeo, horrea goizeo ibiltzen zan. Axkoitire're ni langilik sartu baiño leno juten nitzen. Ni akordatzen naiz Epeldeneko langille danak kanpuen, eta ezautu iten ninduen ni hayek zergatiken sagardonteye nere jayotetxin eon zan ta. Ezautu iten ninduen. 
- (Hiztuna 2) Gaztie zan da. 
- Eta ni orduen, ezta oin bezela gona motzak eta zea... aurrien manta, tapaute askotan ibiltzen gendun. Eta zai, ni tentatzeko zai hayek... eta nik holako zea puntepaxa ipinite zeai makilliei... eta "da, da! " iten niyon zaldiyei eta dotre... A, pasau! 
- Bueno asmatzen zendun nola aldein ordun? 
- Holakotxiek iten giñuzen! 
Umetan denak batera jolasten pilotan
Arregi Urbieta, Albina
- (Hiztuna 1) Pelotan'e bai zuek? 
- Bai, nere ahizpe zaharrena... danak hausten zitxiñen, pelotan. 
- Pelotan? 
- Bai, pelotan... hori bai. 
- Pelotan ibiltzen ziñeten? Nun itten zenduen pelotan? 
- Hantxe... dana leyu ta zea daon tokiyen, danak hantxe ibiltzen giñen. Hantxe ibiltzen giñen. 
- Konbentuko paretetan? 
- Bai, bai. Geo ta geo'e bai. Ondi'e ez dakit, ibiliko die. 
- Neska ta mutil? 
- Danak. 
- Danak. 
- Pelotan... 
- Ordun, neskak pelotan itten al zuen? Ateatzen al zien pilotarik hola neskak? Lagun arten bai, baiño bestela? 
- A, bestela ez baiño lagun artien han... al zuenak al zuena. Geyena zana bien. 
- Ta beste jolasen bat? Akordatzen zea? Tabakin o? Jolasten al zenuen, zuek ez dakit... 
- Bai. 
- Bai? 
- Jolas asko iten gendun. Jolas asko iten gendun. 
- (Hiztuna 2) Oinguek baiño geyo jolas ordun. 
- Bai, hori bai. Ene... 
Apustuak egiteko zaletasuna Azpeitian
Lizaso Mendizabal, Iñaki
- Hamen geo zan ohiturie apuxtua. 
- Bai, apustuzaliek. 
- Laixtekan. 
- A, laixterkan? 
- Bai, pixkat parrandan zabiltzenien ta muturre berotutekun... hemen goitik behera turbina bat zan, oin botata dao baiño eta... handiken bueltie o bestela galtzadatik galtzada esaten ziyoen. Axkoitire jun ta sarreran galtzadie hasten zan tokiyen han buelta hartu ta honea... Baiño asko apustuk e... gabin e! Bua! Earra zan hau garai hartan bizitzeko. 
- Ta zeu... in al zenun apustun bat o? Akordatzen al zea? 
- Ez. Laixtekako auki gendun guk bat preparauta, baiño... 
- Bai? 
- Bai... 
- Entrenauta? 
- Entrenatzen... gabaz hor ibiltzen giñen, "jendeik gutxina nun ibiltzea? Han" ta "hara jungo gaittuk" eta. Ba, ordun eske... beste eze ez zan da! 
Aita alkate zenean, auzokoen artean liskarrak
Agirre Unanue, Pedro; Agirre Unanue, Santiago
- Aitte alkate zen garai hartan, etxen izan zenduen auzokokin o izaten zan burrukaik? 
- bai, bai, burrukaik ez, baiña, "etorri hai, hor baiño leku earragu ziok hamen burrukako. Oain probauko gaituk" eta... 
- Lengu dana hola zan. 
- Bai, azokatik gora ta artua jorratzen atxurrakin ai giñen ta "etorri hai honea, hamen [...] gaituk kamiyoa juteko", batek eta bestiek "hamen leku earra ziok hamendik zea ingo gaituk! etorri hai heu! ". Bata bestiai. Aldemenen pasauta ezta [...] e! Ezta lehen esan deun guztie, layakin layai, ez hayei esan'e e? Ezta ezer'e horrelakoik. 
- Leno zan nazionalistak eta karlistak. 
- Zuen aittak alkate in zun? 
- Bai, asko ez zun'e zea ingo. 
Elurretan jolasten zutenekoa
Odriozola Aranberri, Benita
- Elurre iten zunien iten gendun elur tireka. Elur bola tiretzen. Mutillek alde batetik eta nexkak bestaldetik. Ipintzen giñuzen han zea zeon... ba, oin prontoie ta daure baiño bi baratzan erdiyen pareta altu bat... eta estrata hartan ipintzen giñuzen elurre iten zunien da ta... Bolikin jo mutil batek negar iten bazun neskak irabazi, eta mutillek tire bolie ta neska bat jo ta neski negarrez, neska neskatakon batek near iten bazun, mutillek irabazi. 
- Negar in ber ordun... irabazteko? 
- Bai... Eta oin akordatzen naiz... Ni txikiye nitzen, txiki-xikiye. Gero hazi nitzen oso. Eta txikiye ta ni txikiye ikusi ninduenien mutilek... danak nei tire, nei tire... nei negar negar erainarazi nahi... ta halako baten lertu eta buelta-ueltan ja-a dana elurrez ein ninduen ta... buelta nitzen ta tire det eta jotzen det bat begiyen. Ta mutil hori negarrez. Hayek galdu, ba, ordun! Ta bestik esaten zion ordun: "Hori dek eskaskeye in dekena! Hireatiken geldu diu! " eta "ez, halakotxe begiku eman zeak ba... ". Ta hure negarrez. 
Herrien nortasuna
Unanue Odriozola, Maria Pilar
- Bazeon pikeik azpeiti ta azkoiti arten? 
- Bai, beti, beti egon da. Hasten baziñan "eske hau azpeitiarra ta hori axkoitiarra" ta... Geo esaten zeben, "ez, San Inaziyo erdi-rdiyen dao ta horrek iten ditu pakiek" esaten zeben. Bai, guk ez deu euki holako... 
- Zuek nahiz ta Atzerrekako parten eon, beti... 
- Ez, urrustildar, Urrustil da guretzako, hor batayautakuak gea, ta hori izen da guretzako... 
- Nolakoa zan Urrestilla ordun? 
- Ba oin baiño jende geyo ikusten zendun igual. Ez dakit, mezetan ta mezetatik ertendakun etxea bidien juten ziñen ba kamiñue bete-ete jende hitz eiten, kontuk esaten... Eta andrak andrakin ta gaztiek gaztiekin te... Bai. 
- Dendak, tabernak... bazien? 
- Bai, denda bat zan ba taberna ta dana iten duna. Gizonak juten zien jai goizetik zerbait hartzea. Ta tabernak'e asko zauden e? Oain baiño geyo igual tabernak. 
18 urtera arte jolasean
Kerejeta Zabaleta, Maria Itziar
- Frontoira jolasea ta juten ziñeten? 
- Bai, juten giñen, hoixe, ta zapatutan ibiltzen giñan geure edadeko... Hemezortzi urtekin gu Elosiyo bueltan ibiltzen giñen e? Ezta erromeitea ta're e? Gerotxuo arte. 
- Zapoketan? 
- Zapoketan. 
- Ze izaten zan hoi? 
- Hori, ba ixkutatzen zea, ta geo ba tokatzen zakonai jartzen da begiyek itxite ta gu beste danak ixkutatzen zien eta "bale! " hots eiten bazun baten batek; ba ertetzen zan hori, hola zegoan hori, ta gu billatzea. 
- Izkutaketan bezela? 
- Bai ba, hoixe, ixkutaketan. 
- Eta beste zer jolas itten zenduen? 
- Beste jolasiken ez, hoixe. hemezortzi urtekin'e hortxe ibiltzen giñen gu e? 
- Ordun ezta jostailluik eta ezer'e? 
- Ez, ba. Eta hemezortzi urtekin hortxe, aizu. 
- Hemezortzi urtea arte hemen? 
- Bai, bai, baiña hemezortzi urtekin gu hor ibilite gadela. 
Lehengo eskaleak eta haien ohiturak
Larrañaga Zubiaurre, Francisca Seberiana
- Lehen esan dezu hemen eskalek izaten ziela, eskale asko izaten zan garai hartan? 
- Ez, ez, Anttonitxo ta Lepazorri ta, holako batzuk. 
- Ezagunek zien? 
- Bai, bai, ya hor hori tarteku zeozer zebena lepazorri esaten ziyoen bat bazan, lapiko bat, jesus! Eta gure amak esan ziyon: "nahi dezu odolestiak? " ta "ez, ez, odolestiak lehen be nahiku izaten dau! ", "ez daukak ordun gose haundiken! ", esan ziyon ordun bestiak. Ala! "Ez daukek ordun gose haundiken". Ala. 
- Eta ze ibiltzen zian etxez etxe otorduk? 
- Bai, etxez etxe, generalin otordun kontu hori mojetan. Monjeta juten zin eskatzea. Ta Mainttoni hori ibiltzen zan zotz mordoxka bitu ta pillak eiten. [...] "Manttoni eman diyou". 
- Zertako itten zittun? 
- Nahi zunak hartzeko ta halaxe da [...] zaukan jarrita nunbait eta segi. Hoixe. Hoyetxek, besteik ez zan hola hamen asko izan. 
Neskak ezin tabernan sartu
Unanue Arkaiz, Maria Pilar
- Orduko neska-aguntzek eta nobio... Nobiotan hasteko garai hoik eta, tabernan ikusiko zittuzun makiña. 
- Bai, makiña bai, enee, makiña bai. 
- Diferentia izango zan. 
- Bai, bai, bai, eske tabernatan ta ez zan oain bezela zea iten e? Egoten zien, baiña taberna gaiña ez zeben uzten sartzen apaizek eta ordun neskaik'e tabernan. Gero hasi zan e? Baiña afaldu eta bazkaldu parejeik ez. 
- Ez zan juten parejaik? 
- Ez, ez zan juten, ez, ez zan juten. 
- Eta tabernan normalen tente ala jarrita? 
- Han jarrita. Jaten? 
- Eta bestela, tragok hartzen. 
- Bai, tente, tente, bai, bai, beno, sillak'e bazeden, eta danetatik, sillak'e bai te tente're asko, tente're asko, jai goizetan tente asko. Bai, halaxe. 
Baserriaren eta familiaren historia
Unanue Aizpuru, Juanito
- Eta ordun hau bi bizitzakoa zan? 
- Bai, bi bizitzako etxi zan. Ta... 
- Ze bizi zien bi famili ala ez? 
- Bai. Hamen leno... lenlen hemen zan e... bakarra emen zan bizitza... Ordun e... kalin e... etorkizun haundik ez ta basarri haundiye zala batentzat eta... bi anayek ezkondu emen zien itxea, bat alderdi baten eta bestie bestia... jarri emen zien hemen. Bat hauzkaldien eta bestie alde honta jarri emen zien, nik aitu izen nun. Ta... geo... beayek... harek'e Aizpuru bizi zun eta hemenguk'e Aizpuru apelidue. Ta gero, hamengo nere ama beste batekin e... ezkondu zan o ezkondu omen zan. Nik ez nun ezautu, baiñe ezkondu omen zan. Ta... zea... "viaje de boda"-tik etorri ta gizona ez omen zabillela burutiken... Behinik behin lanea orbela biltzea jun da ta ustet ixigita billau zebela. Nei amak ez zien hori ehundo esplikau, baiño beste... aman ahizpak eta esplikau zien hori nola... zea in zan. Ta geo... gure aitte, berriz, han Antxumarrin beste bizitza ezkonduta omen zan. Ta andri hil ein zitzekon partuen, ta geo nola... beste alboko basarrita jun zan... Hue bialdu in zeben. Ta geo bi alargunek ezkondu. Ta hamaika ume izen giñen gu. 
Anai-arrebekin zaintzaile lanetan
Unanue Aizpuru, Juanito
- Ta alde in zuen arrebak, eaman zen. Arreba neskame o... beste zeoze eztakit jornala ematen ziyela ustet... neskame eaman zen. Ta geo, umezai ni. Hainbexte ume... eote... bi urtetik bat iten zen ta! Ta... 
- Zu zenbagarrena ziñen? 
- Ni bigarrena, bigarrena. Zaharrena eaman zen, ez etxien paltaik iten ez zulako! Hayek azoka ta Azpeitira juten zien, Azpeitira juten zien azoka ta. Goizin goizeo erten ta hango enkarguk ein ta astukin. Geo Urrustildik Azpeitira're beste hiru kilometro pasa dade... Han enkarguk, saldu enkarguk eta geo hartu eta andra-izonak etortzen zien etxea. Ta... geo ni umezai, ta esaten zien: "bueno, esni hemen lagako diat". Batin esan... udaberriye o udarie zan ta: "esni hemen lagako diat eta gosetzen danien hemendiken eman biberoye o holako... esne hau emayozue! ". Gu... jakiñe, ba, atie zabalik eta... hauzkaldeko zerien... ati zabalik ta... txakurre pinto txikiye o esaten deuna bageunduken ta... geo umikin harea o honea erten det nik, eta beste umiek'e eongo zien han... eskola juten ez zienak'e. Bestik eskola juten zien. Ta... hala, ze in du esne dana eran... txakurrek. Umi gosetu da ta nik umiei emateko ezer ez. Ta behiyek... esnie bitzen banekiyen, mutil koxkorra ta banekiyen. Ta behiyek larrea bialdute... geo haek illuntzien ta gabin etxin eoten zien. Ta hala jun naiz larrea han esni bituko ote [zien] ontziye hartute ta larrin ez utzi nahi, behiye libre ta ez... aldein iten zien. Geo ardiye ekarri, bitu ardiyei... ta zea esnie egosi eta eman niyon ume horri ta eztakit nola... ez zan e... iñor e... akau! 
- Nola ba? Txarra ez zan eongo? 
- Txarra ez, baiña esnie fuerteegiye. Ardiyena fuerti izetia, fuerteegiye baiña... ez zan iñorre... Danak e... osasun gogorrekuek izango giñen! 
- Zenbat urte zittuzun zuk hori pasa zanen? 
- Ba, hori pasa zanien nik e... hamabost bat eo, hamalau-amabost eo hor izengo nitun. Bestiek, ume txikiyek, han ibiliko nitun nik giran. Ta eman ta... geo ze... azokatik ama're berotute etortzen zan, ama haundiye zan gurin... Ta zea, berotute etortzen zan... Ta jakiñe, umiek ama ikusten zuenin... Ama, titiyen erateko gogo hori ta. Beak esaten: "Ixkutau, ixkutau umie! ". Ta hartu umie ta juten nitzen hor hauzkaldea, baso aldea o pisten hauzkaldea. Haik eta bularra hoztu artien, esne beroik ematen baldin baziyon [beheratu] iten zan, ba, umie. Beherakue harrapatzen zuen ta! Berotute etortzen zien, ta haik eta hoztu artien... ta: "ba, etorri zaizte! ". Ta etorri... ta bularrien ipintzen zun, ta titi batetik esni eraten eta bestetik "dziii" esni alde iten ziyon gure amai. Bai, alde iten ziyon. 
"Bandera española" jateko
Unanue Aizpuru, Juanito
- Ta beste baten'e akordatzen naiz... zea... minuta... eguardiyen papela ipintzen ziguen bakoitze.... letu ta eztakit ze ta bigarrengo platue behinek pehin "bandera española". 
- Hara, zer zan hoi? 
- Bai, neuk ze ipiñi ez naikiyen, ta "bandera española" ipiñi nun. Ta geo eztakit, ba, "piletes con patatas fritas" o eztakit ze ta... geo postrie. Ta... hala behinik pehin, teniente enkargauek, ez kapitan enkargaue zan, kapitan enkargauek zea... Villegas. Ta hala behinik pehin kabuei hots ein diyo. Zeak e... bi zerbitzen ibiltzen zien goante zuriyekin, bi mutil ibiltzen zien nahi det esan o... hamazazpi bat lagun eo geyena eoten zienien, ta bost'e bai... ta bi ibiltzen zien zerbitzen. Ta hots ein diyo zeai... kabuei enkargauek... sukaldekuek eta: "¿Que es esto de bandera española? "... ehundoko azento... andaluze zan ba... 
- Harrituta... 
- Bai, "¿Que... eso bandera española? "... "¿Pues? " ta "Aqui pone... " zea... "ensaladas, segundo plato, bandera española, filetes con patatas fritas y postre... pone. Y, ¿que... que es esto? ". Ta "Pues no se lo que es". Ez zekiyen, ez zekiyen harek eta! Neuk indeko minuta zan, neuk erainazitako minuta zan. Ta geo nei hots ein zien ta... nik jakin'e erderaz ikearri ez ta dardarraz... ta "tranquilo, tranquilo, tranquilo... ¿Que es, esto bandera española? " ta "A... esto es una chorrara. He puesto eso... " eta "Pues, ¿que? " ta "bueno, en vez de poner... tortilla con... " zea tomatikin tortillie "en vez de poner tortilla con tomate, le pones los dos lados tomate rojo y medio, en medio amarillo, tortilla. Y pone... hace bandera española". Ta "Bueno a ti... te quitamos galones y te ponemos, te vamos a poner a ti" esan zien. "A ti te... " kabuei esan ziyon "a ti quitar galones y le vamos a pone a ti". "No, no hace... ". Jakiñe, ba, tortillie bi exkiñetan ipiñi zea... 
- Tomatia... 
- Tomati ta erdin horiye ta... 
- Bai, ba, "bandera española"
- "Bandera española" ipiñi nik ta... 
- Beitu! 
- Holako txorradak ibiltzen giñuzen.. 
Fruta-arbolen txertaketa
Bastida, Manuel
- Geo, frute asuntu're oin baiño geyo sayau're ustet eiten zala. Oin aspaldiko urtetan frakaso eman iten du bai! Lorie izeten da, baiño egualdi txarra dala ta ez dala ta... Jun den urtin oso gutxi izen zan. Leno, gogun daket, gure aitte zanak eta: "Keixi txerta ber da! ". Ta Santa Agedatan, bezperan eo, Santa Agedak hilen biyen o hilen bostin izeten die, otsailin. Keixi txertatzeko eoten zan hemen txokolateri moduko zea bat... ta surtin ipiñi, ta han berotu iten zan, erretxiñe ta ez dakit ze... Ta nahastute halako likido zea bat iten zan. Pomada bat bezela iten zan. Ta suten bero-ero ein ta geo keixi txertatzeko, ba, zein arbola zan earrena leno... Keixe klase asko zan, zein arbola zan earrena, harexi kendu mentue ta... Gu mutil kozkorrak aitta zanakin atzetik hartu txokolatera hori ta han juten giñen ta iten zun zerrotikin lelengo moztu adarra. Adar zuzen samarra. Gero, erdiyen pitzau burni batekin, trintxikin o. Ta geo, mentuiyek ipiñi. Mentuiyek izeten zien, ba, hor... hamar zentrimetro inguruko txotx batzuek, baiño kimube zaukebenak ber izeten zeben ta kimu harez gora txorrotx-xorrotx ein ta hayek sartu. Bi bakoitzei. Gero igurtzi pomada horrekin dana bueltan-ueltan, ta gero, trapu batekin lotu berriz haizeik hartu ez dayen. Hori eiten zan keixi lelengo ta gero sagarra. Sagarra geotxo iten zan jeneralin. Martxuen azken aldea o hola. Baiña sagarrai're, keixiei ta bezelaxe ya lan berdin samarrak in ber iten zizkon. Moztu ta len esan detan bezela sagarrik edarrena zein dan ikusi. 
Batzuek [...] , sakon sagarrak, beste batzuk errege-agarrak, beste bat atxabaleta-agarra o esaten ziyobena're bazan izugarri earra. Hayek eta... sagar hoyek'e txerta iten zien halaxe. Gero, beste bat zan arantzie, arantza zuriye o esaten zakona... Han mixperie ipintzen zitzekon hari. Arantzatik etortzen zan mixperie. Arantzie moztu, arantza zuri haundi hori, ta mixperien mentue ipintzen zitzeizkon. Beste hoiei bezelaxe, moztu ta pitzau ta beren pomada horrekin. Beste bat'e bazan, berriz, idi-agarra esaten zitzekona. Oin gastau da. Oin ez da ikusten hemen. Baiña haura menbrillu iteko ta gastatzen zan. Izugarri earra zan. Jateko ta ez zan ona, baiña bestela oso earra zan. Ta oin ya desapareziute dao. Hemen ingurun ez det ikusi're iten nik oin hure. Ez dakit ze iten [...]. Ta frute asuntun... mahatsa're bai. Mahatsa geuk'e badeu ta oindik'e badeu. Mahats moskatela, itxeko paretan. Ta moztu ta sufratzen ta jarduten deu ta urte batzuten dexente ona hartzen deun, gaiñea, mahatsa! Ta aurreoko baten jardun gendun esaten mahatsak urte askoko biziye izengo dula, gaiñea! Horrek onuzkeo hirurota hamar urte baditu ta ondiken e... ondiken sasoeko mahatsa dao. Txermena're, mixperie bezelaxe arantzatiken zea iten da... Hure're nun daon earrena ikusi ta... Txermenak klase asko die: bat behintzet San Migel txermena o esaten zakona, oso earra. Beste bat negu-xermena hure ya gero heltzen dana da, baiña ale haundiye ta izugarri earra da. Hoyek'e, sagarrai ta bezelaxe klasie, zeuk nahi dezun klasie... arantzie moztu, pitzau ta sartu zea hoyek eta... gero, bestiei bezelaxe uendu (ukendu) o horrek ein ta ipiñi ta... Txermena, gaiñea, beste eozer gauze baiño errezoue zan zea iten. Bestiek geyo frakasatzen zeben, txermenak eta baiño. Gero, gaiñontzien... dana mixurkie ta, melokotoie ta, arana zan gurin asko. Baiña aranak oin ez die ikusten klase hau, klase haure. Aran klauri gorri batzuk bazien, hor arrautzin formako luze batzuk. Ta nik ez dakit desapareziu... Hure zan gure ama zanak eta beti plaza eman oin zeben saltzea. Astin bi aldiz o hiru aldiz eo juten zien. Goizin bitu ta otarrakaie hartu ta... beste klaudi berdi're bai, baiño gorri harek zun famaik geyena! Ya hare desapareziu in zan! Ta gero, izen die urte batzun hamen landarie sartueatik... pixkat hasi ta ihertu. Keixi're bai. Hemen gu gaztiek giñela keixe arbolak izugarriyek zien! Hogei lagun jiyota iual ibiliko zien han besteko egon zan keixa baten gaiñea. Batzuk honutzouen ta bestik honutzouen ta... Ze keixa pilla! Gure etxie altuba da, baiño gure etxin doblie baiño altuo zan gure etxe parin gora. Keixi asko izaten zan ordun. Ta oin urte hauetan udeberri txarra o arbolak'e gutxi daure e baiño... Udeberri txarra iteula, lori ta hartzeu... ta geo jotzen du... Jun den urtin izotza in zuen ta danak galdu zitun. Intxaurre daukeu guk asko, baiña intxaurre're hoixe in ziyon jun den urtin. 
Aleik'e ez genduken! 
Txikitako aisialdia
Agirre Perez, Inazio
- Ta eskolatik ertenda ta ze ite zenuen? Lagun artien juntatzen ziñeten o... 
- Bai. 
- Jolastea ta jute ziñeten? 
- Bai. Bai, geo jai, baiño gu asko zeatze giñen... tipletan ibilli nitzen ni. Tiplie, zea koruen. Eta maristetatik erten, ta gosaldu o meriendau te... Zineako sarrerie badao ba? 
- Bai. 
- Hantxe zea lokal bat zan, eta han gaukenun solfeue, organistie... Don Julian Barrenetxeakin. Eta han solfeue ikixi, ta gero, tiple. Ta tipletzako nik "segundon" kantatzen nuen, "segunda voz" ta "contralto". "Segunda voz". Ba, geure bizimodue hoixe zan. Bitartien jolastu pixket. Zearaño eskapada bat ein... kilker denboran ta... zea kanposantun gañin bada zelai bet holaxe zea ta... kilker krixton pillie izete zan. Kilkerreta! 
- Kilkerrak harrapatzen ibiltzen ziñeten? 
- Kilkerrak harrapatzen! Bai, kilkerrak harrapatzen. 
- Ta ze jolas iten ziñutzen? Akordatze zea hola... jolasen batzuk? 
- Jolasa hamen asko izeten zan paketeroka. 
- Eta nola zan hori ba? 
- Paketeroka? Ba, hainbeste kontatzen zendun e... eta iuel hamar bagiñen, "rast" eskapatzen zan, eta ibiltzen gendun Enparan kalea, ez. Erdikalie eta Elizkalie. Ixkutau eta haure nun zaon harrapatzen. Jolastu asko iten zan ordun, e! Gaur gaztiek ez du hainbeste jolasten. 
- Gaur, etxien. 
- Ez, ez, egiye. Bai... bai, bai, bai. Hori egiye da. Hori egiye da. Baiño leno jolas? Bueno, pentsau zazu holakotxe... hau baiño... holakotxe loriye soka bat banuen nik... Zuk pentsau zazu eskolako zarrenak e... ta neguen, soka haundi bet zan ta, ematen nun... eta soka dantzan, aizu; "kank, kank... ". 
- Mutillek'e bai? 
- Mutillek. "Veinte donde va el primero" ta... ze ta, zer da ta... iuel... pelotalekoko zeai tantu... faltan... burniyei ikutu te... "Tak, tak, tak, tak" soka dantzan da. Gero, jolastu asko iten zan len. Gaur baiño geyo. Gaur baiño... Gaur nik... beste zea batzuek... Zeatiken nik neure illobak eta ikusten ditut, eta gaur beste zea batzuek dauzke, beayen zea hoyekin de ta. Len jolastu askoz geyo. Eta orduen kuadrilletxuk izeten zien. 

Beasain (Gipuzkoa)
Auzoaren inguruko kontuak
Agirrezabal Lizarralde, Esteban; Aranburu Esnaola, Jose Inazio
- Eta zelan gogoratzen duzu zuk, auzo hau nolakoa zen zeure ume-enboran? Asko aldatu da edo...? 
- Esteban: Aldau, bai, jendez bai. Ordun gazte-endea gehiau zan hemen. Gaur kanpoa jun da lanea ta orduan baiño gazte gutxigo dau gaur hemen. 
- Joxe Inazio: Familik´e gehiao ordun. Familik... 
- Esteban: Familik´e gehiao. Nik hemen [...] juxtu-uxtun ezautu nian famili bat. Gero, bestea, [Arrola] zana. Hemen bat, bi, hiru, lau famili. Erdikoetxen... 
- J. I. : Lau, beste lau. 
- Esteban: Bai, beno... Geo zuek etorri ziñeten, eo zuen aitte zana ta ama zana. 
- Joxe Inazio: Baiño hue... 
- Esteban: Haak´e ezkondu hittuun lehengo etxe zaharretik honuntza pasauta. Ta hemengo obrea eitten ni ibili nittuan hor morroi. 
- Joxe Inazio: Erre ein emen zan hoi, etxe hoi. 
- Esteban: E? 
- Joxe Inazio: Erre ein emen zan etxe hoi. 
- Esteban: Nik dakiala ez. 
- J. I. : Esaten zuen [lehenao]... 
- E: Lehenao bai, erre ein emen huan, baiño nee akordun ez, zeatik hoi geo zuenak Garin-rretxen bizi dittuk... 
- J. I. : Bai. 
- E:... aitte-a, aitte zana ta... 
- J. I. : Bai. 
- E: Geo ezkontzen, ni morroi eaman nittuen hiru hillabeteako. Garotarako garaie huan ta hor obran. Ta Zaldibiko... 
- J. I. : [...] hiru, ordun? Hiru etxe al zin gure Erdikoetxen, hiru bizitza? 
- E: Lau hittuan, lau, bai. 
- J. I. : Oseake, hemen lau, beste lau hor, zortzi. 
- E: Ta Garin-rretxen beste lau bahittun... 
- J. I. : Beste lau han´e, hamabi. 
- E: Bai. 
- J. I. : Argoiñen beste hiru... 
- E: [Apaiz-txea]. 
- J. I. :... hamahiru. 
- E: Hamahiru. Argoiñen, honuzkaldeen hiru, ta Argoin-errin bi, bost. 
- J. I. : Hamahiru ta bost hemezortzi. 
- E: Hemezortzi. Erlotan hiru... 
- J. I. : Hemezortzi ta hiru, hoeta bat. 
- E: Hoeta bat. 
- J. I. : Eta Etxeberrietan? 
- Esteban: Etxeberrietan hiru, uste diat izan behar zittuela. Nee akordun ez. Nee akordun bakarra haik. Baiño lehen... 
- J. I. : Zure akordue nun hasten da? 
- E: Ba, Etxeberrin bat. 
- J. I. : Hoeta bi baserri, hoeta bi famili, txikixeok o haundixeok. 
Usurbe mendiko basoak; perretxikoak
Olano Segurola, Carmelo; Olano Segurola, Ixabel
-... hemen inguru guzti honetan, hemen bertan, perretxikoak egoten zirela, ez? 
- Karmelo: Hemen´e guk´e baso batzuk genduzken -oain´e zea dao... eskonbrera eo esan dizuana-eta hor zeren pagarik... 
- Ixabel: Gaztiñarik... 
- K:... gaztiñarik. Eta garoa, urteroko garoa, han biltzen gendun. 
- I: Eta orbela´re bai. 
- K: Orbela. Ta han [...] perretxikok baiño bu! 
- Bai, e? 
- K: Ta geo hemen Usurbeko azpin beste garari haundi bat bazan ta hor´e atatzen zien makurtu eta garo arten ikusten ziñuzten ontok. 
Inguruetako perretxiko-klaseak
Olano Segurola, Carmelo; Olano Segurola, Ixabel
- Gitxi gorabehera zeintzuk izaten ziren hemen perretxiko ugarienak edo...? 
- K: Gehiena guk jaten giñuztenak hoik: onttok, gibelurdiñek, ziza-orik eta gero apaiz-erretxikuk eta esaten zien, baiño hoik ya... 
- I: Eta San Juan berdek. 
- K:... bigarren maillakook eo hirugarrengok. Osea... 
- A, bai? Besterik ez zeuanian orduan... 
- I: Baiño gure etxen ez zien hoik jaten. 
- K: Ez, ez. 
- Eta zeintzuk ziren hoiek? 
- K: Ba, apaiz-erretxikue zan horie, baiño hanka txurikin. 
- I: Baiño miñe... osea... 
- K: Gero oso gutxi jaten zan baiño oso goxoa zea zan... 
- I: Kuletoa. 
- B: Kuletoa, baiño euskeraz beste... arrautzak esaten giñon.. 
- I: Gorringoa´re bai. 
- A, bai, Eibar aldean ere horrela esaten zaio. Bai. 
- K: Haik´e gaztiñarin ta, hola, leku jakin batzutan urtero juten giñan, baiña urtero ez zan ateatzen. 
- Baiño hori eskaxa da, ez? Edo oso urria... 
- I: Eske gaztiñadik´e urrittu ein die, ya ez dao gaztiñaririk. Ni gogoratzen naiz, orain dala zenbat urte izango die? Hogei bat edo hogeita bosten bat urte bai. Eta ordun hasi zan jendea Naparro aldea juten perretxikutaa. 
- Orduan ya, e? 
- I: Eta nere senarra, Joxe, Etxarri aldea. Eta urtetan kuletoik ikusi be. Eta sailtxoa: hoeta bosten bat, hoeta hamarren bat. Baiño... 
- K: Hori asko da... 
- I: Eta, bueno, in emen zion baiño inpresio bat...! Eta beak esaten zon: "Momentu hartan bost milla duro agindu balizkie ez nittun emango. Ez nittun emango! ". Ein zion ilusioa! Zeatik hemen gure zea hortan, Aierdin, nahikoa izaten huan, e? 
- K: Baiño hoik... leku bat oso ona zeonan han [gure] beheko baso aldea, [Isasti]... nola den? [Basoko etxeko] paren errekaz [Gantzarain] aldea, han zeonan leku bat urtero-rtero atatzen ziena. Ta... 
- I: Kuletok... 
- K: Bai. Guk gaztiñan billa juten giñenen, beti sartzen giñuztenan. Eta batzutan, klaro, ez den, urtero ez den etortzen, baiño goxoa ikaragarrikoa hori. 
Altamira inguruko mendibideak eta gurdibideak
Usabiaga Oiarbide, Agapito
- Eta hau inguru guztiau asko aldatuko zen, ez? 
- Bai, asko. 
- Zuen gazte-enporatik... 
- Asko, asko, asko aldau koanto. Lehen dana... nee gazte-enbora jakiñen nik´e bai hemen inguru hook oain danak berde dare, baiño lehen danak sorook zien. 
- Sorok? 
- Danak sorook zien. 
- Zer zan? Ze...? 
- Garie, artoa... Garie ta artoa. Horik zien, artoa indabekin. 
- Batera? 
- Bai, artoa ta indabea batea eitten zien, batea eitten zien. Garie kendu ta geo [garie] kendu ta gero arbie eitten zan igual ganaduntzako. Hori hemen ta beheko baserritan hemen. Bueno, hemen dana, baserri guzittan. 
- Eta basorik ez? 
- Basoak guk gutxi, etxe honek baso gutxi. Baserri asko dao basoa daukenak, baiño baserri honek gutxi. Badaukeu pixkat, baiño gutxi. 
- Gehiena soroa... 
- Bai. [Lehen... zana oain belardik zerek]. 
- Eta orduan ganadua izaten zan gehio o...? 
- Bai. Orduun izaten zan soroa laborea eitteko. Hobe bai garai hartan [gehixeo saiau balie] ganadukin gehio ateako zan. 
- Bai, e? 
- Laborekin baiño. Seguro, gaiñea. Seguro, gaiñea. Baiño orduun hue zan oseake lehengo ohitture hua dana soro ibiltzekoa. Ez zeon zaharrai esan besteik gaztek [beste harta...]. Buf! 
- Eta egun guztia lanean... 
- A! Bai, egun guztia lanen, [...] soroon. Soroon nik lan asko in det sorotan eta sorok eta nik eta familik. Danak. Oai ya gaztentzako ya [...] tratorek sartu hittuan ta soroa´re gutxittu, e? gutxi... lehengo alden´e gutxi zeatzen dek. 
- Eta hau inguru guztiau ze auzo da? Altamira auzoa da edo...? 
- Bai, Altamira. Auzo... Ez dek... Bueno, auzoa... auzoa, jakiñe, hemen beheran baserri ta... bi baser... hiru baserri ta hau bakarrik, lau. Lau. Altamira. Hoik Zunzunegi dittuk hiru diferente... izen diferentekin zerek beheran, baiño... 
Beasainerako joera
Usabiaga Oiarbide, Agapito
- Zuek erdi-rdian zaudete, ez? Beasain, Lazkao, Olaberria... 
- [Olaberria]. Erdi-rdin garek. Bai, guk terrenok, terrenok Beasaiñen, Lazkaon ta Olaberrin hirutan zeuzkeau, [...]. 
- Bai, e? 
- Bai. 
- Ta nora zan zuen irteera nora zan? 
- A... 
- Beasaiñera beti? 
- Bai, bai, hori bai. 
- Beti? 
- Hori bai. Irteerea Beasaiña. 
- Bai, gauzak erostera, saltzera...? 
- Saltzea, esnea saltzen zan leheno kalea. Urte askotan saldu diau esnea kalen. Ta hori dana Beasaiña. Hori bai. 
- Eta esnea saltzera kalera? 
- Kalera, etxetaa. 
- Etxerik etxe? 
- Etxerik etxe urte askotan ibili gaittuk gu, urte askotan ibili gaittuk. 
Uharka
Ibarbia Sarriegi, Mari Carmen
- Eta esan duzu, ez dakit, hor uharka edo aurkitu zutela. 
- Uharka, bai. 
- Eta zeri esaten diozu hori? 
- Uharka? Presa. Presa. Nik harrizkoa ezautu non. Ta gero hori bota zuenen, geo, este... "una riada" nola esaten da? 
- Bai, uholdia edo... 
- Bai, udaldie izan zan eta azaldu zan egurrezkoa, egurrezko uharka, "una presa". Eta oain... 
- Bai, bai, bai. Zaharrena, ez? 
- Zaharrena. Eta handik sobra´re datorkio izena soroi: "Uharka aldea" zon izena soro horrek. 
- Orduan, lehenengo presa egurrezkoa; gerora ya... 
- Eta gero bai, gerora... Oaindio zenbat urte da bota zuena bestea? Nere seme-labak´e ezautu zuen bestea, harrizkoa, bai. 
Gerra-garaiko bizipenak
Sarriegi Aiestaran, Jesusa
- Zeatik esne-artitzea´re juten giñen gu behera, kalea, astookin gerrako garaien. Beheran esneek partittu ta gora getozela a hor goiti [Ametzarrati] tiroteok ekin ta zulon barrenetik atzera behera jetsi, Miel Antonenen -ikuillue zeuken ordun Miel Antonek. Zuk ez dakizu... 
- Alaba: [...] 
- Bai, Inixio Altuna ta bizitako hortan ikuillue zan. Eta han astook utzi Klara ta biok ta Altunea jun giñen. Ta Altunen´e, zea aldeti, Ataun aldetik soldaduk eo ez dakit ze zea... Bueno! Ibili gendun...! Ta aber itxen nola eongo zien, gu agiri ez. Ta [Ametzarratik] hasi zien garaien tiroka... bueno! Atzera jirau ta astok hartu ta goitik behera. 
Esne partitzen ibiltzen giñen gu gazteik eta nik erderazkokin ez dakit hoinbesteaiñoko... 
Euskararen egoera gerra ostean
Olano Segurola, Carmelo; Olano Segurola, Ixabel
- K: Eta gaiñea´re hori baiño okerrago euskeraz´e igual juten ziñen denda batea eta kastillanan bat baldin bazeon, "Hablar en cristiano" esaten zizun. Eta, jo, guk kristonak armatzen giñuzten. 
- I: Eta Beasainmendiko umek eskolaa eta kalle Santa Mariko erdaldun ume nazkagarrik "Casero burro no vale un duro ni media... "... nola huan? 
- K: "Ni una peseta". 
- I: "Casero burro no vale un duro ni una peseta ni medio duro". Beasainmenditio zetozen, eskolaa zetozen umei. 
- K: Gu baserritarrak defenditzen beti. 
- I: Onbre, eske ala giñutzean ta! 
Denek plater batetik jaten zuten
Peñagarikano Garin, Maria
- Sukaldea nolakoa zen? Beheko sua ta...? 
- Alaba: Berezia zen... 
- Bai, bai, dan-ana. 
- Alaba: Kontaiozu nola zen... 
- Bai, hori da, kontaidazu sukaldea nolakoa zen. 
- Alaba:... zeatik ni gogoratzen naiz nola... ni gogoratzen naiz nik ze irudie neuken zuen etxeko sukaldeko [...] 
- Bai. 
- Hori da, bai, beheko sua ta... 
- Beheko sue eta geo... Gero ya, ni umea nitzela, ya hazitxoa nitzela, jarri zoen ekonomika. 
- Eta beheko sua non? Erdian edo bazter batean? 
- Erdin. 
- Erdin? 
- Bai. Ta leihoa... sartu sukalden ta frenten leiho bat hiru kristalekoa. Eta han zeon ekonomikea. Eta beste aldamenen... 
- Alaba: Ekonomikea leiho aurren? 
- Leiho aurren ekonomikea, bai. Eta aldamenen su-ajue tximini haundikin behetik gora. 
- Tximinia beti ezautu zenuen zuk, ez? 
- Beti, beti. Oaindio uste det... Ez, kendu zuela uste det. Teillatue arreglau zuenen kendu in zuen tximinie. 
- Eta sukalden ibiltzeko ta kozinatzeko ze erabiltzen zen? 
- Eltzek. Eta, geo, zeak, su-ajukin aitzen zanen, aber, nola du izena harrek? "Krispi" o holako bat. Zauken aro bat, han sartzen zan eltzea ta egosten zan su-ajun. 
- Alaba: Nolakoa zan eltzea, lurrezko [...] edo...? 
- Ez, ez, portzelanazkoa. Ordun, behintzat. Guk lurrezkoik... ez naiz akordatzen gue etxen... ez naiz akordatzen. 
Eta... 
- Portzelanazkoak... 
- E? Portzelanazkoak. Eta peligrosoa zan, zeatik eroitzen bazan, kaskau eitten zan, ta herdoia. 
- Eta bazkaltzeko orduan guztiok erabiltzen zenuten platerra ala erditik jaten zen edo...? Garai batean aitari edo amari entzunda...? 
- Bai... 
- Bai? 
- Bueno, hori´re bai, bitatio. Erdin fuente haundie ta handik hartu kutxara bakoitzek ta jan. Geroa, geroa ya sortu zan platera norbeana, bee kubiertokin. Ta hori. 
- Orduan, aurrekoa ere ezautu zenuen? 
- Bai, bai, ezautu nun. 
- Alaba: Baiña mahaie fijoa zeneukaten, ez? Ama? Mahaie fijoa zeneukaten, ez? Mahaie fijoa, ez zan hola paiten [...]... 
- Ez, ez, lau hankako mahaie. 
- Alaba: Lau hankako mahaie. 
- Bai, lau hankako mahaie. 
- Gaiñera, mahaikada haundixa, ez? 
- Hamar laun. 
- Hori, ba... 
- Juntatzen giñen. Hamar laun: aitte, ama eta gu sei-ortzi. Ta hamar´e bai. Hamabi´re gero bagiñen, baiño ya orduako ni ezkondu nitzen eta bajatzen. 
Logelak; artilezko koltxoiak
Peñagarikano Garin, Maria
- Eta habitazioak esan dezu... Nolakoak edo...? 
- Ba, bi ohikok, habitaziok bi ohikok, haundik ta gaiñea asko. E? 
- Alaba: Bai, bai. 
- Este... 
- Eta oheak altuak edo...? 
- Normalak, oso normalak, oain bezelaxe. Eta gure aitte eta amak zeuken, este... bat haundie eta beste bat txikigoa. 
Bat "uno veinte" ez dakit aillako zan, "uno quince" o hola. "Uno veinte" igual. Eta bestea "uno cinco" o "noventa". Bai, [...] aittena ta amak umekin egoteko, bularra emateko ta... 
- Alaba: Haundigoa. 
- Haundigoa. 
- Eta koltxoiak eta orduan nolakoak...? 
- Illezkok. Ta ordun illea erosi itten zan, artzaiei. Ta eitten zan ekarri, errekan garbittu, jaboiakin-a jabondu eta gero jo eitten zan. 
- Alaba: Makillaz... 
- Makillakin, hagakin. 
- Eta hori zenbatero? Urtean behin, hillean behin...? 
- Ez, ez, behin, behin, hori behin. Koltxoiak ein behar zoen garaien. Nik ezkondu nitzeneako holaxe in nittun. Holaxe in nittun. 
- Orduan, artillea garbitu ta... 
- Zenbat kotxe dabillen gaur hemen...? 
- Alaba: Ez preokupatu horrekin... 
- Eske nola nere familie hor daon, ba... preokupau eitten naiz. Bueno, aber... 
- Orduan, koltxoiak hori: artillezkok... 
- Bai, illezkok. Este... ni ezkondu nintzenen, zeiñi erosi giñon illea, ardi-llea? Ez naiz akordatzen zeiñi erosi giñon... Eta etxea ekarri, errekan aska haundie zeon eta etxe ondon´e bai askea, etxe ondon uste det beratzen euki nittula jaboiakin illek. Gero, ondo jabondu eta gero sekatzen alanbren. Eta gero makillekin, esan deuna, jo ta harrotu ta holaxe eitten zan. 
- Eta koltxoia gero, lantzean behin, harrotu egiten zen, illea atera edo...? 
- Zer? 
- Alaba: Zenbat? Bi urten behin itten zendun zuk gutxiñez hori, etxen behintzat. 
- Bai, bai, bi urten behin hola berrittu illea. 
Urtean behin altzariei argaizaria
Peñagarikano Garin, Maria
- Eta lehen aipatu duzu etxe-rdea. Etxe-rdea zeri esaten diozu? 
- Alaba: Salea. Sala... komedorea zeukaten oso politte, oso ederra komedorea. 
- Ia, orduan, lehelengo, komedorea nolakoa zen? 
- Komedorea normala. 
- Alaba: Nola normala? Ta nola aitzen ziñeten negun-a...? 
- E? 
- Alaba: Argizaria ematen negun ta... 
- A! Zoruri bai, zoruri. 
- Alaba: Zoruri ta mueblei! 
- Ta komedorea orduan? Osea, sukaldeaz aparte, komedorea? 
- Bai. Ez... sukaldea eta hoi zan festatan, urten behin, inbitatuk getorkiuneako, gonbiatuk, hobeto esanda, ba, haientzako. Komedoren jaten zan orduun. Mahai haundie, bi aldetaa ataatzen zitzaion doble... 
- Alaba: Bai, bai. 
- Doble... doble tabla ta... 
- Baiña hori baserri guztietan ez zen egongo, ez? Holako...? 
- Ba! Gehienetan bai, e? 
- Bai? 
- Bai, gehienetan bai. Geo hementxe egon zan mahai hura ta ez dakit oain... bota? 
- Alaba: [Ez dakit] , ez dao ya [...]... 
- [Gure] aittek puskauko zon... 
- Alaba: Ze esan behar nizun, ama... Ta ordun bazenduketen, ba, zuek ohittura... udan ze beste lan batzuk eitten zenituzten ta gero negun aprobetxatzen zenduen, ba... 
- Soiñue jotzeko. 
- Alaba: Etxeko... 
- Garbiketak eiteko edo...? 
- A! Baita, hoi bai. 
- Eta ze...? Zelan egiten zenduen? 
- Eta urten behin eitten gendun mueble guzik danak argizaittu. Argizarie ematen nien. Oain bezela, ez zeon, gaiñera, hor esprairik; ordun zeon kajak. Eta argizarikin... 
- Alaba: Ze izaten zien... 
- Bai, holako... 
- Alaba:... pastillak bezela? 
- Ez, holako... 
- Alaba: [...] bezelakok edo kajak? 
- Poteek. Poteek. Tapea kendu, hartu, biun-iuiñe eoten zan. Hartu ta [...] eman danen, danen eman goitik behera holaxe egurren eraa eta gero frotau. 
- Eta lurra...? 
- Lurrei berdin. Baiña hori ez, e! Klase hori. 
- Beste klase...? 
- Beste klase bat harentzako. 
- Eta, orduan, lurra garbitzea ere lan gogorra izango zen? 
- Belauniko, dana belauniko. 
- Alaba: Baiño... Baiño gustoa aitzen ziñeten. 
- Bai. Mikrofonoa jarri... 
- Alaba: Mikrofonoa ez, gram... Nola da? 
- Gramola, gramola. Gramola jarri... Bai, ta bagendun oso politte... 
- Gramola zeneukaten baserrian? 
- Bai. 
- Alaba: Dotorea zeukaten. 
- Oso. Ez dakit nundik etorritakoa. 
- Alaba: Ze esango dizut, hola... 
- Hola, kanpaidune. 
- Alaba: Nola esango nuke nik? Karakola bat balitz bezela, estilo hortako... horrela. Baiño bikaiña zan. Aitak ekarri zizuen, ez? 
- Bai. 
- Eta gogoan duzu aitak nola edo zergatik ekarri zuen gramola? 
- Gu... 
- Edo non erositakoa zen edo? 
- Ez dakit, hoixe ez dakit nun erosi zon. 
Errenta gariarekin ordaintzen zen
Peñagarikano Garin, Maria
- Eta, hemen, inguru honetan, baserriak ze izaten ziren etxejabeak edo errenteroak edo...? 
- Ez, ez, etxejabek, danok etxejabek. Hemen errenterok... 
- Alaba: Bai... 
- Zein? 
- Alaba: [Basarte ta...] ta hauek. 
- A! Bai, hoitxek. Bueno... San Andres ta holako batzuk. Bai, oaindio urte gutxia arte. 
- Alaba: Ingurukok jabek, etxejabek zien. 
- Bai, danak, zeatik gu, [Muazpikok, Munekok] , Artetakok... danok etxejabek. Holaxen. 
- Eta. Orduan, beharbada ez duzu jakingo, baiña etxejabeek edo errenteroen artean alde haundia izaten zan, ez? Errenteroak urtean jabeari... 
- Pagau ein behar izaten zon, pagau ein behar izaten zon. Ez dakit zenbat paatzen zoen orduun. 
- Baiña dirutan ala garitan ala zelan ordaintzen zan? 
- Bai, hoi seguro, garitan. Bai, zeozer ordaiñekin. Diruik ez. Diruik ez pensa eskun... ez zan ibiltzen ordun eskun diruik! Ez zan ikusten! 
Gariaren inguruko lanak; auzolana
Peñagarikano Garin, Maria
- Alaba: Eta garia aipatu dezunetik, zuek etxen makinea etortzen zan ala zeok zeneukaten... 
- Geok... 
- Alaba:... ganbaran jotzeko? 
- Bai, txikitzeko, trillatzeko. 
- Alaba: Trillatzeko. Trilladorea. Zeok zeneukaten? 
- Bai, hiru sozion arten. Guk, Letamendikook eta Euzkintzarkook. Hirun arten. 
- Alaba: Hiru basarrin arten trilladora bat zeneukaten. 
- Oain nun ote da makina hura? 
- Alaba: Bueno, ama. Asko eskatzea da hori. Eta, ordun, gordeta eukiko zenduen, zeatik gero ganbarako sarreran eukitzen... jartzen zenduen. 
- Bai, bai. 
- Alaba: Eta nola [itten zan]...? 
- Eta hura han egoten zan aldamenen. 
- Alaba: E? 
- Aldamenen egoten zan. 
- Alaba: Nola itten zenduen lan hori? 
- Lan hori? Ba, guk ittaiekin ebaitzen gendun garie. Ittaiekin, eskukin, ta fardoka. Dana fardoka uzten gendun zutik. 
- Alaba: Lotu... 
- Gero lotzen zan, hoi gero. Egualdik´e gaur baiño gehio laguntzen zon, e? Buf! Eta ebaitzen gendun goizeen ta eskuk beteen; eutsi esku beteen ta lau eskutara hola fardoa. Ta geo lotzen gendun garikin beakin. Eta gero, lehenau ni umea nitzela, gaiñea, jotzen zan -hola, egoten zan losa bat bezela-goitik behera joz. Joz jaulkitzen zan. Baiña behar zon oso sekoa. 
- Beroaldia, ez? 
- E? 
- Beroaldia behar izaten zen, ez? 
- Hori da, oso sekoa egon behar zon, bestela ez zan jaulkitzen. Eta, gero, gure aittek eta beste osaba Letamendikook eta Euzkintzarko Sarriegiñak, osea, Jesusa esan degun horren gizonak-ta ekar... juntau zuen makina bat. Makina haundie, e! Haundie makinea, gurdikin eamaten zan. Eta sartzen zitzaion ta beak "tris-ris-ris-ris" dana trillatzen zon. Burue bakarrik, e? Ta lastoa fuera. Eta... gero hoi... hoi gauza handie zan. Hoi etorri zan ezkeo... haundie. 
- Eskuz egiten zenutenean harri-osaren gaiñean... 
- Nik ez non... neri ez zitzaian tokatu eittea. 
- Horri zelan esaten zitzaion? Izenen bat zuen horrela... horrela jotea...? 
- Harri-otzea? 
- Txanketian edo horrelako izenen bat...? Garia jotea eskuz? 
- Ez dakit. Ez... 
- Orduan ya makiñarekin bentaja haundia, ez? 
- Bai. Geo makinekin oso ondo, de primera. Oain, hautse tragatzen zan, e? 
- Gari-oro haundiak izaten ziren orduan? 
- Haundik, bai. Buf! "Hectareas". Haundik. Oain dana belarra daon bezela, ordun dana garie. Garie ta artoa ta babarruna, patatea... 
- Alaba: Erremolatxa ta... 
- Erremolatxa, hori da, ganaduntzako. 
- Alaba: Ta negun? 
- Negun erremolatxa eman behiei. 
- Alaba: Negun beste bat hartzen zan, ez? 
- Ze jartzen zan? 
- Alaba: [...] 
- Aber, lagunduiazu. A! Arbie, arbie. 
- Alaba: Si, ¿no? 
- Arbie. 
- Alaba: Hori baita, ez? 
- Baita, baita, baita. 
- Alaba: [Eta ganauantzako]... 
- Hori da. 
- Alaba: Eta babarruna arto arten´e bai oain bezelaxe? 
- Babarrun arten eo baina... arto arten babarruna. 
- Alaba: Oaintxe... oain bezela. 
- Hori da. Hori da. Oain... Oain... arto asko ez da eitten, e? Berdea. 
- Alaba: Horreatik askotan... 
- Berdentzako artok. Oain artoa berden emateko. Txikitu aizkorekin eo egur baten gaiñen eta behiek jaten doe gustora; menditi datozenen ta ez badoe jan nahikoa, hemendi ematen badiezu, pff! , behiek marruka, hoska, hoi behar duela. Jose Marik ematen die. 
- Alaba: Bai, bai. 
- Eta, orduan, garia baserri guztietan ez zen... 
- Danetan, danetan eitten zan... 
-... garai berdiñean helduko, ez? Batetik bestera egun batzutako diferentzia egongo zen, ez? 
- Alaba: Aldea... 
- Lehenago... 
- Garai... 
- Beheragoko baserrietan lehenago heltzen zen eta goragokoetan... 
- Bai, berdintsu. 
- Alaba: Bai, bai, eguteran jarriko zan garie; ez zan jarriko... 
- Ez, laiotzen ez, laiotzen ez. Eguteran. Ta ordun danak bateratsu izaten giñen, e? 
- Baiña lehelengotik imajinatzen dot hori auzolanean egingo zen, ez? 
- Alaba: Esan nahi zon beherago... 
- Auzolanen ez, bakoitzek bereek. 
- Bakoitzak berek, e? 
- Bai, auzolanen oso gutxi. Juten giñena auzolanea zan artoa eitteko garaien. Artoa eitten zan garaien. Artoa, babarruna. Ordun juten giñen launtzea. Saletea junda nao ni eta akordatzen naiz Saleten zeon, gaiñea, este... barrabasa, belar txar bat. Eta aittek esaten zin: "Maria, kontuz ibili, e! Ez geo barrabasik hartu". 
Gariaren lanen inguruko azalpenak
Sarriegi Aiestaran, Jesusa
- Atsalden, urdaiazpikokin... Urten behin hiltzen gendun txerrie ta beti gordetzen zan eozein lan ein behar bagendun, urdaiazpikok eta hoik gorde eitten zien, salmueran eo zea, ondo. Ta, geo, tomatekin jartzen zendun urdaiazpiko hua ta eamaten zendun meriendatzeko garaien. Ta, bueno, ze pillea bueltan holaxe jarrita. Ta nik otordue prepaatzen izaten non lana: aurrena atsaldeko meriendea ta geo gaueko afarie. Ni ez nitzen juten kanpoa, baiño sukalden izaten non nik lana hainbeste lagunei emateko. Baiño ondo moldatzen zan, e? Ta, geo... Hoi ebaitzeko garaien, ta jotzeko, berriz, behar izaten zan euzki beroa. Metauta eukitzen zien garik. Hola, esku tamaiña hontako bat lotu ta jartzen gendun aurrena. Ta geo hua eitten zan metau. Ta geo garie jo behar zan garaien zabaldu eitten zien zea haik, bala esaten giñon guk, gari-ala. Ta hua zabalduta jartzen zan euzkitan ta geo batzuk gurdikin ekartzen hua. 
Geo, zea, makinea gendun, trilladorea. Hiru launen arten sozio zuen, eta gue gizona bea aitzen zan zeatzen, eta arreba, Mari Joxepa, hari ematen. Ta beste batzuk hauntza barrua sartzen ta jende asko behar izaten zan. Geo, harek jotzen zon lastoa ganbaraa jaso behar izaten zan. Han´e laun pare bat behar izaten zoen! Jende asko, baiño lana asko ein behar izaten zan, e? Ta hautse´re bai, e? Gariik zikiñe do. 
Lurreta auzolanean egiten zen urtean behin
Sarriegi Aiestaran, Jesusa
- Lehen aipatu duzu lurketa eta zer izaten zen orduan, zestokadak? 
- Bai, zesto txikik, otarrak esaten die batzuk, "lur-askik" esaten giñon guk. Lur-askik esaten diou. Saski txiki bat. Ta hua, ba, betetzen zoen ta batzutan tontorra o igual jartzen zoen ta harek karga haundie. Ta batek bizkarren damakizuna zuk hari hartu ta txandatuun, lau o bost laun igual. Zuk... 
- Alaba: goora eman behar... 
- Bai, goora. Konpaztea, barrenekok jasotzen do bizkarrea ta hurrungoa zureana etortzen zanai zuk bizkarra jarri ta harek hartu ta harek ematen zizun hutse zuk behera eamaten zendun. Bakoitzek txandan. Ta goora´re igual, bizkarren, txandatuz. 
- Alaba: Ta ordun laian indakoa izango zan, goldaik eta ez zan izango arten. 
- Laian-a, bai. Goldan´e... 
- Alaba: Orduako bai? 
- Baiño gerotxon goldan. Laian gehiena. 
- Dena dela, lurketa bizkarrean, orduan, lur-tzarak edo eramaten zenituzten, eta hau noiz izaten zen urtean... noiz? Behin edo...? 
- Urteen behin. 
- Urtean behin... 
- Klaro! Soro hua urteen behin banetzen zendun ta beti lurre behera juten zan. Ta muiño-skiñan... bestela behera erabat kargauko zan, ta eitten zoen, ba, metro erdi bat o metron bat zeatu, barreneti kendu. Ta hua jasotzen zan gora. Ta guenea eaman ber zendun hua. 
- Ta hori uda parten egiten zen lan hori? 
- Bai, bai, hoi... 
- Alaba: hori udaberria igual... 
- Uda... e, udaber... udako garaie izango zan, e? Hoi arto eittekon eo hola. Arto eittekon. 
- Alaba: Ta artoa noiz itten da, udazkenen edo udaberrin? 
- Ez, ez, udaberriin, udaberriin. Artoa? Bai. 
- Alaba: Artoa ta babarruna. Bai, udaberrin, bai. 
- Hoixe, San Joanak baiño aurreti, bai. Udaberriin. 
- Alaba: Ba, ordun ein beharko zuen gora jaso. 
- Klaro. Banetzen eta lurre jartzen zendun garaien, geo hua jaso eitten zendun gora. 
Basoak gaur baino garbiagoak
Sarriegi Aiestaran, Jesusa
- Alaba: Eske ordun diskusiok´e hola belar pixkat bizilaunek... 
- Mugan. 
- Alaba:... mugak mozten baldin bazon, hasarrau ta dana eitten zien baserritarrak. 
- Bai. Hemen... 
- Alaba: Hua zan... 
- Asko zaintzen ziren? 
- Alaba:... pekatue zan balarra kentzea batek bestei. 
- Hemen guk, zea... jakiñe, nausi batena zan hau. Da. Zea gendun... Nola zon izena honek? 
- Alaba: El Duque del Infantado, esan diot. 
- Bai. Eta, jakiñe, horrena bezela gurea. Baiño terrenok partittuta zeren, nun mugak. Eta hemen beheran murkoa, zeak, hemengo amonak, ittaiekin ebaita ekartzen emen zon belarra muiñokoa. Ta hemengo aittonak hoiña zala muiñoa ta muiñoa izaten da goiko terrenok daukenana izaten da behera jo arte, murkoa seiñale zon. Ta horrekin hasarrau. Ta hor goien mendin, berriz´e, segan eitten zoena zuzenen eman behar, e? Zea, mugea. Diskusiok zertako, danak bertan utzita jun behar ta. 
- Alaba: Oain dana laharrak. Oain dana laharra ta belarra. 
- Dana, bueno... 
- Alaba: Baiño ordun zan belarra ta hola... 
- Bai, asko zaindu behar zan. Bakoitzak... 
- Alaba: Bakoitzek bere terrenok. 
- Bason orbela´re... Orbela´re ekartzen gendun, gaztiña-ostoa ta eroitzen zanen ta, hango belarrakin batera ebai ta ekartzen zan. Ta saski bat bakarrik´e ez zan uzten bason! Dana aitzeneko hondarra´re bilduta ekarri behar etxera orbela! Oain han geatzen die danak, orbelak eta gaiñetikook. 
- Alaba: Erratzakin´e bai, ez? [Eskoarekin partez]... 
- Erretza? Hoixe! 
- Alaba: Erretza´re bai pasau. 
- Bueno...! Majiña bat aldiz... 
- Alaba: Garbi-arbi gelditzen zan basoa. 
- Majiña bat aldiz ein non nik juten nitzenen eskoarekin baiño hobeto bitzen zala ta. Baztarren eoten zien zeak izaten zien... elorriik. 
- Alaba: Elorri, bai. 
- Ta harekin ein hola eskuun kendu eskue ibilli behar zan lekukoa ta sokekin lotu ta zarbea orbelak bitzeko. Ez zan hua bezalakoik. Harek bitzen zon ondo! Ta holakook einda nao ni majiña bat, e? 
"Matxardea"rekin biltzen zituzten gaztainak
Sarriegi Aiestaran, Jesusa
- Ta gaztiñak bildu? 
- Gaztiñak bitzen... ai ene! Nei ikaraarri gustatzen zitzaten ta gaztiña-le batzuk izaten z... 
- Alaba: [... makurtuta] , e? Morkotsa zabaldu ta... Hatzaparrak eta hala eukiko zittuen geo. 
- Baiña zerbait erabiliko zenuten gaztaiñak biltzeko, ez? 
- Bai, zea, matxardea esaten giñon, hola, ixten zan bat izaten zan. 
- Alaba: Egurrezkoa... 
- Egurrezkoa. Ta batzuk lehenao [indakok] ´e izaten zien, baiño nik bason igual itten nittun. Zarbea, hola, bi adarrekoa ikusten banon, moztu beheragoti, puntea´re mozten nion ta morkotsa zeatzen nin ta nik basoon igual eitten nittun. Hainbeste gaztiña bildu non...! Ta etxekook bakarrik ez... 
- Alaba: Ta bere amanak [...]. 
- Hemen Zelar... bai, honea etorri zeaten baiño lehenao hor baso bat zoen. Ze gaztiña-lea izaten zan...! Eta hogeita bost bat kilo inguruko zaku txiki bat. Orduun, zeak, anaiek-ta ekarrita han fabrikatik etarrita o honea. Eman zin ta zaku batzuk polittagok zien... Ba, hua puntaiño betetzen non gaztiñekin, ba, hogeita bost bat kilo bai. Ta Egileor aldeti, banekin gaztiña nun zeon hobena, ta han bildu ta etortzen nitzen honea, zeatik, lehen ama zana zan hola aitzen zana gaztiña biltzen. Ta geo hua... utzi zion, hil ein zan hua´re ta geo ni hasi nitzen. Zelarkok eak ez zoela eak bilduko gaztiñaik eta, bueno, nik biltzeko. 
Gaztaina-klaseak
Sarriegi Aiestaran, Jesusa
- Danboliñen ordun erretzen gendun gaztiñea. Ta onak gaztiñak, e! Oain haik akordauta eon beharko deu. 
- Lehen aipatu duzu gaztaiñarik onenak eta... 
- Ke ba! Ez dao oain gaztiñaik. 
- Baiña orduan... 
- A! Orduun saltzea´re bai! 
-... gaztaiña-laseak egoten ziren gaztaiña-lase diferenteak? 
- Alaba: gaztiña-laseek... 
- Otañue. 
- Alaba: Otañue izena? 
- Bai, [...]. Bettargie, hua goizagokoa zan, bettargie. Ta otañue zan atzenekoa. Ta geo txertakea -txertakea esaten giñon-, bate txertau beko gaztiñak. Haik´e gaztiña ona izaten zoen. 
- Ta onena zein izaten zen? 
- Ba, haundie otañue; oain, bettargie zan goxogoa. Otañue zan ikaragarrizko gaztiña-lea. Gustoa ematen zon harek biltzea! Bueno...! 
- Orduan, gaztaiñak... 
- Ta hutskerin, e? 
- Alaba: Ta plazaa gero saltzea. 
- Saltzea... 
- Plazan saltzera, e? 
- Bai, oain... geo hor Zelarretik ta ekartzen non orduun ez gendun... 
- Alaba: Ez, lehenaokok hemen hartzen [...]. 
- Lehenao bai, lehenao saltzen gendun, baiño gero kitto. Geo ez gendun gaztiñaik saltzen. Geo dana jartzen nittun ganbaran eo nun o han pillan jartzen nittun ta beti gaztiñea erreta etxen jan. Hemen anaiek-ta geo honea etortzen zien afaltzea; majiña bat afari ein zoen. 
Ogia egitearen inguruko kontuak
Sarriegi Aiestaran, Jesusa
- Eta ogia egiteko orduan, masa, esan duzu, batetik bestera, aste batetik bestera, gordetzen zenuten masa zati bat... 
- Bai, bai, aste guziin. 
- Alaba: Baiña ez zendun gordetzen masa, ore-asea. 
- A! Ez. Orantza o... nola do...? Legamie batzuk esaten dioe, beste batzuk orantza. Ta ogi-asea o zea, baiño [Loitzeneko] amona horrek... 
- Alaba: Gorde eitten zon, ez? 
-... puskea kendu ein zoon masei ta hurrungo asteako hua gordetzen zoon. Horrena diferente, baiño ez zan gurea bezelako ogie etaatzen, ittogoa. 
- Ta ittoagoa zer da? 
- Zer da? Ba, pisugoa. Gurea harrogoa. 
- Alaba: tupittuta bezala. 
- Tupittue harena. Oain, jateko ez dakit nik zenbateaiñoko zea izango zon, hua bee eraa ibiltzen zan ta. Baiño guk ez, guk ekartzen gendun legamie o esan dizuan hoi. Ta gue anaiek, gaiñea, osoik botatzen zien, biri osoa. 
- Alaba: dana, paketea. 
- Pakete hoi, bati erdie ta bestei erdie. Ta ogie ondo harrotzen zan. Ta geo aste guztie... Hue gizajo hutse zan. Ogie danai eman behar izaten zien. Itten zon ogie kilo t´erdi, pisatzen gendun geo masea labeen sartzeko, ta kilo t´erdiko zeakin. Izaten zittun batei eman beharrekok, bestei eman beharrekok... 
Lantegiek lur asko hartu dute Beasainen
Apalategi Aranburu, Bitoriano; Usabiaga Etxeberria, Jose; Usabiaga Etxeberria, Juan Bautista
- Eta beste kontu bat: lanbideak eta lehengo baserriko lanak eta zeintzuk izaten ziren? Zuek ganaua izaten zenduten edo...? 
- A: Bai... 
- Ala soro haundiak o...? 
- A: Bi behi eukitzen... 
- Us1: Hook baserri koxkorrak beti izan die, baserri txikik. Hemen fabrika... fabrikaik be hemen ez zeoan defentsaik. 
- Zuek fabrikan lan egindakoak zerate? 
- Us1: Bai. 
- Us2: Bai, gu danok fabrikan. 
- Us1: Bai, bai, bai, bai. 
- A: Bi behiekin ze ein behar genduan, ba? E? Fabrikan lana eman ziguenean gustoa, gaiñea! Fabrikea izan da neetzako zea, e? 
- Us1: Bai, hoixe, gaiñeakontzako´re. 
- A: Eskolea´re bai, e? Ni nola umea geatu nitzen, oso umea, nei asko maitte zien hemen. Ta fabrikan sartu zienen -bat hon osaba izan zan-, han zeren ofizialik hoben-obenakin ibiliazin zin nei. Sei hillabete, urtebete pasatuazin, e? Ta nik gogon dauket, e? Gure ama zanai nola esan nion: "Zuek nahi dezue neekin zerbait ittea baiño nik eskolaik ez dauket". [...] Zazpi urteti hamaika urtera bittarten bakarrik neuken. Zenbat eskola? E? Lau reglak, bastante ondo etortzen zitzadalako geometrie pixkat ta kitto. "Ta hemen dibujo lineala behar da". Harek hitz ein zon zea batekin, delineante bat hemen eskolea ematen zoonakin, ta esan nion: "Ez [dedilla] nei arrastok-ta txuxen eitten, e? Pixkat gorago zala gauzea, e? ". Ta ein zin. Ta hue dala medio geo atzenen´e urtea soldau jun aurretik beste suizo injinero batekin euki zin berriz ta ni bastante formauta jun nitzen soldauskaa. Eta geo nik bastante dominau det planok eta taillerrak eta gauzak. 
- Us1: Geo lan-lasea halakoa. 
- A: Norbeak´e behar dik, e? 
- Us1: Bai, baiño lan klasea´re halakoa. 
- A:... zenbaitti ez zaiok ezer´e sartzen! Nik planoa dominatzen nian nahi nun bezela. Ez zeoan injineroik nei eramaten zinik. 
- Us1: Baiño hik izan baldin baho... 
- A: Baiño eskolea nik han in nian! 
- Us1: Baietz. Baiño guk bezela izan baldin baho, eskolaik behar ez dan lan-lase bat izan baldin baho... 
- A: A! Kitto! 
- Us1:... hor atzeandu [...]. Nei hori pasau zitzaian. Eskolea beharreko lanik ez diau izan. Entenditzen dek? Lan rutinarioa. Ordun, eskolaik ez diau enpleatzen, ta lehen dakiun apurra ahaztu. Hurrena hasitakoon "aiba dios! Hau nola zan kontu hau? " ta... [...] neri pasa zaiak! 
- A: Bai, baiño hor zeok difentzie. 
- Us1: Oain, [...] eskolea beharrekoa, ordun praktikau eitten dek han ta... ordun... Baiño ez badek praktikatzen, hua beti herdoitzen juten dek. Herdoittu. 
- A: Halako tokie tokau... Neri halako tokie tokau zat... 
- Us1: Ba, horreatik esan diat, ba! Hori esan diat, ba! 
- A: A! Hori... 
- Us1: Ta hik han praktikau ein dek. 
- A: Neetzako eskolea fabrikea izan da, fabrikea. 
- Us1: Bai, ba. Ta geo daukean preparazio harekin, gaiñea, hua ta hik hari eutsi ein diok. 
- A: Ba, eutsi... Ein [...]. 
- Us1: Bai, ba! 
Baserriko bizimodua; gerra-ostean garia entregatu behar
Odriozola Peñagarikano, Jose Migel; Oiarbide Sarriegi, Juan Jose
- Kontatuko didazu nolakoa zen egun normal bat, baserriko egun normal bat, jaiki eta... goizean jeiki eta ze iten zenuten? 
- J. M. : Pues... Belarra ebaitzea, udan belarra ebaitzea segea hartuta. Ta Murumendi ez dezu jakingo nun daon? 
- Bai. 
- J. M. : Bai, bakizu? Ia hauntzaiño. Erremintak bizkarren hartu eta bero latza ta belarra ebaitzen holako malkar baten. 
Jo, nearra´re... Ta zenbat urte eukiko nittun nik? Hamabost urte o hola. Hamabost urtekin. Bai, Murumendiaiño. 
Oain piñuri dao; ez naiz jun hemezortzi urte hontan. Ta, gaiñantzen, pues, ganaukin. 
- Lan gehien ze izaten zan ganauekin o... 
- J. M. : Eta... 
-... soron? 
- J. M. :... soroon. Zeatio ordun itten zan babarruna, artoa... garie ya... ez dakit ze urtetan utziko zitzaion. Ez zea akordatzen zu? 
- O: Ez hola nabarmen... Baserri batzutan lehenao, beste batzutan berandugo... 
- J. M. : Berrogeita... berrogeita... berrogeita zazpi ingumarin. Cuarenta y dos zan mixerik haundiña... Eta... garie ein ta deklarau ein behar zendun zenbat area zenduzken. Ta etortzen zien neurtzea igual. Bueno. Eta entregau... gobiernoi entregau behar zitzaion parte bat. 
- Parte bat? 
- J. M. : Bai. 
- Ta zenbat? Gogoratzen dezu? 
- J. M. : Paatu? A! Huskeri bat. Una treinta uste det aittuta naola kiloko. Bueno. Ta etxeako behar zan eta akordatzen naiz gue aitte zana-a -jai gaue zan, gaiñea-hor etxe atzen goien holako berrehun litroko barrikea eaman, zuloa ein, gariz bete ta tapatu. Etxea errejistratzera etortzen zien ta "Garik nun dare? " ta "Hemen, ganbaran pillan". 
Beitzen zien ta alde itten... Guardia zibillek etortzen zien. 
- Bai, e? 
- J. M. : Hala, gero jun die gari horik´e errotaa eamateko, ba, etaa ein behar doela ta danak ernetzen behetik gora, berde-erde. 
- Oiarbide: A! Humedadekin... 
- J. M. : Humedadekin. Joe... Harrika tiratu! 
Urte-sasoiaren arabera ereiten dena; baserriko tresnak; bidegintza
Odriozola Peñagarikano, Jose Migel; Oiarbide Sarriegi, Juan Jose
- J. M. : Ta, gaiñantzen, ba hori. Artoa kendu... Garie kendu, arbie itten zan; arbie kendu ta artoa. Arbie ganauntzako, neguako. Erremolatxa´re bai. 
- Kontatuko didazu soroak eta nola banatzen ziran eta... hau, orain esan dezuna, e? 
- J. M. : Ni laian ez naiz aittu, ezautu in nittun. Oin, aittona zanakin pixkan bat igual hola baztarren baten. Goldan. 
Goldea. 
- Eta, adibidez, pentsa gariakin hasten zarala. Hasi gariakin eta... Nola izaten zan prozesu guztia? Garia ta gero... gero ze izaten zan, arbia edo...? Hori kontatuko dezu? 
- Oiarbide: Garin ondorenen ze eitten zenduen? 
- J. M. : Garin ondorenen arbie eitten zan agostun. 
- Agostun... 
- J. M. : Eta hua izaten zan neguako ganauntzako jana. Belar ondue arbikin batea emateko gauen, [osea] , onduta. 
Orduun ez zeon siloik eta hola. Eta arbie kentzen zan garaien... 
- Eta noiz kentzen zan? 
- J. M. : Arbie? Ba, otsaille, martxoa hola. Eta gero eitten zan beiz´e goldau goldeekin. Ta area. Harriz bete gaiñetio ta "tarrrraaaaa" atzea ta aurrea ta. Geo alperra. Alperra ezautu al dezu? 
- Hemen kanpoan daukazuna? 
- J. M. : Bai. Majiña bat buelta... Bi dare, gaiñea, bat etxez hauztio. Bat´e kanteran eindakoa ta ormigoizkoa. Ta aldapan, ze eitten zon "tarrrraaaa" sokor baten "tarrraa" behera jun ta hemen zapaldu be utzi. Beiz´e. Baiño nekea, e? Eta... pues... artoa ta indabea, babarruna. 
- Hori noiz hasten da? Noiz izaten zan? 
- J. M. : Hori, ba, apiillen... 
- O: San Prointziok aldea. [...] 
- J. M. : San Prointzio o hola, eta maietzen. Maietzen erditi hola. Maietzen aizkenea bittarten. Horik soron eitten zien. 
Geo jorrau ein behar zan! Handi aurrea hasten giñen belarretan. Uda guztin belarretan, zeatio hemen nola laborea eitten zan, pues belarra´re gutxigo izaten zan, terreno gutxigo zeon ta. Horreatio jun behar izaten gendun mendia. 
Eta ordun ez zeon baztarrik... oain danak zikinduta dare, e! Otarik ta batzuk piñu aldau ta piñuk ez do bate balio ta kasoik ez dioe itten ya. Ta hautza jun in behar zan. Ta gu bakarrik ez, auzo guztiik. Birek... A! Udaberrin bire eittea, birea konpontzea. 
- Hori urtero? 
- J. M. : Urtero. "Holako tokitan bire ittea da". Terreno haundie bazendun, ttikie bazendun, bestek bezela lana. 
- O: Auzolanea jun behar, sozidaden, debalde lana ittea. 
- J. M. : Bai, bai, auzolanen. 
- Eta auzoko guztik? 
- J. M. : Auzoko guztik. Hartu pikotxoi... 
- O: Bidea okupatzen zuenak danak. 
- J. M. : Bai, bai. Pikotxoiakin kiskiti-aska. Ta hantxe. Ta geo toki batzutan lokatzea igual egongo zan lurren ta galtzarea eitten zan, harrie etaa nunbaitten, irikin gurdin eaman, ta galtzarea jarri. Hemen badao galtzarea Beasaingo elizatio goiko baserri hoitaa. Oain... pa! urte asko. Zeatio hemen goien dao ermitea, San Andres ermitea, lehendabizikoa Beasaingoa. Oain piskan bat konpondu doe. Eta alkatea emen zan hemen goiko baserrin; alkatean etxea hor goien. Ta galtzarea dotorea izan behar zon. Geo, ba, jendea zabartu zan, egurrek arrastaka... Zeatio ordun diru txanponen bat hartzeko panaderia egurre ekartzen zan. Gaur ez dao panaderitan ogie eitten doen tokitan egurren beharrik. Gaur ez dao. Ta negun eo gurdi egurre prepaatu, hartu irikin ta atzetio arrastaka batzuk. 
Beasaingo elizen ondon moztu bi metron, bota gurdin gaiñea -kalen arrastaka ez zeola eamateik eta-Santiñeko panaderia. Ni´re einda nao beajek Etxea etorri ta "Noa jun behar deu? " ta "Beste gurdi bat egur prepaatzea mendia". 
Hara jun ta prepaatu ta hola. Hori, martxa hori baserriko danak. 
- Eta ze izaten zan: haritzak o pagoak o...? 
- J. M. : Pagoa ta haitze igual. Ba, bai. Oain, gaztiñea ahule da. Egurre, edozein egur, gaztiñea ez beste guzik, e? Gaztiñek sue eitteko ez do berotzen labeik. Urkie, lizarra, haitze, pagoa... ta, horik izaten zien. Ta pagok ia gastatzen ai zien. Etxen sue eitteko´re gaztiña zaharren bat´e... gaizki. Oin sobren dare danak. Guk bauku pagarie [Kortatatik] goraxeon. Aitte zanak: "Bota zak hor adar bat, hako haunditxon hua bota zak". Haundiña, baiño holakotxea. Oain´e, zea, holakotxek dare ta egurre sobre dao oain. 
Idirik ezean, lanerako behi gogorragoak
Odriozola Peñagarikano, Jose Migel; Oiarbide Sarriegi, Juan Jose
- J. M. : Ta jendea oain itxuli da, ba, lantokitaa. Bai, hemen baserrik´e ia ganaduik daonik hemen goian ez dao. 
- Asko aldatu al da? 
- J. M. : Ba, bai. 
- Lehendik honea? 
- O: Dana ia. 
- Dana? 
- J. M. : Nei bihotzeko zea batek eman zin ta kendu ein nittun behiek. Larre-ehiek nauzken nik. Bueno, lehenao esnetakok. 
- Lehen-ehen, aspaldi, ze izaten zan, beti esnetakok izaten zien? 
- J. M. : Bai, bai, bai, danak. Lehengo baserrin ez zan... Gero azaldu zien behi gorri limusin eta pirinaikak eta hok gero azaldu zien honea. Hor Alemania aldetio etorri zan bastante eta oain hor segitzen duenak. Lehen behi pinttea izaten zan. Santander aldetio ekartzen zittuen. Esnetako. 
- Eta ze izaten zan, behiekin lana ze izaten zan? Goizen hasi ta... 
- J. M. : Guk iriik eukitzen giñuzten soroako ta mendia garoa-a ekartzeko, e? Baiño beste baserri batzutan, pues, behiek, hok bezela. 
- O: Bai, guk´e behiek... 
- J. M. : Behi suiza batzuk, fuerte samarrak. Baiño ni ezaututa nao hemen, e? Behi suizak uztarrin nola ibiltzen zittuen akordatzen naiz. Ba, oain igual hirurogei urte edo, aitte zanak nola eukitzen zittun. 
- O: Oso ganau fuertek zien suiza horik. 
- J. M. : Bai, suizak indarra´re bai, e? 
- O: Suizak. [...] suizak eukitzen zittun. 
- J. M. : Indarra´re bazuen haak, e? Jo-a... Gaiñantzen, irik egon die hemen. 
- O: Eske ordun ez zan ez motokultoreik, ez tratoreik... ezer ez. 
- J. M. : Ba! Ezer ez! 
- O: Dana animalie: astoa, zaldie, irie, behie... hemen ez zeon besteik ezer. 
- Danerako, ez? Simaurretarako ta mendira juteko... 
- O: Dana animalie. 
- J. M. : Bai, bai, ba... 
- O: Esnea kale... Baserriti esnea kalea jeisteko´re astook. Astoi saski batzuk jarri aldamenetan ta... 
- J. M. : Neoni´re ibillita nao zaldikin neoni´re. 
Eskolara joan aurretik esnea banatu eta itulan egin behar
Odriozola Peñagarikano, Jose Migel; Oiarbide Sarriegi, Juan Jose
- J. M. : Neoni´re ibilita nau zaldikin neoni´re. 
- Zaldikin o astokin? 
- J. M. : Astokin ez, zaldie hemen. 
- Zaldie, e? 
- J. M. : Astoa´re ezaututa nao, baiño zaldie. Ta mula bat´e bai euki gendun. Ta nee ama zana bee denbora guztin. 
Pentsa zazu, Beasaingo residentzia eaman zan gerra aurreti hasita esnea. Ta gero legek kanbiau zien, diputaziok esijittu ziun esnea enbasauta ta jarri behar zala ta ya jubilau eitten nitzen ta "Ez, ez, ni ez noa holako lanetaa oain. 
Fuera! ". 
- Eta umetan zer joaten ziñen amakin o...? 
- J. M. : Amakin esne-artitzea! 
- Zu bakarrik´e bai? 
- J. M. : Ta eskolaa... eskolaa, ba... aittek goizeko bostetan igual jeikiazin -bosterditan bai, behintzat-. Bueno, itxulaa. Badakizu zer dan itxula? 
- Zer da? 
- J. M. : Ba, irin aurretio hak´e... 
- O: Gia bezela ibiltzea ganaun aurretio. 
- J. M: Gia bezela. Aittek esango dizu: "Beheraxeo". Ya behiek... irik´e aitzen zuen. Zuk pauso bat beheraxeo eitten bazu, erak´e bai. "E! goraxeo". Zeatio goldea zuzen eamaten ez bazu, errueda hua, kurpille etaa itten da... 
- O: Osea, lurre labratzeko, lurrei buelta emateko. 
- J. M. : Ta, ordun, goldea aldapan eroi eitten da igual eta lurrek ez do baretzen. Harek jun behar do bee txokon, zuzen-uzen-uzen jun behar do. "E! Beheraxeo! ". Eta... 
- Orduan, aittakin ittulan? 
- J. M. : Udan, ba... ganauk die pertsonak bezela: negu guztin ikuillun eon, eta pertsona bat´e beti baldin badao etxe barrun etaa be ta etzanda, gero lanen hasten dan garaien belaxe moteldu itten da. Ba, irik igual, mingaiñe etatzen zuen, berotu itten zien. Ta beroa etortzen zan apiille, maietzen... Bost eta erdietan aitte zanak: "E! Benga, jeiki! ". 
Buruik jaso ezinda. Hartu esne pixkan bat eta makillekin itxulaa, haik giatzea. Goizeko beatziek laurden gutxio o hola "Bueno, jun hai oain eskolaa". Aittek idik askauko zittun ta gosaldu ta beste lanen batea jungo zan hua. Eta korrika eskolaa. Eskolaa jun ta nekauta, igual hogei kilometro inda atzea ta aurrea. Ta zea, hola, ta. 
- O: Logurek... 
- J. M: Praille bat zan hemen, don Julian o, Matximentakoa o nongoa zan? 
- O: Bai, horkoa nunbaitekoa. 
- J. M. : Matximentakoa o. Atzetio kaskarrekoa "danba! " "Ez al dek lo itteko denboraik izan? ", ta harrezkeo eoten naiz pentsatzen ni "Hi´re ibili bahitz ni bezela goizeko bost eta erditan jeikita, geatuko hitzen". Ta kitto. Eta hurrungoon esango zizun aittek: "Gaur ez hai eskolaa jun, gaur´e artok simaurtu behar zetoau ta idik hartzeko geatu hai", gustoa geatu´re! Hurrungo egunen´e bai beste lanen bat. Hirugarren eunen jun hai eskolaa ta ia lotsau eitten ziñen. Bestek aurrea hartu zizuen eta zu beti baztartuta han atzen. Ta ia gogoik ez. Ta behin hamahiru... bai, bai, hamahiru urte ezkeo batez eskolaa. Kitto. Hemen, jo ta ke. 
Ume jaioberriari "bisita" eramaten zitzaion
Olano Segurola, Carmelo; Olano Segurola, Ixabel
- I: Ni gogoratzen naiz Santiago garaie zan eta Etxeberritan, Garingo Etxeberritan jaio zan Santi. Eta gure etxetik jarraitzen gendun bixitakin. Osea... Ez dakit zuk ezautu dezun. Norbait jaiotzen zanen eta familiartekoa eo baldin bazan, tartekoa baldin bazan, bixita eamaten zitzaion. Edo ardo goxo boteillea edo azukre ta txokolatea edo kafea... 
Eta Garin da Beasaingo auzo bat. Ordun, oiñez hemendik Usurbetik bueltan, aillatzen giñen zeara [Etxeberrieta] zon izena baserrik. Eta amakin. Eta izango zan, ba, uztaillen bukaera edo abuztun hasiera. Eta bagiñoatzen ya Usurbei... aldamenetik hartzen zan, han itturritxo bat, eta pagarie. Osea, biden gaikaldeen pagarie. Eta amak esan zian: "Hara, beida, beida, beida! Beida zan! Beida zan! " eta zeak, ontto baiño illarea orbel eta garo azpin ikusten zien. Baiño soldau txikik balie bezelaxe danak, danak zea. Io zan gue ama -zeati sasoi bat bazeuken ordun! -, io zan, zean, maldan gora, soiñekoa eantzi zon, azpikogonea hartu zon, azpikogonan sartu zittun mordoa -baiño kantidadea, e? Danak berdin-erdin-erdiñek, berri-errik-eta pago-purdi baten gorde zon eta bueltakon hartu giñutzen ta etxea. Baiño hemen perretxiku... 
- K: Asko. 
- I: Zaletasun haundie izan da. Eta ni gogoratzen nauk zea... hik esaten dek, ba, nola garoa ebaitzea jun zien gizonezko hoik... Baiño lehenao nola ibili ziñeten zuek zea biltzen... Zakukara perretxikue etxea ekarri ta ordun nola ez zeon ez neberaik eta ez zeon konserbatzeik, ba, banatu etxeko zean batzun arten... 
- K: Bizilagunei. 
- I: Bizilagunei eta izeba Batistai ta hoiri. 
- K: Txerrin zea erregalok bezela. Nola izaten zan, ba? 
- I: Bai. 
- Bai, bai, bai. 
- K: Baiño txerriña nola esaten zan, ba? Txerrie hildakon... 
- I: Txerri-uskak. 
- K: A! Puskak. 
- I: Txerri-uskak, bai. 
- K: Izaten zien, ba, izeba ta hola... 
- I: Bai, aurrena apaizei. 
- K: Bai. 
- I: Aurrena apaizei eta puskaik onenak, gaiñea, apaizei, e? 
- K: Puskea... 
- I: Bai. Geo ama neskame eon zan señorai. 
- K: Odolkik, odolkik... 
- I: Odolkik, murtzillek... zeatik bi eratakok izaten hittuan. 
- K: Bai. 
- I: Heste mehekin einda eta heste lodi-odikin einda. Eta bat zan odolkie eta bestea zan murtzille. 
- A... ta ze desberdintasun edo...? 
- I: Ba, hestea. Masea berdin-erdiñe zan. 
- Bata fiñagoa ta bestea... 
- I: Ez, ez, ez, zea zan, hestea zan, bat fiñe eta bestea heste lodie. 
- Bai, baiña jat... 
- I: Ipurteste zabal-abal hori. 
- Baiña jateko orduan... 
- I: Jateko igual-gualak zien. Heste lodi horrenak izaten zon azala lodigoa, baiño ondo egosita ona gelditzen zan. 
- K: Buo! Ikusgarri goxok! 
- I: Bueno, ba, banatu perretxiku hoik eta, hala ere, gogoratzen nauk, simaur pilla gaiñen ontoi-a kentzen zaion menosa... 
- K: Ezkoa. 
- I: Hori da. Baiño simaur-illa gaiñen pillea, e? 
- Eta zelan esan diozu, onttoei kentzen zaien...? 
- K: Azpin eukitzen do. Erderaz [tubos] o hola esaten zaie, zea batzuk... 
- Eta euskeraz zelan esan duzue? 
- K: Ezkoa. 
- I: Ezkoa. 
- Ezkoa... Ta zer da? 
- K: Hori jartzen da zahartuta... 
- Bai, pixkat berdeska... 
- I: Ezkamea´re... ezkamea´re esan izandu zaio. Osea, azpin onttok izaten dittu bi kapa bezela. Eta berrie danen gaikaldea ta azpikaldea dana jaten da. Baiño pasauta daonen, kendu itten zaio ezko hue. 
- Bai, pixkat berdeska... 
- I: Hori da, hori da. Ba, hondakin horrekin... 
- Hori da ezkoa...? 
- I: Bai. 
- Ezkamea... 
- I: Ezkamea´re bai. 
- K: Ezkama izango da erderaz. 
- Beira... Orduan, txerri-uskak, orduan, bizilagunen eta arten... 
- K: Gero, gero gibelurdiñek eta ziza-orik eta... 
Razionamentuko ogia txerriek ere ez zuten jaten
Olano Segurola, Carmelo; Olano Segurola, Ixabel
- K: Halamoduzkoa izaten zan ogie razionamentukoa. 
- I: Puff! 
- Bai? 
- K: Ze sartzen ote zioen? 
- I: Bueno, gure amak beste gauzaz gain talogillea zan aparta, baiño ein zittun, ein zittun talok bee bizi guztikok. 
Goizen hamahiru laun etxen; gizonezkok: aitte, hok bost, sei eta morroi bi, jenealen, eo morroi bat eta apupillo bat. 
Ordun, gizonezko hoiri danak, danairi eman behar zitzaien jaten. 
- K: Hirurogei talo baiño gehio igual. 
- I: Esango diat, esango diat. Ba, gue ama jeikitzen zan zazpietako edo lehentxeo. Bezperan ya guk uzten genion pasata iriñe. Ore-ahie zeon ikuillun eta ore-ahien pasata ya iriñe. Beak basea itten zon eta hasten zan "taka-aka-aka". Gosarie talokin. Egurdiko bazkarie razionamentun ematen zittuen opiltxo borobil hori batzuk Mexikotik barkutan ekarritako artokin egindako iriñekin. Ordun, arto hori barkutako zeatan, sototan eo ekartzen zoen lekutan mindu eitten zan. 
- K: Bai, dana lizunduta. 
- I: Bueno, hura ez zeon kristaurik jango zonik! Ordun, egurdin razionamentuko bollo haik bakoitzei berea jaten zonak jan, jaten ez zonak han gelditzen zan. 
- K: Bai, beste batek jaten zon. 
- I: Ez! Txerri-ertzea juten zien. Txerriri askaan bota eta txerrik ez zuen jaten. Txerrin askaan egoten hittuan naranja-zalak -zeatik naranja-zalak ez due jaten txerrik-eta bollok. Ez zittuen probau´re itten. Eta, pentsa, ordun bazan jendea razionamentuko ogie sobrau zan edo ez galdetzea ordu batak aldea etortzen zienak panaderia. 
Oseake batzuk hartzen zittuen... Eta gero, atsaldeen, gue amak eunero-unero-unero taloz gain, itten zon ogi bat. 
Zeatik gue etxen nola artoa zeon eta iriñe zeon... Gero kontauko dizkitzut arto hori ta irin hori lortzeko ze ibiltzen zien. Holakotxe ogi bat eitten zon, haundi-aundie, lau librakoa huan... haundie. Laben kabitzen zana, zeatik labea ez genduken su-abeik. O labe... Ez genduken ogie erretzeko, ez. Ekonomikan, baiño ekonomika haundie ta ederra [hartzen] zan. Ba, meriendau etxen. Etxe barrun. Ez zeon kalera ateatzeik meinda harrekin. 
- K: Jo, usaiekin bakarrik´e... 
- I: Iñok ez zeuken. Ez, eske ez, ez. 
- K:... etortzen zien "Maria Luisa... " iñez. 
- Bai, e? Jesus...! 
- I: Eta akordatzen naiz aitte eta morroia edo meindatzen sukalden ai baldin bazien eta gue etxeko atea egoten zan beti zabalik, osea, giltzatu gabe. Ordun, "kris-ras" krisketea sentitzen zuenen hartu ogie eta mahai azpia. Ez zekizun zeiñek etorri behar zon...! Bueno, meindatu horrekin eta afaldu atzea taloa. Aurrena batzuri zopea eo porru-atatak edo zerbait, baiño gero talokin edo urdai hirugiharrea edo txoixoa edo zerbait. 
Umetako lanak
Peñagarikano Romaratezabala, Maria Josefa
- Ta garai batean, zu umea ziñenean eta, basarrian ze lan egiten zenituzten umetan edo...? 
- Umetan ze lan? 
- Bai. 
- Bueno, ez iazu aittau ze lan. Handik etxeik etxe izaten zan orduun zume asko ta zumea ebaitzen jaio orduko auzolanen. Eta gero etxen´e bateko azpik etatzea zala, besteko piñu-artzen´e bai saio eerrak. Elurre goien beheran ta ebie, txingorra ta piñu-artzen aittuta nao ni. Jendek negar eitten zola´re bai, e, aittuta nao ni piñu-artzen. Holako plemoia ta "Ezin naiz jun. Ez naiz gauza ta ezin naiz jun" ta zeak aitteordekook "Jun beharra zeon! " ta juten ez baziñen eman eitten zizun zapindue ta jun ein behar. Ta ni jendea negar eiñez hola aittuta nao piñu-artzen plemoiakin ta. Jende danak: "Baiño kazkabarra ai dola arpegi horrekin! Hilko zea! ", "Hiltzen banaiz, hobe". Hola ibiltzea baiño hobe esaten nien nik jendei. Gaizki. Ta harrezkeo´re, pentsa zazu, bata dala, bestea dala... eske egun bat onik ez. Oain gaizki naola esaten doe "Bai, zu ibili zean bezela ibili ezkeo gaizki egon behar" esaten doe batzuk. 
Batzuk konprenitzen doe, beste batzuk ez. Oain nola... lehengo situazioa nik nerea, batzuk konprenitzen doe, besteek ez doe konprenitzen. 
- Abere-ain eta egoten ziñen? 
- Hantxe gutxiña. Ni han ibiltzea baiño nahio non lanen ibiltzea. Eske ni ikarau eitten nitzen ganauk alde ingo... galdu ingo zitela aberek. Ta ni lanea o atxurrea o hau eittea o hua eittea azpik etatzea o ota etatzea. Lehen´e simaurre eitten zan oteekin. Bestela azpigarrik ez zeola ta holako otak, holako eskue baiño haundiagoko otak ataa , ekarri, hue txikitu ta harekin simaurre eitten zan sorotako. Ez zan oain bezela abonoik botatzeko diruik izaten. Oain ez ta ordun´e ez. Orduun gutxigo. Ta otea etatzen ta... bueno! 
- Eta otea nundik ekartzen zendun? 
- Mendiin eoten zan! 
- Bertan, etxe ingurun edo...? 
- Igual kilometro bat [bidera] jun ta atea ta gurdin ekarri ta jarri ta hua dana txikitu. Geo, piñu-andarea ein etxen ta haik aldatu. Makiña bat piñu aldau gendun hor gure basarrin, jaiotetxen. Oain danak botaik duzke baiño... 
Txiki-xikittatik amargauta, jaio orduko. 
Otea, abereen azpia egiteko
Peñagarikano Romaratezabala, Maria Josefa
- Eta, orduan, otea esaten duzu aizkorarekin? 
- Bai. Haundiñak aizkorekin, bestela atxurrekin. Dana garbittu ipurdie ta ipurdittik, lurren azpittik ebaki ta gero hua etxea ekarri ta hura txiki-xiki ein ta simaurra eitteko ikuillun. Zeatio oain azpik eunero ataatzen die, baiño ordun ataatzen zien, normalen, zortzi eunetik zortzi eunea, astebetea. Gureen problema eoten zan jaietan elizaa etorri, elizati etxera jun, gosaldu ta azpik etaa... aste guztiko azpik etatzea. Igual sei-azpi jornada azpik ataa gurdie hartuta irik lotuta ta segi! 
- Eta metatu egiten zen otea edo...? 
- Ez. Otea ekarri ta montoian jarri. 
- Ekarri, txiki-xiki ein ta... 
- Txikitu, montoian jarri, txikitu ta azpie eitteko... Geo gaiñea iñaurkin pixkat bota hari eta simaurre eitteko. Ganauk nola astebeten eoten zien ikuillun, ikuillun ez zan eoten oain bezela hormigoiik eta zeaik ta holako zuloa eoten zan ta zulo hura bete eta han azpie atatzen zanen astebeteko simaurrek. Gure baserrin ezautu dittut nik. 
- Lehen ganaua ukuilluan egoten zen? Kanpora ez zen ateratzen? 
- Larreen. Lehen ganadue larreen. Lehen ez ziten ikuillun... Bai, nundik? Oain bezela pentsue ez ziten ematen, e? Txahalak errepen, kalea jun... mataderia eaman arte. Behin baiño gehiotan eaman giñuzen errapetik kendu gaur, gaur illuntzen esnea eman ta bihar goizen txahala matadeia. Handi Beasaiña mendiik mendi aber zenek... Oain kamionakin eamaten die, baiño handik Beasaiña... Haik hartu ta ibili ta... bueno! Desastre! 
Baserriaren egitura; sukaldea, ukuilua, logelak
Peñagarikano Romaratezabala, Maria Josefa
- Eta baserria zelakoa zen? Sukaldea eta beheko sua edo... 
- Beheko sue. Han ez dao oaindio txapaik, e? Ekonomikaik ez dao han. Beheko sue. 
- Eta beheko sua zuk nun ezautu zenun, bazter batean edo erdian? 
- Eskiñan. Ez, eskiña baten, baztarren. Baztarren, etxen baztarren. 
- Tximiniarekin edo...? 
- Tximinikin. 
- Hiztuna 2: Hau bezela, o hola, [...] baztartxo... 
- Frigorifikoa daon bezelaxe pareta kantoian, kantoie itten don pareten dao sue han oaindio. Ba, hala zan. Ni aspaldi ez naiz jun, e? Gero ya, ba, beheko sue ta butano, baiño han txapaik ez do iñok ezautu. 
- Hiztuna 2: Han ekonomika... 
- Ez, ekonomikaik ez du iñok ezautu. 
- Eta, orduan, sukaldean eta, ba, ez dakit, baba-apikoak eta... 
- Beheko suun! Parrillan. Neskamea esaten zien burnizko katxarroa txintxilika ta han jarrita o bestela beheran, brasea ein ta brasen ondon egosi [...] babarrunak-ta egosita. Beheko suun. Bestela neskamea esaten zioen katxarro bat izaten zan, hola, ba, butanon katxarro hoitako bat kirtenakin. Hura gelatza esaten ziuen gero goien txintxilika [egoten] zana. Txintxilika jarri ta han o bestela beheran brasatan egosten zien. 
- Eta labaren bat bazegoen horrelako txaparen bat, burdiñazko txaparen bat edo bertan beheko suaren atzekalden? 
- Zean, bai, aurreko kantoneran paeta ez erretzeko ta gero azpin beste txapa koskor bat. Geo bestea, nola esaten zien? Suun bueltan brasea ez zabaltzeko hola angulo ein ta bi burni... bi burni hola ta gero angulon alkarri akoplatzen ziela hautse kanpoa ez etaatzeko, surtako hautse. 
- Eta horrek ze izen zun? 
- Ez dakit nola esaten zien horiri... Su-urnik uste det esaten ziela, sutan nola egoten zien. Su-urnik uste det esaten ziela. 
- Oseake, sukaldea horrelakoa. 
- Bai. 
- Eta gero logelak edo habitazioak... 
- Logelak goien. Sukaldea beheran, gero pasillo bat eta ganaruuk, ikuillue ta sukaldea beheran. Ta gero goien habitaziok goien. 
- Eta ikuillua sukaldera begira? Ganauak sukaldera begira? 
- Bai. Pasillo bat, sukaldeko atea ta pasillo bat ta ganau-anbelak dana zeakin, atekin, ean atekin, janak aurrea botatzeko. 
- Esan duzu ganbelak? Zer dia ganbelak? 
- Bai, ganau-skak. Eta geo atea jartzen zieten hairi bestela jan dana botatzen zizuen sukaldeako pasilloa. Ta ganbelak. Gero atek hairi jarri ta hala zien han. 
- Ganauentzat, janaria emoteko bazenuten horrelako ontziren bat edo gero goikaldean uzten zana? 
- Ez. Atzekalden zulo bat ein, ate bat ein, eta handik bota eta atzekalden, ean aurrekalden, ikuillun, askak. Ta han lotuta egoten zien. Atze-ulotio askaa bota. 
- Eta horri zelan esaten zenioten "aska-urrea" edo? 
- Askak, ganaun askak. 
- Eta aurrekaldeari? 
- Pasilloa. Aurrekaldea pasilloa. 
- Hiztuna 2: Bai, aska-urrek garai hartan... 
- Aska-urrek. 
- Hiztuna 2:... garai hartan. 
- Eta habitazioetan koltxoiak-ta nolakoak ziren zure akorduan? 
- A, illezkok. 
- Ardi-llezkok? 
- Ardi-llezkok han. Han oain´e hala egongo die. Pentsatzen det hala egongo diela, e? Ez dakit, ni ez naiz juten oain... Oain´e hala egongo die han. [...] koltxoiak illezkok. 
- Eta aurreragoko koltxoiak nolakoak ziren edo? Beti ardi-llezkok ezautu dituzu zuk? 
- Nik bai, beti. 
- Artoarekin egindakoak ez? 
- Artokin indako koltxoiak? A, bai, e? 
- Artoaren... 
- Bai, bai, txorrokakin, artoon buruko hostookin. Arto-xorrokea esaten dioe horri, arto-xorrokekin eindakok. 
- Arto-xorrokea? 
- Arto-xorrokea esaten dioe. Artaburuk eukitzen don gaiñeko lasto horri arto-xorrokea esaten dioe. 
- Orduan, horrekin egindako koltxoirik ez dezu ezautu? 
- Ez, nik ez det ezautu, nik illezkok ezautu dittut beti. 
- Eta ehunezko erroparik edo? Bertan habitaziotan edo...? 
- Ez, hola... Bueno... 
- Sobrekama edo horrelakoak...? 
- Han ez zeon. Han, bakizu, zuk etxe hura erre zanen danak erre zien ta gero ya... Ta ni etxea erre zanen ttikie nitzen. Hamahiru urte o... Hamahiru urte ez dakit eukiko nittun. Bai, hamahiru-amalau urte, ze hamar urtekin jun nitzen neskame ta bi urte pasak in nittun. Geo ya aspertu nitzen etxeako ta gero etxea etorri ta etxea erre zan. 
Hamahiru urte ez neuzken ta nik orduko akuerdoa ez dauket hola detaille danak... 
Baserriko sukaldea, gelak, koltxoiak...
Mujika Unanue, Francisca
- Gantzarain-aundi baserrian, zure jaiotetxen, sukaldea-a nolakoa zen? Nola gogoratzen dituzu? 
- Semea: Zeorren etxen... 
- Beheko sue ta... 
- Semea: Zeorren etxen... 
- Ez, beheko suik ez non nik han ezautu. 
- Ez? 
- Ez, ekonomikea bakarrik, ekonomika haundie bee kaldera ta guzi -kaldera haundi bat o-eta hue ta dana. Geo, han egosten giñuzen arbiik eta danak eunen bi aldiz: bat eguardi arten egosten gendun, ta bestea atsalden jarri ta gaueako egosten zan, goizen emateko. 
- Eta, bestela, baserria nolakoa zen? Sukalde eta, gero, habitaziok zelakoak ziren? 
- Habitaziok´e... 
- Neskak alde batetik eta mutillak bestetik? Nola egiten zenuten lo? Edo guztiak habitazio bakar batean, logela bakar batean...? Ez? 
- Hiztuna 3: Ez dizu ulertu... 
- Beharbada zeuri... aitari edo amari entzunda, aurreragokok habitazio bakar batean guztiak egiten zuten lo edo...? 
- Ez, ez, aparte. Neskak aparte ta motillek aparte. Koarto baten neskak eta motillek beste koarto baten eitten gendun. 
- Eta orduan koltxoiak-ta nolakoak izaten zien? 
- E? 
- Koltxoiak-ta nolakoak? 
- Koltxoiak-ta illedunek, ardi-llekin eindakok eta urten behin jotzen giñuzten ta... 
- Eta zertarako izaten zen...? 
- E? 
- Jotze hori zertarako izaten zen? 
- Hoi makillekin hautsek´e kendu ta garbittu. Nola udekin´e ez zeon... ez daon itteik, bestaldea zeatzen zien, garbitzen eo... garbittu o, jo ta hautse kentzen zitzaien, harrotzen zien eta berriz´e zea... koltxoia o sartu... hua garbittu eta sartu berriz´e ta berriz´e hua josi ein behar. 
- Eta hori lan haundia izango zen, ez? Gero berriz josi behar eta... 
- Ohittuta genden ta. 
- Hori urtean behin egiten...? 
- Urten behin eitten zan, bai. Nahiko izaten zan! 
- Bai, ez? 
- Gaiñontzeko lanakin geo, gaiñea, haik...! Ta, bestela, berriz, oso zepa-epea geatzen da. Ta geo, berriz, azpiko ohia´re, berriz, lasto... esto... artoko... artoon orrikin, [maxa-rrikin] eitten zan. Hua zorro haundi bat billatzen zan, zakue bezela, eta hua bete eitten zan dana. Eta geo harren gaiñen jartzen zan koltxoia. Baiño hua´re harrotu ein behar zan eunero, bestela zulon sartzen ziñen ta! Han zulon geatzen zan! 
- Orduan, ze izaten zen, lehelengo artoarekin egindako koltxoiaren azpian jartzen zen zerbait... 
- Hiztuna 3: Jergoia. 
- Jergoia... 
- Jergoia. Eta geo jergoian gaiñen lastaie, hoi, artokiko... arto-rrikin indako zea ta geo gaiñen koltxoia ardi-llekin eindakoa. 
Ehunezko "kamixak"
Mujika Unanue, Francisca
- Eta ehunezko kamisak edo erropak garai baten... 
- Bai, bai, kamixak eta... "Kamixak" esaten zitzaien, oain ez da usatzen. 
- Eta zelakoak ziren? 
- Ba, ze esango dizut nik? Gizonezkoon alkondarea bezela izaten zien, sartu eta besook izaten zittuen, [lotu] eta hemen bordauta, eta dana ehunezkoa. Baiño hua gogorra izaten zan. Oain ez genduzke ibilliko. 
- Gogorra, orduan, latza... 
- Oso gogorra da hua. Dotorea bai. 
- Bai, e? 
- Dotorea bai. Ama zana gurek´e ni ezkondu ta gero´re bazittun alkondarak. Ta errealau´re in zittun. 
Artilea lantzeko modua
Mujika Unanue, Francisca
- Eta badakizu lehelengo artillea garbitu egin behar izaten zen edo...? 
- E? 
- Haria egiten hasi aurretik artillea garbitu egin behar izaten zen? 
- Bai, bai. Garbitzen aittu ta sekau ondo ta jarri txintxilika jartzen zuen eta harie txintxilika eta tira eitten zien eta geo dana biltzen zan hoola. Bilduz, bilduz, bilduz, bilduz juten ziñen. Eta geo, ondoaiño juten ziñen garaien, berriz´e luzau ta berriz´e segi. 
- Eta hor izaten zen bihurra edo... hariak zerbait... bihurra edo zerbait? 
- Bai, ba! Bihurrie... bihurrie jartzen zan garaien, ba, etxoin eta luzau in behar izaten zan. 
- A, goian? 
- Bai, bai. Ta geo zeorri ai ziñela, ai ziñela, ba, berriz´e etorri eitten zan zereana. Ta berriz´e... berriz´e bihurrittu eitten zan. 
- Eta gero hari horrekin zelan...? 
- Artillea itten zan. 
- Artillea. Baiño bildu egiten zenuten edo...? 
- E? 
- Ez dakit... 
- Semea: Obilloa, obilloa ein. 
- Obilloa egin lehenik...? 
- Obilloa, bai. Bai, baiño guk obilloik ez gendun eitten, bestaldea, hola, luzek eitten giñuzen guk, ezautu nittun nik etxen´e. Zea, lanea nola etortzen zan lehen garai baten? Hala jartzen zittuen. 
- Eta nola etortzen zan, ba, garai baten? 
- Mordoskan jartzen zittuen ta, hola, besok zabalduta zeatzen zien eta zuk bi kantoitan hontaa hartzen zendun eta beste batek bildu eitten zon. 
- Orduan, biren artean egiten zen... 
- Bai. 
- Eta gero artillearekin zer egiten zenuten? 
- E? 
- Artillearekin zer egiten zen gero? 
- Artille harrekin etxeako galtzerdik-ta eitten giñuzen. 
- Jertserik-ta? 
- E? 
- Jertseak edo...? 
- Jertseik ez non nik ezautu, baiño galtzerdie bai, galtzerdie asko. 
- Eta abarka-okak? 
- E? 
- Abarka-okak artillearekin egiten ziren edo...? Abarka-okak, ez dakit, aitak-do eiten zitun abarkentzako sokak? 
- Abarkantzako? Ez, ez, ez da eitten abarkantzako sokaik harekin. 
Antzinako bizimodua lasaiagoa zen eta hitz egiteko denbora gehiago zegoen
Lasa Imaz, Patxi
- Lehenago konbersaziorako astia egoten zen, gaiñera, ez? 
- Bai. Bai, bai, bai. Ez zeon beste trasteik eta hitz egin behar. Garai baten arta-uritzera jun ezkero, ba, hizketan o... 
Gue aittona izaten zan kantun ibil... eitten zona. Bazeuken berso zaharran liburu bat eta handi ikasitakook. Hantxe kantari, gau guztin aitzen zan. Bueno, illuntzen juten giñen arto-uritzera ta holako lanetaa. Kantuako zeuken bere... 
Zekitzen bersook: Txirritanak, Pedro Maria Otaño, nola da hori... Pello Errota ta hoik danak. 
- Buruz? 
- Buruz zekitzen, bai. 
- Eta... 
- Ta... zan errementarie. Bueno, errementarie, forjadorea zan, fabrikan [ibili zan]. Eta beti hortako izan zun bere gogoa, kantuako. Beti, e? Gure amak esaten zion behin baiño gehiagotan, goizeko zazpietan jaikitzen ta txistu jotzen ia "tipirri, tipirri, tipi", "Garai onak die, ba, oaintxe txistue jotzen aitzeko" esaten zion [holako...]. Osea, umorea, berezko, berezko... umorea. Beti umore onen jaiki edo. Jaiki ta seittun "ttipili, ttipili... " txistue. Oain beste gauza bat ahaztu dana da hoixe beste bat. 
- Txistu eitea? 
- Bai. Ez hola "fsssi", e? 
- Kantuan edo...? 
- Kantue, kantue. Edo trikitixa o... jotzea. Hori dana ahaztu ein da. Lehen mundu guztie kalen "tipi, tipi" juten zien, horik txistu eiñaz. Eta holaxe gauza asko, ba... grazie jun in zaio. Ni neretzako [euskerai] grazi asko galdu do berezkoa zona. 
- Bai. Eta ze zentzutan edo...? 
- E? 
- Grazia esaten duzunean ze zentzutan? Grazia esaten duzunean, ez? Euskerak... 
- Ataldi haundik zittulako jendeek. Ataldie. Ta hola... burla eitteko gogoa´re bai izaten zan, e, bata bestei. Hola, taberna-ulotan ta holako... izaten zien batzuk grazie eitteko beti -andaluzek badue hori pixkat-bestei pixkat miñe erain o hola... eraitten dienak. 
- Eta hemen ere bazegoen horrelako zerbait? 
- Bai, bai, bazeon, bai. Bai, hasten zan broman ta bueno... holako jende berezik zien, holako grazi puskat zuena gauzak esateko ta beti holako buelta einda jendeekin ta parre eitteatio ta... beste gauzaik ez zeon. 
- Eta hori ere zeharo galdu da, ez? 
- E? 
- Hori ere zeharo galdu dela... 
- Bai, bai, bai, bai... 
Zaldizurreta baserria
Lasa Imaz, Patxi
- Esan didazu, bueno, ama Idiazabalgoa... 
- Bai. 
- Ez? Donostiatik... 
- Bueltan ibilitakoa. 
-... honuntza etorri eta ya ezkondu. 
- Ezkondu zan baserria eta hortxe. 
- Eta baserria, Ardantza baserrira edo...? 
- E? 
- Ze baserri? Baserriaren izena? 
- Zaldizurreta. Hor kalea ta guzti dao. Hoi dana Zaldizurreta kalea da, hor anbulatorioa daon hori. Haren izenakin geatu da. 
- Baserriaren izena hartu du, orduan? 
- Bai. Ama´re baserrikoa zan, noski. 
- Eta baserri hori norena zen edo historia...? 
- Duque del Infantado. Hor Lazkaon palazioa dauke. Hori Madrilgoa zan Duque del Infantado. Ta horrek ez zon eze saltzen; arreglau´re ezer ez. Baserrie kanpotio behintzet, ba, itsusitzen-tsusitzen jun zan. Behin gogoratzen naiz nola zurittu gendun, ta oso politte geatu zan. Baiño hortako... Oin itten dien bezela, porlanakin hartu harrie ta... Harri ona zon. Noski, ondo indako etxea zan. Ta, bueno, zahartu in zan. Eta beti ai zien esaten bota in behar zuela ta udaletxek erosi zon eta hor ein zoen anbulatorioa. Ta oin hortio aldatzea dijozte beste leku batea. Oain ai die itten berrie berriz´e. Ta hor zien bi enpresa haundi zien hor, gue etxe ondon: Bernedo -oain aparkalekue hor dao, oain anbulatorioa [eitten ai dien] lekue-ta bestea beste alderdin fundizio bat zeon. Oseake, genden simaur arten, eon giñen hor gazte-enboran gu. Bi fundizio etxetio ehun metroa ta ehun metroa. Bi aldetaa: erreken beste alden ta gue alderdin´e bai. Ta gue sorotako gauzea oso zikiñe izaten zan, ke asko izaten zalako. Oain ez konparau... hemen ez dakit ze kontaminazio eongo dan, baiño garai hartan´e Beasaingo herrin... Enpresa asko zien herri barrun ta. 
- Bai, eta, gaiñera, enpresa zikiñak, ez? 
- Zikiñak. 
- Fundizioak eta... 
- Fundiziok eta forjak eta kea... ikatz asko erretzen zuen... 
Zaldizurreta baserria duke batena zen
Lasa Imaz, Patxi
- Esaten duzu baserria dukearena zela. 
- Bai. 
- Zeuek errentero... 
- Bai, bai, bai, errentero. 
- Dukearekin harremana nolakoa izaten zen? 
- Batez. 
- Edo noren bitartez...? 
- Horrek Ordizin zittun jarrita halako bere ordezkok. Nola zan familia hura? Urbiztondo o hola uste det zala. Eta haik kobratzen zoen errentea. Hor, San Martin inguruun o izaten zan. Eta, gaiñea, eaman behar zitzaien errentea eta bi kapoi. Pisu onekook, e? Kapoiak. Ta etxen ez bazeren [hain] pisukok kanpotio erosi behar. Ta [holako kontuak] aittuta nao nola ibiltzen zien. Eta bea etortzen zan uda parten Lazkaoa. Han palazio bat dao mojan paren -ez dakit ezautzen dezun Lazkao-, bestalden. Edifizio oso ederra, e? Joe, Lazkaon daon ederrena bai. Eta hautza etortzen zan hura´re bere jende serbizio guztie hartuta hor etortzen zan. 
- Dukea... 
- El duque del Infantado. Horrek Ataunen zittun propiedade haundiik. Garai baten ejerzitoa izandakoa. Eta harek hemengo jentillek-ta esaten [zien horik]... Ataunen esaten due, ba, jentillen kontue ta? 
- Bai. 
- Horik bialdu zittun ta nausi in zan ta... Danana, e? Baso, baserri ta kristo guztik ein zan nausi. 
- Orduan, hemen inguruan... 
- Hemen Beasaiñen hiru baserri zittun, nik dakitela, e? Hiru baserri: Zaldizurreta, [Etxeubi] eta [Mariaras] , han Ordiziko mugan. Harek Ataun alden zitun propiedade haundik. 
Gaztaina klaseak: iñurrioa, bettargie, otañua, osto beltza...
Lasa Imaz, Patxi
- Eta, orduan, zeuek errenta-ta Ordiziko familia honi ordaintzen zenieten? 
- Bai, bai. Hautza halako fetxatan juten zan ta errentea pagatzen zan. 
- Eta garai baten, zuk aitari-do entzunda, errenta gariarekin ordaintzen zela? 
- Bai, bai, bai, bai. Hori aurreagokoa izan behar do oaindio. 
- Oseake, aitak ya... 
- Bai, bai, hainbeste anega ta holako kontuuk. Hori´re bai aittuta nao, bai, bai, bai. Gure etxen ez non ezautu hori [hala] , baiño izaten zala bai. Gue etxen zeon... gaztiñadi haundik zittun. Gaztiña-lase pillo bat. San Agustiñetan hasten zan, agoztun atzenen o iraillen aurreneko eunetan, ta santu guztin arte gaztiña biltzen, e! Ta etxea ekartzen gendun morkotsen, gaiñea. Kontserbatzeatio ta... Gure etxeko fuertena gaztaiñea zan, kriston lanak ematen ziuna. 
Bota eitten gendun hageekin, bildu ta etxea ekarri ta ganbaran holaxe lodi-odi botatzen gendun morkotsa. Badakizu zer dan morkotsa, ezta? 
- Bai, beran koskola, ez? 
- Hori da, kanpokoa. 
- Eta gaztain-lase asko esan duzu... 
- Bai. 
- Gogoratzen duzu izenen bat edo? 
- Bai, bai, bai, bai. Pillo bat esango dizut, hamar igual esango dizut. 
- A, bai, e? Jesus! Ia, bota. 
- San Agustin gaztaiña, Andra Mari gaztaiña. Hori zan ia ekaiñen ze egunetan izaten da Andra Mari? Zazpin, zortzin... Osea, hori ya bigarren klasea. Hirugarrena: latza. Latza, zan arantza motzeko motz-otza, zulatzen zon morkots bat zan... Geo zien: iñurrio-aztiña, iñurrio haundie ta ttikie. Bueno, iñurrio haundie ta iñurrioa. Geo zan bettargie. 
- Eta iñurrioak ze ezaugarri zittun? Txikiagoa zen edo...? 
- Ale izugarri ona, zoragarrie gaztaiñea. Gue etxen gehiena hua zeon. Zoragarrie. Ta bettargie zan... beak esaten do: morkotsa zan hain ederra, ttikie zan, baiño argie, argie, bettargie, beak esaten do: "begi argikoa" esan nahi do. 
Eta behin galdetu omen [zien] bati: "Hi, ze mokau eskauko huke jateko? " ta "Bettargin erdiko alea". Hiru ale izaten zittun jenealen, ta beetzako mokauik hobena. 
- Erdikoa... 
- Erdikoa. Holako kontuk. Bueno, segi zagun. Gero bizkai-aztiña´re bazan. 
- Eta hau nolakoa zen? 
- Hori´re beste honen igual txamarra zan, bettargi honen igual txamarra, ttiki xamarra. Geo zan otañu-aztiñea. Geo zan hosto-eltxa; hostoa zon beltzagoa. Ta berde-aztiña´re bai. [...] zeatio, ze diferentzie zon horrek ez naiz gogoratzen. Diferentek zien baiña erretzeko-a oso onak, berezik zien. Eta zer gehiago? Otañue... Ta txakarroa. 
Txakarroa atzenekoa, santu guzin ingurun o biltzen zana zan. Ya urtaberek eitten zon, ba, zortzi egun lehenago o berandugo, ezta? Urtaberea nolakoa izaten dan... 
Aitak saskiak, amak artilezko arropak
Lizarralde Mujika, Maria Angeles; Lizarralde Mujika, Teresa
- Hiztuna 3: Zestook´e bai. 
- Hiztuna 1: Saskik´e bai. 
- Hiztuna 3: Basoa jun, gaztiña zepak... 
- Hiztuna 1: Gaztiñea baiño gehio ibiltzen ziñan hurritze. 
- Hiztuna 2: Hurritze, bai, hurritzek. 
- Hiztuna 3: Eta [haiei] zeak... nola esaten [zaionan]...? 
- Hiztuna 1: Zepak. 
- Hiztuna 3: Zepak, zepak. Baiño geo etatzen [zienen] , nola esaten [zionan] , ba? 
- Hiztuna 1: Zumitzek. 
- Hiztuna 3: Zumitzek. Zumitzek etaa eta harekin pasauz-asauz, saskiik, etxeako saskiik, beak eitten zittun. 
- Hiztuna 1: Beak eitten zittun. Abarkak beak eitten zittun ta amak galtzerdi artillezkook. Gure ama zanak esan ohi zon... Pentsazu, beatzi ume zittuun, e! Baserrin. Eta gauen galtzerdi pare bat ein´e izandu zoola umek ohira bialdu ta indakon. Pentsazu nolako belozidaden eingo zittuun! 
- Hiztuna 2: Harie nahiko lodie... 
- Hiztuna 1: Klaro, artillea, bakizu, lorie izaten da, baiño hala ta guzti´re... 
Estebanen garaian eskolan dena euskaraz
Agirrezabal Lizarralde, Esteban; Aranburu Esnaola, Jose Inazio
- Eta zer nolako eskolak ematen zituen apaizak? 
- E: E? 
- Ze erakusten zuen apaizak dotrina ala...? 
- E: Dotriña harek. 
- Irakurtzen eta eskribitzen...? 
- E: Bai. Geo eskribitzen-a´re bai. 
- Orduan berak ematen zituen... 
- E: Bai, bai. Beak dana ematen zon. 
- Eta ze izaten ziren klaseak euskaraz, erdaraz, bietara...? 
- E: Euskeaz, dana euskeaz. Erdeaz... 
- Gutxi? 
- E: Gutxi. Guk ez gendun erdeaz eze ikixi hemen. 
- Ez? Eta maistrarekin ere euskeraz? 
- E: E? 
- Lehen esan duzuen maistrarekin ere...? 
- J. I: Bai, hue´re euskeaz. Harek ez zekin erderaz; harek erderaz ez zekin. Nere aitten izoa horrek? Harek ez zekin erderaz. 
- E: Hemen dana... erderaz batez! Batez erdeaz, dana euskeaz. 
Erdararen indarra Beasainen; baserrietan euskaraz
Apalategi Aranburu, Bitoriano; Usabiaga Etxeberria, Jose; Usabiaga Etxeberria, Juan Bautista
- Euskera kontuak-ta hitz egingo ditugu? Hemen, Beasaiñen-ta... 
- Apalategi: Beasaiñen... 
- Beti izan da euskalduna o...? 
- A: Ez, erderea. 
- Usabiaga 1: Erderek indar gehio izan dik hemen. 
- Bai, e? 
- Us1: Oain euskerek indarra hartu [baldin bado´re]. 
- A: Bai. Oain, guk baserrittan euskerea, e? 
- Us1: Baserrittan beti euskerea. 
- Eta umetan eta? 
- Us1: Bai, bai, bai, bai. 
- A: Konparazio bateako, dotriñea´re guk euskeraz, e? Dotriñea... hori obligazioa zan. Oain, behin prailletan hasi giñen ezkeo, hango errezok eta gauzak danak erdeaz. 
Lazkaon euskara gehiago Beasainen baino
Apalategi Aranburu, Bitoriano; Usabiaga Etxeberria, Jose; Usabiaga Etxeberria, Juan Bautista
- Eta [...] kalen erdera asko? 
- Apalategi: Jendek erderea asko eitten zian, bai. E? 
- Usabiaga 2: Euskerea gehiao Lazkaon. 
- A: Baiño guk geok... guk geok... 
- Us2: Lazkaon. Lazkaon euskerea asko ikusten dana. Ikusten zana, Lazkaon. 
- Us1: Lazkao beti euskaldunagoa izan dek. 
- Beasain baiño? 
- Us 2: Bai, bai, bai, bai. 
- A: Lazkao. 
- Us1: Lazkao bai... 
- A: Ttikigoa ta... 
- Us1: Ttikigoa zalako ta, gaiñea, euskerentzako... Hemen beti... 
- A: Baiño guk geon arten guk geok koadrillan juntau giñenen, e? Guk geok beti euskeraz, e? Guk euskerea ibili diau beti. 
Neskei gehienetan "zuka" egiten zieten
Apalategi Aranburu, Bitoriano; Usabiaga Etxeberria, Jose; Usabiaga Etxeberria, Juan Bautista
- Eta hika edo zuka edo nola izaten zen? 
- A: Hori bai. Hortan´e beti... persona haundie hola... 
- Us1: Hari beti bee errespetoa. 
- A:... haundi xamarra baldin bazan beorika. 
- Beorika? 
- A: Eta zaharragoa izan ezkeo, zuka. Eta... 
- Gurasoei-ta? 
- Us2: Apaizei´e beori. Beori apaizei´e. 
- A: Gurasoei ta... Geon etxen... gu lau senide izan gea, izan gaittuk, e? Geen amakin. Zeatio ni sei urtekin aitteik be geatu nitxoan. Eta gue etxeen senidek alkarrekin hika danak, bata besteekin. Neri zu. 
- Us1: Ttikiña... 
- A: Anaiek ez, anaiek beti hi. Baiño arrebak-ta neri zuka. 
- Amak´e bai? 
- A: Bai. Ta ni neonek, ni neonek, anaiei hika, baiño senideei zuka, arrebai. Hortara. Ni hola izan naiz. 
- Eta normalean holan izaten zan? 
- Us1: Ba, modu askotan. Batzuk zuka, hika... 
- Gurasoei beti zuka? 
- Us1: A! Bai, bai, bai, bai. 
- Us2: A! Gurasoei bai. 
- A: Ta! Lehenao esan deana, e? Gue izeba Donostikoi-a beorika. 
- Bai, e? 
- A: Bai. 
- Us2: Ta apaizei beorika apaizei´e. 
- A: Bai ta lehen "Ave Maria purisima" esaten ikusi ta gu korrika junda ta... Holako zea hoiek bagiñutzen. 
- Eta neskekin zuka o hika? 
- Us1: Jenealen zuka. Jenealen... 
- A: Emakumei zu... 
- Us1: Jenealen bai. 
- A: Bai, bai, bai, bai. 
- Us1: Hi neskari... 
- A: Nik hi ez zekiat iñoi esan dioan. Ez, ez, hortan... 
- Us1: Nik arrebai. Arrebai hika, baiño gaiñeakon emakumei iñoi hiik ez. 
- Eta emakumek beraien arten? 
- Us1: Segun... 
- A: "Aizan". 
- Us1: Hika ta zuka ta... 
- A: Hika gehio, e! 
- Us1: Hika gehiao, e? 
- A: Bai, bai, een arten bai, e? 
- Us1: Bai, guk bezela! Guk bezela. [toka] ta hika. Bai, bai. Ta neskak alkarren arten jenealeen hika. Ez do esan nahi danak, baiño gehienbat bai. 
Beasain gehiago erdaldundu zen Lazkao baino
Apalategi Aranburu, Bitoriano; Usabiaga Etxeberria, Jose; Usabiaga Etxeberria, Juan Bautista
- Eta hemen inguruko herrietan-a euskera gehiena, orduan, Lazkaon? Ordizin ta Beasaiñen baiño gehiago? 
- Us1: Hortan... fabrikako jende zea sartu huan honea, kastellanoa, kastellanizatugoa izan dek. 
- A: Valladolid alde hortati ta... Bai. 
- Us1: Bai. Burgos ta... 
- A: Bai. 
- Eta Ordizin? 
- Us1: Ordizi kasi-asi honek baiño euskera gehixio bezela. Hau ya kastellanogoa. Lehen. Lehengo kontuk. 
- A: Fabrika haundie baitzan ta Renfek´e hor. Ta geo estazioa´re nola tokau zan, zea, kategoria gehiokoa Beasaingo hau, e? Hemen´e trenak bat o bi geatzen ez zienak, baiño gue aurrekok danak geatuko hittuan, zea, elektrifikazioa in baiño lehenao. Nola uden depositoa eta gauzak zeren... 
- Us1: Estazioa, estazio prinzipalagoa da hemengoa Ordizikoa baiño. Ta, jakiñe, enpleatuk. Enpleatu jendea ta... 
Bai, hemen kastillano-ende asko. 
Inguruko herrietako hizkeren arteko aldea
Apalategi Aranburu, Bitoriano; Usabiaga Etxeberria, Jose; Usabiaga Etxeberria, Juan Bautista
- Eta lehen esan didazue hamen Lazkao, Ordizi ta Beasain inguruko euskera nahiko antzekoa dala, ez? 
- A: Bai, bai. Olaberri, Lazkao, ta Ordizi ta Itsasondo... 
- Us1: Hemen ez dao diferentziik. Itsasondon ta... ta Legorretan´e... 
- A: Ta Ormaiztegi... hok danak. Geo... Ba, Zumarragan´e bai, e? 
- Us1: Zumarragan´e bai. 
- Ta zuek Zumarragakon bat entzun eta... 
- A: Ez, ez diau... 
-... [...] hau ez da Beasaingoa? 
- A: Ez, ez, ez, ez, ez. Hori Idiazabalgoi segurogo. 
- Us2: Bai, Idiazabal ta... 
- Us1: Gertugo eonaatio beste deje bat ematen dioe, Zegaman bezela. 
- A: Zegama o Segurak´e bai. 
- Us1: Segurak´e bai, e? Ta Mutillok´e bai. Zeraiñek´e bai. Horik ya... beste deje zera bat daukee. 
- A: Eta Zumarragan, berriz, ya... hemengo... 
- Us1: Bai, hemengo estilo [...]. 
- A: Ta Legazpi bertan, ondon, gertun daola, baiño ya hak´e... 
- Diferente...? 
- A: Bai. 
- Eta Zaldibi ta Ataun eta? 
- A: Zaldibi ez. Zaldibi´re honen estiloa. 
- Us1: Bai, bai. 
- A: Ataun ez, e? Ataunek ya... 
- Us1: Ataun, Ataun... 
- A: "Etxekook etoi gea". E? 
- Beste doiñu bat? 
- A: Bai. Bakoitzek bee... Ta, gaiñea, personea jarri eitten da aguro, e, eeta, e? Nik Aizarnazabalen ikusi nun zeatio Aizarnazabalen beste deje bat ta nik han derrepente hartu nun hango dejea. 
- Us1: Bai, gaztetan, berriz, oandik azkarrao. 
- A: Bai, bai, bai. 
Inguruko herrietako euskararen ezaugarriak
Odriozola Peñagarikano, Jose Migel; Oiarbide Sarriegi, Juan Jose
- Euskera inguruan eta beste kontu bat, hemen inguruan, ba Ordiziko euskera, Zaldibikoa, Ataungoa... 
- J. M. : Tolosatio berdiñek ia. 
- Berdiñak dia? 
- J. M. : Bai. Baiño hemendik Zumarragaiño. Juten bazea zea aldea, e... nola da? 
- Oñati...? 
- J. M. : Oñatia. Nik... egurzalea etortzen zat honea Oñatikoa ta, ba, hartzen diot hizketan; oso zea da, diferentea da. 
Honek andrea Lesakakoa... o zeako dezu zuk andrea...? 
- O: Zubieta. 
- J. M. : Zubietakoa. Han´e desberdin oso hemendio. 
- Baiña hemen inguruan, Ordizin, Lazkaon... berdin? 
- J. M. : Garbigoa iruitzen zat nei euskerea. Ta Bizkaia juten zea ta nik bizkaitarrai esaten diet: "Hara, eiazu erderaz, zeatio nahasten dizue... ". Geo, gorraizea dauket, gaiñea, nik. 
- O: Guk esaten deu euskeraz badakiula, baiño hasten zea leitzen oain egunkari zea "Hitza" ta horik ta ni hasten naiz leitzen eta hitzen erdik ez dittut ulertzen ze esan nahi duen. Dana gauza berrie. 
- J. M. : Baiño... Guk ez deu ezautuko, baiño hemendio hogei urtea euskera hau oso politte izango da, garbigoa askoz´e. 
- Baiña zuena ez da polita? Zuen euskera ez da polita? 
- O: Guretzako bai, [...] , baiño... 
- J. M. : Guretzako bai. Baiño bai... 
- O:... baiño erdi erdera, erdi euskera... 
- J. M. : Eozeiñi aittuko diozu: hasi Tolosa aldetio ta beheraxeotio´re bai eta hemen Ataun ta Idiazabal, Zumarraga bittarte hau garbie da euskerea. Baiño juten bazea Naparra aldea, Barranka alde hortaa esango dizue: "Bihar e... triguak maduratzen ai dia ta hasi beharko diu lanian" naparrak; bestek: "Bai, nik bazaukeat lana, bentanak pintau in behar zetuat, etxeko bentanak eta... " dana holakoxe zea. Oain ez naiz juten ni Napar aldea baiño oso diferentea. Ta Bizkai alden´e bai, e? Eta Antzuola alden ta beste... 
- Eta hamendik Tolosara alderik bada? 
- J. M. : Bee, alde haundiik ez. 
- O: Pixkat bai badao, e? 
- J. M. : Zeoze bai, baiño oso gutxi. 
- Zuek somatuko dezue, ez? "Hau tolosarra da o ez da o Beasaingoa da o... ", ez? 
- J. M. : Bueno, igual zeoze batzui ematen zaie beheralde hortakoa ote dan, bai. Bai, [...] zaie zeoze. Bai, hasten bazea Zaldibi, Ordizi, Beasain, Zegama eta... Zegaman´e bauke holako zea ttiki bat, e? Zegamarrak hizketan bauke. Baiño ni Tolosa aldekokin ta ondo zeatzen naiz. Nik ez dauket... Baiño bizkaitarrakin? Zeauta geatzen naiz, nahastuta. 
- Eta polittena nongoa da, Tolosakoa, hamengoa...? 
- J. M. : Netzako Tolosa aldekoa. 
- O: Hala esaten doe bai, Tolosakoa dala... 
- Polittena. 
- O:... polittena. 
- J. M. : Bueno, Andoain aldea o jo zagun eta hor´e behera igual. Baiño polittena Tolosakoa. 
- Eta Azpeiti alden? Azpeitin? 
- J. M. : Azpeitin? Azpeitin... beee! Azpeitiarrakin eonda nao ni ta... bai, zeoze desberdiñe zeatzen da hemendio, e? Zeoze o bai, gehixeo. 
- O: Bai, diferentzi pixkat badao, bai. Hemengok baiño dotoregok iruitzen zaie eai, hemengok baiño elegantego dakiela o... bueno! Bilbao aldea gehiao jotzen due haik, Bilbao aldea. 
Euskararen inguruko gogoetak
Odriozola Peñagarikano, Jose Migel; Oiarbide Sarriegi, Juan Jose
- J. M.. Ia badie honuzkeo hamar urte, gizon bat Caja de Ahorrosen garai hartan lan eitten zon zea... aber... Sarriegi txikin semea, alargundu ein zan. Biok bagarela etorri zaiu bat. Baiño euskerea harek eitten zon garbie ta rapidoa. 
Baiño oaingo berrie, e? Ta jendea ahoa zabalduta. Ta nik horreatik pentsatzen det hau garbitzen jungo dala. Guk ya, ba... guk honuzkeo zea, lehengo zea, baiño datorren gaztea euskerea garbigo eingo dola. Ez al zaizu iruitzen zuri? 
- Ez dakit, ba. Bai... 
- J. M. : Bai, bai, bai, bai. 
- O: Bai, oain, esaten dan bezela, laboratoriotio etatzen dien hizkuntza... 
- J. M. : Eske guk esaten deu "Noa hoa? " ta "Aiuntamentua" esaten deu. Baiño "udaletxea" izango da. Eta beste gauza asko´re bai. 
- O: Plazai´e "plaza" esaten diou guk. 
- J. M. : "Plaza" esaten diou. 
- O: Ta euskeraz "enparantza" ta... 
- Ta zuen gurasoek eta aiton-monak eta nola hitz egiten zuten? 
- O: Ba, gue modun haik´e. 
- J. M. : Igual-gual. 
- O: Guk haitatik ikasi gendun ta. 
- J. M. : [...] haak´e berdin. Haak esaten zuen: "Jun hai aiuntamentua. Holako zeataa ta jun hai ta... "... "plaza"-re igual, "Jun hai plazaa" o... 
Euskararen egoera; hika, zuka, berorika
Olano Segurola, Carmelo; Olano Segurola, Ixabel
- K: Baiño parrokoa´re euskaldune, ba, zeakoa... 
- I: Plazentzikoa. 
- K: Plazentzi. Ez, Antzuolakoa. 
- I: A, Antzuolakoa, bai? 
- K: Bai. Aspe. Ta euskera eitten zon zuen alderdikoa, baiño euskera primeran. 
- I: Eta don Pedro ataundarra eta don Pedro Mokoroa tolosarra. 
- K: Tolosarra. 
- I: Baiño nik, esate bateako, gaur pentsatzen hika zen... nola itten gendun hika, zeintzuk itten gendun hika? Ba, gurasok guri hika, guk gurasoi zuka, baiño gure ama eta koiñata -guk izeba bat bizi gendun etxen, aitten arreba bat-haik ean arten hika itten zuen. Guk beorika ez deu ezautu etxen, guk aittona ta amonai "zu". Eta apaizei nola ez genien euskeraz hitz eitten, ba, ezta ideaik´e. 
- K: "De usted". 
- I: Baiño nik Beasaiñen ezautu det beorika. 
- K: Ta praillek´e danak euskaldunek baldin zien... bat Matximentakoa´re bazan, eta haik gue aittekin beti euskeraz aitzen zien... 
- I: Baiño umekin ez. 
- K:... baiño gero umekin ta... Jo! 
Beasaingo euskara eta inguruko herrietakoa: Olaberri, Lazkao, Ordizia
Usabiaga Oiarbide, Agapito
- Zuek hemen inguruan zaudetela, Lazkao, Beasain, Olaberria... hemen inguruko euskera alde batetik bestera igartzen dezue zuek alderik? Lazkaoko o Beasaingoa o...? 
- Ez, Olaberri ta Beasain ta Lazkao ta hor ez. 
- Denak berdin? 
- Berdintsue. Porejenplo, abitzen baldin bazea behin Idiazabal eta Seguraa bai. Ordun bai. Ta Zegama aldea oandio gehio. 
- Eta zein da aldea? Ze aldatzen da? 
- Hemen garbigo hitz eitten dek. Han bestelako holako... ez dakit nola esan´e. 
- Beste azentu bat o...? 
- Bai, beste zea bat ematen zaiok. 
- Eta hemen inguruan ez dao bate alderik? 
- Ez, ez dao aldeik. Hemen ez. Hemen´e Beasain [...] auzo hotan ta hortan ez dao, ez dao. 
- [Beasainmendin] o...? 
- Ez, ez, ez. Ordizi ta Itsasondo ta hotan, hotan ez dao bereizteik hemen euskeraik. Dana igualtsu. Bai, igualtsu. 
- Eta ez dezu Lazkaoko bat entzun ta "A! Hori Lazkaokoa"... 
- Ez, ez, ez, ez. Hori ez. 
- Eta Zaldibikoa? 
- Ezta hortaiño... Zeoze igual, baiño ezta oaindio hortaiño. 
- Hemen non hasten da aldatzen? Behin Legorreta inguruan? 
- Legorretakoa´re hemengo moukoa dek. Ta Alegin... Alegin egongo dittuk hola pixkat gehixio. Behin Tolosaa ezkeo pixkat gehixeo aldatzen dek. Hitz... Ze esango nizuke hitz, hola, hitz eitteko modu gozogoa o... ez zekiat ze esan, nola esan. Lehen-eheno esaten zien euskeraik ederrena Tolosa alden zala. Hala esaten zien lehen. Eibar aldea, berriz, zuetaa juun ezkero, berriz, han erdi erderaz. 
- Hori hemen esaten zan Tolosa ingurukoa bertakoa baiño hobea zala? 
- Hizkuntza garbigoa, gozogoa o esaten zien. Nik hemen gue etxen askotan entzun izan nian hori. Hori bai. 
- Ta, bestela, esan dezu, beste alderantz Idiazabal eta Segura inguruan ya aldatzen hasten dala? 
- Aldatu, bai. Seguran bastante aldatzen dek hizkuntzea. 
- Eta Ormaiztegin? 
- Ba! Ormaiztegin hemengo moukoa. Normalen bai, Ormaizteittik Gabiri ta hor ya gehio aldatzen dek hemen [...]. 
Bai, gehio aldatzen dek. 
- Eta Ataun? 
- Ba! Ataun´e gutxi gorabehera... pixkat igual nahastuko dek, baiño hemengo modu... zea dek Ataunen. 
Euskararen galera; sukaldeko euskara
Ibarbia Sarriegi, Mari Carmen
- Ordun galdu emen zan hemen euskera asko. Ta gero bertako jendek´e iruitzen zitzaien, ba, gutxigo zekiela euskeraz bakarrik eitten bazoen, eta, ordun, asko galdu zan hemen. Eta eskerrak etxetai, etxei. Nee edadekok badare jendek euskeraz ez dakienak, e? Hemen jaiotakok, e? 
- Orduan, ze esango zenduke, Beasaiñen euskera non gorde izan da edo...? 
- Etxetan. 
- Etxetan? 
- Nik euskera sukalde esaten diot gure euskerai; sukaldetan gordetakoa, bai, bai, etxetan. 
- Eta kale inguruan gehiago edo baserri inguruan? 
- Baserrin, baserrin; kalen... mmm... bakarren bat igual bai, baiño oso gutxi. Baserrin, baserrin bai gorde da. Ta baserri danetan´e ez, e? Baiño gehienetan bai. 
- Eskerrak, orduan, ez? 
- Bai, bai, bai. Nik esango dizut, nere gizona tratante izandakoa da eta aittekin, bere aittekin, ibiltzen zan. Eta nere gizonak euskeraz badaki baiño bere senidek ulertu bai pixkat, baiña hola konbersazio bat eamateko ezta pentsatu´re. Ta aittek ia ez zekin erderaz, e! Itten zon erderaz, baiño alrebes-lrebes erabat, e? Baiño... Bai, bai, hemen Beasaiñen... Ta ingurutako herritan bai, Idiazabal dala, horik dana, dana, asko euskeraz. Baiño Beasaiñen kalen ez zan bate eitten. 
Baserritarrak gutxiago ziren ustea
Ibarbia Sarriegi, Mari Carmen
- Orduan, ez dakit, egoera oso desberdiña zan Beasaiñen edo inguruko herrietan? 
- Bai. Bai, bai, bai, bai, bai. Ta Ordizin´e gehio eitten zan Beasaiñen baiño. 
- Merkatua zala ta... 
- Bai. Merkatue nola zan, ingurutako herritatik etortzen zan jendea ta, ordun, ba, trato... ganadue ta eoten zan ta hoik danak euskeraz. Baiño Beasaiñen... Eta esaten dizut, gure amonak esaten zon ferrobiariokatik zala. 
- Orduan haiek kanpotik etorri eta... 
- Kanpotik bai, bai. "De fuera vendran que de casa te echaran" da erderaz esaerea ta... Bai, bai. 
- Eta bertako jendeak ez zuen holako ahalegin edo...? 
- Ez, geittu... ba... atrebittu´re ez ordun. Karo, ikusten zuen erderaz, "jo, gu baiño gehio die" pentsauko zuen. Ba, nik behin batekin euki non diskusio bat: baserritarrak ez ziela hain azkarrak. Ta esan nion: "Zuk ez diazu esango zu ni baiño azkarragoa zeanik", "Nik ez det hori esan nahi! Nik ez det... ", "Ez, hori esan diazu ta ez, ni ez naiz zu baiño tontagoa, e! Zu ez zea ni baiño azkarragoa, e! Tontagoa´re ez, baiño azkarragoa´re ez, e! ". Horrek ez du ezer jakin nahi. Baserrian jaio... Baserrin bakizu zer gertatzen zan asko? Baserriko lana baldin bazoen, eskola´re asko faltau. 
Ta kalekok egunero-gunero; gertugo, ta beti... Baiño ez tontogoa dalako, e, baserritarra. Baiño harekin... Baiño iruitzen zitzaien, ba, hori, ez bazekien erderaz, ba, gutxigo zekiela o nik ez dakit. Bai, bai. 
- Eta orduan bazegoen pixkat pentsaera hori... 
- Bai, bai, hemen bai. 
-... basarriko jendea, ba, hori, ez? Pixkat... 
- Gutxigo giñela. Bai, bai. 
- Eta esan duzu, gaiñera, burlak edo...? 
- Bai, bai, "Casera! ", hola, burla bezela esaten zan, bai. 
- Bertako jendeak, baiña? 
- Bai, bai, baiño erdaldune, e? Jende erdaldune hemen bertan bizi zana. Bai. Oaindio´re badare batzuk, e! Azokan hemen baserritarrak eta bee berdurak eta azak diela eta hau dala eta bestea dala saltzen jartzen die, ta batzuk: "Mira las caseras vendiendo". Oaindio´re badare. Bai, bai. Ta nik hola aitzen badiet, nik... ez naiz ixilik geitzen. Eske min ematen dit! Min ematen dit egia esanda. 
Beasaingo garai bateko hizkera galtzen ari da
Lasa Imaz, Patxi
- Euskerea, lehengo euskerea dana galdu in da ya. 
- Bai? 
- Lehengo jendek beste euskera ta errexago ta eitten zuen egunero ibiltzen zittuztelako. Ta ze esango noke... ba, ahaztu ein die hitz asko lehen ibiltzen zienak. Betiko gaitze: ahaztu. Baserriko erreminta izenak bakar-akarrik´e danak ahaztu ein die. Gurdiik eamaten zitun trastek: eutsaga, kurtolak, ezpatak... hoik danak, danak ahazten ai die. 
Gaiñagea... ta holako gauzak danak ahazten ai die ta hitzek´e bai. Lehen baserri ingurun beti hitz horik ibili itten zien ta kalea junda´re bai esne kontue ta dana. Oain danak galtzen... galdu in die, ez da ibiltzen ta. Kito. Ta konbersazion´e galdu eitten die, nola ez dan ibiltzen. 
- Ta berba konkretoetaz gain, askotan, ez dakit, espresioak edo... Ez? Esamolde asko lehenao erabiltzen zirenak eta orain ya gazteok, ba, ez ditugunak ezagutzen edo... 
- Bai, oain hori atatzea ez da hain errexa. 
- Orduan, aldaketa haundia somatzen duzu? 
- Puf! Ikaragarria, ikaragarria. Ta geok´e ahazten ai gea, ya burue´re txarra daukuu ta horreatio esaten dizut hau ein balitz´e oain hogei urte... puf! O hamabost. Nik ikusten det hizkera hura ahaztu ein dala. Ahaztu o utzi. Beste gauza batzuk, beste modu batzuk ikusten die bai telebistan, bai radion ta, hitzak jun ein die ta konbersazio hura ere bai. 
Ama Idiazabalgoa zuen
Lasa Imaz, Patxi
- Eta, orduan, oraingo euskerak ez du horrelako... 
- Hitz asko falta die. 
-... graziarik edo. Ez? 
- Nik netzako... 
-... bizitasunik edo...? 
- Beste... beste... Hitz tekniko asko ibiltzen da, baiña... erderazko lehen sortu dien hitz berrik eta hori, hori... 
Erderan´e lehen ez zien hitzek ibiltzen die oain erderan´e. Teknikok, ez dakit. Mundue beste bide batetio dijolako da hori. 
- Hori, bakoitzak azkenean bere... 
- Eta euskeraz´e hitz asko sartzen dittue erderazkok, ez daukelako... ez dakit, tradukzioik o ez dakit nola dan hori. 
Ez dakit. 
- Eta, orduan, hitz asko desagertu egin direla edo, bueno... 
- E? 
- Erabiltzen ez direnez hitz asko desagertzeko bidean daudela, ez? Aipatu dituzu baserriko tresnak edo... 
- Lehenoko konbersazio [jende]... Puo! Asko, e? Puf! Nik buru txarra dauket, egie esan. Esan dizut ni ez naizela iñor euskeran gaiñen... Egongo dielako beste batzuk daukenak jakinduri gehiao hortaz, hizketan´e bai abildade gehiao. 
- Ez, baiña zuk, behintzat, zeure euskera mantendu duzu, ez? Bertakoa, gaiñera. Bertan jaiotakoa zara... 
- Beasaiñen? Bai, bai. 
- Gurasoak ere bertakoak zien? 
- Ama Idiazabalgoa ta aitte horkoa, Zaldizurretakoa. Gue ama gaztetan, ba, Donosti alden ibillitakoa zan serbitzen ta hoteletan ta... Oso emakume atsegiñe zan; koziñan ta josten ta prakak eitten ziun guri ta... dana eitten zona zan. 
Hautza juteako aurrena egon zan osaba batekin artzai. Nola da hori? Hor Alsasu ondon. Aber, aber, aber... Ez naiz gogoratzen. 
- Eta artzai ibili zan bera? 
- Bai, aste guztie beakin egoten zan eta larunbatetan oiñez etortzen zan Etxegaratetio. Eta gero ibili zan josten han Etxegarate biden Ursuaran, Ursuarango etxe, baserri baten neskai eakusten zien josten. Ta geo ibili zan Beasaiñen koziñan. Etxeti irtetzeako, e? Ta geo Donostia jun zan. 
- Eta artzain esan duzu... 
- Bai, bai, harek gazta eitten ta dana zekin. 
-... bere senideren batekin edo? 
- E? 
- Senideren batekin-do ibili zen artzai? 
- Edo osaba batekin. 
- Osaba batekin... 
- Eta bera bakarrik ala osabarekin batera biak ibiltzen zien? 
- Bai, alkarrekin ibiltzen zien. Hura launtzea juten zan; ba, sukaldeen ta gazta eitten ta eakutsi zion ta holaxe ibiltzen zien. Aste guztie han pasatzen zon. 
- Bizimodu gogorra izango zen hori, ez? 
- Pff! Ta geo oiñez etorri [han]. 
- Eta ze ingurutan izaten zituzten... artaldea non izaten zuten? 
- Artzaie nun eoten zan? 
- Bai edo... 
- Ez naiz gogoratzen, la ostra, izena. La ostra. Txabolea ta guzti zuen, bertan lo ta guzti... La ostra... Nola da? 
- Ba, berdin da. 
CAFeko ordutegia: txandatan, jai-egunak...
Urkiola Usabiaga, Santos
- Eta ze ordutegi zenuten zeuek? Edo... aldatu egin zen zeuen aitaren garaitik zuek sartu ziñetenerako ordutegia edo lan-anaketa edo...? 
- Santos: Ba, orduan goizen zortzitan hasten zien. Baiño erreleboa izaten zan. 
- Mikaela: Errelebok, hiru errelebo, hiru. 
- S: Bai, goizen, atsalden... Goizetik, goizeko bostetatik o seietatik ordu bittaa. Geo, bigarrena, ordubittatik e... hamarretaa ta geo hamarretatik goizeko seiek arte. Hiru, hiru... 
- Eta gaueko erreleboa ere... 
- M: Bai, bai, izaten zan. 
-... izaten zan, e? 
- M: A! Gure aittek hori hiru errelebok ibiltzen zittuen. Halako lan goorra ta hala´re... 
- S: Bai, bai. 
- Eta gero larunbatetan jai izaten zenuten edo...? 
- M: Bai, zea! Ez. 
- S: Bai, hasi in zan. 
- M: Bela ez, e? 
- S: Ez, ez... 
- M: Ke ba! 
- S: Ez, gue garaien ez. Gero aldatu zanen bai. 
- Noiz aldatu zen gitxi gorabehera? Zu ya... zenbat urte izango zenituen? 
- S: Hala´re urte asko. 
- Eta, orduan, larunbatetan ya jai? 
- S: Bai, atsalden jai izaten zan geroa. 
- Atsalden... 
- S: Bai. 
- Oseake goizen bertara joan behar. 
- S: Bai. Ta gero handik urte batzutaa kendu ein zoen, ta osoa, eun osoa. Oporrak´e astebete izaten zian ordun. 
- Bai, e? 
- S: Bai. 
- Eta zer, abuztun? 
- S: E? 
- Abuztuan oain bezela ala...? 
- S: Zean, este... kauen diez! Julion, julion. 
- M: Uztaa. 
- S: Uztaan, bai. 
- Eta oporrak astebetekoak bakarrik? 
- S: Astebetekok bakarrik. 
- Eta gero gabonetan-a izaten zenuten beste oporrik edo...? 
- S: Ez. 
- Gabonetan ez? Egunero-gunero harea... 
- S: Bai, bai, bai. 
- Gogorra, ez? 
- S: Bai, baiño hala jarrita genden ta. 
CAF lantegia militarizatuta gerra-denboran
Apalategi Aranburu, Bitoriano; Usabiaga Etxeberria, Jose; Usabiaga Etxeberria, Juan Bautista
- Normala izaten zen baserritarrak-ta fabrikatan lan egitea? 
- A: Normala... jakiñe, etxe txikik zien ta... Baakizue, garai hartan esnea lau txakur haundin saltzen zan, ta baserrin familiik bee gastue do, nahiz gutxi izan. Ta asko jun zien baserritarrak, itxurako baserritarrak, lau abere zeuzkenak een irikin ta fabrikaa jun zien. Ta jornal bat, zortzi pezta izaten zien haseran, baiño... Ta hue seguroa. 
- Bai, baserria baiño seguroagoa... 
- A: Bai, ba; bai, ba. Ta geo, ba... Hori zuri... zuei ez [dizue] eze eakutsi nola jun dan gauzea hemen. Hemengo jendea bea zea haundikoa izan dek, arranke haundikoa. Ta tailler txikik jarrita-a, gu baiño hobeto danak etaa dittuk. 
Zeatio Gipuzkoa nola daon zuek ondo asko dakizue. E? Industria asunton. Zeatio guk ezautu gendun bezela Beasaingo fabrika haundie eta zea [Bernedo]. 
- Us1: Bai. 
- A: Ta kito. 
- Us1: Hue itxi huan. 
- A: Bai, ba. Ta geo batak txapista in zola, bestek ez zekiat ze in zola, bazekiat ze in zola... bakoitzek bee taillerrak-ta jartzen hasi ta hala jun dek Gipuzkoa. Aber... 
- Eta zuen gurasoen sasoian ere bai? Zuen aita, osaba...? 
- Us1: Gure... gure... aitte ta senideek eta, danak fabrikan izan dittuk. 
- Bai, e? 
- Us1: Bai, bai. 
- Us2: Aittejaune ez. Aittejaune ez. 
- A: Aittejaune ez. Baiño gure aitte zanan garaiko jendea ya fabrikara. 
- Us1: Gure gurasook... Gue osaba Pedro zana, gaiñea, hua Bilbaon hamalau urte... hamalau urte in bae... Geo jarri huan Republikako deboran hamalau urtera bittarten lanik ez hastea, lanen ez hastea ta hoi dana. Harek... uste diat hamabi-amahiru urtekin o hasi zala lanen. 
- A: Hori ez nian jakin... 
- Us1: Haren garaie ya beste zea bat zan. Ta geo´re ze? Lana... ze... 
- A: Geo, baakik, hok´e nola fabrika gertun zeren... 
- Us1: Bai, hemen [...] gertu. 
- A: Geo etorri zanen... Orduako gurea hilda huan, zeatio hillen hoeta zazpin hil huan gue aitte. O... urtea... hogeta zazpin hil huan gure aitte zana berroita bi urtekin. Baiño gazte-endea ta geo Republika zorioneko hua etorri zanen hari boikota nola ein beharko zitzaioan, e? Boikota ein beharko... Ta ordun etorri huan hemen lanik ezak eta lehenao honek esan dittun histori horik danak. Ta geo hue pixkat txukintzen hasi zanen berriz mobimentue etorri huan ta a tomar por sako! 
- Us1: Bai, danak segidan! 
- A: Ordun lan faltaik ez huan izan, e? 
- Us1: Ez, ordun lana bahuan. 
- A: Ni motikotan sartu ta ehun ta berrogei bonba eitten aittu giñutzean hor, e? Fabrikan. 
- Us1: "Material de guerra". Militarizau ta... 
- A: Bai. 
- Us1: Dana militarizauta... danetan. 
- A: Bonbea jarri hemen ta... 
- Us1: Brazalete urdin bat -pantaloien koloreko brazalete bat-ta harek artilleriko bonbea, artilleriko soldadun bonbea han. Harekin. 
- Zu´re bai? 
- Us1: Ez, gue gurasok. 
- A: Ni, ni... 
- Us1: Hau bai; gu ez. 
- Hamabost-amasei urterekin? 
- A: Jakiñe. Geo soldauskara bittarteko zea hortan nola harrapau zien, ba... Ta... berrehun ta berroita hamar bonba berrehun kilokok egunero eitten hittuan han, e? 
- Bai, e? Ze fabrikatan? 
- Us1: CAF. 
- CAF-n? 
- A: Bai, bai, bai. Ta geo beste hotan granadak eta... beste mekanikon fundizion ta horittan. Baiño... Eta Ormaiztegiko zubie nola botata zeon ordun, garai hartan, automobillen eamaten zittuen hemendio zeaa Zumarragaa kajatan sartuta, ta geo hortik Mirandaa o... Ta geo zer ta Bilbon botatzeko. Horixe! Bai, bai, hori hola izan da. 
- Eta noiz izan zan hori? Gerra... 
- Us1: Gerrako garaien. 
-... hasi ta... 
- A: Gerrako... 
- Baiña azkar? Azkar? Nazionalak sartu eta...? 
- Us1: Bai, bai, handik seittun ya mobimentu hoi jarri zien: militarizau ta benga! material de guerra eitten. 
- A: Bai, ni neoni lehendabizi metroko kotxetan jartzen zian. Lehenao esan diat nik zerbait nola ibili zien batetik bestea ta. Geo, sobra´re etorri huan beste hori in behar zala ta, han jarri zoen Pio zana ta biok. Ta motikok eta, jakiñe, aindutakoa in behar! 
- Eta ze egiten zan? Granadak, bonbak...? 
- A: Granadak eta horik guk ez giñutzean montajen sekula ein. Horik hemen fundizio alde hontan ta alderdi hontan. 
Ta beste horik... 
- Us1: Bonba... abiazioko bonban zeak gure taillerren ein zien, [...] , prentsan. Zea, punta eitten emen zittien. 
- A: [...]. 
- Us1: Bai. 
- A: [Aurrekoa, muterrekoa]. 
- Us1: Bai. 
- A: Hola, mutur bat. 
- Us1: Muturra... 
- A: Aurrekalden zulo bat bee roskekin. Geo handik [...] , guk geo handik... Jakiñe, despiezea juten huan hautza. 
Kamineroen lana; tresnak eta oinetakoak
Gurrutxaga Oiartzabal, Josefa
- Aitak bakarrik egiten zuen lan edo...? 
- Bakarrik eta beste batzutan koadrilla haundi bat igual danak batea. Nola... nagusiek nola agintzen zien. 
- Lehen esan duzu bazterrak garbitu eta...? 
- Bai, bai. Gu bizi giñen etxetik zeukan harek han... etxe aurre hartan hasi ta bee jakiñeko bidea zeukan kargu hartzeko. Ta beste kamiñerok´e bai. Orduun, garai hartan, danak hola. Gero hori denborakin galdu ein zan, ta gero beste modu batea: danak pillan ta danak alkarrekin ta hola gero. Gero kamiñok´e hobeto, hobetogo, ta lan gehio ta... 
- Matximentatik kanpo ere lan egin zun...? 
- Bai, aittak bai, ibiltzen zan. 
- Kamiñero lana egiten... Ta ze tresna erabiltzen zituen orduan? 
- Ze lanak? 
- Ze tresna erabiltzen zituen edo...? 
- A! Tresnak... Ba, tresnak ibiltzen zituen atxurra, atxurrak zabal-abalak ta beste batzuk izaten zittuen rastrillok, harriya zea eiteko ta. Eta gero harriya... kamiñon bota harriya ta zapaldu ein ber zan ta "pisoia" esaten ziyuen, "pisoia". Pisu haundiya zaukan tresna bat. 
- Guzti-uztia eskuz egiten zuten, ez? 
- Hori danak garai hartan. Oain ez dao holako [beharrik]. Baiño nola juten dan gauza, e? Garai hartan hala ta oain, oain daon adelanto hau ikusi... bueno! Nola juten dan. 
- Orduan. Lan gogorra izango zen, ez? 
- Bai, gogorra. Bueno, zortzi ordu pasatzen zituen kamiñon ta... 
- Eta neguan ere...? 
- Neguan´e bai. 
- Bidea zaindu behar. 
- Ta geo neguako ematen zizten sirak eta holako gauzak. Diputaziok ematen zien. 
- Oinetakoak...? 
- Baita. Botak, botak, azpin danak giltzekin, giltzak sartuta. Tatxuelak o esaten ziuen. Botak holakok izaten zien. 
- Ordun, gaiñera, neguak gogorrak izaten ziren, ez? 
- Gogorrak, bai. Horik izaten zien, jenealen, kamiñon laneako ta, gogorrak izateatik. 
- Bai, tatxueladun botak... 
- Bai, gogorrak. 
- Lan guztia, orduan, eskuz egiten zuten eta...? 
- Bai, eskuz gauza asko, atxurrakin. Atxurrak zian, batzuk estugoak, besteak zabalak eta hola. 
Auzoko eskola
Agirrezabal Lizarralde, Esteban; Aranburu Esnaola, Jose Inazio
- Eta eskolan nun ibilitakoa zara? 
- Esteban: Ni? Hementxe. 
- Hemen bertan? 
- E: Elizen atzen lehengon esan gendun eskola txiki hartantxe. Esan nun, ba, lehengon´e? Apaize... 
- Zeure irakaslea apaiza izan zen? 
- E: Apaize, bai. Ta [geokoan Istaar] zana zan beste bat maestrea solterea. Ta hue... 
- J. I: Maestrea uste det zala nere izoa. Nere izoa ez, nere aitten-a izoa izan zeiken. Eta nere amonan ahizpa. Eta uste det zala mankoa o hola... 
- E: Bai, zeoze harek´e bazian. 
- J. I. :... beso bat fallatzen zona. Baiño eskribitzen ta leitzen-a zekiña behintzat! 
- Moldatzen zen... 
- J. I. : Moldatzen zana, ta ordun, ba, dotriñea ematen ta umei zeoze erakusten ta ibiltzen zala uste det. 
- E: Apaize ta... 
- J. I. : Apaize ta bik. 
- E: Bai. Don Kandido Arregi. Hue jarri nian, ba, nik petrillen gaiñen zeharrea [...] , don Kandido Arregi apaize Inixio zanan kulpaz. Harek behintzat bakarren bati han zeoze ein eo ez zekiat ta nei kriston zaplaztekoa eman zian... apaizek. Ta nik kulpaik ez. Ta "rrraa! " heldu nioan ta -mutikoa deabrua ni´re, ta-"rrraa! " petrillen gaiñen zeharreaa, ta [Arbeldiko Inaxi] ta horik kendu nitxoen, bestela petrilletik behera botatzen diat nik apaize. Nik ez nun kulparik eta! Earra ein nun! Geo negarrez etorri nitzen ni etxea. 
Don Candido Arregi apaiza
Agirrezabal Lizarralde, Esteban; Aranburu Esnaola, Jose Inazio
- Nolakoa zen apaiza bera? 
- E: Gaiñez, ona apaize. 
- Ona? 
- E: Bai. Naparra, don Kandido Arregi. Geo osaba zon solteroa, bere osaba, ta hue kitarrea jo ta eliz-ain ta... 
- J. I. : Pixkat edanda... 
- E: Edan ta... Bai, baten bazian pakete earra. 
- J. I. : Nik ez non ezautu, baiño esaten doenez... Apaize bai ezautu non nik. Arregi hoi ezautu non nik zeatio hoi eon zan geo hemendik Arriaranen, Arriaranen egon zan... 
- E: Geo Gaztelua jun huan hoi, Arriarandik Gaztelua. 
- J. I. : Geo atzea honea etorri zan. 
- E: Gaztelutik atzea honutza? 
- J. I: Bai. Eske ni, ni, harek bataiatu [niñun]. 
- E: Zeati... horren osaba, kitarrea jo ta "bren, bren" aitze hoan ta "jeup" eta zea kantau ta obispoa etorri, ta hue ez zala apaiz-txeako martxea ta hue fuera. 
- J. I: Napar hori? 
- E: Napar hori ta mutil zahar hoi. Harek hala esaten zian: "A nere jainkoa! Hil behar banak hil nazak, baiño kontu gero neri min eman! ". Ta aitzenen hilda billau emen zien. 
Inguruko ume guztiak biltzen ziren eskolan
Gurrutxaga Oiartzabal, Josefa
- Eta eskolara esan duzu herrira bertara... 
- Bai, herri guztirako eskola bat: Azpeiti partekontzat eta Beasaingontzat, ume danentzat eskola bat. Gero bazan... 
Ezkio-tsasokok bazien beste lau etxe eo, lau basarri-do bazien. 
- Eta bertako umeak ere... 
- Haik´e bai. Bai, bai, danak toki batea eskolaa. 
- Neskak eta mutillak... 
- Bai. Baiño gero, piskanan-iskanan hori utzitzen jun zan, ta gero hasi zian Azpeitira juten. Autobusa etortzen zan umeek eamatea, ta gero Azpeitira. Eske Azpeiti beti gertuo euki deu guk Beasain baiño. Gertu, gertu, bide gutxigo. 
- Eta neska eta mutilak elkarrekin...? 
- Danak alkarrekin eskolan, danak. 
- Eta esertzeko orduan, irakasleari aditzeko orduan, elkarrekin jarrita edo banatuta? 
- Jolasen´e danak batea igual. Mutillak igual pelotan han frontoian, ta guk beste jolas bat igual, baiño... 
- Bai? Gogoratzen duzu ze jolas egiten zenituzten? 
- Batzutan danak batea, ta bestetan aparte. Danak hola. 
Maisu erdalduna eta beraiek hitzik ez erdaraz
Gurrutxaga Oiartzabal, Josefa
- Eskola kontuak aipatu dituzu lehen, dotriña eta... 
- Dotriña? 
- Dotriña asko ikasi zenutela, ez? 
- Dotriña dana ikasi gendun guk, asko baiño asko. Jesus! Ikaragarri! 
- Dotriña nork ematen zuen abadeak edo irakasleak? 
- Dotriñaako? Apaiza, herriko apaiza dotriñaako. 
- Eta eskola, eskolako irakaslea? 
- Eskolaako maixu bat. 
- Eta bertakoa zen? 
- Ni hasi nitzan sei urtekin eta ordun Matxinbentan zeon maixue euskalduna zan. Azpeitin bizi zan ta Azpeititik etortzen zan egunero Matxinbentaa. [Familikin] bizi zan eta izatez Matxinbentakoa zan hue. Eta bizi zan Azpeitin. 
Eta ni eskolaa hasi harekin eta oso denbora gutxi barru jubilatu ein zan. Gero etorri zan kastellano bat Ceutakua edo Afrikako... ez dakit nik nungua, kastellanoa. Harek ein zitun bost urte Matxinbentan. 
- Eta aldaketa haundia, ez, somatuko zenuten? 
- Ez genekiun hitz bat erderaz guk ordun. Matxinbentan ez zeon ume bat erderaz zekiñik, "Si"... Ez "si" ta ez "no". 
Ez genekiun ze esan nahi zuen. Guk pasa giñuzen orduun! Nei [gauzak] akordatzen zaitzit, ta oain baleo hue, e, ez dakit ze eingo nioken. 
- Azpeitiko edo Matxinbentakoa zen... 
- Matxinbentara etorri zan maisu harek. 
- Matxinbentakoa zen maisua... nola zuen izena? 
- Zenek? 
- Hasierako irakaslea, maisua... 
- Maixua? 
- Azpeitikoa edo Matxinbentakoa zena... 
- Matxinbentakoa, haserakua? Ez, hori zan kastellanoa, esan det, gero etorritako... 
- Baiña hasieran izan zenuna? 
- Hasierakoa zan Matxinbentatik Azpeitira ezkondu ta han bizi zan. 
- Eta haren izena gogoan duzu? 
- Haren izena zan Inazio Mari. Eta hue etortzen zan Azpeititik Matxinbentaa. 
- Eta eskola, orduan, euskeraz ematen zuen? 
- Harek dana euskeraz. 
- Dana euskeraz? 
- Dana euskeraz. Eta beste maisue etorri zanen, hitz bat ez genekiun guk. Ezta hitz bat´e! Guk hartu giñuzen palizak! Ta zergatik, ta erderaz ez genekiulako. 
Euskaraz hitz egitearren zigorrak
Gurrutxaga Oiartzabal, Josefa
- Ta lehenengo maisuarekin Inazio Mari edo... 
- Inazio Mari. 
-... zer ikasten zenuten? 
- Harekin zer? 
- Zer ikasten zenuten? 
- Harekin dana eakusten ziun guri harek. 
- Matematika edo... 
- Bai, bai, bai, bai. Gero ni hasi-erri xamarra nitzan orduun. Gaztia. Sei urtekin hasten giñan ta... Bai. Baiño... bueno. 
- Ondo, ez? 
- Ondo. 
- Harekin ondo... 
- Ondo. 
- Eta gero aldaketa handia. 
- Gero aldaketa galanta. Erdalduna etorri zan ta hitz bat ez genekiun. Ta harek nahi zon erderaz eitea. Beak ez zekin hitz bat euskeraz... ezerre. Ta baakizu ze iten ziun? Bati ematen zion anillo bat eta harek ein behar zon beste bat euskeraz eiten harrapatzen baldin bazon, anillo hua hari eman. Eta hurrengoak besteai eta hurrengo besteai, hola. Eta geo hurrengo eguna eskola juten giñenen, "A ver, ¿tu a quien le has dado el anillo? ". Esango zion beak emandakoari, harek esaten zion holakoi, beste harek bestei, danak han pasautako guztik, mordoa, kastigua. Eta mutillak gaizkiña ibiltzen zian, e? Mutillak baldin bazian jo iten zitun. Jo! Hola ipini behatzak, hola eskuk, eta goitik behera behatzak makillakin. Ta gu, neskak, jenealen eiten ziun belauniko jarri ta hola ipini besok zabalduta, liburuk kargauta eskutan, ta kargakin ta... Buo! Holaxe. Ta hori dana euskeraz ein gendulako. 
- Eta berakin erderaz... 
- Berak ez zekin. Ta bost urte pasatzeako, ba, hitz batzuk, bakizu, ikasi ein zitun. Ta guk´e bai zerbait. Eske hue etorri zanen guk hitz bat ez genekiun erderaz, e? Ezta hitz bat´e! Ta, gero, harek alde eiteako pixkat ikasi in gendun. 
- Eta erderaz jakin gabe nola ikasten zenuten edo...? 
- Ba! Entenditzen hasi giñan ta... ahal gendun bezela, palizak hartuta! Hori bada geo, e? Erderaz ez dakiulako palizak. Eske... nik ikusten det, e? Ez due... Erdaldunak gorroto haundie izan due euskerai, e? Haundie, gaiñea! Hemen bertan´e... 
Dantza lotua egitearren kongregaziotik kanpora
Gurrutxaga Oiartzabal, Josefa
- Lehen esan duzu Kizkitza ta... erromeria politak izaten ziren? 
- Bai. Nei hue asko gustatzen zat lehengoa. Nei oaingoa baiño gehio gustatzen zat lehengoa. 
- Bai, e? 
- Bai. Oain adelanto haundia eongo da ta oin best modu batea dare gauzak, baiño... 
- Zelakoa zen lehengo [bizimodua]? 
- Guk dantzan dana suelton eitten gendun. Hori... ordun goorregi eiten zuen, e? Agarraon eiten bazan, ba, bueno, Marian alabatatik kanpoa esaten zuen. Eramos... gu giñan "Marian alabak". Eta gero kanpoa, dantzan agarraon ein ezkeo. Ni neon Beasaiñen neskame. Ni etorri nitzan hamasein bat urtekin-ta bi urte ein nitun Beasaiñen. Bueno. 
Hemengo festatan agarraun in non neure launekin -lagunek baneuzken hemen ta-eta batenbatek kontau zion nik hemen agarraon in nola Matxinbentako apaizei. Hurrena ni Matxinbentaa jun nitzenen, ze bronka in zian! 
- Esan duzu "Mariaren alabak"... 
- "Mariaren alabak", "Hijas de Maria". Ez al dakizu zuk hori? 
- Kongregazioa. Bai lehen... 
- Kongregaziua. Eske komonio haundia eiten genduneen, egun hartatik izaten giñan gu "Hijas de Maria". 
- Eta mutillak? 
- Mutillak luistarrak. 
- Eta kongregazioan zer egiten zenuten? 
- Eta hillen behin jauna hartu ber, reglamentua zan kongregaziokoa hillen behin jauna hartzea. 
- Beste zerbait egin behar izaten zenuten? 
- Bueno, hainbeste gauza in beharko giñuzen... nik ez dakit ze esan. Buf! 
- Bazenuten medalla edo horrelako zerbait? 
- Zinta, zinta medallakin. 
- Ze koloretakoa edo? 
- Zinta zan azul celeste, medallakin. 
- Eta zinta horren... zinta aldatzen zen edo...? Ez dakit, horrela, dantza... Lehen esan duzuna, adibidez, dantza agarraua egin ezkero zinta zuria ipini edo horrelako kastiguren bat edo ezagutu zenuen? 
- Ez, eingo giñuzen apaizak, ba, borratu Marian alabatatik. Ta orduun esango zuen danak: "Hori kanpoa dao, hori kongregaziotik kanpora dao". Ya esta, eso. 
- Gogorrak, e? Orduko... 
- Baiño herrin beti izaten die holako zeak eta... ez ziuen uzten guri gona motxak ibiltzen, luzea ibilli bear gendun. Eta eskoteik´e ez. Eskotea´re goraiño itxita, hola, dana. Bueno. Eta ni arteen umea nitzen, baiño neska gazteek bazien orduun herriin, eta ze in die apaizek? Eskote dexente zeukelako o ez dakit nik ze, han neska paren bati o hola komunio... jauna hartzea jun zienen bate ez eman, bate eman gabe pasa. Eskandalok izaten zien, e? Bai. Eta gero ze in zun aittak? Bi alaba hoik hartu ta obispoana jun. Ta obispoa ordun, seminarioa ez zeon Donostin, Vitoriin zeon. Vitorin zeon ordun seminarioa. Ta, ordun, obispoana jun jantzi harekin beakin. Holaxe jun zian, hau hola, hola [...] ta jaunik ez zien eman. [...] eskandalo! 
- Eta obispoak zer esaten zuen edo ze...? 
- E? 
- Orduan, obispoarengana joan eta...? 
- Eta... eakusteatik jantzi harrekin jun ziala ta apaizak ein ziela jauna eman gabe pasa, ez ziela eman. 
- Baiña derrigorrezkoa izaten zen obispoarengana joatea edo hori ya...? 
- Geo ez dakit zertan geldituko zian. 
Eskolara joan aurretik esne-partitzera
Peñagarikano Garin, Maria
- Alaba: Zuk ibiliko zendun, ba, dirue? 
- Bai, nik esnekin. 
- Alaba: Kontau zazu, ba... 
- Ni esnek... gero. 
- [...] , ez? Kalera jeistea gauzak saltzera? 
- Bai, gero ni kalea. Ni hasi nitzen hamabi urtekin... Bai, beatzi-amar. Beatzikin hasi nitzen amai laguntzen esne-artitzen. Ama jesten zan mandokin -zaldi bezela [mando ez] , mandokin-zestotan marmittak zittula eta esne-artitzea. Eta ni beatzi urtekin... Klaro, zortzi urtekin hasi nitzen eskolan. 
- Alaba: Ze eskolatan? 
- Karmelitatan. Karmelitak giñuzten garai hartan. Eta este... 
- Alaba: Beatzi urtekin...? 
- Beatzi urtekin ni eskolaa jun behar non. Amai launtzen nion goizen bi edo hiru esnezalei partitzen. Ematen zin marmit txiki baten bi litro aldiko eamateko pisutaa. Akordatzen naiz egun baten -lehen´e esango nizuen ta-este... banoa behetik gora ta distraittu naiz nunbait ta estrapozu in det... pff! deskansillo baten marmittak... bi litrok han jun zien. Eta Polancona zan, pastelerin, gaiñen, gaiñea, eta "¿Que pasa? -esan zin-¿Que te ha pasau? ", "Es que me he caido". Umea ni, beatzi urtekin. "Que me he caido" eta "No te apures, no te apures, ya te recogere yo. Tu vete, ya recogere. ". Jun amana, berriz hartu esnea eta ya eaman nion. Ordun zan Geberanai. Eta hola. Eta gero hortik aurrea... Zer zan ordun? 
- Alaba: Bai. Eta, bueno, ze eamaten zenioten... 
- Hori da. Bezeroak izaten ziren orduan, ez? 
- Bai, bai. Ta ni... 
- Ez ziñeten plazara jeisten...? 
- Ez. 
- Zuzenean bezeroengana... 
- Ez, ez, zuzenean etxetaa. Ta ni pasatzen nitzen hoeita bi hoita lau sukaldetatik. 
- Egunero? 
- Eunero. Bati litro bat, bestei litro-rdi bat, bestei litro t´erdi, bestei bi litro... ekartzen nittun berrogeita piko hola litro. 
[...]. Klaro, beatzi behietatio... Eta... 
- Eta esneaz aparte beste zerbait ekartzen zenuten edo...? 
- Ez. Babarruna jenealen. Babarruna. 
- Alaba: Arrautzak? 
- Arrautzak´e bai. Bai. Behie... ardin... o... oillon arrautzak. Baita, hoi´re bai. Baiño ordun jende gutxi... arrautzea erosi eitten zon edo ez dakit ze eitten zon. Guri gutxi eskatzen ziguen. 
- Eta barazkirik? Porruk edo...? 
- Ez, hoi ez zan saltzen, saldu batez, etxeako. Eitten gendun, baiño oain bezela ez, e? Ordun... 
- Askoz gutxiao, ez? 
- Askoz´e gutxiao. Ordun ez zan baserrin lan eitten baatzan. Oain norberak gehio itten deu orduun baiño. 
- Bai, ez? Orduan soro haundiak garia ta... 
- Garie ta artoa, babarruna, patata... hori bai. 
- Eta bedarrondua, ez? Arbia edo dena delakoa ganauarendako. 
- Bai, bai. 
- Alaba: Porruk saldatako? 
- E? 
- Alaba: Porruk? Porru-atatak... 
- Porruk. Porru-atatak jaten zin gauen, gauero, afaltzeko. 
- Alaba: Afaltzeko porru-atatak... 
- Gauen afaltzeko porru-atatak gauero. 
- Orduan ama ere mandoar... ama jeisten zen mandoarekin eta marmittekin ta... 
- Bai, ta geo gaiñeen juten zan gora. 
- Alaba: Mando gaiñen... 
- Mando gaiñen, ni´re hala ibiltzen nitzen. 
- Alaba: Ogik hartuta... 
- E? Ogik-ta hartuta, etxeko behar zana eta... Oain bezela ez zeon supermerkauik eta ordun ezerre, denda txikik. 
Ni, este, Joakina Aldaregia... handi ibiltzen nintzen. 
Eskolara joan beharrean etxean lanean
Peñagarikano Garin, Maria
- Esan dezu, orduan, zu karmelitetan... 
- Bai, karmelitatan. Ta... beatzi... zortzi urtekin amak eakutsi zin nei nola hartu lapitze. Arten ez zeon boligrafoik. Ba, lapitze. Ta nola manejatu. Zortzi urtekin. 
- Eta amak... etxian, orduan? 
- Amak etxen. Eta gero... 
- Alaba: Zuen amak bazekin? 
- Aittek ez zeuken eskolaik. 
- Alaba: Aittek ez zauken eskolaik... 
- Eskolaik ez zeuken, ez zekin firmatzen. Amak bai. 
- Alaba: Ta tratuk nola itten zittun aittek? 
- Aittek memoriz. 
- Alaba: Buruz... 
- Errealakin. Hoinbeste erreal ta hoinbeste erreal. 
- Orduan, orduko dirua errealak, ez? 
- Errealak zien. Eta hoinbeste... behi horrek hoinbeste balio du, hoinbeste erreal ta hola eta holaxe eitten zoen tratoa. 
- Eta amak, orduan, eskola nun hartutakoa, auzoan bertan edo...? 
- Amak ez dakit nun ikasiko zon, Unsaingoa zan hua ta. Gue gizonan bizilagune, bestekoa. Ez dakit nun ikasi... 
- Alaba: Hogei urtekin ezkondu zan... 
- Hori da, hogei urtekin. 
- Alaba: Baiño... 
- Ondo. 
- Alaba: Baiño jantzik zien haiek, ama... 
- Bai, oso. 
- Alaba:... etxe hartakok. 
- Oso, oso. 
- Orduan, zortzi urtekin zuk ya... 
- Bai, ta geo hamaika urtekin ya... Bueno, zortzi urtekin hasi eskolan, baiño erditan etxen. Aittek esaten zin: "Maria -ni, Maria-Maria -o Mariatxo o ez dakit ze esaten zin-ba, gaur irik ittulatzeko laune behar det ta etxen geatu beharko dezu". Akabo nee eskolea. "Y yo feliz". 
- Bai? Bai? Gustorago etxean lanean eskolan baiño? 
- Alaba: Geroz ta atzerago eskolan, noski... 
- Eta hori. Eta hala gelditzen nitzen ni etxen, ta prime... gustora. Baiño hurrungo eunen atzea ni bestetatio. Bestek aurrea pasauta... ta ni atzeago. 
"Congreso Eucar
¦
stico"-an estandartea eraman zuen
Peñagarikano Garin, Maria
- Alaba: Ez, ez, nik esan nahi nuena, ama, zan kongreso eukaristiko bat izan zala... 
- Hori da, hori da, hori da. 
- Alaba: Kongreso eukaristiko bat. 
- "Congreso eucaristico". Ta hemendi estandartekin. Ta nei´e tokau zitzaian estandartea. 
- Alaba: Ordizia? 
- Ordizia. 
- Alaba: Ta Ordizin zer zeon eliza...? 
- Elizaa sartu giñen. 
- Alaba: A! Ordiziko elizan...? 
- Elizan. Eta han in zan bee funtzioa, ta gu atzea bueltan geen estandartekin etxea. 
- Eta kongreso hori ze izaten zen, urtero edo lantzean behin edo...? 
- Behin eo... Ze... behin bakarrik. 
- Eta zu estandartearekin nondik nora? Ordiziraiño, baiña nundik? 
- Beasaindio. Elizatik, elizatik Ordiziko elizaa. 
- Eta atzetik prozesioa edo...? 
- Bai, bai, bai, jende asko! Asko asistitzen zon jendek ordun. 
- Eta orduan, gaiñera, prozesioetan mantilla edo ze izaten zen? 
- Mantilla. Mantillakin. 
- Alaba: Beltza. 
- Beltza. 
- Alaba: Beltza. Eta soiñekoa eta dana beltza? 
- Hala izango non. Ez dauket ya gogon, ya ahaztu... 
- Alaba: Nik... komenta... irudi... 
- Ez dauket ez fotografi bat´e! 
- Alaba: Ba, nik irudikatzen det zuri entzunda, irudikatzen det beltzez, guante txurikin... Guantekin ziñen...? 
- Guante, guante... 
- Beharbada bai, estandartea eramateko... 
- Bai. 
- Alaba: Guantekin ta... 
- Bai, guante txurik. 
- Alaba: Eta zergatik aukerau zizuten [zu]? Beasaiñen hainbeste neska polit eongo zan... 
- Ez dakit, ez dakit, indarra neukelako o... baserritarra, lanen ohittutakoa. Indarra neukelako o... resistentzie. 
- Alaba: Bai, nik nere kasa pensatu det beti horregatik izango zala. 
Arteta baserriko erromeria; dantza eginez gero kongregaziotik kanpora
Sarriegi Aiestaran, Jesusa
- Alaba:... Guk ez gendun ezautu. Beste basarri baten, Arteta... 
- Hemen goien basarri baten, ba, gazte-ende asko zeon. Eta hemen Gariñeneko hortan bizi zan Joan Joxe eo... soiñue jotzen zoon. Ta bee bizkarren soiñue zola juten zan baserri hortaa. Ta gu gazte asko. Ta horti bakarrik ez, hemen beheti´re etortzen zien ta. 
- Alaba: Kaletik juten emen zien... 
- Bai, kaleti. Ta geo, zea, esto... baltseon ez zeon eitteik, libre bakarrik. Galazi eitten zoen. Ta etortzen zien beheti Marian alabak ziela o... Gu´re, bakizu, arten gazteek eta... 
- Alaba: "Hijas de Maria". 
- "Hijas de Maria". Ta kongregazioti botako giñutzela hor baltseon eitten baldin bazan. Eta etortzen zien hiru o lau neska beheti, ba, ikustea baltseon eitten zon iñok o... Baiño jenealen sueltokoa jotzen zon. Oso soiñujole ona zan. 
- Orduan, lau neska etortzen ziren zaintzera? 
- Bai, kaleti, zea, "Hijas de Maria", baiño buru zerenak, haundiik, gradu gehio zeukenak. Ta ez gendun... gu ez giñuzten behintzet bota kongregaziotio; igualtsu ibili giñen. Hamalaun bat urte eo hola neuzkela nik. Ia zenbat urte dien. 
- Kongregazioan ze sartzen zen...? 
- Kongregazioa? 
-... komunioa egin eta gero, ez? 
- Bai, bai. Hamabi... hamar urtekin guk ein [gendun] jaunartzea ta ya kongregazion sartuta genduken. "Hijas de Maria"-n medallea izaten gendun, gaiñea, komunioa hartzera juteko ta. Kategori haundie izaten zan, e? Orduun, garai hartan, elizan? Bueno! Ta, esaten dizut jendea... bueno! Izaten zan hor asko! Ta, hola, ardi garaien ta, ordun, mondejuk-ta itten zittuen ta afaltzen-a jendea izaten zan. Izeba-sabak giñutzen guk hoik, hor basarri hortakok. 
Osaba hil zan ta izeba, ta nee edadekoa zeuken semea ta geo bestek gaztegok. Baiño kanpoti launtzea juten zitzaion, hola, ardie hiltzen zuenen ta mondejuk partittu ta eitteko jendei. Bai, hola, hor´e. Bizimodue... Ba! Gaztetakoa, bakizu. 
Baserriko lanak: lurreta, garia, artoa, babarrun-biltzea...
Sarriegi Aiestaran, Jesusa
- Eta garai baten zu... gaztetan... 
- Bai, hemen dana irikin ta... 
-... auzoko giroa ta... baserri guztietako umeak elkarrekin ibiltzen ziñeten edo...? 
- Bai, bai. Ta gu... ni gaztetan hasitakoa naiz lanen. Ta sorook... dana soro ibiltzen zan ordun: garie, artoa... dana ibiltzen zan. Ta geo eitten zan soro-arrena, beti lurre eroitzen zan barrenea ta lurketea esaten zitzaion. Saskika, auzokoi danai deittu ta aldiko bakoitzeti bat juten zan ta bizkarren lurre kargatzen zuen batzuk sestoa ta kanbiatuz, bata bestei emanez. Ta ni, ba... ordun´e soroa jun ein behar, ba, ta aittek esan zin: "Ni jungo naiz nekau eingo zea zu ta" ta "Ez, ez. Ni oain jun behar det". Bizkarren kriston babea ataa zitzaten saskikin, ta deseatzen jun zitzaten garaien. Geo gazta ta ogie eo ematen zoen atsalde-rdi ingurun, usarioa hala izaten zan ta. Ta aitte jun zitzaten garaien, enee, esan´e in non: "Ni ez nauk berriz jungo hola [boluntadekin] lurketaa". Lurketak eitten zien; baten "Bueno, gaur holako lekutan lurketea emen dao. Bihar beste leku baten... ". Ta arto-artzek eta hola´re bai, e? Artoa-a eskuz sartzen zan orduun, ta "Bueno, gaur holakok banetuta jarrita emen dauke lurre ta gaur han artoa sartu behar da" ta danak alkarri launtzen. Eskuz sartzen zana, bakizu, urrie geatzen zan. Ta holaxe batea ta bestea. 
Bueno...! 
- Alaba: Geo [...] gari-otzek, garie... 
- Garie´re bai. 
- Alaba: Hemen ni gariikin akordatzen naiz. 
- Bai. 
- Alaba: Makinea... 
- Garie ebaitzen aurrena ittaiekin ebaitzen zan. Ta guk hemen, ba, hamalaun bat lagun edo bai, baiño dana etxeko parientetakok etortzen zien. Ta beheti etortzen zienak Seferina ta Kandido ta... 
- Alaba: Esnezalek. 
- Esne... Bai. 
- Alaba: Baiño launtzea etortzen zien. 
- Laun... 
- Alaba: Alabesak o etorri sobra´re garai baten ta eak´e geo eaman [eitten] zuen jana eantzako haik´e... ta, ordun, etorri launtzea ta gero jeneroa eaman eak. [...] Ohitturea... 
- Bai. Ta babarrun-iltzea ta askotan etortzen zitzaten nei hua, emakuma hua. 
Eskolan klaseak gaztelaniaz
Sarriegi Aiestaran, Jesusa
- Eta eskolan, ez dakit, klaseak eta erderaz izango ziren... 
- Bai. Euskeaz ez zan eitten orduun, e? 
- Eta ondo moldatzen ziñeten edo...? 
- Erdeaz. Bai. Hemengo zeak esaten zoon, gaztenak, [Batisek] , dana euskeaz, erdeaz tutik ez jakin, ta hari txarrena gertau zitzaiona erdeaz entenditzen ez ta eskolaa jun. Ta ze esaten zioen ez zekiñen. Harek beti hua esaten do. Nik ez dakit... guk ez dakit hoinbesteaiñoko... Nik ez det uste hoinbeste diferentzi izan gendunik. O esne-artitzen ibiltzen giñela o kaleko jendekin gehio zeatu giñelako o... Zeatik esne-artitzea´re juten giñen gu behera, kalea, astokin gerrako garaien. 
Erdaraz ez zekitelako burlak jasan behar
Odriozola Peñagarikano, Jose Migel; Oiarbide Sarriegi, Juan Jose
- Eta eskolan baserritarren artian ta kaletarren artian ta nolakoa izaten zan? 
- J. M. : Horrek´e jakingo do. 
- Emaztea: Neri ez sartu... 
- J. M. : Beti kaletarrak baserritarrei burla itten zion. 
- Bai, e? 
- Emaztea: Eske beandu eskolan hasi ta... 
- J. M. : Ta... 
- O: Bai, kaletarrak baiño atzeraxeo baserrikok. 
- J. M. : Beti atzeatugok, e? Osea, lotsatigok. 
- Emaztea: Eta nola kastellanoz ez zekin... 
- J. M. : Erderaz nola ez zekiñai ta parre eitten ziuen. Ta nik askotan esaten det, zea, lehenao´e euskeraz eitten zonai parrez ta oain´e... oain euskerea ikasi behar dala! Nik behin soldauskan bizkaitarrak-ta nittun ta etorri gea permisokin Cadiztik Madrillea ta Madrillen beste trena hartu behar. Han euskeraz ai gea ta alleau zaiu gizon bat: "¿No saben hablar en cristiano? " esan ziun holaxe. Belarrik makur-akur ein, ta han izkutau giñen baztar batea. Ta trena etorri zan garaien sartu ta zea, etxea. E? Ta hoik egik die. 
- Eta eskolan neskak eta mutillak eta elkarrekin izaten zian? 
- J. M. : Ez. Aparte, aparte. Ala? Bai, horrek... 
- Emaztea: Nei ez, ez iazu... ahaztuta nao. 
- J. M. : Ahaztuta? Aparte, aparte. Prailletan ez zan emakumaik granoik´e; ez, ez, ez, dana mutille. 
- Eta mojetan bai? 
- J. M. : Mojatan emakumak, neskak. 
- Baiña zu mojetan ibili ziñan? 
- J. M. : Bai, baiña aparte han´e. Han zauken zea bat motikoskorrantzako. Ni bost urtekin hasi nitzen ta geo handik prailletaa pasau niñuen ta aparte. Oain danak berdin danak egoten die. Bueno, igualtsu dio. 
Umetako entretenimenduak: ziba, karburoa...
Odriozola Peñagarikano, Jose Migel; Oiarbide Sarriegi, Juan Jose
- Eta ume-enporako jolasik eta jokurik eta gogoratzen dezue? Zetan pasatzen zenduten zuek denpora lagunekin? 
- J. M. : Kanikak eta holako batzuk izan zien. 
- Kanikatan? 
- O: Kanikatan asko. Eta geo izkutaketan ta alkar harrapatzen ta "a guardias" ta ez dakit ze ta... Alkarrekin nahasi. 
Joe, bu! 
- J. M. : Orduun´e gaur bezelako zeaik ez zan ta... Tiragoma o -nola esaten zaio, gomakin-a lotzen dan bat-harekin etxe ingumariti bueltan, txorin batei o [...]. 
- Txoritan-ta ibiliko ziñaten, ez? 
- O: Zibakin [...] , tronpakin. 
- J. M. : A! Txori-pitan? Bai. 
- Txori-abitan bai? 
- J. M. : Xoxo apik eta hola ta... Oain... Oain... Orduun ugari egoten zien, oain ez da asko ikusten. Xoxo-pik billau ta jai atsal... o... jai atsalden o hauntza ta hola ta. 
- Ta hartu o? Hartu? 
- J. M. : Hartu? Batzutan bai. Besta batzutan hurruna gu juteako alde igual eitten zoen! Ta jan... Ia Murumenditio sapelatxan umek ekarrita nau. Bueno, aittona zanak erakutsi zin ta harekin junda. Ta bi zien ta hemen ibiltzen zien. 
Jana bota ta jaten zoen ta aizkenen akau ein zien. Hola. 
- Eta, bestela, esan didazu, zibuakin? 
- O: Ziba. Euskeraz ez dakit nola esaten zaion horri. 
- Bai, ziba. 
- O: Sokekin lotu ta bota ta... 
- J. M. : Bai. Geo eskun hartu ta... 
- O: Eskun hartu ta zeiñek denboa gehion euki ta... 
- J. M. : Zeiñek denboa gehio... 
- O: Beste eskua pasa ta... geatu be. 
- J. M. : Bai, bai. 
- O: Geo bestea inka´re bai: estaka batzukin metro erdi luzeko estakakin lokatzetan sartzen, "dza! dikiti daka! " Ta jo ta botatzen bazon kontrariona... 
- J. M. : Ta geo hobena elizan atzeen karburuukin zea: karburue potea, ur potzu txiki bat jarri eta potea eta urrutitio makilla batekin o, sue papel bati eman ta aber zeiñek gorago botatzen zon kanpantorre aldea gora, elizan atzetio. 
Eta akordatzen naiz zean, relojero Imazen goien bizi zan -ez dakit motil hoi bizi dan-jo zon kopetan, o begin, ta begie galdu zoon. 
- O: Hoixe... 
- J. M. : Elizen atzen. 
- Karburoakin? 
- J. M. : Karburua´re, zea, eman zion gertutik sue, ta lehertu zan garaien, potek "dan! " begin jo zon. 
Sakristauaren eta seroraren egitekoak
Olano Segurola, Carmelo; Olano Segurola, Ixabel
- I: Eske bizimodue, erabat, erabat aldau da. 
- Zeuek ere igartzen duzue hori? Ze zuek nahiko gazteak zarete... 
- I: Bueno! Ni akordatzen naiz, ni umea nitzela, eskolaa. Zeatik gue etxen lana eongo zan etxen, baiño aurrena eskolaa jun behar zan. Eskolatik atera eta, ni ya hamar urtekin hasiko nitzen, txerrie zaintzen non. Osea, eskolatik atsaldean atera, txerria ateratzen non. Bueltatxo batzuk ematen nizkion, txerriteian sartzen non eta solfeoa juten nitzen, beste klase batea. Ta, klaro, nola dana bertan genduken... Hori´re... horrek´e zea, badu bentaja, zeatik urrutiko baserri baten egon bagiñe, ba, ez. Baiño... 
- Bai, bertan kale... 
- K: Ta gu´re berdin. Zea, pixkat gogortu giñenen beti bazan nobenea o zeozer ta... akolito. 
- I: Zeatik gure aitte sakristaue zan. Gure aitte... 
- Eta zeu akolitto? 
- K: Akolito urte askon. Eta nobenea baldin bazan, bea igual soroa jun behar aittek eta esaten zin: "Jun hai ta piztu itzek halako argik" ta hala. Ta goizen meza launtzea. Goiz. Aurreneko mezea tokatzen [bazitzaizun] , ba, bostetan arriba! 
- I: Bai, baiño bostetan aittek laguntzen zian. 
- K: Bai, batzutan. 
- I: Bai, gehien... baiño gehienen. 
- Aurreneko meza noiz izaten zen, ba? 
- I: Azkenengoa? 
- Ez, lehenengoa. 
- K: Bosteterditan. 
- I: Bost eta erditan. 
- Goizeko bost eta erdietan? 
- I: Bai. 
- Eta nor joaten zen hor...? 
- I: Ba, sakristaue atek iriki eta matutie jotzea. 
- Baiña batenbat joaten zen...? 
- K: Bai, bai, baserritarrak eta... 
- I: Hoixe! Bai, bai. 
- Baserritarrak? 
- I: Bai, bai. Azkenengoa zortziterditan, eta zortziterditan piztu behar zien, zuk ezagutu dittuzu argizariolak? 
- E... Bueno, ez, gerora. 
- I: Gero... 
- Ezautu dittut baiña ez... 
- I: Ba, etxe bakoitzek -klaro, kaleko etxek ez zuten, baiño baserri bakoitzek-zeuken sepultura deitzen zitzaion tartea elizan. Etxe bakoitzek zeukan bere zenbakikin. Ordun... 
- Zenbakikin? 
- I: Zenbakikin. Ordun, han, urten hildakoa zeukenak trapu beltz bat eta argizariolak beren argizarikin. Ordun, zortziterditako mezatan egunero-gunero nik pizten nittun. Nik edo etxetik juten zanak, baiño hori emakumen lana izaten zan, gizonezkok ez. Osea, seroran lana: argizari hoiek danak piztu, mezan hasierea kanpaia jo, meza erdikon kanpaia jo eta bukatzen zanen meza argizari haik itzaldu eta eskolaa. 
- K: Bai, eta geo eguardin´e kanpaia jo. 
- I: Egurdin hamabitan kanpaia. 
- K: Eta gauen´e bai. 
- I: Arratsalden... 
Gabonetako ospakizunak eta Erregenetako opariak
Usabiaga Oiarbide, Agapito
- Eta lehen gabonetan eta eguberritan izaten zen horrelako erregalorik? Zuen gazte-enboran...? 
- Erregenetan. Erregenetan izaten zan. Nik ezautu diat hemen beti. Ezautu diat erregenetan. 
- Eta nolakoak ziren erregenetako jaiak eta? 
- Orduun, esaten dizut, ba, orduun´e zapatilla o zapatan batzuk falta baldin bazien eo holoko zea batzuk. Ez hola jostaillu eta holakook, e? Ez, beharrekook, norbeak behar zittun holako zea batzuk. 
- Baiña lehen ere izaten zan oain bezela, ba, erregeak etorri behar dirala eta umeak ohera... 
- Ohia sartu ta hoixe. 
- Eta sinistuta? 
- Seko sinistuta? Hoixe bai, sinistuta. Oaingok baiño denboa gehiotan. Ordun inuxentegoak giñuztean orduun; oain baiño inuxentegoak giñuztean. [...] Oain leheno ikasten dittuk gauzak. 
- Eta goizean jaiki... 
- A, bai. Guk hemen... Gu hemen hamar senide hazi gaittuk eta danantzako zerbait. Festa izaten huan ordun´e, hoi dudaik be. 
- Bai, ilusioa... 
- Ilusiokin. 
- Oain baiño gehio... 
- Hoi seguru, hoi seguru. 
- Erregenetan izaten zan? 
- Erregenetan izaten zan. Oain eguarrittan ta urte zaharretan ta toki askotan itten [zan]. Ta hori oain´e guk etxe hontan, oain´e, erregetako ohitturea lehengoai eutsi eitten zioau. Oain illobai ta hoiei danai zeoze. 
- Eta jairen bat egiten zan erregenetan? Erregaloak-ta jaso, baiña bazkarin bat o kantun bat o...? 
- Bai, jai izeten hoan, ez hoan lanik eitten. Oain baiño gehio errespetzen zan, gaiñea, orduun. Jakiñe, ganadu-ana derrior ein beharra zenduken, baiño hua, normalen, jaieako, janak, behi-anak eta horik bezperatik gehientxonak behintzat einda, jaie beti gertatzen hoan arintxoogo, lanak-ta arintxoogo. 
- Eta kantuan edo...? 
- Ez, ez det izan nik kantuako zeaik ez det izan. Ta gue etxeen´e ez dek, ez dek... 
- Eta erregenetan bazkaria... edo? 
- Bai, bazkari espezialtxoa beti. Hori bai. 
- Eta ze izaten zan edo...? 
- Izaten huan bai gabonetan, bai urte zaharretan ta bai erregenetan, hoitan beti-eti zeoze hegazti o zeoze behintzat. 
- Eta zer gehio? Beste zerbait jaten zan? 
- Ba! Jan faltaik ez huan izaten. Konpota. Hoi egoarritako pestatan beti, hiruetan: gabonetan, urte berrittan ta erregenetan. Konpota beti eitten huan gue etxen. 
- Ta intxaur-altsa ta...? 
- Ez diat, ez... Ez dek izan hemen ohitturaik. Oain, oain hemen gue gazteek eta hook sozidadetaa junda ta esaten die [...]. Neonek ez diat jan, gaiñea, ez diat oandio jan. Ez. 
- Orduan, konpota [...]...? 
- Bai, bai, bai, bai, gue etxen´e... Oain´e gustoa jaten diat nik jarri ezkeo. 
- Eta gero hegaztin bat? 
- Bai, hegaztie. 
- Kapoia o oillaskoa...? 
- Oillaskoa, oillarra, gabonetako oillarra. Gue amak ohitture haundie zian. Urte askotan jarriko zon, gaiñea, oillarra hil ta hua menestran. 
- [...]. Eta bakaillorik o izaten zan? Arraiñen bat? 
- Bai, horiik izaten hittuan perie hola fuerte xamarra... oain´e hala izeten dek ta Ordizin izaten zan ordun ta Ordiziaa zan joera haundie. Ta, ordun, hautza jun ezkeo, ordun bakaillao, arraie ta antxoa o... hautza jun ezkeo beti. 
- Eta, bestela, normalen, ze izaten zan? 
- Ba, potajea. 
- Potajea beti? 
- Potajea. Guk beti. Babarruna beti. Urten aurreneti azkenea, oain ez diat jaten, oain ez diat... 
- Orduan, asko jasotzen zan orduan? 
- Bai, asko. Saillek eitten zien! Sail haundiik itten baitzien! Bai, bai, ordun potajea zan ta potajea gutxigo o allatzen ez baldin bazan, orduun lenteja o hola; garbantzue jaietan ta holako toki batzutan, zea espeziala baldin bazan, ordun garbantzuk. 
- Garbantzurik-ta ez zan izango? 
- Hemen ez. Ez, ez zan. 
- Baiña ezautu bai, beti ezautu dezu? 
- Jateko? Jateko bai. 
- Eta lenteja? 
- Lentejak´e bai. Horik nee akordu guzi-uzin beti izan dittuk. Beti izan die. Nun hartzen zien ta ez zien ez dauket ideaik! 
- Ta arroza? 
- Arroza´re bai beti izan da. Beti, beti. 
Baserriko beheko sua
Mujika Unanue, Francisca
- Hori da, oseake, hemen bertan baserri honetan bazegoen beheko sua? 
- Bai, bai. 
- Eta nolakoa zen edo ze zegoen baztar aldean, erdian...? 
- Lurren jartzen da eta burni bat izeten da. Bi izeten die. Bi bata bestekin unittu eta haren gaiñen zeatu ta azpitio txotx batzukin eo pizten dezu. Zeati burnie egoten da ta burni harren gaiñen beste alboti jartzen diozu, bi burni hain gaiñetio bestek, eta errez hartzen doe. Su hartzen doenen eo erretzen dienen aurreatu in behar prasana. 
- Eta suaren inguruan egoten ziren egur batzuk edo zerbait? 
- Bai. 
- Horrelako kuadro antzeko bat egiten? 
- Bai. Koadrokoa... Koadroko... burniik zien. [Hoik] ekarriko dittue seguro. 
- Hiztuna 3: Ez, ez dao, burnirik ez dao. 
- E? 
- Hiztuna 3: Burnirik ez daola. 
- Eta burni hain gaiñen jartzen zan egurre. 
- Eta gero txaparen bat edo zegoen... 
- Ez. 
-... paretaren kontra edo...? 
- A! Bai Atzekaldetio bazeuken. Zeatio paiten kontra bestela paeteak hartuko zon ta paetek ez hartzeko, ba, atzekaldetio metro erdin bateko kapea eamaten zon bee amonakin. 
- Zerekin? 
- Amona, amona dauke ataata txapek. 
- A, bai, e? Oseake, marrazki edo... 
- Bai. 
- Bestela sukaldean zer gehigo egoten zen? Galdarea edo...? 
- E? 
- Beheko suan zer gehiago egoten zen? 
- Bueno, kalderea ibiltzen gendun, ibiltzen gendun, kaldera haundi bat. 
- Eta zintzilikatzeko? 
- Zintzilika, ba, katea goiti, kate lori bat, ta bee gantxoa eamaten zon. Ta gantxo hartan sartu behar zendun pertzan, kalderen kirtena. Ta azpiti sue eitten zendun ta egosi eitten zien. 
- Eta, bestela, lapikoa edo ipintzeko parrilla edo zer erabiltzen zen? 
- Haik´e bagiñuzten... 
- Hiztuna 3: Neskamea. 
- E? 
- Hiztuna 3: Ez al zan izaten neskamea? 
- Neskamea izaten zan taloi-a eusteko. Hemen ez gendun guk hoi ibiltzen, baiño ama zana gurek bai, talok eitteko. 
Talok jartzen ditzu neskameen kontra eta harro-arro-arro, puztu-uztu-uztu einda geatzen die, eak geatzen zien. 
Oain hemen talok eitten die, baiño ez da nik ezautu dean bezelako taloik ez da itten hemen. Ta hemen kanpotan einda ikusten dittut, baiño haik´e ez die gure amak eitten zittun bezelako talok. Zapal-apal-apalak. 
Taloa nola egiten zen
Mujika Unanue, Francisca
- Gogoan al duzu amak egindako taloak-ta, bueno, nola egiten zituen ta nolakoak ziren? Zer behar izaten zen taloa egiteko? 
- Taloa eitteko iriñe, gatza ta ude. 
- Hiztuna 3: Artiriñe... 
- Artiriñe. Ogi-riñe, igual. Ogi-riñe [zehexeoa] izaten da. Nik neonek jateko´re nahio det taloona baiño. Taloona biunagoa izaten da, baiño bestea gozogoa izaten da, iriñena. Artoona lehorraoa izaten da. Horreati... Baiño hue etaatzeko´re eskue behar dezu, zeatik ama zana gureek eskue zon. 
- Eskua bihar izaten zan, ez? 
- Eskue. 
- Ze masa... 
- Masa eitten zon ta... 
-... zapal-apal edo zelan egiten zen? 
- Geo, zea, ohol bat eukitzen zon, harei zapi txuri bat ipintzen zion uretan bustita, txabal-xabal einda, haren gaiñeen eitten zoon eta ez zitzaion easten. Geo tala-urnie holako kirtenakin -bruñi bat zeatzen zon-eta tala-urniri trapu harrekin easten zion taloa eta geo pixkat iruitzen zitzaion garaien ein zitzaiola azpikoa, eskukin hartu ta eskukin errez bueltatzen zan. Ta geo erretzen ai zala bestaldea bueltatzen... tu zan garaien, ba, erretakoa igual altxatzen zan dana. Eta geo altxatu ta suun aurren, prasaan aurren´e, zuk esan dezuna, su bajun´e ondo. 
Ekonomikan zailtxio, zeatio surtaa eskiñea barrua sartu ein behar zaio harrotzeko. Surtan hemen´e. 
- Beheko suan errezago... 
- Hemen´e bai, baiño beheko sue errezago da. 
- Beste zapore bat ere emango zion, ez? 
- Bueno, bueno. Harek eindako talook taloa gustatzen zitzaionak nahikoik´e ez zon eitten. 
Taloa nola jaten zen
Mujika Unanue, Francisca
- Orduan, taloa noiz jaten zen? Goizean goiz gosaltzeko taloa jaten zenuten edo...? 
- Bai, bai. 
- Taloa ta esnea edo...? 
- Bai, goizen´e orea einda, masa einda uzten zan ta geo behar zanen erre. Baiño nik... esanez aitzen naiz ta katillu erdi bat, katillu bat esne talo erdi bat jateko. Katillue osoik esnea talo erdi bat jateko. Hua zaille izaten zan neetzako. 
Ta beste batzuk´e bi o hiru jaten zittuen. 
- Taloari gero ipintzen zitzaion barruan zerbait, ba, beharbada eguerdian edo, ez dakit, afaltzeko orduan, ez dakit, urdaia edo...? 
- Batzutan urdaie eo txoixoa o erreta baldin bazeon, ba, hua jartzen... hua erdin jartzen zitzaion ta bueltatzen zan ta [han]. Nik ezin non hua. 
Umetako jolasak; errekan bainuak
Ibarbia Sarriegi, Mari Carmen
- Zeuek errekan ere asko jolastuko zenuten, ez? 
- Asko. Nik han ola ondon han beheran itten zan plaiatxo bat bezela. Hondarra bel... Onbre, hondarra beltza, ez itsason bezela. Baiño bueno...! Guk jolastu deu han...! Izaten gendun beti ontzi txikin bat eta pastelak itten ta tartak itten ta bueno, jolastu deu asko. Ordun telebistaik ez zeon ta... asko. Oain itten ez duena umek. Oain ez dakie jolasten! Guk asko, asko, asko jolastu deu. 
- Edozein gauzakin, ez? Edozer asmatu ta... 
- Bai. Bai, bai. Eta kamiñon erdin. Oain badau, ba, zubie? 
- Bai. 
- Bai. Hor aurrekalden, klaro, kotxek pasatzen zien ordu-rditik behin o hola. Eta hor sokasalton? Bueno! Zenbat jolastu deun! Hor, dolare aurrekalden. Asko! Asko! 
- Esaten duzu errekan bai asko jolastu duzuela eta baiñatu? 
- Ni baiñatu... Nik ez nekin igari, baiño mutillek bai. Gerora ya, gerora zikindu in zan, Zegaman hor papelerea o jarri zuen ta gero ez zeon udetan sartzeik. Baiño bai, bai, baiñatzen zan jendea. Bai, bai. 
- Baiña ze baiñatzen ziren mutillak bakarrik eta neskak ez edo...? 
- Neskak ordun... Neskak ez zien baiñatzen ordun. Osea, traje de bañoa jarri neskea? Bueno! Ezta pentsatu´re! Mutillek bai praka zaharren bat edo baldin bazeuken. Baiño... ez, ez. Gerora behin o akordatzen naiz hor traje de bañon euzkie hartzen einda, baiño ke, ba. Nola igari gero ikasi non... Ordun ez nekin ta... 
Umetako jolasak: klixkean
Lizarralde Mujika, Francisca; Lizarralde Mujika, Teresa
- Hiztuna 1: Oain, adibidez, umek ze ez dauke? Jostaillutatik hasi ta eske, eske, dana ta ez dan guztie dauke. Ta gero eak bakarrik jolasten ez dakie. Laune behar doe jolasteko. Ba, gu ibiltzen giñen klixkeen esaten giñun guk. 
- Klixkeen? 
- Hiztuna 1: Klixken. Ta intxaurrekin hola bota ta bestek jo ta... Kanikan partez intxaurrekin eitten gendun guk. 
- Hiztuna 2: Intxaurrik txikiñak apartau... 
- Hiztuna 1: Txikiñak apartau... 
- Hiztuna 2: Txikin-xikiñak. 
- Hiztuna 1: Ta haikin. 
- Hiztuna 2: Zu... kanikatan ibiltzen? Ezautzen dezu? 
- Bai. 
- Hiztuna 2: Ba, gu kanikatan intxaurrekin. 
- Hiztuna 1: Ba, intxaur txikikin eitten gendun guk hoi. Eta poxpoliñekin... Zuk ezautuko dezu zer dan poxpoliñe o ez dakizu zer dan? Haitzek izaten don... 
- Hiztuna 2: Haitzek izaten don holako pinporta txiki bat. 
- Hiztuna 1: Ba, horri jartzen giñon txurten bat eta zibea bezela dantzan ibiltzen gendun. Osea, horik zien gure jolaseako tresnak. 
- Orduan, bertan, inguruan topatzen zenuten... basoko intxaur, poxpolin... 
- Bai, bai, bai. 
Umetako jolasak: "amatan", panpinak, pilotak
Lizarralde Mujika, Maria Angeles; Lizarralde Mujika, Teresa
- Hiztuna 3: Ta, esateako, por ejenplo gu juten giñen goizen eskolaa juten giñenen, goizen juten giñen eta egurdin, urruti nola zan, geatzen giñen lehengusun etxeen bazkaltzen. Eta geo denboa asko geatzen zitzaigun guri. Bueno! Laiste jaten gendun guk jan beharrekoa ta seittun libre. Ta amatan jolasten ibiltzen baldin bagiñen, eantzi jertseek eta holako zea bat barrun sartu -arbie o lo ke sea-. 
- Hiztuna 1: Bai, muñekak eitten... 
- Hiztuna 3: Gaiñetik jertse batekin tapau, bestekin zeau eta muñekea seittun eitten gendun geen kasaka. 
- Hiztuna 1: Eta pelotak´e bai, pelotak´e geok eitten giñuzten. Trapue jarri aurrena, gero etxen billatzen giñutzen artille... Garai hartan gure amak... Pentsau zazu, gure amak eitten zon harie, osea, artilleekin... 
- Hiztuna 2: Ni inda neon, e, harie, e? 
- Hiztuna 1: Harie beak eitten zon, zeatik gure etxen danak zien... Eta gero eitten zittun galtzerdik. 
- Hiztuna 2: Jersek´e... 
- Hiztuna 1: Baita. Eta nere aitte zanak, berriz, abarkak eitten zittun. Narrukin beak eitten zittun harek guetzako abarkak. 
- Hiztuna 2: Ganadun narrukin. 
Inguruko erromeriak: Mandubi, Kizkitza, Nuarbe, Beizama.
Gurrutxaga Oiartzabal, Josefa
- Gaztetan erromeriak eta... 
- A! Erromeria bai, juuten giñen, baiño danak atsalden zian. Atsalden zian danak. 
- Eta non izaten ziren? Matxinbentan bertan? 
- Matxinbentan bertan askotan, jai atsaldeen ta. Soiñu... soiñujotzaillen bat o etortzen zan ta gu dantzan. Nik dantza asko ein nun gaztetan, e? Ni oso dantzarie nitzen, nik dantza asko ein nun. Asko dibertitzen giñen. Dana sueltoon, e? Bai, beste dantzaik ez gendun eiten, baiño guetzako hue ona zan. 
- Dantza agarraua edo ze izaten zen...? 
- Ez, ez, ez, ez. 
-... pekatua edo...? 
- Pekatua bai, apaizak ez ziguen uzten ta. Apaizak hasarratzen zian ta ez zeon libre. Apaizak eta gero etxen gurasook. Danak. 
- Orduan, sueltoan egin behar. Eta Matximentako erromerian soiñujole bakarra egoten zen? 
- Ez, ez gehio´re bai. Ttunttuna´re bai ta gero kordeona´re bai eta danak. 
- Eta ttunttuna zeri esaten diozu? 
- Ttunttuna ez dakizu zer dan? Batzuk danboliña esaten [diue] baiño ttunttuna con... este... txilibituakin o "con flauta o no se". 
- Orduan, soiñujole bat baiño gehiago... 
- Bai, bai. 
- Ttunttuna eta guzti, erromeria haundia izaten zen, orduan? 
- Bai. Matxinbentan bakarrik ez, gu auzoota´re juten giñan soiñua zanen igandetan. Igandetan. Auzoko festata´re bai, danetaa: Mandubira ta Kizkitzaa ta... 
- Hoiek izaten ziren inguruko festarik handienak? 
- Eta Nuarbe´re bai, gertun dao herri hori ta. Ahal gendun toki guztitaa. Beizamaa ta... 
- Eta famatuena edo jende gehien biltzen zuena zein izaten zen? 
- E? San Marzial? 
- Ez, famatuena, erromeriarik... 
- Famatu... 
-... inguruko famatuena...? 
- Famatu... danak famatu guretzako. 
- Handiena? 
- Bai, bai, bai, ondo. 
- Matximentakoa edo...? 
- Baiño atsalden jun ber zan, e? Han ez zan gauen iñor ataatzen; gaueako etxea. Atsalden, dana atsalden. 
- Eta Nuarbera edo inguruko... 
- Bai, bai, Nuarbea. 
-... auzoetara... 
- Auzotaa juuten giñan festak zianen. 
- Eta gero etxera bueltatzeko? Erabiltzen zenuten zerbait...? 
- Ba, oiñez jun ta oiñez atzea bueltau. 
- Eta illuntzen hasitakoan... 
- Ba, illuntzeako etxea jun ber. 
-... zerbait erabiltzen zenuten argia emateko bidean? 
- Ee... argi beharrik ez zeon. 
- Ez? 
- Illuntzeako jun in ber. Ta Nuarbea jun ezkeo ta beti dantzan eiten gendun "Bueno, bai, hauxe indakon, pieza hauxe indakon jungo gea; hauxe indakon" ta geo luzetu. Eta geo bidea lehengoa egoten zan eta geo biden korrika. Eta pixkat tardatzen bagendun, ama aten, beira. 
- Zain... 
- Ez, gurea bakarik ez, e? Gehio´re bai, danak. 
- Orduan, inguruko auzokoekin harremana nolakoa izaten zen, beste gazteekin? 
- Ona, ona. Danak ondo, ondo. 
"Harrapaketan", "poteketan" edo sokasaltoan jolasten ziren
Gurrutxaga Oiartzabal, Josefa
- Ze jolas egiten zenituzten orduan? 
- Buo! Guk neskak [jeneralien] egiten gendun este... sokakin. , soka-alto ta holako gauzak eiten giñuzen. 
- Aponak edo tortolosak edo...? 
- Bai, holakok´e bai. 
- Eta gero mutillekin batera... 
- Mutillek asko eiten zuen pelotan ta hola. 
- Harrapatzen edo...? 
- Bai, harrapatzen´e bai. 
- Baita... 
- "Harrapaketan" esaten giñon. 
- Harrapaketan. Eta beste jolasik gogoratzen duzu? 
- Bai! Asko izango zien. Oain ez dauzkat nik danak gogon, baiño... 
- Urte sasoi bakoitzean jolas bat... 
- Poteketan´e esaten gendun, poteketan. 
- Eta ze jolas zen hori? 
- Hori zan: pote bat hartu ta toki baten ipiñi, eta bat pote harekin. Ta beste danak, ta beste gaiñantzeko danak, gorde, izkutau. Eta potea zeukan harek billatu in behar zon hua. Eta billatutakuan, azkar jun ta poteakin han jo in behar zun. Eta, bestela, bestiek harrapatzen bazittun aurretik, ba, berriz´e harek segi in ber. Hola. 
- Eta garizuman ze jolas egiten zenituzten orduan? 
- Garizuman´e guk aparteko jolasik ez gendun eiten. Elizaa ordun asko. Bueno, hoixe! Dotriña ta... bueno! Dotriñak-ta ikasi giñuzen guk ondo! 
Etxean ere erdaraz, maisuak zigorrik ez jartzeko
Gurrutxaga Oiartzabal, Josefa
- Orduan Matxinbenta, gaiñera, auzo euskalduna izango zen... 
- Bai, bai. Baiño oain... oain urtek eta urtek jun die ta oain danak entenditzen due. Danak. Baiño garai hartan... 
- Garai hartan... 
- Garai hartan... 
-... umeentzat gogorra izango zen, ez? Zuen gurasok bazekiten erdaraz? 
- Ba, pixkat bai. Nere ama zan Donostin zerbitzen eondakoa eta aittek´e bai... hitz batzuk bazek... haik bai, haik bazekiten. Baiño nik sei urte nitun ta ni nitzan zaharrena senidetan. Eta ze, ze jakingo gendun, ba? Eskolan, Matxinbentan eskolan gebiltzenak ezer ez erderaz. 
- Etxean, orduan, euskaraz egingo zenuten, ez? Gurasoekin euskaraz egingo zenuten... 
- A! Bai, etxen beti euskeraz. 
- Beti euskeraz... 
- Eta [...] egoten giñan. Gure etxea zan bi bizitzakoa, bi bitzitza: goian ta behean. Ez naiz geldirik egon... 
- Lasai... 
- [...] 
- Bi etxebizitzako eta...? 
- Ba, aldamenekuai tokatzen bazitzaion anillua... A! Zuk esan... 
- Ez, ez, bai, esan... 
- Aldamenekuari tokatzen bazitzaion anillua eukitzea, nei, nahiz neure etxen eon, hue zai-ai eoten zan nik nola hitz eiten nun. Ni neure sukalden, e? Amakin o etxekokin hizketan. Eta aitzen baldin bazian, korrika jun ta anillua eman. 
- Orduan, eskola kanpo ere... Eskolatik kanpo ere zaintzen...? 
- Eske, klaro, anillua zeukanak eman ein nahi zion batenbati. Eman ein behar zon. Hortaiñoxe, e? Hortaiñoxe. 
- Orduan, etxean ere azkenean... 
- Bai. Isilik egon. Bate hitz... Ez genekiun erderaz ta isilik egon ber. Sinistekook ez dia, e? Baiño... 
Nagusiena zenez anai-arrebak zaindu behar
Peñagarikano Garin, Maria
- Gu gea hamar senide, ni zaharrena. Nik hazi nittun nere ondorengo danak, zeatik ama juten zan aittekin basoa eo soroa o lanea. Eta nik otordue preparau, txerrin jana, frantzi-erdea, ebaki soroon eta ekarri. Ittaiekin, e! Ez segekin, itteiekin. Eta hura txiki-xiki ein aizkorekin egur baten gaiñen eta prepaatzen nien zahiekin, "salvao". Eta prepaatzen nien jana behi... txerriri. Eta geo ama etortzen zan aittekin, ta bazkaltzea. Eta ni ezkondu nitzenen, nee hamar senidetan ttikiña bi urteko utzi non. Eta ez dakizu ze pena eman zin ume harrek, han uztea baserrin. Eta [...] total, egunero iotzen nitzen, zeatik makina han nauken eta etxeko arreglok makinan hantxe eitten nittun. 
- Alaba: Josten... 
- Jostea juten nitzen. Erteteatio, etxetio. Arten nola ez zeon etxen lanik, umeik ez ta... Gero ia urtea jaio zan hau. Gu ezkondu giñen "siete de Mayo", maietzen zazpin. 
- Alaba: Ze urtetan? 
- "Cuarenta y... nueve", hori da. 
Ume-umetatik lanean
Peñagarikano Garin, Maria
- Ba, hori. Ta zer nijon gehiao esatera hor? 
- Orduan, ume-metatik... 
- Alaba: Ordun, ya ni jaio nitzenetik... 
- Ya zu jaio ziñenetik ya etxen, hemen. Ba... 
- Ume-metatik lanean, orduan, ez? 
- Bai. Eta nik umek izan nittuneako banekin nola hazi umea. 
- Alaba: Bai, bai... 
- Ta holaxen. Ta geo, gaiñantzen, guk ibilli deu hamahiru urte ezkeo, hoeta bostea, ezkondu nitzen arte, aittekin lanen soron eo belardin, belarra ebaitzen. 
- Alaba: Segan... 
- Segakin. Aitte aurreti ta ni atzetik. Zaharrena nola nitzen, ba, nik laundu behar aitteri. Ta behi sail haundie genduken: beatzi behi ta bi iri genduzken baserrin, eta, beste... Ba haintzako jana preparau behar. Eta horixen. 
Umetako jolasak
Peñagarikano Garin, Maria
- Eta umetan zetara jolasten zenduten? Bai, baserrian, auzoan... 
- Jolasen? 
-... edo eskolan. 
- Kanikatan. Eta tabak. Bueno, tabak´e bai, tabak´e. Eta gero, kanikatan, txuloa ein ta kanikak bota ta hola sartzen. 
- Bertara zulotxora... 
- Akordatzen naiz urte baten, eo... eun baten, bagijozten behetik gora -baakizu, esan det, ba, kamiñoik ez gendukela; baso-idea-eta han goien geldittu gea [Muazpiko] Paulakin. Kanikatan ein behar gendula, hantxe txulo hartantxe, kanikatan ein behar gendula. Eta hasarrau zan erabat, e? Gero nik irabazi nion...! Eta "se enfado del todo". 
- Bai, e? 
- Oandio akordatzen da! Irunen bizi da, e? Irunen bizi da ta iñoiz eon naiz geo, gaiñea, kintakok gea eta hemen egin gendun bat, bazkari bat, hola, kintakok. Ba, ordun etorri zan ta esaten zon: "Ai, ai, Maria, akordatzen nitxon, bai, akordatzen nitxon ze tranpa ein heianan basozelaien". 
- Eta kanikatan eta gero tabatan... 
- Tabatan´e bai. 
- Eta gogoan duzu tabatan zelan jolasten zen? Kanturen bat edo...? 
- Tabatan... 
- Zerbait... 
- Ya ahaztuta nao tabak nola zien. Baiño beste bat zan, beste bat zan... ziban bai. Ziba [hori]. 
- Sokarekin... 
- Sokan bildu ta "ddsss" bota. 
- Diabolon? 
- Ez, hortan ez. Este, beste bat zan, este... aber, nola dan hura? 
- Alaba: Sokasalton? 
- Txirikilla...? 
- Ez, makilla bat, edo txotxak. Holako... puntak txorroxtuta. Eta beste palekin hola jo behar zan ta asaltatzen zan ta ordun bota in behar zendun. Beakin hartu behar zendun. Hola jo punttan, saltau eitten zan eta palekin hartu ta bota behar zendun besteana. Holako gauzak. 
- Eta kanikak erositakoak edo... 
- Bai. 
-... zuek egindakoak? 
- Ez, ez, erositakok, kristalezkook ta lurrezkook´e bai. Kristalezkok [...] , ia dana erositakoa. 
- Eta tabak bertan etxean... 
- Bai, arkumek... 
- [...] 
- Hori da, ordun jasota... Jaso ta gero, gaiñea, batzuk eukitzen zittuen oso dotore, esmaltekin... 
- Margotuta. 
-... margotuta. Oso dotore. 
Murumendiko erromeria; elizaren debekuak
Peñagarikano Garin, Maria
- Beharbada, uda garain jolas batzuk egingo ziren eta neguan... 
- Uda garaien, uda garaien, ba, Murumendin eitten zan erromerik eta jendea juten zan hautza. Ta gu´re jun giñen behin o bi aldiz. Eta han eitten zien, ba, otorduk. Zuk esan dezuna, arkumea erre parrillen o sun brasan gaiñen eta holako gozok, e? Eta ordun geo goitik behera neska-aguntzea mutillek. Akordatzen naiz... Ez dakit ondo noan, e? 
- Alaba: Bueno, zuk segi zazu. Geo eamango zaittu berriz lehengo lekua. 
- Ba... Este... 
- Murumenditik behera... 
- Murumenditik behera ni gooatzen naiz jeitsi nitzela behin Artetako Joan Joxeekin, nee kintakookin. Eta harek laundu ziun goittik... Kukarreaiño, e? Ez etxeaiño, zeati handik behera barrankoa jeitsi behar zan ta. Eta gero besteik... gero, hemen goien, oain esan dean Artetan, baserri hortan, hasi zan soiñujolea soiñu jotzen. Ta zan, gaiñea, hamen Gorriñenekoa, Ordiziko parten dau. Oain Ordizi esaten diou, baiño Villapranka zan ordun. Ba... 
- Alaba: Soiñue... 
- E? 
- Alaba: Soiñue hasi zala... 
- Soiñue. Eta parrokoa kontuatzen zan, harutza juten giñenak "fuera de... del esto. ¿Como se dice? "
- Kongregaziotik edo? 
- Kongregaziotio. 
- Alaba: "Congregacion de Maria". 
- Fuera! "Hijas de Maria". 
- Dantza egitearren edo bertara joateagatik, ez? 
- Hauntza juteati "Hijas de Maria" fuera. Hortan genduken bikario hura... Don Florencio [Asla]. Don Florencio... 
- Alaba: Axpe. 
- Axpe. Getarikoa zan. Bfff... "Era un parroco de... "
- Gogorra? 
- Oso gogorra, oso gogorra´re. Gaur baleo, ez litzaioke iñor jungo elizaa. Iñor ez. 
- Bai. Lehen, gaiñera, aipatu duzu hori, ez? Jaunartzea, jaunartze handia eta...? 
- Hori da, txikie ta haundie. 
- Eta...? 
- Txikie normalakin, e? Eguneroko arropekin. 
- Eta kongregaziora, baiña, sartzen zen behin jaunartze handia egin ta gero? 
- Hori da, ordun sartzen zan. 
- Neskak "Hijas de Maria" ta mutillak? 
- San Luis. 
- San Luis Gonzaga. 
- Eso es, San Luis Gonzaga. Eta... 
- Alaba: Zer zendukaten jantzita? 
- Medallak. 
- Alaba: Medallak ta...? 
- Bai, zintak. Gu... zinta txuri eta urdiñe gurea. Mutillek uste det iguala zuela, e? Ahaztuta nau. 
- Eta ze izaten zen hori? 
- Ez dauket bate gordeta. 
- Hillean behin edo elkartzen ziñeten? Edo mezatara joateko? 
- Nik uste det negu parten hillen... ya udaran... ya... zortzin behin. Udaan nola lana zeon baserrin ez zeon etortzeik. 
Eta negun igandero jeisten giñen elizaa. 
- Eta ze izaten zen, errosarioa errezatu ta...? 
- Bai. Funtzio bat, kantatu; errosarioik ez. 
- A! Errosariorik ez? 
- Ez. Kantatu. 
- Alaba: Ta elizan neskak eta mutillek batea ez ziñeten egongo... 
- Mutillek alde baten ta neskak bestalden. Bikario harekin?! 
- Alaba: E? 
- Bikario harrekin?! Bueno! 
Garai bateko baserritar asko maizterrak
Odriozola Peñagarikano, Jose Migel; Oiarbide Sarriegi, Juan Jose
- Joxe Migel: Ba, Beasaiñen ta Gipuzkoa ta Bizkain maiztar-txek zien maiorie, gehientsonak. Eta, bueno, garai hartan baserritarra maiztar zeona ibiltzen zan "Ataunen holako tokitan etxea hustu ein emen da eta hau baiño hobea da ta" hartu trasteek gurdiin eta juten zien Atauna bizi izatea. Hangoa jungo zan igual o Zaldibia o beste toki batea. 
Hemen nee aittona zana jaiota zan Olazarren eta hemengok´e alde ein beste toki batea eta hua baiño hobea zala hau eta honea bildu zien. Hartu gurdiin traste zaharrak eta behiek atzetio eta honea bizi izatea. Danak hola ibiltzen zien garai hartan, bateti bestea. 
- Batetik bestera... Danak maizterrak? 
- J. M. : Hua´re tristea izango zan, e? E? Laiak eta atxurrek hartu gurdiin ta gaiñantzen ze izango zan? Ohi zaharren bat edo traste bat eta... ibiltzen zien. Ba, bai, ibiltzen emen zien. 
- Oiarbide: Gure etxen oaindio laiak badare. 
- J. M. : Guren´e bazien, baiño puo! puskauta ta zea... 
- O: Ta aurreko baten ikusi gendun fotografi bat Seguran laian nola ai zien lurrei buelta ematen. 
- J. M. : Bai, bai, bai... 
- O: Gure etxen´e bazerek ba oaindio laiak. 
Itzultzaile soldaduskan
Esnaola Mujika, Juan
- Orduan izaten zen erdera ikastera, ba, kanpora joaten ziren batzuk soldautzara joateko orduan, ba, zerbait jakitzeko... Ba, Arabara edo...? 
- Ba, ez, ke, ba! 
- Lehenago ez? 
- Lehenao ez dakit nik ze zeauko zan, baiño lehen´e ez zan jungo, zeatik ni soldau jun nitzen garain nik bizkaitar baten traduzimentue ein behar izan non. Ta nik ez nion entenditzen bizkaitarrai ta neonek´e ezin non esan harek ze esan nahi zoon. Hoi, hoi nei gertau zitzaian Arakan. 
- Ama: Tristea da, tristea da... 
- Baiño ez, ordun ez zan juten. [Bueno] , jun balitz soldauskaa juteko zean erdeaz han ikasten zendun. Beharko ikasi! 
Umetako jolasak; sokasaltoan, harrapaketan, "a tocos"...
Ibarbia Sarriegi, Mari Carmen
- Ta, bestela, esaten duzu sokasaltoan-ta asko... 
- Hor dolare aurrekalden? Asko! Eta "a tocos". 
- Ze da hori? 
- "Tocos"? Raia batzuk eitten die, ba, lurren? Eta hola harri batekin bezela hanka baten gaiñen... "a tocos". Guk... 
Oain nola esaten dan ez dakit, guk "a tocos" esaten giñun. 
- Txingor-aiñean edo... Bai, tokian arabera... 
- "A txingas" o nola... ez... 
- Bueno, txingorrian edo... 
- Bai. Guk "a tocos" esaten giñun. 
- Beste jolasik gogoratzen duzu? 
- Sokasaltoa... A, bai, harrapaketan? Asko! Hor ola ingurun ta "tres navios en el mar" esaten [genduna]. Igual bi talde ein ta batzuk izkutatzea ta bestek geldittu. Enee! Hor inguru hortan? Palazion ta errotan ta goitik sartu ta behetik atea ta... Enee! Guk ein ez dittuunak! Bai, bai. Ta palazioko... klaro, oain paite bat ikusten da
Amak ehuna egiten zuen linuarekin (lihoarekin)
Lizarralde Mujika, Francisca; Lizarralde Mujika, Maria Angeles; Lizarralde Mujika, Teresa
- Hiztuna 3: guk ez gendun ezautu, baiño... 
- Hiztuna 1: Eta liñoa´re bai etxeen. 
- Hiztuna 3:... een garaien liñoa eitten emen zuen. Eta ehune eak etxeen. Bazittun pusketak... 
- Hiztuna 1: Bai, badauzkeu guk oaindio pusketak gordeta. 
- Hiztuna 3:... pusketak, eak indako ehunenak. 
- Hiztuna 1: Etxen indakok. 
- Hiztuna 2: Etxen bazien piezak. 
- Eta liñua, baiña zeuek ez zenuten ezagutu, ez? 
- Hiztuna 1: Bai, bai, bai. Gure etxen... 
- Soroa, liñua...? 
- Hiztuna 1: Bai. Liña-oroa han [Mendeun] aldeko saasti hue liño ezautu niñan nik. 
- Hiztuna 3: Nik ez. 
- Hiztuna 2: Bai, bai, bai. 
- Hiztuna 1: Nik bai. 
- Eta nolakoa zen liñua? 
- Hiztuna 1: Liñoa... 
- Hiztuna 3: Urdin-rdin-rdiñe. 
- Hiztuna 1: Oain´e badao liñoa, e? 
- Hiztuna 2: Lora txiki... 
- Hiztuna 3: Lora txiki-xikie. 
- Hiztuna 1: Oain´e... ez dezu ezautzen? 
- Ba, hemen... ikusita, baiña ez. 
- Hiztuna 1: Ez dezu ezautzen? Ba, da landara bat luzea. Orri txiki-xikie izaten do eta lora txiki urdin bat. 
- Hiztuna 3: Urdin-rdiñe eta oso politte. Liñadie nik ez det ezautu, baiño izan behar do zoragarrie. 
- Hiztuna 1: Nik bai. 
- Hiztuna 2: Oso politte izango da. 
- Hiztuna 3: Urdin-rdin-rdiñe izango da. 
- Hiztuna 1: Hantxe nik ezautu non. 
- Hiztuna 2: Ez neon gehiegi akordatzen, baiño... 
- Hiztune 1: Amak esan zianan behin, ba, baietz, hue izan zala azkenengo liño-oroa. 
- H2: Bai, ba, ni´re gogoratzen neon pixkat, baiño ez hainbeste hainbeste. 
- Eta liñuarekin zerikusia duten lanak eta ezagutu zenituzten edo...? 
- H1: Ba, hoi, ba... 
- Liña-oroa bai eta liña-utzua egoten zen edo...? 
- H1: Ez, baiño liñoa´re, gaiñea, gure etxen tresnak´e oaindio egongo die. 
- H3: Txarrantxea. 
- H1: Txarrantxea ta... 
- H2: Txarrantxea. Kardau eitten zuen. 
- H1: Kardatzeko ta... Berau aurrena udetan... 
- Hori da. Eta horretarako potzuren bat edo zerbait egongo zan, ez? 
- H1: Bai, eske etxe aurren... 
- H3: Ez, nik etxen ezautu nona zan... 
- H2: Ude beti. 
- H3:... zea, lixubarrie. Lixubea eitteko putzue. Oain´e badao. 
- H1: Baiño hori etxe barrun, e? Sukalden, e? Sukalden gendun. Lixuba egosteko lekue? 
- H3: Egosteko bai, baiño lixubarrie ez, e? Guk etxen gendunan tiñea. 
- H1: Bai, tiñea ta lixuba... 
- H2: Bai, tiñea ta azpin zulo bat, e? Ude juteko. Sukalden baxtarren eukitzen gendun... 
- H1: Tiña bat. 
- H2: Lurrezkoa o ez dakit zer zan. 
- H1: Ez, harrizkoa. 
- H2: Harrizkoa, zulo bat. Eta gero haren gaiñeen jartzen gendun egur bat o bi jartzen giñun eta han tiña bat zinkezkoa. Ta han jartzen giñutzen erropak. Eta harek azpin nola zuloa eukitzen zoon, goittik botatzen giñun jaboi... surtako hautse eta ude berotuta bota. Eta berriz´e bera juten zan garaien, hartu, berotu ta berriz´e gaiñetik bota. 
- Eta sutako hautse zuzenean erropara edo zerbait jartzen zenuten gaiñean? 
- H3: ez, ez... 
- Zapi edo oihalen bat edo...? 
- H2: Igual zaharren bat jarriko giñun. Seguraski jarriko giñun zaharrentxonen bat o, porke surtako hautse... Eta gero, hola, nik ez dakit zenbait aldiz eingo gendun, baiño askotan botatzen giñun. 
- H1: Eta gero putzua eaman ta han aklarau. 
- H2: Eta gero aska bat genduken guk etxe aurren beti. Ude, beti. Ude ona beti euki deu. Hoixe bentajea. Eta aska bat ganaduntzako etxe ondoon eta beste hautzaxeo koadratu haundi bat -bi aldetatik harrik, jotzeko erropea harrikin-, beste aska bat haundie. 
- H3: Lixubarrik. Oaindio´re han dare. 
- H2: Gero hautza jun eta [han] izarak... Gogoratzen naiz ni, gu neska gaztek eta arten indarra´re asko ez gendun eukiko, ta ehunezko izarak. Badakizu ze kargea hartzen zoen?! Ze kargea? Ba, haik ezin uretatik ataata, geo han harrin jo ta... komerik [...]. 
- H1: Eske eak... eske eak eindako izarak... 
- H3: Hori guk ezautu gendunen, gaiñea, etxeen zalako harrie, baiño ama zanak-ta eamaten zittuen errekaa. Burun hartu o bizkarren eta errekaa. Ta han aklarau ta geo belardin zabaldu. 
- Eta lehenik, baiña, belardin zabaldu aurretik ura kendu behar izango zen... 
- Bai [...]. 
- Horri zelan esaten diozue? 
- H3: Eskurrittu. 
- H1: Bihurrittu. 
- H2: Bihurrittu. Bihurrittu. Bihurrittu. 
- H3: Eskurrittu nik. 
- H2: Guk bihurrittu beti. 
- H3: Hola zeoze. 
- H1: Bihurrittu ta eskurrittu gauza berdiñe da. 
- Eta gero belarrean zabaldu ta...? 
- H3: Belarretan zabaldu. Ta gero hasi giñen alanbretan zabaltzen, baiño aurreti... 
- H2: Gero alanbre batzuk jarri baratzan bueltan hola... 
- H3: Zurigo etaatzen zala serenotan ta esaten zan. 
- Dena dela, lixubea, egunero ezingo zan egin. Ezta astero ere... 
- H3: Ez, hamabosten behin. 
- Hamabostean behin... 
- H3: Hamabosten behin ohiak aldatzen zien gue etxen normalen. 
- H2: Bai, nik seguro-eguro hori ez nekin... 
- H1: Bai, hamabosten behin. 
- H1: Oain aiña erropa ez zan garbitzen garai hartan. Hori egie da. 

Bedia (Bizkaia)
Egun guztia lanean, eta gauez ikastera
Mintegi, Jose
Beharretik urtenda joaten gintzezan "Artes y Oficios"era, Basurtun han goien egon zan eskolea, ta hara joaten gintzezan eskolara, beharretik urtenda zazpietan , hara ikastolara, gabaz. Ta baten bakizu ze pasau jatan? Montetan naz tranbietan ta loak hartu ta Lemoara arte lo! , ta "benga", urten eta "aiba, Lemoa! ", handik gero oiñez etzera, gauean e, ba hori ba tranbian bederatzietako eiten gendun eta ordu te piku tardaten euen tranbiak horra osake fiate, ta gero bakar-akarrik honantza, hamarrak hamarrak eta pikuen, bai. 
Aitita ardo bila Errioxara idiegaz
Mintegi, Jose
-Akordeta naz lehenau entzute eureri ezta? Riojara joaten ziran aitite e, edo izengo ziran aitite-do, eztakit nortzuk nik ez dotaz ezetu e, burdi idi parejagaz, ta mulo bat-do eurretik hartu eta ardoa handik riojatik hona ekarte eben. 
- Hamendik joan haraño eta ardaua ekarri. 
- Idiegaz eta zaldiekaz-do, haraño jute ziran ardautan. 
Zepo eta amuaz harrapatzen zituzten txori txikiak
Mintegi, Jose
- Eta txori kontuak eta orduan zu ibili izan zara, kazan-ta? 
- Bai, mutikotan eta gaztetan horixek. Zepoakaz eta, hori zepoa bakizu, horixekaz, eta antzuloagaz be bai. Bai zozo-irigarroa bakoiten han antzuloa be bai e. 
- Ta ze ipintzen zenduen? 
- Harra, harra, harra, bakizu zer dan harra, ezta? Harragaz e, ta elurregaz asko eukiten genduzen, orduen be elurre sarri eiten euen, oin baino sano gehau. Kentzean ziñun hori gorritxu bet ta ipinten zendun antzuloa pintte zatitxu bateaz ta harragaz, holaxe jeusten zian, zozo-irigarroak bai. 
- Eta gero? 
- Jateko! 
- Barrura! eta gozuak izaten ziran? 
- Honbre! gozoak, apetitu ona, baiña bai gozoa da bai. 
- Eta bestela hori zepoakaz eta amuakaz. 
- Bai antzuloakaz. Honbre, palutxu bet ipiñi, pintte zatitxu bategaz antzuloa, sartu lurrean, elurrik eta ez ben ikusten eta etorte zirean plaust, atoan jeusten ziren, goseagaz etorte zirean. 
- Eta eskopetarik eta? 
- Eskopetea nik ez dot euki e, txinberea bai, hori aire, ezebez. Nik denporaik be ez dot euki, ni denpora guztien beharren, goizean joan ta gabean etorri, ze tranbie ta hartzean tardaten nauen hametik Bilbora ordu bete paseutxu igual e! 
Bediako eta Arratiako gazteak Bilbora joaten ziren beharrera
Mintegi, Jose
-Arratia izanda, zuek hartu-mona eta zeiñekin izan dozue gehiau, Arratiako Igorrekin-ta, edo gehiau Galdakaokin eta Amorebietakin-ta? 
- Guk Bilborantza gehau danok e! tranbie be bertan paretan ginduezan trenien beti Bilbora, Bilbon beharrean ibil nintzen ta mutikorik. 
- Hamengo jende asko-ta beharrean, Galdakao, Bilbo... 
- Danak baskonian en jeneral, ta [...] Dinamiten ta Bilbon muellean. 
- Dinamiten, hor Galdakaon? 
- Galdakaon -Ta gero ba Baskonia, ta gero horra be bai muellera asko, Arratietik batallie beteta etorte zan eta Bilbora arte. 
Badiñotzut muellera jente asko jute zan, beharren Arratietik. Hemengo jendea en jeneral, Baskonian, eta Firestone. 
Firestone gero, lehenau Baskonia. 
- Ta zu nun ibili ziñan? 
- Ni neu Bilbon, ni ibili nitzen, ni naz elektrizistea, transformadoratan, mutikorik Egurenen, Eguren zeharo famosoa izin de, lehenau, zeharo famosoa lo ke pasa gero ya hori desaparezidu ein de. Mutikorik ibili nitzen hantxe, Bilbon Maximo Agirren, Gran Bian dau bokakalle bat, Maximo Agirre, ta hantxe, tranformadorak eta motorrak elektrikuek. 
- Eta zelan izan zan hamendik... 
- Tranbien. 
- Bai baiña, nun hasi zinan zu ikasten elektrizista? 
- Bilbon, mutikorik, hamalau urteaz hasi nitzen-a! 
- Aittak esanda edo? 
- Karo, Bilbora ya hamalau urteaz ya, tranbiak orduen Arenalean paretan bien, ta gero handik urte askora San Antonera, handik San Anton, gero ya desaparezidu ein zan ezkero, azkenean trenean. 

Berastegi (Gipuzkoa)
Gidabaimena atera zuenekoa
Garciarena Belaunzaran, Esteban
- Ta karneta ateratzea're jon nintzen zeara, zeako aldapea, eee, klinika ez, ze izena du zea horrek? "Jolin, el anbulatorio aquel que esta arriba ahora", ze izena dun Donostin... Bueno residentzia, residentzia, ta han aldapan geatu ta joan nintzen arkitek injenieroak esan zidan, "bueno oain geratu hau ta arrankatu zak". Ta "ui, zea, josus! ". 
Ta, "ze pasa zak, gaizki jarri al haiz? " "Ez, ez, ez det sekula ein nik hoi". Kotxen hemendik Leitzea kotxe zahar batekin joaten nintzen lagun batenakin ta... 
- Baiña hemen aldapa gutxi... 
- Bai, ta baiño aurrera joan ta buelta eman ta juxtu-uxtu ez nekin ta "bueno, ez al dek... ", "Nik ez baidet hau behin'e ein", ta "ez al dezu behin'e egin? Ez? Enbragiai utzitakoan frenori utzi iozu ta ikusiko dezu ze earki". Ta itten nun, ta bai zea, ez nion, frenoari uzten nion baiña enbragei ez ta atzeraka ta [...] "Ez ditela karnetik emango esaten ez ziak ba hola! " ta... Bueno in nun, hirugarrengoan eo laugarrengoan in nun, ta hala karneta atera nun... 
Etxeko sua eta ura lehen
Azpiroz Nazabal, Simona
-Sukaldek hain atzeratuk izango zien garai hartan. Guk, nik nere garaien lurreko sue ez det ezautu. Guk gure etxen ni, ez dakit jaiotzeako baiño, nik ezautu nun ekonomika, lurreko sue ez. Baiño izeban eta inguruko etxetan bai lurreko sue. Ta sukaldek zien, nola esango dizut ba, nahita're, guk ure bagendun, baiño gure bi izebak'e, oain esan deten familik ez zuen urik eta beste izebak'e urik ez zuen etxean. Eta joaten zien itturria, hartzen zuen "suille" esaten zien, zan egurrezko hola gauz bat borobille, holako bat altue bazun, eta egurre dena. Gero hola aro batzuk bueltan urre koloren hola zittula, izaten zittun. Suille. Hue betetzen zuen itturrin, hemen "burukotea" jartzen zuen, ez dakit ikusi dezun behiñ'e, gauz zea bat, almoadille bat bezela, ta erdin txuloa du, ez, eta almoadilla bat bezela da, hemen jartzen zuen, hartu eskuekin eta txukun-xukun jartzen zuen, eta gue amonak-ta eskuk hola txintxilik zittuela, hue burue bete-etea goien, eta holaxe zuela joaten zien etxea. Haitan eamaten zen urekin eiten zuen, bai garbitasuneako, bai jateko, dena; behar zan guztiako. Sukaldek ez baitzeuden moldatuk. Mediku bat etorri ta zer? Fregadera bat eaman beharko zendun. Ta fregadera deskuidatzen bazñen hain txukuna ez zan egongo. Udik ez baldin bazeukezun nola ba? 
- Beheko sua nun izaten zan, sukalde erdian? 
- Ez, guk beti baztarren. 
Ura eta argia etxean
Azpiroz Alda, Katalina
-Eta zu umia ziñanian etxian urik eta argirik bazeuan? 
- Bai, bai. Bengoetxen argie eta dena bazien. 
- Zu txikie ziñela ere bai, ezta? 
- Baita're. Ni txikie nitzela ya argie bazan. Gure etxen bazan orduako argie. 
- Hola ez al zendun ezautu kinkeekin? 
- Kinkea ezautu nun. Kinkea ezautu nun. 
- Beti-eti ez zan izango argie, baiño kinkekin aitzen ziela aittuta dauket nik. 
- Eta sukalde epelen eoten zan gue aitta-ana, eta hola epel-pelen sue ederrakin, egurre're asko izaten zen, eta ondo. Ondo bizittu giñen. 
- Eta ura? 
- Ura bai, asko. 
- Etxean, fregaderan? 
- Bai, bai. Etxe aurreko alden gendun aska haundi bat eta itturri earra, eta erropak garbitzeko eta dena, oso ederki. 
- Oain'e hantxe dao hue. 
- Adelantatutako baserrie zan. 
- Erropak eskuz? 
- Eskuz garbitzen zien, eta geo aklaratu ba aska bertan gendun, ta aklaratu ba ondoko askan. Eta lixuba esaten zitzaion, eta hue zanen, berriz, errekaa juaten giñen. Eta errekan sartu ondoko hontaaiño ta lixue jotzen. Ta hola. 
Baiño geo adelantatu zan itturrie etxe ondoa ekartzea, ta ordun ondo. Hola bizittu giñen. 
Lanbide zaharrak eta trena
Berastegi tertulia
-Esan dezu ikazgiñak ibiltzen ziela, baiña hemenguak izaten ziren ala naparrak? 
- Jeneralen Goizueta, naparrak gehio. Guk hemen ikatza eitten aitutakoak, basoan bai hemengoak arittu zien, baiño ikatza eitten arittutakoik... 
- 1-ero mandaizaiek'e bai bazien hemen; Erasungoa Tomas-ta. Mandazaie mandoakin egurre ateatzen-ta, ikatzetan-ta ibiltzen zienak. Gero trena ibiltzen zan garaien, hor mendi haundik die ta ordun estaziotara trenai ikatza atera. 
- 6-staziok Olloki, Amio... estaziok trenak izaten zittun eta batzuk pilla haundik ikatza igual egongo zan zakutan, bestek egurre, bestek materiala, dana. 
- 5-or pasatzen zan linea, trena, osea pasaje(roak) , jentea ibiltzen zuna. Eta bestea izaten zan merkantzie. Trenak ez zittun /etzittun/ eamaten egurrek, eamaten zittun merkantzik propio. Oin nola pasatzen dien Tolosan-ta kotxekin-ta? Estilo berdiñe. 
- 6-aiño ordun Berastegin bizi giñenok baiño adelantaugo, jakintsuagok zien Amiokoak-ta. 
- A bai, e? 
- 6-gunero trena pasatzen zan eta haik periodikoa ta berrie ta. Beti gehio jakitten zuen haik. 
- Erderaz ere gehiago jakingo zuten. 
- Ez zan zaille izango. 
- 3-z gendun asko ikasi. Euskeraz eitten bagendun eskolan kastigu ederrak ematen zizkiguen baiño. 
- 6-miongo baserrin frontoia're bazan, eta pelotan nola honea etorrita ibiltzen zien haik. Hemengok baiño gehio eitten zuen haik. Frontoi-oxkor bat. Eta toka ere bai. Hemen oain jarri due baiño. Aittonai esaiozu, oaindik bizi da lareogeitamar urtekin aittona. Jo! Harek garai bateko kontuk... Ordun trenak ibiltzen zun transportea ta ordun harek egunero ikusten zuen, han pasatzen zitzaien-ta. Hor hiru dare: Plazola, handik bost kilometrora Amioene, Amioendiken bost kilometro Olloki, Bertxiña beste bost. 
- Zer ziren, estazioak? 
- Estazioak zien hoik, estazioak. 
- Jente asko bizi zan hor. 
- Bai, bai. Ordun Panplona jun behar bazen ere aittonak Plazolara juten zien trena hartzea San Fermiñetaako. Ordun jendea bastante juten zan hontatik'e eta Plazolaa trena hartzea. 
Errotak eta kontrabandoa
Berastegi tertulia
-3-ontrabandoan Andoaiñera're bai zaku-riñek eta. 
- 6-ai Plazolara ere. 
- 1-rdun ogibidea nundik-andik. Nahie ez zan lana, e. Ahal zan bezela. Batzuk kontrabandoan eta besteek ahal zan bezala. 
- 3-txean garie izanagatiken errotaa eamaten ez zizuen uzten -1-rtoa itteko ere kontrabandoan Aresoa jun ber izaten zan ittea. 
- 4-oizeko hiruetan-ta. 
- 1-emen'e bazien errotak, baiño... 
- Baiña ni entzunda nao Areson iriñ hobea egiten zala. 
- 1-iñegoa. Harrik edo ez dakit ze... urek edo ez dakit. 
- 6-emen'e errota bazan iriñ ona eitten zona, [Usiñekoa?] eta Beheko erota. Iriñ ona itten zona. 
- 2-ta errota haik lur jo zuen, e, akabo! , akabo! Jo! , ze pena ematen due! , ze pena ematen due! 
- 5-ola eingo dik ba errotak gaur daren makinakin-ta adelantoakin. 
- 2-[...] 
- 3-banen eitten due iriñe. 
- Eitten al du? Joño! 
- 5-ori kapritxoz, handik bizie ateatzeko ez... 
- 1-ean'e itten due, uste det, Alegrin... 
- 5-onbaitt eitten die behintzat, hor zean kooperatiban Tolosan eoten dek eta. 
- Elizondon edo bide hortan eitten die, gure koiñaduek hortik ekartzen dik iriñe, arto-riñe, hor badek errotan bat. 
Gerran soldadu
Azpiroz Nazabal, Joakin ; Azpiroz Nazabal, Joxe
-Lehen Joakin kontatzen ibili da soldaduskan sarjento izan ziñala. 
- Bai. 
- Nola izan zan hori? 
- Ni, suerte izugarria izandu nun soldaduxkan. Esango dizut ba. Hemen gerra hasi zanen karlistek eta liberalak zien. karlistek bazien, asko. Gure aitte ta liberalak, gutxio, ta gu asko kastigatu giñuen. 
- Honi ondasunek, etxe hau berea zun, eta inkautatu're egin zien. "Incautacion de bienes" egin zien. Eta ondo gogoan eukitzen det, hor oin komedorea daon hortan in zittuen, eta sekretarioai atera zanen, "denak ein al dittuk? ", esan zien gure aittek. "Ordenak, ordenak". "Ordenak? Liburu horrek hojak jirauko dizkik, kontu izan zak! Hojak jirauko dizkik ondo! ". 
- Ni soldau nintzen orduako. 
- Honi seittun albistea. Jeneralak pistola emanda bialdu zun hau... 
- Ez, ez dek hala. 
- Nola da ba? 
- Ez, ez. Asturiasen gebitzela, han kuartel jeneralen giñen. Aurrenetk hasita esango dizuet. 
- Oin esan sarjento nola in hindduen eta jeneralakin nola enlaze egondu zineten eta. 
- Jeneralak estimatue. Demonio! Hotzak egoten zanen, Teruelgo hotzakin sue ein ta nik hankak berotzen nizkion. Ta edozein tokitara. Azkenen Barzelonara genijoazela, Kataluña erori zen aurre hartan mendin gora arkaiztie igo behar eta ezin igo izaten zan. Eta aberekin igotzeik ez. Eta behin baten esan nion: "Mi general, si me quiere dar usted la mano, yo le llevo a usted para arriba". "Hombre providencial. Antes me calentaste los pies y ahora me vas a subir de, hacer de ascensor? Dame, dame, probaremos". Eta, jakiñe, nik geldi-eldi tira eitten nion eta. Zaharra ez zan, hirurogei urtekoa, baiño kaxkaldue. 
Gerrako lehenengo eguna
Lizartza Esnaola, Lucio
- Gaiñekuan gerra denboa etorri zan. Gerra hasi zanen... aittekin ta amakin [Entzergin] giñen belarren, ta gorrik eo esaten zuen etorri ziela, hor Naparratikan sartu zan tropa bat, tiroka hasi zien ta gurdik eta denak utzi, ta etxea etorri giñen. Etxea etorri giñen, ohi azpin eo ez dakit nonbaitten gorde, gorde giñen, gure etxea dena jendez bete zan, karretera nola hartzen zan hortik, eta gaua pasa zuen, ordun alde ein zuen, goatzen naiz gure aitta zana kanpoa atera zan ordun, etxetik alde ein zun. Zeatik ez dakit, bakizu... 
- Horrek soldaduak etorri zianien? 
- Bai, bai, etxetik alde ein zun. Sei urte nittun nik, hoi gooatzen naiz e? Txikitako gauzek gooatzen die gauzak. Sei urte bittarten soroan balenka tiratzen'e ikusi nun nik aitte, ta hoi gogoatzen zidan. 
Gorrotoak eta ezinikusiak gerran azaleratu
Iparragirre Intxaurrondo, Xinfo
- Ta zuk gerrako konturik eta ez zara... txikixa ziñan zu, ez? Txikia ziñan gerra hasi zanian. 
- Lau urte gerra hasi zanen. 
- Gutxi akordatuko zara, ez? Gerrako konturik... 
- Akordatu zeozer itten naiz, bai. Ta etxen'e denak ixilka ta geo osaba bat'e afusilatu ziguen hor Hernanin. Afusilatu zuen, bai. Ez dakit, Donostitik zetorrela o, trenen zetorrela o, detenittu ta eraman zuela ta akau. Ta geo aitte zana're kartzelan eon zan ta, bai, bastante; geo garai hartan gaiñea gure etxekoak nazionalistak izandu zien, ta hemen pike haundie zan karlistek eta nazionalistekin. Geo terrenuakin ta're pleituk eta garai hartan zebiltzen, ta gure etxen'e hiru pleitu jokatu zittuen terrenuak udalanak ziala ta eskriturak eta denak euki ta batzuk udalai entregatu. Ta bestei'e kendu in nahi zizkien [...] ta hemen nahaspilla haundik ibili zien, nahaspilla haundik ibili zien herri hontan. 
- Hemen gehienak zer zian, karlistak edo nazionalistak, o erdi ta erdi? 
- Karlistak gehixeo izango zien. Geo alkatea're hemen auzoan zan ta jende asko engaiñatu zun uste det harek: pikaroa zan ta karlista zan ta asko engaiñatu zun harek ere. Hemen gauze txarrak'e bai bastante in zittuen. Taberna etorri ta beatzitako erretiratzeko "toque de queda" o hoi eon ber zun, ta ni ez naiz goatzen, lau urte nittun ta ez naiz asko goatzen hoi, baiño etxea zihoala beatzik joa zuenen, tiroz jota. Bertakoak e? Bertakoak. Ta hoi errotarie, hor Arrosin oain'e famili bizi da. Bueno, harek ez du zerikusirik hoik famili hoik, geroztik etorrik die. Baiño ta oilloak eukitzen omen zittun errotan zakukin berrogei kilo, konparazio baten, ta hiru o lau kilo laka esaten zitzaion, ordaiñe kendu itten zun artoai. Patu ez zan in ber izaten, artoakin. 
- Bai, berantzako hartzen zun zati bat. 
- Bai, ta oillo hoik eukitzen zittun, oillo-aille ta geo oillo hoik denak jan omen zizkien rekete o karliste hoik. Ta holako kasok paseak'e bai hemen, kaso tristek. 
- Bai, herri txiki baterako gaiñea, danak ezagunak eta, ez? 
- Bai, bai ta gorrotoa ta zikiña asko ibili zan hemen. 
Gerra garaian janaria lortzeko egindakoak
Lizartza Esnaola, Lucio
- Geo gerra etorri zanen, jatekoik ez, ogiik ez, olioik ez asko, azukrea're oso gutxi, mixeri baten. Ta behin zortzi bat urte ezkeo, etxe batea bestea, lana asko ez, baiño ordun dena laborek ibiltzen zien soro guztik, dena laborea zan hau, dena dena dena dena. Ta itzulera esaten giñun behien aurren jarri eun guztin behien aurren bueltaka. 
- Soroa lantzen? 
- Soroa lantzen, ta ia landu o pixko itten zanen, hurruna zakarra bildu ta haik erre ta edozein gauza eitten gendun guk, edozein, oso gaztetan. 
- Eta hori beste etxe batzutara joaten ziñeten? 
- Bai, bai, bai, bai. 
- Janari truke, edo? 
- Ba aber, hoixe, besterik ezer ez, jaten gendun ta batea ta bestea ibilli, eskolaa behin eo behin. 
Baserriko lanak
Lecea Iparragirre, Pedro
- Hola zan, bai, gure bizimodue. 
- Eta hemen Intzan soroak eta asko izango zien, ezta? 
- Bai, bai, bai, dena soro. Oain etxek eta haiek dauzke semek, eta gero hor etxe haieta alabak, berriz, ta hok dena soro ta terreno asko gendun, bai; terreno asko gendun, bai. 
- [MARIA] Bai, bai. Hemen'e lan asko iñak gea hemen'e, bateko belarra dala ta besteko garua dala... 
- [PEDRO] Soro-ana. Ordun lan asko egitten zan, lan asko egitten zan. Garie ere etxen egitten zan ordun, garondoetan ta, hura eitteko lana gogorra izaten zan, laiez, ta jiran lurre jira beharra, ta holaxe, dana holaxeko lana izaten zan lehen ta. Holaxe ohittu gea, lanen ikasik gea gu, bai, ikasi gendun. Oain, oain... ez gea gauze ez gea, baiño, hementxe. 
- Zuek ere laietan itten zenduen orduan? 
- Bai, bai, bai, bai... Saio earrak iñak gea, bai. Asko, asko. 
- Nola izaten zan laietan, nola itten zan laietan? 
- Ez dezu ikusi, ez dezu ikusi, hemen hor fotografiak'e bazien hor ez dakit nunbait. Herrin izango die ta [...] bai. Gu giñen kuadrilla, sei-azpi lagun jartzen gea herrenkan, jarri holaxe, ta laiek, oain'e badauzkat hor jasoak izaten dittut, sartu denak batera, ta lurre dena batea in, sartu laiek, eta denak batera jirau, hoixe atzeraka-atzeraka-atzeraka joaten zan. Hoixe. Galdu zan hura ere, ta nik oain'e hortxe dauzket, laiek hor dauzket nik oain'e. Arittu're itten naiz, baatzan ta oaindiken'e zeozer pixkat aitzen naiz. 
- Bai? 
- Jiratzen det. Bai, bai. Hemen gure etxe [...] ez die aritzen, baiño ni aritzen naiz. Bai, ikasi gendun hortantxe. Ta ordun ez zan lan txarra're, lan ona zan ordun, oso errexa zan hura. Oain ez baiño... Ta gari asko eitten zan. 
- Bai? Gari asko hartzen zenduen? 
- Bai, gari asko eitten zan. 
- Gariak lan asko izango zun, ez? 
- Bai, lan txarra dena. 
- [MARIA] Zikiñe, zikiñe, hautse ta zikiñe asko du hori. Barrura sartu ta gero jotzeko, ale hura apartatzeko, ta dena harlosa jarri, ta harri jarri, ta harei joka, ta oooo. 
- [PEDRO] Lan zikiña da, bai. 
- [MARIA] Lan zikiñe, lan astuna ta zikiñe. 
Ardiak eta haiek zaintzen
Lecea Iparragirre, Pedro
- Ta hemen ere eukitzen zenduen ardiak eta? 
- Bai, bai, gure gazte denboran ardi asko, asko izaten zan. Gero piñuk jarri zien ta kendu behar izandu zien; behorrak ere bai, ta ardi asko, ta oain ez dao... ta aspaldin kendu giñun denak. Oain ezer ez, hoietakorik ezer ez. 
- Ta zein ibiltzen zan artzain? 
- [MARIA] Honen aitta're bai asko. 
- Nere aittek gu baiño haure gehiego hue. Gu're bai, ni geo asko, gehiena ni ibilitzen nintzen, baiño gure aita zana gu baiño gehio. Gu erabat artzai ibiltzen zen. Geo mendin han aparte Goizutaldea aparte zan hemen mendik eta... han izaten zien ardik, ta han bordak eta txabolak eta bertan eukitzen zitun, ta txabolan bertan lo einda ta hola ibiltzen zan hue. Hue etxeko baserriko lana baiño gehio aziendatako martxa ibiltzen zun aittek, bai. Gero etxen morroiak'e, gu ttikik giñala morroiak, hemen itteko lana morroiak izaten zien, ta bai. Hoik ezautuk gea, bai. 
- Eta orduan aita ardiekin joan ta txabolan hantxe egoten zan. 
- Bai, bai, bai, asko, zortzi egun igual, ta holaxe. 
- [MARIA] Gazta earrak beak egitten zittun e? Gazta, ardi-aztak, eta beak ez zun probatu're egitten gaztaikan. 
- [PEDRO] Ez, gazta ez zun jaten harek... 
- [MARIA] Ez zun jaten. 
- [ELKARRIZKETATZAILEA] Egin bakarrik berak. 
- [PEDRO] Ein bai, ta gazta ona. 
- [MARIA] Egin bakarrik. Jan ez, jan ez zun bate itten. 
Zelatungo bizimodua artzain gisa
-Nola egiten zenuen? Zuk urte osoa pasatzen zenuen han (Zelatunen) ala honea etortzen zinen? 
- Negun honea. 
- Eta ardik? 
- Ardik'e bai. Hemen al dan bezela ibilli behar mendin eta abar-a. Hementxe. 
- Hemen bazekazuen 700 ardirendako lekua? 
- Bai. Piñu batzuk moztu aldian behin eta. Erritan jarri ta, multa batzuk pagatu ta. Danea ohittua nao ni. 
- Eta han Zelatunen egoten ziñanian uda aldian ze bizimodu izaten zendun? 
- Ona han. Zelatungo trabenarik'e ordun laguna behar izaten zuen eta lan puxka bat itten zuen ta jana tope ematen ziaten nei han ordun. Tope! 
- Zelatunen ordun txaboletan jaten eta ematen zuen? 
- Baa. Bai, beti. Oin'e emango due baiña han trabenari fuerteak bazian. 
- Lehen ere oraingo hiru txabola hoiek zeuden ala zenbat txabola zeuden han gain-aiñian Zelatun erdian? 
- Harek [nere gogoanian?] edo hortxe egiñak dia. Haik ein berriak dia, bat behintzat. 
- Bar berria, ez? 
- Bat berria, ta bestia're bai. [...] , txabola ederrak dia haik. Hamaika aldiz ardik jazten eta mozten arittua nago ni han, bordatan. [...] Leheno han eitten zun zerbizioa udaberrin ardintzako ta negun, udazkenian trabenaako. [Jarri] garbittuta ta. Mendin'e, bakizu, kozina txartxuaua, ontxuaua, dana ona izaten zan eta. Dana ona, bai. Geo soldau asuntuan'e puxkat kozinan ibillia neon han'e ta. Pixkat ikasia neon eta, asko [zabaldu nitzan]. [makina bat] kafe ta salda [einda juan nitzan] borda haitan. 
Gerra ostean lurren jabe, baina ezin haiek erabili
Azpiroz Nazabal, Simona; Saizar Ugartemendia, Bixente
- (Bixente) Hue hil zan eta gure ama geatu zan alargun, jakiñe. Familie ere mutikoskorrez betea, zaharrenak hamar urte, hue seminariora joan zan. Bigarrenak zortzi-eatzi, hark'e hamabikin, joan zan. 
- Bai, zuk zazpi ziñun ta beatzi. Jose Ignazio beatzi, zuk zazpi. 
- (Bixente) Hue ere arotzeiara joan zan, Tolosara ofizioa ikastea, Inazio eta baserrin ni geatu nitzen etxean terrenokin. 
- ( ) Baserrie, terrenoak bazittuen baiño baserrik ez zun. Baiño berez baserrik ez zuen, ez zuen. Denak maiztarrai emanda zeuzkean. Ta geo nola gerran ondoren gosea etorri zan. 
- (Bixente) Urte txarrak zien haiek. 
- Nahi izandu zittuen terreno bat edo beste eskuatu ta maizterrak ez zien, ez zien zeditzen, ez zizkien ematen, ta ordun ba goseak bizitzea-a aillegatu zien. Baserrie gendukenak etxen iten gendun artoa, babarruna, garie. Artoakin taloa eitten gendun, garikin ogia eitten gendun, ta babarruna bagendun. Hok, berriz, batez, joan behar zuen erostea. 
Nola bazuen, dirue ekarri zuna dena ez zun erosketatan gastatu, baizik geldittu zitzaion diru hoi. Prestamoak zittun. 
Ordun prestamo haietatiken bizittu zen hoen ama hok soroan hasi zien arte. Baiño honek hamalau urte zittun arte ez zien iñork terrenoik utzitzen lana itteko. Terrenoak bazittuen baiño maiztarrak ez zien uzten. 
- (Bixente) Bost etxe, bost baserri, baiño ez ziun uzten. 
- Baiño hamalau urte zittula honek ordun hasi zien, utzitzen hasi terrenoa puxkat uzten eta hau hasi zan lanen. Ta honen anaia, bi urte gaztegoa baita, hok bi anaiak ikastea ez zien joan, dedikatu zien baserria. Eta handiken biziik atea zien. 
Gerra ostean nola moldatzen ziren janaria lortzeko
Azpiroz Nazabal, Simona
- Baiño bere amak esaten zun. Pentsatu gure etxea, guk baserrie bagendun, eta labe haundi bat gendun, eta han itten gendun ogie astelenetan aste guztiako. Kutxe baten jartzen gendun maindire batzun gaiñen eta gaiñetik beste maindire batzukin tapatu ximelago egoteko, ez sekatzeko. Eta honen osaba, behorra batzuk, Elduaiña joan zielako ta, gure errenteroa zan, gure etxeko errenteroa zan osaba hoi, ordun behorrak ekarri zittuen gue etxea, eta behorren bila hau joan zanen, gure ama ta honen ama zien lehengusuk. Ordun gure amak ogi hoitako baten zati bat, erdie edo eman zion honei etxea eamateko. Ta honen amak esaten zun: "harrek zortzi egun baiño gehigo in emen zitun kajoien, puxke bat kendu. Arreba zuen osasunez moteltxegokoa, ta harrek taloa ezin jan, ta harrentzako izatearren ba han sartu ta eukitzen zun ba mahai hartantxe, berak kajoia erakusten zun. "Mahi honetxen kajoien sartu ta ogi puxketa harrek zortzi egun in zittun gure etxen". Patata edo in ber zenduna itteko olioik ez zan, azukreik ez zan, dena ez zan. Ordun ba porru-atatak gauen in ber bazittun'e, esnea egosten zanen gaiñe kendu ta esne-aiñ hue bota grasa. Gu enkanbio baserrikoak nola giñen, guk txerrie're hiltzen gendun, ardik'e bagiñun ta guk gendun jana, jateko gehigo genun eta. Garai hartan, bakizu, txerri-rasa gaur txarra da ta bota eitten da, ordun dena jasotzen gendun. Pata prejittuk etahoik denak itteko're ba grasa harekin itten zien. Eta gure alabak eta askotan: "Ama, baiña horrek grasa du", esaten dit. Nik esaten diot:"Neska, gu grasakin indako patata-rejittukin ta zeakin bizitu gea ba. Ta larogeita hiru urte aillegatu gea. Zuek noiz arte egotea espero dezue ba", esaten diot nik alabai. 
Gurasoen herentziaren banaketa
Saizar Ugartemendia, Bixente
-Bueno, lehengoa segittu bihar diogu. Ordun ama geldittu zan alargun eta famili zai; entenditzen dezu? Eta orduan zeoan don Andres Bikendi hoi apaiz, erretorea. Erretoreakin amistade haundie zun. Ta geo aitta hil zanen'e testamentuek itteko ta erretorekin-ta ibili zan. Testamentuek-ta, Salterain zan ordun Tolosako notarioa. 
Salteraiñek, ekarriarazita edo iñ emen zuen ta, parte bat amai eta beste bi parte umei utzi zien, hiru parte inda. 
Terzia parte bat amantzako. Eta aitten [heredentzia] hartatiken neri hau eman zien. Baserri oso-soa, hau, bere borda ta. Ardik'e bazittun honek. [azioak] 'e bai mendin. Baserririk osona hau zan, bost haitan, bost baserri gehigo're bai baiño baserrik osona hau zan. Ta nik hau hartu nun ta eskatu zien ta gue etxen lan in nulako, eta [...] , garie ta artoa ta eitten hasi nitzelako, ta etxen lan in nulako. Orduako hau lagune banun soldau joateako're banun hau lagune. 
- Bai, hemeretzi urtekin hasi giñen. Presaka, bakizu, gero denporaik izango ez dalako, hemeretzi urtekin. 
- Hala eskatu nintzen-ta, soldauxkatik etorri nintzen, soldauxkan bi urte in nittun. Handik etorri nitzen, ta [...] Artzaie bizi zan hemen, maizterra, dana abandonatue zeon. 
- Etxea're bai, etxea're zeuken dena abandonatuta. 
- Dana larrak eta zelebre. Makiña bat lan in nun. Baiño behintzet eman in zien hau. Ezen graberik gabe eman zien. 
Nik [...] pagatzeko lanik ez nun. Geo etorri zan hoi, aittan partekua zan, eta aman partekua're eskatu in gendun. 
Han'e belaze haundi bat eta baittugu gehigo're, eman zizkiuen belaze haundi hoik, eman ziguen eta hoik'e partitttu in giñun. Baiño guk egoskorrak eta zeak giñen baiño denok aldatu gea ixil-xiliken. Hemen soiñu asko ibili da familitan hola herentzikin-ta, baiño gu oaindaiño, taka! , ixil-xiliken egoten giñen. Baiño erretore hue zan txorrontxanoa, lehen esan detena, baiño hola zorrotza're bai haundie. 
- Batzuentzat bai. 
- Gu harek hartu giñun etxeko umek bezela ta. Ama alargun zeoan-a harek gui eman zigun elizen lan asko. Ni monagillo, [...] kantore ibilli ni elizen. Tenorra nitzen, oain baiño eztarri [earraua] nun-ta. 
Erditze lanerako prest logela
Azpiroz Nazabal, Simona
-Baiño izaten zan ordun, kuartoan izaten zan tokadore bat. Klaro, baserritan jaiotzen zien umek, ez. Izaten zan tokadore bat hola hankaluzekin, ez, ta goien zun zulo bat hola. Ta zulo hortan zan palenkana zuri bat, eta haren barrun jartzen zuen txarro bat, txarro zuri bat. Hori zeazkoa zan, esango al dizut, portzelanazkoa. Ta ordun, toalla esan dizut hola bordatuta. Toalla hoi egoten zan horren gaiñen txintxilika. Kuartoa sartzen zinenen beti palenkana, txarroakin, txarroa hutsik arten, eta txarro horren gaiñen jarrita toalla hoi eukitzen zuen. Hue holaxe zan. 
- Eta holakuak izaten zien kuartuak? 
- Geo zun horrek palenkana horrek azpin zun hola balde txiki bat bezela. Eta igual parton da geatzen zienen, txarro hortan ure ekartzen zuen kuartoa, palenkana hortan garbitzen zien ta ur hoi, altxako balitz bezela altxa ta juten zan behera balde hortaa. 
- Prestatuta zeuden orduan kuartoak partoetarako ta. 
- Bai, deneako prest egoten zien. 
Ezkonberritan baserria pixkanaka betetzen
Azpiroz Nazabal, Simona
-Derrior-errior ba baserrie behar zendun, handik atea behar zun. Ganadukin esnea, txekorrak, geo amak-ta eukitzen zittuen txerrik, oilloak; bizie ateatzeko ta hala're juxtu-uxtu ateatzen zan. Guk geok honea etorri giñenen era hortaaxe etorri giñen. Ekarri giñun behiek eta txerri bat, oillo batzuk eta hasi giñen ba hoikin. Ta nola beste iñora lanea-a ez giñen ateatzen, etxeko gastue dena atea behar gendun hortik. Gero itten gendun babarruna ta, ba hoi're saltzen gendun. Tolosa feria jun-ta hoi saldu ta hoikin hartzen gendunakin asteako etxeako behar zana ekartzen gendun. Jornalik ez da izan. 
7 seme-alaba aurrera ateratzen
Azpiroz Nazabal, Simona
-Ba holaxek ateatako bizimodue deu guk, bueno! Guk gurasoetatiken hoi ezautu gendun ta bate perezaik gabe hartu gendun gaiñea hau. Ez zigun, ez dakit, ez zitzaigun iruittu zaille zanik. Baiño gero hasi giñen ta ez zan erreza. Gero horrenbeste ume giñun. Hoik denak aurrea ateatzeko... Ordun kanpoa eskolaa juten ez zala. Zarrena jun zan eskolaa Arrasatea-a, hue bai. Hue kosta zitzaigun baiña bestela ikasi zuena hemen ikasi zuen. Suerte bat ona izan gendun guk eskolatiken hamahiru-amalau urtekin ateatzen zienen lantokie zegoan, ta gure umek ba hamabost-amasei urte hortan lanea hasi zien bai bixkiok eta denak hasi zien bere lanea. Ta ordun ez gendun harrenbeste behar ta bueno, errezago bultza giñon, ez. Baiño bitartekoa izan zan nahiko goorra. Nahiko goorra izan zan, bai. Oaiñ, handiken aurrea hoik bere lanetaa joan zien. Gaztenak oain dauzke berrogetasei urte, eta harek batxillerra harrek in zun. Ez zun nahi beak, e. Ikasteko gogo haundie ez zun eta ez zun nahi, baiña hok senidek esaten zien "baietz, hori ikasi in behar dezu Anamari, gu lanea jungo gea baiño zuk ikasi in behar dezu" ta. 
Batxillerra atea zun baiño ez zun aurrea segittu nahi izandu. Joan zan Azpeitiko bere ahizpakin. Ta harekin neskame zeoala mutil-agune orduako azpeitiarra zun hemengoa, [...] , Lasaokoa, eta harea joan zan eta handiken bi urtea edo ezkondu zan eta bik han bizitu die. 
Karearen erabilerak eta onurak
Etxeberria Iztueta, Andres
- Karea zertarako erabiltzen zan? Lehen esan dozu oilluen garbitoki azpian botatzeko... 
- Bai, baiño karea erabiltzen zan sorotan. Aparte, bueno, letxada pixkat itten zan, ikuillue o zerbait zuritzeko're, etxea zuritzeko're bai, sukaldea ta; ordun oaingo pinture plastikoik eta ez zan. Ta erabiltzen zan, ez zien oso txukun-xukunak egoten etxek, baiño aldin behin erabiltzen zan kare pixkat. Eta sorotan gehienbat urte batzutatik behin soroai botatzen zitzaion karea. Guk PH izeneko kontu hoi ta ez giñun ordun ezautzen, ezta? Baiño gero eskolan ta pixkat ibili nintzenen, zahartutakon, zahartutakon o bastante aurreago pixkat ikasi nittun ezta? Azidezak, eta alkalino eta asunto hoi pixkat... 
- Pixkat ze efekto itxen zeban ez? 
- Eta lurretan gehienbat nabaritzen zan batibat arbikin karea falta zula. Soro baztarretan ta hasten zitzayon, arbia ateratzen zendun ta karatxo koskor haundi batzuk eta oso arbi raroa, leune eon beharren. Ta ordun konturatzen zan jendea karea falta zula soroak. Hemengo kasoan e? Bestek ez dakit ze kriterio ibiltzen zuen ta ezer'e. 
- Ongarri moduan erabiltzen zan. 
- Bai, bai, ongarri, bueno, ongarri ez zala bazekien, baiño lurre harrotu itten zun. Lurre harrotu itten du asko. Ta ordun landarentzako ba prestatu itten du lurra ere ondo. Gehiegi botatzen bazu, gehiegi botatako urte hartan zaiña ezin lotuz egoten da lurrei, baiño bere neurrin botatzen baldin bazu ondo erantzuten du. 
Karea etxegintzan
Etxeberria Iztueta, Andres
- Fundamentala izandu zan, geo zertan erabili zan? Baita're aurrena lurra prestatzen ibiliko zian ta gero asmatu zuen, ba, buztiñai nahastu karea, morteroa deitzen zaiona, morteroa in, ta etxeei estrukturak, paretak eta gauzak, itteko. Osea hemengo baserri denak daude lengoak harrie ta morteroa lurre ta kareakin indakoak, denak. Eta horrek, ba, karea ta buztiña ondo nahastu ta gogortu're itten da pixkat, eta harrik bere hartan lehorren jarri gabe, ba harria're hobeto asentatzen dezu ta paretak, hola, hemengo estruktura denak, den-enak, bat utzi gabe, etxek denak hola iñek daude. Bordak, adibidez, borda batzuk badaude, batez ere zenbat harri klase harri asentu onekoak, hor hauzkalden badaude. Eta hor badaude harrik denak lehorren jarritakok. Bordak eiñak bate lurrik gabe, harri hutsez tolestatuz ezta? Bate lurrik gabe. Baiño etxek denak lurrekin iñek daude. 
Karearen beherakada
Etxeberria Iztueta, Andres
- Ordun ba karea zertarako zan? Ba ikusi degu, ba desinfektatzeko alde batetik, oso inportantea dalako desinfektatzeko; beste aldetik, paretak eta gauzak itteko; baiño fundamentalki nik uste gehiena ibili zala lurrek lantzeko, PH iyotzeko ta prestatzeko guk behar dittun baratzak eta soroko gauzek produzitzeko eran jartzeko. Hori ez da entzuten, baiño nik konklusio hori atera det. Gero hori zan kultura mailla garai hartan nik pentsatzen det nahi ta nahi ez haundia behar zula gauza hoik denak ulertzeko ta aplikatzeko, baziela behintzat. Ta gero gertatu dana da gure garaien karea batek balio zun gauz bat balitz bezela, ez zitzaiola bate inportantzik ematen. Gero jendeak karea itteai utzi zion, lur-anai'e utzi zitzaion, ta gero uste izan da soroa ez baldin badaukezu ez dezula kareik behar; baiño geo gertatzen dana da belarditan belarra gastatzen bazoaz, harek karea kentzen dio lurrei, baiño lurrek eman ber dio karea behar duna, ta dijoa lurra pobretzen-obretzen. Ta kare falta horrek, ba, gero ekartzen du belarrak ere aldatzen dijoaztela. Belarrak lehorrak ordun. Kare-plikazioa sistema horrekin o beste kare-ormula batzuk'e badaude[...] itten dienak adibidez, ta ordun ba hori aplikatzea komenigarri dala nahiz ta soroa ez ibili. 
Ardientzako zuhaitz-hostoa
Berastegi tertulia
-1-rdun neguako reserba ein behar izaten zendun lizar-ostoa, haik sekatu ta... 
- 6-eguako ardintzat. 
- Lizar hostoa ta? 
- 3-gartutzen zien eta. Sekatuta, e. 
- Adarra hartuta? 
- 5-darra. Gero adar harek baliotzen du babarrunentzako pardatarako. 
- 3-i urtekoa behar du, bi urtetik behin arbola bati kentzen zitzaion. 
- 6-ordA-kuillun zutik jarri behar dezu sekatu arte. Zutik sekatzen danen ganbaran pillatu. 
- 1-egaizek jotzen duenen... Bai, hilberan. 
- Hori ganaduentzako? 
- 6-ain jendeak pentsut eta ibiltzen du baiña ordun ez zan pentsue. Ahal zana eman behar izaten zan, belarra edo -1-aro zimela ere bai, sekatu ta zimeldu eta hue. Garo berdea. 
- 6-sai earra izaten du garo zimelak. Kamaiñetan'e ona izaten zan garo zimela. 
- Garo zimela gorritutakoa? 
- 6-z, ez, berdea, sekatuta. 
- 2-erdea dagola sekatu. 
- 6-uk Letzalden txabolan kamaiñan lo hartu ta egin bear izaten gendun, mendin Leitze alden eta txabolan eta, garo zimela giro onakin ondu baldin bazan izugarrizko usai earra. Usai bat izaten zun garo zimelak... Belarrak baiño hobea. 
- 1-eak ere bai, mendin ibiltzen zien ikazkiñek'e. [basolariek] 'e bai ta. 
- 5-iñarra ere bai asko. 
- 2-rdun ikazkiña ta basolari asko izaten zan, eta haik danak txabolan... 
- 1-oltxoiak oain bezelako aukeraik ez zan izaten ordun. 
- 2-oltxoiak basuran ear askoak ikusten die baiño. 
- Lizarra ardiei eta emateko oso-sorik? 
- 2-ere adarren. 
- 6-elarra jarri [ganbelan] eta haren gaiñen jarri hostoa ta ederki jaten zittuen. 
- 2-oil-oill eitten zittuen. 
- 6-elarrai eutsi eitten zion. Gero adarrak pardataako modukoak zienak aparte. Txikik sue piztutzeko. Neguako sua piztutzeko. 
- 1-ain gazteei alperrik da esatea gauza hoik, txorakeriekin ze ai zea? 
- 5-san, aitzeko bakarra, itteko ez. 
- Eta lizarra? Besterik ez? 
- 4-erize ere bai. Araitzekin'e bai, araitzekin'e egin izandu da. 
- 5-egun berriz pagoa botatzen zan behorrantzat zotza jateko. 
- 6-ehorrak beti hausnarran behar du. Animalietan behorra da onena. Hausnarrik ez du /eztu/, ardik eta behiek eta badue baiña behorrak ez du ta eta beti jaten ari behar du behorrak. 
Lizar-hostoa eta garo-lanak udazkenean
Berastegi tertulia
Noiz izaten zan (adar) moztea, uda partean? 
- 6-dazkenen. Setienbre, otubre. Garoa itten da otubren. Hilbera behar izaten zuen. Pagoa hilberrin. 
- Garoa? 
- Garoa udazkenen. Azpik egiteko. Behientzako; metak itten zien. 
- Garo gorria? 
- Bai. Hori otubre, Pilarika aldera izaten zan hori. 
- 4-eneralen Pilariketan. 
- 2-illa galantak eitten zien, jesus! Mendik garbi-arbik baizien! mendik garbi-arbik. Segakin. 
- 5-ero adelantoa etorri zan segadorakin. 
- 6-rdun segai eskuarea jartzen zitzaion, eta eskuareakin mailla biltzen zun ebakitzen ari ziñenen; mailla bildu ta gero iteiekin edo bueltaka-ueltaka-ueltaka zama itten zendun. 
- 3-ta geo hartu sardekin eta meta in ber zan tokira. 
- 4-urrena ieteiekin bildu. 
- Metak bertan egiten ziran? 
- Bai. Gehienak bertan. 
- 2-este batzuk bazien etxe ondotan itten zittuenak 'e. Baiño normalen bertan. 
- 6-ide izkiñan baldin bazan edo... burdie aixe kargatzeko tokin meta in behar. Gurdirik sartzen ez dien tokik, aldapak edo baldin bazien, bide izkiñara ekarri ta ahal dan erosoena jarri behar izaten zien. 
- 3-rrastan jetxi bera. 
- Izenik bazuen garo-an honek? Garota edo? 
- 3-araillea, garaillek esaten giñun guk, garaillek. 
- I5-gual etxe batek biltzen zittun hiru-au mutill edo bost igual egun bateako. 
- 3-aro-anak eitteko. 
- 5-este batzuk berriz eamaten zuen alde batea. 
- 6-uadrillan, metako hainbeste baten, beak etxei itteko moduik ez bazuen alde batea eamaten zittuen, metako hainbeste; dozenerdi lagun igual izaten zien kuadrillan ibiltzen zienak. 
- Eta hori pagatu egiten zan? 
- 1-ai, bai. Metako hainbesteko bat. Ez dakit ba. Eguneko jornala. 
- 3-aiei esaten zitzaien "garaillek". Garo biltzailek edo. 
- 2-amili motxa zan tokitan garaillek itten zien, eta familie zeon tokin etxen bertan izaten zan indarra. 
- 1-maten zitzaien otordue, bazkarie eta gauen aparie. 
- [...] Lehengusuek edo -3-Iittarik iteiekin. 
- 1-ero hasi zan segai eskuarea jarrita, garoa bezela. 
- Harri-asa ere ein zula segan. 
- 2-ero sega hasi zanen hua adelantoa. 
Elkarri laguntzeko moduak
Berastegi tertulia
-Baina bestela auzolanean eta egingo ziran? 
- Bai, bai. Bidek eta asunto hoik dena auzolanean, bai. 
- Gari eta garo eta kontuak ere bai? 
- 6-z. Parienteak edo bazien laguntzera puxkat. 
- 1-ero otordun aldera're asko joaten zan. 
- 6-rdun bakizu, etxe bete jente, ordun lanik ez zan /etzan/ izaten eta ahal zan tokira. 
- 1-ta kuadrillen anbiente hue pasatzera, otordu earrak ein eta bakizu, sasoia ta. 
- 3-rdi zaharren bat hilko zuen. 
- 6-rdun fabrikan'e zer? hiru-au fabrikante, gaiñontzen batez. 
- Izenik bazeukan afari horrek, gari-faria edo? 
- 3-aldor-farie? 
- 5-aldor afaria esaten da obra bat bukatzen danen, galdor-farie. Jartzen da erramue bukaeran telatue eitten zanen. Eta hori da galdor-farie. 
- Baiña hori etxea eginda gero. 
- 1-txea eginda gero. teillatue ematen zaio normalen, gaiñen jartzen zaio eta. 
- 5-zkenengo teille jartzen dezunen erramue jarri ezkiña baten... 
- 6-eillatue eman behar, teillatue eman ezkeroz... 
- Galdor-faria? 
- Bai. 
Neurri unitateak
Berastegi tertulia
-Lehenago neurriak ez ziren oraingoak, ezta? 
- 5-z, lehenao zien lakarie, gaitzerue, anea ta anea-rdikoa. 
- 4-aitzerue garie ta artoa neurtzeko. Lau gaitzerukin berrogeita lau kilo. Anea. 
- 6-au lakarikin gaitzerue. 
- 5-ta lakari batekin hiru kilo. 
- 5-aiño lakariek ez dittuk denak berdiñek. Artoak eta babarrunek ez due igual pixatzen. Artoak gutxigo pixatzen du babarrunak baiño. 
- Eta lakarie? 
- 5-abarrunak pixatzeko ta. Ordun ez zan Tolosan-ta kiloka saltzen, lakarika. 
- Hori babarruna, artua ta garia? 
- 1-arie eta hoik denak gaitzeruekin. 
- 1-arie etxen behar izaten zan normalen. 
- 6-akarie jeneralen babarruna. 
- Anegak bai, garia? 
- 4-ai, garie anegakin. 
- Eta haragia eta? 
- 2-aragia kiloka. Erraldea, erraldeka. [...]. Karnizeerin kiloka. 
- 5-rraldeak bost kilo dittu. 
- Eta pixua zan hilda ala bizirik? 
- 5-ilda. Baiño saltzen zan bizirik, bizi-ixua esaten zitzaion hari. Baiño ez, jeneral hilda, kanalen. [...] Andre baten historia esango dizuet, aittutakue det nik: Txekorra emen zuen saltzeko andre batek eta karnizeroai hots ein emen zion eta etorri emen zan ikustea, ta, bueno, "zenbat ber dezu txekorrantzako? " ta "Ez dakit ba zenbat itten duen edo, zuk esan beharko dezu" esan emen zion. "Ez, ez, eskatu zuk", eta: "Ez". "Bueno, kiloko pezta pagatuko dizut". 
"Kiloko pezta? Ez dezu hemen holako txoroik harrapatuko. Hiru erreal behar dittut nik". (Barreak). 
- 1-ogorra bota zioken. 
6-Engaiñora joaten zien. Karnizeroa ojo! Baserritarra baiño erneago egoten zan hue. Harek ez zun honek hamalau pixatuko dizkik eta hamabost ez zizun esango karnizeroak ahal badu. Horregatik pixura jendea konformeago geratzen zan. 
- Behiak eta neurtzeko eta? 
- 4-ordela. 
- Zer da hori? 
- 5-ordela ba soka izaten zan, bastoi hauxe bezelaxe bere koskakin. Gorri batzuk, hari batzuk diferente jarrita. 
Harekin petxun neurria hartu. 
- Zertarako? 
- 5-izipixuan saltzeko. Idea bat. Haik bukatu zien. Haik bukatu ein zien. Gero hasi zan kanalera jendea. Oaiñ'e billatuko nuke nik etxen kordela. 
- Hori etxe guztietan izango zan. 
- 4-arai baten bai baserrian. Oaiñ ez dago baiña. 
- 5-aiño ez danak igualak begie harekin. Ni aittu izandu nun hemen zan onenan Fermin Inazio zala txekorrak neurtzen. 
- 1-atetik bestera diferentzie. 
- 5-oe, izango ez dek ba! 
- Likidoak eta neurtzeko? 
- 4-snea? Litroka. 
- Azunbreka eta? 
- 3-z. Hori zer da? 
- Bi litro. 
- 5-itxarra bi litrokoa. 
- Eta esnea edo? 
- 4-rdoa jeneralen. 
- 5-rdun esnea botilletan gutxi ibiltzen zan. Katillun tazatiken. Saldu ere ez zan ordun esneik eiten. -1-erriko zerbizion baterako. 
- Ez zan saltzen Tolosara edo? 
- 5-z. Gero bai, gero letxeroa zan, Tolosara ez zan iñor joaten esnekin Berrobitiken eta bezela. 
- 6-emen joaten zien larunbatetan gaztaiñe eta hoiekin bai Tolosara. Arrautze ta. 
- 1-utobusa izaten zan, linea, Etxabe. Harek eamaten zun bai gaiñen eta bai azpin. 
- 6-aztaiñe're bai lakarika. 
Gaztaina klaseak
Berastegi tertulia
-1-aztaiña asko ibiltzen zan garai baten, asko. 
- Gaztaiña klasiak izango zien hemen, ezta? 
- 6-ain gehio kasik. Galdu ein die ya, baiño. 
- 1-aztaiñ beltza ta bazien. 
- 6-"Inguru-xurie" ta. "Jaurei" ta, "hosto beltza" ta. 
- 5-anen onena "Iñurri beltxa". Jaulegi txarrena, dena puxkatu eitten da. Eta Iñurri beltxa izaten da gaztaiñe osoa. 
- Onena zein zan? 
- 5-ñurri beltxa -6-xertaka ere gaztaiña ona da, e. Txertatu gabea. 
5-z, ez. Iñurri beltxa txertatue eta ondo txertatue izaten da gaiñea. Txertaka jeneralen txatxarra izaten da. 
- 6-le xeheaoa. 
- 1-ori da berez etorritakoa, bate kasorik ein gabe. [...] 
- 5-akiña bat amorrazio pasatako jaiek izaten nizkin. Jaien txertatu ber izaten zien gure etxen beti eta jai atsalden gu plazaa jun behar eta aittekin erretxiña berotzera mendin. Egon hai han! 
Erretiroa hartu eta idazten hasteko harra sartu
Azpiroz Nazabal, Joxe
- Behiñik behin jubilatu giñen, andrea're urtebeten diferentzie, hua azaroan seien jaioa, ni baiño urtebete gerogo. Ta ni azaroan hamabin jaioa ta jubilatu biyak batea jubilatu giñen, ta orduako baten hor ta besten hemen, ermandadeko sekretarioa're nitzen ta dirue're aixeaxeo izaten gendun. Lehen aurreneko zeatan nahiko juxtu bizittu giñen, ta Benidorrea hutsen zeuden plazak eta Benidorrea joan giñen beste lagun batekin, hemengo lagun batekin Benidorrea. Ta hurrungo urten Fuengirola joan ber gendula ta Benidorrea joan giñenen baezpa eman in nittun plume eta, zea... 
- Koadernoa. 
- Bai. 
Idazten aritu zen garaiko kontuak
Azpiroz Nazabal, Joakin ; Azpiroz Nazabal, Joxe
-Orduan Aita Zavalak lagundu, bueno, berak atera zittun (liburuak)? 
- Nik eskribittu, ta etortzen zan eskribitzen itten nunen. Hartu ta eaman. Ta nere letratiken hark mekanografiatu itten zittun, ta gero hark letu ta okerrik bazeoan zuzendu. Hoitan danetan izango zien okerrak. Geo handik aurrea berak. 
- Eta azkena nobela idatzi zendun. Erreza izan zan? 
- Bai, emakumea. Lehenau nobelak jangoikoak badaki zenbat letu dittudan; eta haik ikusiz denak, lista ein izenana ta. Bai, bai, errexa. Geo baserriko lana, baserriko gauza bakarra da nobelan, ta nerea, ni bizittu naizena, modue. Ta hortik ez naiz atea. Alperrik ateatzea izango litzake, zeatik ez nuke gauzonik ingo. Proba itteko esan izandu zian Aita Zavalak baiña ez, ez, ez. Ez. Ba berrogei edo berrogeta hamar mille duro eman zizkidaten nik hoik eitteagatik eta. 
- Lehenengo liburua idazten hasi ziñen... 
- Lehendabizikoa alkarrekin "Gogoan kontrako... ", ez, "Arbol zaarraren kimuak"
- Eta zenbat urte zuk orduan? 
- Nik? Larogei urte. 
- Eta nobela idatzi zendunian? 
- Gero. Gero. Bai. 
Erdara eskolan eta gaur egun
Garciarena Arregi, Jose Julian
- Eta eskolan erderaz ein beharko zenduen? 
- Erderaz, baiño nik erdera, erderik ez eskolik eta ez erderik ikasi. 
- Klaro. 
- Ordun hitz eitten, euskeraz hitz eitten ahal zan gutxina, ta hala're iten gendun ikasi; gutxi, eskola're gutxi joanda. 
- Zuek eskolara hasi arte erderaz, bueno, tutik ez zenduen... 
- Tutik ez, tutik ez guk erdereik, tutik'e. Oan pixko bat noiz o noiz gehixeo oain eskola. [...] geratu ezkero eskola bat beharren jarri ta erdera pixka bat gehixeo, baiño nik erdera ere motxa, oso motxa; andreak'e erderaz ondo daki ta moldatzen gea. Berrogeita beatzi urte badittegu ezkondurik, sesentan ezkondu giñen, bai, otsaillen hamazazpin inda gaude berrogeita beatzi urte. Ta horrek, horrek'e nere gixe nik aiñe urte eskola motz xamarra du horrek'e, baiño erdera ona, erderaz leitzen, erderaz garai haitan'e leitzen erdera izan itten baitzan. 
Berastegiko eta inguruko euskara
Berastegi tertulia
-Esaten dezu Elduaienera aldatu egiten dela? 
- 2-itz batzutan nik harrapatzen det Elduaiñera. 
- Hori inñorkere ez dit esan oin arte. 
- Oreja ta Gaztelua ere bai, e. 
- 4-reja ta Gaztelua ere bai, asko. Eta Eldua're bai, e. 
- 2-eoze Elduara're bai. 
- Berastegi izan arren? 
- 2-ai. 
- 1-ala're gehio kanbiatzen da Leitze ta Goizueta, Areso ta. Horitara gehio kanbiatzen da. 
- 2-sko-sko hoitan, asko, asko. 
- Leitza bertan dago, ez? 
- 2-ai, hamar kilometro, beatzi, hamar. 
- Eta gertukuena edo berdintsuena zein da? 
- 1-ik uste hau dala, hemendik Tolosa ta inguru hoi. Goierria ere beti kanbiatu eitten da pixkat. 
- 5-uskeraik garbina beti Tolosan... Inguru hau. Tolosa, ingurue. 
- 6-ona haundie hartzen du Tolosak eta horko... Euskeraik garbiina hor esaten due. 
- 5-onostin bertan'e garbi hitz eitten da, e. 
- 1-ero ya aurrea hasi ezkeo Azpeiti eta hoitan'e asko kanbiatzen da. 
- 5-ortikan ya joaten bazea Hondarrabi aldea ta Irunera ta ya Frantzikoa asko sartzen da. Frantsesa're mezklatu eitten da. 
- 6-iartzun eta danetan ya kanbiatu eitten da. 
- 5-Hemen Gipuzkuan bertan bezela Bizkaikin ingurukoak ya asko mezklatzen die. 
- Eta hemendik Tolosara ta kanbiatzen da? 
- 5-eozer bai. 
- 1-ere irudittuan asko ez. 
- 2-errobin'e hitz batzuk badittuk diferentek. 
- 1-sateko era batzuk bai baiño hola... 
- 4-zentoa da diferentea. 
- 6-olosan nik uste garbigo edo hemen baiño're oaindik. 
- Hemen gehiago jaten dezue? 
- 4-itz batzuk jan itten dittuu. 
- 5-ta A-in asko kanbiatzen da hau. Hemen E esaten da eta Tolosan A. Guk "egie" esaten degu, haik "egia". 
Hortxen dao, asko behiñepein bai. 
- Eta Leitzan? 
- 5-emen "jainkoa" ta esaten dittegu bezela han "yainkoa" ta. 
- 2-emen esaten degu "jo", haik esaten due "yo". Ta hemen esaten da "jan" eta haik "yan". 
Eta holako hitzek asko diferentek. 
- 6-emen "etorri zea? ", han "heldu zea? "
- Eta gero azentua ere asko aldatzen da? 
- 2-aita, baita. 
- 5-ero hemen sekulen ez da esaten "haurra", "umea" esaten da hemen. Han berriz "haurra" esaten da, jeneral. 
- 4-aiñ hemen'e ai da sartzen hoi "haurra", baiño han gehio. 
Baserriaren egiturari buruzko lexikoa
Berastegi tertulia
-Nahi ditut jaso gaiñera izenak, baserriko tresnen izenak [...] 
- 1-apiioak eta -4-apirioak. 
- 1-Goiagak, kontragoiagak eta zapatak beheran, pareta gaiñen. Frontala, hue zapata [...] Pillarea, "postea" erderaz, pillarea da hau. Hau frontala. Hok solibek (frontalera doana). Hoik telaituko haik kapirioak. Eta hue zapata. Paretan nola daon? Hue zapata. Beste bi haik perrotek, harrizkoak perrotek. Hoik'e bai zapata. Hori kapirioa. 
- 4-aillur-gurre ere: goiaga, erdikoa. Ez da ikusten. 
- Ez da ikusten baiña kapirioan jartzen dira goiagan. 
- 5-ehetik gora hasiko gea: behean izaten da zapata. Kontragoiagak geo. 
- 1-ori eztao hemen. 
- 5-ta galdorrekoa goiaga. 
- Eta zapatak dira orduan pareta gainekoak? 
- 6-ai, pareta gaiñean joaten dienak. 
- Eta gero kapirioen artean jartzen dianak? 
- 5-atak. Eta behean lehenao jartzen zitzaion teila erasteko zera jartzen zitzaion [erats-ata] [...] Eta hori izaten da hola izkiñan teilla zintzilikan geatzen baita, teillai pittin-ittin bat muturra altxatzeko. 
- 1-tzetik eiten diozunen muturra geratzen da zintzilikan, eta horrek egiten dio bizittu -Eta kapirioen azpian batzutan tarte txiki bat izaten da. 
- 4-ori saete-uloa, sarete-uloa, txorik eta sartzeko. Saete-uloa [...] 
- Eta hauek orduan pillareak -Bai. 
- Eta batzutan harri batzuk eta jartzen dira. 
- 6-illare-arrie. ikullutan askotan, ez erretzeko. Zegatikan gorotzakin... 
- 5-aserritan denetan. Pillare-arrie. [...] 
- 1-ori izaten da behean zabala eta goran estuxeago. 
- [...] 
- Baserri batzuetan baserri erdia banatzen horma zabal bat ipintzen zan. 
- 4-uen Artxuanen, ze esaten zaio, medianilla edo. 
- 1-rgamasa. Egurrak eamaten ditu tarten. 
- Eta medialiña edo? 
- 4-edialiña Artxuanen eongo da, bi etxe ez al zian han. 
- 1-ai, erdiko pareta. 
- 5-edialiña, edo medianilla edo. Bai, zerbaitt hola dek. 
- 1-ori erderaz izango da, ez? Horrek euskeraz beste izenen bat izango du. 
- 4-ik medialiña, nik hoixe dauket, eztakit. 
Errotari buruzko lexikoa
Berastegi tertulia
-Errota kontuak eta aipatu dituzue. Iriña errotan txikitzia nola esaten da? 
- 4-io. Artoa eio. Edo garia eio. Errotarriekin. 
- Iriña irtetzen da baiña bestea? 
- Zaie, zaie. [...] 
- Eta zaia da? 
- 4-ai larrie. 
- 6-rtoan eta garin azala. Artoak azal gutxi, gariek gehio. 
- Eta zaiak diferenteak izaten dira segun nola txikitzen dan? 
- 3-ai larrie. Segun nola txikitzen dezun. Errotan ez, han ez da ezagutzen hoi.. 
- 3-anaduentzat, Naparruan eta. 
- 5-ori ezagutzen die oaingo fabriketan, zai larrie ta txea ta. 
- 4-ai larrie da axal haundi hoi eta txikixeagoa txea. 
- 1-ahien pasatzen zan hoi. 
- Etxean? 
1-ahia estu-stue izaten zan eta han iriñe. Eta talok eitteko're bai. Nola izeten zan? 
- 3-Maide (Ore-ahaia) mahia, maide. Iriñe jarri han eta masa eitten zendun. Maie. Maide. 
- Eta zaiakin zer egiten zendun? 
Zaiarekin zer egiten zen
Berastegi tertulia
-Eta zaiarekin zer egiten zan? 
- 6-aie ganaduei. Txerrintzako. Ore-elotak -3-xekor txikik ziela esnea eaten zuen eskutik. 
- Nola egiten zen pelota hori? 
- 4-r pixkatekin. Taloa egiteko bezelaxe. 
- [...] 
- 6-magandik beti apartatu nahie. Ore-elota bezelako batzuk hartu ta mingaiñe pixkat busti... Atzetik nola segittu txekorrak! 
- 3-ere tokira harekin. 
- 2-oitzen zein, bai, moitzen zien. 
- Ama esnia baiño nahiao? 
- 5-aten zizkion eta ez pentsa egoten danik aman errepeik gehio. 
Saskiak (banastak) (1)
Berastegi tertulia
-Otarrak eta? 
- 5-askie. Txikiei esporta. 
- 1-ta behorran kartolak. Kartolak izaten zien ordun. Haik etxen egiten zien asko. 
- 5-akoak'e izaten zien. 
- Kakoak zer dira? 
- 5-akoak izaten die, nola esango dizut ba nik? Egur bat hola zuzenen eta gero bestea hemendik zabaltzen dala ta batzuk izaten zien... 
- [...] 
- 4-elarra ekartzeko. Astoakin edo behorrakin edo. 
- 6-ori jeneralen belarra, ganajana eitteko, ganajana esaten zitzaion. [...] Eta haik izaten zien osokoa billatu ezkeo behintzat hola zabal antzak. [...] 
- 5-aik bi eratara eitten zien: osoa billatzen bazendun osoa eta bestela berriz zulatuta igual-gual eitten zien. Nik itten nittunak beti zulatuta itten nittun. 
- Saskik, berriz, zumitze, egurre ekartzen zuen gaztaiñe edo menditik eta ximaur azpien sartzen zittuen beratzeko, zumitze ateratzeko, eta uretan'e bai. Gero zumitze ateratzen zuen, nik aitte-ana ta ikusten nittun, eta sillek'e itten zittuen, sukaldeko sillek eta. 
Pagoa onena urazpirako
Berastegi tertulia
-6-ta uretan pagoa uztarrie itteko. Uztarrie eitteko pagoa, uztarri bat in eta beste puxke, bi puxke edo hiru edo bi sobratu al zaizu? , haik lurpen humel, leku humel baten sartu eta lau-ost urte igual egoten zien, pagoa. 
- 5-au urte bezelaxe hogeitamar urte aguantatzen du pagoak putzun. Eta busti-ehorren seittun usteltzen da. 
Seittun. Gaur busti ta bihar lehortu eta horrela hasten badezu seittun. Oin esango dizuet nik Ibarreko Olakoa. Olak jakingo dezu zer dien. Hoik fabrikek Altos Hornosek izurratu omen zittun hoik denak. Gure etxen bazan aittonak, harek esaten emen zun. Ba ardatza, ibilliko baldin bazun bueltaka ardatza, eta pagoa behar izaten emen zun. Ta azkenekoa Orejatik ekarri emen zuen, Oreja menditiken. Hiru iri-arekin. Ez zan oso txikie izango. Eta lehengoa atera zuenen putzura bota emen zuen. Ta lau kuadrokoa, e, mahi hau bezela kuadradutakoa. Putzura bota eta hostoa atera omen zun harek. Pentsatu. Bere denboran uretan egundue hure. Urek ibiltzen emen zun eta. Bai, gure aittona batek. Garai haietan attona, gure attonan aitte, e. Santanderreaiño joaten emen zan oletan lana eittea arotzerian. Ardatzak sartzea ta joango zan. Ta Berastegitik atea ta Santanderrera oiñez joaten emen zan bizkarra bete erremintakin, aillegatzen zan tokin gaue pasa ta. Behin joan emen zan barkun. Eta egunen sei pezeta irabazten emen zun eta harek esaten emen zun Altos Hornos ez balitz sortu aberastu eingo zala. 
Saskiak (banastak) (2)
Berastegi tertulia
-Eta zumitza eta zumitzezko saskiak etxe guztietan egiten ziren? 
- 5-z, keba. Gutxi izaten zien hoik eitten zittuenak. 
- 6-zaten zien kartolak eta itten zittuenak baiño jakiñek izaten zien. 
[..] 
- 6-gurre gaztaiñe behar du. 
- Eta saskiak klase askotakoak ziren? 
- 4-ai, esportak bezela gero kertenakikoak'e bai. 
1-arai baten karreteretan ere esporta behar izaten zun harrie zabaltzeko ta.... Batzuk haudixeaoak, beste batzuk txikixeaoak, nahi zunan aukeran eitten zan ordun. 
- 1-aundigoak berriz artoa biltzeko ta. 
- 4-intal saskie. Karea neurtzeko. Kintala. 
- 1-rdun karobik izaten zien eta. 
- 5-ogeitabost kilo. Kintal harrie bai, hogeitabost kilo. [...] 
- 4-aldu behar baldin bazitzaion neurrie kintala izaten zan. 
Euskara semeei ez erakusteko erabakia
Lecea Iparragirre, Marcelina
-Madrilen irabazi zendun diruarekin ezta konparaziorik ere. 
- Ez, ezta pentsatu ere. Nik ein nittun earrak. Esaten nun. Garbi esango dizut, garbi esango dizut! Bi seme dauzket, eta ez dakie euskeraz. Gaztenak gehio daki zaharrak baiño. Baiño ez dakie, oin esango dizut, nik pasa nittunak han, hara joanda, euskeraz bakarrik, ez neukela erderaik, euskera bakarrik, ateeraik ez iñoako, ez dakizu erderaz, eta ez zeukazun ateeraik iñoako, parra itten zizuen gaiñea, eta ez diet erakutsi. Holaxe! , eta jende askoi esaten diot gaiñea. Holaxe, horregatixe baiña. Zergatiken nik han pasatu nittunak euskerakin... 
Eskupeko onenak Donostian
Iparragirre Intxaurrondo, Xinfo
- Bazan txofer zahar bat, kamion... Forrak, garai hartan Forrak zien kamionak. Ta Forra batekin ibiltzen zan; ta pedido gutxi xamar askotan ta hola ibiltzen zan, oain'e hola dabiltze, okerrago oain, berriz. Eta jun ordu bitan lanea ta "bueno, joan hai kamionea hi txoferrai laguntzea! ", ta igual Pasaira o papera eman ber izaten zun, eta puertora igual noabaitteko; ta igual hiru-au fardo paper ta hola aittona hari laguntzea behin baiño gehiagotan, bai. Eta geo izaten zittun, Kalparsoro zan nausia, Kalparsoro, ta haren ezaunek eta hor Mirakruz alden ta txaletatan ta haintzako paketen batzuk ematen zittun; ta beti bea joaten zan paketek ematea, sekulan ez giñun bialtzen gu laguntzaille, klaro, propinak eta izaten baitzien. Ta beretzako. 
Hargina zeneko kontuak
Aranalde Lasa, Patxi
-Harginak ze lan klase eitten zenduen? Paretak eitten esan dozu. 
- Paretak eitten, bai. Etxek eitten-a, hemen Eldun ein gendun, Berrobin ein gendun eta; etxeko, hemen Berastein ein gendun beste bat eta. Gero bordak ere bai ta. Hola aitzen giñen. Aitta're zahartu zan eta, gero etxe berrie ein zien hor, bi edo ta, haiei ezkiñ guzik hartzen eta. Aittek ez zun juan nahi izaten eta, zahartu ein zan eta. Haren tokin ni juaten nitzen. 
- Eta harrie nundik ekartzen zenduen? 
- Harrie kamionakin ere ekartzen zuen eta, irikin eta, hola ibiltzen zuen. Harrie, hemen harri asko baitao. 
- Menditik? 
- Bai. Harrobirik-ta bazan? 
- Harrobik bazien baiño harrobie ez zen izaten; bestaldera, mendikoa, harrie ta. Gero ekartzen zuen kamionakin harrie falta zanen, beherko. Harri asko [...] , etxea eingo [bada] , harri asko behar du. Ez da bela osatzen. 
- Eta harri bila zuek juaten ziñaten edo beste batzuk ibiltzen zien lan horretan? 
- Harri bila gu nekez. Gu jartzen. Billa, ba, behin edo behin juango giñen baiño. Bestaldea, lan in behar zan tokin. 
Hola aitzen giñen. 
- Eta zer erraminta erabiltzen zenduen? 
- Erremintak mailluk eta ze hoiexek, ze haundiik ez. Gero, bakizu, plomadak eta holako zea batzuk; ezerrez. 
- Elizatan eta ibili izan zarete? 
- Ez. Hemen bai Platadien, eliza dao [...]. Horko barrio [...] denak eiñak die hoik. Berastegiko elize. Hortik Platadie behera. Izkiñetako paretak hoik danak nik in nittun, e. Beste bat eta biok hasi giñen eta hue nagusikin hasarretu eta ni aittu nitzen hor. Pareta asko baitao egiñakhor bi aldetatiken. Hoik'e nik eiñak die ta. Ba, hortxe nunbaitt ari in behar. 
Trenbideko lana
Berastegi tertulia
-6-errokarrillea bazien Berastegitik joaten zienak kapazoa hartu hemen zintzilika eta oiñez Amionera, ferrokarrillea lanea. 
- 5-ai, hemen beranduntxoena ibilli zana Tomas zana izango uen bat. 
- 4-ixilio ere bai. 
- 5-au mandoakin joaten zan, Ansa. 
- [...] 
- 6-errokarrillen trabesak sartu[...] egurrezkoak jarri eta burnik gaiñen korritzen zuen, eta trabesak usteldu itten zien eta kanbiatu ein behar ba. 
- 1-rabesok hor bertan itten zien asko. 
- 5-akiña bat iñek izan behar zuen gure aittona-a, aitte-a, Juan Sebaxtien-ta. Juan Sebaxtieni galdetu handiken hamar urtera holako menditan zenbat trabesa egin giñun-ta, eta da! esaten emen zun. Baiña zenbat in zittuen, e. 
1-at gora tiratzeko ta asto bat, kaballete bat eitten zuen eta egurre jartzen zuen han eta egurre ebakitzen zuen esku-errakin. Trontza bezela, baiño... 
- 2-at goien eta bi beheran. 
1-ora hutsik tiratzen zuen eta goitik beherakoan ebakitzen zuen. 
- 5-oien bat izaten zan eta behean bi. 
- Arpana da hori? 
- 4-ori da, arpona. 
- 5-ata arpona eta bestea da asto-erra. 
- Ez dira berdinak arpona eta asto-erra. 
- 5-z die /eztie/ berdiñek baiña lan berdiñerako. 
- 6-ata zinte da eta bestea berriz zabala. 
- 5-estea izaten da, armazoiakin izaten da asto-erra. Asto-erra da bi... , koadroa ein beharren triangularra ein, ezta, eta erdin zerra eamaten du, eta behean aitzen die bi zerrari, bi lagun tiraka. Eskulekue izaten da. Eta goien bakarra. Eta goikoak egin behar izaten du goitik beherakoan ebakitzeko erantsi. Eta gorakoan aurreratu lehen eginda dagon tokira ta behekoak botatzen due gora. Eta harek gero egin behar du goitik beherakoan erantsi ebakitzeko eta bestek tira. 
- Hori asto-erra. 
- 5-sto-erra, eta bestea izaten da zabala. Izaten du goien zabalagoa eta beheran meharragoa. Hori da arpona. 
- Eta arpona eta asto-erra erabiltzen dira oholak eta tabloiak egiteko? 
- 4-abloiak eta eitteko. 
- 6-arai baten latak-ta eitten zienen, egurrek dexentek eta, osoiken, puxket ebakie utziz, baiño egurre osoik eamaten zuen. Lata, igual izango zittuen harek hamar, zortzi lata; Baiño osoiken. 
- 5-ero aixeago ibiltzeagatik izaten uen, zeatiken zuk puxkatzen baldin badezu ibilli behar dittezu hamar puxke konpaziorako, eta bestela berriz... Eta azkenengo momentun lehertu ta ya esta. 
Eskolan hasi zenekoa
Garciarena Belaunzaran, Esteban
- Esan duzu kolejiora hamaika urtekin. 
- Bai, bai, hamika urtekin, baiño hamika urte bitarten hemen ibilli nintzen. 
- Hemen plazan? 
- Hemen, bai, plazan, bai. Baiño ordun maisuk'e badakizu maisu're gutxi izaten ziren ta, zea, oso maiz kanbiatzen ziñan, ze beti maisu diferentekin izaten giñen. 
- A bai? 
- Ta ez gendun. Baiño nik gauzik hobena egin zidaten, gurasoei eskerrak ematen dizkiet kolejiyoan sartu nindduelako. Ta han ikasi nun nik beste menden nola egoten zan, ta nola muitzen zan. Ta geo gaiñea urtek'e txarrak tokatu zien gerra ondoa, gerra ondoa zan, ta kolejioa nik hoi detaille hok kontatuko dizkizut... 
Eskolako jantokian janaria falta zenekoa
Garciarena Belaunzaran, Esteban
- Han kolejioan gogoatzen naiz komedorea: ni hamaika urtekoa nitzen ta nire kidekoak'e asko zien, ta geo beste batzuk haundigoak. Ta komedore bat izaten zan, baiño bi parte egiñe. Ta gogoratzen naiz urte baten, jana palta zeatzeko ta [...] babarruna atera itten gendunai eskatu ein zion kolejioa ya bi hillabete hillabete falta zanen itxi ein beharko zuela, ez zala, ez zuela janik billatzen. 
- Etxetik ekartzeko. 
- Bai ta emateko ta halaxe eman gendun, zeatik hemengo zelai hau dena oain berde-erde dao. Hemen dena artoa, garie, patata, denatatik itten zan, ez zan berdeik ez zan izaten hemen; ta geroztik gauzek kanbiatu dia oso. Ta urte haietan ba mixeria asko, ta gogoatzen naiz han kolejioan komedore hartan alderdi baten, bueno komedore bat baiño alderdi baten haundik egoten ziren ta beste baten ttikik. Ta ttikin zeran egoten zan itturri bat zegoan ta zaharrak etortzen... "aizu, zea sobratu al zazue? ". Konturatu zazu, sobran bille, ta huren aitzakiekin etorri ta sobrak ta sobrak ematen giñezkien geo, sobratzen zitzaizkigunak. Ta hoi ere holaxeko boillo txiki batzuk lauentzako ta kabezaik botaik ta gora iyo beharren behera eroritzen ziren. Bai, bai, zerak, ez dakit ze izena zuen, ez dakit, ez naiz gogoratzen, oain ez zait etortzen izena. Ba holako bizimodue eman [...] ni. 
Ezkondu arteko bizitzaren laburpena
Garciarena Belaunzaran, Esteban
- Ta geo kolejioan sartu nintzen ta... 
- Kolejioa nun? Nun zeon? 
- "En Mugaire, Oronoz-ugaire con Maristas, alli aprendi... "
- Marianistena? 
- Maristas. Bai, ta han ikasi nun nik garroten zer zan soldaduzka. Geo soldaduzka esaten zuen geo soldaduzkako denbora etorri zan, ta nik aitte zahartue nun, ta soldaduzka libre atera nintzen, ta aittari esaten nion: "baiño zeatik ni soldaduzkatik libre? " Ta "zeatik esaten dezu hoi? Gaizki bizi al zera? " "Ez", baiño nik nittun etxean gurasoak, ta geo nittun beste hiru izebak, bi izeba ta osaba bat, ta haikin gaizki etortzen nintzen. Haik denda zuen, ta nik, nik hemezortzi urtetako "titulo profesor mercantil" banun, asike nere denboran estudioak onak izandu dittut nik. Horregatik erderaz gehien gustatzen zat mintzatzea euskeraz baiño. Baiño urte haik joan ziren, ta ze esatera nijoan, ahaztu itten baitzaizkit. 
- Maristekin, gogorrak ziran Maristak? 
- Bai, bai, bai, geo beste kolejioa, geo ezkondu nintzen, urte nittun ezkondu nintzenen kotxe berria erosi nun, ta joan nintzen zeara, ordun ezkondu nintzen urte hartan. 
Autoarekin anbulantzia-lanak egiten
Garciarena Belaunzaran, Esteban
- Kotxea primaberan ekarri ta esango dizut kotxe harekin ze pasatzen zitzatan. Kotxea "citroen cuatro chapas" esaten zien haietakoa gendun, nun nik. Eta hemen ordun anbulantzik eta ez zan, ta beti batek ematen zittun kotxe bat bazan, ta harek ematen zittun. Ta "nik [...] kotxe "cuatro chapas" izango det, baiño hemendik aurrera lan hau dena hitzako" ta. Baiño ordun'e mangoneo izaten zan. Hemengo atzena ein zun serbizioa nere kinto lagunea, ta haren semearena eingo zun, "bueno, hemendik aurrera serbizio denak hitzako". Ta hala, ta eman zidan, bueno, hau ordun, klaro, anbulantzik ez zan ta serbizio "ahi" ta han paper bat betetzen zan han, ta paper harekin gero kobratu itten zendun. Ta ni astero joaten nintzan asten bi aldiz igual hemengo laugarren kotxea zan Berastegin. 
Eskolan 12 urtera arte
Yeregi Aranalde, Patxi
- Eta hamabi urtera arte eskolara ta joango ziñan, ez? 
- Eskola hamabi urte arte bai, baiño hamabi urtetik aurrera gabeko eskola. 
- A bai? 
- Egunez lanean aitzen nitzen ta negun gabeko eskola ematen zigun [...] ta gabeko eskola. Eskolan ez genun asko ikasi, gogorik ez gendun ta, badakizu. 
- Gabeko eskolan hasi aurretik hemen ibili ziñan plazan? 
- Bai, herrin, bai, herrin. 
- Zenbat urtekin hasi ziñan eskola? 
- Eskolan? Ordun zazpi urtekin eo hasten zan. Bai, maisu, mutillentzako maisu bat izaten zan ta maistrantzako beste bat. 
- Neskentzako? 
- Neskantzako aparte beste maistra bat izaten zan, bai. Guk ez gendun maisukin suerte handirik izandu; gerra ordun ni eskolan hasi ta belaxe hasi zan, ta maisu asko kanbiatu zizkiguen guri. Gure aurrekoak aittek eta hoik, hoik sekulako eskola hartu zuen, hemen maisu bat oso ona egokittu zitzaien, ta sekulako eskola eman zien. Baiño gu oso, urtebete ez zuen itten, kanbiatu itten zien maisuk asko ta ez gendun asko. Gogoa're gutxi ta, badakizu, geo maisuk'e halamouzkoak izaten giñun ta [...] hola... 
Eskolatik kanpo pozik
Yeregi Aranalde, Patxi
- Ta eskolak ze izaten zian euskaraz edo erdaraz? 
- Bai, euskaraz. 
- [Emakumea] Erderaz. 
- Erderaz ordun. 
- [Emakumea] Erderaz hitzik maisuk ez zekien euskeraz ta. 
- Batzuk, erdaraz, izan bai ordun. 
- Kanpotarrak izaten ziran? 
- Bai, bai, kanpokoak, bai, kanpokoak. Erderaz ta guk erderaz ez genekin ta gero gutxi joan. Hola eskola gutxi hartu gendun guk oso. 
- Gutxi joaten ziñeten ze etxian lanak egoten zialako edo bestela? 
- E? 
- Gutxi, denbora gutxi esan nahi duzu. 
- Bai, bai, etxekoak bidaldutzen giñuen ahal dan guztin. Baiño baakizu, geo uda etortzen zanen izaten zan batzutan behien aurren ibili behar zendula besten ez dakit zer egin behar zendula. Hor aittonan ta osaban etxean joan behar izaten gendun, ta hemen auzotan'e bai askotan, ta haitan pozikio ibiltzen giñen gu zeatzen baiño eskolan baiño. 
- Eskolan baiño? 
- Bai. Guk eskola ikasi genduna gabeko eskola pixka bat ikasi gendun, eskola ez degu guk asko. Geo letzeko ta're afizio gutxi izandu dut nik beti, ez det hola afizioik izandu. Horrek'e asko itten du. 
Gau-eskola
Yeregi Aranalde, Patxi
- Ta gabeko eskolan hemen herrian bertan? 
- Bai, bai, herrin bertan, bai. 
- [EMAKUMEA] Udaletxen. 
- Bai, bai, eskola egunez ematen zuen tokin bertan udaletxen. 
- Eta hor maisua beti berdiña euki zendun edo? 
- Zean zegona, egunez zegoena, egunez zegon maisue, umekin ta zegoan maisuek gaben ematen zun, harek ematen zun. Negu parten ematen zun e? Negun ba ez dakit zenbat hillebete, bost hillebete eo, sei eo, zean ematen ziun [...]. Ordun egunez ez baizan, gutxi joaten giñen, jende guztik lan ein behar izaten gendun. Mutil koskorrak ez zian oain bezela libratzen, batea ta bestea dana lanea. Ta horrengatik, badakizu, gaben ya lana librexeo nola izaten baitzan. Gaben koadrilla handia ibiltzen giñen e! Mutillek hamasei ta hamazazpi ta hemezortzi urte ia soldadu joan arteko mutillek izaten zien ta. 
- Koadrilla orduan? 
- Bai, ordun. 
- Ta hor ya gehitxoago ikasi zenduten ez? Ya gau eskolan. 
- Bai, gabeko eskola. 
- Ze ikasten zenduen, matematika edo? 
- Denatatiken zeozer, eskribitzen ta leetzen ta zeozer beñipin pixkat kontuk ateratzen ta hola zeozer, bai. 
- Zein zan maisua edo zein...? 
- [EMAKUMEA] Ez al zea akordatzen zer zun izena maisuk? 
- Uf, ez, ez, ya memoria asko joan zait nei, ya oso memoria bajatzen ari zait. 
Behien aurrean lanean
Yeregi Aranalde, Patxi
- Eta esan duzu behien aurrean eta ibili behar izaten ziñatela... 
- Bai, jesus. 
- Baiña zuek hemen ez zekazuen ez? 
- Hemen ez, baiño auzoan han osaban etxen elizen ondoan bizittu zien aittona ta osaba, ta haikin. Ta gero hemen auzo hotan, auzo hotan askotan zeatzen giñen. 
- [EMAKUMEA] Honen etxen, honen etxen aittona hau, aman aitte hau zuen, ta hau itsue ta honen semekin ta, han elizen ondoan, haik bai... 
- Ta hemen ondoko baserri hota're bai. Gu koadrilla handia nola baigiñen gaztek hola giñenai deitzen zigun itzulen, udan, primabera parten beñipin bai, launtzeko bai, launtzeko bai. Baserritan asko ibili behar izaten gendun, garaie etortzen zanen, ba, baten ta besten, hola. Ordun zelai hok denak laboreak izaten zien; oain belar daude, baiño dena behiekin eitten zan, ta behien aurren ibiltzeko umek nahi izaten zittuen, ta hemen ume asko nola nola baigiñen, baten batea ta besten bestea, ta garaien beti izaten gendun. 
- [EMAKUMEA] Felik esaten o, baserri batea jun omen zan, ta ez omen zun ibili nahi haik behiekin, ta sekuleko tripeko miñe jarri zitzaiola, Eibarko estankon bizi danak, sekuleko tripeko miñe jarri zitzaiola, ta gaixo zegola, ta negarrez jarri omen zan, ta etxea... 
- Behien aurrean ez ibiltzeagatik? 
- Ez ibiltzeagatiken. Bai, bai, ordun etxe askotan ibili behar izaten genun guk hemen e? Bai, etxe askotan ibiltzen giñen. Ordun denatan baserri hoitan denatan nola zien behiek, ta denatan laborea asko eitten zuen, ta bea famili ttikiago, bea handiago bazuen ba umek hola zeben tokitatiken deitzen zigurean... 
Sorginak auzoan
Yeregi Aranalde, Patxi
- Ta hemen bestela holan, sorgin konturik eta entzun izan dozue? Gurasoeri eta? 
- Bai, sorgiñek izan izandu die, hementxe auzoan. Hor badao etxe zahar, txabola zahar bat. Ta hor zien aitton-mona batzuk bizitzen zien. Ta zuen mutille gazte bat, seme bat, hola tipo hoitakua zan. Ta harek itten zien sekulako sorginkerik itten zizkien hairi. Harri koskorrak bota ta, tximinitik zea bota ta... sorgiña zala, ta haik ibiltzen zien sekulako komeritan, hor ibiltzen zien. Ta eun baten holaxe ikeatu seko, bi zaharrak zien, ta gure aitte zanai esan zien. Ta hoyek ez deikela izan, ta aitta juan ta seittun harrapatu zien, nola botatzen zizkion, ta ordun zeatu zan geo "Sorgiña" esaten zien. 
- Eurak pentsatzen zaben sorgiña zala? 
- Bai, beak bai. 
- Ta zein zan, semia? 
- Semea! 
- A bai? 
- Semea, zeatzen ziena, gaiztakerik itten zizkiena. 
- Ta gurasoak bildurtuta? 
- Hombre, oso ikeatuta e! Seko ikeatuta. Tximinitiken harri koskorrak eta botata, ta beste aldea gaiñea, bi zaharrak, ta haiei aixa botatzen zizkien, zeudela diximuloan. Ta bestek sorgiñek diela ta hola. Zelebre hoitakoa zan e? Semea, mutille, oso zelebrea zan. 
Eskola garaiko oroitzapenak
Azpiroz Nazabal, Joxe
- Eta eskolan zein zan maixua? 
- Don Elias Azpiazu Gorosabel, mundu hontan izandu dan maixuik hobena. 
- Bai e? Asko ikasten zenduen orduan? Asko ikasten zenduen berakin? 
- Asko... ze esango dizut? Ni eskola garaien itulea... Itulea zer dan ba al dakizu? Behien aurren soroan ta ibiltzea. 
Bueno, bale, hoi baldin bazan, gelditzen, geldittu arazten niñuen egun batzutan; baiño gaiñekoan ni eskola beti joan behar izaten nun. Anaiak joaten ez bazien, anaiai ardik eta gehio galazten zien. Baiño nik bakar-akarrik bada're, joan in ber izaten nun. Ta azkeneako, gelditzeko, gelditzeko tenorea etorri zanez, ez dakit hamahiru urte hamabi o zenbat nittun, gelditzeko tenorea etorri zanen, pena nun: ez nun nahi geldittu. Ikasi in nahi nun gehio, baiño... dirue. 
- Hamabi urte arte ikasi zendun orduan eskolan? 
- Bai, bai, bai. 
- Ze ikasten zenduen, danetik? Maixuakin danetik ikasten zenduen? 
- Bai, maixu bat, maixu batekin, bakarrakin, guk ez gendun besteik iñor izandu. Ta "sumar, restar", ta "multiplicar", ta "dividir", ta geo problemak'e bai, ta ortografia're pixko bat bai ta... Ez nintzen ikasleiken txarrena izango, maixuak maitte izaten niñun, bai. 
- Eta libururik eta erabiltzen zenduten? Libururik erabiltzen zenduten? Liburuak edo koadernoak edo erabiltzen zenduen? 
- Bai, koadernoak, han bertan eskribitzeko ta etxen operazioak eta in ber baldin bazuen koadernoa etxea. Ta geo hurrungo egunen maixugana ta maixu beak ikusten zittun danak e? Hark besteei ez zion ezer uzten hortako, bai. 
- Eta gero ez ziñan ibili, orduan hamabi urtera arte eskolan...? 
- Hamabi-amahiru nittun, ez dakit, baiño bai, ez, ez, geoztiken etxen lanen, basarri-ana. 
Mutil azkarra izanda, apaiz sartzeko animatzen helduek
Azpiroz Nazabal, Joakin ; Azpiroz Nazabal, Joxe
-Halako baten erraiñek blok bat ekarri zian eta. Blok bakarra ez, boligrafoa ere bai ekarri zian. Nik txikitandiken eskribitzeko afizioa izan dut beti. Kartak eskribitzen eta. Basotako administradore egondu nitzen, eta ni eskribitu errex. 
- Hau txiki-xikitandik... Gu zortzi anai-rreba giñen baiño denok baiño azkarraua zan. Maixu zarra, oso ona gendun guk maixue. Sobresaliente para todo. Apaiz egiñarazi nahi zun, apaiz egiñarazi nahi zun. 
- Izebak, bai. 
- Izebak ez, maixuk. 
- Ez. Maixue ta erretorea etorri emen hittuen honea, edozein karrera ikasi nezakela ta. Izoba, apaizak'e bai, gure izobak'e apaiz izatea nahi zin, baiño osabak[...] , apaiz itten bada hemengo etxeok galduko dizkik. Ta batere akordatu gabe, nik ez dakit, urtek joan zien eta bate akordatu gabe hemen geldittu nintzen. 
- Baakizu zer pasatzen dan, bizimodue beti dijoan heiñen beti abanzatzen juaten da. Lehengo kontuek eta beti berrie, beti berrie sartu itten da eta. Hola juaten die lengo gauza asko apreziatu gabe, desaparezidu holaxe itten die. 
Medikuntzako aurrerapenak
Azpiroz Nazabal, Joakin ; Azpiroz Nazabal, Joxe
- Orduako orduan jendea azkarrao zahartzen zan oain baiño askoz'e. 
- Bizimodu gogorragoa edo? 
- Ez dakit. Geo botikerik ez. 
- Gure aitte hirurogeita hamasei urtekin hille deu, baiño oso zahartuta. 
- Raroa zan ez? 
- Oso zahartuta. 
- Klaro, botikarik ez eta... 
- Bai, bai, botikak eta're bazien, baiño... 
- Ez. 
- Txikitatik lan nekatue. 
- Don Juanek esan izango zien, gure meikue, izandu zala, oaintxe hille da Donostin, don Juan, bai; ta hark esan izandu zian gerra denboran izandu zala sanidaden adelantoiken gehiena. Probatu in behar "hau hola, hoi hola, ta bestea hola", ta probatu in behar ta gauza asko ondo atera ziela ta belaxe penizilina laixter sortu zien, geroxeo, baiño bai, sortu zien. 
Eskolako giroa
Lizartza Esnaola, Lucio
- Ni askotan joan nintzen eskolaa taloa neonekin, zortzi-edeatzi urtetako kontua esaten dizut e? Taloa neonekin, erre, lurreko sue, lurreko sue ez zendun ikusi egingo zuk segur asko, lurreko su baten, hantxe hautsetan pixko bat zikindu ta... 
- Lurrean sua einda? 
- Bai, sue zan bere tximinikin ta bere... 
- Baiño hori etxean. 
- Etxen. 
- Zuek sukaldean zeukazuen sua lurrean? 
- Bai, lurrekoa bai, ta han taloak erre puska emateko beste jan. Esnea izaten gendun baizik hoixe, esnea bai, ta eskolaa eo ahal zan tokia, bueno... Ba komeria baten ibiltzen [...] gu txikitan. Eskola joaten giñenean ere, orduko eskola zan, eskolaa joan ta lehendabiziko "Cara al sol" kantatzen. Ta orduko zeak, eta igual berrogeita hamar ume igual o berrogei o, dena batera eskola... 
- Neska ta mutil denak batera? 
- Neska-util ez gendun eskolik. Ikasi gendun pixke, bueno... 
- Klaro, ze zu eskolan hasiko ziñan gerra ostean, ezta? 
- Bai ba, bai ba, bai ba. Sei urte baiño leheno iñor ez zan joaten gaiñea, geo, geo hasi zan. Ta geo aitte hil eta geratu giñan iñorre gabe eta ezerre gabe, fulamenturik gabe, ta hortxe... 
- Eskolara gutxi. 
- Gu eskolaa oso gutxi, eskolaa gutxi, esaten diet oain, hodi esaten diet nik semei ta "zuek, zuek bezela eskolaa izan banu nik modua joateko abogadu izango nindduen". Matematikatan dana oso aisa aitzen nintzen, bai, bai. 
Txikitako gaiztakeriak
Lizartza Esnaola, Lucio
- Baiño gaixtoa're, pixkot gaixtotiken'e banun nik. 
- A bai? 
- Bai, han hoi Lizarra da Lizarra baserrie, ta han morroiai nausik tinbrea jotzen zien jekitzeko habitaziora, bai, habitaziora bai; ta ni morroiak alde inda geratu nintzenen, pentsatu nun, nei'e tinbrea jotzen, ta pentsatu nun "tinbrea? Ez zidak jo ber nei gehio honek tinbre honek, eta zerbait ein behar diot", baiño tonto hutse. Jats nun atek mueille zun atzetiken, jo nun makillakin, ta jata dena txikitu tinbrea, ta nagusin ta aurren, ate aurren potekan tinbrea joan zan. Han ikusi nittun komerik geo... 
- Geo ze, errita? 
- Buff, buff, bueno, hola... 
Janaria gerra ostean
Huizi Apezetxea, Maria
- [PEDRO] Ogie ere, garie errotan iho ta etxen itten zan ta ordun ekonomikan ta labetan ta itten zan, etxen itten zan ogie. Gerra ondore hortako kontuk. Hoi ya, geo ez, geo gerra ondore hartan gosete handia zan, ta zerbait behar zan, ta taloa. Artoa ere asko itten zan ta. 
- [MARIA] Gure gazte denbon gu dena taloa izaten gendun: goizen taloa, eguardin taloa, atsalden taloa, gauen taloa. Gaztaiña errek eta esnea ta hola gauen, gaztain garaien, bai, dena holaxe, gu... 
- Hori izaten zen orduan janari inportantena, ez? 
- [MARIA] Bai, janari sanoa, sanoa, janari sanoa. Gazta etxen izaten gendun, nahiko gazta izaten gendun, ardi gazta. 
- [PEDRO] Ardi asko ta... 
- [MARIA] Gero mamia ere nahiko izaten gendun etxen, ta kanpotik'e jende asko juten zian gure etxea behintzat han baserria. Gazura gazta ondoko esnea [...] atera ta gazta zaharra jatea, jende asko juten zan, bai, baserria asko juten zan ordun, garai haitan, gu gazte giñela. 
Eskola
Garciarena Arregi, Jose Julian
- Eta zu mutikoa ziñanean hemen ganadua ta eukiko zenduen etxean, ez? 
- Bai, bai, ganaue garai haietan ganau asko eukitzen gendun: sei-azpi bat behi, ehun arditik gora, ehun arditik gora, beste dozena erdi bat behor. Hoik hoik ganau hoik izaten giñun; geo ikuillun zerrik ta oilok ta, hoik'e bai, bai, ardik - Konejurik eta? 
- Koneju... ordun ez, oain bai izaten dittugu, ordun ez, oain bai bauzkegu. Ta geo dirurik ez zan ta, eskolan'e berandu samar hasi zazpi urtekin eo hasi nintzen, ta geo primabera etortzen zan ta itzulera behien aurren soroa banetzen behien aurrea batzutan; geo ardizai joateko oain alanbreakin da ixten ditteu ixturekin itten deu, baiño ordun ez alanbre... dirurik ez zan ta. Ta ardizai ta, nik eskola oso pobrea hartu nun, oso pobrea zeatu nintzen. Ya hamaika-amabi urtekin geratu nintzen gaiñea, ordun aixa geatzen zan eskolatik, baiño geo gabeko eskola esaten giñun, gauen bi ordu sartzen nittun, hemen sartzen giñun hemen Oiñetaberriko apaiz batekin ikasi nun nik eskola, Don Victor izena zun, Labaien Don Victor Labaien. Haretxekintxe gabeko eskola nik eskola pixko bat hartu nun, bai, gauen. Goor jartzen zitzagun e! Harek ondo hitz eingo zizun, zeatuko zizun baiño eskolan ari giñanen gogor itten zigun, bai gogor ta hantxe ikasi nun nik eskola, bai hantxe, bai... 
- Orduan lelengo zazpi urtekin eta plazan ibiliko ziñan, ez? 
- Bai plazan aiuntamenduko goi hortan: neskak alde batetik ta gizonezkoak, bai mutillek, beste aldetik ibiltzen giñen. 
- Eta zuk, klaro, zazpi urtekin hasi ta gerra etorriko zan segituan, ta gerra denboran ere eskolara joaten ziñeten? 
- Bai, bai, gerra denboran'e joaten giñen; maisu hankamotz bat gendun. Gaiztoa e! Bai, garbi esango det, gaiztoa, geok'e hala izango giñen baiña gaiztoa. Hola makille luxe bat ibiltzen zun mehe bat oholan giseko ohola zera bat, ta behatzak hola jarrita deskuidatzen baziñen tas-as [hotan] eman, bai. 
Eskolan ikasitakoa
Garciarena Arregi, Jose Julian
- Eta orduan gero, hori, gau eskolan don Victorrekin ibili ziñan... 
- Bai, Don Victor, bai, Labaien, harekin... 
- Nun, hemen Berastegin bertan ematen zun? 
- Bai, hor kalen ematen ziun, hor kalen bizitzen zan hor etxe baten bizitzen... 
- Bertakoa zan? 
- Bai, hemengo semea zan, bai. Hoi Itziarren ta hoitan ibili zan baiño gero honera etorrita zegon, bai, hemen zegon, bai, bertako semea. 
- Eta ze, ze ikasten zenduen? 
- Ikasi, ikasi jartzen zigun: "sumar, restar ta dividir", hoi, hoi behintzat aurrena ikasten, hoik zeatzen ibiltzen giñen, bai. 
- Gau-skolan igual pixkat gehixeo ikasiko zenduten ez? 
- Ikasi nun hantxe ikasi nun nik pixko bat, bai. Gaiñeakuan, "sumar ta restar ta dividir" hoi hoik gue eskolak hoik zian garai hartan, bai. 
- Bestela hori, libururik eta erabiltzen zendun? 
- Ez, ez, ez. Han kuadernoak eo bai, baiño danak eskolan han uzten giñun e? 
- Berak pizarran...? 
- Bakoitzak bere... Bai, pizarran, pizarra handi baten berak jartzen zittun ta guk handiken zeatu, bai, bai, handiken. 
- Ta bestela ze gehiago: geografia ta holako maparik eta... 
- Garai haitan, guk behintzat ez. Guk ez. Oain, eskola pixko bat hartu zuenak, eskola pixko bat hartu zuenak, erabat joaten zana, beti eskola pixko bat bai hartu, erabat. Baiño zu etxen zortzi eunen etxen eon ardizai o behien aurren eo soroa banetzen ta ibiltzeko ta ibili ta geo joateko're gogo gutxio, lagunek aurrera joanak, ta hor diferenteixo izaten zan, bai. 
Gau-eskolan serio ikasten
Garciarena Arregi, Jose Julian
- Gau-skolan ere, bueno, huts asko itten zendun ala hori gehiao mutiko gazteagotan, ala? 
- Ez, ez, ez, gabeko eskolan, gabeko esko... gehio ikasi, burue ere gehixeo ordun zeatu, bai... 
- Eta beti joango ziñan ez? 
- Bai, eunero, eunero joaten giñen, ordun launbeten e bai e! Ordun launbeten jairik ez zan egitten e! Ordun launbeten eamanazten giñun. 
- Ta gaueko eskola hori ordaindu eitxen zan? 
- Bai, zenbat ez dauket gogoan, ta ez dakit, ama ibiltzen zan ama, ta ez dizut esango zenbat, baiño ordain... apaiza pagatu eitten gendun, bai, paatu. 
- Bestea publikoa izango zan plazakua, ez? 
- Bai, plazakoa bai, plazakoa bai, publikoa, plazakoa bai. 
Janaria kontserbatzeko moduak
-Lehen frigorifiko eta halako... 
- Ez zan. Negun bakarrik... 
- Gazi-utxe, ez dakit zer dan baakizun. 
- Gazi-utxa? 
- Bai. Hola itxi-txi zera bat, kaja bezela, [...] , eta han sartzen zien, gatzakin josi han, ta harria gaiñea bota ta karga-arga ein ta urdaizpikoa-a han konserbatzen zien. 
- Gatzetan. 
- Gatzetan, bai, gatzetan. Oingo frigorifikoak baiño neretzat nahio, beste gusto bat izaten zun. Gero begiratu gatza hartzen zuen eta [...]. Neretzako, ez dakit, batzuei ez zaie gustatzen. 
- Eta ardikiarekin ere berdin egiten zen? 
- Bai, ardiakin berdin. Negu-egun eta gure etxen egoten zien, ardi koskorrak egoten zien eta. Baiño gaiñontzien ardie berdin, gatza emanda. Odolkik in, [....] pixkak jan, baiño geo hua. Ta gatza [...] zintzilik jartzen zan mandiuan edo [...] lekun, zeziñe. Hori eitten zan egualdi onakin seka-eka in [...] Urdaiazpikok'e holaxe eitten die. 
- Zintzilik jarri eta gero sekatzen utzi. 
- Bai, bai. Eta sukaldean askotan azkarrena, hemen sua itten zalako, sukaldian. 
Baserrietara jauna ematera joatean, bidean jendea belaunikatu
Yeregi Aranalde, Gregorio
- Eta bestela hemen bazan ohiturarik baserritara ta joateko bedeinkatzera, zerbait bedeinkatzera edo...? 
- Ez, ez. 
- Zuek beti elizan egoten ziñaten, ez ziñaten joaten iñoiz apaizekin, ba... 
- Jauna ematera bai. 
- Bai? 
- Jauna ematera, bai, asko. Zea, gaixo zeudenak eta zea hointzako jauna ematea gu juten giñen, askotan bi monagillo izaten giñen, ta igual bi meza lagundu o goizen, ta bat gelditzen zan beste bi meza laguntzen, ta beste monagilloa joaten zan apaizakin jaune partitzea gaixoai. 
- Etxera eramaten ziren? 
- Bai, jauna etxea ematen zitzaion, ba, ezinduta zegonai, eliza joateko ezinduta zegonai etxea ematen zitzaion; ta gu juten giñen, monagilloak juten giñen kandela, zea, farola baten kandela, ta besten kanpana, kanpanille bat, ta elizan eo biden tan-an-an kanpanilla joaz joaten giñen. Ta ordun baten bat biden kruzatzen bazan, ba hue lurren belaunikatzen zan. 
- A bai e? 
- Bai, hue lurren bedeinkatzen... hue beharko, busti bazeguan ez baldin bazeguan... 
- Belaunikatu in ber? 
- Belaunikatu in ber izaten zan. Hemen kaso bat kontatzen due bat zea bazihoala jaune, nik esan detena gaixo baten zea ta hemengo baserritar bat zeakin, behiekin, emen zatorren. Ta lokatza, zuek ez dakit lokatza ze - Bai, lokatza. 
- Lokatza, lokatza emen zegon haundie pare hartan ta zeak, baserritarrak, txapela kendu ta jarri emen zan, baiño belauniko ez jartzen; ta apaizak belaunikatzeko ta lurren lokatza zeon, ta ezetz, belaunikatzeko ta belaunikatzeko ta belaunikatu omen zan, baiña ez emen zan gehio elizea jun. 
Gurpilik gabe aurrera
Iparragirre Intxaurrondo, Xinfo
- Eta behin baten gertatu zaiu: hamarrak laurden gutxitan abittu gea handik kamionakin, bea txofer. Ta hor Berrobin ermitte bada San Sebastian, ta San Sebastian handiken behera ai zien obran kamioan, ta baztarretiken zanka o ebakitzen eta harri-illek eta zeuden kamion. Ta badator sekulako belozidaden ta jotzen du harrin bat eo ta sekulako potek atea zittun kamionak eta aurrea [...] zan. Ordun hue, ta pentsa zazu errueda galdu zun han: aurreko ezkerreko rueda galdu eta hala're handiken Kalparsoroa ze eongo die? Zortzirehun beatzirehun metro, eta ezta kontuatu're. Ta frenun danborran gaiñien etorri zan kamiona, ezkerreko errueda galduta. Ta horrea aillatu gea, ta geo hor barrua sartu behar patiora, eta porteroa etorri zan atarik jaikitzea. Ta klaro, bolantei geo ezin eman geldittu zanen, han belozidade hartan ekarri zun, baiño geldittu zunen ezin eman bolantei eta "pintxazo zerbaitte badik [...] honek". Eta porteroa zaharra zan Elduaingo bat, Joxe, ta "pintxazoa nola izango dik, ba! Errueda falta dik eta! "
Soinuarekin dantza lotua ezin
Iparragirre Intxaurrondo, Xinfo
- Eta, adibidez, zu soiñuakin ta lagundu ta kantatu izan du jendiak, hola bertsuak eta...? 
- Beno, ordun izaten zan dantza, dantza sueltoa. Eta plazatan ta ba dantza sueltoa jotzen zan gehiena. Geo tabernan, bai, kantun ta hola lagunduz ta're bai, tabernatan ta, taberna ezkeo ez da, baiño gaiñeakon ta sueltoa bakarra gaiñea. Ez dena pekatue zan ta. Agarraua pekatue zan, pentsa zazu. Eta emakumek'e pues Marian alabak eo kongregazioa izaten zan ta mutillena San Luis, eta bodan baten eo dantzan ibilli ziela, dantza lotun emakumek eta kongregaziotik atea, ta zinte izaten zuen jauna hartzea joateko, ta zinte hoi kendu ta... Orduko apaizak kriminalak zien. 
Flora, maistra ona
Iparragirre Intxaurrondo, Xinfo
- Gero negu baten ibili giñen, hemengo alaba zan ta geo illoba're bai bazun maistrak zienak, plazaik gabe zeen, politikangatik plaza kenduta. Ta hasi zien eskola ematen partikular, ta kuadrille osoa, ta gaiñeako lau urtetan baiño gehio ikasi gendun negu baten harekin. Maistra ona zan, jo, eakusteko ta balio zuna, ta errespetoa ta harekin bai gustoa joaten giñen. Beste etortzen zien bat edo beste maixu eta belaxe alde itten zuen, ta eakusteko batez, makille eskun beti, ta zipli-apla. Ta osea, haita baiño gustoago joaten giñen ta errespeto haundigo zan emakume hoi, Flora; baiño bai eakutsi're. 
Maisu onak eta bera gaixo
Iparragirre Intxaurrondo, Xinfo
- Geo, pues ni hamabi urte nittula, gaixo geldittu nintzen, hezurre daiñatu, hankeko hezurre, eta operazio txarra in ziaten. Garai hartan ezen adelantoik ez, penizilinaik ez zan arten ta; "guerra europea" ai zula zan... beste, bai, milla ta beatziehuneko berrogeita laugarren urten. Ta urtebete pasa nun gaizki ta orduntxe zan maixu politte hemen, Pamplonako bat, Jose del Hoyo, ta bastante saiatzen zana. Ta ni gutxi ibili nintzen harekin, pena earra eukitzen det, baiña gutxi ibili nintzen. Gaiñekoan ikasteko motiboik ezer ez. 
- Bestela Flora horrekin ikasi zendun gehiago orduan. 
- Florakin, ikasi genduna Florakin ikasi gendun. 
- Ta esan dezu lehen kenduta zeukala titulua, ez? 
- Titulue bazun. 
- Nazionalista zalako? 
- Nazionalista zalako plazaik gabe geatuta zegon, eta bere anaia zegon hemen sekretario: ta hoik, berriz, frankista amorratuk zien, ta hue nazionalista zalako plazarik gabe geratu ber. Ta Etxabe, Etxabetarrak. Ta, pues, holaxe. 
- Ta bere etxen ematen zittun klasek? 
- Bai, bere etxen. Oain farmazia dagon etxen goien bizi zien ta han ematen zun eskola. Ta ba bi habitazio mahiekin ta banketakin jarri ta dena beteta. Geo illoba ere bazun, Amalia o... Gaztegoa zan baiño ez zan hola diferentzi haundie... ez dakit, illoba esaten zun zala ta hue ere titulua zuna. Ta bik aitzen zien, gaztegoakin ta zaharragoakin ta. Baiño joe, hala pues haik harrapatu izan bagiñun guk beatzi-amar urtetan, eo zortzitan eo, ta bi o hiru urten ikasiko gendun zerbait geren kaskagorren. Baiño, ezer ez. 
- Eta ordaindu itxen zenduezen klase horrek? Ordaindu itxen zan? Florari ordaindu egiten zenioten? 
- Bai, ordaindu itten gendun. Uste det hillen hillen bostna euro eo... ordaintzen Flora horri. Oain bestek'e zeozer eman itten zitzaien ta zeozer laguntzen zitzaien maixuei, baiño balio ez zuenak zien asko. 
Herrian galtzak jantzi zituzten lehenengo emakumeak
Azpiroz Nazabal, Simona
-Gu mendia ibiltzen giñen ba gizonak bezelaxe, berdin-erdin-erdin. Ama izaten gendun etxen, baiño gizonak eitten zun lan guztie eittea juten giñen mendia. Igual izango zen egurrakin, igual izango zan belarrakin, denera ibiltzen giñen mendia. Eta hasten giñenen udazkeneko lanetan, ta garoa gizonak ebakitzen zuen, maille bat eitten zuen, ta guk bildu in ber izaten gendun, ta biltzeko hartzen gendun esku baten itaie, itai honekin azpitik hartzen gendun garoa, eskukin hola kontuz, ta hola bera genekarkila ba iztarran ondoan joaten zan, ez, ta zanko denak eta iztarra denak-ta eukitzen giñun ba dena urratuta. Ta ordun hori ez itteko bonbatxoak, bonbatxoakin ibilli behar huken-ta. 
Eta anaiak hasi zitzaizkigun hola esaten: "Bai, zaute ixilik, jendek earki hitz eingoik, zea hasiko zeate hor! ". Ta behintzat gure mutill hoik animatu giñuen ta gu baita ere, haen galtzak guk ondo giñun, eta bueno, haik jantzitzen giñun eta hasi giñen hola. Hori ez markatzeagatiken. 
- Lanerako. 
- Lanerako. Baiño giñen gu bakarrik. Aurrenetako bat ni nitzen eta beste bi neekin koiñata ta beste bat neekin ibiltzen zienak, hirurok hasi giñen aurrena hola. Eta, Aintzerga esaten zaio hor atzeko barrio horrei, eta zea hortaa joan giñen baten gizon batek hola pasadizoan esan zion anaiai, Josei, esan zion: "Hpk zer dittuk hok, abioietiken botak al dittue hok holakoak? ". "Hik utziek hoiri paken, hoik errespetoz zebiltzek eta", esan zion Josek. "Hik utziek". 
"Ju-u-u", parrea einda joan zan. Baiño aurreneko urte hortan hartu giñuen hola. Ia handik hurrungo urten beste batzuk'e hasi ziela, ta geo hasi ziela bestek, ya geo mendia garo-anea joaten giñenen behintzat hasi zien denak. 
Bai, librego gelditzen giñen. Bestela hankak zabaltzen ziñulako, izterrak azaltzen zielako, kuleroak ikusten zielako, hainbat aldetaa giñen kritikatuta soiñekoakin baldin bagebiltzen. Ta apaizak esan zun bezela, galtzak jantzi giñun ba lotsa galdu gendulako. Iruitzen zaizu hori? 
- Hori esaten zun apaizak? 
- Apaizak esaten... Lotsa galdu gendula hola hasi giñelako, gizonak bezela jazten hasi giñelako. Ni neetzako gauze kuriosoagoa da. Ta gaur bertan'e ikusten dittut nik. Igual ai zea, gu aitzen giñen bezela, oin patata ateatzen aiko giñen, beste baten artoa bakantzen beste baten. Eta zer? Ibiltzen giñun soiñekoangatik kulerotaraiño ikusten giñen dana atzetik. Nik aurrekoa ikusten nun nola joaten zan kulerotaraiño ikusten zala, ta ni halaxe ikusi behar niñun beste batek. 
- Makurtutakuan eta. 
- Horregatik. Eta erabat makurtuta joaten giñen, biltzen erabat makurtuta. Ta esango diazu nei lotsa galtzea dala tapatuta jartzea? Politteaoa da. Baiño ez zan hola... 
- Lanerako komodoagoa. 
- Bai, librego. Ta gutxigo hoztutzen ziñen; nahiz ta busti tapatuago zenden. Defentsa haundie du galtzak. 
Horregatiken oin hainbeste ikusten dezu galtza. Defensa haundie. Baiña gure garaien izandu zan oso kritikatuta, e! Eta apaiz bat txorrontxano bat, Bikendi, gendun, bueno! , harrek sermoira joan eta handik esan itten zittun. Aaa! Eta geo danak guri beire hola. Bakizu ze eoten dan maxiatzeko jendea. 
- Herrian denak jakingo zuten... 
- Denak zekien zein zien eta bueno, ya esta. Hori pasatzen zan, bai. 
Elizara sartzeko janzkerak
Azpiroz Nazabal, Simona
-Lehen esan dezu elizara joateko-a eskoterik ezin zala eraman, beti goraino itxita. 
- Ez, ez. Goraiño itxita. 
- Manga lueia bihar izaten zan? 
- Bai, bai, bai. 
- Manga motza ezin zan? 
- Ez, ez, ez, ezin zan. Luzea. 
- Luzea, ezin zan, horreaiño tapatuta joan behar zendun, ta aparte matanillie eman behar zendun. 
- A bai, e? 
- Mantanillie ez dakit ezautzen dezun. Da zea bat. Enkaje baten antzeko beltza zan, enkaje bat bezela hartu ta hoi jartzen zendun ta horrekin tapatuta joan behar zendun. 
- Burua tapatuta beti? 
- Bai, elizea joateko bai. Eta alargunek eta gaiñea hola ibiltzen zuen, guk ibiltzen gendun enkajea antzea, hola lore batzuk-ta zittuela. Hoik ez, hoik tupittu-upittu, itxi-txie. Gasan posturea itxi-txiko beltz [...] haundi batzuk goitik beheraiño ta juten zanak. Eta alargunek hola ibiltzen zien. 
- Danak izaten zien beltzak? 
- Bai, bai, bai. Bueno, txurik'e izaten ziela nik'e aittu izandu nun, estilo hortakoak, ez berdiñek baiño komoniotan-a jartzen zizkien hotan lorekin-a hola. Baiño ordun dena izaten zan, ordun komunio txikie zazpi urtekin itten gendun, baiño itten gendun baita tapatuta hemen koroia batekin eta hola. Eta komonio haundikoan koroia hoi ez, baiña ordun belo txurie. Bai, belo txurie. Burue eraman behar zendun tapatuta. Ez zeukazun elizea sartzeik, elizea sartu nahi bazenun eta ez bazendun mantal... E, guk esaten giñun bezela... , oaintxe esan det ba baiño ya joan zait. 
- Manteliña? 
- Bai, bai, bai. Buruko mantaliña. Hori ez baldin bazeukezun besteik ez bada jantzi behar zendun paiñuelo bat. Ez? Patriken zeunkazun paiñuelo bat besteik ez bada; ta harekin atea behar zendun, ta sartu behar zendun elizea. Bai, zan, hain rigurosoa zan. 
- Eta gonak? 
- Gonak zankerditaraiño. Zankerditaraiño. Honbre! Motxaxeao baldin bazien kritikatua izaten zan hue. Hortiken zean ez zittekeen ibili. Baiño zan, dena zan hola. 
- Lehenago esan dezu, puxkat eskote haundiagorekin jun ezkero jauna ukatu. 
- Bai, jaune ukatu zion, hori da, nik baiño, guk baiño izango zittun lau-ost bat urte gehigo. 
- Senarra-lizetik bialdu're bai. Nik ezautu nun don Andres Bikandi hue hola forasteroak etorri kanpotik, eliza ikustea edo sartu ta: "Ez daukazute sartzeik, ez zaudete elizan sartzeko modun", eta bidaltzen. 
- Abai? Nik hoi ez, baiña jaunartzea bai. Nola ni han nitzen. Jaunartzea joan zan [Modestoneko] Maria. Hola eskote bat zea, eta geo bular haundik nola zittun, dibisioa puxkat ikusten zitzaiola ta hola ibiltzen zan kanpoan'e. Aizu ba, ez eman in zion. Bera pasa ta "zuri ez dizut emango eskote horrekin". Aurrea, ez eman in zion. Hoik zien gauz batzuk... 
Kanturako zaletasuna eta gaitasuna
Saizar Ugartemendia, Bixente
-Gustora nun, kantatze hoi gustora nun. Ume-metatik gaiñea beti kantuako gogoa ta ikasteko-a gogoa nun. Soldauxkan'e bai, soldauxkan'e denak, "benga Bixente, hasi bihar diau kantatzen" beti hola zeatzen zidaten-a. 
Tenorra-a, ni elizan hor ibili naiz erabat. Aurrena monagillo zazpi urtekin hasi nitzen, hamalau urte arte monagillo. 
Baiño monagillo edo "simonero" esaten diogu guk. Simonero nitzela're, askotan organiste lehengue profesorea, organistek, Don Pedro Etxeberria gendun, eta harek esaten zion parrokoai, Don Andres horri, "Bixente bial zazu gaur tipleko, gaur Perosi-meza kantatu behar degu ta, bial zazu Bixente", ta. Ni simonero [jantziekin] gora joan izan nitzen kantatzea. Tiple boza, polite izango nula uste det, ez dakit. Gero ez dakit behintzet, geo kanbioko garaien, boza kanbiatzeko garaie etorri zitzaidan hamalau urtekin, eta mediku bat bazan hemen, Don Tomas Almandoz, bai, hue apaizak pelotakin jo ta hil zun. Ta hue zeon korun. Eta esan zian: "Zu, Bixente, ez dezu kantatu behar, e! Urtebete gutxieneko ixil-xilik egon behar dezu". Jo, ni geatu in nintzen. Ez nun kantatzen. Harrek esanda, e, geatu nitzen. 
- Ahotsa kanbiatu zitzaizulako? 
- Bai. Geo etorri zitzaidan, hasi nitzen eta denak harrittuta. Buo! Espeziala nula ta espeziala nula. Denak hoixe. 
Aidean hartu niñuen eta hor ibiltzen nitzen. Bueno! Ni're pozik, eta danak. 
- Koruan ibiltzen ziñan? 
- Bai, erabat, erabat. Hortxe dauket bastoia. Eman zidan, herrik eman zidan gero zea bat, makille. Fotografiek eta ere asko. Soroa hil zanen, oain hil zan Soroa pelotarie. Hue kanpeon atea zanean'e mezataa, meza kantatzea gu jun giñen. Ezpeleta, zera, Ezpeleta baserrie zeon hor Elduaiñen. Harea joan giñen eta eskolan eman ziguen bazkarie. 
Ta eskolan eman ziguen bazkaria, han giñen berastegiarrak; beastegiarrak giñen. 
- Berastegi herri txikia izateko koru dezentea zuen. 
- Hamabost-amasei lagun biltzen giñen gu, ta gaiñea oso ondo... Perosin meza hoi ta danak guk kantatzen giñun. 
Danak, bueno, nik ez dakit baiño, jendea harrittuta eoten omen zen. Beastegi herri txiki bat holako korue nola zegoan denak, bai. 
- Zeinekin ikasten zenduen kantuan. 
- Guk don Pedro organiste. 
- Horrekin, Pedro Etxeberria? 
- Bai. Haren semea Don Jazinto Antiguan organista urte asko egon zan. Don Jazinto. Geo Bitoriko zaharretxera joan zan. Don Jazinto Etxeberria. Antiguan egondu zan urte askoan Donostin, eta haik'e harengena Donostia joan zien hemendik bizitzea, Don Pedro Etxeberria hoi. Gui musika eakutsi ziguna zan. Besomotza zan, eskue bat elbarrittue zun eta ezkerrakin jotzen zuen ta hankakin organoa. 
- Esku batekin bakarrik? 
- Bai. Ta harek mezak-ta, Perosin mezak-ta, hankakin. Oain semek'e organistak zien biek'e. Bat Euxebio ta bestea... , bat apaiza ta bestea soiñujotzaillea, Euxebio. Ta bik'e organoa... Manolo Yabenen osaba. Manololo Yaben, askotan, bere illoba zan eta. 
Elizan simonero
Saizar Ugartemendia, Bixente
-Elizen hazi gea gu, elizen ibilita behintzet. Ni hala naiz. 
- Elizen hazik ez baiño elizaa asko... 
- Elize asko junak gu, bueno! Erabat. 
- Monagillo esan dezu ibili ziñala? 
- Monagillo, ximonero. Hemen esaten zaio simonero. 
- Simonero? 
- Bai. Simonero. 
- Eta zein izaten zan zure lana? 
- Apaizai laundu. Bai ta Introitoak lagundu. Hara joan mezetaa ateatzen zanen ondoan jarri. "Adiuturium tuas meas... " hasten zan hue ta guk erantzun hari. "Fiat tu-u... ", oain ahaztuta dauzket. [latinezko pasarte ulertezina]. Ta hurrena... kredoa izaten zan. 
- Hori da mezako zea. 
- Meza orduan latinez izaten zan? 
- Bai, bai, latiñez. Eta atzeaka. Apaizan ondoan makurtu ta lurren, ipurdia jendeai emanda. 
- A, bai, bizkarra emanda jendeari? 
- Bai, bai. Hala izaten zan. Urte askoan, e! 
- Baiña apaiza egoten zan meza ematen bestaldera begira? 
- Bai, aurrea begira, aldareai begira. Aldarea. Gu're bai. Ta gaiñea apaizan ondoan holaxe makurtuta. Geo alkitara ateatzen giñen. Baiña hantxe. Eta bueno. Jesus! , gue denboa holaxe jun da. 
Beraiek sortutako familiaren bilakaera
Azpiroz Nazabal, Simona; Saizar Ugartemendia, Bixente
-Geo, jakiñe, honea etorri giñen-a gu biok hasi giñen ta familie etorri zan eta familie ugarie, ta eskerrak, eskerrak familie. Aurretiken'e bagiñun ugarik eta guk'e ez gendun ikasi tranpaik, garbi esanda. 
- Apaizak esaten zuen tranparik ez egiteko? 
- (Simona) Honbre! ta ez ziñula absolbittuko. Pekatu haundie zan. Nik bakizu zer dan esaten detena? Nik ezautzen dittut neonek, apaiz asko daude apaizetatik atea ta ezkondu dienak. Baiño ez zapi ta zortzi ume dittuenak! Eeez. 
Ordun gutzat zan pekatue eta oiangoantzako ez? Nik hoi askotan esan detena da. Aizu, biok bakarrik etorri giñen, baseeri ze hontantxe giñen, hemendik umek mantendu behar giñun, eskolatu behar giñun, ta gu fortzatu iten giñuen ba ekartzea, "jainkoak nahi du" esan eta ekartzea. Baiño oaiñ hortik atea ta jarri dienen, jainkoan nahie haik azaldu in behar lukea! , azaldu, ez gorde. 
- Bueno, bale.... Behintzat hola, familia haundie, ta familiarrak lagundu ziguelako hementxe atea giñun famili galantakin; oain hementxe bizi gea. Denak bizi die. Zazpi seme-laba dittieu ta zazpik bizi die. [...] eta abar eta, denak ezkondu zaizkigu, bakoitze bere tokitan bizitzen jarri die, denak ume bana, bina edo hiruna. Batek hiru. Kontxi edo lehen esan dezun horrek, Jabierren zerak hiru dittu. Baiño gaiñeakoak denak biña due. 
- (Simona) Denak sanoak. 
- Eta hamabost illoba, hamasei. Oain gaiñea beste bat deu, seme zarrenak oaiñ izan du bestea, billoba. 
- (Simona) Illoba zaharrenak badu ya. 
- Orduan birramona ta birraittona egin zerate. 
- Bai, hala gaude. Muriko bat zoragarrie, [...] , dauzke beatzi hillebete, zoragarria! , rubio-ubioa, baiño dau... , esaten dana, jateko modukoa. 
Besteei laguntzen pozik
Azpiroz Alda, Katalina
-Nobiorik ba al zenduken? 
- Ez, sekula ez nun izan nobioiken. Pretendientek bai. "Asi! ". Baiño ez nun bokazioik ezkontzeko. Ez nun. 
- Pobrek zielako edo? 
- Ez. Ni're probrea nitzen. 
- Aberatsa etorri bazen igual... 
- Ez, ez. Ez nun bokazioik nik ezkontzeko. Ez nun. Jainkoan izenen, iñor etortzen zana praille, monja, debalde eman jaten eta hantxe, lanen. Bai. Ni bizikera huaxe izan zat. Debalde eman. Monjak eta fraillek eta esken zebiltzenai debalde jaten eman. 
- Eta gero gabe'e ez zan ordun kotxeik eta denak honen etxea. 
- Nee etxea denak lo eitteko. 
- Ostatue. 
- Eta debalde denai ematen nien. Lana pranko eginda det besteentzako, e. Pozik nao baiño esan nahi nuke lana ere bai. 
- Eta ez zendun pentsau monja sartzea? 
- Ez. Anaia apaiza zan eta anaia apaizai laguntzea bidezkoa billatu nun, zergatiken haik'e kanpoko emakume bat hartu behar zuen eta apaiza batentzako arreba bezelakoik ez da. "Las cosas como son". Eta anaia apaizakin, hue bizi zan arte. Eta geo hue ejerziziotaa edo juaten zanen, ordun baserria juaten nitzen laguntzea, lanen laguntzea. 
Baserrin anaia bakarra, ona gendun anaia baserrikoa're, hari laguntzea. Hola bizittu gea, batak besteai lagunduz. 
Eta hola. 
Valladoliden ikastean burua ireki eta aberastu
Etxeberria Iztueta, Andres
- Gauz oso neretzat urte hoiek nere bizitzan izandu dien aberatsenak sentidu hortan, burue irikitzeko ta gauzek planeatzeko ta iñoren morrontzan edozein preziotan ez ibiltzeko ta hor. Neretzako fundamentala izandu zan. 
- Ta zenbat denpora in zendun han? 
- Han, lau urte. 
- Bertan egongo ziñan beti ez? Esan nahi dot... 
- Bai, bertan han hemengoak danak hemengoak egoten giñen, bi pisotan bizi giñen azkena. Harea joan ta aurrenen egondu giñen residentzi baten aurreneko kursoa; gero jendea ezautu ta han jendea sortu zan, hemengoak, eta eskola berdiñen ta. Gero jarri giñen piso bat alkilatuta beatzi mutil piso baten bizitzen. Urtea hala in gendun, ta gero hurrengo urten gehiago azaldu zian ta ordun bi pisota zabaldu giñan. 
- Bederatzi mutil piso baten asko izango zan ez? 
- Bai, pisoa haundi samarra zan, haundi samarra. Bastante... Santiago kalea deitzen zayon baten hantxe; Santiago kaletik ondo-ndon, beste izen bat zun, baiño berta-ertan, zentron ta baldarra baiño piso haundia. Ta hantxe in gendun, geok otorduk eta geok denak itten giñula. Ta gero jende gehio bildu giñan ta baten zazpi, piso baten zazpi ta besten zortzi egondu giñen. Ta holaxe. 
Berastegiko erromeriak eta soinu-jotzaileak
Berastegi tertulia
-Lehen igandero izaten zan plazan musika? 
- Bai. 
- Hemen ingurutan ez Elduaiñen eta ez beste inon? 
- 5-lduaingoak hona etortzen zien garai haietan. 
- 6-rdun karreteretan oiñez etortzen zien neskak Elduaiñetik. 
- Eta zer zan? 
- 4-kodeoie jotzen zun. 
- 6--Soiñue. Gizona txikie zan, ezindutako hoitako bat, hankak motxak zittun eta. 
- 5-z, baiño hemen soiñue jotzen zuna Pedro uen. Ue zan [...] izen beer zun /tzun/. Inbalidue geldittue. 
- 1-ue ibiltzen zan aston gaiñen edo bizkarren ekartzen zan. 
- 6-ari pasa zitzaion behin politte. Berastiko Luis Sagastiberriko horrek ekarri du plazara bizkarrean, eta barrike zutiken eta upelak izaten zien garai baten arrapak [...] barrikak [...] danba behera erori emen zitzaion. 
- 1-ehera joan. Gero buelta eman behar barrikei. 
- 6-ero Elduaingoa etortzen zan honea soiñue jotzea. 
- 1-ai, Mariano. 
5-ai, urte askon harek jo zun. Hemen bertan bazan soiñujotzaile bat, bazien... 
- 4-ai, Pakitto ta. 
- 5-Hemen Yaben, oindio biziko da. 
- 4-aben'e bai, con noventa y tantos años -5-ampeon de España de Acordeon. 
- 6-arogeita hamabost bat eukiko dittu harek. Hemen baserri batekoa da. 
- Hemen jotzen zuen? 
- 5-arek festatan eta hola. 
- 1-rganista zan, harek organoa ere harek jotzen zun. 
- Zer esan dezu, Campeon de España? 
- Bai, kanpeonatoa atera zun, bai. 
San Lorenzo eta haren sendabideak
Berastegi tertulia
-Eta bestela mendietan eta erromeriarik eta? 
- 2-uk ez degu /eztegu/ ezautu. 
- Hemen ermitarik ez dago, ez? 
- 1-ai, San Lorenzo ta San Anton. San Sebastian. 
- 5-an Lorentzotan urten behiñ izaten da meza ematen danen San Lorentzo egunen hamaiketakoa. 
- 1-rdun anbiente izugarria egoten da. 
- 5-ori len'e ba emen zan. Hemen amerikanoak etortzen baldin bazien han ematen emen zien hamaiketakoa, San Lorentzo egunen tokatzen bazan amerikanon bat. 
- 4-anboliñenekoak hala esaten zuen eta. 
- San Anton animalien santua, eta San Lorenzo? 
- 1-an Lorentzo da herriko patroia. 
- 3-an Lorentxo, haundittuk edo bizik esaten giñun, haik sendatzeko, eta entenga batzuk hartu, haik igurtzi. 
- [...] 
- 4-ik semea eaman nun zeatik hementxe atea zitzaion zulo bat baiño harrigarrie, eta nik hala fedea... 
- Sendatu zitzaion? 
- 4-ik ordun fedea banun, eztakit. 
- 5-kaso izango zan nik fedeik ez nulako, nei ez zizkidan kendu. (Barreak) 
- 4-edea behar emen da, nik eztakit, hala da esaera. 
- 5-eri azkenean Tolosako kurandera batek sendatu zizkidan nei egia esate ezkeoz. Eta honen amak erakutsitakoa zan gaiñea. 
Sendatzeko etxeko erremedioak
Berastegi tertulia
-Lehenago hemen medikuak baino gehiago izango ziren kuranderak eta, sendabelarrak eta.? 
- 1-edikue beti ezautu deu. 
- 4-txeko remedioak'e bai. Asko. 
- 4-ide batez oain bastante sartue dago etxeko remedioekin'e. 
- 5-aur ere badaude granoantzako eitten dittuenak. 
- 6-nplasto oso onak. 
- 1-Berbena belarrakin eitten dittue enplasto batzuk. 
4-asmo-elarrakin eta.. 
- 6-erbena ta; oain berriz ai die lapaitze oso ona emen dala reumantzat eta ez dakitzer. Lapaitze. 
- 5-siñe ere hala esan die, osiñekin erretzea, baiño iñok ez dik nahi izaten. 
- Berastegin bazan udazkenen beti osiñen ure eaten aritzen zana odola mehetzeko. Osaba Telesforo. 
- 3-eumantzako onena erleen ziztada. Errekalde zana jarri izandu emen zan alkandora goratu ta gerrie [...] Zirikatu aurrena eta haren paren jarri gerrie. Gorrik ikusi emen zittun. 
- Gorrik ikusi? Ittoko zuen... 
- 5-tto? Ameraunen astoa itto emen zien erlek. 
- 4-rlek bai, hoi gure aittek esaten du erleak itto zula. 
Petrikiloa
Berastegi tertulia
-Eta besoa edo hezur bat hausi ta... 
- 3-etrikillo. 
- 1-etrikilloa, Betelukoa, aitton zahar bat zan. Tolosan `[Bar Xumetan?] eskaillera azpi baten itten zun eta han konpontzen emen zittun danak. 
- Tolosan? 
- Bai. 
- Baiña ez zittun danak ondo jartzen, e. Nik ezautzen det bat [...] hezurra hemen duna Petrikillok jarritakoa. 
- 4-ere koiñatai ere gaizki jarri zion, baiño... 
- Nere alabai horrek jarri zion, eta harek ein zun hor eskolan eskailleratan erori eta dana txikitu. Eta eaman gendun eta jarriko ziola, baiña harek esandakoak ein behar zittula, e. Jarri zion bere tokin eta sei hillabeten gimnasie, eta umea egoten zan karraxika. Jakiña, ez zun nai izaten, miñ ematen. Baiño ein zun, in giñon batek eutsi ta bestek eiñ. 
Eta espezial jarri zitzaion. Harek ez zun notatzen ezertarako. Espezial. Beste batzuk, berriz, horrek esan duna, gaizki geatu. 
- 5-ai, hori harritzekoa ezta izango. Gure Fernandok burdi-gurren gaiñen askatzen hasi, erori eta... -1-ezurre kanpon geatu zitzaion. 
- 4-eak'e bai, ahizpek, arrebak'e arkaitzen erori zan. 
- 6-izar hostoak eiten ai giñen. lizar-ostoa izaten zan negurako bordan sartzeko lizar-ostoa eitten eta. 
- 1-aziendentzako hostoa izateko. 
- 6-izarra moztute hantxe hua hostoa biltzeko ta. Urritze, urre han arkaitz baten gaiñen eta urre harekin hartzen hasi ta erori ta eskumuturre txikitu zun. 
Poxpolin-jantzia eta San Juan dantzariak
Azpiroz Nazabal, Florentzia
-Pospolin-antzia nolakoa izaten zan? 
- Gorrie, barra berde bat hola zabala, eta goien blusa txurikin zea, gorontza berdea, paiñolo txurie, alpargatak zintekin, Bai-ai, dena estilo oingora, baiño oain dena gona ta hoik dena diferente ibiltzen dala, hoixe. 
- Ta neska asko ibiltzen ziñeten? 
- Bai, mordoska giñen gu, mordoska giñen. Bai. 
- Zeintzuk ibiltzen ziñaten, akordatzen zara? 
- Bai, baiño. Gure ahizpek'e ibiltzen giñen eta. Hemen asko, bai. [...] eta, [...] eta. Martiñenekoak eta. Bai, haundioak giñuzen. Geo Pedro Matxinen alabak eta. Gero haik Ameriketara jun zien eta. Gero gerra denboran soldaduk sartu zienen gauze diferentea zan. Pss! , denak erre zittuen eta. 
- Denak zer, erropak eta, arkuak eta? 
- Bai, bai, bai, den-enak. Harrapatu zizkiguen guzik, danak. 
- Hori izango zan gerra aurretik, ezta? 
- Bai, bai. Gero ez. 
- Mutil-alderik bazan? 
- Bai. "San Juan dantzarik", orduako bazien, bai. Lehen-ehendik datozte gaiñea Berastein zeak. Gue aitten edadekok eta guzik bazien. 
- Eske hemen dantza-oka beti egiten zan festetan, ez? 
- Bai, bai. Beti eitten da, baiño Tolosan-ta bezela ez da eitten, honek badu puntu bat diferentea hoitatik. 
Elizatan organoa jotzen
Yaben Agirre, Manuel
-Eta ikasten hasi ziñen hartan, ibiltzen ziñen kanpoan nunbaitten organoa jotzen? 
- Bai, bai. Porejenplo Astigarragan egondu nitzen sei urte. Astigarragan. 
- Maixu bezela? 
- Ez, ez, organista bezela. Elizako organista. Ni beti organista. 
- Eta zu bakarrik izaten ziñan ala izaten zendun laguntzailen bat. 
- Ez, ez, neronek bakarrik. Organoa nik jotzen nun, hango parrokoai gustatzen zitzaion ikaragarri. Neri burura etortzen zaizkit izugarrizko gauzak eta. "Oye Manolo, ya me podias hacer un favor? Porque no podias venir unos diez minutos antes y me tocas esas cosas tan bonitas en el organo. Ah, que bonito! ". Hori parrokoak. Hamar minutu leheno juten nitzen beragatiken. Satisfazio txiki bat emateko. Total. Neri ez zat batere kostatzen. Ni gustora. Eta hori bezelaxe izandu naiz alderdi guzitan. 
- Kobratzen zendun elizako saioak? 
- Ez, bate ez. 
- Eta kantuak ikasteko apaizakin juntatzen ziñan edo? 
- Bai, bai, ze kantu klase nahi zuten, hori berak erantzun behar zuten. 
Hotelean lanean, eta gero Berastegira
Huizi Apezetxea, Maria
- Gero azkeneko udara ein nun, zeren Hostal San Antonio edo Paradorren, handik beti goraxeo, Urnieta aldexeo, kaxko baten, oain erre zuela esan zuen hura're, ez dakit nola, hotela zan, azken udaran in nun, bai. 
- Eta gero handik ya hona? 
- Handik Berastegira, Berastegira. 
- [PEDRO] Handik etorri zan bai, bai. 
- Orduan Goizuetan hogei urtera arte egon ziñan? 
- Bai, bai, hogei urte inda jun nintzan, han hogei urtea arte baserrin hantxe. 
- [PEDRO] Bai, bai, hogeita zortzi urte ezkondu zanen zittun honek, nik hogeita hamabi. 
Inauterietan Berastegin giro ona
Yeregi Aranalde, Gregorio
- Karnabaletan ta're bai, karnabalak'e hemen bertan, danak bertan itten giñun. 
- Karnabalak hemen ospatzen zian? 
- Bai, ta pentsa zazu Tolosa ze bertan daon, ta ez giñen iñor'e joaten Tolosa, danak hemen bertan. 
- Ta jantzi ta etxen mozorrotu...? 
- Bai, bai, bai, bai, bai, bai. Ta gu... ni ez, ni ez nintzen ibili, baiño nere aurrekoak eo nere artekok eo itten zuen, karnabal egunen ibiltzen zien esken herri guztin, herrie pasatzen zuen esken. Ta gastuok esaten zien, ta geo hoik kontsejun hiru egunen ez zien etxea joaten. Bai, jan ta lo... 
- Bertan? 
- Bertan, gaztek gaztek hor itten zuen. Mutillek e? Mutillek zea izaten zian. Ta hor kontsejoa joan, ta lo ta jan hor eitten zuen. Gu askotan, gehinak nere edadekuak'e bazien e? Baiño ez zitzatan nei gehiegi gustatu. Bueno, ta guk itten gendun igual egunen baten, karnabal egunen eo bigarrenen eo, igual haikin baten afaltzea o, kuadrillan juntatzen giñen ta guk gerena pagatzen gendun; baiño hor geldittu ta ni ez nintzen behin'e in. Baiño... 
- Orduan lelengo etxez etxe, ta ze batzen zenduen dirua ala bestela, jatekoa? 
- Gehina dirue, gehina dirue. Jatekoa hor eoteko jatekon beharrik ez zuen. 
- Gero diruakin etorri, hor jan ta edan... 
- Hor jan ta edan. Bai, bai, lo bertan itten zuen, kuarto baten igual hamabost lagunek esaten zuen eoten ziela, baiño... 
- Lurrian etzanda? 
- Bai, bai, baiño etxea ez zian joaten, hor hor pasatzen zittuen karnabalak. 
- Ta soiñujolen bat o izaten zuen? 
- Bai, bai, bai, bai. Ba zuk oain jun ber dezuna Xinfo Iparragirregana, hoi prankotan aitua. 
- Hori egoten zan orduan kuadrillan soiñua jo ta festa kantau, o abestu o dantza o zeoze ingo zuen ta festa. 
- Bai. 
- Bueno, anbientea. Bestela hemen herriko festak San Lorentzoak izaten zian? 
- Bai, San Lorentzoak. 
Berastegiko inauteriak denboran zehar
Berastegi tertulia
-Karnabalak hemen ospatzen zien? 
- 6-arai baten karnabalak elegantek izaten zien hemen, elegantek. 
- 2-nbiente izugarria izaten zan. 
1. -Gero zomorro hartzeko hoi, izugarrizko anbientea izaten zan. 
- Kontatu nolakoak ziren karnabalak. 
- Ba jantzik zien, jantzi berezi batzuk -2-Bi klase zien jantzik, bat soiñekokin eta besteak zakuz eta, mozorrotuta bezela. 
- 3-rbelakin eta bete. Oain [txantxoak] nola jartzen dien zintzilik arbi-azitan eta, hala bete... 
- 1-xontxongilloak. 
- 4-ero zea're bai, txintxarri ttiki hoiek, kanpanillek -Eta herri guztia hola mozorrotuta? 
- 2-z, gazte jendea ta. Kuadrillek. 
- 6-rdun jakiñek izaten zien, edadekok'e mozorrotzen zien baiño. Jakiñek. 
- 5-rte baten bi zomorrotu hemen eta haik ez zittun /etzittuen/ iñork ezautu. [...] Hirurogei urtetik gora egongo zien biek'e. 
- Jantzi dotorek ere bazien e, soiñekoa ta... 
- 5-rruko Fernando eta Pepitto. Pepitto oaindiken begitan zeukat hankai lotu sokakin eta oaiñala arrastan zula nola ibilli zan. 
- 1-nbiente ikaragarrie izaten zan karnabaletan. 
- 6-arnabalak izugarrik izaten zien garai baten hemen. 
- 1-aiñ ya, oaindiken puxkat segitzen du baiña gutxio. 
- 5-ik aittu izan deanez azkenengo karnabalok ezerrez gerra baiño lenaokoakin konparatuta. Hola ezerrez. 
- Hori galdetu behar nizuen: gerra aurretik gehiago izango zan. 
- 4-esus, gerra aurretik bai. 
- 5-uk ez degula /eztegula/ ezautu. Nik gerra moittu zanen sei urte nittun eta, eze asko ezin kontatu nik. 
Karnabaletan baserriz baserri
Berastegi tertulia
-Baina ohitura izaten zan baserririk baserri joatea mozorrotuta, ez. 
- 3-z, ez, Leitzen da hori. Puxkek biltzen hemen espenserok-ta ibiltzen zien. 
- 1-spenseroak eitten zittuen, bi izaten zien izendatuk. 
- 6-stegunen Plazolaa-a puxkek biltzen eta espenseroak. 
- 1-i espensero izaten zien organizatzeko, festa organizatzeko. 
- 5-i enkargatu bezela izaten da hoi. 
- Urtero berdinak edo? 
- 2-z. Urtero kanbiatu. 
- 5-azten arten eitten zien bi. 
- Neska eta mutil edo? 
- Mutillek, ordun ez zan... 
- 4-antza-oka noiz ateatzen zan? 
- 1-irugarrengon. Azkenekoan. 
- 5-rdun ez pentsa gaur daon bezelako igualdadeik. 
- Orduan joaten ziren baserriz baserri... 
- 3-uxkek biltzea esaten zitzaion. 
- Nola? 
- 3-uxkek biltzea. 
- 2-atzuk ematen zuen [...] bestek ematen zuen dirue. Ta hola ta. Geo gaztek herrin gelditzen zien, bertan bazkaldu eta juerga earra. 
- 6-or eitten zittuen hiru bat egun, karnabalak pasatu arte hor egoten zien, gastun, sartuta. Kuadrillek baiño jakiñek. 
Urtero jakiñek izaten zien. 
- Lo ta dana bertan. 
- 4-ai, bai, bai. 
- 1-rdun ez zan kontrolik eta karreteran eta izaten eta. 
- Kotxeak ere gutxi, ez? 
- Bai. 
Pakito soinu-jotzailea
Berastegi tertulia
-5-ero beste bat zan hemen Pako, Pakito esaten giñun, ttiki bat. 
- 6-tikie, bi anai zien ttiki-tikik. 
5-ola, ttikie, bi anai ttiki-tikik. 
- 1-etroa edo askoik ez zun izango. 
- 2-aiño arpegi polittekoak, e. Arpegi politte. 
- 5-nanoak izateko, batzuk izaten die gorputze hau normala gerriraiño, hanka motxak, eta haik ez. Hankak zittuen motxak eta gaiñeakoan arpegie ere txikie zuen eta besoak'e motzak. 
- 6-kordeonista ona Pakitto. 
- 5-kordeonista bai elegantea! 
- 6-zkerra, haren ezkerran inbidin egoten zien denak. 
- 5-a al dakizu ze esaten zun zerak, Yabenek? "Guk soiñua jotzen estudioakin, estudion poderioz bazekigu soiñua jotzen, baiño honek dun grazie ez dittegu guk. Pakogatik esaten zun. 
- 1-ero bera txikie zan eta soiñue haundie. Ez zan ikusten. 
- 2-endea muittu eitten zen, e. Hure soiñue jotzen hasten zanen mugittu eitten uen jendea, e. 
- 4-aztelun-ta ere bai, bueno! 
- 5-arek proportzio bat izan omen zun, nik eztakit zenbat urte izango zittun baiño gaztea zala kruzerotan ibiltzekoa. 
Mundu guztin bueltan. Jornala, e! , egunen sei duro eta gastuk libre. Ez emen zan joan. 
- 3-akitto izango zan aittei ezkondu in ber zula /tzula/ esan ziona, ta aittek esan emen zion: "Hi ezkondu, ume earrak botako dittuk"; eta: "Zuk aiñakoak botako al dittegu". (Barreak). 
- 6-itte gizon ikaragarrie... 
- 4-ma're bai, ama're haundie zan. 
- 2-itte ta ama haundiek. 
- 1-itte gizon izugarrie. 
- 5-ai, bai, eitte behintzet haundie eta ama ere alta. 
- 6-ik ezautu nun soroa joan eta muiño bazterren exeri eta plantilloi belarrak, albaitzen estiloko belar batzuk, trak! , [ipurditik ateata] jaten zittun harek. 
- 2-ai, garai hartan gosea uen-ta pagotxa ere jaten giñun pagotxa ere. 
- 6-rbiondoa ere, arbiondoa ere gustoa jaten nun nik; gordinik arbiondoa ere. 
- 4-rbiondoa? Bai, nei osabak erakutsi zian. 
- 1-ta bik senidek zien eta bik ikaragarri diferentek jenioz. Bat zan ikaragarri gizon gozoa eta bestea berriz malaletxea... 
- 2-ako zan oso... , gaiñea hizketan'e oso talentosoa edo. 
- 5-undu gehio ikusie. Bestea etxetik atera gabea ia. 
- Biak musikoak? 
- 4-ai. Batek pianoa jotzen zun. 
- 5-Pianoa jotzen ibiltzen zan baiño ez zun seittu harek. Pakitto zan akordeonista. 
Festetako zenbait ohitura
Berastegi tertulia
-Lehengo festak eta nolakoak izaten ziren? 
- 1-rdun egun jakiñek izaten zien hola; hemen izaten zien ba San Pedrok, San Pedrotan jartzen zun ardoa debalde herrik; zagie, zagi-rdoa. 
- 6-otilla hartu ta tabernaa juten zan, zagie, gero botilla-rdoa hartu eta meriendatzea tabernaa. Plazan ardoa hartu eta bete botille eta hara. Zagien aguazille egoten zan, zagin botille betetzeko. 
- 5-ori kostunbre hori hartu zan beandu, hori ez zan /etzan/ kostunbrea hola jarritakoa. Zagi-rdoa zan Berastegin jartzen zana San Pedro egunen. Baiño zan hure han seittun eratekoa. 
- 1-ertan eratekotan, bai. 
- 5-ori zan bertan eratekoa. 
- Zahagiatik? 
- 5-z, basoan emango zizuen, bat hantxe egoten zan preparatzen; baiño gero modak kanbiatu eitten die eta pixkeka-ixkeka-ixkeka joan zan gero botilla hartu ta tabernaa eamatekoa. Ez zan /etzan/ hure, tipikoa ez zan /etzan/ hure. 
- 6-an Pedro egunen meriendatzea jende asko etortzen baitzan garai haitan. Eta pixkona-ixkona hasi zan usarioa honek esan duna. 
- 1-ero beste bat izan zana San Antonetan, San Anton ermitta dao hor. Eta animalin santue da San Anton. 
- 5-en bai, oaiñ ostu zien. 
- 4-igarren aldiz ostu due. 
- 1-en izugarrizko afana, afarie eitten zan; bixigue ordun, bixigue jaten zan. 
- 6-ixigue ta arkumea. 
- 1-ta [Karakonen hor, Markakon] itten zan afari bat, kriston jende kuadrilla. Kaxiano soiñue jotzea ta, bertso zarrak eta anbiente izugarrie. Santo Anton eguna, gauen, bai. 
- Hori urtarrila da. 
- 1-ai. Oain ya oaiñ galdu da. 
Meatzeak eta kafea
Berastegi tertulia
-Eta zuek minak ezagutu zenituzten? 
- Minaik ez. 
- 4-ure aittek bai, aittek zeoze. Bizkoetxe, bai. 
- 5-inak nun daren badakiu baiño, nik sei urte nittun, nik sei-eratzi urte izango nittun gehina jota hor arittu zienen. 
Nola joaten zien lanea-a bai, eta zeiñek eamaten zittun langillek hemendik. 
- 6-akitto aittu zan, len esan deun hori aittu izan ber zun. Gero paperak eitten ibili zan zerbaitt. 
- 5-orik Pako Etxabek eamaten zittun kotxen Plazolaa. Danak ez zittun eamango baiño. 
- 6-ango labetako radio mazizoak Berastegira makiña bat etorri zan gurditan. Ekonomikak jartzeko ta. Mazizoak izaten zittun ba labek eta hango radiok hemen baserritaa. Ekonomika jartzeko. 
- 3-ako Etxabek hala esaten emen zun, autobusen harek eamaten emen zittun minataa jentea ta, eta Zulutaene du izena Rezolaneko etxe taberna horrek, eta: "Hamaika txikoria ear eran giñen! ". 
- 4-e! , txikorie kafen tokin. 
- 1-arie erreta're itten zan kafea. 
- 4-ai, guk gerra denboan ezautu gendun. 
- Etxean erreta? 
- 4-ai, bai, etxean erreta. 
- 6-oitan kantinak egoten zien estazio hoitan denetan, taberna bezela, kantinak. Plazolan'e bai, Amioenen... 
Pilotari trebea izandakoa
Lecea Iparragirre, Marcelina
-Esan dezu eskola zortzikin utzi zendula. 
- Bai, hortxe, zortzi ingurun. 
- Eta gero baserrin aritu zinen lanean? 
- Baserrin. 
- Eta sekula kanpora atera ziñen lanera? 
- Bai. 
- Neskame edo? 
- Ez. 
- Neskame ez. Aurreneko, aurreneko ateera nik Madridea hamazazpi urte neuzkela, pelotan ittea. 
- Zu pelotan ibiltzen ziñen ordun? 
- Bai. 
- Eskolan bakarrik ez, eskolatik kanpora ere bai. 
- Ba... , nik pelotan jokatzen nun. Esto, hemen herri txiki guzitan gaztea nitzela. 
- Maixun bat bazenun? 
- Ez. Ni nere kaxa. Baakizu, herritan beti pelotan ibiltzen da, mutille ta eso. Nik'e hori izandu det, pelotako gauze, eta pelotan ibiltzen nitzen herriz herri, hemen askotan; Villafrankan eta Santiagotan eta. 
- Deitu egiten zizuten? 
- Deittu eitten ziarean hola aiuntamentutiken, dena korrittuta zeoan neska bat zeoala bastante ona jokatzen zuna eta tal y cual. Jartzen ziarean mutil bat eta, bueno, partidu bat exibizioa itteko partidu bat eta. Hola. 
- Mutillen kontra. Neskaik ez zegoan. Nik esaten dizutena, lagun hoi, bai jokatzen zun ni bezelaxe edo hobego, baiño ez zun baloreiken izaten publikora ateatzeko. Bueno, ni pelotara. 
Familia osatzeko garaiak
Garciarena Belaunzaran, Esteban
- Asike ni gerra hasi zenen nittun ee... zazpi urte. Ta geo, ez jaio nintzenen zazpi urte, geo gerra hasi zunen nittun ee... beatzi urte, beatzi-amar urte, "tres años mas, siete que tenia y tres", zazpi ta hiru, hamar urte. Ta geo hamikatan, hamika urte nittunen kolejioan sartu nindduen. Ni seme bakarra nintzen ta... 
- Orduan hasi ziñan lehenbizikoz eskolan? 
- Bai, bai, hemen ibiltzen nintzen e? Baiño, nei seme bakarra nintzen ta jaiotza ezkero ya niñera're ba nun, niñera nun, bai. Nere aitte Frantzin eondue zan ta oso berandu ezkondue zan "calculo yo que tendria los 47 años, el padre"
- Zu jaio ziñanean? 
- Ni jaio nintzenen. Ta ama, berriz, izango zittun "los cuarenta y cuatro o cuarenta y cinco o asi", asike txiripatikan jaioa naiz ni, txiripatikan. Ta geo, klaro, ordun esnerik eta ez zan izaten, ta joaten nintzenian horko baserri batera eamaten nindduen, amona haundi bat zan hue ta geo haren alabakin ezkondu nintzen. Ta hara joaten nintzen esnea edatea, ta "en fin" geo haren alabakin ezkondu nintzen "al cabo del tiempo", ni're oso goiz ez bainintzen ezkondu. "Y yo" ezkondu nintzen nittula, zenbat urte nittun nik ordun? Urte nittun ur... zea "mil novecientos", jesukristok bezela, e mil... 
- Hogeita hamahiru urtekin. 
- Hogeita hamahiru urtekin. 
Aurkezpena
Yeregi Aranalde, Patxi
- Zu Patxi ze egunetan jaiotakoa zara? 
- Ni "seis de junio del veintiocho. Mil novecientos veintiocho"
- Orduan Esteban baiño urte bat zaharragoa, ezta? 
- Bai. 
- Eta hemen Berastegin bertan jaio ziñan? 
- Hementxe, etxe hontan, hemen jaio ta hemen bizittu naiz ni beti. 
- Nola dauka izena etxeak? 
- Yeregienea. 
- A bai! Orduan familiako etxea da. 
- Bai, aittonak egiña. Aittona zanak ein zun. Aittona beterinarioa gendun guk ta harek ein zun "el año doce". 
- A bai e? 
- Bai, "docen" egindako etxea da hau, bai. 
- Eta hamaika anai-rreba? 
- Hamabi. 
- Hamabi. 
- Hamabi. Ni laugarrena senidetan naiz, ta ni hamabi urtekin hasi nintzen aittekin lanen, zeran, perratzen aitzen giñen behiek eta behorrak eta perratzen, ta hoi perratzeko hamabi urtekin. Hasi bittarten morroiak eukitzen zittun mutilek, zeatzeko, laguntzeko aittek. Ta ya hamabi urte aillegatu nintzenen, ordun hasi nintzen. Geoztikan erabat hemen aittu naiz jubilatu arte guztin. 
Eskolako garaiko jolasak
Yeregi Aranalde, Patxi
- Akordatzen zara eskolan hemen plazan ibili ziñanean edo jolas orduan edo ze jolas egiten zenduten? 
- Gu, guk, guk pelotan gutxi ibiltzen nintzen ni, bai. Ordun gordeketan ta holaxe; bestea tornike o ez dakit zer esaten giñun. Zea batzutan, ta holako zea batzutan. Baiño denbora gutxi izaten gendun guk e? Ez gendun. 
- Hortxe eskolako denboran, ez? 
- Eskolako denboran, bai ordun. Mutil koskorretan emakumek bezela kaniketan, kanike zea txiki batzuk izaten zien ta, kanikekin ta ta... Hola zeozer, hara ta honea, ahal dan bezela. 
- Ta bestea, esan duzuna, tornike edo zelan izaten zan hori? 
- Tornike, hoi torniken izaten zan, ba, kuadrillen zeatu ta bat gorde, gordeketan bezela, ta korrika bata besteakin zeon, ta hola, holako jolas klase bat zan. 
- Ta kanikarik eta eukitzen zenduen? 
- Bai, txikiten bai, mutil koskorretan izaten giñun. 
- Erosita? 
- Erosita. Erosita. Hor dendak bazien, ta dendatan ta eoten baizien, ta nolabaitte denbora pasatzeko, baakizu, hola zeatzeko. 
- Eta bestela pelota, pelotan esan duzu gutxi. Ta futbola edo egiten zenuen orduan? 
- Ez, futbolarik ez, ez, pelotan bai, pelotan ibiltzen zien. Nik ez nun hartako afizio handirik e, pilotarako ez nun. Ibili izandu nintzen behin eo beste hola pixka bat baiño asko ez. Ez nun pelotako ta afizioiken. 
Senideen arteko harreman ona
Azpiroz Nazabal, Joxe
- Eta ardirik? Ardirik edukitzen zenduen? 
- Hemen ez, hemen ez, han bai. Han, han jezten ta dana aitzen nintzen anaiakin joan ta lardaxkan. Jai bazan, astea bazan, anaiak gu denak alkarrekin bizitzen giñen. Gehio esango dizut: hue han, Joakin, han, hirugarrena zan Joakin, han Joakin ta ni hemen. Ta geen denbora guztin lana alkarrekin in degu guk. Hangoa in ber bazan, han; hemengoa in ber baldin bazan, hamen. 
- Hemen, beti elkarri lagunduta. 
- Bai, alkarrei lagunduta. Ni ta andrea ta umek eta denak. Sekula ez deu hasarreik izandu. Behin o behin xitalkerin bat bai, "kakitzat" o holako zea batzuk bai, baiño gaiñeakuan behin'e ez. Han bezela hemen. Nik lehen'e han nintzenen bezelaxe sarrera dauket, oain pixko bat, Joakin ezkondu zan, ta andrea ta umek eta [...] ez zienak etorri zien eta. Hala're han lehen bezelaxe segittu nun. Geo oain Joakiñen semea ere ezkonduta dau, ta hark'e haren semek'e ezkonduta dade, ta oain'e neroni oaintxe nola-ahi jungo naiz sukaldea ta... Kuartota ez, lehenao bai kuartota ere, baiño oain kuartota ta ez. Hue honea igual-gual. 
Soldadutza "amaigabea"
Azpiroz Nazabal, Joakin
- Ta lizentziatu ta "el año cuarenta y tres", gu handik kuarentaidosen etorri giñen lizentziatuta, eta "el año cuarenta y tres" mobilizatu in giñuen berriz, ta Zestona eraman giñuen, ta han in nun nik beste urtebete exkaxa, hamaika hillebete. 
- Bai e? Artean be berriz? 
- Hue, hue zer zan! Guk, garbi esanda, guk sekulan gehio libratuko giñenik pentsatzen ez gendula, ta esan dizut ba, zazpi urte herriko pestaik ezautu gabe e? 
- Bai, bai, eta Afrikatik gaiñera ez ziñaten etorriko... 
- Behin etorri nintzen ni: pleuresia harrapatu nun han, ta pleuresia harrapatu nunen, sei hillebeteko konbalezentzia eman ziaten. 
- A bai e? Orduan, sei hillabeterako hona. 
- Bai. Sei... Ez! Sei hillebeteko ez, hillebeteko konbalezenzia eman ziaren. Ta hala're etorri nintzen. Eta ondo, han eukitzen det, gero joan in behar, ta Tolosako estazioa jun nintzen, lista de markak eta beak patua izaten gendun. 
Orejako Juan de [...] apaiza Tolosako estazioan: "nora zoaz, gazte? " ta "hola ta hola noa, Madride ta handikan Afrika". Ta pentsa zak noizko kontuk, bueno, negar itteko gogua ematen die. 
- Ta biaje gogorra gaiñera hemendik Afrikaraiño, ez? Tolosa... 
- Gu, bakizu, jarri, jarri itten da persona, datorrena datorrela, ta era bat urtetan jarri itten da persona, ohittu, ta noizpaitte aillatuko al dala beste aldekoa ta hortxe pasa gendun. Oain askok izaten ez duena: nik lehen'e esan det ta gure aittek, gure aittek, nik ez dakit nondik eo nola, baiña hillero hogei duro. Ta hillero hogei duro garai hartan semiai soldadu zegonai bialtzeko ez dakit nik nundik eo nola, baiña hark bialdu itten zian nei. Bai. 
Bizimodu gogorra
Lizartza Esnaola, Lucio
- Ba txikitan oso, oso bizimodu txarra gutzat. Aitte hil zitzakun berrogeita beatzi urtekin, ama geratu zan bost semeekin, zaharrenak hamar urte ta bigarrena bi gutxi [...] , binaka-inaka urte, txikinak hiru hillabete. Gero zaharrenak etxetiken noabaittea; etxe txikie gendun, hiru behi bakarrak, ama bakarrik joaten zan ganauentzako belarra ekartzea ta ahal zun tokira gaixoa. Dirurik ez, eostunekin hiru behi [...] baldin bazittun, bi belaze erosi zittuen aittek eta amak, ta aipatu gabe arten dena, ta mixeri baten mixeri baten bizitu giñan. Geo gerra etorri zan. 
- Eta ze etxetan jaiotakoa zara? 
- Ni Martintxonen. 
- Martintxonen. 
- Martintxonen, bai. Gabino esaten giñun, zeatikan aitta zanak Gabino Lizartza zan, Gabinoene edo Martintxone, total. Hala da, bai. 
Umetan egindako lanak
Lizartza Esnaola, Lucio
- Urtek ez zazkit goatzen, baiño beste etxe batera joan, ta ez dakit hamabi urte edo zenbat izango nittun nik, ogie nik itten nun hara joanda: etxen erre, han labea bazuen, ogie etxen neronek ogie egin, erre ta jateko ta... Holako komeria asko buff! Gero hemen beste baserri batera ya hoi pixko bat geroxeo, baiño gazteik, oso gazteik. Hor alpargata pare bat ematen baldin bazizuen noizbaiten hausten zirenen janzteko, besteik gabe, baiño etxe hortan beatzi behi zien e! Beatzi behi ta zezena ezta? Ta beste... Hor morroiak zien ordun, bi morroi euki zittuen bizkaitarrak... Alfonso ta Boni ziela uste det, ta ni haiekin baten eoundu nintzen, ta haik alde in zuen, geo ni bakarrik, ta neskame bat hartu zuen, ez dakit ordurako hor zan eo ta zenbat lan eitten gendun neska, oaindik bizi da neska, Serafina. Neska gaixo horrek eta biok hamaika lan egin gendun... 
Aurkezpena
Huizi Apezetxea, Maria ; Lecea Iparragirre, Pedro
- Bueno pixkat hasieran jasotzeko bakarrik: zuk, Pedro, esan duzu... 
- Pedro bai, Pedro. 
- Larogei urte... 
- Larogei, abendun. 
- Aurten, ezta? Abendun. 
- Bai, aurten bai - Abendun ze egunetan? 
- "Ocho de diciembre"
- [MARIA] Hillen zortzien Ama Birjiña egunen - Ama Birjiña egunean? 
- Bai. 
- Orduan bale, eta zuk esan duzu hirurogeita hamasei? 
- Nik hirurogeita hamasei hamabosten, abendun hamabosten, "quince de diciembre", osea hil bateko gera bik, [...] lau urten diferentzia, baiño hil baten jaiok. 
- Antzeko ordun. 
- Bai. 
- Eta zein da hemengoa bertakoa? 
- [PEDRO] Ni, ni naiz hemen bertakoa, bai, hemen jaio eta hemen hazitakoa. 
- Intze? 
- Intza bai Intza baserri, Intza baserri, bai. 
- Hemen jaiotakoa zara, orduan? 
- Bai, bai, bai. 
- Eta mutikotatik baserrian lan egin behar... 
- [PEDRO] Erabat baserriko lana guk, ez gara iñun kanpoan aritu [...] Bueno obratan ta teillatutan ta bai, baiño gaiñerakuan fabriketan ta iñongo industrin ez. Etxen baserrin ganau asko izaten gendun lehen ta, ardi ta, azienda asko. 
- Ze auzo da hau? 
- Izotzalde. 
- A, hau da Izotzalde. 
- Izotzalde, bai, izena du. 
- Eta orduan ganadu asko eukitzen zenduen. 
- Bai, lehen bai, lehen etxen zortzi behi ta're eukitzen giñun, esnea ateratzen giñun lehen, ta txekorrak eta danak, ta txerri-aille ere bai, ta hola, baserriko gauzak holaxen izaten zien, bai, bai. Kanpoa joan ez gera, etxen saiatu behar ta etxen, etxeko lanetan. Oain ez, oain ya aspalditxo jubilatuta gare, ta oain ez dago. Bi behi badauzkagu baiño, been txekorrak hortxe daude kanpoan, baiño gaiñerakoan ez dago aziendik ezer. Oilok [...] 
Soldadutzako bizimodua
Lecea Iparragirre, Pedro
- Zu Afrikan egon ziñan, orduan? 
- Afrikan egondu naiz, bai, urte ta erdi han pasa nittun Afrikan, moro tarten, moroan tarten hantxe. 
- Nun egon ziñan? 
- Tetuan. 
- Tetuanen e! 
- Bai, bai. Ordun bazeuken Espaiñik, geo utzi zun, baiño ordun bazegoen Espaiñi bazegoen ordun, gu giñen zinkuentaiunon joan ta dosen etorri, bai. 
- Ta ze moduzko bizimodua han Afrikan? 
- Han? Hantxe, berotzen zun puxka bat, baiño lan puxka bat ein behar nik izaten nun, arrantxeriko lana hartu eman ziguen guri ta arrantxerin aitzen giñan, kozina edo arrantxua prepaatzen soldadu, bai. Ta hoixe, lan hoixe. Urtebete pasa hartantxen in gendun, [...] baiño tripea ondo betetzen gendun ta segi, aguanta. 
- Bai? Jatekua ta nahikua? 
- Bai, bai, jateko izaten gendun ta ondo izaten giñen. Geo ez giñen behin'e permisoakin ta're ez giñen etorri behin'e, ya lizentziatua bezela etorri giñen, berriz atzera eramazi giñuen e. Etorri ya lizentziatuta bezela etorri, baiño atzera berriz eramazi in giñuen, ta hillabete hantxe egin gendun ezer egin gabe hantxe. Ta buelta atzea, hemezortzi hillebete egin ta etxea. Ta hola. 
- Han egon bakarrik, ez? Zeregiñik ezer ez... 
- Ez, ezer ez, ezer ez, azkeneko hillabeten ezta ezer'e, ez serbiziorik eta ez kozinana beandu; "joan" esaten ziguen, baiño ez giñen joaten. Ez, ez, hantxe paseatu ta egon, ta denboa ezin pasa, hue luzea zan denboa ezin pasa, hue luzea, denboa asko, [...] denboa luzea, bai. 
9 senide eta 2 ama
Garciarena Arregi, Jose Julian
- Baserrin jaiotakua mutikotatik ya lana tokatuko zitzaizun, ez? 
- Lana erabat mutikotiken lana izaten gendun. Garai hartan pobre giñen, denak pobre. Nik zazpi urte nittula hasi zan gerra, bai, ta bukatu hamar in nittunen, bai, hamar iña nittun bukatutakon, ta gu're beatzi senide bagiñen, hamar giñen baiño ttikitan hil zan bat, bai, zazpi hillebeteko hil zitzagun bat, bai. Ez dakit ze gaitz eo... ez daukat gogoan baiño, bai, beatzi behintzat aurrera atera giñen, baiño bat, zaharrena, aurreneko amana, geo gu berriz... Ama zan etxekoa, nee ama zan etxe hontakoa, zien hoik hiru ahizpe ta anaia gure ama-a, ta anaia fraile joan, enteintzen dezu? Anaia fraile joan, ta geo, anaia fraile jon zanen alaba zaharrena etxea ezkondu, bai, ta aitte Elaunde Azpitik etorri zan, baserri Elaunde Azpi, bai, Izotzalde da hoi´re e? Elaunde Azpitik etorri zan nere aitte. Ta aurreneko semez alabak o aurreneko alabakin ezkondua ta aurreneko alaba izandu ta akordatu bate akordatu gabe ohian odolustua andrea. Familia etxen izandu hemen, garai haitan etxen, ta neskatoa urtetako o ordutako neskatoa geratu ta andrea hil zitzaion, bai. Geo esaten zuen nee ama Villafrancan neskame emen zegon hemezortzi urtekin, ta nee aman aitte biudoa zegon hemen, ta geo suhie Elaunde Azpitik etorri ta biudo geatu berriz, aurreneko andrea hilda, ta geo nee ama hemen zeon Villafrancan neskame, ta hue ekarriazi etxea honera ta ezkondu. 
- Orduan alargunduta gelditu zanean zure aita ahizpakin ezkondu zan. 
- Ahizpakin bai, koiñata harentzako, koiñatakin bai, lehengo ahizpen, bai bai koiñatakin ezkondu, bai. Ta geo koiñatakin beatzi izandu, hamargarrena aurreneko amana, baiño bat ttikitan hille deu, bai, aspaldi hille hau'e, ttikitan, bai, baiño beatzi, ta beatzitatik gaude bizik hiru hillek dauzkeu: bi arreba ta anaia gazteena... 
Emaztea ezagutu eta Berastegin jarri bizitzen
Garciarena Arregi, Jose Julian
- Andrea ere Berastegikoa da ezta? 
- Ez, Leitzekoa - A, Leitzekoa, klaro, klaro, honen Se, Se... zelan da? Seberiana... Zelan da? Zure koiñata? Se... 
- Xerapia. Hau Juanita, hau Juanita. 
- Xerapian ahizpa da. 
- Bai, hau Juanita ta bestea Inaxia. Hiru ahizpe etorri zien Berastegira. Nik ekarri nun aurrena, ta gero honea etortzen zien da hemen besten batzuei gustatu ta hiru ahizpe etorri zien bai, bai. Ta nik Leitzeko baserri batetik ekarri nun, ta geo famili bidean izandu gendun ta galdu ein gendun, gehio ez gendun izandu. Ta geo illoba etxen hazia izaten gendun hemen anaia gazteenana, oain nausi daukeuna, ta horrek'e Leitzetik ekarri zun beste bi etxekoandre Leitzeko [...] bai, bai, bai. 
Neskak goiz etxera, baina mutilak ez
Azpiroz Nazabal, Simona
-Ba halaxe. Gue bizimodue goorra izandu zan. 
- Emakumeentzat beti gogorragoa, ez, alde horretatik, eliza eta. 
- Bai, bai. 
- Eta emakumeak libertade gutxiago, ez? 
- Bai, pentsatzen al dezu. Gu jai atsaldetan joaten bagiñen herria dantzaa, hemen bertako seme bat zan hankamotza, bi hankak ez zitun, bizkarren hartuta ta ibiltzen zuen. Eta akordeoia harek jotzen zun, baiño iluntzen, "Aimarie" esaten zitzaion, elizen jo itten zan garai hartan oaindik, gero belaxe galdu zan-a, baiño hue jotzeako eon ber zendun etxen. Ia euzkie sartzen zunetiken aurrea ya etxea joan ber zendun. Bestela handik aurrea, bueno! Ezautu dittegu baita berandu joan dielako etxetik kanpoa bialduta ta ibili dittuenak'e. 
- Bai, e? 
- Bai, ezautu dittegu, aizu. Oaiñ gauerdin atea itten dan bezela, ba ordun ilune hasteako jun ber zendun etxea. 
- Hori gizonak ere bai ala emakumeak bakarrik? 
- Ez, ez, gizonak libre. Gizonak libre. Emakumentzat izaten zan zea guztie. Arriskua emakumek emen zeuken, ta tentazioa emakumek ematen emen zun. Zuk ala entenditzen al dezu? 
- Eta gizonak ez zun batere kulparik. 
- Ez zun batere kulpeiken. Ez ba. 
- Beti emakumiak. 
- Defendittuaoa zan beti. Igual du han eta parrandaa joan eta mozkorkerie ta zea gizonak zun, ez? , baiño... 
- Gaiñera izan balitz gizonak lana egin duela eta gero juerga egin duela, baiña lana... 
- Berdin-erdin inda, berdin-erdin inda. 
Emakumeak gizonak baino beheragoko mailan
Azpiroz Nazabal, Simona
-Baiño aparte beste gauz bat bai baigendun, nik ez dakit nola esan baiño. Gendun, emakumek giñen azpikoak, beko maille hoi. Gizonak ez zeuken zeiken. Ezertatiken zigorrik ez zeuken. Alde hortatiken bueno, zan... Mutikoak'e bai, e. Neska txar hoik, gu "neska txar hoik" izaten giñen eta mutikoak beste zea bat izaten zuen. Hoi zan matxismo bat, aurren aurrenetik hola ezautu zuen eta hola etorri zan. Bai. Ta taberna batea sartu? Buenooo! Kongregazioko zinte, Mariaren Alabak izaten zien garai hartan, gu hala giñen, kongregazioko zinte kenduko ziguen gu harea sartu bagiñen, taberna batea sartu bagiñen. Zuk pentsa zazu nei zergatiken kendu zirean kongregazioko zinte. Nere ahizpe bat ezkondu zan eta haren bodan, nee aman anaia, osaba, bea Donostian-a ibilitakoa zan-a, harek dantzan-a bazekin-a, dantza lotua ittea ez zan libre. Ordun ba azken-zkeneko momentun, baiño momentu bakarra, osaba horrek eta azkenen jarriaazi niñun dantzan. Eta huexe bukatu bakarra in gendun. Ba hurrengo jaien sermoien hue esan zan elizen. Ta nei Marian Alaban kongregazioko zinte kendu in zien, kendu in zizen. Eta egondu nitzen gabe, eta geo berriz atzea txartela ateatzea jun behar izaten gendun urtero, eta txartela eta dotriñara jun giñenen apaiz horrek beti izaten zun neetzako halako zeozer. Gaztek denak eta bialdu eta bakarrik hartu niñun. 
- Lotsagabe ikusiko zintuen. 
- Bai ba, ni lotsagabe. Eta lotsagabe in nion, aizu. Hartu niñun zintengatik'e bai. Ta geo zintengatiken eskatu nion jarri al nezaken edo ez. Neska zahar-ahar bat zan, hari ematen genizkion, hue gendun presidenta. Zintak hari, hue garbie zan-a. Gaiñea -nastutzea nijoa baiña igual zaio-. Soltera edo neskazahar zeuden hoiri ez zaie esan behar "neskazaharra", eta "soltera" ere ez, esan behar zaie "etxebirjiñek". 
- Etxebirjiñek? 
- Bai, gure apaizen legea hola zan. Zien etxe-irjiñek. Ta guk eukitzen giñuen haundi hoik edo zahar hoik ba azpin bezela eukitzen giñuen. Ta esan zian egun baten, bakarrik hartu niñun baten, hemen neska bat estadun geldittu zan, soldaduskatik etorri zan mutil bat, etorri zan Berasteira, bere anaia han ez, eta hor egun batzuk pasa zittun ta, nik ez dakit, harena zula esaten zan, behintzat estadun geldittu zan. Ta geo hemendiken alde ein zun baiño ya sei bat hillebete edo aurreratutakoan. Lotu-otue ibiltzen zan hola. Guk ez gendun sospetxaik'e horrena izan zittekeenik, ez, baiño geo behintzat kanpoa joan zan, eta geo kanpoan esan zuen semea izan zula. Ba apaiz horrei baten batek esan dio nik esan nula, ta ni hartu niñun. Ta nik esaten nion, aizu, nei ez bañdin badit -berrorrika, e-, nei beorrek ez baldin badit esan behar zeiñek esan dion, ez naiz ni hemendik etxea joango. Elizen, sankristin. "Ba joan zaitez etxera... , lotsagabea! ", ta, "Ez, pekatue esatea libre da, eta pekatarie ez? Pekatarie beorri hori esan diona da, ez ni. 
Ordun datorrela honea, ni hemen egongo naiz". Sankristin bi zea zien, hor sankristi txikie ta hemen sankristi haundie. Ta nik txiki hortatik haundia alde ein zunen, harea ere seittu in nion. Eta esan zian: "Ez al dizut... , alde itteko esan dizut eta" hasi zitzaian eskuk zabalduta, ta alde ein in nion. Ta ez dakit oandiken zeiñek esan zion, baiño zan gezurre. 
- Esan zuen zuk esan zendula harek umea izan zuela? 
- Bai, haren familiak esan zula nik esan nula. Ta hori baten batek hari esan zion. Ta harek sinistu in zun esan zion dana, baiño nerea ez. Eske nei zian gorrotoa bezela, ez. Geo hok zittuan bere semeak baiño maittego. Bai, hok bai. 
Eta ni honekin nola ibiltzen nitzen, eta nola ni gaiztoa nitzen, "ardi beltza" esaten dan hoitakoa, haren ustez behintzat, ba kargatzen zan nee gaiñen. Nee gaiñen kargatzen zan. Holaxe ibiltzen niñun. Buenooo! 
Janzkera ez da arimaren ispilu
Azpiroz Nazabal, Simona
-Ikusten zendulako gauzak... , prakak jazteko modua dala ba bueno... 
- Bai, bai. Aizu, eta zer? Harek'e frakak jazten zittun eta gonakin tapatu. Total bi jantzi ibiltzen zittun batea ba. Hoi ez da persona bat juzkatzeko, jantziingatik ezin dezu persona bat juzkatu o txarra dan o ona dan. 
- Ez, ez. 
- Izan ditteke mundun dan onena nahiz ibilli, ez dizut esaten esajeratu baten azalduta baldin bazabiltze. Guk'e ikusten deu, gaztek izandu gea, badakigu tentazioa zer dan. Hortaiño jartzen bazea bai, pentsatzen dezu atentzioa deitu dezakela gizonan aldeti. Ez? Guk hoi geok ikusten deun gauze da. Baiño guk ez gendun... 
- Orduan bueno... 
- Bai, bai. Gure ama ta gure garaien etorri zienak bai, gu bezela jantzita zien. Oain, guk amandrea esaten giñun, aittejaune ta amandrea. Amandrea ibiltzen zan beti hanketaiñoko gona luzekin. Gaiñeantzen beste izebak eta gurasoen zeak eta denak ibiltzen zien gure antzea. Luze xamarrak bai baiño zea hortan. 
Bixenteren aita: "Amerikano Handia"
Azpiroz Nazabal, Simona; Saizar Ugartemendia, Bixente
- Gure aitte zan "Amerikano Haundie", [...] horko semea zan, horko baserri hortakoa, hamen motea zun izena Berastegin, "Amerikano Haundie" esaten zien danak. 
- A bai e? 
- Bai. 
- Ta Amerikan egona zan? 
- Bai, hiru aldiz'e. Horko semea, Saizar. Eta Ameriketa joan emen zan soldaduska liberatu zanen, Ameriketa joan. 
Ta Ameriketan bere kasa hasi, ta letxero ta zeak ta ustez aberastue, aberastu. Ta geo parte batekin etorri zan Berastegira eta beste bi parte han utzi zittun. Ta parte harekin erosi zun esateko Berastegin erdie bai. 
- (Simona) Erdie ez, ez. Lau o bost basarri, Bizente, ez pasa gehiegi. 
- Lau o bost basarri ta gaiñe terreno-aillek eta aparte zeak'e asko, erosi zittun asko, sail haundik [...]. 
- (Simona) Ta hau da, hau da basarri hoitako bat. 
- Hoitako bat, aitten herentzie da hau. 
- Erosi zuna berak ezta? 
- Bai, erosi zuna berak. Han etorri giñen gu. 
- Bera ze baserritan jaioa zan? 
- Oilloki, horko baserri hortan. Saizar, hor Saizar dia, gu Saizar gea. 
- (Simona) Bai, horkoa zan, eta geo basarriok erosi zitun denak eta seme bakoitzei tokatu zitzaion basarri bat. 
Bixenteren aitaren bizitza
Azpiroz Nazabal, Simona; Saizar Ugartemendia, Bixente
Aita nola aberastu zan, ze lanbide euki zuen? 
- (Bixente) Ganadero. Ganadukin. Aberastu. 
- (Simona) Baiña ganadu asko. Eguynen ez dakit zenbat txekor jaiotzen ziela ta hola. 
- (Bixente) Esango dizut. He aberastuta etorri zanen, elizea jun gabe-a, erlijioa utzita-a urten askoan ibili zan eta. 
Elizei ekarri zion kanpana, aurreko kanpana hoi. 
- (Simona) Kanpana hoitako bat. 
- (Bixente) Hoi jarri zion gue aittek elizei. Izena hantxe dauke: "Matin saizar Ugartemendia, Saizar Lopetegi y Maria Bautista Lizarribar Olano. Hoi zan lengo etxekoandrea. Maria Bautista hoi zan haren andrea. Beastegiko alaba, e. 
Baiña lengo andrea. baiño ez emen zun familirik izan harekin, abortatu itten emen zittun. Eta geo hue hil zitzaion, eta gure aitte geatu zan bakarrik, eta neskamea gue ama, neskame zeoan, eta gue amakin ezkondu. Eta gue amagandik etorritakoak gea gu. 
- Orduan aurretik egon zan ezkonduta beste emakume batekin. 
- (Bixente) Bai. 
- (Simona) Han bizittu zan, ez, ezkondu ta han bizittu zan. 
- Ameriketan? 
- (Simona) Ameriketan, bai. Eta handik honea etorri zan ustez dirue in zunen inbersioa hemen itteko. Baiño ya andre hoi etorri zan granoak zittula esaten zuen, nik ez dakitr zer izango zun, baiño gaixotasun batekin, eta hoi ordun hil in zan. Eta geldittu zan geo, alargun geldittu zan aitte hoi, eta ezkondu zan nexka honekin. Gau parragure ta dana ematekoa da baiño honen aittek ezkondu zanen zeuzken berrogeita hemezortzi urte, ta amak hogetahiru. 
- Bai, e? 
- (Bixente) Hiroitaberatzikin hil zan eta nik zazpi urte nittun, sei urte. 
- Eta berrogeita hemezortzi urtekin ezkondu eta artian sei seme-laba izan zittuan. 
- (Simona) Eta pentsatu, hirurogeita beratzikin hil zan ta txikina jaiotzeko geldittu zan. 
- (Bixente) Bai, gizonak zartuta're balio dula! (Barreak). 
Lehengo ezkontzak
Azpiroz Nazabal, Simona
-Ezkondu ta urtebetea. San Fermiñea joan giñen ezkonduta, San Fermiñen ezkondu giñen eta, San Fermiñea joan giñen. San Fermiña han in gendun guk. Handik ekarri gendun semea. 
- (Simona) Ez dakigu ekarri gendun, geo azaldu zan behintzat. 
- Ezkondu San Fermin egunian? 
- Ez, nueve, hillen beatzin. Nueve de juio del sinkuentaidos. 
- Nola izaten zan ezkontza. Oingo moduan ospatzen zan? Ze arropa ta? 
- (Simona) Paisano jantzie dena, e, jantzi zuririk eta ez zan. Ez, gu giñen garaien ez. Baiño dena zan paisano jantzi hau. Eta gurea bitarten ia gure senidek eta aurretik ezkondu zienak ezkontzen zan garai hartan, goizen igual asteazkenakin jeneralen ezkontzen zien goizen. Gosarie etxen ein ta joaten zien biajea. 
- Bai, e, goizean ezkondu? 
- Bai. Gero etortzen zien [lanbte] einda etxea. Ta jaien izaten zan eliz-artzea. Elizen ezkondu ta elkarrekin eliz-artzea esaten zitzaion. Eta egun hortan bodako bazkarie izaten zan nere senidek hola zien garaien, ez. Baiño geo aurrenekotan gu giñen, gu ezkondu giñen eguardiko hamaiketan. Hamaiketan ezkondu ta hemen bertan bazkarie ein gendun. 
- Kakonen. 
- Kakonen hemen bertan bazkarie ein gendun eta joan giñen biajea ta baita bestek bezelaxe etorri giñen laanbatakin, jaien elizan zea in gendun ta hemen ekin giñon. Geo honea aurrea. Histori zaharra holaxe daamaikigu guk. Baiño beira, suerte bat degu eskertu ezin dan halakoa. 
- Etz zuek entzun izan duzue, zuen garaian igual ez zan izango hori, baiña dotian kontua-a, ezkondutakuan dotia eraman beharra. 
- Oain izango dan bezela. Oaiñ'e andrek bere aldetiken duna berak ematen du, ez, eta gurasoek ematen baie parte bat ba hue'ere beak ematen du. Arreoa esaten zaiona. Arreo hoi bai. Guk ekarri gendun arreoa, nik ekarri nun arreo bat hona, honentzako elizea joateko jantzi behar zun erropa ta dena nik ekarri nun. 
- A bai? Hori zela izaten zan, gurdiarekin ekarri eta... 
- Ez, ez. Ya orduako hoi ya ezautu're ez. Guk ezautu're ez degu ein. Berastein bai. Gure aitta zanak bere arreoa zabaltzen aitzen zala esaten zan, baiño gue senidek, berrogeita... , zaharrenak'e hoi ya ezkondu zan hogeitasei urtekin, eta hoi zan garaien'e zan normal. Orrek Orejakoa zun emaztea, eta Orejatiken arreoa ekarri zuen aberetan, aberetan ekarri zuen. Ordun ba dozena bat maindire gaiñeko, azpiko, zera, sobrekama, bueno... eitten zan dena, dena. Oain ohittura hoi guk bagendun hoi. Nola nik etxe berria etorri behar nun gaiñea, ba sukaldeko ontzie ta zera guztie ta dena, dena ekarri gendun, bai. 
- Dena berriro hasi giñen eta, dena berriro. 
Ezkontzako apaingarriak
Azpiroz Nazabal, Simona
-Maindireak eta esan dezue. Ezagutu dezue linuzko maindirerik? 
- Nik bai. Nik neonek ekarri nittun honea. Izeba bat zan nere barrioan, eitten gendun koperatiba bat bezela elkarrekin lana. Hoi zan matrimonio bat umeik ez zuna. Eta geo hartu zuen gizonan aldeko mutil bat. Eta hue ezkondu ta jarri zitzaion. Baiño izeba horrek berak berez eskuz indako liñu hoitako zeak zeuzken rolloak, rollotan bilduta. Harizko maindirek esaten giñon. Eta haitatiken bi maindire eman zizkian honea etortzeko. "Hainbeste baden lagundu eta hau jaso itzin rekuerdotaako, e! ", ta. Guri hika itten ziun harrek. "Jaso itzin" eta. Haik ekarri giñun, eta ezautu bai. Ta geo aparte Josen etxen horren izebak kutxen eukitzen zun baiño bueno. Garai hartan arreoan-ta itten zitzaien gizonai itten zitzaien alkandora, linozko alkandora baiño dena bordatuta. Eta hola mokasin zea hontan kuello bat hola ixten zana, itxie, kuelloik gabe hola itxie ta dena bordatuta ta hola. Hoik nik ezautu dittut nere anai horren etxen. Oain ze ein zien ez dakit, gero ze in zien. Baiño toallak eta're linoz itten zittuenak, ta hola bolante luze-uzek parpailletan bainikakin ta geo zeatuta eindakok hola, ta beak bordatuta koloretako harekin, gorri-rdiñekin-ta. 
Bordatutakuak-ta harenak, eta gue ama zanak halaxe zuen arreoa, hoik ezautu bai. Oain, guk gerentzako geok, esan detena, honek emandako bi maindire bakarrik. 
- Berak egindakuak zien bi maindire horrek. Zure izebak egindakuak? 
- Bordatuta izeba horrek. 
- Eta linoa ezagutu dezue hemen soroan? 
- Ez, ez, ez, hori ez. Haria itten ez. Ardi-lleakin harie itten bai. Baiña liñoakin itten ez. Hoi iñoiz ez. Izeba honek, esan detena eman zizkiala, honek esaten zidan gaztea nintzela: "Nik eakutsiko niken, oaindiken bazekinak liñoa nun daon, ta ekarri ta eakutsiko niken", baiño, bai... Gizonakin bakarrik bizi izzn zen ta ez zan aileatzen ezta... , iñoako ez zan aillegatzen-a. Nik ikusi ez det in. Ikusi ez det in nola itten zan. Baiño arreoa esaten zuen beak etxen haria ein ta beak indako zeakin, mainderekin izaten zala garai hartakoa. 
Sokasaltoa eta abestiak
Azpiroz Alda, Katalina
-Eta jolasteko astirik eukitzen zenduen? 
- Bai, sokan ibiltzen giñen, soka dantzan. Sokan erai eta han saltok ein, eta bai. 
- Zeozer kantau sokan? 
- Sokan? Bi neska koskor hasten zien eta haik zeatu ta guk han saltoka eitten giñun eta. 
- Kantatuz ala kontatu itten ziñuen? 
- Kantatu're bai. Kantatu're bai. Kantatzeko're afizioa banun-ta. 
- Ta ze kantatzen zan sokan? 
- "En la calle de amargura iba la virgen llorando, encontro una mujercita que iba vestida de blanco. Le pregunto mujer cristiana, has visto Jesus amado. Si señora, ya le he visto, por aqui le han pasado. Una cadena arrastrando, de alla las iban tirando, san Juan Y Madalena les iban acompañando. San Juan le dijo a la virgen, caminemos al calvario, caminito, caminito, caminito de la cruz". 
- A, ze politta. 
- Hola. Belaxe ikasten giñun eta garai haitan. Ordun burue argie, oin burugogortuk gaude baiño. 
Umeen hitz egiteko gaitasuna
Etxeberria Iztueta, Andres
- Umek, adibidez, eskola-mek. Oain hemen'e beharbada hiztunek bazeudek, ezta? Baiño lehenago guk ez gitxakin hizketan, gure ume-enboran. Ta Leitzeko edozein ume koskorrek zaharrakin ta gaztekin ta bokabularioa esaten zaiona, hiztegi hoi, hoi saillen zekien. Ikeragarrizko errextasunekin. Hor. Ta hizketan ta herri hontan, Berastegin, beti notatu izandu det nik famili batzuk kenduta ez giñakila hizketan. Hemen gehiena hitz eitten zuenak eta aixana hitz eitten zuenak Ansoane ta Goienetxe ta hola besten batzuk'e bai. 
- Bai, tarteka. 
- Horrek esan nahi zin umekin hartu-mana normalagoa hizketan. Ta guri ixilik egoteko esaten ziguen, zaharrak bakarra hitz ein ber zien. Ba hoi aldatzen baldin bada, formula hoi aldatzen bada, umek ya trato normalen sartzen dittuk. 
Berastegi inguruko herriekin harremana
Berastegi tertulia
-Hemengo jendea Leitza aldera, eta Leitzakoak Berastegira ta, hartuemana eta izango zan, ez? 
- 4-ai baiño gutxi. Oain gehio, e. 
- 6-erastegikok badare Leitzea joanda, baiño hango hizkera itten due haik. 
- 2-ango hizkera, hoi ez da kanbiatzen. Goizutakuak badare hemen eta haik Goizutakua itten due, e. Hoi marka, e! 
- 5-i gauz batekin fijatzen nintzen: Berasteiko festak lenao izaten die Leitzen baiño, eta leitzar gutxi izaten zan hemen. Hemengok bukatzen zienen danok Leitzan gu. 
- 6-eitzera autobuskaa juten zien gaztek. 
- 2-angok honea baiño joera hemendik hara. 
- 4-emendik Aresora eta Gorritira ere bai. Goiazuetara're bai. 
- Hemendik beti Leitzera? 
- 1-oizuetara ere bastante, Goizuetara. 
- 5-erri hoitara denetara. 
- 6-nguru [osoan] izaten zien denak, Aresoko ta Gorritiko... 
- 5-gie esate ezkeoz Berastegin kostunbre gehio zan behera baiño gehio gora festatara. 
- Tolosara ia inoiz ere ez festetara? 
- 1-oera gutxigo behintzat -2-ure gazte denboran Karnabaletan ez giñen ailleatu Tolosara. Karnabalak. Eta oain berriz erabat hor ibiltzen die. 
Inauterietako programa
Berastegi tertulia
-Orduan karnabalak izaten ziren ostegunean hasita edo? 
- 6-stegun Gizen izaten zan, umeena izaten zan ostegune. Umena ostegunen eta gero... 
- 1-iru egun. Hiru egun segidan izaten zien. 
- 3-gandea, astelena eta asteartea. Igandean ateatzen zien soiñekoakin gerrien txintxarri ttiki hoik. Kanpanillek. 
Sonbrero luze bat. 
2-antzi dotorek bazien. 
- 1-steazkenan hautsa hartzea elizara. 
- 2-zerdi earra atera bai zakukin jantzita. 
- Jantzi bat edo bestea zer zan, batzuk modu baten eta beste batzuk... 
- 5-z, ez, egunen egunen diferente. 
- 3-aiña astelenen soiñeko zer hoik, luze hoik. Bai, eta gero astearten zakukin. 
1-ero [...] izaten zan maskurikin, maxkurie, txerrie hil eta. Maxkurie... sekatzen. Harrekin zipi-apa. 
- 3-arrapatzen zittuenei epelak emanez. 
- Zerriena? 
- Zerrina, zerri-axkurie. 
- 2-ai. Miñik ez zun /etzun/ ematen baiño -1-z, baiño umeei, bakizu, beti sustoa edo. 
- Eta hori esan dezue gazteen kontua zala. Neskak ere bai? 
- 3-z, neskak aparte. 
- 1-eskak, ordun ez zan /etzan/ oin bezelako anbienteik neska eta mutillekin. Ordun neskataa jun behar bazendun gaue illunduta ia. 
- 6-eskak'e izaten zien ordun etxea abittu ta atzea begiratu; ta, gustokoik ez bazun "beste fandango bat in bar diñau", ta atzera. Ja-a, gustokoa etorri arte atzetik. 
- 5-lazatik abiadan korrika abittu eta gero mantxotu. Gustokoa bazan atzea jira ta: "beste pieza bat in ber diñau". 
Desberdintasunak aberatsen eta pobreen jolasen artean
Azpiroz Nazabal, Florentzia
-Kaniketan esan dezu. Kanikak erosi egiten zien? 
- Bai. Ta geo paretan baztarren hola jo, gelditzen zien tokin. Geo beste kontrarioak joko zun eta hari hola harrapatzen baldin bazun, harena kanike. Ez baldin bazun... 
- Eta bestela muñekarik edo bazan? 
- Bai, baiña guk ez. 
- Geroago igual. 
- Ez, ez. Ordun Kakonekoak eta hemen aberats-endek bazittuen, Martentonionen eta. Bazien muñekak eta kuzinak eta, Erregenetan berebiziko pesta ibiltzen gendun. Maistrak esaten zigun: "Que os ha traido los Reyes? ", eta "nada. 
Si son mentira". Bestek, berriz, denak hemen haundi xamarrak zerenok esan itten zittuen. Nik kasualidadez ondoan neuzken eta haikin jostatzen nitzen, aillegatu nitzen holako trasteekin jostatzea, baiño lagunenak. Martentonekoak eta Marijexuxek eta. Hola. 
- Eta esan dezu Erregenetako kontua. Zuen etxera ez zan ailegatzen ezer. 
- Ez, ez. Guretzat ez. Nik muñeka bat izan nun, poxpolin ibilli giñen gu neska-oxkorretan, gerra arte. Ta ordun Manolitak, auzoko lagunen ahizpek ekarri zian. 
- Baiña hori zer izaten zan, dantzan pospolin moduan... 
- Bai, bai. Kalen eta ibiltzeko. 
"Okerra" soinu-jotzailea
Azpiroz Nazabal, Florentzia
-Gero beste soiñujole bat, Okerra edo. 
- Okerra, bai, hemen Oiñetazarren, hue bai. Bueno, haren beharrak izaten giñun guk, gure soiñujotzaillea hue zan. 
Arrunt, hankak-ta oso okerrak zittun. Esango zizuen lehen'e baten batek. Eta oso okerrak zittun, hola bilduk izaten zittun, baiño sanoa zen. Abildade haundie zun, trikiti jotzen ziun, ta geo astoan gaiñen eamaten zuen. Ta Gorrin edo atarin, Karakonekon [...] , han, bakizu, [...] zan lehenao. Haraiño aillegatzen zanen plazaa aterata jartzen giñen gu, bizkarren hartuta exeita jartzen zuen kontsejutik sille ekarrita ta. Haren beharrak izaten giñun. 
- Makiña bat dantza-aio egin zendun orduan hark musika jota. 
- Bai. Zuzen edo oker bai guk. [...] giñen. Bai. 

Bergara (Gipuzkoa)
Autorik ez kaleetan
Gallastegi, Sotera
-Hori, kotxeik ez zebillen denporakuak die? 
- Bai, bai. 
- Kotxeik ez, trankil kaletan. 
- Trankil. Astian ba uda-tzenian garo karruak eta holako batzuk, besteik etzeuan. Garoz kargauta karruak eta. 
Karruak, burdixak, burdixak. 
- Bestela kotxe landuak eta horrek ez zien pasatzen? 
- Bai. Horrek, e, horrek aberatsenak zien. "Kotxe landua", eta beste batzuk "kotxe sestak" esaten jakuenak. 
- Zelakuak zien ba harek? 
- Harek zien hola kurtiñekin-a. 
- Diligenzien modukuak ala zela ba? Gaiña tapauta eukitzen zeben, ala? 
- Bai, bai. 
- Eta kurtiñak aldamenetan? 
- Kurtiñak ez, bere zera. 
- Kuadrua edo zeozer, ez? 
- Bai. 
- Estalpia? 
- Handik errez jaistekua. "Landua", berriz, bueno! Landua dana tapautakua. Atiakin, eskillaran behera jatxi bihar, eskillara bat pasau ein bihar behintzat behera jeixteko. Eta haura dotoria zan. Sestia menustxuaua. 
Lehenagoko autoak zelakoak
Gallastegi, Sotera
-Eta zegatik esaten ete zotsen sestia? Zestozkua edo zan karruoi, ala? 
- Ez, ez. 
- Gizona: Brillante-rillantia. 
- Brillantia? 
- Brillantia ez. 
- Gizona: Han zeren Movillasenian bi kotxe lando. 
- Ez, baiña sestak, beste batzuk kotxe sestak esaten dau. 
- Sestak etzien halako... 
- Dotoriak be? 
- Gixajo xamarrauak landotik. 
- Bai, bai, beste kategorixa bat beherao. 
- Da halaxe, orduan ederki jiratzen giñan. 
Garraioak: trena, autoa
Agirre Elkoroiturbe, Anizeta
- Trenbidia izengo zan zu... 
- Bai ba, trenbidie, nere akordua baiño lehen. 
- Zure akordua baiño lehen izan zan, ezta? 
- Ni gaztia nitzanian plantxa barrixak bota zittuen; lehenao estu-stuak zien lehenengo, plantxa estu-stuak, ta gero barrixak ipini zittuen. 
- Hilari: Ta autuan ipuiña be esaixezu ba... 
- Autua lehelengo hasi zan Untzeta, Bergarako Untzeta... palaziua edo daukana, ez dakizu? 
- Unzueta, oin Unzeta... 
- Unzeta edo dia horrek, Marques de Unceta. Bueno, harek [ipini] eban autua. Ta auto altua, [orduan] azpittik [ondo] edozein pasatzeko moduko altua. Ta joten eban sirenia fabrika haundixak baiño haundixaua! Ta gu bazkaittan bagenden, jaiki danok eta etxe osteko atera haura ikustera, suzko kotxie, juten giñan. Gero ugeldu zien, baiña orduen hauraxe bakarrik hemen. Bilddurtuta, zera, oillo-arrua eindda. Haura zala... bilddurgarrixa. 
- Hilari: Ordurako Olan zenden? 
- Bai. 
Osintxuko erromeria
Agirre Elkoroiturbe, Anizeta
Osintxuko erromeixia famaua zan ezta? Bai gero baiña... Bai sasoe baten... Gero baiña, gu gaztiak giñanian... Altos Hornos aldetik etorte zien mordo bat, erromeixia aundixa... Gerra ondorian eon zan emen... Erromeixa aundixa eitte zan Osintxun aundixa... Erromeixia baiña zelakua baiña aura izate zuan poza, aura Jesus Maria... 
Elosu auzoaren banaketa
Lete Iribecampos, Juana Joxepa
- Behin Kortan pasau ezkero azkoittiarra, Aizpurutxo diferentia... Hemen danien, ixa barrixo bakoitzien diferente eitten da. 
- Zela... zela dao zatittuta edo zela... zuek zela zatitzen dozue Elosu? Bentatik honutz... 
- Bentatik honutz. 
-... Nordia esaten jako, ezta, horri? 
- Bai, honi Nordia. 
- Gero, Elizaldetik... 
- Horrek hortxe dauka mugarrixa [...]. 
- Mugarrixak be badazka honek? 
- Mugarrixa be badauka horrek, Elizaldien dao mugarrixa. 
- A, bai? 
- Bai, hortxe dao [mugarri...]. 
- Ene! Eta Elizaldetik zereaiño izango da, ezta... 
- Elizaldetik hartzen da: Bega, Azkoittikua da, eta handik haruzkuek. Aostondo be Azkoittikua da. 
- Azkoitti partekua? 
- Bai. 
- Ta zera-a... Elizaldetik Amentzela, Elormendi, Lutxurdio ta horrek? 
- Amenzela, Elormendi... Horrek danak Bergarakuek. 
- Bergarakuak? 
- Eta Etxeberri be Bergarakua da. 
- Eta Ujaldia zeri, ze zatiri esaten jako? 
- Horritxi. Elormendi hiru... hiru [Elormendi...] esaten jate horrei sarrittan: Amenzela, Elormendi Azpikua ta Elormendi Gaiñekua. Horrek egongo dia. Ta, ostian, zera, Elizaldia. 
- Elizaldia... 
- Bai. 
- Elizaldia, bueno, Elizaldia... 
- Elizaldian [be, ba]... 
- Ixaun eta... 
- Sankristaua... 
- Sakristaukua, ezta.? 
- Abaderik ez dao oin ta... 
- Eta Lutxurdio eta Kortabarri nun sartzen dia? Ujaldian horrek´e? 
- Ez, horrek Errekaldia esaten jakue horrei. 
- Errekaldia. Joe, oseake, makiña bat zati dao, ezta? 
- Bai, bai, bai. Hau Nordia. 
- Nordia... Ta Nordian be bi zati dare, ezta? Norde Baztarra... 
- Bai, hori bai. [Honek] be errekiak erabagitzen dau. 
- Errekiak erabagitzen dau... 
- [...] baillaratxuak darenak... 
- Bai. Hau... Elusuko bezelako auzo bat... Bost zati edo, behintzet. Eta gero Azkoitti aldia zer da, dana da Azkoitti aldia? 
- Etxosta-endixa hemendikaldia. 
- Etxosta-endixa noraiño? 
- Hemen Kortatik harutz sartzen die hurrengo etxiek. 
- Añei hurrengo etxia... 
- Añei. Bueno, Añei hemengue da. 
- Añei Elusukua? 
- Añei Elusukue da. Baiña gero zeretik, goiko kamiñotik sartzen dia harutz, ba, lehenengo egongo da Androndei. 
- Androndei... 
- Ta Otolak, Etxosta goixen, [...] Eizal ta Eizaltxo, Korteta, Goenatxo... 
- Horrek danak Etxosta-endikuak? 
- Zeler. Horrek danok sartuko dia Etxosta-endira. Zelertxo, Goenaga... 
- Eta Añei da azkenengo basarrixa Elusuko partekua zerera...? 
- Hemengua bai. Bai. 
- Eta Azkoitti partia... Zela esaten jako, Azkoitti partia esaten dotsazue horri? Añei, Korta, Bega ta... 
- Azkoiti auzua. 
- Azkoitti auzua? 
- Azkoitti hauzua hori. 
- Ta hor sartzen dia: Aitzerra, Bolintxo be sartuko da hor...? 
- Baitta. Itxasakorta... 
- Itxasakorta. 
- Añei. 
- Añei. 
- Korta. 
- Korta ta zera? 
- Aitzerra. 
- Aitzerra ta Bega izango da, ezta? 
- Ta Bega, bai. 
- Aostondo be bai hor? 
- Ta Aostondo´re hor [...]. 
- Azkoitti auzuan... 
- Bai. 
Euskararen aldaera desberdinak Elosun
Lete Iribecampos, Juana Joxepa
- Hamen Nordian danian eingo da, ezta, hizketan antzera? 
- Bai, hamen igual samar danian Norde parte honetan. Baiña gu... Ta ixa gehixen ezautzen da hizkeran nungua edo... zein nungua dan, hemen inguru hontan bai, behintzat, euskeraz eitten [dabena]. 
- Eta Elizaldetik Azkoitti auzora´re aldatzen da? 
- Horrek antzera, Azkoitti auzua ta Elizaldia antzera horrek. Ta baitta Ujaldia´re. Ujaldian oin ez dao jente asko, baiña... Ujaldia´re tarte hortakue da. Hamen zerak eitten dau hau: Elusuko Bentia horrutz ta honutz eitten dau diferentzia gehixen. 
- Diferentzia gehixen, ezta? 
- Bai. 
Biografia
Juaristi Aranburu, Natalio
- Noiz jaiotakua naizen? San Andres egunian. San Andres eguna, haintxe dator eibartarren eguna, ta orduaintxe, egun haretantxe. Kunplitzen dittut larogeta hamaika. 
- Milla bederatzirehun ta hamabikua? 
- E? 
- Milla bederatzirehun ta hamabikua. 
- Bai. 
- Eta ze kaletan edo nun jaixotakua zara? 
- Kalia? Zubieta. Han zubixa badao, ba, zerian, Plazentzia aldera, zerian? Haintxe jaiotakua naiz. Haintxe jaiotakua. 
Eta [Bonbulun] hazittakua. 
- Eta Zubitta kalia, zelan gogoratzen dozu kalia? 
- E? 
- Zu jaixotako kalia zelan gogoratzen dozu? 
- Gogoratu? Ba, nik asko maitte dot, zeatik ni ezkondu zahartuta ein nitzan. Zahartuta ezkondu nitzan, bastante zahartuta, bai. [...] gerria etara [...] hor zihar prisionero ta... berandu. Hogeta hamalau urtekin ezkondu nitzan. Bai. 
- Eta zelakua zan kalia? Bizixa? 
- Bizixa? Bai. Kalia inportantia. Zubitta oso interesantia izan da. 
- Bai? Bergarako kalerik ederrena? 
- Ederrena be ez dot esaten, dotoriena, baiña sanuena. Orduan jente sano-anua bizi zan, bai, hemen. 
Zubieta kalea
Juaristi Aranburu, Natalio
- Eta zelan gogoratzen dozu kalia? Dendak zekazen...? 
- E? 
- Dendarik bazeuan? 
- Bai, dendak bai. Dendak bazeren. Ointxe be badare, baiña... 
- Asko aldatu da gerra aurretik eta gerra ostian kale hori? 
- Ez da asko aldatu, zeatik illaran etxiak zeren, zerian. [Euazen] bata bestiari alkarri pegante-egante danak eta. 
- Eta hor inguruan palaziorik edo bazekazuen? 
- Palaziua? Hantxe, bestekaldian Unzetanekua esaten zotsena, zerian, zubixa pasau, badakizu? Zubixa pasau ta etxe haundi haura? Haura da Palacio de Unceta. 
- Eta umetan zelan ikusten zenduen palaziua? 
- Palaziua, ba, Elorrixoko kriadakin. Elorrixoko neskak. Hamen geratu zian, hamentxe ezkondu zian bixak. 
- Bizi zan jenderik, orduan? 
- E? 
- Bizi zan jenderik palaziuan? 
- Bai, bai, bai. Don Eladio zeuan, kargu haundixa zeukana; "fiscal supremo" edo zan zerian. Ta egon zan Bilbon ta gero Madrilen be bai ta... "Fiscal supremo" zan. 
Hirigunea
Juaristi Aranburu, Natalio
- Eta zelakuak zian jabiak edo, palazioko...? 
- Jabiak? Kanpetxanuak zian. Kanpetxanuak zian. Ez zian, hola, harroskuak-ta ez zian. 
- Eta bazeuan umerik bertan palaziuan? 
- Umerik? 
- Gure denboran ez. Aurretik bai, semiak euki zittuen ta. Harek hazi zian, baiña... 
- Zeuen sasoian ez. 
- Ume gazterik ez. 
- Eta hor inguruan beste... zeuen kalian, palaziuaz aparte...? 
- Handik aurrera juan ta beste... Santa Marinako elizia dao. Ta han etxe haundixan onduan dauana da etxe txikikua. 
Zubieta kalea
Barrenetxea-Arando Azkargorta, Gotzon
- [...]. Hola, behian ipini zestuoi ta "ra-a-a" batu ta kruzauaz, hola. Behian ipini zest... hola ipini, holako zeran ipini hola ta gero hola pasauaz "da-a-a-a" jo ta [...]. 
- Hori zestuak... 
- Zestuak eitteko. 
-... eitteko prozesua. Eta, orduan, zesteruak abarketak be eitten zittuan? 
- Astixa zeukanien abarketak, beste lanik ez [zeon] ta. Abarketak eta zestuak eta... Patxi zesteruan aitta ta horrek danok. Ta beste batzuk [horrekin]. 
- Eta jente askok erosten zittuan zestuak orduan? 
- Hoixe, hoixe, biharko! Etxerako ta... 
- Eta, gero, esan dozu hemen kale honetan bertan zalditegixa be bazeuala? 
- E? 
- Idixak-ta egoten ziala hor... zaltei bat edo...? 
- Hamentxe, geure aldamenian. Guk etxe zahar bat daukau hortxe -ez dou ezebe eitten, garaje daukau-ta hortxe eukitzen zittuen. Idixak, ekartzen zittuen idixak eta burdixa sartu ta idixak lotu ta... 
- Eta ekartzen zittuen idixak... noiz? Plazara zetoz... Ez. Zetara? 
- Idixak erenak etxekuak, lanerako idixak. 
- Eta bertan gordetzen zittuen? 
- Bai, zaltaixa [zeon] hor ta. Burdixandako tokixa ta gero zaltaixa. Ba! [Goizian] goizian jantzi ta lotu ta... [Gero] bedarra jatera gero etara ta... Bedarra jatera etara ta... Hor aurrekaldian orduan errekara bajatzia errezaua zan. Hor aurrekaldeko [zelaixan] etxiak dare ta horra juan ta hor zelaixan bedarra jan ta handik "dinbi-anba" atzera illuntzian etxera. 
Baserriaren egitura mende hasieran
Ibarguren Unanue, Donato
- Gero, ba, komunik be ez zan. Komuna be neuk -ez da zera, baiña-neure denporan, lau aldiz aldatu dala uste dot, ta lehelengua gure aittak ein zabala kumuna. Aurretik, ba, zaltaira edo jungo zien nezesidadia zanian. Ta ondio Castillan hori, ondio be... 
- Bai, toki askotan ondiokan... 
- Ondio be, e! Eta zaltaira. Ta gero, ba, kumuna goixan. Zela habitaziñuak goixan zeren, ein zeban komuna, ba, oholakin, hola, tabliakin. Ba! Zer txiki bat. Beste tabla bat, erdixan zulo bat ein, eta [... gero behetik] zera, satsa, behian. Ta behian zeuan zaltaixa. Ganauen satsa-a [hara atzera] eraitten jakuen, ta hantxe. Ta gero, ba, noizbaitten pentsau genduan, ba, urakin ipintzia zerori. Joe... Haura zan ona! Urakin kumuna. Ta ez zan beste gauzarik, usautakuan, txorrua albuan, ta baldiakin ura bota. Bai. Ez zeukan urak nibelik bonbara jasotzeko, ta gero ein giñuan ura ekarri ta gorauen ipini ura, desnibela euki deixen. Ta gero, orduan, atzera aldatu giñuan, ta berrixaua ein, eta bonbiakin tiratu garbittu dein. Hiru. 
- Oseake, zeure akorduan ya hiru bat, lau bat... 
- Bai, nere akorduan einddakuak horrek. 
Baserriaren egitura mende hasieran
Ibarguren Unanue, Donato
- Ura, ur-orrientia... 
- Ur-orrientia... Itturrixa ekarri giñuan lehenao taillatuko ura. Taillatuak -pentsaizu zela eitten zan lana-, taillatuan, ura hartzeko, hodixak. Badakitzu ze dien? Kanaloi horrek? Hodixak esaten jakue. Egurrezkuak eindda zeuzken. 
Gaztaiña zuzenak billau, alde bittatik, hola, zangia etara, ta taillatuan ura hartu. Ta haura askara. Han handikaldien zan askie ta hara. Ura han. Ta, gero, etxian ura falta zanian, ba, juten zien hara, potzu [bat] han egoten zan. Ura zela-alakua sarrittan. Zela itturririk ez geunkan bertan, ba... Urakin oso paraje eskasa zan hau. Bai. Ur gutxikuak. 
Itturrixa urrin! Hamendik, ba, seirehun metro inguru tubo ipini giñuzen ekartzeko. Eta haraiño jun bihar. 
Baserrira ura eramateko lanak nolakoak izan ziren
Ibarguren Unanue, Donato
- Lixibia eitteko ura urrindik ekarri bihar izaten zan? 
- Bai, bai. Lixibia eitteko ura, ba, gero ein zan deposittua. Bueno, gure aittak eta aittajunak ein zeben, etxia erosi zebenian, ba, lehelengo lana deposittua ein ura eukitzeko. Gero, horra taillatuak hartu danei. Hodixak ipiñi. Gero hodixak. Aurretik gaztaiña-darrakin einddakuak, baiña gero fontaneruak. Ba, hori eingo zeben ni jaio nintzan inguruan, mil novecientos veinte. Bai, etxia erosi, mil novecientos docian erosittakua da hau, eta handik urte gutxira ein zeben, lehelengo lana deposittua eittia. Eskuz haura zuluaura ein...! Orduan eitten zan lana, e! Nik [esan be...] : "Zenbat denporan ein ziñuen haura? " ta "Denporiai ez jakok beitzen! Ein! Gaur ta bihar ta etzi. Ta aurten akabatzen ez badou, hurrengo urtian". Ta ein! Halaxe da. Jo...! 
- Eskuz ala zeoze-eoze erabiliko zeben? 
- Eskuz eskuz! Pikatxoia, barreñua, palankia... Harrixa zeuan, gaiñera, hor asko, ta... Tiron batzuk eingo zittuen ta... 
Baiña zelako zulua! Oin, klaro, oin ekarri eskabadoria ta eingo leuke, ba, "en un santiamen" esateko, baiña "ochenta metros cubicos"-eko deposittua [dauke hor]. Bai, larogei milla litro. Ta gero ez zan betetzen! 
- Eta nundik etortzen da bertara ura? 
- Taillatua. Lehelengo hartara ein zan. Taillatuak. Itturririk ez geunkan ta. 
- Hori da. Baiña horra depositto hortara be... 
- Taillatuetako ura. Bai. Nibelian justu-ustuan bajutxua ein, ta gero handik sukalderaiñok, honaxe allegatzen zan ura. Presiñorik barik, gutxikin, baiña horraiño. Ta gero, ba, gerria pasau ta gero, neu etorri etxera ta gero, hartu giñuan haura itturrixa. Ein giñuan -auzoko laurena zan itturrixa-, ein giñuan partidu. Itturri hori danon akorduan partidu giñuan: hiru parte laga han, ta parte bat guk tuberixan ekarri. Zela geunkan deposittua haundixa, ba, gero bete eitten zan. Ura [gero] ondo. Oin herrixak ein dau han goiko gure zelaixan guenian. Dauka... Eta bonba automatiko jasotzen [...] eta gauza danak urakin. Oin ura ba... Bueno, [kontadoriakin] , ezta? Baiña nahikua. Kalian bezela ura. 
- Eta itturrixak izenik bazekan? 
- Bai, Askatzuko itturrixa. 
Lehenengo autoa nork ekarritakoa
Ibarguren Unanue, Donato
- Lehelengo automobilla haretxek ekarri ei zeban. 
- Bai, e? 
- Bai, hantxe zauan [atian] garajia. 
- Zuek eskolan zebiztenian bai, e? 
- Bai, garajia... 
- Baiña egurrakin ibiltzekua ei zuan lehelengua. 
- Ez dakit. Guk... illunetan zauan garajian ta ez giñuan ikusten zerian, baiña hantxe euan. 
- Ze urte ingurutan? 
- Ba, horrek sigluan lehelengotan, edozein modutan be. Lehenguan azkenetan edo hurrengo novecientosan lehelengotan izengo zan, asike... Ekarri ei zeban baporia. Baporia... Zeran moduan, sua ein. Gero gasogenuakin ibili zien antzera. Ba, hoixe. 
- Ta baporiakin bai, e? 
- Bai, bai. Autua sua eindda ibiltzen zebala lehelengo [...]. 
- Gero be hola egon zien gasolinarik egon ez zanien. Nik ezautu [...] kamioiak eta... 
- Bai, bai, gasogenua. Gasogenua. Baiña... 
- Bai, hori ya gerra-stian, ez? 
- Gero arrankatzeko akordatzen naiz zela gaizki ibiltzen giñan [gasoliñakin] arrankau eta gero gasakin, sartu gasa ta ibiltzen zienak. Baiña gasa pobriaua zan. 
- Eta, orduan, automobillak be gitxi, berak eta... 
- Ba, Bergaran lehelengua berak eta gero hurrengo ez dakit, ba, zein izengo zan. Monzon be... 
- Ez. 
- Konde zaharrak? 
- Conde de Vallek. 
- Conde de Vallek? 
Angiozarko auzoak eta ermitak
Lonbide Elorza, Juane
- Hemen, Angiozarren, esan zenduan auzo desberdiñak darela, ez? 
- Bai, bai. Hamen dare, ba, Partaittixa -hau da Partaittixa. 
- Partegoitia. 
- Partegoitia. 
- Baiña zuek Partaitti, ezta? 
- Bai, bai. Barrio... San Vicente ei da ermittako izena. San Vicente. Ta gero hor Mainddao dao hurrengo. 
- Marindano. 
- Bai. Ta hor Elizamendi Ama Birjiñia. Oin elixioi zertuta dao. 
- Ya hasi [bihar dabena] eitten... 
- Ta gero, harutzao Zabaletamendi. Han dao San Bartolome. 
- Auzo bakoitzak beran elizia daka? 
- Bai, bai. Ta gero bestia Altunemendi, Goimendi. Han San Migel de Monte ermittia. Ta gero, hor behian, Azkoneta. 
Ta han San Martin. Gaur da San Martin. 
- Gaur da hango jaixa... 
- Bai. Ta gero, beste etxe batzuk badare Errekaldekuak. Auzua da, ba, zati bat Bergarakua ta beste bat Angiozarrera pertenezitzen dana. Harek, ba... 
- [...] 
- E? 
- Parrokixaz. 
- Parrokixaz. Ta harek dauke, ba, San Kristobal. Ta gero, ba, bertakua, Angiozarkua, San Migel. 
- Ta eliza dotoria, gaiñera, ez? 
- E? 
- Eliza dotoria... 
- Bai, bai. Elixia? Hoixe! Elgetan-a aldian dotoria dao Angiozarren elixia! 
Angiozarko bidea egin zeneko kontuak
Lonbide Elorza, Juane
- Sasoi batian, gaiñera, Angiozar Bergaratik-ta aparte zeuan, ezta? 
- Elgetakua zan, aiuntamentuz Elgetakua. 
- "Hasta el veintisiete". 
- Bai, veintisietian [tratau] ein, ta veintiochotik honutz ya Bergarakua. 
- Eta zelan izan zan hori? Badakizu? Entzunda historixia zelan erabaki zeben Elgetatik apartau ta...? 
- Hori, ba, Elgetatik Eibarrera kamiñua ein zanian, Angiozarrek, ba, lagundu ein bihar otsan hari eitten. Ta hamenguak, itxuria, zertu otsen Angiozartik Elgetara, ta hori... oiñez ibili bihar. Ta hortxe tematu Angiozarko auzo-lkatia ta Elgetakua, ta orduaintxe apartau. Gero Bergarara pasau. 
- Eta ordutik harrezkero pixkat pikeren bat dakazue Elgeta, Bergarakuekin edo ez? 
- Ez, ez da egon holako aparteko pikerik ez da egon. Guk geuk ezebez. Ointxe ibili da hor pikia. Hor, Asentzio. 
Egonda zare? Pozua ta ha terrenua hor Angiozarko batena zan, ta harek donau ei otsan Angiozarko elixiai ha.. 
- Bai, ermittia ta... 
- Bai, ermitta ta dana. Ta, ba, Angiozarko abadiak-ta [...] eben, ta oin Elgetako aiuntamentuek Elgeta partien dauela, ta parkia ta... Elgeta ein da jabe. Aiuntamentuz, Elgeta partian dao. 
- Bai, bai, bai. Baiña terrenua, berez, Angiozarko batena zan, ez? 
- Bai, Angiozarko batena. Ta Angiozarko elixiai donauta. Ta gero hamen azkenengo -azkenengo ez, harrezkero be egon da, baiña-abade bat naparra egon zan, ta harek Angiozarko gazterixiai zerian, izenian laga [bihar izan eban]. 
Ta mugarrixak sartu ta danak ein zittuen, baiña oin ya Elgeta dao jabe eindda. 
- Oin [kanbixauta dao dana]... 
- Bai. 
- Oin hemendik ez da... mezia emotera be Elgetatik juaten dia. Ya parrokixaz be oin Elgetakua izango da. 
- Bai, bai, oin dana Elgetakua, Elgeta partian dao egon be ta dana Elgetakua. 
San Lorentzo auzoan azkenengo hamarkadetan izandako aldaketak
Laskurain Gabilondo, Lorenzo
Zeuan ermenteritza bat, perratokixa... Ba horretxek. 
Emaztea: Eta Bolubarri. 
- Basarri asko, ez? 
- Bolubarri oinddio han dao. Bueno, han dao... Oiñ berriztuta, baiña haura aparte geratzen zan, errekan bestaldetik zeuan eta. Zubikua botata, horrek danak botata dare. Gero Zapatarikua, tabernia, botata dago; Gillingua basarrixa botata, gero bizitzan etxe bat zeuan "almacen de piensos" eta gero Joseinazionekua esaten jakona, Jose Inazio Gallastegiña, bost, lau pisu zeren, jente asko bizi zan, "derecha-zquierda" ta. Horrek danak fuera. 
- Basarri asko, ez, inguru hartan? 
- Gero Santalaitz-xikikua be bai, haura be bota; gero beste etxe berri bat zeuan, etxia "de viviendas". Gero Santalaitz-undi be bai; Santalaitz-xiki, Santalaitz-undi, horrek botata. Gero Bar Toki Alai, hori be botata. Horrek danak industriak arrasa-ttu. Gero besteik eztao hor, ez zeuan. 
- Basarri asko eta imajinatzen dot inguruan danak soruak eta. 
- Baiña oso sakabanauta, e! Sakabanauta. Auzo danian, bai. Maduria zan, terreno onak zien, lisuak, eta hor ein zan ba industria asko. Cometsa, General Mecanica, Sussen Vasca. Irin-abrikia be bazeuan, oinddio be paretak badare. 
Oinddio edifizua hor dago, baiña haura be borrau zan hortik. Gero... 
Emaztea: Tintorerixia, zu jaiotakua, tintorerixia. 
- Baiña haura... Edifiziuak han dare oin be. Ni jaio nintzan etxian han dare zerak. 
Bergaran ehungintzak izan duen garrantzia
Laskurain Gabilondo, Lorenzo
-Auzua asko aldatu da, ez? 
- Bueno! Fabrika mordua dare eta, almazenak eta. 
- Esan dozu tintorerixia edo... 
- Bai, ni jaio nintzan lekuan, ni jaio nintzala tintorerixia han zeuan. "Oregi y compañia". 
- Hemen Bergaran gaiñera textil asko egon dia. 
- Bueno! , hamabi edo... Han bertan be auzuan Oregi y compañia, Bergara textil, Vicente Aranzabal, Textil Muguerza. Horrek zien han auzuan zerenak. Danak auzokuak. Gero auzo haretan zeren beste bi igeltsu be bai. 
"Minas de yeso", igeltsu-uluak. Han behian eztakit zenbat metruan junda igeltsua etaratzen zeben, kanteria behian. 
- Eta nun hori? 
- Eta gero erre eitten zeben hori, eta igeltsua ba zera eitteko, "yeso". 
- Baiña hori auzuan bertan, baiña nun? 
- Bai bai apartetxuao. 
Emaztea: Kanpo-ubola dagon tokixan. 
- Kanpo-ubola eta Hondartzara bidian. Kanpo-ubola azpittik zulatuta zeuan. 
- Eta ze zien, bi zulo esaten dozu? 
- Bai, juten zien horrek eskillara moduko batzukin bajatzen zien behera eta gero galerixak zeuzken eta han pikatxoiakin eta dinamitia eta etaratzen zeben, harrixa, "yeso", eta haura erre eta gero harekin eitten zeben igeltsua. 
- Eta erre ze eitten zan barruan ala kanpuan? 
- Kanpuan. Kanpora etara, sua eitten zeben eta han gaiñian eukitzen zeben sua eindda denpora bat eta haura erre ezkero zera eitten zan, haustu, eta zihero ezpazan hausten be, makinetan pasatzen zeben eta gero zakutan bete eta saldu igeltseruei tta. Bergaan zeren hiru igeltsu. Beste bat hamentxe Elusura bidian. Oin be izena horrek Igeltsola edo dauka; ba etxiak izena, bai. 
- Orduan prozesua ze zan karobixan moduan karia etaratzeko... 
- Sistema bardiña. Bata zan Elgarresta, Emeterio Elgarresta, eta bestia Inazio Goenaga. Igeltsuak. Eta beste hau zan Atorrasagasti, baiña izena... Matias zan azkenengua, Matias. Baiña basarrikua zela zan... Matias. Atorrasagasti. 
Hiru egon zien. Eta horrek bi Emeterio Elgarresta eta Ignacio Goenaga, horrek jabiak. 
- Orduan gaiñera lan asko eukiko zeben, ez? 
- Bai, eren kamioia-a zeuken repartuak eta eitteko, kamioian joaten zien horrek Eibarrera-a, Mondrauera-a, bai. 
Lan asko eitten zeben, eta eukiko zeben, bost edo sei langille be eukiko zittuen. 
Osintxuko toponimia
Arando Zangitu, Jose Mari; Zenitagoia Berriozabal, Jose Mari
- Gutxi gorabehera hemen azulez markauta darenak die errekak eta beste honek berdiakin darenak die mendi-ontorrak. Hori da jeneralian. 
- Kanposanto [barrenian Asenen] taillarran parian atzekaldien daguan horrek izenik badauka? 
- Kanposantuan horrek, ba, hor Orei jak ta Oreiko sorua ta gaiñekaldien, ba, Oreiko etxaburua esaten dotsau horri. 
Betik hola esaten dotsau. Orei jak hor kontran ta Oreiko sorua. 
- Hau da basarrixa... Olei esan dozu? 
- Orei. 
- Orei... 
- Oregi. 
- Eskolia dauan...? 
- [...] Oreiko sorua beti horri. Guk... Oreiko sorua. Sorua izen dok hori beti. 
- Ta eskolia eskolia, ez? Horrek ez jok beste...? 
- Ez, hori eskolia [...] ta kitto. Guk Oreiko sorua [esan...] beti. 
- Ta bestekaldera dauana, hori [aldapaori]? [...] taillarran parian gaiñian...? 
- Zelai. 
- Zelaixa bai, baiña horrek aparteko izenik ez dauka? 
- Guk Oreiko zelaixa. 
- Oreiko etxaburua. 
- Oreiko etxaburua. Bata etxaburua ta bestia etxazpixa izango dia horrek. 
- Hori Atxuriondo aldera arte hor Kurutza parian badao besterik? 
- Horrek dittuk zerak... 
- Munitxo aldia. 
- Horri Munitxu esan izan dotse, bai, Atxuriko aldera lehelengo hartzen dabenari. Ta gero harek... Olaldeko gaztaiñixa bestiak, Olaldeko gaztaiñaixa bestia. 
- Zela esan dozu? Munitxua? 
- Munitxu. Guk Munitxua esan [...] dotsau. Oin... beti gure izena hori izen dok totntortxo haura. 
- Hor Olalde inguruan? 
- Ta gero [Orei] pasatzen danian, gaztaiña... [Olako] gaztaiña... 
- Mieka aldian, Mieka barren aldian. Mieka basarrixa da, Mieka barrenian. 
- Hau, [Atxuriondok oin in jok hor granja bat]... hor gaztaiñeixa, Olako gaztaiñixa horri esaten dotse. 
- Bai, bai. 
- [...]. 
- Hori nola esan dozue, Mieka? 
- Granjia indda dauenori dok Gaztaiñaundixa... o... gaztaiñixa, Olako gaztaiñixa! 
- [...]. 
- Gaztaineria edo ez dakit zela... gaztaiñeixa. Gero hortik aurreratxuau, ba, Aitzaunditta hara Billoteira bittartian. 
[Atxuriondo burua]. 
- [...]. 
- Bai. 
- Hori zela esan dozu? 
- Hortik Aitzaunditta. 
- Baiña hori ze izengo zan Atxuriondotik Billoteira bittartian daon dana? 
- Bai, [...]. Atzenengo piñua bota juen, ba hemen? Hauraxe. 
- Olaldek-ta piñua bota [zeben...]? 
- Bai, Olaldek bota [zeben] hauxe, aldapa hauxe. 
- [...]. 
- Gero, oin, han aldapatik hor [hor nundik sartzen haizen] berriz? [...] 
- Parian gora segidu. Horren parian gaiñekaldian badao ezer? 
- Bai, [...] basarrixak. 
Osintxuko toponimia
Arando Zangitu, Jose Mari; Zenitagoia Berriozabal, Jose Mari
- [...] terreno hori? 
- Bai, hau Txikirri aldian hasitta... 
- Hor Txikirri aldian hola izen apartekorik badao ezer edo...? 
- Ez. 
- Lehen soruak zittuan horrek, zelaixek eta... 
- Honek kooperatibiai ta Beheko lauak esaten dotsau horri. 
- Bere... bere izentxuak eukiko jittuek zerak, terrenotxuak, zuenian be, ez dakik zela eukitzen dittuen pusketak holako terreno... 
- [... izenik haundiña...] 
- Azkortako soropiai zela esaten dotse? Azkortako soropian piñua [sartu...] zelaixa ta... 
- Sagastixa ta... 
- Sagastixa esaten jotsen horri. Azkortako sorora alleatzen dan zera, lehen sagastixa, ez dakik? Piñu sartu juan ta... 
- Haura Sagastixa. 
- Haura Sagastixa. [...] Azkortako soruan. 
- Hori nun dao? Beste hau... Azkortatik Txikirri bittartera? 
- Bai, Azkortatik azpikaldien. 
- Bittarte hortantxe. 
- Kontran, lehelengo terrenua alkar joten darena. 
- Hor parien bestekaldera ez dao ezer? 
- Hor ezkerrera, ba, hori eskonbrerioi. Oreiko... 
- Orei gaiñian daon hori? 
- Bai. Horrek, ba... Izena horrek... Hor... Lehen esan douna, horrek... 
- Txikirriko zelaixa esaten dotsau [...]. 
- E? 
- Txikirriko zelaixa. 
- [...]. 
- Txikirriko zelaixa ipini bihar horri, holako izenen bat ipini bihar. Zelai, izen be horixe zuan ta. Zelaixa zuan ha. 
- Bere izena eukiko juan igual harek be. 
- Bai, erak esango jotsen igual Etxaburuko zelaixa, hau edo hori edo beti [...]... 
- Txikirriko zelaixa, hori, topau dozue ala? 
- Eskonbrera... eskonbreria. Eskonbreria. Hor... 
- [...]. 
- Gero hor zuluen aurrera, ba, zela dauka izena [...] piñu zera horrek? [...] zulo zera horrek? 
- Hor eskonbrera parian datorren errekatxua goittik behera oin ze pasau dabe eskonbrerian azpittik? 
- Bai. 
- Erreka honen justu gaiñe-aiñian dao, hau erreka hau [azpittik...]... 
- Oin kanalauta dao tuberixak sartuta. 
- Izenik badauka errekatxo horrek? 
- Oreiko errekia edo [Oleko] errekia edo beti hola esan izan dotsau guk. 
- Olaldeko errekia [...]... 
- Olaldeko errekia gehixao. Olaldeko errekia. Hortxe zulotik gora juan biharko juau pixkat Olalde ingururaiño. 
- Ta hor Olalde inguruan halako [...] izenik? 
- Olaldek be ez jaukak etxe azpixan Etxazpiko sorua o... 
- Etxazpiko sorua izango da ta [Etxe?? ko] sorua. 
- Etxazpiko sorua ta Etxaburuko sorua. 
- Ta hor etxe kontran bota daben piñu zati hori ta horrek badauke izenik? 
- Horrek, ba, lehen alde bateko ipini dotsau Aitzaunditta, ba, oin hamendikaldekuai, ba, hari zelaixai zela esaten jotsek? 
- Zenesti aldia ta. 
- Ez, baiña hori goraokua dok. 
- Sagastixa. 
- A! Sagastixa han goixan. 
- Sagastixa. 
- Hori nun dao, [Ola] parian gaiñekaldian? 
- Bai, gaiñekaldien. Gaiñekaldien haintxe. Olaldetik hirurehun bat metro edo, laurehun metro edo... 
- Kontran Mieka. Mieka ipini duan onduan. Mieka ipini duan... 
- Mieka hamarra zuan, ez? 
- Bai. 
- Mieka kontran eskumataa. 
- Hogeta lau. 
- Eta hor Olako errekatxua jaixotzen da? 
- Bai, iguala. Jaixo hori [...] goittik zeoze hola zulo-natxo bat ta mendi-ra sortzen dok hor, sortzen danian be. Hor, ostian, bape bariko unak hor. 
- Neguan puskat; udan... 
- Udan bapez. 
- Hortik Galartzara bittartian badao terreno...? 
- Oin hor [...] ondio lagako giñuan zera, hemen eskonbreratik gorako hori Azkortatik doien hori izengo dok zeoze. 
- Itturzulua ta [...] dittuk... 
- Horrek, ba. Itturzulu... eskonbreratik hurrengo zulotxua... 
- Dana, dana. Alde batera dana [...] eskonbreratik gorakua. 
- Horixe, ba, bajoiak hori. 
- Zeran sorua ta... [Azpiko sorua] ta dana... 
- Horixe, ba, danak hartuko jittuau hori zuluoi. 
- Orei errekian albotara allegatzen dan pusketa hori? 
- Bai, kontrako pusketa horrek, ba, hor be Azkorta azpikuan... han be sagastixa edo sasoi batian bazuan, [... harek zuluak...] Itturzulo o zela esaten jotsek hari? 
- Itturzulo esaten jotsek. 
- Iturzulo ipini horri. 
- Hogeta bost. 
- Gero sorua hartu bihar bada, eskumara pixka-ixkat kontran [...] Azkorta azpiko, ba, sorua. Hari soruai ze izen... 
- Bai, hortxe etxian paretik gorako... 
-... bertan kontra-ontran. [Txikirriñan] gaiñekaldian... 
- Baiña horrek aparteko izenik ez dauka...? 
- Ez. Ez, horrek soruak zittuan horrek ta. 
- Etxazpiko sorua izengo dok han be. 
Osintxuko toponimia Iraban eta Muskiritsu inguruan
Arando Zangitu, Jose Mari; Zenitagoia Berriozabal, Jose Mari
- Gero hor auzo-na bat edo dao bere izenakin? 
- Iraban da hori dana. 
- Osea, oin esan dittuun basarri guztiak... 
- Horrek danok Iraban dia, Iraban. 
- Horraiño esan dittuun basarri danak Iraban? 
- Iraban, bai, Irabanguak dittuk. 
- Gantxegi be bai? 
- Ez, ez. Gantxegi ez. 
- Ez, ez, Gantxegi Muskitxu Gantxei. 
- Errekiaz bestaldekua hor baillara... 
- Oin horra etxeraiño ya allegau gaittuk Azkortaraiño. 
- Laudatz be bai? 
- Laudatz gero hemen, harek be Irabanguak, bestaldien [dao...]. 
- Horraiño [...]. 
- Oin Azpikoraiño allegau. 
- Azpikoraiño? 
- Bai. 
- Gorao bota bihar heban honezkero [Mieka...]... 
- Horixe esaten juau, ba! 
- [...]. 
- Hoixe, ba! [...] Azkortaiño allegau garala esan juat! 
- Azkortatik hegittik gora juari, [Etxeberrittik] gora... 
- Oin Azkortaraiñoko... 
- Zelaixa. 
- Zelaixak. Hari zela esaten jotsek? 
- Ola-ldia [ez jotsek...]? 
- Ola-ldia. Hari ta baitta gure basotxua be Ola-ldia dok haura be. Dana hori aldioi Ola-ldia dok. 
- Nun dao Ola-ldiori? 
- Hortxe [...]. 
- Hori ze da Olalde ingurua, Ola-ldia? 
- Ez. 
- Olalde dok basarrixa ta Ola-ldia esaten jakuek horrek basuei. Olalde zela daukan ezkerretaa [... basarrixa] zulo hori ta hamengo zelaixei, ba, Ola-ldia ta gero gaiñekaldian dao beste pusketa bat gure basua be hari Ola-ldia izena jaukek horrek. Ola-ldia horrek danak. 
- Hori ze geratzen da Olalde behetik gora beittuta eskumatara? 
- Bai. 
- Eskumatara, bai. 
- Azkorta... Azkorta bixen bittartian. 
- [...]. 
- Oindiok Azkortatik gora geratu dia hor, e? Hau dok Azkorta, eztok? 
- Azkorta hau da. 
- Hau Azkorta ta hau [Olalde...]. 
- Bai. 
- A, ba, bixen bittarte hontan [...] esaten juek [geratzen dala hau, e?] [...] zeretik, Azkortatik. 
- Ola-ldia. 
- Etxe ondotik gorakua [...] , e! 
- Bai, Azkortako etxetik Galartzako etxien... etxera behintzet zuzen. Alde batetik. Gero [...] bestetik. Hegixa hartu juau alde batera. 
- [...]. 
- Bueno, hau bakoitzak danak esan ezkero errezao [...]. 
- Hor Ola-ldetik hurrengo, ba, Azkortako zera etorriko dok berriz Pakorron-a azpiko sailla. 
- E? 
- Azkorta azpiko sasoi bateko sagastixa, piñu sartuta daona. 
- Zenestixa. 
- Zenesti. Hari beti Zenesti esan izen dotsau ta Pakorron saillak ez jakixat zela daukan izena harek. Hik jakingo dok. 
- [...]. 
- E? 
- Dana Zenesti aldia haura. 
- Haura depositto alde hori... 
- Bai, bai, bai, haura Zenesti. 
- Ta hori zela dao, Ola-ldien gaiñekaldian? 
- Bai, Ola-ldetik eskuma aldera pixka-ixkat gaiñekaldian. 
- Galartza aldera. 
- Bai, lehen esan dounan gaiñian. Lehen ipini duan gaiñian, bertan, segidan. Ola-ldia ipini duan lekuan gaiñekaldian bertan. Zuzen, pegante [...]. 
- Ta hor Galartza inguruan holako aparteko izenik? 
- Galartza inguruan, ba, guk... 
- Etxe-ueltia. 
- Etxe-stia esaten gontsan guk horra aldera dauenai. Etxe-stia esaten dotsau horra aldera dauenai. Ta aurreratxuao, ba, Olaldeko txabolaldia. Haura Olaldeko sailla dok. Lehen Olaldeko txabolia hor markau dok. 
- Bai. 
- Lehen alde batetik jo juau ta oin bestetik joiak horra bittartera. Guk geure etxian kontria, ba, Etxe-stia esaten dotsau ta hari bestiai, ba, Olaldeko txabolaldia. [...]. 
- Agertzen da hori, Olaldeko txabolaldia? 
- [...]. 
- Lehen Miekatik gora juanda [...] txabola hauxe, Miekan gaiñekaldian. 
- [...] 
- Bueno, nora juango gaittuk oin? 
- Olaldeko txabolaraiñok ya... Galartzatik txabolara ein juau alde bata. Oin hor geratu ta behetik hasiko gaittuk ala Iruittaraiño jun? 
- Bai! 
- Beorri segidu ta... 
- Iruitta... 
- Beorri segidu Iruittaraiño. 
- Handik [...] , e? Ez, horri laga eingo noskixo nik. 
- Iruitta [...]... 
- Hori [...] ta zuen Itturraldera sartu. 
- Iruitta hori, hori nundik nora dao? 
- Iruitta daok, ba... [... txabolen... etxaburuan]. Ta handik gorako mendixa, handik gaiñera hartutakua, han bixen bittartian tramo bat hor [...] Aanbeltz esaten jakok horri be. Anbeltza horraiño sartzen dok. 
- Anbeltza ze numero zuan? 
- Zazpi zortzi. 
- Anbeltza luzia dok hori ta... Aanbeltzori... 
- Anbeltz luzia dala? 
- Bai, haundixa. Harek bere izentxuak eta eukiko jittuk, baiña Aanbeltz. Horrek sail haundixak dia. 
Osintxuko toponimia Iraban eta Muskiritsu inguruan
Arando Zangitu, Jose Mari; Zenitagoia Berriozabal, Jose Mari
- Aanbeltz sail haundixa dok. 
- Beste hori esan dozuna zer zan? Ittu...? 
- Iruitta. 
- Iruitta? 
- Iruita. Baiña han be egongo da... han herri-ailla edo... zeozer beherauan ez jeukan izenik edo ezer? 
- Ez jakixat nik ze... 
- Iruitta hori nundik nora dao? 
- Iruitta dok... 
- Galartzatik... 
- Olaldeko txabolatik gorao. 
- Iruitta nun daon badakik, ez? 
- Olaldeko txabolatik gorao. Zuen etxe aurrian dauan, zuen etxe aurrian aurrea beittu ezkero. 
- Ta hori ze da zati dezentia? 
- Iruitta? Bai. Iruitta esaten jakona, ba, behia ta goixa ta zera, ba, Iruitta, garo-aillak eta, hor daonik basorik onentsuena, Anbeltz kendu ezkero Anbeltzen azpiko [...]. 
- Bai, hori zati dezentia dok. 
- Iruitta. 
- Bai, bai, hori sail dezentia dok. Ba, batzuk garo-aillak... lehen zelaixak iñok be ez gendun piñua sartuta ta... otadixak eta... 
- Iruitta. Aranbeltz sartu juau, eztok? 
- Bai, lehen sartu juau. 
- Ta horretxen parera etorten dittuk Aranbeltz ta hori. 
- Oin... Horraiño allegau gaittuk geldi-eldi lagatzia onena. 
- Aranbeltz. Aranbeltzen parera etorri bihar doula! 
- Bai, ba. Oin Olan ekin ta gora ekitzia hobe. Guk onena berriz. [...] Mekoletan ekin ta hori erreka-uluoi gora... 
- [...]. 
- Ta hor Laudats aldian ez dao beste ezer? 
- Bai, oin... Ez, hori dok ya gaiña hartu dok eta oin hasiko gaittuk Mekoletan hasi goraiñok. Mekoletako zulotik berriz horri gaiñorri emongo jotsau. E? Ta gero geratzen dok Ola ta Laudats alde batera geratzen dittuk gero. Oin Txikirri ondotik Mekoletara hurrengua. Hor errekia [... aurrera] , erreka-ulo bat. Han erreka-ulotik hona Azkortara hartuko juau. Azkortatik horra erreka-ulora. E? Hasi behe-ehian ta hor gora ia aber zela ipini. 
- Bueno, hor Soraluce inguruko errekia... 
- Bai, hantxe hasitta. Hango errekia. 
- Ola onduen behetik gora [...] errekia dok hori. Ta handik errekatik Azkortako etxia jotera. 
- Ze erreka da hori? 
- Errekalde... 
- [...] ez jaukak izenik erreka horrek! 
- Beti Errekalde edo ze esaten dotse horri? 
- Ba, Errekaldia hori. [...] 
- Ba, Irabango errekia ipiniik eta... Ze esango deuat, ba? Irabango errekia. Auzoko errekia, ostian izenik ez jaukak horrek eta. Auzoko errekia ipini, horrekin indda jaok, Irabango errekia. Hoixe dok, Irabango errekia izan be ta. 
- Ta ze terreno esan dozue diela Errekalde edo? 
- [...]. 
- Hortik gora... 
- Behetik hasiko gaittuk. 
- Hortik gora... 
- Hamen ez jakixat zela dan Mekoletako barrena... Ba! [... ipini...]. 
- Sagastixa edo ipiniko jotsau. 
- Zera ipiniko jotsau! Estrata-ldia ipini. 
- Egon, egon, baiña saillian, e! Nundik nora [jun...]. 
- Mekoleta barrenian? 
- Ez! Mekoleta barrenian soruak dittuk lehelengo. Dittuk... bi bizitzakuak dittuk, eztok? Ta bixak inguruan jauzkek terrenuak, izen igualak jauzkek. Bixek igual jauzkek, baiña bixenak ipiniko dittuu. Ipiniik lehelengo zera: Estrata-lde. 
- Hori nun geldittuko litzeke? 
- Hori, ba, Mekoletako etxaburuan. 
- [...] behetik gora [...]. 
- Mekoletako [... tik] Azkortara bittartian. 
- Ta ze da, sail dezentia? 
- Ez, ez dittuk sail... soruak dittuk horrek. Lehen esan [...] oin zelai dare [...]. Txikixak dittuk horrek. Makurzulo. 
- Hori aurrera segixaz. 
- Estrata-lde hau dok ta Makurzulo hau dok. Hementxe pare-arian jarek. 
- Errekian alde batera bixak? 
- Bai. 
- Bai. Azkorta aldera beti. Azkorta aldera. Hori alde hori in bihar juau, bestaldera ez gaittuk pasauko, Azkorta aldian. 
Hik segi hortik gora... 
- [...] ta behera darenak, Mekoletatik behera darenak honek Soraluce ta daren leku honek, horrek ez dauke beste [... rik]? 
- Horrek Beheko lauak beti esan izan dotsau horri ta gero Soraluce formau zuan hor ta... 
-... Mekoletako terrenuak... 
- Beheko lauak? 
- Gero oin nora juango nok oin, zerera? 
- Hor segi poliki-oliki. 
- Noraiño allegau haiz? 
- [...] Azkortako... 
- Makurzulo. 
-... soro barreneraiño allegau haiz, eztok? 
- Etxe ondoraiño. 
- Ba, gero harek... 
- Zera, pusketa txikixak dittuk zeak... 
- Baiña izenak batzuk esan. 
-... Estrata-ldia ta zera... edo zea... [Zabaldua] ta zera etxeko Etxazpixa. 
- Bati Zabaldua ta bestiari Etxazpixa. 
- Baiña txikixak dittuk terrenuak, e! 
- Bai, baiña pusketa... 
- [...]. 
- Zabaldua zein izango litzeke? 
- Zabaldua dok [...] begira jarri ta hauxe. Ta bestia dok [... Etxazpixa] hauxe. 
- Hori ze da Azkorta azpixan? 
- Bai, etxeko etxazpixan bat, bestia... 
Osintxuko toponimia Iraban eta Muskiritsu inguruan
Arando Zangitu, Jose Mari; Zenitagoia Berriozabal, Jose Mari
- Hori ze da Azkorta azpixan? 
- Bai, etxeko etxazpixan bat, bestia albora. 
- Errekalderao bestia. 
- Erreka kontran bixak. Hor [... basarrixak] bat batena ta bestia bestiana. Bat batena ta bestia bestiana. 
- Sorotxuak dittuk horrek. 
- Zabaldua ta Etxe azpixa? 
- Bai. 
- Horri pegante segixok. 
- Zulorutz. 
- Zuaizti zuan hori. 
- Bai. 
- Hortik gora [...]? 
- Zuaiztixa. 
- Hori ze da Azkorta...? 
- Hori daok Azkorta basarrixa baiño aurreratxuao zeoze, goratxuao. 
- Errekatxo [hortan] bittartian? 
- Bai, horra bittartien, aurreratxuao. Errekara bittatien joiak, errekia ez juau pasatzen bestaldera ezetan be. Beti Azkorta aldetik. 
- Zera, Txaria ipini bihar dotset oin. 
- Bai. 
- Errekian kontra geratzen dok Txaria. 
- Bai, bai. 
- Txaria. 
- Horren pegante. 
- Zenesti inguruan dao hori? 
- Ez. 
- Zenesti zerian... Zenesti... Zenesti gorao, e! 
- Bestaldetik Zenesti... 
- Ez, gorao Zenesti! [...] lehen zelaixa zan haura? 
- Ez, ez, handik aurreratxuao [...]. 
- Ez, baiño honek esaten jok Zenesti. 
- Zenesti ipini juau Azkortako hamendikaldeko zuloko sagastixa ipini juau. Ta oin [...] bestaldetik, Azkortatik hara [...] ta Zenesti ipini juau hamendikaldian. 
- Bai, bai, bai, bai,. 
- Azkorta baiño aurreratxuao jaok hori hik esan [...] Txaria. 
- Bai. 
- Bestien kontran aurrera. 
- Txaria, eztok? 
- Bai. 
- Txaria. 
- Egon, egon, egon. Txaria [...] ipini [...] , e? 
- Ez eik ipini ondio izena [...] ta. 
- Errekiaz handikaldera pasau nok eta. 
- Bai, errekiaz bestaldera pasau da. Bai. 
- Pasau ein juau eta. 
- [...]. 
- Errekatik gure etxe alderakua... 
- Gero hartuko dotsau errekian bestekaldeko [...]... 
- Kendu eingo dou. 
- Ez, ba, gero esan bihar! [...] 
- [...] 
- Bestekaldekua zer da, orduan, Txaria? 
- Gero Txaria allegatzen danian, ba, hori ipini eitten jako. 
- Baiña Txaria ze geratzen da errekiaz bestaldera? 
- Bestaldera, ba. 
- Baiña txara horrek errekia [...]... 
- Zuaiztixa. 
- Hori eskuma... 
- Pasau errekia... 
- Hori eskuma aldetik. 
- Eskumatik. 
- Zuaiztixa beste aldian? 
- Bai. 
- Ta oin gabitzen hor ezkerretik, hor errekiai ezkerrera gabitzen, bestaldera. 
- Ni [...] hor Olatik hasten danian behetik gora, orduan, [...] erreka aldera pertenezitzen juek gehixao ta. 
- Bueno... 
- [...] errekia... 
- Segi [...]... 
- Bueno, beinga! Zera akordau [...] , Aldabide uno. 
- Ez, ez, errekiaz bestaldera Aldabide. 
- Ez! Errekiaz hemendikaldetik Aldabide. 
- Zein esaten dok hori Azkorta gaiñeko zelaixan kontria? 
- Ez, Aldabide hango... gure handiko zera, ez dakik? Piñudixa. 
- A! Baiña guk Aldabide... 
- Errekiaz kontra gora juango gaittuk dana hartuta bestela sekula ez juau akabauko. 
- Hoixe, ba. Errekia hartuta... 
- Dana hartuko juau... 
- [...] barreneraiño hoia? 
- Bai. 
- Ba, segi [...] barreneraiñok behetik. Ta parien gora hori eruan ta gero honek gure etxeazpixok be Galartza aldera erun biherko juek. 
- Bai, etorriko gaittuk, etorriko gaittuk parien honutz gero. 
- Hortik hobeto jungo dittuk eta, bai, segi! 
- Ta oin ipiniik zera... 
- Hortxe errekan gora hoia oin, e! Errekazuluan gora zoiazte. 
- Errekaz... 
- Errekazuluan, bai. 
-... Galartza alderutz. 
- Oin... 
- [Plaentxia] errekan gora zoiazte. 
- Aldabide ipini dok? 
- Ez. 
- Aber, ipini oin Aldabide, orduan. 
- Hori nundik nora dao? 
- Hori lehen ipini dozue, ba, zeoze aurreatxuao. Oseake, Azkortatik eskuma aldera. 
- Hau errekiau hola joiak, eztok? Ta hori geratzen dok errekatik hona. Haruzkuek gero zertuko jittuu, oin honuzkuek hartu bihar jittuau. 
- Azkorta alderako errekiai segi. Azkorta aldera [...]. Gora segi harik eta Sostrara allegau arte. Segi hortxe. Gero [...] Sostria ta han geratuko gaittuk. Gero honutz pasauko gaittuk. 
- [...]. 
- Hik hurrenguari be segi. 
- Hurrengua zera... 
- Pegantiei. 
- Ez jakixat zein izengo dan. Pegantiek? Nik [...]. 
- Ba, ya harek... 
- Horrek basoorrek guriak... 
- Oin zuenak. Oin zerera sartu hari. [...] etorriko gaittuk oin. Ni bideraiño jungo nok. 
- Bai, bideraiño, jun haiz! Baiña gero harek bidiak, gure Iturraldeko [...] errekia, Azkorta azpikua ta dittuk. Lehelengo behetik jun biherko juau [...] , gero goittik sartu biharko juau. 
- Errekonduai berai segi toperaiño. 
- Oin hamendik harutz hasi [...]. 
- Baiña errekiai Sostrako tope jotera [...] honek be. Da! Topia jo [...] ta gero hartuko juau bestetik... 
- Errekia jaiotzen dan ingurua da Sostra? 
- Bai. 
- Jaio, ba, han... 
- Jaio edo... Bai. 
- Bai, agertu... 
- Bai, han jaiotzen dok nunbaitten, baiña... 
- Baiña Sostra barrena dok... 
- Egon, egon hori ondo doia hor, hori [...] oindio. Azkorta azpiko saillak zela dauka izena? Hi jun haiz... 
- Bai, bidetik jun nok ni. 
- Bai, baiña Azkorta gaiñekua esan [jak]? 
- E? 
- Haura... Azkorta gaiñeko zelai baztarra ta harek esan dittuk, eztok? 
- Bai, Zuaiztixa esan juat eta... Bixak dittuk eta Zuaiztixa. 
Osintxuko toponimia Iraban eta Muskiritsu inguruan
Arando Zangitu, Jose Mari; Zenitagoia Berriozabal, Jose Mari
- Gero Azkorta Azpikua geratzen dok han, ba, Azkorta Azpikua. 
- Ba, ta haura be Zuaiztixa... 
- Ariztixa edo esaten jotsen horri. 
- Bai, Ariztixa, hori dok. 
- Zuaiztixa ta Ariztixa. 
- Azkorta Azpikua [...] , Azkortan piñudixa [...]. 
- Hauraxe [...]. 
- [...]. 
- Haretxek hartzen jok Sostrako topia. 
- Ariztixa. 
- Bai, bai. 
- Hauraxe Ariztixa ipini hori segidia ta ya erreka horri tope. Sostra... hor beste bide bat etorriko dok gero Sostra hartzen dok hor, barrena. Han amaittuko dok hori. Zuaiztixa... Ariztixa ipini [...] ta bale. Hor amaitzen dok erreka kontria. Oin hartuko dogu Galartzatik. Jungo gaittuk Galartzatik berriro bertara punta-untara, bat eingo juau. 
- Ariztixa... 
- Bai, Ariztixa. 
- Ariztixa. Oin Galartzatik hasi, zeuon Etxaburutik, zerea, Pagotxo ta Pagota. 
- [...] , eztok? 
- Oin jun bihar juau Azkortatik gora. Azkorta basarrixa billau. 
- Bai, hemen. 
- Bueno, oin hortitxik gora hasi. 
- [...] Pagota ipini dok, baiña [...] txiki-xikixa dok. Zetako ipini dok hori? 
- Ba, Azkorta gaiñeko sailla dok. Txikixa [...]. 
- [...]. 
- Azkortako Pagota beti izen dok gure akorduan. 
- Bai? 
- Bai. 
- Pagota. 
- Ta hori nun dao? 
- Azkorta gaiñeko etxien kontra-ontra gaiñekaldera. Ezkerrera Olalde ta eskumara errekia. Etxian paretik gora behetik gora, Azkortako etxian paretik gora. 
- Hori ipini dok? Hurrengo joiek Galartzako Etxazpixa. 
- [...]. 
- Bueno, segi eingo jotsau. Pagota ipini dok, eztok? 
- Bai. 
- Pagotaandik segidan daok hurrengo Galartza basarrixan ondora, basarri azpira. Ta guk esaten dotsau Etxazpixa. 
Lehen soruak zittuan ta horri, sail haundixak, Etxazpixa. 
- Etxazpixa ta Etxaburua. 
- Etxazpixa. Galartzan azpikalde dana Etxazpixa. 
- Nunbaitten hor markauko jittuk, ba, basarrixak Galartzak be. 
- Hor basarrixak bai. 
- Basarrixak hor markatzen jittuk. 
- Ehun metron barruan dare bixak eta... 
- Galartza aldien Galartzako Etxazpixa eta gaiñekaldien Etxaburua [esan...] ta honi Olalde aldiai Etxaostia. Holako etxetik... hektarea bat [...] , hektarea bat ez dok izengo, baiña... gutxiao, baiña soro... Etxeostia. 
- Etxeostiak eta Etxazpixak eta horrek [...] etxe bakutzak danak dauzka [...]. 
- Etxaburua ta. 
- Hamen ipiniik hortxe zera jaok... 
- Beste bat? 
- [...]. 
- [...] gaztañaik ez jaukak, baiña Gaztaiñaixa beti izen dok haura sagasti haura. 
- Haura ipini biharko [...]. 
- Hor oin hortik Olaldera bittarteko zulo hortan, oin Etxeostia esan dostat, ba? Hortik Olaldera, kontra hortan, Gaztaiñaixa zuan. Gaztaiñixa guk esan izen dotsau beti. Sagastixa. 
- Txabola aldera edo hola? 
- Pixkat beheratxuao. Alde hartara, baiña zeoze beheratxuao. Han sagastixa zuan, oin ez daok, baiña. 
- Sostra zein da, orduan? 
- Oin, bai, eskuma aldera, bestaldera pixkat, errekazulo aldera [...] Sostria, e! 
- Bastante haundixa izango da hori, ez? 
- Bai, Sostria ta... 
- Baso sailtxua. 
- Baiña hori Sostria zer da errekia jaixotzen dan leku ingurutik Laudats aldera ala...? 
- [...] juau hori bestetik hartuko juau, e? Olaatik hasitta [geratzen dok] hori ondo, e? Pentsatzen juat. 
- Bai, Olatik sartzen garanian hobeto. 
- Oin hor gurian markau bihar duana dok, ba, Etxaburua daon lekuan, kontran, han herri-ailtxo bat daok, Herri-ailla zertuixu, herri-ailla dok izan be. 
- Otatza bat. 
- Herri-ailla. 
- Ta hor Galartzatik gora beste txabolan bat edo holako zeren bat dao? 
- Hori Iruittako txabolia dok. 
- Iruittako txabolia ta [Unzuneko] txabolia berdiñak dia? 
- Bai. 
- Bueno, bai... 
- [Unzuneko] txabolia esaten dotsau. 
- Bi txabola zittuan, bata jausitta daok oin, baiña. Baiña Mendikute dauana bizi dok oindio txabolia. 
- [Unzuneko] txabolia ipini ta ya esta. Igual da. Hori [Unzuneko] txabolia [...]. 
Osintxuko toponimia Iraban eta Muskiritsu inguruan
Arando Zangitu, Jose Mari; Zenitagoia Berriozabal, Jose Mari
- Horra allegau gaittuk. Oin? 
- Zuen Etxaburuko zera. 
- Harutz goietzik? Azkortako hori, horri ze esaten jotsek? 
- Zera... [...] ostia. 
- Nun dao hori? 
- Oin ipini dok, ba, Herri-ailla? Herri-ailla markau dok [...] Galartzako etxaburuan. 
- [...]. 
- Herri-ailla [...] ez juau ipini, ez juau ipini Herri-ailla. 
- [...]. 
- Nun zan hori, aber? 
- Galartzatik goratxuao, Galartzako etxaburuan. 
- Galartza zaharra ala barrixa? 
- Barrixa. 
- Zaharra ta barrixa bixen bittartian [jaok, bixak ebai]. 
- [...] pixkat eskubirao ta bertan, bixen [etxaburu aurrian]. 
- [...] Herri-ailla? 
- Pusketa txiki bat jak. 
- Bai, Herri-ailla, txiki bat. Ipini ta, ba, izena joiek, behintzat eta... 
- [...]. 
- Haren kontran daok gero, kontran bertan pegante daona, ba, hori Azkortako hori garosaillori... 
- Iruitta. 
- E? 
- Iruitta. 
- Bai, Iruitta ipinitta daok [...] ipini biharrik ez jak Iruitta [... Iturraldera...]. 
- [Iturraldera...]. 
- Oseake, honen Etxaburua ta Etxazpixa ipini biharrik ez jaukau, eztok? Galartza barrixanik. Alperrik izango dok Etxaburua ta Etxazpixa ipintzia. Ta basuan izena, zela dauka Azkorta gaiñeko harek? 
- Sakontxo. 
- Azkorta gaiñeko txabol-ldiak Txabola-ldia [...]. 
- Bai, bai, Sakontxo. 
- Zuenak bai. 
- Guriak Sakon... Bestiak... 
- Baiña Azkorta gaiñekuak... 
- Txabola-ldia. 
- Horren kontran Txabola-ldia, Azkortako Txabola-ldia. Hor Herri-aillan pixkat kontran. Bertan, e? Eskumatara. 
- Goratxuao ala...? 
- Bai. 
- Goratxuao ta pixkat eskumara. 
- Pixka-ixkat eskumara. Txabola bat be badao. Ez jok markatzen han txabolaik? Haura be txabolia zutik daok. 
- [...]. 
- Hori zereko txabolia dok... 
- Iruittakua? 
- Ez, Olaldekue. 
- A! Ez, handik [...] Galartzatik hara erreka aldera [...] horrek. Pixkat Galartza baiño goratxuao ta hara erreka aldera, Sostra aldera. 
- Galartza berrittik...? 
- Goratxuao. 
- Bai, bai, Galartza berrittik aurreratxuao, gaiñekaldien. Pixka-ixkat aurreratxuao, erreka haren bittarterutz alderutz. 
Hor Txabola-ldia esaten [...]. 
- Berrogeta zortzi zuan hori? 
- Bai. 
- Honek entenditzen badittuzue, [...]... 
- Gero, ba, Iturraldian lehelengo zela ipiniko dotsau? Sakontxo horren kontra Iturburua edo. 
- Sakontxo, Sakontxo... 
- Sakontxua beti esan izan dotsau, eztok [...]. Sakontxo ipiniik eta... Hori dok errekia joten dabela. E? 
- [...]? 
- Sakontxo ez, ez juau ipini. 
- Errekazulua. Errekia [...] hauraxe joten dabela. 
- [Olaldeko...] Sakontxo markatzen jok ta bestiak Kantera zabala, bixak jarek alkarren gertuan, baiña... 
- Ta [...] Sostra barruan gelditzen da edo...? 
- Ez, Sostra errekatik alde batera, ta ein juau bestia. Eztok? Errekan gelditzen dok Sostria ta errekatik honuzkua hartu juau. 
- [...]. 
- Errekatik Galartza aldera. 
- Bai, hori hartu juau dana. Oseake, jun gaittuk Mekoletatik erreka horrekin alde bata hartu juau ya dana. Horrekin ixo juau Iruittaraiño. 
- Ze zuan hori, Andoni? 
- Sakontxo. 
- Oin Olan hasiko nitzan ni berriro. 
- Bai. 
- Ya azkenengo zinttia hori dok, Olatik Laudats. 
- Olatik errekatxo aldamenian gorutz? 
- Oin han hasi ta Laudats basarrixa markatzen daben hegira. Hauraxe markaizue mapan. 
- Hoixe espaldioi. 
- Hoixe espaldioi. 
- Ta Bergara guztia pasau bihar dozue holan, errepasatzen? 
- Zenbakittu eingo dittuzue, baiña orientaziño dezentia. Honek izen danok ezin leizke kuadrau ondo. Gero, ba, honek korrejidu ein leizke berriz ondo. Ez dakik? Auzuan ibilixaz korrejidu ein leizke honek, mapatxuakin erabagitta euki ezkero, koño, hau hau dok ta hau bittartiau hau dok... [...] ibilitta, baiña... 
Osintxuko toponimia Iraban eta Muskiritsu inguruan
Arando Zangitu, Jose Mari; Zenitagoia Berriozabal, Jose Mari
- Bueno, oin Olaa basarrixa hartu bihar juau. Olatik Laudatsera [...]. Badakik, espalda hori. Errekatik Laudatsera. 
- Hau da Laudats eta hau Ola. 
- Ola, Ola, Ola. Hortara... 
- Orduan aldrebes joiek. 
- Bueno, bai, haura Ola [...] , markatzen [...] Ola. 
- Hemendi goittik behera... 
- [...] errekatxua, e... 
- Bai, bai, bai. 
- [...]. 
- Bueno, bai. Oin errekatxotik Laudatserako espalda hori hartu bihar juau, e? 
- Tarte hortan etorriko gaittuk. 
- [...] alde bata ein juau lehen, errekatik Mekoleta Azkorta ingurua ta Galartza. Oin ein bihar juau beste aldia, ya azkena. 
- Errekatik beste aldia. 
- Errekatik Laudats aldia. 
- Bai, bai. 
- Bueno. Ba, behien, lehen esan dot Beheko lauek eta honek, Txikirrin be zela dok horrek hori? Etxazpixok edo... 
Holako... Badakik, horrek trenbide onduok ze izen... Horrek hartu... Horrek terreno labrauak edo zerak dittuk. 
- [...]. 
- Trenbidetik errekara bittartian geratzen dian horrek? 
- Beheko lauak. 
- Horrek ze dia, errekia da edo...? 
- Ez, ez, basarrixak. 
- Basarrixak dittuk horrek. 
- Izen apartekoik? 
- Ez, Beheko lauak. 
- Mekoleta [...] hori danori, beti guk Irabango [...] , ba, han beheko Mekoleta beheko laua ta holako beheko laua ta guk hori esan izen dotsau beti, Beheko lauak. Horrek bestiok aldapak dittuk, eta Beheko lauak. Maduria edo Beheko Maduria edo nahi dozuna ipini. Maduria ipinitta... 
- Maduria? 
- Ba, Beheko lauak Maduria ipinitta... normala Maduria horri zerorri. 
Osintxuko toponomia: Krabeliñaitz ingurua
Arando Zangitu, Jose Mari; Zenitagoia Berriozabal, Jose Mari
- Untzeta goikuan? 
- Goikua baiño gorao dao Klabelin gaiña. 
- Gain bat? 
- [... buzoia...] 
- Hori gutxienez... 
- Haundiña, e? 
- Gallastei torrera bittartian. [...] 
- Orduan, bi dare parian, ez? Haundiña? 
- Haundiña. Gero handik Gallastei torrera bajatzen dok. 
- Klabelin gaiñetik Untzeta goikora bittartian beste tontor bat edo dao, horrek izenik bai? 
- Horrek Klabelin haitzak edo zela esaten dotse horri? Klabelin haitzak o... 
- [... buzoia...] 
- Baiña bestieri be Klabelin haitzak edo... [...] Klabelin haitzak horrek. Klabelin gaiña edo... [...] Gaiñera, buzoia jaok gaiñian. 
- Eta hemen Izarre kontran goittik behera datorren hori errekatxo hori? Horrek badauka izenik ala...? 
- Galarratik behera etorriko dok ta hori... Galarra errekia izango dan edo ze izengo dan... Galarra [...] ta. 
- Izarre [...]. 
- [...] 
- Osintxu bertako etxiak badauke izenik? 
- [...] 
- Galarraga baiño pixka-ixkat beheratxuao. Erreka zulua alde batera ta bestea; hola, jurgua zuluen Galarra gaiñien ta... 
- Jurgua zuluan? 
- Jurgua o... 
- Basozulua. 
- Galarratik [...]. 
- Galarra? 
- Galarraga basarrixa [hor egongo da]! 
- Ez jok markatzen... Oxanguren, Izarre... 
- Bai, Oxangurendik pixka-ixkat goratxuao Galarraga, [aurreratxuao]. Klabelin haitza ta baiño eskumara... Plaentzia aldera... Untzeta alderatxuao pixkat, goratxuao. 
- [...] 
- [...] Hau Izarre, hau Oxanguren ta Galarraga hementxe. 
- Errekatxua jaiotzen dan inguruan edo? 
- Errekatxuen [ostien] , bai. Kontran, hortxe. 
- [...] Izarre aldea? 
- Bai. Zuluen Izarre aldea [...] Hauxe, errekazulotxua pasau ta goratxuao. Untzeta azpikua jak hurrengo. [...]. 
- Galarra? 
- Bai, Galarraa basarrixa. [Oin be...] Galarra [pintoria] ta horkuak zian. 
- Han behetik doian errekatxua zela esan dozue? 
- Lehen errekia Galarra errekia edo... izena zeoze ipini bihar juau ta... Ze [izen]...? 
- Ez juau ipini, ez juau ipini. 
- Galarra [gorengo... gorengo... zulua izango dok hori. Behera, ba, Izarre. 
- Gerondoa urtetzen jok hor errekiak. 
- Gerondo? 
- Bai, [...]. 
- Gerondoa urtetzen jok. 
- Baiña hor errekia [...] lehen esan douna, Bitxurtu edo... [egon bazittuan]... 
- [...] 
- Ez dok iguala. Bitxurtu [egon bazuan, ba, dana...]. Bera beti bertan bizi ta jaio ta dana... zera inda. 
- Oxanguren parian dauen tontor hori? 
- Hoixe Krabelin [tontorraldia]. 
- Han goixa, lehen esan doun haura goixa, gaiña, bi gaintxo. Lehen esan douna [...] gaiñetik. Hauraxe gaiña dok hori. Horrek danon gaiña hauraxe dok. Oxangurenen gaiña ta Untzetan gaiña mendi horixe da ta... 
- Baiña Oxanguren etxe inguruan... 
- Oxangurenen bertan, e? etxe inguruan, etxe onduan... 
- Oxanguren... parian jaok goixan Klabelin. 
- Ez, ez, ez, bertan, bertan, etxe inguruan. 
- Hogei metrora... 
- A! Ba, Oxanguren gaiña ipini horri. Oxanguren gaiña. Haura zera izengo dok, etxe ondoko zelai gaiña izengo dok. 
Osintxuko eraikinen izenak
Arando Zangitu, Jose Mari; Zenitagoia Berriozabal, Jose Mari
- Honek, honek... 
- Urzelaiko etxiak... 
- Urzelaiko etxiak [ipini...] , Urzelai kalea [ipini...] , notia hola ipintzen jok, behintzat, Urzelaiko etxiak. 
- Casas Urzelai. 
- [...] Ipintzen ez dabenian [...] izenik horixe [...] , Urzelaiko etxiak. 
- Ta honek, hurrengo taillar hori ze da? 
- Hori Abraiñen taillarra. Abraiñena hori. Hori Abraiñen taillarra. [Horrek zerera] jun ta oin be ez hori [...]. Horrek... 
Abraiñen taillarra beti. Hori ipini juan Abraiñen zerria lehen ta gero taillarra ipini juan ta... Abraiñena, behintzat, hori. 
- Elizia elizia? 
- Bai. 
- Parrokixia... 
- Horrek ez dauka... 
- [...] Parrokixia. 
- Parrokixia? 
- Ez, ez, elizia. 
- Gero haruzko etxerarte illara hortan ez dao beste... hola izen partikularrik ala? 
- Hor... danak etxe barrixak dittuk. Hor bestiek alkilerrien bizi dienak, baiña horrek etxiek iñok izenik... 
- [...] ez juat sekula entzun [...] 
- Ez. 
- Hamen... 
- Hamen Tejerokua egongo da hor. 
- Hau da Tejerokua ta horrek be lehen [... eukitzen zanian] ta notia izen dok beti, ba, [... notia...] , [???? n etxia] , bestia bestiena ta hori. Ostian... etxe berrixa han goikua. Ta Arotzanekua zuan lehen. 
- Oin be bai, Arotzaenea oin be. 
- Arotzanea. Haura da azkena, eskumatik azkena. 
- Etxeberriko etxiak be Etxeberriko etxia, ez? 
- Guk beti Etxeberri [...]. 
- Ta horrek hor daren taillar horrek eta, horrek hola... eren izeneandik aparte, beste...? 
- Horrek zera... lehenao zera jauan, taillarra, hori... Artetxena, Artetxen taillarra, behintzat, euan hori. Artetxen taillarra, [...] danak Artetxenak zittuan. 
- Frontoia [...] horrek barruan sartu bihar dittuu? 
- Frontoia, dana. Hortxe einda jarek. Artetxen taillarra. Hortxe sarrerara bittarteko danak oin eitten dabizen etxera bittarteko danak Artetxen terrenuak zittuan. 
- Etxezaharra nun? 
- Bota juen, oin barrixa eitten jabizik eta... 
- Hau? 
- [...] barrixa eitten daren lekuan. 
- Hor Etxezaharra zuan, Etxezaharrekua. 
- Zubixak badauka izenik? 
- Ez. [...] Osintxuko zubixa euki leike. 
- Osintxuko zubixa? 
- Ez juau beste zerik esan, ta... Osintxuko zubixa beti. [...]. Gero aurreko terrenua estaziñua... Haura be kendu zuan ta kitto. 
- [...] 
- Baiña hor [ San Blasen?] txaletak izenik badauka? 
- Txaletak Estaziñua. Ta gero haura zaharra dok Kasetia, Kasetia, oin estaziñuan kontran dauan etxiek... 
- [...]. 
- Ferrokarrillan kasetak. Kasetia. Basarrixorri Kasetia. Estaziñuan kasetia lehen egon zana izengo dok. Lehen esatziñuan egon zuan kasetia hari Kasetatxua esaten dotsau, beti egondakua, Kasetatxua. [...] Ta beste aurrerao kontrako etxia, ba, Kasetia. Hari beti Kasetako... Kasetako fulana, ba, beti Kasetakua. 
- [...] bizi izaten. 
- Bai, bai, hari Kaseta esaten jakuan. [San Blasen] etxia hori zuan lehelengua, Kaseta [...]. Oin [San Blasen] etxe barrittik, ba... 
- [...] 
- [...] jausitta daok. Osea, botata daok hori. 
- Estaziñuan egon zuan kasetatxua orduan; [... itten] zuan. Oin, gero... oin ez jaok, botata dao ta. 
- Oin ez dao, oin kasetia dao bakarrik... 
Basalgo auzoko toponimia; auzoaren mugak
Altube Allbisua, Jesus Mari; Aristimuño Kortabarria, Juan; Urrutia Makazaga, Benigno
- Hori nola esan dozu hori? Larrain? 
- Larrei. 
- Larrei? 
- Ta beste bat harek... Mosteittik Arimendi aldera lautada haura Larramendi. 
- Mosteittik Arimendi aldera? 
- Bai, lautada bat han bueltan. 
- [Hemendik gailian] , ba, karreteran bertan. 
- [Arimendin] parian. 
- Larrai horren, ba, barrenian [Olarri] barrena Larramendi da. 
- A! [...] -ta eitten dittuena. Lehen zementerixua eingo ete zan...? 
- Hori, hori. 
- Oin han... han... Basalgona izengo dok haura? Sanantonabata be hantxe sartzen dok, e? 
- [...] 
- [...] ze izengo [...] , e? Ta zera be, San Juan be hara sartuko [...]. 
- [...] 
- Baiña haura beherao... harek... 
- Baiña hortxe, e! Larramendittik bertan. [Hori nunbaitten...] mugarrixak [...]. 
- Gero, hor Lesarri... Larrei eta Lesarri aurtengo ingurura badoia hor sakonuna bat... [...] horrek ez dau eukiko...? 
- Horrek Errekalde. 
- Errekalde? 
- Bai. 
- Errekatxuak ala inguru guztiak? 
- Danai esaten dotsau guk. 
- [...]. 
- Errekalde da hori dana, orduan? 
- Bai. 
- Errekalde. Gero, Mostei Basalgotik hor Ariztizabal ta Munabe bittartetik doian errekatxuak badauka zuendako izenik? 
- Ez... 
- Zera, Iruitturri! 
- A, bai, Iruitturri. Haura dok eliziaandik Mosteira bittartian zulua, zulo bat jak. 
- Aurrian jaiotzen dan haura? 
- Bai. Haura Iruitturri. 
- Zela esan dok? 
- Iruitturri. 
- Iruitturri o Iribeitturri? 
- Ez, Iruitturri nik beti. 
- [...] 
- Han lehen hiru itturri ei zittuan, bai? Ta gero izena Iruitturri [...]. 
- Oiturriko [... k] Oiturri esaten dotse ta Hogei iturri ei dok. 
- Hogei iturri? 
- Hogei iturri. 
- [...] 
- Larramendittik... Ez, Larramendi ez, Larreittik Belastei bolu aldera zelai horrek badauke... zelaixak edo basuek badauke izenik? 
- Bati Iritxeberri esaten dotsau. 
- E? 
- Ireetxeberri. 
- Hor... Baso horretan dao hori Ireetxeberri esan dotsauna, pixkat Basalgo aldera, baiña... oseake... 
- Bai, bai. 
- [...]. 
- Handik hona zera Arimendi alderako honi [Lamai]. 
- Basalgo inguruan? 
- Bai, Basalgon, Basalgoko [salidan] hori Gallastei torrera doian karreteran Intxaurreta. 
- Ta hemen guretik Bergara alderatxuao Ibarguen aldera edo, Aldekortei. 
- Itxoin, itxoin... Lehelengo Aldekortei hartuko dou? 
- [...] 
- Itxoin, ta hemen [...] Basalgo? 
- Noraiño? 
- [...] 
- Noraiño? 
- Zereraiño Iberdueroko zereraiño Basalgo, Sanantonabat joterarte. 
- Sanantonabatekin [...] itten dok Basalgo? 
- Bai, bai, hori bai. 
- [...] 
- Baiña [Aldekortei...] ta Basalgo izengo dittuk. Aldekortei itturrixa ta. 
- Basalgokuak [horrek]. 
- Haura be [ez...] 
- Aldekortei [...] itturrixa. Hori famaua da itturri hori. 
- Honek ondo ezautuko juek! Aldekortei itturrixa? 
- Zentraletik hona gure alderatxuao. 
- Buelta-ueltan? 
- Bueltia [...]. 
- Gero beste bat esan dozu hor Basalgotik urten...? 
- Haura Gallastei torrera doian kamiñuan dao. Kamiñoko... Ondarraztei ipini dozun hantxe kontran. Oseake, Intxorretak eta Ondarraztei bat [...] , alakar joten. 
- Itxoin, itxoin, ez dou apuntau Intxorreta hori. Hori nun egongo zan? 
- Hori Basalgo... 
- Iñarre goikotik aurrera, Iñarre goikotik zerea, Aangurentxoako kruzian... 
- Haintxe. 
-... ta Gallastei torrera [doian...] 
- Bertan kruzian. 
- Haura kruzia dana? 
- Bai. 
- Kruzia, kruze inguru haura [Intxortia] dok, e? 
- Ze izen dauka honek? 
- Intxorreta. 
- Ta beste [... en bat zuek badakizue] , [nik hola entzutia daukat]. 
- [...] Intxaurreta [... zizan balitza]... 
- Bai, baiña beste batek jakin [...] 
- [...] 
- Nik Iruitturri esaten najuan ta... 
- Gure akorduan... 
- Gero beste bat esan dozu zuk? 
- Aldekortei. Hori hemen behien egratzen da. [...] 
- Beste bat goixan esan dozu beste bat. Ez? 
- Larramendiko kontuekin [...] Aldekortei orduan komentau dou ta gero [...]... 
- Gero Basalgo gaiñian Intxorreta... 
- Intxaurreta. 
- Karreteria, [...] Gallastei torrerako [bidia]. 
- Han inguruan...? 
- Horrek kamiño... pista horren azpixan dare, ba, Ondarraz... zera, zelan jako? Ondarraztei ta Lapikobaso, horreandik behera, kamiñua baiño beherauan urtetzen dia horrek. 
Osintxuko toponimia
Altube Allbisua, Jesus Mari; Aristimuño Kortabarria, Juan; Urrutia Makazaga, Benigno
- Bale. Bueno, oin zuek nahi dozuen tokittik hasi. 
- Berriz be behetik hasiko gaittuk. Osintxu aldera [...] Bitxurtu aldia ta... 
- Oxangurendik harutz hartu. 
- Edo behetik gora [...]. 
- Edo behetik, bai, igual da. 
- Hemen kanpofubola ta horrek izen apartekorik badauka horrek ala...? 
- Paris, Parisgaiña. 
- Paris gain... Parisgaiña. 
- Etxiak be Parisenea eukiko jok. 
- A! Oin garen etxiak ze izen dauka? Ipini barik daukau! 
- Hau Mekoleta. 
- Mekoleta aldia esaten jako. 
- Casa Mekolalde. 
- Ta beste bat hemen bazuan Kamiñuetxia edo. 
- Nun zeuan hori? 
- Hortxe autobusan paradia daon leku hortan. 
- Autobusan paradia daon tokixan? 
- Horreaittik bertan [jarri...] autobusan paradia, etxia zan ta. 
- Bale. Gero, Paris... 
- Hau ez jata agertzen hemen, e? 
- Bariantian [bestekaldekua]. 
- Barianterik ez da agertzen hemen. Gerondo bai... 
- Ez, ez, goixan, gorao, Bergara alderao! 
- [Hamentxe goiaz, ba]... 
- [...] 
- Berrogei urte! Gehixao, gehixao. Berrogeta... 
- Bitxurtu parian dao Paris? 
- Ez, lehenao. 
- Pixka-ixkat honutzatxuao. 
- Honutzatxuao... 
- Bergara aldera. 
- Karreteria beran kontra, karretera kontra-ontran. 
- Kanpofubolan kontra. 
- Kanpofubola hau izango dok... 
- Ikutzen. 
- Eta bertan peante. 
- Paris hirurogeta hamahiru. 
- Parisenea, Casa Parisenea. 
- Eta Parisenea hirurogeta hamalau. 
- Parisgaiña nun egongo zan? 
- Bera etxia. 
- Beroi, hoixe etxia daon lekuoi, hoixe dok Parisgaiña. 
- Aldapia jaok, aldapatxo bat [...] , Parisgaiña esaten jako. 
- Bale. 
- A! Honek ibaixak ze izen dauka? 
- Deba errekia. 
- Hortik eta hor Bitxurtu barrena, Gerondo aldera badao ezer? Hor Bitxurtu onduan dao sakonuna bat badao [malkarra]... 
- [Ez... izena] , ba, Etxazpixa ta Etxaburua ta bai, baiña ostiantzian... 
- Baiña errekiak zela dauka horrek...? 
- Errekia? Bitxurtu errekia ipini biherko jako, beste izenik... 
- Gerondora datorrena? 
- Ez... 
- Gerondora datorrena Makalda errekia. Makalda errekia haura. 
Osintxuko toponimia, Soraluzeko mugan
Altube Allbisua, Jesus Mari; Aristimuño Kortabarria, Juan; Urrutia Makazaga, Benigno
- Nun dao esan dozun Untzeta azpiko txabola aldia edo? 
- Untzeta azpiko txabolia dao han. Ta Untzeta gaiñeko... 
- Krabelin haitzetik, ba... 
- Gaiñeko basarrixa dao, porejenplo, hementxe. 
- Haretxen geiña. Haren geiña. 
- Haren gaiñekaldian dao txabolia, pixkat Gallastei torre aldera. 
- Bai, Gallastei torre hamen dao. 
- Ba, alde hontara. [...] sentido honetan dao txabolia. 
- Baiña hori ya Plaentxia da, e? Mugia, hauxe da mugia. 
- Ta hau Plazentziana da? 
- Hau bai. 
- Hau dok hori. 
- Hau bai, hau Plaentxia da. 
- Bergako mugia hemendik harutz doia, hemendik beherakua. Hemen goixa ya Plaentxia da. 
- Untzeta gaiñekua nun markau dok? Hau dok mugia... 
- Untzeta gaiñekua hau da. 
- Plaentzia mugan... 
- Hau da Arteta ta hau da Krabelin haitz. 
- Ba, Artetan aldera dao txabolia orduan. 
- A! Hemen dao! Hemen dao! 
- Artetan aldera. 
- Bai, bai, bai. Ze izen esan dozu? 
- Untzeta azpiko txabolia esaten dotsau guk. Hango izena, basarri haretakua Untzeta azpikua. Gero Gaiñeko badaok, Untzeta etxeberri nunbaitten edo, ta Untzeta azpikua beheratxuao. 
- Basarrixen izenak? 
- Bai. 
- Hiru basarri... 
- Aber, goren daonak? 
- Untzeta gaiñekua, gero Untzeta erdikua... 
- Bai. 
- E, hau izengo dok erdikua ala? 
- Ez, hemen dao, hemen dao. 
- A! Hori? Bale. 
- Ta azpikua, azpikua. 
- Azpikua. Ta gero behian bide onduan beste bat. 
- Handik behera zera egongo dok... zein dok hau? 
- Kurba-urban duana han erreka onduan. 
- Itzio. 
- Itzio? 
- Erreka ondokua Mugarri. 
- Hori, hori, hori... 
- A! Behian? Behe-ehe-ehian? 
- Bai, behe-ehe-ehian. 
- Mugarri. 
- Horrek izena... 
- [...] izetez. 
- Bai, hantxe bukatzen da. 
- Bertan etxe onduan mugarrixa. 
- [...] 
- Gero izen bat esan dozu zuk hemen Krabelin haitzetik Gallastei torre aldera edo, baso izen bat esan dozu. 
- Ez, gain bat. 
- Bai, gain bat. 
- Mandulako gaiña. 
- Hori. Nun dao hori? 
- Hor Gallastei torre aldetik Krabelin haitzera bittartien, Gallastei torretik Krabelin haitzera bittartien. 
- Jak [Krabeliñek] baiño, ba... 
- Sakonuna bat, gara-ailla... 
- Baiña ze da gaiña da? 
- Gaiña. 
- Berori gaiña. Mandola, horrek esan dabena, Mandola dao holako sakonuna baten itturri bat. 
- Bai, Mandolako iturrixa. 
- Mandolako sakona esaten jako hari. 
Basalgo auzoko toponimia, Soraluze eta Osintxuko mugan
Altube Allbisua, Jesus Mari; Aristimuño Kortabarria, Juan; Urrutia Makazaga, Benigno
- Hau Mandula. 
- Harek beste izen bat jakak harek. Haura dok Elorrixoko gaiña. 
- A! Hori! Bai, bai, bai. 
- Aber, hori? 
- Elorrixo gaiña. 
- Hauraxe, [...] Mandula gaiñian holakotxe... 
- Mandola gaiñari esaten jako, Mandolako itturrixa daon azpi hori. 
- Toki berai? 
- Bai. 
- Bale. Itturrixa sakonuna baten esan dozue? 
- Bai. 
- Gallastegi aldera ala...? 
- Bai, Gallastei aldera goittik behera. 
- [...] 
- Guk Mandolako iturrixa esaten [...]. Guk eta gure moduan beste askok hor daon jentiak. 
- Hor Gallastei Gallastei torre aldeko bizkar horrek badauka izenik? Bueno, bizkarra edo... 
- [Bai, Basalgo partia izango dok]. 
- Gallastein gaiñekaldian dao, Gallastei basarrixan gaiñekaldian, beste txabola bat eta haren gaiñekaldekua dok Amurki. 
- Amurkixa. Plaentziarrak Artia esaten dotse, baiña... 
- Artia? Guk Amurkixa beti. 
- Bai, bai, hau Amurkixa. Plaentxiarrak... 
- [...]. 
- Gero hamendik zer aldera, Plazentzia aldera, Sasibeltz. 
- Sasibeltz. Sasibeltz Krabelin haitzetik ostian? Hola, sakonuna bat da? 
- Bai. 
- Baso-ail haundixa da hori [...] Sasibeltz, [...] Sasibeltz. 
- Sasibeltz. Bale. 
- [...] behetik gora Errekaundi-do esaten jakona. 
- Sasibeltz barruan? 
- Zela esan dok hori? 
- Errekaundi. 
Osintxu inguruko erreka eta iturrien izenak
Altube Allbisua, Jesus Mari; Aristimuño Kortabarria, Juan; Urrutia Makazaga, Benigno
- Makalda errekia ze aldetara doia? Nundik dator? 
- Galarratik goittik behera. Hori... 
- Galarratik goitttik behera? 
- Eske goixan [...]. 
- Hortxe... hortxe, jaio, hortxe jaiotzen dok. Ta hortik behera... 
- Eta beste bat hemen Aldekorte laga dozu hemen. Ein dozue Aldekortei hori... Aldeikorta hori... 
- Iturrixa? 
- Kamiñoko rekta hori... 
- A! Bai, bai... 
- Hor jak itturri bat. 
- Hori auskalo noizkua dan iturri hori. 
- Nun? Nun? 
- Zentrala baiño... 
- Kurbia pasau ta... 
- Rektia... Hemendik gora oiala rektia amaitzen [...]. 
- Rektian akaberan. 
- Iberduero... Kurbia. 
- Bai, kurbia baiño lehentxuao. 
- Kurbia [...] aldera. Rekta amaiera-maieran. 
- Kurba kontra-ontran, e? Iturri bat. 
- Hori nola esan dozu hori? 
- Aldekortei. 
- Aldakortei. 
- Ta oin ur asko jatok goittik, e? 
- Ta hor Iberduero parian goixan edo behian badao ezer beste izenik edo? 
- Horrek San Anton auzua edo... Hori Arimendi ta honek... 
- Hori handikaldera [...]... 
- Bai, horrek bestekaldien [...]. Baiña hau... Topinzuloko itturrixakin pixkat nahastuta nabil. Honen urak esan dozue Izarre aldera doiaztela edo Makalda aldera? 
- Makaldara etorri [...] Izarretik behera horrek. 
- Izarrek berak etxerako ura hartuta hortik. Eta gero sobrantia Makaldara -bueno, Narbaizak jaukak goixan hartuta, baiña, igual jotsak-, sobrantia dana Makaldara etortzen dok goittik behera. 
- Han ez dok sobrauko asko... 
- Belastei errekatik Basalgo aldera ezautzen dozue ezer? Bason bat... 
- Iribeko txaria ta... 
- Bai, Iribeko txaria famosua hori be. 
- Famosua, Iribeko txaria? 
- Hori nun egongo zan? 
- Hor Belastei errekian akaberan lehen ipini dok hor Kaparrategi edo...? 
- Bai. 
- Handik Basalgora bidian. Handik Basalgora bastante zuzen, e! 
- Lehen esan doun Gibelondo basarrixan azpixan. 
- Handik behera. 
- Hori zela esan dozu? 
- Iribeko txaria. 
- [...] 
- Honutzao Iritxeberri. 
- Lehen emon dotsau hori. 
- Bai. 
- Gero, Lesarri ta Belastegi bolu bittartian badao izenen bat? 
- [Boñon] ta basuek bajarek, baiña [Boñon] basuek esanda entenditzen dan basua... Ez da hola... 
- [...] izen berezirik. 
- Hik esan heban, ba horrek zera, [hor...] izena...? 
- Hor iturrixa beste bat Olazabal basarrira bidien. 
- Honek... izenak? Harrikutz. Harrikutz edo... 
- Olazabal ta Oxangurenen bittartien dao iturri bat... 
- A! Olazabal iturrixa? 
-... Ponterreka. 
- A! Baitta, bai. 
- Ponterreka? 
- Ponterreka. 
- Itturrixa da? 
- Bai, iturrixa, bai, bai. 
- Itturrixan izena da horixe...? 
- Bai, errekatxutxo bat dator ta iturrixa dao. 
- Ta hor iturrittik behera [...] 
- Gaiñera, Oxangurengo zelai bat daok ta zelai hari Ponterreka izena jaukak harek zelai harek. 
- Ponterrekako iturrixa. 
- Ta itturrixa be bai. 
- Ponterreka izengo dok sakonan izena be... 
- Bai, bai. 
- [...] 
- Beste izen bat be bai, Olazabaldik horra Gallasteitorrera Amurkixa edo ipini doun, juntau doun, hara bidian, hortik aurrera, hauraxe... Amurkira bidian, Egibittarte, beste izen bat. 
- Egibittarte? 
- Haura be bastante famosua... 
- [...] 
- Olazabal ta Gallastegi bittartian? 
- Bai. 
- Behian? Erreka inguruan ala...? 
- Goratxuao. 
- [...] 
- Errekatxua dator [...] 
- Horra goittik behera datorren errekatxua dok zera, Mandola. Mandolako itturrixa [...] haura errekatxua dator... 
- Hemen goittik behera, bai. 
- Ta hor errekian albuan bertan beste itturritxo bat zauen. 
Basalgo inguruko toponimia; Olazabalondoko laua
Altube Allbisua, Jesus Mari; Aristimuño Kortabarria, Juan; Urrutia Makazaga, Benigno
- Bueno, beste bat ointxe akordau jatak. Hor, zeran, Kaparrategi edo ipini doun horren... hortik Olazabal aldera, hor Moskazulo ipini dozu... 
- Errekia? 
- Moskazulo errekian albuan Olazabalondo. 
- Olazabalondo? 
- Gallasteiko... Bueno, Gallasteiko terrenua da izen, baiña hiru [sorotxo...] , ta Olazabalondo. 
- Han Olazabalgo zerian? 
- Olazabalgo soluen kontran. 
- Soro barrenian? 
- Haura lautadia. 
- Tellerixakuan kontran? 
- Bai, handik hasi ta gora, [Olazabalgo sorua]. 
- Bai, bai, bai, hiru pusketa edo... 
- Baiña han lautadatxua [bada zera]... 
- Lautada haundi-aundirik ez... 
- Olazabalondoko laua esaten jakon hari. 
- Piñudi bat zutik jakan, piñudi pusketatxo bat, ez jakixat zeiñena dan haura. Mugarrixan, Tellerixako mugarrixan. 
- Bai, Tellerixan. 
- Ta [...] jok haura? 
- Bai, haura behian jak horreandik... 
- Bueno, horren kontran... 
- Bai, horren kontran behera. 
- Bai, Kaparratei aldea. 
Angiozar auzoko baserri-izenak Arrasateko mugan
Lazpiur Olañeta, Mertxe
- Ta gero hor ez douna esan, guretik haruzko, Paiorri be ez jonau esan lehen. 
- Esan dou... 
- Hori... jausitta dao, ez? 
- Bai. 
- Gero, han gaiñian darenak? 
- Zuloetas. 
- Zelan? 
- Zulotak. 
- Zenbat dia horrek? 
- Bi. 
- Ta zeintzuk? 
- Azpikua ta gaiñekua. 
- Aber, zela esan dozu, ama? 
- Zubieta gaiñekua ta azpikua. 
- Goixan darenak? Honek Belarrenak eta honek? 
- A! Gontzarri goikua. 
- Ta bestia? 
- Gontzarri behekua. 
- Hor lehen besten bat edo ez zeuan? Beste etxen bat edo? 
- Ez. "Entre dos Gontzarris" ez. Hor bixen bittartien dao ermittia, San Migel. Bueno, bixen bittartien ez, Gontzarri goikua baiño... entre Zulueta y lehelengoko Gontzarri dao ermittia. 
- Bai. Zela deitzen dotsazu ermitta horri? 
- San Migel, San Migelko ermittia. 
- Benitan basarrixa? 
- Lasarte. 
- Gero tabernia dauanari zelan deitzen dotsazue? 
- Kanpazar. 
- Beste gauza bat: hor, Kanpazar eta Lasarte bittartian bazeuen etxe bat oin jausitta dauena... 
- Nun, behien? [Beheko zuluan]? 
- Behekaldian, bai. [Ez dakit] , igual [Mondraue] izengo da... Zela dauka izena horrek? 
- Zelaitxo. Mondraue da hori [dana...]. 
- Zelaitxo? Ta aber gutxi gorabehera situatzen doun hori... 
- Ba, hori, "entre Gongeta" eta Kanpazar bitten bittartian dao, zulo zulo-uluen. Salabarri [Salatik atzeratxuao] ta hori goratxuao pittin bat, mas hacia Lasarte aldera. 
- Salaberri baiño goratxuao? 
- Bai. 
- Lasarte aldera? Hor Salaberri baiño pixkat beheraotik errekatxo bat doia Lasartera. 
- Bai, bai. 
- Hor errekatxua daon parian egongo da? 
- Errekatxua baiño eskubi alderao egongo da. 
- Lasartera begira jarritta eskumatara? 
- Bai. 
- Ta Salaberri baiño gorao? 
- Bai. Gongeta alderutzao. 
- [Gongeta]? 
- Orduan, Gongeta ta Lasarte bittartian gutxi gorabehera... 
- Gongetatik aurrera, e! Gongetatik Lasartera [bidien]. 
- Beste etxe bat be esan dostazu, ba, hor zeuela... 
- Zera, Mikelete etxia. Zelaitxo pare inguruen-do, poco mas o menos hor zan, ezkerretara aldetik, kamin-ontran dao. 
- Oin badao? 
- Bai. Oin be bai, paretak-ta han dare. Kanpazarretik mugia, Bizkaixa ta Gipuzkua partitzen dien mugatik ehun bat metro... Ba! Hortxe dao kamiño eskiñan. Mikelete etxia. 
- Salaberri parian dao? 
- Goratxuao. 
- Goratxuao? 
- Gorao, Kanpazarrerutzao, a mano izquierda. 
- Ta gutxi gorabehera Kanpazar altueran edo...? 
- Ez, badakizu nun daon mugia Kanpazar baiño beheratxuao? 
- Bai. 
- Handik, ba, beste berrogei... [ehun] bat metro edo beherao ondiokan, Mondrau alderau. Ezkerreko aldetik goitik behera goiezela, ta gorutz gatozela eskumatik. 
Angiozar auzoko toponimia Arrasateko mugan
Lazpiur Olañeta, Mertxe
- Hor beste etxe bat agertzen da hamen, Salaberri parian edo. 
- Hori izango da lehen esan doun Zelaitxuoi, pare inguruen. Salaberri erreka eskiñan, ezta? Hola, zuluen. Ta bestioi dao apur bat espaldarao. Hori izengo da igual? 
- Kanpazarrera begira eskumatara? 
- Bai, bai, gorutz goiezela eskumatara. 
- Igual hau izango da. 
- Zulo-na barik espaldaratxuao dao hori. Zan, vamos. Ta oin, oin ei dabizte hor atzera etxia eitten. Nik ez dot ikusi, baiña etxia eitten dabiz. 
- Ta gero hor beste bat, hemen "ruinas" edo jartzen dau, oingo kamiñuan ertzian, justo ertzian. 
- Mikelete etxe hori "en ruinas". 
- A! Baiña hau dao Salaberrittik Kanpazarrera begira jarritta, ezkerretara? 
- Ezkerretara, kamiño baztarrien. 
- A! Hori da...? 
- Mikeletiena. 
- A... 
- Bai. Kamin-aztarrien, beti egon da kamin-aztarrien [...] hori. 
- Bai, bai, bai, hau da, orduan. Ta Salaberrittik eskumatara badao han txabolan bat edo ezer? Kanpazarrera begira jarri ta eskumatara? Etxen bat edo... 
- Hori Zelaitxo besterik ez dakit nik hor. [...] Beste zeoze agertzen da? 
- Bai, beste etxen bat edo dao hamen dibujauta. 
- [...]. 
- Baiña Zelaitxo oin hormaik-ta ezer ez da gelditzen, ez? 
- Ba, oin berriztatzen dabizela, ba. Horman batzuk geratzen zian lehen. 
- A, Zelaitxon? 
- Bai, bai. Oin berriztatzen , jasotzen edo jasota edo hola egon bihar da. 
- Bale. Gongeta esan dou, beste basarrin bat edo ahaztu jaku hor? 
- Ez. [Ala bai]? 
- A! [Horrek bestian...] Bueno... Bueno, orduan errekei helduko dotseu oin. Hemen Kanpazartik Salaberittik zihar hor beherutz doiena? Mugia eitten dabena? 
- Ez dakit horren errekiorren izena nik. Ni idea. Sagar-rreka edo auskalo ze erreka [izen] izengo dan hori. 
- [... Epele...] 
- Zuk esan nahi dozu Kanpazartik goittik behera Salabarri ingurutik zihar... 
- Bai, Kanpazartik Salaberri pasatzen da... 
- Bai. 
- Gongeta barrenetik... 
- Bai. Gero Epelera gero bai sartzen da, baiña hor goixen horrek ze izen dauken ez dakit. Gero bai hori Epelera sartu. 
- Hori igual izengo da Epeleko errekian hasieria! 
- A! "Ni se sabe"! Ba, igual. 
- Aber, begiratuizu zuk mapan eta pentsau. 
- Hamendik baleike hasi Epeleko errekia. 
- Hori da... 
- Hori bai. 
- Hortik hasi leike. 
- Ze numerotan? 
- Hamazortzi. Hortxe hasieria, beste adarrik ez dauka hor. 
- Ez, ez, dana bat da hor. 
- Aber, zu... 
- Lasartetik behera doian errekatxuak izenik bai? 
- Neuk ez, erak jakingo dabe igual. 
- Zuluetatik behera beste errekatxo bat doia hor, ez? Horrek bai? 
- Zuluetatik behera? 
- Bai. 
- Zuluetan Lasarte aldetik ala hemendikaldetik? Gure aldetik? 
- Zulueta-ongeta bittartian hor errekatxon bat... Edo igual udan bakarrik eruango dau ura... 
- Ni idea. Sekula ikusi dotenik [...] erreka moduan ta ez [ezer moduan]. 
- Paiorri ta Altuna bittartetik doianen bat? 
- Errekia? Sorgiñerrekia. 
- Zela? 
- Sorgin erreka. 
- Beste izenik badauka horrek? 
- Ba, beste batzuk Altuna errekia esaten dotse. 
- Eta beste izen bat be badauka, ba? 
- Beste izen bat? 
- Bai. Aber, ze basarrittatik pasatzen da hori errekaori? Gero...? 
- Paiorri ta Altuna bittartian. 
- Ba, horrek Sorgiñerrekia edo... 
Angiozar auzoko toponimia Kanpazar inguruan
Lazpiur Olañeta, Mertxe
- Sorgiñerreka edo Altunerreka. 
- [...] 
- A! Paiorriko errekia... Paiorriko itturrixa be bai [...]. 
- Ta itturrixa...? 
- Itturrixa be bai, badao, Paiorriko zelaixen dao itturrixa. 
- Aber, aber, aber... 
- Aber, hemeretzi da Sorgiñerreka, Altunerrekia edo Paiorriko errekia. 
- Bai. Itturri hori nun dao? 
- Iturri hori dao Paiorrittik pixkat bat Altuna aldera, baiña gertuan Paiorrittik, e? 
- Errekatxua jaiotzen dan inguruan edo hor? 
- Bueno... 
- Hau da Paiorri ta hau Altuna, ta errekatxua hemendik doia gutxi gorabehera. 
- Klaro, berak itturrixak [emun] haundixa dauka eta, orduan, goittik behera doia errekatxua "al Sorgiñerreka", berak botatzen daben ura. 
- Bai, bai. 
- Ta bestia ze zelaittan esan dozu dauela hori? 
- Hori... Iturrixa? Paiorriko zelaixen. 
- Ta zelai hori zein da? 
- Izena ez dakit. Parien baiñe frentian ez dao, e? Hola, pittin bat Gontzarri aldera dao zelai hori. 
- Orduan, Paiorrittik, hola, gorutz pixka bat? 
- Bai, eskumarutz, [...] parian... 
- Ta gorutz? 
- Bai. 
- Hau da Gontzarri eta hau Paiorri. 
- Paiorri hori? 
- Hau Paiorri eta hau Gontzarri, ta hau Altuna. 
- Ba... "por aqui" edo, [...] Gontzarri aldera, baiña etxetik gertuen, e! Etxetik gertuen. 
- Hor Sorgiñerrekian... bueno, hori ya Mondraue da. Bestekaldetik... Bestekaldetik datozen errekatxuak, horrei izenik emoten dotsazue edo...? 
- Mondrau aldetik? 
- Ez, mendixan bestekaldetik. 
- Ze mendi? 
- Epela errekian bestekaldetik. 
- Mondratxara aldetik? 
- [Ez dakit]. Udalaitz aldetik, Udalaitz baiño ezkerreraotik. Altunatik begira jarritta... 
- Mondratxaratik zuk esaten dozu. 
- Ez dakit hori izango dan... 
- Mondratxaratik goittik behera, ba, bai, bat edo bi-do errekatxo badare, baiña... Ni idea. Ez, erreka haundirik ez dao, e! Pare bat errekatxo txiki... 
- Bueno. Aber tontorrei oin izena jartzen dotseun. Hemen dao bat markauta zerian, Gontzarri goikuan parian. Hau da Gontzarri goikua... 
- Bai. 
- Hor gottik behera bat, nahiko... laua be ez, baiña... 
- Ba, horrek pareko horrek... Ez dakit hori ez da ondiokan Azalketa, porke Azalketa izengo litzake holako bat hortik gorao. Ba, horrek ez dakit ze izen eukiko daben Gontzarri pareko horrek. 
- Lasarte baiño gorao dauanak? 
- [Badakit] zein dan, baiña izenik [ez dakit horrenik]. 
- Hango parajiei-do izenik bai? Emoten? Hor Lasarte gaiñien edo? Han, hola, lautadatxo bat be badao gaiñian. 
- Bai, badakit dotoria daona, baiña ez... Hori Lasartekuak [erak akaso...]. 
- Lasartegaiña edo holakon bat ez? 
- Baleike... baiña nik ez dakit horren izenik. 
- San Migeldik gora dauan gaiñak harek be ez, ez? Bueno... Altuna inguruko zelaixak-ta izenik-ta bai edo? 
- Bai! [...] mordo bat. Zelaixak lehelengo? 
- Bai, zelaixak edo... bueno, akordatzen zarana zeu. 
- Bueno, hor mendixetan Azalketa jarri leike... 
- Mendixetan ez! Zelaixak! 
- Bai, entzun dot, baiña hor lehen altuak batzen... 
- Itxoin. Altunatik... Eske hori beste mapa baten hartu bihar dittuu ta gero hartuko dou. 
- A! Ya, ya, ya. 
- Altunatik Zuloeta aldera... 
- Zuloeta alderuzko zelaixak. 
- Zelaixak edo soluak edo inguruak edo basuak edo... 
- Bale. Altunatik Zuloeta aldera darenak, zelai bat Esparrulaua. 
Angiozar auzoko Goimendi auzuneko toponimia
Lazpiur Olañeta, Mertxe
- Bale. Altunatik Zuloeta aldera darenak, zelai bat Esparrulaua. 
- Hori zein izango litzake? 
- Hori? [...] situau... 
- Altunan parian dao edo? 
- Ez, holan, Altunatik... 
- Hau Altuna da. 
- Holan... "ra! " bidetxo bat eta holaxe. 
- Paiorrirutz? 
- Bai. Baiña lehenao askoz be, lehenao! 
- Etxeostian dauen... 
- Etxeostien dauen lautada bat da! 
- A! Laua da? 
- Bai. 
- Horri jarraittuz? 
- Horri jarraittuz, aurrerao, holan zulo-natxo bat esaten dotsauna Okaansaastixa. 
- Errekatxuan inguruan? 
- Ez, errekatxua dao iturrixa [...] be hortxe dao... 
- Errekatxora allegau baiño lehenao? 
- Ez, pasauta. Baiña hor lehenao daukazu iturrixa be hor zulo-natxuen eta hori be, hortik itturri ondotik harutzatxuao arro hori... 
- Paiorrirutz? 
- Bai. 
- Horrek ze izen? 
- Okaansaastixa. 
- Haundixa da edo...? 
- Bai, baso zati dexentia. 
- Itturrixa Paiorri bittarte hortan gutxi gorabehera? 
- Bai, bai, Paiorri baiño lehenao itturrixa. 
- Itturri horri ze izen emoten jatzue? 
- Itturrixa, beste izenik ez [...] , Metalitturrixa. 
- Lehen ez jonau jarri hori? 
- Berdiña da? Aber, berdiña da Paiorriko itturrixa ta Metalitturrixa? 
- Ez, ez, ez, ez! Paiorriko iturrixa ez da Metalitturrixa, "es otro tipo de agua". Paiorriko iturrixa da ur abundantia eta, zera, metala ez daukana. 
- Eta Okaansaastixa ze dau Metalitturrittik? 
- Metalitturrittik pixka bat gorutzao, baiña Paiorrira bidian. 
- Bale, bale. 
- Gero hor, badao hor beste bason bat hor... itturri inguruan. 
- Bai. 
- Ta horri zela esaten dotsazue? 
- Itturrondua. 
- Errekatxotik Altunarutz, ez? 
- Bai. 
- Itturrixa baiño beherao, edo...? 
- Ez, gorao. 
- Ingurua? 
- Gorao ta [...] ingurua, dana. Itturrondua. Gero, alde hortara sartzen jako baitta be Askarrondua, pixkat "hacia el itturri". 
- Metalitturri? 
- Bai. Eta "ahi tambien entra en el rio ese el"... zera... 
- Aber, polikixao, polikixao. 
-... Askarrondoko zubixa. 
- Askarrondua, aber, ipintzen doun hori mapan. 
- [...]. Itturrondua? 
- Itturrondua. 
- Itturrondotik gorutz edo zela deitzen dia horrek? 
- Okaansastixa [hor]. Ta Askarrondua Itturrondotik beherutz. 
- Beherutz? 
- Bai. 
- Epela errekarutz? 
- Bai, Epelerutz. Itturrondotik ezkerretara goittik beherutz. 
- Eta Epele zeri deitzen dotsazue? 
- Epele... buu... askoz beherao, e! 
- Errekia doian...? 
- Errekia goittik behera eta beheko lautadia da Epele. Hori, errotia ta horrek danak pasau gottik behera... 
- Baiña sail haundixa da, ez? 
- Bai, bai, Epele haundixa da. 
- Gongeta parian hasitta edo hola, edo beherao? 
- Ez, beheratxuaotik hasitta, baiña Epele oso haundixa da, zona haundixa. 
- Bueno, aber. Gero, hor, Askarrondoko basuan, bertan, esan dozu zubi bat edo zeuela. 
- Bai. 
- Horrek ze izen dauka? 
- [Beti egon da] , Askarrondoko zubixa. 
- Sorgiñerrekatxuan dao zubi hori? 
- Sorgiñerreka hortan, bai. 
Angiozar auzoko Goimendi auzuneko toponimia
Lazpiur Olañeta, Mertxe
- Okaansaastittik beherutz edo, beste zelairik edo basoik edo? 
- Ez, ez, beherutz ezebez. 
- Bueno, Paiorri inguruan edo? 
- Ez, gureik ez dao han. Gero hortik gorutz, ba, Etxaburu, Txabolapeiak. Gorutz, e! Okaansastittik gorutz. 
- Gontzarri behekorutz? 
- Bai. 
- Zela esan dozu? 
- Ba, Etxaburua edo Txabolapeia. 
- Hori nun egongo litzake? 
- Ba, Altunen pare-arian. Pare-arian ta pittin bat Gontzarrirutz. 
- Ta ze da sail haundixa edo...? 
- Bai, bai, sail haundixa. 
- Ta basua? 
- Bai, dana basua. 
- Ta Txabolapetik Gontzarrirutz edo? 
- Ez... 
- Zelaixak-ta izenik bai? 
- Ez, ez, zelairik... Oin [... zelaixak...] , lehen ez zauen zelairik. 
- Txaboliak izenik bai? 
- Etxaburuko txabolia, "lo unico". 
- Hor Gontzarri inguruko horko gaiñeko hari lautadatxo hari izenik bai edo? 
- Ez... Guria, ba, Txabolia ta Txabolondua, lehenau pagadi bat zana. 
- Txabolondua [...]? 
- [Bai, uste dot baietz]. 
- Txabolondua ze da, basua be bai? 
- Basua, basua. 
- Ta Txabolapia ta Txabolondua baso berdiña da edo...? 
- Ez. Txabolondua zan lautada bat ta Txabolapia, ba, goittik behera handik Altunerakua dana. 
- Han txabola inguruko lautadia da Txabolondua? 
- Bai, lehenau pagadixa zana. 
- Bale. Paiorrittik Gontzarrira bittartian edo, hor ezer? 
- Ez... 
- Bale. Altunan azpixan? 
- Altunan azpixan... 
- Saillak edo izenik? 
-... soluak Etxeazpixa... 
- Ortuei [ta horrei] deitzen dotsazue? 
- Ez, ortua aparte. 
- Ortua aparte? 
- Bai. Ortua ortua bakarrik. Bestiak Etxazpixa... 
- Ortutik behera? 
- Bai. Etxazpixa, Etxeostia... 
- Baiña horrek zer dia? 
- Soluak. 
- Bestia zein esan dozu? 
- Etxeostia. 
- Etxeostia zein da? Esparruko... 
- Bai, oin itxitta [dao...]. 
- Esparrukolaua baiño baserri alborao. 
- Etxazpittik beherutz edo? Han erreka aldera edo? 
- Etxazpittik beherutz daukau zelaixak, por ejenplo, lehen esan dou bakarrik Esparrulaua zelaixa. Etxazpittik behera soluan azpixen dao zelai bat esaten jakona Lugarrixa. Gero beste bat, hori pittin bat ezkerraldera ta beste bat eskubirauara, Bekozerraduria. 
- Bere parian ala beherao ondio? 
- Pixkat beherao, bide bat erdi eta beherao, eskubi aldera. 
- Ondio errekia joten ez... 
- Ez! Hortik errekara dao sail haundixa "como solobarrena... " [...] 
Angiozar auzoko Altuna baserriaren inguruko toponimia
Lazpiur Olañeta, Mertxe
- Ez! Hortik errekara dao sail haundixa "como solobarrena... " [...] sin nombre. Unikamente horko izena da, hori, Luanburua, porke guk hor mendixen barren hortan daukau hormia, [barren] bezela. Baiña sail haundixen! Hormia ya apurtuta dao, baiña... Handik goruzkua Luanburua ta handik beheruzkua, ba Epele. 
- Ta Luanburua hori zer da, basua? 
- Bai, bai. Luanburua esaten jako, ba, hortik, hormatik, goruzko saillai. 
- Luarrixa baiño beherao? 
- Beherao dao, bai. 
- Bai. Luarrixa ta Epele bittartia edo hola gutxi gorabehera? 
- Errekara bittarte hori dana... 
- Eta hor etxe ondoko solo horrek kenduta, beherao dauena zela da? 
- Ba, [mendixa] dao. Hori, Bekozerraduria be dao etxian paria baiño pittin bat ezkerrera alderao. Eta soluan barrenetatik hasta beheko errekararte... basua. [...]. Solobarrena. 
- Solobarrena ze izango litzake? 
- Ba, Luarri ta Bekozerraduriatik behera, Epele aldera. Solobarrena, "pues, hasta Luanburu o algo asi". 
- Basua? 
- Basua, basua. 
- Beste bat be badao, ba, hor, hor inguruan. Bueno, aber, esan berriz etxe ondokuak. 
- Etxe ondokuak? 
- Bai. Ostian ta azpixan ta... 
- Bueno, azpixan horrek, [nere ustez]. Gero, etxe onduen ekitten da barriro Lezetako zelaixa. 
- Zein da hori? 
- Etxetik eskumatara aldera, Lope aldera. 
- Itxoin, e, hor beste mapan hartuko dou. Etxe aurreko zelaixa baiño beherao? 
- Etxetik Lope alderako zelaixa. 
- Bueno, etxe parian daona, ez? 
- Etxetik [...]. 
- [...]. Horri Lezetako zelai horri beste izen bat ez dotsazu ematen? Sakona edo? 
- Gaztañisakona gero basua. 
- [...] 
- Beste gauza bat: [...] lehen, esan berriz etxe ondoko souak. 
- Solotxikixa. 
- Hori zein da? 
- Solotxikixa da etxetik Zulotarutz solo txikitxo bat horma altu harekin ta... Zulotara. 
- Pixkat beheratxuao etxia baiño? 
- Ez, ez, "al par, al par", "pla". Piku haren goikaldetxotik... Oin sagarrak-ta badare, ba? Sagarrak, harek, haundixak? 
- Bai, bai, bai. 
- Haxe solotxua, Solotxikixa. Gero Etxeazpiko solua. 
- Eta? 
- Gero... 
- Ostian dauena? 
- Etxeostekua, solua. Ta gero da ya Lezeta zelaixa. 
- Beste bati, ez dakit, ez dotsazu esaten... lehen esan dozu, ba, Etxaburuko txabolia? 
- Bai. 
- Etxaburuko zelaixa edo...? 
- Etxaburuko zelaixa. Bai. Etxeostian zati bat zan labrautakua, barrenengo zatixa, eta handik gorutz Etxaburuko zelaixa. Antes... mendixa baiño, basua baiño lehen. 
- Bai. 
- Lau-au... 
- [... barruan dauena? 
- Bai. Oin piñu dago lehengo horko zelaixan zatixa, baiña bueno. Lautadia labrauta eta beste zati bat zelaixa, Etxaburuko zelaixa. 
- Baiña oin ya piñudixa... 
Angiozar auzoko (Goimendi auzuneko) toponimia
Lazpiur Olañeta, Mertxe
- Ze esaten gebizen? Lezeta zelaixa, Lezeta sakona. 
- Berdiñak die, ez? 
- Bai, bai. Gero, oin, mendira? 
- Ya helduko dotsau hor... [...] txabolatik, Lezeta zelaixa, hortik ya beste aldera. 
- Haruzko... 
- Bai. 
- Bai, Lope aldera. 
- Bai, beste mapia da, hogeta sei. 
- Hor dao hori goiko Lubarriko zelaixori. 
- [...]. 
- Hor errekatxua behian dauena? 
- Errekatxua? 
- Bai. Altunatik... 
- Lope aldera? 
- Bai. 
- Andikoittturriko errekatxua. Ta hor errekatxua baiño ondiokan Altune alderao dao basua Gaztañisakona, holako harro... harro-natxo bat. Errekatxua baiño lehenao. 
- Altunan parian edo gorutz edo...? 
- Ez, ez, aurrera. 
- Bai, bai, bai. 
- Sakonera. 
- Eta hori esan dozu dala basua? Gaztañisakona basua da, ezta? 
- Bai, basua. Ta gero Gaztañisakonan parian goixan dago, goixan, goiko Lubarrixa zelai hori. 
- Errekatxuan... Errekatxotik Altunarutz? 
- Bai, Altuna alderao... Oin juaten gara, ba, pistia Altunara fateko? Kosteittik... 
- Bai, bai. 
- Pista haren pegante goittik behera, holako tontor-na bat bezela. Hori zan zelaixa: Goiko Lubarrixa. Ta hori dao Lezetasakonen pare inguruen, pittin bat aurreratxuao. "Al par al par tampoco, un poquito hacia Lope". Gero hortik... hortik beste errekatxua... 
- Errekatxuan bestekaldera? 
- Bai, errekatxuan alde bixetara gutxi gorabehera [esaten jakon] , baiña... Lezarrua. 
- Hori ze da pixkat lauaua edo hola? 
- Ez, ez, ez, zulora, zulora. Zulora [...] da. Ta errekatxuan zein alde bata, zein bestia Lezarrua danai esaten dotsau. 
- Eta hori ze da, basua? 
- Basua. 
- Pistan batzuk be badoiaz erdittik, ez? 
- Bai, bai, pistia doia hor erdi ingurutik edo goratxuaotik edo... Gero, hor beste zatixo bat egongo da Koostei deitzen dotsauna Loperako pistian gaiñekaldetxuan, holako zatitxo bat. 
- Basua dana edo beste Koosteixa? 
- Basua. 
- Beste horren pegante? 
- Kamiño... kamiñotik gaiñetik geratzen da pixkat. 
- Zein kamiño? 
- Oin kamiñua Loperako-a eindda daonan gaiñekaldetxotik. Gaiñetik? Ez, ez, azpikaldetik. 
- Azpittik, ez? 
- Gure... Altunetik faten garan bidien [gaiñetxua] eta goiko kamiñuen azpitti, Kosteiko basua. Gero, hortik gorutzau segidu ta hor dao Karabittako gaiña edo Goiko gaiña. 
- Karabittako gaiña? 
- Bai, edo Mendi-aiña. 
- Beste izen bat be esan dozu... 
- Goiko gaiña esaten gontsan. Gero, honutzatxuao eukiko dozu... 
- Tontor bat? 
- Itturri txikixa. 
- Hortik txabolara bittartian edo? 
- Bai, txabolara baiño lehenao... 
- Pista zahar batzuk edo dare hor... 
- Bai, baiña hamen beherao eukiko dozu nunbaitten Itturri txikixa. Han... 
- Kostei basotik parian gorao? 
- Ez, beherao ta Altunarau. Han, ez dakizu, guk etxeko zera badaukau, ba, hartuta... arketako urak? Arketa harek urtetzen dabe itturri hortatik. Bueno, parte itturrittik da ta beste parte lurretik hartuta. 
- Ta hau ze da itturrixa bakarrik? 
- Bai, itturrixa ta inguruan daon basotxo bat. Itturritxikixa edo Itturritxiki ondua hari esaten [...]. 
Angiozar eta Elorregi auzoen muga inguruko toponimia
Lazpiur Olañeta, Mertxe
- Karabittako gaiñian, Angiozarrera begira jarritta, ezkerretara tontor bat dao. 
- Bai, Azalketa mendixa, Azalketa guk esaten dotsau. 
- Hor dana, ez? Tontor... 
- Bai, tontor haura dana Azalketa. 
- [Hola, bi] moduko tontortxo... 
- [Bi moduko] , bai; bata beheratxuao, bestia goratxuao. 
- Bai, hori dana da? 
- Dana. Horren ostetik Angiozar aldera daukau beste zatitxo bat... 
- Itxoin, hor... beste mapia hartu biharra daukau. Gero eingo dou hori. Apuntau hor. 
- [Illarramendi] esaten dozu? 
- Illarradi esaten dana. Hori dao Azalketan ostekaldetik. 
- Azpixan, bai. 
- Bai, gero beste aldera pasatzen garanian... 
- Bai, beste mapia hartu biharra daukau ta gero... Hor basarri... kotxia lagatzen doun pare hori, basarrixa? 
- Basarrixa, ba, Peion etxiak ze izen eukiko daben. 
- A, bueno, txaleta hori. 
- Ba, horri Koosteiko laua esaten dotsau, Kosteiko laua. 
- [...]. 
- A! [Bera] , ez? Txaleta dauen inguru hori? 
- Bai, Kosteilaua hari esaten dotsau. 
- Hango tontortxuak eta dana [hartuta...]? 
- Bai, bai. 
- Basarrixa behian dauena? 
- Ba, Lope. 
- Beste izenik edo? 
- Lopegaiña... 
- Lope baserrixandako. 
- A! Lopaldoste. 
- Lopetik behera doian errekatxuak izenik bai? 
- Ez dakit. Badoia errekatxo bat, baiña ez dakit izenik. 
- Bueno, han Karabittara jungo gara berriro. 
- Bai. Gero Karabittatik harutz... 
- Karabittatik oin gaseoduktua sartu daben paretik jarraittuz... 
- Harutz, ba, Lopegaiña. Gero harutzao... 
- Lopegaiña zer da tontorra ya? 
- Harutzao Irutontorreta. Lopegaiña guk horri danai esaten dotsau. 
- Dana? Han pare bat tontor dare han. 
- Ez dakit. Nik... 
- Karabittan Angiozar aldera begira jarri, eskumatara, hola. Haura dana Lopegaiña? 
- Nik neuk dakittela... 
- Karabitta pegante? 
- Karabittatik segi! 
- Baiña pegante? 
- Bai, bai, bai. Guk Lope pareko hori altura-na horri guk Lopegaiña esaten dotsau [ta listo]. Ta gero aurrera, aurrera, aurrera, Irutontorreta. 
- Irutontorreta be danai, ez? 
- Bai, hari zona danai. 
- Tontor bakoitzai izenik-do bai, emoten dotsazue? 
- Ez, ez. Nik ez, akaso [Lopek] jakingo dau [beste zeoze]. 
- Irutontorreta azpixan han basarri bat dao ya San Prudentzio aldera. 
- A! Zigarrero. 
- Hola esaten dozu zuk? 
- Zigarrero esaten dotsau guk, Zigarrerokua. 
Angiozar eta Elorregi auzoen muga inguruko toponimia
Lazpiur Olañeta, Mertxe
- Hori esan dou han dauen errekatxuan gora begira... 
- Errekatxotik Altunara aldera dago Gaztañisakona. 
- [...] bestian daona, hogeta bostian. 
- Askarrondo. 
- Askarrondo han... 
- Hori total bestekaldia da, e! Askarrondua da Sorgiñerrekatik Altune aldera... 
- Bai, bai, bai, bai. 
- Ha behia. 
- Hori zeuan errekatxotik Altuna aldera? 
- Gaztañasakona bai. Ta gero handik Itturrikoerreka. Ta gero "a continuacion" dator hori Pagoerre basua. 
- Hogeta lau. 
- [...] Gaztañisakonan parian? 
- Ez, ez, aurrera, bastante aurrerao... 
- Lope aldera? 
- Lope... Lope baiño beherau, Lope baiño beherau dare horrek. Peion etxia-a baiño be bastante beherao. 
- Han gutxi gorabehera zuzen beherutz? 
- Goittik behera juan eta gero, holan, malda bat... 
- Holan... bizkar inguru...? 
- Bizkarra, bizkarra. 
- Hori bizkarroi da? 
- Bizkarra, bai. 
- Pagorre da hori? 
- Pagorre. Ta Pagorren... Pagorren parian, holan behian, hori... 
- Beherau? 
-... hori Txiñabasuori. 
- Hor Pagorren pistan batzuk-ta dare hor, ez? 
- Bai, Pagorren pistia dao erdi-rdittik eta goruzko, Loperuzko, ta beherakua be hortittik dago... 
- Bastante haundixa izango da Pagorre. 
- Bai, zati ederra. 
- Txiñabasua, hogeta bost. 
- Hori beherao. 
- Txiñabasua beherao, Pagorren parian behera. 
- Errekarutz. Errekaraiñok [alleatzeke, baiña]...? 
- Ez, ez, ez da errekaraiñok alleatzen. 
- Han behian txabolan bat edo zeoze badao erreka onduan. 
- Errekonduan Lopekua. Baiña, ez. Hara baiño lehen, horri esaten jardun jat, hor Txiñabaso inguruen, baiña "no estoy muy segura", hor bazan beste txabola zahar bat, baiña ya honezkero ez dau eukiko harririk be ta... Hor, hor Txiñabaso inguruen bazauen baitta metalitturri bat. [...] , hor, hor, zingira hortan bazeuen metalitturrixa. Ta gero goittik behera juanda han dago hori Lopeko txaboliori, Epelen behian, Epelen behian, beheko lauen. 
- Ta zela esaten dotsazu horri? 
- Lopeko txabolia. 
- Beste izenik? 
- Epeleko txabolia... Epeleko txabolia, klaro. 
- Eta beste txabola hori desagertutakua edo? 
- Hori, uste dot, Paiorriko txabolia esaten jakola. 
- Ta hori nun dao? 
- Ba, hori, hor esan dozue, ba? 
- Pagorre ta Txina... 
- Pagorre ta Txiñabaso... hor... [arro kara] hortan. 
- [...]. 
- Gero hor Lope aldian be beste... 
- Bai, beste baso bat daukau, baiña oso [...]. Kortatxo. Kortatxo basua. Lopetik aurrera juanda, hola baso luze bat, holan... 
- Lopetik norutz, baiña? 
- Lopetik Ziarrero alderutz. Holan... "Un monte asi que termina en una [y griega] o algo asi debe ser". 
- Txabolan bat edo badao han. 
- Bai, txabolia dao han, Lopeko txabolia beste bat be. Txabola bat edo ez dakit bi, elkarren segidan. 
- Ta hori da, orduan, zela esan dozu izena? 
- Lopetik aurrera, Ziarrero aldera. 
- Ez, baiña basuan izena. 
- Kortatxoko basua. 
- Haundixa da hori? 
- Ez, haundixa ez, luzia goittik behera, kasik errekaraiño uste dot, hestu xamarra ta luzia. 
- A! Goittik behera da luzia? 
- Bai, goittik behera. 
Angiozar auzoko (Goimendi auzuneko) toponimia
Lazpiur Olañeta, Mertxe
- Gero hor, Altunen bertan, etxe onduan, aurrekaldian daukan, hola, lautadatxo horri zela esaten dotsazu? 
- [Lautara]. 
- Eta han, zera, Epelera bidia hartzen danian, han justo Montorra azpixan, hari? 
- Karabizar, Karabixa. Karabixa. 
- Eta han basuria botatzen dan tokixa? Montor...? 
- Montorbarrena. 
- Bueno. Hor Gontzarrik badauka, ba, pago batzuk han inguruan? 
- A! Gontzarriko pagadixa. Goiko Gontzarrixan, e! 
- Bai, bai, bai, 
- Gontzarri goikuan. 
- Gontzarriko pagadixa esan dozu, ezta? Bale. Errotian hori ze mapatan agertzen da? Hogeta bost edo hogeta sei? 
- Zein da errota? 
- Errota bat badao, ezta, hor erreka inguruen? 
- Bai, bai, baiña... 
- Aber, esplikaiozu honi nun daon errota hori. 
- Hori dao Sorgiñerrekan goittik behera, Epele onduen. 
- Aber, Sorgiñerreka... Sorgiñerreka zan Paiorrittik behera doiana , ez? 
- Bai, goittik behera, goittik behera erreka onduen, Epelen, hantxe behian. 
- Behian... 
- Zulo-uluen. 
- Ta oin ya ez dao ala, errota hori? 
- Bai, bai, badao. 
- Ta hor mapan ez da agertzen markauta? 
- Badao, bai. 
- [Bale] , markau. Errotia? 
- Bai, bai. 
- Han, lautxuan, han? 
- Bai, bai. 
- Errekatxuak errekiakin bat eitten daben inguruan? 
- Bai, beheko lauan. Beran presiakin ta errotia ondiokan han tente egongo da. 
- [...]? 
- Ta gero hor zuek badaukazue hor bason bat, hor errota inguruan edo...? 
- Bai, Errotaondua esaten douna. 
- [...] lautada inguru hori? 
- Lautadatik honutz Errotaondua. 
- Errotaondua? Eta Errotaondua ta -beste... entzunda daukat nik be-Errotaburua, berdiñak die? 
- Ez, ez, Errotaondua da errotia nola dauen lauen, ha ingurua; eta bestia, zela esan dostazu izena? Errota... 
Errotaondua eta Errotaburua handik gorutz. Eske horrek danak lehen sartu dittuu Solobarrenien, behintzet, [...] Solobarrena izenak: Errotaburua... 
- Bai, eske hori, behekaldien euen pareje guztiori da Solobarrena... 
- Bai, bai, baiña Solobarrenan barruen dare honek izenok. Barruen. 
- [...]. 
- Hori dana da Solobarrena? 
- Bai, ba. Bai, ba. Eta, orduan, ba, errotia... 
- Aber, Solobarrena [...] Askarrondo eta... Gaztañari... 
- Gaztañisakona bittarte hori dana. 
- Dana da Solobarrena. 
- Dana da Solobarrena. 
- Aber. Ta, orduan, Askarrondo ipini dou hogeta sei eta Gaztañari hori ipini dou... Gaztañaisakona dau beste mapan hemeretzixan. Bai? Ba, orduan, hori barren hori dana da Solobarrena. 
- Bale, hau ipiniko jonau garbixan. 
- Ta Solobarren barruan, ba, beste... punto batzuk. 
- Beste horrek. 
- Bai, bai, Errotaburua ta Askarrondua ta... 
Angiozar eta Elorregi auzoen muga inguruko toponimia
Lazpiur Olañeta, Mertxe
- Lope aldian, Lope aldian, badao beste... beste... baso bat... 
- Ipini dozue, zera, Irutontorreta? 
- Bai. 
- Munurtu beste bat. 
- E? 
- Munurtu. 
- Nun dao Munurtu hori? 
- Munurtu hori da entre Lope ta Irutontorreta, gaintxo hori edo. Eske Irutontorreta konponitzen da hiru menditxo edo... hortaiko bat ha izango da Munurtu. Entre Lope ta Irutontorreta dao. 
- Tontortxon bat Lope ta Irutontorreta bittartian? 
- Bittarte hori Munurtu. 
- Baiña tontorra bakarrik da edo tontor ingurua? 
- Hori ez dakit. Hori ya... Nik izena dakit bakarrik. 
- Kortatxoko basuan gain haura gutxi gorabehera? 
- Ez, ez, ez. Kortatxo dao Ziarrero alderao asko be nik esaten dotena baiño. Hori egon bihar da Lope alderutzao. 
- Bale. Hauxe. 
- Kortatxoko basua Lopeko errekatxuan hurrengo dao? 
- E! errekatxua... 
- Harutzao ondio? 
-... bastante urrin dao! Bai. 
- Gero beste errekatxo bat dao ondio. Lopeko errekatxua beherutz... 
- Bai. Eta beste bat? 
- Beste errekatxo bat dao ondio. 
- Eske Lopeko errekatxua [juango da bat] Lopeko itturrittik, ez? 
- Bai. 
- Ondiokan harutzao beste bat? 
- Bai, beste bat agertzen da. Dao Zigarrerokua baiño beheraotik beste bat. 
- Ziarrerokua baiño Lope alderao? 
- Bai, hor errekatxo bat agertzen da. 
- Bai, baiña ez dakit zelan daukan izena ta [...] badakit nun esaten dozun gutxi gorabehera. 
- Ta errekatxo hortatik Lope aldera dao hori, Kortatxoko basua? 
- Bai, bai, bai, bai. 
- Bueno, orduan, gain horren izena berriz esango zenduke? Hori Lope aldian, Lope ta Irutontorreta bittartian dauen gain hori. 
- Munurtu. 
- Baiña oindio Kortatxoko basuan gaiñera allegau baiño lehenao, ez, hau? 
- Hori? Eske Kortatxo pare-aria ez dakit zelan esango jakon... 
- Han gorutz juanda... 
- Han gorutz juanda han Kortatxo parian gorao txabolia be bazan, txabola bat. Eta, ba, Munurtuoi... [nik...] esango nuke ezkerrekalderao, Lope alderao geratuko dala. 
- Ba, hau izango da... 
- Hau izango da... 
- Laua. 
- Ta laua ze da Lopegaiña? 
- Klaro, Lopegaiña, badakizu, gure Solobarrenari gertatzen jakona gertatzen jakon: hari danai Lopegaiña esaten da ta gero, ba, Munurtu hor egon leiken, porke esan dotsut lehen be gerra-enporan... tiroteau zeben tokixa dala. 
- Hori izango da... 
- Eta beste izen bat emon bihar dotsau? 
- Eske Lopegaiña da oso zabala, ez, inguru guztia? 
- Dana, dana. 
- Ta hor barruan egongo litzake, igual, Munurtu? 
- Bai, ni baietzian nao. 
- Bueno, berriz lehengora bueltauta, hor Lope inguruan badao beste baso bat. 
- Lope inguruan? 
- Lope aldian, bai. 
- Koostei? 
- Sakon...? 
- Sakonaundi? 
- Eta hori nun dao? 
- Sakonaundi izengo da... e... hori zelan da... zelan esan dot hori basuoi? Gure baso txiki hori baiño beste arro haundixaua, harutzaokua. Ziarrero parera edo Ziarrerora goiezela... A! Oin eskonbreria eitten dabizten edo ein daben edo... hori gutxi gorabehera izango da Sakonaundi. 
- Kortatxoko basua baiño harutzao? 
- Harutzao. 
- Errekatxuan inguru hori izango da? 
- Baleike, baleike. Sakonaundixa. 
- Hori, hola, goittik beherakua izango da gutxi gorabehera, ez? 
- Bai, nik uste. 
- Gero, beste... [...]. 
- A! Hori gure Solobarrenekua da hori! Esan dou hori lehen, Luanburua. Ez? 
- Bai, bai. 
- Bai! 
- Bai, bai. 
- Hori Solobarrenian da. 
Angiozar auzoko (Goimendi auzuneko) toponimia
Lazpiur Olañeta, Mertxe
- Gero hor Irutontorreta inguruan esan dozu, ba, baso baten izena? Elixiana dala edo... 
- A! Errosaixobasua? 
- Ta hori nun egongo litzake? 
- Hori? Angiozarkua da, baiña [...]. 
- Irutontorretatik Angiozar aldera? 
- Bai... Horra bajatu zeben... 
- Askasibar aldera? 
-... egurrak-ta bajatu zittuen [...] zerera... [errotian ondora...]. Ta Errosaixobasua hor dao. 
- Irutontorreta parian egongo litzake edo honutzao igual pixka bat? 
- Edo osterao. Igual Irutontorreta baiño [gorutzao] , gure alderao, Angiozar alderao egon leike. 
- Loidi alderutz edo hola? 
- Loidi edo Etxebarri... 
- Hori lehen be uste jonat apuntauta daola. 
- Ze numerokin? 
- Ez, beste mapan uste jonat egongo dala. 
- A, beste mapan? 
- Bai. 
- [...] 
- Bueno, Kanpazar gaiñeko mendixai zela deitzen dotsazue? 
- Kanpazar gaiñian? 
- Mendi haundi hori. 
- A! Udalaitz! 
- Danai deitzen dotsazue Udalaitz? Punta bakoitzari izen bat emon barik, ez? 
- Bueno... Punta bati, hari barrenenguai emoten jakon izen bat. [No me acuerdo]. Lehelengo bajutxuena daukanai esaten gontsan izen bat eta oin ez naiz akordatzen. 
- A! Kanpazar eta gaiña bittartian dauena, hola... 
- Txikitxuena. 
- Bai. 
- Gero han beherao dauena, ermittia-a dauena, Santa Luzia, baiña ha ya Bizkeixa da. A! Zera, zera, zera, Udalaitxen hori, bajuena, Egomendi da. Ezkerrekaldetik Kanpazarretik "ra! " parian beitu barik ezkerrekaldera bajutxuena daukana Egomendi. 
- Salaberrin gaiñian edo holan? 
- Bai, hori, Egomendi. Ta gero ya [...] punta guztia igotzen zan hortik, igotzen genduan, gorutz. 
- Ermitta gain horri izenik ez? 
- Ez dakit... 
- San Migel ermittian han gaiñian? 
- San Migel gaiñian izenik ez dakit... 
- Ze esan dozu? 
- San Migel gain? San Migel gain? [...]. 
- San Migel gaiña zeri esaten dotsazue? 
- San Migeldik gora, [...] San Migel gaiña. 
- Bai, bastante altua da, ez? 
- Altua, altu samarra da. Gero handik behera dao hori Gontzarriko pagadixoi ta. Ta gero handik... 
- Ta gero ya Lasarte aldera, San Migel gaiñetik bajatu, hola, ta Lasarte aldera dao hola lautada bat... 
- Bai, lautada eder bat. Harek izena eukiko dau, baiña nik ez dakit. 
- Bai. 
- Harek izena eukiko dau. 
- Bai, Lasartegaiña esaten dotse, baña bueno, igual da. 
- Gero, hortik gaiñetik eta Gontzarriko pagadittik honutzao Pagomendi. 
- Itxoin, hori beste mapetan dao. 
- A! 
- Ta honek zeintzuk ete dia? 
- Gero beste batzuk hemen dare Txaria ta... 
- A! Bestekaldien, baiña! Altuneko Solobarenetik, errekatik, Epela errekatik, Mondrau alderakua Mondratxaria. [...] mendi haundixa! [...]. 
- Hori haundixa da? 
- Bai, Mondratxaria bai. 
- Honek gain guztiak izango dittuk. 
- Bai. 
- Honi danai deitzen dotsazue? 
- Mondratxaria ta handikaldeko ezkerrekaldeko puntiai Anporretako puntia esaten jakon. [Oin] esango dotsut... 
- E... 
- Mondratxaria, osea, Altunen pare-areko ha haundixa. 
Goimendi auzoko (berez, Basalgo) toponimia
Aranburu Victoria, Genaro
- Bueno, esan dou Kiruetako txabolia hortik zihar daola. 
- Kiruetako txabolia nahi badok topatzia han... hemen topau bihar dok Kiruetako txabola hau. 
- Kirueta nun dao? Gaztandola hau da eta hauxe da Kiruetako txabolia. Hemen Azula. 
- Azula. Azula hortxe daok, hortxe sakonian. Han argiunatxo bat ikusten dok piñuen artian? 
- Bai, bai. 
- Hantxe parian handikaldian. 
- Bale. Orduan, hau gaiñau, zela esaten jatzue zuek? 
- Azulagaiña esaten [jau] horri. 
- Edo Bokete. 
- Bokete. 
- Bokete. Bat... hutsetik... unotik hasiko gara. Bat: Bokete. Azulagaiña... Azulagaiña dao Elgeta alderatxuao ala...? 
- Elgeta... holan, ezkerrera sartzen dok Azulara hor gaiñian. 
- Bai? 
- Azpikaldera, baiña handikaldera. Oin Bokete esaten dotse beti horri. 
- Azula, 2? 
- Azula 2. Hemen gaiñeko... 
- Hor gaiñian... 
-... punta-untan, punta-untan... 
- Hor gaiñian junda, ba, ez dakit nik sekula [allegau...] mugarri [...]. 
- Bai, bai, hauxe da mugarrixana. 
- Mugarrixana beti hori Anduriko sailla dok izatez. 
- Horrek ez dauka izenik horrek, e? 
- Izena [ez jakak...]. Horrek... Elgeta-ergara eitten daben mugarrixa dok. 
- Bai, bai, bai, hortxe dao. Bale. Gero, hortik honutz? 
- Gero hortik honutz, ba, Kurutzegaiña jeuan hor gaiñian, Kurutzagaiña, Kiruetako txabolara bittartian. 
- Kurutzeko gain. 
- Gurutzegain. 
- Bale. Hor kurutzia dao? 
- Bai. Gero, hurrengo, goittik behera juan ta ya Kiruetako txabolia. 
- Kiruetako txabolia, bai. 
- Bai. Ta Kiruetako txabolara... -hemendik ez da ikusten¬- tontortxo bat dago... 
- Kiruetako txabolatik honutz dao beste tontortxo... hau honuzkuau Petri dok. 
- Petri. 
- Hau gaintxuau. Hori be bostehun bat metro honutzao dao ixa... 
- Petri. Bale. Konforme. Gero Petrittik harutz... 
- Petrittik harutz ya ezkerrera Albizuruigaiña [...] ya. 
- Hori Albizurigaiña. 
- Bai. 
- Hori igual Basalgon einda eukiko dozue... 
- Bai, bai, entzuna, bai. Hori eindda eukiko dou, bai. Hauxe izengo da. Bai. Eta Albizurittik Kirueta aldera beste tontortxo bat Gar...? 
- Kirueta... Kirueta hor gaiñian daon beste gaiña Garbe dok. 
- Garbe? 
- Garbe. Honek zerok, buzoia daok han. 
- Hori da. Bale. Bueno, hemen hau auzo honetako baserrixak esango dittuu? 
- Oin basarrixak? [...] mendixan behera [...] egongo dittuk izenen batzuk, e? 
- Bale. Segi, segi. 
- Hortik azpikaldera horri egixorri [...] , hola, zuri-na, piñua botatako lekuai esaten [...] Txarakoegixa. 
- Txarako egixa? 
- Txarako egixa. 
- Bale. 
- Gero, harutzaoko egixari, beste tontorrari be esaten jakuan Malkorreko egixa. 
- Bale. 
- Gero harutzaukuai oindio esaten jao Arrandeiko egixa, [Urruti?] ondokuai. 
- Arrandeiko egixa? 
- Arrandeiko egixa, bai. Malkorretik harutz hori basuori labrautakuori Arrandeiko egixa. Gero harutzaokorik ez jakixat nik ya. 
- Ez, bale, bale. 
- Harutzaoko mendi-untia zera dok: Klabeliñaitz, Untzeta gaiñekua. 
- A! Bai, bai... 
- Untzetako mendi-untia. 
- Apuntaik hori be. 
- Hau, zera... honek bestiok, izenak, honek basuen izenak, berriro, basuenak gehixao dakit. Honek basuen izenak ez dozue biharko... 
- Basuenak? Bai, bai, bai, hala bada bai. 
- Bai? 
- Izena daukan guztia, igual da postia izan ala... 
- Gero han [...] honuzko zati bat, han [...] basua be [bazan ha...]. 
- Horixe, ba, baiña honi be Txareta... 
- [Zuek] Txareta [esaten... honi]. 
- Horixe, ba. 
- Hortxe hor bittartian be izen mordua daozik, nahi badok... apuntau. 
- Itxoin, e? Txareta nun esan dozue? 
- Txareta... 
- Hau piñu zurixa daona, honi... horri Txareta beti. 
- Vamos a ver... Torria hemen dao, Torria hemen dao... 
- Torretik Gaztandolara bittartian hortxe ezkerrera, hortxe [...] Txareta. 
- Bale. Besteik hemen parian bai? Petri esan dou... 
- Petri. 
- Hau... hor pagua edo ze dao hor? 
- Hor pagua daona, hori... [...] Amillabarrena [edo ze da]. Kanposkua be lehenao garo-baten ibiltzen zuan. 
- Hori nere aittitta [be] ibiliko zan, baiña... Ez! Nere [ezebez] , Kanposkua ez [...]. 
- Badauka izenik saillak? 
- Horri guk Amillabarreneko sailla esaten dotsau. 
- Amillabarreneko sailla? 
- Bai, bai. 
Goimendi auzoko (berez, Basalgo) toponimia
Aranburu Victoria, Genaro
- Gero Lezeta ta Bergaretxe bittartian beste sakon-natxo bat edo badao... 
- Toskasakona edo esaten jakona izengo dok. 
- Zelan? 
- Toskasakona. 
- Joño! Gauza raruak agertzen dia, e! 
- Bai, bai, bai. 
- Hemen Intxuzabaldik errekaraiñoko saillak badauka izenik? 
- Hori Intxuzabalgo solobarrena esan ta ostian beste izenik... Honek gurian [Artajorrasailla??] esaten dou ta goixai Gaztandolaburua ta ostian ez jaukek beste izenik, e! 
- Bai, Ta Etxeazpixa ta Etxeostia etxe guztietan dare ta... 
- Honi behioni Satxopia esaten gontsan. 
- E? 
- Satxopia esaten gontsan hau guk beti. 
- Honi, aurrekuai? 
- Bai, honi, horri goitik beherakuoni, barrenaldioni, ba, Satxopia. 
- Ta bestia Lugarriko laua Ibarrolako buruai. 
- Satxopia... Ta bestia, Ibarrolakua? 
- Lugarriko laua. 
- Lugarriko laua. Hori nun dago? 
- Hortxe... 
- Hori [...] gaiñekaldeko lautadia? [...] bittartian daon lautadia. 
- Ta lehen esan dozue Ibur errekia edo. Hori nundik nora dao? 
- Ibarrolako errekia. Ibur errekia... 
- Ibur errekia Eibarren... 
-... hori itturrixa esan dou Arraotzen jaiotzen dala? Arraoztik Azkonabittara bittartian errekatxo bat jaiotzen dala? 
- Bai, bai. 
- [...] 
- [...]. Oin, goixan ez jakixat, ba, nik ze izen eukiko daben. Behian Ibur errekia esaten jotsek horri. Horrek Ibur errekara eitten jok... 
- Hori ze da, Ibarrolatik behera doian errekia? 
- Ez! Eibarrera, Eibar aldera daon [...] da hori, e! 
- Hori [...] urtetzen jok... 
- Ta Bergara partian jaixotzen da? 
- Elgeta partian. 
- Elgeta partian jaixo. 
- Ta Bergara partian pasatzen da hori? 
- Ez, ez, Bergara partian ez. 
- Ez, Bergara partian ez da hori pasatzen, e? 
- Eibar aldera, ezta? 
- Hori Eibarrera. 
- Eibarrera. Unbe aldera? 
- Ez, ez. 
- Ez, ez, Bizkeira hori. 
[...] 
- Intxuzabal gaiñetik badao zeoze? Intxuzabaldik Topinburu aldera? 
- Mendilaua apartekorik daonik. 
- Hoixe, ba, hor ez daoz... Guk Intxuzabaldik Olakortara bittarteko basuai Garosailla esaten gontsan. 
- Intxuzabaldik eta...? 
- Olakortara bittartian. 
- Bai. Sakona? 
- Bai, horri sakonorri, ba... 
- Han be errekatxuak badittuk bi... 
- Errekatxuak badauka izenik, hor aldeko horrek? Hor, porejenplo, hor bittartian zeoze ur-irrindaran bat jungo da... 
- Beti Olakortako itturriko errekia esaten gontsan guk hari. 
- Olakortako itturriko errekia? 
- Bai. 
- Ostian jaio eitten zittuan sakonetan hor be errekatxo txikixak; haundixena, ba, horixe da, Azurtzako errekia ta horretxek dittuk. 
- Horixe, ba. Horrek oin be, ba, ez daok hor urik... 
- Hori Ibarrolara datorren... 
- Ba, hauraxe, Azurtzakua gottik behera Ibarrolara. 
- Ez, baiña bestekaldetik txikixak? Hortik datorren txikixak? 
- A, Ibarrolara hortik? Hortik goittik behera, ba, Olakortatik goittik behera Ibarrolara dator hori. Horrek be behian bat eitten jok, azkenian leku batera. Azkenian danok bat eitten juek hamengo honek errekatxo danok. 
- Badauka izenik hemengo azkenengo muturrek? 
- E? 
- Hemengo... hau, azkenengo muturra errekatxuak bat eitten dian tokixak badauka izenik? Hor piñua botata-a daona barren-arrenian... 
- [...] horri? Ibarrolako errekatxua esaten jau beti. Ibarrolako errekia. 
- Edo Presia. 
- Presia, hori, [Zabala botikarixuana] izandako presia dok. 
- Presia dao hor? 
- Bai, lehenau presia jeuan hor... 
- Presia, bai. Lehenau horko urak Plaentxiaraiño juaten zittuan, San Marzialera. 
-... Plaentziako ura hartzeko edo. 
- Ta hor bertan, hemen bertan zeuan? 
- Bai, hortxe kruzian. 
- Bai, bai, solabarrenian, hamentxe, hamentxe, hortxe mendixakin bat eitten daben lekuan. Hau [...] ta hortxe. Gero beherao [...] beste presa bat [...] , ya Eibarerra [...]. 
- Bai, haura ikusi dou. Hola, haundixa, ez? 
- Bai, behekua haundixa. Haura barrixa dok, baiña. 
Goimendi auzoko (berez, Basalgo) toponimia
Aranburu Victoria, Genaro
- Ta zela esan dozu izena? 
- Elizbidia esaten jakon honi Gaztandola sorobarrenetik zihar zoian Elizbidia. 
- Hamen behekua be Gaztandola zabala, ta gero Elizbidia, ba hau Bergararaiño, hemendik Basalgotik zihar. 
- Honek markauko jok horrek ondo seguramente. 
- Albizuri... nora allegatzen da pistia? Albizurira? 
- Gaztandolazabala hauxe dok ta [Albizurira...] postia handik eskumara [...]. 
- Bai, bai. 
- Ta pistia... o... Elizbidia nundik...? 
- [Bidian zihar]... 
- Hemenditxek. 
-... errekara fan lehelengo, errekatxuak juntatzen dian lekura ta hortik zihar, hor arbolen guenetik zihar, lineatik zihar. Hori kamiño [...] markauko jok seguramente. 
- Zeoze badator bai. Zeoze badator bai. 
- Hori antxiñako bidia dok hori eskittura danak markatzen juek eta. 
- Elizbidia. 
- Ta gero Albizurittik, ba, hurrengo, Basalgora. 
- Albizurigaiña. 
- Albizuri ipinitta daukak? 
- Albizuri bai. 
- Ta gero Olakorta ta Ibarrolak jakan beste Elizbide bat aparte: Olakortatik hola goittik behera bajatu ta hor gaiñetik zihar, hor gaiñetik zihar, Albizurira. Ala Torrera? 
- Ez Gallasteitorretik zihar harek. 
- Torrera, orduan. 
- Harek... Olakortatik, Ibarrolatik, Malkorretik zihar Gallasteitorretik... 
- Ibarrolatik Gallasteitorrera beste bide bat. 
- Hori zan Ibarrolako Elizbidia? 
- Ibarrolako Elizbidia, bai, Ibarrolatik Torrerakua. Hori ya [Basalgon... zuan, Basalgon...]. 
- Bai, lehen hemen batenbat hiltzen zanian beste batzuk ixa akabatzen zittuan harek eruaten. 
- Elusun berdiña esan doskue, Aizpurutxotik gora handik be... 
- Hamendik Bergara ordu bi. 
- [...] kanposantua Elusun [...] igual. 
- Eske lehen Aizpurutxokuak Elusura etortzen ei zian. Ta, klaro, Aizpurutxotik Elusuko kanposantura, ba, holaxe harrapatzen dau. 
- Goittik behera... 
- Goittik behera. Ta Elusun... harek Aizpurutxon akabatzen zianak zerua gertuan euken gero, lehelengo bizkarrian emoten otsen egonaldixa ta. 
- Bai... 
- Hori nola zuan, Elizbidia? 
- Azurtza be Bergara dok, eztok? [Honek...] Bergaretxe baserrixa be [...]. 
- Zati bat bai. 
- Zati bat bai, dana ez. Ibarrolatik norako elizbidia zuan hori? 
- Bergarakua, Gallastei torrerakua. 
- Gero handik Gallasteitorretik Bergararakua. 
- Eta hau hemen doianau? 
- Hau hemen doianau, gure etxetik zihar, Basalgora. 
- Baiña Elizbidia nungua da, hemengua? Gaztandolakua? 
- Hemengua Gaztandolakua, Lezetakua... 
- Hoixe, ba, Gaztandola, Bergetxe... 
-... Bergaretxe... 
-... Lezeta ta Intxuzabal ta... 
-... Bi, lau, sei... 
- Zazpi etxe. 
- Zazpi etxe. 
- Bale. 
Ubera auzoko baserri eta eraikinen izenak
Arbulu Gallastegi, Eustakio
- Bueno, baserrixetatik hasiko gara edo... zeuk nahi dozun tokittik hasiko gara. Normalian hasten gara basarrixen izenak esaten. 
- Ubera guztikuak ala...? 
- Baiña komeni jakuna da zeuk esatia, jakitzeko jendiak zela esaten dotsan. Zeatik batzuk esaten dabe igual Goikua ta beste batzuk Gaiñekua eta hori aberastasunori badaezpada batzia komeni da. 
- Urripaindik hasiko nok orduan, Urripaindik. 
- Urripaindik? 
- Urripain da behekua bi bizitzakua dok. Ta guk esaten doun moduen, behekua, bi bizitzakua, Behekua ta Goikua. 
E? [...] bizi dittuk, ba, bata azpikaldetik ta bestia gaiñekaldetik. 
- Taillatupe baten dare? 
- Bai, baten. Bai, harek teillatupe baten ta gu, gu aparte, gu Gaiñekua. 
- Osea, taillatupe baten darenak zeintzuk dia? 
- Ba, Behekua ta Goikua. Guk esaten doun moduan, e? 
- Bai. Eta hau, berritz... 
- Gaiñekua. 
- Gaiñekua. Bale. Hemen inguruan beste ze basarritzuk dauzkau? 
- Bolua gero behian. Hau ez, e? Beste bat, beste bat. 
- Bai, hau, Barrenetxe parian daona? 
- Bai, hori, hori, hori. 
- Hau Bolu bakarrik ala beste zeoze da? 
- Bolu. 
- Bolu. Bale. Hor inguruan gero dauzkau bi baserri ta ermitta bat. 
- Bai, Etxebarri ta Santikua. 
- Ta beste etxetxo hori, ermittia edo hori? 
- Ba, San Matei esaten dotsau guk, baiña Emeterio ta Zeledonio dittuk honek Osintxuko moduan. 
- San Matei? 
- Bai, San Matei. 
- Harutzao gero beste bat agertzen jaku hemen Santikutik aurrera. Hortik ez dakit biderik daon, baiña... 
- [...] hau pistia [...] bidetxurra... 
- Bai, honen izenik ez jaku agertzen. 
- Etxebarrutia. 
- Etxebarrutia. Ta gero daukau ya Ergubide o... horrek danak. 
- [...] beste etxe bat... 
- A! Beste etxe bat dao hemen? 
- Egon... 
- Hemen dao erreka zirrindara bat edo... 
- Baiña beste bat daok [...] Egurbiden onduan... 
- A, bai? 
- A! Bai, Egurbidetxiki [...] dok, bai, Egurbide txiki; gero bestiak Egurbide. Egurbide hamen, hau... 
- Ez ein kasu haundirik, zeatik batzutan gaizki egoten dia, e? Kuadrua balitteke ondo egotia, baiña izena... ezin da gehixei fixau. 
- Bueno, honek Ergubidetxiki hau. Hau Egurbide; Egurbide hau be, bi bizitzakua. 
- Zela esaten dozu zuek Egurbide ala Ergubide? Ala bixetara? 
- Guk Ergubide, baiña Egurbide izen, izen da Egurbide. 
- Gero gaiñekaldian bi dare; Ergubide, Ergubidetxiki ta gaiñekaldian bi... bi etxe dare... 
- Hau Golonetxe esaten dotsau, baiña Guenetxe izango dok hori. E? Golonetexe. Ta hori be Ergubide zahar hori bestioi. 
- Hau Ergubide esango dozue zuek... 
- Ergubide... Erguizar, Erguizar. 
- Erguizar? 
- Uberan badao besterik alde honetan, errekaz hemendikaldetik? 
- Ez... 
- Eingo dittuu bestekaldekuak? Esperantzatik hasiko gara. Esperantzatik hurrenguak... hor bi txalet barri edo badare hor zelai barrenian... 
- Bai, bai, honek Ankabarren esaten dotsau horri. Horrek solua be... lehenau soruak zittuan hor ta harek soluak be Ankabarren jaukak izena. 
- Soluak be bai? 
- Bai. 
- Baiña solua ze zati izengo zan, orduan, solua? 
- Zati haundixa ez, e? Hortxe kamiñuan gaiñekaldia. 
- Hogeta lau, Ankabarren solua. Ondokua, haundixaua, Esperantza [...]? 
- Horren izenik ez jakixat. 
- Bale, ez, igual da. Hori uste dot Naparren etxia-do esaten jauena dala, baiña ez dauka hola izen zerik be ez... 
Ubera auzoko baserri eta eraikinen izenak
Arbulu Gallastegi, Eustakio
- Ta gero dauzkau... Artiz. 
- Artizak. 
- Artizak bi jarek San Juango partian ta beste bi Uberako partian. Bi etxe dittuk, baiña bizitza biñakuak. Artiz. 
- Gero bidia jarraittuaz kurban gorutz bide bat. 
- Bai. 
- Ezkerretara lehelengo basarrixa Bolu parian. 
- Bai, hori Barrenetxea, Barrenetxe. 
- Gora jarraittuta... 
- Olañeta. 
- Hemen bi bizitza dare, ez? 
- Bai, bi bizitza. 
- Ez [...] , ez dia bereizten...? 
- Ez, apellidua be bixak iguala jaukek. 
- Olañeta horrek be? 
- Bai. 
- Ta lehengusuak edo dia ala? 
- Bai, aittak, aittak senidiak. Bai, erok lehengusuak dia, aittak anaiak. 
- Hortik gora jarraittuta daukau ezkerretara bide bat, hori, erre zana... erre zana ez... 
- Idarra gaiñekua, Idarra gaiñekua hori. 
- Idarra esan dozu? 
- Bai, Idarra gaiñekua. 
- Ta azpikaldian erre zana? 
- Horrek Idarrak. 
- Idarrak? 
- Idarrak, bai, bixak Idarrak. Idarra... bixak batenak zittuan horrek eta. 
- Bale. Gorutz jarraittuta...? 
- Agarrebeña. 
- Agarrebeña. Ta gaiñekaldian? 
- Agarre goikua. 
- Agarre goikotik gora ondiokan beste bi dauzkau, uste dot. 
- Bai, Anduri. 
- Anduri, eta...? 
- Ta Posaa. Lehen Posada izango zuan, baiña Posaa, guk Posaa esaten dotsau. 
- Bale, gorao ez dao besterik...? 
- Hor Anduri ta Posaan ez dittuk bizi. Hau, Anduri, hori arregalauta euki bihar juek hor asteburuak-ta eitteko ta ondo ipinitta daola esaten juek Anduri. 
- Bueno, gero bidia jarraittuta, Bolun edo hasitta... 
- Uberara arte [...]. 
- Hemen... 
- Errotagain, Errotain. 
- Horren onduan, hau, Agiriano-do bizi dana, badauka izenik horrek? 
- [...] 
- Bale. Gero daukau ezkerretara... 
- Errotaintxo, Errotaintxo... 
- Gero sarreran ezkerretara luzeka bat daukau... 
- Bai. 
- Ze izen dauka horrek? 
- Hori Errementarikua. Gero eskolak, pegante. 
- Gero, pegante eskolak. Bale. Eskumetara tabernia daona? 
- Bronseko... bai, bere izena Bronsekua dok... 
- Bros? 
- Bronse, Bronse. Hori izena ipinitta jaukak [...]. 
- Hamen Gutierrez bizi dan txalet... [...]? 
- Gure Ametsa. 
- Zezeaganekua? 
- Hori Emeterionekua esaten dotse. Zezeagan bisabuelua zuan Emeterio, ta Emeterionekua, baiña bere izena, bere izena Bentakua edo... 
- Bentakuan atzian hola garaje moduko bat edo txabola bat edo dao... 
- [...]. 
- Egurenen etxia? 
- Martokua. 
- Gero, bidian geratu gara, eskolia... eskolen onduan ze daukau? 
- Frontoia. 
- Frontoia. Gero daukau etxe txiki bat... 
- Abadetxia. 
- Gero daukau... Bueno, fondoko txaleta? 
- Hori Zeziagan-a arrebak ein juen. Ez jakixat horrek izena zela eukiko daben. Gero beste bat bixen bittartian daok hor. 
- Bai, hau... 
- Okandi. 
- Okandi, bai, hauxe da. 
Ubera auzoko baserri eta eraikinen izenak
Arbulu Gallastegi, Eustakio
- Okandi, erak izena Intxaurrondo ipinitta daukela esaten juek, baiña Okandi, beti Okandi... 
- Itxoin, Okandi zein da barrixa ala bestia? 
- Barrixak, bixak dittuk barrixak; bata lehenao eindda jak. 
- Bueno, lehenau einddakua? 
- Ba, Abadetxetik barrira bittartian daok beste bat barrixena. Zan zaharra bota ta barrixa ein eben. 
- Bata dao Urrujolai aldera jausten dana... errekatxua alde baten ta... 
- Urrujolaiko, Urrajalaiko kamiñuan daok Ubera guenengua, zereako bidian... 
- Apuntau hori beste bat. 
- Ubera guenengua? 
- Bai. 
- Basarrixa. Ta beste bat daok Bidebittartekua. 
- A, bai, hauxe. 
- Hori. 
- Ta hau zela da? 
- Bidebittarte. 
- Hemen Bidebittarte badao, eta hemen Abadetxia, hemen daukau bat ta hemen beste bat. Hau zein izango zan? 
- Hori Okandi. 
- Okandi. Eta bestia? 
- Hori... Horren izenik nik ez juat entzun... 
- Bale. Orduan hau ezebez. 
- Bidebittartekua ipini dok? 
- Bai. Gero... Eliziak berak badauka izenik? 
- San Paulo, San Pauloko elizia. Elizia edo... bai. Lehenao ermittia izandakua izango da, baiña... 
- Lehenau ze izandakua izango da? 
- Ermittia. Gero obrak ein ta kanpantorria barrixa ta eindda dao... 
- Gaiñekaldian daona? 
- Ibargain. 
- Gero gaiñekaldian dauzkau... 
- Markii: Markiei txiki, ta Markiaundi ta Markinausixa. 
- Eskumakuak bi bizitza dauzka... 
- Bai, hamen bi bizitzakua hemen daona. 
- Bixak izan bat dauke ala...? 
- Honek ez, horrek Markinausi honek. 
- Markinausi apuntau dok? 
- Eskumakuak. Hau Markinausi. Ta bestia? 
- Bestia, ba, bi bizitzakua ta bata Markitxiki esaten jotsek ta bestia ez jakixat, ba, ze izango dan, Marki haundi edo... edo bixak dian Marki txiki edo... 
- Hortik gora badaukau zeoze? 
- Bai, [gure... na]. 
- A, bai, bai, bai... Ze izen dauka honek? 
- Agarre Zezeaga. Agarre Zezeaga. 
- Holaxe esaten jatzue? 
- Bai. Agarre Zezia. Agarre Zezia esaten [...]. 
- Ta gero ya Elgeta. 
Ubera auzoaren muga Elgetarekin; auzoaren zatiak
Arbulu Gallastegi, Eustakio
- Gero hemen daukau mugia ondo daola edo geizki daola... zera, [...] azpixan daona. Ez dakiu Elgeta dan ala Ubera dan. Ubera guenengotik gaiñekaldian, [...] bittartian. 
- Kamiñuan ondo-nduan daok zera, kamiñuan kontra-ontran bistan daok. 
- Zein, Ubera guenengua? 
- Ez, ez, mugia. 
- A! Mugia? Bai, hementxe. Baiña ez dakiu, ba, hementxe... Kuestiñua da, hau ez dakiula ze dan Elgeta ala Ubera. 
- Jalotza? 
- Bai. 
- Jalotza Elgetako partian egongo da seguramente bai. 
- Bai? Mugia harutzao daok eta... 
- Bai. 
- Apuntaik badaezpada. Jalotza esaten jatzue ala...? 
- Jalotza. 
- Sozidadiak be izen berdiña dauka, ez? 
- Bai, [Jagolatza] ipinitta... letrak Jaolatza. Hau valle de Jaolatza edo... [...] 
- A, bai? 
- Valle de Jaolatza. Hor gizon inportanten batek [...]... Apelliduak ez jakixat zela eukiko zittuan, baiña... 
- Ta valle de Jaolatza hori ze dala esaten dozu, sozidadia? Ala baillarian izen...? 
- Hau balliau. 
- Oin Ubera dana? 
- Ubera edo San Juan edo... Valle de Jaolatza. 
- Bueno, gero Ubera partia esan dou, baiña alde honek izen bat ei dauka, ta beste honek beste izen bat... 
- Bai, hori Agarrixa. 
- Agarreixa? 
- Agarreixa hori, hori Agarre aldia Agarreixa, euzkibegixa, Agarreixa. 
- Euzki zeoze... ze esan dozu? 
- Agarreixa. 
- Agarreixa... 
- Euzkibegixa. 
- Ta hau bestiau, hau bestiau Izuziarra. 
- Izuziarra? 
- Izuziarra. 
Uberako erreken izenak
Arbulu Gallastegi, Eustakio
- Bueno, errekatxuekin hasiko gara oin? Narbaiz bolura doianak badauka izenik zuendako? 
- Hori txikixa da izan be... 
- Errekatxuak izenik... 
- Gero Narbaiza goikua ta Urrupain gaiñekua bittartetik doian... sakonetik... ur zirrindaratxo harek badauka izenik? Ezta... Hemen zuen sakonetik doiana? [...] urik be ez dao... Gero... 
- Hor gora, hor gora dao beste erreka bat. 
- Bai, hemendik egongo da... Honek badauka izenik? 
- Nik ez jakixat, ba, Azkarra sakona, Azkarraa sakona hori. 
- Hau Azkarraa sakona da? 
- Honek bizkarronek, berriro, hemen bizkartxo bat... 
- Itxoin pixkat... 
- [...]. 
- Hamendik hona, honek Azkarraga. Ez, Azkarraga hori izango da, hau Gaztaiñartu. 
- Gaztaiñartu? 
- Gaztaiñartu. Gaztaiñartu edo Gaztaiartu edo holako... Hau be [...] , behixak dabitzen... 
- Gero Errotagaiñera doian...? 
- [...] nik horrek errekatxuan izenik ta [...]. 
- Ta gero ya beste bat Erguizarretik harutz jausten danak be, ur zirrindara bat badao... Horrek be ez dauka izenik... 
Gero bestekaldekuak bai izenik? Esperantzara datorrenak bai? 
- Ez. 
- Marki txiki ta Agarre goiko bittartetik datorrena? 
- Marki erreka horri esan izan dotsau. Ta hor Zezia erreka bestekaldekuoi. Gero Zeziak jazik hor Elgeta partian. 
- Hor ya ipini eingo dou... Zezia basarrixa Elgeta partian? 
- Zezia, Zezia. 
- Zezia ze da bat bakarrik ala gehixao dia? 
- Hor bi bizitza. Bueno, oin bat bakarrik jak, bestia bota juen. 
- Ta izena bixak berdin-erdiña? 
- Bai. 
- Gero beste errekatxua hau...? 
- Urrujalei errekia hau. 
Ubera auzoko hianbat sailen izenak
Arbulu Gallastegi, Eustakio
- Bueno, errekatxuak be danak esan dittuu. Oin, terreno izenik bai? Hemen Azkarra sakona esan dozu, Gaztaiñartu edo hori be bai... Holan, beste saillen batek badauka izenik? 
- Guk beste bat esaten gontsana [...] sakonetik gorutz... Hau Etxearruti da hau... 
- Bai, hauxe da. 
- Honetxen parian dao [...] hori Zezialandeta edo Zezialandeta edo Zezialandeta edo hori bizkarrori... 
- Honek... 
- Gero hor... beste bat, akaso ipinitta igual eukiko dozue... Beste bat Txikasolo edo Txikasoro. Txikasoro, Amatiñotik gorako bizkarretik. 
- Bueno, Amatiño apuntau. Amatiño hauxe da. [...] 
- [...] gorakua falta dozue... 
Ubera auzoko tontor eta sailen izenak
Arbulu Gallastegi, Eustakio
- Bueno, hemen Amatiño daukau... 
- Bai. Amatiño, Narbaiza goikua, hemen dao tontor bat, hemen Arrikotxo edo esaten dotsena... 
- Bai, bai, [...] hori beherao dao. 
- Narbaiza goikua, Koroba... Koroba ta Urrupain gaiñekua. Hau da tontor bat, hau da beste bat... 
- Amatiñotik gorako bizkarra, e? Amatiñotik gorako bizkarra... 
- Amatiño hau da... 
- Bai. Hamendik gora... 
- Hau? 
- Txikasolo. 
- Txikasolo? Sail haundixa da? 
- Bai, [...]. 
- Txikasolo. Gaiñak ze izen daukan edo...? 
- Ez, ez, gaiñak... Gero, hor basuan kurutzia edo... kurutze zahar bat... esaten zeben Santamañako parrokuak hor ez jakixat zein egunetan handik bedeinkaziñua botatzen zebala ta Kurutzia esaten jakuan. Ta Kirimain edo esaten dotsela, Kirimain... Tabernako... Uberako tabernakuak jeukan han baso bat ta haretxen guenian jaok hori itxuria. 
- Hori jausten zan San Marzial aldera? 
- Ez jakixat, ba, hor Angiozar ta... 
- Uste dot hori apuntauta... 
- [...]. 
- Ez jakixat hemendik kanpora ala urrin. Uste dot hemen eskumara geratzen dala hori. 
- [...] [Arregitxotik... Arregitxotik] urrin be ez dok [...]... 
- Hemen Meltxorrena. 
- Meltxorrenetik gora, ba, hamentxe inguruan [egongo...]... 
- A, bai, e? Apuntau eingo dou, badaezpada. 
- Kirimain, Kirimain esaten otsen Uberakuak be zerai, basuai. Gero saldu uste dot ein zabela. 
- Hor Koroba inguruko zerak badauke izenik zuendako ala...? 
- Ez... 
- Urrupain gaiñekua... hemen gare... 
- Narbaiza, Narbaiza goikua... Gero hamendik gora, hau bizkarrau, hamen, hor baso bat bazuan Konpañiztixa, Konpañiztixa esaten gontsen. Oin be [...] jak. Ointxe Narbaizak uste dot bota dabela zera... piñua. 
- Hori papel zaharretan agertzen da hori... 
- Bai, e? 
- Bai. 
- Konpañiztixa bai, e? 
- Bai. Agertzen da, bai. 
- Ni mutikua nitzanian edo gaztia nitzanian ardixak eukitzen giñuztaan, eztok? Eta ardixak gurian aittak eta: "Han! Bajoiazik, badoiaz ardixak" eta "Han! Beste zerian, Zezialandetan badabiz ardixak" eta... Egitxikixa beste bat. 
Egitxikixa. Hola, errekatxotik hona behera holako [...] baten erdixan daok holako pusketatxo bat... 
- Bai, hauxe. 
- Egitxikixa esaten gontsan hari. Ointxe ez jakixat besteik ezer akordauko jatan... 
- Egitxikixa...? 
- [Arrikotxo] parian gora, hona gure aldera. 
- Bai. Ze da txiki-xikixa? 
- Bai, [...] txikitxo bat, behera gastau eitten dok errekatxo biren erdixan. Gero errekatxo bixak juntau eitten dittuk. 
- Errekatxo bi horrek doiaz [...] ostera? 
- Bai, hortxe [...]. 
- Bai, bai. Hemen lehenengua ala hurrengua? 
- Hurrengua. 
- Ta hau... hona beheraiño dator Egitxikixa? 
- Ez, ez, ez, hori hor gorao gastatzen da. 
- Besteik hola akordatzen jatzu? Hola mendigaiñak eta...? 
- Bai, hamen [Arrikotxo] , Koroba... hortik... [Arrekixotik] hamen beste bat Zelaiaundixa esaten gontsana. Hamen oin piñudixa bota juek hor. [...] depositto [...] urak hor pasau dittuk, [Zabalekua ta Askatzukua] bixen artian edo... 
- Bai, bai, han ein dabe, bai. 
- Zelaiaundixa esaten gontsan hari. 
- Zelaiaundixa? 
- Hori [Arrikitxotik] hona pixkat [...] , hona Kirimain frentian jaok hori. 
- Koroba ta hamen... 
- Asentziora bidian, Korobatik hamen pixkat honutzatxuauan, ezta, hola potzu txiki bat egoten zuan, hau... Arriko... ez, pixkat honutzatxuao [...] , beste potzu txiki bat egoten zuan hor Asentziokuan estiloko bat pixkat txikixaua izatia, Potzuetako laua hari esaten gontsan. Ni aspaldi ez nok pasau handik eta azkenengo ikusi nebanian sikatuta zeuan potzu txikixoi. 
Ubera auzoko tontor eta sailen izenak
Arbulu Gallastegi, Eustakio
- Kirimain gaiña markau dok hor? 
- Bai, bai. 
- Gero, ba, geure... geure... guk esaten dotsaunak geure etxian terrenuak eta izenak, geure izenak ipinittakuak. 
- A! Bai, horrek be bai. 
- Bai? 
- Bai, bai, bai. 
- Izena, edozein izen, berdin da txikitxuaua izen, haunditxuaua izen. 
- Etxostia, Etxazpixa... 
- A! 
- Bai, baiña... 
- Gero Narbaiza aldia, Aldapia... 
- Aldapia bai. 
- Gero beste bat, hamen, hamen Etxostian badaukau baso pusketa bat horrek Keixarru jaukak izena. Ez jakixat hori interesantia izango dan hori... 
- Bai, bai, bai, bai... 
- Keixarrun esan dozu? 
- Keixarrua. Hortxe Etxostetik, bueno, bertan. Hamentxe, hamentxe. Keixarrua. 
- Aldapia zeri esaten jatzue? 
- Aldapia baso bati. 
- Gaiñekaldian? 
- Ez, harutzao. Harutzatxuao dao hori. 
- Aldapia hori? 
- Bai. 
- Hor Egitxiki edo lehen esan dounetik zuen etxe alderutz badao ezer? 
- Gero... geuk ipinittako izenak bai, baiña ostiantzian beren izenik daukenik... Geuk geure artian alkarrekin entenditzeko ipinittako izenak. 
- Ta zelakuak dia izen horrek? 
- Ba, Gesalen sakona ta Arrei sakona ta... 
- Horrek be bai, horrek be bai. Horrek be bai, aber... 
- Hemen basua jaukek [Gesalenekuak] ta hori Gesalen sakona. Hamentxe, hamentxe gure errekatxuan gaiñien hortxe gaintxuan. 
- Hauxe da, orduan. Zela esan dozu, Gesalen sakona? 
- Gesalen sakona. Hor Partaittixan Gesalen basarrixa [...]. 
- Bai, bai, hamen daon hau, Gesalen sakona. 
- Horrek basua jaukak hor. 
- Gero beste bat esan... 
- Gero beste bat Arreikuak... Arrei be hemen egongo dok nunbaitten. 
- Bai, hamen Arregitorre. 
- Arregitorre. Bai, horrek be hor basua jakek. Hortik... hor piñudixa Arreisakona. Arrei sakona. 
- Hemen Gesalen sakona... hurrenguan? Ubera aldera? 
- Ez, harutz, Narbaiza goiko aldera. 
- Narbaiza goiko aldera... Egitxiki edo horren azpikaldian? 
- Bai, hortik behera. 
- Nola esan dozu hori? 
- Arrei, Arreisakona. 
- Arreisakona? 
- Arrei apuntaik. Basarrixan izena esan dau Arrei. 
- Arrei torria, bai. 
- Arrei torria da basarrixa ala Arrei da bat eta Torria beste bat? 
- Ez, ez, bat bakarra. 
- Arrei torria? 
- Bai. 
- Besteik zeuek esaten dozuen izenik? 
- Hemen be badao beste asunto bat. Honek etxionek armarrixan Orbe jaukak izena. 
- A, bai? 
- Bai. 
- Honek? 
- Honek, honek... 
- A! Hemen... 
- Horrek, horrek. Orbe. Eta guk beti Arburu izena. Orbe [ta] Orbe hau bestiau. 
- Aber, Koroba, Arregitorre... hemen bi dare. 
- Bai, hau Orbegarai hau. 
- Orbegarai... Eta Arburu hau, orduan? 
- Arburu bai. Ta armarrixan Orbe jaukak. Ta esan beti Arburu eitten jakok horri. Nik ez jakixat zeaittik. Ta Orbe hori beste txikixori. 
- Ta azpikua? 
- Gesalena. 
- Zela esan dozu hori? Gesalena? 
- Bai, Gesalena. Hori Zabarte bestia... Bi bizitzakua. 
- Ta azpikaldian? 
- Hori Orbekotxo. Hau Zabartekotxo izengo dok. Ta hau bestiau... 
- A, bueno... 
- A! Egon, egon, egon... Hamen beste ermitta bat daok: San Bizente. Ta hau izengo dok zera, Zabartekotxo. 
Ubera inguruko mugarriak
Arbulu Gallastegi, Eustakio
- Mugarriondua esaten gontsen guk horri. Ta hor, itxuria, [...] mugarrixa [...]. Hau Elgetakua izandakua dok, ba? 
- Bai, bai, bai. 
- Hirurogeta bederatzi [Munarriondua]. 
- Bai, bai, baiña topau ein bihar juau, hi. A! Hauxe izango da, hauxe izengo da bidia. 
- Hor gorako hartzen dok, ba? Hor gorako, Partaittirako bidia? 
- A! Narbaiza... 
- Hamen, Narbaiza... 
- Narbaiza, pistia hemendik dator, zuena honaiñok. Hemen Narbaiza behekora eta gero zuenera. 
- Hamentxe, hamentxe, hamentxe, hemen Partaittira hartzen dan leku hoixe. 
- Bai, bai, hamen dao bide bat gorutz. 
- Hortxe, hortxe. 
- Hau...? 
- Hor egongo zuan mugarrixa noizbaitten... 
- Bergara ta Ubera... 
- Elgeta... 
- Oi... hori, Bergara ta... 
- Ta Bergara. 
- Bai, bestekaldian ondio Lindaria esaten dotse zati honi, hor Artiztik gora daon zer bati Lindaria. Hori be hortik dator; lehenao lindia hori zan, Elgeta ta Bergara. 
- Ta gero hor Esperantzatik goratxuauan hor egon bihar zuan nunbaitten beste mugarrin bat. 
- Ermittan? 
- Ez, beste... Esperantzatik honutzatxuao. 
- Esperantza onduan ermittaik zauanik edo entzunda daukazu? 
- Esperantza onduan, bai, zerera, [Asutegi?] aldera edo... San Pelaixo. 
- Bai... 
- Hori noizbaitten [...] hor. Ta Agarren bi solo jazen, bi zelai pusketa -Bilbokua edo zuan hor uezaba, gaiñera-[...]. Lehenao [... kuak] erabiltzen jittuan errentan ta oin ez jakixat, ba, saldu ein zittuen edo... 
- San Pelaixo nun zeuan hantxe bertan Esperantza onduan ala goratxuao? 
- Goratxuao. 
- Goratxuauan... Zeoze markaik, paretaik edo ez da geratzen...? 
- Ez, ez. 
- Ezebez? 
- Ez dao besteik hor. 
Elosu auzoko toponimia
Muruamendiaraz Oruesagasti, Gregorio
- Hamendik hasitta, tontorrik-ontor... 
- Hau Irukutzeta. Handik haruzkuek zeak ingo dittu Olabarrixak. Keixeta. Dolmena. Hamen bi dolmen jarek Keixetakuak zerian. Hamen bi, bi honek eta gero Keixeta... hori daok honutzo. 
- Hau Keixeta da... 
- Bai. 
- Hemen be badare, baiña bueno. Ba... Goittik hasiko ga? Honek edo? 
- [Keixetako hegia??] , ondo jarek horrek. Gero, gero pasatzen gaittuk... 
- Itxoin, hau erreka hau... ze izen dauka? 
- Pol-ol errekia. 
- Segi. 
- Hauxe hurrengua, Leiopago, Leixupago esaten jako horri. 
- Leixopago? 
- Bai. 
- [...] 
- Honek... sekula [Maurketaik??] ez jutsau esan, baiña itxuria... liburu baten egon nok beira ta... 
- Zuk ez badozu ezautzen... 
- Baiña han be hauraxe markatzen jok. Gaur Barandiaranen noiz zertu... noiz ibili zan honek billatzen ta harek´e [Maurketa] ipintzen jok. Guk horrei... 
- Baztarreraiño jungo gara hor trabesian ez egoteko, aurrez beiratzeko. Etorri hona bixok eta hortik hobeto ikusiko dou. 
- Hau bai, behintzat, Leiopago ondo dao. Gero hau be bai, Frantsesbasua. Uste dot lehengunian apuntau giñuala hori. Gero Elosumendi be bai apuntauta [...]. 
- Baitta. 
- Oin... Atsobaso. 
- Hori bai? 
- Atsobaso, bai. Gero Agarreburu. Hor repetidoria. Agarreburu. Hamen be Agarreburu ipintzen jok honek. 
- Dana da Agarreburu? 
- Dana, bai. Hau mendi hau dana. Gero hemen izango dittuk Agarre ta... oin ya ipinitta asko be izenak. Basarrixen izenak ipinitta asko. 
- Elosu, Iriaun... 
- [...] 
- Bai, hamen nun dauen! Hamen... 
- [...] 
- Ointxe billau juat! Hamen. 
- [...] 
- Ermittia, [elizondokua] lehen lagata daukaula... 
- A! Bai. Ermittia, ba... Iriaun... hortxe izen bihar dok. 
- Hau Bega, Benta... [...] hauxe izango da. 
- Hauxe izengo dok bai. 
- Ze izen dauka horrek? 
- Santutxuko ermittia, Santutxu. 
- Bueno, besteik badaukau hemen? 
- [...] ez. Hor... [igual] erreka bat jungo dok... 
- Hau Bentatik behera doiana? Ez, Benta ez, Narbaiza... azpikua. 
- Horrek gero danok bat [eittekuek] dien, ez jakixat, ba, hori... 
- Honek ez dauka izenik? 
- Hi, Joxe, Bentatik behera doien errekiek ze izen jok? Ixexiko errekia? 
- [...]? 
- Bai. 
- Ixexi errekia izengo dok. 
- Ixexiko errekia [...] hori. 
- Ixexi errekia, bai. 
Elosu eta Aizpurutxo ingurua; mugak
Muruamendiaraz Oruesagasti, Gregorio
- Ze basarri gehixau daukau hemen? 
- Hor besteik ez. Bueno, honek, Etxeberrik, jaukek beste bat kamiñu onduen eindda. 
- A! Etxe berrixa, bai... 
- Hau izango da, ez? 
- Hau izengo dok, bai. 
- Hau txabolia izango da, e? 
- A, ez, hau txikixa da, txabolia edo... 
- Etxia, etxia eindda dauke? 
- Etxia eindda jaukek, bai. 
- Ta gutxi gorabehera nun? 
- Ba, Etxeberrittik behera... Bueno... karreteran ondo-nduan. 
- Hau dok, ezta, karretera jenerala? 
- Bai. 
- Ta hau zeretik, Etxeberrittik jaisten dana hau? 
- Errekia hau. 
- A! Errekia hori... Holakotxen baten edo? Aizpurutxo nun jaok? 
- Hementxe. 
- Aizpurutxon ondo-nduan. 
- Hemen San Agustin ipintzen dau. 
- Holako baten? 
- Hau errekiana ipini genduan. 
- A! Errekiana... Hamentxe, hamentxe egon bihar dok. 
- Hemen txabola bat edo zauan lehen. 
- Hori hartzeke ete jaok, ba? 
- Artetxe zaharra hor. 
- Artetxe zaharra? Ba, bestekaldien. Bestekaldien. 
- Justo bestekaldian? 
- Bai. 
- Bastante aldapia dao hemen, e? Ze izen dauka honek? 
- Horixe ez jakixat, ba. Etxeberri... 
- Egon hai, Etxeberri [ibai] edo holakotxe bat dok. Honek jakingo jok. Guenetxeberri o... 
- Zeak, Etxeberrik bajaukak, ba, eindda han etxe berrixa? 
- [...] 
- Haura dok... [...] Egon... [Behi Etxeberri??]... 
- Ibai Etxeberri ez? 
- Behi Etxeberri uste juat eta horretxen [...]. 
- Behi etxeberri [esango juan]. Behi etxeberri, nola behien dauan... 
- Gero danak hemen... 
- Gero Antzuolara sartuko gaittuk. 
- Itxoin, itxoin, itxoin. [... zeoze] barruan [...]. San Agustin edo ez dao Bergara barruan? 
- Bai, hor esan giñuan lehenguan han jaok etxe bat. Ez dok iñor bizi, eztok? Baiña ermittan onduan Bergara partia jak. Eta tabernia be zati bat Bergara partian jaok. 
- Ze izen dauke horrek? 
- San Agustin zera eleixia ta bestia Goiko Benta tabernia. 
- Bale. 
- Oin Antzuolara pasau biher juau, eztok? 
- Momentu bat. Artetxe zaharra ta horrek etxiok? 
- Ez, ya... horrek zerak dittuk. Horrek Azkoittikuak dittuk. 
- Ta bestekaldian daon gaintxo batek be... 
- Bai, bai, bai, horrek danok... 
- Baiña izenik bai horrena? 
- Bestekaldien gaintxua? 
- Han Aizpurutxo gaiñien... [Nasko???] edo... 
- Ursalto izengo dok hori. 
- Ez, [... ipintzen dau]. 
- A! Horrek danok Azkoittikuak dittuk horrek. 
- Bueno, orduan genden: Kortabarri, Lutxurdio... 
- Bai, ya hori akabauko dou, alderdi hori akabauko dou. 
Elosu auzoko toponimia: Loidi ingurua
Muruamendiaraz Oruesagasti, Gregorio
- Bai, ia itxoin. Honutz hemen gauza batzuk dudan-do laga giñuzen, hau, neberak diala ta ez diala ta... Zela da Itxumendittik hurrengo tontorra bideraiño justo daona? Hau da bidia, e? Bidia hemendik dator. 
- Bueno, hori... kamiñua da hori? 
- Bai, bai, hau behintzat kamiñua da. 
- Honek Loidi, Loidi ta Loiditxiki dittuk. Hau da dudan zeuana, hurrengua. Loidi, Loiditxiki... 
- Ez jakixat, ba, horretxen... 
- Lehengunian ibili giñan esaten... 
- [...] edo Sakonaundi edo ze izango zan hori? 
- Sakonaundi bai han badao behian, baiña hori gaiñori... horren izenik ez nuke... 
- Hori gaiña zein dok, [???] gaiñetik haruzko gaiña? Loidiko gaiña [...] , ez? 
- Bueno, Loidiko gaiña bat hemendikaldien [...] , baiña gero handikaldeko gaiña da... 
- A! Handikaldeko gaiña... 
- Bueno, hola lagako dou... 
- Bai, bai, ez dauka... A! Auzuak eta auzounak eta zela dare? Hemen dana Elusu da? 
- Bai, maiorra. 
- Elusu dana da Elusu? 
- Bueno, harek... hori dok Bentatik haruzkua Nordia. 
- Aber, aber, poliki... Benta, ze Benta? Lehengua? Bentaoste ta Santutxu... ta? 
- Bai. Horrek danak, hortik haruzkuak danak Agarrezabal ta Agarre, Egileor... horrek danak dittuk Nordia. 
Osintxu auzoko toponimia
Epelde Bergaretxe, Benita; Jauregi Mardaraz, Jose Mari
- Ta hor txabolak Artozabal azpikua ta Artozabal gaiñekua ta horrek nun dare Azpondon? 
- [Artozaal] azpikuan ez dao txabolarik hor. Bueno, oin harena, ba, [...] [Artozaal azpikuan] bi txabola zahar. Hori Aizpondo da. 
- Dana? 
- Dana, errekaraiño. 
- Ta Lixiba errekia, zein da hori? 
- Lixiba errekia gure txabolatik gorakua, Iruzotako txaboletatik gora dauena. 
- Ta lehen horrek esan dabena...? 
- Estatapeta? [...] Iruzotako txaboletara bittarteko hori. 
- Iruzota errekia ta Lixiba errekia bat dia? 
- Bat. 
- Ta, aber, Erdiko basua ta hor nun zentrau bihar dittuu? 
- Erdiko basua Saatsitturri[ra]. 
- Saatsitturrittik Pol-ol aldera? 
- Bai. 
- Hori da...? 
- Erdiko basua. Horri Saatsitturri esaten jako danorri. 
- Ta gero Kaballei, hau noraiño da? 
- Noraiño dan, ba... Oitturriko [errekara...] izango da. 
- Baiña hemen hasitta? Hemen bueltan? 
- Hor hasitta [...]. 
- Ta Asundi sakona ze da o nundik nora doia hori? 
- [...]. 
- Benita: Asundi sakona Elusu aldien dao! 
- A! Hori... ya, ya, ya... 
- B: Haura oso urrin zabitz! Asundi sakona dao Elusu aldien, Zaniolatik gorako sakon haura. 
Osintxu auzoko toponimia
Epelde Bergaretxe, Benita; Jauregi Mardaraz, Jose Mari
- Jose Mari: Zaniolatik gorako sakona. Zaniola baiño harutzao dao, Elusu alderao dao hori. 
- Benita: Bai, sakon haura behetik gora Asundi sakona. 
- Ta errekatxun bat o dauka o...? 
- J. M: Bai, badauka. 
- Ta errekatxo horrek zela dauka izena Asundi errekia edo...? 
- B: Zaniola errekia izango da seguruasko. 
- J. M: Ez! Tokittan dao Zaniolatik haura! 
- Asundi errekia? 
- B: Zelaundi errekia? Zelaundi errekia izatekotan... 
- J. M: Hori baleike igual. 
- B: Asundi errekia ez dot entzun sekula, Zelaundi errekia izengo da. 
- J. M: Baiña [...] hau eitten dau harek [sakonetan ura egongo da]. 
- B: Ta gero [Arandon be] Urbedeinkatu ontzixa ta... 
- J. M: Han be... 
- B: Klaro, [Eizalen... hurrengo... Bergaran]. 
- J. M: Hori, lehen esaten jardun douna, Zaniolako errekia, hori da Urbedeinkatu [ontzixa] juten dana. Horra juten da Zaniolatik behera. 
- B: Bai, holan sartzen da errekia... 
- Eta Urbedeinkatu ontzixak ze pintatzen dau...? 
- J. M: Ezebez. Haura da, ba... holaxe eitten dau harek. 
- B: Holaxe dao. Da... kopa baten forman goittik behera errekiak alde bixetatik dittuela eta esaten jako Urbedeinkatu ontzixa. 
- J. M: Badakizu nun daon hori? Guk apeak etara [...] , nora etara zittuen badakizu? Ikusi ziñuzen? Ba, hortxe parian. 
Harutzatxuao zeoze, baiña hortxe parian. [...]. 
- Otain? 
- B: Otain? Otain dao Gomezkortatik lehen esan dozun... Gomezkortatik Pol-olera gatozela Otain dao. Kruze bat da... 
- Gomezkortatik Pol-olera? 
- J. M: Txiki partetako bidekutza eta Pol-oleako birekutza, Gomozkortatik Pol-ol aldera goiatzela. 
- Hori da Lezaso [?] ko bidia ta Pol-olera hartzen dan bidian kruzia. 
- B: Txiki partiek zein dien esplikaixozu. 
- Bueno, egon, hori gero. Itxusiko aldapia nundik nora dao? 
- B: Itxusiko aldapia Otaindik Gomezkorta bittartien dao. 
- Eta ze da, zelaixa, terrenua, bidia...? 
- B: Ez, bidia da. Eta han zeuen kruze bat Elusura oiñez juteko goittarrak eta behetarrak. Eta gu giñen behetarrak eta goittarrak zien Labia, Benta, Elormendi... harek juten zien goittik. Behetik juten giñen Artzal, Eizal, Gomezkorta, Narbaiza, Kantera... E? Ta hori, garotan ibiltzen giñenien han eitten zan atsedena ta juten zan... 
- Ategorritta zein da? 
- B: Ategorritta da Elusuko Illarramendi. Gure etxeko sailla Ategorritta. Ta han dao depositto bat Elusura juten zana ura, Elusura Bergaraa. Bergarako Pol-oleko ure ta han zeuan, ba, rebisatzeko zer bat. E? Arketa haundi bat bere ate gorrixakin, ta esaten jakon Ategorri. 
- Bueno, ta Ategorritta hori, orduan, depositto bat zan... 
- B: Deposittua zan ta da. 
- Bueno eta dao, Illarramendin dao? 
- B: Illarramendin dao. 
- Eta Illarramendi nun dao? 
- B: Illarramendi dago Pol-ol errekia goittik behera gatozela, alde batera gelditzen da zera... 
- J. M: Lehen esan dou Basoberrixak? Alde batetik, ta haura beste aldetik. 
- B: Bai, Basoberrixak eta zera be bai behera hara orduko... 
- Mandazulo ta Zaniola erreka bittartian? 
- B: Mandazulo oso goixen dao! 
- J. M: Mandazulo jak Pol-oletik gora! 
- B: Mandazulo Pol-oletik Irukutzetara dao! Ta bestia Keixetako zelaixek goittik behera pasa eta behera... 
- Keixeta. Ze, hemen lehen danian azaltzen dia Keixetak eta Keixeta ze da, terreno bat kriston saillak...? 
- B: Sailla kristona. 
- J. M: Hori Keixeta mendixa esaten jakona da hori, Elusu aldeko danai. 
- B: Keixeta mendixa. Hori danoi Keixeta da. 
- Nun hasten da Keixeta? Irukutzetan hasten da Keixeta? 
- Pol-olien. Irukutzeta beti Irukutzeta da. Pol-olien hasi eta Elusu aldera daren saillek, lautada horrek danok eta aldapia pixkat goittik behera be dana Keixeta da. 
Osintxu auzoko toponimia
Epelde Bergaretxe, Benita; Jauregi Mardaraz, Jose Mari
- Benita: Hori danoi Keixeta mendixa da. 
- Bai, hemen ipintzen douna Keixetako hegixa eta... 
- Keixetako hegixa da... 
- Bai, zati bat. 
-... zati bat, eta gero Keixeta da, ba... 
- [Mauketa] , aber. 
- Ba, horixe, Keixeta mendixa hori be. 
- Hori be beste zati bat da? Beste gain bat edo...? 
- B: Hori [...] zeralderakua... 
- Azkoittikin jurgua? 
- B: Azkoittirako jurgua. 
- Baiña Keixeta barruan? 
- Keixeta barruan. 
- Etxeberri sailla lehen esan dozunori ze da? 
- Dana bat da hori. 
- Hoixe: Maurketa, Etxeberri sailla... 
- Ze da, hori be Keixeta barruan? 
- Keixeta. Keixetako zelaixek die horrek. 
- Eta Intxausteko txabolia ta hori be Keixeta barruan dao? 
- Harek Intxostako txabolak Azkoitti partian igual egongo dia harek, baiña jurgu samarrian, hortxe. 
- Egialdapak? 
- Egialdapak? Egialdapak Ontzolan. 
- Oontzola... 
- Laspurtik Ontzolara bittarte [...] horrek, Egialdapak. 
- Laspurtik nora bittartian? 
- Laspurtik Ontzolara bittartian, gora daren horrek. 
- B: Egizalera arte daren [...]. 
- Eizalera arte ez, Eizalera arte ez, Eizal barreneraiño bale, baiña Eizalera arte ez. 
- B: Egialdapak? Bai... Haura oin piñuaura bota dabena Eixaalgua Egialdapia izengo da, ba, ez? 
- Hor, Abaskalen depositto bestekaldia? 
- Ba, behera hori, behera Egialdapia, bai. 
- Ta Eider errekia. 
- Eider, Eider errekia, hori hor [Olabaso?] aldien... 
- B: Ba, zerak esan dozuna: Itturrebarriko askan hasi ta goittik behera datorrena hori Eider errekia da. 
- [... Egieder] esaten dozuna? 
- [...] bai hori, hori da Eidar errekia. 
- Aber, Arando errekia hemen etxe aurrian daona ez, aurreraokua, han [Gaztañei?...] , ez? 
- [...]. 
- Gaztañeiko barrenian [... inguruan...] dana. 
- Bai. 
- Arando errekia... 
- Hau Billotei errekia. 
- Billotei errekia hau? 
- Markiuso. 
- Markiuso, ba, han [...] daona, Gantxoittikua. 
- Hori Bergara partia da, ez? 
- Bai. 
- Hori ze da, pistia Itturbittara allegau baiño lehenao azkenengo bueltia hartzen dan lekuan? 
- Bueltia edonora. 
- Eta oin Txiki partia. 
- Txiki partia kontau dostat lehen, e? Kontau dostat. 
- Nun dao? 
- Hamen gaiñekaldian. 
- Baiña gaiñekaldian nora Pol-ol aldera ala Gomezkorta aldera? 
- Pol-ol aldera. Zaniolatik Elusu aldera. 
- B: Elusu aldera harutz. Ta han itturrixa bada, ezta? Hor Txiki partetan nunbaitten. 
- Lehen esan dozu zuk beste itturri bat esan dozu hor izen xelebre bat... 
- B: Txindurri? 
- Ez, beste izen bat esan dozu. 
- Hilarik esan dabena, igual egongo dala esan dau Txiki partietan. Hor ura eruaten zabela, uretara horra juten ziela ta. 
- Bai, ura ertengo dau... 
- Zuk entzun dozu sekula Beittinitturrixa edo? 
- E? 
- Beittinitturrixa o Betxin o holako bat? 
- Gomezkorta inguruan edo... 
- Beittin... [...] Ez dakit zela esaten jakon hari... 
- B: Txindurri bai. 
- Han bidetik azpikaldien [...]... 
- B: Txindurri... 
- Ta hemen Gomezkortan gaiñien badao ezer hola beste mendin bat o izen... zelain bat edo...? Agarreburutik harutz Keixeta aldera edo badao zerbaitt izena daukana? 
- Agarreburutik Keixeta aldera, ba, ze esango dotsut? Sankristauan itturrixa ta horrek zer dia? 
- San Kristobal itturrixa? 
- Sakristaua. 
- B: Sakristauan itturrixa, Agarretaa ura doiena. Nun daon? Hemen bista-istan. Hor piñua sartu zeben... 
Elosu auzoko toponimia
Epelde Bergaretxe, Benita; Jauregi Mardaraz, Jose Mari
- Ta hemen Gomezkortan gaiñien badao ezer hola beste mendin bat o izen... zelain bat edo...? Agarreburutik harutz Keixeta aldera edo badao zerbaitt izena daukana? 
- Agarreburutik Keixeta aldera, ba, ze esangotzut? Sankristauan itturrixa ta horrek zer dia? 
- San Kristobal itturrixa? 
- Sakristaua. 
- Benita: Sakristauan itturrixa, Agarretaa ura doiena. Nun daon? Hemen bista-istan. Hor piñua sartu zeben... 
- A! Horrek, horrek... Frantzesbasua esaten jako [...]. 
- Bai, bai, bai. Frantzesbasua esaten da? 
- Bai, Frantzesbasua. 
- [Muesarri] saillak. 
- Eta [Soruzaitza edo izenik] bai? [Soruzaitza. Soruzaitza] o... ba, ez dakit nun daon. Agarreburu inguruan edo [...] aldian edo. Edo Atsobaso edo beste izen bat be... Ez? Hemen apuntauta dare, baiña ez dakit... 
- [...]. 
- Edo igual izango dia Azkoittiko izenak, Azkoitti aldeko izenak. 
- B: Goiko basua. 
- Hori nun dao? 
- Ba, Agarreburutik Pol-ol aldera, Goiko basuak. Eta gero Krabelin haitzak aurrerao Pol-ol alderao ta gero hortik aurrera Hilarik esan dotsuen ilera hori. 
- Eta hor, Hilarik esan doskun ilaria zeuan Azkoittikin jurguan. Hortik behera ez dao ezer? 
- B: Hortik behera? Ba, lehen esan dot, Zelaaundixek. 
- Zelaaundixek? Horrek ze die? 
- Zelai haundixek. Ba, horrek die garo-ail... 
- Entzun, Zelai haundixa esaten jakona da Krabelin haitzetik... 
- B: Behera datorren sail hori. 
- Zelai haundixek. Ta ze gehixao? Krabelin haitzak ze dia, punta bat baiño gehixao? 
- B: Sail bat da hori. 
- A! Sail bat da? 
- Tontor bat? 
- Bai, bai, bai. Eta Agarreburun repetidora dao ala ondokuan da? 
- B: Agarreburutik honutzao dao. E? Elusu mendixan, honutzao. Agarreburu da hori Begatik gorako tontor hori da Agarreburu. Eta hortik honutzao, Pol-ol alderago, dao repetidoria. 
- [...] dao hori? 
- B: Hori Elusu mendixa da hori. 
- Elusumendin dao repetidora? 
- B: Bai. 
- Mapa hau [...] , dana aldrebes dao: repetidora hemen dao Agarreburun, Elosumendin ez dao, beste Agarreburu bat dao hemen... Bi Agarreburu dare ala...? 
- B: Agarreburu esango jaue oin repetidora dauenai? Nik Elusumenditzat dauket hori. 
- Zela izengo da, ba, Elusumendixa? Hau da Frantzesbasua edo holakon bat da hori. Hor goixan dao... 
- Nik ez dot uste hori Elusu mendixa danik Elusutik gora daon... Agarreburu izateko sentidu gehixao dauko Elusumendi izeteko baiño, azpixen Agarre dao ta. 
- [...]. 
- [...] Agarreburu guk esaten [...] Bentati ta Labiatik gora daren sail haura tontor haura da ta repetidoria askozaz honutzao, Pol-ol alderao. Ze denominaziño dauken? Ba, ez dakit. Nik neure ustez Elusumendi da hori, baiña oin ez dakit. 
Bergarako erdiguneko eraikinen izenak
Agirre Oteiza, Juan Antonio; Narbaiza Azkarate, Maritxu
- Gero ze esan dozu horren ostian? 
- Ba, Guridiñekua ta Joxe Mariñekua. 
- Bai, ta gero Raizabalenekua beste bat. 
- Bai, tabernarixa, tabernia zeuan. Eta gero... Gero Raizabalenekua. Guk izen horrekin... 
- Eta hortik beherao ez zeuan ezer? 
- Hortik behera kantoia pasau ta hurrengo, bai, Danbolinterokua. 
- Eta beherao? 
- Beheraoko etxia, eta beherao... hor etxe haundi bat eta illaratxua dao. Ba, etxe harei zela esaten gontsen guk? Azpilletako sardandeixa be bai egondakua, eta oin... 
- Eske oin [...] da. 
- Bai, gero sardandeixa euki zeben Azpilletako lehenguak. Eta Sierbak bittartian, "en este hueco que no hay nada ahi", hor, Sierben etxia zan hor. Sierben... elizia zan. Azpilletakua ta... Bai. Osea, Danbolinterokotik eta Azpilletako sardandeira bittartian Sierbak zien. Oin danak kendu ta ipinitta dare etxe berrixak eta dana diferente dao. 
- Sierbak eta gero Sardandeixa. 
- Ba, horixe esan dot, ba, Sierbak eta Sardandeixa. Sardandeixa behian. 
- Bixok zabizte berdiña esaten. 
- Bai, baiña diferente. 
- Sierbak kantoien ta gero Sardandeixa. 
- Baietz, ba. 
- "No, no hemos dicho igual y el padre me parece que tiene razon". 
- Klaro. 
- Hemen uste dot kantoian diela Sierbak ta hemen Sardandeixa. 
- Oin Larrañagak ofizinia daukan lekuan Sierbak zien eta gero gorao Sardandeixa. 
- Aldrebes esan dot. Bai, arrazoia. Oin Larrañagak daukan lekuan Sierbak zien. Ta ya hor akabatzen da... Ez, ondio... 
- Larrañagak daukan lekuan? 
- Larrañagak daukan lekuan zien Sierbak. 
- Orduan, Larrañagak hemen dauka. 
- Adios! 
- Raizabalena esan dozun lekuan. 
- Ez. Raizabalena, Raizabalen etxia esaten dan bittartian dao hola bittarte bat eta gero Danbolintteroko etxia. 
Bittarte... kale bat dao gora, moja zaharretara juateko. 
- Ta gero kaletik, kale horretan gora begira jarri... 
- Kale horretan gora begira jarri eta lehelengua Danbolintterokua. 
- Baiña nora, ezkerretara edo eskumetara? 
- Ezkerreratara, gora. Han gorutz zoiazela, San Pedro aldera ezkerretara. 
- Raizabaleneko dendiakin ez nabil, e? Etxia da. Hemen bestekaldian dendia dao Raizabalenekua. 
- Bai, bai. Dendia ez, ez. 
- Etxia Raizabalenekua, han kantoe eitten dabena. 
- Kantoia eitten dabena, etxia? 
- Bai, kantoe eitten daben etxia. 
- Oin kantoe eitten dabena Larrañaga autoeskuelia da. 
- Ez, ez, beherauan dao Larrañagan autoeskuelia. 
- Ez, ez, [...]. Tanbolintxeroneko ta Raizabaleneko bittartian dao bittarte bat gora, goiko kalera pasatzeko. 
- "A ver, repasemos otra vez". Baiña... 
- Zuk gaizki esplikatzen dozu, e? Ojo! Zuk neri kaso gehixao ein, e! Tanbolintxeroneko etxia eta Raizabaleneko etxia bittartian gora, goiko kalera pasatzeko bittarte bat dao. 
- Bai, ba, ta holaxe dare. 
- Aber, 116 [zenbatek] daukazuen apuntauta. 
- 116 Raizabal. 
- Raizabalenekua. 
- Bai. Ta 117? Hurrengo hori? 
- Danbolinterokua edo. 
- Hor! 
- Behera, e? Behera. 
- Bai. Ta hor bixen bittartien bittartia. 
- Ta hor bixen bittartian Goenkalera doian... 
- Goenkalera doian bidia. "Que esta bien marcao". 
- Raizabalena eta Danbolintterokuan bittartian? 
- Bai, bixen bittartian. 
- [...]. 
- Ta zer? "Si no has dicho nada nuevo". 
- Larrañagakin nahastu naiz ni... 
- Larrañaga beherao dao, honutzao. 
- Larrañaga hemen dao. Larrañaga hau da. 
[...] 
-... azkenengua izan da? 
- Ba, Sierban etxia da... 
- Sierban etxia ta hori, ba, hor sartu dou. Bale. 
- Ta hau hurrena, Elusu...? 
- Hurrengo Elusunekua, bai. 
- Zelan? 
- Elusuneko etxia. Elusutik bajautakuak zien ta Elusunekua esaten otsen. Ondio be hantxe dao. 
- Gero bittarte bat dao... 
- Gero bittarte bat, ortua edo. Dao Direktorian etxia [esan jau] , palazio haundi bat, ez dakit ze izen daukan be. Bizi guztian hortxe direktoria bizi izendakua zan. Beorren aitta be bai ta... 
- Ta Azkonanekuak eta horrek beherao, ezta? 
- Ta gero hor dao beste holako bittarte bat, Direktorian etxetik eta hurrengo beste holako etxe eder bat, plazoleta bat aurrian daukana ta, holako... haura librerixia daona ta. Hari zela esaten jako? Azkonanekua. 
- Ta etxe horretan Bergaresara bittartian badao ezer gehixao? 
- Beste bat. 
- Beste etxe bat be bai, baiña ez dakit, ba... 
- Portun etxia. 
- [...] beheko... baiña goikuai Azkonanekua, behintzat, oso famosua etxia. Beste izenik ez dakit nik goittik. 
- Nola esan dozu bestia? 
- Portu bizi zan etxia. 
Bergarako erdiguneko eraikinen izenak
Agirre Oteiza, Juan Antonio; Narbaiza Azkarate, Maritxu
- Baiña etxian izena hola? 
- Ke, ba! Etxe harek ez dauka izen hori. Azkonaneko etxia bai. Eske ez dakit dana ez ete dan Azkonanekua haura. 
- [...]. 
- "Entre criaos y entre personajes que vivieron ahi"... 
- Ta gero ya hemengo autobusak eta... 
- Ta gero, ba... Osea, "La Bergaresa" izenakin ezautu dou guk. Hango... Kotxerak. 
- Bergaresia, ez? 
- Bergaresia guk. 
- Bai? 
- Harek Bergaresia euki dau izena neretako. Ta hortxe akabatzen da... E! Baiña hori Oillokalia [...] , e! Horrek izenak ondo markau dittuzue, baiña kaliai ipini bihar jatzue Oillokale, "como... como... sobrenombre". 
- Iruzoneko etxetik behera... 
- Bai, Iruzoneko kantoittik hona, Azkonaneko alde hori danoi. 
- Oillokalia zan? 
- Oillokalia. Ez dakit zegaittik; batenbatek oillotokixa zeukalako edo... Eta gero hemendikaldeko etxe honi, berriz... 
- Egon, egon. Eta hor Oillokalia akabatzen dan lekuan goittik behera don Karlosen etxian bittarteko kale horrek badauka izenik? 
- Ez, guk esandakoik ez. [...] etxia ta Don Karlosenekua ta... Baiña hori goikuoi Oillokalia. Oillokale. 
- Santa Ana zelebratzen zeben. 
- Eta erreka honek, hemen Bolu aldetik goittik behera datorren erreka honek, izenik? 
- Aranerrekia. 
- Oin geratu jaku behekuak. Oillokalia goikuak esan dotsut... Azkonanekuak, eta oin hemen kantoian... 
- Baiña nundik hasitta, goittik, Elusun aldetik hasitta? 
- Bai, bai, Elusun aldetik hasitta, lehelengua... Klaro, oin Prakamotxanekuak bizi dia han, baiña lehen Prakamotxaneko etxia be beste nunbaitten zan. Prakomatxanekuak bizi dia han oin. 
- Baiña etxian izena...? 
- Etxian izenik ez. Han kale haretan ezauna etxia, ba, Sabasenekua, baiña bastante, hola, erdi-nguruan, oin pelukerixia eta daon lekuan. 
- Sabasenekua ez da lehen hormigoiak-ta honek eukitzen zittuena? 
- Bai. Sabasenekua. Ta beste bat kantoe-antoian horren akaberan etxe haundi bat Bengoanekua. Hori be hola. 
Bengoanekua ta Sabasenekua han neretako, hola, etxe ezaunak, izen horrekin ezaututakuak. Ostiantzian, Manuel Larrañona be, hementxe bizi zan, baiña, hola, etxiei izena esateko ez nao. Ez nao. Horretxek. 
- Bueno. Ta behetik hasitta... 
- Behia Barrenkale ya. 
- Eta Barrenkalia ze da, beheraiño? 
- Hori dana, horti hasi, hemen kantoian hasi ta plazaraiño. Beheko etxioi, lehelenguoi... aber, ipini dozu? Behekuoi, lehelenguoi, Txantxoteneko etxia guk. Periodistia edo zan ta... 
- Hori be etxe haundixa da, ez? 
- Etxe haundi bat, bai. Txantxotenekua, Perratzaillianekua... Hola, akordatzen jaten... 
- Baiña hori ze da Txantxotenan hurrengua Perratzailliana? 
- Bai. Perratzaillianekua, gero... [...] tabernarixa -baiña harek ez dakit izenik zeukan etxe harek-, hurrengo etxiai Txatxinekua be esaten gontsan... Eta gero Martinatraponekua azkenengo kantoikuai, horri haundi horri, Martinatraponeko etxia. Hola. Ta bixen bittartekuei hola izen espezialik ez etxe horretan. 
- Eta oin hau artxibua-do daon horri? 
- Horri zela esaten gontsan? Irizarko palaziua edo, ez dakit zela esaten gontsan guk. Bai. Hor sekula ez gara gu sartu be ein ta sekula ez dou horko... 
- Irizar zan nausixa. 
- Irizar. Irizarko palaziua ta Irizarko jardiña esaten jakon, baiña sekula... hori betik horma haundi hori itxitta egon da ta [...] ez dou hor sartzeko zerik euki sekula. Hantxe dauela. Ta gero, haren onduan, Irizarko palaziuan onduan, bazeuan holako beste etxe zahartxo bat be ta han ["Graficas Lomiri"] edo, baiña haura be izenez etxia ez. Ez. Gero hortik plaza aldera, ba, hurrengo Gasparreneko etxia izango da, Gasparreneko... 
- Behetik. 
- Bai, hemendik bidia dator ta behetik Gasparrenekua lehelengo. 
Bergarako erdiguneko eraikinen izenak
Agirre Oteiza, Juan Antonio; Narbaiza Azkarate, Maritxu
- Tintorerixia hurrengo. Tintorerixia, "Tintoreria [...] ". 
- Haundi bat? 
- Ez, txiki bat uste dot dala. Zabalanekua izango da etxe haundi bat. Hor hiru edo [...]. 
- Etxe haundixa Zabalanekua. 
- Hurrengo haundixa Zabalanekua. Ta Zabalanekuan bittartian... 
- Eta Gasparrenekuaandik eta Zabalanekua bittartian ez dao ezer? 
- Beste bi [...] dare. 
- Txiki bat, txiki bat. 
- Baten izena esan dozu, ez? 
- Ba, tintorerixakua. Tintorerixia. 
- Ta hori ze da Gasparrenan hurrengua, ez? 
- Bai. Ta bestiai guk izenik ez. Hurrengo Zabalanekua, hori [...] hori bizi guztian oso ezauna. Gero gora, hola, ezauna izateko, ba, Oillagorranekua, Oillagorraneko tabernia eta... 
- Hori ze da Zabalanan hurrengua? 
- Zuek juaten ziñaten taberniak zela zeukan izena? Zabalanetik hurrengua edo... seguru ez nao, baiña... 
- Bai, ta gero Etxaguenekua. 
-... ta Etxaguenekua. Oillagorranekua, Etxaguenekua... 
- Etxaguenekua ze da Oillagorran hurrengua? 
- Tabernia hori be zan alde horretan famosua. 
- Bai, kafeterixa edo... 
- Oillagorranekua, Etxaguenekua? 
- Etxaguenekua, bai. Ta Zabalanekua ta horrek hirurok. Ta gero gora Urmenetaneko etxia, beste holako etxe bajutxo bat edo. 
- Etxe dotore bat. 
- Urmenetako etxia? 
- Urmenetanekua, bai. Ta gero Askasibarrenekua. 
- Ez, ez, gero Peñan etxia. 
- Bai, Urmeneta ta Peña bat da. 
- Ez, ez, ez, ez. 
- "Era Urmeneta y Peña". 
- Ojo, e! Ojo! Oin Caja de ahorrosan etxia, Peña bizi zan ta Urmenetakua beherao burdiñazko ate batekin. Ojo, e! 
- "A, pues Urmeneta [estaba...] ". 
- "No, pero son diferentes", e? 
- Urmenetanekua ta Peñanekua. 
- Urmenetanekuak, eta Peñanekua oin Caja de ahorrosa badao, ba, itxitta? Haura. 
- Haura Peñanekua, bai, dentistia-a izandakua... Urmenetanekua txikixaua, horren aurretik daona. Bai. Ta hurrengo, ba, Askasibarrenekua? Edo... beste bat be bai hor, Felisan-a etxe hori, baiña izenez esateko ez. Eta... 
Ba, hoixe, Askasibarreneko tabernia eta Mujikaneko sastrerixia guk ezautzen dittuunak hor, hola, etxe ezaunak. 
Bixen bittartian geratuko zan batenbat, baiña, hola, izenez esateko... 
- Ez, ez da geratu, ze etxiak be akabau jaku ta. 
- Askasibarreneko tabernia eta...? 
- Askasibarreneko tabernia ta... 
- Mujikan ez dakit zer, sastria edo... 
- Sastria. Denda [...]. 
- Mujikaneko sastrerixia zan hori. Ta hortxe akabatzen da, ya plazara sartzen da hor, Beheko plazara. 
- Beheko plazia? 
- Hau be Beheko plazia. San Martin de Agirre ta horrek ez, gerokuak dia horrek, guretako Beheko plazia. 
- Eta bestia? 
- Bestia Goiko plazia, San Pedro ondokuai. 
- Bai, holaxe [...] zan. 
- Goiko Plazia. 
- [...]. 
- [...] amaittu eitten die, Goiko plazia hori. 
- Juzgaua ta. 
- Bai. Juzgaua eta gero karzelia ta horrek danak zian hor. 
- Ta ze esan dozu hemen dauela zer? 
- Hor, ba, Juzgaua Goiko plazan alde batian goixan, Juzgaua, eta Karzelia ta Astotokixa. 
- [...] asko, gauza asko. 
- Karzelian atzian horrek ez dia ikusiko igual. 
- Egon. Hau Juzgaua, behintzet. Hau izango da Juzgaua. Hau... 
- Bai. 
- Hemen Juzgauan atzian alde honetatik, [...] bidia, alde honetan Astotokixa. 
- Hau da Astotokixa? 
- Bai. Oin ez dakit ze ein daben hor, ze Kulturetxe edo ze ein daben hor. Hori da Astototokixa. Ta atzekaldetik Karzelia. 
- Gero zer? 
- Hor Karzelia. Guk hala esaten dou: Karzelia, Astotokixa, Juzagaua ta Goiko plazia. 
- Bai, hiru zati horrek [...]. 
- Ba, hemen plazatik gora Mizpiliko kalian gora daren etxiak. 
- Bai, bai. 
- Hor, horrek etxiak, horrek etara ein bihar etxiak. 
- Ya... 
- Mizpili. 
- [...] zela esan dozu? 
- Mizpili. Mizpili [...] , Mizpildi da, baiña gero Mizpili [...]. 
- Mizpirualde esaten jaue. 
- Bai, oin bai, baiña guk Mizpili, [...]. Hor, aber... Hor... Hau ya ospittal aurria izengo da, ezta? Oseake, oin... hemen hemendikaldien Satorretxe be hortxe zeuan, ba, basarrixa. 
- Nun? 
- Hementxe, hementxe, Mizpillin akaberan. Oin etxiak dare. Honek danak etxiak izengo dia hau illara hau? 
- Bai. 
Bergarako erdiguneko eraikinen izenak
Agirre Oteiza, Juan Antonio; Narbaiza Azkarate, Maritxu
- Hamen goixan Satorreneko... Satorretxeko etxia, gero Bustiñoneko panaderixia... 
- Itxoin. Poliki, poliki, poliki. Lehenengo basarrixa esan dozu, ez? 
- Bai, lehenengo Satorretxe basarrixa. 
- Eta basarri hori nun zeuan oin etxiak akabatzen diran lekuan? 
- Bai, bertan, hantxe, azkenengo etxian bertan hantxe, azpixan. Hor Satorretxe. Hori ondo dao. Hortik behera kalian, honutz, ba, Bustiñoneko panaderixia, hola, ezauna hor San Pedro kal... 
- Goittik hasi ta...? 
- Goittik hasi ta honutz, plazara. Honen pegante Bustiñoneko panaderixia. 
- Baiña eskiña-skiñan ala beherao? 
- Eskiña-skiñan. 
- Bai, lehenengua uste dot dala. 
- Bai, bai. 
- Bai, oin be badao panaderixia Leturianekua esaten jakona, baiña guk, ba, ez dakit zegaittik... Bustiñonekua. 
- Eta gehixao gero? 
- Handik behera, hola, ezaunik... Harek beheko etxiai ez dakit zela esaten jakon, baiña espezialik nik neuk ez dot... 
- [...]. 
- Bai, baiña izena etxiai... Mizpili kalia, hori bai. 
- Gero hemen laga dittuu ein barik Barrenkalian gaiñekaldetik darenak. 
- Barrenkalian gaiñekaldetik allegau gara, sartu gara Mizpilira, ezta? [...]. Bueno, Mizpilin Bustiñonetik behera [...] , klaro, [Biona] daon etxiai Otxakillaneko panaderixia. Klaro, klaro. Otxakillaneko panaderixia. 
- Ta hortik behera? 
- Ta gero hortik behera, calle San Pedrora... nun dao? 
- San Pedrora sartu baiño lehen... 
- San Pedrora sartu baiño lehen... Hau Barrenkalia? 
- Egon, egon, egon, calle San Pedro. 
- Bai, hori, San Pedro, hurrengo. 
- San Pedro kalia? 
- Bidekurutzeraiño, "hasta el cruce ese". 
- Calle San Pedro esaten ziñuen? 
- Ez! San Pedro kalia. Calle San Pedro ez, San Pedro kalia. San Pedro kalia! [...] , "era la calle mas centrica". Bua! San Pedro kalia zan haura. Bueno, oin Barrenkalian laga dittuu Elusuneko kantoetik behera bajau eta Barrenkalian hemen batzuk esan dotsuet, baiña hemendik plazaraiñokuak... 
- Gasparreneko... 
- Zabalanekua eta horrek esan dittuu? 
- Gasparreneko etxia ta... 
- A! Hemen, hemen. Honek esan dittuu, baiña goikuak... 
- Goikuak, goikuak. 
- Hemen lehelengo etxia... Etxetxona? 
- Hau karnazerixia ta daon...? 
- Hau karnazerixia ta daonau, Etxetxona lehelengua? 
- Haundiñak esan, e! Bestela, [...]. 
- Etxetxona, Zubiko Felisana... 
- Baiña hola esaten ziñuen? 
- Bai, Zubiko Felisana. Muniategiñekua, Sesmanekua... 
- Gasparrenekua. 
- Isildu zaitte! Gasparrenekua...! 
- Bai. [...]. 
- Sesmanekua eta hurrengo oingo... Pedroagarrenekua. 
- Zela? 
- Pedroagarre. 
- [...] Gasparreneko taillarra. 
- Pssst! Hori salto ein dou. Pedroagarrenekua. Etxiakin gabiz ta, taillarrakin ez. Eta gero ya... ez beste etxeik Barrenkalian... 
- Lonbidena. 
- Lonbideneko tabernia... eta... 
- Han gero zan ferreterixa bat [...]... 
- Ez, ya gehixao ez. [... nekua] , Lonbideneko tabernia... 
- Plazia... [...]? 
- A, bai, Berdura-lazia, bai. Eskiñako etxiak edo Berdura-lazia horri; eskiñakuei Berdura-lazia. Holaxe esanda entenditzen gara, Berdura-lazia. 
- Ta Artekalera emoten dabena? 
- Artekalera emoten dabena be, ba, goittik, goittik lehelengo Berdura-lazia. Behetik be Berdura-lazia azkena ta goittik be Berdura-lazia lehelengua. Ta gero hurrengua [Xamiranekua??]. Ta hurrengua, hola, ezauna... Hurrengo ezauna han... Bi-iru dare han, hola, izenakin ez gontsan esaten. Hurrengo Ormaxabalenekua Artekalian. Eta Ormaxabalenetik behera hurrengo... Txerokua. 
- Zelan? 
- Txeruko, Txerukua, Txeruko dendia be bazan ta Txerukua. Eta gero Etxenikenekua ta Manuel zapatarixa. Horrek, ba, inportantetxuenak en Artekale. 
Bergarako erdiguneko eraikinen izenak
Agirre Oteiza, Juan Antonio; Narbaiza Azkarate, Maritxu
- Raizabalen dendia [...]. 
- Bai, hori oin, baiña lehen ez zeuan han, Raizabalenekuak ez zeukan dendaik hor. Lehen goixan zekan bakarrik dendia. Horretxek dia, hola, inportantienak izenez, lehengo izenekin: Ormaxabalenekua eta Etxenikenekua ta Goiko plazia hemen dao... 
- Goiko plazia hau da. 
- Hau Goiko plazia. 
- San Pedro eta... 
- Eta goittik beherako bittartia zein da? "¿Este? "
- Ez, hau. 
- A! Hau. 
- Ta hau da Monzonen etxia, hamen dau [... dauen] jardiña ta... 
- Hori Monzongua guk, Monzongo etxia. Hori etxiori Monzongua guk esaten gontsan. 
- Monzongua? Ta horren jardiñeri ta horrei? 
- Ez, ezebez. Ta zirkulua zeuan hor ta Monzongo etxian zirkulua. 
- Zirkulua nun zeuan? 
- Lehenengo pisuan bertan, Monzonguan. Baiña ezebez, e? Baiña etxiai Monzongua. 
- Eta behian daona? Horrek... 
- Txaranekuak bizi dianai-a guk, hola, izenez ez jau sekula esan ezer. 
- Txaranekua be ez? 
- Txaraneko etxia, pentseizu, Txaraneko etxia. Eren dendian haura etxe haundi haura dana Txaraneko etxia. 
- Ez, ez, ez, ez. "Espera, espera". 
- Izetez Irigoienena zan, baiña guk... 
- Irigoien, Irigoien. 
-... "Irigoienen etxia" esan ta iñor ez da entenditzen! 
- "Si". 
- Ezetz, ba. 
- "Que si". 
- Txaraneko etxia zan... 
- Txaraneko etxia haundixa zan ta Irigoienena zan bestekaldien sartzen dana. 
- A, atzekuei Irigoienena? 
- Bai, handik sartzen zana. 
- Baiña dana da bloke bat, Irigoienena zan dana ta. 
- Klaro, Artekalen be bloke baten dare danak. 
- Aber, nola esan dozu? Txaranekua zer zan? 
- Txaranekua etxe haundi hori, oin [bi...] daon etxe haundi hori Txaraneko etxia. 
- Ta hori beste hori esan dozunori? 
- Irigoienena. 
- Eske etxia beori da, baiña hamendik sartzen da edo bestekaldetik. 
- Bai, bat sartzen da behetik eta bestia... 
- Plazia [...] hamendik dauka sarreria. 
- [...]. 
- Baiña etxe bera da, e? 
- Etxe bera da, bera da, bera da. Oin be] alde bittatik sartzen dia Txaranekuak. Txaraneko [...] ataittik eta bestekaldetik, bixetatik. 
- Eta gero plazan? Aiuntamentua edo... 
- Plazan, ba, Aiuntamentua, Seminarixua... 
- Itxoin, itxoin, itxoin. 
- Aiuntamentua. Bestekaldiai Seminarixua. 
- Danai? 
- Ez... Seminarixua danai, vamos, Seminarixoko edifiziuai, frentian daonai. Gero, Mujikaneko aldiai Pastelerixako etxia. Han lehenao ez dakit pastelerixia izenda edo zela daon izen hori. Gu Pastelerixako etxia esanda entenditzen giñan. Etxe haundi bat. Osea, Mujikaneko... 
- Lehen tabernia ta oin [zerian]... 
- Bai, Amerikanokua-a zeuana. Etxe hari Pastelerixako etxia. Eta bestekaldian oin bankua dauenai, berriz, ba, Berroia, gure denporan bizi zana, ta Berroianeko etxia esaten jakon. Bankua ta horrek gero ipinittakuak dia. 
- Eta Monzonen aurrian goittik behera doian kale hori? 
- Hori Konbenixo kalia. 
- Konbenio. 
- Konbenixo kalia Bergarako moduan esaten gontsan. Hortxe ein zan konbenixua Espartero ta bestia... Maroto. 
- Eta han kale haretan, kale haretan, behetik gora abixau ta lehelengo daon etxe haundi hari... hari karnazerixako etxe hari zela esaten jako? Altzetanekua edo? Haura taberna... 
- [...]. 
- Altzetanekua lehelengo karnazerixiai. 
- Karnazerixiai ala etxiai? 
- Etxiai Altzetanekua, Altzetaneko etxia. Gero handik gora, hola, etxe ezauna... ez dakit nik... 
- Hor Kasinua ta... 
- Bai, Kasinua; Kasinoko etxia be bai. Hori be guretako hola esanda ezaun izan da. Osea, Altzetanekua, gero Berroianeko inprentakua... [...]. Berroianekua. Ta gero handik gora... Txistunekuak be bai hantxe bizi zien nunbaitten. 
Bergarako erdiguneko kale eta eraikinen izenak
Agirre Oteiza, Juan Antonio; Narbaiza Azkarate, Maritxu
- Baiña etxia? 
- Bai, Txistuneko etxia esaten gontsan guk. Klaro, eske orduan esaten zan, batenbat bizi bazan, ez dakit zein, ba, Txistunekua. Ta han biziko zien beste batzuk be, baiña guk entenditzeko, ba, Txistunekua esan. Osea, Altzetanekua, Berroianekua ta Txistunekua ta gero Kasinoko etxia ta... gehixao ez dou guk... Kasinua, hari goixai danai. Ta gero ya Goiko plazara horrekin allegatzen gara. Gure zerian han badare beste batzuk be, baiña guk zertutako izenekin ez. Ya sartzen zara han Goiko plazara ta gero han Mososen farmazia -hori be gure denporakua-ta hari etxiai, ez dakit, batzokixa daon lekuko etxiai zela esaten jakon. Fernandezenekua edo esaten jakon etxe hari oin batzokixa daon etxe haundi hari. Ez dakit zein zan be Fernandez, baiña Fernandezenekua. Hola, Astesantuan-a etortzen zien bigotiakin ta oso jente dotoria. Buu! Jente dotoria izeten zan haura. 
- Haura hantxe bizi zan "toda la vida". 
- Bai, "toda la vida". [...] be bai "toda la vida", bata [zubittan] ta bestia... 
- Ta bestia [...]. 
- Zera, Fernandezenekua, "con un bigote rubio-ubio", akordatzen naiz ni. Ba, horretxek [...] plazan, ta hortxe akabatzen da. 
- Plazatik gora doian kalia? 
- Plazatik San Pedro kalera zoiatz oin? 
- Harutz, gora. 
- A, haura be... Mizpili. 
- Ez, ez, Beheko plazatik. 
- Konbenixua. 
- Beheko plazatik Goiko plazara Konbenixo kalia. 
- Edo Arrain kalia bestela. 
- Ez! 
- Bai, Konbenixo kalia. 
- Beheko plazatik Goiko plazara... Ez, Beheko plazatik... Birekutzian zabiz zu. A! Hori Birekuutzia da. Birekutze... 
Hementxe hasten da Birekutze kalia Txaraneko etxe haundi hortan. 
- Hori nun hasten da Plazan? 
- Plazan bertan, bai. 
- Bankoan etxian. 
- Hor kruzeraiño, horraiño da Birekutzia. Ez dakit nun akabatzen dan Birekutzia. Birekutzia San Pedrotik hona dator ta... 
- [Casa] de monjas. 
- Bai, bai, mojetaraiño... 
- Bai, ze nire ahiztia ta bizi diena [...]... 
- [Romanen] etxeraiño da ya. 
- Bai, bai, bai, [Romanen] etxeraiño dana, bai. Hori dana Birekutzia. 
[...] 
- Beheko plazan Birekutze aldera, osea, oin bankua daon etxia hau da, ezta? 
- Bai, hor bittarte bat daukau. 
- Bai, bittarte bat eta Txantxikunekua. Gero hor bittarte bat behera juteko ta hau Berrondonekua. 
- Haundi bat hori be? 
- Bai, etxe haundi bat. Berrondonekua esanda guk entendidu dou beti. Hurrengo Grazianenekua. 
- Ze da kale aldera daona ala beherao daona? Eske hor beste zulo bat dao zinera juteko. 
- Ez, hori ya... hori bittarte bat da... 
- Ez, ez, hau Berrondonekua eta hurrengo Grazianenekua. Hau bittarte hau behera jutekua? 
- Hori da zera, Berdura plazara behera bajatzen dana. 
- Ez, Grazianenekua hurrengo txikixa izengo da. 
- Bai, txiki-xiki bat. 
- Hemen bi etxe dare ala? Berrondonekua ta hurrengua? Hau ze da , ba? A! Hau beherao daon halako zati haundi bat dauka horrek beorrek atzera behera, baiña guk Berrondoneko etxia esaten [...]. 
- Danari? 
- [...] , bai. Hurrengo txiki bat daona Grazianenekua. Dendia ta... Hurrengo ferreterixia Emilionekua. 
- Baiña Emilionekua ze da etxia edo ferreterixia? 
- Emilinekua etxiai ta dendiai danai esaten [...] , Emilionekua. Handik gora hurrengo, hola... 
- Egon, egon, egon. 
- Egon, egon, egon... Ez gabitz ondo, ala? 
- Ez, ez, ez. [...]. 
- [...] Birekutzia hemen dao. 
- Klaro. 
- Ez dao baiña etxe asko. Birekutzetik... 
- Baiña Emilion ferreterixia hemen behian dao. 
- Don Felixen etxia... 
- Don Felixenetik... 
- Don Felix, zein da hori? 
- Medikuan etxia. 
- Medikuan etxia hamen [ez dao]. 
- 179 ez zan? 
- Eta hori Berrondonekua ipini dou. 
- Bankuko etxia hau da, ezta? 
- Bankua hau da. 
- Ta hemen bittartia zeaittik dao, ba? 
- Hor dao... 
- Bankuko etxiak aldemenian zeukan lehenao ez dakit ze zaintzen zebena ta gordetzen zebena... 
- Ez, hori da hamen... 
- Bai, hau 178 da oin numerauta daona, han arkuak eta... kentzeko... Hau da hau. Gero 179. Ta hor bittartian bittarte bat dao. 
- Bankuan etxe haundixa hau da ala hau da? 
- Hau. 
- Hau? Orduan hau da oin... 
- Hori bittarte hori da beheko [estaziñora] pasatzen dana. 
Bergarako erdiguneko eraikinen izenak
Agirre Oteiza, Juan Antonio; Narbaiza Azkarate, Maritxu
- Honen segidan zeuan. 
- Etxe haundi-aundi bat, etxe haundi-aundi bat. Aber, nun dao hori etxe haundiori? 
- Beheko plazia da hau. 
- Bai. 
- Beheko plazia da hau. 
- Hau da Bankua. 
- Bankua daon etxia da oin arreglauta ipini dabena. 
- Eta hau ez dakit ze dan. Ze ipini dou? 
- Txantxikunekua. 
- Txantxikunekua, ba, honen etxe honen [...]. 
- Hori dana bat da. Hori bat da, e? Hau ta hau bat da. Oin entenditzen dot. Ta gero Berrondoneko kantoian goittik beherako bidia hau da plazara doiana. 
- Edo hau? 
- No, hemen ez dao biderik. Hau, hau, hau. 
- Eske hau... hau zinia daon kalia da, Novedades-ko... 
- Bai. 
- A! Novedades-kua da hori? A! Orduan, hemen [...] hortik honutz. 
- Hamen dao beste bidetxur bat. 
- Ta hortik honutz... Hortik hona... 
- Hemen dao beste bidetxur bat, hona joten dau. 
- Bai, hemen, hemen. 
- Hemen sartzen da. 
- [...]. 
- Orduan hau... 
- Tintorerixara sartzen da hori. 
- Hau Tintorerixakua baldin bada, hemen ipini bihar dozue Kamatxonekua eta Emilionekua. Emilionekua [...] honutzao eta Kamatxonekua harutzao. Horrek dia ezaunenak hor: Berrondonekua, Grazianenekua, Emilionekua eta Kamatxonekua, oin bota daben etxia. Eta hurrengua Anbrosionekua, haundi bat. Hoixe. 
- Hau? 
- Bai. Klaro, hemen falta die, ba, [Emilioneko] dendia lehengua... 
- Anbrosionekua... Oooo! "No saques mas, que no hay sitio". 
- Bankua be badao... 
- Ezetz! 
- Bueno, bueno, baiña "aparte de eso, digo". 
- Azkenengua ze esan dot? A, Anbrosionekua. Etxe haundi bat da. [Oin bi zati...] , zinia ta daona [...]... 
- Baiña hori behekua ez da, ba, izango zinian behian daona, zinian parian [daona]? 
- Etxe haundi bat eta zinia be beorrek dauka eta gero Errenteriñeko tintorerixia be hortxe dao, hor goittik beherako zulo hortan, ta hor... hor... atai bat be badao ta... Errenteriñeko tintorerixia be oso ezauna Bergaran nahi badozue apuntau. Oin zahar-aharra dao, [...]. Errenteriñeko tintorerixia, geure bizi guztian ezautu douna. 
- Eta gero kalia, zulo honen gaiñekaldetik daona, ze dala esan dozu? 
- Hori lehelengo etxiai, zela esaten jako? Andreederranekua, Donato-a bizi diana, etxia, Andreederraneko etxia. Eta gero hortik gora hurrengo... 
- [Etxeberrira]. 
- Hortik gora... 
- Ta horko zinera doian aldapa hari? 
- Kale-ulo horri? 
- Ez, guk izenik ez naiz akordatzen; ez gontsan esaten ezer izenik. Osea, Andreederraneko etxia ta gero... berriz Martinatraponeko dendia hurrengo, hola. Ez, Kalis... egon. Andreederraneko etxia,... 
- Kalistona. 
- Kalistoneko erlojerixia, izen horretxekin esanda, Kalistonekua. Hamen zati gehixao bihar dala uste dot, e, ze hamen... 
- Ez, ez, ondo dao. 
- Andreederranekua ta gero...? 
- Andreederranekua ta Kalistonekua eta Martinatraponekoa dendia, Agirre edo esaten jakona han... 
- Ondo goiaz. 
- Eta gero hortik gora, ba, klaro, Raizabalenekuak dauke oin zera ipinitta... 
- Hor bittarte bat hola behera... 
- Bittarte bat... 
- [...] garajia. 
- [...] subterraneua bezela, gaiñian etxia dauka eta hau gaiñetik ikusitta [...]. 
- Izenez, pues, no. 
- Ez badauka, ez. 
- Eta hor ya beste etxe haundi bat. Zela esaten zotsen, etxe haundi bat Birekutzian... 
- Hotel Goma. 
- Hau, honi Hotel Goma esaten zotsena, baiña hori be ez da izen... zera. 
- [...]. 
- Drogerixia zera. 
- Kamatxoneko drogerixia be bai badao hor. 
- Hau Lasa da. 
- Hori gero Lasa da? Ba, Lasatik honutz hemen Alzelaiñeko... 
- Pastelerixia hau da. 
Bergarako erdiguneko eraikinen izenak
Agirre Oteiza, Juan Antonio; Narbaiza Azkarate, Maritxu
- Alzelai pastelerixia zein da, hau? 
- Ez. 
- Raizabalenekua dao oin honutzauan. Hemen, hemen dao Raizabal. 
- Hori da Raizabal, baiña beste... 
- Hemen, kruze-ruzian. 
-... Alzelai beste pastelerixa bat dao. 
- Eta Alzelai be bai hor, baiña... 
- Eta hamen dao etxe haundi bat, hola, harrizko etxe bat. 
- Alzelaiñeko etxia, bai, ta honi atzeko etxe honi... hor dana jente aberatsa bizi zan ta horri izenik guk ez jau esan. 
Alzelaiñekua, eta Kamatxonekua eta Raizabalenekua nahi badozue apuntau hor. Hola, guretako ezaunak... 
- [...] Hurrengo Raizabalenekua, Raizabaleneko pastelerixia. 
- Zein, hau haundiau? 
- Ez. Txiki bat da haura. Haundi hori ez dakit [...] , Hotel Goma [...]. 
- Bai, segidan dao. 
- Bai, segidan etxe haundi bati. 
- Hotel Goma? 
- Bai, hola, gaitzizenez guk entzun izen dou jente asko bizi dalako. Guk holaxe ikesi giñuan, jente asko bizi dalako atai baten, ez dakit zenbat jente bizi dalako hor. Gero Kamatxoneko drogerixia. Beste bat, hola, [...] horren pegante hurrengo. Etxe haundixak dia horrek. Gero, zela zan haura [...] izen bat esaten zotsen, karnazerixia edo, Indianua edo zela esaten zotsen hari? Ameriketatik etorri zala ta, karnazerixia [...]... Benitonekua! Benitoneko karnazerixia. 
- [...]. 
- Eta... 
- [...]. 
- Egon, egon, egon. Benitoneko karnazaerixia, gero Idarretaneko dendia... 
- Etxiak falta bihar jaku, e? 
-... eta Alzelaiñekua. 
- Zela, zela? Karnazerixia eta gero zer? 
- Benitonekua eta Idarretaneko dendia... 
- Ta Alzelaiñekua? 
- Ta Alzelaiñekua. 
- Alzelaiña ze da, azkena? 
- Azkena. 
- [...]. 
- Idarretaneko dendia eta...? 
- Alzelaiñeko pastelerixia. 
- Hori ez da Alzelaiñeko pastelerixia, e? 
- Bueno, hori etxe haundi hori da bestekaldera daona, baiña ["aquellos tiempos"]... 
- Hori ez da Alzelain... Hau da Alzelaiko pastelerixia. 
- Banenguan, ba, ni... 
- Banenguan, ba, sobratzia ez euala, e? Haunditxua dala hori sobratzeko. 
- [...] pastelerixia? 
- Alzelaiñeko pastelerixia. [...] gure denporan, ba, holaxe [esaten...]. Hor ez dakit horri guk izenik ez jau esan. Hor bizi zian Bazterretxea ta [...] ta ez dakit zertzuk. Gero Hotel Lasa bestekaldien. 
- [...]. 
- Hotel Lasa... eta hau illara hau segitzen dau Markoneraiño, ez? 
- Bai. 
- Hemen enseñanzako etxia... Hotel Lasatik hurrengo... egon, Aranburuneko dendia zan hor. Aranburuneko dendia. 
Ta gero, Notarixuan etxia esaten gontsauna eta gero Markonekua beste bat, hola, bastante renonbraua... 
- Haundi hau? 
- Ez haundixa da Romanena. Txiki bat hor. 
- Markonekua? 
- Aurrekua Markonekua... 
- Librerixa haura... 
- Eta gero Don Romanen etxia. Guretako, hola, ezaunak, horretxek. 
- Zelan? 
- Donromanenekua. Donromanenekua. Medikua zan hori. Ya hor akabatzen da. Ta gero Enseñanzia... honi Moja barrixak. 
- Moja barrixak? 
- Bai, bestiai Moja zaharrak... 
- Osea, enseñanza... 
- Enseñanzako mojei Moja barrixak esaten gontsen. 
- Baiña ez [etxiai]... 
- Enseñanzia eta Moja barrixak, bixak, ez? 
- Ez, Enseñanzia sekula ez dou esan guk, Mojabarrittako eskolia ta Moja barrixak. 
- [...]. 
- Moja berrixak. 
- Ta eso de Enseñanzia gerokua da. Guk Mojaberrittako eskolia ta Mojaberrittako... elizia ta etxia. 
- Ta kale horrei izena? 
- Gero hurrengo ya hortik aurrerakuai Espoloia. Espoloi... Espoloira bidia. [...] etxetik... Espoloialdia. Espoloialdia, hantxe. Ta hemen Birekutzian goittik be laga dittuu etxe batzuk, e! Aber, Moja barrixak, honek... hau Markonekua... 
- Bai, ta hemen bide bat doia gora. 
- Hemen bide bat doia gora eta hemen... 
- Honek izenik badauka kale honek edo ezer...? 
- Ez... Horrek Mojaberrittako... han goixan zeuan itturri bat eta ezin jat akordau izena zela zeukan, harek itturri harek zeukan izena. 
- [...]. 
- Bai, bai, izena zeukan itturrixak. Eta hemen Mojabarrittatik goi partetik, goi partetik lehelengo etxiai Untzillaneko etxia. 
- Baiña... 
- Eta hurrengo... 
-... Lasan...? 
- Ez, Lasa... 
- Lasan bestekaldia. Bestekaldian, e! 
- Lasa hau da, Lasan parian... 
- Hamendik hasitta? 
- Hemen, hemen, hemendik hasitta... 
- Bestekaldetik hasitta? 
- Untzillaneko etxia lehelengo ta, hola, ezauna guretako... 
Bergarako erdiguneko eraikinen izenak
Agirre Oteiza, Juan Antonio; Narbaiza Azkarate, Maritxu
- Untzillaneko etxia ze da etxe haundi bat? 
- Bai, oin bastante abondonauta daon bat. 
- Han kotxiak egoten dia, ba, plazoletan? Eskiña haura. 
- Hau da... akaberia. Hori da mojetarako zera, hau eskolia... ba, hauxe plazoletia. 
- [...]. 
- Hementxe, hementxe [...] , lehelengua da. 
- Horixe haundi hori da. 
- Hau? 
- Bai. Bueno, hor zati horretan daoz asko, hor etxe asko dare sartuta, baiña... ez dakit... Ta hortik hau situatzeko etxe honek danok... Hau San Pedro kalia da goi partetik, ezta? 
- San Pedro, bai. 
- Unzillaneko etxia... 
- Bueno, San Pedro kalia hemen hasiko da. 
- San Pedro kalia nun hasten da? 
- Hemen. 
- Hemen, hemen, hemen. A! Ez, hemendik honaiñokuak aber akordatzen jaten beste ezer. Untzillanekua, [...] Bidekutzian bankua... 
- Ez, lehenao beste bat dao han [...]. A! [Batzoki... Batzokixa zan hantxe]. 
- Batzokiko etxia? [...] , ke, ba! 
- [...]. 
- Hor ez daukat nik, hola, etxe ezaunik izenakin. Idarretanekua bai, bidekutze-idekutzian, Celestino Idarretana, Idarretaneko etxia. 
- Baiña hori ze da Bidekutze... 
- Hau dendia be bazan, baiña ez zian alkarrekin ezer. Hementxe pare-arian. Kruze-ruzian, pare-arian, Idarretanekua. Gero, Mixoneko erlojerixia Idarretanetik hurrengo, hori bai akordatzen naiz, Mixoneko erlojerixia. 
- Baiña hori behekaldetik dao, ez? 
- Goittik da hori, e? Ala? 
- Goittik, bertan segidan. 
- San Pedro kalian Mixonekua goi... Oin behian dao, baiña lehen hemen goixan zeuan Idarretaneko etxian onduan. 
Bestiak oin Birekutzian behian dauka, baiña... hori Mixonekua. Gero ezauna, ba Goenetxeneko panaderixia. Oin be han dao. Eta gero Otxakillaneko dendia. Bi Otxakilla dare: bat panaderixia eta bestia dendia. 
- Eta Goenetxeko panaderixian onduan dauena ze da? 
- Goenetxeneko panaderixan daona Otxakillaneko dendia. Ta gero ya Otxakillaneko dendan han, hola, apurtu eitten da -ez dakit [...] ondo gabitzen-, apurtu eitten da kalia. 
- Bai. 
- Hola, bittarte bat gora. Nun dao haura bittarteaura? 
- Ez da azaltzen, baiña [...]. 
- Bittartia dao gora. Ta gero bittarte haura pasau ta honutz Larrañaganeko aldera, hemen, bittarte hori pasau ta Larrañaganeko aldera, Niñodeoron etxia. Hori alkatia izandakua Bergaran. 
- Baiña hori ze da? Hau etxe...? 
- Hemendik... Hemen etxe mordua dao. Esango dotsuet. 
- Gero Bauleruana. 
- Niñodeoro... 
- Bauleruana. 
- Bauleruana ta Larrañaganekua, Larrañaganeko etxia, zeatik aldamenekua be erena da ta Larrañaganekua esanda entenditzekn gara, eta gero, Otxakillaneko panaderixia apuntau dozue eta... ez dao besterik. 
- Otxajillaneko dendia eta hau panaderixia. 
- Bai, apuntau dou, baiña, dendia eta panaderixia. 
- Beste, hola, inportanteik ez, ez dao. 
- Ta San Pedro kalia bestekaldetik ez dou apuntau. Harek, Mososenetik hasitta... 
- Hor be badare? 
- Bestekaldian be badare ta. "Es que ya no hay sitio". 
- Han puntan ekin ta... Leturianeko karnazerixia nun dao [...]? 
- Leturianekua hemen. 
- Leturianekua hau. 
- Klaro, hortik hona, San Pedro aldera. 
- Hortik San Pedro aldera, ba, dare, hola, ezaunak... 
- Hamen farmazia ta... ez? 
- Bai. 
- Farmazia ta... 
- Egon, farmazia lehelen Birekutzian. 
- [...]. 
- Hor murtxillak eta odolostiak-ta eitten zittuena Soartenekua zan bat, hola, antxiñako izena. 
- Fernandezenekua ez zan? 
- Bai, Fernandezenekua etxia, bai. Gero, oin pelukerixia daona... Soartenekua ta Erretzunekua hor, hola, oso ezaunak. 
- Bixak leku baten? 
- Illaran. Hemen,... hemengo... lehelengo Soartenekua ipinizu. 
- Ta bestia zein esan dozu? 
- Erretzunekua, oin dendia daona. 
- Ferreterixia daona edo? 
- Bai, ferreterixia daona. Ta gero, hola, ezauna San Pedro kalian, ba, [Usinaganeko] dendia, oin be han dao, baiña, hola, izenez, [Usinaganekua] ; Retegiñekua, zapaterixia, oin be han dao, baiña, hola, izenez, ba, ez. 
- Bale, bale. 
- Hor ez dot nik, hola, etxe apartekoik, izen apartekokin ezautu. 
- Bueno, hemen [...] haundiñak eta... Hemen goixan. Hemen, enseñanza inguruan ezer...? 
- Enseñanza inguruan, ba, horixe itturrixoi ezin jat akordau goixan... Zela esaten gontsan hari? [Antxintturri... ez, Antxintturri Soledad...]. Honek Soledadeko etxiak dia? 
- Bai. 
- Soledadeko etxian onduan pixkat beheratxuao zeuan itturri bat, hari be Antxintturri edo esaten jakon... 
- Soledadeko... Soledadia zer da? 
- Soledade da basarri luze bat hiru bizitzakua. 
- Han goixan ikusten da, ba? 
- Honek etxiok... hau, Soledade basarrixa, hiru bat bizitzakua. 
Soledadea baserriaren inguruko toponimia
Agirre Oteiza, Juan Antonio; Narbaiza Azkarate, Maritxu
- Beste leku bati bizi guztian esandakua, Beheko kondia lehen nun markau dou? Beheko kondeko gorako txariai Kondetxaria. Hori bizi guztian esandako izena. 
- [...]. 
- Hori Soledade... Soledade [esanda] , Soledade basarrixa, hor hiru familixa... 
- Eta hor Soledadepian daren etxe horrek edo...? 
- Soledadeko etxe berrixak horrek, baiña izenez bestela ez. Horrek ya oin eindako etxiak dia horrek. Soledade aldia ta Soledadia bizi guztikua hori da. 
- Bai, bai. Ez dao, orduan...? 
- Ez. Eta Soledadetik Goiko kondeko... palaziua nun geratzen jaku? 
- [...]. 
- Txaria... Baiña ez, horri ez jakon esaten Kondetxaria? 
- [...]. 
- Bai, horrek be... hori... hori... Kondian boskia edo esaten jakon. Ez, horri ez gontsan esaten horri, baiña beste kondian gaiñekaldiai, trenbide gaiñiai esaten jakon Kondetxaria. 
- Bide gaiña edo hau? 
- Trenbide gaiña. Aber... 
- Ba, trenbidia hau da [...]. 
- Trenbidia hau da. Nun dao Beheko kondioi? Hauxe, ezta, esan dou? Ba, hau trenbide gain honi honi esaten jakon. 
Ta hau... 
- Beheko kondia hori da? 
- Goiko kondia da. 
- Ez, hau Goikua, e! Gaizki gabitz. Hau San Pedro, hau Goiko Kondia da, baiña Behekua, Beheko kondia, nun geratu jaku? 
- Oin errotalde edo daon hori. 
- Santa Ana? 
- Bai. 
- Santa Ana... 
- Hau. 
- Santa Ana hau. Ta trenbidia? 
- Hau. 
- Hau? Ba, hau alde hau, trenbidetik gorako hau Kondetxaria, hau zona hau. Hau dana da kondiana, e! Beran pareko hori dana da Kondetxaria. 
- Ta hor Kondetxaran, hola, txabolan bat edo zeoze bazeuan? 
- Bai, [potzua] ta hor zeren... 
- Ta hori Kondetxaria ze zan sail haundixa, sail haundixa? 
- Bai, oin be han dao haura! Trenbidian gaiña dana haura kondiana da. Kondiak... Kondetxaria esaten jako hari, beran propiedadia. Hor... Itsasmendikuen-a terrenuen artekua [...]. 
Espoloia kalearen egitura eta eraikinak
Agirre Oteiza, Juan Antonio; Narbaiza Azkarate, Maritxu
- Horrek, horrek palaziuorrek guretako izenik... Espoloiko... 
- Izena bai. 
- Izena bai, baiña guk zela esaten gontsen? Narbaizanekuak bizi zien ta guk... 
- E! Horrek gerokuak die... 
- Baiña ez die [izena esatekuak]. Guk ez gontsan esaten izenik horri. Espoloian bai, Etxanizenekua ta Espoloian bazeren etxiak. Aber, nun daoz... Espoloia? 
- Etxaniz,... 
- Espoloia hau da. 
- Hau da? Allegau gara Espoloira. 
- [...]. 
- Eta hango arbolak eta? Ertzaiñena hori izango da. Honi ez gontsan guk izenik emoten. Ta honek dia Espoloiko etxiak? Ala ez? 
- Bai, eske Espoloiko etxiak ez dia azaltzen hemen. 
- Ez dia azaltzen. Baiña hau da Espoloiko pasiua, ezta? 
- Hau da... han... zela da? 
- Hau goittik faten dana goiko [San Antonio] aldera. Honek Espoloiko etxiak. 
- Ez, ez, goiko etxiak hemen dare. 
- Hau da Ertzaiñana, hau Etxanizena, hau da Mobillasena... 
- Ertzaiñana nola da, nola dauka izena? 
- Ez gontsan guk esaten; guk ez dou ikesi haren izenik. 
- Sekula haren izenik... 
- Ta beste hori zelan esan dozu? 
- Hau Etxanizenekua. 
- Hau? 
- Hori, bai, [...]. 
- Hori desapareziduta dao. 
- [...]. 
- Hor Etxanizenekuak bizi zian hor. 
- Hau bidia da, kamiñua? 
- Bai. 
- Hau Mobillas. Ta honek zertzuk die? 
- Honek Espoloiko etxiak. 
- Hau... 
-... tabernia-a zerenak. 
- Hau da... han... badao, ba, beste bide bat hor [...]? 
- Bai, Espoloiko etxiak. 
- Espoloiko etxiak! 
- Angulua eitten daben etxe hori, ezta? 
- Bai! 
- Hori Zabalan etxia. 
- Ez! Zabalan etxia aurrerauan dao! 
- Ta hau be bai. Hau zan Zabalan etxia ta hau zan Zabalan palaziua. Hau Mobillasena. 
- Eta Zabalan palaziua? 
- [Oin] Zabalana da bidian... zein da bidia? 
- Kamiñua hau da. 
- Hamen, hau izengo da. 
- Kamiñua hau. 
- Hau izengo da, hamentxe. 
- Hori zein da, beterinarixua-a bizi ziena? 
- Ez, hau izengo da Zabalana. 
- Hau, beterinarixuana hau izengo da. 
- Hau beterinarixuana. 
- [Gero hemen behien] , honek die beheko torrekuok honek behekuok... 
- Osea, 216? 
- Zabalan etxia. 
- 216 ze da? 
- Guk Zabalan etxia honi esaten gontsen, e? 
- Zabalan palaziua hau. 
- [...]. 
- Eta 215? 
- Mobillasena [...]. 
- E? 
- Mobillasena da hori. 
- Mobillasen palaziua. Eta Mintxei baserrixa Mobillasen atzian. 
- Holakon bat edo izengo zan. 
- Bastante txikixa? 
- Bai, txiki bat. Baiña botata dao oin. Hau ze ete da? 
- Hau bidia da. 
- Hau bidia atzetik doiena! Honek Espoloiko etxiak, Espoloiko tabernia-a zerenak. Ta hau atzetik doien bidia. 
- Itxoin, itxoin, bidien barruan geratzen da... 
- Ba, hauxe izen biher Minttei. 
- [...]. 
- Hauxe da Minttei. 
- Mintxei? 
- Bai. Mitteikua esaten [...]. Ta gero beste basarri bat dao hamen galduta... 
- [...]. 
- E... Bonbulu aldera, hola, gora mendixan... 
- Bonbulu hemen dao. 
- Bonbulu baiño gorao, ondio pareta bakarrik daona, sekula akordatzen ez jakun izena. Hor... 
- [Askizar] edo holakon bat? 
- [Eskuzar]... ez! 
- [Eskuzar] bestekaldian dao. 
- Egon. Etorri hona. Ez jat akordatzen. Bueno, Espoloian gare. Eta... hemen dao kruzia, hau Zabala esan dozu, hau be Zabalan etxia dala esan dozu, Mobillasena... 
- Eta hau da, pareta hau, Mobillasen paretia, berari... 
- [...] frontoia [...]. 
- Frontoia [...]. 
- Frontoia [hau]. 
-... baiña Mobillasena. 
- Hori Mobillas ta gero... 
- Gero Espoloia, ta Espoloian beste izen espezialik hor ez, ezta? [...] Etxanizenekua ta... 
- Etxaniz... [...]... 
- Espoloia noraiño da? 
- "Hasta San Antonio". 
- Bai. 
- Beheraiño. 
- Beheraiño izengo da, ezta, Espoloia? Hasi hemen zerian... 
- Markon...? 
-... Markoneko kantoian eta... 
- Hori ipini dou, Espoloia? 
-... eta aldapia goittik behera pasau arte, bai. 
- Bai, 200a da. 
- [...]. 
- Hemen San Antonio, hemen San Antonio, bueno... 
- Nik... 200a nik Espoloia daukat, kalian izena ipinitta. 
- Espoloialdia... 
- Espoloialdia dana da Espoloialdia. 
- [...]. 
- Espoloialdia ondo dao; [bueno, Espoloia, Espoloia]. 
- [...] Espoloia. 
- Espoloialdia edo Espoloia? [...] izena [dauka harek]. Ta gero Espoloia akabatzen dan lekuan hemen ya hemen allegatzen gara San Antonioko kruzera, ezta? Hemen behian. Hemen lehenao gasolineria zan. Ta hemen izan da, hola, guretako, Eibartxikiñekua... 
- Hori ze da La parra-a horrek darena hor? 
- Ez, La parra frente-rentian. 
- Etxe haundi bat. 
Bergarako kaleen garai bateko egitura eta eraikinen izenak
Agirre Oteiza, Juan Antonio; Narbaiza Azkarate, Maritxu
- Ez dakit zein izengo dan. Hori edo, hemen goittik behera goiazela parian aurrian... 
- Antzuolarako bidia hau da. 
- Hori, Antzuolarakua hori. 
- Hau da La parra. 
- La parra da hau, hau. 
- Entradia hamendik dauka... 
- [...]. 
- Parrakua esaten gontsan guk, La parra ez, Parrakua. 
- Parrakua. 
- San Antonioko Parrakua. Gero... 
- Ta ermittia, San Antonio. 
- San Antonio ermittia... Elizia. San Antonioko elizia bertan onduan, Parrian kontra-ontran dao hori txiki-xiki bat. 
[...]. 
- Ermittia? 
- San Antonioko ermittia, bai. Elizia edo ermittia "no se que deciamos [...] , pero siempre" San Antonioko ermittia. 
Lehenau ez zan egoten jaiero mezarik eta. Gero, hemen hemendikaldian beste bat ezauna Kanalejasenekua izenekua. 
- Ze da, lehelengua goittik hasitta? Edo bigarrena? 
- Bigarrena... "no se en que portal esta". 
- Itxoin piskat, e? [...] 
- San Antonio ze da, auzua, ez? Osea, hau dana? 
- Eskolia akabau danian bidekurutzian, San Antonio auzua da, ba, hemen auzo dexentia da, e! Hau, San Migel kalia... 
- Zein da San Migel kalia? 
- Hor... egon... 
- Hemen egongo da bittarten bat. 
- Hor bittarte bat da. 
- Bai, hemen badao, baiña ez dakiu hau markau... Bittartia hau da. 
- [...]. 
- Bai, hoixe, hoixe. Hor etxe zahar pilla bat, San Migel kalia. Hori, hori bizi guztian famosua izan dana, San Migel kalia. Hor betik jente... 
- San Antonio auzua be ez dou ipini, ez? 
- Ointxe ipiniko dou. 
- Hori da San Migel kalia. 
- Oin San Antonio auzua... 
- San Antonio auzua, ba, klaro, oin honek Toki-der ta nik ez dakit zenbat izen daren hemen ipinitta berrixak, baiña lehen San Antonio hauxe zan, hauxe, hauxe. Honek ez zeben esistitzen lehenao. Horrek zien, ba, ezebez, goiko aldapa batzuk bakarrik. Oin dana izengo da San Antonio. 
- Errekiaz alde batetik zeuana, ez? 
- Bai... 
- Errekiaz bestaldetik zeuana ya Martokua edo izango zan? 
- Ez, berori etxe pillioi dana zan... Martokua hemen aparte geratzen da. Honek etxiok akabautakuan... 
- Errekiaz alde batetik danak dare: San Antonio, Martokua, Zubixaurre... 
- [...]. 
- San Antonion beste izenik... aber, hemen Kanalejasenekua esan dotsuet. Hori... 
- [...]. 
- Eta hor ezer badao hurrengo? 
- Egon. San Antonion, aber, besterik... Eibartxikiñekua apuntau dozue? Eibartxikiñekua bestekaldera; hor ez, e? Eibartxikiñekua hemen, hemen. Aber, goittik behera Espoloian bagoiaz ta honetxek etxetan, hementxe erdi-nguruan bizi da Eibartxiki. Eibartxikiñekua. Guretako, hola, ezaunak. Ta gero gasolinerua be bazan [palaziua] baiña, hola, izenez... 
- Eta honutz? Hau zela da? 
- Hori Martokua, Martoko etxe berrixa. Martoko etxiak horrek [esan...] entenditzeko. 
- Aurrerao? 
- Gero, hori Zubixaurre. Zubixaurre zubiraiño, e? Ozetako zubiraiño. 
- Hau ze da? Zubixai nola? 
- Ta gero, Ozeta. 
- Ozaeta. 
- Ozeta. Ozaeta, ez. 
- Zubixai? 
- Ozetako zubixa. 
- Eta [Ozeta hori] zeiñi esaten jatzue? 
- Ozeta, ba... zubixa pasau ta Altos Hornoseko hauxe lautadatxo hauxe, Altos Hornosera allegau baiño lehenao daon... 
- Ein dittuen etxe berri horrek, Uned eta horrek danok...? 
- Bai, bai, Ozeta dia horrek. 
- Bai, horrek Ozeta. 
- Eta hortik gora... hemen behetik gora, hemen behetik gora dare Maikera bidian, Maikera bidian dare hor San Martin... 
Ozeta eta Zubiaurre auzuneen inguruko kale eta eraikinak.
Agirre Oteiza, Juan Antonio; Narbaiza Azkarate, Maritxu
- E! San Martin goixan dao. 
- [...]. 
- Baiña horrek merezi dau hartzia? Horrek ez, ezta? Ala bai? 
-... hemen Ozeta goixan dao markauta. Maikera bidia... Maikera... 
- Maikera bidia hau da, ta hau behia... Ta honek etxiok nunguak dia, ba? Horrek be Ozetakuak dia. 
- Hau da bariantia. 
- [...] bariantia [...] ta... 
- Ta horren azpixan [hartzen] die. 
- Horren azpixan. Baiña hau Ozeta da, e! Honek goiko etxe honek. 
- Hori Zubixaurre. 
- Ala hau da Ozeta? 
- Hori Martokua. 
- Hau Martokua. 
- Hau Zubixaurre. 
- Hau da Zubixaurre? 
- Ta hau Ozeta. 
- A, a. 
- Ta hau? 
- [...]. 
- Martokua. Martokua, Zubixaurre ta Ozeta. 
- Bai, ta hemen beonen mapan Ozeta hemen goixan dao. 
- Ozeta hemen goixan... honi be Ozeta esaten jako ta... hau dana... 
- Hori [Maike] , ezta? 
- Bai. 
- Hau [Maika] da ta, ba, hemen daren... 
- E! [Maika] San Martiñen dao, e! 
- Bai, baiña Ozetan. Ozetako egunian zelebratzen zan San Martingo erromerixia, pazko bigarrengoz. Pazkua lehelengoz edo... Lunes de pascua. 
- Eta honutz? 
- Honutz, Ozetatik harutzao, ba... gero han behian Altos Hornos. Ozetatik harutz hurrengo Altos Hornos. Ta hemen Ozetatik gora, ba, bidia behetik gora Surraa, Surraa gaiñera. Ez dakit San Marzial [auzunia] daukazuen hartuta. 
Ozetatik hemendik Maiketik gora... 
- Kalia, kalia. 
- Bale, berriz be kalera, orduan. Aber nun geratu garan. 
- Honi zuluoni, San Antonion daon zubixai zela esaten dotsazue izena? 
- Algodonerako zubixa. 
- Eta hortik...? 
- Eta Algodonerako fabrikia be... 
- Zein da Algodonerako fabrikia? Hau konplejo hau? 
- Bai. 
- Hauxe dana izengo da? 
- Bai, [...] "Algodonera". Oseake, hau Algodoneria, orduan? 
- Bai, guk Algodoneria. 
- Hamen palazio bat dao, hemen markauta [dao]... 
- A, bai. Ta palaziua dao... Gabirixa. 
- Gabirixa. 
- Gabirixako palaziua. Hantxe behian. 
- Behien. Ta gero ya [...] ertzian etxe txiki bat pegauta, Gabirixako basarrixa ta Gabirixako, zera, torria. 
- Gabirixako basarrixa dao oin bariantian pare-arian bertan, bariantian bertan. 
- Bariantia nun dao? 
- Hemen. 
- Hamentxe [...]. Hau, hau koska hau zein ete da? 
- Hau zubixa da. 
- Hau ete da, ba, zubixa? 
- A! Hemendik pasatzen dan zubixa? Ya... 
- Bai. 
- Hau ze da? Hau da, orduan, Gabirixa basarrixa? 
- Hauxe izengo da basarrixa. 
- Basarrixa ta... 
[...] 
- [...] basarrixa. Baiña etxe haundixa, etxe haundixa ez dao basarrixan onduan. 
- Pegauta! Pegauta! Hau da palaziua eta hemen ertzian basarrixa pegauta. 
- Hor bi puska dauzka, orduan. 
- Orduan, bixak batera... 
- Bixak batera, bixak pegauta dare. Hau da palaziua ta hau basarrixa izengo da. 
- Bai, bai, bixak batera, orduan, palaziua ta etxia. 
- Hau esan dozu, orduan, Algodoneria? 
- Bai, guk Algodoneria horri, beste eze ez jau esan. Ta gero horren gaiñian daren etxiei Artabilla, Artabillako etxiak. 
Hori... 
- Artabilla hemen egongo da. Hementxe, konplejo bat. 
- Konplejua? Txabola bat izen ta... 
- Hori ze da Artabilla edo hori? 
- Artabillako... 
- Artabilla bera terrenuan izena, ta gero, zera, tartamutua [...]. 
- Gabirixako tartamutuak Artabillan etxia ein txaboliakin. 
- Lehen [hori zan] etxe txiki bat ta gero juan zan eitten ta eitten ta eitten ta oin etxe mordua dauzke ya. Ta hantxe bizi die marrokixak be aldamenian. 
- Zein izengo ete da, ba, holakon bat? 
- [...] Maikerako bidetxur [...]. 
- [...] behian dao ta honetxek izengo die? Hemen ze ipintzen dau? 
- [...]. Gabirixa esan dou hau dala. 
- Bai. 
- Gero bariantia... 
- Hamen ipintzen dau "Gabiria" bai. 
- Hauxe izengo da Artabillako hori, etxien [...]. 
- Bi etxe dia? 
- Ez... 
- Bai, bai, bai. 
- Bai, bi. Bi edo hiru zati. Hamen egongo die bi etxe bat eindda ta gero puskat aurreratxuao hamen, hamen marrokixak. 
- Txabola modoko batzuk, Artabillako etxiak esaten jakuen. 
- [...] 
- Ta hor bidetxurra be zerera, Maikera... Ikusten da nunbaitten? Honetxen etxionen... 
- Ba, bai, hemen badoia holako... 
- [...] itxurako bat? Hortik Maikera pasatzen da. 
Bergarako erdiguneko kale eta eraikinen izenak
Agirre Oteiza, Juan Antonio; Narbaiza Azkarate, Maritxu
- San Antoniotik... 
- Hor azpixan zera esango nuke, este... Torreko etxia. 
- Torreko basarrixa zan, oin etxiak eindda darena. Honek izengo die Torreko etxiak? 
- [...]? 
- Hemen zeuan... Bai, hor Torreko basarrixa zan lehenao. Eta Bergaresako, Bergaresako plazoletan Guenetxe basarrixa be bai bazan. 
- Itxoin, itxoin, itxoin. 
- Hor beste etxe bakarren bat egongo da. 
- Zabalan etxia atzetik eta beste... 
- Bai, bai. 
-... Mobillasen zera. Hola, juntau ez da eitten? 
- E! [...] hemen dao Espoloia! 
- Hau da Zabalan Mobillasen aldemenian daon etxia, ta kamiñuaz bestetik Zabalak dauka beran txaleta. 
- Baiña Zabalan txaleta ipini dou... 
- Zabalan txaleta aber nun ipini doun... 
- Hau uste dot ipini doula. 
- Hau Mobillasena. 
- [...]. 
- Hau Ertzaiña, hau Mobillasena... ez, hau Zabala. 
- 213 Etxanizenekua. 
- 216? 
- 214 Zabalan etxia, 216 Zabalan palaziua. 
- Hau da Zabalan palaziua. 
- Zabalan palaziua hemen, Espoloi baztarrian, hemen Torreko etxia behian eta hau, hau... hau, orduan, Beheko estaziñuan Bergaresan aurrian daon haura etxe bakar haura? Bergaresan aurrian darenak zeintzuk dia? 
- A! Hau gora juteko, hor... hamen... 
- Hamen dao etxe bakar bat goittik behera Hotel Lasatik goittik behera sartuta. Zela esaten jako etxe hari? Guk izenez ezebez. 
- [...] etxe bakarra? Ta hamen? 
- Mutilzahar harena-a? 
- Ez, ez, ez, ez, baiña Hotel Lasatik... 
- Hotel Lasatik behera... A! Beste [...]. 
- [...]. 
- Torreko etxetan, ba, nik ez dot ezautu... 
- Torreko basarrixa zan hor, basarri zahar bat. 
- Estaziñuai nola esan ziñoen? 
- Beheko estaziñua. Sin mas, Beheko estaziñua. Harek ez zeukan guretako beste izenik. A! Ta gero hori zuen... zeuen etxe aldera be bai. Zeuen etxe alderako izenak be hortik, Beheko estaziño aldian. Hortik Santamaña aldera zein da? Hau da Beheko estaziñua ta Santamaña? Santa Mariña [...]? 
- [...] kriston maniobrak ein bihar dittuu [...]. 
[...] 
- Beheko estaziñua azkenengo esan dozuna da. 
- Bueno. Hau Beheko estaziñua esaten [jauuna] , oin Bergaresak daukan zona hau. Hori Beheko estaziñua. Hortik Santamañara bittartian... Ba, honi kale honi zela esaten...? Osteta, Ostetako kalia. Ez jakon esaten Santamañatik Beheko estaziñorakuai? Ostetako kalia. 
- Ostetako bidia. 
- Ostetako bidia. Honi, honi esaten gontsan guk Ostetako bidia. 
- Seminarixoko paretatik... 
- Bai. 
- Eta hori nundik doia, errekia ta etxien bittartian? 
- Seminarixoko... 
- Ze dao: errekia, etxiak eta gero bidia? 
- Bai, lehen bai. 
- Ta gero Seminarixoko paretia. Oin dana [... ta dao]. Haura bidetxur bat zan. 
- Oin zela markau haura? Hemen errekia markatzen dau bakarrik eta oin etxiak dare hemen markauta, ezta? 
- Errekian kontraraiño etxiak dare eta errekia eta etxian bittartian dao bidia? 
- Lehen etxerik ez zeuan... 
- Ez, ez, ez, ez, etxien eta Seminarixoko plazoletia... 
- [...] , ezta? 
- Hor zauen bidetxur bat ta... 
- Seminarixoko plazoletia hau da. 
- Aber, aber, aber. 
- Seminarixoko plazoletia hau da. 
- Ba, hauxe bittarte hauxe, orduan... [...]. Hau da Seminarixoko prazoletia? Ba, hauxe da, ezta, kalia be. 
- Bai, horrek dia etxe berrixak, hor Bolintxo ta darenak. 
- Bolintxo-a darenak? Ta hori kale hori? Ba, hortxe, horritxi ipiniozu Ostetako bidia. 
- Zuek han Santamañan zubixa hartu, kalera jun biharrien atzetik badao, ba, bittarte bat zuen etxetik, zuen etxien bittarte hori? Handik zuzen aurrera bittarte bat zan Beheko estaziñora. Ostetako bidia esaten jakon horri. Bai. Zuen etxe aurretik zan bidetxurra. Bidetxurra ez, bidetxua, bidetxua. 
- Bidia, bidia, bai. Ostetako bidia, hola, gaitzizen bezela edo... 
- [Lasagabasterreneko] berja haura pasau... 
- [...]. 
- Ostetako kalia. Bale. Eta hor gehixao ze zeuan, ba? 
- Zubixa? 
- Zubixa Santamañakuai... 
- Ze zubi? 
- Santamañako zubixa, ezta? 
- Santamañako zubixa. 
- Santamañako zubixa, beste izenik ez jau esan. 
- Honek paseo honek badauka izenik? Ez dakizu... 
- [...]. 
- Eta elizia? 
- Santamañako elizia. Santamaña. 
- Lehengua, e! Paseua lehengua zan. [...]. 
- Ez eizu etara gauza rarorik. Aber, Santamañako elizia, Ostetako bidia eta horri... Seminarixoko... Seminarixoko prazuelia esaten gontsan guk Seminarixo ostiai. 
Bergarako erdiguneko eraikinen izenak
Agirre Oteiza, Juan Antonio; Narbaiza Azkarate, Maritxu
- Seminarixoko ortuak. Han ortuak zeren. 
- Oin kanpofubola daon lekuan? 
- Bai. Ortuak haretxek zien, ta Elementala be [ortuak zan lehen]. Zereraiño, telefonikako... 
- Eta hemen Ariznoa aurrian edo badao ezer hola...? 
- Hor ortuak zien danak, ta frontoia... Bergarako frontoia situatzen dozu? Aber, Santamaña... eta hauxe frontoia izen biher. Frontoian onduan aurrian zeuan Eskolia, etxe bakar bat, Frontoiko eskolia esaten jakona, oin, ba, Banko zentrala daon pare-arian edo hola. 
- Hantxe bertan. 
- Frontoiko eskolia. Eta frontoian atzian pegante basarri bat Paulotxerrina. 
- Paulotxarrin basarrixa? 
- Bai. 
- Frontoia hau da. 
- Frontoia hemen. Honek danak ortuak zien ta... 
- Eta hor atzien zan basarri bat Paulotxerrina. Pegante. Ipini desagertuta daola, e? 
- Paulotxerriña? 
- Paulotxerri esaten jakon. "Toda la vida". 
- Txerri? 
- Paulotxerri... bai, txarrixak eta behixak saltzen zittualako. Txarridunanekua "tambien se le decia". Hori Usondoko... 
Usondoko parkia oin, edo Usondoko jardiña [...]. Ta gero Usondon hemen zeren hiru etxe, Etxetxiki ta Usondo. 
Horrek markatzen ete dittu? Usondoko jardiña, hau errekia, honek etxiok zeintzuk dia? 
- Hau da [Zubittako...]. 
- [...] hau zubixa. Hau Etxeaundi izengo da? Guk Etxeaundi esaten jaun palaziua? 
- Bai, bai. 
- Etxeaundi. 
- Etxeaundi. 
- Eta honek bixok zeintzuk die, ba? 
- Baiña horrek ez dabe [markauko oin zuk esaten dozunori]. 
- Honek nora doiaz? 
- Ba... Hau da... 
- Hau gure etxia da. 
- Bai. Hau izengo da hemen aurrian daon txabola edo kaseta bat edo komunak edo ze dare hemen, parke barruan? 
- Bai. 
- Parke barruko... A! Hau parkia da, bai. Parke barruko komunak [...]. 
- Ez, garajia da. 
- Bueno, parkia... 
- Garajia. 
- Ez, parkia... hau da, parkia hemen akabatzen da. 
- Bai. 
- Baiña hau da Etxeaundi eta hau da Etxeaundiko... [hori]. 
- Bai. 
- Etxeaundiko jardiña, bai. Eta hau da... [...]. 
- Garajia dauke hor. 
- Baiña bestekaldian [han] errekonduan [dao lehen] Zoroetxia esaten jakona. 
- Oin ez dao, baiña, hori, ez? 
- Bai! 
- Hau, orduan. 
- [...] aman tia Juana ta bizittakua, errekian bestekaldian. "No me situo en el mapa". Aber, hau da parkia, parkian... 
Usondokuak bizi diena oin... 
- Hemen! 
- A! Hau? Ba, horri, horri esaten gontsan Zoroetxia. Señorituan ez dakit zein, arreban bat edo, zorua zala ta... 
- [...]. 
- Hori Etxeaundi palaziua. Ta gero hemen dare beste hiru, honek ez dakit, ba, zeintzuk dian, Etxeaundin onduan hemen zian lehenao: Usondo basarrixa, Etxetxiki basarrixa ta atzian Lutxurdioneko etxia. "Y esos no se donde situar". 
- Usondo ta Etxetxiki bixak bat zien, bi ate. 
- Usondo zan basarri bat, Etxetxiki beste bat. 
- Bixak etxe baten. 
- Bueno... 
- Teillatupe baten? 
- Bai. 
- Usondo ta Etxetxiki. 
- Ta horrek nun zeuan? 
- Aber, nun zeren... 
- Honen aurrian. 
- Hau da Etxeaundi. 
- Honen aurrian. 
- Aurrian? 
- Aurrian [...] hontara...? 
- Hamen, hamen, hamen, errekaldera ez bestekaldera. Bestekaldera [...]. 
- [...]. 
- [...] etxia esan dozun horren inguruan? 
- Bai, hortik... 
- Hortik bestekaldera. 
- Hortik eta Etxeaundittik, "pues, mas pa´aqui, ¿no? ". 
- Honek zertzuk dia, ba? 
- Hau etxe hau. 
- A! A! Orduan... 
- Geure etxia. 
- Orduan, hau izen bihar dok Santamaña aldera. 
- Hau da gure etxia ta hau... 
- Hortik Santamaña aldera, ba, hamentxe, hor, [...]. 
- "De aqui, pues... "
- Ta honek zertzuk die? 
- Hori Mansoneko... Mansoneko etxia ta hurrengo zera... 
- A! A! Ez naiz situatzen bape. 
- Aber, ze esan dozu, hemen zeuala ze basarri? 
- Usondo ta Etxetxiki. 
Santa Marinatik Agorrosinerako eraikinen izenak
Agirre Oteiza, Juan Antonio; Narbaiza Azkarate, Maritxu
- Eta Santamaña aldera Etxetxiki, ez, Usondo eta honutz Etxetxiki. 
- Santamaña aldera, bai, Usondo. "Un poco hacia Santa Marina" haraxe eizu kuadro bat... 
- Eta hori nun? Oin jardiña-a daon lekuan edo? 
- Ez, hemen atzian. 
- "Pa situarte"... 
- Reyesen etxia. 
- "Si, donde esta la casa de Reyes [Korkostegi] ". Hantxe, "unos metros aqui o alla"... Oreiñeko palaziotik honutz badao, ba, beste etxe bat eindda? 
- Orduan, hamen. 
- Hor Mansoneko bittartetik pasatzen da, ba? Hantxe parian. 
- Ba, hori. Hamen. 
- [...] bertan [hartuta] edo...? 
- Ez, hau da... hau da Mansoneko etxia eta hau zuk esaten dozun... 
- Aber, Santamañara lehelengo zeuana zela esan dozu? 
- Usondo. Bestia Etxetxiki. 
- Desagertuta [dare horrek...] , e! 
- Bai, desagertuta. Eta horren atzian bertan, kontra-ontran, Etxetxikin-a hola metro batzutara hiru-au pisuko etxe bat Lutxurdionekua. 
- Bidetxur bat [dala] , Lutxurdion etxia. 
- "Que hizo el padre de Gregori. La de Txara", Ameriketatik ekarrittako diruekin. Lutxurdionekua. ["Son tres casas". 
Guk esaten] dittuu horrek. 
- Eta horrek ze esan dozu Mansokua eta ez dakit zer? 
- Horrek ez, horrek oinguak dia. 
- Hau ze da? 
- Manson etxia. 
- Mansonekua, baiña horrek berrixak dia. Mansonekua esaten jauna, [...] , e, [hori izenori]. Bestiai esaten jau... bestiai zela esaten jau? Loidiñekua be bai ta Reyes Korkostegiñekua be bai, bixak bizi dia ta. 
- [...]. 
- Erdikua zela da? 
- Reyes Korkostegiñekua. Eta gero beste palaziua Oregiñekua. Ta gero ya akabatzen da ta hor Santamaña. 
- Ta mojak nun dare hor? 
- Mojak hemen... hamen... ez, hortikaldian... 
- [...] 
- Hemen, berriz, Santamaña inguruan, ba, hemen... hemen ze zeuan? Hemen zeuan Guardia Zibillen kuartela Santamaña onduan lehenao. 
- Reyes Korkostegi eta gero ze esan dozu [...]? 
- Oregi. 
- A! Oregi. Oregiñekua, Oregiñeko palaziua. Ta oin izen berrixa dauka baiña ni ointxe enterau naiz. Horrek dauka izena... Lehenguan preguntau neuri batek nun bizi dan direkziñua, eta da... Bideartea. E? Zubiartea etxea. 
- Bale. Hau [...] , esan dozu, orduan, Sierbak? 
- Hemen lehelengo etxia bai. Hau Santamaña... Sierbetako etxia hori izengo da. Ta gero honek... Honek Maikeko etxiak izango [dittuk] eta hau Sierbetako elizia. 
- [...]. 
- Ta honi zela [ipiniko] jau? [Markiegi ta...]. 
- Ezebez horrei; horrek, hola, ez dauke izenik. 
- Ta bestia, hurrengua? 
- Horrei guk esaten jau Maikeko etxiak, han bizi zienei ein zotsenak. Hau kanposantura bidia. 
- Egon, egon, egon. 
- A! Honek etxe [illaria]... 
- Kanposan... 
- Kanposantura bidia, Santamañatik kanposanturaiñokuai Kanposantura bidia. Ez dakit ze kale dan, baiña. 
Kanposantura bidia. Gero hemen beste izenik, hola, ez jat akordatzen, hola, esaten dounik. 
- Kanposantua bera... 
- Kanposantua bai. Kanposantua. Gero, Ipintza. Nun situatzen da? Ipintza, Agorrosin... 
- [...]. 
- Hau? 
- Agorrosin, kanpofubola, Agorrosingo kanpofubola. Eta gero zeuan beste bat... 
- Eta Agorrosingo etxia ikusten da? 
- Egon, egon, egon. Agorrosin bai, baiña... kanpofubola eta gero... 
- Hori bestekaldian, errekian bestekaldian Nazaretua. 
- Nazaretua. Hori! 
- [...]. 
- Bai. Hori aber nun situatzen dan, Nazaretua. 
- Errekian bestekaldian. 
- Etxe txiki bat zan. 
- Aber, kanpofubola... 
- Kanpofuboletik... 
-... , errekia... 
-... , Soraluce... [...]. Egon, egon, egon, "mas hacia Ondartza. Espera". 
- Agorrosin. Agorrosin [...]? 
- Hemen. 
- Ta bestia hementxe zan. 
- Hementxe nunbaitten. 
- Kantoian. Errekian... 
- Errekiak bueltia eitten dabena... 
- Hantxe, hantxe zan bueltan... 
Garai bateko herri-antolaketa; eraikinen izenak; auzoak
Agirre Oteiza, Juan Antonio; Narbaiza Azkarate, Maritxu
- Errekian bestekaldetik dao? 
- Bai. 
- Hau ete da, ba, markauta daon hori? 
- Ta hori ze zan? 
- Joe, guk bildur batekin begiratzen giñuan horra...! Guk Nazaretua esaten giñuan. 
- Ta oin badao hor zeoze [Nazaretos] aldian? 
- Ez, ez, ez, ez. Ez, hor fabrikak einda dare, igeltsua aldamenian ta... 
- Baiña hori ze zan etxia, basarrixa edo ze...? 
- Ez, una casa zan, una casa de salud. Ospittal txiki bat bezela... kontagiosuak zerenian hara eruaten zian. Osea, kontagiua zeuanian, ba, pleura edo lo que sea. 
- [Nire bizitzan] batenbat egon zan. 
- Aber, aber, aber, "dejate de historias". Hurrengo Nazaretotik? Honek ze die, ba? 
- Zubi bat badao hor, hementxe... 
- Ondartza? A! Hau Ondartza! Ondartza, Klaro. 
- Ondartza! Ze aldetara? Eske gu mapan... Ondartza eta... ze gehixao Ondartza aldian? Hola, leku ezaunik... guretako ez. 
- Gero dana Maduria zan. Gero dana... honek danari, honek fabrikak eta dan-anari Maduria esaten jakon. Gure etxetik hasi, aber, gure etxetik hasi ta Maduria esaten jakon. [...] ortuendako-a lekuak, bueno! Hau zan Bergarako lekuik ederrena ortuendako. Maduria. Maduria esaten jakon horri, Maduria. Oin poligono industriala ta ez dakit ze ta badakit ze esaten [jakola]. Ondartza... Honek danok fabrikak izango dia, ezta, hemen markatzen dittuanak? 
- Bai. 
- Erreka baztarretik "por toda esa esquina". 
- Hori ze bide zan hori? 
- Itxoin, palaziua zein da? Hau? 
- Etxeaundi? Hori. 
- Hortik hasi ta Agorrrosiñeraiño zeuan Matxiatei bidia esaten jakona. 
- Horren etxia ta jardin horren bittartetik zetorren bidia. [Han] zubi bat... 
- Matxiategikua. "[Con eso le pusieron] una casa [...] Matxiategi". 
- Ta nola esan dozu horren izena? 
- Matxiatei bidia edo Matxiateikua... Zela esaten ziñuen, Matxiatei bidia, ezta? 
- Matxiatei hauxe zan, bai. Matxiatei. Ta han beheko trenbidian zubixa pasatzen zan Agorrosiñeko bidera. 
- Santamaña onduan basarrixa zan Katabixa izenakin. Basarri basarrixa. 
- Aber. Itxoin, itxoin, itxoin... 
- Errekia gaiñetik trenbide aldera. 
- Errekatik... 
- Bariantian azpixan. 
- Errekatik honutz, ezta? 
- Bariantia nun dao? 
- Errekatik San Marzial aldera. 
- Bariantia nun dao? 
- Bariantia ez dakit, ba, markauko daben... Bueno, errekia hemen dao ta hementxe, hementxe zeuan basarrixa. 
- Bai... 
- Honek etxiok zeintzuk dia, ba? 
- Bariantia hemen doia... 
- A! Honek dia Santamañako etxiak. Honetxek dia Santamañako etxiak, no? 
- [...]. 
- Zeatik hau da elizia... 
- Hau da... ez? 
- Honetxek dia Santamañako... oin daren tela-txiak eta. 
- Bai, honek dia. 
- Ba, hortxe. Hementxe, hementxe... 
- [...] luziak dare ala? 
- Bai. 
- Hor etxe pillatxua dao. 
- Bai, baiña hau ez da hola. 
- Baiña lehen basarrixa? 
- Hortxe, hortxe. 
- Hamentxe. 
- Bastante kontran. 
- Hamentxe, hamentxe. Hor be... 
- Ta gero honek souak, honek etxiak daren lekuan [...] dana soruak. 
- Hamentxe, hamentxe, hortxe bertan, Santamañan ondo-nduan. 
- Hori basarrixa, ez? 
- Bai, bai, basarrixa. 
- Eta honek? Eta etxiei? Katabixako etxiak? 
- Katabixako etxiak horri be esaten jakue. Izena be, gaiñera, benetan ipinitta daukela uste dot holaxe: Katabixako etxiak. 
- Bai. 
- Ta hau zer da? 
- Zer? Hori? [...] 
- Zereko etxia ez da, ba, izango, [...] etxia? 
- San Joxepe izango da hori. 
- San Marzialgo bidia zein da? 
- Hau. 
- Hau, ez? 
- Hain goixan? 
- [...] 
- Hau... 
- San Joxepe? 
- [...] , bidian kontra-ontran dao ta. Ta Txarako etxia... 
- San Joxepe? 
- San Joxepe ta Txara ta horrek apuntau barik dauzkazue ala? 
- [...]. 
- Auzuak, ez? Bergarako auzuak? Bueno, lehelengo neuria: Aranerreka. Gero, San Blas auzua. Muñao be esaten jako, baiña San Blas auzua. Gero, San Anton auzua, San Juan auzua, gero San Marzial auzua, gero... bestekaldera... bestekaldera San Migel auzua, Lizarralden haura. 
Bergarako auzoak
Agirre Oteiza, Juan Antonio; Narbaiza Azkarate, Maritxu
- Auzuak, ez? Bergarako auzuak? Bueno, lehelengo neuria: Aranerreka. Gero, San Blas auzua. Muñao be esaten jako, baiña San Blas auzua. Gero, San Anton auzua, San Juan auzua, gero San Marzial auzua, gero... bestekaldera... bestekaldera San Migel auzua, Lizarralden haura. Gero honutzao... 
- Epelden... 
- Ez, ez, Bergaran nabil. Gero... San Migel auzua, gero San Antoniotik bueltan atzera errekara sartzen naiz. 
- Goimendi ta? 
- San Marzial auzuai goi partiai Goimendi auzua, Goimendi esaten jako. Gero Basalgo aldera... Basalgo auzua beste auzo bat. Ubera be Bergaran sartzen da? Ez... 
- Bai. 
- Ubera auzua be bai. Ubera be Bergaran. Santikurutz auzua. Santikurutz ballia... ez dakit auzua sartzen dan ala Santikurutz ballia dan. San Juan esan dot. Eta... gero bestekaldera... honek Narbaizak eta horrek... horrek Uberara, Uberara sartuko dia. Markixak be Uberara sartzen die. Ta... Mekolaldera-a, berriz, ba, Mekolalden Muñaotik haruzkuai hor lehelengo ballariai, horrek ya... Muskitxu bat, baiña honutzaokuai beste izen bat dauka. Zuk badakizu? 
- Iraban. 
- Iraban edo Irabain edo holako izen bat. 
- Ez, baiña hori Osintxu da; auzua Osintxu da. 
- A! Auzua Osintxu, orduan! Osea, ez dao esan biharrik ez Irabain eta ez Muskitxu. Osintxu be auzua, orduan; San Prudentzio be auzua; Angiozar be auzua? 
- Bai. 
- Ta gero Angiozarren Partaitti be badao auzua. 
- Bai, baiña... 
- [...] Angiozar bertakuak dia. 
- A! Angiozar bertakuak... 
- Honen aman... 
- Ba, Bergaran besteik ez dakit nun geratzen dan, zeatik ya Aranerrekan gora be Txangala be Antzuolara da, Txangala auzua da. Elusu. Hori be auzua da? 
- Bai. 
- A! Klaro, ta Bergarakua, gaiñera. Eta... ba, ez dakit. 
- Ba, bale. Nahikua, ez? 
- Elorregi... 
- Elorregi San Prudentzio da guretako. Guk Elorregi ez giñuan esaten. San Prudentzio... 
Ozeta eta Azkarruntz inguruko eraikinen izenak
Aristegi Agiriano, Felix; Arriaran Iñarra, Moises
- Hor tontor bat dao hor Irabienetik aurrerutz juanda, horri izenik emoten dotsazue edo...? Hor tontor txikitxo bat, [...] edo... 
- Bai, badakit, badakit nik. Ta gero atzera berriz Garittaora goittik behera. 
- A! Lautada haura, gero lautadia hasten dana? Hori San Martingo Rafaelek eta, harena da hori ta... San Martingua ta Agarretxebarrikua dia horrek bi zatitxuok han. 
- Bai. Nik ez... 
- Neuk be ez dakit haren izenik ta... 
- San Martiñen [zela dao...] etxia San Martin izenakin eta ermittia? 
- Bai, bixak. 
- A! Bixak? 
- Bueno, San Martiñen dao basarrixa eta beste bi bizitza, e? Hiru. Ez dakit hor danak ipini ditttuun. 
- San Martin izenakin? 
- Bai, San Martin izenakin bi bizitza, bat basarrixa eta bestia... 
- Hori pasatzen dok San Kristobalekin pasatzen dan igual-guala pasatzen dok hor: San Kristobal ta aurreko etxia be San Kristobal da. Horixe esaten jotsek. Horrek ez juek hori izenori eukiko seguramente, baiña... 
- [...]? 
- Hemen lehenengo Ozeta inguruan hor etxiak eta izenik badauke edo...? 
- Ozeta inguruan? 
- Bai, hor bertan kruzekuak. 
- Ba, hor Belengua ta horretxek dittuk hor. Belengua ta gero zera Balento ta hor Angiozarrera bidian hasten danak. 
Askarrun ta Askarruntazpikua ta... 
- Belengua...? 
- Tabernia dana. 
- Bai. Bidian eskumetara daona, ez? 
- Hau... 
- Hau? 
- Bai. 
- Hori dok Belengua. 
- Hori baiño atzerau beste etxe haundi bat badao, ba... 
- Ya bidia gorutz hasten dan... 
- Ermittako bidian bertan ezkerretara, hola parra bat eta daukana aurrekaldian... 
- A! Hori [Mobillasen] etxeori esaten dabena, Andreseneko zera taberna kontran daon hori? 
- Gaiñian daona. 
- Azula-a bizi diana. 
- A! Azula, Mondrauko hori ta? Ta andria... andria [...] Lazkano andriak apellidua. 
- Izenik badauka horrek edo...? 
- Lazkano Gregorio ta... 
- Joxe Mari ta... 
-... Joxe mari ta horren arrebia? 
- Bai. Dao ezkonduta Azula horrekin, horrek esaten daben mondrautarra. [Zerrajeran] eitten dau lana. 
- Ta hor bertan kruzian eskumatara beste etxe bat agertzen da, hor bakarra... 
- Bai, haura zerana... 
- Haura borrauta egongo da, kenduta egongo da. 
- Ez... , zera ta... Txomin txaletekua ta bizi [...] txaleta esaten dotse horri beti. 
- Txaleta? 
- Ozetako txaleta. Izen horrekin ezautu [juan]. 
- Barrixa izen be ta... 
- Ozeta auzua... ze sartzen da hor, Ozeta auzuan? Nundik nora doia? 
- Ozeta auzua, ba... 
- Ozeta auzua hortxe zerian hasi, hor zubixan ta, ba, zereaiño izango dok... 
- Belengoaiñok. 
- Hor Balento ta horretaraiño izango dok. 
- Balento hori nun dao? 
- Balento? Ba, Angiozarrera hartzen dana, azpikaldian lehelengo daona ezkerrekaldera. 
- Hori Altos Hornos ez da? 
- Hauxe izengo da, ezta? 
- Bai. Hori neuk Ozeta ez juat hori sekula konsiderau, e? Neuk, e? 
- Ez? 
- Ez, hori Altos Hornos. 
- A, Altos Hornos? 
- Ozetako nukleua hauxe da, hor Belenguan akabatzen da hori dana. 
- Bai, hor bertan, orduan... 
- Hortxe. 
- Hori Maika azpixa ta... 
- Esaktamente. 
- Hortxe? 
- Hortxe. Hori, Ozaeta hori. 
Goiauzoko toponimia
Aristegi Agiriano, Felix; Arriaran Iñarra, Moises
- Hemen laga juau lehen bat... Hor Supiden ezkerretara hemen markatzen dau beste... etxia edo txabolia edo ez dakit ze izango dan hori... 
- Hau ardi-xabolan bat edo... 
- A, bai, bastante altu dao hori. 
- [...]. 
- Kurutziako txabolia, gein-eiñian. Ezta? 
- Bai, bai. 
- A, bai. Gein-eiñian... 
- [...] hori? 
- Kurutziako txabolia. Euskeraz ipintzen badozue, Kurutziako txabolia. 
- Ya ez dau esistitzen, baiña... 
- Igual dok. 
- Baiña han kurutzia egoten zuan lehen egurrezkua makiña bat urtian. 
- Ta horri gain horri edo tontor horri edo? 
- Kurutzia mendixa. 
- Kurutzia gaiña. Edo... Kurutzia mendixa. 
- Mendixa. Horri gaiñorri hori. 
Azkarruntz auzuneko eraikinen izenak
Aristegi Agiriano, Felix; Arriaran Iñarra, Moises
- Oin lehen esan dittuunak honek Askarruntzak eta Balento eta... 
- Angiozarko kruzian hartuta gorutz lehelengua ezkerretara daona? 
- Zela? 
- Angiozarko kruzian gorutz hartu, itturri parian ezkerretara daona? Zu gorutz zoiazela ezkerretara? 
- A, hori... hori, mas bien, garaje bat izendakua dok hori. Bizkei txiki bizi zana, esaten dabe. 
- Baiña izena zela esaten dotsazue? 
- Hori... Horren izenik ez jakixat nik. 
- Bueno, ba, gero, lehelengo basarrixa? 
- Balento. 
- Balenton bestekaldian beste etxe bat edo dao, ez? 
- Hori sankristauana hori. Hori... 
- Hori han kamingaiñian [ein dabe] barrixa. 
- Ta izena hola esaten dotsazue edo...? 
- Balento hari be. Balento gaiñekua edo ipini bihar hari. Ze ipiniko [...] , ba? 
- Ta esan zela eitten dotsazue? 
- Ba... hari Balento. 
- [Neuk ez dakit, behintzat, hari ze]... izenik... 
- Gero bertan zuzen Askarruntz gaiñekua. Eskumara, e? 
- Eskumatara, bai. 
- A! Hau, lehelengua? 
- Bai. 
- [...] txiki bat? 
- Bai, erreta jak, erdixa erreta jaukek. 
- Ta gero han bidian ezkerretara dauena? 
- Haura Askarruntz azpikua. 
- Ta bere azpixan zerrajerako bidia, ez? 
- Bai. Gorauen garajia etarata. Ta gero bloke haundi hori, ba, Askarruntz, porke "Casas de Askarruntz" esaten jotsek horri ta. Horrek bloke barri hori. Ta gero aurrerau dao zera, gero aurrerao Gaztelu baiño lehenao Gaztelumendi etxiak. Ta Plaittos-a hartzen dotsue mapa barruan ala ez? 
- [...] ez, ez, ez, oindio ez. 
- Honetan ez, hurrenguan. Eta gero haura... Bai, jarri dou. 
- Gero etarako dou bestia. Aran-a bizi diena? 
- Haura ta gero... 
- Baiña ze izen dauka harek? 
- Haura tintorerixia. Bai, zuek barre eingo dozue, baiña... haura tintorerixia, Gazteluko tintorerixia. Nik hola ezautu juat ta Felixek be bai. 
Askarruntz inguruko toponimia; eraikinen izenak
Aristegi Agiriano, Felix; Arriaran Iñarra, Moises
- Haura zan tintorerixia ta sekaderua bixak textillanak. 
- Ta hola deitzen zotsazuen? 
- Honbre! Hoixe! 
- Serrerixia barrixa da, orduan? 
- Klaro dana barrixa! 
- A! Serrerixia izen aurretik [tintorerixia] , bai, bai, bai... 
- Klaro! 
- [...] alde hortan gehixao ibilittakua ni baiño ta... 
- [...] gehixau? 
- Ta gero han...? 
- Horrek zaharrak dittuk ya, horrek antxiñako kontuak dittuk. 
- Bueno! Hoixe diena! Gure aitta zana ibili zan, gure aitta zana, haura eitten. 
- Goixan tintorerixa gaiñian daon basarrixa zela da? 
- Santa? 
- Ez. 
- Pleittos? 
- Ez. Bertan Angiozarko bide-rtzian daona. 
- Elizia daukana... 
- Hori esan jat, ba, Santakatalina. 
- Ez, ez, ez, ez... 
- Gaztelumendin hurrengo basarrixa zela da? 
- Gaztelu. 
- Bai, basarri haundixa. Hori hortxe... hori [...] bertan be. 
- Bidia aurrera jarraittuta ezkerretara daon basarrixa? 
- Aldeta. Aldeta gaiñekua. 
- Ta azpikua dao...? 
- Bai, bai errekian harutz. Eskonbrera barrenian, eskonbrerian barrenian. 
- Bueno, ta gero eskonbreria pasau ta eskumatara dauen hori... horri zela deitzen jako? 
- Kanterako zera... Gaittaoko kanteria. 
- Etxebizitzak darena, e? 
- Bai, bai, bai. Ta han zerak Bilbaok almazena daukana? 
- Bai. 
- Gaittaoko kanteria. Kitto. Holaxe esaten dotsau guk. Nik holaxe ezautu juat beti. 
- Ta etxiai zela deitzen jako? 
- Ba, Gaittaoko knaterako etxiak. 
- Ta serria edo ez jako deitzen? 
- Serria lehenau, baiña serraik ez jaok oin ta... 
- Baiña lehenau...? 
- Lehenau? Baiña... ez. Hartara baldin [ba...] , akabera barikua dok hori. 
- Esan dakitzuen danak. 
- Hori Gaittaoko serria [...] sasoi baten, gero fan zuan horrutz ta oin Bilbon almazena berriz ta... 
- Baiña serria deittu eitten jakon... 
- Bai, bai, bai Gaittoko serria. 
- Bueno, etxiekin ya ixa bukatu dou. Katabixa ipinitta... 
- Ondartza... 
- Ondartza... 
- Kanpofubolana ondiokan han dao, txaleta eindda dao, baiña... haura zela zan? Agorrosin? 
- Bai, Agorrosin. Han desplazau ein juen etxia ta, zera... desbiaziñuakin. 
- Eta... Idurixo? 
- Hori Idurixo. Hamen beste basarririk ez zan hola, zu ez zara akordatzen lehenau hola desapareziduta... ez, preguntau eitten dotsut bakarrik, e? Hamen Goi-uzuan ez zan, e? Eske hamen San Kristobal aldian-a mordua dare desapareziduta, ta Angiozarren bertan be... puf! 
- Hamen [desapareziduta...] Lamaiñoko... 
- Elizaurria? 
-... Elizaurria hor... hor ermittia edo zala... 
- Esaktamente. Hor ermittia hor poste inguruan egongo zan, e? 
- Hor egongo zuan. 
- Aproximadamente. 
- Elizaurria zuen sailla izeteko, Lamaiñoko sailla izeteko. 
- Ze sailli deitzen dotsazue hola? Saillai deitzen zotsazuen hola? 
- Bueno, Lamaiñoko etxe ingurua jotakuan ikusiko dou. Hamen... 
- Hau da Lamaiño etxebarri, hau Lamaiño torre. Lamaiño... 
- Hau Supide. 
- Ba, hau Elizaurria dauka honek izena. 
- Horixe, esaktamente. 
- Saillai deitzen dotsazue Elizaurria? 
- Bai, bai, bai horri beti. 
- Ta hau Korrela. 
- [...] ta Lamaiño bittartekua? 
- Bai. 
- Ta etxe osteko hori Ortuzarra. [...] Oin etara jako hor [...] etara dia bandixutik? 
- Bai. 
- Han bazaon, ba, zera [...] ta? Hari Ortuzar esaten jako. 
- Zera, guena? Etxazpi guena? 
- Ez, ez, ez, haren kontria, oin einddako hor salidia... entradia bandixutik, bandixuan eskumara daona. Kuadro bat. 
- Hemen zein izango zan? Hau Lamaiño torre, Aizpe... 
- Etxe kontria esaten dot nik, etxe kontria. Han itturrixa-a badauke, ba? Intxor haundixa bazaon, ba? 
- Bai, zerien, han... 
- Ortu kontran... 
- Bai. 
- Honutz zaon haura kuadro haura. 
- Etxe ostia, zera, norte aldera daon pusketa haura... 
- Bai, baiña Ortuzarra esaten otsen hari. 
- Ortuzarra? A! Bai, sagarrak zittuan han... 
- Klaro! Ortuzarra esaten otsen hari. Gure tiuak behintzet. 
Goiauzoko toponimia
Aristegi Agiriano, Felix; Arriaran Iñarra, Moises
- Kontra-ontran hementxe, bidetik... etxetik eta bidera bittartian. Hauxe. 
- Etxera bidera bittartian? 
- Bai. 
- Ez, ez, haura kuadro bat da, han zenbat [...] egongo dittuk, ba? 
- Ta hor inguruan beste saillik edo izenik eta? 
- Hau Lamiñoko etxeazpixa. Hau Aizpekua. 
- Aizpeko...? Aizpeko etxeazpixa? Etxeazpixa edo ze esaten dotsazue? 
- Aizpeko euzkialdia edo... 
- Hor Lamaiño onduan bajak beste txabola bat agertzen dok, txabola txiki bat? 
- Itxoin, itxoin. 
- Hau da guria. 
- Izenik emoten dotsazu horri edo...? 
- Soo haundixa dauka horrek izena. 
- A, Eguzkialdia esan dozuna? 
- Bai. 
- Dana bat da? 
- Bueno, oin bi zati dare: bat da bestekua eta bestia guria. Hau guria ta hau bestekua. 
- Ta ze izen emoten... bestekuai ze izen emoten dotsazue? 
- Ez dakit. 
- Ta zuenai? Soroaldia edo...? 
- Soro haundixa. 
- Ta Soro haundixa ta Euzkialdia gauza bera da? Leku bera? Ala bi leku die? 
- Bi... dibididuta dare, egon. 
- Eta bati Euzkialdia eta bestia Soro haundixa edo...? 
- Ez dakit, ba, nik ze ipiniko jatzuen. Guk geuk Soro haundixa dauka guriak izena; [...] honek sekula izenik ipini jauenik... Ba, ipinizu dana Soro haundi, baiña Soro haundixa hauxe da. 
- Hemen Aizpen hortikaldera, honek beheko zelaixei-a izenik emoten dotsazue? 
- Egon, billauko dittuu. Hau Lamaiño etxebarri, hau Ortuzarra... 
- [...] kruzian daona ezkerretara... 
- Hauxe? 
- Bai. 
- Hau gasa pasau zan inguruan [etaratakua izango da... hau]... 
- Bai, bost edo sei urtekua da, bai. Bai, gasana izango da hau bai. 
- Ortuzarra eta hau Bideburua. 
- Bidian eskumaldian? 
- A, hola, zelai moduko lautadatxo bat? 
- Hau... sail handixa dao hemen, e! Sail haundixa dao. 
- [...]. 
- Bideburua. Hau Zabaldua. 
- Etxia ta bidian tarteko hori? 
- Bai. 
- Bidetik gaiñekaldera daona. 
- A, hori, bide kontrako hori daon hori? 
- Bai, [...]. 
- Hor kaiñoiak egon zienak gerra-enporan? 
- Bai, kaiñoiak egon ziena. Kaiñoiak hor ez zittuan egon, hamen egon zittuan kaiñoiak, Lamaiñetxeberriko saillian. 
Harek zian burdiña pillak bota zittuenak horra! [...] zerok, granadok, baiña zelako pillak! Tolduakin tapauta. Ta jaurti! Bota! A discrecion, e! 
- Harek etaratzen eben zera, estelia, e? 
- Ta atzetik beittuta ikusi eitten zian. Atzetik beittu ta ikusi eitten dia, pelotia modukua [...]. Bai, majiña bat [...]. 
- Eskapada edarra ein giñuan ta... 
- Bai, harrazkero [...]. Bueno, hau esan dou Zabaldua. Hau be bai, e! 
- Hori be Zabaldua? 
- Bai, hau be bai. 
- Horixe izenori sekula entzuteke nenguan, ba, Felix... 
- Bai, e? 
- Bai. 
- Honek Zabalduak dia bixok. Hau, hau [...] hau horkua da, baiña ez eiezue ipini ezer. Gero hau... hau be Zabaldua, bestekua. Hori be Zabaldua. Eta hau, honen azpikua... bidia ez da ikusten hor ondo... 
- Hau da bidia. 
- Ez, hori ez, [...] beste bide bat dao hor... 
- Hau zein da? 
- Askatzu. 
- Askatzu basarrixa da hau... Hau San Marzial. 
Goiauzoko toponimia
Aristegi Agiriano, Felix; Arriaran Iñarra, Moises
- Nahi bada, hemendik fango hara oin. Hau da Lamaiño, hau esan dou Elizaurria eta hau... hau Supideko saillak izendakua. Horrek ze izen... Etxeostia, Etxeostia esan izan jau [...] honi. Eta hemendik horruzkua da. 
- Hauxe hola? 
- Ez, hau honaiñok. 
- Hori zuen Mateok erosi zebana da hori? 
- Ez, ez hau dok honetxek: hau ta albokuana, hori ta albokuana. 
- A! Ya, ya... 
- Ta [nunbait...] harutzao sartzen [...]... 
- Ba, gutxi gorabehera, e! Ez jako... 
- Ez dauka [... ezer] , txikixa da... 
- Hau hemendik eta hona gure Zabaldua. Eta hau zea, Etxebarriko Okanaldia. 
- Hauxe gutxi gorabehera? 
- Bai, bai. Eta hau Lamiñoko sailla. 
- Lamiñoko Okanaldia hori be. 
- Lamiñoko Okanaldia. Eta hau... Askatzuko zelaixa oin Etxebarrikuak erosi dabena. Hori be luzia dok, baiña fotografixan ez da ikusten. 
- Hauxe? 
- Hor intxorrak eta darena, ezta, hor? 
- Horrek ze izen euki leikienik... 
- [...] hola esaten dozue? 
- Guk hola [esaten dou...]. 
- Egon, egon, ez dakit ondo gabitzen, e? Ez dot uste. 
- Okanalde ta bai, e? 
- Hau Zabaldua... Lamiñoko sailla hauxe izengo da, ba. Hauxe. Hau da zera, Askatzu, ezta? 
- Bai. 
- Bai, bai, bai, hau gaizki ipini dou. Hau da Lamiñoko Okanalde. 
- Eta hau, lehen [...] dozuna? 
- Hori... Hori Etxebarrikua, Etxebarriko Okanalde. Eta hau... 
- Zabaldua? 
- Hau gure Zabaldu partia izengo da, zuk hemen daukazunori Askatzuko zelaixa hauxe da. Gaiñekotik, Askatzu gaiñekotik bertantxe. Ta honek... 
- [...]. 
- Hau Txarako sailla da hau. 
- Hauxe gutxi gorabehera? 
- Hemendik hasitta. Hemendik hasi... 
- Zela esan dozu hori? 
- Txara gaiñekua. Usondon propiedadiak dia horrek, zeanak... 
- Irizar? 
- Ez. Zela dia horrek... 
- Izena zela esaten dotsazue zuek? 
- Hori... Estratia edo ez jakon esaten horri? 
- Horri sailorri izena? Askatzuko itturrixa dao hementxe. Itturraldia edo izengo da hori segurutik. Itturrixa dao hementxe... hementxe dao Askatzuko itturrixa. 
- Hemendik zihar? 
- Hortxe bidian gaiñekaldian... 
- Hau da bidia... Hor nunbaitten. 
- Ta hor Estratia hor pistia doianai esaten jakon, ezta, Felix? 
- E? 
- Hor Estratia horri... Hori oin pistia badao eindda...? 
- Kalera [...] bidia? 
- Bai. Bestekuak piñudixa gaiñekaldian daukana ta... hori Estratia ez jakon esaten? 
- Hori Surrazpiko zulua. 
Goiauzoko toponimia
Aristegi Agiriano, Felix; Arriaran Iñarra, Moises
- Ta hor Estratia hor pistia doianai esaten jakon, ezta, Felix? 
- E? 
- Hor Estratia horri... Hori oin pistia badao eindda...? 
- Kalera [...] bidia? 
- Bai. Bestekuak piñudixa gaiñekaldian daukana ta... hori Estratia ez jakon esaten? 
- Hori Surrazpiko zulua. 
- A, baitta! 
- [...]? 
- Hori... hemen zan bide bat. Hemen indda daukau beste bat. Ta hau... honen izen esango dotsuet. Hau da... 
Norberan terrenuan izenak be ahaztu eitten dittuk... edo endreau. E... Esparrua esaten jau geuk, Esparrua, baiña horrek beste izen bat dauka. Beheko esparrua esaten jau, baiña... Egon zaitte. Hau Errieleko zelaixa. 
- Hau? 
- Egon, egon... ez... Lamaiñoetxebarri... 
- Hau da Lamaiño etxebarri. 
- Hau Lamaiño etxebarri? 
- Bai. Hau Surraa doian bidia... 
- Hau Errieleko zelaixa. Erriela. 
- Errieleko zelaixa, e? 
- Bai. 
- [...]. 
- Hori ez. Hau ez da, e! Hemen gaiñian dao separaziño bat. 
- Hau? Goiko hau? 
- Bai. 
- Hortik bideraiñokua? 
- Honaiñokua. 
- Ta lehen esan dozu hor... 
- Hau Egiñaldia. Honek be, ba, Egiñaldia esan biherko jakue. Hau gure besteko oin eskonbrera daukana dok ta ya honek Surrako saillak. Honek danok dia Egiñaldia. 
Goiauzoko toponimia
Aristegi Agiriano, Felix; Arriaran Iñarra, Moises
- Errielan izena horrek beria. Ez dakit hori ipiniko doun ala Beheko esparrua ipiniko doun. Guk geuk Beheko... 
- Zeuek esaten dozuen moduan. 
- Beheko esparrua. Hau da Txarako... Txarakuak dauke hemen zelai pusketa bat. 
- Hauxe izango da? 
- Bai, hoixe. Ez! Txarakuak ez, Askatzukuak, Askatzuko... 
- Izenik bai horrek edo...? 
- Ez dakit, ezin geinke... zela esaten jauen. Zerak, [... k] -eta usatzen dabe hori. Ta hau, hau be [Usondona]. Hemen [Usondona] zati bat eta gure albokuana beste zati bat dao. 
- Lehen hor aittatu dozue Surrako zulua edo... 
- Surrako gaiña. 
- Ur azpiko zulua edo esan dozu nunbaitten... 
- Bai, Estratiakin-a hor ibili garanian... 
- Estratia, ba, hementxe zan bide-ulo bat. 
- Baiña nik Estratia esan dot, zuk beste izen bat esan dozu. 
- [Surraga]. 
- Surrazpiko zulua. 
- Surrazpiko... 
- Surrazpi... Honei danei Surrazpi esaten jakuek... 
- Honi? 
- Ez, hainbesteaiño ez juan, e? Hemen. 
- Hauxe da? Hor bide inguru hori? 
- Hori dok, bai, bai, bai. 
- Bai, horri Surrazpixa esaten jakuen. 
- Zera joteraiño, ezta? Hor Askatzuko aska ingururaiño. 
- Bai, horrek Surrazpixak. Horrek Etxebarriko hor zelai ta... 
- Zuen gaztaiñak eta dana. Hori. 
- Bai, horrek danok Surrazpixak dittuk. 
- Bai, Okanaldia joteraiño praktikamente. 
- Bai, bai. Gero... 
- Hau Egiño... 
- Hau Surraa esan dou. 
- Surra, bai. 
- Honi Surra gaiña. 
- Bai, bestian apuntauta dao. 
- Bestian apuntauta dao... Honek Zaldumendiko zelaixak. 
- Hori bai... 
- Egiñokua ein dok, Egiñokua? 
- Egiño ingurua eingo dou oin? 
- Egiñoko hau bide-urbatik gorakuonek ze izen jok honek soro [... hau]? 
- Zein? 
- A! [Pikuan] gaiñeko... 
- Haura? Itturrigaiña. 
- Hau? 
- Bai, hoixe. Ta Eiñoko esparrua hau, barriz, danau. 
- Esparrua hau. 
- Eiñoko esparrua? 
- Bai. 
- Hemendik hasi ta hau danau. 
- Lamai-txebarriko zereraiñok, lindia joteraiñok. 
- Bueno, honaiño ez da, e? Honaiño ez da, e? Egiñoko esparrua honaiño ezin da izan, e! Hau da Amateikuan baztarra, han arbolak darena. 
- Ta hor sorua zein dok, ba? Hau da sorua? 
- Sorua hauxe, hauxe sorua. 
- Honi zela deitzen dotsazue? 
- Hori Amatei aldeko sorua. Amatei alde. 
- Ta hau Etxazpiko sorua, Etxazpixa esango jatzuen, ezta? 
- Bai, hori... 
- Ta hau zeraldeko sorua, [...] , Artabilla aldera edo... etxazpixan. 
- A! Haura... 
- Ez, ez, hau ez da, e? 
- Bai, Etxazpiko sorua hau, esan dozuna. 
- Baiña hau... 
- Etxian azpi-zpixan daona Etxazpixa. 
- Baiña hau... zereko sagarrak izango dia honek... 
- Karloskuak? 
- Karlosko sagarrak. 
- Honaiñok bakarrik? 
- Horraiño izengo da. 
- Ta hau Karloskua. 
- Bai. 
- Hori ze da Etxazpiko sorua? 
- Bai, hori Etxazpiko sorua. 
- Hau, berriz, ba, Artabilla aldera daona. 
- [...]. 
- [Artadi] zein da, ba? 
- Artabilla? Ba, moruak bizi diana. 
- Zein? 
- Aber... 
- Gaberixa... 
-... Egiñotik bidia honutz [zauen]. 
- Tunelan gaiñian daona, harek, puskat honutzao. 
- Haura da Artabilla? 
- Artabilla. 
- Hau izango da, ez? Bariante gaiñetik zubixa pasatzen da... 
- Hori dok. 
- Gaberixa... 
- Bai, Gaberixa be... 
- Gaberixa ta Artabilla dare hor, e! 
- Ta bittarte, zera, Iberdueron zentrala. Tunelan gaiñian [jarek] Iberdueron zentrala. 
- Bai. A! Gaberixa ez dou esan, baiña Goi-uzo da Gaberixa? 
- Ez, ez, ez, hori San Antonio dok. Baiña agertzen bada ein ta kitto. 
San Antonio auzoko Gabiria baserriak
Aristegi Agiriano, Felix; Arriaran Iñarra, Moises
- Baiña hori barianteko zubi gaiñian dao. 
- Zubixan honutz... 
- Kontran dao... 
-... Surraa aldera Artabilla daok... 
- Gabiria, hemen Gabiria ipintzen dau. 
- Nik uste dot hau dala, e, hemen añadiduta moduan daona. 
- Bai, hori izengo da. Zereko, Gaberixako torria hori izengo da. Aurretik bidia San Antoniotik datorrena... 
- A! Hori zeran barruan sartuta dauka, [Algaboneakuan??] planuan barruan ala? 
- Itxuria... 
- Hemen bai. 
- Junto jaok dana ta, praktikamente. 
- Hemen, beittu. Lehen... [... pixkat] , presia nun zauan... presa pare-arian dao etxia, ez? 
- Bai, bai, bai. Hoixe. 
- Ba, hau presia bada... 
- Hoixe dok. 
- Bai, bai, bai, hoixe izen bihar dok derrior. 
- Eske junto daok eta. Lehenau separauta jauan, baiña gero azkenengo obria ein zabenian orduan juntau jittuen pareta danak Gabirixakin. 
- Eta hau basarrixa izengo da... 
- Bestia Gaiñekua, bestia Gabirixa gaiñekua bestia. 
- Gabirixa gaiñekua? 
- Bai. Torrian hurrengua Gabirixa gaiñekua. 
- Erreka kontran daona? 
- Bai. Ta gero honek tartamutua-a bizi izendako, edo... einddako zerak honek izengo dia. 
- Artabilla hori. 
- Artabilla. 
- Gabirixa eixue lehelengo. 
- Artabilla ipinitta jan, ez? 
- Bai. 
- Gabirixa azpikua ta Gabirixa gaiñekua, e? 
- Torria ze da? 
- Gabirixa azpikua. 
- Torria Gabirixa azpikua. 
- Bai. 
- Ta errekan kontran dauena Gaiñekua. 
- Bixak jarek eta... 
- Ez, erreka... 
- Bueno, baiña errekatik gertu dauena. 
- Zubixan kontran bestia, karreterian kontran. 
- Ez, barianteko zubi onduan daona. 
- Esaktamente. 
- Hori Gaiñekua. 
- Hori dok Gaiñekua. Gero hori zubixa pasau... Zubixa pasau ta ez dok Iberdueron zera, zentrala, ez dok agertzen hor? 
- Bi etxe agertzen dia, zein zein dan...? 
- Ba, horretxek dittuk Artabilla. 
- Bat izengo da zentrala ta bestie izengo da zeran, Domingon... 
- Ozetarutz dauena zela da? 
- Ozetaruntz daona... Artabilla dittuk horrek danak. 
- Ez, Ozetarutz daona, zera, zentrala izen bihar. 
- Ez, Ozeta alderutz ez dao zentrala. Zentrala Iberduerona tunelan gaiñian dao praktikamente. Ta gero handik segittuan Artabilla. 
- Baiña Artabilla honutz, Ozetarutz? 
- Ez, Gabirixa pare-arian. Hola. 
- Ba, hauxe, hauxe izen bihar... 
- Aber, Artabilla eta zentrala zein dao Ozetatik gertuao? 
- Zentrala hurrao. 
- Hala... 
- Orduan, hau dok Artabilla. 
- Bai. Bueno, baiña danai, inguru dana Artabilla, ezta? 
- Artabilla. 
- Ipinitta daukak, ez? 
- Bai. 
Goiauzoko toponimia
Aristegi Agiriano, Felix; Arriaran Iñarra, Moises
- Bueno, Egiño eitteke daukau oindiokan. Karlosko... 
- Etxazpiko sorua [...]... 
- Karlosko alde esaten jako. 
- Zeiñi? 
- A! Hau Karlosko alde. 
- Hau? 
- Hori bai. 
- Karlosko alde? 
- Bai. 
- Eta Karlosko aldetik hor bidia...? 
- Ta hau Karlosko zera izengo dok hau zelai ta soro ta... 
- Txabolia be hor egongo dok, ba. 
- Txabolia hoixe izengo dok. 
- Baztar-aztar... tapauta egongo dok arbolekin seguramente haura. 
- Hauxe izengo da, gauza txikixa da ta. 
- Hoixe izengo da. 
- Ta zela esaten jatzue? Karlosko zelaixak edo soruak edo...? 
- Bai, Kalosko zelaixak. Horrek Kalosko zelaixak dittuk. Ta bestia San Antonio Etxeberrikuak jarek hor kontran. 
- Azpikaldera. 
- Bat Irizarrek daukana serrian kontran. 
- Hau da serria, hau Egiño. 
- Ez, hemen honutzauan horrek. 
- Bai, baiña San Antonio etxeberrikuan be badauka, [Itturrukuan] ta San Antonio Etxeberrikuan, bixetan. 
- Bueno, kontuz, hemen ez da agertzen bariante barrixa, e? Bariante barrixa horraxe juango zan ta. Hemen [Maikana??] azpittik. 
- Horrek goraokuak, buf! 
- Ba, hau ez dakit Egiñokua izengo zan danau segurutik. Hamen beste zeoze egongo zan labrauta edo ta hau izengo da, zea, Sagastixa Karloskua. Eta hau... 
- Hori... 
- Hori be... 
- Hori zerria daona oin. Zerria sekaderua daona ta hori, ormigonera hori. 
- Karloskua hori be. 
- Ez, San Antonio Etxebarrikua. 
- A! San Antonio Etxebarrikua. 
- Hamen ormigonerak eta darenak San Anton Etxebarrikuak. 
- Bale. Hau ipinizue... honekin batera dao, bai, ta Egiñoko sailla izengo da hau be. 
- Ta hau Sagastixa ta hau San Anton Etxebarrikua. 
- Izena zela esaten dotsazue? Hau esan dou Etxazpiko sorua. 
- Bai. 
- Horren...? 
- Hau Kalosko Sgastixa. Hori... Gitxiao, gitxiao. 
- Igual da, igual da, gutxi gorabehera. 
- Ta hau Sanantonio Etxeberriko sorua. San Antonio Etxeberri. 
- Horrek danok desapareziduta egongo dia, San Antonio Etxeberri ta Karloskua ta danok. Karloskua be aber noizko izena dan... Haren semia Bittor be hil zan larogetaka urtiekin ta... 
Goiauzoko toponimia
Aristegi Agiriano, Felix; Arriaran Iñarra, Moises
- Nun zeren horrek Karloskua ta San Antonio Etxeberri? 
- Horrek? Ba, oin Zumelagana dana. Ta bestia sozidadia jaukak azpixan zera, sozidade... 
- San Mielpe edo...? 
- San Mielpena han, han kale-ahar haretan fanda. Zela dok haura? Bueno, haura dok San Antonio Etxeberrikua. 
- Nun? Kale zaharra... 
- Bai, San Migel kalian aurrera fanda. 
- San Migel kalia, bai... 
- Ba, han aurrera juanda. Han dao bidia San Migelera hartzekua, kantera kontratik, ta han bide kontran da San Antonio Etxeberrikua. Zer gehixao ein bihar dozue? 
- Hemen errekan izenak edo [...]... 
- Hamen oindio basuak-ta asko jarek, e! 
- Hoixe... 
- Aber, Supide, Lamaiño, hau... 
- Hau Supide? 
- Hau Supide. 
- Hau Supide...? 
- Hau Lamaiño. 
- Hau da... hau Supideko... 
- Etxeburua. 
- Etxaburua. [...] Etxaburua [esango jaue]. 
- Bai, Supideko Etxaburua hori. 
- Ta hau? 
- Hori kurutzia jo arte Supideko Etxaburua. 
- Hau Supide... Hau Lamiñoko piñuak darena hau... Ez, [...]... Hau Larrandi ta horrek... 
- A, bai... 
- Larrandi? 
- Larrandi, bai. 
- Hortxe gutxi gorabehera. 
- Ta gero sorua agertuko jak hor honutzao, sorua, [hau Sumana]. 
- Izena da hori? 
- [Sumana]... 
- Hau... 
- Hor bi zati egongo dittuk, e? 
- Bai. Bat... Bat Supidekua. Aumatei aldia bestia. Hau dibididuta baldin bada, Aumatei aldia. Supidekua Aumatei aldia esaten jotsek. 
- Zeuek zela esaten dotsazue horri danai? Suma edo zela esan dozu? 
- Sumana dok soro bat, ta bestia dok hor erdittik... erdittik joiek bidetxur bat... 
- Hona? 
- Bai. Ta hori Aumateialde esaten jakok honi. Ta Larrandi, ba, hau esparrua dok, esparru bat... 
- Ta hau Aumateiko saillak dia honek. Beheko kanteria hemen. Hemendik... Aumatei hau da, ezta? 
- Bai, bai. 
- Hemendik... 
- Hau ze esan dozu dauela hor? 
- Hamen kanteria zan. 
- Kanteria, Aumateiko kanteria. 
- Ta honek danok Aumateiko saillak dia honaiño. 
- Bai, honi esaten jotsek... erok Kurutzia mendixa esaten jotsek honek Aumateikuak. Hor egon zuan inzendiua, hori zuan inzendio haura [fuerte] egon zana. 
- Hau? 
- Horixe da, horixe da. 
- Hau lehen esan dozu ez dakit nungo gaiña... 
- A! 
- Kurutzia gaiña. 
- Bai, Kurutzia gaiña. 
- Baiña [piñuik ez egotia hemen...]. 
- [...]. 
- Hau da zereko kurbia, hor... 
- Iribenera hartzekua? 
- Ez, ez. Supidetik gora igo ta gero [...]. 
- Zumaran gaiñian? 
- Bai, Zumaan gaiñian edo... 
- Han keixian-a zerian? Lehen keixia zaon...? 
- Kurutziaa bidian gora, e! Goixan, goixan. 
- A, a, a! Bai, bai, Supideko zelai kontran. 
- Bai, zelai kontran kurbia atzera Kurutziaa. Supideko zelaixa be... 
- Zelaixa hor, baiña oin piñu egongo da haura dana. Hori dana bat egongo da. 
- Hauxe, hauxe izen bihar. Hauxe izen bihar. 
Aldaiegia auzo inguruko toponimia
Aristegi Agiriano, Felix; Arriaran Iñarra, Moises
- Ta hau... hau be... hau be Supideko sailla dok hau be. 
- Bai, ba, hori dana Kurutzia da hori. 
- Gero hau... [...] hontatik, hau Kurutzia barreneko bidia dok, ba! Ta hau hemen zera agertzen da hemen... 
- Izena emoten dotsazue bide honi? 
- Guk Kurutzia. Hau Kurutzia ingurua da. Kurutzia-endixa. 
- [...]. 
- Bide horri zela? Zera ez jakon, ba, esaten Goiko mendiko bidia edo ez jakon, ba, horri esaten? Hori Meltxorrenea faten zan hori... 
- Goiko gaiñeako bidia bai. 
- Hori da, Goiko gaiñeako bidia hori. Hori, hori, hori. Bidia ez zan konpletua. 
- Zein da bide hori? 
- Hauxe. 
- Zela esan dozu? 
- Goiko gaiñea. 
- Goiko gaiñera, hori da. 
- Honi... Hau Kurutzia mendixa ta gero goraoko gaiña, hemen zerian... 
- [...]. 
- Hemen... Ze esaten jako honi... Honek badauka, ba, izena... Aldapa haundixa daon tokixan raiak zerrauak izeten dia ta gutxiao daon tokixan nasaixauak. Horrek badauka, ba, izen bat. Ezin jata akordau oin. Ha be gaiña da. 
- Hau gutxi gorabehera holaxe [...]. 
- Goiko gaiña dok Kurutziatik gora igo ta Lamiñukuak eta [...] ibilittako sailla. 
- Bai, han Meltxorren [zarran] kontrako haura ta. Haura, otia egoten zan haura. Jo, oin be hola egongo dok otia. Ta gero albua zera [...]. 
- [Bidekua Goiko gaiña...] 
- Hau da ya harutz segitzen daben...? 
- Bai. 
- [...]. 
- Hori Elgeta aldera doiana edo Harrikutz aldera. 
- Hau zuzen-uzen... Hau gasana edo izengo da hau zuzen-uzen dator... Gasana da hau edo...? 
- Edo altakon bat? 
- Altako zeak dare hor, e, Arrikotxo gaiñetik eta doiezenak. 
- Aber, segizue... 
- Hau Arrei, Arrikotxo... Eso esta bien. 
- Meltxorrena hau izengo dok, ez? 
- Meltxorrena? 
- Bueno, baiñe hau, goiko... goiko... 
- Bai, bai, bai. 
- Hamendik fari ta gero sartu hari horra. 
- [...]. 
- Kurutzia mendixan be piñua dao ta ez dakit, ba, nik, e... 
- Hori beste hori Meltxorren gaiña ez ete dok, ezta? E, Felix? 
- Goiko gaiña... 
- Baitta. 
- Goiko gaiña dok hori. Horren izena Goiko gaiña. 
- Goiko gaiña zein da hemen? Hau Meltxorrena da... 
- Hemen dao gain bat eta bestia dago... hementxe edo? 
- Honetxek izen bihar. 
- Horrek, Goiko gaiña hori, ezta? 
- Hauxe. 
- Goiko gaiña... Hemen badittuk Bostaitzeta ta baiña danak jarek hemen piñuakin gordeta. 
- Bostaitxeta gorao, harutzao. 
- Zein da Bostaitzeta? 
- Harutzao bai? Meltxorrena baiño harutzao ez jaok Bostaitzeta, e? 
- Hemen dao [...]. 
- Gaiñian. A! Hona arte, orduan, hola. 
- Ta hau ze da, tontor hori? 
- Bai. 
- Bostaitzeta? 
- Bai. 
- Mendi-untia? 
- Puntia beste bat [jaok...]. 
- Honek labrauok-ta nunguak dittuk, ba? 
- Honek? 
- Meltxorrenekuak izengo dittuk, ba, honek, e... 
Goiauzo inguruko toponimia
Aristegi Agiriano, Felix; Arriaran Iñarra, Moises
- Hau piñu botata... 
- Hori Aldaik piñua bota dabena, orduan, Aldai gaiñekua. 
- Hau [Etxeberrikua]. Ta hau... hauxe izengo dok zerera doien bidia... Bai... 
- Arrikotxora doiena. 
- Bai, Arrikotxora doiena. 
- Hau Asentziora doian bidia. 
- Da? 
- Bai, bai. 
- Ta honek, alde honi... 
- Ta Bostaitzeta honen kontran dao, ba, bide hontan dao. 
- Bai, hementxe dao Bostaitzeta. 
- Hau esan dozu, ez? Hemen Meltxorrena izanda... 
- Ez, baiña beherao, beherao dao Bostaitzeta. 
- A! Beherao dao? Hau Goiko gaiña esan dok... 
- Ba, Goiko gaiñan azpikaldian Bostaitzeta. 
- Hauxe da? 
- Bai. Honetxekin najak zertuta... 
- Hau? 
- Kurutzian erre ein zuan ta erretako zera ez baldin bada hori, e... erre ein zuan, Amateikuak... 
- A, bai... 
- Hauraxe ez bada hori hutsunioi. 
- Ba, haura izengo da... 
- Hauraxe izengo dok. 
- Hau Kurutzia mendixa, hauraxe izengo da hori. Ta gero hau... hau beste gorriuna hau... 
- Hau? Hau Markosena ez da, ba, izengo? 
- Markosena izengo da. 
- Hau? 
- Bai. 
- Izena emoten dotsazu horri? 
- Horri Goiko gaiña danai. Akaso indibidual batenbatek emongo jotsek... 
- Zeuek, zeuek erabiltzen dozuena. 
- Hori Markosena dala, hurrengo jatok Etxebarriko sailla. Oin danok jarek oin borrauta, zertuta. Etxebarriko sailla izengo dok hemen holako zati bat. Bide honek segitzen jok hemen ta gero hortik harutz jak Meltxorrenekua beste zati bat. 
- Ta gero aiuntamentuana? 
- Ta gero haren akaberan Bostaitzeta. 
- Bai, ta gero aiuntamentuana. 
- Aiuntamentuana hurrengo. Ez dittuk hemen distingitzen ta. 
- Ez, ba, danak illaran dare ta. 
- Honek [Aritxaaltakuak] , berriz. 
- Bai. 
- [Honek...]. Baiña hau hauxe dok, Meltxorren hau, ezta? Bai. Hau... mondragoitarren batek erosi juen ta hau egon dok urte askuen bota ta... 
- Meltxorren zaharra esan nahi dozu zuk? 
- Ez, ez, Meltxorrengo bizi diana. 
- A! 
- Baiña hau... 
- Mondragoetarra? Arrikotxok erosi zaban, mondragoetarra Arrikotxo. Altuna. 
- Ta haren guenian... A! Bai, bai, ointxe akordatzen nok [...]. Hamen jak... hamen jak zera... Hamen bidia jak ta Txarako sailla hemen inguruan edo. 
- A! Iberdueron postia daona ta? 
- Iberdueron postia daona ta. 
- Iberdueron postiak honek izango dia seguramente, ta hau Arrikotxora doian bidia. 
- Bai. Ba... Iberdueron postia hemen inguruan honutz Txarako saillak dittuk hemen. 
- Bai, hau bat ipini douna? 
- Bai. Goiko gaiña hori. Ta hamen lehen esan juau Bostaitz... 
- Txarako sailla dau hemen? 
- Bai. 
- Txarakua eta, zerekua, Askatzukua. Bixen artian jaok hor. Lehenao zelai egon zittuan horrek. 
- Zelai haundixa, gaiñera. 
- Hor pago bat zuan, ta gerra-enporan hor hilddakua egon zuan makiña bat denporan. [... zela] akordatzen naizen. 
Ta gero honei, honek behe-ldioi esaten jakuek Abarixo. 
- Abarixo. 
- Hau dana gutxi gorabehera? 
- Bai, hemen sail haundixak. 
- Hori ya horrekin zertzen dok, alde horrekin konektatzen dok San Juan aldera. 
- Gabadixo edo...? 
- Abadixo. 
- Abarixo. 
- Bai, esatia nahi dau "Abadiak ixo". Noizbaitten konjurua eitten zuan hor, hemen San Marzialdik gora igota konjurua eitten zan. 
- Aba-ixo. 
- Baiña datorrela "Abadiak ixo"-tik datorrela entzun neban oin dala urte asko ez dala hori izenoi. 
- Ta beste bat Txikaso be badao gero hor. 
- Bai, Txikaso be, ba, hementxe, hemen inguruan izengo da. 
- Oin garbi daona? Oin antenia edo ipini dotse punta-untan edo holako zeoze? Antenia edo torria edo... 
- Ez, ez, ez, ez. 
- Hori Idurixon gaiña. 
Aldaiegia auzoko baserri-izenak
Aristegi Agiriano, Felix; Arriaran Iñarra, Moises
- Zelaixan... Handik hasi... Handik hasi ta hor goraiñok. 
- Abadixo goraiño Txikaso. 
- Zera joteraiñok, Bostaitzetaraiñok. Bostaitzeraiñok izengo dok. 
- Klaro. 
- Bai, hementxe gutxigorabehera. 
- Bai. Ez... Hori zeretik honutz egongo da, ezta? Iberdueron honutz? Ala sartu hona be bai? 
- Guk fubolian eitten giñuana... 
- Hori da, horixe dok! Hauraxe dok! Handik honutz. 
- Honutz? 
- Horixe dok Txikaso, zuek fubolian eitten ziñuen zera. 
- Hari gain hari Abadixo esaten jako. Baiña handik beherao jak hori Txikaso hori hemen alde hontan egongo dok nunbaitten. Honek Iruzoko zelaixak izengo dittuk. Honek Iruzoko zelaixak izengo dia. 
- Horren kontinuaziñua da, zera, Txikaso. 
- Bai, Txikaso aldia [...]. 
- Horrei... Ves? Horrei kaso ein ezin da ein, horraittio. Hori... sinbolua... sinbolikua izen biherko dau gehixau realidadia baiño, zeaittik eze guk hemen... Ta zeiñek emon leike hori detalladamente? 
- Oso gaiztua. 
- Zuek esandakuakin eta beste... Amatiñokuak edo Narbaizakuak esandakuekin... 
- Konpleto? Bastante itxuratu? 
- Kuadratzen badabe... 
- Kuadratzen dabena, behintzat, ba... 
- Harek hobeto esango dotsue horrek. 
[...] 
- Zeak ahaztu jakuz hemen etxekuak eta danak, inguru hori. 
- Etxeko saillen izenik eta ez jakixat nik, e? 
- Ez, bueno, basarrixenak. 
- A! Etxekuak zela dibiditzen... ze izenekin dien? 
- Bai. 
- A! Lehenengua dok Iribien. 
- Itxoin. Itxoin, itxoin... 
- Bueno, ba, itxoingo juat. Irabien... 
- Irabien dok hau. 
- Bueno. Gero daok [Gaittao] barrenengua. 
- Irabieni segi bidia aurrera... 
- Bai, lehenengua daona... 
- Lehelengua bidian ezkerretara dao, ez? 
- Bai. Bueno, bestia be baietz uste juat. 
- Hau zela da? 
- [Gaittao] barrenengua. Bestia gero. 
- Gero bestia? 
- Martisuskua. 
- Hor tartian etxe txiki bat be badao hor... 
- Txabolan bat egongo dok. Bestia Gaittao [Aremaixobarrenekua]. Guk, behintzat, e, neuk. 
- Bai, bai. 
- Arema...? 
- [Aremaixobarrenekua]. Nahi badozue motzaua ipini zuek... 
- Ez, ez. 
- Motza? Bai... ezin leike ipini... 
- Ta aurrerao besten bat dao? 
- Bestia Gaitt... Dirunekua. 
- Dirunekua? 
- Bai. 
- Baiña Gaittao Dirunekua edo...? 
- Gaittao Dirunekua hor. 
- Noizbaitten egon eingo zan. 
- Hori gure denporan ezautu giñuan. 
- Izena bai, baiña dirua be egon eingo zain noizbaitten! 
- A! A! Egon be eingo zan! 
- Danian dao ta. Oin, dirua egotetik egotera... 
- Gero, hortik, ba, gero hor, ba, biditxiorrak eta gero agertuko dittuk hor aurrera. 
- Ta behian dauen zera? 
- Amuskibar? Erreka kontran daona? 
- Bai. 
- Amuskibar. 
- Han beste etxe bat dao parian txabolia izandakua edo beste etxia izandakua edo...? 
- [...] errotia edo...? 
- Ez! 
- Errotia... 
- Ez, haura Amuskibar [... zuan]. 
- Amuskibar bolu ta ez zittuan hor? 
- Hori, ba... 
- Bereizten dia bixak? 
- Bai. 
- Bata ze da Amuskibar? 
- Ta bestia Bolu. Hori da Amuskibar bolu. 
- Amuskibar bolu? 
- Bai. 
- Bai, hamen bertan be ipintzen jok. 
- Ta beste bat be bai han desapareziduta, hik esaten duana, Eudira bidian daona. Hor desapareziduta. 
- "Unas ruinas" ipintzen dau. 
- Izenik bazeukan horrek? 
- [...] , hauxe. Horren izena jakingo juat nik, esango dostat. Ez jatzue inporta geruau esanda? 
- Ez, ez. 
- Horrena esango dotsuet. 
- Honek aztertuko dittue papelok geruau be. 
- Ta bestia goixan daon basarrixa? 
- Eudi. 
- Eugi? 
- Segidu ya ke hor zabizten. Gero Biritxibarrak gero errekia pasauta. Gero parian errekia pasauta Biritxibar ta gero bestia Biitxibar lehenengo ta gero bestia Biritxibar erdikua. Kamiñua joten daona Biitxibar erdikua, e! 
Goiauzoko toponimia
Aristegi Agiriano, Felix; Arriaran Iñarra, Moises
- Ta hori ez jakixat zela ez daukaan. Oindiok han muestrak jarek, gaiñera, paretak eta danak... 
- Loidi etxebarrittik Angiozar aldera ondiokan? 
- Ez, alrebes, San Kristobal... Ixa joten Loidi etxebarri. Ez dok agertzen, e? 
- Etxia joten jak, bertan. 
- Bai, piñu bat eta jaukak onduan. Bueno, oin ze ein bihar dozue gehixao? 
- Hor igual, hemenguakin jarraittu... 
- Hamen granja... granjia nun jak? 
- Honek dia granjak. 
- Hamendik gora be... Eske hemen... Hemendik gora izenak bajakixat nik batzuk, baiña... 
- Aber, ba. 
- [Kinddao] ta... 
- Nun dare horrek? 
- Hauxe espalda hau. 
- San Marzial... 
- San Marzial da hauxe. San Marzial ipinitta jak, ez? 
- Ez dok ezebe ikusten hemen! 
- Ez, ba! Hori dana... Hamenditxik ikusten doun moduan ikusten da hor, Felix, dana beltz-eltz. Lehenau gaztaiñak-ta zaren, paguak-ta, baiña oin ez; ta argiuna batzuk. Oin ez dao holakoik. 
- Ez, ez, baiña beste plano bat zan, ikusten zian gure terrenuak-ta ondo. 
- Hemen edo? Hau izengo zan... Hau San Marzial, baiña ez dakit... Hau Lapatza... 
- Hori ze ingurutan dao, ba, Kinddao lehen esan dozuna? 
- Hor, hauxe. Han [paguak eta...] Kinddao. Hemen. Hoixe paguak eta daren hori. Ta hamendik gora dao bide bat bueltan honaxe. Hau... bai, [...] hemen, [...] Honi inguruoni Kinddao esaten jako. 
- Osea, hor... Lapatzatik hor ezkerretara daona? 
- Bai, hamentxe, hamentxe. Hauxe da. 
- Hori, hori, hori. Hor bistan daon hori, hoixe, paguak-ta daren hori. 
- Ta gero hor errekatxo bat ez dok agertzen? 
- Kinddarrekia. 
- Kinddarrekia? 
- Hori da Lap... Hemendik behera dao, ez? 
- Agorrosin aldera urtetzen dabena? 
- San Marzialera etortzen da errekatxo bat hor goittik behera. Baiña hamen ez da ezebe [...]! Nik ez dot... 
- A! Hau, hau, hau, hau... 
- Hauxe. 
- Errekatxua? 
- Kinddao errekia. 
- Kinddarrekia. Guk esan eitten jao Kinddarrekia, Kinddao errekia izengo da. Baiña nahi dozun moduan ipini. 
- Ta San Marzialdik behera be izen berdiña dauka edo...? 
- Ez. Gero San Marzialen [pagaerian] Pagerzulua esaten jakok hor. Kuebak-ta esan nostan nik zarela. 
- Pagerzulo? 
- Pagerzulo, bai. Hor hau eitten dabena [...] , hola. Kinddaotik honutz, ezkerrera. 
- Hau granj... hau [...] izengo da, ba. Hau da granjia ta hau izengo da Pagerzuluoi. 
Goiauzoko toponimia
Aristegi Agiriano, Felix; Arriaran Iñarra, Moises
- Honek hor goixan esaten dabe honek bi tokittik "y" bat itten dal... , "y" griega bat eitten dabela. Hori errekaori hola da? Ondartza errekia da hori? 
- Idurixo errekia? 
- Edo Irudixo errekia? 
- Ondartza... 
- Hor Idurixo... 
- Horrek ura hartuta dauke Irudixora ta hori... hori... 
- Ba, hor "y griega" eingo dok, bat zeraldera, bat handikaldera ta bestia hemendikaldera. Irudixoko han kurba-urban eingo jok, Irdixora kurba zerraua jak... 
- Baiña horrek beste izen bat ez dauka horrek? 
- Ta berak ze izen dauka? 
- Irudixo errekia? 
- Irudixo [aurria] esaten jakuek horrei... Lapatzatik hasi ta Idurixoko ha errekaraiñoko zerori Idurixo aurria esaten jako. 
- Ta berai errekiai? Idurixo errekia? Ta zuk Ondartza errekia ez dozu esan lehen? 
- Ez... Hori... zer gehixau jakak, itxura gehixao Irudixo errekia izateko. 
- Han! Honetan ikusten dia detallauau zerak... terrenuak. Honek be... orientau artian kosta eitten da honekin be. 
- [...]. 
- Bai, hau trenbidian kurbia... 
- San Marzial aber billatzen dozuen... Askatzu. 
- Hemen San Marzial. 
- San Marzial... 
- Horren kontinuaziñua. 
- Horren hurrengua. 
- Lapatza hauxe izango da, ez? 
- Hau [ete da, porsiakaso...]. 
- Ez, hemen etxiak eta... 
- Ez, hau honutzau izengo da. 
- Ez hau hamengua dok Egiño-a hamen nun daren ta... 
- A, bai... 
- Hau... Lapatza. 
- A, Lapatza. 
- Hamentxe daok Kinddaoko bidia. Hemen ondo ikusten da zera. Lapatza hemen, hau gure Lapatza aldia esaten jao, hau gure albokua, ta hau [...] honek [... dauzkaun honek] Pagerzulo ingurua hau da. Ta hau da Kinddao, hori gaintxuori. Ta gero honek esaten jako Kortazar. 
- Kortazar? 
- Hau... hau da Kinddaoko, ba, bertan gaiñian daona ta hau da gure bestekua ta honei esaten jakue Kinddaoko hegia, honei sailloi. Kinddaoko hegia. Eta hemendik aurrera juanda honek Basaguen. Honek alde honei Basaguen. 
- Hori ez nitzan akordatzen, e, Basaguen... 
- Lapatza ta Kinddaoko hegixa bittartian Basaguen? 
- Bueno, bittartian be... puskat harutzao. 
- San Juan alderutz? 
- San Juan aldera pixkat, bai. Gero, ba... 
- Kortazar nun esan dozu? 
- Hemen. 
- San Marzial nun dao? 
- San Marzial hemen. 
- Hau izango da? 
- Bai. Hemendik bidia hemen doia... Hemen hobeto ikusten dia bidiak eta gauzak. Ta... 
- Kortazar... 
- Eta hau praktikantiana da. Praktikante difuntua, Pedro praktikante... 
- [...]. 
- Aranburu. Eta hau gure anaiana. 
- Izenik badauka horrek? Horrek dana bat da hori? 
- Ez, [...]. 
- Baiña izenik badauka horrek? 
- Izena, ba Basaguen... Basaguengo zelaixa esaten jakuen honi. Hemen hainbeste jak eze zuek konpletatzeko... 
Azkarruntz eta Elorriaga auzoetako toponimia.
Aristegi Agiriano, Felix; Arriaran Iñarra, Moises
- Bueno, Aldetak eta Santa ta hori inguruori... 
- Pleitxos ta hartu bihar dittuk hor Santan onduan. 
- [...]. 
- Pleitxos ta hor zera... 
- Etxiak bai, Martokoetxebarri ta... 
- A! Santa Santana zan... Santalde edo... ze da hori? 
- Santakatalina. 
- Santakatalina? Elizia ta ermittia? 
- Bai. 
- Bixak. Oi... ermittia ta etxia. 
- Ta etxiai zela esaten jako? 
- Santakatalina. Santa, dana esateke, baiña Santa. 
- Santa esaten jau. 
- Hori ermittia izango da... 
- Bai. 
- Hori barrutik dotoria da ala...? 
- Buu! Honezkero auskalo zela daon. Ez jakixat [...]. 
- [...]. 
- Nik sekula be ez. 
- Beste auzo bat, ez dozue siñistu be eingo, San Migel, hor bertan daukau aurrian ta... sekula egoteke nao. 
- Behin nao egonda neu be. Behin bakarrik neu be. 
- Ta gerra-enporan han reketiak "¡Viva España! " diarra ta entzun hemendik. 
- Hau ze dok Oxanguren? 
- Bai. 
- Etxaube ta danak ez dittuk egongo... goixan. 
- Hemen honutzao. 
- Etxaubiak honek izengo dia... 
- Ez... 
- Alde hontara dao? 
- Bai. 
- Hau Etxaube mendixa, orduan. 
- Etxaube mendixa? 
- Zein? Hau, hau. 
- Hortxe bai ez daukazuela segitzerik... 
- Aldeta gaiñekuan bestia zela da? 
- Aldeta? 
- Behian dauena. 
- Aldeta azpikua. Gero parian goixan Pleitos. 
- Zeuek zela esaten dotsazue? 
- Pleitxos, Plei-xos guk esaten dotsau. 
- Hori beti izan da Pleitxos ala...? 
- Beti. Gero Martokoetxeberri. 
- Hori be etorriko da hortaiko juizion batetik etorrittako izena izengo da. Batenbatek [...] ta. 
- Klaro, hoixe. Hauraxe izena ipini ta kitto, Pleitos gero. 
- Martokoetxeberri agertzen dok hor? 
- Bai. Gero han zerrajerako pabelloiak akabatzen dian parian zubixa dao, ba, kamiñuan? 
- Bai. 
- Han etxe bat dao eskumetara? 
- Haura dok Benta de Egiño. 
- Zeuek zela esaten dotsazue? 
- Egiño benta. 
- Egiño benta esaten dotsazue? 
- Bai. Gero beste bat [...] bizi dana, haura Olako sardoteixa, kamiño kontra-ontran daona. Hor agertuko dok hori... 
- [...] goiazela ezkerretara? 
- Esaktamente. 
- Bai, bide kontran. 
- Ta gero aurrerao eskumara Olazarra. 
- Aber, hemen hori... Olako sardotegixa zein da hemen? 
- Kurbia eitten dabena, kurba txiki bat. Egiño bentatik hurrengo daona. 
- Hurrengo daon etxia? 
- Bai. 
- Erreka onduan? 
- Esaktamente, colgado alli. Ta gero eskumakaldera Olazarra, haura illara haura, [Tiopitxin??] baiño lehenao daona, hutsa metruek. Ez dok agertzen? 
- Hau dok [Tiopitxin]. 
- Ba, eskumakaldera hor jarek etxe illara bat, Zarra. 
- Hori zela da? 
- Ola zarra. 
- Han [Biltoki] parian garajia ta txaleta ta badao, ba, han... 
- Haura zuan bedarra eukitzeko tejabana bat. Haura ezebez. Haura erak arreglau juen gero ta... 
- Gaiñekaldian ez dao beste bentan bat edo? 
- Olazarran parian bai beste basarri bat bajak. 
- A, bai, bai... Auntzerreka edo... Auntzerreka... 
- Auntzerreka. 
- Auntzerreka hori da? Auntzerreka hau da? Milla bider entzunda, baiña... 
- Gero hor gora... baiña... gero hor gora juandako hor mendi hori Suspitxu haura dok, berriz. Hori hor egongo dok, ba. 
- Eta Alkorta ez dao beste bat, Alkorta? 
- Nik ez dot entzun... Gero hari Suspitxuri segiduta... 
- Segiduta bai Alkorta uste juat. Ez, harutz, Kotzaola alderutz. Guk zeukaun han basua. Iribingo basua uste dot esaten jakuela. 
- Gaiñien segidu ezkero horri zerai, Suspitxu mendixai, Pagomendi edo esaten jakok, jaok hor Kanpazar aldera. Hor basarrixa... 
- [...] tontor bat pasau ta Kanpazar [...] bittartian. 
- Gero, ba, Amateiko garo-aillak eta horrek Irutontorreta azpixa hori, berriz ta Kanposak eta Kanposenekuak be bazeukan hor. Garua eruaten zeban hor Kanposkuak. 
- Kanposkuak? Ze Kanpos? [...]? 
- Bai. 
- Garotan hemen eitten zuan, mutil, sasoi batian...! 
- Ze uste dok, ba? 
- Joe, urrin dao... 
- Asentzio tiruakin hil zana nere kintua zuan. Hire aittak bajakik ondo, kudrillakua zuan ta. Tion jenixo bat bajeukan harek... buuu! 
- Hamen jentia edozein auzotakua juaten zittuan [... mendira] ta edozein tokittara [...] garotan sasoi batian hemen egoten zan martxiakin. Ointxe. Ointxe zuan garotako denporia. 
- Kostolatik San Kristobalera be bai. Pentseik, Kostola, han Mekolalden. Geu [Ziarrerokoraiño] juaten giñustan ixa Egiñotik. 
- Baitta hamen Muiñondokuak eta be [...] mendira ta... 
- Ni trankil bizi ziñazielakuan... 
- Trankil? Orduan haretxek problemak ta oin beste batzuk. Ta hemendik berrogei urtera beste batzuk. 
- Eguna zabaltzeko garua kargatzeko, hor Kotzaola onduan-a geu be. Neu be bai makiña bat bidar aitta zanakin. 
- Eguna zabaltzeko... Eguna zabaltzeke bai ibili eitten giñuztan, etxeko lanak ein bihar ta. Gero hartu traste mordo bat bizkarrian [...]. 
Elosu auzoko toponimia; mendi-tontorrak
Muruamendiaraz Oruesagasti, Gregorio
- Oin mendi tontorrekin hasiko gara? Hasi han handikaldetik hasitta. Hor... Hemen haundiña... 
- Hori Leixupago [...] esaten jako horri? 
- Leiopago ipintzen dau hemen. 
- Leiopago bai, baiña... 
- Hemen haundiña ipintzen dau Elusumendi ipintzen dau. 
- Bai, haundiña hori dok. 
- Hori da? 
- Bai, hori da. 
- Ta handik harutz zer dao hor? Hurrengo tontorrak ze izen dauka? 
- Frantsesbasua. 
- Baiña hori ze da tontorra ala sailla ala...? 
- Sailla ta tontorra be bajaukak horrek. 
- Harutzao lautada txiki bat ta gero tontor bat. Hori tontorrori? 
- A! [Leixupago] dok hori, baiña hamen honutzao Pol-ol aldia ta nada. [...] beste bat Keixetako hegixa. Hor bi [...] jarek, Keixetako hegixa dok hori. 
- Eta Leixopago badakik nun dauan? 
- Leixopago hori dok zuen aldien dauena. 
- [Hau da]? 
- Baiña hala esaten jakok horri. 
- Gero handik honutz... 
- Handik honutz Elusumendi onduan... 
- Elusumendi. 
-... beste tontortxo bat dao. Edo? Bai, beste tontortxo bat. 
- Agarreburu. 
- Itxoin, itxoin, Agarreburu? 
- Bai. 
- Gertu-ertuan? 
- Gertu-ertuan ez. 
- Agarreburu hemen agertzen jaku bat behintzat. Agarre hemen bada... 
- Agarreburu hau dok, bai. 
- Hau da Agarreburu? 
- Hamen be Agarreburu agertzen dok. 
- Repetidoranak ze izen dauka? 
- Agarreburu hori be. 
- Baiña hola da? 
- Bai, bai, bai, Agarreburu. 
- Hau... 
- Hemen repetidora dao, e? 
- Hau, honi... Agarreburu horritxi esaten jakok ta honi ez jakixat, ba, nik hau zela dauen ha. Bi Agarreburu ezin leizkek, ba, egon. 
- Ez, ez, ez, laga, laga [... ipiniko dot...]. [...] horraiño badaezpada? [...] muga-ugan doia hau. 
- Atsobaso. 
- Atsobaso ondo dao? 
- Atsobaso hori Azkoittiko partien jak. 
- A, Azkoitti da? 
- Bai. 
- Ta [...] justuan harrapatzen jittuk. 
- Bai, bai. 
- [...] bajak, hemen be Agarreburun be bajak. 
- Agarreburu hau dana ez da izango? 
- Dana... Bai, itxuria hala jaukek, itxuria hala jaukek... Hau Elosua... 
- Hau Agarre... 
- Bai. Dana [dauke] , bai. 
- Agarreburutik edo Atsobasotik Elusumendi bittartian badauka zeozek bason batek edo badauka izenik hor? 
- Ez, Elusumendi... Ez, ez, hor ez jaok beste izenik. Eta gero bai. Horrek zerak izango dittuk Frantsesbasua ta bai, [...]. 
Elosu auzoko toponimia
Muruamendiaraz Oruesagasti, Gregorio
- Tontor honek ze izen dauka? 
- Hori Itxumendi. 
- Itxumendi? 
- Gero Altzasu. Sozidadia izengo da hori. 
- Bai. Onduan beste sozidade bat edo dau? 
- Bai, Askagain. 
- Askagain? Artasoro gaiñian tontortxo bat dago, mendi-unta bat. Izenik badauka horrek? 
- Hau... izena eukiko jok horrek, baiña neuk ez jaukat horren... 
- Hori Josek jakingo dau. 
- Ez, ez jakixat, ba... [...]. 
- Jarraittu eingo dou. Hau kantinia izengo da. Bidia jarraittuta... Honek hau... ze izen dauka kantinia ala...? 
- Bai, bai. Ta gero hor beste hiru sozidade egon bihar juek illeran. 
- Txiki-xiki bat... 
- Bai. 
- Ze izen dauka horrek? 
- Horrek zerak-ta jaukek Joseba [... Azkarate lehen] haren sozidadia dok hori. Ta gero bestia Larrañagana. 
- Ez dauke izenik? 
- Ez, nik dakidala ez, behintzat. Eukiko juek horrek be izena, baiña... 
- Hemen tontortxo bat, beste tontortxo bat... 
- Itxum... edo... Aizpurutxomendi, Aizputxomendi, Aizputxo. Ta gero hor lautada bat egongo dok. 
- Bai. 
- Lautada hori Aldaola. 
- Bale. Gero... 
- Hemen, zerian, Altzasu inguruan-a hor beste sozidade batzuk be jarek. Hor [goiko basuori ta danak...] harutz. 
- [...] Antzuolan jarek. 
- A! hori Antzuola? 
- Antzuolan jarek. Ya... Altzasuti haruzko errekatik haura dana Antzuola dok. 
- Itxumendittik harutz jarraittuta tontorrik tontor, hor behian bidia kurutzau ta beste segiduan beste tontortxo bat dago. 
- Zer aldera? Bergara aldera? 
- Bergara aldera. 
- Hori dok Loidi. 
- Lehenengo tontorra? 
- Bai. 
- A! Hori da, e? 
- Hurrengua, pixkat beheratxuao daona? 
- Loiditxiki. 
- Hori... tontor hauxe, horretxen izenik... 
- Gero beste bat dao... haundiña, ingurukoik haundiña. 
- Bai, bai. 
- [...]. 
- [...] Eider. 
- Eider ez, Eider hemendikaldian dao. 
- Eidergaiña izengo da, e... 
- Amestiko bueltatik haruzko haura. 
- [...]. 
- Ta hori Sakonaundi. 
- Sakonaundi. 
- A, bai. 
- Sakonaundi. 
- Baiña mendixak Sakonaundi [...]? 
- [...]. 
- [Garisaille] behien dao, e! 
- Zabaleta burue Sakonaundi. 
- Beste izenen bat ete dan hor errezelua badaukat, ba, nik... 
- Harek mendi-untak beste izenen bat eukiko dabe... 
- Neberetara, Neberak. 
- Bai, bai, Neberatara Beheko laua eta haren gaiña ez dakit... Ipini leike Neberak. Neberetagaiña edo... 
Neberetagaiña. 
Elosuko toponimia; Iturriberri ingurua
Muruamendiaraz Oruesagasti, Gregorio
- Hor Kantina inguruan Iturrebarriko askia edo ez dao? 
- A, bai... 
- Hor Kantina inguruau berau... Iturriberriko askia ta... 
- Iturribarriko askia. Iturriberri. Itturriberriko zelaixa jaok hor. 
- Kaninatik eta Bergara aldeko hau... 
- Ba. Aber, honek... Kantinatik... Hamendik... hauxe lauau dok Iturriberriko zelaixa, ointxe garena. Gero handikaldeko hori kurbia eitten dabenori Itturriberriko askia. 
- Bale. Hor inguruan badao gehixao? 
- Ez. 
- Hor Itturriberrittik behera doian errekiak badauka izenik? 
- Hori... Euki eingo jok... ez jakixat, ba, hori dan Eider-rrekia. Behian Eider harrapatzen jok horrek. 
- Eider errekia? 
- [...]. 
- Hori, gaiñera, lehelengua Itturriberriko errekia izengo dok, Itturriberriko askia honen azpixan nola daon, ta behekua, behekua ya... 
Bergarako toponimia
Gabilondo Garitano, Juan Jose
- Pagolara doian bidia hori? 
- Bai, bai. [...] zihar badao beste pista moduko bat. 
- Hau [...] 
- Hau berau? 
- [...] 
- [...] 
- Pistak eta bidiak ez dittu ondo zertzen, e? 
- Ez dittu ondo zertzen pistak eta bidiak? [Bueno] , bide jenerala... 
- Basarririk basarri doiana [...]. 
- Bai, basarririk-asarri, baiña [...]. 
- [...] 
- [...] 
- [...] oin hasi [hor] goittik behera, Pagolatik goittik behera bagatoz. Oin hamen pista horri segidu. 
- Hamen markau dozuna ze... ze zan hori? 
- Pagolaldia edo... 
- Pagolalde. 
- Pagobedeinkatu gauza bera ala...? 
- Pagobedeinkatua daok [...] mendixa... hementxe inguruan [daok...]. 
- Ta ze da? 
- Pago bat ta [...]. 
- A! Pagua bera? 
- Bai. 
- Gero Laudatz edo basarri bat esan dozu... 
- Bai. 
- Hori nun egon leike? 
- Vamos a ver. Hau [...] baldin bada... 
- Hau Mieka... 
- Hori Mieka... Hemen inguruan. 
- Ez jaku agertzen... 
- Hemen inguruan egon bihar da hori. 
- A! Hemen dao Laudatz... 
- Bai, lekutara joiak! 
- Bueno, igual ez da, e? 
- Ta Mieka nun dao? 
- Hau. 
- [...] 
- Bixen bittartian... 
- Bai, Hiruerreka. 
- Hiruerreka da hau? 
- Bai. 
- [...] beste [orri] bat da, e? Hau da hamaika. 
- Hiruerreka [horren ondotik...]. 
- Hau da Mekolaldera doiana? 
- Bai, [...] 
- Mieka, Hiruerreka... 
- Ta hori Laudatz. 
- Ondo dao? 
- Bai. 
- Hau da Mieka? 
- Hau Mieka. [...]? 
- Bai, bai, baiña apuntau barik [...]. Onduan daon gaintxo bat? Bertan daukan hola zelai-na bat edo... badauka izenik? 
- Egon... Gaiñar. 
- E? 
- Gaiñar aldia, Gaiñar. Mieka [...] Beistei haundiko... hau Gaiñar bai. 
- Orduan, ahaztuta ez lagatzeko, Kostola ta... 
- Ez... 
- Ez. Pagola eta azpikua... 
- Kostei. 
-... Kostei. 
- Bueno, hau ya lagako dou ala hemen inguruan ikusten dozu beste zerbait? 
- [...] Zabaleta aldia [...] , hortik Zabaletara egongo dia Mieka, [??]... 
- [??] hau da? 
- Hemen hona [...] hau Beistegi izango da. 
- Pagola? 
- Ez, hau Beistegi dittuk. [...] Hau ze ipintzen da honek? 
- Gorostegi, baiña gaizki zertuta dao, hau Pagola da. 
- A! Bien, bien. Bale. Hemendik honutz Pagolatik Miekara, esan juau, orduan... Aber, Mieka hamen. 
- Mieka hemen... 
- Mieka hemen [...] Pagolara. Hemendik hona... Zabaletak nun dauaz, ba? 
- Ze dia basarrixak? 
- Bai. 
- Zabaleta? 
- Bai. Zabaleta [Arregi] ta... Egon, ba... Honutzao, e? Honutzao egon bihar dabe [...] , [...] honutzao egon bihar dabe. 
- Azpikuan? 
- Mieka,... 
- A! Zabaleta, hemen, Zabaleta. Zabaleta, [Azpilleta]... 
- Baina honek gaizki dare ipinitta, e? 
- A, gaizki dare? [...] baserri batzuk [...]... Ta hamen goixan dao beste bat. Bueno, hasiko gara behetik, barrenetik, basarrixekin? Bestela... 
- Bai, [hamen] behetik gora [...] goittik behera [...] behetik gora [...]. 
- Bueno, bidia behera jarraittuaz [...] dou. Hau da... 
- Zubixa. 
- Bai. Zubixa barrixa, bariantia, hau zubi zaharra... honek izenik badauka zubi honek? 
- Zubizarra. Zubizarra, baiña hau, hau frentekuau, e? Zaharra, e? Bestia Zubibarri. Hau Zubizarra. 
- Bai, e... 
- Zentrala, zentrala... 
- Zentrala... 
- [... sartuta daon hori]... 
- Bai. 
- Zubizarra. 
Murinondo auzoko toponimia
Gabilondo Garitano, Juan Jose
- Gero enpresen aldera badao besterik? 
- Ugarte egon zuan, baiña haura [...]. 
- A, egon zan eta ya ez dao, bota ein zeben ala? 
- Haura erre ein zuan ta bota zuan ta gero alkatiak eindako [...]. 
- A. Ya, ya... 
- Hortxe, zuen, Dikarren... Ugarte. 
- Ugartetik hor Santa Lutzia aldera hola bi sakonune bezela badare, badauke izenik horrek? 
- Ugarte bolua edo... 
- Ze gehixao daukau hemen inguruan? Beste toki izenik bai? 
- Toki izenak bai. Honek hortikaldera Arronaldia ta esaten dotseu guk. 
- Arrona aldia? Zeri? 
- Aber, [...] Ziarreta. 
- Ziarreta hemen dao. 
- Oin beste bidiak hor Zabaleta aldera... Zabaleta esan dou daola...? 
- Zabaleta? 
- Hamen Abrain errekia, Ziarreta... 
- Errekia hau, Ziarreta, Abrain errekia. 
- Hamen, hamen [...]. Honek aldionek hau bidiau errekara urtetzen dana, Arronaldia esaten jako honi, Arronaldia. 
Hortik aurrera gero Abrain erreka esan dogu [...]. 
- Hori nun dao? 
- Egon. 
- Hau da Zabaleta. 
- Hau da Zabaleta. Vamos a ver... 
- Hemen barrenian txabolatxo batzuk-do agertzen dia. 
- Bai, hori da Abrain. 
- Abrain? 
- Bai, Abrain. Hori be lehenao basarrixa izandakua da. 
- A bai, e? 
- Bai. Bi edo hiru aldiz ein eta beti jausi [...] etxia. Itxuria lurrak batuago[...] Zabaletak badaukaz ganauak eta [...]. 
Hori beti [jausitta...]. 
- Zabaleta gaiñian daon tontortxo bat gertu-ertuan? 
- [...] bai... [Honek ez jok jakingo]. Zela esaten jako hari Zabaletaburuai? 
- [Irubide ez]. 
- Zabaletaburuai. [...] ez dau jakingo haura. [...]. Ez daukazu ipinitta zeuk han? 
- Aingeruburua edo... 
- Bai, Aingelburu. Ez, Aingelburu honutzaokua, honutzao daok. Aingelburu daok hango aldera, Azpilleta aldera. 
Haura beste bat dok. Ez, ez da haura. Kauen... 
- Ba! Igual da... 
- [...] 
- Bueno, gero hemen... Mekolalde aldera badao zeoze izenakin? Zeatik hutsunia daukau hemen. Iñok ezebe ez dau esan alde honetan. 
- Iruerreka esan dou... 
- Bai. Hamen gaiñeko zeroi be esan dou Mieka onduan daona... eta hortik eta Kostola alderaiñok ezer ez daukau. 
Ez dao ezer hola...? 
- Iruerrekatik honutz zera... Gaiñar [...]. Gaiñar be esan juau, eztok? 
- Bai. 
- Gaiñar ta Iruerreka aldera beste izenik ez daok hor. Hor Larrañatik harutz, Larrañaundittik harutz hor ez dao beste izenik. 
- [Egongo dittuk bai]. 
- Egongo dittuk bai? 
- [...] 
- Bai! Danak? Zenbat? [zenbatek...]. [...] Mieka ostera, [Miekaostekua...] honi Iruerrekatik guenai Laudatzera bittarte aldera Mieka ostia. Hori be bai, [...] Iruerreka aldera. 
- Mieka, Iruerreka, Laudatz... 
- [...] 
- Miekatik beste bide bat be markauko jok, Mieka ta Laudatzera beste behera markauko jok. 
- [Aldrebes...] ta ez naiz enteratzen. 
- Bai, ikusi. 
- Mieka ta Laudatz, bai. 
- Miekatik Laudatzera bidia markauko jok. 
- Bidia? 
- Bai, bai... 
Murinondo auzoko toponimia
Gabilondo Garitano, Juan Jose
- Bai, bai, bidia dao bai. Bidia... Bai. Ez... danian egon bihar da bidia. 
- Danian bidia? 
- Miekatik gora bai! 
- Ez, ez, Miekatik Laudatzera bidian. 
- Bai? 
- Baitta bi be bai! Behekua halamodukua, baiña goikua Miekatik erromaria bajaukak, ba, txabolia baiño... hori baiño goratxuauan ezkerretara? Handikan, behintzat, bide ona. 
- Ez... Bueno, igual da. 
- Ziarretan-a piñudixan gaiñekaldetik zihar Laudatzera? Ta zerian, piñudixan erdittik be bai beste bat! 
- Guk hemen bideik ezin dou topau ta... Miakaostia esan dozu? 
- Bai. Hauxe, lehen esan dounori. 
- Mieka... 
- Mieka hemen. 
- Laudatz... Iruerreka. 
- Bueno, aber. Mieka, Laudatz, Iruerreka. Hemendik [...] bidia. Hemendik... hemen... bat igual hau izango dok. 
- Gero oiñezko [...]... 
- Bai, oiñezkua... oiñezkua... baiña hor, hor, hor nun dauen. Goratxuaotik beste bat, beste bat. Hau hobetxuaua. 
Baiña hamen be bidia, e? Hemen, hemen, hor markauta, gaiñera. Hor daok, hor, hor. 
- Bai, bai. 
- Orduan, Miaka ostia? 
- Mieka ostia izengo litzake... hau Iruerreka... hemendik hiru erreka hor juntatzen dia, goixen bi, behian hiru, Mieka ostia hauxe, hementxe inguruan, goiko bidetik hauxe. Hemen. [...] bidetik hauxe Mieka ostia guk esaten douna, piñudixa-a dauana. 
- Bale. 
- Hementxe, hementxe [...] goraiñokua Mieka ostia. Gero hemendik harutz ya Laudatzaldera. Hemen beste txabola bat be badao... 
- Hola esaten jatzue, Laudatzaldia? 
- Laudatzaldia, bai. Honi ya Laudatzaldia esaten jako. Honi ya hamendik Laudatzaldera, ba... 
- Bale. 
Sanantonabat eta Basalgo auzoen mugako toponimia
Gabilondo Garitano, Juan Jose
- Gero beste bat apuntau dozu hemen Iberduero parera doiana, hor [...] aldetik. 
- Hori [...] bidia. Lehenau... 
- Ez, hau errekia dok, baiña. Iberduero... hau be bai beste errekatxo bat. Ezebez, errekatxo bat. Itxuria berak ura hartuta jaukak Iberduerok. Bueno, hori beste aldiori hori Aldekortei esaten jakok horri kamiñuai. Aldekortei. 
- Zelan, zelan? 
- Aldekortei esaten jakok horri aurreko zerai, bestaldekua, kamiñutik bestaldia. 
- Kamiño gaiñekaldia. 
- Kamiño gaiñekaldia. Iberduerotik aurrera junda. 
- Ta Iberduero? 
- Bai. 
- A! 
- Hortik ya hamendik bertan honi ya Aldekortei esaten jakok. 
- A, bai, bai, hau [gordeta] eukiko dot lehen be, baiña, bueno, badaezpada... 
- Hori markauta eukiko dozue, klaro. 
- Badaezpada apuntau eingo dot. Ez dao hola... San Anton auzuan bertan terrenon bat hola izen hola berezi batekin, ez? 
- Gaiñera junda bai. Honek... [...]. Garbe... Garbe ez, hau gorao dao. 
- A! Bai, bai, apuntauta daukou. Larramendi edo? 
- Larramendi, hori da. 
Sanantonabat, San Lorentzo eta San Juan auzoen muga ingurua
Gabilondo Garitano, Juan Jose
- Eta Zubikua bestia? 
- Zubikua. 
- Gero beste zubi onduan daona? 
- Barruti. 
- Hau lehenau errotia zan ala? 
- Bai. 
- Bai? 
- [...] 
- [...] 
- Bai, baiña hau ez da ez San Anton, ez Muiñondo... 
- Ez, ez, ez, San Lorentzo, San Lorentzo... 
-... San Lorentzo... Ze da hori, erdiko tarte hori? 
- Ja! Horrek... San Lorentzo [...]. 
- Batzundako Goi-uzo be bada... 
- Hortxe dao, ba. 
- Hau Ameletxebarri San Juanera juango dok. 
- Ameletxebarri [...]... 
- Honbre! Egun on! 
- Bai, egun on! Egun edarra daok ta. 
- Hori zela esan dozu? 
- Ameletxebarri. Toponimua be bazan. 
- Izena ze ipini [dok han, sozidadiari]? Hire etxiari ze izen ipini bihar jakuan. Honek lehenguakin jabixak, eztok, hi? 
- Lehengunian ibili nitzuan horretxen buruz pentsatzen. 
- Bautizau barik daok ala? 
- E? 
- Bautizau barik? 
- Bautizau barik. 
- Oingoz Eskoletxiakin lagako dou, orduan. 
- E? 
- Oingoz Eskoletxia apuntauta lagako dou. 
- Bai. 
- Eskoletxia apuntauta lagako doula oingoz! 
- Lehengo ohittura zaharra... 
- [...] 
- Ta Amilla auzo bezela bada ezer? 
- Amilla, Amilla... Lehenau San Lorentzo lehenau haura. 
- San Lorentzoko poligono hori... 
- San Lorentzo ez zuan izango dana! Dana San Lorentzo zuan? 
- Klaro, ba, zein, ba? Zer, ba? 
- Hor... San Mateikua. 
- Baiña ermittia San Lorentzo. 
- Bai, ermittia [auzo...]. 
- Klaro! 
- Horrek Sanantonabat edo oin... 
- Egon! 
- Beste ermitta bat zauan hor! 
- [...] denporan ta nere denporan ez behintzet. 
- Bai, nere denporan bai! Santa Engrazia! 
- Bai, Santa Engrazia! Ha ez zuan auzua. 
- A, a... Santa Engrazia... 
- Santa Engrazia zuan kamiñeruendako... kamiñeruendako esaten jakuen hori... "los que recorren el mundo" edo esaten jakuen... 
- Peregrinuak edo? 
- [...] zuan zer bat, Santutxuk badauka... iguala. 
- Ermittia [...] , ez? 
- Hori nun zauan? 
- Hori... 
- Hori zerian... 
- Ointxe fabrikia dakana... 
- "Bergaresa", "Tornilleria Bergaresa"... Bueno, zera. "Metagra", "Metagra" aurrian. 
- Bueno, hori galdetu ein bihar dot. Apuntau, "Metagra" aurrian, [apuntau barik] , "Metagra" aurrian, Santa Engrazia? 
- Santa Engrazia. 
- Santa Engrazia? 
- Santa Engrazia. Zubikua baiño pixka-ixkat lehentxuao. Ta Zubikuan Kanpos be baeuan basarrixa, Kanposkua, zera, tabernia. 
- Hemen? 
- Bai, Zubikuan onduan, Zubikuan, [zubipetik] hamabost metrora kamiño ertzian. 
- Kanposkua? 
- Bai. 
- Apuntau hori be. Nun ipini bihar doun... hamen dana fabrikia... 
- Klaro! Hemen dana... Zubikuan aurrekaldian ze izen jaukak taillarrak? Ez dakit [...]. Zubipetik urten, kamiño ertzian basarrixa jauan bi bizitzakua. 
- Ta izena? 
- Kanposkua. 
- Kanposkua izena, e? 
- Bai, Kanposkua. Mutil zaharra ta neska zaharra, Benigno ta Maria. 
- Bai, hau [...]. 
- Ta hau... hori hor zerian... gero... Santa Engrazia, Ugarte esan dou... Ugarte bestaldian, Ugarten frente-rentian kamiño ertzian Santa Engrazia, bestaldetik, kamiñotik eskumatara. Hamendik goiazela, eskumatara. 
- Hamendik goiazela eskuamatara... Osea, errekaldera? 
- Errekaldera, bai. 
- Ba... Opelaandik-ta Bergara alderau? 
- Bai. 
- Hementxe gutxi gorabehera. 
- [...] errekalderao, [...] Bergara alderao han "Tornilleria Bergaresa"k bajaukak, ba? Haretxen atian [...] mas o menos. Haren atzekaldian zuan kotonerixia. Kotonerixia... labanderixia. Opelan ta Santa Engrazian [...] labanderixia zuan lehenau-ehenau, erropak eta trapu zaharrak garbitzekua. 
Basalgo auzoko toponimia
Elgarrezta Gabilondo, Martin
- Kurutzeondo. 
- Bale. Kiruta... Kiruta txabolia, ta inguruko lautadiak badauke izenik? 
- Ez Kiruta jaukak horrek. Bai. Gero beste bati esaten... handik Kurutzera bittartekuai Goikolaua esaten jako beste zati bati, Elizaldeko sail bati, lautadatxo bat jak hola. Goikolaua. 
- Bale. 
- Albizuri, gero Gallastegitorre aldera eitten dau beste, hola, makurrune bat. 
- Bajadatxua, eztok? 
- Bai, bastante laua eta... 
- Bai. 
- Harek ez dauka aparteko izenik? 
- Ez, Albizuri dok haura inguru gaintxua ta... Beherao bai. Gallasteitorretik Ibarrolara bittartian jak beste holako zer bat. Hari Malkorra esaten jotsek. 
- Bai, Gallasteitorretik Ibarrolara bittartian? 
- Bai. 
- Gain bat? 
- Bai. Ba, gain txikixa dok, baiña lautadatxo bat eitten jok hola. Ibarrolatik-ta beittuta tontortxua dok eta hortik lautadatxo bat ya handik behera hasten dok ya. Bide baten... bide-idia joiak bertan gaintxotik behera. 
- Bi dauzkau ta bixetatik edozein izan leike. Hau... 
- Gallasteitorria, por ejenplo, zein dok? errekatxo bat... 
- Gallasteitorria hau. 
- Bai. Ibarrola? 
- Hemen. Ta hau da errekia. Erreka bixak hemen juntatzen dia. 
- Plaentziatik datorrena hau dok, eztok? Behetik gora. Hau Gaztandolara doiena izengo dok ta hori bestaldera doiena. 
- Ez, ez, hau da Gaztandolara doiana. 
- A! Hau dok Gaztandolara doiana? 
- Bai. Oin apuntau Gaztandola hemen nabil ta. Erreka bixak hemen bat eitten dia. Malkorra edo hori zein da hau ala hurrengua? 
- Malkorra hemen izen bihar dok. 
- Baiña sakona da? 
- Ez, gaintxua. 
- Horretxek ez dosku kuadratzen. 
- Ez, e? 
- Ze dau Gallasteitorretik gertu dago ala...? 
- Bai, urrin be ez. [Gallasteitorretik] , ba, bostehun bat metro? 
- Bostehun metro? 
- Holakotxe bat. 
- [...] errekia hau bada... 
- [...]. 
- Lautadak-ta markatzen jittuk? Zeoze bai, eztok? 
- Bai, lautadak dia arraixa artian separaziño... hueko haundixa daonian. Hemen dago bat dexentia. Hor bide bat doia erdittik... 
- Ba, hoixe dok, ba, holako luzengia dok lautadatxuoi ta hoixe izengo dok, ba! 
- Honi... zelan esan dozu? 
- Malkorra, Malkorreko gaiña esaten jotsek horri. 
- Bale. Hamen eskumetara edo dao hola sakonuna bat nahiko zera... 
- Bai, hari be hona Plaentziako regatara behera juaten dok... ura hasten dok hor behien hor zuluan, Gallasteitorretik ostien zulo-uluan bertan. 
- Bai, bai. 
- Ba, hori izengo dok, ba. 
Basalgo auzoko toponimia; errekak
Elgarrezta Gabilondo, Martin
- Bueno, urekin hasi garanez, errekatxuen izenak bai? Hamen Mostei... bueno, hamen Lonbide... Mostei alde hontatik [...] doiana...? 
- Iturriberri... Iturriberri hor... 
- Iturriberri... Kontuz, Iturriberri beheraiño doiana ala hemen goixan ertetzen dabena? 
- Behian esaten jako Iturribarri esaten jakok... hau dok Fagorreko deposituak izango dittuk, eztok, honek? 
- Bueno, Fagorra bera da hau, deposittuak hemen. 
- A! Bale. Ta hau dok Lonbidetik doian errekia. 
- Hori da. 
- Hau dok bestia [Aiztizabalgo] gure alderaotik doian errekatxua. 
- Bai, bai. 
- Ba, Iturribarri, gero, hauxe, hauxe. Honi esaten jakon Iturribarri, honi. Hau dok [Aiztizabaldik] doian errekatxua, hau Lonbidetik-ta bajatzen dana eta hau besteau Larramendi aldera ixotzen dabena. Eta honek juntatzen dian lekuan behian beheko lautadatxua Iturribarri hori dok. Hau izengo dok, 98 hau, eztok? 
- Bai, hori Iturriberri dao ipinitta hor. Bale. Hori be eindda. Gero, zuenetik eta beherutz doiana? Han gero bat eitten dala beste batekin gure itturraldian? 
- Bai, hori Lonbidetik... Lonbideko basua. Hamentxe gure piñudixa etorritzen dan lekuan entradatik behera hasten dok sakon-akonian behera. 
Basalgo auzoko toponimia; errekak
Elgarrezta Gabilondo, Martin
- Zuena hau da. 
- Bai, hori dok etxetik doian barrankua. Hau dok bestia horra sartzen dana. Eta itturrixa hauxe izan bihar dok, ba, hamen itturri ingurua eztok? 
- Bi eitten dia... [...] hamentxe... 
- Bai... 
- [...] adar bixen izenik bai? 
- Horrek izena honek... [...] izen-zen fijoik hola... 
- Eta behekuai? 
- Hori Arangurentxoko errekia. 
- Ya bi einddakuan behera - Beherakua [...]. 
- [...]. 
- Zela esan dozu hori dala? 
- Arangurenerreka esaten jako horri. Hor zeretan dao depositua ta [...]. 
- Bale. Gero, hemen daukau bat Esperantzan urtetzen dana, bi zatittan eitten da ta... buf! 
- Bai, hor Agarre goiko aldera-a juango dok hori bat eta... 
- Bat bai. Olañeta ta... 
- Olañeta aldera hori, eta hau, berriz, bestia hona Elizalde bittartera [...]. 
- Hori da. Horren izenik bai? 
- Horrek Artizerrekia esan izen jakok, baiña beherakua ta dana... 
- Bale. Bueno, gero hemen Lesarri edo Mekolalde aldera ertetzen dana? Honek? Lesarri, hau Belastegi... [beste] erreka honen izenik bai? Hortxe Mekolaldera bertara urtetzen dana. 
- Hori lehen indda ez daukazue, gaiñera? 
- Bai, baiña bueno... [...]. Ta gero han Goimendiko zerak... Plaentxiara datorren haundixaua ta gero bi itten dana Ibarrola aldera ta Gaztandola aldera? Honek izenik bai adar honek eta? 
- Honek zonia... hau, porejenplo... zein dok Gaztandola esan douna? 
- Gaztandola hau. 
- Gaztandola, bai. Gero honutz datorrena hau dok Larrosinpera sartzen dana, eztok? Larrosin nun esan juau hemen? 
- Larrosin hau. 
- Hau, eztok? Hau Sostra, Sostra errekia. 
- Sostra errekia. 
- Sostra, bai. Petrittik be sartzen dok - Petri hor lehen esan doun zonatik-ta bestia Sostra esaten jako honi aldioni. 
Bueno, hau Gaztandolatik hona, honi. Ta horrek Sostra... Sostrako errekia hori. 
- Bale. Ta Ibarrola aldeko barri? 
- Ez... 
- Eta erreka haundixa Plaentxiara doiana? 
-... entzunda bai, baiña iñoiz, baiña oin ez jaukat nik hola... Sagarrerreka hori, Sagarrerrekia dok hori erreka haundixa, izen. 
Basalgo auzoko toponimia Elgetako muga inguruan
Elgarrezta Gabilondo, Martin
- Gero, bueno, hau ahoz... oin ahoz... ahozkuak batzen gabiz, baiña ibili gara liburu zaharretan-ta begiratzen artxibuan, ta agertzen jaku hamen Arangurentxoko lurretan baso batzun izenak "Aitzeta" bukatzen dienak. 
- Aitzeta? Amarraitzeta be bai. Geure basua be Amarraitzeta dok, hemendik gora [...] han goixan daon bat. 
- Hori nun zertu biharko giñuke? 
- Kirueta [...]. 
- Kiruetako txabolia? 
- Bai. 
- Arangurentxo... 
- Gero, esan douna, bidia gora doiana? 
- Bai. 
- Hau Goikolaua apuntau juau, ba, nunbaitten? 
- Hauxe. 
- Bai. Ba, Goikolautik jausten dok, hola, Agarregoiko aldera ta Elizalde aldera, hona, honaxe. 
- Hau izango zan...? 
- Aber, Agarregoikua? 
- Agarregoikua hemen. 
- Ta Larrosin hau, eztok? 
- Bai. 
- Ta Goikolaua nun esan juau? Hamen. 
- Hauxe. 
- Ba, hori basuoi guk izena hori esaten jauuna Amarraitzeta hauxe dok, hementxe bertan jausten dana azpikalde [...] bat, holan. Bai. Hori bazeukazuen izena, e? Zerian, aiuntamenuan edo zertuta ala? 
- Papel zaharretan agertzen da. 
- Aitzeta, eztok? 
- Amarraitzeta. 
- Amarraitzeta. 
- Ta beste bat be bai: Bostaitzeta. 
- Bostaitzeta, e? Bostaitzeta? Hori... 
- Bueno, ez dauka... 
- Zerak, Luisek-do ez zotsuen esan Agarregoikuak-do horren berri? 
- Amarraitzeta uste dot entzunda zeukala... 
- Horren basua be gurien kontran-a jak ta [...] Amarraitzeta eukiko jok harenak be. 
- Ba, igual harek honi emon zotsan Amarraitzeta zati honi. Hemen daukau bat borobilduta, ez dakit zeittik izengo dan. Igual berak honi emon zotsan. Beiratu leike, Eli? Badaukau hemen papelak? Ekarri dittuu? 88, 2. 
- [...]. 
- Elgeta partia izengo da, baiña... 
- Urpunta, Urpuntua. 
- A! Urpuntua. 
- E? 
- Urpuntua esaten dotsa harek. 
- Urpuntua? 
- Bai. 
- Bai, baiña hori Agarregoiko aldera uste juat daola, e? Hori neuk be entzunda jaukat. Nun daon fijo ez, baiña Luisi-a entzunda. 
- Ta 23a? 23a? A! Hau Larrosin bada... Honi Larrosin basua esaten dotsa Agarregoikuak. 
- Bai, azpikalde horri ta... 
- Bai. Honi Urpuntua. 
- Urpuntua? 
- [...] berak ya... hemendikalderakua ya bera ez zan sartzen. 
- Gero beste bat badaok hor Lindaria esaten jakona. 
- Bai, hauxe. 
- Hori goittik behera doian... 
Basalgo auzoko toponimia
Elgarrezta Gabilondo, Martin
- Bai, [mintxo] bat joiak goittik behera Artizeraiño doiena. Hori ez jakixat, ba, nundik datorren hori. Lehenau Elgeta ta Bergara separatzen ei zuan hortik eta horren zeretik etorriko dok seguramente hori. 
- Seguramente bai. 
- Bai. Gurian aittajunak... Artizen etxe bittartian ei zuan hor zera. 
- Justo. Ta hementxe dare ta [...] gaiñetik doia... 
- Bai, hori holaxe joiak. Lindaria hortik etorritako izena izango dok horri esaten jakona. 
- Lindaria eta, zera, Amarraitzeta bittartian badao ezer ala dana da Lindaria? 
- Lindaria horri gaiñorri ta gero Amarraitzeta hori, ba, sakoneratxuao, Kirueta aldera eitten jok, Kiruetako txabola aldera, nik esaten dotenori, Amarraitzeta hori. 
- Gero beste bi sakonuna bittartian dator beste hola... zer bat, hegi buru bat. Kiruetako txabolak baiño... 
- Eta gurera bittartian? 
- Bai. 
- Kanteria esaten jakona beste bat. Hau, "por ejemplo", Beittiko txabolia lehen billau dozue, ba, hor guretik doiena, guretik harutz doiena? 
- Hauxe? 
- Hori dok, ez dok? 
- Bai. 
- Ba, hortik gora urtetzen jok... bai, hona Goikolaura ta hor Kanteria - harrixa etaratzeko lekua zuan, gaiñera - ta Kanteria esaten jakok horri. 
- Gero beste karobi bat edo badao... 
- Karobixa? Karobixak bi be bai, hiru be bai badakit nik karobixak nun daren. 
- Bat ondio bastante zutik daona. 
- Zein zonatakua? 
- "Vamos a ver"... 
- Beittiko txabolonduan jak bat. 
- Ez, ez, hemen, hemen, hemen. Lehenengo kurban eskumetara hartzen da Garberaiño juteko oiñez. Beste... estrata bat dao. 
- Gurera baiño lehen? 
- Iñarre, ezkerrera hartu ta lehelengo kurban eskumetara estrata zahar bat gorutz doiana. 
- Albizurira doiana? 
- Ez, ez Garbera doiana. 
- A! Handik gora doiana? 
- Bai. 
- Bai. 
- Hauxe da, hauxe. 
- Bai, hori da, hori karobixori hortxe gure zeran geiñian, basuan gaiñekaldian jak hori. 
- Izenik badauka? 
- Ez. Garbe barrenian jak... Izena basuak Garbebarrena jaukak horrek. 
- Basuak Garbebarrena daka? 
- Bai. Horren guen horrek. Eta hor beste bat -ez jakixat izena ipinitta daukazuen-Basalgotik hor geintxo bat, tontortxo bat, eitten jok, ba? E... gure [kamiño] aldapian geiñekaldian. Horraxe direkziñuan, karobira direkziñuan doiena. Zabaletagaiña esaten jotsek hari. 
- Zabaletagaiña? 
- Zabaleta esaten jotsek. Holako tontortxo bat. 
- Arangurentxo, Lonbide... 
- Hau Lonbide. Ta hori aldapa guena ta hor estartia hor hasiko dok gora, ez dok? 
- Hemendik gora, hemendik gora. 
- Hau dok gure kamiñua honaiño datorrena? 
- Bai. 
- Bai. Ta lehelengo bidia dok, ez dok, gora? 
- Bai. 
- Bai, hauxe dok gora doiana. Ba, hamen geintxo hau, hauxe izengo dok, hor gorako... Hoixe dok Zabaleta. 
- Bale. Gero lehen esan dozu baso bat Lonbidebaso edo esan dozu lehen. Hori nun...? 
- Lonbidebaso daok horri kamiñuorri jarraittu gurera bidian... 
- Zuenerako bidia... Hauxe. 
- Bai. Eta hau... hau bidia dok, ezta, goittik behera? 
- Bai. 
- Ba, hementxe hasiko dok goittik behera. Hau errekatxua... hau gure errekia, hau bestia... Bai, hamentxe. Hauxe dok Lonbidebasua, zuen itturriraiño bajatzen dana, Izarreetxebarriko itturrira bajatzen dana goittik behera. 
- A, igual apuntauta eukiko dou. Badaezpada, badaezpada apuntau eingo dou. 
- Bale. 
- Klaro, Lonbideko basua dok ta Lonbidebasua esaten jakok horri. Beste bat bajak izena daukana hor geure basua be. Kanposko zera jaukak izena... Kanpos esparrua. 
- Aiba! Nun dao hori? 
- Hori? 
- Arangurentxo hemen dao. 
- Bai. 
- Garbe... 
- Arangurentxo hemen... hamentxe inguran, hola. Garbe hau dok, ez dok? 
- Bai. 
- Ba, Garberako faldan eitten jok hortxe bertan gora. Kanposko esparrua, hortxe inguruan. Bai. Gurian esaten juen Kanposkuak-do ganauak ebaltzen zittuela edo, ez dakik? Kanposko esparrua esaten jakok. Izena be hala jaukak basuak: Kanposko esparrua. 
- Hori entzun barik neukan. 
- Bai, hori [...] , eskrituretan be Kanposko esparrua ipintzen jok. Bai. 
- Beste bason bat...? 
- Beste izena beran ondoko batek beste batek jaukak Intxaurreta be bai. 
- Intxaurreta ze aldetara? 
- Intxaurreta Basalgon apuntau dozue? Basalgon gurera hartzen dana, Gallasteitorrera hartzen dan lekua dok [...] Intxorreta esaten jakona. 
- A, bai, apuntau... 68 dauka apuntauta, balitzake hau izatia. Badaezpada apuntau eingo dou berriz. 
Basalgo auzoko toponimia
Elgarrezta Gabilondo, Martin
- Hori ze da Intxaurrondo? 
- Ez, Intxorreta. 
- Intxorreta. Ta guk basua daukau beste bat hamen Intxorreta esaten jakona horretxen azpixan, karobi horren-a azpixan. Esan doun... lehen... hortxe beheratxuauan. 
- A, hori beste Intxorreta bat da? 
- Bai. Hori geuria izengo dok seguramente, e! Ez... ez... 
- Igual da, hori be apuntau ein bihar da. 
- [...] intxorrak igual egongo zien lehen ta... 
- 130. 
- Gero, Kirutako itturrixa apuntauta daukazue? 
- Ez. Kirutako txabolia hemen dao... 
- Bai. Ba, hau dok, eztok, behetik doian errekia, sakona, gora? 
- Bai. 
- Ba, iturrixa hortxe daok guen-uena [urtetzen daben lekua] horixe dok errekian hasieria. Kirutako itturrixa. 
- Bale. 
- Itturrixa zuan lehenao [...] ta oin jak Basalgora eruan dok ura. 
- A, bai? 
- Bai. Urte mordua dala. Oin be iturritxua oin zerakin pulsadoriakin jak, baiña... 
- Bueno. Beste baso bat, Lapikobaso edo ez dao? 
- Bai, Lapikobaso hori zeraldera jak, Gallasteitorre aldera. 
- Gallasteitorre aldera? 
- Bai, Egurengo txaboleta ondua dok hori. 
- A, bai, hemen dao, apuntauta dao. 
- Lapikobaso. 
Basalgo auzoko toponimia
Elgarrezta Gabilondo, Martin
- Gero, Gallasteitorre inguruan badao, hola, aparteko tokirik? Han Osintxu ta... Gallasteitorretik eta Osintxu aldera, hola, mendi haundi bat badao, ba, oin...? 
- Sasibeltz. Hari Larro... zera... Krabeliñaitz edo izena uste juat daukala, eztok, harek izetez? 
- Hala esaten... 
- Bai, Krabeliñaitz. 
- Batzuk hala esaten dabe, bai. 
- Ta zona hari Sasibeltz esaten jotsek. 
- Danai? 
- Han falda hari haruzkuai bai, behintzat, ostera dauana, Plazentzia aldera, honutz... 
- Sail handixa, ez? 
- bai, Sasibletz. Basalgo aldian eta hor esaten jotsek Sasibeltza. 
Basalgo auzoko toponimia; sailen izenak
Elgarrezta Gabilondo, Martin
- Larreittik eta Lesarri aldera, badauka izenik harek? 
- Basarri bat zuan han [...] Lesarrittik Basalgora bittartian bide baten azpi-zpikaldera, handik Teillerixara bittartian, basarri bat zuan Iribe-txeberri. 
- Bai. 
- Hori egongo dok apuntauta, eztok? 
- Bai, esan zoskuen. Baezpada apuntau eingou berriz be. Ta handik eta Larrei eta Lesarri alderako zati harek. 
- Horrek neuk be, ez jakixat beste izenik daukenik. 
- Bertan be ez zoskuen esan [...] izenik. Sail haundi xamarra da baina. 
- Bai, bestela Jesus Marik jakingo juan horko, Lesarriko... 
- Ta Mosteittik eta Larramendi aldera, badau hor e... 
- Ez, Larramendi belaxe jak eta. Urkitza beste bat, Basalgotik Aiztizabalera bittartian beste bat esaten jakona Urkitza. 
- Errekia? 
- Ez izena. 
Elorregi auzoko toponimia
Altuna Egidazu, Felipe
- Bai. Dauka izena Albitza. Hau... alde hau danau. Alde hau danau Irutontorretaraiño Albitza. 
- Baiña izena da ala gaitzizena da? 
- Ez, izena. Bai. Hori zeatik bedarraatik edo zeatik dauen ipinitta ez dakit, ezta? Baiñe... 
- Hamendik gero... 
- Hemen, hemen... 
- Errekatik Irutontorretaraiño doia? 
- Bai, bai. 
- Olaraiño? 
- Bai, bai. 
- Eta auzuak ze izen dauka? 
- Elorregi. 
- Elorregi? 
- Elorregi. Lehen San Prudentzio... bueno, San Prudentzio ermittiaatik... Lehen Elorregi zan. Auzua Elorregi. [...] San Prudentzio. Baiña hori 1840an Elorregi zan. Ta gero, itxuraz, parrokixie ein zanien poliki-oliki jentia hasi San Prudentzio esaten ta San Prudentzio. Baiña bere izena Elorregi da. 
- Eta gero hau Epele alde hau ze da? Epele auzune bezela konsideratzen da? 
- Ez, ez, ez, ez, errekia bera da hori. 
- Nun dao mugia Angiozar eta Elorregi...? 
- Hementxe. 
- A, hor... 
- Bai, hementxe dao. 
- Hortik Irutontorretaraiño? 
- Bai. Hor inguru hori da. [...] mugarrixa hementxe dao behekua; goixen [...]. 
- [...] 
- Erreka hau zela esan dozu? 
- Hau Kortatxo erreka. 
- Ta lehen esan dozu Kortatxo arrue... 
- Bueno, Kortatxo arrue, arrue, arrue. 
- Arrua ta erreka berdiña da? 
- Bueno, bai. Berdiña ez da, baiñe... Arrua da zulo... zera, zulue. 
- Bai, terrenua edo... 
- Bai, bai. 
- [...]. 
- Ba, "valle" edo [...]... 
- Bai, bai, bai. 
- Arrua da... 
- Otsazulo ta Kortatxo arrua gauza bera dia? 
- Ba, bueno... Otsazulo nik ez dakit seguru nun dan, ezta? Baiña horrek esan dau, bertan hemen Ziarrerokuak esan dau, erak Kortatxo arrua esaten dotsela. Bai. 
- Beste zeoze okurritzen jatzu hemen inguru honetan? 
- Bueno, hemen... hemen bertan entenditzen gara hau aldiau Albitza ta beste aldia Pikua??]. Zera, hau berau, ba, esaera moduan, ez dakit zeatik dan, [...] errekatik alde hontara dana Albitza ta beste aldetik... Baiña zeatik dan ez dakit, lehenauko esaerak die ta. 
- Elkorokuak... ze izen zeukan Elkorokuak? 
- Julian. 
- Elkoroko aittita izango da... 
- Julian, bai. 
- Harek esaten eban zera balitz bezela, gaitzizena balitz bezela. 
- Albiztarrak eta pikutarrak. 
- Bai, bai. Nik ez dakit zeatik dan. 
- Behintzat... 
- Bai, zeatik errekatik alde batera Albitza ta beste aldera Pikua. Ez dakit nik [...] , zeatik edo nundik datorren ez dakit. 
Irutontorretako "atsua eta aguria"
Agirre Irasuegi, Ramon
- Bueno, Irutontorretan gero beste zer bat sinbolo bat be bajak han. Bi harri jarek, bat formia pertsonian antzerakua edo formia jaukek ta emakumia esaten jakok ta atsua ta aguria esaten jotsek. Hori izena hori betikua, atsua ta aguria, Irutontorretako atsua ta aguria. Altzua, altzua bezela dauka emaumiak eta gizona dao tente bezela. Bi harri alkarren onduan. 
- Gaiñe-aiñian? Irutontorreta gaiñian? 
- Buzoia daon tokixan. 
- A, bai, e? 
- Bai. 
- Osea, tontorrian bertan... 
- Tontorrian bertan bertan. 
- Eta Irutontorretako tontorren izenik bai? 
- Beti Irutontorreta... Ez dakit. 
- Baiña ze tontor da hor buzoia daukana? Erdikua edo? 
- Haundiña. 
- Haundiña. Buzoia daon tokixa, badakik? 
- Bai, baiña zein da? 
- Honek hirurotatik zein dok Bergaratik ikusitta? Erdikua edo [atzekua]. 
- Erdikua. 
- Erdikua [...] , ezta? 
- Erdikua. 
- Eta zela esan dozu izen horrek harrixanak altzua ta...? 
- Atsua ta aguria. 
- Eta? 
- Aguria. Andria ta gizona esatia bezela edo... 
- A! Bai, bai, bai, bai. 
- Zeatik lehenau orduan esaten jakon emakumiai, etxeko andriai, ba, etxeko andria edo etxeko atsua edo... 
- Bale. 
Elorregi auzoko toponimia
Agirre Irasuegi, Ramon
- Epele inguruakin hasi [...]. 
- Hau zonaau... hamen badao, ba, [hamen mugia] Arrasate eta errekia [...]... 
- Zeletati... 
- Hamen basarrixa zein zan zuek dudia zeukazuena, Epele edo [zein zan haura]... 
- A! Gero esan zoskuen [...]. 
- Bat Artzubi... 
- Bai. 
- Artzubi ta Epele. 
- Gaiñekaldian? 
- Artzubin... barrurao, mendira alderao Epele. Epele. 
- Barrenakuak esan zoskun Barrenazar izena be bazeukala. 
- Barrenazar horrek? 
- Barrenakuak esan zeban hori. 
- [...] , Epele? 
- [Hemen mundu guztiak] Epele. 
- Nik berrogeta hamasei urte daukat, bai, ta nik beti entzun dot Epele. 
- Hamen inguruan... 
- Oin, aurretik baldin bazeukan hori Barrenazar... 
- [... ipini dou, ezta,] errekatxo hau [zein dan]... 
- Bai, [...]. 
- Bai. Bueno, baiña hau zona hau gehixao [...] gehixao honek, ezta? 
- Bai, holako... zuk esan dozun moduko... hori, [...] mendixa ta holako izenak. 
- Holako izenik hamen ez dao, horrek gehixao Zigarrerok [...]. 
- Hori Zigarrerokuak esango dotsue hobeto. 
- Bai, bai. 
- Han beste bat, beste mendi sail bat badao -ya nik ez nauke ezautuko [oingo] ta nun daon be ez nauke ezautuko-hamen Lope aldera esaten jako, beste bat, Otsozulo. Hor nunbaiten. 
- A, esan zoskuen. 
- Otsozulo, hor nunbaitten. 
- [Isuskitzakua] behintzat horrek esango dotsue. Han egongo da, e? Goruzkuan edo beheruzkuan han egongo da. 
- Ta hori Isukitza, Isuskitza...? Hau [...] , ezta? A! Hor begiratzen da eskumara, ezta? Han kanposantu inguruan gora eskumara geratzen da hori, ezta? 
- Zuek handik pasau bihar dozu Zigarrerokora. 
- Isukitzatik? 
- Bai. 
- A! Ta eskumatik juaten da Zabaldora, orduan, ezta? 
- Bai, ta Kotzabalera. 
- Eskumatik. Ta ezkerretik doia [...]. 
- Ezkerretik Isuskitzara ta Zigarrerokora. Isukitzatik pasau bihar dozue Zigarrerokora juateko. Bale, bale. 
- Gero Irutontorreta... noraiño da Irutontorreta? Nun bukatzen da? 
- Bueno, hau... hau izango da... 
- [...] goixan. 
-... hau be Sospetxuko... ixa Sospetxura artekua izango da, ezta? 
- Hau Sospetxu. 
- Sospetxu. Baiña hamen dao mendi tontortxo bat Sospetxun azpixan gelditzen dana. Irutontorretatik goittik behera doian zera, mendixa, mendi-untia, punta-untia, azkenengo puntia... ahaztu jata [...] mendi punta hori... [Azpilleta] edo... Igual da. Igual da. Ez naiz akordauko. 
- [...]. 
- Ez, geu juaten gaittuk beti be, baiña... 
- Orduan, Irutontorreta deitzen jako bakarrik gaiñari edo...? 
- Gaiñai, gaiñai, gaiña bakarrik. Goiko puntia bakarrik. 
Elorregi auzoko toponimia
Larrañaga Santamaria, Juan
- Hau ze da tontorra edo basua edo...? 
- Basua hau. Hau errekazulua... 
- Zona bat bas... 
- Bueno, nik urten ein bihar dot, hamabitan [...] daukat... 
- [...] hemen Otsazulo ta... 
- Errekiak? 
- [...]. 
- Honek Mokorroste arrua eukiko dau ipinitta. 
- [...] 
- Hau Barrena aldia da... 
- [...] 
- Igual apurtxo bat honutzatxuao ipini dot, bueno, dana hartzen dau [Mokorrostiak]... 
- Honek badaki [...]. 
- [...] hau gehixao hartuko leuke. 
- [...]. 
- Bai, bai, hori esan jat. 
- Otsazulo ta Alkorta bittartian badao zerbait [Otsalerreka] aldian? 
- [...]. 
- [...] zoniau Zeleta Mondraue da, baiña horren terenuak die. [...] 
- Zeleta dauka izena horrek [...]? 
- Zeleta [askoi??] baiño honutzatxuao dauena. 
- A! 
- Bera, klaro, ya Mondraue da, baiña terreno gehixenak Bergaran dauzka. 
- Ez dakit hau Aizpeltxiki hau ondo ipini doun. Hau gaseoduktua izango litzake [...] potolo hau. 
- Hau gaseoduktua da? Ba, hemen, hementxe da. Hauxe, hauxe. Bueno, ba, darez... [...] gaseoduktua... hau da tontorra, baiña, hola, llanura baten moduan eitten dau eta ya "ra! ", zera, bajau eitten da. Tontorra [bada be] beheratxuao izengo zan? Zeaittik hori tontorra da eta gero "rau! " bajau eitten da golpera. Hemen baiño ondion gehixao azentuatzen da. Ya bajadia... 
- [Bai, baiña]... 
- Golpera dauka. 
- Hemen dao aldapa haundi bat... 
- [Harribasuaz]... Ba, hortan, orduan igual muturra hau izengo dau? 
- [Sospetxu]... 
- Bai, baiña Sospetxu azpittik sailla dao, sailla dao dezentia. Hi, honek ze esan gura dau honek puntuonek? 
- Tontorra. 
- Hau tontorra? 
- Bai, gaintxua dala. 
- Ba, hauraxe izan bihar dau. Tontorra baldin badao... ya [...]. 
- Baiña justo bere parian gaseoduktua dator, baiña Kotzabal aldera. 
- Ba gaseoduktua esan doten hemendik hara egongo die, ba, hirurehun bat metro gutxienez. 
- Hirurehun metro? 
- Hirurehun bat daz. 
- [...] 
- [...] 
- [...] hirurehun bat metro. Ta hemen ya, ya markauta dao. 
- [Bai, baiña hor] bason bat [...]. 
- Gero, Irutontorretako tontorrai izenik bai? 
- Atsua ta aguria esaten gontsen guk. Bi zien bat estuaua ta bestia potoluaua, Atsua ta aguria. Oin, auskalo... 
- [Gaiñeko gaiñian]? 
- Bi alkarrekin, [bi harri... alkarrekin badaz]... 
- Ta [atzenengo] tontor onduen, zerak, bi txabola [zeren] Lapurtxaboleta esaten gontsen guk, ez dakit ze [eukiko auen]... 
- Bi? 
- Ez, hau Zigarreroko txabolia da, e? 
- Hau gure txabolia da. Oseake, holan, honek hiru tontorrak: bat, bi eta hiru. Hemen, hemen tontorrian zeren. 
Hementxe, hementxe. Hementxe tontor kontran zazen. 
Elorregi eta Angiozar auzoen muga inguruko toponimia
Larrañaga Santamaria, Juan
- Hori Lapurtxaboleta? 
- Hola esaten [...] guk, ez dakit ze eukiko euen. Hortxe. 
- Ta gero Atsua ta aguria nun zeren? Hamen? 
- Tontor-ontor-ontorrien. 
- Tontor haundixien? 
- Bai, [aldamenetik] gaseoduktua [ta beste aldera...] hau tontorrau [ixixa] zihero janda dao gaseoduktuek eta hementxe daz baiña zihero tontor-ontorrian, e! Hementxe, berta-ertan. Hor bertan-ertan daz. Eta zera dao: Atsua ta agurioi, bi harri, eta atzeratxuao, ba, metro pare bat atzerao edo, zera, beste harritxo bat, zera, buzoia daukana. 
- Orduan, [...]. 
- Hau Angiozar eta San Prudentzioko mugia, gutxi gorabehera Otsazulo parera allegau gara ya. 
- Bai. 
- A! Ta alde... 
- Kontra hau, zera, hau muga zerau Munai edo esaten jaue... Munai. 
- Eta gero auzo-na bezela edo badauka izenik alde honek? Irutontorreta ta [errekondua...]? 
- Auzo-na moduan hori Goimendi da. 
- Angiozarkua? 
- Baiña Angiozar da, ez? 
- Bai. 
- Hau berau? 
- Ez, honek berau San Prudentzio [...]. 
Elorregi auzoko erreka eta iturriak; "Partilekua" toponimoa
- Hau errekiau be rio Debara sartzen da. 
- Bai, Auntzerreka edo... 
- A! Ba, bestia hementxe egon bihar dok. Hauxe edo igual izen leike. 
- Hau dator... zuen zerera badao, ba, bide... 
- E? nun, nun? 
- Vamos a ver. Honako etxera hartzeko kruzian. 
- Horixe, bai! Ba, horixe! 
-... eskumetara erreka onduan dao sail haundi bat [...]. 
- A! Rio Deba honetan? 
- Bai. 
- A! Ba, hortxe, honaxe... hau da [...]. Lizardi erreka guk honitxi esaten jau. 
- Bai. 
- Erdi-rdittik [...]? 
- Bai. 
- Uritta... hau txaboliau esan bihar dostazue zein dan. 
- Horixe ez dakiu. 
- A! Ba, hau da lehen sasoe baten geure txabolia izendakua eta oin jausitta dao. 
- Eta ze izen zeukan? 
- Egon, egon. Uritta nun dao oin? Uritta, Uritta, Uritta terreno horretan [hemen] dao. Gero hemen Kamiñeruen txabolia dao [...]. Eta hau gure terrenua d.... Hori da, hori da. Bertara [...] hau. Ta gero hau beste errekiau, hau da Isasiko itturrixa [daukana]. Hor beste txiki bat dao ta Jose Iturbena da hemen itturrixa dauen [...] Isasikua. Ta hemendik Isasira segittuan allegatzen gara. 
- Bai, hemen dao... 
- Hori da! Isasi. Horrek die bi errekatxo. Oso txikixak die; hau haunditxuaua ikusten dau, hau txikitxuaua. Hau da Lizardi erreka guk esaten dotsauna. Eta gero honi bestioni... ze izen eukiko daben? Hementxe... Isasiko itturrixa hementxe dao, hau rio Debara sartzen danian hementxe. Kotzabalera... Hau Kotzabalera doian bidia da? 
- Ez, pista bat da. 
- Pistia bai, baiña Kotzabalera doian bidia da? 
- A! Balitteke. 
- Ez, hemenditti... 
- A, bai... 
- Hemenditti... 
- Kotzabalera. 
- Kotzabalera. Hemenditti... 
- Barreneko hau, e? 
- Bai, barreneko hori, bai, barreneko hori. Lehelengo Itsasiko etxia, Itsasiko etxia [...] , Itsasiko etxetik hemen itturrixa, gero hamen hau guk esan doun Lizardi erreka, hemen [Gaberixan] zatitxo bat dao hemendik zihar [doia] Zabaldara ta Kotzabalera, Zabalda lehelengo ta gero Kotzabalera. Guk [hor esan geinkena] Lizardi erreka, desdeluego hor alde horretakua. 
- Bai, bai. 
- Ta Lizardi erreka... 
- Lizardi... 
- Lizardi erreka, ba, gure [terrenua...]. 
- [...] Lizardi, Lizar... Lizarrerreka da hori. 
- Isasiko itturrixa egongo litzake hemen? 
- Bai, Isasiko itturrixa hortxe, hortxe, hortxe. 
- Honek bidepeko sail honek bidia ta errekia bittartian [...] kurba-urban, horrek izenik badauka? 
- Bai. Hori da Kanterazarra, guk esaten jau, Kanterazarra eta Kaminpea da hori. 
- Bixak? 
- Bixak. Gero honekin, honek beste terreno bat dauka iguala hemen errekia... errekia ez, kamiñu honek hemendikaldera lagatzen dabena, beste lau hektarea ta pikukua [oin] piñu landau [dabena]. Zuek gurera zatoztenian, [...] hartzen dozuenian hontara lagatzen dozuena. 
- Ezkerretara? 
- Eskumara lagatzen dozuena. 
- Eskumara? Bai, [...]. 
- [Porejenpo]... A, bai. Hementxe, hementxe. Hori dok, hori dok. Honek dia bixok bat dia, bixok bat, eskitturetan [bat baleo bezela]. Porejenplo, ba, oin badao kamiñua ta oin dao trenbidia -bueno, trenbidia egon zan, igual da-, horrek repartidu zaben. Baiña hori oin, porejenplo, oin dala ehun urte, porejenplo, dana bat zan. Entenditzen? Gero repartuak gero egon dia, bai por el... kamiñuaaittik, bai trenbidiaaittik... 
- Kanala... 
-... kanalak, zerrajerako kanalak... danak. Harek repartidu dabe. 
- Gero hor hainbeste bidek tope eitten daben, trenbididiak eta honako bidiak eta...? 
- Horixe, horixe, horixe. Hemen, hemen, hemen. 
- Horrek badauka beste aparteko izenik edo? 
- Bai. Oso inportantia dauka horrek izena. Hori da Partileku. Eta guk betik esaten giñuan: "Hau ez dok Partileku, hau dok Juntaleku". Jeneralian, [...] bat etortzen zan Mondrauetik, [mezia... domeka...] eta hor egoten giñan apartau ezinda. Ta horrek Partileku dauka izena, baiña [...] "Juntaleku" [esaten gontsan...]. Jeneralian... 
- Juntaleku ta Partileku be bixak... 
- [...] 
-... gero be kale askotara partidu [...]. 
- [...] trenbide horrekin hori asko rekuperau da. Ya trenbidia [...] egonda be... [...]. Hori da Partileku. Hori oso... hori San Prudentzio auzuan oso inportantia hori [puesto] hori. 
- Gero, zuen etxetik eta Otsaitzerreka bittarteko, hola... hola, aldapa gutxiko sail batzuk, horrek badauke izenik? 
- Horrek dia danak Lasao. 
Elorregi auzoko toponimia; "Galopoto" toponimoa
-... Horrek, hementxe, hauxe da Lasao. Puskatxo bat etorri trenbidian, trenbideko [horretan] behera ta, bueno, trenbidetik etorri, ez etorri, [...]. Hau be Lasao asko dao repartiduta kanalaaittik, eta trenbidiak, en aquellos tiempos. 
Oin be [...] egon arren. [Itten dabena] , hau [Otseitzerreka] ta honek al rio Deba ekartzen dau, ta hau da Lasao. 
- Eta errekaz bestekaldekuak badauka izenik? Ze beste batzuk uste dot Lasao... 
- Hori desguazia daon lekua. 
- E? 
- Hori kotxiak eta daren... 
- Bai. 
- Ez, ez, ez. Hori, porejenplo, Martin Larrañagak esan dotsue? 
- Ez, ez. 
- Balentin Gorosabelek. 
- A! 
- A! Balentin Gorosabel? Ez, harek ez dauka hor [...]. 
- E! Berak eukitziakin ez dabiz honek, izena [jakin] nahi dabe jakitzia! 
- A! Izena nahi dabe... 
- Lasao da hau, porejenplo, e! Hori esango dotsue, baiña... 
- [...] 
- Horri Bentako horri zela esaten zotsen, oin txatarrerixia ta daona? Hori lehen zan birena, Bentakua. Kontxita Iturbe? Ba, haren ahiztiana ta [...]. 
- A! [...]? 
- Baietz, baiña... 
- Barrenabitta hori. 
- Hori be... 
- Bentakuak... 
-... guriak be bai, guriak be bazeukan hori Barrenabitta ipini jau izena. Guriak be bazeukan Barrenabitta, e! Bazeukan Barrenabitta, baiña Barrenabitta gehixau da hau. Guk beti Kanterazarra esaten jau horri. Edo Kaminpea. 
Bixetatik bat. Bueno, bixetatik bat hori izenori. 
- Eta Bentakuak [... ebizenian] be Barnabitta [esaten zotsen]. 
- Bai, horri Barnabitta esaten zotsen. Zuk lehen [...] ipini dozun terreno hori ta Lasao daukan horrek Barrenabitta [zan]. 
- Ta gero Galopoto edo holako zeoze? 
- A! Bai... [...] 
- [...] 
- Hori xelebria da, hori jakitzeko modukua da. Sail txikixa da? 
- [...]. E? 
- Sail txikixa da? 
- Bai, sail haundixa ez da. Hari be... harek be Galopoto esaten jau, porejenplo, ba, baso bat puskat repartiduta. 
Galopoto uste dot nahi dabela esatia "garo poto", garo ona eittia, [...] edo... 
- Bueno, bertan... geuk ipinittako izena izengo da hori, baiña junto egongo da [bestien aldian...]... 
- Guk zela ipiniko gendun, ba, izena? Gu jaiotzerako ipinitta zeuan hori! Eskitturetan... 
- Bueno, ni [...]! 
- A! [...] ez dakiu, ba, [zein dan] , baiña, ba, zeoze nahi dabela signifikaziñua badaukala. Garua ona itten zalako be bai, terreno ona. Ta gero hori, guk zati bati Galopoto esaten jau ta gero bestiai Errekalde esaten jau, baiña haura dana izen leike Galopoto. Entenditzen? 
- Bai, bai. 
- [...] , porejenplo, puskat Galopoto hori izetiori aittajunak gure aittai ez zotsalako laga hango egurrak botatzen bihar edo etzi be egurretarako biherko dala ta bestia ta bestia [piñua sartzeko]... Gure aittak, porejenplo, piñua sartzia nahi. Ta beran aittak ba: "Hi, gero be biharko dok egurra ta bestia" ta halako zati bat... 
- Laga. 
-... laga ein zotsan. Haura, ba, porejenplo, dana Galopoto izen leike. Haura dao en el rio Deba, vamos hacia [...] ta hementxe. Hau... 
- [...]. 
-... hemen [...] ta Galopoto hementxe dao, hau [...] da, Elkoarteko bidian azpixan, Elkoartera ta Abeletxera doian bidian azpixan. 
- Elkoarte... 
- Hau. 
- Hau, hau, hau, 
- Hau, pista hau. 
- Bai, horixe. Hementxe dao uneori Galopoto esaten jakonori. 
- Gaiñeko hau da Olondo edo esaten jako, ez? Elkoro... Elkoro baiño azpikua? 
- Bai, bai, bai. Olo-ndo esaten jaue bai. Hau oso ondo ein [zeikitzukiena] da Jose Mari Mujika Abeletxekua. 
Elkoarten bizi dia oin. Hau Olondo hau harek asko ezautzen dau. Oin berak hau territorixo danau be berak erosi dau hor. Ermittia bertan dao. Egon zate Elkoarten? Egon zate? 
- Bai. 
- A! 
- Ez, [...] entrebistia eitten ez gara egon, e? 
- [...] 
- A! Elkoron egon zate? 
- A! Elkoron egon zate? 
- Baiña Elkoroarten... Bueno, zuen modukorik ez noia esatera. Ostian, extranjeruak eta be etorri dia hori eliziori ta basarrixa ta ikustera. Harek. Hau asko haretxek, hori Olondo hori haretxek asko esplikau bihar dotsue, oso asko harek esplikau bihar dotsue. Berak oin erosi dittu [..] hor ta hor dauka esplikaziño asko berak dauka. Ta lehen bertan bestekaldian beste hainbeste terrenokin bera dao bizitta, beranak dia bestiak be. Harek asko esplikau bihar dotsue. 
Neri pentsau eitten jate. 
Elorregi auzoko toponimia; auzoaren mugak
- Ta gero hor Isasi gaiñian [edo bai] zerbait, hola, aparteko izenakin? 
- Isasittik gora segittuan beti Sospitxu ta Sospitxu. 
- Bai, [...]. 
- Baiña hori da samurrena entenditzen. 
- Bai, horixe... 
- Sospitxu [be bat dao] hemen, baiña gero hor be badare terreno [...]. Ta batek eukiko dau, ba, Suspitxubarren igual izena eukiko dau, [...]. 
- [...]. 
- A! Hola, hola, hola. Bai. [...]. 
- [...]. 
- Bueno. Orduan, honen izenik ez zekiun, ez? Hau Isasi itturrixa ta... 
- Bai, bai, Isasiko itturrixa hementxe. Hau [hurrengo doian] errekatxuoi... 
- Honek ez zeukan izenik? 
- Ez, ez. 
- Agortu eitten bada... 
- Bai, bai, agortu eitten dia, horrek bixok ixa agortzen dia, e? Bixak bajatzen diaz. 
- Oin, ur haundixa edo euri haundixak dianian, mobimentu haundixa honek eitten dau, e! 
- A, bai, bai, bai. 
- [...]. 
- Horrek oso baso asko harrapatzen dau. 
- Bai. 
- Baiña gero udan, ba, asko sikatzen da hori, asko [...] da. 
- Dana sikatu. Baiña baitta ur haundixa edo euri haundixak eta baldin badia, oso ur asko juntatzen da horra. Asko, baiña! 
- Bueno, aber, ze [...]? 
- San Prudentzio hasten da Bentabarrin, ezta? 
- Bai, [...]. 
- Eta Ola nun sartzen da? San Prudentzio barruan ez, baiña... Isasi Ola barruan sartzen da? 
- Isasi ez! 
- Bai. Isasi zera da, e? 
- Olan euki bihar dozu Bentabarri eta Isasin barruan euki bihar dozu, e! 
- Baietz, ba, hori badakixe. Baiña... 
- Baiña Isasi [...] da, ezta? [...] sartzen da. 
- Ez! 
- Bai! 
- Ez! 
- Bai! 
- E, zera... 
- Isasi [gaiñeko etortzen] da [...]. Isasi [gaiñeko] da [...] , e? 
- Bai? 
- Bai. 
- [...] da Olaraiño bakarrik. 
- Olaraiño bakarrik nik uste neban. Nik uste neban, e? 
- Baiña [...]. 
- Ez, baiña Ola [...]. 
- Plano hontan... 
- [...]. 
- Dana dala, Ola, Ola izango zan [Tiopitxo] aldera, ez? 
- Hori, horixe da. Hori, hori, hori. Hantxe geratzen da hori zera. 
- Bestela, izen, San Prudentzio da Bentabarri eta gero Artzubi. 
- Gero Artzubi. 
- Bai, [...]. 
- Bai, bai, [...]. 
- Etxaube-a ez dia San Prudentzio? 
- Ez dia, ez. 
- Ez dia San Prudentzio. Horrek sartuko dia Mendizabal alde horretara, ez? 
- Bai, [...]. 
- Baiña Elkoro-a danak? 
- Bai, Elkoro-a bai. 
- Baiña... 
- Elkoro San Prudentzio da? Ez da! 
- Bai! 
- Gero, Elgetatik eta [...] errekatik eta hona Abeletxe aldera, San Prudentzio auzo barruan badao auzo-nak edo bi parte horren izenak? 
- Zela? [...] entendidu, e? 
- Horrek esan nahi dabena Elkobarti alde bata doia errekatxua eta bestia da Aierdi hau alde hau. 
- Ez, ez, ez. Nabil San Prudentzio auzuan barruan auzo-naik badaon. 
- Ez, ez, ez. 
- Ez, ez. Auzo-nia... ez dakit zela esplikatzen dan... honen... santuarixua edo... 
- Bai, San Esteban edo hori? 
- San Esteban. 
- Bai, ba, hori, hori... 
- Baiña ez dauka aparteko... 
- Horrek ez dauka [...]. Hori... lehenau sasoe baten Gatzagatik eta dana mezetara hona etortzen ei zien. 
- A, bai? 
- Bai, hoixe! 
- Orduan igual ez zan egongo ez San Prudentzio eta iñobez. Entenditzen? 
- Bai, bai, bai. 
- Ta Gatzagatik beherakuak danak horra etortzen [...]. 
- Bueno! Hori zenbat izengo die hori zala? 
- Urtiak... 
Murinondo, Aranerreka eta Elosu bitarteko toponimia
Narbaiza Azkarate, Leandro
- Honen izena badakizu? 
- [...] de la casa pa´alli [...] , del otro barrio? 
- Bai. 
- Beistegi gaiñian... 
- Gaiñarre. 
- Gaiñarre... Eta gero Miaka badakizu nun daon, ez? Hamendik be ikusten da. Ta Miakatik aurrerao beste tontor bat dao hor, ez? 
- Laudatz buruan daona? 
- Bai. 
- [Laudatz...] gora. Harek izena ez dakit izena ze esaten jakon. Horixe ezin neike... Handik gorakuai bai, [geuk ipinittakua]... Sakonaundittik gora hori, Loidi, [sua egon zanori] , Beisteikoegieta. 
- Hori da... bueno, hemen, mapa hontan, ez da ikusten, baiña hor dauana. 
- Mapa honen eskumakuak? 
- Bai. 
- Zela esan dozu izen hori? 
- Beisteikoegieta, Beisteikoegieta, Beisteiko hegixa esaten jao guk, Beisteikoegieta horixe da: Beisteiko hegixa. 
- Eta zela da... Loidi edo Loidi gaiña edo hamen gertu dao? Eske lehengunian amakin pasiatzen jun giñanian pasau giñun hori Gaiñarre esaten dozuna zuk... 
- Gaiñarre da Miakatik beherako tontorra. Bueno. Hortik gora, Miakatik gora gaiñera gora ixotakuan Loidi dao Akelarretik aurreraoko laua. Akelarre hori, badauke honek sozidadia Torretxekuak eta, Torretxeko igeltseruak eta. 
Hor Amestira goietzela zuek badakizue tunelbokia nun daon, tunelbokia, lehenguana, urana, ez dozue jakingo... 
Neberak be ez dozue jakingo nun daren... Neberetan dao horren... lehen Araneko txabolia erosi zeben horrek. 
Handik gorako laua da -kooperatibiak oin dabillena-haura da Loidiko laua. Ta han dao zulo bat ta esaten gontsan, ba, oiñaztarrixak sartzen zien, ta Sorginzulua esaten jakona. Haura da, Loidi haura da. Gero handik honutz behera honutzao berriz dao beste tontortxo bat Pagolatik honuzko hori, hori Itxumendi. Itxumendi horri be. Gero beste Itxumendi bat dao emisoria daon aldian. Hari be berdiña esaten jaue. 
- Bi daz orduen... 
- E? 
- Bai. 
- Itxumendi. Ta hori tontorra da, ba, biribilla dalako hemendikua be, ta handikua be halaxe. Emisoria daona bestia. 
Horrek bixok [...] horixe izena. Gero Loiditxiki dao beste bat horrek bixen erdixan. Lastorrittako sailla -oin linea pasatzen da-ta [Itsasmendira kalera bajauta... Narbaizak]. Horretxek dia hor daren izenak. Ta gero handik behera Gartzain, Gartzain da, ba, itturrixa [dao Gartzaiñen] , Gartzain dauka harek izena aldapa zaharra galanta. Ta lehengo Elusuko bidia, printzipala, Irutxaboletan etortzen zan. Zuek Irutxaboleta be ez dozue jakingo nun zaon? 
- Bertan egonda ez, baiña... 
- A! Ba... Bertan pasauta bai... 
- Bai. 
- Zabaleta burua da Irutxaboleta, oin ez dao txabolarik baiña. 
- Bai, hau... 
- Ta handik behera gero, ba, [...] aldera [... Abraiñera]. 
- Bai, eta gero hamen, irten, ez? Ataixa [...] kanpora, ta hor goixan ikusten dan... ez dakit mendixa dan edo tontorra dan edo... 
- Hau berau, gaiñau? 
- Bai. 
- Hau beronen puntia goiko gaiña ala honena? 
- Ba... Azpilletatik gora. 
- Baiña haren puntia? 
- Bai. 
- Aingelburua haura, e? 
- Bai, hori. Haura. 
- Aingelburu. Haura da, baiña mendi honen tontorra, ya prinzipala. 
- Bai, bai, bai. 
- Gero guk txabolia daukauna, [...] beherao daona, hori Goiko-aua. Beste izen bat. 
- Goiko laua izango da... 
- Anguako etxaburua. 
-... hara gora juteko [...]? 
- Anguako etxaburua. 
- Hemendik jun bihar da. 
- Anguako etxian pare-arian dao gaiñekaldeko [...] Goiko laua. 
- Hauxe izan leike... 
- Ze dao, gutxi gorabehera gaiñetik etxera bittartian? 
- Azpilletatik gora junda, oin... goratxuao, oin ganauak hor dabitzen lekutik Miaka aldian dao kanpo-ubolan tamaiñoko lau-nia dao. [Zergatikan] , e... soldauen txabolia eukittako... [...] , baiña izena dauka, izetez, Goiko laua. 
Mendi honek ez dauka beste holako lau-naik. Kanpo-ubola eitteko tamaiñokua dao. Oin [...] hanka eingo leukiela oin zerak, baloiak, baiña bertan erdixan geu be ibili izen gara ta [...] lekua edarra. Goiko laua esaten jako. Ta beste bat, terreno bat, hau guria, harek izena, ba, aparte. Baiña harek ez dauka... haura... Itxikua. 
- Itxikua? 
- Bai, Itxikua. 
Aranerreka auzoko toponimia
Narbaiza Azkarate, Leandro
- Itxittakua. [...] guk esandakua, baiña Itxikua. Itxi, itxitta zeuan holan, besterik ez zeuan. 
- Eta hori nun esan dozu daola? 
- Sozidadian, ba geure [...]. 
- Ta lehengunian hamen baserrixan inguruan hor esan ziñuan izen batzuk... 
- A! Etxetik beherakuak? 
- Bai, beherakuak edo gora edo... 
- Etxeko terrenotan daren izenak? Hemen honek die [Karakolak] , hau lehengo [...] honek. Honi Bidebittartia esaten jau. 
- Bidebittartia... 
- Honi esaten jau Sagastipia, hori etxeosteko sorua da. Gero honi esaten jau, honi... dana [...] , bertan etorrittako arbola txastar batzuk eta... horrek goittik behera Sagastipetik behera, ba, [zumia] egon zan hor epoka baten. Hori Beheko zelaixa. Guk ez dou ezautu zelai, baiña izena... 
- Izenak esaiozu! [...] izenak esanda. 
- Gero hemen dao... lehen be esan dot eta [...] , hauxe pusketia da, oin piñua [...]... 
- Baiña hori nun dao hor behian edo... 
- Zapatarikua dauka honek izena. Hemen etxia neuk emon dot errekara hemendik, Zapatariko bidia izen zan. 
- Hor behian... 
- Errekian onduan! Errekatik [...]. Hau errekia... Hemen zela igarriko jatzu, ba? Horrek dauka izena... Horrek gure terrenuan barruan daren izenak dia horrek. Ta beste aldetik, ba, Ziarretakua ta Maaspikua ta horrek danak dare illaran. Larrañagatxikikua ta... berak konfinatzen dittuen terrenuak konfinatzen dittuanak. Ta behian, ba, limitia, topia, ba, hau goittik behera etortzen dan [...] , ba, pixkat. Oin, tope hori, ba, hori da errekia, behera estutu eitten da ta. 
- Bai, bai. 
- Honek be badauke izena. Honek be, hau Gaztaiñazarreta, gaztaiñaixa izandakua dalako, [...]. Gero horri Txarakua esaten jau, ta gero horri Aldaizarra. Ta horren goitti Anpolaialdia. 
- Anpolaialdia hortik zihar dao, ez? 
- Bidian aurrera junda. 
- Zabaletako bidian? 
- Zabaleta aldian, bai. 
- Anpolegi. 
- Bakutxak bere izenak. Gero, hau zelai haundi hau Albitza esaten jako. Hau danau zelai dao oin be. Albitza. Izena, e, beorrena. Hemen... honena be ez dot kontau. Hamen be [...] bat Erreturia, [...] etara ta [...] ein, ta, ba, hauraxe izena. Erreturia. Horrek... terrenuak dauzken izenak, lehenguak. Hori esaixozu oin ta iñok ez dau antzik emoten iñok be. Horrek dia izenak. Mendixan daren izenak, puntutan dakan izenak, jakin nik badakit hemenguek. 
- [...] etxe-ndoko etxe-ueltako izenik [...]. 
- Honek be, honek be bere izena dauka, Beheko basua da hau. 
- Bai! Danak esaten hasi ezkero... 
- Ba, hoixe izena, izena, esan! Ba, izena, ezebez besteik, Beheko basua. 
- Ta hori hau? 
- Bai. Hori zatiori. Hamen cincuenta y cuatroko [...] ein barik, ikusten dozu? Hamen dana [...]. Ikusten dozu hamen zela dauan? [...] Aber cincuenta y tresa nun pasau zan, honek zenbat aurretik daren eindda. Hor ez dao hor gezurrik. 
- Eta gero Azpilleta... Azpilleta inguruan, lehengunian amak esan zostan, ba, hori, bidetik... zela esan zostan? Azpilletako estratatik han onduan dauan zelaixa, harek be izena zeukala. Zela zan? 
- Bai, oin harek repartidu ein dabe [harek einddako]... kalian daona, Isabelek edo... 
- Zelaixa behekuaaittik esango jok Mualdekua... 
- Hori... 
- [...] 
- Mualdeko zeraaittik esango jok honek. 
- Behian ez dauka, baiña [...]. 
- Bai, [...]. 
- Bai, baiña Azpilletan behian [ez dauka zelai]. [Muak] daon lekua Itturraldia esaten jaue bat Azpilletan; gero Ziarreria geiñekaldia; hau gure aldera hortxe daukena, horri Etxeaurria esaten jaue. [...] gurian kontran be badauke horrek hor kuadro bat. Ta hau [Eizmendikua] da hori. Ta horri esaten jaue, ba, [Lubarrikua] , noibaitten labrauta ibilitta hauxe izena. Horrek gaurkuak ez dakixe iñok be! Hori asuntoori zela jakingo dabe, ba? Hemen bertan jaio ez danak ez daki hori. Ezta andriak be! Honek ez dabe... ez daki. Hemen bertakua bihar da hori jakitzeko. 
Kokote auzoa eta Aranerreka
Narbaiza Azkarate, Leandro
- Auzua dana zela da? 
- Auzua? Auzua sei etxe die. Hau diferentia da. Bueno, Aranerrekia dauka honek oin izena, baiña hau ez da Aranerrekia, hau da Kokote auzo. Ta Kokote auzo formatzen da lau etxe hemen garenak eta bi Zabaletak; [...]. Hori kantuan Amerikan kantatzen zeben ederki hemendik jundakuak, basarrittik-ta jundakuak. Ba, honek izena hori: Kokote auzua. Zeiñek daki, ba? Aiuntamentuan be ez dakixe ta iñun be ez dakixe. 
- Zabaletak bi esan dozu daozela? 
- Bai, bi Zabaleta: San Martiñena ta bestekua. Ta Abrain. Ta guk ez dou ezautu... 
- Abrain, baiña apurtuta dao haura. 
- Ez dot nik hori esan! Beste etxe bat be bazeuan hor. 
- Ze zeuan, ba? 
- Zabalotei. Zabalotei, ez dao Bergaran bakarrik, Zabalotei etxia. Batzuk hangua zala San Martin esaten zeben. 
- Bai, Zabalotei?! Zabaletakua! Ze Zabalotei? Ze esaten zabiz zu? 
- Hagaittik ez dakizu zuk hemengo terrenuen berri! Zabalotei besteko saillian dao, bai, barrenian! 
- [...]. 
- Ez dakizu! Ez dakizula! 
- Bueno, ba... 
- [Zuuk ez dakizu hori]. 
- Baiña nik entzunda! Hantxe Zabaletan gaiñekaldian dao [gurutzia] hantxe daola. [...] ta ni handik ez naiz pasau be ein... 
- Haura ez da basarrixa, haura San Martiñena. Hau basarrixa da nik esaten dotena, e! [...]. 
- Oseake basarrixa, baiña hangua esan dozu San Martin dala, baiña ez da hangua, Zabaletakua da San Martin. 
- Igual jako! 
- Zabaleta txikikua edo ez zan...? 
- Bai, Zabaleta txikikua. 
- Baiña Zabaleta txiki ya ez dao, ez? 
- E? 
- Zabaleta txiki. Edo ez da egon edo... 
- [...]. 
- Bat terreno [...]. Entendidu dozu? Bat terreno ontxuaokua, Zabaleta txikixa, txikixa ez da haura be. Han behian dare. Bat terreno ontxuaokua... [...]. 
- Orduan, Kokote auzo da: Santa Luzia, Azpilleta... 
- Angua... 
- A! Angua be bai? Eta Zabaletak? 
- Itxasmendi eta horrek ez die, e! Itxasmendi hori Anarrekia da, lehengo Anarrekia. Oin danak dare Aranerrekan. 
- Ya, ya... 
- Anguatik hasten da Kokote auzua. 
- Ta Abraiñen akabau. Elizbidia guk... ni ez naiz akordatzen, baiña San Blasera juten zan hemendik bidia. Ez zeuan kalera bideik. Elizbidia hemenditxik dao San Blasera ta hortik zihar juaten zan gero Santamañara. Santamañakuak [giñan]. 
- Ta elizbidia edo hori nundik zauan? 
- Ba, hamenditxik, hortxe Anpolaialdetik behera. Hortitxik errekara ta errekatik San Blasera ta San Blasetik gero Santamañara. 
- Ta hori zu akordatzen zara? Akordatzen zara zu horrekin? 
- Zela akordauko naiz, ba! 
- Ba, horixe... 
- Zela akordauko naiz, ba! 
- Oingo... oingua hau da elizbidia. 
- Baiña bide horrek bai [...] elizbidia... Abrainguak be hemendittik etortzen zian elizbidetik Santamañara. Hau bidiau ein zanian [...] honek ez zaukan bideik, ez zaukan bideik. Eta bidia Muañekuei terrenua emon ta Maaspikuei ta eindda dao hori. Hor dare terreno pusketak, eskitturiak markatzen dittu danak. 
Aranerreka auzoko toponimia
Narbaiza Azkarate, Leandro
- Ba, ez dakit... 
- Ta hamen etxe inguruko zerak ein ezkero, ba, nik uste dot hola izengo dala hori. Etxe inguruko izenak... 
- Egon, [...]. 
- Ez, honek etxe ingurukuok eta ya esan dittuzu. 
- Honi etxetik gorakua, ba, Etxaburuzarra esaten jako horri, etxian gaiñekaldeko honi, aldapazar honi. 
- Zela? 
- Etxaburuzarra. 
- Etxaburuzarra? 
- Bai. 
- [... tik] gorakua, [...] bittartian daona, ta gero hor aurreratxuao daona, berriz, Anpolaialdia lehen esan dounetik gora daona, ba, hori [...] Txaria. Gero, lehen esan dot, Albitza bestia... ta horrek, horrek hartzen dia bueltia. Eren izena horretxek dia. Gero etxetik atzerako aldapa hori [Itturtzako] aldapia esaten jako horri be... Eren izenak horrek [...]. 
Horrek guk ipinittakuak ez dia horrek, horrek berez datozenak die! 
- Eta Etxazpixa esan dozu, Etxazpixa? 
- Etxazpixa da... Etxazpiko soroaundixa. Soroaundixa, ez dauka harek beste izenik. Soroaundixa [...]. Hauxe da. 
- Ta Bidebittartiak... 
- Bidebittartiak. Ez, harek Bidebittartiak Karakolak harek. Horrek [...]. 
- Etxostia apuntau dozu? 
- Grabauta geratzen da. Ez daukat denporarik bestela... 
- Baiña nik hemendik ezebez, [...] , honek bai, honek bai. Hamen be oinguak ezin leike... ez zekixen orduan terreno hontan ze zeuan, ta nik badakit orduan ze zeuan terreno hontan. Nik ezautu [...] , piñuak gure denporan sartutakuak dia ta. [...] kuadro hori. Guria ez da ikusten, hementxe dao. 
- Hor beste... 
- Bai, [...] daona. Hau da Irutxaboletarako bidia, baiña Irutxaboleta ez da ikusten, hutsaaittik, baiña... 
- Ta hau da bidia? 
- Bai, hauxe, hauxe. Eta Azpilletatik jentia lehen Elusura zoiana Azpilletatik, ba, honi laga, hona tontorrera etortzen zien lehenengo ta gero hori [...] zeben ta hona; hortik zihar Elusura, Aizpurutxora ta... Horra gorako biderik besterik ez zeuan Irukurutzetara, ta hoixe zan bide prinzipala. Oseake, hemen behetik guretik iñora ez zan juten, danak hortik juten zien. Horra gueneraiño ixo Azpilletatik ta handik Irutxaboletara, Irutxaboletatik ya gorako martxia. Horixe zan, lehengo bidia horixe zan. Ez zeuan beste biderik. Lehen ez zeuan pistarik eta... 
Aranerreka auzoko toponimia
Narbaiza Azkarate, Leandro
- Eta hemendik basarrittik Azpilletara hor... eskuma aldian dauzkazu... bueno, behian ortua-a darez, ez? 
- Bai, Etxeostian. 
- Etxeostian. Eta gorao? 
- Gorao, ba, alanbrian pareraiño. Ta gero alanbretik gora sasi-astraka hori be bai. Horraiño, sastraka barreneraiño. 
Hor bide ertzian. Hor sastrakia, urritza ta egoten da hor [...]. Gero han bueltia hartzen dau horrek. Hor Santa Lutzikua da hor berriz gaiñian, [...] bixak batera dare terrenuak. Ez dakixenak ezin leizke [...]. Hor Santa Lutzikua dao sailla horraiño, Zabaletako aldaparaiño. Gero ya etxealdia, ba, jan bihar ez dabena erak itxitta dao hori; [...]. 
- Ta gero... bueno, hamendik Itxasmenditik... bueno, ez, Itxasmendi ez... Angua ingurukuak edo? 
- Saillak? 
- Edo ez dakit... saillak edo hola izenak edo... 
- Izenak batzuk bai. Soldaukua [...] bat. Soldaukua esaten jako, Anguako etxe azpixan dao. Soldauko tontorra badakizue, gaiñera, nun daon. 
- Soldauko tontorra? Nun dao hori? 
- Ba, Anguako etxia baiño zeoze honutzatxuao, estaziñuan parian, lehengo estaziñuan, goiko estaziñuan parian tontor-natxo bat. 
- Bai. Hori? 
- Horixe da Soldauko tontorra esaten jakona. Ta gero hegixan Taketana. Taketa... 
- Eta [Taketana] be ze da, terrenua? 
- Bai, terrenua. 
- Eta hori nun dao? 
- Etxetik bertan Anguan. Ganauak dauzken [...] azpikaldeko hegi-natxua, hauraxe da Taketan zelaixa. Ta handik eruaten zeban bizkarka gizon horrek. Ta eitten zittuan [...] , ba, lerakadian tamaiñokuek. Ta indarra [...] eukiko zaben, ba, iñok kalkulau ezinbeste. Etaraixu kontuak, [... sei arruakuak] laugarren pisora jasotzen dittuan gizona zelakua izango zan! Ta hirurogei kilo zauzkan, e! 
Aranerreka auzoko toponimia
Atorrasagasti Gantxegi, Matias
- Erreka arte. 
- Orduan hau zela esan dozu dala? 
- Aingelu, Aingelburu. Honek ez dakit ze fundamentuko izena dan hori, baiña Aingelu. Aingelu, ba, izan leike hamen [ingela] alderdi hontatik hamen lehenau danian egon da [...]. Lehenao, e! Oin berrehun urte ta lehenao be hamen sakon hontan danian egon da, ta Ingelmendi be izen zeikien hori. Baiña Aingelu zan izena, Aingelu esaten da. Honi esaten jakon izena Aingelu da. 
- Orduan, hasten bagara hamendik... 
- Etxetik... 
-... zuen etxetik, zuen etxia zela da? Zela esaten dozue? 
- Bueno, Igeltsua. 
- Igeltsua... 
- Igeltsua. 
- Gero, aurreko basarrixa? 
- Aurreko basarrixa Aranerdi, hauxe, hor behian dauena. 
- Hemendik jarraittu... 
- Beste bat Arane dao. 
- Mariana? 
- Mariana hau izengo da... 
- Ez hau. Hori Itxasmendi. Hau Arane bakarrik da? 
- Bai, Arane. Arane barrenengua edo [...] , baiña... 
- Eta gero... 
- Arane goikua, Arane guen. 
- Zela esaten dozue Aranguren edo...? 
- Ez, Arane guen, Aranguen esaten dou, Aranguen esaten da enjeneral. Arane goikua... 
- Bai, baiña zuek Aranguen, ez? Zuek esaten dozuena... 
- Bai. 
- Eta gero hemendik Aingel... zela esan dozu? 
- Bai, Aingelburura... 
-... Aingelburura daon aldapia, badauka izenik edo...? 
- Mendi horren barrenak edo... 
- Hauxe da? 
- Bai. 
- Hementxe aurrian ikusten doun hauxe da ta gaiña be hor ikusten dozu piñudipian [...]. Hor iturri zer bat, zahar bat bazan, horreaittik euki leike izena... 
- Bueno, ez dauka hainbeste [...]... 
- [...] jartzeko sorua edo hortako izen bat euki leike horrek. Bai ta neu entzunda nao, baiña [...] , ni ez naiz gogoratzen. Hori enterau leike belaxe. 
- Berdin da. 
- Ez, hartu bihar dittuunak dia inportantienak... 
- Basarrixak eta gero hori, mendi-ontorrak eta... A! Bueno, errekia. 
- Etxe ondotik doian... 
- Errekia, ba, hau urdiñau errekia izango da, ez? 
- Bai, urdiñez pintauta daona. 
- Eta izena? 
- Arane erreka, Aranerreka. 
- Eta gero Igeltsutik behera basarrixak? 
- Behera Lasturritta, hor aurrian ikusten dana, hori basarrixori Lasturrieta. 
- Eta oin Perulde ya ez dao... 
- Perulde ya ez... 
- Ya bota zeben... 
- Hor ya etxiak dare eindda "en grupo". [...]. 
- Honen izena be esan dau lehen... 
- Hamen ez daukazue ipinitta grupo hori? 
- Ez. 
- [...] hau bestekaldetik jarriko ziñukie hartara beste bat. 
- Bai, baiña kalia zela hasten dan, ez dauka ya... Hemen ikusten da etxe barrixak. Honek zela esan dittuzu? 
- Lehen izena esan dozu hor mendi horren... 
- Uesarri. 
- Uesarri... 
- Uesarriko tontorra, Uesarri, Uesarri gaiña. 
- Dana? 
- Bai. Oin kaletarrak ipinittako izenak eta badaukez, zera, Montevientos ta... 
- A! Hori da? Klaro... 
Aranerreka auzoko toponimia
Atorrasagasti Gantxegi, Matias
-... baiña hori ez da izena. Montevientos? Basarrixa dao hor bertan gertuan bertantxe. 
- Uesarri? 
- Uesarri. Uesarriko gaiña, Uesarriko tontorra. 
- Eta bestia? 
- Hau barrixa, hori merenderua. 
- Ez, hau da Ugabide. 
- A! Hau bai, bai, bai. Ugabide. Hori be sasoe baten, esaten dabenez, Mugabide izendakua, mugara, zeatik hemen dao mugia, [... dao mugia]. 
- Bai, honek... Honek dia. 
- Hamen be bai. Hamen be dare, hamen be dao, zera, mugarrixa. Hortik gero, hortik [Erresiñoteiko] gaiñera doia zuzen, han dao beste mugarri bat. Gero handik pasatzen da Itxumendiko gaiñian uste dot dauala beste mugarri bat eta handik pasatzen da Elusuko elizian onduan, Ixaun, frontoian hantxe frontoi onduan hantxe dao beste mugarri bat ta gero doia harutz, ez dakit, zer aldera, Aizpurutxoraiñok. Hori be, Bergara partia Aizpurutxon aillegatzen da, Aizpurutxoko estaziñua edo nik ez dakit ze behintzat Bergarara pertenezitzen dala. Omen da. 
- Ta erreka honen izenik edo? Bueno, eske hamen... 
- Hau Txanalakua. 
- A! Hau da Txanala? 
- Bai, hau Txanala errekia da. Hamen dao puntu bat izena daukana... [...] esan dou, ezta? 
- Bai. 
- Hemendik hona etorri ta hamen Burdinkutz edo, hamentxe da holakotxe puntu bat. 
- Eta ze da kurutzia? 
- Harri-aitz holako txiki bat da, ezta? Ta nik haura argazkixan ikusitta [haura] ta "Jolin! Ze politta! Nungua ete da haura? " ta... 
- Bertakua. 
- Burdinkutz. 
- Gero [...] basarrixa... Galartza. 
- 14a. 
- Bai, gero badaukau honen... 
- [...] ez da alleatzen. 
- Gero hamen badao lau bat, hola, hor goixan. 
- Basarrixa? Bai... [Kanalakuak,...]. Hori merenderuori nun dao hemen? 
- Ze merendero? 
- Beste... Uerrixa esan dou ba... 
- A! Uerrixa? Beste mapan. 
- A! Bestian, e? 
- Bai. Uerrixa... azpikua ta gaiñekua. 
- Bai. Ta hemen granjia... eta Uerrixa gainekoa, hau da, zera, este... merenderua dauana? Eta gero hau da etxe berrixa, hori hutsik dauana... hau hemen... 
- Hori bidia da, Gorlako... 
- Euzkitza... eta honek elusuarren [Uerrixateko] etxe honek izango dia... 
- [...]. 
- Bai, horrek. Eta, orduan, nik esaten nebana zan, hor goixan badao zelai bat hola lau-aua dana... Ez dakit... kaseta bat edo dao... 
- A! 
- Uste dot hau izan biher dala... 
- Bai, hamentxe, hamentxe. Hau Araneko sailla da zati bat, bestia honena ta bestia Lastorrittakua. Hirurak dare illaran. Hau lehelenguau izan leike Aranekua, hauxe puntiau. Ta gero... Hemen Uesarri nun dao, ba? 
Aranerreka auzoko toponimia; Moiualde, Moiutorrea eta Moiuazpikoa.
Atorrasagasti Gantxegi, Matias
- Nola esan dozu, orduan? 
- Mouazpi, Mougain eta hau izango da Moualde. [...] zentrala edo... 
- Eta etxe zaharra dana, torria dana, Moutorre, ze da...? 
- Moutorre eta Mougain. Mougain da haura. 
- A! Diferentiak dia? 
- Ez. 
- A! Ez. Berdinak? Mouazpi ta... 
- Bai, Moutorre. Nahi badozu ipini Moutorre... 
- Berdin da, bixetara esaten baldin bada... 
-... edo bestela Mougain. 
- Mougain eta Moutorre berdiñak dira? 
- Bai. Hauxe izen bihar da [...] zentrala edo... 
- [...]. 
- Nik uste dot hau dala Mougain, e? 
- E? 
- Hau dala Mougain. 
- Bai, bai, hoixe Mougain. 
- eta hori ez dakit ze [...]... 
- Eta hau Mouazpi. 
- Bai, eta hori zuk esaten dozun... 
- Eta hau estaziñoko zentrala izengo da hori. 
- Bai, trenbidia hortik doia... 
- Trenbidia [...]. 
- Bale. Gero hemen tontor txikirik edo badao? 
- Tontorrak... 
- Edo itturrixak edo lehen egondako etxe zaharrak edo... 
- Hemen bai, hemen zan etxia, Arane etxebarri gaiña. 
- Arane etxebarri? 
- Bai. 
- Honen gaiñian? 
- Bai, hortxe granjia eindda badao, ba? Hortxe. 
Aranerreka auzoko toponimia, kalearekin mugan; Barrenkale ingurua
Atorrasagasti Gantxegi, Matias
- Ta Usasti. 
- Usasti esan dozu? 
- Ta gero hamen aldamenetan ez dao bape baserririk, ezta? 
- Ez. 
- San Antonio gaiñian... 
- Hemen San Antonion bada basarri zahar bat... 
- A! [...]. 
- Artzamendi, Artzamendi. Hemen Espoloiko zeran etxiak, Mauriziok eindakuak zeintzuk dia? Honek edo? 
- Tokieder? 
- Tokieder, bai. 
- Honek... 
- Hamentxe [...]. 
- [...]. 
- Ta hori zela esan dozu? 
- Artzamendi. 
- Politta emoten dau etxia, gaiñera... 
- Bai, harrixa zera... harri... Hanguak [...] bi anai, bata makinistia ta bestia fogonerua, trenian ibiltzen zianak. 
Azkeneko bizi izen zienak harek. 
- Gero honek esateko be, Bergarako zentruai zela esaten dotsazu? 
- Bergarako zerai? Goiko plazia, behekua... 
- Hola kalia...? 
- Kalia? Espoloian hasi ta Bidekutzera, Bidekutzetik Barrenkalera. Barrenkalia ta Goenkalia ta gero zera... esto... 
- Artekale... 
- Artekalia eta Goenkalia. 
- Ai! Hau ahaztu jau... 
- Soledad beste bat hor. Hori be basarrixa da. 
- A! Ta zera... hau... zera palaziua [...] hola [...] bidian... zela da Iraburu, Iriburu...? 
- A! Iraburu? Iraburu be basarrixa [...]. 
- [...] Hor bi [...]? 
- Bi basarri dare: Iraburu txik... 
- Bixak dia...? 
- Txikixa ta haundixa. 
- Txikixa zein da, goikua? 
- Ez. Lehelengo dauana da haundixa, ta gero gaiñekaldetik dauan hau. Hamendik egongo da bidia, ezta? 
- Hau izango da bidia. 
Kokote auzoa eta Aranerreka; mugak
Atorrasagasti Gantxegi, Matias
- A! Gero auzua, zuen auzua, zela da? 
- Hau? 
- Ze auzotan edo...? 
- Aranerreka. 
- Eta gero Anguako auzua? 
- Hori Kokote auzua zan. 
- Zan? 
- Ta oin horrek plaka ta horrek ez dittue bialdu. Oseake... 
- Ipintzen dau Aranerreka bakarrik? 
- Aranerreka bakarrik. Ta gure zerak, loibiak, ez dau ipini. Haura ez daola ondo [...] ta, haura Kokote auzua dala. 
- Nun ikusi giñuan? San Juanen dare baserri batzuk "Izal" dienak. 
- "Izal"... 
- Eta, orduan, ipini dabe, aiuntamentuko plaketan ipintzen zeban San Juan auzoa, ta kendu ein dabe San Juan ta ipini dabe goittik "Izal", "Izal" auzoa. 
- Ondo dao hori be. Eske dana da santua, zera, ta San Antonio, San Pedro ta San... hori... horrek ez dauke ze esanik! Hori da gauza bat samurra eta zera, ta juntatzen zara danak igualakin. Ta harek bere lekuko izena haura da, esan nahi dot, balio bihar leukiena. 
- Eta Kokote auzua nundik nora doia? 
- Kokote auzua, ba, hasten da Itsasmenditik Anguara bittarte... 
- Itsasmendi... 
- Bueno, Itsasmendi ez da Kokote auzua, Angua bai. Santa Lutzia, Larrarte eta horrek [...]. 
- Eta Zabaleta ta horrek? 
- Zabaleta be ez, Zabaleta be Aranerrekan sartzen da. 
- Eta... 
- Bainña alderdi hontan [...]. 
- Hauxe mas o menos... Aingelburu barruan sartuko ziñuke edo ez? 
- Aingelburu hauxe da, ezta? 
- Bai. 
- Bai, Aingelburu barruan sartzen da. 
- Kokote auzuan? 
- Bai, bai. Erdizpurdiz, zeatik hor Zabaleta geratzen da... 
- Bueno, igual erdiraiño izango zan eta... 
- Bai, bai. 
- Eta Aranerreka? Bolutik hona? 
- Bolutik hona hauxe erreka inguruau behetik gora zereraiño... A! Hor beste bat, Turbinia, ipini dozue? 
- Ez... 
- [...]. 
- Arane guenengua nun dao? 
- Hemen. Hau izango da, bidiak hemen eitten dau kurbia. 
- Bai. 
- Hamendik behera... Orduan, bat. 
- Bat. Eta hau ze da? 
- Turbinia. Orduan, Aranerreka jungo zan Turbinaraiño edo gorao ondio? 
- Ba, hortxe, hortxe, Turbiñaraiñok. Eta gero ya alderdi hontara ez da geratzen beste etxeik. Bai... geratzen dia alderdi hontatik, baiña harek urrin, Pagola ta Kostei ta horrek. Hortik ya [...] junda. Hamen Irutxaboleta. Zabaleta nun [sartzen] da? Ba, hau da Irutxaboleta. Hemen... Irutxaboleta jartzen dau hemen? 
- Ez, baiña... 
- Gero honek hortik horrutz jarraitzen dau zerera, Pagolara. Pagola ta... Gero Muñao auzua beste aldekua, hori... 
- A, bai... 
- Hau hamen... 
- Beistei, Larrañaga... 
- Beistegi, Miaka hurrengo... 
- Bai, hamen. 
- Hurrengo Miaka... Eta honek... [...] harutz ez dakit. Ez, horra Osintxu aldera jungo da horra, ezta? 
- Bai, Mekolalde... 
- Hamen basarririk ez dao, ezta? 
- Ez, ez dao basarririk hor. 
- Gorao zera... Laudatz ta... 
Elosuko toponimia Aranerrekarekin mugan
Atorrasagasti Gantxegi, Matias
- Hamen dao Itxum... antenia. 
- Itxumendi jarriko dau hor... 
- Ta ez da Itxumendi? 
- Bai. 
- Orduan, hori da 3? 
- Hemen beste bat [...] Gorla zuri, Gorla zuri be esaten dotse... 
- Honi? Berdiñai? Eta gero aurrian daona? Osea, bidia erdittik pasatzen da, ta... 
- [...] honutz datorrenori? Hori... [...] zelaixak hor dare zeranak... Irubide, granjako... Neuk ez dakit horrek. 
Aranekuan sailla-a dare hor ta Itxasmendikuak be badauka... Baiña mendixa, ba... [tontorra...] dauka horrek. 
- Gero dao Kantinia daon lekuan, beste tontor bat [...]... 
- Hamen beste bat... hamen, hamen inguruan egongo da, zera, tunela, tunel-okia, Bergarara etortzen dien urak, Pol-oletik datozen zerak... 
- Hau da Itxumendi, hau bidia... 
- Bai, [...]. Hamen kamiñua nun dator? 
- Hamen. 
- Hauxe, ezta? Bai. Hamendik behera, hamendik behera, hamendik behera, hamentxe. Hamentxe inguruan... [...]... 
- Hor dao zeozer... 
- Hauxe izengo da... Hemendik... Pol-ol [hor]... 
- Ez, ez, mendixa pasatzen dau horrek, tunelak, baiña ez dau markatzen. [...] Pol-olerako zera egongo da hamen [...]. 
- Hamen Olabarrixa jartzen dau... 
- Olabarrixa... 
- Pol-ol [...]. Labeaga... A, bai, hamen, hemendik zihar Pol-ol. 
- Puf! Lekutan. 
- Olabarrixa [...]. 
- [...]. 
- Amesti... Amesti, beste Amestixa zan [...] eta hau da hemen bidia... 
- [...]. 
- Ez dot uste, zeaittik Amestin dao itturrixa, ez, Pol-olekua? 
- Bai. 
- Orduan, nik pentsatzen naban hemen goittik. Hemen... Hau bajuaua dao itturrixa baiño. 
- Hau Amestizar esan dou, ezta? 
- Bai. 
- Hor txabola batzuk eta [...]. Hori beste tuneloi hau buelta honetxen hamentxe [...] , ta hori pasatzen da hau mendixa [hontara...]. Ta hau da Eidarko zulua, hau, [...]. Hola, Eidar esaten jako honi parajeoni. Hor dana pagua, pagua da gehixenbat. 
- Hamen dao Kostei... 
- Kostei ta Pagola be egongo da. 
- Ez da agertzen, ze lehen agertzen da Zabaletan... Zabaleta ipini biharrian Pagola ipini dabe. 
- A... Bai. 
- [...]. 
- Hau ze da? 
- Olabarrixa. 
- Ba, hau tokatzen da egotia, hau Kostei izenda... 
Murinondo auzoko toponimia Aranerrekarekin mugan
Atorrasagasti Gantxegi, Matias
- Pagola... 
- Honek jarraitzen dau Pagola aldera... 
- Eske hainbeste bide zahar dare... 
- Hau da [...]... Pagobedeinkatua [...]. Hamen da Miakako txabolia edo... Hor zan, puntu hortantxe. 
- Hor ze da Pagobedeinkatu hori? 
- Ez, Miakako txabolia. 
- A, Miakako txabolia. 
- Hamendik hona Pagolara. 
- Pagola hau, orduan...? 
- Bai. Ta hamendik horra Kostei. 
- [...]. 
- 9. 
- Orduan, lehen Pagolagaiña hau ez zala, ez? Ta Pagolagaiña ze izango da, hau? Pagola hemen baldin badao... 
- Bai... 
- Hori? 
- Bai... Ez, hori... beste bat ezkerrera geratzen da. Hamen... nundik etorri gara, bidia? 
- Hortik. Bueno, hortik Kosteira. 
- Hamendik badao beste... hamendik hartuta beste puntotxu batzuk Pagolarako zuzenian. 
- Bai, hor, ba... Nun dare horrek puntuok? 
- Hemen. 
- Hamendik, gero hamen itturri bat dao Pagolako itturrixa esaten jakona, ta hamen [...] hontan zati batzuk. Oin geratzen jaku zera, Kostei... 
Angiozarko baserri-izenak
Lonbide Elorza, Juane
- Bueno, hemen bertatik hasiko gara? Zeuek bizi zareten etxiai zela deitzen dotsazue? 
- Altzuaran. 
- Esan zela eitten dotsazue? 
- [Altzuain]. [...] baserrixa, Altzuaran. 
- Gaiñekua ta azpikua, ez? 
- Bai, hori dok. 
- Zeuek esaten dozuen moduan, e? 
- Bai, bai, Gaiñekua ta Azpikua. 
- Gero, hor behian dauana? 
- Orbekotxo. 
- [...] 
- Gero Zabarte. 
- Bizitza bikua. 
- Bi bizitzakua dok. Ba, guk Zabarte esaten dotsau danai, ba... 
- Bueno, ba, ya esta. 
- Azpikua ta Gaiñekua ez juau geuk indikatzen Zabartekin. [...] Patxiña ta Angelena. 
- [...]. 
- Zabartetik gora [...]. 
- Bai. 
- Goixan, ba... 
- Zabartekotxo. 
- Zabartekotxo? 
- Bai. 
- Patxiña. Oin, ba, pastoria edo hor zerekua jak, Bergarako batek jabik. 
- Itxoin, Zabartekotxo zein da, han goixan dauana, ez? 
- Bai, bai, San Bizentetik gora juandakua. 
- Ta ermittia? 
- Ermittia San Bizente. 
- Han ermitta onduan beste etxe txiki bat be badao... 
- Harek be San Bizente izena, San Bizente [...] , San Bizente basarrixa. 
- Han Angelek [...]. 
- [...]. 
- Hori ermittia, bestia etxia. Hau da Zabarte berriro. Zabartetik han beherutz hartuta? 
- Gesalena. 
- Gesalena, bizitza bikua hori be. 
- Hau be bi bizitzakua da. Oin, handikua ta hamendikua guk... Gesalenakin aklarau [...]. 
- Zabartekotxo ipini dozue? 
- Bai. 
- Gero hori guk Orbe esaten dotsau, baiña Orbe dok hau, normalian, Orbe [handia] , ez dakik? Hori [esan] , baiña hau Orbe etxetxo edo... 
- E? 
- Orbe... 
- [...] jausittakuoi? 
- Bai. 
- [...] beti Arbulu, baiña [...] hau da. 
- Arbulukua esan eitten dotsau, baiña Orbe, bertan ipintzen jok Orbe handia. Hau Orbe txikia ipinixok honi. Orbe txikia. 
- Zein Orbe txikia? 
- [...]. 
- Jausitta dauenori? 
- Bai. Ta bestia, Arbulukua, hori Orbe handia. 
- Horri Arbulu deitzen dotsazue zeuek? 
- Bai, baiña Orbe handia dok, bere izena Orbe handia jaukak. 
- Han Orbe haundia jaukak ipinitta... 
- Bai, bai, Orbe haundia jaukak harek. 
- Arbulukua, ezta? 
- Baiña zeuek Arbulu deitzen dotsazue...? 
- Bai. 
- Bai, guk beti Arbulu... 
- Zuen aitta han jaiotakua da... 
- Bai. 
- Ez, Orbegarain jaiotakua... 
- Bai, Orbegarain. 
- Orbegarai beste hau da, ez? 
- Bai, [...] ta hori be bi bizitzakua izandakua. 
- Hori be bi bizitzakua: [...] bizi dana ta [...] bizi ziana. Bizitza bikua ha be. 
- Gero, hori Koroba. Koroba. 
- Bai. 
- Hau Arregitorre. 
- Zeuek esan zela eitten dotsazue horri? 
- Bai, bai, horri Arrei. 
- Arrei? Zeuek esaten dotsazuena, e? 
- [...] 
- Ta goixan dauana? 
- Arreikotxo. 
- Arreikotxo. 
- Zenbat basarri zittuan hamen, Partaittixan, hamazazpi edo? 
- Hamazortzi familixa bizi izanda egon bihar juek eta... 
- Hau [...]. 
- Hor jausittakon bat edo oin ez dauenik edo badaukazue? 
- Ez. 
- Ez, ez? 
- Hor, hoixe... 
- Bizi ez danak bai [...] , baiña, hola, desaparezidutakoik ez. [San Bizente...] desaparezidutakoik bapez, geuk dakiula. 
- Hutsik darenak bai: San Bizente, Arbulu bixak ta Orbe... 
- Baiña, hola, despareziduta... 
- [...]. 
- Hau da Altzerreka, hau Caño bizi dana? 
- Garraztei. 
- Garraztei. 
- Bai, Garraztei gaiña, ezta? 
- Bai, Garraztei gaiñekua. 
- Bestia? 
- Garraztei azpikua ta Garrazteitxo. 
- [Joxe-a] bizi dana? 
- Joxe Garraztei. Garraztei. 
- Ta bestia Garrazteitxo. 
- Garraztei azpikua, hau Garraztei gaiñekua ta bestia Garraztei azpikua ta bestia Garrazteitxo. 
Angiozarko baserri-izenak
Lonbide Elorza, Juane
- Gero hau? 
- Euzkitza gaiñekua ta azpikua. 
- Hor [dare] bi, ez? 
- Bai, [...]. 
- [...] Euzkitzak be gaiñekua ta azpikua. 
- Bale. Aber, hemen Asentzio parian daona zela deitzen dotsazue zuek? 
- Jareikotxo. 
- Jareikotxo. 
- Jareikotxo, ez? Beherutz juanda, ermittiai? 
- Elizamendi. 
- Elizamendi, ez? 
- [...]. 
- [...] Elixamendi. [...]. 
- Bueno, hemen [...] Arrate. 
- A! Ha desapareziduta jak. Han bueltia dauan lekuan han basarrixa zuan. Basarrixa formala, e! Manddaako inportantiena! Baiña oin desapareziduta jaok, baiña Arrate. 
- Zelan zan, Arrate? 
- Arrate, bai. 
- Hantxe errebueltan? 
- Bai, bai. 
- Auzuari zela deitzen dotsazue horrei? 
- Maindano. 
- Bueno, aber, [hemen Manddaokuak gehixao ez dia agiri] , beherutz jungo ga. Zera, Joxe bizi dana ta? 
- Iruain-
- Irigoien. 
- Esan zeuek? 
- Iruain esaten dotsau ta bata ei dok Irigoien matsurriaga ta bestia Irigoien zabala, Luzio bizi dana. Bi dittuk. Guk Iruain esaten dotsau. 
- Ta bixeri Iruain ta [...] be bai? 
- Bai, bixeri. 
- Gaiñekua edo azpikua [...]? 
- Ezebez, Iruain. [...] izenak ei jaukezak, hau Joxena Irigoien matsurriaga ta [...] Irigoien zabala. 
- Horrek aiuntamentuan-a hola jarek ipinitta. 
- Bai, bai, hola dao. 
- Bueno, han beherutza? 
- Andikoetxe. 
- [...] 
- Zuazketa danak... 
- Gero? 
- Zuazketa. 
- Hor gaizki ipinitta dare batzuk, horri kasoik be ez. 
- [...] hori desapareziduta [jak Gaiñeko bolua]. 
- [...]. 
- Gaiñeko bolua [...]. 
- Bai, bai. 
- Zuazketa... 
-... -tik behera. 
- Zuazketa azpixan? 
- Oin desapareziduta egon bihar dau, neu ez naiz aspaldi pasau, baiña. 
- Han Bolu? 
- Bai, bai, Bolu ta Gaiñeko bolua. Bolu... zera, hori Askasibar bolua dok bat ta bestia Gaiñeko bolua. Gu Bolukin enteratzen giñuzan, baiña, jenerala, askok Gaiñeko bolua. 
- Bai, bai. Bueno. Oin, aber [...]. 
- [...]. 
- Bestian? 
- Bai. Han kalian, Maximok zera granjia daukan haura da...? 
- Ha Errotabarri. 
- Aber, [...]. 
- Kalekon batzuk aber, izenak... 
- Kalian, ba, Bekoetxia. 
- Bekoetxe zein da? 
- Hau, Felixena ta. 
- A, bai, bai. Igartua? Beketxe, bai. 
- Beketxe. Ostian basarririk... Guk izenak esan izen dotsau Antoniña-a, ez dakik? 
- Garaikoetxe... 
- Garaikoetxe goixa ta... 
- [Otxoana]? 
- [Otxoana] Garaikoetxia, bai. 
- [...]. 
- Bai, bai, Garaikoetxe dauka horrek izena. Horrek... 
- Errementarikua... 
-... hau, e... Errementarikua be bai. 
Angiozarko baserri-izenak
Lonbide Elorza, Juane
- Esan... izena ez dakiu zela daukan, baiña guk... 
- Ez, ez, zeuek esaten dotsazuena, e! 
- Bai, bai. , [...] Txomin, gizona, [...] zuan ta batzuk Txomiñena esan jotsek, beste batzuk [Juanaoskona]. 
- Bale, bale. 
- Ta hau Petra ta Rikardo bizi diana Marixepana. Marijoxepa zuan, ba, Petran amandria. Guk hala esaten gontsan, Marijoxepana. Ta oin [...] eta daukena hori [Familixamendiña]. Horrek be eukiko juan bere izenen bat, baiña [Familixamendiña]. Ta hau Maximo Gallastegi ta... 
- [...] hor elizan gaindiko etxeti [...] gora, hori [Familixamendi]. 
- Ha [Familixamendiña] esan izen dotsau ta Maximo Gallastegi bizi dana be harena zuan. Gero saldu ein otsen bere pusketa bat, baiña. Ta hau tio Julian ta bizi diana hori Saturdiñana. Saturdiña zuan hor atsotxo bat. 
- A, bai. 
- Ta haixe esaten [...]. 
- Ta Maximona? 
- Maximo oin bizi danori aiuntamentuana zuan ta hor maistra Bittori maistria ta guk Maistrabittoriña esaten gontsan. 
Egon, egon, Masitrabittori? Ez, maistra Bittori bizi zuan Joxe, badakik hor, [Asuneko] azpikaldian? 
- [Asuneko]... A, bai, bai, bai dendia, Joxe dendia, bai. 
- Maistra Bittoria. Hori beste maistriori zela zan be... Beste izen bat jaukan, oin ez jatak akordatzen. Maistra bat bizi zuan hor. Gerra... 
- Maximo [...]... 
- Bai. Aiuntamentuana zuan hori ta. Taberna ez, Maximo dendakuek. 
- Dendakuek [... hau zeiñena zan?] 
- Harek Jarein etxia hartu eban [ha] , [Jarei] pusketia saldu ein otsen ta. 
- Ta hau Joxe Elizburuk zeukan etxiak eta horrek izenik bai, edo? 
- Hori Sak... Egon hari. 
- Hori Emeteriona. 
- Bai, baiña ez, izena jeukan harek. Sak... 
- [...]? 
- Ez. Sakon... Oin ez jata akordauko, baiña Sakonazpi holakotxe izen bat jeukan harek. 
- [Ta ha] tabernakua zuan, Emeterio [Zaldua] zuan ha. 
- Bai, baiña... 
- Emeterio [...]. 
- Bajakixat. Baiña Sakonazpi be ez baiña zeoze Sakon edo holako, hortaiko izena jeukan. Ta hau Nikolas-a bizi dienak ez jakixat nik, hori Beketxena zuan ta horrek ze izen... Hor... 
- [...]. 
- Bai, [...] bizi izan zuan hor. Ta neuk ezautu dotena lehelengoti sankristaua [euen, ba, zera]...? 
- Bai. 
- Goixan... 
- Goixan. Ta gero [...] bizi izan zuan ta gero honek alde... eskolia egon zuan hor gerra-stian lehelengo. 
- Han ibili giñuazan! 
- Bai, bai. 
- [...]. 
- Oin, izenik ez jakixat nik horrenik, sekula ez juat nik horren izenik entzun. 
- [...] harrika ein ta... Zelan da hori abadiori hor beheko tabernako [goian] bizi zana ta [...] tabakua-a erosten najotsan, ba? 
- A, don Inazio. 
- Hau [gurutzianai] zelan deitzen dotsazue? 
- Jakobena. 
- Jakobena. [...]. Otxoanak Garaikoetxe ta... 
- Otxoana apuntau dou, ez? 
- Bai. 
- Ta horri bixetara esaten dotsazue Otxoana edo...? 
- Hori izena beorrena Garaikoetxe. 
- Ta esan? 
- Batzuk Otxoana esaten dotse, gehixenak Garaikoetxe, e? 
- Bai? 
- Bai. 
- Ta albokuak Uso... zela dittuk harek? 
- Usoetxia. 
- [...]. 
- Oin zela esaten dotsazue? 
- E? 
- Oin? 
- Usoetxe, lehengo izena oin be. 
- Usoetxe. Bai, ta [...]. 
- Usoetxe. 
- Dolaria edo ez dotsazue esaten? 
- Dolara? 
- Bai, batzuk Dolara beste batzuk Usoetxe. 
- Dolara [...]. 
- Bai, Dolara gehixao... [...]. 
- [...]. 
- Bai, beste batzuk Usoetxe esaten jotsek, baiña bai, mas zerau Dolaria, Dolara. 
- Bale, ba. Hor... A! Gero, hau Luis Marin etxia eta horrek, horrek izenik badauke? 
- Hori... hori... guk Donrafaelena. Hori don Rafaelen tio batek ein ei juan, [maistrua] , geure aittajunak eta piontzan eindda. Ta hori beti guk Donrafaelena. Abadia don Rafael zuan, ba, [...] ta Donrafaelena guk. Harekin... 
Angiozarko baserri-izenak
Lonbide Elorza, Juane
- Hau bestiau, berriro, hau Pepita-a bizi diana, ba, Ismael hor bizi izan zuan ta Ismaelenekua edo... Hori... 
Berraondoneko -hil zuan bera, baiña-Eusebion arreba batena dok. Bera hil zuan, baiña oin loibak edo... 
Ismaelenekua. 
- Ta [...] esaten dotsazue zeoze? 
- Kamiñerokua. 
- Kamiñerokua hari. Kamiñerua zuan, ba, [Barrutian] aitta? 
- Bai, bai. 
- Ba, Kamiñerokua. Ta bestia, berriro, Liburiona. 
- Zein? 
- Hau, zera... hau zela dok... Ormazabal. 
- A, bai. 
- Liburio zuan horren aittajuna ta guk Liburiona beti. Eukiko juan igual bere izena, baiña... 
- [...] erosi juan ha [...] , baiña... 
- Aurretik, ba, aitta bizi zuan. 
- Liburiona. 
- Ba, guk Liburiona beti. 
- Felix Ormazabal gero. 
- Maribelen eta horrei etxe horrei izenik emoten dotsazue? 
- Horri Tabernazarra lehenau be esaten jakuan ta oin be [...]. 
- Tabernazarra ala Beheko tabernia? 
- Hori dok Beheko tabernia... 
- [...] tabernia Jakoben ta goikua ta hori Behekua, ta oin Behekua esaten jakok horri. 
- Baiña batzuk Tabernazarra deitzen dotse ta beste batzuk Beheko tabernia. Baiña Tabernazarra horren izena. Oin be hala dauka ipinitta harek. 
- Ba, orduan [arrazoia daukak]. 
- Oin Beheko taberniak aspaldian behintzat Behekua dauka... 
- [...] 
- Hemen, beherutz juanda, daukauz eskolak, [...] , ta hemen beste auzo hau... 
- Bai, Aizkoneta. 
- Basarrixak hor? Han [... igota] lehenengua... 
- Berrondona. 
- Gaiñekua ta azpikua. 
- Berrandone? 
- Bai. 
- Berraondona, gaiñekua ta azpikua. 
- Bestia Aldekona. Hori be lehenao bi bizitzakua ei zuan, baiña Aldekona. 
- [...]. 
- Azpikua. 
- [...] 
- Gero Migelena. Gero Frantziña. Gero Elixaldiak, bi horrek be. 
- Gaiñekua ta azpikua. 
- Gero, ermittiari zela deitzen dotsazue? 
- Ermittiari San Martin, San Martin. 
- Ta gero errotia behien. 
- [...] 
- Hori bestiori, berriro, oin [...] bizi danori, ba, hori Elizalde berri ipini... Hori zuan garajia ein juan Pauliñok hor makiñak eta eitteko ta gero, zera, oin bizi... ez dakik? Oin etxe eindda jak, Elizalde berri jaukak horrek izena. 
- Jaso ta bizi ziena? 
- E? 
- Jaso ta bizi ziena lehen, ez? 
- Bai, bai. 
- Bai, bi [...] bizi zittuan han... 
- Bi, hiru be bizi izanda dauaz han. 
- Bi! Beheien bat eta goixan beste bat, [...] ta beste [...]. 
- Elizalde... gaiñekua, azpikua, hori da azpikua edo...? 
- Ez, ez, hori Elizalde berri dok. Mariano bizi dana Retolaza ta bestia, ba, oin alde eindda [...] hara, baiña Pauliñona zuan... 
- Bai, bai, harek bixak? 
- Harek bixak. 
- [...]. 
- [...]. 
- Hori dok garajia ein juen hor. Pauliñok makinak, garixa joteko makinak-ta eitten jittuan ta hartarako. Ta gero, ba, habitaziñua etara. [...] hara juan zuan Pauliño. Ta gero harrazkero, ba, albuan beste habitaziño bat be etara juen. 
- Gaiñian. Albuan ezebez, behian eta goixan beste bat. 
Angiozarko baserri-izenak
Lonbide Elorza, Juane
- Loidietxebarri. Hori lehen ipinitta daukak hor zeoze. 
- Bai, lehen beste entrebista bat ein giñun ta haren zera da. Hor bi etxebizitza dare, ez? 
- Loidietxebarri bat. Gero Loidi ta Loidibolu. 
- Han beherao daona, Loidibolu baiño beherao? 
- Askasibar. Gero behian Askasibarbolu. 
- Bale. Txatuan etxiai? 
- Aldaiazpikua. 
- Horrek Bergarara pertenezitzen dittuk, e? Horrek ez dia Angiozarrera pertenezitzen. 
- Danak gabiz eitten, Bergarakuak danak. Bestia? 
- Aldaigaiñekua. 
- Pedro [...] hori, ez? 
- Bai. 
- [Aldai] bizitza bikua [...] , bestia errentero [...]. 
- Aldaigaiñekua oin... bestiai izenik sekula Aldai... aspaldian ez dok iñor bizi [...] , baiña aurretik, zera, Rufino, zuen aittan-a tio, harek bizi izan zien han. 
- Ta hor kruzian honek, zerak... 
- Gaztelu. 
-... han oin [...] ein dittuen txaletak izango dia honek. 
- Bai. Baiña gero Gaztelu [...] , hori izango dok. Gaztelugoikua. 
- Gaztelugoikua? 
- Bai. Behekua da... 
- Bai. 
- Bai. 
- Aldaigaiñekotik gora juanda? 
- Aldaitxebarri. Aldai etxeberri. Aldaitxebarri. 
- Ta hor gora juanda? 
- Beltxorrena. 
- Zela? 
- Beltxorrena. 
- [...]. 
- [...]. 
- San Kristobalkuak eta... Bueno. 
- San Kristobalguak, ba... 
- Bueno. Aber, zera? 
- [...] 
- ta bizi diana Elkona. Elkoona edo... Bi bizitzakua ha be. 
- [Elkone]. 
- [Elkone]? 
- Bai. 
- Gero ermittiai? 
- Ermittia San Kristobal. Ta alboko etxiai be San Kristobal esaten jakuan. 
- Etxiai be bai? 
- Basarrixai, bai, San Kristobal. Guk hala deitzen gontsan beti. 
- San Kristobalek berak jaukan etxia, e? [...] bizitzakua. 
- Bai, hori dok maistriandako-a etaratako zera, baiña ha basarrixa dok San Kristobal. 
- A, jaixetan tabernia egoten dana? 
- Bai, bai, haixe dok, haixe dok San Kristobal basarrixa. 
- [...]. 
- Oin mutillak edo bertako zerak hartuta-do daukela edo, ba... [Beitziberdikua] dok ha izatez. 
- Gero han errebueltan dauena? 
- Beitzibar erdikua. 
- Bestia? 
- Beitzibar. 
- Hor [...]... A, bueno, gero han goixan daona errekian bestekaldetik? 
- Eudi. 
- Ta errekonduan daona? 
- Amuskibar. 
- Bai [...]. 
- Bata Amuskibar ta bestia Amuskibar bolua. 
- Jausitta jak [haura]. 
- Bai. Ta Amuskibar bolua. 
- [...]. 
- Gero kastillano batzuk, naparrak edo, bizi izan zittuan azkenengo. 
- Han gero gorao "ruinas" edo jartzen dau hemen. Hor jausittako zeoze egongo zan... 
- A! Haren... bai, haren izenik... 
- Amuskibarzarra edo ez zuan ha? 
- Bai, zeoze holakon bat, Amuskibarzarra edo, bai... 
- [...]. 
- [...]. 
- [...] Amuskibar zarra, Amuskibar berri ta Amuskibar bolua izengo dittuk horrek. 
- Eudi apuntau dok, eztok? 
- Bai. 
- Gero, auzo... hau guztiau auzo bat da, ez? 
- Bai. 
- Barrio San Kristobal. 
- Gero goixan, ba, Gaittauak. 
- Zelan deitzen dotsazue auzo honi? 
- Horri? Errekaldia. Errekaldia sartzen dok, ba, Loietxeberriraiñok, baiña Errekaldia horri auzuorri... 
- Barrio San Kristobal. 
- Barrio... baiña... 
- San Kristobal auzua. 
- Bai. 
- [...]. 
- [...]. 
- Etxe honek danok? 
- Bai, danok, danok. Askasibarbolua ez, errekiak erabagitzen jok, ba. 
Angiozarko toponimia
Lonbide Elorza, Juane
- Baiña Askasibarbolua be Errekaldera [San Kristobal...] hartzen juek Loidietxebarrira arteko danak. Danak. 
- Auzo-nara, e? Horrek ez dittuk pertenezitzen... horrek entiarru... elizkizuna Angiozarrera dauke. Baiña Bolutik behera Bergarara zerak eta bestia Angiozarrera. Baiña auzunako festibala [Beitzibarrera] artekuak hara eitten dabe. 
- Zeuen auzuai zela deitzen dotsazue? 
- Partaitti. 
- Partiagoiti. 
- [...]. Garrazteigain eta ez dau hartzen, ez? 
- Ez, ez. 
- Altzerreka ta... 
- Bai, handik Arrikotxora artekuak. Garraztei kalekua dok, [San Migel zerekua]. 
- Bueno, gutxi gorabehera basarrixok-ta ein dittuu. Tontorrak, han Jareikotxo gaiñian dauenai? 
- Asentzio. 
- Asentzio, potzu ingurua da hori? 
- Bai, bai, Asentzio. 
- Ta gero han Asentziotik honutz? 
- Artia. Artia... 
- [...]. 
- Artiagaiña. 
- [...]. 
- Artiagaiña. 
- [...]. 
- Geure basuan izena [...]. Artiagaiña. Mendixa Artiagaiña. [...]. 
- Han mugarrixa edo...? 
- Bai, bai, hari Artiagaiña, bai. Artiagaiña. 
- Ta handik honutz gatozela Zabartekotxoko lauai, han gaiñian dao hemen kruze bat eta, pisten kruzia dao hor. 
- [...] Zabartekotxotik [...] Enpañua, Enpañuko laua. Enpañua. 
- [...]. 
- Bai, bai, Enpañua [...] printzipala Enpañua. 
- Partaittiko [...]. 
- Hau da Enpañutik Korobara doian pistia, hemen dao Korobatik hemen atzekaldetik han beste tontorren bat dao Koroba ta Arregitorre bittartian edo. 
- Hori, ba... Arreiko tontorra esan izan dotsau. 
- Arreiko tontorra. 
- Bai. 
- [...]. 
- Bale. Gero, han... Arreikotxotik han...? 
- Beltxorren parera, hari Beltxorren gaiña. Mendigaiña be bai. [...]. 
- [Beltxorren gaiña ez] , Mendigaiña hari beti. [...]. 
- Mugarritta honutzao dok. 
- [...]. 
- [...] baiña bestia Beltxorrengaiña be Mendigaiña. 
- Mendigaiña [esaten...]. Ta handik atzera Bostaitzeta. 
- Gero handik aurrera segidu ta gero han [...]. 
- Ba, hari [...] Bostaitzeta. 
- Zelai ingurua? 
- Bai. Bostaitzeta. 
- [...]. 
- Bi uste juat darela bakarrik. 
- [...]. 
- Han behera Gaittaora segidu ezkero Kurutzia. 
- Hori lehendik igual hartuta eukiko juek. 
- [...]. 
- Bueno, ba, errekekin hasiko gara oin. Zeretik, Munabetik Bergararaiño doianai izenik emoten dotsazu? 
- Angiozar errekia. 
- Angiozar errekia, ez? 
- Zela, aber? 
- Angiozar errekia. 
Angiozarko erreken izenak eta kokalekua
Lonbide Elorza, Juane
- Hori... Elixamendiko errekatxua esan izen jau guk. 
- [...] 
- Elixamendiko itturrixan hasten dok eta. Zuazketako etxostekua. 
- Iruain ta mendittik bittarte hor... hortik behera. 
- Bai, bai, bai, [...] Elixamendiko itturrixak zertzen jok eta... 
- [...] 
- Bai. 
- Baiña Boluko errekatxua... 
- Boluko errekatxua [bertan...]. 
- A! Ta horrek urtetzen dau han errebuelta batera. Ta han dao zer bat, etxe txiki bat. Hari izenik emoten dotsazue? Etxia edo txabolia edo... 
- Nun? 
- Hori, errekatxo hori, errekiakin juntatzen da parian. 
- Hori da [... errotia]. 
- Errotia dok ha. 
- Salterrota. 
- Salterrota. 
- Hori, hori. 
- Bai, bai, Salterrota dok ha. 
- Hori, hori. 
- [...]. 
- Bai, Salterrotia. 
- Salterrota, bai. 
- [...]. 
- Bueno, gero, hau Salterrota, hemen Gaiñekobolua daukau. Gero, bestekaldetik goittik behera dator hor Gaiñekobolua ta kanposantu bittartera errekatxo bat. 
- Hori Boluko errekatxua. Hori... Ez! Jausua, Jausuako errekatxua. 
- Jausuako [...]. 
- Hemen Errotiara datorrena? 
- E? 
- Edo... Errotaberrira datorren errekatxua? 
- Hori Metala. Metalako errekatxua. 
- Bale. Gero hamen beste bat daukau, han Euzkitza paretik eskoletatik zihar doia Bolintxo parera. 
- Hori Arbiaska. Hori zubixan pasatzen dok eta Arbiaskako errekatxua deittu izan jotsau. 
- Bale. Aber, Bolintxo, Errotia, hemen Bolintxoberri... Bolintxoberri baiño lehenau, hor bestekaldetik, [...]? 
- Sakonaundi. Hor beste bat jak Errotiatik eta horra bittartian. Ez jak markauta. 
- A! Hemen egon bihar dau, [...]. Errotia parera urtengo dau. 
- Hori dok Errekabittartia. Ta bestia, Sakonaundikua jatok presara errotako, badakik, presa zela... 
- Bai, bai. 
- Errekabittartia [hemen]? 
- Bai, Errekarabittartia. 
- Hori Errotiara doiena? 
- Bai. 
- Eta...? 
- Beste hau? Loitxebarri baiño lehenau...? 
- Hori Sakonaundi. 
- Sakonaundi. 
- Harek [presak eta harek] izenik emoten dotsazue? 
- Lehenau argietxia zuan hori, [...] geuk aparteko izenik ez. 
- Han daon [...]...? 
- [...] Iruauzo [...] jaukak izena harek, sozidadia Iruauzo, hiru [...] einddakua zuan, ba, argietxia. Oin errotia be bai horixe, horixe dok. Horixe dok, Iruauzo. 
- Bueno. Hor Orbekotxo beherautik edo beste errekatxon bat edo... 
- Bai, hauxe. Bi... bi [...] hamenguak eta Orbekotxokuak... hori, ba, Uspeko errekatxua, Uspeko errekatxua. 
- Hor ze esan dozu bi errekatxo darela hor? Zuena [...]? 
- Guria ta Orbekotxokua. Gero han behian han sagastixa dauan lekuan bat eitten juek. Bat eitten juek. 
- Hau Altzuain izanda, hola edo jungo da, ez? 
- Bai, bai. Bestiak Orbekotxokuak holako leku baten bat eitten juek. 
- Holako zeoze. 
- Bai. Bat eitten juek han behian. 
- Bale, oso ondo. Loidibolu parera edo goittik badoia errekatxon bat? 
- Bai, holako errekatxo kaxkar bat bai parian. 
- Izenik bai? 
- E? 
- Izenik? 
- Neuk, e... 
- Loidibolun? 
- Bai, Loidiko etxostera goittik holako errekatxo nano bat. Haren izenik... neuk dakittela ez. Honek bai. Hau... hau Askasibarbolura doiena. Hau dok Otsaleiko errekatxua, Otsaleiko errekatxua. Baiña honen izenik... 
- Ta gero Urrangua be bai beste bat egongo dok. 
- Urrangua hau. 
- Bai, hori da Axkaxibar... Axkaxibarrera doiena. 
- Bai, hau Urrango errekatxua. Hau hasi [arruatxuan] ta behera, [...]. Urrango errekia. 
Angiozarko erreken izenak eta kokalekua
Lonbide Elorza, Juane
- Bai, horretxek erabagitzen jok, zera, [...]. Hori Kirimaingo errekatxua. Horretxek Bergara ta Elgeta lehenau horretxek erabagitzen jittuan. Oin Bergara ta Angiozar erabagitzen dittuan moduan, ba, lehen Angiozar Elgetakua zela zan... Honetxek errekatxuonek. Honek alde batera Ziarrerokua be Bergarakua dok, baiña [Lopeko...] , mugarrixa hantxe jak. Ta honek hona, bestekaldera. Honetxek erabagitzen eban. Ta gero [...] atzera joiak beste bat ta harek Ubera ta Elgeta [...]. Errekatxuen zeretatik. Oin be Askasibarbolua Angiozarkua da, errekatxua bestekaldetik, ta Aldaietxebarriri etxostian pasatzen [jao] , baiña Bergarakua. 
- [...] 
- Ya beste hau? Beitzibar? Beitzibar [...] gora? 
- Hori, ba, Beitzibar errekatxua izango dok. Holan goixan, errekatxo haundixa ez dok, baiña [...]. 
- Beste hau [...]? 
- Lamiñateikua izango dok. 
- Amuskibar baiño beherao? 
- Bai, Lamiñatei. 
- Bale. Beste errekatxoik ez dakit dauen hamen. 
- Ez dok egon be eingo. Hola, printzipalik ez, behintzat. 
- Oin hamen goixan Ugarte errekia ta apuntau dittuk ala ez jaukaz? 
- Hau beste mapiak hartzen dau [...]. 
- A! 
- [Apur bat ikusi da]. 
- Bai, Olaitturrikua ta Ugarte errekia ta horrek [...]. 
Angiozarko erreken izenak eta kokalekua
Lonbide Elorza, Juane
- Errekatxo horri izenik bai? Amatiño...? 
- Bai, hori Aibarko errekatxua, Aibarrera urtetzen jok horrek eta. 
- Zelan esan dozu horren izena? 
- Aibarko errekatxua. Aibar dao, ba, behian. Hara urtetzen dau ta. Geuk hola deittu izan dotsau. Oin, ez dakit beste izenen bat badauka be, ba... 
- Gero, beste errekatxo honi? Honek urtetzen dau Uberara. 
- Bai. 
- Hor errota... 
- Errota txiki bat [...]. 
- Errotagaiña edo... 
- E? 
- Hor Errotagaiña edo ipintzen dau. Uberan ya. 
- Errotain. Hau, ba... 
- Egurbide txikittik han eskumatik pasatzen da. 
- Bai, bai. Hor errekatxua bat morduak eitten juek. Hori zeretik Ergubidetik eta, zerera, [...] bittartekua dok hori. Hori, ba... Ergutxiki... Ergutxiki errekatxua. Ergutxiki jak gertuen hor. Oin eskonbreria ta badauaz han? 
- Bai. 
- Behian, ba, Errotaiñera urtetzen jok. Ergutxikiko errekatxua. 
- Hemen markatzen hasitta dao erreka bat. 
- Hori... 
- [...] Egurbidezarra? 
- Bai. 
- Hau dok... 
- Egurbidezarra eskumatara? 
- Bai, bai. 
- Hau dok Untzabason hasten dok hau errekatxuau, baiña Erguizarko errekatxua esan izan jako. Erguizar. Basarrixa be Erguizar dok, ba. 
- Hasi nun esan dozu eitten dala? 
- Untzabason. 
- Hemendik zihar egongo da Untzabaso? 
- Bai, geure basuan hasten dok eta. 
- [...]. 
- Untzabaso. Geure basuan hasten dok eta basuan izena Untzabaso dok. 
- Bale, oso ondo. 
Angiozarko baso eta sailen izenak
Lonbide Elorza, Juane
- Basuen izenak edo hola akordatzen bazara... 
- Basuak, ba, nun daren, basuak. 
- Asentzio gaiñetik hasiko gara honutz? 
- Bale. 
- Bueno, hau Asentzio da, hau... hau ez dakit zela esan dozun... 
- Monte de Asensio. 
- [...]? Artiagaiña. Artiagaiña. 
- Hau Artiagaiña, hau Untzabaso... Artiagaiña, Untzabaso, hemen inguruai deitzen dotsazue? 
- Telleta be bai, Sestra be bai. Hor, ez dakik? Basuak, ba... Ulamendi be bai. 
- Ta nun dao hori gutxi gorabehera? 
- Ulamendi jak hamen bertan, geuretik lehelengo dauena, hemen gaintxuan bertan. 
- Altzuain... 
- Hau Altzerreka... 
-... Altzuain, hau pistia da... 
-... Hau Monte Asensio, ba, konparaziñuan Ulamendi hementxe. Hementxe. 
- Ulamendi? 
- Bai, bai. Ulamendi. 
- Basolauak be bai. 
- Basolauak be esaten dotsau, Sestra be bai, Telleta be bai hor ta... Ez dakik? Basuak, ba... 
- Hor parian dare? 
- Bai, hortxe, hortxe, Artiara bittartian. 
- Hortitxik [...] bittartian dare horrek. 
- Bai, Sestra be bai ta Telleta be bai. Artiagaiñera bittartian dauaz horrek. 
- [...]. 
- Gero Larraintxota be bai handik eta Asentziora bittartian Elgeta partian jak, baiña [...] ta hari [inguruari be] Larraointxota esaten jakok. 
- Ha Elgetakua da. 
- Hemen gaiñetik hau izango da? Hemen inguruan edo? 
- E? 
- Asentzioko ermittara [...]? 
- Lehenau. 
- Lehenau, ez? 
- Bai, bai. Hamendik, konparaziñuan, hona Asentziora baiño lehenau. 
- Asentzio hau da, e? Hau da beste gaiña. E... 
- Artiagaiña? 
- Artiagaiña. Artiagaiña ta Asentzio bittartian? 
- Bai. Larraintxota. 
- Larraintxota [...]. Bueno, Larraintxota [...]. 
- Bai, gero harei [...] eta be [...] esaten ei jakuen. 
- Zeuok esaten dozuena, e? 
- Bai. 
- Bueno, Euzkitzatik... oin gora bittartia edo? 
- Ilddaa be bai han zati bati, Euzkitzatik Asentziora bittarekuai Ilddaak esaten jakon. 
- [...]. 
- Hau Euzkitza izanda, hola gutxi gorabehera? 
- Bai, bai. 
- [...]? Ez, eztok? 
- [Ilddia] esaten jako horri, [...] bittartiari. 
- [Jarikotxo]... hor, ez? 
- Bai, hori, bai, hori danori, hori illara danori. 
Irutontorreta inguruko toponimia
Lonbide Elorza, Juane
- Honek beste aldeko tontorrak hasten jakuz hemen. Hemen, errekian bestekaldetik oin. Han Bolintxo gaiñian edo, han... tontor-nan bat edo agertzen da hor. 
- Bai, hori... Egon hadi. Artzia bestekaldia dok. Hori... 
- Urtia. 
- Urtia hau? 
- Bolintxo... 
- Bai... 
- [...] Urtiagaiña, [...] txabolia [...]. 
- Bai, bai, Urtiaa. 
- Urtia? 
- Urtiaa, bai. Urtia. Hori, ez dakik? [...] txabolia-a dauaz. 
- A, bai, hemen txabolia dao. 
- Bai, bai. Urtia. 
- [...]. 
- Ta beheratxuao, hau, txabolia? 
- Ba, hor dana, Urtia esaten jako horri. 
- Hau Sakonaundi errekia edo esan dou, ez? 
- Bai. 
- [Errotiara] doiena. 
- Bai. 
- Urtia, Sakonaundi errekia, hor beste tontortxon bat be agertzen jaku. 
- Bai, zela esaten jotsek... 
- Errotian gaiñian. 
- Bai, bai, hari... 
- Errotiako txabolonduai? 
- Bai. 
- Ez jakixat. 
- Hari lauai bai. Oin ez jatak akordauko igual. Esaten jotsek hari izen bat. Guk Errotiako txabolia ta Errotiako txabola ondoko laua esan izen jotsau, baiña bajaukak harek izena ta ez jatak akordatzen oin. 
- [...] eta zerak, baiña... oin, danok akordatzia... 
- Bueno, gero goixai Artzia. Handik Loperako... han beste lautada bat jak. Hari Artzia edo... 
- Horren gaiñian? 
- Bai, handik gora. Bai. 
- Bai, Loperako [...]. 
- Handik goiko... 
- Irutontorreta aldera. 
-... [...] eitten zan lekua. Oin, ba, piñu sartuta jak, baiña... hor Artziako laua. 
- Gero, hor Loidibolu gaiñian? 
- Horri Aantzola. 
- Gero hor Axkixibarrera doian errekatxua pasau ta han, hemen beste tontor edo... 
- Bai, hari Sorginzelai. 
- [...] txaboliai? 
- Hemen Beitzibarko txabola bat [badaok] , ez dakik? Han San Kristobal parian Sorginzelai. 
- A! Handikaldien! 
- Bai, ba. 
- Bale. Hau da ya beherutz... bueno, beherutz ez, han goruntz dauana, Irutontorreta alderakua. Hau Loietxeberrira doian errekatxua, hau Irutontorreta... Honi zela deitzen dotsazue Irutontorretai? 
- Irutontorreta. 
- Irutontorreta? 
- Bai. 
- [...] ipinitta? 
- Ez, [...]. Tontor danei? 
- Hor beherauan, zela esaten jotsek hari...? Lehen Beittibarko pagadixa zuan pusketa bat. Ta guk goiko mendixai Irutontorreta; Sorginzelai, ba, behiai. Gero han beste tontortxo bat bajak. Bestekaldiai, berriro, Sospetxu. 
- Ha [...]. 
- Bai, ba. Hari Sospetxu. 
- Ta hau [...]. 
- Basobaltza. Basobaltza. Artziatik gora Basobaltza. 
- [...]. 
- Basobaltza. 
- [Artzia... Irutontorretara bittartian]. 
- Artzia hemen [...]? 
- Hemen, ez dakik? Errotiatik urtetzen jok, ba, bidiak Lope gaiñera? Hari lauai Artzia. Ta gero handik eta Irutontorretara bittartiai, ezkerrera, Basobaltza. 
- Basobaltza, bai, bai, bai. 
- Handik Sorginzelaira bittarteko horri sakonorri Basobaltza. Ta gero, ba, goixa Irutontorreta. 
Irutontorreta inguruko toponimia
Lonbide Elorza, Juane
-... joiak Artziara. 
- Otsalei. 
- Otsalei bestia. Otsalei dok Askasibarbolura urtetzen dabena. 
- [...]. 
- [Bestera]? 
- E? 
- [Bestera]? 
- Bai. 
- Baiña hemen bixen bittartian daukau hemen markauta zer bat, lautadan bat edo. Ya bastante goixan, e? 
- Hoixe dok, ba, Artziako laua. 
- Hau da Artzia? 
- Bai, hoixe dok. Hoixe dok, Artzia hoixe dok. 
- Hori borrau, Artziako laua hau da, ez hori. 
- [...]. 
- [...]. 
- Ta Artziatik behera dao hori, Antzola, Loidibolu bittartian? Antzola edo esan dozuna. 
- Ba, hamentxe, Askasibarko... ez dakik? Askasibartik gorako lautadia. Txabola bat be bajak. Antzolako laua dok Askasibarko [txarakua]. Loidibolu ta Askasibarren ta horretxen goiko lautxuori. Artzia baiño lehenao, beherao jak hori. Hori jak Sakonaundiko errekatxotik eta Otsaleikuan bittartian. Askasibar ta Loidibolu [ta...] gaiñeko lautxua. 
Lautxua. Ta gero goixa Artzia. 
- Bai, ondo dao hori hola. 
- Ta gero zela esaten dotse Artziatik hori... Errosaixobasotik hori lauori? Hor [...] eta piñudixak-ta bazittuan, ba? 
- Haixe dok, ba, Artzia. 
- Artzia goixan jak. Artziatik behera jak hor beste lautada bat. 
- Hor San Martin basuak jarek hor, baiña... [hor] esaten gontsen hari. 
- [...] diferentzia haundirik barik jarek. 
- Danok bat dittuk eta... baso bat. 
- Hemen dao. Hau da Artzia, hemen Lopaldoste da hau. Hor... tontor hori? Tartian daon tontor hori? Hau? 
- Lopegaiña. 
- Eta hor Lopaldoste jartzen dabena zuek zela esaten dozue? 
- Lope. 
- Lope. 
- [...]. 
- Han txaleta dao einda. Horko lautada horri izenik emoten dotsazue? 
- Horri... Egon hari. Pagarre dok behia, Pagarreko gaiña. Handik behera Pagarre edo esaten jotsek. Lehenao Gontzarriko sagasti pusketa bat zuan hor... 
- Behian... 
-... handik beheratxuauan. Horri, ba, Pagarreko goiko laua. 
- [...]. Ta han gora Karabitta. Karabittako laua. 
- [...] Angiozarko bidera, oin endreauta jak, baiña urtetzen jok Altunera ta Lopera ta fateko hor goiko laura. Hari Karabitta. 
- Hurrengo aittari preguntau, jakingo dau ta. 
- [...]. 
- Gero, Lopegaiñetik Irutontorretara bittartian, hor...? 
- Ba, hantxe jak, ba, Artzia. 
- Artzia hantxe jak, ba. 
- Bai, bai. Hemen tumulua [jartzen jon]. Bale, bale. Bueno, ya bestekaldera, han Zigarrerokua edo... 
- Bai, Irutontor... Irutontortik azpixa dok Ziarrerrokua. Gero harutzauan Kotxabal, handi zerera, San Prudentziora [...]. 
- Zera, Itsuskitza be bai. 
- Kotzabal, ezta? 
- Bai. 
- Zabaldo be bai. [Kotxabalak] be bi bizitzakua. Zabaldo beheratxuao. Gero Itsuskitza. 
- Hori [...]. 
- Itsuskitza. 
- Bai. 
- Ba! Horrek ya... 
- Hor basarririk ez jak hor gehixao. 
- Lopetik behera doian errekiai izenik emoten dotsazue? 
- Horri Epeleko errekia, Epele errekia. 
Angiozarko erreken izenak eta kokalekua
Lonbide Elorza, Juane
- Hemen dao Epeleko errekia, hau... Pagarreko goiko laua ta hemen beste errekatxo bat dao hor Pagarreko lautik ya Altuna aldera. 
- Horri... guk, hola, aparteko izenik sekula ez dotsau esan. 
- Bale, bale. 
- Hori Altunako errekatxua. 
- Altuneko errekatxua. 
- Bai, Altuneko errekatxua. 
- Altuneko errekatxua goittik behera doiena [...]. 
- Epele errekiau beheko printzipala... 
- Printzipala. 
-... dau, daok hori. 
- Kanpazartik datorrena. 
- Bai. 
- Epele errekia. Horrek bestiok... Altuna errekatxua, Altuna errekia edo... 
- Lopetik be bajoiak bat eta Altunetik beste bat. Bata Lopeko errekatxua ta bestia... hona beheko zera, printzipala, Epele errekia. 
- Epele errekia. 
- Epele errekia horri. 
- Orduan, han Lopetik Epele errekara doiana? Hori? Errekatxo hori? 
- Ba, hoixe, bat Altuneko errekatxua ta bestia, ba, Lopeko errekatxua, Epele errekara doiazenak. 
- [...]. 
- Bixak han jarek, Lopera bittartian jarek, bata alde batetik ta bestia bestetik. 
- Bai. 
- Bale, bale. 
Azalgate mendia, Angiozarko altuena
Lonbide Elorza, Juane
- Ta Azalgeta ipini dozue, Azalgete? 
- [...]. 
- Angiozarrek daukan mendirik altuena da. 
- Bergarak daukanik mendirik... edo... Angiozarkua. 
- Angiozarkua! 
- Azalgete. Zeuen partia da, gaiñera. 
- Bai. 
- Karabitta [...]. 
- Karabittatik gora ha puntia. 
- Azalgete ta Pagamendi be bai! 
- Azalgete ta Pagamendi. 
- Pagamendi be bai. 
- Pagamendi harutzatxuao. Baiña Azalgete dauenik mendirik altuena Angiozarren. [Ha] ekartzen giñuan guk hango garua. 
- Zortzi bat biaje edo... danera dozena bat edo... 
Angiozarko toponimia; tontorrak
Lonbide Elorza, Juane
- Joe, Azalgete ipini barik ez laga, mutillak! 
- Hori? 
- Lopetik Gontzarrira bittarteko gaiña. Ba, zuen txabolia badao, [...] txabolia? Haretxen gaiña. 
- [...] 
- Ta gero Pagamendi be famosua da. 
- Hoixe! 
- Handik Gontzarrira bittartekua. 
- Pagamendi. 
- Eske hemen mapa hontan ez jan ta. Hauxe izengo don Pagomendi. 
- A! Pagomendi 17xan. 
- Pagomendi beste tontorra da, ez? 
- Bai, bai. 
- Bai, bai, [... solutik] gora eskillarak darena [...] laura. 
- [...] lautadia [dok] Pagomendi. Ha [...] zuan. 
- Obispuena [...] , gero oin ez dakit zela daon, baiña... 
- Handik egurra [...]. 
-... [...] edo San Migel monte edo... 
- Elixara handik ekartzen zuan behintzat egurra abadiendako ta. 
- Hor Pagamendittik, bueno, Manddaa aldera begira jarri ta ezkerretara hemen "ruinas" edo agiri da. Etxen bat jausitta edo. 
- Zera hor... 
- Etxia jausitta? Gontzarri. 
-... Gontzarri gaiñekua. Bueno, Gontzarri zuan lehen han... Pagamendittik... [bueno] , oin Gontzarrira bidia hartzen dok... 
- [...] Gontzarri hamendik... 
- Bestekaldera, e, hemendikaldera. 
- Baiña bertantxe. 
- Bai, han zelai bat bajak eskumati -Gontzarrin, konparaziñuan, hori-Gontzarrin txaletera erromaria jak, eztok? Pixkat beste Gontzarrira bittartian beste pista bat hartzen dok eta han eskuman zelaixa jak. 
- Bai. 
- Ba, hantxe zelaixan baztarrian ei zuan lehenao etxia, Gontzarri gaiñekua. 
- [...]. 
- [...] barrixa ei da hori, gero einddakua. 
- Bai, bai, bai. 
- Hori, "ruinas", haixe. Gontzarriko txabolondua esan izen jotsau guk, baiña lehen gero... oin ezebe ez jak han, ez hormaik eta ezebe, baiña gure denporan txabolia egon zuan. Oin ezebez, oin zelaixa bakarrik. Ez jakixat piñu sartuta ala zelai dauen be, zela dauen be. Baiña zelai egongo dok seguramente. Hoixe dok Gontzarri gaiñekua. Oin, ba, bestekaldera pasauta jaukek. Gero txaleta be eindda jak, baiña ez, Agustiñek etxia lehenau han ei zuan. 
- [...] Gontzarri gaiñekua dok? 
- E... Bai. Gontzarri gaiñekua ez, Gontzarri hamendikua. 
- Hamendikua. 
- Hamendikua ta Handikua esaten [...]. 
- Handikua ta Hemendikua esaten jakok. 
- Bai, hola dok, bai. 
- Bueno, ta gero hementxe daukauz tontor batzuk markauta. Hau Sagasta da, hemen... 
- Sagastatik Burdiñua aldera? 
- Ta gero... Bai. 
- Gaiña? 
- Ya Kanpazar aldera gutxigorabehera bidian parian. [...]. 
- Kanpazar aldera Arraibe lehelengo tontorra. E! Arkazena. Hau... 
- [Gara-ailletik] gora Arkazena. 
- Sagastatik hona Sustraitzara bittartian ezkerretik dauena Arkazena lehenengokua. 
- Sustraitza... 
- [...]. 
- Bai, Arkazena hori. 
- Ta Sagastatik hori gorakuori zela dok, ba, Añabarta? 
- Añabarta bestia. Sagastatik Burdiñua aldekua, Zabaletako etxaburuan Añabarta. 
- Gero han Arkazenatik beherutz kamiñua segidu ta kurbia eitten dau kamiñuak eskumatara. 
- Bai. 
- Kurba hori pasau ta han ezkerretara dauen tontorra? 
- Ha Arraibe. 
- Arraibe? Han zer bat dau, tumulo bat edo... [Kanpaluarri] edo zera. Hor -bueno, ez dakit nik-antxiñako sepulturan bat edo zer bat dao ipinitta han. Aranzadikuak-ta ipinitta dauke han. 
- Bai, nunbaitten hor zeozetan ibili zittuan bai. 
- Pare hori da, ez? 
- Hori jak, konparaziñuan, Arraibe hau... 
- [...]. 
- Larrañagara-a kamiñua hartzen dok Sustraitzan. Larrañagara pistia ta bestia Elgetara. 
- Bai. 
- Ta Larrañagara [...] etortzeko, ta [...] handik Kanpazar aldera, Kanpazarko... [hola] doiana, Olaitturrira bide bat. Ta Kanpazarrera [...]. 
- [...]. 
- Ta Sustraitza bera zeri esaten dotsazue, hor Arraibe ta [Arkazena] bittartia edo...? 
- Hor Sustraitza basarrixa zuan. 
- Ta nun zeuan hori? 
- Hantxe... 
- Beheko lau-auan. 
-... Lamaiñara-a kamiñua hartzen dok, ba? Kamiñutik Lamaiñara ta Larrañagara ta pistia. 
- Pista hori ze da han sozidadia edo dauena han? Han parian han sozidade bat eta han... 
- Sozidadia? 
- Sozidadia edo... 
- Zeoze [...] holako edifizio [zeren bat]. 
- Bai, zeoze, bai... Bai, haintxe. Han basarrixa zuan. Ha Sustraitza. 
- Hantxe zan, ez? 
- [...]. 
- Errebueltia baiño piska bat lehentxuao? 
- Bai, bai, Sustraitza. 
- [...]. 
- Bai, bai, zeoze egon bihar jok, bai. 
- Basarrixa zan, ezta? 
- Basarrixa zan, bai, formala. Joe! Basarrixa zan gerra denporara arte. 
Angiozarko baserri-izenak
Lonbide Elorza, Juane
- Gero Aldatsa. 
- Bai. 
- Irukotxo be han dao behian. Irukotxo ez [jakit] lehen ipini dozuen. 
- Ez... Ta bestera lehendabizi zein da? 
- Ba, haxe, ba. 
- Haxe, Irukotxo. 
- Bestia... 
- Goimendixa da... 
- Ha, ha zentrala, Munabeko zentrala zan. 
- [Bai] , zentrala, [argi eitten juen]. Harek han egon zituan bizitzen, baiña han ez jauan eze zerik. 
- Gero hor beste bat... 
- Presan bat edo bazeuan hor gaiñian, ez? 
- E? 
- Presan bat edo...? 
- Presia oin be han jak. Oin ez jok, ba, Boluk erosi? 
- Bai, bai, bai. 
- Bolu. 
- Zein Bolu? 
- Felixek. 
- Izenik badauka presa horrek? 
- Argietxeko presia. 
- Argietxeko presia guk beti. 
- Beti. 
- Bestia Salterrotako presia bestiai. 
- Bai. 
- [... ahaztu ein...] ipintzia. 
- Salterrota ipini dou, ba. 
- Salterrota bai, baiña Salterrotako presia... 
- Bertan gaiñian dao. 
- Zenbat falta da [...]? 
- Eske hementxe jan... 
- [...]. 
- Gero beste bat be ipini ez douna, oin ez dok esistitzen, baiña Zuaizketa txikixa be ba ei zuan. 
- A, hori? 
- Bekoetxiakuak han bizi izandakuak ei zian. 
- Hori... 
- Zuaizketa txikixa. 
- Nun zeuan? 
- Hori hantxe etxe ing... oin [...] dao han Zuaizketan. Zuaizketako etxe albuan [haren] baten. Oin neuk be ez [jakit] seguru, baiña uste juat handik Argietxerako han... 
- Zuaizketa [...] bittartian edo? 
- Bertan etxetik gertuan egon bihar juan. 
- [...] Andiketxe bittartian edo? 
- Bai, bai, hantxe, horren baten. 
- Hori entzunda neukan neuk be. 
- Beketxekuak handik etorrittakuak ei zittuan hona Beketxera. 
- Ta zuek ezautu ziñuen hori? 
- Ez, ez. 
- Nik be amak esanda aittajunari entzunda-do zeukan ta. 
- Bai, bai. 
- Zuaizketa txikixa. 
- Bai, neu be entzunda [...]. 
- Guk ezautu ez giñuan ein. 
- [Zelaitxo...]... 
- Bai. 
-... Lasartetik behera, Gongetatik zerian. 
- Gongeta-a ipini dittuzue? 
- Ez. 
- Lasarte ta be ez, Zuluetak be ez. 
- Haintxe dia horrek be. Bestia... 
- Hor... 
-... bestia [...] , eztok? 
- Baiña hara bertara fan bihar badabe... 
- Bai. Ez dou akabauko bestela... 
- Hoixe, ba. Hoixe, ba. 
- Zelaitxo ta ha bestia behekua zela zuan? 
- Zein beste? 
- Han erreka gaiñian bajak, ba, erreka erdixen? 
- [...]. 
- [...]. 
- Bueno. Ba, gehixenbat hori zan, honek Partaitti aldeko basuok eta tontorrok ipini ta... 
Elorregi auzoko toponimia
Ceciaga Inza, Roman; Eraña Lizarralde, Iñaki
- Hori izen bihar dok. Hori Aistiko laua. Gehixao. Hau danau be ya... Guk honi espalda honi, hamendik hasi... bueno, hamen dok... Etxaubetik... 
- [...]? 
- Elkoo, bai, Elkoo. [...] Etxaubetik Elkoora doian pistia? Aber... 
- Hainbeste jarek hor... 
- Baiña bat generala. [...] Elko txabolia... Elkoro. 
- Hemen errekia... 
- Errekia nun jak hor? Hamen beste errekan bat egon bihar dok, e! 
- [...]. 
- Erreka hau hamendik etorri dok, eztok? 
- [...] doia beste bat? 
- Leiñapotzutako... Guk Leiñapotzu ta esaten gontsan beste zulo bati. 
- [...]. 
- Hamen mapa [...] hi? Etxaube, Elkoo... Ba! Hau izango dok, bai. 
- Hemen errekatxua nundik...? 
- Hamen ikusten dok? Errekatxua hemendik joiak errekatxo bat. 
- Bai, bai. 
- Ba, hau dok, paraje hau guk, "como zona de referencia" dok Leiñapotzuta. 
- Hauxe edo hola? Hor txabolia bajak hor? 
- Txabola bat jak hor, bai, Lamaiñoetxeberriko txabolia. 
- Hori dok? 
- Bai, hori, hori, zona hori. Pixkat goratxuao dao Leiñapotzueta. 
- Halako bat gutxi gorabehera? 
- Pixkat goratxuao igual izengo dok, baiña, bueno, hortxe. 
- Dana, zona hori esaten jotsau guk. Piskat gorao dok. Oin, txabola hori behe-eheko [pista...]. 
- Bai, gorao dok. 
- Hori Etxaubeko txabolia dok bestia. 
- Bestia... 
- Hortxen. Hori, hori, hori. Leiñapotzueta. 
- [...]. 
- Ta gero... aber hamen ingurukon bat ikusten doun... [...] beteta jak oin... 
- Dantzalekua hau. 
- Hau Dantzalekua. Hamen zulo bat jak, dantzan eitten zuan lehen ta oin Dantzalekua geratu jakok izena. 
- Pistia [...] jatok hamen... 
- Hamen [pistia...]... 
- [...] lautadia... 
- Hamen jak lautada bat [...]. 
- Lautadia hemendik zihar egongo da. 
- Tuukarri [...] ez, hainbeste ez jak. Jo, eske hemen mapan da la letxe topatzia. 
- Ze dok Antzuola ya hori edo...? 
- Ez... 
- Hori Bergara... Eske mugarrixa hortxe dao. 
- Ez, hori Bergara dok, Bergara dok. Mugarrixa puskat beheratxuao jak. Nun jak hamen Antzuola? Ta bestia, Asalditta? 
- 29xa ze zan? 
- Tuukarri. 
- A, bai, Tukarri. 
- [...]. 
- "Espera, espera, espera, espera. Espera en la linea [...] por aqui... por aqui o asi [...] Tukarri". 
- Hauxe izango dok, e, Iñaki. Hau. 
- Hori izengo dok. 
- Hau lautadia izan bihar dok. 
- Bai, bai, bai, lindia jak, lindia bertan jak. 
- Bai, bai, lindia... Hori dok, Dantzalekua. 
- Mendi honi zela deitzen dotsazue? 
- Asalditta. 
- Gero Dantzalekuan gaiñian beste tontorren bat edo bajak hor txikixaua? 
- Bai, Tukarriko puntia esaten dotsauna. 
- Baiña hor ez jak. Tukarriko puntia jak Tukarriko [...] txabolia... Tukarriko [...] hemen azaltzen dok? 
- Hau izengo dok? 
- Ez... 
Elorregi auzoko toponimia; mugako tontorrak
Ceciaga Inza, Roman; Eraña Lizarralde, Iñaki
- Hau izengo dok Lizargarate. 
- Han ipini douna hau dok, e! Uste juat. 
- Ba, gaizki jaok benetan. Hau Tukarri dok. 
- Hori hau dok. Hori dok hau. 
- Ba, gaizki jarek. Hori Tuukarri dok. Bueno, nik [...] gaiñera, piñua ta hamen abetua ikusten dok kuadrau-uadrau zela daren? Tuukarri dok. [Leixoko] zelaixa, hamen Atebiko txabolia. Gaiñera, ikusi eitten dok, beheko txabola [...]. 
Ikusten dok? Atebiko txabolak. Ta hori Lizargarate dok. Hau mapaau ta honek ez dittuk igualak. Hau mapaau izango zuan honaiñok. Hau sobre jak. 
- [...]. 
- Bai, bai, seguru. Hor dao Lizargarate. Lizargaratetik hona, tiki, tiki, tiki... Ta hor ze txabola jak, ba? Zazpirehun ta hamar. Ze, ba, mendin bat jak hamen ala? 
- Hau Asalditta azpiko kruzia dok hau, e? 
- Hau dok kruzia, hau dok Asaldittan bertan. Mahaixa daona. 
- Bai, bai, bai. 
- Han txabola bat jak apurtuta baiña hau txabolaau ez. Hori txabolaori ez dok esistitzen. Lizargarate, Asalditta lautadia ta hemen jak bestia, mendixa. Hori ez jak. Lehen bajauan hor txabola bat han goixan. Hau uste juat... guk hau ez juau ezautzen txabola hori. 
- [...]. 
- Hamen mendi... hamen ez jak [otaik] , eztok? 
- Nun? 
- Hamen mendirik bajak? 
- Ez, ez, ez. 
- Hamen mendixa egon bihar dok. Lehelengo Asaldittatik lautadia hemen jak. 
- Bai, honutz jak, e? Beherutz, beherutz. 
- Ta lautadia hau dok Lizargatera doian bidia. 
- Beste tontor bat hemen egon bihar dok. 
- Lizargarate. Hamen jak hau... Landarraitz. Hau Asaldittako lautadia dok seguru. Asalditta mendixa... 
- Bai, bai, bai, bai. 
-... Tukarri hau. Tukarri ez jakixat markauta daon. Geizki markauta jak hor. 
- Apuntau eingo dou, ez? 
- Zein? 
- Hori seguru [...] lautadia. 
- Bai, hau... 
- Bueno, orduan, hau Dantzaleku... 
- Gero hor esan dozue Mixoko zelaixa, ezta? 
- Bai, Tukarri albuan daona. Hau. 
- Mapan ondo ikusten da. 
- Tukarrittik hogei metrora esango genduke. 
- Mapan daona hau dok Misoko zelaixa. Miso basarri [zerrendakuana] beran zelaixa. 
- [...]. 
- Aurrian, Tukarri aurrian [...]. 
- Lizargarate ya dok beste... ya [...]. Hemen behera jak hau. Asalditta baldin bajak, ondo baldin bajak markauta, -ez jakixat nik ondo daon markauta-, 738 asko pentsatzen jata neri Asalditta. 
- 738? Gehixao [...] , "ochocientos y pico" dauka! A, bueno... 
- Landarraitzek? 
- Bai, bai, bai. Ostias! Bai, gehixao dauka, e, Landarraitzek. "Anda con mas ahora, e! Antes era 740 pero ahora ochocientos y pico"... 
Aritzetako San Migel auzoko toponimia
Ceciaga Inza, Roman; Eraña Lizarralde, Iñaki
- Beste errekatxo hau Sagastizabal hor paretik doiena? 
- Ba, hori Kutxilixa. 
- [...]. 
- Bat Saizabalgua ta bestia Kutxilixokua. 
- Zein dok zein? 
- Hau Saizabalgo errekia ta hau Kutxilixa... Baiña dana Kutxilixa hau atzenera. Guk Kutxilixa esaten jotsau. Hau [kutxillerixia] edo ez zuan hau zeoze? 
- [...] zorroztu [...]. 
- Puntan [... hau be Kutxillerixa]. 
- Aber, hau zela esan dozue? 
- Hau, ba... Saizabalgo erreka. 
- Saizabalgo errekatxua, baiña hau Kutxillixa eitten da. 
- Ta hau izango zuan, ba, "principal", Kutxilixa. 
Aritzetako San Migel eta Elorregi auzoetako toponimia
Ceciaga Inza, Roman; Eraña Lizarralde, Iñaki
- Aber, oin beste terreno batzuk hemen: Oianguren... hamen ze ipintzen jok? 
- Keixa... 
- Bai, Keixatsu, bai. Mendizabal hau... 
- Hau Mendizabal... Etxaube, Etxaube gora. 
- Aistiko laua... 
- Aistiko laua... 
- [...]. 
- Leiñapotzu ta Aristiko laua pegante jarek edo...? 
- Ez, separauta. 
- Hor erdixan zulo bat jak, barrankada bat. 
- Bai, bai. 
- Aristiko laua hau. 
- Aristiko laua... Leñapotzuta beheko hau. 
- Hamen datorren errekatxua [...]. 
- Aber hemen besterik? Etxaube nun jak Etxaube? Ta hau dok, 15 zein esan juau? Hau [Mineia?]. 
- Bai. 
- Hau... hau Txarrisakon, Txarrisakona. Hemen dana Etxaubetik linea hontan hau [...] hau? Oxangurenetik gora hasi, Txakursailla hau. Egunen baten hor [...] Txakursailla. 
- Hau gutxi gorabehera? 
- Oxanguren nun jak? Oxanguren... 
- Errekatxua hasten dan gaiña gutxi gorabehera? 
- Bai, bai, bai, baiña bi errekatxo jungo dittuk hor, e! Holan eitten jok, "dzup! ", bi. 
- Lehen esan dozuna? 
- Ez... Bueno, hau, hau, hau, hau. Hau nundik jatok? 
- Hau dok Kutxillixako... 
- Hau jatok Etxaubetik. Hau Etxauben hasten dok erreka hau. Ta hamen jak beste errekatxo bat. 
- Bai, hamen egon bihar dok. 
- Hau, hau dok Txakursailla. 
- Hola gutxi gorabehera? 
- Honek pistak Oxangurenen pistak dia Etxauberakuak. Jangoikua be ez dok pasau hor sekula. 
- [...]. 
- Bai, bai, hori dok, Txakursailla hori dok. Txakursail ta gorutz... Txakursailla ta hau... Txarrisakona. Zulo bat jak Txarrisakon gorao, pixkat goratxuao. Etxaube nun jak? 
- Hau. 
- Ba, hamen bixak dittuk. Txikitxuagua izengo zuan Txakursailla ta gorao... Bixak jarek, e! Pegauta jarek Txakursail ta Txarrisakon. 
- Eperregi nun jak? 
- Eperregi hemen. Hor eperrak [jaren] lehen. 
- Errekatxo honek izenik bai? 
- Ipiñarriko errekia. 
- [...]. 
- Hemendik jatok beste errekatxo bat markau barik daona. 
- Hau dok, hau dok. Hau dok Ipiñarri, baiña hau, jode, hau ezebe ez dok, hamen ez jak urik kasi. Hamen jak ura. 
Hor, hor, hor, hor. Bai, bai, hori... Hor bai ura dao. 
- Ba, hau errekatxua... 
- Etxaubetik behera doiana beste hau da. 
- [...]. 
- Hor ezebe ez jak, errekatxo nano bat. Ba, Eperregi hori dok errekatxo horren gaiñian. Hau, hegi hau. Hau hegixa dok, eztok? 
- E? 
- Hau hegi bat dok, mendixa. Kriston pendientia jak hori. Hegi bat dok, Eperregi. 
- Beste honek izenik ez dau eukiko ez? 
- Eske hori ezebe ez dok. 
- Romanek esan jok. 
- Horri guk esaten jotsau... 
- Hori zentralera joiak hori errekatxoori. Neguan ta [...] ur pixkat, baiña bestela... 
- [...] Altziri esango dotsau guk erreka horren... Altziri esaten jotsau guk hamen azpiko honi. 
- Inguru honi? 
- Bai. Hemen ta gaiñian. 
- Biltokin bestekaldera? 
- Biltokin bestekaldeko hor esplanada bat jak, Telleixa atzian Altziri. Ta hori Altziriko erreka guretako izengo zuan. 
- Ez, bueno, zentralan gaiñian jak... 
- Ondio zentrala bajak zentrala? Biltoki oxigenos. Hau dok zentrala. Ta hori dok, hori dana Altziri. 
- Altziri eta Altziriko errekia? 
- Bai. 
- Honek izenik ez jakak eta honi ezin ipiniko jotsau. 
Elorregi auzoko toponimia
Ceciaga Inza, Roman; Eraña Lizarralde, Iñaki
- Ta gero ya hamen beste izenik guk holan ez juau erabiltzen. 
- Elkomuñon hor lautadatxo bat edo etxe inguruan... horrek izenik bajaukak edo...? 
- [...] beste gaintxo bat. 
- Bai. 
- Horrek be... ez juau ezautzen horren izenik. Aber... hau? 
- Elkoartin beste aldian dauen...? 
- Otsaitzerreka erreka hori. Hori kriston errekia dok. 
- Esango dozu berriz, Iñaki? 
- Otsaitz erreka. 
- Otsaitzerreka horrek gorutz gero bittan banatzen dau, ez? 
- Bai, hirutan. 
- Hirutan? 
- Hau... Baiña horren izena... 
- Hau Astuatik jatok. Eske horrek [...] ya ni idea aurreko errekatxoorrek. 
- Guk honi esaten jotsau Iruerrekako kruzia. [...] kruzetik Iruerreka, hiru juntatzen dian tokixan han bertan. 
- Abeletxetik gora hiru erreka, bastante erreka polittak dittuk. 
- Basarri horri zela deitzen dotsazue? 
- Ze basarri? 
- Elkoarti bestaldian dauena. 
- Abeletxe. Hemen egon bihar dok. Abeletxe... Abeletxe ondo jak. Mapan ondo jak. Elkoarti, Abeletxe, ta errekia erdixan. 
- [...]. 
- Hau Abeletxe, hemen Aierdisakona... hau ez dok? 
- Itxoin, itxoin, itxoin. Eske hori mapaori ez jak ondo. Elkoarti, Abeletxe, Elkoo,... 
- Bai, bai, hau lehen esan douna [...]. Beste hau zein esan dok? 
- Ze altura jakak? 
- Hirurehun ta... hirurehun ta hamazazpi. Basarri honen... 
- Aisti edo ze dok hori? Aierdi. Klaro, Aierdin bertan jaok gaillur bat, Aierdi frentian! 
- Bai, bai. 
- [...]. 
- Bittartian errekatxua joiak. 
-... gaillurtxo bat jak. 
- Basarrixa ta gaillur tartian errekatxo bat. 
- Guk hori zona hori dana Aierdi bezela ezautzen juau. 
- Aierdixak...? 
- Bi edo jarek Aierdixak. Aierdi goikua ta azpikua. 
Elorregi auzoko toponimia
Ceciaga Inza, Roman; Eraña Lizarralde, Iñaki
- Bale. Orduan, hori zein da? 
- Hau dok guk esaten doun Marizelaitta. Marizelaixa esaten dotsau guk horri. 
- [...]. Hamen engañau eitten jok distantziak, e? Gertuau emoten jok, baiña "buu! " Ta, gaiñera, errebueltia eitten jok hemen. 
- Hemen izenen bat esan dozue. 
- Bai, apuntauta dao. A! Hau? 
- Zeain. 
- Zeain. 
- Zeaingo zelaixa. 
- Txabola bat jak hor. Hau izen leikek txabola bat? 
- Bai, bai, bai. 
- Zeaingo txabolia. Ta Zeain ipinitta nahikua dok hori. 
- Zelaixa... 
- Zeain, Ze-in. 
- Ta hamen inguruan bestekaldian edo, hamen... Elorrigoitti egon bihar dok hor basarrixa... 
- Ta hamen beste izenik... Korteta esan juau, Korteta, lehen? 
Aritzetako San Migel eta Elorregi auzoetako toponimia
Ceciaga Inza, Roman; Eraña Lizarralde, Iñaki
- Hau ze dok? 
- Hori Keixatsu. 
- [...]. Korteta! 
- Txabolia? 
- Hau Korteta. Bai, bai, bai, Mendizabaldik gora Korteta, Korteta txabolia. Keixatsu [...] , Keixatsuko pistia behetik. 
Hemen jatok errebueltia, txabolia hor geratzen dok. Korteta dok hori. Hamen Korteta jak. Ta gero Korteta gaiñekua, hemen behera Korteta erdikua ta Korteta behekua. [...] nik ez jakixat Korteta zeaittik dan, baiña, bueno, Korteta hori ipinitta nahikua dok. [...] hainbeste misterixo ez jak. [...] errekia... 
- [...]. 
- San Migel inguru hori ez juau apuntau. 
- [...]. 
- Hauxe dok Launtsas. 
- Launtsas. 
- Hamen azkena zein da? 
- [...]. 
- Ta honi ya beste... San Migeldik azpikua... 
- Hau zein esan dou, Iñaki? 
- Zein? 
- Hau. 
- Launtsas. 
- Honi gaiñiai ze esaten dotsazue? 
- San Migel. Gero beste basarri bat Usasti, hemen egon bihar dok... Usasti. Hori be Usasti esaten jotsau. Kitto. 
- Errekatxua ipini eingo dou, ez? 
- Bai, hor ipinitta jak. 
- Hemen zelairik, basorik edo? 
- Hor dana anabasia ta kaka jak. 
- [...]. 
- Guk erabiltzen douzenak: Dantzaleku... eske dana iguala dok. Hori, Dantzaleku, Elkooko hegixa be esaten jotsau horri. Dantzalekua Elkooko hegi. 
- [Abadian] txabola [...]? 
- [Abadian] txabola bat jak hor. Hori ez juau lokalizau. 
- Elkoko hegi hori nundik dao? 
- Dantzalekuan bertan, hegixa. [...] mendin bat igual [...]. 
- Ta kotxiak-ta lagatzen dounetik Tukarrira [...]? 
- Tukarrira ez, behera. 
- Behera... Eskumara Tukarrira, ezkerretara [...]. 
- Hamen gaillurrik bajak nunbaitten? Hau dok gaillurra? 
- Bai. 
- Guk Elkoko hegixa. Elkoko hegixa. 
- Horri? 
- Hori, [...] atzian daona. Zoratu bihar gaittuk [...] , mutil! Norberan herrixa ezin ezautu! 
- [...]. 
- Hor Asaldittako zelaixa edo entzun dozue hor? Baten bati hor inguruan... 
- Astuako zelaixa. 
- Astuako zelaixa? 
- Baiña "ruinas" ipintzen juan hor, eztok? Nik [kusi juat "ruinas", etxe baten, "ruinas". 
- Bai... 
- Ez dok ikusten. Baiña hor bajeuan mapan, e! Apuntau juau, gaiñera. 
- Bai, Astuara ruinak apuntau dou. 
- Astuara ruinak eta Astuara hori, zona hori, Astuara zelaixa. 
Elorregi auzoko toponimia
Ceciaga Inza, Roman; Eraña Lizarralde, Iñaki
- Hau da Miñeta. Onbre, hori ez juau apuntau! 
- [...]? 
- Hori dok Astuara. 
- Hau da Astuara. 
- Ta zelaixa bertan jak, ez? 
- Bai, bai. 
- Ruinak daren lekuan? 
- Bai. Zelaixa dok hau. Zelaixa. 
- Bai, bai. 
- Ta zelai horri zela esaten dotsazue? 
- Astuara zelaixa. 
- Bestia Romanek esan dabena? 
- Miñeta. Behian. Hamen... 
- Minak jarek hor, sei bat mina atiak itxitta. Errekia nun joiak? 
- Hemen joiak errekatxo bat. 
- Hori Iruerreka hori hor... 
- [...] Abeletxe dok, hau Astuaa zelaixa... Miñeta hau izango dok... Miñeta echando [...] lokalizauko dou. Zelaixa jak kristona... Hau dok. Bai, hau Abeletxe... 
- Aber? 
- Hau dok? Hau dok zelaixa, Astuako zelaixa. 
- [...] zelai bat, ez? 
- Minak jarek... hau dok Miñeta ta hamendik joiak pistia. Han beherutz bajak, ba, hamen... minak bajarek, ba, beherutz? Oin piñua jak sartuta hamen. Bueno, roble amerikanua. Hemen jarek minak. 
- Hor errekatxua hemendik jun bihar dok, ez? 
- Bai. Hemen joiak errekatxo bat, hemen beste bat -hau bastante fuertia dok-, hemen beste bat, ta hau Iruerreka. 
Hemen juntatzen dittuk: bat, bi eta hiru. 
- Hori ipini juau... 
- Hori ipinitta jak, Iruerreka. 
- Orduan, hau...? 
- [...] bat, bi... Hau dana Miñetako zelaixa dok hau, hamen zelai hau. Hori zentratzia ez dok erreza, e! Errekekin... 
Hori dok Miñeta. Hor minak jarek. 
- Ez, hau zelaixa dok, e? 
- Miñeta zelaixa ta bertan pegauta jarek minak, e! 
- Zelai barrenian jarek. 
- [...]. 
- Pago artian hor ikustia pistia ez dok erreza... 
- [...]. 
- Hor daren pistak danak itxitta jarek. Asko bai. 
- Bai, baiña... [...]? 
- Ta honek ez jaukak izenik zelai honek? 
- Guk horri Miñeta esaten jotsau ta... Goikua ta Behekua, [...] situatzeko. Aber, hamen jak beste bat Miñetatik... 
- Encima de Miñeta Urdaola ta hemen... 
- Urdaola [...]. 
- "Por aqui tiene que ser, debajo de Astuara"... 
- Pistan bat [...] hor erdixan edo Urdaolan? 
- Pare bat hiru bat pista jarek hor bueltaka. 
- Eske pistak atrabesau eitten juek hau... 
- Ointxe esango dostat zein dan Urdaola. Urdaola honuzkua izen bihar dok. Urdaola alerzia artian jak, [...] dittuk, beltzakin [...] , piñu beltza alerzia. Beltzetik... Urdaola hau izan leikek. Hamen beltza, Astuara azpiko beltza, alerzia zatixa. Gero jak nahastuta. Hamen gero beste erreka bat joiak... Hau dok Launtsasko mendixa, Miñetatik gora daona. Hau Launtsasko mendixa. Launtsasen pagadixak dittuk honek. Perretxikotarako kriston parajia. 
- [...]. 
- Aber, hori "ruinas"... Ba! Ba! Hori bastante ondo [...]. 
- Hau ze zan, orduan? 
- Hori, ba, mendi hori, Launtsasko mendixa. Errekia... Ajj! Hau hartzen jok dana, e? Hamen erreka bat jatok, [hori dok...] , porke bertan erreka bat joiak. Ta Urdaola egon bihar dok bestekaldera puskat frentian pista bat jak hamen trabes -pare bat, hiru bat pista jarek-. Urdaola, alerziak, pista hau goiko alerziakua, hau [...] gaiña, alerziak, hau huekua ta beltza. Hau dok Urdaola. Kruzia... Bee! Hamen. Hori izen bihar dok. Porke hemen kruze hau markauta jaok, goiko alerzietatik joiak ta [...] zulua... zulo-na bat ein bihar jok. Aber? Hauxe, hauxe, hauxe! Hori dok. Urdaola zulua. 
Angiozar auzoko toponimia; errekak
Aranzabal Ojanguren, Paulo
- Hortik behera errekatxuak izenik bajaukak horrek? 
- Hortik beherako errekatxuak batari esaten jakok, ba, Etzabalgo errekatxua ta beste bat Ulamendikua. Ta beste bat jatok Olitturrittik. Olitturri hau dok, eztok, esan dok? 
- Bai. Hortik hasiko gaittuk. Aber. Lehelengo beherutz doian errekatxo horrek...? 
- Olitturrittik Frakazarrera jatok errekatxo bat. 
- Errekatxo horrek ze izen jaukak? 
- Olaitturri. 
- Olaitturriko errekia. Fuera. 
- Beste bat jatok honutzaotik Ulamendi. 
- Hurrengua? 
- Bai. 
- Bertan aldetik? Olaitturri aldetik? 
- Bai. 
- Etzabal alderutz? 
- Etzabal alderutz. 
- Horrek ze izen jaukak? 
- Ulamendi errekia guk betik. Beste txiki bat jatok Etzabaldik behera ta danok eitten juek behian bat eitten juek horrek. Hik ezautuko dok hemendik harutz goiazela, hau pistian topian, errekatxo bat zelan kruzatzen dan... 
- A, bai, bai... 
- [Auleta] parian ez, e? Harutzao, e! [...] ixa atzenien, e! Haraxe juntatzen dittuk horrek hirurok. 
- Bai, bai, bai. Horrek Etzabal paretik doianorrek ze izen jaukak? 
- Errekatxuak? 
- Bai. 
- Etzabalgo errekatxua hori. 
- Lehen esan doun txabolian ingurutik [...] pasatzen dok? 
- Bai, hantxe... hasi be hantxe [inguruan] eitten dok; txabolian inguruan hasi eitten dok hori errekatxoori. 
-... hemen markauta jak han beherao, ya Auleta parian urtetzen jok baiña bestekaldetik. Pagomendi baiño beheraotik... 
- Pagomendin beste aldetik. 
- Alde beretik. 
- Pagomendin alde beretik? 
- Bai, Auleta ingurura han behera urtetzen jok. Txiki bat dok, e! Igual egon be ez dok eingo, ez jakixat. 
- Bai, bai, bajak, bai. Oin igual, klaro, piñua ta sikatu eingo dok, baiña lehen errekatxua bastantia zuan hori. 
Munabetik laster. 
- Bai, hori dok. 
- Pagomendi pare-aretik behera [...]. 
- Bai. Horrek izenik bai? 
- Illerreiko errekatxua horri. 
- Lehen esan juau hiru horrek juntatzen dian lekuan Frakazar, ez? 
- Bai. 
- Hor gero Sustraitza aldetik beste bat jatok beherutz. 
- Hoixe, Olitturrikua. 
- Bestekaldetik? 
- Bestaldetik hor errekatxorik ez dok egongo. 
- Sustraitza aldetik ez? 
- Sustraitza aldetik ez. 
- Ez? 
- Sustraitza barrenera jatok, ba, Olitturrikua. 
- Ta gero hor Larrañaa aldetik-ta datorren hori? 
- Horri Auleta errekia esaten dotsau. 
Angiozar auzoko toponimia.
Aranzabal Ojanguren, Paulo
- Zela esan dozu hori? 
- Auleta errekia. 
- Ze numero don hori?? 
- 49. 
-... esan dokena? Loittikua edo hori? Loitti edo... 
- Loitti. Ba, hoixe, erreka hori Larrañako oin esan doun errekatxo hori, Auletako errekatxo hori, handitxik jatok [...]. 
- Ta ingurua Loitti? 
- Bai, bai. 
- Orduan, Kanpazarrera doian bidian Sagastara hartzen dan inguruan edo? 
- Haxe, haxe. 
- Haura gaiña? 
- Haxe gaiña. Gaiña, gaiña eta handik beherao be bai. Beherao sailla [be bai]. 
- Hori dana Loitti? 
- Bai. 
- 50. 
- A, bai, Juanek emon [joskun]. [...]. 
- Bai, ta beste basarri bat handik Zabaleta alderutz be bai bajauan, oindiokan segiduko jok han, basarri moduan [...] txabola moduan. 
- Ze izen horrek? 
- Agarre. 
- Agarre? A, bai, bai, bai, ipinitta jaukat. 
- [...] 51. 
- 51. 
Angiozar auzoko toponimia, Arrasateko muga inguruan
Aranzabal Ojanguren, Paulo
-... Loittittik aldapia jak, ez, [kamiñuan]? 
- Bai. 
- Han ezkerretara jak gaiña edo, hari izenik bajaukak harek? 
- Ointxe... ointxe esaten egon nok, ba, zerari, [Moisesi, hari ez jakixat zela esaten jakon]. 
- Hara... [ez diala akordatzen hori]? 
- Bai. [Zabaletatik gaiñerako] tontorra, gero [Burdiñuara] behera. 
- Ta Burdiñua zein dok? 
- Burdiñua harutzao. E... [Arrota] baiño Kanpazar alderatxuao hartzen dok bide bat, bajak pista bat? 
- Bai. 
- Handitxik segitttuan. Paraje lau-aua dok. 
- Pagadi bat eta...? 
- Ez jakixat. Lehen bazittuan paguak eta han; oin ez jakixat ze dauan, ni ez nok jun urte askuan. 
- Burdiñeta? 
- Zelan esan dok? 
- Burdiñua. Burdiñua, Burdiñeta... holakon bat izango da hori. 
- Ez, baiña zuk zela...? 
- Burdiñua guk beti. Gero handik Elgeta alderao, zera, Gazteluatxa esaten jakon beste hari tontorrai. 
- Intxorta parekuai? 
- Intxorta parekuai. 
- Han ebaitta dauena... 
- [Arrota gain...]. 
- Ebaitta dauen tontor haura, erdixan hola... ala? 
- Ebaitta? 
- Gaztelumendi? Ez? 
- Gaztelumendi... 
- Gaztelumendi edo...? 
- Gaztelumendi, Gazteluatxa... 
- Hor... Arraibe ta horrek zeintzuk dittuk? 
- Arraibe dok Sustraitza barrena. 
- Barrena dok? 
- Bai. 
- Han oin txabolan bat edo ein daben...? 
- [...]. 
- [Sozidadia...]... Sustraitza hor inguruan. 
- Sustraitzan bertan, Sustraitzan... 
- A! Bertan? 
- Bertan. 
- Ta Arraibe nun [...]? 
- Arraibe jak Sustrai... zeretik... Olitturri... 
- Bai. 
- Pare-arian behera Frakazar aldera gatozela, Olitturri haxe... zera dok... Zuardi, haxe dok. Hemendik goiazela eskuma aldiai esaten jakok... e... zera... zelan esan dot? Arraibe. Arraibe. Eskuma aldiai Arraibe. 
- Hemendik nora goiazela? 
- Olitturrira goiazela. 
- Bai. 
- Ta ezkerreko aldiai Zuardi. 
- Bi orduan? 
- Errekian eskuma aldiai Arraibe? 
- Arraibe. Ta bestiai Zuardi. 
- Arraibetik gora dauen tontor bat? Ya Kanpazar kamiñuan gaiñai? Haren izenik ez? 
- Ez jakixat. Ez jakixat hango zerik. 
- Olaitturrittik gorutz daon tontorra edo? Izenik bajaukak horrek? 
- Izena eukiko jok [...] , baiña guk Lasartegaiña esaten gontsan beti. 
Angiozar auzoko toponimia
Aranzabal Ojanguren, Paulo
- Izenen bat akordatzen bahaiz... 
- Handik behera, [ba, esan dostat] , Zabalerako, zera, sakona, ba, dana [...] behetik errekatik goraiñokua. Gero Juan Carlosen saillak jaazak. Harek ez jakixat ze izen esaten dotsen [...]. 
-... jaukak Bieta basua esaten dotsena [Garaikuak]. 
- Zela? 
- Bieta basua. Hori jak errekatik... zeerutz aldera... 
- Olaitturrittik behera? Eskumetara? 
- Bai, bai. 
- Errekia ta Sustraitza bittartian edo hola gutxi gorabehera? 
- Han Auleta parian errekia kruzatzen dok, ba, bidian? 
- Bai. 
- Ba, handitxik hantxe bertan segittuan, eskumaldera. 
- Hortik gorutz beste izenik? 
- Hortik gorutz? Ulamendi be hortxe jak. 
- Ulamendi? Zein dok hori? Ze inguru? 
- Ba, Zuardittik Etzabalera bittartian. 
- Hor parte hori? 
- Bai. Beste Ulamendi bat Partaittixan be bai esango dostat. 
- Ze dok haundixa, hori Ulamendi edo...? 
- Ez, sail haundixa ez dok hori. 
-... saillen bat edo hola akordatzen bahaiz... 
- Hor Irukotxo aldian Munabetik hori... Lamain azpi alderarte horri danoi zera esaten jako: Gaztaiñaixa. Hori Argietxe gaiñekaldioi ta handik Ugarte alderako horri saillori Gaztaiñixa. Gero goratxuao jak [...] Errotalde. 
- Errotalde norutz? 
- Ugarte aldera. 
- Errekian ezkerrekaldetik? Ugarte errekian ezkerrekaldetik? 
- Bai. Gero aurrerao juan ezkero, berriz, Ugarteraiñok ixa juan ezkero, han Uero. 
- Hori ezkerrekaldetik? 
- Hori be errekiak bertan urtetzen jok. Ez dakik han Munaben zentralerako urak eta nun hartuta daren? 
- Ez. 
- Ugarteko etxien atzekaldien erreka aldera. 
- Gorau ezer? Han Galarrarutz edo? 
- Hango barri ez jakixat nik. 
- Irukotxotik goruzko... [ez jakixat] , sail horri Aldatsa bittarteko horri izenik bai edo...? 
- Horrek danok soluak zittuan ta guk etxeko, zerak, etxaburuak eta holan esaten gontsan. Besteik... Etxaburua, Etxazpixa... 
- Etxeostia ta... 
- Etxeostia ta holako gauzak... 
- Ta zuen etxetik beste... errekian bestekaldera edo? Izenik-ta bai han? 
- Beti Etxeaurria hari. [...] izenik horkorik ez jakixat. 
-... pixkatxo bat hona, honutz... 
- Angiozar aldera? 
- Bai. Jausua. Hasi Boluan ta hori danoi ixa goraiñok. 
- Hor errekatxo horren inguru hori? 
- Hori dok. Bolutik alde bixak. Bolutik gora errekatxo alde bixak, Jausua. 
- Ixa Pagomendiraiño? 
- Ixa Pagomendiraiño, Pagomendi joteraiño. Gero [mendi gaiñai] Azalgeta. 
- Hori beste dana... 
- Hori beste danoi Jausua. 
- Gain-aiña be bai Azalgeta? 
- Gaiña Azalgeta [...]. Gero hemen kanposantutik gora [bajak, ba, hori] , Ochoak saillak bota jittuk, ba, oin? Urte batzuk dia... piñudixa. 
- [...] bittarte hortan? 
- Kanpusantu gaiñian. 
- A! Bai, bai, bai, beste aldian, bai. 
- Kanpusantu gaiñetik horra gora, hor jak beste sail bat Alastra. 
- Hor bertan, ez? Piñua botatako...? 
- Hoixe, hoixe, piñua botata dauen... hau... behioni ez jakixat zelan esaten [dotsen] , baiña harei goiko lauai ta Alastra dittuk horrek danok. 
Angiozar auzoko toponimia. Errekak.
Aranzabal Ojanguren, Paulo
- Lehen esan doun Jausuak edo errekatxo horrek izenik badauka? 
- Jausua, Jausuako errekatxua. Kangrejutara [...] oin ez dok asko egongo. 
- [...] 
- [...] 
- Errotaberrira doian errekia? 
- Horri Metala esan izan jakok beti. 
- Metalerrekia? Metaleko errekia edo...? 
- Nik horko... zerik ez jakixat. Metalarrua betik horri entzunda, baiña beste izenik... 
- Zela? 
- Metalarrua. 
- Arrua? Ingurua edo? 
- Ingurua edo sakona... ba, Metala. Metalarrua beti guk... Baiña horko izenik ez jakixat nik besterik gehixao. 
- Bolutik Andiketxera bittarte horrek edo? Zuazketa bittarte horrek izenik bai? 
- Horrek izenik ez jaukek zeaittik danak soruak zela [dian] , ba, betiko zera izaten zuan, ba, Etxaburua, Etxazpixa, Etxeostia... beti holan. 
Aldaiegia auzoko toponimia
Inza Duñabeitia, Pedro; Inza Gabilondo, Mari Jose
- Ta hori, hau kamiñua. Hau Irutontorreta aldia. 
- Hau da Irutontorreta? 
- Bai. 
- Hau gaiña ta ya beherutz. 
- Gaiña zein dok? 
- Hau da gaiña. Honek, gutxi gora behera, bai, honek, berdez darenak die tontorrak. Hau da Irutontorreta. 
- Irutontorreta. Errosaixo basua hementxe doia. 
- Hauxe da, ba. Halakon bat ez? 
- [...] barranko haundi bat jaukak. 
- [...]. 
- [...] Errosaixo basua. Beitu, e? Errosaixo basua ikusten dok han? 
- Bai. 
- Goixen, hola. Hau handikalderako partian bajadatxua [...]. Handik hurrengo basua kriston barrankua dok, hemen baiño barranko haundixaua jak. Barranko haundixa. Hori zera zuan lehen angiozartar batzun piñudixa, Sozidadeko basua esaten otsen horri. Ta hori basuoi oin dala lau-ost urte edo saldu ein eben, ta Zubillagako Kortak erosi eban. 
Atzera zertuta dao, piñu sartuta dauka. Oin, nun...? Ez juat entenditzen hori. 
- Bai, bai ipinitta daukat, e? Gutxi gora behera, bai. 
- Bai? 
- Bai. 
- Bueno, bueno. 
- Bai. Tontor hori da... 
- Hau... 
- Bai, bai, hauxe pareko... erreketxura allegau barik. 
- Bai, errekatxura ez dok allegatzen. Bata be ez dittuk... Bi sail dittuk, bi sail. Dok formia [...] , sail baten formia hoixe dok. Honena. Kantoia, e? Behera. Hau [esaten dot] , kantoi bat honaiño; gero bueltan hona, zeharkatzen dok eta hona behera, hona behera. Ta bestia hona tiratzen jok, beste hanka bat. Hemen erdixen daukou beste baten adarra. 
- Errekatxuak ze izen esan dozu? 
- Errekatxuak... harek [ez jaukak errekatxorik]. 
- Hor behera datorren hau? 
- Ez, behera datorrena Otsaleierrekia. Nik esan dostat hori, Otsaleierrekia, hona beheraiño. Gero han goixan harek eitten dittuk, hiru errekatxo juntatzen dittuk batera. 
- Horrek apuntatzen [hemen]... Bat etorri bihar da hemendik ta bestia handik. Bai? 
- Hiru errekatxo juntatzen dittuk. Guk esaten dotsau Aldaiko... gure [posturetakua] , e? 
- Bai, bai, bai. 
- Aldaiko txabolazarpeko errekatxua. 
- Hori zein, ezkerrerao dauena? 
- Ezkerrerao. Hemendik ez dok ikusten. 
- Zein izango litzake? 
- Erdiko beroi, [...] Aldaiko txabolazarpeko errekatxua. Errekatxo txikixak dittuk, e, [zatitxo batzuk] dittuk. Eta bestia honutz hemendik, handik gure aldera etorri ta hor, piñua, [atzenengo piñua] ikusten danetik hara kriston barrankadia dao beste alde honetara be. Askasibarboluko txabolapeko errekatxua guk; guk, e? Harek eukiko dau beste batendako beste izen bat. 
- Ta hemen dauen tontor honek? 
- Hori gero esango dostat hori. Ta hirugarren errekatxua Trangotako errekia. Lehen esan douna. 
- Zela? 
- Trangota. 
- Eskumako hori? 
- Bai, hirurak juntatzen dien une haura Trangota arrua, guk. Akotau basotik behera datorrena. 
- Itxoin, Akotau basua zein zan? 
- Horrek lehen, ba, Angiozarko soziedadia zuan, hor. Bederatzi propietarixo zittuan, [??? nekua] ta, Elgetako be bai [Ubarixakua, Ubarixa txikixa] , ta bederatzi sozio. Ta harek saldu in juen hori basuoi. Eta saldu juen basua egur ta guzti ta Zubillaako Korta horrek erosi. Ta oin atzera plantauta dauka piñua. 
- Ta hori zeroi nun esan dozu gelditzen dala? 
- Errosaixo basua esan juau, ba? 
- Bai. 
- Errosaixo basotik hurrengo haruzko piñudixa ikusten dan [bittarte horrek] , zer haundixa, barranko haundixa. 
- Hau zonan hogeta hamabi? Ta Trangua? 
- Trangota arrua hau. 
- Baiña ze numero? 
- Hori, hori, Trangota arrua. 
- Hogeta hamasei. 
- Hori guk, e? Oin, beste batek eukiko dau beste [postura] bat. 
- Baiña hori bihar dou, zuek zela esaten dozuen. 
- Zeuek esaten dozuena, e? Hor ez dao. 
- Ta gero honi, tontor honi, guk esaten gontsan Belako tontorra. Guk, e? 
- Hogeta hamazazpi. 
- Bai. 
- Belako tontorra ta Basaldei, horrek izen bixok ibiltzen zittuen horrek. 
Aldaiegia auzoko toponimia.
Inza Duñabeitia, Pedro; Inza Gabilondo, Mari Jose
- Hori, e, hori [altun] dao. 
- Altuana? 
- Bai. Ta horren ostera jak zer haundixa atzera, bajada hundixa. Basaldeiko laua handik hurrengo, Basaldeiko laua. 
- Hogeta hemezortzi? 
- Bai - Oin, beste zelebrekerixa bat daok hor, handik [jun] lautada hortatik, harutz, sail haundi bat [dao] , Beitzibarreko sailla dao, hari esaten gontsan Katenbideta. Gure izenak, e? Oin gu horrekin entenditzen gara. 
- Ze da basua? 
- Basua, piñua jak. 
- Lautik, hola, pixka bat eskumetara, ez? 
- Hola, laua, e? Ta laua gero Irutontorretara joiak. Ta sail haundi bati Katenbideta. Guk, e? 
Aldaiegia auzoko toponimia
Inza Duñabeitia, Pedro; Inza Gabilondo, Mari Jose
- Belakotik behera hor ikusten dok, holan, sakontxo bat? 
- Bai. 
- Notatzen dozue, nik ikusten juat, baiña... 
- Tontor haundiñetik honutz, ez? 
- Eskumarantz. 
- Eskumara, bai. 
- Laiñua ikusten dok gaiñian. Koskoltxiki arrua. Horrek bihar dittuzue, horrek izenok? 
- Bai, bai bai, horrek jo ta fuego, danak. Bestela horrek galdu ingo die, Jesus Marik erdixak jakingo dittu, ta hurrenguak gutxiao ta... 
- Gero Koskoltxiki horretatik honutzatxuau juntatzen dittuk, ba, bat, bi... lau bide be bai. Hiru bide. Kurutzia. Nun dauen hor nik ez [dostat] esango, e? [...]. Kurutzia. Ta handik hona, Otsalai aldera, Otsalaiko pista aldera jo, eta beste barrankada bat jak, [Beitzibar...] bestekua [Baldezarreta]. Piñu jak. Horrek komeni jatzue ala ze ala... horrek dittuk? 
- Bai, bai, bai. Hor, piñudixa? 
- Piñudixa, piñudixa, dana dao piñua. Ta Baldezarreta horren azpixan jak beste baso-ail haundi bat, Ipintze sailla. 
- Errekatxo ingurua ya? 
- Angiozarko errekia zein dok? Edo... Otsalerrekia zein dok? 
- Hau. 
- Ba, honetxen kontra pegante jak, mugarrixa jaukak azpittik, errekia azpittik. Ipintza sailla. Hori, Ipintza basarrixa dao hor Bergaran kanpofubolan onduan? Ba, hangotxia. 
- Beste... hemen, aurreko tontortxo hau? 
- Hau tontorrau? Bueno, harutzaokua nahi badozue nik esango dotsuet. Beste [...] tontor bat daok... Hemendik ez dok ikusten, e? Irabasisailleko tontorra. Baso muturtxo batzuk, e? Ba... muturra ez, sail haundixa da. 
- Ta hori nun egongo litzake? 
- Hori Otsalaierrekia zein dok hamen? 
- Hau. 
- Bueno, ba, honetxen pegante barrena [itten jun]... Hori ez juat nik entenditzen. 
- Ipintzako sailla baiño beherau? 
- Ipintzako saillan kontran. Ipintzako sailla nun markau dok hamen? 
- Gora begira jarritta, ezkerretara? 
- Bixak ezkerretara, pegante, bixak pegante jazek, piñudixakin elkar joten juek. Eta gero, hori esan dot, Irabasua tontorretik gorako hori basoori, Beitzibar erdikua edo, Beitzibarreko esparrua. Hori... 
- Gorau? 
- Bai, horreandik gora. 
- Zela esan dozu hori? 
- Beitziberreko esparrua. Esparrua, ta Esparrupia ta horretxek. Guk ganauak ibiltzen giñuzenian, ardixak ibiltzen giñuzenian, ba, "Nun [jebizten]? " Ta "holako lekutan", Esparrupian, Esparruan edo esaten gontsen. [...]. Hau tontor hau, hau aurreko tontor hau, [honek piñudi honek] , [...] harutzatxuau jak beste sail bat guria, Baldezarretatik hona, gure aldera. Piñudiaundixa esaten gontsen guk, geure basua da. Honek tontortxo honek izena politta dauke: Sorginzelai. Ta [...]. Hor Mozolotei be bazuan behian, [...] basarrixa. 
- [...] zein da? Baserrixa zeuan hor? 
- Basarrixa. Oinddio zimientuen harrixak jazek, baiña ezkutauta jak. Otseleiko errekian kontra-ontra-ontran. Horixe izengo dok... 
- Hauxe izengo da. 
- Ba, kontra-ontran jak. Mozolotei. Haura desapareziduta dao. 
- Mozolotegi izena zeukan harek? 
- Mozolotei izena. 
- Inguru horretan... 
- [...]. 
- Baserrixak. Eta gero bason bat edo badao hola deitzen dotsazuena, edo ingurua edo? 
- Baserrixa zuan Aldai azpikua, baiña etxian izena zuan Mozolotei. Mozolotei hori. Eta gero harutzatxuau horrek tontor horrek [... dauen] aldera, Antzolako bizkarra, guk esaten dotsau Antzolako... hori tontor [... aldetik hona] ezkerrera, Antzola, [Aldaiazpiko] basua, Antzola, bizkarra ta Antzola sailla. 
Aldaiegia auzoko toponimia
Inza Duñabeitia, Pedro; Inza Gabilondo, Mari Jose
- Ta hau beste hortik Eudi alderako barranko hori, hori sakontxo hori Iskueta arrua. Hau, e? Horrek errekatxua dauka goittik behera errekaraiño. 
- Ta errekatxo horrek izenik bai? 
- Iskueta arrua. 
- [...] 
- Errekatxo horrek izenik bai? 
- Iskuetako errekia guk. Guk hola esan izen dou. Oin, zela izengo da? Ez dakit. 
- Eta inguruai, Iskueta arrua? 
- Guk hori. [Horixe da barrankotxua]. Iskueta arrua ta gero, ba, hortik Iskuetako errekia beheraiñok. Saillak batanak eta bestienak dare, baiña, Iskueta arrua. Hamen gure barrenian, oin urte askoko kontua izen bihar jok, [Jose] , hemen jazek gure basuek, behien, bi baso pusketa. Izena jaukek Bolalekua. 
- Hortxe justo barrenian? 
- Hamentxe, hamentxe. 
- Errekian beste alde edo nun? 
- Zelaixen kontraraiño. Ez, handikaldetik, bidia, joteraiño. Bi baso jazek, Beitzibarrerdikua erdixan, ta geuria. Alde banatan. Ta jaukek izena Bolalekua. Ta hor oin urte asko zala ei zan Bolalekua, jokuan eitteko. Hori nik entzundakua, nik ez dakit. 
- Bai, bai, hola izengo zan. Izen hori eukitzeko, ezta? Horri basarrixai zela esaten dotsazu zuk? 
- Eudi. 
- Bizkar horrek izenik badauka, Eudi azpixan daguan horrek? 
- Dios! Entzun, erok esaten jauena Aitzako za... tontorra. Aitzako zabala edo tontorra. Behintzet zeoze hola nahasten dittuk. Oin, nik esango dotsuet, hor Eudittik harutz bajak, ba, tontorra? Tontor hortatik honuzkuak, e? Haruzkuak [...]. Tontor horrek goittik hasi, han Belakuan esan doun... Basaldeiko tontorra ta Belako zabaletik beherako [arrankadatxo] hori Altzeta arrua. Horrek errekia jaukak txikixa baiña beheko errekaraiño. 
- Beheko baserrixoi, erreka...? 
- Beste bat jak, beste baserri bat jak bittartian, apurtutakua. Ta hori bizkar hori, Arantxobizkarra. Eudittik haruzko tontortxo hori, Arantxo, bizkar hori. Hortik aurrerakuak Gaittaokuak esango dotsue. Terrenuakin... Eudiko etxetikan behera ikusten dittuzue harek bi zuri-na harek? Ba, haren azpikaldian jak beste etxe bat zaharra, apurtutakua. 
Haura Amuskibar Etxebarrialde. 
- Hemen beste izen batekin dao. 
- Hor hartu dittuzue nunbaittetik. 
- Juanek esan oskun horrek. Amuskibar Zaharra esaten otsan harek. 
- Amuskibar zaharra [...]. Hemengo nere aman... amandrian etxia hauxe. Gure aittan ama han jaiotakua zuan. Izena ez naiz akordatzen. Manu... ez. Izena ez naiz akordatzen. Gero beheko basarrixa Amuskibar. 
Bergarako auzo eta auzuneak; mugak
Inza Duñabeitia, Pedro; Inza Gabilondo, Mari Jose
- Ta han parian badauka beste etxen bat edo Amuskibarrek? 
- Amuskibarbolua. Noizbaitten errotia izendakua. 
- Auzuai zela deitzen dotsazue, zeuen auzo honi edo? 
- Ba, lehen esaten zuan Sankristol auzua ta oin, ba, Aldaiegia auzua. 
- Gero, gu bizi garan herrixai zela deitzen dotsazue? 
- Angiozarri? Guk Angiozar. 
- Auzuak, Angiozarkuak? 
- Ba, Partaitti, Aixkoneta, Mainddao, ta Zabaleta auzua guk, Zabaletamendi [...] bezela... 
- Ta Gontzarri hau, honek? 
- Goimendi. 
- Ta hau beheko hau? Loidi ta honek? 
- Bertako hemengo auzua, Sankristobal, bertako auzotzat guk, ermittakuak dittuk eta. 
- Ta Errekaldia edo ez daukazu hor? 
- Bai, Errekaldia ta hau oin esan doten izena dana bat, Aldaiegia auzua eta Errekaldia bat. Bat. 
- Bat eitten dozue? 
- Bat. Sankristobal auzua bat. 
- Osea, Errekaldia eta Sankristobal auzua berdiñak die? 
- Berdiñak. Errekaldia hau danau da ta Sankristobal auzua be bai. Ta oin etorri da aiuntamentutik hor daona, Aldaiegia auzoa, hori tokatzen dala ta hori, ba... 
- Eske Angiozarkuontzat Errekaldia da honarte, errekako mugara arte. 
- Danai esaten dotsazue, ez? 
- Bai Errekaldia ta... 
- Loidi aldia be esaten dotsau, baiña Errekalde. 
- Ta Errekalde hemen edo... hau, Sankristobal auzua, goittik noraiño izango litzake Errekaldia? Aixkunetakin tope nun itten dau? 
- Aixkuneta partia? Angiozar partia? 
- Bai, Aixkuneta nun hasiko litzake? 
- Elizaz Askaxibarboluan, Angiozar partia elizaz, nik uste juat. Ez jakixat, ba, nik... 
- Gero hor kamiño honek, errebueltak eta darenak, hari zela...? 
- Uspe. 
- Uspe Aixkoneta izango litzake ya? 
- Bai, Uspe bai, Uspe Aixkoneta da. Terrenuak dittuk Uspen Aixkonetakuak. 
- Errotia be, zera da ez, Axkuneta? 
- Errotia? Basarrixa Aixkoneta. Aldaitxarrena, ba, Aixkoneta izango zuan. Bolintxo Angiozarkua izango dok. Edo? 
- Aldaitxar... zein esan dozu hor? 
- Aldaitxarreneko errotia. 
- Zein da hori? 
- Hori apurtuta jak. Oin ipiñi juek aiuntamientuko zera, hori garbitzeko hori. 
- Bai, depuradoria. 
- Depuradoria. Hantxe onduan jak txabolatxo bat. 
- Uspetan behera datorren errekatxuai izenik emoten dotsazue? 
- Usperrekia guk, guk besteik ez. 
- Honutz dauen beste errekatxua, Arreittik behera? Arreittik behera datorren errekia? 
- Urrango errekia. 
- Ta gero hemendik datorrena? 
- Aldaiko errekia? Ez jakixat, ba, ze izen eukiko daben, zela nonbrau neikien hori, Aldaierrekia esaten juau eta. 
Aldaiko etxeondotik pasatzen dok eta. 
- Han txabolan bat edo badao errekatxo horren han goixan. Izenik bai harek? 
- Bai, Kirimaingo txabolia. 
- [...]. 
- Motrallu apuntau dozue? 
- Motrallua, zein da hori? 
- Txabola horretatik Angiozar alderatxuao jak holako mendi tontortxu bat Motrallu izena daukana. 
Angiozar eta Aldaiegia auzoetako toponimia
Inza Duñabeitia, Pedro; Inza Gabilondo, Mari Jose
- Txabolia nun jak? 
- Hau, eta hau Arrei. 
- Hemen bittartian jak. Hortxe dok. Arrikotxo nun jaok hamen? 
- Arrikotxo hau. 
- Ba, hemen, hementxe. 
- Halakon bat? 
- Bai, Motrallo. 
- Honi gaiñoni izenik emoten dotsazue? Arrikotxo han pare-arian behetik gora begira jarritta, hola, Arrikotxo, pixka bat ezkerreratxuau, hola, tontortxo bat edo gaintxo bat edo. Izenik bai? 
- Elgeta aldera? 
- Bai. Arrikotxo pare-arian, e? Hola, lautada bat edo... 
- Arrikotxotik Elgeta aldera. Nik ez, nik ez jakixat horren izenik. 
- Han, Arrikotxotik hemendikaldera? 
- Bergara aldera? 
- Bai. Haundiñai, tontor haundiñai, izenik bai? 
- Guk esaten gontsan hari Txarako zelaixa. 
- Gaiñai? 
- Gain-aiñai. Oin aiuntamentuak ein dau kasetatxo bat be bai ta [...] lineak be hantxe jazik, eta guk Txarako zelaixa. 
Guk horrekin. Ta gero handik honutz, honek Aldaiko esparruak jazik, Aldaiko esparru guena guk. Baiña... 
- Handik honutz? 
- Handik hona, gure aldera. Beltxorren aldera. Eta gero hori Txarako zelaixa akabatzen danetik hamentxe pare-arian dao bestia, zerana, Herriko basua ta, Meltxorreko esparru gaiña. 
- Oinddio gaiña baiño... 
- Bergara alderao. Ta gero honen kontra-ontra jak beste izen bat jaukak, Bostaitzeta, Meltxorreneneko sailla dok. 
Honen kontra, honen pegante jak. 
- Ya gaiñian? 
- Hementxe, hementxe jazik, hortxe, [...] par... gain-aiñian, gain-aiñian. Horren pegante. Ta horren segidan, igual ipinitta eukiko dozue, haura gaiña Kurutzia mendixa, Kurutzia gaiña. Hori ipinitta igual eukiko dozue. 
- Bai, Aizpek esan oskun, bai. Lauaitzetatik beherutz...? 
- Bost. Bostaitzeta, e? 
- O... Bostaitzetatik? 
- Bostaitzetatik honutz, ba, Arrekotxon sailla, goixen hor raso ikusten dan hori. Beltxorsailla. Hor baserrixak jarek apurtuta, ezkutauta. 
- A, bai? 
- Beltxorrena nun jak hamen? 
- Hemen. 
- Ba... 
- Hau Bostaitzeta. 
- Hori Bostaitzeta... 
- Hemen errekatxo bat doia Beitzibarrera. 
- Beitzibarrera? 
- Bueno, igual udan bakarrik eruango dau ura, e! O... neguan. 
- Bai, euri haundixa eitten dabenian. Hau Beltxorrena... ba, hamentxe nunbaitten jarek basarrixak. 
- [Iritzira esan jok horrek]! 
- Beltxor hau dok... Beltxorra, hau dok Unamuno barri ta hori dok Unamuno zahar. 
- Errekatxo horrek izenik bai? 
- Beitzibarko errekia, ba, Lesaango errekia. Lesan hortxe jak itturrixa, Gaittaoko itturri oso inportantia izango zuan sasoen baten hori, ta Lesanerrekia. Hori Beitzibarrera doiena, e? 
- Hor beste saillik edo? Beltxorrenetik hona bittartian edo? 
- [...] , Mobillasen saillak jazek hamen. Hori interesatzen jatzue? 
- Bai, bai, izena emoten badotsazue zeuek... 
- Ba, nik hamen, Arrikotxonan barrenien guk geuk izena esaten jauna Olazabal, Mobillasen sailla. Hori ta geure basua gaiñekaldera dao. 
- Hori ze dao errekatxotik honutz? 
- Bai, hamen, hamen, hortxe, errekatxotik honutz, gure aldera. Errekatxotik hona, gure aldera. 
- Hau errekatxuau... Gaztelu? Holaxe edo? Hau zuen etxia... 
- Hau Beitzibarrerakua dok? 
- Bai, Beitzibar errekia. 
- Itxoin, hemen beste erreka bat falta dok. 
- Hau izengo da igual. 
- Gure etxia zein dok? 
- Hau. 
- Hemen falta dok beste bat. 
- [...]. 
- [...] Sankristobalera doiena. Hori goittik dator, e! Beltxorreneraiño markau. 
- Hamendik... 
- [Beltxorreneraiño] baiño goratxuaotik edo. 
- Eta ze izen dauka erreka horrek? 
- Batzuk esaten dabe Gaztelu errekia. 
Angiozar eta Aldaiegia auzoetako toponimia
Inza Duñabeitia, Pedro; Inza Gabilondo, Mari Jose
- Horri... lehen esan dou Mobillasen zer hori... 
- Olazabala hori esan juat. Mobillasena ta bestia Beltxorreneko [...] harizitixa hari guk esaten dotsau, baiña... nik gure basuan esango dotsuet Otarre beste pusketa bat. 
- Zein da Otarre? 
- Otarre nun? 
- Hemen, hor bertan. 
- Hauxe parekuau? 
- Bai. [...] hemen; hori [...] , hori da Otarre. Ba, hemen honutzatxuau dao beste bat Otazar. 
- Otarren ezkerretara Otazar? 
- Bai, Otazar. 
- Basua be bai, ezta? 
- Bai. Ta hor bistan dauena... ni... baso-usketa txikixak dittuk, e? Hor albuan Otatxiki. 
- Otarren azpixan? 
- Pegante azpira, bai, albora, alboratxuau. 
- Gutxi gorabehera... 
- Han, han, han bistan, keian parian, bistan. 
- Bale. 
- Honek txorrada danok hartu bihar dittuk? 
- Bueno, hamen, hau, zeuena. Hori goiko piñudixoi Askasibarboluko piñudixa guk esaten jau. Otazar dao horretxen azpixan, guria. [...]. Eta horren Boluko esparrua esan dotena azpikaldia, guria, Sooguena. 
- Itxoin Boluko esparrua, ez dakit nun apuntau doun hori. Ze izango litzake Boluko esparrua? 
- Guria edo? 
- Bai. 
- Hau Beltxorrena, hementxe egongo dok [...]. Hemen jak alde hontan Sooguena guk esaten jauna, zelai honen guena. Hortxe hortxe, hor. Gero hona Aldai alderatxuao jak Aldaiko zelai haundi bat jak Sooluzia, zelai haundi bat, Sooluzia. 
- Aldaiko errekatxuan harutz, zatirik-ta bai hor edo? Izenik? Soron bat edo... 
- Bai, Asasti. Aldai Etxeberri nun esan juau? 
- Aldai Etxeberri hau, hau errekatxua. 
- [...] Asasti, ez hemendik. 
- Aldai Etxeberrin gaiñian? 
- Hemen, alde hontara jak Asasti, hemen, alde honetara; gorao edo beherao, alde hontara. 
- Aldai Etxeberri baiño goratxuau? 
- Bai, honutzao, [...]. 
- Ta zer da hori, Asasti hori, basua? 
- Asasti. Hori da Aldaiko zelai ondua. 
- A, zelaixa. 
- Zelai haundi bat, zelaixa ta basua ta dana. 
- Zer da, bizkar bat edo hola da? 
- Ez lau-aua da. [...]. Laua ez, e! Aldapia [...]. 
- Bai, bai, bai. Hor besteik beherau edo? 
- Aldai Etxeberri hori? 
- Bai. 
- Horrek alde hartara... [ezin neike horri heldu]... goratxuauan beste sail bat Aldai Etxebarrikua, Egisoua. 
- Aldai Etxebarri gaiñian? 
- Bai, Angiozar alderatxuau. 
- Errekatxuatik harutz? Angiozar alderutz? 
- [...] Egisoua. Ta hau, esan dozu, Urranerrekia? 
- Hori Askasibar bolura doiena, bai. 
- Askasibar bolu hau dok. 
- Hau da zerera doiena. 
- Askasibar bolua hau da. Hau da Urranerreka. 
- [...] , eske hemen gaizki ipinitta dao. 
- Askasibar bolua hau? 
- Bai, hau izan bihar. Hau [Aldaiazpikua...]... 
- Hau da Urranerrekia, [...] doiena. 
- Ta hau [ze]? 
- [...]. 
- Han kamiñuan parian dauana, kanteria edo hari, izenik emoten dotsazue? 
- Kantera haundi hori? 
- Kantera zaharrau? 
- Bai. 
- Urrango kanteria, Loidi... Urrango kanteria, Loidiko kanteria. Ta Urrango kanteria esan ezkero, horrekin entenditzen gaittuk. 
- Kantera zaharra be bai. 
- Bai, Kantera zaharra... Loidiko Kanteria... Urrengo kanteriaz engeneral. 
Aldaiegia auzoko toponimia
Inza Duñabeitia, Pedro; Inza Gabilondo, Mari Jose
- Izen mordo bat esan dozu! Guk gehixena batuta daukaulakuan, baiña... 
- Aistilaua ta? 
- A, bai... Aistilaua geure basua dok. 
- Aistilaua... hamen... hemen inguruan izango da, hamen inguruan. 
- Aldaietxeberri ta Beltxorrena bittartian? 
- Bai. 
- Aldaietxeberri zein dok? 
- Hau. 
- Itxoin, e? Aldaietxeberri, Beltxor... Aistilaua hementxe jak. 
- Beltxorren azpixan edo holan? 
- Bai, [...] azpixan dao. 
- Bai, hor badao lau bat. Pista bat pasatzen da hor? 
- Bai. 
- Hau kurutzia igual izango dok pistia, e? 
- Hau da pistia. 
- Bai. 
- Bat hor beheraka edo beste bat gorutz. [Gora hor ez dare] ya... 
- Beltxorrena baiño honutzatxuau jak beste bat, gure basua, Lezia, Lezangua. 
- Beltxorrena parian? 
- Parian pixkat-ixkat beheratxuau, Angiozar aldera, e? 
- Angiozar aldera... 
- Hortxe. Hau pistia da? Gora doian pistia da? 
- Beltxorrenetik gora, hemen, e? Hemen behera, hemen, hemen. Hor. 
- Ze izen da hori? 
- Lezangua. Haura jak [...] , zulo haundi bat, Lezia. 
- Aber, zelan esan dozu hori? 
- Hamen, Goiko esparrua, [hori kuadrotxo...]. 
- Beltxorrenan gaiñian? 
- Bai, Goikoesparrua. Zelaixa dauena. Meltxorrenan gein-eiñian dao haura. 
- Meltxorren pare-arian. 
- [...]. 
- Otarre ta [...] dittuzu? 
- Otarre... 
- Bai, bai. 
- Otatxiki ta? Iturrondua-a? 
- Itturrondua... Danak ezin [...] esan, ba! Iturrondua ez. Zein da hori? 
- Etxian atzekaldian, iturri zaharran onduan. Etxiaz handikaldetik hortxe egongo dok. 
- Hor inguruan? 
- Bai. 
- Etxian hor errekatxo parian, etxe onduan? 
- Bai, dao errekatxo aldera. Bai, hortxe. 
- Bai, hori errekatxo arruoi [...]. Ta hamen behian etxetik hor beheko horri sakonorri, Errekabarrena guk esaten dotsau. Guk, e? 
- Ba... geuria. 
- Eta hamen beste bat jaok... 
- Honi bizkarroni... 
- Beherau? 
- [...] pistiaz ezkerretik. 
- Erdiko maillia. 
-... sooko mailla bat. 
- Hori txikixa da, e? 
- Hori txikixa dok, e? 
- A, halaxe. 
- Ta beste bi soro dare, dana sail batekua da, baiña bi izen dauzke; bata da Anton sailla. 
- Hamen inguruan, kurba hori, aurreko maillia. 
- Ta bestia da Kurrielsailla. 
- Hau Antonsailla? 
- Antonsailla behekua da, ez? 
- Bai. 
- Behekua Antonsailla ta hori Kurrielsailla. Beherao. 
- Beherao? 
- Beheratxuau. Hola, hola. 
- Papela zikindu dostat. 
- Kruzia, Elordei. 
- Partilekua. 
- Elordei. 
- Elordei, bai. 
- Elordei ta Partilekua, [hori] , bidekurutzia. 
- Bidekurutzia? 
- Kruzia, pistiana-do, kruzia... 
- Bai, bai, bai. 
- Hau kruze hau. 
- Bai, bai. 
- Elordei eta Partilekua. 
- Bi izen toki berdiña [...]...? 
- Partilekua da pistien kruzia. 
- Bai. Ta Elordei da azpiko sailla. 
- Beheko sailla Elordei. 
- Ta horrek izenok batzen dittuzue? Horko izenak? 
- Sorotxikixa be ez dozu esan, Aldaiko aldia be ez... 
- Ez, ba, Aldaialdia be ez... 
- Aldaialdia be ez. Txaraurria be ez, Txaraostia [be... bai]. 
- [...]. 
- Han sagarrak daren sailla Sorotxikixa. 
- [...]. Itxoin, e... 
- Sagarrak darena. 
- Ta han handikaldia, kruzera ta pistara bittartekua, Aldaialdeko soua. 
- Hori behera. 
- Handikaldia. Ta, pentsaizu, honi aldrebes esango dotsau, baiña Soolaua, oin gu garenai. 
- Gu garenai? 
- Soolaua? 
- Aldaialdia jo arte. Ta pentsau zelako lautadia dauen. 
- Bai, ba, lau iñun be ez dao ta batenbati, ez [ahaztiaaittik]... 
- Txaraurria be ez dozu esan, Txaraostia be ez. 
- Zeintzuk dia horrek? Txaraurria...? 
- Hori da Txaria... 
- Txaria jak hor erdixan. 
-... eta ostian daona Txaraostia. 
- Handikaldetik dauena. Otazar jo arte, lehen esan doun Otazar ikutu arte, Txaraostia
Aldaiegia auzoko toponimia
Inza Duñabeitia, Pedro; Inza Gabilondo, Mari Jose
- Ta hor goiko... Zu, Sorotxikixan gaiñekaldian Sooguena. Horrek danak hartu bihar badittuzue, Soogueneko soua. 
- Sooguena apuntau dok. 
- Bai. 
- Bai. Goiko laua be bajak hor. Igual da. 
- Ta Txaraurria bestekaldera. 
- Txaraurria honutz? 
- Bai. [...]. Ta Otazar da goiko... 
- Ez, ez, Otazar... Txaraostian pegante dao Otazar. 
- Txaraostian honutz, ta gero Oterre... 
- Ta gero harutzatxuau dao Txaraostian barrena ta Oterren barrena, Karabiondua, karobixa eitten zan antxiña. 
- [...] , zelaixa. 
- Antxiña karabixa eitten eben han, edo karia. 
- Hau da errekatxua, errekatxuan onduan dao hor inguruan. 
Bergarako Elorregi, Oñati eta Antzuolako mugako toponimia
Galdos Aiastui, Matilde; Gorosabel Galdos, Francisco Javier; Gorosabel Romaratezabala, Julian
-... Balentiñek baserrixak eta. Orduan, igual gehixao tontorrak eta basuak eta holakuak. 
- Bueno. 
- Tontorretatik hasiko gara igual? Tontorrak dia horiz markauta dauzkaunak. Danak ez, baiña haundiñak, behintzat. 
- Haundiñak, eztok? 
- Bai. 
- Azalditta. 
- Bueno, ez fixau gehixei [balitxeke gaizki egotia] ta. 
- Puntiau Landarraitz [dok izan be]. 
- Hau Landarraitz da? 
- [...]. 
- Nundik hasiko gara? 
- Punta-untia. Punta-untia Landarraitz. Gero beherao, beherao Azalditta dao. 
- Azalditta beheratxuao [...]. 
- A! Bertan? 
- Ez, Azalditta jak mendi horren barrenian... barrentxuan... gutxi gorabehera, hamen lautada batzuk jarek ta... 
[hemen] pista bat ta Angiozartik... edo... 
- [...]. 
- Antzuolatik igotzen dan pistia hauxe dok, eztok? 
- Bai. 
- Ba, Azalditta [...]. 
- Orduan, Azalditta hemen egongo litzake? Muga-ugan? Hau mugia da. 
- Mugia, ba... 
- [...]. 
- Mugarrixa [nun] dao? 
- Bai, mugarrixa beherao jak. 
- Bai, beherao dao. 
- Beherao. Mugarrixa dao zerian, [...]. 
- Orduan, Azalditta [...]... 
- Tukarrixa [...]. Tukarrixatik behera dao zera... Tukarrixa [...]... 
- [...]. 
- [...] 
- Ba, esate baterako, oxigenozko rekta guztia hau da, hemendik honaiñok. Oxigenua hemen da, Bentaberri eta... hurrengo... bueno, hau bide zaharretik [...] , e? 
- [...] Olabarrena. 
- Bai, [Ola...] aittan [etxe...]. 
- Bai. 
- Hauxe zati hau. [...]. Hau. Kilometro erdi? Gehixao? 
- E? 
- [...]. 
- Orduan, Azalditta dok hauxe, gutxi gorabehera hauxe zona hau. 
- [...] Tukarri [...]. 
- A, bai, bai, bai, bai, [...]. Ba, hauxe gutxi gorabehera izango litzakek Azalditta. Punto hau. Hau punta-untia dok Landarraitz. Hortxe [...]. Hau dok Azalditta. Gero jak hemen Tukarrixa beheratxuauan. 
- Tukarrixa zer da, mugia? 
- Ez, mugia baiño goratxuao. 
- Mugia baiño goratxuao. 
- Antzuola aldera? 
- Bai, bai. 
- [...] 
- Tukarrixa hemen. Gero beherutza juaten bagaittuk... Hortxe bertan ipini bihar dittuzue izenak edo [ze dia]...? 
- Numeruak. [...]. Azalditta... 
- Ba, gutxi gorabehera hemen 125 zenbakia. 
- [100...] zuk. 
- [Nik]? 
- [100]. Ez, ez, [100, 100]. Bale hor [...] ulertuko da. 
- Gero, hemen txabola bat [be falta dok...] , e? 
- Txabolia? Hemen beherao dare bi [txaboleta] , hemen beste bat dao... 
- Hemen jak refugixo bat, bai. Gutxi gorabehera... Azalditta baiño beheratxuao... 
- Itxoin, itxoin, itxoin... Azalditta ze da, haundiña? Inguruko haundiña? 
- Ez, hori [da] Landarraitz. 
- Ez, Landarraitz. 
- Landarraitz. 
- Landarraitz [altuena]. 
- Ta hamen jartzen dau hori dala Tukarriko puntia. 
- Zein? 
- Hori. 
- Hau? 
- Hau? Tukarrixa puntia ez da, e! 
- Balitxake zuk esaten dozuna hau izatia ta txabolia hau... 
- Landarraitz puntia [...]. 
- A! Klaro, klaro, klaro... [...] bestaldera [...]. A! Klaro, klaro, klaro... 
- Ez dakit, e! Neuk ez dakit, e! 
- Hola izango dok [...]. 
- 3a zer daukau, Miren? 
- 3a [...]. 
- 35an. 
- Azaldittapunta. 
- Hau daukau Azaldittapunta beste batek esanda. 
- Azalditta. Ta hauxe? 
- [...]. 
- Itxoin momentutxo bat... Aber errekak eta nun [dabitzen] hemen... 
- Azalditta errekia... Hemen "ruinas" ipintzen dau zeoze... Hori ya Antzuolan, e! 
- Antzuola aldera? Eske hamen dao Landarraitz, hemen [...]... 
- Bai, honen jarraipena [...]... 
- [...]. 
- Hemen dago triangulo hau, hemen monolito bat edo egongo da hamen gaiñian. 
- [...]. 
- [...] Azalditta hamen. 
- Letrak... ez fixau gehixegi, e! Letrekin... 
- [...]. 
- Hau dok Antzuola ta Oñatin arteko mugia. Hau Oñati [partia] da. 
- Ya... Azaldittan [bai] , Azaldittan mugarrixa badao Oñati aldekua, bai. 
- Azalditta baiño asko beherao dao! Hantxe, [hementxe parian]. 
- [...] ezetz? Landarraitzen zan ta. 
- Landarraitzen ez dao mugarririk! 
- Bai. 
- Ez. Mugarrixa... buzoia bai [...] , zerik ez! 
- Bai, baiña Oñati ta Bergara... 
- Oñati ta [zera] beherao dao. 
- Antzuola ta Bergara bereizten dittuena? 
- Hori beheraotik doia. [...] itturriko txabola zaharrera dator... 
- Bai, bai, hori bai. 
-... Marizelaittatik... Marizelaitta [...] doia zerera... 
- Hori hauxe da. 
- [...] txabola zaharrera. 
- Hauxe da. "Ruinas" honek dia... 
Elorregi eta Antzuola mugako toponimia
Galdos Aiastui, Matilde; Gorosabel Galdos, Francisco Javier; Gorosabel Romaratezabala, Julian
- Bai, horretxek... txabolak horretxek dia. Balitzake ez agertzia be, e? Ez da bape rarua. 
- Aber, hau Etxaube aldera doian pistia da... Ez, hau baiño beherao [daok hor]. 
- Etxaube alderako pistia [baiño gorao...]. 
- Aber, Etxaubera doian pistia hauxe da. Hor... 
- Dantzalekutik? 
- E? 
- Dantzalekutik [...]. 
- Dantzalekua nun dao, ba? 
- [...]. 
- [...] Hemendittik hasitta zenbat izen bertantxe danak. Holaxe, "tak", "tak" izenak. 
- Lehenengo Kortatxo. 
- Lehenengo Kortatxo ez, lehenengo hauxe [bera] , zera, geure etxaburu guenetik hasitta dao lehenengo. 
- Bai, [...] Kortatxo lehenengo. 
- Hemen ruinak-ta interesatzen jatzue? Eske hemen beste ruina bat agertzen da. 
- Bai, bai, bai, bai. 
- Aber, kruzia... Ba, gutxi gorabehera hamentxe dare beste ruina batzuk. 
- Ze zian? 
- Hori txabola zahar bat zan garai batian. 
- Mixoko txabolia-do esaten otsena [Antzuola...] Tukarrixatik behera. 
- Hortxe... 
- Beizuko txabolia? 
-... pista kontran dauena. 
- Bai, pistatik... hoixe. 
- Zelan esaten jatzun horri? 
- Mixoko txabolia lehenao. 
- Mixoko txabolia. 
- Mixo. Mixo dao, ba, Antzuola patian hor, erretakua, erreta. Hangua zan lehenao. 
- Mixoko txabolia. 
- Mixoko txabolia. Bai, [...]. 
- Ta gero beste bat dao, Abadian txabola hori. Hori zutik egongo da. 
- [Oñati...] , bai. 
- Ta hori dao gutxi gorabehera hau baiño aurreratxuao edo... 
- Beherao. 
- Beherao. 
- Etxaube alderao. 
- Etxaube alderao, baiña pistan azpittik dao. 
- Bai, azpittik. 
- Azpittik ez! Etxaubera... Dantzalekutik doien pistatik gorao dao. 
- A! Gorao, bai. 
- Bai, Dantzalekutik doianan pistia baiño bai, baiña beste... 
- Baiña goittik doiana baiño beherao. 
-... goiko pistia baiño beherao. 
- Goikua baiño beherao. 
- Orduan, hori da... tontorra hau da, hemen [baillaria] , ba, gutxi gorabehera hementxe [...]. Eske ez dakit hemen izango dan ala hemen izango dan, e? Baiña gutxi gorabehera... Hemen dao beste txabola bat. 
- Abadian txabolia. 
- Abadian txabolia. 
- Bai, Abadian txabolia. 
Elorregi eta Antzuola mugako toponimia
Galdos Aiastui, Matilde; Gorosabel Galdos, Francisco Javier; Gorosabel Romaratezabala, Julian
- Eske Azalditta nik ez jakixat hau berau dan edo guk Azalditta esaten jotsau zona honi esate baterako. [...] hau okupauta jak. Hau [...]. 
- Bai. 
- Eta lautadia, ba, lehen erromerixia eitten zan zonia hauxe dok. 
- A, bai? Hor erromerixia eitten zan? 
- Bai, haundixa, gaiñera! 
- Bueno! Jolina! Haundixa! 
- Ta hori, ba, nik neuk be ezautu juat, oseake, oin hogeta hamar urte edo... 
- Buuu! Jente asko-sko [...]! 
- 25-0 urte azkenengo aldiz eingo zala. 
- 30 ez, gehixao. 
- Gehixao igual. 
- [...]. 
- Ba! Ez, asko gehixao ez igual, e! 
- Zera ezkondu zanian... 
- Zein? Juli? 
- Juli. 
- Bai, geu izan giñan ta... hoixe! 
- Bien. Orduan, ya tontorrak einda [...]. Oin beste ruina batzuk jarek hementxe. [...]. Aber... [...]. Etxaube azpiko txabola zaharra [...]. 
- [...]. 
- [...]. 
- Hau lautadia, hau kurbia... hementxe bertan, [hoixe... mugarri...] , mugarrixan [...]. 
- [...] txabolia? [...]. Mugarrixan kontran. 
- Bai, [...] mugarrixan onduan [...]. 
- Bergara aldera dao. Osea, txabolia Bergara partian ta mugarrixa kontran. 
- Oseake, hementxe. 
- [...]. 
- Ze izen dauka? 
- Etxaube azpiko txabola zaharra. 
- Etxaube azpiko txabola zaharra guk beti. 
- Gero Astuaan dao beste mugarri bat, Astuaa barrenian, zelai barrenian. 
- Bai, hauxe edo... 
- Bestekaldera Madarizelaittaa doiena, hiru... hiru mugarri eitten dabena. 
- Han zer dauela? 
- Mugarrixa daola hiru aldetara eitten dabena. 
- A, bai... 
- Hori Maarizelaittan. 
Elorregi eta Antzuola mugako toponimia
Galdos Aiastui, Matilde; Gorosabel Galdos, Francisco Javier; Gorosabel Romaratezabala, Julian
- Gero beste bat Astuan dao. 
- Astuaran... 
- Astuaa zelai barrenian. 
- Bai, hementxe, hementxe. Hortxe dao beste bat. Ta beste bat hemen nunbait egongo da. 
- Bai, beste bat be badao, bi dare hor, [...] bi. 
- Hau Madarizelaitta esan dozu hiru daren inguruau? 
- Bai. 
- Hiru punta dakona Marizelaitta? 
- Hiru... mugarrixa hiru aldetarako. 
- Bueno, hiru, bai, dakona Marizelaitta? 
- Marizelaitta. 
- Hori da, Marizelaitta, hortxe dao hori. 
- [...]. 
- Hemendik Lizargaatera oiñez zenbat [...] da? 
- Zenbat bide? 
- Bai. 
- Ba, hiru bat ordu [laren] edo. 
- [...]. 
- Bueno, orduan hemen esan juau beste ruina batzuk darela, lehen geizki ibili garan horrek. Hementxe nunbait jarek beste batzuk. Pista kontran dare horrek, ezta? 
- Zein? 
- Hor... Mixoko txabolia edo esan dozuena lehen. Hor Etxaube aldera goiatzela eskubira dauen... 
- [...]. 
- Hori da. 
- Geiñekaldian kontran. 
- Hori da Mixokua edo bestia? 
- Mixoko txabolia. 
- Mixoko txabolia. Eta hemen azpikaldetxuan... zerbait aurrerao dao, ezta, hori bestiori, Abadian txabola hori? 
- Beherao. 
- Aurreratxuao eta ezkerretara. 
- Lehenao, ezkerrera. 
- Ezkerrerao. 
- Eta Dantzalekutik doian pistian gaiñekaldian, edozein moduta be. 
- Bai. 
- Ba, hemen nunbait beste bat. 
- [...]. 
- Dantzaleku esan dou... 
- Aber, oin Dantzaleku topauko dou. Aber, Dantzaleku dao... 
- Ziarbidia bestia hor. 
- Dantzaleku [...] beheratxuao [...]. 
- Puskat bajaunia jak, eztok? 
- Bai, baiña hau da hegi-egixa, e? 
- Hau da hegixa? 
- Bai. 
- Ba, hegixan dao, e? 
- Ba, hegixa da, hauxe da Dantzaleku. Hauxe. 
- Hegixan dao Dantzaleku. 
- Hemen hegixa dao ta gero puskat bajaunia dao ta berriro goraunia. Hori da Dantzaleku. 
- Dantzaleku. 
- Hor lehenao dantzan eingo eben itxuria edo... Dantzaleku esaten [jao]. 
- Eta gero, aber... hemen besteik ez dao, ez dao izenik... hortik... 
- Behera Aizeizulo. 
- Aizeizulo. 
- Aizeizulo behera. Bale. Aizeizulo... nun dian horrek... 
- Hantxe [...] gure aldera. Aizeizulo Arribakarretik hurrian dao, behintzat. 
- Hurrian dare bixak. 
- Arribakar... Arribakar hauxe dok... Arribakar hauxe izengo dok. Aber... 
- Bai, eske, bueno, hemen nunbait, e! Izen, zehazki ez jakixat nun izango dan, baiña, bueno, hemen nunbait jak Aiziazulo. 
- [...]? 
- Ez, zona konkretu bati esaten jako Azerizulo, Aixeizulo. 
- Aixeizulo. 
- [...]. 
- Ehun metro, ba, ehun edo berrehun hor nunbait. Ta gero beheratxuao Arribakar. Eta hemen dao harri bat, harri dexente bat... 
- Tente-ente. 
-... Arribakar esaten jao. 
- Arribakar. 
- Zer da hortaiko... dolmena edo hortaiko...? 
- Ez, ez, dolmena ez dok izen, baiña, holaxe, ba, lurretik urtetetzen jok harri bat, bakar-akarrik jak, eta Arribakar esaten jakok. Eta gero beherauan jazak... 
- Arrizuritta. 
- Arrizuritta. 
- Arrizuritta baiño Kortatxo [...]. 
- Bai, baiña, bueno, honek izen danak [...]. 
- Hoixe, hoixe, Arrizuritta. Lehenengo Arrizuritta da. 
- Gero beheratxuao jak Arrizuritta. Ba, hemen nunbait edo... Arrizuritta. Ta Arrizuritta esaten jako horri... hor kanteria jak, eta Bergarako aiuntamentua ta Santamañako elizia ta horko harrixekin eindda darela esaten juek, zona ahorretako harrixekin eindda darela. Inkluso aiuntamentua arreglatzeko ibili zittuanian oin pare bat hiru bat urte edo etorri zuan tipo bat ikustera hona aber ze harri-ipo zan ta hortik harrixa eruateko asmuakin edo holako zereetan ibili zan. Zeatik entzun juela hamengo harrixakin einda dauela. Guk be hola entzunda daukau beti. 
Elorregi auzoko toponimia Antzuolako mugan
Galdos Aiastui, Matilde; Gorosabel Galdos, Francisco Javier; Gorosabel Romaratezabala, Julian
- Gero beheratxuauan Kortatxu. Kortatxu, ba, hemen lau-ntza jak... ba... hauxe, gutxi gorabehera zona honi. 
Bueno, Arribakar punto konkretua dok. Hau zona bat dok. Ha ez, Arribakar zona konkretu bat dok. 
- Punto konkretu bat... 
- Harri bat jak. Baiña, adibidez, 114 hau zona bat izango litzekek eta Aizeizulo be, ba, zona bat dok. Eta gero honi Kortatxu esaten jakok. Este... ciento... 115. Ta hemen jak, ba, hoixe, hemen tontortxo bat jak ta gero hola lautada bat eta [gero] zona honi. Kortatxo. Eta hemendik horra besteik ez dao, ezta? 
- Ez, [...]. 
- Bueno, gero hemen juten bagaittuk, gure pistia hauxe dok, ez dok? Hemen [...]. Aber, hemen nunbait dao Iturrizar. 
Iturrizar zeri esaten jau? 
- Itturrizar horretxei! Geure pista onduai, ez dakitzu? Iturrizar. 
- [Zeoze badauka hor] ala? 
- Ez, baiña [...] esateko, zonia jakitzeko. 
- Ez, ez dauka, baiña esateko. 
- Ehun ta? 
- 16. 
- 16. Honi Itturrizar esaten [...]. Hor itturri bat dao ta... lehen honako ura ta handik ekartzen zuan itxuria. 
- [...]. 
- Bai, bai, oin be badao. 
- Aber, hor ze gehixao zeren? 
- Itturrizar [...]. 
- Ta Leñapotzuta. Leñapotzuta be badao harutzao Etxaube aldera... 
- Etxaube aldera. 
- Hori dao... 
- Leñapotzuta [...]. 
- Hamen Etxaube... Hemengo errekatxua... 
- Liñapotzuta? 
-... errekatxua hauxe dok, ez dok? 
- Ez, ez, ez, hau [...]. 
- Bai, hamen esan zoskun Balenek, Balentiñek, Liñapotzueta hamen inguruan, baiña igual goratxuao izango da, e? 
- Aber... 
- Liñapotzueta ta Etxaube... Elkoro-a pare samarrian dare. 
- Kruzia, este... 
- Hemen txabola bat edo... 
- Olara doian pistia zein dok? 
- Hau, hau izango da, hau, hauxe. 
- [...]. 
- Liñapotzueta aurrerao, Etxaube alderao. 
- Itxoin, itxoin. 
- Etxaube... 
- [...] kruzia hauxe dok. 
- Errekia hemen hasten dok, errekatxua. 
- Hemen konfundidu ein nok, e! 116 beherao dao, e! Eske gure pistia... hemen konfundidu ein naiz. 116 hemen da. 
[...] gora, behera, [atzera]. 116 [jarritta daukau] , ezta? 
- Bai, eske distantziak engaiñau eitten dabe, e? 
- Eske hau pistiau bestiau hementxe gora [doia]. 116. Etxaubeko kruzia... eta Leiñapotzueta gorao dao ondio. 
- A, gorao dao, e? 
- Bai. 
- Goratxuao. 
- Hau Sastria da... Bueno, honek ya gure saillak-ta izen batzuk jauzkek, adibidez: Sastria ta Esparrua ta... 
- Ba, ipini, ipini, ipini. 
- Horrek be bai? 
- Bai, bai. 
- Gero Miña, Miñeta ta hortik aurrera... Bueno! 
- Bueno, bale. [...] Sastria dok hauxe, zona hauxe. Bueno, hor sail bat jak, Sastria. Elkoromuiñokuak be hala esaten jaue zona horri? Guk geuk sail bat jaukau hor ta Sastria esaten jau. 
- Bai, bai, bai. 
- Gure saillai Sastria. 
- Elkomiñokuak ez dakit nik zela esaten xauen honi... 
- Eskitturetan hala jartzen jok. 
- Txabola zaharra guk esaten xauna hori etxe ondoko zerori ta hortik aurrera dao Elkomiñokua. 
- Bueno, orduan... 
- [...]. 
- Ia, baiña Liñapotzueta dok errekan dauen zona konkretu bat. 
- Errekako bat? 
- Bai. Zeatik hor lehen eitten juen, ba, este... liñua-a eitten zan itxuria. Liñua hara eruaten juen ta han beratzen ipintzen juen. Horreatik esaten jakok itxuria Liñapotzueta. 
Elorregi auzoko toponimia Antzuolako mugan
Galdos Aiastui, Matilde; Gorosabel Galdos, Francisco Javier; Gorosabel Romaratezabala, Julian
- Eske hemen ya hola lautada moduko bat joiak, eta... Aber... Eta hori jak pista honen... pista hau berau pasatzen da hortitxik, oseake, hementxe gutxi gorabehera. Pista hauxe... 
- 117. 
- Hau kruzia [...]... hauxe gutxi gorabehera, Liñapotzueta zona honitxi. Eta aber, hemen nunbait beste ruina batzuk dare. Badakizu zela zan? E, zu, aitta, hemen beste txabola bat badao... 
- Nun? 
- E... 
- A! Pedro Joxen txabolia. 
- Pedro Joxen txabolia. Hau betik hola esan izan jako ala? Pedro Joxe? Noizkua da? 
- Pedro Joxe... [...] zan. 
- Baiña aspaldiko [titulua] da ala...? 
- E? 
- Aspaldiko...? 
- Aspaldikua [da]. Ya oin [...] , baiña Pedro Joxen txabolia zan hori. Pedro Joxe bizi zan lehenao Etxauben, lehenao. 
Pedro Joxe [...]. 
- Ba, hoixe ipiniko biharko dou. 
- Pedro Joxen txabolia [...]. 
- Nik esan nahi dot hamen jausitta dauen txabola bat, e? 
- Jausitta? Nun? 
- A! Ez, ez. Orduan, ez [...]. Aber... 
- Pedro Joxen txabolia hamen [...] izenian dauena da... 
- A! Ez, horrekin ez nabil. Horrekin ez nabil ondio. Itxoin, itxoin. Ni nabil hor... 
- A! Lamaiñetxeberriko txabolia. 
- Lamaiñetxeberriko txabolia. 
- A, bai, haura bai, haura jausitta dao. 
- Haura jausitta dao, baiña Lamaiñoetxebarriko txabolia. Liñapotzuetan dao hori. 
- Hori da, Liñapotzueta baiño goratxuauan dao. 
- Bertan. 
- Hantxe. 
- Bertan. 
- Eske Liñapotzueta zona honitxi esaten jako. 
- Bertan dao txabolia... 
- Eta hementxe pista horretxen gaiñekaldian dao, ezta? 
- Bai. 
- Aber, ta hemen agertzen jakun hori ze izan leikenik? 
- Aber, hori da... gutxi gorabehera nun da? Horixe da Pedro Joxen txabolia. Honek be ruinak dia, e? Bueno, ruinak edo, vamos, ondio puntuan jausittako txabolia da, baiña... 
- Pedro Josena ez da jausitta egongo... 
- Ez, ez, baiña bestia, bestia. 
- Bestia, bestia. Bestia, gaiñera, oin dozena erdi bat urte tente euan ondio. Bueno. 
- Hemendik beherutz doian Ipiñarrira doian errekatxo horrek badauka izenik zuendako? 
- Bai, ez errekia bera [...] Beheko errekia bai, Beheko errekia, baiña errekak bestela bere izenik ez. 
- Horrek izenik ez. Gero hemen, bueno, gehixao zonak hemen... hemen zona honi? Hemen ez daukau beste izenik, ezta, hor Sastra alde horretan? 
- Ez. 
- Ez dao beste izenik hola... 
- Ez, Sastra... 
- Oñatiarran saillak. 
- Baiña... bueno, hori ya... 
- Hori goixan dao. 
-... haundixa. 
- Baiña goixan dao. 
- Baiña hori da, horixe, tipo batena dalako, beran saillak. 
-... Liñapotzuetatik gora dauen sailla. [...] Oñatiarrana. 
- Bai, baiña Oñatiarrana, baiña hori ez da... 
- Gero hemen badare Kukubaso ta holako izen batzuk. 
- E? 
- Kukubaso ta... 
- Kukubaso [...]. 
- Aber, hori izango da... kruzia hauxe da... 
- Pista-istan. Launtsasera doian pistan... pistia... [...] bidia, lehenaoko bidia, lehenao Launtsasera zan bidian... haxe da Kukubaso. 
- [...] zubixa... eta... hau [Araitoki] ingurua da... hemenditxik behera hasten da. [Araitokixa] hau baldin bada... 
- [Araitokixa] dana da Kukubaso. 
- E? Hauxe da, ezta, zona hauxe? 
- Bai, bai. 
- Hauxe da. 
- Kukubaso, zona hauxe. 
- Zubixa esan dozu, zubi horrek badauka izenik? 
- Ez. 
- Beheko errekako zubixa esaten xau. 
- Hori barrixa da, lehenao... 
- Baiña lehenao ez zeuan hori, e? 
- Hori berrixa da. 
- Gero beherao, hor beherao, beste bat Konpaiñia laua edo esaten jako, baiña hori dao, hoixe, Konpaiñian zan Zerrajerian sail batzuk zaren hor [...] , horreatik esaten [jako] Konpaiñian laua. 
- Konpaiñian laua. 
- Konpiañia laua... 
- Ipini eingo dou hau be... 
- Gutxi gorabehera zona hauxe da. 
- Ba, ipini eingo dou. 
- Hori beheratxuao dao, ezta? Kukubaso baiño beheratxuao. 
Elorregi auzoko toponimia Antzuolako mugan
Galdos Aiastui, Matilde; Gorosabel Galdos, Francisco Javier; Gorosabel Romaratezabala, Julian
- Gero, hemen, hemen beheratxuao... beheratxuauan be badare Olondo ta... Olondo ta holako zer batzuk... 
- Hori bastante inportantia zala, baiña... 
- Horrek izen bat [uste dot badaukala]... 
- [...]. 
- Artapetxu? Artapetxu ez da, Artapetxo hori da. 
- Artapetxu zein da? 
- Artapetxo hauxe, geure ormatik horixe zeroi. 
- Iturrizartik hona, Elkona aldera... 
- Elkomiño aldera dauena. Artapetxo esaten xako horri. 
- Hori lehen ez dozue, ba, esan. 
- Artapetxo. 
- [Beittu] , nik esan dot, hemen entzun izan dot, behintzat, Artapetxo. 
- Hori nun dao? Aber... [...] hori esaten dozue... Elkomiñoko kruzia hamen dao. 
- Bai, Elkomiñoko kruzetik harutz, bertantxe. 
- Iturrixa... iturrixa Elkomiñoko iturrixa, iturri onduai, haritxi esaten jako. 
- Bai, Artapetxo. 
- Elkomiñoko iturrixa daon zona horri? 
- Bai. 
- Koño, orduan iturrixa ta Artapetxo izen biher jok horrek. 
- Bai, Elkomiñoko iturrixa ta Artapetxo. 
- Bai, bai. 128 [...]. 
- Klaro ke lehen esan douna... 116 ze esan dou? 
- 116? 
- Bai. 
- Itturrizar. 
- Itturrizar. Ba, hoixe, Iturrizar ta gero, horixe, Artapetxo. Iturrizar ta Artapetxo. 
- Ta gero hortik zona horri... Bueno, hamen beste izenik ez dao. 
- Olondo-a, ez? 
- Olondo hemen dao. Zelaixek... Gutxi gorabehera hemen. 
Elorregi auzoko toponimia Antzuolako mugan
Galdos Aiastui, Matilde; Gorosabel Galdos, Francisco Javier; Gorosabel Romaratezabala, Julian
- Elkorobarti ondoko ermittiak badauka izenik? 
- Bai. Horrek ermittiak zela dauka izen horrek? 
- San Esteban. 
- San Esteban. 
- Honi Malkorra, orduan, esaten jako ta gero hemen beste izenik... Gero, hemendik aurrera, Narbaiza aldera ya... hauxe berau, puntu hau konkretuki, txabolan kontra-ontriai esaten jako Intxaurgoitti. 
- Zela dauka? 
- Intxaurgoitti hau, bai. 
- Intxaurgoitti. Hauxe. Itxuria garai batian intxaurrak egongo zian ta... 
- 133. 
- Justo txabola kontran. 
- Bai, bai, hortxe, hortxe. 
- Gero Trangueta hurrengo. 
- Narbaiza esan dozu. Nun dao hori? 
- Hori aurrerao dao. 
- Ointxe juango gara alde hortara. Este... 
- Gero Trangueta. 
- Gero Trangueta. Ta Trangueta dao... kruzia... hauxe, zona hauxe. 
- 34. 
- Hauxe, zona hauxe. Txaboliak ez dauka izena, hori, e? Intxaurgoitti da zona bat. Gero, hor aurrian jarraittuko dou... 
- Esparrua, baiña... Esparrua, baiña... [...]. 
- Esparrua be, ba... Esparrua beti estaen jau, baiña... 
- Guk Esparrua [...]. 
- Gero zera, Askatzuko txabolia dao han aurrerao. 
- Hori bai. 
- Haura jausitta dao. 
- Ya ez da egongo txabolia. 
- Oin ez dao. 
- Ruina batzuk dare. Askatzuko txabolia. 
- Askatzuko txabolia. 
- Ta hori dao... aber... kruze bat... 
- Gure Esparrutik gora daon bidien, Narbaiza aldera barik... 
- Ezkerrera, [harutz goiezela]. 
Elorregi auzoko toponimia
Galdos Aiastui, Matilde; Gorosabel Galdos, Francisco Javier; Gorosabel Romaratezabala, Julian
- Hor zela daukazue idatzitta? 
- "Minak". 
- Bueno, minak jarek, aber... minak jarek hementxe. Erreka kontran jarek bi zulo. Hementxe pista hau baldin bada honekin juntatzen dana ta hori dala esan dozue, hementxe jak zulo bat, hemendik jak beste zulo bat ta beste zulo bat jak hementxe azpikaldian. 
- Ta inguru horri ze esaten jako? 
- Txindurraitz. 
- Bueno, Txindurraitz... Miñeta. 
- Miñeta, baiña... 
- Miñeta. 
- Zelairik badauka Miñeta horrek? 
- Ez. Zelaixa, bueno... [zelaixa dauka...]... 
- Txindorraitz. 
- Txindorraitz. 
- Baiña hori pistia [...]. 
- Hemen be bajak beste zulo bat hemen inguruan. 
- Hau behera basarrittik pistia behera doiena jarraittuta bertara doia, ezta, Miñetara, ezta? Ta bertan kamiñuan pista onduan dare horreik, ezta, zulo horreik...? 
- [...] pista kontran [...]. 
- Garbi ikusten die? 
- Bat garbi-arbi eta bestia ez hain garbi, baiña, bueno, bai, nahiko garbi. Ta beste bat jak hantxe azpikaldian. 
- Ze etaratzen zan hortik? 
- Plomua. 
- Hor galena edo etaratzen juen. Baiña esplotau ez jittuen ein itxuria horrek, pruebatarako bakarrik [...] , baiña bastante [...]. 
- [...] 
- Ta, orduan, hortik aurrera jarraittu, hemen, hola, kurba moduko bat jak eta honi gaiñekalde... bueno, zona honi ya Narbaiza esaten jakon. Zelai bat jak hemen gaiñekalde honetan, bide gaiñekaldian, hau lau-ntza hau hori zelai bat dok, eta gero pagadixak eta... Bueno, ta hortik aurrera... 
- Gaiñekaldian Astuaga. 
- Astuara hemen, lehen esan douna. 
- Bai. 
- Eta hor beste izenik? Hor tartian edo? 
- [...] Otaitz. 
- A, Otaitz. Hortik aurrera... Narbaiz errekia dao... 
- Gero horrengo Astuaako errekia. Astuako errekia esaten jakona, [Astuaako] errekia, [...] hiru erreka juntatzen dabena. 
- A, ta Narbaizko errekia zeiñi esaten jako, Narbaiz baiño aurrerao dauenai? 
- Ez, honi, honi Narbaizko errekia. Gero, handikuai Astuako errekia esaten jako. Astuaerrekia. 
- A! Honi Astuagako errekia, orduan? 
- Handikaldekuai. 
- Horri bestioi, horri bestioi... 
- Oin arrua hontan doian errekiai Astuaako errekia. Ta honi bestioni? 
- Horri... 
- Horrek ez dakit izenik daukan... 
- [...] Goiko basotik behera [...]... 
- Ta hiru indda... 
- Hiru erreka... 
- Bai, hiru... 
- [...]. 
- Bai, bat eitten dabe. Eta hortik beherutz? 
- Hortik behera zera... 
- [...] ze esaten jako? 
- Hortik behera... 
- Otaizko errekia. 
- Otaizko errekia. 
- Otaizko errekia? 
- Otaizko errekia... 
- Hori Isasin bukatzen da, ezta? 
- Hori da. 
- Errotia be badao [...]. 
- Errotia? 
- Errotia, bai, Otaizko errotia. 
- Nun? 
- Hortxe errekan. Erreka... 
- Bai, hor errota bat jak. Bueno, horrek be ya "ruinas" [...] , baiña... 
Elorregi auzoaren izenaren inguruko kontuak; albiztarrak eta pikutarrak.
Galdos Aiastui, Matilde; Gorosabel Galdos, Francisco Javier; Gorosabel Romaratezabala, Julian
- Gero, auzua zela deitzen da hamen? 
- Elorregi. 
- Guk San Prudentzio betik esan izen dou, baiña oin Elorregi esaten da. 
- Elorregi. 
- Elorregi... 
- Elorregi berez bazan lehen zeozer? 
- A, ez dakit nik... 
- Segurutik auzua, Elorregi auzua. 
- Zeatik hamen dare Elorraundi, Elorregoiti... Elorregi dexente. Bai, eta ez dakit nik hortik etorriko dan, edo... 
- Seguru. 
- Hor Arane bezela: Arane goikua ta Arane erdikua ta Arane... 
- [Elorrigoitia] , Elorrigoiti, Elorraundi... 
- Gero, errekatik Irutontorreta aldera badauka izen bat eta hemen hemendikalde honek beste izen bat? 
- Ba, hau, hau... Pikua edo, pikutarrak. Alde honi pikutarrak. Haura albiztarrak. 
- Aber, aber, zelan? Alde hau? 
- Alde hau pikutarrak, pikutarrak. 
- Ta haura albiztarrak. 
- Albiztarrak. Hamen gaitzizenez edo... Bedarrik txarrena albitza ta frutaik txarrena [zala] pikua ta honei pikutarrak, honei pikutarrak eta hari albiztarrak. Gaitzizen moduan edo. 
- Albiztarrak, albitzetik? 
- Albiztarrak. 
- Bedarretik? 
- Albitza bedar txarra. Bueno, txarra edo... 
Elorregi auzoko toponimia
Galdos Aiastui, Matilde; Gorosabel Galdos, Francisco Javier; Gorosabel Romaratezabala, Julian
- Ta hemen beste erreka bat dao... 
- [...]. 
- Erreka txiki bat hor Biltoki aldera bajatzen dana. Horrek izenik badauka? 
- Hori handikaldetik bajaitten da, hor Konpañian lautik... 
- [...] hurrengua. 
- Konpañian lautik handiko... han handikaldetik bajaitten da bat... Nik ez dot entzun haren... 
- Ez dauka... Tellerixia ta gero... 
- Tellerixatik... 
- Horek badauka izenik? 
- Ez, ez. 
- Tellerixan onduan han poste baten onduan izena bazan [...] haren izena. Zerbait entzunda nao, ez dakit zela... 
- Etxaubegaiñekua, Etxaubeazpikua... 
- Hemen beste... 
- Basozabal, hori da... 
- Hemen inguruan ez dao basarri gehixao, ez? 
- Basozabal apuntau dozue Basozabal? 
- "Tejeria [...] , " ta gero hor? 
- "Ibargoiti" ipintzen dau. 
- "Ibargoiti". 
- Baiña ez dakit... 
- Hori uste dot dala Tellerixia basarrixa. 
- Basarrixa izango da, bai. 
- Ibargoiti hori? 
- Bai, bai, entzun ete doten nao neu. 
- [...]. 
- Bai, neu entzunda ete naon haren zera... 
- [...] 
- Ha behekua ipini dozue? Arandoko ha... 
- Arandoko zelaixa. 
- Laxao ta Laxaotik han beste bat be badao... Lehenau ez jakun akordau horixe, gaiñera, ta oin be ez jaku akordaitten. Ez zate akordaitten. 
- Zein? 
- Han Ipiñarrixako... tik gora datorren... pistatik goraora... gora datorrena beste bat izena ta lehenao etorri zan haretxekin be ez jakun akordau haxe izena. Ez jat akordaitten zela dan. Han beste izen bat bada. Itxoin... 
Gaztaiña... Gaztaiña... 
- A! Txorigaztaiñeta. 
- Txorigaztaiñeta, hori da! Txorigaztaiñeta! Ha ez jakun akordau orduantxe be. 
- Txorigaztaiñeta nun dao? 
- Txorigaztaiñeta hantxe... 
- Elkoartittik Ipiñarrixara doian pistan dao... 
- Gaiñekaldian. 
- Pistan. 
- Elkoartittik Ipiñarrira... lehengo atajua ala? 
- [...]. 
- Lasao inguru hontan? 
- Lasaotik... Lasaotik... pistan, pista onduan dao hori. 
- Bai, Txorigaztaiñeta. Jolin, haxe! Ta lehenao be ez jakun akordau. 
- Oseake, kruzia hauxe da, este... 
- Kruzia... Kruzian ez dao hori. 
- A! Gure etxe aldera doian... 
- [...] ta gurera gora... 
- Gora, bai. 
- Olondora. 
- Olondo aldera dator. 
- Zona horri, ezta? 
- Bai, hantxe, hantxe. 
- Haxe kruzia. 
- Bai, Txorigaztaiñeta. Lehenao be ez jakun akordau ta, Gaztaiñeta ointxe akordau [...] zerbait ta... Txorigaztaiñeta. 
- Zona hau. 
- Beste ermittan bat edo badao hor? 
- Ez, hemen ez ermittaik. Hemen Elkoartikua besterik ez dao. 
- Elkoartikua... 
- Errotan bat edo turbinan bat edo? 
- Errotia bai egon zan. Errotia bai. 
- Bai, apuntau [dozu] , ezta? 
- Otaitzekua? 
- Ta hamen, Javier... 
- Errotia San Prudentzion be bai. 
- Bai, San Prudentzion errotia... 
-... Ipiñarrittik Elkomiño aldera bazuan, ba, bueno... atajua? Ez dakizu [...]? 
- Bai, [...]. 
- Hortik ez zuan, ezta, hemen holako izen rarorikan bidian? 
- Ez, Bide... 
- Bidetxurra. 
- Bidetxurra. Baiña besterik ez. 
Goiauzoko toponimia
Arregi Ibarguren, Migel
- Okurritzen jatzu hor Agorrosin aldian edo...? Lapatza ta Askatzu bittartian ur-irrindara bat badoia beherutz... 
- A, bai! 
-... horrek badauka izenik? 
- Agorrosingo... Agorrosiñera urtetzen dau horrek. 
- Bai. 
- Errekatxua. 
- Bai, baiña ez dauka... sekula horren izenik... 
- Txikixa da? 
- Bai, txikixa. 
- Ta, zera, Askatzutik... zela esaten jau horri? Illar... 
- Illarraaldia. 
- Illarra aldia horri, Askatzu azpixai, Askatzutik kanpofubolera bittartian Illarra aldia esaten [jako]. 
- Illarra aldia? 
- Bai. 
- Besteik? Lapatzatik beherutz hor akazia pilla hori ta daona? 
- Ba, horritxi esaten jotsek, e, alkazia pilla horri... 
- A, a, a. 
-... Askatzu ta kanpofubola, bittarte horri Illarra aldia esaten jotsek, e? Askatzu ta kanpofubola, alkazia pilla hori daon zona horri Illarra aldia. 
- A, bai, hau da. Bai, bai, bai. 
- Horixe da, ba. 
- Ta Lapatzatik Ondartzako zubira bittartian ez dao ezebe... 
- Ez, Ondartza [hori...]... 
- Oin ipinitta [...]. 
-... izenik neuk... 
- Bale. Hor Ondartzako erreka baztarrari eta? Ez dauka horrek...? 
- Ondartzako portua. 
- Portu... 
- Portua? 
- Bai, Portua esaten jakon horri. 
- Lehen Portua esaten jakon. 
- [...] Portua horri. 
- Zeri Portua? 
- Ondartzako zubittik Barrutira daon bittarte lau horri Portua esaten jakon. Hor txalupak-ta egoten zittuan. 
- A, bai, bai, bai. 
- Portua dauka horrek izena. 
- Oin... 
- Oin ya galdu ein dittuk izen horrek, zeatik ya ez jaukak horrek, e... Baiña lehenao Portua. 
- Eta gero hor Barrutittik Bolubarri aldera eta hor... 
- Ez juat hori ya... zona hori ez jakixat, horko izenak-ta ez jakixat nik. Etxienak-ta bai, baiña... 
- Barruti da zubi onduan daona, ez? 
- Bai. 
- Bai, handikaldian. 
- Kanpos aldera goiazela eskubittara. 
- Hori da. Hori da. 
- Ezkerrera daona Errotaerdi. 
- Zubikua be ez juau aittatu, baiña hortxe [...] Zubikua be. 
- Zubikua, bai, harutzao... 
- Errekiaatik... 
- Zubixan parian haura. Zubikua... Bueno. Besteik? Tontorrak esan dittuu, auzuak be bai, errekatxuak be bai... etxiak-ta be baitta... Ez jaku geratzen ezer, edo? Uste dot bukatu doula. Gero hor... 
- Kantera aldia, osea, Kalbarixua. 
- Kalbarixua. 
- Kalbarixua. Gero Intxortxua hurrengo. 
- [...]. 
- Zelai puntiai, gure zelai puntia [...]? 
- Bai. 
- Zelai puntiai Idurixogoittixa. 
- Bale. 
- Gero atzeratxuauan jaukak harek beste zona bat esaten jakona Txabolapia. 
- Bai. 
- Gero hurrengo zein da? 
- Kalbarixotik beherako kanterian izena? 
- Errotaitz. 
- Gero ermittia ta... [ze esango dou]? A! 
- Bueno, ermittia hor behian [zauala]. 
- Ez, ez, ermittia zerian, Kalbarixuan puntan, e? A! Ermittia bat, zera, hamen ta gero elizia [zauala] behian. Hor zuan kalbarixuak eitten ziana ermitta bat, ta gero elizia behian. 
- E, zerian...? 
- Ondartzan. 
- Ondartzan...? 
- Bai. 
- Bale. Gero, errekatxuan izena? 
- Bai, Idurixo errekia beti. 
- Gero esan dou zati bat hor... bi eitten dian zerian, izena emon jau [...] daon sail bati... 
- A! Kantera aldia. 
- A, bai, Kantera aldia. 
- Gero, erreka bixen bittartiai be... 
- Gaztaiñazabaldua horri. 
- Hori da. 
- Gero gorao zeuan gaiñera allegau baiño lehenao beste sail... 
- Abadixua. 
- Abadixua. 
- Eta gero Bostaitzeta. Goixan, e? Kunbria. 
- Bale. Bueno, gero basarrixa [nere] aittittana ta? 
- Amatiño. Bai. 
- Ta horren inguruan ez zeukaun besteik... 
- Hor goratxuauan txabolia edo... 
- A! 
-... izena edo? 
- Bai, hori, zera... 
- Txabolapia? 
Goiauzoko toponimia
Arregi Ibarguren, Migel
- Ez, Txika... 
- A! Txikaso! Bai, hori bai. Txikaso, hori famosua. 
- Baiña Txikaso gaiñeko gaiña ez da, ez? 
- Ez, ez, ez, beherao. [Kriston] txabolia zuan ta hori zuan [trafikatzeko] lekua; oseake, ijittuak leku batetik bestera pasatzen zienian-a betik hortxe geratzen zittuan. Osea, dok oso... Zuen aittittak terrenua jaukak hantxe, albuan, ikutzen. Ta oso leku edarra dok, e! Lautada bat dok puntia baiño beheratxuao. 
- Hauxe edo izango da... 
- Gero? 
- Gero ez dakit ezer laga doun. Basarri-zenak markau douz, Portua ta horrek hartuta dare... 
- Gero Illarraa, haura, Askatzutik behera datorrena... Ez jakixat, ba, nik hemen besteik hola... 
- Bestiak uste dot danak hartuko giñuzela, e? 
- E... gero, zera, hori ez dostat esan... honetxen ostian daok Kantera aldetik San Martzialera bittartian... San Martzial nun daok, aber? 
- San Martzial hementxe, Kantera aldia hemen, Lapatza hemen. 
- Bai. Eta hor daok eleiza bat, hola, kueba bat eta dana Paorzulo esaten jakona. Kinddaua eta San Martzialen bittartia, e? Paorzulo esaten jakok. 
Uberako erreken izenak
Larrañaga Gallastegi, Javier
- Bueno, errekekin hasiko gara. Uberako errekatxuei buruz bai? 
- Errekatxuen izenik... 
- Izenik badakizu? 
- Markierreka bat, Uberara datorrena, eskumatik datorrena. 
- Galeperren aldera doiana? 
- Ez, karreteran aldera doiana Zezierreka. 
- Zezierreka? 
- Zezierreka. Eta beheraokua Markierreka. Beherao beste bat, hori Anduri edo Posatik datorrena, Posaa aldetik datorrena. 
- Bai, justo. Gero, bestekaldetik datorrena? 
- Bestekaldetik datorrena... Beste erreka bat dator, ezta... 
- Hori Urrujolei edo ez da? 
- Bai, Urrujolei, Urrujolei basarrixa. 
- A, basarrixa? 
- Basarrixak Urrujolei dia, baiña errekiai ze esaten dotsen [...]. 
- Bale. Hor Errotagaiñera datorrena hor Egurbide aldetik? 
- Hor be beste erreka txiki-xiki bat... 
- Esperantzara datorrena? 
- Atxotegierreka. Atxotegi erreka. 
- Baiña hor goratxuao bi zatittan eitten da. 
- Zati bi horren izenik bai? 
- Hor... zela esaten da? Iruerreka. 
- Bixak? 
- Bi juntatzen dia ala hiru? Hor bi dare, e? 
- Bai. 
- Bi dare hor. 
- Hemen [...] bi dare. 
- Iruerreka, guk esan izen dotsau Iruerreka. 
- [...]? 
- Iruerreka [...] Iruerrekaik. Honek hirurak honek dia, ezta? 
- Bai. Baiña Elizalde parera doia hemen bat, bestia doia Agarregoiko parera... 
- Bai, bai, bai, bai. 
- Bueno, hemen bittartian badao... estu-na bat badao, baiña... 
- Iruerreka guk esan izen dotsau. 
- Baiña bixei? Danai ala...? 
- Danai Iruerreka. 
- Danai Iruerreka? 
- Iruerreka. 
- Parajia izango da, ez? 
- Parajian izena da Iruerreka, Iruerreka. Hiru erreka ez darena badakit, bi darena garbi dao. Bi... 
- Bueno, hemen bai, baiña igual hara junda hiru topauko dozu. Hemen mapan... 
- Bai, bai, bai. Ez, ez, ez... hara junda be ez, e? Hara junda oin bat igual. 
- Oin bestia [ipiniko...] Iruerreka ala...? 
- [...] ingurua, ez? Errekatxo bixak daren ingurua? 
- Bai, bai, bai, bai, ingurua Iruerreka. 
- Baiña basua ala ze da Iruerreka? Ez, errekatxuak dia, ez? 
- Bai, errekatxuak dia, baiña hoixe, ba, honek esan dabena, ingurua-do Iruerreka. Ez jakixat, ba, nik zela hori zertu, zela esan. 
Basalgo auzoko toponimia
Larrañaga Gallastegi, Javier
- Hemen txabolatxo bat agertzen da... 
- Ba, hoixe, Kirueta. Kiruta esaten dotsau horri. Kirueta. 
- Horren gaiñian? 
- Garbe. 
- Bueno, Basalgo alderao ondiokan... 
- Bai, bai, bai, Garbe. 
- Kirutatik hor badao, ba, zer bat oin botata daona? 
- Bai, piñudixa botata... 
- Hori ze [...] dauka, ba, izena? 
- Goiko laua. Goiko-aua. 
- [...]. 
- Egon, egon, egon. Hau nora doia? Nora doia hau? 
- Hau Kiruta. 
- Hau Kiruta, baiña hau mendi-ontorra da hau? 
- Bai. 
- Eske beste bat dao hor danak esaten dotsauna... hamen Kirutatik eta zerera, Gaztandolara bittartian dao Petri esaten dotsau danok. 
- Itxoin, e... [...]. 
- Gaztandola nun dao? 
- Hemen dao. Kirueta hemen dao... 
- Hau... ze esan nahi dau honek? Laua da hau? 
- Tontortxua bai. 
- Hola, gaintxua? 
- Bai. 
- Hau da, hau Petri. 
- Baiña dana? Inguru dana? 
- Bai, inguru dana Petri. Hori... danak esaten dotsau Petri. Inguru dana. 
- Petri ta Gaztandola bittartian sakon-na bat dao erreka batekin... 
- Bai, bai, bai. 
- Horren izenik bai? 
- Jo, ez, ez, ez. Hori ez... 
- Ta hor inguruan beste bason bat edo...? 
- Ezta. 
- Petri barruan badao beste izenik? 
- Ez, hor beste izenik nik... 
- Bale. Garbetik eta hor Olakorta pare-arian hartuta beste tontor-natxo bat badao... 
- A! Hori Malkorra. Ixa errekonduan... hori ixa errekonduan dao, e? Izen leike hori, ixa errekonduan? Errekatxua... hau be errekatxua dok? 
- Bai. 
- Hau bai bat, baiña haundixa hau da, e? 
- Bai, bai, bai, bai. 
- Malkorra ze da tontorra? 
- E? 
- Punta-untia? 
- Ez da... osea, da lautadatxo bat. Ez da hola Garben-a moduan goixan daona. Oso behian dao, e! Lautadatxo bat da, behian dao haura, e! Ez da... tontorra ez da. 
- Lautadatxua... 
- Ba, bai, ba, bai, hori izen leike... Horixe errekatxua... 
- Hau Olakortatik gertu dao hau, e? Olakorta hemen dao, Olakorta hemen ta Ibarrola hemen. 
- Bai, bai, bai, oso gertu dao. Bai, bai, bai. 
- Hemen behian dao Malkorra? 
- Bai, bai, bai, bai, hauxe, hauxe, hauxe. Malkorra. Ipini hori trankil. 
- Hemen... Hemen [ipintzen... postia] daukala. 
- Bai, bai, [postia] dauka bai. Hori da... Joe... akordauko jata oin... Albizuri. 
- Hemen inguruan beste izenik bai? Akordatzen jatzu? 
- Malkorra... gero... basuen izenak bai, baiña basuen izenak... 
- Esan, esan. 
- Sostra bati, Sostra. 
- Nun dao? 
- Sostra daok Malkarratik pixkat honutzao. 
- Honutzao norutz, Petri aldera? 
- Bai, Petri aldera. 
- Malkorretik Petri aldera. Albizurittik...? 
- Albizurittik gora, hontakotxe zer baten. 
- Sostra? 
- Bai. 
- Bale. Segi. 
- Basarririk basrri juan ezkero, berriz, [...] ta beste batek esango dotsa beste izen bat eta... 
- Baiña ezin gara danetara allegau eta... 
- Petri barruan ez dao izenik? 
- Ez... 
- Goiko tontorrak ez dauka izena? 
- Petriko barruan [...] , bai, Petriko laua. Petriko laua. Bueno, tontorra... tontorra ez da, e? Lau-na bat da ta [...]. 
Petriko laua. 
- Bale. Besteik badao errekatxon bat edo Petri...? 
- [... errekatxua hori] , baiña izenik ez [...]... 
- Izenik ez? 
- Errekatxua politta da, baiña... Gero Garbe barrenian hasten da ta [...]... 
- Bai, hemen doia... 
- A! Hori da? 
- Bai. Markau barik dao, baiña hemen dao. 
- Ba, hoixe, hoixe, hoixe. Hoixe da, bai. A! [Lurran zera] , e? 
- Bai, pixkat sartuta dao. 
Basalgo eta San Juan auzoen muga-inguruko toponimia
Larrañaga Gallastegi, Javier
- Bueno, Arangurentxo aldetik Elizalde aldera zer daukau hor? 
- Hor izena... izena esatekoik... basua, dana basua. Baiña izena, izenik... Txabolia-a badao? Beittiko txabolia dao hor. Txabola bat eta agertzen dia? 
- Ez, baiña badao, ipini eingo dou, e? 
- Aangurentxo pare-arian ezkerrian agertu biher dau. Elizalde zein da? Hau, ezta, Elizalde? 
- Arangurentxo hau, lapitza daona. 
- Hori... hori txaboliori dao... holaxe dao hori txaboliori. 
- Hori dana... tontor-nia dao, tontor-nia. 
- Ba, hortxe, hortxe. Hortxe dao. 
- Hortxe dao txabolia? 
- Hortxe dao txabolia. 
- Ze izen dauka? 
- Hori izena, txaboliana, Beittiko txabolia beti. Beittikua da ta Beittiko txabolia. Ta kitto. Baiña beti ezautu doun txabolia, beti egon dana. 
- Beste txabolarik badao? 
- Ez, hor ez dao ezer. 
- Elizaldeko etxaburua ta inguru horrek? 
- Izena... izenik ez dakit... 
- Horrek Santikurutz azpixak bazeukan, ba, izena zelai horrek? 
- Bai, Goikoetxe, Goikoetxe. 
- Zelaixa ala...? 
- Goikoetxe. Ba, etxia ta etxia egondako lekua ta... Goikoetxe beti, Goikoetxe. 
- Hor Atxotegi aldera jausten dan bason bat, piñudin bat, zelain bat edo...? 
- Hor depositto bat lehenaukua dao Atxoteiko... ez dakit horrek zertzen daben. Ez da egongo... 
- Ez... 
- Ba! Aspaldikua da... 
- Atxotegi aldian bai izenik zerbaittena? 
- Ubillondo ta badia hor. Ubillondo... Ubillondo esaten dotsena. 
- A! Ubillondo... 
- Ubillondo. 
- Bai. Hori nungua da Beittikua da? 
- Beittikua bai. 
- Beitti eta Goikoetxe bittartian? 
- Goikoetxea eta Elizaldera... Atxoteira bittartian. 
- Goikotxea ta...? 
- Santikuztik Atxoteira bittarte hor, Elizalde, Atxotei, Santikutz, hor. Ubillondo hori. 
- Bale. Bueno, hor sakon aldian? 
- Hor izenik... basuan izenik ez dao hor, sakona. 
- Hor itturrixa badao... 
- Itturrixa...? [...]. Itturrixan izenik ez. 
- Eske da etxeko itturrixa da ta bestiak esango dotse, ba, [...] itturrixa edo... 
- Bai, bai. 
- Bueno... 
- Itturrixa [...]... 
- Hor, hamen dao, hemen Aizkar eta... Etxeberri eta Aizkar bittartian Kilometroak aparkau bihar daben zerori. 
- Bai, bai... 
- Hori, izena dauka horrek... 
- [Tramo]. Hori [Tramo]. 
- Beste zatixak badauka izenik? 
- [Orbi] ipintzen dotsa... 
- E? Berak? 
- Berak izena [Orbi zertzen dotsala]. 
- Zati horri? 
- Zati honi. 
- Baiña, bueno, beste izen batzuk be euki dittu aurretik... 
- A! Bueno, horrek... guk beti Kondian zerak, Kondian mahastixak. Kondian mahastixa beti. 
- Eta mahastirik ez danian egon? 
- Sagarra. Ta sagarra ez danian egon piñua. Ta piñua ez daonian... oin... 
- Ta beti Kondian mahastixa? 
- Bai, bai, bai, bai, Kondian mahastixa, Kondian mahastixa. 
- Kondian zeretik eta Etxeberri bittartian badao hor sagar batzuk eta badare, ba? 
- Bai, bai. 
- Izena badauka...? 
- A, bai, Txaria. Enee!! Hola hasten bazate basarririk basarri...! La de dios armauko dozue! 
- Klaro, ba, baiña... oin badakiulako inguruan, baiña ez dakiunian ezebez... 
- Bai, bai. Bale, bale, bale. 
- Etxebarrittik eta hemendik eta errekatxora bittarteko zerai? 
- Etxazpixa. Etxazpixa. Baiña, ba, horrek... 
- Etxe danetan egongo da, baiña... 
- Bai, etxazpixa etxe danetan. Etxaurria be bai... 
- Ta etxeostia be bai. 
- Baitta! 
- Hemen gaiñian garbitzen dabizten tontortxo honek bai izenik? 
- Hori? Esparrua, Olaixe-sparrua, Olaixe-sparrua. 
Basalgo eta San Juan auzoen muga-inguruko toponimia
Larrañaga Gallastegi, Javier
- Hemen gaiñian garbitzen dabizten tontortxo honek bai izenik? 
- Hori? Esparrua, Olaixe-sparrua, Olaixe-sparrua. 
- Hau gaiñeko tontortxo hau? 
- Bai, Olaixe-sparrua, Olaixekua da ta Olaixe-sparrua. Ta beste bat balitza, barriz... 
- Gero hemen errekatxutik bestekaldera hor barrenian daren zelaixen izenik edo? 
- Ezta... 
- Hor Aizkartik Esperantza bittartian daonak-ta badauka izenik? 
- San Pelaixo horri; horri beti hoixe: San Pelaixo. San Pelaio. Ermittan bat zala edo zera, San Pelaio. 
- Bueno, oin bestekaldian hasiko gara. Hor Amatiño azpixan badao izenik edo... Amatiño inguruan badao izenik? 
- Horko berririk ezta, ezta... Etxe-zenak bai, baiña zein etxetakua zan... 
- Idearik ez? 
- Ez, gehixao ezebez. Ezebez, ezebez. 
- Hor... Otsaiña ta Aranguren erreka bittartian daon...? 
- Otsaiña, hori bai, Otsaiña. Hori ipini dozue Otsaiña? E? Ipini dozue hori? 
- Erreka bixen bittartian daon zirrindara hori? Hor basua-a badao, ba? 
- Bai, bai, bai... Egon... Bakatei, Bakatei esaten dotsau, Bakatei. Hori da... Basalgoko batena da. 
- Dana, ez? 
- Dana... bueno, hamen pusketatxo bat guria dao. Erreka ondotik hona pusketatxo bat geuria da, baiña hau gehixena berana da. Hau, beste honi Bakatei esaten dotsa harek. Guk esaten dotsau Aranguerreka, hau da, Aranguerreka izango da, ezta? E? Guk Aranguerreka. Ta gure mugarri dauka beste horrek sail haundixa daka horrek. Lonbidekua da, baiña Bakatei esaten dotse. Bakatei. Edo Baketei izengo da igual, Baketei edo... Bakatei... ez dakit nik zela izengo dan. 
- Hola gehixao ez dakizu hor Narbaiza... Narbaiza, Urrupain aldian edo...? 
- Horko basuen izenik ezta... horko... bertara juan bihar batenbateana. 
- Hor... hemendik beiratuta, Amatiño aldera beiratuta hor goiko tontorren izenik eta bai? Mendi puntenak? 
- Bueno...! Ezta, ezta, ezta... 
- Ezta? 
- Ez. 
- Ta ya Angiozar aldia ezebez, ez? 
- Angiozar aldera, berriz, gutxiao. Hor izenik etxienik be ez horkoik, etxiak zein zein dian be ez. 
Uberako baserrien izenak
Aranzabal Gabilondo, Luis; Olañeta Olañeta, Lorenzo
- Bueno, hau Ubera auzua da... 
- Bai. Hori Ubera auzua da. Hau da gure hegixa hauxe da, e? Hauxe. Agarre hegixa hauxe da. 
- Hau da Uberako parte bat? 
- Bai, Uberako partia hori. 
- [...]. 
- Nik hamen ezautu eitten dittut soluak ezautzen dittut. Ta ezautu dot hau, hau [Agirre-egia] solua. Hau, hau da gure solua, gero gure etxaburua da hori hortik gorakua, hau da Andurira doian pistia. E? Hor laga dozue pista zera... kruzia. Gu ez gare hor... joe, ba, mapia... 
- Bueno, orduan daukau Agarre hegixa? Honei danai Agarre hegixa esaten jako? 
- Bai, hau Agarre hegixa. Gero, Elizalde ta horrek hartuta eukiko dittuzue, ezta, lehenau? Izaletxebarrin egon ziñan zu... 
- Bai. 
- Ta Gaztaiñazabal? 
- E? Gaztaiñazabal? Gero ikusiko dittuu horrek, gero, preguntauaz. 
- Itxoin, alde hau Agarre hegixa ta bestekaldiak badauka izenik? 
- Bai, bestekaldia da Izotz... Izuziarra esaten dou. Zela esango dou hori? Izotz ziarra. 
- Bai, baiña zela esaten dozue normalian? 
- Izuziarra. Izuziarra. Baiña da Izotz ziarra. 
- Bale. Bueno, oin baserrixekin-do hasiko gara? 
- Nahi dozun moduan. 
- Hasiko gara hor Artiz aldetik eta... 
- Markiei aldetik? 
- Artiz, Artiz aldetik. 
- Artiz? Bai. 
- Ba, Artiz egongo da... hau San Juan errekia bada, hementxe Artiz. Hau izango da bata ta hau bestia. Bai. 
Ankabarren hor beheratxuao egongo da. 
- Ankabarren zein da, hau ala hau? Esperantza aldera daona ala bestia? 
- Ez, bestia, bestia. Bai. Ankabarren hori. 
- Ta bestia? 
- Bestiana ez dakit, ba, horrek ze izen ipini dotsen horrek. Hori Naparran etxia esaten dotse. 
- Bai, ez da iñor bizi ta... 
- Igeltseruana. Izena eukiko dau harek, baiña... Ta gero Esperantza egongo da hor nunbaitten. 
- Hamentxe baztarrian. 
- Bueno, gero, Ubera aldera? 
- Barrenetxe. 
- Barrenetxe hauxe bidian pasau douna. Gorutz jarraittuta? 
- Olañeta. Bi etxe dare hor. 
- Etxia... o... izena bat Olañeta bixena? 
- Bai. Gero Idarragaiñekua. 
- Hau... Azpixan? Hor erre dana edo? 
- Bai, Idarratxiki... azpikua hori. 
- Gero, gorutz? 
- Gero hurrengo Agerrebeña. 
- Gero? 
- Agarre goikua. 
- Gorao badao? 
- Anduri dao. Anduri ta Posaa dare. Harrapatzen dittuk horrek? 
- Bai. Hamen dao bat, ez dakit zein dan. 
- Hori Posaa. [...] erdi-rdixa, Posadakua da hori. 
- Bestia... 
- Hau ete da, ba? 
- Ez, itxoin, e... Hau Agarre goikua da... 
- Posaa ala Anduri? Anduri hemen. 
- Hau da bat ta bestia hau. Bat hau ta bestia hau. Bata dao goixan eta bestia barrenian. 
- Bai, bai, horixe, bai. 
- Bueno, orduan, hau Anduri. 
- E? Behekua, behekua. 
- Behekua Anduri? 
- Bai. 
- Ta hau zera... 
- [...] labrauta etxaburua ta... 
- Bueno, hau ez dakiu noizkua dan, e? 
- Oin dala sei urtekua da, e, mapia! 
- Fotografixia. 
- Bueno, bai, ondo. 
- Oin sei urte ez zeuan labauta hor. 
- E, baiña zatitxo bat bajeukan, e? Harek handikaldera han goittik behera. 
- Bueno, bide hau ein dou. Hurrengo jarraittuta hemen errotia edo zer dao hor? 
- Errekalde, Errekaldeko errotia dok hori. 
- E! E! Baiña Ubera ondio ez juau pasau, hi! 
- Ubera ez, e? Hemen Barrenetxe parian. 
- Bolu. 
- Bolu. 
- Bolu, besterik gabe? 
- Besterik bae, Bolu. Izena Bolu esaten dotsau. 
- Hemen Agarretik? Hemendikaldetik? 
- Barrenetxe parian, zuluan. 
- Bai, bai, bai. 
- [...] kamiñuan bestekaldetik [...] , e? 
- Bai, bai, bai, kamiñuan hamendik [dao kamiñua]. Kamiñua jarraittuaz, ezkerretarako bidia daukau. Hemen bi-iru etxe ta ermitta bat eta dare. 
- Zela dia horrek? 
- Horrek be handikaldetik dare danok, e? Izuziarrian. Bai. Horrek dia Etxebarri haundixa ta Etxeberri. 
- Santikua. Etxeberri ta Santikua. 
- Ez, harek plakan Etxeberri haundixa jaukak izena. 
- Baiña zeuek zela esaten jatzue? 
- Guk Santikua. Baiña izena Etxebarri haundixa dauka plakan ipinitta. 
Uberako baserrien izenak
Aranzabal Gabilondo, Luis; Olañeta Olañeta, Lorenzo
- Izuziarrian. Horrek dia Etxebarri haundixa ta Etxeberri. 
- Santikua. Etxeberri ta Santikua. 
- Ez, harek plakan Etxeberri haundixa jaukak izena. 
- Baiña zeuek zela esaten jatzue? 
- Guk Santikua. Baiña izena Etxebarri haundixa dauka plakan ipinitta. 
- Baiña hobeto zuek zela esaten dozuen. 
- Guk geuretako Santikua. 
- Ta hor dao beste ermittatxo bat. 
- Bai, San Mateo. 
- Baiña zela esaten jatzue zuek ermittiai? 
- San Matei. 
- Eta beste etxe bat dao onduan. 
- Bai. Etxebarri. 
- Gero daukau, beste etxe bat be badaukau hor... hemen... 
- Etxebarti? A! Urrupain-ta ondio ez juau... 
- Ez, ba. 
- Ez. Bueno, hori geroko laga dittuu. Hemen... 
- Kamiño onduan? 
- Ez. 
- Ez... 
- Gora jarraittuta, hemen daukau beste etxe bat. 
- Etxebarti... Etxebarti ete da? 
- Ez, hamen be ez dau ipintzen. Hor Egurbide ta hemen badare... 
- Bai, baiña atzerao. 
- Bai, bestekaldian. 
- Ta hor bixen bittartekua Egurbide, Egurbide... 
- Ergubide txiki. Baiña lehelengo Etxebarti, baiña. 
- Bixen bittartian Etxebarti, bai. Ta hor bai, hor derrior egon bihar dau Ergutxiki ta bixen bittartian. Aber, nun dao Santikua? 
- Santikua hau da. 
- Hemen Egurbide. 
- Bai. 
- Ta Egurbidetxiki nun ete dao? 
- Hemen... 
- Hau Egurbidetxiki, Egurbide. 
- Hauxe Etxebarti hau... 
- Barrio Ubera, bai, hori Etxebarti. 
- Etxebarti? 
- Etxebarruti, guk Etxebarti esaten dou, Etxebarri Urrutia dauka izena, baiña... 
- Bueno. Gero Egurbide ta horrek, barren-arrenekua zela da? 
- Errotagain. 
- [...]. 
- Ez, Egurbide, Egurbide. Errotagain da hau? 
- Errotain, bai, hori kamiño-nduan dao. 
- Kruze-ruzian daona behian? 
- Behe-ehian. 
- Pistia hartzen dau gora ta... 
- Bai, bai, bai, bai, hauxe. 
- Hemen markatzen dau, bai. 
- Hementxe. 
- Hori lehenau errotia egondakua da. 
- Bueno, gora goiaz, hor lehenau kamioiak-ta lurra botatzen daben leku aldera. 
- Bai, Ergutxiki hurrengo. 
- Ergutxiki. Gero pixkat beheratxuao beste bat daukau. 
- Ergubide izango dia horrek, bixak, bi etxe dare. 
- A! Bi etxe dare? 
- Bai, batekin bi etxe dare. 
- Bale. Hortik gorao ondio beste bi edo dare. 
- Hortik gora, bai, bat dao zuzen-uzen gorao. Golonetxe. Ta bestia Erguzar. 
- Golonetxe. Ta harek... horrek pista... 
- Golonetxe zein da? Barrenekua o...? Barrenekua... pare-arian... 
- Pare-arian dare. Bai... 
- Urrupain aldera daona? 
- Bai, bai, Urrupain aldera dauena Golonetxe. 
- Golonetxe? 
- Bai. Hori da, Erguitxikittik hurrao dauana; bestia urrin samar dao atzekaldian. 
- Bai, bestia, orduan... 
- Ergubide zahar, Egurbide zahar bestia. 
- Baiña zuek zela esaten dozue? 
- Erguizahar, Ergui zahar. 
- Zeuek esaten dozuen moduan esan, e? 
- A, bai? 
- Bai, bai, bai, hori da... 
- Bai, bai, guk... [...] , Erguizar... 
- Bueno. Angiozar kalekuak eingo dittuu? 
- Uberakuak? 
- Ui! Ubera, Ubera. 
- [...] , hor Urrupain ein bae laga dozue... 
- A! Bueno, guazen Urrupain gaiñera. 
- Urrupain ta Urrupain gaiñekua ta Narbaize, Narbaize goikua... 
- Aber... Hementxe dao Narbaizbolu, hemen jartzen dau ta hemen [Peio Floresen] zerak... 
- Narbaiza. 
- Hau San Juan da, ez? 
- Bai, San Juan auzua da hori. 
- Bueno. Gorutz jarraittuta, han Barbara bizi dana? 
- Narbaiza goikua. 
- Ta gero ya, gero ya Urrupain aldera. Zenbat Urrupain dare? 
- Hiru. Bueno, bi. 
- Bi. 
- Bat bi bizitzakua da ta. 
- Behekua bizitza bikua. 
- Urrupain hauxe da, edarto ikusten da soluak [...] fotografixia. Laste [...] ikusiko. 
- Orduan, barrenekuak ze izen dauka? 
- Urrupain. 
- Eta goikuak? 
- Urrupain gaiñekua. 
- Besteik badao alde honetan? 
- Ubera aldetik ez. Ya Narbaiza be ez da Uberakua, baiña ipini dou. 
- Bueno, hori... Ubera kalekuak eingo dittuu? 
- Bale. 
- Errotain ipini dozue, ezta? 
- Errotain? Bai, bai, hemen dao. Hurrengua? Hor oin... 
- Errementarikua. 
Uberako baserri eta eraikinen izenak
Aranzabal Gabilondo, Luis; Olañeta Olañeta, Lorenzo
- Alde hortatik badao gehixao? 
- Alde hortatik dao Okandi beste bat, ta Okandi... Intxaurrondo dauka oin izena. Hauxe izengo da. Ta beste bat be bai, bueno, [...]. 
- Bai, ta Abadetxia be bai. 
- Baitta, Abadetxia be bai. Hiru jazik hor bestekaldetik. 
- Aber, aber, situatzen dittuun... Okandi da hamen ya pixkat urrin daona? Haundi bat? 
- Bueno... 
- Zuk igual bestekaldetik hobeto ikusiko dozu. 
- Ba! Hamendik be ya [...]. Lehenengo dao... [...] dao... Abadetxia izengo da hauxe. Eztok? Hori txikixoi? 
- Itxoin, e... Hau da... Hau da Zeziaga bizi dana. Hau. Ta hau da Eguren-a bizi diana. 
- Bale. 
- Bai, Martokua ta Emeterionekua. 
- Eske apuntau ein dittut... Zeziagana zela da? 
- Hori? Emeterionekua guk esaten dou; Bentakua da izatez. 
- Egurenena? 
- Martokua. 
- Zezeagana ta tabernara bittartian daon barrixak badauka izenik? Han Gutierrez ta... 
- Bai. Gure Ametsa edo ze esaten dotse? 
- Gure Ametsa. 
- Ta tabernia daonak? 
- Ba, horrek izena... Tabernia [...] beti ta oin Ilargi ta... Beran izena da Bronzekua, hori sekula ez dou esan guk. 
Bronzekua dauka izena harek. 
- Guk beti Tabernia. 
- Bai. 
- Bueno. Gero daukau, esandakuak... 
- Maisuana ipini dozu? Bueno, oin behetik gora Errementarikuan onduan goixan Eskola-txia. 
- Bai, Errementarikua, Eskola-txia, hurrengua? 
- Abadetxia hurrengo bat. Han bestekaldetik, e? Errekian handikaldetik. 
- Bai, bai, frontoittik norutz dao hori? Fontoian bertan? 
- Bai, frontoian ondo-nduan. Ondo-nduan bertan. 
- Bale. 
- Ta gero beste bat... 
- Okandi. 
- Bai, Intxaurrondo. 
- Okandi guk beti [...] , Okandi. 
- Bueno, bai, Okandi, orduan. Ta gero dau... 
- Gero han bi bide... eskumatik Elgetako bidera ta ezkerretik... 
- Bueno, baiña beste bat, ondio Okandin onduan beste bat dao, e? 
- A, bai? 
- Barrixa. 
- Bai, harek jaukak izena... Lizarrondo edo. Holakotxe izen barri bat. Etxia be barrixa da ta izena be barrixa ipini dotse. Lizarrondo uste dot dala. 
- Gero saltzen edo zeuana? 
- Bidebittarte. Bai, bi etxe dare hor. Bidebittarte. Bai, hamentxe erdixan dao. 
- Bai, erdi-rdikua. 
- Ta bestia Ubera guenengua. 
- Gaiñekaldekua? 
- Bai. Hori agertu da hor? Ubera guenengua. Ergubide zahar horixe ipintteke geratu da, ezta? 
- Ez, ez, ipinitta dao Erguizar. 
- Ipini dou? 
- Bai, bai. 
- Oin geratzen dia Elixia ta [Ibargiñak] , Markiei ta... 
- A, bai, hemen Elgeta aldera badao besteik? 
- Jaolatza. 
- Hauxe? 
- Hauxe. 
- Hau Ubera da? 
- Ez, Elgeta da hori. 
- Bai? 
- Bai, Elgeta da. 
- Bai, bai, bai, bai, Jalotza bai. 
- Hementxe dao mugarrixa. 
- Beittu hemen mapan zela datorren. 
- Agarre Zezeaga... 
- Hemen Jalotza ipintzen dau... baiña mugia harutz dao. 
- Klaro, hori Elgetako partian dao. 
- Ez, ez, baiña hau da Bergara. 
- Hau da Bergara aldia, hemendik hori Elgeta da. 
- Hori gaizki ipinitta dao. Aber, Agirre Zezeaga... 
- Justu-ustu salbatzen da, e? Elgetakua da. 
- Agirre Zezeaga. Ba, honek... hauxe da Agarre Zeziaga, bai? 
- Bai. 
- Ta horren etxia joten euan mugarrixa. [...] paretan kontran euan Agirre Zezian. Hau mapiau... 
- Ta bestia dau Elgetara goiezela azpikaldian beste mugarrixa kamiño eskiñan. 
- Bai, bai. Hemen? 
- Kamiño eskiñan. 
- [...]. 
- [...] Ubera guenengua, ondo dao hori. 
- Orduan... 
- Jalotza, bueno, hemen Agerre Zezia ondo-ndoti... 
- Bueno, Jalotza Elgeta, orduan? 
- Bai, Elgeta partian dao huskerixa bateaittik harrapatzen dau Elgetak, bai. 
- Hori ipini eingo dou, ez, ba? Ez? Ipini eingo dou... 
- Jalotza bai, [...]. 
- Bai, bai, hogeta hemezorzi. 
- Bueno. Gero, geratzen jaku, Uberatik hartu han Martokua ta... 
- Elixia... 
- Hortik gora bidia. 
- Ibargain... 
- Eliziak ze izen dauka? 
- Elixia. 
- Elixia? 
- Bai. 
- [San...]. 
- Bueno, San Paulo, igual da. 
- Gaiñekaldian dao bat... 
- Ibargin, Ibargain. 
- "Gaiña", Ibargin? 
- Ibargain, bai. 
- Gero be... 
- Hiru [...]. Bai, Markii. 
- Markinausi ta Markitxiki. 
- Markii txiki ta Markii. E? Markii... 
- Bueno, Markinausi ta Markitxiki esaten dotseu. 
- Bai. 
Uberako baserri eta eraikinen izenak
Aranzabal Gabilondo, Luis; Olañeta Olañeta, Lorenzo
- Bidian eskumetara daona zein da? 
- Eskumetara Markii txiki. 
- Markii txiki? 
- Bai. 
- Markii txiki bat eta bestia Markii. Ta gero Markinausi. Hiru. 
- Bai, hiru etxe [...]. 
- Bai. 
- Ta Markiei nun dao? 
- Hantxe behera. 
- Ta Markiinausi ipini dozu? Markii, Markitxiki... 
- [...] Markii? 
- Bai. 
- Baiña etxiak nun dare etxiak? Hamen eskumetara Markitxiki... 
- Markitxiki, Markinausi. Ta hau dok bi bizitzakua dok eta jak... hau [...] hor etxe bat [...]? 
- Bai, bai. 
- Hau bestia. 
- A! Juntu dare? 
- Bai, junto dare, bai. 
- Junto dare. 
- Oin Agarre Zezeaga, Agarre Zezia. 
- Agarre Zezia. 
- [Inglesak bizi diana]. 
- A! Itxoin, e? Aber situatzen naizen. Hauxe izango... 
- Guenengo puntan. 
- Hau? Ez, hau Zezia... A! Hauxe. 
- Agarre Zezia [...]... 
- Bueno. Basarririk geratu jaku? Beste baserririk laga dou? 
- Uberan ez, ez dot uste. 
- Ez, Bolu, Errotain, horrek danok agertu dia... Ez dao. 
Uberako erreken izenak
Aranzabal Gabilondo, Luis; Olañeta Olañeta, Lorenzo
- Bueno, lehenengua hor Jalotza ta Markiei bittartetik datorrena. Errekatxo horrek ze izen dauka? 
- Zezierreka. 
- Zeziaerrekia. Bestekaldetik han Okandi ondotik pasatzen dana? 
- Haura [Urrupain errekia...]? 
- Ez, goittik datorrena, hor Urrujolei aldetik-ta datorrena. 
- Bai, ba, Urrujalei errekia guk esaten dou geuk; Uberan ez dakit ze esango daben. 
- Zeuek zelan? 
- Urrajalei errekia. Urrujalegi, Urrujalai, basarri bat dao [...] , Urrujalei errekia. Horrekin... 
- Bale. Gero... 
- Hor Markierrekia. 
- Markii eta Idarra bittartekua Markierrekia? 
- Bai, Markierrekia, bai. 
- Gero hemen markauta dao, hor Errotagain edo horra datorrena, erdi-apauta edo daukena, hor Egurbide txikittik behera datorrena. 
- A! Eskonbreria...? 
- Horrek badauka izenik, [...] errekatxuak? 
- [...] errekatxuan izenik... 
- Txikixa izengo da hori ta guk handikaldekua, ba... erreka txikixa zela dan. Ergutxiki... [etxe bateko] errekatxua edo... 
- Bueno, ba, ez dauka... 
- Ergutxikin sartzen dok, Ergutxikiraiño... 
- [...]. Ba! Haura ez dok... Txikixa dok hori ta. 
- Txikixa da izan. 
- Ta gero Esperantzara datorrena bai? 
- Bai, hori Urkitzaerrekia. 
- Urkitzaerrekia, bai. 
- Urkitzaerrekia. 
- Bueno. Horrek Urkitza horrek gero bi arrama dauzka. Horren izenik...? 
- Bai. 
- Horren izenik bai? 
- Iruerreka bestia. 
- Zein eskumakua? 
- Handikaldekua. 
- San Juan aldekua? 
- Bai, bai. 
- Ta bestiak? 
- Urkitza errekia esan dou bestia. A! Bi... bueno, handikaldekuak? 
- Bueno, hemendikaldekuak. 
- Iruerrekia ta bestia, ba, hoixe, Urkitzaerrekia. 
- Urkitzaerrekia. Horrek bat eitten dabe ta kitto. Ta Esperantzan [sortzen] da. 
- Bueno. Errekatxuena... Hor [Dormiko] Agarre Zezia ondotik doia ramal bat eta bestia doia Elgeta zuluan gora. 
- Bai. 
- Horren... horrek bereizten dia? 
- Horrek zerok [...] partiziñua goixan. [...] ez dakiu. Errekalde. 
- Errekalde [da goren...]. 
- Errekalde dao han zer bat, basarri bat, jausi [eindda]. Baiña Elgetako partian dao. Baiña handitxik dator hor zuk esan dozun ramala. Errekalde errekia ipiniozue ta... 
- Bueno... Bai? 
- Bueno, bestela, Elgetan be esango doskue... 
- Hori [...] esango leukie ze izen ipintzen dotsen. Handik be Uberara ekarri dabe ura. Ta hamen Iruerrekatik ointxe eruan dabe ura zerera, Izaletxebarrira ta ointxe eruan dabe ura nahikua. Edarra! 
Ubera auzoko toponimia
Aranzabal Gabilondo, Luis; Olañeta Olañeta, Lorenzo
- Oin nundik hasiko gara, etxe ingurutik ala? 
- Bueno, hasi zaitte zeretik, hor Elizalde aldeti honutz. Han hurrekuak eindda eukiko dittuzu igual batzuk. 
- Batzuk bai, baiña danak ez. Elizalde ipinitta dao. Ixoin, e? Aizkar, Saletxe edo hori, Beitti, Sakona, Elizalde. Hemen inguruan? 
- Ta hortik honutz? Hortik hona gurera bittartian, hurrengo noraiño daukazue eindda? 
- Ez, hori ein barik dao. 
- Ein barik dao Elizalde aldia? 
- Bai. 
- Bueno, handikaldeko zerai... guk handikaldeko basuen izenak hamendikaldeko bizkarrerarte bai, Elizaldeko sakona ta... 
- [...] 
- Honuzkuak, baiña. 
- Aber, Elizaldeko sakona? 
- Hamen ezautuko ziñuke Elizaldeko sakona? 
- Elizalde hemen dao. 
- Bai, bai, baiña... 
- Hemendik dator zera, errekatxo bat, berrogeta bederatzi... Iruerreka, Iruerreka hau da eta hau da Urkitza. 
- [Bai, e?] Ta horko basuak be, ba, zona baten Iruerreka [eukiko dau...] goixan behintzat; behian, behian Gaztaiñazabal. 
- Gaztaiñazabal behekua. 
- Hori ze ingurutan? 
- Ba, han... 
- Elizaldeko sakonetik eta... 
-... errekatxo bixak joten daben baiño goratxuaoti ekindda. 
Ubera auzoko toponimia
Aranzabal Gabilondo, Luis; Olañeta Olañeta, Lorenzo
- Inguru hau edo hola? Hementxe joten dare bixak. 
- Bai. Bueno. Ba, da hortik hau zoniau Gaztaiñazabal alde bittara. Lehenauko lindaria hamentxe zeuan, Bergara-lgeta, oin... [hogeta zortziko] lindaria. 
- Bai, Angiozar ta Ubera separau zienian. 
- Horrek apartau zianian, bai. 
- Hagaittik dao zuzen, ikusten dozu? , piñudixa. Ta ebaten eban jo-a zuzen-uzen "dzu! " Atxoteiko txabolondotaraiño. 
- Hau da lindaria? 
- Bai, horko lindaria, hori da Elizalden basua dok hori. Bai. Ta hamen [kaska] bat, eztok? Ta hau Atxoteiko... zerana hau, Artizko Patxiña hori puntiori behera. 
- Hau Gaztaiñazabal ze da ingurua edo...? 
- Bai, inguru hori. 
- Zelaixa edo...? 
- Ez, ez, basua, dana basuak dia horrek. Horrek danak basuak dia. 
- Piñua, piñua da. 
- Ointxe botata dare piñudi batzuk... 
- Horren gaiñian daona... gero lindaria ala...? 
- Lindaria... hau da zona bat hortik behera Gaztaiñazabal ta gora Lindaria. Lindaria. Alde bixetara, e? 
- Baiña Asulitturri be bajaukak, ba. 
- Bueno, Asulitturri, ba, honutzao, honutzaoko sakona. 
- Nun hori? 
- Asulaitturri hori? 
- Asulaitturri, ba, Asulaitturri nora [...] , hona ingurura? Honek dittuk gure botatako piñuak hauxe dok, hauxe basuau, eztok? Ta hau zein [...]? 
- Agarrebeñakua, Idarra gaiñekua. 
- Ta hain garbi, e? 
- [...]. 
- Piñudixa bota barri. 
- Bueno, hamen, bste zona bat Asulitturri. 
- [...]. 
- Ta gero, hau zein dala esan juau? 
- Hau esan dou Anduri. 
- Bai. Bueno. Hau bestiau, beste zona bat, Txarrobi. Txarroialdea edo Txarrobi nahi dozuena ipini. Txarroi, ba, dana [...] gure txabolondotik... Gure txabolia ez jok harrapauko hemen nunbaitten... zera, hori ez, hori markauta daukazu, baiña txabolia, hamen, txiki bat, hemen inguruan edo... 
- Txabola bat? 
- Txabolatxo bat, piñu artian dao. 
- Gutxi gorabehera... gutxi gorabehera hementxe. Izenik badauka horrek? 
- Hori Txarroialde. Txarroi, hor harrapatzen da, ba, gure txabola ondoko basuak be Txarroialde dok, goixa be Txarroi, dana Txarroi. 
- Bueno. Anduri ta Posaa bittartian badao zerbait? 
- Horrek... horren izena Anduriko etxaburua dok Amordi. 
- Amorgi, Amorgi. 
- Hori zona hori, ba, beste zona bat Amurdi. Bere izenak daukaz, ezta? 
- Honek danak dia basuak? 
- Bai, danak dia basuak. Andurikuak be dana piñua, dana zati edarra ikusten da, hori [...] , [...] goixan ez dao. Gero, hurrengo... gorako pistia nun jak? 
- Gorako pistia? Zein? Markieikua ta? 
- Ez, ez. 
- Andurittik, guretik, behetik gora pista bat. 
- Bergara alderao, Bergara alderao. 
- Bergara alderao? 
- Bai, Agarre goikotik etorritta [...]. 
- Agarre goikua, Anduri. 
- Ez, baiña pistia hortik fan bihar dau. 
- [...] beste pista bat. 
- Bueno, hori izango da gutxi gorabehera hemenditxik doiana. 
- Hortik gora doia? Bueno, [hori ya] , ba, oin ez da ikusten hor ta horri izenik ezin ipini, ezta? 
- Bai, esan, esan. 
- Ba, da Amurdi hortik gora. E? Hortik mendira Amurdi zati bat. 
- Bai, bai, 
- Ipini dozue, ezta, Amurdi? 
- Bai, bai, bai, ipinitta daukau. 
- A! Ipinitta dau? Bueno, bale. Ta gero, gero handikaldian, hemen Asuliturri, hau zela ipiniko dou? Ta ez da ikusten beste mapa bat falta [...]. 
- Badaukau, e? 
- Badaukau. Hori da ixa. 
- Gero dao Larrosin beste sail bat, ta ixa mendi puntaraiño allegatzen da haura. Larrosin. Mendi puntia oin arte ez dok izen Larrosin. Larrosin zati bat eta bestia Agarremendi puntia. 
- Asulagaiña. 
- [...] ta mendi puntia? Agarremendi. Oin Larrosin [esaten]... 
- Osiña ez dao mendi puntan sekula, e? Behian. Aber, Larrosin osiña dauan lekua dauka izena, ta [...]. 
- Hau dao hamen goittik datorrena; hau hola [...]. 
- [...]. 
- Honek zuri honek ze dia, zelaixak-ta ala? 
- Horrek piñua botatako lekua izen biher. 
- Gain-aiña aber topatzen doun. 
- Hori Urpuntua izango da. 
Ubera auzoko toponimia
Aranzabal Gabilondo, Luis; Olañeta Olañeta, Lorenzo
- Hau Linderia esan dozu dala hau, ez? 
- Linderia. 
- Lehengo Linderia. 
- Aber, lehengo lindaria, Elixalden, hamen, hau. Hau [rasta] gora. Ba, hau Idarraiñeko sailla dok hau, hi. Hau dok, ba... [...] piñurik ez zeuanian hartutakua. Ondo daok hori. Bueno. Orduan, hau honaiño, honaiño esan juau Gaztaiñazabal horraiño. E? Hau dok Asulaiturri. 
- [...]. 
- Bale. Ta gero handik gora beste sail bat Urpuntua. E? Errekia hor ikusiko dok gero. 
- Errekia? Vamos a ver... Urkitza? 
- Bai, Urkitza. 
- Hemenditxik, hemenditxik zihar hor. 
- Bai, hortxe doia... Klaro, hau, hau... zona bat hamen Urpuntua. 
- Bat. 
- Urpuntua hori. Urpuntua esan ezkero, ba, inguru dana hartzen da. Ta gero horren parian, horren parian gora... 
Hauxe izengo dok Larrosingo... zein dok hori? 
- Itxoin, e. A, horretxen billa [...]. Uste dot hauxe puntiau izengo dala, markauta datorrena. Hauxe izengo da Larrosin puntia, gaiña. 
- Gaiña, bai. Baiña esan juau gaiña Agarremendi ipini bihar dotsaula izena. 
- E... 
- Agarremendi puntia. 
- Bai? Puntia Agarremendi da? 
- Bai, bai, Larrosin dok beheko zulua dok eta. Guk beti hola esan dou. 
- Alde guztittatik edo bakarrik...? 
- Ba, mendixa... 
- Alde guztietatik, Agarremendi edo bestela Asulagaiña. 
- Bai. Ta oingo mugarrixa badakizu nun dauan? Hamentxe mendixan hur-urrian dao. 
- Hau esan dozue...? 
- Agarremendi. Ta Larrosin ondio ipintteka dao, ezta? 
- Bai. 
- Hori lehenau ipini bihar zan, behetik [...]. 
- Hor joiak Anduriko pista haura ta hortxe mugarrixa, zera, Elgeta ta Bergara separatzen dabena. 
- Oin hortik Agarre Zeziara zuzen. 
- Larrosin orduan nundik nora? 
- Larrosin dao hori baiño... hori baiño lehenao, Urpuntan gaiñekaldian dao Larrosin. 
- Urpunta hemen esan dozu. 
- Bai, ba, Larrosin hauxe da. 
- [...]. 
- Bueno. Hemen basarri bat ikusten da. 
- Hori Asula. Hori Elgetako partekua da, e! 
- [...] bestia hor gertuan nun dao, ba? 
- [...]. 
- Asula, hau... 
- Bi dare hamen, e? 
- Hori txabola... 
- Bat eskumarao ta bestia ezkerrera Beizu. 
- A, bai! Hi hau ez, ez dok hau Agarremendi, e! 
- Ez? 
- Ez, hori basarrixa dok hau Asula, ta hau Beizu. Honek bixok Elgetakuak dittuk. 
- Asula zein da hau? 
- Bai. 
- Eskumako hau. 
- Ta bestia? 
- Beizu. 
- Bueno. Orduan, Asula hau bada... 
- Ta hau? Hau [...] hau solo hau? 
- Pistak hor goiko gaiñeko zerak... 
- Hori Beizukozabal... 
- Hementxe gutxi gorabehera egon bihar da tontorra... 
- Bai. 
- Hauxe izango da tontorra. 
- Bai. Beittu hemen zela daon, e? 
- Ondo dator. 
- Hemen dao Beizu... 
- Ondo dator, bai. 
-... Asula ta gutxi gorabehera zati berdiñian... 
- [...]. 
- Ke, ba, baiña mapak... [...] oso diferenzia gutxixan. 
- Hauxe da tontorra. 
- Zenbat altura dauka? 
- Agarremendi? 
- Seiscientos y pico? 
- Seiscientos trenta y cuatro. 
- Bai. Ta ez dauka buzoirik, e? Ta, baiña, hoixe ingurua dauka. 
- Bueno. Orduan, hau zan... bixa, bi. 
- Eta hamen zein esan dou [dala]...? 
- Larrosin esan dou hor. 
- Orduan, tontorra hau da? 
- Agarremendi hau da. 
- Hau esan dou... 
- Hau Urpunta. 
- Bai. 
- Ta hamen... 
- Bixen bittartian... 
-... hau Larrosin, goittik behera hau baiño beheratxuao, ba, hau Larrosin. Hortxe dator, ondo datoz horrek. 
- [...]. 
- Bale. Bueno. Hor inguruan zer daukau gehixao? 
- Oin horrek ostekaldera pasauko dittuk, eztok? Ya hamendik... Hori dok... zerana, hau dok han ostekua, Olarixan basua dok hori gutxi gorabehera. 
- Ostia... 
- Ostia. Hori ya mendixan bestekaldera doia. Bai. Buelta eitten dau. Gaztandola-a hemen egongo dia nunbaitten! Bergaretxe ta... 
Goimendi auzoko toponimia; baserri-izenak
Aranzabal Gabilondo, Luis; Olañeta Olañeta, Lorenzo
- Hauxe Gaztandola. 
- Hori dok Gaztandola, e? 
- Bai. 
- Gaztandola ta zati honen bittartian hemen behetik errekatxua badoia, ba? Horrek izenik? 
- Hori dok Larrosin ostetik doia errekatxua. Aber, parian hartu bihar dau... honek... hamentxe Larrosiñetik goittik behera doia. Klaro, [ez da jaiotzen lehelengo] baiña "tak" goittik behera hasten da. 
- Baiña Larrosiñen ez, e? 
- Larrosin ostian pare-arian. Ostian! 
- A! Ostian. Baiña handikaldian, e? 
- Handikaldian, ba, klaro! Mendixak hola eitten jok, handikaldian. 
- Gaztandola ze da baserrixa hau? 
- Bai, baserrixa dao hori. Baserrixa da. Oin horko mendixak, ba... Albizuri-a hartuta daukazue handikaldian? Gallasteitorre eindda daukazue? 
- Ez, hori ez, baiña Albizuri bai, hartuta daukau. 
- Ta Gallasteitorre zela ez ziñuen, ba, hartu? Handikaldian... Bueno, Basalgo aldia eitteke eukiko dozue igual. 
- Klaro. 
- Bueno, hurrengo dao beste basarri bat, bueno, gero esango dittut basuak, Ibarrola. Aber, errekatxo bat dator hor han zeretik... 
- Gaztandola baiño harutzatxuaotik. 
- Bai, Bergaretxetik. Bergaretxe ez, Azurtzatik. Plaentxiara doiana. 
- Hauxe edo izango da... 
- Ze da hori? 
- Ibarrola? 
- Basarrixa bai, Ibarrola, errekonduan dauena. 
- Aber... 
- Gero dau beste direkziño baten hantxe gora, bueno, lehengo basarri bi, jausitta darenak. Harek zaharrak ez dittuzu apuntauko, ala bai? 
- Bai. Bat... 
- Bat Olakorta ta bestia... bestia zein dok? 
- Kostei. 
- Kostei, Kostei. Kostei ta Olakorta. Han jausitta dare bi. Kostei ta Olakorta. 
- Kostei da lehen ezin giñuana topau jausitta daolako. 
- Bueno. Hortxe dare mendixan... ba, ondio taillatua... 
- Kostei hauxe da, baiña... 
- Olakorta... 
- Oi, ez, Olakorta da hau. 
- Hori Olakorta da. 
- Orduan Kostei... Badakiu hemen inguruan daona, baiña... 
- Bai, eskumaratxuao dao han, eskumaratxuao. Parian behetxuauan. 
- Bueno. 
- Ta oin beste Intxorzabal beste bat honutzao dao bizi diana. 
- Intxuzabal, Lezeta, ta... 
- Gero Bergaretxe, harek zerratzen dau zeroi. 
- Intxozabal. Gero? 
- Lezeta. 
- Beherauan... Hortxe... 
- Ta? 
- Bergaretxe. Bergaretxe. Ta hemen Kantina. Kantina lehenau egondako lekuan sozidade bat dau. 
- Basetxia esaten dotsau guk. Kantinia ez, guk Basetxia esaten gontsan. 
- Basetxia? 
- Basetxia. 
- Hori nun geratzen da? 
- Bixen erdixan. Hamen... bixen erdixan goratxuau, mendi alderutz. Bai, zerian, Lezetan ta Bergaretxen bittartian geratzen da hori. 
- Goixan? 
- Goratxuao, bai, nibelian goratxuao. Horixe da. Hau Bergaretxetik doian kamiñua... Hi, hauxe dok. Hauxe, hauxe. 
Hauxe da. 
- Azurtza ta zeran bittartian. 
- Hauxe da, e? Hauxe, hauxe. 
- Azurtza ta zeran... 
- Hau ez dok ikusten? Kamiñuan pistia bertaraiño joiak... 
- Hurrengo goratxuao Azurtza. 
- Hau izango da... 
- Hori Elgetakua da. 
- Azurtzan ermittaik edo zeoze...? 
- Bai, Santiago. Gero Arraotz. Ha be Elgetakua. Hortxe linean daok. Hauxe edo... Honek... Gero beste batek ein dau granja bat hor oin. 
- Arraotz gaiñian dare hiru tontortxo. Hiru mendi-unta. Horren izenik bai? 
- Galdamiño. 
- Dana, guk danai esaten dotsau... 
- Guk... Bai, danai esaten dotsau Galdamiño, e? 
- Galdamiño. 
- Arraotzetik eta Eibar aldera daona? 
- Bai, bai. Han dauka antena bat eta [...]. 
- Zela da, orduan, Galdamiño mendixa, [...] tontorra...? 
- Inguru guztia...? 
- Bai, guk danai esaten jotsau, ekin Azurtzan... 
- Galdamiño mendixa. 
- Ekin Azurtzan ta ya antenaraiño dana Galdamiño esaten dou. Izen hori dauka harek. 
- Ta Azurtzatik Bergaretxe aldera hor goiko lautadatxo horrek badauka izenik? Azurtzatik Bergaretxe aldera daona... 
- Bai, bai, han badare... hola menditxo bat zelai edarrekin eta, ezta? Haren izenik guk ez dakiu. Eukiko dau izena... 
- [...]. 
- Joe, Ba, Beizun zelaixa, haura tontortxo haura! 
- A! A! 
Goimendi auzoko (berez, Basalgo) toponimia
Aranzabal Gabilondo, Luis; Olañeta Olañeta, Lorenzo
- Errekak, aber. Horko errekan bat... A! Hau dana... Honek azkenengo baserri danak, hau ze auzo-na edo ze da hau? Hau Ubera da? 
- Ez... 
- Goimendi. 
- Hori da Basalgoko auzua dok hori. Baiña Goimendi. 
- [...]. 
- Goimendi. Ta basuen izenak batzuenak gutxi gorabehera esango dittuu. 
- Aber... 
- Egon. Gaztandola esan dou hau dala... Ba, hortik hau dok Martokora datorren basua, eztok? Ez... hori da... 
- [...]. 
- Gutxi gorabehera inguru honi Petri esaten dotse. 
- Bai, Petri. Hauxe dok Beittiko basua. Hau bestiau... 
- Ze izen esan dozue hemen? 
- Petri, Petri hori dana. 
- A! Dana? 
- Bai, Petri alde hau. Ta beste gauza bat laga juau eitteka. Han Larrosin gaiñian ta mendira bittartian, puntara bittartian... 
- Larrosin, Agarremendi? 
- Bai. Hamen gaiñian [...] bidia, Elgetarako bidia jauan, hor markauta egongo da igual. 
- Pistia? Basalgo... 
- Gain-aiña. 
- Basalgoko bidia... 
- Kurutzia. 
- [...] , ba, txabolia? 
- A! Kiruta? 
- Kiruta. 
- Kiruta... 
- Hau izango dok. 
- Hauxe izango da Kiruetako txabolia. 
- Ta hortik bideik han ez da bideik ikusten, eztok? 
- Hamendik ikusten da zeoze doiana, baiña hau Petrira doia. 
- Petrira, hori behera doia. Beste bat. Beste bat etorri bihar dau Asulako etxaburura etorten da bide bat. Bueno, dana dala, horri gaiñorri hamen... honek Larrosin ta Agarremendi izengo dia horrek bixok... Bueno. Ba, horrek bidiorrek hamenditxik pasau bihar jok. E... hamenditxik, hamenditxik, hamenditxik. Ta hori da, beste zona hori da Kurutza... 
Kurutzeko gaiña esaten dotsau guk. Hori dok, Kurutzeko gaiña. Batzuk esaten dotse Kurutzaaldea San Juan errekan ta, baiña Kurutzia beste batzuk. Guk hamen Kurutzeko gaiña. Hamen kurutza harri haundi bat dao, batenbat hil zala, otsuak jan ebala aintxiñan edo... Hori mutikueri hori esaten jakue, behintzat, bildurtu eitten dia gero pasatzen be. 
- Handik eta kurutzara bittartian badao... badauka izenik harek? 
- Harek bai, Lindaria. Gure baso danak Lindaria. 
- Lindaostia [...]. 
- Bai, baiña Lindaraostia esaten dou guk, baiña dok Lindariak jaukak gauza bat: Elizaldekuak eta esaten dabe -zuenak be igual [esango dau] - Lindaria hola "tra" behetik gora, ezta? Arbola illara bat. Ta, klaro, guk esaten dotsau Lindaraostia. 
- A, klaro... Klaro. 
- Bestiak be bestekaldiai Lindaraostia. 
- Klaro... 
- Ba, Lindaria. 
- [...]. 
- Txabolia nun esan dok hamen inguruan? 
- Txabolia? 
- Ez, ez, Arangoittikua hor nunbaitten egongo dok. 
- Arangoitti hemen dao. 
- Bai. Hau bixen bittartia dok Lindara ostia. Bueno, Lindaria. 
- [...]. 
- Lindaria, Lindaria ipinizu ta kitto. 
- [...] 
- Lindaraostia [...]. 
- [...]. 
- Handikaldekuendako hamendikaldia dok, baiña, Lindaraostia! 
- Nundik beitzen jakon... 
- Bai, ba! Nik [entzun...] , joño! Lindaraostera juan bihar juau ta Elixaldekin baten ta [zertuta geratu...] , sekula entzuteka najeuan] ni harek hori esaten ebanik, eta guk "handikaldia" esaten dotsau hari beti. Ta Arangoittiko txabolaldiari ipini bihar jako izenik? Hori Petri... Egon hari. Kirueta... Kirueta entzun izen juat nik, e? 
- Kirueta [...]. Kiruetako txabolia, [...]. 
- Kirueta. Ta gero hor mendixa Garbe. Hori ipinitta eukiko dozue... 
- Ez. Ez daukau ipinitta baiña... 
- Tiok ez zotsun esan hori ala? 
- Bai, baiña... Ez, hemen ipini barik daukau. Aber... 
- [...]. 
- Hauxe tontorra... 
[...] 
- Bueno, oin zera ipini bihar juau Gaztandola ondokua, sakon haura. 
- Aber, Gaztandola hamen dau... 
- Ba, harek daka izena zona haundi batek Sakoneko sostria. 
- Itxoin, ze aldetan? 
- Gaztandolatik honutz, Petri aldera. 
- Gaztandola hau da... 
- Bai. 
- Hemen dao... hemendik errekatxo moduko bat dator... ta Petri hau da. 
- Bai, Petri hori da. Hau da Beittiko basua, hori Petrik harrapatzen dau hau, e? 
- A, bai? 
- Hori Petrik harrapatzen dau, Petrik. Bale. Ta gero bestia, gure basua-a, hamen ikusten dittuk. Bota barri daok. 
Goimendi auzoko (berez, Basalgo) toponimia
Aranzabal Gabilondo, Luis; Olañeta Olañeta, Lorenzo
- Sakoneko sostria hori nun jausiko zan? 
- Gaztandolatik... Petri... Petri aldera be ez, entre Gaztandola ta hau mendixau, Agarremendi, hamen dao nunbaitten. Ba, hauxe sakon-ldiau da. Hoixe. Hau Santiko basua izengo dok. [...] Ta Petri... Klaro, ondo [jazik] , ya hoixe dok Sakoneko sostria. Sakoneko sostria haundixa alleatzen dok, hau be hartzen dau ta... Gero behian errekatxua dao nunbaitten hor barrenian, Sakoneko sostrian barrenian errekatxo bat dao hurrian. 
- Bai, gutxi gorabehera hemendik doia... 
- Bai, bai. 
- Bale. 
- Ta gero goixan... Arrizuri ez, Arrizuri Elgetakua dok eta hari laga ein bihar. 
- Ez, ez, esan, esan. Esan hori be. 
- [...] Gaztandolako etxaburua, aber... 
- Gaztandola... 
- Hori Gaztandola. Hortik gora, Elgeta aldera, aber, direkziñua... 
- Elgeta... Hemen dao Asula. 
- Bai. Bixen bittartian... 
- Gaztandola, Asula, Arrizuri ta Asulostia. 
- Ta honek piñu txiki honek zeiñenak dittuk, ba? Beizukozabal edo izengo da, ezta? 
- [...]. 
- Bai, hau Baztarrikan basua, azpikaldera be sailtxua dauka harek... Formal ikusi bihar juau. Hau Asula, orduan. 
- Ez, ez, ez, ez. Gaztandola! 
- Gaztandola. 
- Ta Asula nun? 
- Hemen, hemen. 
- Bale. [Esan dou honeatik]... 
- Hau Sakoneko sostria edo. 
- Bai. 
- Hemendikaldian, ba, geiñekaldeko basuak Asulostia ta bestia Arrizuri harutzao. 
- Bueno, Asulostia dana [da, hau zuena] dana buf! , honek danak harrapatzen jittuk [harek]. Ba, Asulostia, Asulostia... 
- Guk hoixe esan izan jotsau. 
- Bai, Asulostia esan ezkero, ba, dana harrapatzen jok. 
- Bai, bai. 
- Boketetik haruzko dana. 
- Bokete hori ze da? 
- Boketia da, ba, hor Asulan gaiñekaldian daok zer bat, [mendi...] bota ta [... ebaitta daok] , [bajatzen...] ta Boketia esaten jakok hari. Boketia beste zona bat da, Asulako etxaburuan dauena. Asulatik Galdamiñora goiazenian, horra, Bergetxerako direkziñuan. Aber, ipini. 
- Sekula pasau haiz hor goittik? 
- Bai, bai, pasauta nao. 
- Han refugixua, holan, zulo bat-a ez hittuan ikusi? 
- Bai, bai. 
- Ba, hauraxe da Boketia. 
- Boketia. Hori pasatzen da... 
- [...]. 
-... ta hortik atzera, ba, Asulostia da. 
- Dana? 
- Bai, zona haundi bat Asulostia. Ya [Uberak horri] Asulostia esaten jotsek. 
- Itxoin, lehen Galdaramiño esan dozue, baiña Galdaramiño Arraotz inguruan esan dozue. 
- Bai, gaiñekaldian. 
- Arraozko etxaburuan daok. 
- Etxaburuan, bai. 
- Eta Asulako etxaburuan daren horrek Azkonabitta bittarteko tontortxo horrek ze izen dauke? 
- Bueno, Azkonabittan tontorrik ez dao, han dao lautadia. 
- Beizuko zabala. 
- Beizuko zabala? 
- Bai. Ya Agarremendittik... 
- Lautada haundi bat. 
- Agarremendittik... Nun dao haura, Agarremendi? 
- Hauxe. 
- Bale. 
- Boketia ta... 
- Asula, Beizu. 
- Bai. 
- Ta geiñian... 
- Gero hurrengua Arraotz nun dao? 
- Arraotz? Puf! Hamen. 
- Bale. Klaro, ba, hamen dao Eibarrerako bidia, ta hori da Beizuko zabala, ba, lautada bat. Hauxe edo izengo da. 
Han dao... tontorrik ez dao bape. Ya Boketetik lau-aua dao dana. 
- Beizuko zabala esaten jako. 
- Beizuko zabala? 
- Bai. Elgetako partia da. 
- Hauxe izango dok? Edo? 
- Bai... 
- Bueno. Nun genden? Zeoze apuntau barik...? Azulostia apuntau dou... 
- Bai. Boketia ta Azulostia. 
- Boketa, Azulostia... 
- Boketetik pasatzen da Azulostia. 
- Beizuko zabala, Azkonabitta... 
- Azkonabitta tontorra... 
- Horrek Elgetako partian, Elgetara be fango zate ta. 
- Gutxi gorabehera... hemen goixan? 
- Hori ze da? 
- Azkonabieta. 
- Baiña Azkonabieta ez dozu esaten... 
- Azkonabitta. 
- Bueno. Besteik ze daukau? Edo Beizu azpixa ta? Beizutik Ubera aldera ta? 
- Hori... Hoixe... gureandik apartetxuao jazik eta... 
- Horrek... Asulan azpikaldian badakik ze [izaten] dan, hori... 
- Urkulu ta... 
- Urkulu baso-ail bat eta gero [Zumizkorta] Beizun onduan. 
- Horrek bai, baiña handik haruzkoik ez, e? 
- Handik haruzkoik ez. 
- Ez, ez, baiña horrek bixok. 
- Errekatxo bat bittarte [...] ta... [Zumizkorta]. Honuzkua [...]. Gero Urkulu beste sail bat. Urkulu dao... hamendik Markiittik gora... 
- Markiittik gora. 
San Juan auzoko toponimia
Aranzabal Gabilondo, Luis; Olañeta Olañeta, Lorenzo
- Urkulu, eztok? 
- Urkulu. 
- Urkulu. Sail haundixa ala...? 
- Bai, sail haundixei esaten jakue Urkulu. 
- Bai, bai. 
- Urkulu. Ta bestia Zu...? 
- Zumizkorta. 
- Zimizkorta. 
- Asula aldera? 
- Bai, hortxe Asula azpikaldian. 
- Asulatik azpikaldian Zimizkorta. 
- Hau Beizu... 
- Bai... 
- Hauxe. Hortxe [...] Zimizkorta. 
- Bale. Ze geratzen jaku hemen? Hemen Agarremendi ta Urkulu bittartian geratzen jaku sail haundi bat. 
- Asula aldea, eztok? 
- Asulaldia. 
- Bale. Ta hor beste... horren azpikaldia, beste sailtxo bat hamen... 
- Bai, Urkulutik harutzao. 
- Baiña ze, ze... hori [Irukotxeta] aldioi, [... tik] harutz? Berak Urkuluk harrapauko jok... 
- Urkulu, Urkulu... 
- Ta Asulaldia, guretako... 
- Oin, hortik eta Uberara bittatekuak? 
- [Hemen...] basuak? 
- Bai. Hor badare... 
- Lezan. Hor sail bat Bolu onduan Lezan. 
- Lezan? Bolu, Bolu... Barrenetxe onduan daona? 
- Bai. Hor baso bat daok, agertuko da hor erdi-rdixan. 
- Hau da Bolu eta hau da Barrenetxe. 
- Ta Idarrara bittartian, ba, hori Lezan. 
- Idarra hau da... hau dana? 
- Bai. 
- Lezan? 
- Bai. 
- Ta gero zuenetik sakona bittartian? Artizegixa edo hori? 
- Basotxua. 
- E? 
- Basotxua. 
- A! Bai! [...] , ez, ez, [... solua] harrapatzen jok, baiña... 
- Ez, baiña Basotxua esaten jotsau guk! 
- Bai, baiña, Basotxua, baiña nik esaten dotenau... 
- Barrenetxetik eta Artizera bittartian. 
- Barrenetxetik Artizera bittartian? Hau Barrenetxe, hau Artiz... hau, orduan? 
- Bai, Basotxua. 
- Hori izengo dok bestia... 
- Bai, ta bestia gero, [nik, ez] , Artizeixa esaten najuan gorakua. Artiztik hara gure zerera bittartekua, Artizegixa. 
Badakik? Artizegixa. 
- Artizegixa, bai, Artizegixa. 
- Hau izango da, orduan, gaiñeko... 
- Bai, Basotxotik gorakua, Artiztik gorakua. 
- Zuen artekua? Hona artekua? 
- Bai, honaxeaiño alleatzen dok hori. Hori da. 
- Artizegixa. 
- Artiz hegixa. 
- Bueno. Gehixau? 
- Gaztaiñazabal ipinitta daukau handikaldian... 
- Ez. Gaztaiñazabal bai? Ipinitta daukau? 
- Bai. Ez dakit nun, baiña... 
- Ya harrapauta daukau horrek... 
- Bai, bai. 
- Hamentxe beste zatitxo bat geratzen dok... Artizko itturronduan geratzen dok zatitxo bat [...] Kasimirona ta... Hori ez juau esan. Baiña hori... Gaztaiñazabal harek be igual esango dotse horri. 
- Bai, bai, makiña batek hori. 
- Bai. 
- Gero daukau... vamos a ver, hor Markii ta Ibargain ta Idarra bittartian hor badare zer batzuk... zelaixak-ta dare hor. 
- Bai. Horrek aparteko zerik... 
- Ez dauke aparteko zerik? 
- Ez dabe eukiko. Batek bai, zerak, Idarra gaiñeko piñudixak: Txestria. 
- Txestria. 
- Hori hor bistan egongo dok nunbaitten. 
- Idarra gaiñekua... Idarra gaiñekua hauxe da. Hau Agirrebeña. Ta hau... hau hauxe. 
- Txestria... hamen nunbaitten, ezta? 
- Hau Markii. Markii, Idarra gaiñekua, Agirrebeña. 
- Testria hementxe nunbaitten. 
- Holako mutur zorrotz... zorrotza jaukak, e! Bueno, Txestria ipini hamen, orduan. Txestria. 
- [...]. 
- Ta hau... Hau Rokena dok? Horrek be ez jaukak izenik ipinitta oindio. Hau, egon hari, Markialdeko solua Rokena. 
- Egisolua? 
- Egisolua ez, horrek Markialdia jaukak horrek izena, harek... bueno, gero Agarregoiko zerak eta gure [Karaaldian?] azpikaldia. 
- Baiña Egisolua esaten jotsen, behintzat, berak. 
- Ez, Egisolua [...] , baiña... Markialdia esaten jotsek. Joe, geuk be... 
- Bai Egisolua be! 
- Bai solo bati esaten jotsek. Nun dauan billau bihar. Zein da...? 
- Markii hau da. 
- Hori da Markii. Ta Agirrebeña? 
- Agirrebeña hau. Markii, Agirrebeña, Idarragaiña. 
- Ta honek gure soluak ta Agarregoikuanak honek. Hau Agarregoikua dok? 
- Hau da Agarre goikua. 
- Agarregoikua hori da? 
- Hau esan dou dala Txestria. 
- Hauxe dok Roken piñudixa. 
- Bale! 
- Roken piñudixa hauxe dok. 
- [...] , ta horri ze ipini dotsau Txestria? 
- Txestria. 
- Ez da ala? 
- Ta, bueno. Hik... hori osuan jak? Hau dok Agarre [gaingo] etxaburua, [... soluak]. Ondo ikusten dok, bai. Ta hau dok Rokena. Hori da Egisolo edo Markialde. 
- Bai, hik ezetz esan dok Egisolo, baiña... nik beti horixe. 
San Juan auzoko toponimia
Aranzabal Gabilondo, Luis; Olañeta Olañeta, Lorenzo
- Bai, Markialde nahiz edozer ipini leike. Horre erdixa hartzen jok... hau zatixau hartzen jok Egisolo, ta bestia, basua, Markialdia. Ta hau berak daukan puntia dok hau! 
- Txestria hemen. 
- Txestria nun, orduan? 
- Txestria, ba, piñu egon bihar da derrior! Handikaldian zeaitik ez, ba? A, ez, era batera. 
- [...] horrutz Agarregoiko zelaixa, Txestria hauxe. 
- Hori danoi? 
- Hau Posaa dala esan dou. 
- Bai. 
- Posaa, Agarregoikua. Txestria nun geratuko zan? 
- Aurrerauan Egisolua... hemen nunbaitten. 
- Gero hutsuna bat urten bihar jok hor nunbaitten. Hau dok Idarragaiñeko puntia, berak daukana, eztok? Ta... 
- Agarre txaria. Txarako [...]. 
- Bai. Ta Txestria hamentxe, hori gauza txikixa dok eta. 
- Hor zelan eongo dok, ba, Txestria, barrenetik behera? Hauxe, guenetik zerera jak, ezkerrera, Txestria. 
- Hau nungo partia dok? 
- Zelan? 
- Hau zein etxe da hau? 
- Anduri. Ez, Posaa, Posaa. 
- Posaa, klaro, ba! 
- Posaa eta Anduri. 
- Eta hau Anduriko soluak dittuk honek, eztok? Danok. E? Anduriko soluak dittuk honek. 
- Horrek bai. 
- Hamen. Txestria horixe dok bata edo bestia. 
- Bai, hamentxe, hamentxe Txestria. 
- [...]. 
- Bueno, gero esan dittuu... Egi... Egisoro. 
- [...]. 
- Baiña solua da ala basua da? 
- Oin piñu jak hori. 
- Oin piñu dao. 
- Horixe dok. 
- [...]. 
- Egisolo. 
- Bale. Ta beste bat be esan dou hemen muturrian edo... Markialde edo. 
- Bai, honaiño alleatzen dok hori; zati bat Egisolo, soluau Egisolo, ta gero beste zati bat Markialde. Hori inguruoi, ba, Markialde, hori Idarraraiñoko solo... zelai ta... 
- Hor "Inglesa"-n etxe inguruan badao izendunik zerbait? 
- Hori Urkulu ipini dou sail bat eta guk izenik ez dakiu. Honek bai, honek txikixok, baiña... bakutxa... eskritura barrixen [izena...]. Gero, zera, [Juan Joxena...] handikaldian dakiuna. Zela esaten dotsau hari? 
- Mendizarra. 
- Menizarra! 
- Mendizarra. 
- Aber, nun hori? 
- Agarre zezian azpikaldian. 
- A! Agarre zezia? 
- Bai, Inglesan etxian azpikaldian. 
- Inglesan etxia esan dou... 
- [...]. 
- Hau Markii bada, hauxe Inglesan etxia. 
- Ta bestia, ba... 
- Inglesan etxia [ze] da? 
-... hau Mendizarra. 
- Mendizarra... 
- Agarre Zezeaga. 
- Agarre Zezia. 
- Honek Agarrezeziako piñudixak izengo dittuk, ta hau Markinausik ointxe bota dabena. E? 
- Hau [...] hauxe da. 
- Bai, [...]. Hori errekian handikaldetik. 
- Agarrezeziatik behera hartzen da Mendizarra, Agarrezeziatik behera. 
- Eskiña-skiñan agertzen dok. 
- Bai. 
- Joten, ba, hauxe izengo dok, orduan. 
- Hau? 
- E... Baiña bidia... hau bidiau nora ete joiak hau? 
- Hau, ba, honaxe, Markii... Markittatik gora, ezkerretara gero. 
- Gero Agarrezeziara. 
- Agarrezeziara. 
- Bai. 
- Hemen Mendizarra, hemen, hemen [...]. Behera, Agarrezeziatik behera. 
- Ta hau piñu txikixa daonau? 
- Han Agarrezeziatik gora be bajak botata [...]. 
- Hau Mendizarra, orduan? 
- Bai, bai, Mendizarra. 
- E... piñua txiki samarra jaukak, e, oindio. Oindio fotografixan... 
- Oin sei urte etaratakua? 
- Hau bai, oin dala sei urte etarata. 
- Ya botata jauan ha, e, ordurako! 
- Hoixe, ba, botata. 
- [...] botata daonau? 
- Hainbeste pista be... 
- Oin sei urte igual ez zuan egongo botata, e? Edo bai? 
- Agarrezezia zein dala esan dozu? 
- Hau. 
- Hau, bai, hori ondo jak. 
- Hau Markii. 
- Hori... 
- Bueno, Markii danak. 
- Ba... 
- Agarrezeziatik eren piñudixak dittuk honek, Agarrezeziako piñudixak, gaikaldera darenak, eren sorotakuak. 
- Bai. 
- Agarrezeziako piñudixak [...] , [...] hau izen bihar. 
- Ba, hauxe izengo dok, Mendizarra hauxe izengo da. 
- [...]. 
- Berta-ertan, kontra-ontran agertzen dok puntiakin... 
- Bai, bai, hauxe. 
- Oin sei urte etaratakua bada... 
- Agarrezeziako piñudixak han dare. [...] botata? 
- Nik... lehelenguan akordau balejata, ekarriko nittuen nere basuen fotokopixa danak. Ta han be edarto ikusten da. 
Klaro, honetxen moduan, hau baiño garbixao, gaiñera, piñua zertuta ta [...] , baiña... inguruko basuak be agertzen dia! Izen danekin, gaiñera! 
Basalgo auzoko toponimia
Aranzabal Gabilondo, Luis; Olañeta Olañeta, Lorenzo
- Petri esan dozuna, hori, ze da, inguru dana da Petri, hola? 
- Bai, sail bat, sail dezentia. Petri. Zuek be Petri esango dotsazue hango basuai? Casimirok be bai ta... beste batzuk be bai. 
- [...]. 
- Gero dator hurrengo Kiruta, haura txabola ingurua Kiruta esaten dotsau guk. Ta bestia, goixa, Kurutzeko gaiña esaten dotsau. [Beittikok] be Kurutzia esaten dotse, ta beste batzuk Kurutzealdea edo... 
- Kirutako txabolia ta inguru dana Kiruta? 
- Bai, [...]. 
- Kirueta, Kirueta. 
- Kirueta. 
- Bueno, geuretako, e! Oin, erak, han ingurukuak, ez dakit zelan esaten dotsen. 
- [...]. 
- Kirutako txabolia ta inguru guztia Kiruta. 
- Bueno, ba... 
- Ta gero beste zati bat geratu dok [Martoko Rubenena] ta Elixalden gaiña ta Otxoan gaiñekaldia ta haura, ba, harek... Lindaraosteko gaiña, Lindarako gaiña. 
- Aber, Lindaria esan dou... hauxe. Hau da Lindaria. 
- Pistia egongo dok hor geiñera doiana, Elgetara doian bidia... motorrak-ta ibiltten diana. 
- Bai, lehen be ibili gara horren billa, baiña ez dou topau. 
- Hau Arangurentxo... 
- Bai. 
- Garbe, Kiruta. 
- Hementxe bixen bittartian, hementxe daok... 
- Lindaraostia... 
- Lindara hau da, bai. Lindara. Hamentxe nunbaitten. Hau oin sei urte etaratakua da? 
- Hemen, Amarraitzeta edo [...] ezautzen dozue zerbait? 
- Amarraitzeta, bai. Amarraitzeta da, ba, Lindara, hoixe, baso hoixe. 
- A! Lindara-aso da Amarraitzeta? 
- Bai. Guk... Klaro, papeletan dao Lindara ta beti Lindara esan dotsau, baiña izen bat hori... badakit izena dana, askok Amarraitzeta esaten dotse. Bai, Amarraitzeta. Horrek, gure basuai Amarraitzeta esaten jotsek. Nik... [Artizko] Patxiri entzun najotsan lehelengo hori, [Artizko] Patxiri entzun najotsan lehenengo Amarraitzeta, ta honek Izaldittarrok be Amarraitzeta esaten dotse. Baten... klaro, guk ointxe [...] , ta uezaba zahar bati entzun notsan esaten: "Aquel monte se llama Amarraitzeta". Bueno. Baiña eskituretan, eskriturak emon osten ta dao Lindara. Ta esan notsan [zalduanai] be, gero beste bati esan notsan, semiai, beran semiai: "Ese monte se llama Amarraitzeta", "No ese monte se llama Lindero". Ta eskrituretan dao. Baiña Amarraitzeta da lehengo... ba, zonia esaten dotsen lekua, itxuria. Kurutzeko gaiña be ez [...] batek be ta Petri be igual ez dau eukiko, baiña... zonia. Amarraitzeta hoixe da. 
Goimendi auzoko toponimia
Aranzabal Gabilondo, Luis; Olañeta Olañeta, Lorenzo
- Ta gero Arrizuri edo esan dozue beste bat... 
- Bai, ha Asuloste partian sartu juau. 
- Lehen esan dou? 
- Bai, Asuloste... 
- Gaztandolako etxaburuan. 
- Bai, etxaburu etxaburuan daok Arrizuri. Guk esaten dotsau, e... oin, beste... 
- Gaztandolako etxaburu etxaburuan? Gaztandola hemen dao... Gaztandola hau bada... 
- Pistia dao han be, pistia pasatzen da. 
- Hemen, hemen, aber... Hemendik pista bat dator. Hau da Gaztandola. Hemendik dator pista bat... 
- Hau kozineruan basuak izango dia. 
- Honi esan jao Asula-stia. 
- Bai, Arrizuri hementxe dao. 
- Baiña ze da hori basua? 
- Bergarako basua. 
- Alerzia dauan hau? 
- Arrizuri hementxe, hementxe. 
- Pistan, pistan dao, e? Pistia pasatzen da. Arrizurin pistia pasatzen da. 
- Hamen dao bat, hamendik dao beste bat... 
- Ba, hau, hau. 
- Hau ze da? Hau pistia da edo errekia? 
- Pistia [...]. 
- Errekia ez, errekia ez [...]. 
- Boketetik datorren pistia ete da hau? 
- Hor Asurtza aldetik datorrena izango da... 
- [... tik] datorrena? 
- Ez, behekua... 
- Boketia hementxe ipini dou. 
- Bueno, boketera be bide bat badatok, pistia badatok hor [...]. 
- Piñuak tapatzen jok hemen [...]. Hau Beizukozabal ez bada hori... Beizukozabal esan juau hori. 
- Beizuko zabala? Hori ez dou ein... 
- Bai, ipini dou hori! 
- Bai, Beizukozabala ipinitta dao, Azkonabittan aurrekua. Azkonabieta. Azkonabitta. 
- [...]. 
- Ta hurrengo dao Bokete. Ipini dozue Bokete? 
- Bai, Bokete ipinitta dao. 
- [...] Beizuko zabala. 
- Hori da Beizukozabala? 
- Boketia hemen ipini dou, hau da Asula-stia... 
- A! Arrizuri dok, Arrizuri dok. 
-... Arrizuri ez dakiu nun jarri. 
- Hau Zarteiko basua dala esan juau, eztok? 
- Zarteiko basua? 
- Hori ez dou apuntau. 
- E, baiña Gaztandola [...] Barreneko Sakoneko sostrian hartuta daok. [...] nere papelak ekarriko dittut. 
Angiozarko auzuneak; mugak
Inza Askasibar, Bizenta; Inza Askasibar, Carmen
-... bestia Aixkuneta, bestia... 
- Mainddao. 
-... Mainddao, ta... 
-... Zabaletamendi, Altunamendi, Errekaldia... 
- Gero zerak... 
- Ta Errekaldia... beherao? 
- Erekaldia zereraiñok... 
- Askasibar boluraiñok. 
- Askasibar boluraiñok. Askasibar boluko txaletetik gorakua dok Angiozarkua ta handik beherakua Bergarakua. 
- Ta Gaztelu ta honei zela deitzen dotsazue? 
- Gaztelu horrek danok Bergarakuak dia. 
- Baiña ze auzotakuak dia horrek? 
- E? 
- Ze auzotakuak? 
- San Kristobal auzokuak. 
- San Kristobal auzokuak horrek. 
- Ta, orduan, hor esan dozue Zabaleta darenak eta horrek ze izen auzuak? 
- Auzo... ba... guk geuk Zabaletamendi deittu izan dotsau. 
- Ta bestia, Gontsarri ta honek? 
- Ba, Altunamendi. 
- Altunamendi. 
- Ta beste izenik bai horri? 
- Guk geuk ez, ta oin ez dakit. Gero ermittak San Migel, ezta? Altunamendi San Migel; Zabaletamendixak San Bartolome; gero bestiak, Arrotak eta horrek, Asentzio. 
- Ta Zabaletamendixa ta zerak... 
- Partaittixak... 
-... Partaittik San Bizente. 
- Bai. 
- Zure eguna. 
- Ta Aixkunetak San Martin. 
- Ochenta y nueve años. 
- Ein bihar. 
Angiozarko toponimia; bideak
Inza Askasibar, Bizenta; Inza Askasibar, Carmen
- Aixkunetatik datorrena bajatzen da eta Bide zaharra hori, ezta? Hori Bide zaharra ta... 
- Zein da bizde zaharra? 
- Ba, hor soluak [...] , ba. Kamiñuan azpikaldeko soluak eta [beherao] Atxarteko bidia? Atxarteko bidia badakitzu... 
- Hori da Bide zaharra. 
- Bide zaharra horxe da. 
- Han itturrixa dauenai zela deitzen dotsazue? 
- Altzarte. Eta Altzarteko bidia, ba, etorten zan lehenao... bueno! Nik kamiñua ezautu aurretik, baiña nik amai entzunda, ezta? Eta honekin enpalmatzen zeban. Honek zien Elixbidiek, elixarako bidia. Gero Manddaokua, hori ezautu dozue zeuek be kamiñua ein aurretik. Hori be galtzadak. Eta gero, zera, hor behetik, errekondotik, ei zan bide printzipala. 
- Bolintxo ingurutik? 
- Bai, hor bidia dao. Ta horrako be, ba, gero zerak, ramalak, ramalak [bajatzen] zienak. 
- Ondio be bajazak horrek. 
- Honek Goimendiarrak-ta hortik ibiltzen ei zien Bergarara-a fan biher zebenian. 
- Ta izenik-ta bazeuken bide horrek eta? 
- Errekondua guk beti esan izen dotseu. Bestiak Errotabarri edo... 
- Zeintzuk juaten zien hortik? 
- E? 
- Zeintzuk hortik? Errotabarriko...? 
- Errotabarrikuak, ba, Bolintxo ta Errotabarri bera. 
- Ta kalekuak be bai lehen sasoi baten juango zittuan. Behetik ibiltzen bazittuan, hortik juango zittuan. 
- Bai, ba. Bai, ba. Ba, horra jo biheko eben [...] bidera. Nik... 
- Hori, Errementarikua zela esan dozu bidia? 
- Errementariko bidia? 
- Bai. 
- Ba, kanposantura doiana. 
- Bai, baiña ze izen emon dotsazu horri? Errementariko estrata edo... 
- Bai, estratia. Estratak. Goittik beherako honek bidioi Estratak esaten zotsen ta [goikuei be bai]. 
Antzinako ohitura zaharra
Inza Askasibar, Bizenta; Inza Askasibar, Carmen
- Bolutik kanposantu bittartian? 
- Bai. Lamaraingua edo zala haura. Etxera doiala edo [...] hor hildda geratu. Ta holan, gero ipintzen zeben zera, kurutzia. Ta entierron bat edo pasatzen bazan, ba, geratu ta pater nosterra edo esaten zeben. Hamen [...] ni hor akordatzen naiz zeretik Aixkunetakuak edo Mainddaoko... horko... Mainddaokuak ez... 
- Partaittikuak. 
- Partaittikuak, eta hamen behetik gora igo bihar izeten zeben danak eta... 
- Bai, hemendixek behetik gora. Oin iñor ez don pasatzen, baiña... 
- Oin ez. 
Angiozar erdiguneko etxe eta eraikinen izenak.
Atxotegi Askasibar, Jazinta
- Kaletik hasi igual. Kale-txien izenak edo holan akordatzen zaranak? Honi, zuenai? 
- Hau Garaikoetxea. 
- Bai. Ta zeuek esan Garaiketxe, ez? 
- Gariketxe, Otxoana ta hola. 
- Bai. 
- Baiña izan Garaikoetxea da. 
- Zeuek esaten dotsazuena, e? 
- Bai. Ha Otxoana. 
- Bai. Aurrekua? 
- Dolara. Baña Dolara... guk Dolaria. 
- Bai? 
- [...] Dolaria. Usoetxe ez da, ba? Hori ointxe enterau naiz ni... 
- Bai, hor [...]. 
- Guk Dolaria. 
- Bai. Zeuek esaten dozuena, e? 
- Bai, guk esaten douna. 
- Bueno, gu bizi garana da...? 
- Jakobana guk, Jakobana. 
- Gero, hor... hau... Luis Marinak eta horrek be izena bazeukan, ez? 
- Horrek Sankristaukua. 
- Gero, Juanita bizi dienak eta? 
- Azulana. 
- Hau Jose Martiñena-a? 
- Errementarikua. 
- Mikeonak eta izenik badauka harek edo...? 
- Hori zerana, Juanajoxepa. 
- Bai, bai, tiak be esan dosku hori. 
- Maribelena ta? 
- Pakon tabernia... Taberna zaharra. Pakon taberniari Taberna zaharra. 
- Doroti-a bizi dienak? 
- [...] itxoin, harena... haren [...]. Ez dakit [...]. 
- Zela zuan...? 
- Kapain... 
- Ez... 
- Ez jata [...]. 
- Kamiñerokua. Hori da hauxe, bai, Kamiñerokua. Hori da. 
- Polonia bizi zanak harek izenik bazeukan edo...? 
- Horrek zera, [Ingurio] ta Teresa. 
- Ta etxiak izenik bai? Ez dau hartzen? Pepitanak eta? 
- Benita? Ba... 
- Pepita, Pepita. 
- Pepiñak, ba... Pepitanak zerana Juanita [...] esaten giñuan. Baiña horrek Fernando, Fernando [...]. 
- [...]. 
- Kaietanona eta hola horren... 
- Tia Antoni bizi diena ta hori dana? 
- Guk Antoniñekua horri. 
- Juane ta bizi diena? 
- Juane... Patxi arotzana, Arotzanekua, Arotza. 
- Bestia? Hau...? 
- Beketxe? 
- Julitana-a, bai. 
- Bekoetxe. 
- Gero, San Kristobal bizi danak horrek izenik? 
- [...] izena... [...] Garrazteikuena da hori, Garrazteikua [...]. Horrek bajittuen izenak, guk... umiak giñan ta... 
Angiozar erdiguneko etxe eta eraikinen izenak.
Atxotegi Askasibar, Jazinta
- Bestiak Joxe Elizburunak bazeukan horrek? 
- Joxe Elizburuna da hori, hori, ba. 
- A! Dana? 
- Bai, dana, dana bat da hori. 
- Petranak-ta? 
- [Panaderixakua] edo... Marijoxepana. 
- Hau be Marijoxepana hori? 
- Marijoxepa zerana... 
- Bestia Juanajoxepana. Bai. Julian serenua ta bizi dienak? Hori dana da? 
- Hori Saturninana, Saturninan etxia. 
- Agustinana be dana bat edo...? 
- Ez, horrek bi. 
- Ta Agustinanak beste izenen bat dauka? 
- Jobitana edo [...] , Jobita... 
- Agustinanak? 
- Bai, Jobitana horrek. 
- Ta gero Jareikuen ta etxe hori? 
- Horixe bai Juan Elizamendi... Legorburutarra hori, Legorburutarra. 
- Ta etxiai izena hori emoten jakon? 
- Bai, bai, hori esaten gontsan guk, Legorburutarra. 
- Maritxuneko etxe horri? Dendia dauan etxiai? 
- [...] Don Inazio. Don Inazio bizi zan. Horko zerik... 
- Bale, bale. 
- Beheko tabernia, hori be... Han parian behian dauen etxe... etxia edo txabola moduko... han... zahar bat... hutsik dauena, haura? 
- Baitta, baitta. 
- Harek izenik bazeukan? 
- Hori [...] zan. Bai, oin ez jata [...]. Hori taillarra zan. Pakon taillarra [...] aittajunana zan hori. Taillarra zeukan hor. 
- Ba, trankil. Besten baten akordatzen bazara esango dostazu. Gero abadia bizi danai? 
- Abadia bizi dana, ba... parrokua? Parroko etxia. Parrokoetxe, hori Parroko etxia. 
- Bale. Hor besteik kaleko etxen bat edo ez dao, ez? Uste dot ezetz. 
Angiozarko toponimia.
Atxotegi Askasibar, Jazinta
- Errotaberrittik gorakua... 
- Bai, han errekatxua datorrena... 
- Bai, hori, hori, hori Alastra... 
- Alastra ze aldetara dao? 
- Alastra Bolutik hona. 
- Kanposantu gain hori? 
- Kanposantu... bai, hori barrankuoi. Kanposantutik Bolura [...] barrankua, Alastra. 
- Hori Alastra da? 
- Bai. 
- Ta Jausua ez jako deitzen horri? 
- Jausua... 
- Ta Jausua zein da, ba? 
- Jausua honutz. 
- Norutz? 
- Jausua honutzaokua, Alastra bittartia hori [Luson] piñudixa daon zerian, hor. 
- Bestia Metala edo, ez? 
- Metala. 
- Errotabarrikua. 
- Metala, Metala. 
- Metala edo Metale esaten dozue zuek? 
- Metala. Matalitturri be bai batzuk... Metala. 
- Gero hortik beste bason batzuk edo izenik bai? Hortik, ez dakit, Olaitturri aldera edo... 
- Pagomendi. Pagomendi. Ta gero [...] Olaitturri; gero behera [...] ta Jareiko zerak, basuak edo, Alastra, Alastra basuak... 
- Hor dare Alastra basuak? 
- Auleta aurrian. 
- Aiba! Auleta aurrian? Auletatik Munabera bittartian? 
- Hori, hori barrankuori. 
- Hori? Horrek Alastra basuak die? 
- Alastra ez, Alastra [...] , Alastra handikaldien itxi dot. Horrek zerak [...]. Jareiko basuak die horrek. Enpeñua... 
Enpeñua hemen laga dot, Enpeñua... 
- Enpeñua zein da? 
- Pagamendittik hona [...] basua da Enpeñua. 
- Pagomendittik Bolura tarteko hori? 
- Beste bat [mendixan jaok] eta [...] ta [...] Petran ta basua be hantxe illaran, Enpeñua. 
- Enpeñua Pagomendi pegante dao? 
- Bai, Pagomendi honutz. 
- Honutz? 
- Olaitturri beste aldera, eskumara daon moduan hori ezkerrera. 
- Enpeñua ezkerrera? 
- Ezkerrera, bai. 
- Hortik beherutz gero besteik? 
- Olaiturri ta gero handik harutz... 
- Bai, hor Frakazar ta badie... 
Angiozarko toponimia
Atxotegi Askasibar, Jazinta
- Frakazar... Frakazar harutz [...]. 
- Bai, han sakonunia Olaitturrittik han behian. 
- Ha sakonunia Frakazarra da, bai. Oin [...] ya ahaztu jaku ya... 
- Bai, zela ez dien erabiltzen, ba... Ta zeuen basuei izenik eta...? 
- Hau Errotabarriko [...] Metala da, e? Hau Metala da. Hori Metala da. Hor... hamengo basuak... Otxoan basuak [...]. 
- Hor basuak Otxoan basuak esaten dotsazue? 
- Ez, danenak dare ta. Auskalo zenbat daren, baiña Metala. 
- Eta Metaleko basuak eta horrek izenik badauke? 
- Horrek danok eren izenak horrek, eron pusketak. 
- Akordatzen zara zeu batenbatekin? 
- Basobeltz bat. Basobeltz altutxuao dauena. 
- Metaletik? 
- Harutz, handikalderutz Basobeltz. 
- Bolintxo gaiñian edo hola? 
- Harutzao. 
- Harutzao ondio? 
- Harutzao eitten da Basobeltz. 
- Errotia gaiñian edo hola? 
- Ba, hortxe, hortxe, Basobeltz. 
- Errotiatik, hola, gorutz? Ta besteik? 
- Otsalei. Otsalei be bai, Otsalei hamengo basua. Zuenak be hortxe dare gaiñian. [...] danok hor dia. 
- Horko gaiñai zela deitzen dotsazue? 
- Lopegaiña, Lopegain. Pagomendittik harutz Lopegaiña. 
Angiozarko auzuneak
Atxotegi Askasibar, Jazinta
- Hau errekatxuau Euzkitzan behera datorrena? 
- Honek zerok [...] esango lotsuke neuk baiño hobeto. Bai, bai, horko partien izenak, ta harek danak jakin, danak! Zela bera [...] hortxe dabillen... 
- Errekatxo honi izenik emoten dotsazue? 
- Zeiñi? 
- Euzkitzan behera datorrenai? 
- Euzkitzako errekatxo horri ez. Dakidala ez. Solobaztarra edo Euzkitzatik behera dator errekatxua [...]. 
- Albergiai edo alberge inguruai edo izenik? 
- Ez [...] albergia, ez. 
- Gero hor Gontsarri ta Lasarte ta auzo horri zela deitzen dotsazue? 
- Horri... 
- Auzuai. 
- Horrek ez dauka... Hori Zulotamendixa. Zulotamendixa. 
- Danak? 
- Bai. Hori, ez dakik? Zulotamendixa, Zabaletamendixa gero [Zabaletarrak] ta holaxe. 
- Ta Zulotamendixa ze izango litzake, Altuna ta Lope ta horrek danok? 
- Dana, dana, hori alturioi: Altunatik hasi, Lope... 
- Zuloeta, [...] , Lasarte... horrek danok? 
- Bai, Zuloeta, [Morueta] ta Lasarte, kitto. Lehen Paiorri zeuan... [...] San Migel monteko auzunia. Baiña ez [jatzula] zuri... 
- Ta ermittiai zela deitzen dotsazue? 
- San Migel monte. Makiña bat fan giñan Zuluetara, Zuluetakua ama ta... 
- A, ama zan Zuluetakua zuria? 
- Zulueta azpikua, Askasibar ama. 
Angiozarko toponimia.
Atxotegi Askasibar, Lucio
- Handik honutz hasiko gara, Irutontorretatik honutz? 
- Irutontorretatik urrin dok neretako, neretako urrin dok Irutontor. 
- Kaletik honutz hasiko gara bertan? Hor Errotaberrittik... Hor gora dauen sakonune hori, badakizu? 
- Ez jakixat zela dan... 
- Bueno, zeu akordatzen zarenak... 
- Jausua-rrekia dok hau. 
- Hau? 
- Bai. 
- Jausua? 
- Bai. 
- Goraiñok hori. 
- Goraiñok? Hari goixai izenik edo emoten dotsazue? 
- [... dittuk] , ba... Pagomendi dok hau. 
- Hori eskumakua, ez? 
- Hori tontorroi. 
- Gain-aiñekua? 
- Bai, haxe dok. 
- Pagomendi. 
- Bai. Hortik hona beheruzko honei edo? 
- Pagamendixa dok, horrek... 
- Danak? 
- Behetxuauraiño dittuk. 
- Bai, bai. Hor sakonunian gero izenik eta hola bai Munabetik han aurrerutz? 
- Etzabal barranko haundixa. 
- Zela? 
- Etzabal. 
- Etzabal? Hortik ezkerretara dauena? 
- Bai, bai, bai. 
- Munabe paretik ezkerretara gorutz? 
- Bai, bai. 
- Gero han aurrerao Frakazar edo dao, ez? 
- Hori [...]. 
- Bai, han [...]. 
- Ta hori gaiñori Donatxeta dok hori. 
- Zein gain? Pagomendittik...? 
- Handik Pagako hara zerara... 
- Munabe aldeko hori bizkarrori? 
- Bai, bai. 
- Hori zela esan dozu? 
- Donatxeta. Don... 
- Donatxeta? 
- Bai. 
Angiozarko toponimia.
Atxotegi Askasibar, Lucio
- Han Udalaiztik honutz ikusten dana hori tontor honi zela deitzen dotsazue horri? 
- Olaitturri dok ha. 
- Olaitturri? Danai? Tontorrai be bai, hola deitzen dotsazue? 
- Bai, bai, bai. Gaiña. 
- Dana? Gaiña ta inguru guztia? 
- Inguru guztia. 
- Hor basuen izenik edo batenbatenik edo akordatzen zara, piñudixen izenik edo? 
- Zera, hau gaiñau, barrankuen hurrenguau, Suardi dok. Hau barranko haundixau [...] hurrengua. 
- Donaitzeta baiño honutzao? Aurreraokua? 
- Aurrerao. 
- Harutzaokua? 
- Bai. Suardi. 
- Eta Donaitzeta zein esan dozu hau lehenenguau edo hurrengua? 
- Hurrengua. 
- Hurrengua? Bigarrena? 
- Bai. 
- Eta beste hori, Suardi, harutz egongo litzake? 
- Harutzao dauena. 
- A. Eta barrena ya Frakazar aldera eukiko zeban? 
- Barrena, ba... [...]. 
- Eta hau Suardi ze da sakona edo...? 
- Ez, gain haundixau. 
- Gaiña? Bizkarra? 
- Bai, haundixa. Besterik... ze esango dotsuet, ba, nik? Txakurzuri hau. 
- Zein? Zein da Txakurzuri? 
- Hau errekatxuau. 
- Hemendik behera doiena? 
- Bai, horixe izengo dok. 
- Hemendik Bolura doiana? Hor Bolura urtetzen dabena edo zein esaten dozu? 
- Aurreraokua. Hori, hori, hori, barrankotxuori. 
- Bai, bai, hemendikaldetik? 
- Bai, handikaldetik dauena, barrankotxuori. 
- A! Handikaldetik? 
- Bai, bai, haxe, ha. 
- Kanposantua baiño harutzatxuao. 
- Harutzatxuao. 
- Bestekaldetik? 
- Bai. 
- Han pistian ertzetik goittik behera? 
- Bai. 
- Bai, bai, bai. 
- Txakurzuri. Besterik... Ta hori barrankuoi Metala. 
- A, bai, bai, Metala. 
- [...] , eztok? 
- E? Bai, hori entzuna da. 
- Besterik... 
- Hor Basobaltz edo...? 
- Harutzao [...]. 
- Harutzao [...] , Irutontorreta aldera edo Otsalei aldera edo... 
- Bai. Ta hurrengo barrankuau Errekabittarte. 
- Metalan hurrengua? 
- Bai, Errekabittarte. 
- Horrek zein paretan urtetzen dau, Bolintxo parera edo holan urtetzen dau horrek? Harutzao? 
- Beheratxuao. 
- Beheratxuao, ez? Han errota zaharra ta... 
- Bai. 
- Hari errota zaharrai zela deitzen dotsazue? 
- [Alontxar?]. 
- [Alontxar?]? 
- Ta hurrengokua, ba, Sakonaundi. 
- Errotia... 
- Barrankua. 
- Bai, errotia doiena, Sakonaundi da haura? 
- Bai. Hurrengua, ba... Otsalei. 
- Hori ya Askasibar Bolura urtetzen dabena, ez? 
- Bai. 
- Hori han Gaztelun egon giñan Pedrokin ta harek esan oskun hori. 
- Besterik hemen ez jakixat ze esan leikian... 
- Honei bizkarroi ta emoten dotsazu izenik? Honei ta? 
- Izenik honi... gere arteko batzuk. 
- Zeuen artekuak be igual da, e? 
- Pagadi... bizkarra hau. 
- Pagaribizkarra? 
- Bai. 
- Hau lehenengo hau? 
- Bai, bai, hoixe. 
- Errekian beste aldian ikusten dana? 
- Bai, bai, [...]. 
- Hori nun dao han beheko itturrixan, hola... gaiñian, ez? 
- Bai, handik harutz. 
- A, itturri harek izenik badauka, han metalura urtetzen daben harek? 
- Ez... 
- Horrek Aldatsa azpixak edo izenik badauka? 
- Izenak... 
- Ezta? 
- Norberak Etxeazpixa ta Etxondua ta... 
Angiozarko toponimia.
Atxotegi Askasibar, Lucio
- Hor bestekaldetik Jareikotxotik Euzkitzara bittarte horretan edo horrek izenik hartzen dau? 
- Bai, horrek Artiak, sail haundixak dittuk. Artia. 
- [Martia]? Hori ze izengo litzake...? 
- Artia, Artia, Artia! 
- A, Artia? Ta hori zer da Euzkitzatik Jareikotxoko bittarte guzti hori? 
- Bai. 
- Kamiño gaiñian gelditzen dana? 
- Bai, ta Mendikuak. Mendiko. 
- Mendiko? 
- Bai. 
- Hori ze da solua edo... Basua? 
- Ez, horrek, ba... Lehen horrek zelaixak zittuan horrek lehen ta oin piñuak dittuk oin. 
- Ta Mendiko hori nun dao, Artian gaiñian? 
- Ez, ez, behera. 
- Beherao? 
- [... mendi]? Haretxen gaiña. 
- Jareikotxo alderutz? 
- Bai. 
- Horrek, horrek komeni jaku jakitzia. 
- Mendikuak. Besterik hemen... Besterik ez dakit nora fan leikien edo nora ze...? 
- Ba, hortxe parian segiduko dou... Hemen Euzkitzako hor... Itxoin, Euzkitzako ez. Hemen Andiketxeko gaintxuan... gaiñak edo horrek izenik-do ez dauka horrek? 
- Neriak dittuk horrek. [...] Kurutzia. 
- Kurutzia? Hori zein da? 
- Han gaiña. 
- Euzkitzako bidian azpixan geratzen dana? Lehengo bide...? 
- Gaiña ta azpixa. 
- Bai, bide...? Bai, bai, bai. 
- Bixak. Ta honek Etxaburuak. Besterik ze... ze esango dotsuet, ba? 
- Hemendik etxetik gorakuak Etxaburuak deitzen dotsazue? 
- Bai. 
- Han Sagastitxo edo holakon bat ez da han behian? Bueno... 
- [...]. 
- Izena hola ez dauka harek. 
- Ez, harek Kurutzia dauka harek izena, Kurutzia. 
- Bai, bai, bai. Haren goiko gaiñak eta hola, han potzua dauenai ta hari zela deitzen dotsazue? 
- Ha? 
- Goixan, Jareikotxo gaiñian. 
- Asentzio. 
- Hori da. Han beste izenen bat be esan oskuen lehen bidia zeuala han Elgetara edo ta han gaiñai beste izenen bat esaten jakola... 
- Ilddaa be bai. Euzkitzako horrek sail haundixok Ildda esaten jakuen lehen. 
- Hori nun da, Euzkitzatik gorutz? 
- Bai, gaiñak. 
- Gaiña arte? Gaiña be bai? 
- Gain-aiña ez, e? Pixka-ixkat beheratxuao. 
- Gaiñetik Euzkitzara bittartekua? 
- Bai. 
- Ta hari Euzkitza gain hari izenik emoten jako? 
- Artiaa gaiña. 
- Artiaga gaiña? 
- Artiaa, Artiaa gaiña. 
- Artia gaiña, bai. Handik ezkerretarutz, Asentziorutz? 
- Harek ez jakixat ze esaten jakuen harei, neriak ez dittuk eta... 
- Ez, ez, zeuk esaten badotsazu... 
- [...] idearik be ez jaukat harenik. 
- Handik Partaittirutz edo hola besteik? 
- [...]. Besterik... 
- Garraztei [...] han gaiñian edo? 
- Pagadi laua lehen; oin harek be... piñu sartuta jauaz ta! 
- Artia gaiñetik eskumarao? 
- Bai, haxe lau-aua. 
- Bai, bertan gaiñian dauena. 
- Bertan gaiñian. 
- Hori, hori. 
- Harek oin piñu sartuta jauaz ta... oin ez jak ez pagadirik eta eze... Besterik... 
Angiozarko toponimia.
Atxotegi Askasibar, Lucio
- Hari Zabaleta gaiñeko tontor hari izenik emoten dotsazue zuek? 
- Nik hango barri ez jakixat. Intxorta [...]. Intxorta ez dok, ba, e? 
- Ez, ez, hori ez. Bai, eskumarao da. 
- [...]. 
- Burdiñua ta horrek entzunda daukazuz? 
- [...] barrankua dok. 
- Bai, hor eskumatara gelditzen dan sakon hori, ez? 
- Barrankua. 
- Bai, bai. Hor Auleta edo Lamarain inguruan ez zara akordauko hola besterik bape...? 
- Loittigaiña, ha hurrengo barranku. Loitti... 
- A, bai, han basarrixa edo zeuan lehen... 
- Etxia zuan. Bai, ba. Luis [...] han jaiotakua zuan. [...]. Loittigaiña. 
- Ez nekixen Luis han jaiotakua zanik. 
- Bai. 
- Alastra entzunda daukazu? 
- E? 
- Alastra entzunda daukazu? 
- Hauxe gaiñau. 
- Hau gaiñau da? Kanposantu gain hori? 
- Hauxe. 
- Han bidetik edo sakonune hartatik eskumara, ez? 
- Gaintxua Alastra. 
- Bai, bai, bai. Txakurzurittik hemen eskumatara, Jausua bittartia...? 
- Bai, [...]. Besterik... hor baso bat... 
- Txabolak eta izenik badauke ala basarrixan izena hartzen dabe? 
- Bajak hemen... 
- Txabolia ugari. Edo? 
-... neria jak bakar-akarrik oin. 
- Hari zela deitzen dotsazu? Izenik jarri be ez? 
- Bai, Pagomendiko txabolia. 
- Ta nun dao hori? 
- Hortxe. 
- Hori bistan daonori? 
- Ez, Euzkitzakua dok hori. 
- A, Euzkitzakua da hori? Euzkitzakua...? 
- [...]. 
- Gorao? 
- Bai. 
- Tontorra baño lehentxuao? 
- Bai. 
- Sakon honek edo izenik bai? 
- Minttei arrua [...] honi barrankuorri. 
- Zela? 
- Minttei arrua. 
- Minttei arrua? 
- Bai. 
- Hori be idearik be ez. 
- Honek soluok Iribekuak dittuk: Lasartiak. 
- Zela? 
- Lasarte. 
- Lasartiak? 
- Bai. 
Angiozarko toponimia.
Atxotegi Askasibar, Lucio
- Horri Añabarta edo deitzen dotsa berak han etxe gañeko hor... tontor hori. 
- Añabarta ta... Haretxek jakitzen jo horrek onduen. 
- Bai, tontor guztiak zekixen. Han banan-anan esan oskun, Arraibe ta Iminttarritta ta... 
- Baitta. 
- Iminttarritta zein da? 
- Haixe... 
- [...] ikusten dana? 
- Bai, haxe garbixa. 
- Han piñu batzuk [...] hola eskumetara ikusten dana? 
- Bai, bai, bai, bai, haxe, haxe. 
- Sustraitzatik hola ezkerretara? 
- [...]. 
- Ta hurrengo Arraibe? 
- Bai, Arraibe. 
- Ta bestia Olaiturriko gaiña? 
- Bai, Olaitturriko gaiña. 
- Honek... honek beste izenen bat emon oskun uste dot... 
- Arrusitta. Arrusitta edo... 
- Arrusitta? Bai, baleike. 
- Ba, [...] izatia. 
- Sustraitzatik eskumetara gelditzen danau...? 
- Loiti gero... 
- Gero Loiti hurrengo, sakonunan. 
- Barrankua. 
- [...]. 
- Bai, bai, bai, bai. Hurrengo hor Aldatsa osteko sakonuna horri deitzen dotsazue zeozehala? 
- Bai, [... solamente] hau... 
- Hortik ze doia Ugarte errekia doia beherutz? 
- Bai. 
- Ala atzerao...? Bai, hortik, ez? 
- [...]. Sakonera joiak hori. Errotalde errekia dok bat, bestiari zela esaten [...]? 
- Ta Errotalde erreka hori zein da, ba? 
- Otsaleikuoi. 
- Munabetik gora doiena? 
- Bai, ba. 
- Ugarte aldera? 
- Ugarte aldera. 
- Ta Ugarte errekia ez dotsazue deitzen horri? 
- Baitta - Baitta? 
- Baitta, ha be bai. 
- Bixak. 
- [...]. Bestiena ezin jata... 
- Hor bertan dauenen bati? 
- Bai, [...] barrankuoi. 
- Gorao? 
- Besterik... 
- Hortik Galarraga ta tarteko hori esaten dozu, ez? 
- Sakonerrekia be bai esaten jakok. 
- Sakonerrekia zeiñi? Sakonetik gorutz? 
- Bai, bai. 
- Goruzkuai? 
- Bai, handik [gora doiena]. 
- Handik beherakua ez, baiña. 
- Ba, ha be bai... 
- Baitta? Ugarte errekia be bai? 
- Bai, Ugarte... 
Zeintzuk bizi ziren baserrian gerra denboran
Arregi Lamariano, Klementa
- Zeintzuk bizi ziñaten sasoi hartan Idurixon? 
- Lau aizta eta bi anai aitta-mekin bizi giñan. 
- Eta gero kanpotik etorri zan jentia be bai, ezta? 
- Bueno, gerratian ba etorri zien Erguizarkuak (Egurbidezar, Ubera). Etara zittuen etxetik, eta ganauekin eta hemezertzi eguneko ume batekin etara zittuen etxetik, eta Udaixako Maritxu, neska bat be han zeuan, lehengusiñia zan, eta Udaixa erre ein zeben, eta Erguizarren zeuan, eta haura be harekin etorri zan. Eta gero Amatiñoko tia be etorri zan bost umekin, ia azken aldera haura, etxian kaiñonazua sartu zotsen eta, billurtu eta gurera etorri zien bost umekin tia, amandrian, amandria difuntian aiztia zan, eta gurian egon zien. 
Lehenengo tiro-hotsak Deskargan; Nazionalak Bergaran; iheslariak
Arregi Lamariano, Klementa
- Eta gero? 
- Gero soldauak. 
- Soldauena gero zertuko dogu, soldauak etorri zienian frentetik eta. Baiña aurretik lelengo aldiz soldauak etxe inguan noiz ikusi ziñuzten? 
- Lelengo Deskargan tiruak entzun giñuzen eguna zapatua zan. Zapatua? Domekia. Zapatuan kalera (? ) joan nintzan eta orduan sakristixara joaten giñan konfesatzera, eta hara etorri zien gurasuak aurrera juateko igesi, bazetozela nazionalak eta. Hurrengo egunian Deskargako tiruak entzuten zien, pakun! , pakun! Tiruak. Gero gu martitzenera arte kalera bajau be ez eta ezebe ez giñan eiñ, billurra eta, kalian hasi zien teillatutan-ta, balkoittan-ta izara zurixak etaratzen eta holakuak eitten, eta sartu zien ia nazionalok. Jente guztiak ihes ein zeban, guretik gora Elgeta aldera makiña bat jente joan zan. 
- Karreteratik, kamiñotik baiño gehixago? 
- Ba eztakitt, orduan oiñez jente asko ibiltzen zan eta igual mendittik gehixao joango zan. Asko joan zan behintzet guretik gora, sasoiko jentia behintzet asko. 
- Oiñez. Eta astuekin eta? 
- Ez. Oiñezko jentia. Oiñezko jentia. 
- Eta zer eruaten zeben aldian? 
- Ahal zeben erropia eruango zeben, baiña gauza haundirik ezin eruan. 
Lehenengo gerra-enfrentamentua Bergaran
Arregi Lamariano, Klementa
- Eta ia sartu zienian nazionalok? 
- Lelengo bi egunian geldi egon zittuan Bergan. Eta hirugarren egunian hasi zien mobitzen, eta lelengo enfretamentua Txarako zelaixan, hor goiko gaiñeko zelaixan, han Arrikotxo onduan, kolumna elektrikua dauan onduan, han zulo bat eindda gorrixak lau-osten bat lagun, asko ez zien izengo baiña. Askatzutik gora ixo zeban konpañiak eta han estata batetik Kiruta onduan, Amilletxebarriko zelaixan onduan ba hasi zittuan tiroka, eta han zerian, goiko zelaixan zerenok be bai. Tiraka alkarri. Eta, nik ez neban ikusi, baiña anai difuntuak esaten zeban, bandera txiki batekin, han Lapatzako... Urkizuritta-do esaten jakon, eta herrixan piñuixan azpittik, atzekaldetik bat joan jakuen eta bonba de manua bota tiroka ziharduenoi, eta bi edo hiru hil ei zittuen. Eta gero Asentzioraiño-do segidu juen, baiña han geratu zittuan; gero ia zazpi hillabetian handik aurrera ez zittuan joan. 
Lehenengo atake serioa; piperrak harrapatzen soldaduak
Arregi Lamariano, Klementa
- Eta lehenengo atake serixuak? 
- Errosaixoko Domeka egunian izen zuan atakerik gogorrena; hilddako mordua-a. Amatrailladorekin-ta, trintxerekin-ta jarri zittuan harek, eta orduan ez jauan ixotzeik jente asko joan arren. 
- Eta zuen etxe ingurutik pasua zela akordatzen jatzu? 
- Ba kolumnia edo, kolumnia pasau zala esaten zeben, ez dakit lau konpaiñia-do zenbat izengo zien. Pasau ta pasau ta pasau jentia, akordatzen naiz ni. 
- Danak oiñezkuak? 
- Oiñezkuak eta kabaillo edo mulo banakan batzuk be eruango zittuen, ez dakit, ez naiz ondo akordatzen, baiña oiñezko asko behintzet bai. Eta gure soro bixen erdittik pasatzen da bidia, eta han bide baztarrian geunkan piparrak, edarrak zeren, eta landarak etara ta eruaten hasi zien. Eta anai difuntuak: bueno, piparrak hartzeko nahi bazeben, baiña landarak lagatzeko-do esan zotsen, eta : "Tu tambien seras rojo, te daremos un tiro! " esan zotsen, eta trote barrura. 
- Eta gero hola jatekua eskatzera-do soldaduak, gora eta behera zebitzen lehenengo egunetan? 
- Ez. Jatekoik ez zeben eskatzen, goseik ez zebillen soldauak orduan. Ez dot uste. Bai, gero hamen frentian erdixan geratu zien etxetatik-ta, konejuak-ta, oilluak-ta horrek harrapau zittuen. Baiña guri ba ez zoskun hola lapurreta haundirik ein. 
Uberako baserri batekoak etxean hartu; etorrera errukarria
Arregi Lamariano, Klementa
- Frentian erdikuak esan duzu Erguizarko zera ta... 
- Bai, bai. Artiz berau be bai erdixan... 
- Ez, baiña zuenian hartuta etxian? 
- Bai. Erguizarkuak etorri zittuan; Partaittira jaso jittuen lelengo, eta ba handik norabaitt joan bihar, eta ganauak be bazeuzken, eta gabian ekarri zittuen egundoko eurixekin. Ekarri jittuen, eta klaro, irixak lotu eta ahal zittuenak burdixan hartu eta txalok-ta umioi-a lepuan hartuta, busti-usti eindda uste dot aillegau ziela zerera, errukarri, Partaittira. Eta gero Altzarrikan tiuak jeuzken, eta harek etorri zittuan gurera aber hartuko giñuzen eta, ba halaxe hartu giñuzen. 
- Eta danera zenbat ziñaten etxian? 
- Bueno ba: anaiok eruan zittuen soldau, eta aiztok geratu giñan, lau aizta. Amatiñon egon zuan Bittori. Amatiñon ume txiki mordua, eta umezaiñ Bittori eruan juen. Eta Maria; egunero esniekin joaten zuan haura kalera. Eta neu eta Juli difuntia. 
"Artillería de Montaña"-ko soldaduak etxean
Arregi Lamariano, Klementa
- Eta zela akordatzen jatzu horrek hiru egunok? 
- Hiru egunok? Ba, zera, azkenengo kontraatakia emun zebenian; bai, bai, azkenengo egunetan. Zeretik intentau zeben, Asentziotik, baiña ezin izan juen eta, klaro, orduan, gau haretan behintzet, hainbeste bonbardeo-a hainbeste zer ein zeben, baiña ezin, eta gero ostetik sartu zittuan. 
- Eta zer soldautsu zeren? Batzun batzuk euskaldunak zirela-do? 
- Ez, ez, ez. Beste zer bat jeuan, "Artilleria de Montaña", Txikasoko txabolian onduan han jauzken lau kaiñoi "Artilleria de Montañakuak", harek etortzen zittuan gurera lo eittera; harek egon zittuan denpora askuan, harek bestiak baiño denpora gehixauan, ze harek lehenao etorri zittuan Txikasora kaiñoiekin. Euri asko eitten zeban urte haretan, eta etortzen zittuan gurian sapaixan lo eittera, esnia eratera eta sapaixan lo eittera. 
- Zenbat? 
- Bueno! Hemezazpi-emezortzi ta, eta gehixao-a etorrittako egunak be bai. 
- Sapaixan egitten zeben lo? 
- Bai. Sapaixan eitten zeben lo. 
- Naparrak zien batzun batzuk? 
- Bai, Leizakuak eta, Hernanikua eta Atxabaletakua be bai. Eta euskaldunak be bastante; eta kastillanuak be banakia etortzen zan, baiña gurian zela gure aitta-anak euskeraz eitten zeban, ba euskaldunokin eukitzen zittuan konbersaziñuak-ta, ño! Hasarretu eitten zittuan kastillanuok. Akordatzen nok baten, hola pasillo bat jeuan gure zerian sukaldian ate parian ba, zaltaira arte, askaurria edo zera, pasillo bat. Jaiki ta han pasiatzen; atetik begiratu eta: "Ya se ha cocido la leche? "
- Hori zein zan, alfereza? 
- Ez, ez, ez. Hori zuan "Artilleria de Montañakua", apartekua. 
- Zer zan, kapitanen bat? 
- Ez, ez. Rasua. Eta napar batek: "Ez dek ikusten pertza? ". Galdaria egosten zerian, gelatzian txintxilizka, eta "Ez dek ikusten pertza? ", eta lehen baiño hasarriao; gehixao ez zittuan etorri be ein gurera, Amatiñora joaten zittuan erdaldunok. 
Logroñoko alferez ipurterrea
Arregi Lamariano, Klementa
- Eta zein zan ezpain errebittauena? 
- Hori alfereza, alfereza, Logroiñokua zuan. Eta Amatiñoko tiak, hori esan zebanian, "Estos vascos que ni ellos se entienden", neri hola ekulonduakin jo ta: "Kuriosua don ba beroi errebittautako ezpanokin". 
- Hori alferezak esan zeban? 
- Alferezak, bai, alfereza zuan, Logroiñoko txiki bat. 
- "Artilleria de Montañakua"? 
- Ez, harek esan juan "ya se ha cocido la leche". Baiña bistan jaukan, eta bestiak esan jotsan: "Ez dek ikusten hor pertza? ". 
- A, hori zan beste bat. 
- Bai. 
- Eta lo nun eitten zeben alferezak eta? 
- Kuartuan ipiñi bihar izan gontsan ohia. Bai. Nik ez jakixat zela arreglatzen giñan. 
- Eta zeuek nun eitten ziñuen lo? 
- Ba, beste bi kuarto be bajezian eta, bi ero hiru, eta zelabaitt arreglatzen giñuztan. 
- Koltxoiak lurrera botata-do? 
- Ba ahal zan moduan. 
Umeen jolas arriskutsuak
Arregi Lamariano, Klementa
- Zuek zer jolas egitten ziñuen? Artian gaztiak izango ziñaten. 
- Bai, hamabi-amahiru urte. Bueno ba, jaixan-ta alkarrekin zertzen giñan, juntatzen giñan auzoko gaztiok. Sarrittan gurera be etortzen zien. Eta behin akordatzen naiz, alemanak etorri zittuan Bergara, eta frentia ikusten etziñ lurrian-ta, katalejuekin han Intxortxua-ro esaten jakon lekuan, eta gu gazte-uadrilliak arrautza-okak billau giñuzen han apixa bat, eta mutiko batzuk plisti-lasta! erak zeren inguruan-ta, eta klaro, arrautza-okiak tiro haundixa etaratzen jok; jaiki eta atzera begiratu be egin barik aintxintxiketan ekin zotsen eta. Gero akordau zien umiak giñana baiña... 
Atake egunetako hildakoak
Arregi Lamariano, Klementa
- Bisittara frontera etorrittako jenteik, nobixak-do, amak-do? 
- Bai. Gu kalera ez giñustan asko joaten. 
- Hori kalian izango zan, gora ez zeben igoko. 
- Bai. Akordatzen naiz behin trenian etorritta emakume enbarazada bat-ta, zela nobixuan billa-a, holako kontuak. 
- Eta atakiak egon zienian, hildakuak eta heriduak? 
- Anguzar aldetik-do bajau zittuen, guretik ez zittuen bajau. 
- Hor Aldai aldetik edo? 
- Bai. Ixo bai, baiña bajau ez. Ez naiz akordatzen. 
Fronte batetik bestera pasatutakoen istorioak
Arregi Lamariano, Klementa
- Gora pasautako historixaik? Edo goikuak behera, edo gabaz? 
- Bai. Hondartzan kriau egondako Elgetako Urbedeinkatuko, Urbedeinkatu basarrixa zuan, Paulo-do Hondartzan kriau egon zuan, eta Madrilgo frentetik Elgeta hartuta zeualakuan etorri zuan. Eta Hondartzan jente asko jeuan orduan be, eta sapaixan lo eitteko-do zertu juen, eta gabaz pasau ein zuan. 
- Ez zekixen berak? 
- Bai, hona etorri zanian enterau zuan Elgeta hartzeke zeuana, baiña Hondartzara joan zuan eta gabaz pasau ein zuan. 
- Bera zer zeuan, gorrittan ala? 
- Ez, nazionaletan; soldau tokau zuan, itxuria, gerria hasi zanian-ta. Madrilgo frentian ba Elgeta eta danak hartuta zerelakuan. Hondartzan lo eitteko geratu eta gabian pasau ein zuan; baiña gero nazionalak hartu eta afusilau ein zebela esaten juen. 
- A bai? 
- Bai. Gurian be egon zittuan "Artilleria de Montañan" bi mutill, bata Getxokua eta bestia Mungiakua, bixkaittarrak, gogo galantakin Bixkaira joateko. Eta egun baten harrapau ein zittuela pasatzen hasitta-do, esaten juen. Baiña ez juen ezen zerik izen. 
- Gogo galantakin. Zuek igarri eitten zontsen? 
- Honbree! 
- Esan be bai? 
- Bai. Esan be... Erdi esan bai behintzet. Klaro, Burgosen-do soldau tokau zittuan eta gero hementxe egon bihar zazpi hillabetian-ta. Luze. 
- Eta gaiñera beste ideia batekuak izango zien seguramente. 
- Baitta. 
- Eta laguntasunik eskatu pasatzeko, edo bidiak erakusteko? 
- Ez, geuri ez naiz akordatzen. Holakuak be izengo zian, baiña ez. 
- Esan dozu harrapau ein ete zittuen pasau nahixan? 
- Bai. Intentau zebela behin eta gaixki urten zotsela esaten zeben. 
Baserritarrak behartuta soldaduak laguntzera
Arregi Lamariano, Klementa
- Eta gabazko patrullak-ta? Aittajaunari entzunda daukat. 
- Bai. Amatiñon jeuan "Fortaleza Volante" eta esaten zotsen holako kapitan... , Sarjento Baldu zan hemengo terroria, hemengo inguruetako oilluok eta konejuok harrapatzen jittuan baiña. Eta gabian Narbaiz-oluan, gure aitta-ana be Narbaiz-oluan jeuan, eta Aixkarko Manuel be bai, eta gabian joan eta hartu erekin eta frentia ikustera; osea, Agarregoiko ondoraiño aillegau ei zittuan. Amatrailladoria erei eruan eraiñ, je, je, je, eta hartu aurrian eta haraiñotxe. 
Eta han, itxuria, milizianuok potiak-ta behera botata eukitzen ei jittuen, eta zaratak etaratzen hasi zienian, buelta. 
Eta gure aitta-ana akordau zanian datozela, teillatura, Narbaiz-oluan teillatura ixo ei juan eta salbau ei zuan. 
Artizera milizianoak etxeko nagusiaren bila
Arregi Lamariano, Klementa
- Hemen bertako (Artizko) historixak be kontatzen zittuen. Milizianuak etorri billa eta atzeko zeretik ihes eiñ... 
- Bai. Miliziano kuadrilla bat etorri eta gertatzeko. Zera, dirua estanpillau ein bihar izeten zan orduan, nazionalen aldian zertzia nahi bazan, dirua estanpillau. Eta hortan izen ei zan gure aitta Bergan. Eta jenerua be ba Bergatik ekarri bihar-ta. Eta etorri ei zien eztakitt dozena bat, ero hemezortzi ero. Eta gertatzeko. A, dirua, estanpillautako dirua aber nun daben. Eta erakutsi ei zotsen, baiña zati bat baldo bittartera bota ei juan zerian, ataixan. Eta gertatzeko. Eta halaxe gertatzera juan zanian ba amakin soldauok sukaldian, eta goittik behera bajau zanian, hor eskillara barrenian bentania bajeuan gurian, eta amai esan ei zotsan: "Nik ihes ein bihot". "Baiña zer, gero gu zela geratzen ga ba? ". "Ba ni eruaten banabe, ez nazu gehixao ikusiko" "Ba joan zaitte orduan! ". Eta salto ein bentanatik eta ezkutau ei zuan zerian, eta soldauak etxoin eta etxoin. "Nun da ba haura? , nun da ba haura? " Eta akordau zienerako ia joanda. Eta gero ba soldauak be joan ein bihar. Baiña... 
- Orduan eruan zeben Tio Manuel? 
- Bai, bai. Tio Manuel Orduantxe eruan juen, bai. Eta Arantzetan, Arantzetan. Eta deklaraziñuak hartzen, eta anaiak nun dien, eta ordurako anaiak behera pasauta. 
Errefugiatuak Enseñanzako eskolan
Arregi Lamariano, Klementa
- Bestela akordatzen za pasautako istorixaik? Soldauen artian, soldauak eta basarrittarrak, soldauak eta neskak... 
- Bueno ba. Gerria urten zebanian akordatzen nok ni zera, boluntarixuak izango zittuan, instruziñuak ikesten Idurixo aldian, "Un, dos, tres, cuatro! Cuerpo a tierra! ", holaxe, illaria jarri lurrian etzindda-a. Instruziñuak ikesten, akordatzen nok. 
- Milizianuak? 
- Bai. Eta refugiauak Bergara etorri zittuan mordua. Enseiñanzan egon zittuan, Trintxerpekuak-ta ziela-ta. 
Akordatzen nok, gure lagunak han jebitzian eskolan-ta, monjak-ta billurrez, paisana jantzitta eta holakuak. Oso relijiosuak ez zittuan izengo, itxuria. 
- Hori nazionalak etorri baiño lehentxuago? 
- Aurretik. Donostia aldetik honutz refugiauak etortzen hasi zienian. 
- Gerra aurretik be akordatzen nok karlista mordo bat, mutil sasoikuak, guretik gora zela juaten zien han Aibarko txabolako sakonera, pistolak probatzera. Tip eta tap ibiltzen zittuan. 
- Asko lehenago gerria baiño? 
- Ba. Asko lehenao ez, baiña bai. 
- Harek be zeoze... 
- Bai. Gero detenidu ein jittuen danak. Itxuria [...] sasoiko kuadrillia zuan eta. 
Atake egunetan ezkutatuta; kanoikadak sororaino
Arregi Lamariano, Klementa
- Eta atake egunetan eta, zela ikusten ziñuen, ezkutauta egoten ziñaten etxian? 
- Bueno, ba sarrittan billurrez ezkutauta be bai. 
- Dinbirri-anbarra haundixa entzuten zan? 
- Bai, abioiak eta. 
- Kaiñonazuak eta? 
- Bai, gure souan-ta sartu jittuen kaiñonazuak be. Etxe ingurura bertara ez jakuan tokau. 
- Bistan zeuan frentetik? Garbe aldetik-ta bistan egongo zan. 
- Bai, Garbe aldetik-ta bistan, hoixe. 
- Eta Elgetatik? 
- Ez. Elgeta aldia ikusteko harutzao joan bihar izeten zuan, zerera, Kalbaixo aldera-do hara. 
- Orduan obserbatorixua be han? 
- Bai. Elgeta alderakua bai. 
Gauez fronte batetik bestera berbetan eta bertsotan
Arregi Lamariano, Klementa
- Gabaz-ta esaten dabe frente batetik bestera... 
- Altabozakin. Makiña bat bider egon giñuztan bentanatik entzuten, alkarri arengak altabozetik zertzen. 
- Zelakuak? 
- "Pasaos a nuestra filas, no os haremos nada", ez dakit zer, "Os vais a... ". Behintzet bakoitzak beria ona. Eta gorantziak emuten bata bestiai parientienak-ta, gorantziak emuten eta be bai. Akordatzen naiz, Raizabalenian jeuan kriada bat Zoila izena dabena, eta: "Conoces a Zoila? ", y "Si! ", "Pues es mi novia y dale recuerdos! ", "Pues ahora ez mi novia! ". Holakuak eta. 
- Ze aldetan hori? 
- Garbe aldetik Munabe aldera edo, San Juan aldera edo, horra. 
- Garben gorrixak eta Munabe aldian nazionalak zeren? 
- Bai, Munabe aldian nazionalak eta Garbe aldian zera... Munaben, San Juango Plazan. Gero, Atxabaletako etxostian, han Elgeta aldera. Gero, Amatiñoko etxazpixan. Gero, Narbaizagoikua baiño gorao. 
- Eta bertsotan be eitten zebela entzunda nago. 
- Bai, bai. Eundoko zerak eukitzen jittuen gabian. Eske hainbeste denporan... 
- Zuk entzun ziñuan sekula bertsotan? 
- Ba, ez nok ni akordatzen, baiña gauza asko esaten zebela gabian altabozetatik, bai. 
- Eta alkarri ondo entzuten jako? 
- Bai, primeran gabian. Makiña bat bidar etxosteko bentanara joan, eta han jarri, eta hotzak hartzen egon giñuztan entzuten. 
- Gabaz? 
- Bai, gabaz. 
- Eta bestela billurrik-ta gabaz zeuek hara eta hona ibiltzeko? 
- Ez, ibilli biharrik be ez giñuan eukitzen ezta gabaz. 
- Etxe inguruan? 
- Etxe inguruan. 
Alemanak Bergaran
Arregi Lamariano, Klementa
- Alemanak zer dala eta agertu zien? 
- Ba nik uste dot gerrarako preparatzeko entrenatzera etorri ziela harek. Telekomunikaziño eta hontaiko zerekin uste dot jokatu zebela harek gehixao; frentian-ta hamen ez zien ibilli. 
- Zuen etxian ez zien erretirauko? 
- Ez, ez. Ez zien. Gero alemanak Frantzian gerria egon zanian etorri zittuan mordua handik ihesi. 
- Gerra ostian? 
- Bai, Frantziako gerrian zerian, aleman mordua Altos Hornosen be ibilli zuan. Bai. 
- Eta urte askuan? 
- Ez dakit zenbat denporan, baiña. 
- Harek Frantzian gerria galdu zebenian... 
- Bai, honutz pasau eta hor lanian-ta ibili zittuan. 
- Hortaiko jente asko ez zan geldittu, ezta? 
- Ez, gero gehixenak joan zien. Nik uste dot baten bat ezkondu be ein zala alemanen batekin, baiña. Kalekua; ez jakixat. 
Gerra garaian miizianoak baserrietan
Osoro Elkoroiribe, Tomas
- Hemen, gerra sasoian, frentia inguruan egon zan. 
- Bai. 
- Inguruan ikusi zenduen zeuek... 
- Bai, milizianuak. Hortxe, atzerao dao Olakorta, basarri bat, ta han be bai. Ta hor goixan, basarri biren erdittik behera etorriko ziñan? Asurtza. Han be bai milizianuak egon zian. Ta hor Gaztandolan be bai. 
- Bertan basarrixan? 
- Bai. 
- Ta Olakortako basarrikuak be kenduta egon zian, hementxe egon zian Olakortako basarrikuak. 
- Oseake, basarrixa hustu... 
- Basarrixa hustu ta kuartel moduan milizianuak euki eben haura. Ta gero han handiko mendixan egon zian beste aldia, reketietakuak. Sasi-altzen, bai. 
- Eta, orduan, entzuten zenduezen, ba, ez dakit, [amenazuak] eta tiruak eta... 
- Bai, bai, entzungo ez genduzen, ba! Bergaran jaurtittako kañonazuan zaratia hemendik Eibar aldera pasatzen zan. 
Zaratia klaru entzuten zan kañonazuana. 
- Umetan horrek inpresiñua ein bihar dau, ez? 
- Ez, umetan ez da bildurrik eukitzen. Inpresiñorik ez, ez. 
- Edo ya ohittu ein ziñazien edo... 
- Hoixe, ba! Milizianuak euazela, horra gora be fan giñan gu, aitta ta bixok, garo ebatera. Ta goiz guztia jardun genduan garo-baten. Ta eguardixan aitta zanak esan eban: "Bueno, etxerako sasoia juau ta hau garuau pillau ein bihar juau". Hasi giñan garua batzen ta tiroka ekin otsen handikaldetik, ta piñadixa euan albuan, sartu han piñadira ta fuera, etxera. 
- Ba, peligrosua izango zan orduan mendittik ibiltzia, ez? 
- Bai, ba. Aittari akordau jakon etxera fan bihar genduala garua [garua...] hasi ta tiroka ekin otsenian. Baiña guk zer zanik be ez. Ez genduan guk bildurrik eukitzen. Ez giñuezen jo behin be ta... 
Erlijioa errepublika garaian
Laskurain Gabilondo, Lorenzo
-Anekdota bat: ni mutikua ta elizara kapillara, eta neu jarri han eta, nik enekixen erderaz errezatzen eta, "honek hemengo jangoiko honek ba ete daki euskeraz, entenditzen ete dau euskeraz? " Nik euskeraz bakarrik errezatzen. 
Hori akordatzen jata. 
- Zure kezkia... 
- Bai, kezkia neretako. Nik erderaz ezin errezau, enekixen eta. Profesoriak be ez zekixen iñok erderaz (euskeraz esan nahi du) Eta pentsatzen neban hango jangoikuak aber ba ete zekixen euskeraz (... ) Neure dudekin, kezkatuta zihero. 
- Eta esaten dozu sotana moduko bat eruaten zebela, baltza edo. 
- Trajia, korbatia eta traje beltza, alkondara zurixa eta. Marianistas. 
Ardoa sendagai. Balaz zauritua
Gabilondo Albisua, Asentzio
- Ardoa, ardo ona, ta hauraxe, eztarrixa gogortuta hillebetian ez da barriketia e? 
- Ta ardua eraten ziñuan hori sendatzeko? 
- Berba eitten e ahua ebalten najuan, baiña ez zan entzuten ezebe. Ba, gero halakon baten, pasau oskun, beratzi hillebetian etxera etorteke egon nitzuan. Beste baten balia sartu jatan hamen. Oinddio markia hamen jaukat ezagun. 
- Hankan? Nola ba? 
- Hamentxe. Holaxe. Errebotian jo paretia, ta hamen sartu. Ta zana ebagi, ta hankia holaxe, beratzi hillebete inguruan egon niñuan hau hola ein ezin, e? "No podia. No. " A! holaxe! 
- Zuzen? Ezin ziñuan okertu ala? 
- Zana ebagitta. Horrek ez dia gizurrak e? Horrek pasautakuak dare. 
- Hori nun Jakan edo gerran, edo nun zan hori? 
- Jakan zuan hori. 
Perratzaile lanean nola hasi zen
Barandiaran, Bixente
Da olaxe fan nitzen. Da aprobia in biaostala ta egun bat in nauen, da ezostan ezebe esan; bigarren eunien, atsaldien, esa osten e: "Oiga Barandiaran, bueno ya le hemos visto trabajar y le voy a pagar ocho pesetas al dia". 
Da gaiñera emendik urten ezkero zortzi pezeta gutxitxo zan, apopillo; esa notsan: "Mire usted Don Romualdo, yo por ocho pesetas no salgo de casa", da amasei peseta pagau osten, ta etorri nitzen etxera. Bueno, bagabiz lanian ba anaiakin pioi tta ola, andik illabete batera ero deittu ostan barriro: "I Barandiaran, oiñ an beste betenarixo batek esaostek Bitorixako batek perratzaillie falta uela, perratzaillie biaula, ta fango baitze", esa ostan: "Fari, oso frankue dok a gizona, oso frankue dok eta". Da bueno, eguen baten Bitorixan egoten zan eguenien ferixia, da fraka azulekin fan nitzen, da amarderdi inguruan da, bueno probau in bioula ta, bai, asi nitzan lanian, bixok, bestia ta neu, da di-a, di-a! 
Perratzaile lana
Barandiaran, Bixente
Ta hasi nitzan lenien. Bueno, ba, aprobau ein biher doula, ta "Bai". Hasi nitzen lanien, bixok, [bestioi] ta neu di-a, di-a, di-a lanien. Orduan hogeta bi urte neuken nik eta sasoia orduen edozer gauza eitteko! Ta han txaleta euken kamiño onduen berak, eta prismatikuekin bera eta uezaba ta kriau [urten biher euenori] begira egon zien lana zela eitten neuen, ezta? Ta nik ez neuken arduraik lana eitteko, di-a, di-a, di-a lanien. Hor hamaikek aldera etorri zan [urten biher euenori] ta beste lagunai esan [otsan] : "Enrique, ya me voy". "¿Como? ", "Si, ya hemos estado mirando de casa y a [Antonio] ya le ha gustado la forma de trabajar que tiene". Holaxe. Fan zan hori ta [esan osten] : "Ba mutil! Lasai ibili e! Lasai ibili! Badakitzu, [nerbixuak ez...] beti egoten ta holakuetan apurtxo bat, ezta? Ez nik asko [neukelako] nerbixorik. Nik baneuken nere [segidia] , baneuken, ezta, baiña... bueno. "Bai, lasai ibili" ta fan zan. 
Hamabixetan isten eutsen lanari, hamabixak edo... ba, idixek perratzen [geunien] itxi ta bazkaittara faten giñan. Ta gero ordubixetan barriro hasten giñan, zeatik bixen bittartien, deskansau apurtxo baten ein ein biher izeten zan. Ta hamabixetan etorri zan beterinarixuori, esan eusten: "Bueno Bizente, ya le hemos visto trabajar y esta bien, ya me gusta la forma de trabajar que tiene usted y eso y... Bueno, mire, estos hace diecisiete años que estan trabajando conmigo, a estos les pago trece pesetas al dia, a usted le voy a pagar doce pesetas". Nere artian "diferentzia edarra jak, [hik] zortzi ta honek hamabi". "Ademas -esan osten-ademas la chatarra de las herraduras viejas y todo eso, para el trapero y eso, lo que cogen alli para ustedes, las propinas tambien para ustedes, el casco que recogen aqui tambien para ustedes". Oseake, guk kaskuak [kentzen...] danak isuskixaz batu gabien, eralgi ta zakuen sartzen geuen ta pagaten euskun "cuatro pesetas el kilo" traperuak. 
Perratzaile kontuak
Barandiaran, Bixente
- Bueno, ba holaxe, konforme geratu nitzan. Bueno, ba, gaiñera "el crin de los caballos" ta horreik ebaitten [gittun] , ta horreik be erun eitten zittun brotxak-ta eitteko ta. Ba, propiñetan, ni hasi nitzen, ba, martixenien [...] inguruen hortxe, egun bat gorabehera hortxe, eta hartzen [gittuan] propiñak kaja baten ipintzen [gittuan] danak, ta zapatuetan kontau ta bestiek hartu ta eruten zittuan kaja de ahorrosera eta apuntau eitten zittuan. Eta Blanca bezperan atara ta partidu eitten [gittuen] ta: "Pues me toco cuatrocientas ochenta pesetas cada uno eh, ¿que te parece? ". Orduan zer zan...! Ze diru zan ha, e?! Nik hareik hartu nittuen, cuatrocientas ochenta, beste hogei pezeta ifini, etorri nitzen etxera, ta etxien beti aitte, ba, ganau merketxuekin ibilli zan, [merketxuen...] , ezta? Ta orduan bostehun pezetaaittik [eukozun] behirik onena [igual] orduen. Ta etorri ta esan [notsan] aittai: "Eiba bostehun pezeta aitta! Ta ferixara fan ta daonik behirik edarrena ekarri! ". Ta holaxe ekarri geun behixa edarra. Ta holaxe, haintxe jarduten [geuen] gero. 
Gerra sasoian nondik nora ibili zen
Barandiaran, Bixente
Olaxe antxe jarraittu neban gero gerria akabau arte ero. Gerria asi zan, da setienbrian, veintiseis de setienbre, au Mondrau artu uen eguna, ortik Bedoñatik sartu zien tropak, eta orduantxe nie kintia deittu uen, "la quinta del treinta y dos", ta oixe, Bitorixa geldittu zan Frankon alde. 
Perratzaile gibidearen nondik norakoak
Barandiaran, Bixente
- Eta zuk badakizu, zenbat kobratzen zeben orduan perratzia? 
- Pezetia, barrixa pezetia; bestia erriel bi. 
- A! Erriel bi konpontzia. 
- Bai. Zaharra, ona baeuen, erriel bi, ta bestela pezetia. Han Vittorixan danak barrixek, han ez zan begiketan, ra! kendu ta barrixe. Gero halaxe etorri eitten zien, gastauta edo, gero idixak [euezen...] ra! Kaskuak be edarrak eta euken be bai ta untzak sartzen zotsen, bueno! , ta josten zotsen ondo, ta perria aguantetan auen... bua! gastau arte. 
Bueno, gastau arte... Behin bi hillebete ta erdi ezkero, perrie kendu ta barrixa ipini bihar jako, zeatik kaskue hazi eitten jate, ta gero ez die ondo ibiltten. 
- Eta kaskua zeukenian nolabait gaixotuta edo, zeuek eitten jatzuen kuria? 
- Bai, bai, kurie bai, oin be hola eitten dotset nik. Hementxe daukat bisturixak [...] Hortxe [dau] bisturixak eta. Bai. Nik oin be, ba, behixa kojo daonien-ta berak etorten die ta hartu kotxien ta eruten naue, ein ta barriro kotxien etxera ekarten naue. 
Errementari lanarekin noiz eta nola hasi zen
Barandiaran, Bixente
Eta emen Mondrauen noiz ipini ziñuan sutaixa? Hau ifintzia, ba, guk basarrixa eukaun emen ba ganauekin-a, or ibiltze giñan, sartzen nittuen lekuen olako lokaltxo bat preparau nauen, da asi nitzen nere kontura lanien, errementari lanian bai. Da gero ba andik ona etorri nitzan, da au ifini nauan, da orduan ba lan asko zan da or ni perratzaille ibili nitzen lekuko ori, mutiku ori, ori be ba Ugartenera o Ulgorrea sartu zan, da geo ba jentia neureana etortze zan geixena, da emen lan asko eoten zan gero, zea basarriko jenerua, osea basarriko erreminttie itte zan, goldak, burdixak, arreglau, dana, bueno, baserriko gauza dana. 
Fabrikan lan egiteaz gain, errementari
Barandiaran, Bixente
-... basarriko jenerue, osea, basarriko erreminttie eitten zan, goldak, burdixek, arreglau... dana! Bueno, baserriko gauza dana. 
- Zeuk bakarrik eitten ziñuan? 
- Bai, neuk bakarrik. 
- Lana ein fabrikan ta... 
- Ugartenien, ta gero hona etorri ta hemen. Hogeta hamar urte ein nittuen fabrikan, ta, ba, hogei bat urtien eingo nittuen han [lana ein] , etorri hona ta hemen ardau trago bat ein, ta [...] hemen lanian gabeko hamarrak arte! 
- Ordu mordo bat... A! Gabeko hamarrak arte? 
- Bai. Ta gero afaldu, [holaxe] apurtxo bat [ein] , ta goizeko seiretan jaiki, ta barriro oindio apurtxo bat igual zazpitterdiak arte. Gero lanera barriro hara. Puf...! Lana? jo... 
- Baiña ezaun da lanak ez dabela gizona zahartzen, zeaittik zu oso ondo zare! 
Bixentek baserriko tresnak egiten zituen
Barandiaran, Bixente
-Ta ze erramintta eitten ziñuzen? 
- Ba itten nittuan, ba artaria, burdiñaria... Laixaik orduan ez zan itten, arreglau bai batzun batzuk, ezta; gutxi, ia laixia itxitta euen. Geo goldak, "arado graman" esate akonak, horreik golda haundixok; ba horrek puntak eta kutxillak eta zapatak eta gastau itten akue, ta harek berriztau ta barrixak ifiñi ta. Kutxillak gastata zienien, beste punta zarrak ebai, ta haekin pegau, ta haekin kutxillak eta. Geo etorten zien indda, ta geo inddakuk be ba preparauta ifiñi ta antxe ibiltze giñan; osea dana: artaria, burdiñaria, goldia, goldatxikiñak, dana, dana, gauza asko; batien tornillo bat biher zala, bestien ez dakit zer biher zala ta ba danak, danei obatu, obaketa gotsan. 
Baserrirako beharrezkoak ziren tresnak eta lanak egiten zituen
Barandiaran, Bixente
Orduan, dana basarriko lana auen, orduen etortzen zien kutxilluek eta horreik karnizeruek beste etxetik zorrozketako, ta axkorie ta horrek zorroztu, ta arreglau ta batien e axkorie sendo daolako meetu te aixoztu ta bueno, gauza asko! Ta gero errementie, beti errementtie eitten eoten nitzen, batek ez bada bestie beti etortzen zan da. Geo gaiñera astuek be asko perretan etorten zien, orduen astua zan ba basarrittik-ta etorten zien kalera astuekin, ta perra barik ezin leikien ibili. 
Perratzeko erabiltzen ziren erramintak
Barandiaran, Bixente
Eta ze erramintta erabiltzen ziñuen perratzeko? Emen daukat "el botiquin"; oneaz kaskua ebakitze otsien; orri tenazak deitze otsaun, tenazak; au pujamantia; au maillukia. Botikiñe emen daukat, au da desinfetante, betelin feniko, au farmazian eoten da; ta orrek rie bisturixak, bat aunditxuaue, bestie txikitxuu da, segun. Bisturixa deiketa gotsen guk, erderaz da, baiña... Onek alde bixetan dauke zorrotza, ezta, da kaskue pujamantiaz apurtxo bat garbittu itten dotsau ganauei, ta gero ba norberak ikusi birau nun euki leikien min, ezta; igarri, jeneralmente igarri itten dotseu, da an artu te rra, rra, rra! oneaz kasku kentzen kentzen izten da, ta anketan da ba pusa daukan ero odola jatsixa daukan ero, onekin topate notsan. Da aura bisturixa ba onek ola nunbaitten ebai biadanien, ba orpuen ero pusa barauko, ba orreati xssaa! ebai da atara ta itteko. Ta oneik die ultzak, onek die ganauen untzak, osea perrienak, oixe da. Ta onek rie ba perrak, oiñ tamaiñue ba zeak kaskuek aunditxuauek txikitxuauek eoten die ta ba, perrie topau biajako bere tamaiñorako. Onek rie astuan perrak, bai, aston bat noizbaitten kojo eoten da ta orduantxe ifintteko, bestela oiñ ezta erabilten, e. Eta perra asko eitten ziñuzen? Astuendako? puff! , beti batonbat, beti egunero aston bat perretako, bai, bai, geuk inddakuek. 
Perratzaileak Bergara inguruan
Larrañaga Unamuno, Eusebio
- Zuek perratzen eitten ziñuen bakarrik edo...? 
- Guk eitten giñuan perratzen ta basarriko erreminttia, ba, atxurra edo... basarrixan usatzen zan erreminttia arreglau, ta ein be bai barrixa batzuk eta hola. Errementari, basarriko errementari; horixe zan gure izetia. Ta hori oin zela gastau ein dan... Bueno, basarrixa ez da gastau dana, baiña ganauak perratzia ta hori ya desapareziduta dao. 
Lehen Bergaran ganau asko zeuan. Egongo zian... oin berrogeta zortzi, bederatzi, hamar urte igual egongo zian Bergaran hirurehun bat pare idi. Ta perratzailliak be zeren Osintxun, gero ni, Angiozarren, Barrenkalekua... ta horrek. Ta horren aurretik gehixao be bai. 
- Zubixaurren ez zeuan? 
- Haura nik ez naben ezautu. Zubixaurkua, antxinakua. Bai, Zubixaurren bazan lehenao, baiña nik ez naben ezautu Zubixaurkorik. 
- Han lehenao, e?. 
- Bai, lehenao. 
- Zubixaurko jatorrixa da Azkarate. E... 
- Alaba bat bizi da hortxe [Camacho] -neko goixan, ez? Ez zan Bittor Gallastegin...? 
- Egon, egon... Murgoitio, izena zela da? 
- Bai, Vicente. 
- Ez, andria... 
- Pilar. 
- Murgoitio... Pilarren gizona... 
- Bai, Damian, Damian. 
- Damien. 
- Nik Damian ezautu neban zerrajero. 
- Damienek ez zeban perratzen asko eingo, baiña Damienen aitta ta zien perratzailliak, perratzailliak eta herreruak, errementarixak zien. 
- Horrek zien Zubaixaurkuak. 
- Zubaixaurkuak. Baiña hori antxiñako denporia da, antxiñako kontua. Nik ez nittuan ezautu horrek lanian, Zubixaurren. Nik ezautu nittuanak hori, Bixente Uriarte, baiña horrek perratzen eitten zeban bakarrik, basarriko zerik ez zeban eitten, basarriko lanik ez zeban eitten, perratzen. Eta gero Angiozarren Joxe Martin Arrieta, Angiozarkua. 
Harek be eitten zeban perratzen eta basarriko asuntua, baiña haura desapareziduta dao. Osintxukua be desapareziduta dao, gu be bai... 
- Arrieta hori bizi da edo...? 
- Ez, ez, hil zan. Haren semen bat biziko da, Donostian edo zan. Haura dedikatzen zan balkoiak-ta eittera ta hola, ta haura biziko da oinddiok. 
Zenbat urterekin ikasi zuen ogibidea eta noiz hasi zen bere kontura lanean
Larrañaga Unamuno, Eusebio
Noiz sortu ziñuen Zapatarikuan perratokixa? Ori ba el año treintai... Ori sortuko zan treintaikuatruan, ogetamalauan. 
Eta hor bazeuan beste bat be, Mujika Mugertzakua. Arek errero itten zeban, gurpillak eta burdixendako erroberak... 
Eta llantak burdixendako, ezta? Baitta, ori eitten zeban. Zu ez za gogoratzen gure aittak eta aittajunak, Unzuetanekuak, eitten zebenian errementari? Zuen aittaitta ezautu naban nik, bai; aitta be bai, aitta asko. Baiña orrek errementari itten zeben bakarrik, perratzen ez zeben itten. 
Errementaria eta perratzailea
Larrañaga Unamuno, Eusebio
Eta zuek bai perratzen eta bai errementari? Bai, basarriko asuntuak. 
Abereak perratzea
Larrañaga Unamuno, Eusebio
- Eta idixak bakarrik...? 
- Behixak be bai. 
- Behixak be perrau eitten ziñuzten? 
- Behixak be bai. Segun... danak ez, baiña lanian zebizen ganauak dana perratzen zan. Batzuk perratzen zian... 
Ganauak kaskua dauka, baiña bi bihetz dauka hanka bakoitzian; hemen bihetz bakoitzian perra bana bakarrik; beste batzuri ipintzen jakuen sei, zortzi be bai, lana fuerte eitten zeben idixeri eta. Zortzi be ipintzen jakuen, zortzi perra. 
- Bihetz bakutxian? 
- Bai, bihetz bakoitzian perra bat. Kaskua esaten jako, eta kasko bakoitzak bi bihetz eukitzen dittu. 
- Eta perratze horrek ze efekto eitten zotsan lanerako? Zeaittik eitten zan hori? 
- Hori, ba, norberak zapatak jaztia moduan. 
- Oseake lokatza artian horrek efektua eitten zeban? 
- Gastau ez dein, kaskua gastau ez dein. Txapia izeten da perria, txapa... lau bat milimetrokua edo, bostekua edo... ipintzen da ta josi giltziakin. 
- Orduan zaldixeri eta astueri be eingo jatzuen, orduan... 
- Baitta. Danei. Bueno, danei... astuak batzuk, lan gitxi eitten dabenak ez dabe biher izaten, baiña beste batzuk, ba, bai ta... Zaldixak, berriz, lehen burdiñazkuak izeten zien, ta gero gomazkuak eitten zien. Oin zaldirik be ez dao, hemen behintzat. 
- Karreretarako-ta perrauko dittue, ezta? 
- Bai, horrek perrauta dare. 
- Bai, ta idi-robetarako ta... 
- Bai, idi-robetarako ta. 
Perratzeko erabiltzen ziren tresnak; perratokia
Larrañaga Unamuno, Eusebio
- Kontauko dozu pixkat zela zan? Zelan eitten ziñuen dana? 
- Zela eitten ziñuen, zela zan. Hori. Honek ez dabe ikusi sekula; nik ikusi dot. Zela lotu ganaua eta aber... 
- Ganaua jasotzen da... Aurrian eruaten dau korrea bat ta atzian tabla bat, atze partian, ta jasotzen da gora. 
- Poleiakin... 
- Eskuakin be bai ta poleakin. Guk poleakin [daukau] ipinitta. 
- Nik poleakin zuenian ikusitta. 
- Ta gero hartzen dia hankak, gora, sokiakin lotu ta han nahi dana eitten jako ganauai. 
- Eske behetik datoz lau hanka... 
- Bai, lau zutiko die. 
- Ta haretara lotzen jakue. 
- Ze izen dauka horrek? 
- Perratokixa. 
- Bai, perratokixa, baiña izen, hola... ixotzeko tabla horrek-ta izenen bat zeukan berezixa? 
- Ez, armazoi bat izaten da ta... Perratokixa, nik beste izenik eztakit, perratokixa. Gero pujamante esaten jako, halako katxarro batekin... 
- Zela? 
- Pujamantia. Azpixa leundu eitten da puskat, kaskua, batzuri hazi eitten jakue eta moztu, leundu puskat, ta gero perria asentau, asentau biher izeten da harek be iñun miñik ez deixen emon edo, ta gero josi eitten da, bost giltze, sei be bai, laukuak be izeten die, lau zulokuak be. 
Abereak perratzeko erabiltzen zuen teknika
Larrañaga Unamuno, Eusebio
- Eta ganauak sufridu eitten zeban? 
- Ez. Bueno sufritzen dau... kaskuak eukitzen dau holako barra bat, atzazkala edo esaten jakona, ta barruan okelia dauka, ta han giltzia sartu bihar da, okelia ikutu barik. Horixe da perratzailliak daukan meritua. 
- Teknikia, ez? 
- Bai, teknikia; zuk eusten badozu [barru samarretik] , ikutzen [jatzu] odolian eta gero eitten da errandu, hankia eitten da mindd. Ta hori gaizki dao, josi biher da gogorretik. 
- Ganaua dominatzeko, surretik edo [...]... oratzeko? 
- Ez, ez, ez. Uztarrixa ipintzen jakon buruan eta gero lotu eitten da gora. Burua be bai ta hankak be bai, lotu eitten dia. 
- Eta uztarrixa ipintzen jatzuen jasotzeko? 
- Batzuk uztarrixa ta beste batzuk... Guk uztarrixakin eitten giñuan, beste batzuk badare uztarri barik, beste katxarro bat adarretan lotu ta eitten dabenak, baiña uztarrixa da hobia, hobeto lotzen da ganaua. 
- Uztarrixa... bi uztartzeko uztarri bi edo espeziala? 
- Ez, ez, ez, bakarra. Uztarri bat. 
Eskuz egindako perrak; gerora fabriketan egiten hasi ziren
Larrañaga Unamuno, Eusebio
Zuek eitten ziñuzten perrak? Ez, ez. Bo, kaballerixiana bai jenerala; len eskuz eitten zan ori, baiña gero fabrikak zeren; eitten zan baiña ori asko kostatzen zan eta einddakuak egoten die. Nai bozu plantillia bakarrik eta nai bozu akabautakuak. Gu Motrikotik ibiltze giñan, Zegaman be bazeuan eta Ormaiztein be bai; baiña guk Motrikon, Uribesalgo. Zestuan biltzen zan da eun bat kilo inguruko zesto bat apropos eindda eukitzen zeben erak. Zeuk eskatzen ziñuan pedidua: ero zesto bat, ero bi, ero zeuk biar ziñuzenak. Baiña aurretik eskuz eitten zan: ebai txapia o zeozer olakua gogorra baldin bazan por ejenplo, jo mailluakin da zabaldu, ta zela-lakua ein. Baiña gero ez, gero fabrikatik. Ori gastauta dao ta. Oin be eingo dia nunbaitten, ezta, baiña Motrikokua zarra zan; ez dakitt Ormaiztegikuak eitten daben ero. Da astuan da perria, berriz, etxian eitten zan guk bia giñuana. Zelan konpontzen ziñaten basarrittarrekin geratzeko? Basarrittarrak erak etortzen zien; ero ganaua errendu ein ddala ero perria bota. 
Batzutan igual kolia ta urrengo bapez. 
Abereak perratzearen inguruko hainbat kontu
Larrañaga Unamuno, Eusebio
- Ta faktura estilua edo zeoze egoten zan? 
- Ez, hori eskuan pagatzen zan. 
- Zenbat kobratzen zan orduan perra paria ipintzia edo? 
- Bueno, orduan, perria barrixa ipintzia, pezetia. Perra bakoitza pezetia, barrixa; ta zaharra bi erriel. 
- Zaharra be bai jartzen zan, e? 
- Bai, uso onekua baldin bazan ba... 
- Eta zela etortzen zien ganauak? Perria zenbat denborarako izeten zeben? 
- Hori segun kaskua, ganaua bera zelakua dan. Bai, diferentzia haundixa egoten da. Porejenplo, atzeko hankak asko bigunauak izeten dia aurrekuak baiño. Igual izengo da materiala, baiña atzekuak bustixak zela egoten dian, enjeneral, aurrekuak sikuan eukitzen dittue ganauak, ta bigunian, ba, bigundu eitten da. Kasko batzuk oso bigunak. 
Harek, ba, perria lehenao botatzen dau. 
- Soltau eitten jakue? 
- Bai, bai, ibilixan soltau eitten da. Gero lanian esfuerzua zela ein bihar daben, ba... 
- Nola konturatzen zien perria soltau dabela edo? 
- Bistan... ikusi eitten da ta! Ikusi eitten da. 
- Ibilleran edo... 
- Klaro. Ta gero batzuk, ba, min hartzen zebenian, ba, kojo; ta perratokira juan bihar perria ipintzera. 
Perratzeko erramintak
Larrañaga Unamuno, Eusebio
- Kontaukozu pixkat ze erremintta erabiltzen ziñuen hor perratzeko? Oseake, lau hitz edo lau gauza zeuzkazuenak... 
- Bueno, hor erreminttia... ez da erremintta asko bihar hortarako. Lehen esan dot pujamantia. Guk pujamantia, igual eukiko dau beste izen bat, guk hori esaten gontsan. 
- Bueno, baiña hemen Bergarakua bihar dou, hemen esaten zana. 
- Kaskua garbitzeko, ezta? Zeindda zepilluakin garbitzen dan bezela egurra, horrekin garbitzen zan. 
- Ez ziñuen hola, kallua moduan kentzen? 
- Hori... bai. 
- Azala, hola, kentzen zotsen. 
- Kendu. Eta gero, ba, perria, segun ze tamaiñotakua dan kaskua. Badakizu bistara zuk, lehen esan douna, eiñaz ikesi eitten da hori, erreza da ikesten hori. Gero, ba, haura ein bihar dozu asentau puskat, erdixan ez jao jo bihar behian, bigunian, eskiñako bueltan gogorrian asentau bihar da. Ta gero, ba, josi; bost iltze, bost edo sei, segun. 
- Orduan, maillukia erabiliko ziñuen... 
- Mailluka txiki bat ta porrikak. 
- Zela? Porri... 
- Porrikak esaten gontsen guk. Porrikak. Iltzia sartzen danian kanpora ataratzen da, ezta? Ta gero, haura eitten da puntia bueltau gora, ta gero ebai sobria, ta gero eitten da errematxau porrikian kontrara maillukiakin. 
- Maillukia, oingo mailluka normala edo...? 
- Et, et, et. Ez, mailluka espeziala izeten da, txiki bat. 
- Txikixa alde bixetatik? 
- Ez, alde batetik, alde batetik. Bai, alde batetik. Ta biher izeten dia hiru, bi-iru tenaza; tenazak edo porrikak, oin ez dakit izena zela izengo dan be... Ta bat izeten da aldian dakarren perria kentzeko; haura erremintta zahartxuaua, ta giltzia ebaitzeko ta horrek bihar dira fintxuauak, eta gero beste tenaza bat edo porrika batzuk dare sobre-tzazkala mozteko. Horretxek hirurok, osea, lau erremintta die; bost, bost erremintta die. 
- Ta tokixa haundixa be ez ziñuen bihar, ez? 
- Ez, toki haundixa ez... Ta gero perria asentatzeko, ba, mailluka bat fuertiaua, eta junguria. Perratzeko horretxek. 
- Zela esan dozu? Maillukia eta bestia? 
- Junguria. "Yunque" edo... 
- A! Klaro, junguria, bai. Eske hori guk sekula ez dou entzun euskeraz, ta horreaittik. "Junguria" esaten da? 
- Ta beste batzuk "ingudia" edo esaten dotse baitta, baiña "junguria" [da hemen]. 
- Junguria. 
- Bai, "yunque". 
- "Yunque". Eske nik hori euskeraz entzuteke neukan ze zan, izena horrena. 
- Euskeraz ez da izengo igual hola, baiña... 
- Bai, bai, bai, hola izango da! 
- Bai, Eibarren behintzat hola esaten dotse. Ni [egun baten] begira egon nitzan Juan San Martiñena, ta Eibarren behintzat "junguria" esaten [dotse] , asike... Ta antzera hemen ta Eibarren. 
- Bai. Ba, horixe. Oin, ostian errementarixa asuntuan erreminttia zenbat eta gehixao euki ta lan eitteko hobeto. 
- Zuek erreminttia gero nundik ekartzen ziñuen? 
- Perratzekua? Perratzekua nik lehenengo ekarri nittuanekin akabau neban. Ez da gastatzen hori holan itxuria, kaso ein ezkero puskat. Bilbotik edo... ferreterixetan hori. 
Errementariaren lana
Larrañaga Unamuno, Eusebio
- Baiña lehelengo, errementari moduan ze eitten ziñuen? 
- Lehelengo errementari moduan, ba, aria ta burdiñaria ta horrek dia, basarriko erreminttak; zorroztu, horrek zorroztu ta atxurrak zorroztu ta... Basarriko... 
- Zuek ein, horrek... atxurrak eta, zeuek ein ez ziñuzten eitten, ez? 
- Horrek Osintxun eitten zian. Bai. Gero hemen nik [ekin netsanian] ez. Osintxun eitten zian atxur hola... txiki batzuk eta. Baiña hori be galdu zan. Bai, ba... fabriketatik eta gero atxurra ba... 
- Eta aizkoria eitten zan? 
- Aizkoria eitten zan... Tiburziok eitten zaban aizkoria. 
- Horixe ba, nik baten bati ikusitta... 
- Eitten zaban, baiña harek be lehenao e, nere akorduan ez, ni baiño lehenaotik, ni horra etorri baiño lehenaotik. 
Gero galtzairutu ta bai eitten zittuan aizkorak, galtzairua ipini. Hori ta bai, baiña aizkorarik ez. Gero aizotza ta horrek, sasixa ebaitzeko ta horrek eta... 
- Zela da sasixa ebaitzekua? 
- Aizotza esaten gontsan guk, igitixan moduko bat, hola egur partikia sartu ta ebaitzeko, sasixak eta ebaitzeko. 
- Ez naiz akordatzen hori zelakua zan. [...] Horrek eitten zittuan...? 
- Horrek eitten giñuzen geuk be, baiña gero horreri laga in gontsan ya. 
- Gehixen bat zorroztu-ta, orduan? 
- Bai. 
- Konpondu edo... 
- Bai. Basarriko artikuluan gauza gitxi dao kontatzeko; aria ta burdiñaria ta goldia ta dia basarriko asuntuak; hortik fuera... 
- Baiña goldak eta eitten ziñuen zuek? 
-... Oin bai, oin tratoriak eta, osea, diferentia da. Ez, baiña arregluak! 
- Arregluak. [Goldiana-a] ekarriko zeben eindda... 
- Bai, eindda ekarri ta gero arreglua. 
- Eta hortarako ya gero zeoze berezixa zeukazuen edo...? Junguria lehendik zeukazuen. Ez? 
- Bai, bai, junguria bai, lehelengotik. Junguria ta maillukak ta porria ta... Gero suteixa ta... Lehen suteixa izeten zan hauspua, hauspo haundi bat. Gero azaldu zian bentiladorak, eskuakin erainddakuak. Gero elektrikuak... 
- Zuek zela hasi ziñaten? Hauspuakin? 
- Ez, ez. Osintxun bai, Osintxun hauspua zeuan, baiña ez. Bentiladora, lehelengo eskuakin ereittekua. 
- Zelako bentiladoria zan? Zelan funzionatzen zeban horrek? 
- Eskuakin ereindda, manilliakin. Bentiladora. Haizia. Gero elektrikua [...] , motorrakin. 
- Egur-katza-a biharko ziñuezen, ez? 
- Egur-katza. Eee... Egur-katza gitxi, harri-katza gehixao e, harri-katza bai. 
- Nundik eruaten ziñuen hori? 
- Hori, ba... karboneruai, guk bihar izeten giñuana. Gitxi gastatzen giñuan [hori]. Karboneruari. 
- Gero zaukazuen suteixan onduan aska bat hola urakin, hozteko. 
- Bai, urakin aska bat. 
- [...] 
- Tenazak beruari heltzeko ta, erreminttak bihar die errementeritzarako. 
- Eta ze erremintta zien horrek? 
- Tenazak. 
- Tenazak... lehen esan dozu porri... zela esaten jatzuen? 
- Porrikak edo... Porrikak, baiña harek ebaitzeko, diferentiak [die]. Barreri heltzeko-a tenaza luziak, ta horrek, ba, izeten dia bariauak, segun zeri heldu bihar [dozun]. 
- Tamaiño desberdiñak... 
- Tamaiñokua bihar. 
Gurdiendako burdinazko gurpilak
Larrañaga Unamuno, Eusebio
Burdixen erruberak eta eitten ziñuzten? Bai, orrek gomazkuak eitte giñuzen, bai. Lenengotako gomazkuak guk eitte giñuzen, bai. Baiña aurretik burdiñazkuak zien llantak. Bai, llantak burdiñazkuak. Horrek Tiburziok eitten zittuan, ta zure aittajunak-ta gehixau. 
Aizkorak egiteko prozesua
Arizpeurrutia, Jenaro
- Eta aizkorak? 
- Hamen inddako aixkoria da hauxe, honek besteik ez dauko pletina bat, buruan zabaleria, doblau ta erdixan sartu burdiñia masizua, hoi pegau ta geo erazten xako puntan galtzairua ta tiratu. Hau da buruan dakon pletinia, erdixan dakon burdiñia ta geo galtzairua, hiru pedazo. Materiala txarra zanian ta eukitten neben pasta bat, holako txokolate tabletian estilokua, baiña txiki-xikixak, hola materiala pegau ezindda ta ibiltten zana harei ipintten notsan, baiña bestela normalian material ona izan ezkero honek ez dau eukiko ezebe, ez, ez. 
Aizkorak egiteko prozesua
Arizpeurrutia, Jenaro
- Aixkoriai, pieza horrek bixak pegau ondoren, galtzairua jartzen jakon gaiñian? 
- Galtzairua, galtzairuai itten xako, galtzairua pletinia da bigun-iguna, pletinia zabala, hari itteko albo bixak pittin bat tiratu, hauxe forma hauxe emun, hoi pegaitten zan hola aixkoran, baiña pletinia sartzen xakon burdiñiakin, ta ha geaketen da txato, tiratu ez dau ein bihar harek, geatuko da hola sendo, ta hoi sendo geaketen danian hau sartzen da hor, gaiñian hola doblauta, bixak aparte berotu, eta berotuta ona ataratakuan hamen lenengo... taka-aka-aka jo heldu arte bakarrik, geo moztu, eta geo lenengo golpiak emon biha xako hamen. Tira, normalian, tira in biha xakon norberan aldera, ez deixen soltau atzea hau, haik eta ondo pegau arte. Lenengo aldrebes emon biha xako golpiak, honeik ezpanak pegau deixen, eta behin pegaitten danian ba geo haik eta aixkorian formia emun arte, haik eta luzetu arte. Ta geo ba, karo, haek ez dau urteten zean mouan, ta arreglau ba pedazua kenduta, ta gero azkenian ba desteran, ta geo zorroztu ta itten dozunian, geo tenplia. 
Baserria eta errementaritza
Arizpeurrutia, Jenaro
- Hemengo sutaixan lan gehixen zertan eitten ziñuen? 
- Burdixak, emen burdixa, erruberak. Ta aixkorak epoka baten pillia, burdixa ta aixkoria asko; atxurrak neuk ez dot asko ezautu; hola gauza barrixak eta geo itten... Galtzairuak eta ifintten bai hoixe, baiña aixkorak eitten be bai e; atxurrakin ez naz akordaitten. Geo itten zuan hau, honeik, basarriko erremintak, hau dok arahortza ta hau dok burdiñaria, honeik hamen einddakuak dittuk barrixak, hau dok burdiñaria. Txikixauak holakuak itten zittuen amen baiña pillak. Kao, bakizu zenbat basarri auen orduan, Murgizkuak, hor beste barrixokuak, hamen bertan hirurogei basarri edo hiruroeta hamar, Olabartan. Hona etortzen zan jendia neguan... dana jentiakin beteta. 
Burdinarea nola egin
Arizpeurrutia, Jenaro
- Burdiñaria zelan eitten ziñuen? 
- Hauxe dok samurrena, kuadraua ekarri hamengua, "por ejemplo cuadrado de veinte" hogeikua, tiratu besteik ez, neurrixan moztu ta kitto. Ta tiratzeko? Berotu, hamentxe berotu bihar, honek lan gehixau xakok, honek in bihar xok hau, forma hau, honek egurrian gora ez dau pasau bihar; formatxua emon ta geo hau puntiau, hau zaillaua, lan gehixau, ta hauxe burua pittin bat arreglau ta kitto. 
- Eta zulua eitteko, zerekin? 
- Puntzoiakin, berotu, plasta! Puntzoia egurrian ipinitta zulaketako, hau dok "por ejemplo", hau dao kirtenian sartuta, hamendik sartzen bozu ultzia hor urtengo dau, blangaatu edo rajau ez itteko ifintten notsan arandela bat burdiñiakin, atzian beste bat, ta hamen sartzen notsan hori puntzoioi, ta puntzoia eoten zan ba kirtenakin, eskuakin ibili barik hamen hartu ta zarta! Zulua. 
Uhala nola egin
Arizpeurrutia, Jenaro
- Burdi-rruberak zelan eitten ziñuzten? 
- Lenengo biok uhala, geo biok egurra; egurra hamen itten zuan bertan. Arotz gurian jeneralian aitta ibiltten xuan, aittajunak be bai, baiña aittak sasoi hobia xakon orduan. Tabloiak zerran ebai ta eukitten zittuen beatzi-amar bat urtian pillan sikaketan, sendua izate zuan ta. Hareik bata bestiakin josi, baiña josi zeakin e, honeik burua daukan moduko ultzia bi punta zorrotzak ta tablero bat, hau, hamen zulua baleko sartu hor ta bestia amen sartu ta pegauta hola. Haik lenengo ultziak, holako ultza zarrak, goixan sartuta ta behian sartuta, erdiz erdi, bat erdixan da bestia beste erdixan, biña edo hiruna ultza. Geo, len ibiltten zuan uhala, uhalan alturia bueno horri esate xakon normalian nobentakua. 
- Zelan eitten zan uhela? 
- Ebai, han batu, lelengo uhala ekarri Patrixionetik eta Bittorixatik eta, "treinta por treinta o veintiocho por veintiocho" kuadraua, neurrixan ebai. Llantiak bixok egurrak baiño pittin bat gutxiau, berotuan nasaittu itten dok eta. Hoi hotzian hor doblau! Hoi hotzian batek albo batea ta bestiak bestea, itten zuan doblau, bastante ondo itten zuan bi lagunekin, bai. Hor zea itten zuan, aprosima itten zanian geo hamen katxarru horreaz, hau, batu eindda badau, kanpotik jo, amen zulua eoten zuan, kanpotik, eta uhala hola badau hamen hola ipiñi ta barruan golpia emun ta beroi batzen dok neurrira, pegaitteko bixak, txaflana atara, formia etara bixak pegatzerakuan geratu deixen altura berdiñian. Gero berotu hor uhala, eta beroketan danian etaraten dok bi zeekin tenazekin gaiñian; geo hamendik eltzeixok tenazakin, ta faten dok sartuaz-artuaz... 
- Eta gero uretan sartu? 
- Ez! Keiketan ez badao ez, keia badako bai; bestela hotzittu deixela. Egurra labrau barik dau, geo ipini lurrian da formia onekin. Lenau atxurrak, atxur orrekin gasta, gasta, gastatzen albo bittatik, ta geo itten ako neurrixak hartu ta burtzillan zulua, ta ha inddakuan hona; txapak preparauta, hor zulatuta, ha zulatu zeakin, berbikiñakin, zulatu ta ultzia zazta, zazta, zazta, sartu albo batetik, ta geo beste errematxia amen; beste zeak igual, haik´e burtzillan kontrako... 
Uhala nola egin
Arizpeurrutia, Jenaro
- Baiña kosta eingo zan ba uela hor bertan egurrian sartzia, ezta? 
- Keba! Ez, berotuta egon bixok e, uala dana berotuta! bueltaka, ortxe pasadaka, pasadaka, aiketa zuluak... zuluak indda or taladruan, zulotik obatu olako zer batekin, ultze batekin trik! Bueltaka, bueltaka, bueno ointxe xak ondo au, zuri-uri itten danian, broust! [...] 
- Eta bueltan iltzak josi? 
- Amendik urten aurretik ia! ultziak, lisuak, buru baiak, goittik bea sartu beai porsiakaso, amabi zulo ero amairu. 
Aizkorak egiteko prozesua
Arizpeurrutia, Jenaro
- Aixkora asko galtzairutu dozu zuk hemen, zelan eitten ziñuan? 
- Aixkora zarra ekarten bozu galtzairaketako, ebai in bihar dozu dasta! Dana ebai, hau eoten dok sendua hau, geo hoi pletinioi doblau, hor enkajau bihar dau e, ta geo bixak berotu ta lenengo goittik bera ta gero golpia hemetikaldera, haik eta pegau arte, gero "en cambio" tiratu, luzetu, lenengo pegau baiña golpiak aldrebes barrura jota e, albo bittan. Eta gero desteran hor zorroztu. Beste sudada bat hor, biren artian, baiña zapaldu in bihar, emun ein bihar! 
- Eta gero pulidu? 
- Guk ez dou pulidu sekula be, horreik pulidu ta horrek fabrikakuak dia, horreik gerokuak dia. Hau tenplia igual, hau rebenidua ta, oin sartzen dozu labian, ze galtzairu da F521, dana labera hainbeste graduaziñokin, hartzen dozu ta broust! , golpera olixotara; geo etaraten dozu ta rebenidu ba ez dakit zenbat gradu dan, atzea ixten daue han ta kitto; ta zuek olixua erabiltzen ziñuen hortarako? Guk ez, betik ura. 
Igitaiak, segak
Arizpeurrutia, Jenaro
- Eta iddetaixak eta holakuak be eingo ziñuen ez? 
- Itten xuan bai, baiña hamen ez jaok, hamen dauana etxian inddakua ez behintzat, hau ez behintzat. Baiña honek ez dauka hagiñik. Hagiñik ez, horrek ez jok hagiñik, baiña hau dok segian mouan pikaittekua ta bestiak gurian itten zienak haginddunak. 
- Eta hagin horrek zelan eitten ziñuen? 
- Zintzelakin, berotu lenengo, suberatu, materiala suberatu, ta gero zintzelakin taka-aka, ta gero tenplia emun, akabautakuan; agiñak etara. 
Baserriko lexikoa
Arizpeurrutia, Jenaro
- Eta aizotzak eitten ziñuzten, karreteruak eta erabiltzen zebenak bide bazterrak eta garbitzeko? 
- Guk ez juau ein, ez; batzuk esaten xok laizotza beste batzuk esaten xok marrajua, nik esate xat marrajua. 
Gerra ostean burdina erosteko zailtasunak
Arizpeurrutia, Jenaro
- Zuek galtzairua batez be zetarako erabiltzen ziñuen? 
- Ortarakoxe, aixkorandako, beste ezetaako ez, oixe, aixkorak eitteko, ta aixkorak zeak galtzairaketako, bestela dana burdiñia zenbat ta biunaua oba lana eitteko. 
- Zure aittajunan garai hartan burdiñia ta lortzia ez zan erreza izango. 
- Emen eon zuan epoka bat topau eziñ gaiñea, guk lau kilo biar da eziñ topau, ta topaitten gebena diabrua baiño okerraua. Problemak? Neu akordaitten nok ni mutikua ta be eziñ topau, topau bai, karo, estraperlua dana; ni akordaitte naiz e, onezkeo izango die berrogetabost urte, amabi peseta kilua e, barillia au doce pelas e! 
Idurio baserriko afariak
Arregi Lamariano, Klementa
- Idurixoko afari-enporak eta zela akordatzen dittuzu? Zela eitten ziñuen, soldauak eta zuek danak batera han? 
- Nik ez jakixat. Soldau hori, alferez hori behintzet, beti piparrak, riojanua zuan, betik piparra eta arrautzia gustatzen jakuan. Mariak, akordatzen nok, hola krak! , eta esku batekin apurtzen jittuan arrautzak, eta, jesus! , zela apurtu leikien hola arrautzia! 
- Eta zer zan, jenixo txarrekua? 
- Azken aldera bai behintzet, azken aldera ia zertuta jeuan, pipartuta jeuan zihero. 
- Hainbeste pipar janda. Ezpanak zer zeuzkan? 
- Ezpan haundixak, holaxe, moruen antzera jeukan. 
Jatorduak; baserriko lanak gerra-denboran
Arregi Lamariano, Klementa
- Eta danok jatordu bat eitten ziñuen? 
- Ez. Aparte eitten juen. 
- Mariak preparauta? Mariak preparatzen zeban? 
- Bai, sarrittan bai. 
- Eta amak be eingo zeban, ezta? 
- Bai, bai. Amak eta tiak eta danon artian. Joxepa Erguizarkua eta. Andra mordua genden. 
- Eta aittak, Martiñek zer eitten zeban hago zarramarra hare artian? 
- Ba harek erderaz berbaik ez behintzet, ez jakixan eta. Ganauak gobernau eta badakik, basarriko lana, asko egoten zuan orduan. Eta idixak jezian galantak Erguizarkuak, eta luarri sailla goldatu, nik ittulan eindda-a. 
- Sailla izango zan, frente aldera zeuana ez behintzat. 
- Ez, ez. Han zelaiko hegittan. 
- Zelaixa? 
- Bai. Oin zelai dienak, baiña orduan baso zienak. 
- Galantak. 
- Sail haundixak. Orduan eta gero-a. Baso zienak ba zelai ipiñi zien. 
- Orduan nahikua trauma eukiko zeban lenguajiakin, ezta? 
- Bai, bai. Sei urtekin aitta hil eta etxia erre ein jakuan. Komuniua ein zebanian, amai esan ei jotsen: noranahirako daukazu semia-a. 
- Idurixo erre zan? 
- Bai. 
Baserri giroko sineskerak
Agirre Elkoroiturbe, Mercedes
- E: Eske lehen konjurua be eitten zan. Maietzan hiruan hasten zan Hirukurutzetan, Santikurutz egunian hasten zan. 
- M: Bueno, baiña han konjurua ein ta hemendik [konjurua eittia] ez ta iguel. 
- E: Baiña esaten dot hori be ezautu doula. 
- M: Bai, ezautu gendun. 
- E: Basarririk basarri juten zien: monagillua, abadia... Zestuakin [hartuta]. Hi ez hitzan ibiliko... 
Baserri giroa; Kofradiak
Agirre Elkoroiturbe, Mercedes
- Osintxun orduan kofradixak-ta zela eitten ziran? 
- M: Kofradixak, e... Ba, orduan be behixa hiltzen zan hemen... 
- Behixa ala txahala? 
- M: Oin txahala, baiña orduen behixa hiltzen zan. Behixa hiltzen zan eta puestia esaten jakon, egosteko, iztarrak, iztarra edo kentzen otsen. Ta beste geindikua, sobratzen zana, etxe bakoitzak [rekogitzen] eban. Porejenplo, apuntauta egoten da, ezta? Bueno, ba, sobratzen zan okela haura, oin karnazeruak hartzen jaue, ta behixa nola izaten zan haundixaua... 
- E: Elizpian partitzen zan orduan. 
- M: Bai, elizpian partitzen zan. Eta, ba, eruten zan bakoitzari tokatzen jakona. Kilo bat edo kilo ta erdi edo... tokatzen zana, basarrixak atzera jasotzen eban hori, haura okela haura. 
- E: Neu be akordatzen naiz... 
- M: Ta gero egosten zan haura eta odolostiek be eitten zien orduen. 
- E: Baitta. Geure behien be eitten zien odolostiek. 
- M: Bai, odolostiek eitten zittuen. Eta... haretxek jan ta... 
- Ta behixa zela izaten zan, txandaka izaten zan ala...? 
- M: Bai, ointxe bezelaxe. 
- E: Baiña kalekuak sekula ez zaban ein e! 
- M: Ez, ez, basarrikuek. 
- E: Basarrikuek bakarrik. 
- M: Basarrikuek bakarrik, bai. 
- Ta abadiari emoten jakon eze? 
- M: Abadiari emoten jakon onen danak. 
- E: Bai, solomillua, mingaiña... 
- M: Solomillo, mingaiña... eta... ostien emongo otsen iztarreko okela... ez dakit nik, iztarrak egosi eitten zien ala ze eitten zan... 
- E: Onena behintzat esaten zaben. 
- M:... Baiña bastante gauza emoten jakon abadiari orduen. 
Euskara. Berorika
Agirre Elkoroiturbe, Mercedes
- Orduan abadiari berori esaten jakon? 
- M: Bai. Bai, bai. 
- Beti...? 
- M: Horixe berori! Enee...! Abadiari errespeto asko jakon orduen ta abadia asko errezatzen ta egoten zan. Beti pasiuan ta beti liburuakin ta beti errezatzen egoten zien orduko abadiek! Ta han pasatzen [zanian] txapelari hola erein barik ez [...]... 
- Reberenzia... 
- E: eskuan atxurra hartuta abaderik iñok ikusiko... 
- M: Ke ba! 
- E: ta gaur abadiak ikusten dittuu geure modoko baten lanian. 
Emakumearen bizimodua baserrian
Agirre Elkoroiturbe, Mercedes
- Orduan, emakumia umiak eukitzeko ta... 
- Umiek ugeri eukitzeko eta lan ugeri eitteko. Ta ezebez jateko gauza dezenterik! Ez zeuen dirurik eta! [...] emakumia gorrixak pasautakua da. 
- Jana euki ezkero... 
- Ez mediku bat, etxien famelixia izen... gorrixak ikusittako emakumiek. Danok. 
- Eta porejenplo, jana egon ezkero lehenengo izango zian... lehenengo gizona, gero umiak eta azkenengo emakumia? 
- Gizona aurretik, bai. Azkenengo sobratzen zanakin haura. Egongo zien besterakuak be, beren burua maittiao zebenak, baiña jenerala holaxe. Holaxe. Geiñera kafe puskat pagatzeko ez zeben eukitzen ta... Ezebez. Dirurik ez. 
Ezek ez zeban balio ta. Dozena arrautziak zazpi txakur haundi. Zortzi-azpi... Patatiakin, kiluakin txakur haundixa ta hiru xemeiko bi kilok. Ostiengo gauza guztiek halaxe eren. Ezekin be dirurik hartu ez ta nun eukiko ziñuan ba jazteko ta zetarako... alperrik euen gauzia merke! Zuk ez badaukazu... Gure ama zanak esaten ebana, lauzikua zan lehenao, nik ez naban ezautu. Gure amak eta ezautu zeben lauzikua. 
- Ze zan lauzikua? 
- Lauzikua zan dirua. Gero xemeikua ta txakur haundixa zien bezela, lauzikua. Ta harek esaten eban: "Zetarako da idixa lauzikuan egotia lauzikua ez badaukazu? " Harek horixe esaten eban ta errezoia eukan. Ezekin dirurik hartu ez, miserixa baten bizi zien orduko emakumiek. Eta hemen goixan, hemen goiko andrak domeka [goizien] , zapatuan gorde bai, garixa edo artua edo... garixa jeneralian, hor garixa dezentia izeten zan ta, eta zangen bat... Zangia badakizu zer dan? Hola, ura juteko zangak... halako zangen baten gorde eta bi edo hiru kilo hartu ta, nere ahiztiak errotia eukan ta panaderixia, haraxe diru puskat hartzera. Gizonen isilik e! Gizonen isilik. [...] puskaten zeoze-eoze eruteko. Haura isilik, aurreko egunien etarata, meza nagusittara datozenien hartu albuen ta ekarteko. Holaxe bizi izendakuak [dira hemen] Olabarri ta [Geintxoitti] ta Euzkitza ta honek danetan e! Holaxe bizi izendakuak dia horrek. 
Guk ez giñuan hori ikusi e, gure etxian ez zan hori ikusi, baiña hemen holaxe. Neuk ikusittakua. 
Sagar klaseak
Agirre Elkoroiturbe, Mercedes
- Ze klase zeuan sagarrena? Urtebete sagarra... 
- Bai. Gezia, urtebete sagarra eta... 
- San Juan sagarra? 
- San Juan sagarrik ez zeuen. Ostien ez dakit... [zuma] -sagarra, madari-agarra... Horretxek eren. Bai. 
Abereen inguruko lexikoa
Agirre Elkoroiturbe, Mercedes
- Ta porejenplo, ganauetan be ta erreminttetan be, porejenplo, idixak badauzkatzu, ba, idixeri ipiñi bihar jakue uztarrixa, ipiñi bihar jakue zamarra, ipiñi bihar jakue... zela dia bestiak...? Eriak. Eriak lotzekuak dia. Eriak. Horrek iñok be ez [dazki] oingo gaztiek. Iñok be ez. Zuek akaso jakingo dozue, baiña beste askok ez. 
- Ez, guk be ez, e. 
Baserriko tresna zaharrak
Agirre Elkoroiturbe, Mercedes
- Eta lehengo baserriko tresnak, hagiak eta izaten zian ba... 
- Izeten zien, ba, tresnak, aria, goldia, atxurra, eskuberia, segia, polaiña, igiteixa, sega-giteixa... 
- Sega-giteixa zelakua zan? 
- Sega-giteixa... bat izeten da hagiñak dauzkana. Ta bestia izeten da, sega-giteixa, zabalaua ta hagiñik ez daukana. 
- Hagiñik baekua. 
- Bai, bai. 
Abarkagintza
Agirre Elkoroiturbe, Mercedes
- Gero abarkak josteko be izeten zan. Abarkak nik neuk be josiko nittuke geiñera! Gure aittak josten zittuen. E? Ebaitzen dia abarkak ta muturra josten jakuen. Pusketia kendu eta irabaliakin josi. Ta gero egoten zan erremintta txiki bat [ahua] dana. Ta lehen goguan neban ta oin ahaztuta daukat zela esaten otsan hari. Holako mangu txiki bat eukitzen eban ta ahua, ta porejenplo, abarkiari sartu bihar jakon zozkixa, zozkixa esaten jakon, han eitten eban harek jo maillukiakin ta zulua. Ta hemen be beste zulo bat, hemen be beste bat, hemen be beste bat, abarkian buelta guztia. Ta gero sartzen zan handik haura. 
- Ilobalia... 
- Ilobalia ez! Zozkixa! Izeten zan narruzkua; narruzko estu-stua. Bai. Harekin formatzen zan ha, zera, abarkie. 
Abarkagintza
Agirre Elkoroiturbe, Mercedes
- Guri [Karlosek] jardun zeskun esaten kubiertekin be eitten ziala sasoi baten... 
- Abarkak bai. Kubiertak ebaitten zittuen ta atzia zatarra eukitzen eban, ezta? Atzien ebaittako zera, ta aurrie be bastante... zakarrak zien baiña ondo ibiltten zan. Lehelengo haretxek urten eben. Gero beste abarka honek zerok, polittauak, gomazkuak, urten eben. Gero harek kaskau ein zien, harek zatarrauak zien ta. 
- Ta umetan ze, oinutsik etxian? 
- Ez! Abarkekin ibiltten giñan. 
- Danak gomazkuak? 
- Ez, ez, ez. Guk dana narruzkua. 
- Narrua... 
- Bai. 
- Ta narrua nundik jiratzen ziñuen? 
- Ganauana. Ganauana edo txahalana, ganauana ekarten eben. Ta beratzen ipintzen zittun gure aittak ta berak josten zittuen abarkak. Ta erosi be bai. Abarkak saltzen egoten zien. Oin umienak egoten dien moduen, baiña beste klase baten. Ta horrek gorrixak dien moduen, ba, harek zurixak, narru... narruzkuak. Haretxekin ibiltten giñan. 
Umetan neskame joan zen
Agirre Elkoroiturbe, Anizeta
Esan kriada nun egon ziñan aurretik... Kriara bai oixe, kriara eon nintzan ni Azkortan, Azkortan giñuan aittan arrebia, giñuan Azkorta-rdikuan, Rikardon da ama, antxe zortzi urterako, atsaldetan eskolara bialtzeko kondiziñuakiñ... 
Atsaldetan eskolara, eta eskolaik ikasi ziñuañ? Bai, leiru ta eskribiru eitten giñuan, ta kuentak etaratzen be bai; ori lenengo etaratzen dan ori zela da ba? Sumarra. Sumarra bai. Orduan zortzi urtekin kriada jun ziñan Azkortara? Bai-ai. Gero amar urtekin komuniua eiñ, da Galartzara, umezaiñ. Basarrixan eoten zan orduan lana, ura danian urriñ, da ganau zaintzia, ittulia, gaztaiña zuritzen berriz e, ukatzeko laiñ; orduko primer platua gaztaiñia zan; oiñ e, patataik ezan sartu be eitten orduan da, ortuan bi iru zulo idar barrixekin jateko, ta se akabo, dana gaztaiñia. An urtian bost duro irabazten nittuan... Orduan tripa-ruk bakarrik etzan... Bai, ta zeoze jaztekua be bai, kamixia ero; orduan eunezko erropia ibiltte zan... 
Ehungintza. Lihoari buruzko azalpenak
Agirre Elkoroiturbe, Anizeta
- Eta ehuna etxian eitten zan? 
- Hilari: aber, ehunan kontua esan, ama. 
- Bai, ehuna... etxian eitten zan harixa. Kerrua irun esaten jakon, goruan ipini ta sartu gerrixan ta ardatzakin harixa ein; ta gero arilddu esaten jakon ta matazak ein. Ta gero tejerua hor zeuen. Osintxun eitten zan ehuna, Tejerokuen. 
Ta ehun piezie ein ta gero lixibia eitten zan ta zurittu. Jesus! Ta liñua be etxien hartzen zan... Bai, liñua erein ta liñuak loria ederra eukitzen dau e, anillan kolorekua, dana berdin-erdin, ustez itsasua dala... 
Lihoa ereitetik haria egitera
Agirre Elkoroiturbe, Anizeta
- H: Honek diñue, ama, ze izeten zan liñua, liñua, tela hori eitteko. 
- Bai, liñua erein eitten zan, beste edozein hazi bezelaxe. Liñazixa oin be botikan egongo da. Liñazixa, enplastuak-ta eitteko-a hartzen zan lehen. Ta liñazixa erein, ta liñua lastua bezelaxe batzen zan, etara eitten zan gaiñera, ebai ez. Etara eitten zan; oso sustar... 
- Sustarretik...? 
- Sustar txiki-xikixa eukitzen dau liñuak, [utxa] , ta berdin berdin-erdiña... [...] Anillan koloreko loriakin, oso politta izaten da. 
- Eta gero zela eitten zan liñua? 
- Gero, ba, sorta txiki batzuk eitten zien, ta harek sortak, zertu, lotu, berakin, beran zerakin, bedarrakin berakin, ta igertzen eukitzen zien kanpuen, zelaixen zabalduta. Gero handik batu ta labien berotu, ta trangia esaten jakon, hola mihiña barrura sartzen jakon zer bat, astuak esaten jate, ba, zerak... Ta han, labian berotu ta kaskaria kentzen jakon, ta liñua ikusiko ziñuen iñoiz, zerera, itturrixa ipinttera datozenak-ta ebalten dabe ba liñua... 
- Hori hari gogor hori... 
- A! Hori da? 
- Bai. 
- Hori da liñua? 
- Liñua, liñua, bai. 
- Espartzu tipoko... 
- Ta harekin eitten da harixa. 
- Baiña oin espartzua modukua ibiltzen dabe, ama. Oin espartzuan moduko gauza bat ibiltzen dabe. Lehen ibiliko zan liñuoi. 
- Lehenao. Bai. Ondio urte asko ez dala be bai liñua ebalten eben. Gero harekin harixa eitten da, ardatzien. Orduen erronda galantak eitten zien. Negu guztia liñua iruten, irun esaten jakon. Ta juntau andra mordua ta... gero gabien errondia. 
Lihoa eta artilea
Agirre Elkoroiturbe, Anizeta
- Errondia zeri esaten jakon? 
- Errondia, ba, etorten zien mutillak edo, inguruetako zerak, eta han andrakumiak egoten zien gorutan egonda, liñuori iruten, harixa eitten egonda. Ta, ba, abarketa-aharka ta esaten jakon... 
- Zela esan dozu, goruetan? 
- Gorua, bai. Gorua izeten zan, buruakin hola zer bat. Makilla bat, burua... ta han buru hartan [batzen] zan liñua. Ta gero handik ardatzakin, ba, harixa ein. 
- Orduan, dana, erropia ta dana etxian eingo zan orduan... 
- E? 
- Erropak eta danak etxian eingo zian orduan...? 
- Erropia... [ohi] -erropia ta, alkondarak eta kamixa ta hortaikua, gehixena... 
- Artilia eta liñua berdin eitten zian? 
- Ez, ez, ez. Artillia da ardixen illia... 
- Baiña ein berdin eitten zien? 
- A bai, gorutan eitten zien, baiña artillia senduaua askoz e! Gizonak be bai txabillan; txabillia esaten jakon. 
- Txabilla, eta... 
- Txabillia da, ez dakizu, hola, umiek-ta... 
- Bueltan ibiltzen dana... 
-... gora-ora jaurtitzeko eukitzen dabe, hola, zer bat... hauraxe da txabillia. 
- Hemen beste toki batzutan esaten dotse txorakillia, buelta asko emoten dittuelako. 
- Bai, bai. Haura, erain eitten jaue ta, erain ta harixa ein beste eskuakin. Lehenengo, ardixan illie garbittu, siketu, kardak esaten jakona, kardiakin zertu, dana fin-in eindda ipini. Gero, irun esaten jakon, goruetan, ta nahiz txabillan gizonak. Sokak be etxian eitten zittuen, abarken sokak... 
- Galtza biharrik apenas egoten zan... 
- Galtzak horixe biherra. 
- Bai? 
- Artillezko galtzak... 
- Artillezko galtzak bai, baiña gero trapuak erabiltzen zien... 
- A! Trapuak be bai, gizonak bai. Ta denpora hartan, hemenguek baiño abillauak zien Elusuarrak; gizonak artilliekin einddako jertsiekin ikusten zien! Hemen ez zeban esistitzen jertsiek orduen, iñok ez zeukan jertseik, ez andrakumiak ta ez gizakumiak. 
Jertseik esistidu be ez, hori dok markia e! 
- Orduko neguak... 
- Nik ez jakixat zela pasatzen eben... 
- Hotzak hiltten! Ze, ba? Ta mokuak kentzeko inddar bae eskuak, gogortuta ta. Gero hasi zien tokilla batzuk, doblekuak, ta haura abrigo haundixa izeten zan, tokillia, gerriraiñoko zera. Baiña jertseik iñok be ez, ez zan eitten ta. 
Ez zan eitten; hemen ez behintzet. 
Ogia zelan egin
Agirre Elkoroiturbe, Anizeta
- Zela eitten zan orduan ogixa? Guk hori ez dou ezautu ta... zela eitten zan ogixa orduan? 
- Ba, ogixa eitten zan, ba, hazkarrixa izeten zan. Bueno, hazkarrixa kalian be egoten zan saltzen be... 
- Hilari: Bai, gero, ama, aurretik ez! 
- Nik ez dakit lehelengo zela zertuko zan... Ogi, hola... Ogi zati bat, masa zati bat isten zan ore-ahai baztarrien iriñakin tapauta, ta haura, handik zortzi egunera harek ogixa harrotzen eban. Haura... harro-arro ein, iriñak eta danak zertuta eukitzen zittuen, harrotuta. Zertu eitten zan, fermentau. 
- Hilari: Hazgarrixa. 
- Ta haura urtu ta porejenplo, bixar goixian ogixa ein bihar dozu? Gaur gabien haura hazkarrixa ein, masia ein, beste iriñakin ta. Gero goixien haura masa haura sartu ogixakin ta harek harrotzen eban. Lehelengo ez dakiu zela [sortuko] zan... Zortzi egunian harek balixo izeten eban; zortzi egunian han egoten zan ore-ahai baztarrian iriñakin tapauta. Ta handik zortzi egunera harek fermentau, zertu eitten eban, ogixa harrotu. 
Ogiak eta gariak duten lana
Agirre Elkoroiturbe, Anizeta
- Baserrittarrak erak ekartzen zeben alia, ezta? Garixa, alia... 
- Bai, bai. 
- Ta gero errotan xehetu [...] 
- Bai, bai. 
- Ta gero geunkan ganbaran eralgitzeko makiña bat. 
- Ze eitteko? 
- Iriña eralgitzeko. 
- Eralgi? 
- Bai. Bahiak izeten zien, ba? Ez dakik? Bahia, holan ri-i ein ta zela pasatzen... 
- Galbahiak... 
- Galbahiak. Galbahia bai... 
- Galbahia da bat ta bahia beste bat. 
- Bahia beste bat... 
- Bahia da iriña pasatzekua. Sedazkuak izeten zien lehen. Galbahia da garixa pasatzekua. 
- Baiña, ama, [horrez] aurretik zela? Zeatik horrek, bahia, kasik neure akorduan ipini zan gurien... Aurretik galbahiakin pasatzen ziñuen dana? 
- Aurretik...? Galbahiakin pasau biharko zan... Ore-ahaixan egoten zan zer bat... 
Ore-ahaixan egoten zan holako... 
- Ohol luze bat. Eta hantxe bahiakin... 
- Holako makila bat ipini ta [bahia] han, ore-[mahaira]. 
- Bahiak egoten zien bata bastuaua, bestie fiñaua. Fiñakin ein ezkero, bi ogi klase eitten zien, [basilloria] esaten jakon bati... 
- Zela? Zela? 
- Basilloria. Eukitzen eban, ba, zera harek asko... birriña edo... 
- Zahixa... 
- Bastuaua. Bahe bastuauan pasauta egoten zan ta. Ta bahe fiñian pasau ezkero, zuri-urixa ogixa. 
- Artua be, arta-riña be halan pasatzen zan... 
- Artiriñana beste bahe bat, diferentia. 
- Bai, orduan ogixak emoten eban makiña bat lan! Enee... 
- Ogixak ze lan daukan ta garixak esaterik ez da...! 
- Ondiokuan zerik ez ta dana eskuz! Dana eskuko lana! 
- Errotara bota orduko dana galbahetu bihar garixa! 
Gari-irin desberdinak
Agirre Elkoroiturbe, Anizeta
- Gero bahia geunkan zerakin ipinitta, motorrakin ipinitta, bahia. Ta bahiak [geunzkan] , lehenengo zahi-abala botatzen eban... 
- Oso kuriosua zan haura... 
- Hurrengo birriña... 
Gari-irin desberdinak
Agirre Elkoroiturbe, Anizeta
-... (ta hurrengo) semolia, semolia esaten jakona, pikorra. Gero iriña, fiña. 
- Zahi-abala ze izeten zan...? 
- Hilari: Zahi-abala, ba, garixai iriña einddakuen kentzen jakon holako... zahixa. 
- Semolia da, gari-ikorra, ezta? Ta hori dendatan saltzen zan zopia eitteko. "Sopa de semola". Makiña bat bider ein giñuan. 
- Oin be bai... 
- Oin atzera berriz hasiko da hori seguruasko... "Semola de trigo". 
- Oin be apartauko da haura irin fabriketan... Semolia ta birriña ta zahi-abala. Hiru klase, hiru zera klase. Gero irin fiña. Lan ugari badao hor. 
- Garixak bai, garixak lan asko. 
- Orduan, zahi-abala eta zera be bai, irin fiña be bai? 
- Bai ba. 
- Birriña ta gero semolia... 
- Lehelengo izaten don zahixa... 
- Zahi-abala... Ta geiñera zahi-abala... 
- [...]... bape pisu baeko... azala. Garixan azala haura. Ta gero... 
- Zahi-abalak txikittu ez deixen [haura]... 
- Hori, xehetuta gero urtetzen daben lehelengo gauzia da, ez? 
- Hori dok! Errotan pasau ta gero urtetzen dabe. Pasau galbahien ta... Ta gero birriña fiñaua. Ta gero ya iriña. 
Gariari saizabala zelan kendu
Agirre Elkoroiturbe, Anizeta
- Eta zahi-abala birrintzeko nun sartzen zan? 
- Zahi-abala etaratzeko, garixa igerra, ezta? Garixa iger-gerra. Ta hola lanbro bat bota ta umeldu eitten zan, zera, azala iriña ein ez dein. Bestela beltza ogixa. Zahi, zera... azala osorik urten deixen, zahi-abalori. Ta zenbat lan...! Jesus...! Gau ta egun. 
Errotak eta errota-harriak
Agirre Elkoroiturbe, Anizeta
- Errotan lana eitteko ze pieza zeren? Piezen izenak esan. 
- Errotia, ba, bi harri: bata azpitti, bestia geiñeti. Ta harek pikau ein bihar kontuen-ontuen. Piketiak aproposak egoten dia ta kuidao haundixakin [arraia] haundixa eitten bajako, golpe haundixa emoten bajako, apurtu eitten dau garixa. Ta ebai txiki-xiki bat ein biher izeten jako. Pikete harek eitten dabe ebai oso txikixa, garixa... iriñak fiña urtengo badau. Haura gogor joten bada, ba, iriña bastua. 
- Lana eukitzen juan harek tamaiñakua harri harek! 
- Lana? Ene...! 
- Zortzixan behin jaso ta zertu ein bihar, pikau ein bihar dana. 
- Harrixa? 
- Harrixa. 
- Ene...! Oin akordatzen jatak, haura zuan lana haura! Beti harri pikatzen! 
- Bai ba... 
Ezin beti eskolara joan
Agirre Elkoroiturbe, Anizeta
- Eskolan zenbat urte ein ziñuzen Anizetak? 
- Ez dakit ba, zazpi urtekin edo hasi giñan ta... 
- Aitta ei jauken oso eskola zalia. Eskola bialtzen... 
- Bai eskolaa bialtzen ona, zenbat eingo nittuan nik, hiru bat urte, ta len esan douna kriara????? 
- Atsaldetan bakarrik, asko ezin ba ein. 
- Ba orduan pasatzen zan basarrixan, gaur ittulia dao ta gaur ezin leike ta, bihar beste zeoze da ta... 
- Ba zenbat lan eoten zan orduan, ardi-aintzia ta ganau-aintzia, ittulia, ta umia... bueno... 
- Umia eten barek lepuen... 
- Ardixa orduen hemen baserri danetan zan ardixa... 
- Bai, Irabanen bai behintzat, gurien Olan ardixak, Mekoletan bixetan ardixak, Azkortetan ardixak, gero gurien kendu zittuen, mendi danak ardiz beteta, ta ezebe jateko, orduan ardixa, oin be asko dao baiña, orduan ardi bareko etxeik ez, baserririk... 
- Noa ataratzen ei jittuen hainbeste ardi? 
- Bai, labratzia, labrau eingo zien terreno danak ta, udan mendira botatzen zien ala? 
- Mendira bai... 
- Nora botatzen zien Irabanen, Paola aldera edo? 
- Iraban, Laudatzkuak eta Paola aldera, ta behekuak hortxe Azkortetatik Galatzaa bittarte Agarre aldea hortxe. 
- Gaur baiño paori ta txara gehixao izango zan da keizpe izango zan hor udan ezta? 
- Orduan´e, soro ta ganauak be kanpuen ibilltten zien, ta dana erremaria, dana erremaria zan orduan, bide danetan, ataira etorriko bazan, bestela ganau mordua nunbaittekuak, ganau?????? Seguru etorten zien ta gaiñea erropak jan... 
- Erropak be jan, aukera ederra eongo zan da erak jan ta kitto... 
- Bueno baiña, pastua baeuan, pasto klasia, bedar klasiak eitte ei dau hori, erropak jateko gogua eitten ei jaue... 
- Bai liñua bazeuen pentsa eizu ba, erropetan be liñua dana... 
- Galatza aldeko mendi ori askoz be pobria izan be, beste aldia askoz be bedartsuaua da, Laudatz aldia, preskuaua askoz´e... 
Belar klaseak
Agirre Elkoroiturbe, Anizeta
- Ze bedar klase zeren? 
- Bedarrak... ba! Bedar pobria, almitza esaten jakon. Almitza. Ta bedarrok, ba... lurretik urtetzen daben mardo-ardue izen ezkero, hori lur klasiak asko eitten dau ta, ze lur klase dan... 
- Bedarra ondu-a eitten zan orduan? 
- Bai. Horixe! Horixe bai. Urtero. 
Gariaren amaigabeko lana eta auzolanaren garrantzia
Agirre Elkoroiturbe, Anizeta
- Garixa ta, orduan lan asko jeuan basarrixan e! Garixak berak badakizu zenbat lan emoten eban...? 
- Garixak, akaberarik ez dauke garixan lanak! Akaberarik ez. Erein, zimaurtu, jorratu, ebai, metatu, gero atzera zabaldu ta jo... Gero dornua nere akorduan etorri zan Laudatzera, lehenago galbahia zan. Galbahe haundixak izeten zien. "Artza" esaten otsen alanbrezko zer haundi batzuk. Ta hartaraxe garbittu biher gari dana. Ya nere akorduen ekarri eben gero... 
- Zela esaten otsen, "artza"? 
- Bai, "artza" esaten jakon galbahe haundi hari. Ta nere akorduan Laudatzen dornua ekarri eben, garixa garbitzekua. 
- Zu, ama, ta zera be bazan ba, txanketian-a joten zan ba garixa? 
- Txanketia bai, harrixen, harri-osak ipinitta. Harri-osak ipintten zien banku luze baten geiñien, egur baten zerien, illaran Ta garixa ipintten zan euzkittan, igertzen, ta [han] hauts galantakin jo biher! Jo-a [...] kendu! 
- Gero gabien afari edarra. 
- Bai. 
- Auzokuek ez zien, ba, orduan be etortzen? 
- E? 
- Auzoko jentia ez zan ba orduan be etortzen? 
- Ba, gari jotera gutxi; gari ebaitzera bai. 
- Auzolana, ezta? 
- Igittia esaten jakon gari-baitzeko sasoiai. 
- Zelan? 
- Igittia. 
- Igittan... 
- Bai. 
Gari-ebakitze eta gari-joteak
Agirre Elkoroiturbe, Anizeta
- Gari-baitzia noiz izeten zan? 
- Ba, abuztu... 
- Abuztuan ez, ama, gari-baitzia San Martzial inguruan ez da izaten? 
- San Pedrotan edo ez...? 
- San Pedro-an Martzial inguruan ebaitzia. 
- Bai. Ta jotia abuztuan komeni, euzki berue komeni izeten da ta. 
- Enee, akordauta be... Basarriko [... ibiltzen] tratua... 
Gaztaina klase desberdinak
Agirre Elkoroiturbe, Anizeta
- Lehen gaztaiñia esan dozu... Orduan, gaztaiñia asko izengo zan, ezta, hamen? 
- Asko, asko! Enee... dana gaztaiñia! Dana gaztaiña-rbolia. Ta klasiak. Bizkei gaztaiñia esaten jakon egosi ta jatekua; oso ederra. Ta gero txapardua esaten jakon erreta jatekuai. Domu Santuetatik aurrera erreta. Baiña erreta, ez kixkartuta, e? Malutz-alutzak itxi ta oso ederrak. Ta beste klase batzuk baeren: abadiñokua esaten jakona beste bat eta... Gaztaiña klasiek. 
- Gaur baiño gehixao izengo zan orduan gaztaiñia be hemen, e? 
- Asko, asko. Burdikadak gaztaiñia sartzen zan. Burdikadak. Gaztaiñadixak haundixak. 
- [Patatiakin] be eitten dan beste jatordukin, e, patatarik ez. Hori beltza zan gero e! 
Bilbora neskame
Agirre Elkoroiturbe, Anizeta
-Orduan zuk diferentzia dexentia ez? Esan dozu len Galatzan urtian bost duro esan dozu lehen? Ez, neskame eon ziñanian urtian bost duro? 
- Baiña hamar urte jeuzkan, urtien konformidadian... Ordun gaztia nintzan. Baiña gero hillian lau duro, hori asko! Hiru be irabazten zebenak asko zeren ta... neskak serbizio domestikuan orduan zain lekua sortzeko zain, ni ez nintzan eon be ein baiña, asko antxe eoten zien, han eitten zittuen haundiketxetako jabonadurak edo lixibak, ta erakusten otsen garbitzen ta errepasatzen ta. Orduan erropia konpontzen zan Jaungoikuak lagun zer, haundixek izen arren errepaso galantak. Oingo hau? [...] ez euan orduan ta... Koziñera be bai denpora guztian. 
- Koziñera eon ziñan? 
- A, bai. Koziñeri. Seiñoriak esan zer ein, ta nik in. [...] , ta asmau ein biher ze ipini diferentie. 
- Ta ze gauza jaten ziñuen? Ze... 
- Guk oaingo aldien asko. 
(gizona) -Arrai freskue onak ezta, ama? 
- Arraiña, bai. [...] 'e beste milla gauza, reillenuak eta... Bueno, pipar reillenuak eta. Fitotan be [...] , fitotan be arrautza egosixak [...] batuta. Mingaiña albardauta. "Sesos, mollejas y... "
- Horrek erderaz? 
- Bai. Hoiek arrai fiñak die, ta... 
- Kroketak! 
- Kroketak... 
- Koziñera ona. Behin esaten dau horrek egixa e? Jeneralen prinzipixo bat edo: ipintzen badittuzu entremes batzuk edo, ezta? Ba, baiña ordun bi prinzipixo bihar izaten zien. 
- Bi gutxienaz e? Hiru leku askotan. 
- Ta hori nausixentzako bakarrik gertatzen ziñun, ala zeuek be hortitik jaten ziñuen? 
- Bai. Guri beti ixten doskuen. Guk danetik probatzen giñuan. [...] 
Baserrira ura nola ekartzen zen
Gantxegi Iturbe, Hilari
- Ze ohittura zian zure... lehen hamen, auzolanak-ta zela izeten zien orduan? 
- Enee! Auzolanak zela izengo zien, ba! Auzolana? Esaten dot, mutil. Auzolana ez jatan neri asko gustatzen baiña... 
Bai, erromerixia be izeten zan illuntzien! Ba, auzolana izeten zan lehenengo, hasi neguan: lurretia. Ta lurreta hori izeten zan atsaldeti, [ohi] dan moduan, ta martixan lehelengo egunerarte merienda barik. Gero afaixan baba-opia. 
Babak, txorizua ta urdaixa ta katillu esnia mahaixan. Baiña martixan lehelengora arte meriendarik ez. Gero martixan lehelengotik atzera eitten bazan lurretia edo beste, zimaurketia edo, meriendia. Meriendia be izeten zan, ba, edo pipar haundixekin arrautzia edo urdaixa edo... Lehelengo [...] ta gero gaztaia ta ogixa. 
- Baiña gitxi. 
- Ta gero, gabian afaixa, ba, berakatz zopia ein ta esnia. Ta gero gabian, ba, kuadrilla haundixa faten zan. Gure, geurera hamazortzi-emeretzi, asike errubera haundixa hartzen giñuan ta. Baiña danian hamar-ozena bat lagun. 
Gero batzuk erle-atzia, oin, garizuman erle-atzia: beste batzuk beste ipoin batzuk, beste... zapata-arkia, erle-atzia... Ta holakoxe ipoiñak. Ta gero, ba, neskak edo, ba, bakarrik. Bai ba, afaittan geratuta! Ta, ba, etxien euan gizakumiak edo gurasuak edo "Bueno, mutilak! Hik honi lagunduko jak? " Gabien andrakumeik ez gero bakarrik jangoikuaittiño, e? Ta, ba, harek konfiantzazkua haura ta... Bestela etxien euan gizona, edozein, hari laguntzera, e! Ala! Bakarrik?! Ezta...! Bakarrik iñori gabien ez baeban nahi etorri, holako endredorik ez zeban nahi andrakumiak edo neskiak hartu ta berak ez baeukan animorik, istantzerarte ibili lanien ta hartu otarria ta etxera aguro. Laga afaixari ta etxera haura. Fuera! 
Herri-basoen inguruko aspaldiko kontuak
Gantxegi Iturbe, Hilari
-... abarka zaharrak hautsa etaratzeraiño! Ta erle-atzia, berriz, kapela haundi bat jantzi... Horrek lehen zerak zien ba, kapela beltzak, ardi-aniakin einddekuek. Elgoibarren saltzen zien, urik-ta pasatzen ez jakonak. Ta hartaikua jantzi ta beste tunika bat edo, ba, alkondara bat danen geinddi. Ta "liiiiiiiii" ta erle-atzia. Ta han huts eitten ebanai belarrondokua. Diooo! Jo-a... bai emon belarrondokuak! Ta gero, sasoiko mutillak eta badakizu... Ene, ene, ene...! Baiña politta ze izeten zan...? Ezti-taratziak eta izeten zien, zirixakin ezti-taratziak. Ta horrek [Azaldeiko] agure horrek zapata-ostia. Bankillu txiki bat ta han jarri bera [... tik heltzeko] moduko bankillo txiki bat. Enee, [gertu eukitzen zittuen!]. Ta, ba, [asetzen] Ta hari ez dakit, ba, ze eitten otsen. Ta [batian jo edo hari be igual] ta "da! " harek ta "da! " bestaldera aldamenian euenai. Ta [harek] zapata-osten, ta han huts eitten ebanai jo-a ukolonduakin jo-a petxutik zihar ikara eitteko zartadia. Ta [...]. Ta zapatak jostekua, haura, haura, zapateruan mantia... 
Urtean zehar auzolanean egiten ziren ekintzak
Gantxegi Iturbe, Hilari
- Trankil bizi. Bai ba! Trankil, ez euan ezeren kezkarik eta zerik ez euan ta. Nun-undik [kartaren] bat. Gero herrira be urtian biaje bat kontribuziñua, urtian behin pagamentua. Ta neu be, ezkondu aurreko urtien, artien gurien kontribuziñua hamasei duro ta bost erriel edo zan. Ta gero zelulia etxian, ba, personako zelulia. Ta pezetia edo erriel bi edo izeten ei zan bestiena ta etxeko buruana hiru pezeta edo pezeta bi edo, ta haura aguazillak urtian, ointxe setienbrian edo, ta etxez etxe zelulioi partidu ta hauraxe kobrau. Hor, jun biharrik be ez herrira. Zetara? Neu be... ezkondu ta gero argixa ipiñi giñuan. Hemen auzuan lehentxuao. Baiña argirik be ez. Petroliua! Kandelia urrixa. Argi hobia, baiña haura erretzen. Ta hontaiko argi-utilla, holako lau kuadroko ipurdiakin, ziri bat, hola, gantxuakin. Ta han gantxuan sartu, hola, ahua zabalik, mordazian moduan. 
Antzinako bizimodua baserrietan
Gantxegi Iturbe, Hilari
- Ta nere aittajaunak eindda: San Andres eguna juliuan zortzixan izeten da ta, ba, zelebraziñua domekan. Baiña batzutan bere egunian be tokauko zan. Ta txakurzalia ba nere aittajauna, demasa! Ta ezer biher zanian Azpeittira. 
Azpeittixan. Bergaran orduan gauza gutxi edo perixa eskasa. Ezebez. Azpeittira. Jun da Azpeittira ta Azpeittixan [hantxe euala...] bat ei euan zeoze saltzen, ba, ta txakurra politta! Ta, joño! gure aittajaunak esan: "Joño! Hauxe txakurrau erosi eingo notsuke", ta "Salduko dotsut ba". Ta "Zenbat [zer] bihar dozu, ba? " ta "Anega erdi arto". Zuek ez dozue jakingo anega erdi arto zenbat dien, baiña, hogeta bi kilo. 
- Hogeita bi kilo? 
- Bai. [...]. Ta txakurra ekarri bihar ebala esan ebanian... Artua ta "Bueno, datorren domekan etorriko naiz! Hemen egon... " ta "Bai". Etxien esan ei eban ta amandriak [horraittio] andriak hasarre [... andriek]. "Gizonak hori da tratua...! Zela eruan bihar dozu? " ta "Zela? Bizkarrien". Ipiñi... bezperan San Andres eguna ta San Andres baillian gurien artien senidiak ta Artetara jun bihar gonbidau. Ta hara bazkaittara be jun ein bihar ta [orduan] be ya bazkaittarako be, ba, hamabixak-amabi terdietarako jun ein bihar, ez zan gaurko moduen ordu bixak eta hirurak bazkaririk eta. Ez dakit nik noiz [ertengo] eban. Etaraizu kontua: hartu Euzkitzan hogeta bi kilo arto bizkarrien, jun Azpeittira ta ekarri txakurra ta haraxe bazkaittara. Nere aittajaunak eindda! 
- Joe... 
- Ta kitto! Ta gizona trankil bizi ez, ba? 
- Hamendik Azpeittira e... 
[entzuten dan zarata bati buruz dihardue]. 
Baserrian jatekoa ez zen falta izaten
Gantxegi Iturbe, Hilari
- Ta holaxe. Gero, ba, erromerixia. Erromerixia, oin daon moduan erromerixia. Dana dantzia ta erromerixia ta bueno...! Juergie gastau bai, e! Lehengo gaztiek, ba, ez dakit, ba, nik, zu, umore haundikua zan! Ta gero jantzixa be, ba, izeten zan, ba, abarketak eta galtzak. Negu ta uda! Ez gero, ez kanbixatzeko zerik. Ta udan einddako soiñekua gabon zaharreko perixakuen be jertsiakin! Pazkuetarako Bergararako einddakua. Gero, ba, horrek gauzak kanbixatzen hasi zienerako, ba, neu ezkondu ta gero. Oin dala... ba, ezkondu ta nik hogeta hamar bat urte... Handixi hasi zan, handixi hasi zan. Zapatillak ta... Pelukerixarik-ta, berriz, ez. Horrek aberatsok iñudie dana. Iñudie juten zan orduan, irabazi haundixa ei zan, ba. Ta iñude juten zienak eta iñude etorten zienak eta esaten eben "Bai, horrek, horrek ekarri jon moñua! "
Sasoi batean erabiltzen ziren neurriak
Gantxegi Iturbe, Hilari
- Gero orduak be zaharrak! Honek, honek orduok... ai! Nik daukat penia! Haura goizeko ordubete eder haura galdu biher izetia...! Gabetik ez dosta emoten penaik, ta bazkalostekua ta danak [geindi] izenda be. Ni goizien. Ni beti izen naiz goiz-alia. 
- Goiztiarra... 
- Bai. Goiztarra. Ta euzkixa bentanara jo ta gero jaikitzeke goizian. Jaiki ta handik aurrera trankil. Trankil. Ta dana lekaixua! Lekaixari edarrak zien. Bai Olaberriko Jose Leonen aitta be. Zenbat bidar mendira ardittara lau terdiak inguruan, hartu marmitta [hagan] , pañelo zurixa lotu, esku-añelo, edo lepoko pañelo zurixa, lepuan, lekaixuak eiñaz! 
- Goizeko lau terdietan... 
- Gero Hirukurutzetatik behera hartu ardixak aurrien ta pausuen lekaixuak eiñaz. Ekarri txabolara jeitxi ardixak, lo ein bertan txabolan ta hurrengo goixian, hartu goizeko ta gabeko esniak bizkarrian ta etxera! Nere aitta be bai! Ondio han dao txabola txikixa lo einddakua [ta danak]. Han daukau rekuerdua! Ta ointxe hil da... 
- Nun? Nun daukazue txabolia? 
- Pago... zera, hori... Ez dakizu, sozidadia badauke ba? Ondokua, horixe. 
- A! Aittantxaboleta... 
- Bai, oin estropiau da txabola txikixa; bere [giltz] ta guzti, bere ohe ta guzti. Sua ein, afaixa... esnia egosi, afaldu aittak, hantxe lo ein... 
Aisialdia baserrian: eromeriak
Gantxegi Iturbe, Hilari
- Ta orduan ardixak bakutxa bere sailletan eukitzen zian ala...? 
- Ez, ez. Mendixan libre. 
- Mendixan libre... 
- Bai, bai, bai. Mendixan libre. Hori ez dau hemen iñok ezautu. Ez. Oin, piñua sartzen zanian ta kinki-inkixa hemen ez. Hori ez. Hori ez da sekula ezautu. Gañera, ni gaztia nintzanien, bihorra ta oin be bai. Hemen ahuntzik ez. 
Ahuntzak kendu ein ei zittuen ni gaztia nintzanian. Aurretik ba ei zien, herri-asuak zienian-a, baiña gero ahuntzak, ya herri-asuak galdu zienien, ahuntza erretirau ein ei eben. 
- Herri-asuak zianien, lehen esan dozu, dana pagodixak ziela, pago-antaixak? 
- Bai. Paga-antaixak. Paga-antaixa dana. Oin be badare, ezta, paga-xarak edo oindio pusketak, ezta? Ba dana! Dana! 
- Pago-antaixa, hor, [...] egongo da ondio... 
- Bai, bai. Pagadi edarra be hori... herrixak hartu ei eban bota ta ez piñu sartziaaittik. 
- Kanterana. 
- Kanterana. Hori da! Kanterana. 
Auzoko neska-mutilen arteko harremanak
Gantxegi Iturbe, Hilari
- Ta ze...? Ganaua ta [zertzen] zeben ta... etxietan-a ze...? Ganaua ta ardi ta... 
- Bai, bai, ganaua. Ganaua, ba, behixa, ardixa, txarrixa hazi. Urtien etxian danien txarrixa. Gabonetan txarrixa hil. 
- Gabonetan? 
- Bai, gabon aurrian. Gabonetan. Txarrixa hil. Ta gero gabonetako jatordua be izeten zan, ba, garbanzua txorixuakin-a, ta odolostiekin aza-apikua. Ta gaiñian konpotia, arrozkoletxe ta intxaur-altsia. Eta okelia be, berriz, estofaua. Dana gixaua. Erre gitxi, dana gixaua izeten zan. 
Baserritarrek abade, sakristau eta errementariariekin zuten harremana
Unamuno Mujika, Benita
- Segurua-a zela izaten zan? 
- Ba, garixa izeten zan, garixa. Eta errementarixei erueten jakon bi imillan. Imillana hiru kilo edo izeten da, aproximadamente; sei kilo izengo [zian]. 
- Noizero? Noizero? 
- Urtien behin, urtero. Hori urtero asegurua zan. 
- Etxe bakoitzak...? 
- Bai, etxe bakutxak. Gero atxurrak, basarrikuak, atxurrak zorroztu harek debalde. Segurua. Atxur haunditxua baldin bazan, kobrau; txikixa bazan debalde zorroztu. Holakotxe zerak, [...] ezaututakuak baiña... 
- Eta zera, abadiei-a zenbat emoten jakon? 
- Abadiei [...] imillan bat. Denbora txarra zanian harek konjurua ein bihar eban obligaziñua. Urtero-rtero imillana. 
Bietia elizan, ba, bai, ba, sepulturak zian ta... 
- Sakristania [...]. 
- Sakristania. Hari be imillan bat gari. 
- Sakristana... 
- Bai, hari be imillan bat gari. Berriz [botiken datu hori] , ba, [botikia seguruan]. 
Antzinako bizimodua baserrian. Umetan baserria zelakoa zen
Lete Iribecampos, Juana Joxepa
- Ze... ze akordu daukazu zure ume...? 
- Gu... larogei urten badakizu zenbat diferenzia ein dan? 
- Orduan zela zan orduan bizimodua? Ze...? 
- Orduan bizimodua gaur baiño trankillaua zan. Gaur beste bildur ta gaur beste zer ez giñuan pasatzen orduan ez. 
Oin baiño trankillao [ibiltzen] zan orduan jentia. Artua ta esnia ta babak behintzat ez zien falta izeten ta. Sagarra zanien ta... Ostienguek, barriz, tokatzen zian moduan. Baiña orduan ondo ibiltzen zan [hala be]. 
Erromeriak Elosu, Osintxu inguruan
Lete Iribecampos, Juana Joxepa
- Osintxun Elusun aldian erromerixa edarra eitten zan. Ez geunkanez artien... 
- Eta zapatua [einda] etxera, Eizalera, etortzen ziñan ala behian geratzen ziñan? 
- Giro ona zanian edo eguna zelakua zeuan. Sei t´erdietan illunduta bazeuan, bertan geratu. 
- Ta udan baldin bazan, uda partian, Eizalera? 
- Hoixe. 
- Ta erromerixan-a bertan [gelditzen ziñen]? 
- Bai, hoixe. San Isidro eguna lehen lana eitten zan ta Osintxu... edo... Plazentziatik etortzen zien, ba, lana einddakuek. San Isidrotan eguna luzia. Ta gogun dauket oinddio, harek garbittu ta ezerre itteke ta guk [erabiltzen] giñuzen, ba, txanbra zurixek edo, gonie ta txanbrie zan ordukua. Ta erazten giñunien hurrengo egunien atzia dana beztuta. Dantza lotua ez zan izeten artian Elusun, baiña gu... 
- Han bai, Osintxun bai... 
- Guk juerga edarra erabiltzen giñuan... Bai. 
- Ta erropa danak zikinduta, orduan? 
- Bai. Plaentzitarrak etortzen zien lanetik [heldu] ta segidan Osintxura erromerixara. 
- Harek asko garbittu barik erromerixara. 
- Hoixe bai. Pena galantakin etorri nitzan ni atzera etxera. Osintxun zeon juergia! Oin´e bai. Osintxun beti da, beti da puskat zera... 
- [...] 
- Bai. Oin erromerixarik-ta ez dao ez... Hori... Gero [be] Osintxun bolalekuan kofradixa egunian-a zan erromerixia. 
Baitta ezaututa nao ni... Nik ez dakit artien ibiliko nitzan han... Neska gaztiak gu Urzelaira juten giñan -[ondio] hau Urzelain aittan anaia zan, ba, Felipen-a aitta-ta hara juten giñan gu artian goiz, artian umiak giñala. Ta ez dakit, ba, orduan zan edo baiña han [haruzkuan] bazan, ba, gora bidia? 
- Bai. 
- Han bidien goixen jo soiñua ta kamiñuen dantzia. Kofradixa egunian ezaututa nao ni. Artian ez [nitzan] izango zaharra igul, baiña... 
- [...] 
- Bai, e? 
Jaiotetxean lihoa ereitzen zuten
Elkoroiribe Lizarralde, Juana
-Haura liñua ebagi eta gero liñapotzuan (egosi) eitten zan? 
- Egosi edo beratzen eukitzen zan. Beratzen. (... ) Hemen trangak izaten zien, hoxe bittartia... 
- Hemen ikusitta akordauko za. Zu ezaututa zare, ezautu ziñuan, soluan be bai? 
- Soluan, bai, ebaitzen be bai tta. 
- Zer eitten zan, ebagi? 
- Igeteixakin ebagi. Bueno, bestela trillatzeko izeten zan ba, segiakin ebaitta edo ieteixakin eskutakara bi, eskua betian ebaitzen zan eta eta bi osatzen zanian ba bi harek, bueno laga eitten zan ebaitta, e, baiña gero lotzaillia atzetik... 
- Baiña liñua? 
- Liñua trangetan-a, trangatzen-a zertuta nao baiña eraitten ez, eraitteko kontuik eztaukat. 
- Eta ikusitta zare souan eraindda? 
- Bai. Ikusitta bai. 
- Eta akordatzen za zelakua zan? 
- Lila kolore antzeko lora batekin izaten zan. 
- Eta nun ezagutu ziñuan ereindda. Hemen be bai? 
- Hemengua eztakit. Hemen be eingo zan. Ni Beitzibarkua naiz izetez da. 
Trangatzen eta kardatzen
Elkoroiribe Lizarralde, Juana
-Zu Beitzibarren jaixua za. Hor ezautu ziñuan liñua ereinda? 
- Ereindda bai, baiña nik umetako edo gaztetako, eztaukat nik haren aparteko zerik, baiña ereitten zana eta gero jo be bai. Trangak izeten zien. 
- Eta zu zenbat urtekin akordatzen za hori zala? 
- Eztakit ba nik. (... ). Lehentxuao. Zenbat eukiko giñuzen ba artian, e. Horretan-a liñua erein-a eitten bai baiña harek joten eta trangatzen be ibilitta nao ni. 
- Trangatzia zuek eitten ziñuen? Emakumiak ala gizakumiak? 
- Trangatzia ba haura bittartian sartzen zan eta dra-ra-ra. Kentzen jakon azala gaiñekua eta gero ba barruan harixa edo zera geratzen zan haura trangauta. 
- Ze akordu daukazu, lan asko zeukan harek? 
- Hoixe lana. Harek zertuta gero be zerian pasatzen zank geratzen jakon zarraparrak kentzeko. Gero beste holako karda zer batzuk izeten zien. 
- Kardia. 
- Iltzeduna. Eta harek zela zeukan izena? 
- Kardia, bai. Kardau eta gero lotuta ipiñi eta gero joteko edo makinan edo. Guk gure denporan, gero makinak izen zien baiña ez. (... ) Trillua, haura bata eta bestia igualak die. Lasto iguala, antzekua eta, antzekuak. 
Ehuna Garraztegitxon egiten zuten
Elkoroiribe Lizarralde, Juana
-Orduan erropia dana harizkua? 
- Ez, bueno. Izarak eta be ba etxian einddako zerak eta. Gero ba ehuna. Garraztein be, Garrazteitxon ehuna, harixa eitten eben, eitten zan, eta handik norberak ein izarak eta holakuak. Angiozarren be eitten zan ehunezko izaria, ehuna harek izeten zien. 
- Zuek zer eitten ziñuen, harixa eruan hara Angiozarrera? Hara eruan... 
- Ez. Eitten zan trangau-do eta han eitte eben harixa eiñ. 
- Ehuna. 
- Ehuna eitteko, gero etxian ein bihar bestelakuok. Ahaztu ein jat neri. 
- Ehuna eingo eben eta gero izarak eta etxian. Han eingo eben makinan ehuna. 
- Bai, Garraztein, Garrazteitxon. Ehungillia. Kanaerdikuak eta. Algaiñian izarok eta. 
- Eta ze eitten zan, kanaerdikua ala kanakua? 
- Kanaerdikuak eta kanakuak, danak. 
- Bixak eitten zien. Izena akordatzen za euliana? 
- Ez. Ezautu bai eitten giñuzen; enaiz akordatzen oiñ. 
- Zein lekutan? 
- Garrazteitxo. 
- Partaittin? 
- Ez, ez. (Garrazteitxo Partaittiko kamiñuan azpikaldetik. ). 
- Angiozarren, len mezetara be hara joaten giñan-a, obligaziñua izeten zan, mendittik danok lasto-rgixekin eta goizeko seiretako mezetara. 
- Liñapotzua bazan ba. Liñua beratzen egongo zan ba. 
(... ) 
- Potzuko goraberarik eztakit. 
- Hori galdu zan orduan neskatillia ziñala. 
(... ) 
- Liñapotzua Beitzibarren be egongo zan. Akordatzen za nun zeuan? Han gora junda? 
- Gora junda. Liñapotzua ta esaten zien-a. Neri be ahaztuta, Jesus! 
- Uztarrixak eitteko egurrak be liñapotzuan sartuta egoten ziena. 
Azaoak, ziriak eta liho ura
Elkoroiribe Lizarralde, Juana
-Sorta honi zela esaten jatzuen? (... ) 
- Sortia, azaua. 
(... ) 
- Ze eitten zan, lotu? 
- Holaxe hartu eskutadatxo bat edo, dozena bat zer edo, buelta emun eta (... ) Zirixak be izeten zien alde baten kakutxua eukenak, hartu alde batetik eta buelta. 
- Zirixak izeten zien? 
- Zirixak, egurrezkuak. Harek buelta emonda emon haura sartzeko eskuakin baiño zerago ta harekin alderdi hartu ta ra! , tiratu ta... 
- Zirixorregaz? 
- (... ) 
- Akordatzen za honekin, harri honekin? 
- Liñarrixa. 
- Hemen ataixan egoten zan. 
- Iñor etorrenian be haren gaiñian, beti baten bat haren gaiñian jarritta egoten zan. 
Liñarrixa. 
(... ) 
- Eta hor liñarrixan zer eiten jakon ba liñuai? 
- Liñua joteko. 
- Lan horrekin akordatzen za? 
- Asko ez. Liñua ta jartzen zan eta trangak izeten zien, hola kanala daukan egurra, harek trangak eta harekin hartu ta trauska-rauska-rauska kentzen jakuen azala ta. 
- Zerekin joten zan, holako mazon batekin edo? 
- Mazo batekin (... ) 
- Liñuak hazixa be bazeukan. Hazixa apartatzen jakon? 
- Garixan moduan antzerakua izaten zan liñuana be ta. 
- Liñazixa? 
- Liñazixa katarruandako eta haren ura ona izeten zan. 
- Katarruandako erabiltzen ziñuen? 
- Ahaztu ein jat neri. 
Liho hazia
Elkoroiribe Lizarralde, Juana
-Trangak, horrek kanala holaxe eukiko dau, soltau eitten jakon liñuorri azaloi eta harixa geratu. 
- Hori soltauta gero hari, harixa eitteko hari zela deitzen jakon? 
- Liñua egoten zan han da, kerrua. Hari soltatzen jakona izaten zan kerruoi edo zeroi. 
- Eta azalai zela? 
- Hoixe ba, kerrua. Ahaztuta. 
(... ) 
- Trangak esaten jakuen, trangetia. Liñarrixa ta, tranga-arrixa ta. Trangetia, olgetia, neketia. Neketia eta bestia olgetia. Goruetan be eitten giñuan da. Goruan lotuta, ardatzian sartuta. 
- (... ) 
- Goruetia olgetia eta arilketia neketia. -Goruetia olgetia, arilketia neketia Holakuak, eseerak holakotxiak. 
- Zer zan, lan astuna? 
- Izengo zan, nik eztakit nik. Erosoik baeuan ba ezer? Dana zan neketia. Lan guztia. Laixa, laixia, lurretia. Jesus! , makiña bat bizkarka, muga barrenetik guenera lurra jasotzen, lur-anastia hartu bixkarrian eta. 
- Goruetia zer zan, ama? Hola txabillan lana eittia bezelakua? 
- Goruan batzen zan, gorua izeten zan egur bat bat. 
- Makiltxo bat. 
- Bai. Soltau zerakin eta han holako puxika moduko bat behian eindda, han batzen zan kerrua, eta gero gorua eta ardatza, ardatza esaten jakon bihurtutzeko harixoi eitten. (... ) Goruetia olgetia ta arilketia neketia ta. 
- Goruetan zela eitten zan, bakoitza bere etxian ala bildu eitten ziñaten? 
- Bakoitza bere etxian be bai tta gero alkarrengana juntauta be eitten zien, bakoitza bereko goruekin, gerrixan sartu kertena-a. Goruoi, goru-xapela sartzen jakon. 
- Horrek danak Beitzibarren dare. 
- Gorutia zanian juntatzen ziñaten baserrin baten? 
- Noiz edo noiz alkarrekin juntatzeko zer bat bai, baiña bestela bakoitza bere aldetik goruetia ta. Angiozarren Garrazteixon ehunoi ihoten zan. Harekin kanaerdikua edo kanakua edo zela deitzen jakuen, ehunoi eitten zan. 
(... ) 
- Zu gorutan eindda zare? 
- Bai. 
- Artilliakin ala liñuan harixakin? 
- Liñuakin. Artilliakin ba galtzagiñerako txabillan edo. 
- Liñazixa ze eitten ziñuen, apartau eta gorde? 
- Katarruandako be liñazixa egosi tta haren ura... 
- Etxekua izaten hazixa, etxian hartutako liñuana? 
- Jeneralian bai. Ahaztuta be nago ni, urtiak be badia... 
Antzinako arropak zelakoak izaten ziren
Alzelai Irazola, Maria
- Eske lehen barruko erropia... 
- Dotore ibiltzen zan, ezta? Barruko erropa dotorea ibiltzen zan, ezta? 
- Bai, ez zeuan... nik ez dot erropa zatarrik neuk ezautu. 
- Eta kuleruan ordez ze jazten zan? 
- Pantaloiak. 
- Pantaloiak... 
- Bai. Eregixak. 
- Ereixak? Eta zelakuak... zelakua zan? 
- Ba, hamen estutxuaue eta bordautxua ipini hamen eta josten jakon, ba, hamendik honaiñokua. Josi alde bixek eta, gero, hamendik gorakua alkarri josi eta dobladillua hartzen zan ta pantaloiak. 
- Zurixak baitta? 
- Zurixak, zurixak. 
- Algodoizkuak... 
- Barruko erropia zurixak. 
- Baiña lehen-ehen ez zeben erabiliko sujertadoreik be, lehen kamisia bakarrik erabiliko zan... 
- Ta gorontza. 
- Ta gorontza. 
- Gorontzak igual eukiko zeban forman bat. Ez dakit. Gerrittik... gerrixa [...] ez naiz akordatzen. 
- Zuk kapaik ezautu dozu? Kapaik? Badia, ba, kapainguak eta izaten zian, ba? Kapainguak eta harek kapak eingo zttuen edo? Ez dozu ezautu... 
- Horrek [San Antonion] Kapaiñanekuak. Ezautu giñuzen kapaiñanekuak. [...] 
- Baiña ez dakizu kapaik eitten zan... 
- Ez, ez, ez. 
- Zuk abrigua? 
- Guk ointxe jazten dan erropia, iguala, beste modu batekua, ezta? Baiña bardiña. 
- Abrigua eta...? 
- Abrigua, trajia, igual-gual, ointxe eitten dan bezela. 
- Kapaindi edo hori... enteratu behar naiz, zeozer entzunda nago ni horretaz. Ez det uste prezeski -nik entzun... zeozer gogoratzen naizenez-kapatik ote datorren. Nik entzun deten bersion, e! 
- Ez dozu uste? 
- Ez det uste kapatio datorrenik. Beste zeozer entzunda ote nago. Oain esan dezunez... 
- Ya, ya, ya akordau erain dotsut. 
- Bai, bai, ta ya ke hortan gean... 
- Kapaiñanekua bizi da Gallastegi, San Pedro kalian, dendia...? 
- Bai, onbre, ni juten naiz horrengana! 
- Hori... 
- Gallastegi, "Confecciones Gallastegi"? 
- "Confecciones Gallastegi". 
- Bai. 
- Hurrengo atian bigarren pisuan bizi da Kapaiñanekua, "que ya tiene noventa y tantos años". 
- [Igual]... 
- "Tiene [igual"]. 
- "Tiene que ver... ", osea, Gallastegikin zerikusirik badauke horrek? 
- Ez. 
- Eta, zera, lana asko eitten ziñuen? Lan asko eukiko ziñuen... 
- Lana? Edozein ordura arte! Hamarrak arte igual! Ordurik... Guk ez dogu ordurik ezautu! 
- Ze diferente, ezta? 
- Ke, ba! Oingo moduan zortzi ordu ta? Ke, ba! Hamar ordu, hamabi ordu be igual ta [...] hurrengo gutxiao ta... 
- Zera, eta gero kobrau zela eitten ziñuen? 
- Ba, ni hasi nitzanian [...] josten "dos cincuenta". 
- "Dos cincuenta" zer? 
- Egunian. 
- Eguneko... 
- Bai. 
- Jana? 
- Bazkaldu bertan. 
- Bertan. Ta afaldu be bai? 
- Bai, ondo zetorrenian, berandu zanian; goiz zetorrenian ezebez. 
Gurdigintza eta arotzak
Arana, Sebastian
- Burdixak nork eitten [zeban]? 
- Burdixak. 
- A! Burdixak? Burdixak eitten zabenak ez. Neuk armazoirik ez dot ein izen. Burdi asuntuan ez dot ein armazoirik, ez. Oin, erraillen bat apurtu bajako, ba, haxe sartu edo zera. Baiña lehen burdixak eitten zabena hamen bat zuan "Albitxubaso". "Albitxubaso". Badakik nun dauan Albitxubaso basarrixa? Ba, haretxek. Haxe izen dok hamen inguruko burdigiña. Ta Elgetan, Elgetan bazittuan Ziriako ta bestia, zela jakuan izena? Ez jakixat. Haretxek zittuan burdixak eitten zittuenak, oin zala... harek... oin zala berrogeta hamar urte edo gehixaokin... Berrogeta hamar urte edo gehixao izengo dok harek eitten zittuela burdixak eta. Baiña oin [gaur...] be burdixa be dana gastau dau zihero. 
Kitto! Dana tratoria ta zera ta akabo. Ez dao burdirik. 
Zuhaitz mota desbedinak
Arana, Sebastian
- Ametza zeozetarako bai? 
- Egon. Ametza, ametza... 
- Hola, [...] , ez? 
- Ametza dok... 
- Haritza, baiña hola pixkat [...] hori. 
- A! Ointxe konturatu nok! Haritzan... "tipo roble". 
- Bai. 
- "Tipo roble". Baiña hemen ez dao. Ez dao, ez dao. Ez. Parajiak egongo dittuk akaso egoten danak, baiña... 
- Hori goi-oittan ta... 
- Bai, mendixetan... 
- Artia ta? 
- Arterik be eza dao hemen ta. 
- Ez, Mondrau aldian eta bai, baiña hemen ez. 
- Bai, baiña [paguana...] akaso. Mutriku aldera ta [behera] ta artia gehixao ixango da, e? 
- Zeuek landu edo erabili edo bai? 
- E? 
- Zeuek landu edo erabili dozue artia? 
- Ez, ez, ez. Sekula ez juat artiakin ezer ein. Artiakin ez juat ezebe ezautzen. Ta ametza be... Ametza hor hortikaldian, baiña holakotxe sastrapotxon batzuk edo [...]. Orrixa be diferentia eukitzen jok bestian aldian. Bai, bai. 
Hoja diferentia eukitzen jok. 
Zuhaitzen gaitzak
Arana, Sebastian
- Eta ze fallo eukitzen dabe holako tronguak, ze fallo? 
- Egur haundixak, egur zaharrak gutxi eukitzen dau, e? 
- Eta gaztiak? 
- Gaztiak gehixao [...]. 
- Bai, baiña, beste holako gaitzik edo eukitzen dabe arbolak? Ze gaitz klase eukitzen dabe arbolak? 
- Gaitza... batzuk honetxi pasau jakona, gaztaiñiai pasau jakona, gaixua edo zertu zan da ihartu. Zumarra, horrek esan dabena, zumarra be, danak ihartu dia, ez dao bape. Lehen mordua [geunkan geuk] be eta danak ointxe dala lau urte edo, ya atzenak bota giñuzen. Danak ihartu zian ta kitto. Kaletan-a toki askotan, badakizu, zumar arbola galantak herri guztietan, gutxi [edo...] ta [...] bape baztarretan, danak ihartuta dare. 
- Batenbat muestrarako igual geldittuko zan? Ez dakit... 
- Millagrosekon bat, baiña dana hori, hori razatikan galdu ein dok, zihero galdu dok hori. 
Ikazkintzaren nondik-norakoak, lehenengo urratsak labur-labur
Badiola Gabilondo , Joxe
- Ta nola eitten dan ikezgintzia? Lehenengo izeten da basua. Basuan erdi inguruan eitten da txabolia. Txabolia eitten da. Ta gero eitten da txendor-uluek; lau, bost... zenbat komeni dien. Bueno, ba, hori einddakuen hasten da egurra botatzen, hasten zan. Oin motozerriakian eingo dabe baiña orduan, ba, gu aizkorekin ibiltten giñan, aizkorekin. Lehenengo eitten da egurra bota. Lanteixa esaten jako hari. Lau-ost txendor... 
- Zeuek holan esaten dotsazue? 
- Bai. 
- Lanteixa? 
- Lanteixa. Lau-ost txendor, hola izeten zien Elusun, hemen jenerala txarakua, pago-xaria izeten zan, pago-xaria. 
- Zer da txaria? 
- Paguan... Bueno, hori berez etorrittakua izeten da. Pago-xaria, berez etorrittakua, ez da... aldatutakua ez da izeten. Aldatutakua izeten da, ba, pagua, baiña hori berez etorrittakua. Ta [hortara...] , ba, orduen hasten zan, lehenengo bota dana. Hori izeten zien, ba, berrogeta hamar-irurogei tonelada. Hori aizkoriakin botatzen zan [behintzat]. Harek botatakuen, triskia esaten jako, hurrengo apainketia. Harek apaindu, triskia esaten jako hari. Ta haura einddakuen, bueno, triska hori eitten zan, hola, hiru bat metro inguruan ebaitzen zan egurra. Hiru metrotik hiru metrora, hiru metrora, bi ta erdi... hola. 
- Luzeran hori? 
- Luzeran. 
- Hori da triskia eittia? 
- Triskia. Ta gero, haura einddakuen, txendor-ulotara batzia izeten zan. Ta hemen, jeneralien, eitten giñuan, ba, auzotarrak, egun baten [haren] batzia, hori lepoka ibiltzen zan. Kargatzaillia izeten zan bat; bueno, sei lagun edo zazpi bazien, bi kargatzaille bizkarrien. 
- Zelan esaten jakon horri? 
- Egur-atzia. Egur-atzia esaten jakon horri. 
- Eta lepuan eruatia? 
- Lepuan. Lepuan egur-atzia. E? Ta bi izeten zien lepuan ipintteko, bizkarrian, ya... zahar samarrenak harek ta gazte samarrak bizkarrian eruten. Ta gero jakin bihar izeten zan, bi bizkarrian, alde bateti ta besteti eruten, bi aldetati. Ondo hezitta egon bihar hortarako. Ta gero txendor-ulua alde batetik, ezkerretik baldin baeuan, buruz-eiñetik bota bihar izeten zan, hara, zuzen. Ta orduan batzen zien egurrak, osea, ba, lehen esan dotena, ba, honenbeste tonelada. Bost txendor bazien bost, bestela sei, iguel da. Bueno, haura einddakuen egur txikitzia egoten zan. Harek metroti metrora ingurura ebai danak, ta gero eitten zan alde bateti bestera, txendor-ulo, lehen esan doun buelta hortan, danak illeran ipiñi ta hiru bat metro ingurura arte. 
Txondorra nola betetzen da
Badiola Gabilondo , Joxe
- Gero hasten zan, orduen, haura einddakuen, txendorra kargatzia, txendorra kargatzia. Horrek etxien eitten zien. Ta hori txendorroi izeten zan hola; zela esango dotzut? Hiru punta. Lehen esan doun bezela, metrotik ingurura bigarren illeria, lehenengotik lodienak ipintzen zien barrenian. Gero [beherutz] mehetxuauak ta gorao, puntara mehiauak. Ta gorao... 
- Izen diferentia zeuken horrek? Behian ipintzen zienak edo bestiak eta bestiak...? 
- Bai. Ya... haundiñak, lodiñak behian ipintzen zien. Gero, erdikuek pixkat mehetxuauak ta guenien... Ta gero etaratzen zan... hori, txendorra kargatzen gabitz, e? Txendor kargatzia esaten jakon, txendor kargatzia. Gero, hori einddakuen, bueno, hortarako, barreneti hasi ta gueneraiño lau kuadroko ezpalekin eitten zan, gero zulua goitti behera egon dain. 
- Zulo horrek ze izen zeukan? 
- Zulo horrek, ba... zela esaten jakuan txendorran erdiko zerari? 
- Sutokixa edo esaten jakon? 
- Bai. Su-ekua. 
- Su-ekua. 
- Su-ekua. 
- Bai, horixe. 
- Bueno, haura eindda dao. Oin, zera, kargatzia eindda dao txendorra. 
Txondorra nola tapatzen da
Badiola Gabilondo , Joxe
- Gero hasten zan tapatzia. Gero orbela batu bihar izeten eban. 
- Zer da orbela? 
- Ostrua. 
- Ostro iharra. 
- Ostro iharra, orrixa. Haura pilla haundixa. Oseake, lodixan ipiñiko zan, ba, hogei bat zentimetro, buelta danien txendorrari. Haura. Ta gero, haura einddakuen, idurixa. Idurixa, hori [izeten] da lur beltza, lehenaoko einddakua onena, lehen txendorra einddako lekuan onena. [...] 
- Han egoten zan... 
- Haura egon ezian, ba, barrixakin eitten zan, baiña hori txarraua zan. 
Txondorra estali eta su ematen zaio
Badiola Gabilondo , Joxe
- Ta zelan eitten zan barrixa? 
- Lurra handik batu inguru danian. 
- Ta zohixa hartu. 
- Ta poliki-oliki-oliki-oliki goeneraiño ipintzen zan ya dana tapauta. Gero puntan zohixakin eitten zan bueltia. 
Lehenengo muturra. 
- Zohixa zer da? 
- Zohixa, zerakin, atxurrakin etara ta geiñeko, lurran geiñeko zera. 
- Hori bedarrakin etaratzen da zohixa. 
- Bedarrakin etaratzen dana. Haura bueltan. Bueno, hori ya ein dou ta hurrengo egunien sutu eitten zan txendorra. 
Egun baten bi, bestien bat... ta bueno, ya akabau arte. Ta gero, poliki-oliki, e, poliki-oliki egosten biher izeten eben, ba, hamalau bat egun edo hola, egosten. Egosten zela da? Hari igerten jakon, ba, txendorra lehenengo iketza eitten hasten da puntati. Ez da beheti hasten iketza eitten. Barreneraiño zera, sua egon arren, iketza egosten hasten da, txendorra, goiko puntati. Puntati behera. Poliki-oliki juten da egosixez-gosixez-gosixez-gosixez. Gero barrenera allegatzen danian, gero buelta dana hartuta daukenian, hori [txendorzaliek] laster [igerten jao] ta "hemendikaldeko puntan gutxitxuao falta jok", azpittik zulo bat eitten jako, zulo txiki bat, inddar hara hartu deixen. 
- Zerekin eitten zan zulua? 
- Hatzamarrakin. Holakotxe zulo txiki bat. Gero hartzen eban indarra hara. Oin, txarrena da haizia. Haizia zein aldetati jotzen daben igarri ein bihar jao txendorgilliek, bestela geratuko da alde bateti zihero erreta zera, txendorra, ta bestekaldeti illinttia. 
- Bestekaldetik ze? 
- Bestekaldeti illinttia, ondo egosteke. 
- Lentxia esan dozu? 
- Illinttia, haura iketza eittekia, erdi beztutako egurra. Bai. 
Txondorra garbitu eta ikatza atera
Badiola Gabilondo , Joxe
- Ta gero hori eitten danien, hurrengo izeten da txendor garbitzia. Txendorra garbittu ein bihar izeten da, osea, lehen esan doun bezela, zera, orbelak ipini dittuu ba lehen? Hari lehenengo goitti behera hasi, ezta? Ta lehenengo kentzen jako alderdi bateti lurra, dana behera. Berua egoten da orduan, e! Berua, baiña gorixa. Ta han bertan erre ein bihar izeten dabe zerak, orbelak, han bertan. Bertan, alderdi bat. Lehenengo, hori ofiziorik txarrena, berotzen... berua egoten da ziharo ta gero harek erretzen dianien atzera beheti gora lurra botatzen jako emendau dain. Lurrak atzera emendau eitten dau; orbela kendutakuan emendau eitten dau. Gero beste alderdixa. Hari beste hainbeste, bestiari ere bai. Dana. Ta orduan, poliki-oliki hartu ta txendorra aplakau eitten da. Nola lurra sartzen jakon barrura, ya aplakauta dao. Gero laga beste egun bet aplakau dain ta hurrengo egunien txendorra etaratzia izeten da. Etara burdiñezko zerakin ta gero eskuariakin poliki-oliki buelta danien, haura txendorra poliki-oliki [...]. Baiña han deskuidatzen bazara, punta baten hartu ta bestekalderaiño erre eitten da etaratako haura. Atenziño haundixa, baitta gabaz be! Ni askotan ibilitta nao gabaz be. Ta gero [orduan eitten da] , ba, zakutan sartzia; ya tenplauta daonien iketza, ba, zakutan sartu. 
Ikatza saltzera erematen zen
Badiola Gabilondo , Joxe
- Ta gero, guk eitten giñuan, ba, batian Plazentziara saltzen giñuan, burdikadatan, hemendi, Pol-oleti, hemen Irukurutzeta alderdi hontati batian Plaentzira, bestian Bergarara... burdika. Ta hori izeten zan iketzan erremate dana. 
- Errematia... 
Ikatz-tokia zelakoa izan behar da
Badiola Gabilondo , Joxe
- Ta txendorra eittteko orduan leku espeziala edo topatzen zan? 
- Bai, bai. Lau-aua bihar! 
- Ein ein bihar... 
- Lau-au. Ein ein bihar. 
- Ein ein bihar txendor-ulua. 
- Osea, txendor-ulua izeten zan... Zenbat? Hamar metro batera ta hamar bestera, biribila, biribila. 
- Oseake, lauatadarik ez bazeuan ein ein bihar zan. 
- Oin, jeneralian, aurreti, [...] , aurreti einddako txendor-uluak egoten zien [dana]. Jeneralien, ba, aurreti einddako txendor-ulua, ezta? Baiña han ez baeuan txendor-ulua eindda, atxurrakin... 
- Ta txendor-ulua zer egoten zan, zeuen lurretan ala...? 
- Bai, bai. 
- Noberan lurra zan? 
- Bai. Oseake... basuan... basuan lurrak. 
- Aiuntamentuanak eta holan ez...? 
- Ez, ez, ez. Hemen Elusun aiuntamentuko lurrik ez dao. 
- Noberan terrenuak, ezta? 
- Noberan terrenuak. 
Txondorra erretzeko garairik egokiena
Badiola Gabilondo , Joxe
- Zein zan sasoirik onena txendorra eitteko? Ala bardin zan? 
- Txendorra eitteko izeten zan, ba, hemen neguen preparau, neguen preparau ta apirila inguruan, maio... hortxe. 
- [Artua sartzeko] aurretik. 
- Bai, hortara. 
- Zeaittik zan sasoi hori ona? 
- Zeaittik lana, bittartia harrapau bihar izeten zan, ba, basarrixan, ezta? Ta hor arbi bittarte hortan, bittarte hortan, orduen preparauta egon ezkero, ba, haura ein. 
Txondorra gabaz zaintzearen inguruko azalpenak
Badiola Gabilondo , Joxe
- Gero, bost txendor ez dia alkarren onduan egoten; bat han, bat han, beste bat han, hola. Gero gabaz [eitten] zan hori txarra. Han e... txendorrari ez da ipinttia bakarrik e! Gero betegarrixa sartu biher izeten jako ba. Lehen ez dot hori esan... 
- Zer da betegarrixa? 
- Bai ba, harek eskatu eingo dau, goittik behera zulua nola eukitzen daben. Ta bestela aldamenekua erretzen hasten da ta hara deskantsau dein erdiko zulora. Ta gero gabien, pare bat aldiz iguel, lehenengo lau bat egunien, ta gabien, e! Bueno...! 
- Sua... 
- Haura txarra, jun ta betegarrixa sartzia! Zaparradia igual galanta ta han parola, parola ipiñi hola, ertzien, ta eskillaria beheti gora ixotzeko. Parola ipiñi han ta haize pixka batek jotzen baeban goitti behera bueltaka igual parola. Bueno...! Horixe [txarra...]! 
- Gogorra, ezta? 
- Ni aprobauta nao ondo! Urte askuen gaiñera. Nik azkenengo Bergaran ein neban hori, Bergarako aiuntamentuan, ya tope orduantxe jo neban. 
Egur-botatzearen inguruko kontuak
Badiola Gabilondo , Joxe
- Arbolak moztiari zelan esaten jako? Arbolak moztu, arbolak jo, bota, ebai...? Zelan esaten jako? 
- Iñausi...? 
- Iñausi? Arbola geiñeko zera...? 
- Ez, ez. Honek esaten jok... ba, hi txarara hoianian, aizkoriakin bota "di-a! " "rrrraaaa"... aber ze esaten [jakon]... 
- Ipurdittik botatze horri zelan. 
- Ba! Guk egurra botatzia esaten [gontsan]. 
- Egur botatzia, ezta? 
- Egur botatzia. 
- Eta gaiñeko arramak eta? Horri? 
- [txitxunketia]. 
- Zelan? 
- Triskia. 
- Zer da triskia? 
- Egurra garbitzia, trongua garbitzia. 
- Lehenengo botatzen dozu, ezta, illeria. Oseake, lehenengo bota eitten da ta laga eitten jako. Ta gero harek apainddu ein bihar. Apainketia, triskia. Apainddu. Ta gero haura ebai ta... 
- Hori entzuteka najeuan berba hori ta. Guk soilddu esaten juau. 
- Soilddu zuek. 
- Zelan? 
- Soilddu. 
- Beste batzuk apainddu. 
- Hamen triskia. 
- Hamen triskia. 
- Eta arbolak mozten zienian edo arbolak jotzen zienian edo, holan, beste baten kontra jausi barik geratzen zienian, horrek zutik geratzen zienian, tente... Horrek bazeuken...? 
- Hori bota ein bihar orduan. 
- Baiña horrek, izenik edo esaten zotsazuen zuek? Ez... Izen espezialik ez, ezta? 
- "Bata bestian kontra geratu dok" eta gero... Haura txarra, e! 
- Txarra hori! Edozeiñekin, piñuekin be bai e! 
- Piñuekin be bai. 
- Danian hori. 
- Ta gero zelan botatzen zien horrek? 
- Gero, bultza eindda ta gero [aldeti] , aldameneti beste egurren batekin tira ein batera ta gero [...] eitten zan ba bestekaldera. Arte pixkatekin. 
- Bestela zati bat ebaitta... 
- Bai, bai. Hortara, hortara. Arte pixkatekin. 
Txondor klase desberdinak
Badiola Gabilondo , Joxe
- Gero, egurrezko kuñarik edo burdiñazkorik edo erabiltzen zenduen? 
- Bueno, horrek dira subil-xendorrandako. 
- Zetako? 
- Horrek dia beste... oin jardun doun hau da txarako egurrana. Ta oin, kuña ta horrek, zuk esan dozun horrek dia subil-xendorra. Beste bat da hori, beste klase bat. Badakit, ni be eindda nao, subil-xendorra. Hori izeten da, bueno, paga-uruek, paguek kendu edo gaztaiñak kendu igual, ta buruakin eitten dana, hori da subil-xendorra. 
- Pago-urua zeri esaten dotsazue? 
- Paguan gaiñeko zera, buru haura. 
- Pagua, [zerrakua] kendu, ta gero geiñien burua eukitzen dau harek, sutarako bakarrik balixo dau edo txendorra, iketza eitteko. Harena diferentia da. Bueno, antzera, baiña lan gogogrraua. Bai, denpora gehixao biher izeten da, zeaitti egur haundixek [ipintten] dia. 
- Zulo gehixao eingo jako gaiñera. 
- Bai, egur haundixaua nola [ipintten] dan, ba... Bestela antzerakua. Oin, denboria gehixao bihar harek! Denboria gehixao bihar, zeaittik pago-uru zaharrak han [ipintterakuan] alkarren pillan, bai, denporia asko biher izeten da. 
Bestela iguala. 
- Eta orduan, zeuek erabili ein zenduezan iñoiz horrek kuñok edo, izenik edo bazeuken egurrezkue izen edo burdiñezkue izen edo? Zelakuak zien? 
- Hori guk e, txarakotan ez zan biher izeten, baiña subil-xendorrantzat bai, zeaitti hari formia emoteko ta kuñakin preparau biher izeten zan. Kuñiakin preparau bihar gero txendorran formia emoteko, ez dakit ba... 
- Horrek burdin-irixa... 
- Burdin-irixa guk. Kuñia be [esaten gontsan] , baiña burdin-irixa. 
- Euskeraz burdin-irixa. 
- A! Burdin-irixa? 
- Bai, burdin-irixa. 
- Eta danak zien burdiñezkuak ala egurrezkuak be bazaozen? Ala lehen ez? 
- Bueno, burdiñezkua jeneralian ibiltzen zan, baiña gero beste batzuk, ezta? ba, haundixauak igual bihar izeten zien burdiñezkua baiño, ta gero, orduan, egurrezko haundixauak eitten zien ta harekin. [Ale!... , porriakin]. 
- Eta horrek zer zien egur-irixak edo zer zien horrek? Kuñak? 
- Bai, kuñak. 
- Bai, burdiñazkua ein biharrian, ba, horrek esan dabena, zabaltzeko-a haundixaua bihar zan, ba, noberak ein bertan ta gero kitto. Gero bota [haura] ta libre. 
- Bueno, apurtu eitten zian... 
- Bai, apurtu ta barrixa. 
Ikatza garbitzearen inguruko kontuak
Badiola Gabilondo , Joxe
- Eta lurra garbitzeko edo erabiltzen ziñuen, holan, zeozer, erraminttan bat edo? 
- Bueno, erraminttia, gero izeten zan iketza garbitzeko galbahia. Galbahe haundi bat, holakua. Ta gero "rrra-raa-raa! " , harekin iketza ta gero, idurixa ta behera juten zan, ba, galbahetik, ta gero iketza geiñien geratzen zan. Ta gero handik hartu ta "rrak! " zakura. 
Txondorrak emandako ikatza zertarako erabiltzen zen
Badiola Gabilondo , Joxe
- Ta iketz dana galbahetzen ziñuen? 
- Dana. Galbahetu? Dan-ana. 
- Horixe ez nekixan... 
- Ta gero, batzuk eitteke geratzen zittuan, ez dok? Ta hari illinttia esaten jakok. 
- Bai. Hori bajakixat. 
- Erdi... erdi-ketza haura. Harek ya aparte. Harek etxien... 
- Harek sukalderako edarra. 
- Harek etxien sukalderako geratzen zien harek. Gero batzuten eitten zuan, asko samar erten ezkero, ba, illintta-xendorra. Haura derrepente egosten zuan, e! Haura egun ta erdixen ya ixa eiñian egoten zan ba iketza. 
Haura ipiñi illintta-xendorra, ba, igual [batzuk] egoten zittuan [...] ta "rraat! " eta [...] Ona eitten eban iketza harek, e? [...] ixa eiñian egoten zan ta. 
Txondorra garbitzea
Badiola Gabilondo , Joxe
- Gero, baldarra edo holakon bat...? Hor e... zera, lurreko zikin horrek kentzeko, holan, hiru makila dekozan zeozer edo... Ez? 
- Txendorra lehen esan doun bezela garbitzeko jeneralien ibiltzen zan zera, itsuskixa bezalakua ostruakin. [Harek...] ta leun-eun einda lagatzen zan. 
Txondorrak zenbat egur behar izaten zuen; zelan eramaten zen ikatz-tokirainok
Badiola Gabilondo , Joxe
- Ikaztokira egurra eruteko, bueno, bertara hurreratzeko, astorik edo erabiltzen zenduen? Astua ez, ezta? Ala? Behin edo behin erabili zenduen astorik? 
- Bueno, leku on-na egon ezkero, ezta? Bidiakin edo, ezta? Ba, ganauekin be batzen zan pixkat, baiña jeneralian, aldapa beheria nola izeten dan, ba, lepoka ibiltzen zan. 
- Lepoka... Normalian lepoka. 
- Ta biher izeten dau iketza milla kilo etaratzeko hamabi-amahiru tonelaje. Ondo ertenda hori, e? Mila kilo iketz etaratze ezkero, hamahiru bat tonelada, hamahiru mila kilo egurra bihar. Hori ondo junda, e? Oin, pixkat erre, zulo haura haiziak zertzen badizu, ba, igual [hamabost bihar be]. Ba, horixe, tamaiño horixe izeten da. Hamabi tonelada, hamahiru. Mila kilo, mila ta ehun batekua [...] txendor txiki batek ta mila ta ehunekua etaratzeko hamahiru bat tonelada. Horretxek. Hori ondo junda, e? Oin, erre [ein jakola] ta, oin, baldin bada alper samarra baldin bada ta gabien lo eitten baldin badau ikezgilliek, erdixa igual erre! Bera lotan dauela. 
- Gomezkortai erre jakuan oso-sorik txendorra! 
Txondorrean sartzen zen egurra zelakoa izaten zen
Badiola Gabilondo , Joxe
- Hori, eta aizkoriakin egurra ebateko ze ipintzen zenduen... nun jotzen zenduen? Egur, e... 
- Egurra txikitzeko, holan... 
- Egurra txikitzeko trangabela. 
- Tranga...? 
- Trangabela. Baiña hori txendor-ulora erun ta gero. Aurreti, aurreti bertan, dauen lekuan. 
- Lurrian. 
- Osea, bi metro ta erdiko hori ya lurrian eitten zan. Gero hara batu ta gero metroko hori ebaitzeko ta [... besteko]. 
Bateti besteko, ba, egur bat [...]. 
- Eta enborren bat erdittik jotzen zenduenian edo, hori zer zan? Erdittik... 
- Pitzetzen? Pitzetu? 
- Hori da... 
- Bai, pitzetu. Egurrak pitzetzia. 
- Zelan? 
- Pitzetu. 
- Bai, baiña... 
- Ta zelan eitten zan? 
- [... n] ifiñi ta "glaaassk! " Ta bestela, ba, zerakin, haundixa baldin bazan, ba, burdin-irixa. 
- Zelan? 
- Burdin-irixakin haundixa baldin bazan. Txiki samarra izen ezkero, ba, goitti behera aizkora haundixauak [ipintzen] zien ta... Aizkora haundixakin. 
- Pitzatu ta gero zer zien horrek, bringak edo? Ez... Edo zelan...? 
- Bueno, hori bringetu, ba, gutxittan eitten zan zerien. 
- Zer da hori, bringatu? 
- Pitzetu. 
- Apurtu. 
- Berdin da, ezta? 
- Bai, pitzatu ta bringatu ta... 
- Zuk pitzatu esaten dozu... 
- Bai. Bringatu ta pitzatu berdin da. 
- Berdin da... 
- Ta bringia da zera, han geratzen dan zatixa bringia da gero. 
- Bai, bringia. Hori konparaziño baterako, hau, ezta? Ba, hamen burdin-irixa sartzen dozu, ezta? "Dast! " bi aldetara. 
Hori [izeten] da, ba, bringia. Bringatzia. 
- Gero hor, egur txikitxuak ze izen zeuken? Azkenian jartzen ziran arakixak edo... 
- A, bueno, arakixa izeten zan azkenian, formia etaratzeko, ezta? Ba, txikin-xikiñek hola ipintzen [mehe-ehenak]. 
Gero orbela gutxiao hartzen eben, ba, harek haura bueltia ondo hartu ezkero. Ta gero ahal dan zerena, ipiñi ta gero orbela. Bestela zulo haundixak han laga ezkero hamendik hona, orbela barrura sartzen zan ba, ta ahal dan gutxien barrura [sartuta ipiñi]. 
- Eta ezpalak? Ezpalak zer zien? 
- Erabiltzen zien zeozetarako? 
- Ezpalak? Ezpala, hola, mehia izeten da. Osea, aizkoriakin... hau da aizkoria, zera, ezta? Gero ertzetatik kentzen dozu ba pusketa mehiek? 
- Bai... 
- Ezpalak harek. 
- Ta horrekin, zeoze eitten zenduen ezpalekin? 
- Keba! 
- Bazkarixa gertau ta... 
- Bai, hortaraxe. 
- Bazkarixa gertatzeko sua eitteko balio eben? 
- Txabolan sua piztu! 
- Bai? 
- [Hartarakotxekon] bakarrik. 
- Eta egur xehia edo zuk zeozeri esaten dotsazu? Egur xehia edo holako... Zer da? 
- Egur xehia, ba... 
- Betegarrixa esango giñuan hori, betegarrixa. 
- Ekonomikara sartzen dira, ba, zerak? Ba, egur xehia hori izeten zan, betegarrittarako goitti behera sartzeko. 
- Eta bihurrixa? 
- Egur bihurrixa, horixe txarra! [Haura zuzendu ein bihar izeten dau!] Hola, okerra baldin bada egurra erdixan ebaitta zuzentzen da, e! Konparaziño, hau baldin bada egurra okerra, han zuzena biher izeten dau, zerien, txendorrien ipintze ezkero, bestela ezin zeiken formarik etara! Egurra holakua baldin bada, hemen ebaitzen dozu, ta zuzendu eitten da. 
Ikazkintzaren inguruko azalpenak
Badiola Gabilondo , Joxe
- Eta zelan zekitzuen iketza einda zauala? 
- Barreneraiño allegatzen danian... 
- Zer allegau? 
- Biguntzen, bajatzen, bajatzen [jungo da haura] , bajatzen, bajatzen, bajatzen... Ta gero barreneraiño allegatzen danian, hemendik keia hasten jako. Gero barrena... orduan, ba, barreneraiño allegauta dao. Ta gero geratzen da, ba, gorri-orri ya dana egosittakuen. 
Ikazkintzan erabiltzen ziren tresna batzuk
Badiola Gabilondo , Joxe
- Eta iketza ateratzeko hortz-akarra edo erabiltzen zenduen? 
- Bi hortzekua jeneralian. Lodixek, e! Hola, lodi-odixek. Bi hortzekua. 
- Eta gantxun bat erabiltzen ziñuen...? 
- Ez, bi hortzekuakin bakarrik. "Ra-a-a" barrenetik hasten da. Etaratzen barrenetik hasten da, e! Oseake, hemen goixen dana eindda [egon...] hemen barrenetik bueltan hasten [da txendorra etaratzen]. Iketza etaratzen barrenetik. 
- Ez jaok gurien, e. Txikixa dok ikezgintzarako hori. [...] 
- Ba, [badakixe hori] gutxi gorabehera. Egurrezkua izetia, zumintzezkua izetia. 
- Bai, haundixaua haura. 
- Egurrezkua hau hobia, e... 
- Bai, bai. 
- Baiña hau txikixaua e, egurra, dana egurra dana. 
- Nunbaitten baeuan, baiña erre ein genduan baiña. Erre edo desaparezidu [gurien ein zan]. 
- Bai, horixe. 
Ikatza egiteko erabiltzen zen arropa
Badiola Gabilondo , Joxe
- Eta egurrezko zapatarik edo erabiltzen zenduen abarken gaiñetik? 
- [Botsein] zaharrak. 
- Zertzuk? 
- [Botseiñak] , zererako, osea, iketza garbitzerako, bestela abarkak su hartzen eben ba! Ta gero, orduan, [botsein] zahar haundi batzuk ibiltzen zien. 
- Ta zer zien horrek? 
- Borceguies... 
- [Borsein] zaharrak, [bost zerekuak]. 
- Bota zaharrak... 
- Zapatak, azpittik ultziak daukazenak. Lehenao horrek ibiltzen zien. 
- Honen tipokuak zaharrauak izetia, zaharrenak. Haura gero barrura sartu ezkero... beruek egoten zien harek. 
Deskuidau ezkero erre [ere ein] hankia. Iñoiz tokau jata neri [... zulo edarrak] etaratzia. 
Ikatzaren salmenta
Badiola Gabilondo , Joxe
- Lehen esan dozu zakuetan sartzen zenduela gero iketza, ezta? Zaku normalak zien? 
- Bueno, orduen zakuek hogei bana kilo ingurukuek, ezta? Ta gero hasi zan, ba, orduen zakuka saltzen zan. 
- Zakuko? 
- Bai. Lehen esan dot ba hamar errielian ta gero hamaikara ixo ebala? Orduen zakuka. Ta gero hasi zan kiloka. 
- Kiloka. 
- Gero kiloka hasi zan. Pezetia kilua eitten hasi zanian, bueno, aberastuta genden. Berrogeta hamar, berrogei kilo inguruko zaku haundixa, ezta? ta berrogei pezeta. Bueno...! 
- Eta zakuak beti honen modukuak. Narruzkorik eta holakorik ezautu dozu? 
- Ez, ez, ez. 
- Ez, ezta? Holakorik ez. 
- Iketz-akuek esaten jakon [...] horreri txiki horreri, iketz-akuek. 
Ikatza saltzeko egin behar ziren prestaketa lanak
Badiola Gabilondo , Joxe
-... izena txapiak, zakuan gaiñekua, txapia esaten [...]... 
- Bai, iketz-xapia. 
- Zer da hori? 
- Lehen esan dotzut ba, zakua egurrezko saria gaiñian zeukela... iketz-xapia esaten jako horri. 
- Hori, puntia estutu, lotu barik, ha ipiñi ta bueltan josi hari. 
- Gero zakuek [egoten] zien, zakuek preparauta egoten zien. 
- Ta zerekin josi? 
- Abar [batzukin] , harin batekin, hilobaliakin edo... 
- Ez, ez, ez. Zakuak eukitzen zittuen geiñien, bueno, hau da zera, ezta? Gero, hemen bueltan zer txiki batzuk holan ipiñitta. E? Ta hemen, hemen txapia. Ta gero, hemendik hona hilobaliakin "ra-a-a-a-a", "da! " derrepente preparatzen da. Harek, hau eindda egon ezkero, ba, zakua [kargauta dao]. 
- A! Hilobalia erabiltzen zenduen... 
- Ta bestela erabili bihar izeten giñuan, ba, garua edo, ez dakit nik. Hori egon ezien, ba, garua erabili biher geiñera tapatzeko. Bestela garua. Ta hau egon ezkero, ba, hau ipiñi txapia, geiñian, ezta, zakuari, "dast! " ta zakuan geiñian ipiñi ta "ra-a-a! " bueltan ta "da! " estutzen zan ta lotu ta kitto. Momentuen eitten [da]. 
- Zeuek eruaten zenduen iketza ala billa etortzen zien? 
- Ez, ez, ez. Guk ganauekin kalera. 
- Ganauekin? 
- Burdixan edo? 
- Burdixan. 
- Zelakuak zien orduan burdixak? 
- Bueno, burdi... zerak, burdi-orrotzak esaten jaten. 
- Txirringadunak. 
- Txirringa... 
- Ez dozue ezautu hori? 
- Zein da txirringa zeukana? 
- Burdiñazko erruberak [...] 
- Baiña honek ez zaben ezautuko [...] 
- Bai, honek etxetara [bai] , honek etxetara, honek ez dia faten mandixora ta ez dia faten honek. Bildurtu eitten dia. 
- Lehen esan dozu, ze preziotan saltzen ziñuen? 
- Ba, orduen, zaku lehen esan doten hori hamar erriel. Ta gero, esan dot ba Bergarako kondiek hamaika errielera bajau ein eban. Bajau ez! Berantzat karuei ei zan. 
- Ta hori ze urtetan zan gutxi gorabehera? 
- Hori gerratia pasata, gerratia pasa ezkero. 
- Cuarenta-ik cinco bittarte, hortxe. 
Baserrietako karobiak
Urzelai Biain, Andres
- Karia eitten ibili ziñanian, zenbat karobi ezagutu ziñuzen? Zenbat euazen zu ibiltzen ziñan tokixan? 
- Karobixak zenbat eozen? Asko. Ene! Zeatik etxe danetan eitten zan karobixa ta. Oin, karobi bat erreten zan bi bider edo hiru bider igual urtian, zeatik batak eitten ebenian, bestiak igual eitten eben. 
- Behin baiño gehixaotan bai urtian, e? 
- Karobi hartan bertan, baten? Bai. Ta karobi bat baiño gehixao baserri baikotxian be bai, e! Karobi batekin geldiketia eskasa izeten zan. Badakitzu zeatik daon hori ta zeatik dan? Leku batzuetatik bestera lurrak die diferentiak. Hamen bertan dao, hemendik hasi eta Bixenia artian dao bustindurrak. Ta bustindurra da oso gogorra. Bustindurrak, gaur balitza makiñiakin, jo-a apurtu ta [isten dittue...] ta ez da ezebe pasaitten, baiña lehenaoko erreminta [harekin] ta lehenaoko behitxuekin han ez euen inddarrik horreik hola txikiketako. Ezta? Ta bota bihar izaten xaten karia hori samurketako. Baiña karia ez zan hortako, samurketako, bakarrik; da, karia botaten xakon lekuan, zerak, karamarruak-do guk esaten xau, insektuak hiltteko hobia. Karia gastaitten hasi zanetik hasi zien babak [huts eitten] , eta baserri askotan ereitten euen babia, baba-orrixa, eta [halako... hartzera zoianian] , ostruak gorriketan xaten ta ez euen babarik hartzen! "Baiña zer da hau? " Karo, ezaun da, ze lurretan karia ez [dabe eitten]. Oseake, ba, zenbat karobi eozen? Behintzat bi etxetatik bat bai. 
Karobi batek izaten zuen lana
Urzelai Biain, Andres
- Basuetan eitten zien, ba, egurra nola egoten zan han, ta harrixa, ta harrixa be bihar da izan erako harrixa. Oseake, karobixai erre onduan ez da komeni ifinttia karia eitteko harrixa. Karia eitteko harrixa ifintten baldin badozu, bera funditten da! Oseake, bera erreten da. Ta behin karobixa eitten hasi ezkero lan haundixa da karobi bat eittia; atxur hutsez ta esku hutsez ein bihar da. Arenarrixa da hobia. 
- Beti da arenarrixa? 
- Arenarrixa ez da erreten [...] 
- Ez, baiña karobi guztietan dao arenarrixa edo egon leike beste materialen bat? 
- Ba, egon leike puntetara edo zerera, berotasun gutxiao harrapaitten dabenera, baiña beheko erdixen, han behintzat bai. 
Karobi bat egiteko eman behar ziren lehenengo urratsak
Urzelai Biain, Andres
- Karobixia bera eitteko lekua ze izaten zan, espeziala? Hau da, leku aproposa bihar zan... 
- Ez, izaten zan terrenua normala. Terreno hortan eitten zan zulo bat goitik behera, erre ondoko zulo bat eitten zan. 
Eta hori... Ez [dao] urrin fan biharrik e! [...] 
- Bai, baiña beti be, holan, lautada baten, ba, ezin, ez? Beti aprobetxatzen zan... 
- Ez, hobe erripia. Zeatik badakizu? Azpittik egurra sua eittekua sartu biher xako beheraotik, eta hortik hasitta badaukozu karobixa eitten, ba, hemen daukozu [ederkixao] , gero "a punto" daukozu hortik zera sartzeko, sua eitteko egurra sartzeko. 
- Eta gaiñeko partera be, bueno... 
- Igual-gual heltzen da. Suabe-uabe... Bai, bai, bai. 
- Ondo heltzeko moduan, ez? 
- Bai, bai, bai, bai. 
- Nik leku askotan ikusi dot bide gaintxuetan be bai. Bidetik hobeto kargaitteko izango zan ala harrixa hobeto kargaitteko ala...? 
- Bai, bai. Harrixa kargaitteko baiño [...] hortarako, su-gurra eruan eta su-gurra tolestau, oseake, ifiñi inguruan, eitteko leku hobia bide-skiñan edo bidian edo... Handik, ba, norberak emoteko. 
Karobiak erretzeko urteko sasoi egokiena
Urzelai Biain, Andres
- Zein zan sasoirik onena karia eitteko? 
- Ba, udabarrixan eitten zien [...]. Neguak badakitzu zer dakon? Deskargaitteko denpora [...] txarra, zeatik karia, ba, sutan eitten dau hori, erreten, karia eitten [surik emonik]. Astelehenian letz sua emuten xako, ezta? [...] Egoten zan, astelehena, martizena, eguaztena ta eguena. Hiru egun ta gau bat, hiru egun ta lau gau edo lau gau ta hiru egun, lau egun ta hiru gau... hola eitten geben. Gero hiru bat egunian deskantsaitten egon bihar eben, oseake, hozketan, eskuekin etaraten zan ha dana ta. Ha gorittutakua eskuakin etaratzen zan. Ta negu partian egoten zana zan egualdi txarra. Hari mobitten baxakon ura, goitik eurixa eitten baldin baeben, izaten zan eskuetan ebalteko gauza txarra. 
Karobien inguruko kontuak
Urzelai Biain, Andres
- Eta esan dozu lehen, hiru tanda edo hiru bider edo eitten zala karobi bardiñian. 
- A! Bai. Ba hor... 
- Horrek hirurak eingo zien udaberri inguruen? 
- Bai, bai. Karobixak behin... Behin karobixak behin deskargau ezkero atzera kargaitteko gertu dao. Hurrengo ein bihar... Bai. [...] ezkero ya bai. Zenbat eta aguruao hobe geiñera. Hurrengo ein bihar ebenak, ba, harrixa ekarritta euken, ezta? Ta harrixa ekarten eben ta ya behin deskargau ezkero ez zan izaten egun asko. Zortzi egun pasatxo, hamar egun? [Nahiko zera] eukitten eben bakarrik, [karobixen okupauta egotiak]. 
Karobi klaseak; harri klaseak
Urzelai Biain, Andres
- Karia eitteko modu bat baiño gehixao ezautu dozu? 
- Ez. 
- Zuek zelan eitten ziñuen? Harrixa botata...? 
- Bai. 
- Harrixakin bakarrik, ezta? 
- Bai. 
- Egurrakin sekula ez dozu ezautu? Botata egurra, harrixa, egurra, harrixa... 
- Ez. 
- Holako karobirik hemen ez dao? 
- Badia horreik, e! 
- Kapetan, hola? 
- Bai, bai. Horrek, badia hola, e! Bai. Eta [batek] orduan egoten ei dia, neuk ez dot ikusi, baiña, egoten ei dia behetik etaraten ta goitik sartzen harrixa. Hala egoten ei dia. Ikusi, ez dot nik ikusi, e! 
- Hemen inguruan ez dao holakorik? 
- Ez. Hemen ez da ein holako karobirik. Ez dou guk ezautu hemen. 
- Ez? 
- Ez, ez. 
- Orduan, bakarrik harrixaz. 
- Bai, bai. Harrixakin bakarrik. Harrixakin kargau... Harrixakin be kontuan euki bihar da, harri klasiak daoz. 
Kareharrixak dia, baiña esaten xate hauts-arrixak, ta txarra hauts-arrixa tokeittia edo sartzeia. Ba, ezauketan dienak izaten dia arkua hartzen-a dabitzenak, harri klasia, eta haren kontu haundixa euki bihar da arkua eitteko denporan, hori, halako harririk han ez sartzeia, zeatik karobixa erre baiño lehen, orduan hareik goriketan dienian, erre eitten die ta hautsa eitten die. Tokaitten dia hauts-arrixak, e! Haik hautsa eitten die! Haik ez dia [ezebe]. 
- Zelakuak die? 
- Ba, kareharrixan antzekuak die, e? Antzeko harrixa da, hori be. 
- Eta haustu eitten dia? 
- Bai. Haustu eitten dia, ta arkuan baldin badao, hausten dia ta "brau! ", e? Adios! Ha fan zan! 
- Bai, ta orduen hori [kapelioi] behera, ez? 
- Ha behera doia. Ta han [ezin leike behian] sua eitteko lekua tapatzen xako dana ta kitto! 
- Ta zuek igarri eitten ziñuen koloriaaittik edo? 
- Bai, harrixari bai. Ni ez nao neu arkurik hartzen ibilitta sekula; nere anaia bai. 
- Anaia zein? 
- Basarrixan daona. 
Kareak ateratako hautsa zelan ateratzen zen
Urzelai Biain, Andres
- Ez, hautsa... 
- A! Hautsa etarateko? 
- Egurra erre ahala, ha garbittu ein bihar zan, ezta? 
- Baiña... konsumidu eitten dau, e? Ondo tiraketan daben karobixa baldin bada, e, oseake, tirua ona [hartzen] baldin badau, konsumidu eitten dau. [Nola] berotasun haundixa dan oso, eitten dau konsumidu, ta nahikua izaten da haga batekin, burdiñazko haga batekin, hola puskat astindu eta... Euki bihar dana da kontuan erreten dabillenian larrei golpera emun, hori aprendizak askok eitten daue, emun puska bat eta gero bokau bat eitteko edo bokadillua eitteko edo... Hori da oso txarra, zeatik juntaitten dozu han pillia, e? eta zela, hori... han kalderia hotziketan dozu eta ez dau inddar hori eukitten. Ha hotziketan danian, kosta eitten da gero. Aldiko pittin-ittin, aldiko pittina emunda bakarrik inddartu bihar dau gero, e? Hori aprendizak eitten dauen lana [da]. 
- Bai. Dana dala, bazeukan karobixak... 
- Baiña hautsa etarateko lekua baeukan, e? 
- Bai,. Zelakua zan? 
- Zelakua zan? Ba, kañu bat izaten da. Oin tubuak sartu gotsan guk honi, [... honi]. 
- Barriztuta dao [...]? 
- Bai. Baiña orduan ez euen tuboik! Orduan tubua karobixen zeraatik? Tuborik ez eben iñok pentsaitten erosterik eta dirurik, xentimorik be gastaitten. Ezta pentsau be ez! Eitten xakon kañua lurrian. Joten zan holako zanga bat, ezta? E? Ba! Tamaiño hontako zanga... Geiñetik egur batzuk [ebalten] zien, zohixak botaten zien han eta gero handik haga bateaz astinddu. 
- Zohixa geiñetik tapaitteko? 
- Bai. [...] 
- Eta ze...? Hor pertsonia sartzen zan, hor barrutik? 
- Ez, ez. Hondoraiño ez, e? hondoraiño ez. 
- Baiña norbera sartzeko modukua zan orduan kañu hori? 
- Ba, puskat bai sartuko zan, e? Baiña tirua hartzeko... Oin, berriz, [...] nahikua izaten da. Tubuak, hor daozen tubuak, tamaiño [modutako] zera dakoi hor sartuta daozenak. [...] Baiña nahikua izaten da, berak emuten xaon tiruakin astinketan badozu, "ffffuu", [bero dauela] berak eruaten dau. 
- Bai, baiña dana dala, lehen hor kañu horretatik ze eitten zenduen? Tirua zan bakarrik ala hortik... 
- Ez, ez, ez. Baitta hagiakin be bai e! 
- Baiña hautsa atara [bihar...] geiñetik? 
- Etaraten ahalegiña eitten zan zerian, baiña ondo [bazoien] karobixa ez dau eukitzen nezesidade haundiik, e? 
- Ta biharra egon ezkero? 
- Biharra egon ezkero, ba, ahal zana etara ein biher. Handik. 
- Erabiltzen ziñuen eskoban bat edo? 
- Ez, ez, ez, ez. Eskobia... han bero dao oso. Eskobia sutu eitten da. Ba, palarra, ezta? Palar zaharren bat, puntan ifintten xakon haga horri. E? Etara, harik eta erre artien, e? 
- Segi! Palarriaz? 
- Bai. 
- Zerakin, ikazkintzan eitten dan [antzerakuakin eitten zan]? 
- Bai, esaktamente. Harekin puskan bat [...] , baiña ondo dabillenian ez da bihar izaten, e! 
- Karobixak berak lurra han laban, labia edo, egurra erretzen dan leku horretan, ipintzen zotsazuen halako burdiñaik edo zeozer gero hautsa azpittik atara ahal izateko ala ez? 
- Ez, ez. 
- Ez? Osea, hautsa eta egurra ez zeuan separauta, ez? 
- Ez, ez, ez, ez. Hautsik bapez. Edo... esan deidan... 
- Burdiñaik. 
- Burdiñaik. 
- Burdiñaik edo holako parrillaik edo ez, ez jakon ezer ipintzen. 
- Ez, ez, ez, ez. 
Karobiak behar zuen egurraren inguruko azalpenak
Urzelai Biain, Andres
- Eta, hori, lehen esan doune, zenbat egur, zenbat burdikada, pentsatzen ziñuen aurretik? 
- Bai, jakiñian egoten dia, e? Bai, jakiñian egoten da. 
- Eta zelan kalkulatzen zan, burdikadaka? Edo zelan? 
- Ba, narrak kontaitten zien. Narrak [...] , ba, burdixak ebalteko, hor etxe-nduen daoz paraje... bide estuak. Eta izaten zien narrak. 
- Narrak zer da, lera moduko batzuk? 
- Bai. Ez, leren modukuak ez, eurekin eitten zan narrak. Oseake, pago, ba, besuen tamaiñokua, ezta? Holakua. 
Harek lakatzen bat eukiko eben, zerien, egokixenak ifiñi azpittik eta haren gaiñera pillaketan zan holako pillo bat. 
Lotu kataiaz, korrredizuan hartu ta... 
- Eurekin ein halako karro moduko bat... Eurekin... 
- Bai, eurekin. Ta hareik eruaten zien karobi-ndo hortara. 
- Baiña zerekin? Idixekin ala...? 
- Behixekin. 
- Behixekin... 
- Idirik oso gutxik [zeukan hemen] orduan, karretero ibiltten zien batzuk besteik ez. Oso idi gutxi euen. Gero bai. 
Gero [... zien behixakin]. Behixekin eitten euen [horreik] lana. Behixek eitten eben lan hori. Uooooo! [Behi...] 
- Eta holako zenbat? Ez dakit, ehun edo... zenbat? Ala ezin da kalkulau hori? 
- Ez, ez, ez, bada. Ez dakit. Uste dot hirurogei nar ziela. Fijo-ijo esateko ez nao. 
- Bai, hirurogei bat bai, ezta? Zenbat egur, e? 
- Bai, bai. Ba, denpora asko bihar izaten zan. Ta luzeeria, ba, lau-ost metrokuak, e? Txaria izaten zan. [...] esaten zan, baiña ya tamaiño modu hontako sendaerakuak. Tamaiño modu hontako sendaeria be bakarrik ez da ona batzutan. 
- Zer zian herri-asuak? 
- Ez, partikularrak. Partikularrak. Herri-asuetan ez zan eitten. Ta holako sendua bakarrik danian, bai, berotasuna be botaten daue ta eitten da horrekin noixian behin, baiña pittin bat mehetxuauak hobeto zertzen xau. Aguruao hartu eitten [dau eze]. Sua hartu eitten dau, ba, e? Eta lehen esan dou ba, otia? Otiak... giro onian bihar, e? Giro onien dauen otiak gora su harek etara eraitten xao, zeatik eitten dau "bffuu! ", sua bizixa eitten dau ta. Ta [harek] suak be karobixan alleau ein bihar dau gora danak erreko badia. Han su pittintxo bat eindda behian bakarrik [...] ez dia eitten. 
Karobiaren egitura
Urzelai Biain, Andres
- Zelan eitten zan bobedia? 
- Bobedia zela eitten zan? Ba, ez da erreza, e? Baiña eitten dabe. Hasten da harrixekin buelta danian, hor erredondo hortan; harri haundixak, lehelengotik ifiñi bihar dabe, dudarik barik. Bueltan-ueltan-ueltan-ueltan... harik eta atakian pareraiñoko hontan, hona artian ifintten dia harri haundixak. Gero harri haundi horrek kargaitten dia erdiz atzera beste harri batzukin, harri, oseake, borobillauak, ertzian ifintteko egokixak ez dien harrixak hairi kargau eitten xate ostian. Eta harri horren ostian pisu haundixaua nola [...] aurrian daukana baiño, berriz be aurrian ifintte xako aurrera datorren horri harriorri. Hurrengo harrixa ifintte xako... 
Karobiaren egitura azaltzen du
Urzelai Biain, Andres
- Eta, arenarrixa kanpoko partia bakarrik, osea, karobixa bera zan arenarrixa, baiña bobedia ya... kareaitza. 
- Bai, bai, bai, bai. Kareaitza. Dana, dana, dana kareaitza. 
- Eta zelan amaitzen zan? Hori arkuori zelan amaitzen zan? Zerekin? 
- Atzenian kiltzia sartzen xako. 
- Zer sartzen jakon? 
- Kiltzia... 
- Kiltzia? Ba, arku bat zela da, ba, akabauta... Zuk ikusi dittuzu Oñatiko Unibersidadian makiña bat [...] , ezta? Faten da eiñaz, eiñaz, eiñaz hemendik gora, ezta? Eiñaz, eiñaz, eiñaz, eiñaz, atzenian allegetan da bat bakarrik kabittera. 
Hor ifintten da bera kabitten, ez dana, ta preso geldiketan da. 
- Kiltzarrixa. 
- Kiltzarrixa esaten xako. 
- Zeuk zela esaten dozu, kiltzia ala...? 
- Kiltzarrixa. 
- Kiltzarrixa esaten dozu? 
- Bai. 
- Ba, bixetara be igual, ezta? 
- Bai, kiltzia. Haxe da [... gordeitten] dabena ta... 
Karobiari sua eman
Urzelai Biain, Andres
- Sua emoteko zer erabiltzen ziñuen? Brasia edo eitten ziñuen kanpuan, edo zelan... lehelengo sua? 
- Sua? Bai, ba, sua emuteko oso erreza izaten da pagua, hori, ainportutakua, erdi ustel... Ustela ez, eta ainporratutakua esaten xako. Ta gero illua eukitten dau paguak behin usteldutakuan illua eukitten dau ta ha illua sikua baldin bada, ez da ez ainporra eta ez egurra. E? Hor bixen bittartian dauen zer bat da. Hak sua segiduan hartzen dau. Ta berez gero inddartuaz, inddartuaz, inddartuaz, harek tirua eukitten dau behetik gora. Tximinixiak nola eukitten dau tirua? Igual-gual. Kabida harek. Ta han bertan tirua nola dauen, berak [ein...]. 
- Ta lastua edo bedar sikua edo...? 
- Ez, ez. 
- Ez? Holakorik ez...? 
- Ez. Ez da egoten horren zerik. 
Karegintza
Urzelai Biain, Andres
- Karia einda zeuala zelan igartzen zan? 
- Karia eindda euala igarten xako, ba, keia be ez dau botaten baltza. Botaten dau ya bestelako... keia basuan urteten daben lekukua eta gaiñian, harrixak berak emuten dau sua eitten dabela. Sua egoten da, gaiñian sua, e? Garra egoten da, e! "Fi-i-i-i... "
- Hemen gaiñian, ezta, esaten dozu? 
- Bai, hemen gaiñian. 
- Eta zer da, beste kolore batekua? 
- Bai. 
- Hola urdinskia edo...? 
- Bai, hola. Hola izaten da sua. "Fi-i-i-i... " Hola [...]. Hau danau ez da eitten, e? Dan-an-ana ez da [eingo hor] , e, karia. Hemen gordiñak geldiketan dia. Haik e... Hor egoten dianak karobi eskiñetan hor daoz horrek ondio be. Karobi eskiña danetan daoz holakuak. Eurak ezaun dabe sutan egondakuak diena. 
- Ondo erre baekuak? 
- Ondo erre baekuak, bai. 
- Horreri zeozelan, izenen bat edo badauke? Hori erre bako... 
- Txondorrian illinttak dia, baiña... Honek gordiñak... 
- Hemen ez... gordiñak? 
- Gordiñak. Bai. Ta beste... lehen esan doun hauts-arrixak, berriz, harek [deseindu] eitten die. Harek ez dia ezauketan. Honeik bai, honeik gordiñak die. Gordin geratutakuak. 
- Eta iños pentsau dozu horrek harri pilluorrek, kanpora ikusten dan harri pilluorrek, muskar koloria hartzen dabela edo? 
- Esaktamente. Bai. 
- Bai? 
- Bai. 
- Holan esaten dozu? 
- Bai. Hori, hori, hori bai. 
- Ta ze kolore da hori? 
- Muskarren koloria? Ba, berdia, berde-oriska... hola eitten da. Ba, muskerra. 
- Ta holan ikusten da? Holako koloria ikusten jako berai harri pilluai? 
- Bai! Erreten danian? Bai! Bai, bai, bai. Ta ya, ba, behin hori [erretutakuan] , ba, su-gurra zela dauen ta baldin badao, ba, ordubete bat edo bi edo gehixaoatik, ba, igual eitten xako emun. Ta gero lehelenguan, ba, karobixak oso [zeharka] , azpittik hola beittu arkuari ta dao harri-uturra han, han huekua, bestia... takarraua. Ta atzenian ya ikusten xako arkua be, dana ikusten da liso-iso-iso, [... -tuta] , lisotuta han daona gaztaia letz [ya ikusten da] , liso-iso-iso. Ya eindda. Liso, "mas bien" zuri ikusten da. Burdiñia be "a mil doscientos grados"-era beroketan danian zurittu eitten da, e, ez gorittu, ez hau gorrixau. Burdiñia be zurittu eitten da ta harrixa be bai. 
- Harrixa be zurittu... 
Karearen inguruko azalpenak
Urzelai Biain, Andres
- Karia nundik ataratzen da? 
- E? 
- Nundik ataratzen da karia? 
- Karia goittik, hemen goittik. Hemen dauen karia be, hemen goittik etaraten da dana. Banastatxuak [...] eta pisua, saltzekua dana, han egoten da banasta bat, [...] pisua, leku fijuan ifinitta. Sei arrua banastako izaten da. 
- Sei arrua? 
- Bai. 
- Ta gero berua egongo zan, ba, zera, banastara sartzeko... 
- Bai, bai, bai, bai. Eskuetan aguantaitteko baiño, askotan, beruauak egoten die. Baiña kanpora [etara orduko] hotzitzen da, e? Eskuekin [oraketan holan]... Oin, urak ikutu ta "fraa! " eitten baldin badau, ha berua izaten da orduan, e! Holako kare trosko bat etaraten dozu karobittik, ezta, ta eskuetan aguantau eitten dozu. Baiña hor itxi ta hor urak ikuketan baldin baxao ta "fraa! ", orduan eitten dau, urak [ikuketan] xaonian, zertu eitten da, nasaittu edo apurtu. Ha orduan berua izaten da, e? 
Karearen erabilera soroetan
Urzelai Biain, Andres
- Ta urtero edo bi urtetik behin ala noiz botatzen zan karia? 
- Bota? Urtero. Bai, bai. Artuari edo [botatzen danian] urtero. Urte danetan. 
- Eta zelan botatzen zan soluan? 
- Hori, ba, guk sitsa nahasketan gontsan. Lehen esan douna, horrek, burdixa... sitsa [kargaitteko be] burdixa izaten zan, behixekin eruten zana, burdixan hondarrera botaten zan hola sits puska bat eta gero sartzen zan burdixa zerera, karia euan lekura eta handik edo paliakin edo [nahastiakin] handik hartu ta "ra! ", "ra! " zeren gaiñera, burdixen gaiñera, sitsen gaiñera botatzen zan [haura]. Gero deskargaitteko denporan, gero hari be gaiñera botatzen xakon atzera sitsa, ezta? Gero deskargaitteko denporan bera nahasketan da. Zuk hemendik puska bat [kaskua hola husten dozu pillara] ta ha entreke deskargaitten da, entrekete berriz [nahasten hasten da] bera nahikua nahasketan da. Sitsakin batera, sitsak zurittu eitten dau, ba! Sitsari berari nola pegau eitten xakon ba... 
- Berton... 
- Ez dako halako nahasketa partikularrik, masia eitteko areia ta porlanen moduan nahastu biharrik-ta ez dau eukitten. 
- Bota bertan ta... 
- Sitsa lehelengo bota ta gero erdixan kare puska bat bota, [... baten edo] , eta gaiñetik sitsa berriz eta hori deskargaitteko denporan nahikua nahasketan da. Atxurra edo [...] eta deskargaitten da soluan ta harekin deskargaitten da. Ondo [...] da. 
- Zerekin deskargatzen da sitsa? 
- Atxurrakin edo ittuatxurrakin. [...] ta harekin deskargau orduko... 
- Atxurra baiño gehixao erabiltzen ziñuen... 
- Bai, ittuatxurra. 
- Zelan? 
- Ittuatxurra. Hori ein orduko, ba, nahikua nahastuta jarten zan, karia ta sitsa. Beste partikularreko zerik, nahasketarik, ez xakon eitten. 
- Eta lurra? Lurrian bertan zelan nahasten zan? Zerekin? Ze erabiltzen ziñuen? 
- Sardiakin zabaldu eitten zien. Burdittik soluan eitten zien holako pilluak. E? Hola, ipiñi hor, ipiñi hor, hau be bai, hemen be bai... gero sisardia esaten da beste bat, harekin fan ta zabaldu. 
Ardien izenen inguruko kontuak
- Enrikek berdiña esaten eban, ardi guztiak bere izena zeukela. 
- Bai, bai, bere izena eukitzen dabe ardi guztiak. Pastoriak [...] Bi badare, haren umian zera ta ama ta bestia ta hanka-otza ta... Edo erosittakuak badia, eibartarra dok edo bestia dok edo... Guk ardixak, ba, eibartarrak euki giñuzen, ni txikixa nitzanian lehelengo. Eibartarrak ardi ederrak e! Hamar ardi erosi zittuen Eibarren, Mertxeten, Mertxete basarrixan. Onak zien e! Ta karuak! Orduko denporarako karuak zien. Hamarna duro. Ta gero handik [...] Orduan hamarna duro. Ardi onak zien e! Zien "de categoria", raza ona ta... Bai, gaur be ardi onak [badare] ta hobeto gobernatzen dia ta [...] , baiña orduan be ardi onak eren e! Ez pentsau e... Orduan ardixak onak eren batzuk. 
Ardi ugari Goimendi inguruan
- Lehen ardixak etxe danetan eren! Bueno...! 
- Holan, baiña banakak... 
- Euazen Atxotegi, Atxotegi, hor bi etxetan, Artizen batek, Aranguntxon ardixak... Basalgon etxe danetan! Gurian ardixak, bestekuan ardixak, Azulan bi etxetan ardixak. Bi etxe eren Azulan be. Beizun be ardixak. Goimendixan etxe danetan. Hori mendi danori, jo-a apestauta euan ardiz! 
- Orduan zelai gehixao... 
- Dana libre euan e! Ez euan ez zelairik, ez... baso dana! Ez euan piñurik! Ta, ba, ardixak probetxu gutxitxuao, baiña nik ez dakit, orduan hainbeste bildots jaiotzen zan ta danak saltzen zien ta danak jaten zittuen ta dirurik ez euala... 
Guk Eibarren saltzen giñuzen bildotsak. Ni askotan Eibarren [egonda nao bildotsekin]. 
Ardiak eta bildotsak
- Gero ardixak, holan, egun normal baten, ze lan emoten dabe? Jaiki ta... 
- Ba, goizian guk esnia kentzen dan lekuan, jaiki ta jaztera juan bihar dozu. Jatxi. Ta bildotsak daren lekuan lana... 
[hola... egun edarra eitteko ta...] "de categoria". Han jaiotzen badia egun baten hamar bildots, hurrengo egunian beste hamar ta hurrengo egunian beste hogei ta egoten badia dozena erdi ardi maitte ez dabenak, ta beste dozena erdi bikixak ein dittuenak... Akabo! Lana [...] Juaten zara kortara ta [... pentsau be ez!] 
- Gutxi... 
- Bai, [idearik be ez!] Ardi batzuk, ba, ondo kaso eitten dotse bildotseri ta jaio ta "ri, ra, ra" mantentzen... baiña beste batzuk... 
- Kaso ez dotsenak eitten? 
- Bai. Harek noberak [...] dittu. Harek amiak kasorik eitten ez badotse... Ha bildotsa zuk gorde ein bihar dotsazu ta beti zeure [ondorian etorriko...] 
- Ta horri zelan esaten jako, maitte-za? 
- Maitte ez dakona, maitte ez jakona, maitte ez dabena... Maitte ez dabena. Ez dabe maitte, klaro. 
- Ta gero beste ardi bati emun bihar... 
- Ez, berana emon bihar dotsazu. Ta akaso egun bi, hiru, lauan, ba, maitte izeten dau, batzuk. Beste batzuk sekula be ez. Ta ha bildotsa etorten da beti zureana e! Ha zu kortara sartzen zaran momentuan, "da! " Zuk... zure eskua hartu ta zuk emon bihar dotsazu hari, bestela harek... Ha ez doia amiaana, ez dauka amarik eta. 
- Baiña gero azkenian ardi batekin... 
- Azkenian? Bai, zuk e... batzuk, ba, beti egunero-gunero, harik eta saldu artien guztian emon ein bihar dotsazu esnia. Lehelengo ardi batena, gero beste batzuk, bildotsak salduta badare, beste batena, ta biñak eraten badittu, biñak igual! Azkenerako suertia eukitzen dau. Baiña lehelengotik eskasa geratzen da e! Ya horrek ya maitte ez dabenok beti dia eskasauak. 
- Ta holakuak asko suertatzen dia? 
- Ba, banaka-anaka bastante jaiotzen dia. Horrek lan asko emoten dabe pastoriari. Hori kortan [sartu...] ehun ardikin edo berrehunekin... Honbre, han, ordubeteko lana ta ordu ta erdikua... 
- Ta gero? Zelaira edo mendira bota ardixak hazittakuan? 
- Ez! Neguan barruan euki bihar dabe! Goizian be atzera berriro bildotsak eskortan sartu, kortan, eren tegixan. 
Kortan bildotsendako tegi bat eitten da, ardixak [larreetan...] , illuntzixan ekarri ta jarein eitten jakue esnia erateko. 
Gabaz erekin laga, amiekin. 
- Bildots-okixan sartu... 
- Bildots-okixan, bai. Bildots-okira... lana emoten dau e, sartziak, han be. Han sartu bihar dozu ehun bildots bildots-egira. Urten aguro eitten dabe atia zabaldutakuan, "rraa! " Gosiak egoten dialako, baiña bestela, sartzeko, "ra! ra! ra! ", harek lana eukitzen dabe. 
Bildotsak haztearen inguruko azalpenak
- Hori larriaaittik be izango zan, ezta? Larra ona zeuen denporan bildotsak eukitzeko... 
- Bai, horreaittik izango da. Udabarrixan, ba... lehengo denporetan-a ez euan oingo zerik, ta alfalfarik be ez zan ekarten ta bedarrondorik be ez euan ta... Arto pixkat etxian ta haixe emon ta eutsi ta... Bueno, gure... gure denporara orduko bai, baiña guk be bastante berandu eukitzen genduzen. San Josetarako saldu ezkero, asko. Ya, bien. Goizien goiztxuao. Gero azken aldera ez, ya laga eitten jakon adarixari ta eneruan [igual] bildotsak, gero gabonetan be jaiotzen zian ta... 
- Gero, saltzeko, bildotsak saltzeko-a, zer moduz? 
- Ba, oingotxe moduan orduan be bildotsak saltzeko. 
- Danak batera, danak saldu bihar... Preziua bajau [be bai]... 
- Ta bildotsan preziua, bildotsan preziua beti izen da holakua e! Ta oin be bildotsa juan dan bost urtian edo, bost... baitta zazpi urtian be ez dau igo bildotsak, ez dau igo! Aurten, ba, ointxe eitten dau, zeoze gehitxuao allegau da hor Villafrankan, zerian, Ordizian, zazpirehun pezetara allegau da, baiña allegauko dia gabonak eta ez dau eingo bape gehixao e, ya bildotsa geldittuta dao. [Gaztaia...]. 
Ardiak izaten dituen gaitzak
- Gero, iruntza-a be txarra izango da, ezta? 
- Iruntza? Iruntza, bai... txarra... izotza. Izotza, e! Askotan, pentsau: "ba! " Ardixak, neguan, bedar danak, izotza baltz-altza, edo izotza ez dauala pentsau baiña bedarrak gogortuta hotzakin ta... Bedar klase batzuk dare jo-a "ra! " egun bira igual ardixa tripetatik enredatzen da ta "grak" garbitzen da. Ihintza, ihintza ez da ona, izotza da txarra. 
Izotza... baiña izotz diferente bat e! Hau eguneroko izotza... ardixak mendixan igual [lo eitten dabe] izotzetan tapauta. Hurrengo goixian jaten hasten dia, baiña mendikua [ez da hau]. Zelaixan, berdera, zelaira etorrittakuan dao hor peligrua. 
- Ta gero bedar txarrak be egongo dia, ezta? 
- Hori udabarrixan egoten da, udabarrixan, larre barrixa etorten danian, ez dakit nik ze eitten daben, gehixei jan ta bedar txarrak, zuk esan dozuna, bedarren batzuk efektua [ein]... Perretxikuak be onak izen arren, baten bat egoten da ona izen arren benenua eukitzen dabena. Edo zeozek pikauta edo... Beizuri akabau jakon hemen iez [Bidarraiñen] edo akabau jakon baten bat ta Arraotzi be bai gurian, egun baten bi akabau jakozen zelaixan, hementxe. Haizau ta "grak". Ta geuri be akabau jakun, zelai edarrera eruan ta "rapa! " Haizau ta linpio. Infeziñua txarra [...]. 
Ardiei ilea noiz moztu
- Gero, ardi-ozten ein dozu sekula? 
- Bai, ein dot. Ni ez naiz artistia ardi mozten e! 
- Ta zela? Artatzixekin edo... 
- Artatzixekin. Artatzixak moilledunak, ez honek lehenaoko... Gure aittajunak [...] zeban moduan, holako artatzixa ta... Artatzi korrientia ez dia horrek, horrek dauke moille bat, zabaldu berez eitten da! "Rak! Rak! " Zabaldu berez eitten da artatzixa. Ba, [...] gure aittak edarto mozten zittuan ardixak. Jaiki goizeko hirurak aldian edo ta... 
- Aittittak diñozu? 
- Bai, gure aittak. 
- A! Aittak... 
- Ta aittaittak be beste lehenaoko artazi zaharrauekin. Badare artazixak [...] ondio ta harekin moztu ein bihar zan ardixa e! Beti zabaldu ta itxi ein bihar. Bestiak ez, bestiak muellia zela [daukan] , muellia... Zuk jakingo dozu zelakuak dian. [Hortxe ekarriko dotzueraz]... Harekin hartu ta "ra! , ra! , ra! , ra! ", erak zabaltzen die. Oin izengo da makiñia, elektrikuakin... bua! Fenomenua izengo da. 
- Ta ardixa ze eukitzen dozu, lotuta? 
- Ardixa lotu eitten da, lau hanka... Bueno, lehelengo hartzen da zerian, hankabittartian, hankaz gora, ta garbitzen jako tripa dana. "Traka, traka, traka", tripia garbittu goittik beheraiño ta gero lotu eitten da gero, alde bixak. Hartzen dozu "rak, rak, rak, rak" ta [halan] faten da mantia moduan e! Ez da apurtzen ha e! Ha geratzen da kapa bat; ez da kapia apurtu bihar. "Raka, raka, raka"... Berriro be, "raka, raka, raka", bueltan. Gero bestekaldera buelta [emoten dotsazu] ta oso-suan [...] da. 
- Ta hori lagun batek bakarrik ein leike? 
- Batek, batek. Batek bakarrik eitten dau hori. Ez dozu ikusi ardi-ozten? 
- Behin edo behin... 
- Jo, ardi-ozten... hemen [gerrixa] ona bihar da! 
- Hurrengo egunetan txarto, ezta? 
- Ez, ez, baiña bertan, hogeita hamar ardi edo berrogei mozteko ekiñaldi edarra egoten da. 
- Egun baten danak? 
- Ez, egun baten ezin leike moztu ta beste egun baten. Beste batzuk beste egun baten ta hontara. Prisarik ez dabe eukitzen! [Nik ikusten dot] , ba, batzuk ardixak lehenao mozten dittue, beste batzuk hamabost egun geruao, segun zelako parajetan daren ta zelako denporak daren ta... Ardixak paraje hotzetan-a, moztutakuan, asko defenditzen dia e! Baiña hoztu eitten dia! 
- Noiz mozten jakue? 
- Ba, mozten jakue San Inaziotatik San Pedrora bittarte, hor. Aurretik gutxi. Bai, moztu leikez batzuk. Adarixak-ta kejau eitten dia, kapa haundixa daukenak-ta berotu eitten dia ta. Gure adarixak [...] antzuak lehen mendira bialtzen zian. Antzuak, bildotsik eitten ez ebenak antzuak izeten dia. [Edo urtekuak]. Ta gero adarixak ta beste, bildotsik eitten ez daben besten batzuk. Antzuak, ba, lau urte eukiko dittue igual, baiña antzuak darenak [...] Guri adarixak martixan baten hanka ein oskuen mendira. Berotu zan denporia ta ya fuera! Harek ya kejau zian hamen behian e! Harek mendiko haizia hartzera! 
Artilearen inguruko kontuak; goruetan egiten zuten
- Ta gero laniakin ze eitten zan? 
- Ba, laniak lehen asko balio eban! Oin ez. Oin, ba, bai, balio bai, baiña... Lehen ez euan jersirik! Lehenao ezkondu bihar baeban pareja batek, ba, arriua preparatzeko [danetik euken] lania, benga, bestia... dana. Lanak preziuan... bueno! Kategorixako preziuan. Gero ez, gero prensak etorri zan ta laniak jo eban behia! Igual laniak gaur eingo dau... nik ez dakit zenbat eitten daben, baiña oin hogeta hamar urteko preziua igual [...]. 
- Ta harixa eitteko ta, etxerako ez ziñuen gordetzen? 
- Bai, bai. Onbre! Hori, harixa... Gure amak negu guztia harixa eitten eitten eban ta! 
- Ta zelan? Harixa eitteko... 
- Makinia. Gorua, makina bat. Ondio ganbaran dao. Makinatxo bat holako aro batekin. Lehenengo eitten da, ba, kardau. Kardau, ba, beste batek kardatzen badau hobe, ondo kardau ezkero harro-arro eitten da lania ta. Ta gero hartu harixa ta "dzzzzz", makiniari emon [ahal dan guztia]. 
- Gorua edo ze izen dauka horrek? 
- Bai, makinak bai, gorua. Gorua izengo da haura. Ta beste bat dao txabillia, baiña ha... Txabillan neuk be ikasi neban harixa eitten! 
- Zer da txabillia? 
- Ba, holaxe egurtxo bat, beletia moduko bat. Ipintten dozu, hori hartzen dozu eskuan, lania eskuan hamen, "dzast! " ta poliki-oliki [bestera] emon buelta ta "raka, raka", emonaz-monaz-monaz lania eitten dau harek! Ondo ikasi ezkero igual-gual da! Ondo ikasi ezkero. Bestia, makinia, errezaua, jarritta eitten dozu ta, ba... Harek, ba, "rrrrraaaa", hankiakin erein ta... 
- Gero horrekin galtzak eta abarka sokak...? 
- Baitta abarka sokak be eitten dia. Eitten zian! Neuk be ikasi neban eitten! 
Zintzarrien erabilera
- Gero, zure ardixak intxarrixak edo euki izan dabe? 
- Bo, beti! Intxarrixak... Intxarrixak udazkenian, ba, kendu eitten jakuen. Batzuk; batzuk laga, beste batzuk kendu. 
Udaberrixan mendira juan bihar danian ipiñi, dunbak eta. 
- Klase ezberdiñak daoz. Dunbia zelakua da, haundixa, ezta? 
- Dunbia haundixa! Dunbia, ba, hau, pixkat tripia ta muturra estua eukitzen dabena dunbia. Ardixak [ba, harek] ipinittakuan, ba, harrotu eitten dia, igartzen dotse mendira juan bihar dabena. 
- Ta zenbati ipintzen jakue? 
- Guk hamaika edo eukitzen giñuzen intxarrixakin. Hori, ba, zenbat gustatzen jakon bakotxari. 
- Ta intxarrixak, egongo die haundixauak ta txikixauak eta... 
- Bai, bai, klase asko dao. Klasetan ez dozue ikusten intxarrixak? Klasetara ez zate faten [ferixak pasatzera] ta? 
- Bai. 
- Han egoten dia ba klasiak. Elgetan bat intxarri saltzaillia! Ta dauka intxarrixa, eruaten dau... Bueno! Hau [eskatzeko...] Berrehun intxarri igual ipiñiko dittu plazan! Zumarragara faten bazate han ikusiko dozuez. 
- Ta zeintzuk dia onauak intxarrixak ala dunbak? 
- Ba, dunbak pisu haundixa dauke, haundixak dia. Ba, pastorieri gustau eitten jakue, ardixak, ba, dunbian zera entzuteko. Intxarrixak fiñauak dia, ba, intxarrixa txikixaua, ariñaua da. Dunbia, ba, gutxittu ein da; oin intxarrixa gehixao. 
- Orduan, errebaño baten, esan dozu, hamaika batek edo? 
- Bai, guk hamaika [...] , baiña noberan intxarrixa ardixak ezautu eitten dabe, noberan kuadrillakua bada, ardixak... Ta noberak be bai. Zuretako igualak izengo dia danak, baiña pastore dabillenandako ez. [Esango dau] : "Han! Gure ardixak han! Bestia. Han dabil bestia. Han dabil bestia". Musikuan sonidua moduan da hori. Gaur, ba, [... urtian] zertuta, galduta, baiña igarten jako urrin. Gabaz be bai. [Gabian ardixa ez da...] Intxarrixakin, "han dao". 
- Baiña gero etxera ekarrittakuan kendu eitten jakue, ezta? 
- Bai, udazkenian alperrik izaten da, hamen etxealdian zelaittan da ibiltzeko, ba, ez dau faltarik eitten harek. 
Ardiek zer jaten zuten
- Ardixeri emotekua be bai pagatxia... 
- Pagatxia, bertan jaten eben e! Soluan jateko, udabarrixan ona egoten zan pagatxia. Buf! Pagatxia zan... Gero ardixak-ta gastau zian danak eta ya pagatxia eittiari jentiak laga ein otsan. 
Uberako azkenengo artzainak. Artzain-txakurren garrantzia
- Zeu izan ziñen Uberako azkenengo pastoria? 
- Bai, [Uberan geu] giñan bakarrik ardidunak orduan e! Geu bakar-akarrik! Oin, gero guk laga gontsanian beste batzuk hasi zien. Agarrabeñan be ardixak egon zian, Ibargaiñen be bai, Olañetan be bai, Ergizarren be baeren... 
Azkenengo ardixak basuan, basuan ardixak [erabixenak] geu bakarrik. Horrek ez [da iguala] , horrek etxe inguruan [danian] ardixak. Hori ez da... Ardixak basuan bihar dau. [Udan] danian ibilli deittiala mendixan, bestela lan asko etxe inguruan. Gu hamabost egunian ikusteke igual egoten giñan ardixak e! 
- Hamabost egunian? 
- Ikusteka! Zeoze pasatzen bajakuen, ya agertzen zian etxe aldera edo, larrittasuna, txakurrak edo... Txakurrak zian orduan be [persegidorerik] onenak. Txakurrak. Igual bi edo hiru txakur mendixan hanka einda, gosiak, edo zera ta ardixak deseitten dittue. Oin be eitten dittue [...] txakurrak. Hor be ein eben, ardi bat [juan ta] akabau mendixan. 
Eibarko txakurrak ziala edo... Txakurrik ezian ardixak ondo ibiltten dia bakutxa bere lekuan. 
- Zenbat txakur ibiltzen ziñuezen orduan? Bi edo? 
- Ardi-xakurrak [...]? Bat. Ta gu txikixak giñanian bat be ez gaiñera. Aittak geu [...] txakurra, akostunbrauta egotiarren ardixak txakurra ikusten. Txakurra, bat ikusten ez daben ardixa ba bildurtu eitten da beti. Ta horretxeaittik, ardi-xakurra [euki gendun]. 
- Zeuk erakutsittakua igual, ez? 
- Bai, bai. Berak, erak ikasten dabe ardittan. Noberakin batera ikasten dabe e, ardixak... Guk txakurra [hartu] giñuan hor beheko solo barrenian, [Agarrengo] solora pasau ez deittien. Geu bazkaltzen. Geu etorri etxera, bazkaltzen. Ta txakurra "raka, raka, raka", alde batera ta bestera pasiuan. Ardixak zaindu "de conciencia" e! Besteko solora pasau ez deittien. 
- Holakua bihar e! 
- Bai, bai. Holako txakurrak [etxerako]. Ta ikasten dabe e! Ikasi eitten dabe formala danak! Beste batzuk, ba, ez; beste nagixak, ba, lo. 
Ingurua zelakoa zen; basoa
- Gero, holan, arbolak... ze arbola klase ta ze bedar klase dao hemen inguruan? 
- Orduan euan hamen haritzak eta paguak. 
- Oin baiño gehixao, ezta? 
- Bai. Ta gero hor, ba, [eitten eben] garua. Orduan hamen basuko probetxua zan garua, garo-ailla. Garua. 
Garo[-barrixa jaten] eben igual udabarrixan ta urtetzeruzkuan ta buo...! Keja haundixa egoten zan. Orduan zan garua. Oin ez dau iñok be eruaten. Oin jentiak nahixao dau egarrixak egotia basuan. Piñuak jan ezian, ba, basua garbittu eitten da ta ez zan ikusten mendi honetan... bedarra gutxi ta arantzarik eta bapez e! Killarria. Killarria jaten dabe ardixak. Killarria badakizu zer dan? Killarria? 
- Bai, bueno, entzunda badaukat, baiña ez dakit... 
- Killarria jaten eben. Killarria da, ba, basuan egoten dana "brezno" edo... "Brezno" otia da, ezta? 
- Otia da... "argoma" edo... 
- "Argoma"... Bueno, "brezno" izango da. Killarria. Hori lora gorrixa etaratzen daben txiki hori. Hori jaten eben ardixak gehixena. Hori, ba, udabarrixan urtetzen otsan pujia ta sobratzen zana neguan be hantxe egoten zan. Ta ha beti jaten eben. 
- Ta gero, holan, beste arbolak eta? 
- Otia eruaten eben. Otia udabarrixan... puo! Gustora [eruaten eben]. Otiak etaratzen dau pujia udabarrixan ta gero eitten dau gaiñera, loria etaratzen dabenian, otiak loria hori-orixa etaratzen dau. Ta gero harek loriak etaratzen dittu bi leka edo hiru. Lekia eitten dau otiak. Ez dakizu? Babiak moduan lekia eitten dau. Harek eitten dau hazixa ta ona da. Ya da ["leguminosa"] esateko moduan, babian-a moduan. Ha be dana batzen dabe. Harekin be ondo manejatzen zien, "traka, taka, taka" batu dana ta. Otia bera da... behin udazkena ezkero ezin leike [jan] , gogortu eitten da, baiña udabarrixan pujia [ekarten] dau, puja txiki barri-arrixa. Ta gero, loria eitten dabenian, ba, hori. 
Harek lagatzen dabena, loria jaten dabe, baiña gero loria jaten ez dabena, ba, harek lekia ein eitten dau. Ta ha lekia jaten da. Ta ha hobia da. 
Ardien jana; belarrak
- Gero, bedar klasiak, sekula-edarra ta? 
- Sekula-edarra ta, etxian bakarrik, basuan gutxi hori! Hori basuan ikusi be ez! [Esateko be ez da]. 
- Lehen gehixao egongo zan gaiñera oin baiño, ezta? 
- Solotan? 
- Bai. 
- Bai, solotan danak! Etxe danetan. Gaur ez dakit Uberan egongo dan... Geuk daukau bakarrik ta Agarrabeñan dao. 
Ta beste etxetan, ez dakit [Markiegittan] egongo dan. Zuek badaukazue? Beste iñok ez dauka [Markiegin] be. 
Agarrabeñan badao ta gurian be bai, ta ostian Uberan Markiegin hortxe ezkutuan ez badao... Sekula-edarrik ez dao. Sekula-edarra ardixendako ez da ona. 
- Erein eitten da hori? 
- Bai, erein eitten da. Erein eitten da, bai. Hori be pagatxian moduan [ereitten] da. Pagatxia, pagatxia Bergaran urtetzen dau -ondio urtengo dau-leku baten erein barik. Beti urtetzen dau han. Dao zerian, hemen [Moru-badauka] Zubittatik gorako etxe hortan, hori mendiori da pagatxia urtetzen dabena. Berez urtetzen dau e! Jausten da hazixa ta ez da galtzen. Hurrengo urtian be igual. Igual erneko da setienbrian, hurrengo gabonetan igual erneko da, baiña ondio ez da galdu. Beti dabil ganaua ta... Lehenao faten zian hara kaleko andrak pagatxa-azixa batzera, ta saldu eitten zan pagatxa-azixa, danian ereitten zan ta. Ondio be galtzeke egongo da. Hori berez lurrak emoten dau. 
Lur fiñak dia horrek. 
Artzain txabolaren egitura
- Gero, lehen esan dozu txabolia eitten dozuela... 
- Bai, bi txabola daoz. 
- Txaboliak ze zati dauka edo zelan egoten die? 
- Ba, txabolia, txabola holan... hirurogeta hamar ardi -erakutsiko dotzut ointxe, bueltan, ondo-nduan dao-hirurogeta hamar ardi ondo kabitzen zien. Askak ipiñi [gontsan] bueltan, baztarretan, gaiñian eukitzen giñun bedarrondua ta hamabost egun, edurtia haundixa ein arren, hamabost eguneko reserbia egoten zan. 
- Dana harrizkua izango da, ezta? 
- Txabolia bai, harrizkua da. Harrizkua ta... 
Artzain txabolak nolakoak izaten ziren
- Gero, holan, paretian ziri... holan, egurren batzuk edo ez zien sartzen pastoriak gauzak txintxilik lagatzeko eta? 
- Bai. Bueno, guk zela etxera ekarten giñuzen traste danak, ba, ez zan hori zera. Oin, txabolan lo ein bihar dabenak-ta, ba, eukitzen eben txabola altutxuaua ta bertan lo eitteko lekua ta... Ta guk, ba, hamendik hara txabolara lau miñutu ta... 
- Sekula ikusi dozu holako txabolarik? Bertan lo eitteko tokixakin eta... 
- Bai, ikusi dittut nik. Baitta hamentxe mendixan be bai, gure... hemendik gora, Anduriko txabolia zan holakua. Oin jausitta dao e, ormak dare bakarrik, orma puntatxo batzuk. [Ikusitta nao ni] , goixan, gabian juan ta lo eitteko lekua. 
Baiña eske handik etxera etorri ta bueltia ein barik, goixian jatxi ardixak eta goizekuak eta illuntzikuak ekarri ta ardixak bialdu mendira ta... Ba! Ez [da hori] ezebe, zer bat geiñian, lo eitteko lekua. Hori erreza da. Etxera bueltia eittia baiña hobe askotan. 
Ardi adardunak
- Ardixak adarrak euki ala ez, izen diferentia eukitzen dabe? Adardunak edo... 
- Bai, adarduna, adarbakua ta adarixeri esaten jakue, ba, adardunari esaten jako adarixari. Adari motza. Adari motza esan ezkero adar baekua dala badakizu. Adari motza adar bakua. 
Ardi klase desberdinak
- Adari motza adarbakua. 
- Gero, ardixen artian be badaoz klasiak, burubaltza ta... burugorrixa ta... 
- Milla klase. 
- Baiña danak, horrek danak die latxa barruan, ezta? 
- Bai, bai, latxa barruan dia danak! Baiña mutur pinttua ta... bueno! Oin ya razia hobeto ipinitta dao, baiña... Ta zein hobia dan be ez jako igarten e! Igual izengo da mutur... Bai, oin, ba, razia ipinitta razia, razia, razia, baiña bat mutur gorrixa, beste bat baltza, beste bat pinttua, beste bat zurixa, beste bat nabarra... ta danen artian egongo dia, ba... 
Igual egongo da nabarra ardirik onena kuadrillan ta razan ipintzen dittue, ba, zuk ferixa batera ta premixo batera fan bihar badozu, ba han eruan bihar dozu razia, ez dakizu? Mutur gorrixa edo baltza edo "lo que sea", danak latxak. 
- Baiña danak latxak... 
- Bai. 
Ardiei egiten zizkieten belarri-markak
- Gero, "akatsa"? 
- Horrek [...]? 
- Ez, belarri-arkak. 
- A! Bai, "akatsa" ta "bitzatua" ta horrek belarriko zerak dia! 
- Ta hemen hola esaten jakue? 
- Ez. Ba, belarriko markak esaten jakue hemen. Edo [gurian...] esan dotsut, "urkillia" belarri puntan "trast" kendu ta bixetan urkillia geratzen [zan] gure ardixeri. Beste batzuk azpikaldetik [kentzen] dotse "trast" zati bat; bestiak gaiñetik ta bestiak alde bittatik ta... mila... Horretxek dia, horrek, urkillak edo akatsak, horrek jakitten... Ta pastoriak jakitten dau, "honek hangotxe ardixak dittuk. Hango... " Seillua moduan dia horrek. 
Artzainek erabiltzen zuten arropa
- Pastorien erropak... zuk sekula ezautu dozu "kapusai" edo... izena sekula entzun dozu? 
- Kapusai... 
- Kapusaixa, antziñako... 
- Bai, baiña nik ez dot hori [...] 
- Ez, ezta? Hori hemen... 
- Hemen, ba, hamen bertako pastoriak, iñora fan baekuak e... 
- Pastore normal batek ardizaiñan zebillenian ze erropa eruaten zeban? 
- Ba, hamen, erropia pastoriana: abarka-altzak, beste etxian einddako jertse haundi bat ardi-liakin ta ardi-arrua igual geiñetik! 
- Ardi-arrua bai? 
- Ardi-arrua, ardi-arrua asko ibiltzen zan. Gerrixan be bai! Ardi-arrua ona da. Bueno, ona zan... Oin ez da ibiltten, baiña ardi-arrua [uliakin] barrua hartu ta berotu eitten dau harek. Ardi-arrua, asko usau. Onbre! 
- Gero, ardi-arruakin eindako txalekuak... horrek... izenen bat edo? 
- Eukiko eban, baiña nik etxian ez dot ezautu txalekorik... 
- "Delanteruak" edo holan... 
- Ez dot ezautu. 
- Gero, lurretan ibiltzeko, abarka azpixetan jartzeko "bularreta" edo holako izenen bat? 
- Abarkak... lehen basarrittan eitten zien moduko abarkenak [zerian]? 
- "Zatak" edo... Ez? 
- Abarkak eitten zien, ba, ganau-arruakin eitten zien abarkak. Ta azpixan ipintten jakuen sopittia. Sopittia, apurtzen zanian. Abarka zahar sopitta... 
Txondorra egiteko prestaketak
Albisua Larrea, Martin
- Lehen ez badao lekua, batzutan lehenaoko tokixak izeten dia, ezta, txendorra eitteko, ta han egoten da idurixa ta lehengunian esan giñuan horrek. Idurixa-a han egoten dia, baiña ez baldin badao, zohixekin ein bihar, zohixak ekarri bihar. Bideik be ez zan egoten lehen [ta igual ekarri biher izeten zan] zaman. Zamia jakingo dozue ze dan... 
- Zer da zamia? 
- Zamia da abarren geiñian ipini zohixak, abar mordo bat ipini lehelengo azpixen ta gero haren geiñien zohixak ta gero narrasian eruan behera hori txendorroi daon lekura. Ez badao lurrik, hori zeroi, idurixa ez badao hori ein bihar da. Zohixekin. Lehenengoko zera. Ta orbela da oso peligrosua. 
- Zeaittik? 
- Laban [eitten dau haretxen] gaiñian. Berotzen danian, ezta? Lurruna edo izardixak berotzen danian, "dssssssuu! " Danak hanka. Hari eitten jako, ba, eitten gontsan [hesixa] sartu takien-akien buelta guztien edo [...] be bai, ez deixen han behera... laban ein [ez deixen] , jausi... 
Txondorra egiteko prestaketak
Albisua Larrea, Martin
- Eta... 
- Orbela baiño garua da hobe. Garua beti latzaua da ta garua hobe. Tapatzeko be, zerakin, idurixakin tapatzeko be da hobia garua. [Orbelian] , ipintteko era... paliakin be ez jako bota bihar izaten, zestuakin bota bihar izaten jako. 
Holako zesto txiki bat hartu bete-ete ta [...] zapaldu-apaldu-apaldu, hartu ta gora. Garua [...] ta gero zapaldu, eskuakin ondo zapaldu danian. Guk hortara eitten giñuan ta orbela da txarra. Gero be bai, freskatzeko denporan be oso txarra. Egosittakuan orbela han dao, haura be egositta eitten da bestien moduan, egurra bezela, baiña sua etaratzen dau asko. Garuak ez, garua motela da. Garuak... hillaua geratzen da. Ta gero freskatzeko denporan be egosten danien, dana egosten danien, hautsa bajatzerakuen be oso txarra da haura. Garua oso libre etorten da behera zerakin, idurixakin batera -idurixa egoten da, ba [birin-iriña] dana suen egoten da haura, gori-orixa. 
- Zelan egoten da, [birin-irin]? 
- Ez zan egoten ha dana su zera... gorixa. , gori-ori-ori eindda, [zeindda gorriña gorixa] bezela. Haura orbelakin batera oso txarra da, dana sua sartzen da... ekartzen dau goittik behera eta ez da libratzen, gaiñera, orbela garuan moduan. Garua bai, garua ondo. Ta puntatik [baldin badao] holako zati bat, "da! " kendu zera, hori idurixori, erreta daon hori goriori beheko barrenera ta puskat harrotu zera, bera, iketza, aldiko tramo bat. Ta haura einddakuan, harrotu ta zertutakuan, hartu behetik eta idurixa botatzen jakon berai gora atzera. Hoztuta egoten da puskat. Bota ta gero [...] bat ein, "ra-a-a", leundu. Freskau, handik freskatzen da haura. Buelta guztian horixe ein bihar jako poliki-oliki-oliki. Gu hiru laun ibiltzen giñan: batak bajatzen otsan idurixa behera, harrotu be bai ta bestiak gero gora bota. Atzian oienak, hirugarrenak, hustu [...] "ra! " igurtzi, leun-eun-eun [ipini dana] ta freskau. Handik freskatzen da haura. 
Ikatza txondorretik nola atera
Albisua Larrea, Martin
- Eta txendorran onduen gero ikatza atara edo, ba, zakutan sartu edo holan leku... Egoten zan leku aproposa... 
- Egoten da iketz-lazia esaten jako. 
- Iketz-lazia? 
- Iketzan plazia esaten jako, iketza etara ta eukitzeko lekua. Garbittu, bedarrak eta kendu eta garbi-arbi-arbi ipiñi, ez lurrik eta ez adarrik eta ez dein egon, garbi, gero jasotzeko be. Ta harek lagatzen jako bi lekutan edo hiru lekutan edo, ba, txendorrari buelta guztian lagatzen jako. Ta hara eruaten da eskubarakin arrastaka eruaten da. Eskubaria [egoten] da, hola, luzia, hortzak luziak eukitzen dittu. [Hortzdun] zer harekin iketza bape maltratau barik eruaten da. 
Ta gero ondoko xehe haura beste eskubara bat xehiauakin, holako tamaiño inguruko hortzakin, "rraa", harekin batzen da dana. Ta [harendako bihar dabe] bi galdare: haundixandako bihar dau mietza daukana zuluak; ta txikixana bihar dau, ba, txikixauak. Han eralgi ta ya han geratzen dana harrixak edo zera baldin badauka apartau ta haura zakura. 
- Larraiña edo esan dotsazu iños horri? 
- E? 
- Ikatz-laziai, ikatz-arraiña edo...? 
- Ez, ez, beti plazia esaten gontsan. [... etaratzen giñuana]. Han eukitzen giñuan goizian etara... Jeneralmente, iketza goizian etaratzen da ondo; gaba peligrosua. Eske iketzak sua etaratzen dau, ba, nunbaitten eskiñan baten, han edo bestian. Ta gabian [...] geu akordatzeke iketz dana erre ein leike. Ta, ba, goizian etara ta nahi baldin bada atsaldian sartu ta hurrengo goizerako bestela laga. Lehenao esan notsuen, ezta? Pisua hartzeko ihintza [da ona]. E? Ura bota ta moteldu eitten da. Iketza, gaiñera, zaratia [be kendu] eitten jako; dana geratzen da egur-oskorrak izetia moduko zaratia, baiña bestela egoten da urriñerako zaratia eukitzen dau, e? 
Txondor-zuloak Keixeta mendian
Gabilondo Alberdi, Mateo
- Hemen inguruan ein izan dia txendorrak? 
- Etxian geiñekaldian´e ein izan dou guk, baiña guk gehixenbat eitten giñuen urtero, ba, bost bat txendor. Txendorra esaten gontsen guk iketza eitteko horri pillaorri eta hori eitten giñuen hemen [atzerako] basotan dauzkau guk eta urtien bost bat txendor, hola, bost bat milla kilo inguru iketza eitten giñutzen hor zerien, mendixen. 
- Eta mendi horrek izena, ze izen zeukan? 
- Keixeta mendixa. 
- Osea, danak eitten zien hor, mendi horretan? 
- Bai. Bueno, iketza eitten da gaztaiñiakin, haritzakin, danakin, egur danakin eitten da. Baiña guk eitten giñuan txarako pa... pago-xaria. Hori Keixeta mendixan eitten zan hori. Nik´e bai, aittak´e bai eta aittajunak eta [danak] , danak hortxe mendixan eitten [giñuan]. 
Egur-batzea Elosun, auzolanean
Gabilondo Alberdi, Mateo
- Eta lana zenbaten artian eitten zan? 
- Lana... bota egurra bota eitten zan jeneralien edo gehixenetan zerakin, aizkorakin botatzen zan -ez zan beste sistimarik izeten-, bota eta apainddu ya familixan eitten zan. Ta gero batzia nola lan haundixa zan, bizkarrien batu biher zan, zeaitti egurra botatzen zan entresakien edo tarti... haundiña botatzen zan eta ezin zeiken ganauekin-a ezin zeiken ibili zerian eta batu bihar izeten zan bizkarrakin. Eta hori alkarri lagunduta eitten zan. Gaur egun baten eitten zan gurian, hurrengo Gomezkortan eingo zan ta hurrengo beste baten eta egurrak batu eitten zien zerien, kuadrillan. 
- Eta iños ein zenduen, ez dakit, holan, kuadrillan baten-do biherra beste bateronbatentzako edo? Ala beti etxerako? 
- Etxerako. Bai, guk... Nik neuk etxerako ein neban. Eta hemengo iketz-ana gehixena bakoitza beretako izen zan. 
Lehen esan dotena, gerra-ndoko epoka horretan egon zien baso-utillek esaten jaten kuadrilla bat. Hementxe be ibili zien. Geure tio batek erabili zittuen eta harek jardun [eben] nere tio batentzako. Harek hartu zittuen baso batzuk eta eitten. Lehen esan dotena, ba, estimaziño haundi bat euken iketzak eta... 
- Eta horrek ze zien, euskaldunak, bertokuak ala...? 
- Bai, euskaldunak zien eta, geiñera, euskaldun-uskaldunak zien: Osintxukuak, napar bat euki eben... Erak kalekuak zien, baiña urte txarrak zien, gosie euen kalian, dirua´re, ba, oso gutxi euen eta, ba, hona mendira etorri ta pezeta batzuk irabaztera [...] ezkonduta bizi zienak Osintxun, Plazentzin ta horretan. 
- Esan dozu baso-utillak ziela horrek? 
- Baso-utillek esaten jaten, baiña zien hemengotxe gizon batzuk, hemengotxe gizon batzuk. Eta erak ikezgiñan ez ekixen eta napar bat erabili eben iketza egosten edo zerien. [...]. 
- Eta holan esaten jakuen, baso-utillak? 
- Baso-utillek. Baso-utillei askotan esaten jako horrei be bai eta baitta piñu botatzen dabitzenei eta beste askotan, ba, basuan dabitzen mutillei. 
Elurzuloaren inguruko azalpenak
Azkargorta Berrio, Paulina
- Neberia, neberia izeten zan zulo haundi bat, txabola bat, edur denporan, edur-olak sartzen zien barruen. Gizon bat e dediketen zan e edurra batzen zeaittik orduen oingo moduen e oingo moduko adelantoik ez zeuen e, zera esan gura dot, frigorifiko ez zera, ez frigorifikoik eta holako adelantoik ez zeuen. Ta udako denporan edurra eitten zittuen ikusgarrixak. Oin e larogei urte ingurua danien nabil esaten, e? Ta gizon bat dediketen zan edur batzen zeaittik udan eukitzen eban eskabide haundixa ba hoteletarako, fondetarako, ta holako e tabernetarako ta, pixkat e fresketako. Ba e estimaziño haundixe eukitten eban. Ta berak e ikusten eban ba, ba zeoze etara leikiela, edurra batu ezkero. Ta edur-olak ikaragarrixak sartzen zittuen txabolan ta han egoten zien negu guztien. Ta gero udie etortzen zanien ta berua ba eskabide haundixa eukitten eban. E edurren eskabidia, ba gauzak hotz hotz hotzien eukitteko, hotza frigorifikoik moduen. 
- Bai, ez zauan eta. 
- Ez zauan eukitteko. Ba berak e, berak ikusten eban ba merezidu dabela gordetia, ta beste iñoi ez jakon akordetan ta gizon bat zan ta haure gizon hoi edur haundixak eitten zittuenien etortzen zan edurren bila ta edur-olak ikeragarrixak eitten zittuen. Hiru edo lau gizon ekartzen zittuen berakin, zeaittik hori batek eta bik ezin leikie eiñ, ta hiru edo lau gizon etortzen zien. 
- Bonbero. 
- Ta izena eukan Bonbero. Bueno, izena berena Juan baiña. 
- Juan eta ze apellido zeukan? Badakizu? 
- Bonbero ta apellidua ezin akordau. 
Elurzuloa nola betetzen zen
Azkargorta Berrio, Paulina
- Ta kuestiñua da ba bolok eiñ ta Bonberok dirijitzen zittuen, harek esaten otsen zer ein bi [biher] daben. Han han bolok eruaten zittuen baiña inddar haundixa biher zan horretarako, e? Ze karretilla baten eruen balittue baiña... 
- Ez, bueltaka. 
- Holan bueltaka-ueltaka-ueltaka-ueltaka-ueltaka-ueltaka lurretik, lurrien bueltaka-ueltaka-ueltaka ta ikusten giñuzen ta [...] buuum! Botatzen eben ta han geratzen zien ta... 
- Eskuaz edo pentsetan dot... 
- Bai, bai eskuakin. 
- Atia be haundixa zan e? 
- Bai, bai, haundixa zan ta... 
- Ta bolia barruraino faten zan. 
- Hori da. Ta botatzen zittuen barrura bakotxien bat, bakotxien bat, bakotxien bat, ta gero ikusten ebenien " bueno e, ixa bete da" baiña gutxienez dozena bat baiño gehixau bolak e? Ikeragarrixak zien, e? Oin momentu hontan ez naiz ondo gogoratzen, ezta? Baiña gutxienez dozena bat baiño gehixau bai zeaittik edurzulua, edurzulua zan bastante haundixa. 
Uda sasoian elur-eskaera handia
Azkargorta Berrio, Paulina
- Bonbero horrek e, ekartzen zittuen berak e esan dozu lau-ost gizon? 
- Bai lau edo bost gizon ekartzen zittuen... 
- Eta horrek e zer zeuzkan e jornalian edo eukiko zittuan? 
- Bai e jornala pagetan otsen. Ba esaten otsen ba "emongo dotsuet jornala". Orduen jornal txikixek izeten zien gero, e? 
- Ez za akordauko zenbat, ezta? 
- Zenbat? Orduen e egun guztirako bost bost pezeta asko izengo zan. E egunien egunera hori bihar hori eitten eben denporan egunien, eguna paseten eben e igual, ezta? Zeaittik bola asko ein biher izeten zan. Ta ba bueno bueno eguna total ez baiña nahastu eitten eben behintzat eguna, ta harek esango otsen bueno ba "etorten bazaie ta hoixe eitten bou [badou] , ba emongo dotsuet honenbesteko bat". Gehixen be bost pezeta emongo otsen, gehixau ez, zeaittik orduen ez zan irebazten diruik. Fabriketan bez ta iñun bez, danik eta ofizialik onena izenda be, danik eta ofizialik onena, esate baterako, arotzan, nahi argiñan, nahi... Honen aitteitta... Esatia gure izen dot. Ba gero ba Bonberok itxuria ondo urteten eban, udia, udako denporia allegeten zanien ta beruek haundixak ta jentiek gure izeten eban tabernetarako ta ba, ardaua freskua eukitteko, edo bakizu, freskuria. Oin e zera egoten da, oin zelan, oin e beste modu baten arregleten die, ezta? 
- Bai, frigorifikuek daoz, ta neberak. 
- Frigorifikuak, neberak, frigorifikuak. Geuk be hamen daukou esate baterako hemen gauzak fresko-resko edarki eukitten dittu. Hamen, frigorifikua ba hemen gauzak ondo konserbeten zatzuz. Neberia ta horrek danok baiña, badaukou, baiña, orduen ez zeuen holako adelantoik. 
- Ez ba. Paulina, eta ha gaiñeko txaboliak e ze ze harri zeaukan, harrizkua zan? 
- Bai, harrixa, harrixa. 
- Ha be harrixa zan. 
- Bai bai harrixe, ta gero teillia gaiñien. 
- Gero teillia. 
Baserriaren egitura mende hasieran
Ibarguren Unanue, Donato
- Zelan aldatu dian gauzak, ez? 
- Bai, aldatu ein dia, ba, zihero. 
- Zihero? 
- Zihero aldatu. Basarrixan garai hontan... Oin, ba, sua edo kalefaziñua edo, beste modu baten egoten da. Baiña orduan sua... Nik ez naban ezautu, ni jaiotzerako sukaldia eindda zeuan, baiña hau sukalde [hori] zan haundixaua, hara, oin baiñua-a daren alderaiñok. Beste hainbeste oso ez; ba, holako bat. Ta hamen erdi-rdixan biga bat. 
Bueno, oin tetxua bajauta dao. Honek elizian alturia dauka honek tetxuonek. Eta biga bat hor, [...] bat, frontala esaten gontsana, eta handik esegitta egoten ei zan sua, gelatza. Oindio han dao kanpuan. Gelatza izeten da basarrixan, ba, gaintxu batekin katei bat, ta behian gantxu bat, hola, galdaria, esne-aldaria edo, egosi edo zera eitteko. Ta sua erdixan; sukaldian erdixan sua. Ta gure aittak esaten zeban, bera ondo akordatzen dala, mutikuak eta beste auzoko bat be bai hemen, [ardi-aiñian] mutikuak. Ta atsaldian sua emendau edo, ez zan egongo, bazkaixa eindakuan lagako zan. , ta gelatzian gantxu bat. Ondio gelatz haretan ipini hor egur bat ta ziburuan ibiltzen ziala. Kolunpiua bertan. Eta bueno, ba, holaxe. Sua be, ba, modu hartantxe. Hola begira jarri taillatura, ta taillatuan be igual zulon bat ta [izarren] bat be bistan goixan. Orduko bizimodua. Tximinixarik ez zan kanpora. 
- Eta keia nundik urtetzen zan? 
- Keia, ba, bertan juten zan. Gure goi honek dare, bueno, [beltzian etorritta] , hola sendatuta kedarriak. Kedarriak, ba, petrifikauta dao haura, gogortuta. 
- Eta hori basarri guztietan? 
- Bai, bai. Gurian bezela basarri [gehixaotan]. Gurian, ba, goixan... 
Baserriaren egitura mende hasieran
Ibarguren Unanue, Donato
- Hau basarrixau oso txikixa zan lehelengo eiñaldixan. 
- Bai? 
- Bai. 
- Entzunda dakazu zelakua zan? 
- Bai, bai, bai. Lau alde dauzka zatixak barrixak eindda. Hiru aldetara. Frentera, hor arkuakin daon hori, hor, [hurrengo] atian sartzen gara, horrek pareta sendo bat dauka. Honek paretak dauzka, bueno! Hara beittu, zelako sendoerako paretak. Eta horra hortikaldera neure denporan -bueno, ni ezkonduta gero-ein giñuan hori. [...]. Hori oin itxitta, geldik egoten da neguan, hotza da alde hori ta horra. Ta gaiñekaldera be beste añadimentu bat, beste lau edo bost metro edo holan eindda. Ta lehelengua lau kuadrokua zan berau; lau kuadro-udruan. Behian... Ohiak be, lehenaoko ohiak. Nik paretia ezautu dot, gure aittak esaten zeban ohia ezautu zebala fijua eindda. Hola, egurrak ipini ta zera. Beste oherik ez zabala berak ezautzen. Lehenaokuak be ez. Matrimoniuak ohe bat, baiña ohia, ba, haundixa, egurrekin einddakua paretara egoten zala. Ta ya haren paria paretian planiauta, beti kuriosuao. Beste paretak, ba, harrixak bistan ta hola, baiña haura ez. Haura... 
- Frentia beti... 
- Frentia holaxe egoten zala. Eta hola dao ondiok be. Ohia kendu zan, ganbaria be ein zan, baiña haura paretia han dao lehenao zan moduan. Gure aittak [...] : "Hori [...]. Hori planiatzen hasi zianian masia gastau edo ze ein jeben? ", ta "Bai, hori [...] ". Hori [zuan] matrimoniuak bere etxian zan ohe fijua. Ez hola desmontatzekua-a; fijo ein ta geldi. Ta gero, ba, muellia arta-alutia izeten zan. Arta-alutia badakizue zer dan? 
- Bai. 
- Artuai kentzen jakon ostro haura. Harekin eitten zan jargoia, zaku moduan, haundi bat, jargoia, ta haura zan muellia eitten zebana. 
- Eta hori ze eitten zan basarrixan bertan ala baten batek eitten zeban? 
- Ez, ez. Haura basarrixan. Bueno, telia harendako, haura zakuaura, haura erosi ein biharko zeben. 
Lehenao-ehenao, ba, [eukiko] zeben ehuna eitten zanian. 
- Eta izena esan dozu jerg...? 
- E? 
- Izena zelan esan dozu zekala? 
- Jargoia. Jargoia. Guk holan esaten gontsan. Arta-alutiakin eindda, jargoia. 
- Koltxoia edo muellia edo... 
- Bai, bai, muellian lekuan, ta koltxoiana. Gero, ba, etorri zan lania ta bigunao muelliak eta gauzak. Baiña aurretik jargoia. Ezautu neban etxian jargoia. Gure aittajunak, berari gustau eitten jakon, eta akordatzen naiz, goixan kuartuak, ta "sala haundixa" esaten gontsan, mutikuak egoten giñan alde baten. Neskena beste kuarto bat zan. Eta aittajuna ta mutikuak beste sala haundixan. Eta aittajunak beran ohia jargoiakin zeukan. Eta amak, [iñoiz] , badakitzu, andrakumiai beti gustatzen [...] komodotxuau ta "Hori, aitta, kenduko dou hori? Zera, jargoia". Ta "Ez, hor apixatxuan katuak bezelaxe lo eitten dot, ederki", ta ez zeban nahi izaten hori kentzeik berak. [...] zeban. 
- Bai, ya ohitturia ta... 
- Bai, bai. Beran ohitturia ta... Gero, ba, [...] ez zan denporan kendu zan azkenengo jargoi... 
Baserriaren egitura mende hasieran
Ibarguren Unanue, Donato
- Ta behekaldian ze egoten zan? 
- Zaltaixa. Ganauak honaxe zeren. Trezebia guk esaten gontsan, hola, aurrera zabaltzekua ta ganuen askia. Alde horretatik han dao ondio askia; alde hontatik tabikia ein ta itxitta dao. Ganauak sukaldera begira zeren. Hiru aska edo zien hor. 
- Zuk hori ezautu dozu, baiña? 
- Bai, haura neuk ezautu neban. Sukaldia, hau, tabike hori ein zanian, horko ganauei ein jakuen kendu, bestekaldera begira ipini eta han bentanatxo bat ipini trezebia zan lekura. Gero kendu zan haura be eta berriz reformia zeoze, beti zeoze eitten. Ta holaxe. 
- Eta sukaldia? 
- Etxian, behian, hamen, sukaldia ya bizimodu dana eittekua. Hamen eitten zan arotzerixan; andrak eskutako lana, ba, goruetan laniakin galtzak [...] edo. Ondio hor dare makinia ta gauzak. Ta horrek eitten zien. Eitten ei zien. Nik be gehixao ezautu neban [...] baiño, baiña aitta ta ama be ikusten nittuan. Ta neguan, ba, arotzerixan ein ta hurrenguan egurrak be haundi samarrak ekarri hona, beheko sua. Gero, hor erdittik kendu zan, ba, horra; hortik tximinixia ein jakon. Bai. Gure aittak, beran denboran, [...] , ba, oin dala larogeta hamar bat urte edo hola -[gehitxuao be igual izango dia] , ta-berak igeltseron bati edo erain zotsan tximinixia. Eta sukaldiak erdittik tabike hori ein txikixao eitteko. 
Bueno! Bestela saloi haundi haura ta zela berotu ta...? Neguan, ba, hotzak edozein modutan be. 
- Orduan, sukaldia, zaltaixa ta... 
- Behian zien sukaldia ta zaltaixa. Ta hori aurrekaldera arkuakin daonori ataixa esaten jako. Horretxek zien etxiak zittuanak. Gero ein jakon handikalderakua. Ba, hori ein jakon "en el año cincuenta y tres" edo. Hori gero einddakua da. Baiña bestela hauxe zan. 
- Ta habitaziñuak eta...? 
- Goixan zien hamen parian zan ganbaria. Ganbara bat zera eukitzeko: garixa, gauza zerak, laboria. Ta gero, ba, beste kutxan bat edo bi. Kutxan egoten zien erropak be! Ba, kutxa... txikixauak batzuk, bestiak haundixauak, erropa-utxia. Erropa-rmaixuak gero zian, baiña aurretik kutxak zian. Ta gero, hirugarren plantan, artua-a sikatzeko ganbaria. Ta gero tetxua. Alturia bazeukan. Hiru planta zeuzkan, baiña txikixa, metro kuadraua txikixa. 
- Eta logelak edo... 
- Logelak, ba, gero, hori lehen esan doten hori aurrekoori, anpliaziño hori ein zebenian, logelak ein zittuen. Behian ataixa, hori arkope hori, eta goixan logelak. Eta gorauan ganbaria artua-a sikatzeko. Aurretik haura, han, pareta zurittutako hauraxe ei zan logelia. Haura, ba, haura kendu zala izango dia, ba... Gure aittak esaten zeban ezautu ein zebala, baiña usau sekula be ez aurretik. Ordurako hori eindda zeuan, ba, aurrerako anpliaziño hori, ta kuartuak, habitaziñuak. 
- Ta, orduan, ze eitten zeben danak batera lo? 
- Bai, gero haura... Bai, aurretik batera. Bai. Batera. Bueno, batzuk hara ta bestiak horra ta... Ta agero, hori anpliaziñua ein zanian, ba, hiru kuarto uste dot ezautu nittuala: gurasuen kuartua, neskena eta gero "sala haundixa" esaten gontsan, erdixan. Ba, han mutikuak eta aittaitta. Hantxe egoten giñan. Holaxe zien orduko kontuak. Zenbat aldakuntza egon dan! 
- Hori, ba! Hortik hasitta, ezta? 
- Bai. 
Arropak zelakoak; lixiba
Ibarguren Unanue, Donato
- Ur gutxikuak. Itturrixa urrin! Hamendik, ba, seirehun metro inguru tubo ipini giñuzen ekartzeko. Eta haraiño jun bihar. Ta han zan, pietarrixa esaten jako, erropia joteko harrixa. Eta albergia, askia. Askatzuko... Askatzura bidian dao hori. Ta han zan. 
- Lixibia-a bertan eitten zenduen? 
- Lixibia-a ein bihar zanian, ba, haraxe. Etxian, ura ekarri hamendik, ahal dan moduan, egosi. Hor. Lixibia lehen barrika haundi bat eitten zan, barrika bat ipintzen zan. Harri bat hartarako aproposa, esaten [zako] , lixibarrixa esaten jakon. Hola, harri borobil bat, bere txorrotxua, harrixak formia etarata. Eta, gero, lixiba-skia. Hortxe zan. 
Lixiba-skia, [bueno] , askatxo bat, ta hara jausten zan goittik botatzen jakon ura, ur berua, erropiai. Klaro, eitten zan hamabostian edo, ez dakit hillian eitten zan erropia garbitzia ta. Orduko izerak-ta, ehunezko izerak-ta gogorrak! Buu! Harek... Eta zikiña biguntzeko, eitten jakon barrikan ipini, tolostau, eta ur berua. Baiña, hartarako, goixan ipintzen jakon haustropua esaten jakon. Haustropua. Da izera zahartutakua edo maiztutakua, e? Ba, gutxien balio dabena ipintzen jakon goenian, eta botatzen zan ura hara. Eta han egoten zan sutako hautsa. Sutako hautsa egoten zan, ta botatzen jakon ura goittik, ur berua, eta sutako hautsan zerak erropiai, ba, zikiña harrotu eingo zotsan. Klaro! Bai, sutako hautsa. Holaxe ibiltzen zan. Hagaittik esaten da batenbat betik izeten dala etxian haustropua; danen lan zaharrak ein biher dittuena! Haustropua. Guk hala esaten gontsan. 
Baserritarren eta etxe-jabeen arteko erlazioa
Ibarguren Unanue, Donato
- Orduan, esaten dozu, errentan egoten zirala basarrittar batzuk, beste batzuk jabiak ziran. Eta errentan zerenak jabe bat zekan. 
- Jabe bat harek. 
- Eta jabiakin relaziñua zeiñen bittartez eitten zan? 
- Haren bittartez. 
- Maiordomua edo esan dozu? 
- Maiordomua, [maiordomuania] , haretxen bittartez eitten zan. Zeoze eskatu bihar bazan be nausixaana ez zan juten. Ta nausixak oso -hamen auzokuak-oso jatorrak zien, baiña betik zereri eitten jakuen, horregatik, [maiordomuania] edo horren bittartez. 
- Eta ze izaten zan hori herrikoren bat? 
- Herrikon bat, nausixari pelotia eitten zebillen herrikon bat. Besterik ezerrez. 
- Eta hemen inguruan ze nausi edo...? 
- Guk hamen... Bueno, gure auzuan, hamen behian hiru etxe; hor beste hiru... Ez, behian lau, ta hor hiru. Zazpi basarri zeuzkan nausi batek: Urdangarin. Donostian... Bueno, anai bat daka gaztia. Gero haren semiak ezkondu ta ez dia oin... Horrek etxe huandikuak. Zuek ez dozue jakingo... 
- Bai, bai, bai. Hor erreka-nduan dauana? 
- Bai. Etxe haundikuak, hangotxiak. Horrek zien... Horrek zeuzkan hamen bertan, auzo honetan, zazpi basarri. Gero, ostian... [nik dakit]... igual eukiko zittuan berrogeta hamar basarri! Hor, basalgon be bai, Azkoittin, ez dakit nun, kalian be etxiak... Bueno. Horrek zien, ba, lehengo jauntxo haundixak. Ta ez zian gizon... Nik azkenengua, don Javier de Unceta, ezautu neban hor eta oso gizon [tratatzekua] ta zera zan. Ta gero semiak be bai. Bai, bai, oso gizon jatorrak zien. 
- Eta hemen beste auzo batzuetan be... 
- Bueno, ba, danerakuak zeren. Auzotan... Hamen goixan beste bat, bi... bi etxe: Lamaño Torria esaten jako bat eta Lamaño Etxebarri -oin agroturismua-do dago eindda. Aristegik dauka hor; zer edarra dauka-. Eta horrek zien Palacio Amuategi, Amuategikuak zien horrek. Gero beste bi etxe. Bueno, bat hamen Zurra -hamen goixan etxe bat dao-palaziua da hori, elegantia, gaiñera! Hori be oin hutsik dao, baiña... Ta gero horrek zeukan beste etxe bat han behian: Egiño. Hori. Gero, beste bat, baztarrengua, Supide, haura zan Monzonena. Monzonek zeuzkan, Bergaran bazeuzkan etxiak: zerian be bai, Uberan, San Prudentzion... Hori, Palacio -zela da? - Olaso, Palacio Olaso. 
- Bai, ederra, gaiñera, ez? 
- [Oso ederra]. Ta Monzon... 
Bergarako jauregiak
Ibarguren Unanue, Donato
- Horrek Monzonen etxia zeukan jabe horrek ez zeukan terreno bat... Oin San Martiñen kurutzia, zuk ikusi dozu Bergaran? Kurutza bat hor dao "en honor de San Martin" ein zeben, ta han dao kurutza bat. Oin argi barik egoten dok, eztok? 
- Bai. 
- Argixa gastau eingo zuan. Eta han tontortxo bat dao. Eta handik eitten da bistia, hartzen dau Leniz baille... 
Mondragoi aldera, Antzuela aldera eta Bergara aldera. Tontortxo bat da, hola. Eta [han ei] zeukan horko kaballeruak [behera] sillatxo bat -udan etorriko zan, ez zan neguan etorriko-jun ta han jarritta egoteko. Zazpi area, "que son setecientos metros cuadraos" lurra Supidena hor [...]. Gauza kuriosua, e? 
- Bai, behera begira egoteko. 
- Bai, behera begira egoteko. 
- Gero, behian, parian be zera zan, dana... 
- Bai, "torre de Gabiria". 
- Gabiria. 
- Gabiria. Hori torre haundixa da. 
- Beste aldera "torre de Ozaeta" ta... Dana... 
- Bai, ba, horrek zerak dia. 
- Bai, ta berak be, ba, horrek... 
- Eta berak dana...? 
- Bera [...]... 
- Handik begira egoteko. Zela ete zaken, etxia erosi zebenian, Zurrako Reginok hori erosi zebanian agertu ei zuan: zazpi area Supidekuak. Zela, baiña? Hamen zazpi area, mendixan, ez da ezebe. Zazpi area da, ba, zazpirehun metro kuadrau ezebe ez da. Eta gero etara ei zeben zela horko jauntxuak han berak handik jarritta begira egoteko beran lurretik. 
- Begira egoteko [harek...]... 
- Bai, bere lurretik. Pixkat bazeuan... Haundixak danak, baiña haundixak bata bestia? Oingo aldian gaizki egongo zien. 
- Bai, nik uste dot alkarrekin zer haundixak... 
- Bai, zerak be, honek, Etxe haundikua -lehen esan dou-, horrek dauka jardiñera harrizko, bueno, zenbat lan einddako eskillaria, hola, goiko plantatik ta arkupia. Ta han arkupetik bidia doia. Ta hori bideori zan enpedraua dana. 
Hortik Ondartzara eta Errotetaraiño. Eta Ondartzan beste nausi bat, beste kaballero bat. Han be [hortara ei zeuan]. 
Eta "Ondartzak bai hau, baiña nere arkupetik pasau bihar", ta hoixe ez entzutiarren zubixa ein zebala. Han dao oin Ondartzako zubixa. Autopistiak urtetzen dau Bergaran...? 
- Bai, bai. 
- [...] zubi haura, zaharra, han dao oindio. 
Umetan neskame egondakoa; orduko lanak
Argialde Azalza, Maria
- Orduan, pixkat danetik ikasi zenduan, ez? Ikasi ein bihar... 
- Bai, horixe! Ikasi ein bihar! Ta han ez [zaon] orduan hola brillua etaratzeko gauzaik, e? Ta badakizu zelan danian brillua? Hartu bai zepillua eskuakin ta belauniko jarri, haintxe, haintxe, hankiakin kantsauta, eskuakin. 
- Hori ze izaten zan, brillua etaratzeko egurrari? 
- Brillua. Ta argizarixa emoten jakon. 
- Eta belauniko? 
- Belauniko. Orduan ez [jekanaun] holako katxarrorik... Harek dirudunak zittunan, baiña ez jaukanan holako gauzarik. 
- Eta etxia garbitzeko ta erropak garbitzeko ta zer eitten zenduen? 
- Zer? 
- Baiña beste kriada bat be bazaon, ezta? 
- Bai! Ni fan nitzanian haura fuera bialdu ta nik danak eitteko lanak. Erropak garbitzeko badakizu zer? 
- Labaduria, labadora, baiña ez labadora katxarro hori ta, e? Zela zan? 
- Labaderua. 
- Labaderua holakotxe harrixakin. Beste erropa mordo bat zera... izenak be ahaztu bihar jatanaz! Zerak, barreñoiak modukuak baiña beste izen bat zeuken harek. Han ipini beratzen jaboiakin-a eta jarri han erremangauta ta "venga con la mano, venga alli", hari "asi, asi, asi y asi", [...] , e?. 
- Bai, bai, bai. Gogorra, orduan, ez? 
- Ta gero albergan, aldemenian haura, ta han astindu. Bihurtu ta esei. 
- Eta hori ze izaten zan, etxian kanpokaldian itten zenduen? 
- Kanpuan, kanpuan, [...]. 
- Eta ura, ur hotza? 
- Ur hotza. 
- Errekaren bat zeuan bertan ala...? 
- Errekia be bertan. Bai. 
- Errekako ura aprobetxatzen zan? 
- Holaxe moduan. Ez, bestela zeuken harek hartuta ura, errotia zan ta ura asko bihar [zeben]. Presia [zaon] ta presatik. 
- Eta, orduan, erropak halan garbitzen zenduezen? 
- Halaxe garbitzen zian. 
- Eta ze jaboi edo ze edo...? 
- Ba, [takua]. Ta holako gauzak eitteko lanera, e! Eta plantxia ein bihar zanian, almohada-zalak lehen zinttekin egoten zien. Ez dakit ezautu dozun... 
- Bai, ikusitta bai... 
- Ba, harek be [rizau-izau] einda plantxatzen... bihar nittuan nik. Eta erropa [...] eta zer ez. 
- Eta plantxia? 
- Plantxia plantxiakin. 
- Baiña elektrikua [... txapakua]? 
- Txapan, txapan berotutakuakin. 
- Ze eitten zan, txapan berotu ta...? 
- Plantxau. 
- Ta gero barruan eukitzen zeban, batzuk izeten zien iketza edo zera sartzen jakuela... 
- Tximinixa ta guzti. 
- Eukitzen zeben plantxak? 
- Bai. Baiña haura be, ba, fff! 
- Orduan, etxeko jiria hori, ez? Erropak garbittu ta...? 
- Erropak garbittu ta koziñia be zeoze bai ta benga lana ta... 
Ogia egiten ikasi zuen; ogi klaseak
Argialde Azalza, Maria
- Eta ogixa ze... eurak erakutsi zetsuen ogixa eitten? 
- Eitten? Harek egunero ein bihar izeten zeben gau ta egun ogixa! Panaderixan hola ein bihar da, e! 
- Eta zuk ze eitten zenduan? 
- Ba, nik, han, horixe: pisau eta horrek borobildu, ta bestiei emon. Harek [ipintzen zaben] , ba, ze tamaiñu ta ze klase. 
- Eta pisau ze eitten ziñuan, iriña? 
- Pisuekin. Masia indda, e! Hauraxe ekarri zeben gero. Dana eskuan eitten zan, e! Baiña gero ekarri zeben masia eitteko trastioi. Gero makiñiorrekin eitten zan ta orduan hartu ta pisau ta... 
- Eta lehlengotik ze eitten zenduen makiña barik masia? 
- Aurretik bai, aurretik eskuakin! 
- Eta ze... bihar gogorra zan? 
- Gogorra? Horixe gogorra! 
- Zenbat denpora bihar izaten zan makiñan eitteko? 
- Uuu! Denporak be ez dakit, porke asko ein bihar izaten zan ta. Denporak... 
- Eta zelan, zelan da? Ogixa eitteko ze bihar izaten da? 
- Ura eta zera, altzatzekua, lebaduria. Iriña bota lebaduria dana han urtuta, uretan dana masia ein ta gero beinga! Horixe don ogixa eittia, besterik ez dauka. 
- Eta hazgarrixa zelan lortzen... zelan [...] zan? 
- Hazkarrixak etortzen zien paketetxuan. Oin zela esango dotsut, ba, horrek saldiandakuok etortzen dia, ba? 
- Mantekillia moduan... 
- Mantekillian-a moduko kuadrautxuak etortzen zien. Kaja osuek hartzen zien, egunero bihar zan ta. 
- Eta erabiltzen zan aurretik eindako ogiren baten masia...? 
- Gordeta? Horrek basarrixan eitten zien, e? Han ez, han beti horrekin eitten zan. 
- Harek ya, orduan, modernuauak zian, ez? 
- Modernuauak ez, hori danak panaderuak ingo zeben. 
- [...] 
- Geuk be horixe itten giñuan ta. Basarrixan hamen eitten giñuanian be geuk be hara juan ta ekarri. Horixe itten giñuan geuk be. Baiña etxian be lagatzen zan... 
- Ta ze... ogi desberdiñak zeren, ogi-lase diferentiak ala...? 
- Han ez, han dana... antzerakuak eitten zittuen beti: zopakua ta holako... ta bolluak be eitten zittuen, baiña beste, beste klaserik ez. 
- Ta zopakua ze ogi zan? 
- Zopakua... ez dozu ikusi sekula? 
- [Pipia] modukua, baiña [horrek] , ez dakizu... 
- [...]. Haura be ogixan masiakin. Baiña hola ein ta gero ebaitzen zeben ta gero, ba, "ra! " eskuakin zabaldu ta... 
Gaztainondoek zuten garrantzia garai batean
Aranzabal Gabilondo, Luis
- Hemen sasoi baten gaztaiñia inportantia izango zan...? 
- Ta sasoi baten lehen gaztaiñia... Sasoi honetan egoten zan lan asko: gaztaiñia, garua ta gero garixak be erain bihar. Gero gaztaiñak ihartu izanian, ba... 
- Orduan, gaztaiñia ze erabiltzen zenduen asko jateko, ez? 
- Bai, ba! Dana jateko. Ta saltzeko! Ta ganauendako be bai batu ezkero danak. 
- Azkenian danerako aprobetxatzen zan... 
- Bihako, ze gaztaiña asko egoten zan ta. Hor beheko gizon batek esaten zeban beti... Ba, gero, askotan ixo arbolara, hagiakin bota ein bihar izaten dia; danak ez dia jausten... igual bi hillebetera-do jausten da. "Danak ihartuko balia hobe" esaten ei eban berak gaztetan, ta gero danak ihartu. 
- Klaro, orduan lan haundixa izango zan, ez? 
- Buf! Lana terriblia! Etxe-ndotan pillak eitten zian. Eitten zian ez gaztaiña aliakin, e! Bere koskolakin. Han konserbau eitten zan gaztaiñia. Bere... badakizu zelan eukitzen daben, ezta? 
- Bai, bai, bai. 
- Han konserbau eitten zan pilla haundixak. Gero negu guztian, ba, benga handitxi! Zera, jateko, jana prinzipala! 
- Hori da. Eta... 
- Hamen beste gizon batek esaten ostan [neri] , zahar batek, ba, gaztaiñak ihartzen hasi zianian, bilddurtuta danak "Ze jango ete dou hamendik aurrera? ". Ta gero patatak ta porruek handik aurrera. Artian patatarik be ez. 
- Hori esan deste, bai, patata gitxi, ez? 
- Sartu be ez zeban iñok eitten gaiñera! Ez zeban hain [...] ta. 
- Oin ixa edoze gauzatarako erabiltzen da, ta orduan... 
- Oin danerako. 
- Eta orduan gaztaiñia zan... 
- E? Orduan gaztaiñia. 
- Orduan patatak biharrian... 
- Gaztaiñia. Lehelengotan egositta jaten zian ta gero tanboliñian erreta. 
- Ze izaten zan, hasieran egositta ta gero...? 
- Bai, berdia egoten da, ta berdia dauenian ez da erretzen ondo; sikatutakuan erretzen da. 
- Eta umetan, ez dakit, gogoratzen dozu zuri zelan gustatzen jatzuzen gehixao gaztaiñak, erreta ala egositta? 
- Erreta nahixao. 
- Bai, umetan, biharbada, eta jente nausixak... 
- Umetan? 
- Eta jente nausixak egositta nahixao edo...? 
- Ba, umiak badakizu zeaittik ez daben nahi? Lana eukitzen eben zuritzen, ta umiei emoten otsen dana zuritzeko. Ta ha erreten hasten zienien zurittu biharrik ez. Ondo erre ezkero, ba, nausixak be jaten eben; oin, gehixei erre ezkero, azala gogortzen bajakuen, ba, orduan hagiñik be ez zeban eukitzen formalik. 
Gaztaina-batzea nola egiten zen
Aranzabal Gabilondo, Luis
- Orduan, esaten dozu, gaztaiñia batu zelan batzen zenduen? Hagiakin bota...? 
- Bai. Bueno, bai, hagiakin jo ta bota. Ta lurrera. Nik ez neban asko ikusi hori, baiña... Guk lurrian gehixena. Ta, ba, ni akordatzen naiz bastante gaztaiña batzen zana be bai. Batu ta zakuetan etxera ekarten dia, zaku haundittan. 
- Eta batu gero zelan? 
- A! Eitten da zer bat, gantxu bat eitten da, egur bat, gaztaiñako... berakin gaztaiñako egur bat, ba, zabaldu ta itxi berez eitten dana. Ta eskuan hartzen da ta "ri-a! ", muelle bat daukala emoten dau, baiña ez dauka ezebe. 
- Eta izenik-do bazekan horrek? 
- E? 
- Izenik bazekan? 
- Ez dakit, ba, horrek izenik... Ez dakit, e! 
- Bai, [ha] zer bat, buelta emoten jakon egur zuzen bati. E? Mehetu, ta hola, hola eitten eban beti, hartu ta"trak, trak, trak, trak". 
- Eta esaten dozu gero gorde koskol ta guzti gordetzen zebela, ez? 
- Bai, [koskola ta guzti] , pillia ein hantxe, kanpuan, e! Barruan ez zan lekurik egoten ta. Kanpotan egoten zien. 
Batzuk hobe zala esaten eben, ez dakit. 
- Orduan, negu guztian edo... 
- Bai, negu guztian. 
-... kanpuan? Ba, zeozekin tapau... 
- Bai, bai. Ta astixa euanian, ba, pilla bat apartau ta barrura ekarri ta hortaraxe. Gero txikixak apartau [gauza] ez dianak ta harek emoten jakuen ardixei edo behixei edo, hondarrak, gauza ez dianak. Eukitzen dabe. Ba, gaztaiñak eukitzen dittu bi edo hiru ale, ta gero aldamenian txiki-xikixak, azalak, eukitten dittu beste batzuk. Ta harek apartau ta ganauak jaten zittuen. Ta pillan sobratzen bazan be harek be ganauendako. 
- Eta ganauei ze... behixei...? 
- Behixei ta ardixei. Bueno, behixendako ez zan asko geratzen, baiña ardixak gustora jaten eben. Ta gero ardixak kanpuan be jaten eben geratutako hondarrak, basuan billatzen zittuen danak, ta batzuk errebentau be [eitten] eben, e! Lehelengotan. Lehelengo [jausten] hasten zianian ardixak... ta harek beti egoten dia kanpuan, ta orduan pixkat jaten edo zera ta batak baiño bestiak gehixao jatearren edo beinga! , "ra-a-a". Ta gero, gaztaiña asko jan ezkero, ba, ase eitten jakuen itxuria, ta harek errebentau eitten eben "prat". Harek ardixak aprobetxatzen zian, e! Ez zian akabatzen hola golpe-olpera, baiña... Bai. 
- Eta esaten dozu gero zakutan sartu... 
- Zakutan sartu eta etxera ekarri. 
- Eta etxera. Eta saltzeko be izaten zian, ez? 
- Bai saltzeko izeten zian. Gurian, bueno, salduko zan hamen be baiña hor, hor [beheko etxian] ta asko saltzen eben gaztaiñia. Asko, e! 
- Eta ze... hemen Brgaran edo...? 
- Bai, Bergaran. Erostailliak egongo zian orduan be, almazenistak egongo zian. Ta harek alia garbixa ta ona erosten eben, e! Bai. Gure amamak esaten eban Elgetatik be etorten ei zien andrak, ba, basarrittarrak laga gaztaiñia nahikua batutakuan, ba, laga. Beste lan batzuk ein bihar, garixak edo ta... Elgetatik andrak etorten zian azkenengo hondarrak batzera. Bai, hartu ta zakukada bat bizkarrian eruan ezkero, ba, edarto! 
- Eta, esaten dozu, oin sasoi honetan, gaztaiñiaz aparte, gero garua be...? 
- Garua bai, garua. Ta artian igitaixakin ebaten zan garua, e! Igetaixa. Jakingo dozu zer dan, ezta? 
- Bai, bai, bai. 
. Ta "raka-aka-aka" danian. Ta gero, etxera ekarri bihar garua. Garua gauza inportantia zan! 
- Bai, sasoi baten bai, ez? Eta hemen garo-ail haundixak zekazuezen edo... hemen inguruan? 
- Bai, bai, bai. Garo-aillak eren mendi-aiñetan onak, e! Ta terrenuak asko balio eben orduan. 
Gaztainak etxerako eta kalean saltzeko
Aranzabal Gabilondo, Luis
- Eta esaten dozu gero zakutan sartu... 
- Zakutan sartu eta etxera ekarri. 
- Eta etxera. Eta saltzeko be izaten zian, ez? 
- Bai saltzeko izeten zian. Gurian, bueno, salduko zan hamen be baiña hor, hor [beheko etxian] ta asko saltzen eben gaztaiñia. Asko, e! 
- Eta ze... hemen Bergaran edo...? 
- Bai, Bergaran. Erostailliak egongo zian orduan be, almazenistak egongo zian. Ta harek alia garbixa ta ona erosten eben, e! Bai. Gure amamak esaten eban Elgetatik be etorten ei zien andrak, ba, basarrittarrak laga gaztaiñia nahikua batutakuan, ba, laga. Beste lan batzuk ein bihar, garixak edo ta... Elgetatik andrak etorten zian azkenengo hondarrak batzera. Bai, hartu ta zakukada bat bizkarrian eruan ezkero, ba, edarto! 
Garo-batzearen garrantzia
Aranzabal Gabilondo, Luis
- Sasoi honetan, gaztaiñiaz aparte, gero garua be...? 
- Garua bai, garua. Ta artian igitaixakin ebaten zan garua, e! Igetaixa. Jakingo dozu zer dan, ezta? 
- Bai, bai, bai. 
. Ta "raka-aka-aka" danian. Ta gero etxera ekarri bihar garua. Garua gauza inportantia zan! 
- Bai, sasoi baten bai, ez? Eta hemen garo-ail haundixak zekazuezen edo... hemen inguruan? 
- Bai, bai, bai. Garo-aillak eren mendi-aiñetan onak, e! Ta terrenuak asko balio eben orduan. Asko balio eben. 
Gaur, gaur gehixao, ezta, pezetetan, diru gehixao, baiña orduan euken balore bat basuak. Oin ez dauka. Gaur-aur, piñudixa bota ezkero, batek piñudi haundi bat, ba, erdixa inguru han geratzen da ha, ez dau [sartzerik] be nahi. 
Oingo gaztiak-ta ez dabe nahi hori. 
- Lan asko eta... 
- Ha etorten da... Bai, lan asko dauka, ta gero hogeta hamar urtera artian... Lehen, ba, diru pixkat hartzen zan apeiakin, papelerarako ta, baiña oin ez da hartzen dirurik be. Ta derrior kendu ein bihar dozu. 
- Hogeta hamar urte urte asko dia... 
- Bai, hogeta hamar urte lehelengotik, ta berrogei hobe. 
- Eta garua batzera zelan juaten ziñazien edo? 
- Garua ebatera astixa euan denpora danian, beti. 
- Ze izaten zan, inportantia gero ganauari azpixak eitteko edo? 
- Bai, ta azpixak eitteko bakarrik ez zan inportantia, zan satsa biher izeten zan solotarako. E? Soluai bota ein bihar jakon! Orduan ez euan abonuik. Ta ha botatzen zan soluai gaiñian, "ra-a-a-a", zabaldu eitten zan gero. Gero satsa [ganauei] etara kanpora. Ha, fermentau eitten eban harek gero pillan; xehe-ehe eitten zan, gaiñera, txiki... apurtu. 
Gero soluan zabaldu gaiñian, abonua moduan, bardin. 
- Orduan, abono moduan satsa erabiltzen zan? 
- Bai, bai. Inportantzia haundiña abonutarako eukan harek, soluai botatzeko gaiñian. Oin, oin [gaiñera] ez jako soluai [botatzen]. Orduan danak, solo danak, bal-altz geratzen zian botata. Dana, e! "rrrrrrrr", ta, klaro, hori da negurako ta udarako ta, ba, noberak erropia jaztia moduan soluandako. Bai, abonua da; garua abonua zan. 
Lurrarentzat gehien erabiltzen zuten ongarria satsa zen
Aranzabal Gabilondo, Luis
- Abono moduan ze erabiltzen zenduen satsa ta karia be erabiltzen zan? 
- Bai, karia be erabiltzen zan, baiña gutxi karia, e! Karobixak hamen badare egondako lekuak. Baiña nere denpora ezkero gutxi. Aurretik eitten eben karia. Ta karia botako zotsen, botatzen zotsenian, seguramente, gehixegi, batera gehixegi. [Gutxi hobe] eskatzen dau kariak. Orduan karabixa eitten eben batek, ba, bua! Botatzen eban solotan sendo ta lurra harrotzen eban gehixegi. Nik karia eitten ezautu dot hortxe, Gaztandolan. Basarri bat dao hor Goimendixan; Bergarakua da haura. Han bai. Harek be bota otsen karetan...! Karabixa ein eben, baiña buo! Gehixegi. Ya lau urtian, lau urtetik lau urtera-do bota ezkero aldiko... Oin be bai, falta [dauke] , honek lurrok kare faltia dauke. 
- Hori zelan igartzen da? 
- Analisetik. [...] hortik lau urtetik lau urtera eskatzen dau, ba... Zuk... Nik analisa bialtzen badot zerera, eittera, zenbat kare bota bihar jakon, ba, esango dotsue. Ba, hainbeste tonelada hainbeste hektareai. Ta handik lau urtera beste hainbeste; aldiko gutxi. Honek danok falta dabe karia, lur honek danok. 
- Eta lehen, ez dakit, zeu gaztia ziñanian, analisisak-ta eitten zian? 
- Ez, artian ez zian eitten. 
- Artian ez, ez? 
- Ez. Orduan, klaro, ez zan jakitzen... 
- Guk analisak lehelengo aldiz, ba, ointxe hogeta hamar bat urte edo ein giñuan. "Falta de cal y... ", bai, berak esaten dittu danak, "Hay que echarle esto", baiña "falta de cal" badauke. Ta urak, berriro, sobre dauka karia honek uronek. 
- A, bai, e? 
- Bai. [Horri] eitten jako kostria, ta hori da pixkat karia, behintzat, pixkat. Dana ez da izengo, baiña... 
Garoa igitaiarekin mozten zuten
Aranzabal Gabilondo, Luis
- Eta, orduan, esaten dozu, garua inportantia. Hori, ez?... 
- Bai, bai, garua zan inportantia! 
- Ongarrixa ta... 
- Garua ez eukanak eta dirua eukanak garo-ail ona nun dauen jakitzen bazeben, erosi eitten eban, e! Urrin bada be bai, e! Ez jako ardura hemendik ixa [Ibarrondora] juanda be. 
- Orduan garo-illak ez zian izaten hemen noberanak normalian, edo bai? 
- Bai, hamen... 
- Baiña erosi be eitten zian...? 
- Bai, baiña batek saltzeko ipini leike garo-ail bat, ezta? , dirua falta edo. Ta harek terrenuak dirua [eukitten eban]. 
Bai. 
- Eta ze ordaintzen zan? Asko? 
- E? 
- Asko ordaintzen zan ala...? 
- Bai, bai, orduko denporarako asko ordaintzen zan. Nik [ezin neike esan zenbat zer] , baiña orduko denporarako garo-ailla zan gauza estimau bat. Segiakin ebai, ta gero burdixa kargatzeko lekuak be onak euki deixela. Lau samarra bazan ta... Garo-ailla ona, jeneralmente, paraje lauan egoten zan, mendi-aiñetan, hor. Ekin Gallastegi Torretik hortik Elgetara bittarteko hori gaiñori be oso ona zan garua eitten. 
- Eta esan dozu lehen igitaixakin... 
- E? 
- Igitaixakin mozten zebela... 
- Bai, igitaixakin. 
- Zegaittik igitaixakin ta ez segiakin? 
- E? Segiakin hasi zian, ba, segia etorri zanian, ta segan jentiak ikasi ebanian. Gure aittajaunak-ta segaik ez eban hartuko sekula be! Ta aittak bai. Ta guk igetaixa gutxi, garixa ebateko bakarrik. Garua, nik ezdot ebai garoik igetaixakin. Txarra parajia egonda be, ta batzeko nekeza egonda be beti segiakin. Eske igetaixakin ebaten dana... 
Zuk eitten dozu holan "rak" hartu ta "ra-a", aspel bat eitten da, ta ha lagatzen dozu "danba! " zuzen-uzen: kertenak alde batera, bestia bestera. Ta zuzen-uzen, e! Gero beste [bat be botatzeko] , hiru igual alkarren gaiñian. Ta harek, paraje txarra bazan, ba, burdixa kargatzeko lekura eruan ein bihar izeten zian. Karga bat ein ta... Segiakin ebaittakua, berriro, paraje ona, "raka-aka" batzen ta goittik behera bueltaka-ueltaka-ueltaka bide ondoraiño. Bai. 
- Bai, hor egongo dia, ezta... 
- Ikasi ein bihar dia horrek. Ta oin, ba, iñok be ez daki horrek. Ta igetaixa zer dan be ez daki. Etxe askotan igetairik be ez da egongo. Igetaixa badakizu ze dan, ezta? 
- Bai, baiña ondiokan egongo da, ez? 
- Bai, neuk be bi daukat hola formalak; bat erosi ein neban, [gaiñera] , ointxe puntuan eukitzearren. 
- Erabili, biharbada, asko ez... 
- Bai, erabili be zeoze... 
Gari-ebakitzeko igitaiak nolakoak ziren
Aranzabal Gabilondo, Luis
- Ta oin, ba, iñok be ez daki horrek. Ta igetaixa zer dan be ez daki. Etxe askotan igetairik be ez da egongo. Igetaixa badakizu ze dan, ezta? 
- Bai, baiña ondiokan egongo da, ez? 
- Bai, neuk be bi daukat hola formalak; bat erosi ein neban, [gaiñera] , ointxe puntuan eukitzearren. 
- Erabili, biharbada, asko ez... 
- Bai, erabili be zeoze [ein bihar ta] , sasi bat ebai edo, ez dakizu? Baso askotara fan be ezin leike ein ta. Oin, bazoiaz mendira ta igetaixa badaukazu, "rast! rast! " ebai ta pasau eitten zara. Igetaixak gastau ein dia. Gari-bateko igetaixak, horrek hagindunak izeten zian, gaiñera. 
- Ze izaten zian? 
- Garixa ebateko igetaixak eukitzen eben hagiñak danian, "ra-a-a". 
- A! Diferentiak zian? 
- Bai, diferentiak zian. Harek Uberan be eitten zittun, Uberako errmentarixak be eitten zittuan. 
- Bai, e? 
- Bai. 
- Eta zelakuak zian, orduan? Hagiñak zekazen? 
- Hagintxuak, txiki-xikixak, zerian, barruan, hojan. [Hau]... kutxilluak eukitzen dittu, ba? 
- Bai, bai, bai. 
- Iguala, bardiña. Holakotxe hagintxuekin, igetaixa. Hau guk esaten [dotsaun] oin daren igetaixak horrek dia, ba, kutxillo fijuak zeran moduan, sega-getaixa [esaten...] horrek. Horrek ez dauka hagiñik, baiña bestiak ez dia sega-gitaixak, bestiak dia garixa ebateko igitaixak. 
- Eta espezialmente, osea, garixa ebatekuak? 
- Bai, bai garixa ebateko eindda espezialmente. 
- Eta zegaittik edo? Hobeto ebaten zan halan garixa? 
- Bai, heldu eitten dotse ta. Bestiak laban eitten dau pixkat motza badau edo, ta [harek] garixa ebateko. Harek holan izaten dia, arkua eukitzen dabe. Ta kertenakin. Guk Uberako zeranak ez giñuzen erabiltten, Uberako errementarixanak, baiña horrek fama haundixa euken. Horrek ferixetara fan ta, ba, berakin ohittutakuak. Pixkat, hola, igetaixa igesixa ipintten eban, gaiñera, zabaltxuaua muturra ta. Ta, klaro, askok garixa, ba, eskutakada haundixa edo hartzekuak edo ikasittakuak harekin gehixao ebaten eban. Gorautik be bai, e! Garixa batzuk nahi izeten eben behetik ebatia etxe batzutan; beste batzuk goratxuaotik. 
- Hor etxe bakoitzak, orduan, beran... 
- Bai, ez, persona bakotxak jeneralmente. Bai. [...] garixa, gerrikomiñakin dauenak, ba, ezin leike behetik makurtuta ibili ta harek, halakuak, pixkat goratxuautik. Hamen Elgetan, ba, etxe baten hamen bestekuak faten zian gari ebatera ta horko gizonak, ba, goratxuaotik ebaten eban pixkat. Goratxuaotik ebaten dabenak harek bere ohitturia eruaten dau beti. Bai, hasiko da behetik ebaten, baiña hamar miñutu barru jarriko da bere martxan. Elgetan [hori] esan otsan horri mutillorri: "Zuen zaharra pasatzen dan lekuan gari-baten hurrengo egunian, behintzat, behixak ondo jatxitta bialdu bihar". Badakizu ze esan nahi daben horrek? Behixei errapiak behera fan ezkero garixa ebaittako lekuan urratu eingo dabela. 
Garoarekin zugatzak egiten zituzten
Aranzabal Gabilondo, Luis
- Orduan, garua ebateko igitai e... 
- Hagindunakin ebaten zan jeneralmente garua be, harek heldu eitten dau, gogor heltzen dau ta, tirakada hobia, bestiak ba, labandu leike pixkat [moztxuau] euki ezkero hagiñik bakua, ta arku txikitxuaua eta igitai kuriosoagua, txikitxuauak izaten dira. Harek izaten dira arbixa txikitzeko, erremolatxia txikitzeko, etxian, barruan, ganauandako, hartu ta, tras-ras-ras-ras... hortarakoxe dia horrek. 
- Ta gero garua zelan jeisten ziñuen? Burdixakin, burdixa kargau... 
- Bai, ekarri etxera ta pillau, eitten zian, ba barruan lekurik ez zan egoten asko be, kanpuan eitten zian zugatzak... zugatza badakizu ze dan? Bedar metak, ikusiko ziñuan, ba horretxek zugatzak, garuakin be eitten zian e, ondo eiñ ezkero, han ez zan... urte bixan be ez da [mozten] , ondo eiñ bihar, puntia rraa! Hartu behetik hola, puntia zorrotza eukitten bazan... 
- Eta zelan eitten zian ba garo metak? 
- Ba, jarri bat gaiñian ta beste batek bota gaiñera, bat gaiñian egoten zan, sartzen zan egur bat erdixan, honen moduan, bat bakarra, bueltan-ueltan, lehenengo zabal hartzen zan ondua, ta gero gora orduko, ba estu-stu-stu-stu, puntan ipini ezkero zeozer, e, punta-unta-untan ta ipinten ez bajakon be, oiñ badare plastikuak eta zerak baiña orduan ez zeuan ezebe, oiñ, e, danak gastau dia horrek! 
- Eta puntan zeoze ipintzen jakon, e? 
- Bai, zeoze ipintzen jakon batzutan, puntan-untan, zeozer, ez dakit, edozer gauza, zaku zahar bat ez bada be, baina ez baeuan be, batzuk eitten eben, ba, ifiñi garua hola, kertenakin gora begira, ta lotu han pixkat, ta gero ba, harek botatzen eban dana kanpora. 
- Eta hor esan dozun makilla horri zelan esaten jakon, ardatza edo zelan? 
- Ba, ardatza... bai, ardatza. Hori, zulo bat eitten zan lurrian ta gogor sartzen zan, ta han egoten zan ha, baiña, bedarrandako be bai, oiñ bedar-rdatzik ez da eitten, oiñ eitten dia pelotak eta fuera. Nik ez dot ikusi fan dan urtietan, bape. 
- Gero eta gehitxuau ikusten dia... 
- je... 
- Orduan garuakin be eitten zan... 
- Bai, bai, garuakin eitten zian, asko gaiñera, basuan be, bertan be bai igual. Gero ekarri, geruau ekarri. 
- A, gero bihar ala, [kubiertia] kendu eta... 
- Bai, bai. 
Udazkena, urte-sasoi gogorra
Alberdi Oruesagasti, Evaristo; Mugerza Arregi, Maria
- Urte saso´ honetan gaztaiñak batu, garue ekarri... 
- Garixek eraittia... Udazkena lan askokua. 
- Sagarra... 
- Sagarra [be] bai, baiña garotan, ta gari eraittia. Ta honek nola dien aldapak eta muga-rte estuak, guk atxurrakin sopizartu eitten geiñuzen bedarrak batzuk. Harek batu pilletara ta gero burdiñariakin erein. Goldiakin bota ta lurra bajatzen zan ta... 
- Zikiña otarriakin kendu... 
- Zikiña otarriakin ein, ta lan asko udazkenian´e. Gero artorako, ba, pagatxia egoten zan, eta haura burdiñariakin ezin urratu ta goldatu. Lurra behera bajatzen zan, ta ez giñuan nahi izaten, baiña... Ta orduan lurretan. Artua eraitteko, ya lurretan negurik gehixena eitten giñuan. Lurrian ez da egongo lur asko nik bizkarrian ibili baekoik. 
Baserriaren historia eta bilakerari buruzko kontuak
Lonbide Elorza, Juane
- Orduan, zu noiz jaixotakua zara? 
- Neu? "El veintinueve". 
- "Veintinueve". Eta basarrixa beti ezautu dozu holan? 
- Nik bai. 
- Beti holan? 
- Bai. 
- Aittana zan, berez, basarrixa, edo...? 
- Bai, ni jaio orduko bai. Basarrixa aittena zan. Aurretik errenteruak izandakuak, baiña ni jaiotzerako ya erositta euken basarrixa. 
- Eta bi etxebizitzakua da, ez? 
- Bai, baiña bixak batera erosi [ei eben]. Ta hori hortikaldekuoi, uezaba batenak hirurak, eta hirurak batera saldu ei zittuen. 
- Lehen asko estilatzen zan, ez? Basarrixak -edo askotan entzuten da-errenteruak zian edo...? 
- Bai, errenteruak lehen hamen gehixen danak errenteruak. 
- Zer zan? Ba, halako Bergarako jauntxoren batek edo hemen inguruko basarri pilla bat eukiko zittuan eta... 
- Gure auzokua ez zuan horren jabia? 
- E? 
- Horren jabia gure auzokua...? 
- Garitano Elorrixokua, [Antoliñekua]. 
- A! Harek dirua ipini. 
- Bai, [...] , baiña uezaba hamentxe Angiozarkua. 
- Angiozarkua? 
- [Han ipintzen dau]... 
- Han leidu zenduan, ba? 
- Bai, bai... 
- Hori izatez Angiozarkua. 
- Hori da. Gero, juan zan mendian, oin dala ehun bat urte edo barriztu ein zeben, ez? 
- Bai. 
- Bueno! "En el dieciocho. Ochocientos... "... 
- "El ochocientos dieciseis" dao barriztauta hori. 
- [Ta arkuak ein zian, baiña...] 
- Bai. [Baiña hori zan] Angiozarko batena. Ta gero, bi anai ei zian ta bata Amerikara fan ei zan. Ta Amerikatik etorri ta hor abogaun bat hartu ta beste anaiai tranpia ein ta etxe danak berak saldu ta beria, [bizi izateko] anaiena be, ez dakit, zeoze pagau erain edo zela be. Baiña diruak hartu ta Amerikara atzera. Anai batak bestiei tranpia ein ta... 
Etxe-jabeari errentaren ordainketa noiz egiten zitzaion
Lonbide Elorza, Juane
- Eta zuk entzunda, errenteruak-ta -aintziña, e! gurasuen edo aittajunan sasoian-jabiari, etxe-abiari errentia garittan-ta pagatzen jakola? 
- Bai. Honenbeste gari ta artua ta... Bai. Ta gero kapoiak be bai batzuk, edo oillasko edo... Hola izaten ei zan. 
- Hori ze izaten zan, gabon inguruan edo? 
- Bai, gabonetan izaten ei zan... 
- [...] geure akorduan ondio [Oreikuak]... 
- Bai! Baitta zera be bai [...] , Aretxabaletako zera. Izena zela eukan be... "Koipe" esaten jotsenen. 
- [...] 
- Bai, horrek batzuk -danak ez eben eukiko, baiña batzuk-askok, garixa, honenbeste gari, ta artua, ta gero gabonetan kapoiak eta hola. Gero igual, ba, horrek, gari-reittiak eta asko gastau ein zian, ta gero, ba, dirutan izango zan. 
- Ta garixa-a ze izaten zan, hainbeste anega eta...? 
- Bai. Etxe batzuk gehixao, zelako basarrixa dan. Beste batzuk gutxiao. 
Bizimodua asko aldatu da
Osoro Elkoroiribe, Tomas
- Ta zelan gogoratzen dozu basarriko bizimodua umetan-ta? 
- Umetan-ta hementxe, jaixa ta astia ta zapatua ta domekia danak hementxe umetan. 
- Lehengunian komentatzen genduan, asko aldatu da dana bzimodua? 
- Bai, bai, bai. Oin, atzo jardun eban zeren geiñian, hau, eskuko telefonuen geiñian. Eskoletan prohibidu ein bihar dittuela lekun batzuetan edo, zazpi-ortzi urtekuak eta seikuak be telefonuekin faten diala-a jardun eben esaten. 
- Eta zeuek zazpi-ortzi urtekin etxian telefonorik be ez, ez? 
- Ez, zazpi-ortzi urtekin? Hirurogeikin be ez! Ez. Ondio hamasei urte ez dakaz telefonuak hemen. 
- Asko aldatu dia gauzak, ez? 
- Bai, bai. 
Baserriaren historia
Osoro Elkoroiribe, Tomas
- Hemen, basarrixan historixia-do badakizu? Hemen zeure aurrekuak egon izan dia beti? 
- Bai. 
- Aittan partetik? 
- Aittan partetik, bai. Nik aittitta hemengua ez neban ezautu. Haura, itxuria, gure aitta-a gaztiak zian arte hil zan. Bai. 
Ta gero, hemengo amandria... Egon. Hemengo amandria? Bai, hemengo amandria gero ezkondu zan bestekuakin. 
Ta ha bestekua be denpora askora barik hil zan, itxuria. Igual, ez dakit nik, sei urtian edo zortzixan biziko zan, baiña... 
Baserriaren historia
Osoro Elkoroiribe, Tomas
- Eta hemen inguruan entzunda dakazu, ba, hemengo basarrixak errenteruak edo basarri, halan, jaberik bazeken? 
- Danak ez. Errenteruak zian Olakortakua be bai, Kosteikua be bai. Kostei. Hau, Agirrebeñan etxia Kostei zan. 
- Ze egoten zian gehixao etxe-abiak ala...? 
- Ez, ez, ez. Eurak, eurak beti. 
-... ala errenteruak? 
- Errenterua, errenterua; etxe-aberik sekula be ez! Errenteruak. Errentia pagau ta berana eban errenteruak etxia. 
- Eta zein zan jabia? Bergarakoren bat edo? 
- Ez, ez dakit nungua zan, Etxezarretan esaten otsen. Etxezarretan basuak ta etxiak esaten eban hor. Etxe bi zian ta... Ez dakit nungua izango zan ha uezaba. 
- Ta uazaba ze izaten zan, berak zekazen terrenua ta basarri asko ta... 
- Hor basarri bi ekazen ta terrenuak haundixak ekazen. Oin Oñatiko batek dakaz horrek erositta. 
- Eta zuk entzunda dakazu jabiari edo uazabari, ba, lehen, antziña, errentia garittan-a pagatzen jakola? 
- Bai, garixak eta kapoiak. 
- Hemen inguruan be halan zan orduan? 
- Horrek ez dakit zerekin pagatzen eben. Horrek ez dakit. Horrek dirutan pagauko eben seguruao, baiña hemen Asurtzakuak bertan beste bizitzakua ekan uezaba, ta harek, ba, garixa. Ta lehen, gero, garixa entregau ein bihar izaten zan gose-rtietan, ta gero, eitten eben, itxuria, erdixa garixa ta beste erdixa dirua. 
- Eta hori ze izaten zan, pagua gabonetan eitten zan? 
- Gabonetan, bai. 
- Eta kapoiak be bai? 
- Kapoiak be bai. Oin ez da kapoirik-ta usatzen. Bueno, egoten dia saltzen-a ferixalekuan, baiña lehen, esaten eben errenteruak kapoiak erosi bihar izaten zittuala uezabari pagatzeko. 
- Erosi edo berak...? 
- Berak hazi etxian, batzuk hazten zittuen itxuria, baiña beste batzuk erosi. Bai. Ba, ostian, errenteruak horretxek: Olakortakua ta Kosteikua, ta hantxe goixan Asurtzakua. Bestiak hemen, nire akorduan, bakotxak beriak ekezen hemen etxiak. 
- Badare auzo batzuk hemen Bergaran, ez? Auzo batzuetan basarri asko... 
- Bai, errenteruak gehixao. Bai, hala esaten dabe, behintzat. 
- Orduan aldia egongo zan etxe-abia izan edo errenterua... 
- Bai, aldia egongo zan. 
- Beti eukiko zeban inportanzia, ba, garixa-a gordetzia, baiña pagau bihar danian, gaiñera... 
- Horixe ba. Bai. Ta etxerako nahikua hartu ez. Urtia pasatzeko, ta artian pagau ein bihar harekin, ba... 
Gariaren garrantzia
Osoro Elkoroiribe, Tomas
- Garixa inportantia zan orduan, ez? 
- Bai. Lehen dana, garixa ta artua ta... Besterik ez zeuan ta! 
- Eta ogixa, ez? Ze urte guztirako ogixa... 
- Urte guztirako ogixa, bai. Babia ta dana. 
- Anaia: Gaztaiñia be bai, ez dok? 
- Bai, gaztaiñia bai. 
- Baitta. Orduan basarrixan ze jaten zenduen? 
- Babia urtian gehixen. Bazkaittan babia. Ta afaittan, ba, patatia edo porrua edo... Hurrengo berakatz-aldia ta... 
Euana. 
- Gaztaiña-asoian be gaztaiñia... 
- Bai, gaztaiña-asoian gaztaiñia. Bai. 
- Gaztaiña-atzia, gaiñera, oin sasoi honetan izaten zan edo...? 
- Bai. Domusantuetatik eta atzera gaztaiña-atzia jeneralian izaten zan. 
Baserriaren egitura
Osoro Elkoroiribe, Tomas
- Ta zuk basarrixa beti ezautu dozu holan? 
- Nik bai. 
- Nahi dot esatia, ba, sukaldia, habitaziñuak.. 
- Bai. 
- Beti oin dauan moduan... 
- Bai. Lehenao, ni jaixo-a baiño lehenao, baiña hau barrixa dau. Han harutzao euan beste sukalde bat. Hau obriau ein ebela izango dia, ba, larogeta hiru-au bat urte edo. 
- Eta bi sukalde zekazen orduan? 
- Bai. Handikaldia, ointxe be "sukalde zaharra" esaten dotsau. Ezebe ez dao traste zahar batzuk besterik, baiña "sukalde zaharra". 
- Eta, orduan, zuk beti ezautu dozu beheko sua... 
- Bai, bai, bai. Beheko sua beti. 
-... dauan tokixan ta... 
- Bai. Ekonomikarik ez lehen. Beheko suan. Goizian ohetik jaikittakuan armozua eitteko be hantxe sua ein ta esnia egosi bihar izaten zan. 
- Hemen habitaziñuak, entzunda aittari edo amari edo, halan, alkoba haundi bat egoten zala ume guztiak bertan lo eitteko... 
- Ez, hemen ez. 
- Oseake ya bazekazuezen habitaziñuak separauta edo... 
- Bai, bai. Lau habitaziño haundixak euazen hemen; ohe biko kuartuak euazen lau habitaziño. Ta gero hor behian be baeuan beste habitaziño bat, baiña goixan geunkazen hemen ohe bikuak lau kuarto. 
- Orduan koltxoiak-ta zelakuak izaten zian? 
- Koltxoiak? Arta-alutiakin eindakuak batzuk, zerik, mollerik-ta barik. Mollian zerbiziñua ta koltxoiana bixak arta-alutazkua ein ta hantxe. 
- Zuk hori ezautu dozu... 
- Bai, ezaututa nao ni hori. 
- Eta gero, horren ondoren, ardi-anazkuak? 
- Ardi-anazkuak. Ardi-anazkuak ha kendu zanian. Gero harek be txarrak diala ta oin kenduta dare ardi-anazkuok be. 
- Arta-alutazkuak ze zian, komoduak? 
- Arta-alutazkuak, ba, zaku bat beteta izatia moduan. Koltxoi-zala edo betetzen zan arta-alutiakin, baiña haura harrua izaten da, ta zulua eitten jakon hari. Koltxoia-a jositta egoten da, baiña ha ez zan jositta egoten. Alde haundixa. 
- Bai, gero ardi-anazkua ipini zanian, aldia, ez? 
- Bai, bai. Ardi-anazkua? Jesus! Famosua zan! Ta gero, harek be danak gastau dia oin. 
- Ardi-ania lehen gauza askotarako erabiltzen zan, ez? 
- Bai. Ta oin bape ez dau balio. 
- Galtzak eta... 
- Galtzia eitteko-a asko. Jersia be bai batzuk eta... 
- Ta oin ya ez daka apenas estimaziñorik... 
- Ez, estimaziñorik ez daka bape. 
Baserriko abereak
Osoro Elkoroiribe, Tomas
- Zeuek hemen ardixak euki dozuez? 
- Oin bai, lehenao ez. 
- Lehenao ez? 
- Lehenao ez. Ez. Hemen bestekuan-a bai, ta Lezetan-a bai, baiña gurian lehen ez zan ardirik egoten. 
- Baiña ganaua bai? 
- Ganauak bai. 
- Zer ziran, behixak eta...? 
- Bai, behixak eta idixak. Ta [bestela] txahalak. 
- Txarririk-ta? 
- Txarrixa bai. Urtian bat etxian jateko. Ha izaten zan urterako gorabeheriori. 
- Bai, inportantia txarrixa be... 
- Bai, bai. Jaixan edo, garbanzua ta okeliakin egosi ta... Ostian... 
- Esan dozu, behixak eta... Oillorik? 
- Oilluak bai. Beste asto bat be bai kalera fateko. 
Lan-banaketa baserrietan
Osoro Elkoroiribe, Tomas
- Zein juaten zan herrira, ba, esne-altzen eta? Zein urtetzen zan? Ama edo...? 
- Ama batzuetan, ta beste batzuetan geu. Geu gehixao ama baiño. Bata eskolara fan bihar dalako, bestia bestia fan bihar dalako, ba... Ama astian behin edo juango zan ta akabo. 
- Denporarik be ez, ez? 
- Ez, ba. 
- Hainbeste ume etxian eta... 
- Bai. 
- Orduan, ze izaten zan? Gizonezkuak ze bihar eitten zeben? 
- Soluan edo mendixan. 
-... gizonezkuak ganaua ta... 
- Bai. 
- Ganaua, basua... 
- Bai. 
- Hori ze izaten zan, gizonen biharra, ez? 
- Bai. Ta andrazkuak etxian ta kanpuan. 
- Ortua...? 
- Ortua ta gari-baten ta danian andrazkuak. Gari-bateko sasoian? Bai. Geu umiak zaintzen, txikixauak zaintzen. 
- Ume-ain? 
- Bai. Ta ama solora. 
- Orduan soluak ze izaten zian, haundixak? 
- Haundixak edo... nahikua. Orduan euan adelantuakin erabiltzeko nahikua, igetaixakin ebari bihar izaten zian garixak danak eta. 
- Orduan segarik ez zenduen ezautzen ondiokan? 
- Segia bai, bedarra ebateko, ta garixa ebateko ez. Bedarra ta garua-a ebateko bai segia, baiña garixa ebateko ez zan hemen. Gero makiñak urten eben, baiña makiñak urten ebenerako laga ereittiari. 
- Hemen noiz laga jakon garixa ereittiari gitxi gorabehera? 
- Ez dakit nik, baiña igual hogeta bost urte edo izango dia. Eztok? Holako bat izango dittuk. 
- J: Baitta gehixao be! 
- P: Berrogei be bai. 
- Berrogei ez dittuk izango. 
- J: Berrogei ez, baiña hogetabost [baiño...] 
- Bai. Bai, Ibarrolan neuk joko neban azkenengo. 
- Nun? 
- Ibarrolan, hor beheko basarri baten. Eurak jo jittuen, behintzat, iñor barik. Fango giñala gari jotera ta eurak jo jittuen, ta haretxek azkenengo. Bai. Hogeta hamar urte pasauta hemen azkenengo garixa egon zala. 
- Ta esaten dozu garixa, gaiñera, igitaixakin. 
- Igetaixakin dana. Bai. 
- Ta igitaixa ze izaten zan, espeziala? Haginduna edo...? 
- Bai. Nahi dozu ikustia? Ekarrixok, hortxe daok laba gaiñian. 
- [...] 
- Bai, laba gaiñian badao zahar bat. 
- Pekatua izaten zan segiakin moztia garixa? Pekatua ez, baiña ez zan... 
- Ez zan... 
- Kurioso ein bihar zan, ez? 
- Bai, ba. Kurioso ein bihar zan, alerik-ta galdu barik. Kurioso ein bihar izaten zan, ta ez zan... Ta batzuek [berari] segiari beste katxarron bat ipinitta ebaten eben harekin, baiña, gero, lotzeko-a ez zala ondo geratzen ta... Bai. Hola izaten zan. 
- Orduan, soruak ze izaten zian, garixa, artua...? 
- Ta arbixa. 
- Arbixa, ganauendako. Arbixa segiakin mozten zan? 
- Ez, igetaixakin etaratzen zan arbixa. Etara ta ekarri. Bai. Garixa egondako lekuan; ba, garixa julio inguruan ebaten zan, ta agostuan arbixa sartu han. Ta haura etortzen zan, arbixa, ba, negurako. Ta, gero, berriro abrillian edo maietzian, atzera artua ereitten zan. Arbixa egondako lekuan, artua. Ta, gero, ha artua kendutakuan, garixa atzera. 
Urte birik bat trukau eitten zan solua. 
- Ze izaten zan hori, solua pixkat... 
- Hobeto egoteko edo esaten eben, ta, ba, txandan faten zalako. Solua geldi bape euki barik, artua egondako lekuan garixa ereitten zan; gero, garixa kentzen zanian, arbixa; ta arbixa kendutakuan, artua. 
- Eta, gero, ortuan ze eukitzen zan? 
- Orduan porru batzuk edo, ba, leka edo... holako zer batzuk. 
- Letxugarik eta...? 
- Letxugak bai. Zanahorixarik-ta ez, e! Lehen zanahorixarik-ta ez zan egoten. Ez. Oin eukitzen dou, baiña lehen zanahorixarik-ta ez zan egoten. 
- Eta tomatiak? 
- Tomatia, lehen, edozein baztarretan sartu ta eitten zan. Gorriñak ez zeban hartzen, ta oin gorriñak hartzen dau. 
Tomatia be gutxi! Artua ereindakuan edo, arto artian sartu [beti ta]. Haintxe tomatia. 
- Eta jaten zenduen tomatia? 
- Jan, gordiñik ez, e! Gerora bai, baiña... 
- Baiña lehen, umetan-ta... 
- Ez, ez, ez. Ta letxugia be azukriakin ta binagriakin. Gure tio bat, hor, Bidebarrixetan bizi izan zan. Haren alabian alabia-do zuk akaso ezautuko dozu. Ba, harek hil zanian be, olixuakin tomaterik jan barik geratuko zan ha. 
Errementariak eta perratzaileak
Osoro Elkoroiribe, Tomas
- Hau da igetaixa. Forma hontara hartu ta... 
- Kurioso-urioso, esan dozu, alerik galdu barik, ez? 
- Bai, bai, alerik galdu barik. Horixe bai. 
- Hau, oindio igetai ona dao hau garixa ebateko! 
- Baiña honek ez daka hagiñik, ez? 
- Hagiñak? Bai. Pasaixozu hemen hatzamarra holan... 
- A! Bai, bai, bai. 
- Ta honek be, mozten zianian, eruan ta maillukiakin ta zintzalakin pikatzen zittuen berriro. Ha be bihar ugarixa ez zan izango, ze honi emon bihar jako maillukadatan... Honek be igual eukiko dittu berrehun hagin edo hemendik hara orduko. Ta harek danak zintzala ipini gaiñian ta maillukiakin jo. 
- Banan-anan? 
- Bai, kalera eruan ta errementarixak. 
- Hemen errementarixa zein izaten zan? 
- Bergaran euan errementarixa. 
- Kalian? 
- Bai. 
- Hemen inguruko basarriren baten ez zan egon errementaririk edo perratzaillerik edo...? 
- Ez, ez, ez. Horrek kalian. Kalian [zian] horrek. 
- Haura [izaten zan] , hor, Amillagan, Bergaran, Amillagan gizon bat pikatzen zebana igetaixa. 
- Eta berak ze eitten zittuan, erraminttak be bai? 
- Bai. 
- Edo konpondu bakarrik? 
- Konpondu. 
- Zorroztu... 
- Bai. Ta [burdixendako] burpillak eta kataiak eta hola ibiltzen zan. Burdiñaria be izaten da, ha be zorroztu ein bihar izaten zan; goldiari punta barrixa ipini ta holako biharrak eitten zittuan errementarixak. 
- Orduan, hemen inguruan, basarrixetan-ta ez zeuan... 
- Ez, ez. Basarrixetan ez zeuan errementaririk. Segia-a bai, etxian pikatzen zan, baiña igetaixa ez. 
- Normalian, halan, basarriko tresnak-ta erosi eitten zenduezen ala zeuek ein? 
- Erosi, erosi. Tresna unikua eskubaria edo -kamioia fango da hor ointxe-, eskubaria-do izaten zan basarrixan eitten zana. Edo atxurrari kertena edo aizkol-ertena edo holakua bai, baiña atxurra ta aizkoria ta horrek erosi. 
- Eta perratzaillerik? 
- Eibarrera fan bihar perratzilliana. Zerian euan, hor, Abontzan edo. Oin tabernia badakizu nun daon Abontzan? Haintxe bestaldian. 
- Eta ganaua eruan bihar izaten zan bertara? 
- Ganaua eruan bihar bertara, bai. 
- Ez zan, ba, erreza izango, ez? 
- Ba...! 
- Bidia, e! 
- Bai, fan-ldixa ein bihar, fan-ldixa ein bihar. Ta, gero, horkua kendu eban, ta zerian gero euki eban, hemen, Sallabenten. Egon zan, Berdengillo basarrixan egon zan perratzaillia. Bai. Ta hara fan bihar izaten zan. Elgetako kamiñotik fan, ta Otaolako kanteratik behera. Kamiñua kurutzau bihar, ta aurretik, ba, soltian, baiña, gero, azkenalderako laguna bihar izaten zan kamiñua pasatzeko be. 
- Klaro, hor be, zeuek igarriko zenduen, ez? Gero ta trafiko gehixao ta bidia... 
- Bai, ba. Trafikua gehittu zan, ta behian kamiñua kurutzatzeko... Hemen, Elgetako kamiñuan-a, ba, ondo etortzen zian. Bota soltauta aurrian, ta hor etortzen zian. Automobillen bat edo bi bidian tokatzen zian danak izaten zian, ta, ba, hor etortzen zian aurrian. Baiña behian diferentia izaten zan. 
Elosun jaiotakoak
Alberdi Garbizu, Jesus; Larrañaga Igartua, Bitori
- J: Ta erregen egunien. 
- Erregen egunian, e? 
- J: Bai, bai. , erregen egunekua. 
- Oseake, egun espeziala, ez? 
- J: Bai, bai, bai, bai, egun... Hori esaten zeben lehen, esaten ze... erregiek ekarri nindduela esaten zeben zerak eta... 
- Bai, e? 
- J: Bai, gurasuak hala esaten zeben behintzet, harek ekarrittakua nitzala ni. Baiño gero, gero hasi nitzen konturatzen pixkat, baiña ez segittuen, e! Ene! Trankil bizi giñen ta... Tontuek ez giñen baiña ezjakiñek bai, ta gero konturatu nitzen beste zerbait ete zeuan hor. Baiña behin burura etorri jatan hori... asunto hori etorri jatanian handi aurrera nahiko buru-antsaziño euki nuen, e! Harik eta erabaki artien zela izen zeikien hori. Baiña bai, behintzat erabaki nuen noizpaitten, baiña ez nintzen atrebitzen ez gurasoei ta ez anai-rrebei esaten. "Hori ez dok, ba, hola izengo", baiña... Behintzat, azkenean, neuk erabaki nuen bazala erregieandik fuerakua zeozer bazeola erregieandik kanporakua, bai. Bazan, bai. 
- Eta zu, Bitori, noiz eta nun jaixotakua zara? 
- B: Ni be Elusun. Elusun, martxuan seixen, hogeta hamabixen. 
- Oseake, urtebeteko aldia dakazue... 
- B: Urtebete gaztiao. 
- Eta basarrixak be gertuan dare zeuenak? 
- B: Bai, ni Narbaiza basarrixen. 
- J: Bai, bai, basarrixek gertuan dare. Alkarren gertuen, bastante gertuen alkartu giñen. 
- Orduan, ume-metatik ezautuko ziñazien... 
- B: Onbre! Hoixe! 
- J: Bai, bai, bai... Eskolan alkarrekin ibili giñen ta nik uste dot handitxik hasi giñela gu alkarrekin ta gaur arte. 
- A, bai, e? Eta bizimodua, umetako bizimodua zelakua zan orduan? Eskolara ta juaten ziñazien beti ala...? 
- B: Ke, ba! 
- Basarrixan lanik ez zeuanian ala noiz izaten zan hori? 
- J: Nik sei bat hillebete ein nittuan eskolan. Eskolan formal antzien ein nittunak sei bat hillebete. Aurretik ez giñuan guk eskolaik ikesi. Dotriñiakin nahikua lan euki giñuan ta... kitto! Haura... handik aurrera eskolarik [...]. 
Eskola zaharra
Alberdi Garbizu, Jesus; Larrañaga Igartua, Bitori
- J: Alkarren gertuen, bastante gertuen alkartu giñen. 
- Orduan, ume-metatik ezautuko ziñazien... 
- B: Onbre! Hoixe! 
- J: Bai, bai, bai... Eskolan alkarrekin ibili giñen ta nik uste dot handitxi hasi giñela gu alkarrekin ta gaur arte. 
- A, bai, e? Eta bizimodua, umetako bizimodua zelakua zan orduan? Eskolara ta juaten ziñazien beti ala...? 
- B: Ke, ba! 
- Basarrixan lanik ez zeuanian ala noiz izaten zan hori? 
- J: Bai, nik... nik sei bat hillebete ein nittuen eskolan. Eskolan formal antzien ein nittunak sei bat hillebete. Aurretik ez giñuan guk eskolaik ikesi. Dotriñiakin nahikua lan euki giñuan ta... kitto! Haura... handik aurrera eskolaik [ez...]. 
Lehenguan esan [nizun] han Bergaratik jun ziela bi... bi maestra ta haretxek erakustittako apurrakin oinddio hola bizi gaittun. Oinddio hola bizi gaittun. 
- Orduan eskola zaharra ta zeuek ezautu zenduen... 
- J: Bai, ondo! Han dao oinddio Elusun eskola zaharra. 
- B: Sakape zulo bat. 
- J: [Kobraixotako] ganbara zahar baten egoten giñen, baiña... 
- Bai? 
- J: Bai. Ez zan leku haundiik, baiña bueno... Hala ere zeozer ikisi bagiñu, baiña ez, ez zeuen, gaiñera... maestro zeona´re adiñien aurrera zoian ta... Larogetaka urte ta allegauta geratu zan bera be ta ez, handik ez zeuen ezer ikesterik. Gero honek erun zittuenien haretxek mobidu zeben eskolia hamen ta gero, ba, kanpora. Horrek alde ein zebenien batera-estera hasi zan hor bertako jende gaztia´re, batzuk Bergarara, beste batzuk Zumarragara, beste batzuk Azkoittira ta... norabait mobidu. Ez zeuen hor. 
- Orduan zeuen edadeko ume asko zeren Elosun? 
- B: Bai! Ordun jende asko juntatzen giñen! Ordun asko juntatzen giñen! 
- J: Gero egon zan beste maestra bat. Zela zan haura? Gu ez giñen ibili, gu alde eindda ordurako, baiña... 
- B: Bai, Madalena edo... 
- J: Madalena edo, bai. Ha oso emakume ona izan bihar zuen; ona izan bihar zuen harek. 
- B: Bai, baiña haura bastante gero, e! 
- Bai? 
- J: Bai, oindio´re, behintzet, harekin batera ibilittakuek eta eitten dittue bazkaixak alaçkarrekin ta bai. Ondoezak... ondoezak eitten jakon uste dot. 
- B: Bai, nahiezak uste dot eitten jakola. 
- J: Mareon batzuk eta eitten jakon ta... Oso... Baiña beste basarri baten egoten zan ta... Alde ein zuen, alde ein zuen, baiña haren eskola lagunek asko akordatzen die oinddio harekin. Haura emakume kuriosia izen bihar zuan. 
- B: [...] gure eskolako denboran lana baldin bazeon, bateko ittulia ta hurrengo ganau zaitzia ta... eskoliai errez lagatzen jakon, e! Oso-so errez laga. 
- Bai, ezta? Orduan, gaiñera, gurasuak biharbada be ez zeben problema larrei ipiniko, ez? 
- Ez, ez, ez, ez. Harek nahixao zeben eskolara bialtzia baiño etxeko... edo ganauek zainttu edo nunbaitten ardi-aintzie edo etxien han, etxe inguruen bertan. Ez zan orduen, eskoliai ez jakon orduen inportantziik emoten. 
Han ez behintzet! 
- Ez, han eta inguru guztian be ez, ez? 
- B: Bueno, han ez behintzet. 
- Orduan basarriko bizimodua, ba... 
- B: Bai, basarrikua halaxe zan ta... 
- J: Bai, bai. 
Arrasate asko aldatu da; desagertutako baserriak
Altuna Egidazu, Felipe
- Ama esan zenduan, gaiñera, ze basarrikua zan edo nungua zan? 
- Arrue, Arrue basarrikue. Oin Eroski dauen lekuen zauen bi bizitzako basarri bat. 
- Oin Arrasateko sarreran, superfizie haundi horretan... 
- Bai, bai, Eroski zera supermerkadue dauen lekuen zeuen. 
- Eta etxebizitza bi zian... 
- Bi etxebizitzakue, bai. 
- Eta zelakua zan inguru haura? Zuk ezautu zenduan... 
- Ingurue dana soruek. Ta leu-eue zan. Leuteda hori, Eroski dauen leuteda hori. 
- Bai, ikusten da, gaiñera, lautadia. 
- Bai, bai, Ta bueltan errekie. Bai. 
- Eta dana soluak, ez? 
- Han soluek. 
- Arrasate asko aldatu da? 
- Guztiz. Bueno! Gure ume-enporan Arrasaten ze lau... bost milla lagun edo zien. Ta zeuen, ba, lehengo... oin parte zaharra esaten jakona. Bai. 
- Gero fabrika aldetik be asko hazi da ta etxiak be... 
- Lehen enpresak hiru izango zien: Zerrajera, Elma eta Arrue-an Martin. Hiru izango zien. 
- Ta gerora... 
- Gerora, ba, horreik ezkutau dia ya esateko. 
Baserriko lanak; basoa
Altuna Egidazu, Felipe
- Ama, esan dozu, Arrue basarrikua. Basarrixa zelakua zan? Gogoratzen dozu? 
- Bueno... Etxe bezela ala basarri bezela? 
- Bueno, etxia. Sukaldia ta zelakuak zekazen? Ze zan, halako basarri zaharra? 
- Bai, bai, zaharra, basarri zaharra, lehenauko erara puskat. 
- Beheko sua ta... 
- Bueno, beheko sua gero... nik ezautu nauenian ya ekonomika o zera eukiko zauen, bai. 
- Eta ze zan...? Esan dozu dana inguruan soluak zekazela... 
- Buelta danien soluek. Bai. Ta hola sail haundixek ez, baiñe behintzat leutadak zien ta leku ona. 
- Orduan ze ereitten zan han inguru hartan? 
- E? 
- Ze ereitten zan? Garixa edo artua edo...? 
- Orduen, garixe, artue ta gero negurako ganauendako jana arbixe. 
- Alde horretatik ez zan asko aldatuko, ez? Inguru guzti honetan basarrixetan... 
- Danak antzera, danak antzera. Gero, patata puskat etxerako ta gero beste baratza sail bat ta kitto. 
- Ganaurik eta bazeken? 
- Bai, bai. Bueno, ganauak... hemen behixek eta idixek normalien basarri danetan zeren. 
- Idixak be bai? 
- Bai, bai, bai. Basarririk ez dot uste egongo zanik idirik ez zeuenik. Ta gero, ba, basoko lanak eta garotan ta asko eitten zan lehen. 
- Eta derrior idixen indarra bihar... 
- Bai, bai, bai. Hola, lan arin samarrak zienien, baserriko lanak-ta arin samarrak zienien, behixekin be ibiltzen zan, baiña normalien idixek. 
- Orduan, aman basarrixa haura. Familixia bertan bizi izandakua...? 
- Bai, ba, Eroski in arte bertan bizi izan zien. 
- Eta aurretik familixa guztia bertan...? 
- Bai, bai, bai, bertan, bertakuek. 
Errementari eta ferratzaile lanen inguruko azalpenak
Laskurain Gabilondo, Lorenzo
-Sutegixa eta iunkia ta, zarata haundixa egongo zan, ezta? 
- Bai, din, daun, dun! maillu haundixekin. Nere lagun batek, zereko... Luis Larrañagak dauzka aittajunan erremintta danak gordeta; taillar bat, almazentxo baten dauzka, hango tenazak eta. Akordatzen naiz ni, "horrek ikusitta najak ni lanian" esaten jat. Berak be bai puxkat, baiña (gu baiño) gaztetxuaua da-a. 
- Zela juaten zan errementarixa jantzitta? Akordatzen za? 
- Urdin, beti. 
- Amantal haundiren bat edo? 
- Prakak eta alkondaria harek beti. Neguan jertsen bat edo, txaketia, txaketa azulak eta be bai. Orduan lanian maonezkuak jazten zien. 
- Eta perratzaillia inguruko basarrixetan... 
- Ekarri eitten zeben, ganaua ekarri eitten zotsen horrek perratzeko, bai. Hor perratzen zittuan, bertara ekarritta. Gero laguntzen zotsan ermentarixai. Ondo, ondo. 
Emaztea: Gero hau Uriarte Elusura-ta bera joaten zan. 
- Bai, haura be mobiduko zan. Haura be jungo zan. 
Emaztea: Beheratxuao zeuan beste bat, e. 
- Hementxe, kalian bertan. 
Emaztea: gu juten giñan ikustera zela... , hementxe, berta-ertan, herri erdi-rdixan. 
- Umiendako politta izango zan, ez? 
- Bai ba, hoixe. Ganaua, hemendik sartzen zotsen korse bat, faja bat, eta hemendik beste bat, eta jaso eitten zeben gora. Eta hankak gero lotu eta hola aurrian aurrekuak eta atzian atzekuak, eta gero hola ipintzen zeban hankia, eta gero hamen perrak ipini; eta gero azkazkalak edo horrek, "las uñas", horrek gastau zer batekin eta berri-erri eindda bialtzen zittuen. Klabau hortxe zeretan, ta-a-a-a! Josi danak eitten zittuen. 
Gehixenetan zer izaeten zien, idixak edo? 
- Bai, irixak asko orduan eta behixak gutxi. Behixak lan eitten zeben behixak bakarrik, bestiak ez zittuen perratzen. 
Eta zaldixa asko, zaldixak. 
- Astuak? 
- Astuakin enaiz akordatzen. Baleike, baiña enaiz akordatzen. Baiña zaldixa-a asko. 
Karruakin zebizten zaldixak-ta, kamiñuan zebiztenak-ta, horrek asko gastatzen zittuen, eta horrek bai. Eta irixak-ta, behixak be bazeuzken batzuk; irira aillegatzen ez zienak ba lanerako behixak. Behixak esnia-a emun eta gero gaiñera lana eraiñ etxian. Horrek be bai. 
Uztargilea San Lorentzo auzoan
Laskurain Gabilondo, Lorenzo
Eta gero puxkat goratxuao auzuan bertan zeuan uztargiña be bai. Uztarrixak eitten zittuan eta zan Arruti. Izena... 
- Juan Kruz? 
- Juan Kruz. Bazekizun, e? 
- Besteren batek kontauta. Arruti esan dozunian. 
- Semia Felix. 
- Eta honek artistak zien. 
- Bai. Ta-a-a! Harekin be bai, hari be makiña bat denpora egoten giñan begira. Bueno! 
- Eurak joaten zian normalian baserrixetara, ez? 
- Bai, hori bai. Hartzen zeban bixkarrian zera, aparatua, erreminttak eta, bara bat-ta, neurtzekua eta basarriz-asarri. 
- Egun beteko lana. Goizian joan askotan eta... 
- Bai. Eztakit zenbat tardatzen zeban, baiña harek handik akabau arte ez zeban urtengo, eztot uste. Lo ein bihar bazeban, lo be bertan eingo zeban igual. Pentsau, e, eztakitt. 
Udazkeneko istorioak
Garitano Elkoroiribe, Maritxu
-Basora. Bidebaso bat eta bazittunan, etxakiñat gehixao aillegau naizen be. Bai, egonda najaon, bai, hona etorri ezkero egonda najan beste baten han. Baiña orduantxe izaten zonan Angiozarko San Migel inguruak eta zerak eta gu hara erremeixara. Erremeixaik ez giñunan lagatzen, ingurukoik be ez. Eta harako. Eta ni juten nintzonan hartu astua eta goizian Bergara. Bergaraiño ez, Altos Hornosera. Altos Hornos, Ozeta... , hortxe izaten najittunan esne-artitziok. Amak esaten jostanan: "bueno, azkar etorri, gero Bidebasora jun bihon bazkaixakin eta. " Urtetzen giñustanan Maritxu Uskarkua, Juli Aldai-txeberrikua eta bueno, hiru-au bat hola nere antzekuak esniekin. Nik esaten notsan, "bueno, nik gaur prixia jonat, e, basora jun biha jonat bazkaixakin-a. Eta ahal dabenak ahal daben moduan etxeratu. Juten nintzonan eta amak bazkaixa gertauta. 
Osintxuko toponimia
Arando Zangitu, Jose Mari; Zenitagoia Berriozabal, Jose Mari
- Bai, gaiñeko tontorra Miekan ta txabolia baiño beheratxuauan. 
- A! Horixe izengo da txabolia, honen azpixan. 
- Ta horrek azpixorrek Mieka. 
- Tontor-ne hori? 
- Bai. Horrek azpikaldia Mieka esaten jako. Oin hortik Muskitxura juatia onena, e! 
- Muskitxun... 
- Gaztaiña... einda dakazue, Anbeltza ta? 
- Ez. Hor errekatxo horri zela deitzen dotsazue? Atxuriondotik pasatzen dan hori... 
- Hori Elusu errekia dok hori. 
- Muskitxuko errekia... 
- Muskitxu erekia. 
- Bixak ipini... [...] 
- Ta hor Billoteittik Arando aldera daon hori aldapaori? 
- Ba, hori [...] Gaztaiñaundi hari lehelenguai. 
- Gaztaiñaundi ta gero han behien [... terrenuak be bajarek] eta... 
- Gaztaiñaundixa ta gero Aanbeltz hurrengo segidia, Anbeltz. 
- Billotei... 
- Billoteiko etxaburuan. 
- [...]. 
- [Egon hari] , erreka aldera, eskubiko aldera jarri, Iraban aldera [...]. 
- Zera, bestekaldia indda daukou. 
- Bai, Muskitxu inda [...] ta... 
- Iraban aldera basuak [Billoteixak]. 
- Bestaldia indda dauke... 
- Hau nola esan dozu, orduan? 
- Gaztaiñaundi... e... 
- Gaztaiñaundixa. 
- [...] Gaztaiñaundixa. 
- Hori nun... zera dao, Billotei aldera ala Arando aldera? 
- Puskat Arando alderatxuao goixen. Han bidie badao ziherrera, [... txabolatik] , haren azpikaldien. 
- Ta horren kontran Arando aldera ze esan dozu daola? 
- Aranbeltz esaten jako horri mendialde danorri. 
- Handik gora, Galartzako zelaixen azpikaldien... 
- Bai, hau Aranbeltz. 
- Baiña zeuek nola esaten dotsazue? 
- Aranbeltz, guk Anbeltz, Anbeltz esaten dotsau, Anbeltz. 
- Ta horrekin noraiño zertu bihar dok oin? 
- Ba... 
-... plano horrekin? 
- Hori [...]... Hori nehikua. Baiña hori ya... 
- Hortik aurrera hasi ta noraiño juan bihar dok, ba, [... raiño] , ala? 
- Ez, hortik aurrera ezingo gaittuk fan. Hori ixa zerera... 
- Kostei-a hemen geratuko dittuk? 
- Bueno, hori segun zeuek zenbateraiño dakizuen, gero puntu bat allegatzen da, ba, guk hortik aurrerako konturik ez dakiu. Ordurarte, ba... 
- Guk be Anbelztik aurrera behetik nik neuk ez jakixat Anbelztik aurrera izenik eta ezer. Han [...] eta bajarek han aurreko han azpixen, baiña... Izen horrek Billoteiko Juanitok eta horrek jakingo juek hori. Hortik aurrerakua [...] ez dakit. Guk lagatzen dounetik Kostei beheko zulo hori. Basozarra ta hor badittuk. Ta hor, [Gantxeik] piñua sartzen dabitzena ta horrek, horrek, ba, hortaiko batzuk hartuta ein bihar, hortaiko bateana fanda. [...]. 
- Bai, horraiño... Aranbeltzeaiño... 
- [...]. 
- E? 
- Aranbeltzeaiño [...] lagatzia onena. 
- [...] bagaittuk, nahikua juau bigarren [...]. 
- Oin onena izengo dok berriro kanposantuan ekin ta hori [...] zulo hori jasotzia puskat gora. 
- Lehen alderantziz [...]. 
- Hori dok, hori jaso Miekara arte. 
- Bueno, lehelengo basarrixekin hasiko gara, ez? Situatzeko puskat. 
- Bueno, Oreittik ekin bihar dok berriz be... 
- Bai, baiña basarrixak [danak ipiniko dou] izena -hemen izenekin datoz-ta basarri danak... 
- Orein parian gaiñekaldian Olalde. 
- Olalde. 
- Puskat ezkerrera dala ipini hori. 
- [...]. 
- [...] Beran pare inguruan ixa. 
- Bai. Gero Azkorta egongo da, ez? 
- Azkorta puskat eskumarao. 
- Ta horrek [...] Azkorta gaiñekua, azpikua ta erdikua? 
- Bai. 
- Zein...? 
- Azpikua, erdikua ta gaiñekua. 
- Ta Erdikua ze da txikixaua edo...? Eske... 
- Ez. 
- Bi bizitzakua. Bi bizitza pegauta [...] , Erdikua ta Gaiñekua pegauta jarek ta Behekua dok aparte. Hogei-ogeta hamar bat metro edo... 
Osintxuko toponimia; baserrien izenak
Arando Zangitu, Jose Mari; Zenitagoia Berriozabal, Jose Mari
- Eta gero hor txaleta eindda badao, txaleta edo etxe berrixa, [...]. 
- Bai, geiñekua, geiñekuak [ein...]. 
- Pegante dao? 
- Pegante. Anpliau ein juan pixkat. Pegante dao. 
- Ta gero zein dao gorao? Galartza? 
- Galartza. 
- Zela deitzen dotsazue? 
- Galarza. Galarrolaza ekarten jok eskitturan gurien, ba, izena. Oin, guk geuk Galartza, baiña Galarrolaza... Guk geuk Galartza esaten dotseu. Galartza Zaharra ta Galartza Berrikua. Baiña eskitturan [hartik] eta Galarrolaza. Dana hoixe dok, ba. 
- [...]. 
- Azkorta be Azkargorta. Guk Azkorta esaten dotsau geuk eta... Esan Galartza, Galartza. 
- Aiuntamentuko zerian etorriko dok hori Galartza Berri guriana ta zuena Zaharra. 
- Bai, Galartza Zaharra, aiuntamentuko txapiak hola ekarri jok. En kanbio, [...] ikusi ta Galarrolaza. 
- Gero hamen beste bat Txikirri? 
- [...]. 
- Zer da hori? 
- Hau beste batenbatek [...]... 
- Hau Landatz? 
- Laudatz. 
- Laudatz? 
- Bai. 
- Hori goixan, ez? 
- [...] Galarzan... [goixan]. 
- [... oin] Mekoletak [hartu...]. 
- Ez. 
- A, bai, bai. 
- [...] Mekoletak eta Txikirri eta honek danok... 
- Txikirri, Mekoleta, Olaa. 
- Zela joian hori? 
- Honen eskumakua. 
- [...]. 
- Hori bestaldekua dok. 
- Horren segidan dia Txikirri ta. 
- Laudatz hau, orduan? 
- Bai. 
- Hemen egon biharko dok... 
- Hor egon biharko da nunbaitten, ez? 
- Bai. 
- [...]. 
- Galartzak? 
- Hori gero. 
- [...]. 
- Txikirri ez da azaltzen? Mekoleta be ez? 
- Hola izengo dok horren segidia. 
- [...]. 
- [... zabala] ta kontria dok eta... 
- Osintxu nun azaltzen [...]? 
- Osintxu ze, ezin dok topau? 
- Bestia Soraluze [...]. 
- Hortik eskuma aldera... 
- Aber, Osintxu; hemen Galartzak, hemen Olabarrixak... 
- Harutz orduan. 
- [...]. 
- Gero Mekoletak egongo dia, ez? 
- Mekoletak. Oin Txikirri hartu dok, eztok? Ta Mekoletak. 
- Ze dia bi edo...? 
- Bi, Mekoletak bi. Oin, etxe [...] izena berak jakingo juek, oin hiru etxe bajarek eta. 
- Bai, osea, ez dauke horrek Zaharra ta Berrixa ta holako...? 
- Guk Mekoleta Haundi ta Mekoleta Txikixa edo ze zittuan, ba, lehen? 
- Ez, horrek Mekoletak. 
- Mekoletak guk esan izan dotsau beti. Mekoletak. Bata [Benitona] , bestia bestekua... Mekoletak. 
- Ta gero... 
- Gero Olaa. 
- Olaa be Irabanen sartuko da, ez? 
- Bai. 
- Zein? 
- Olaa. 
- Bai, ba, lehen [egon dana Ola be]. 
- [...]. 
- Hori ze da, zela esan dozue? 
- Olakua. 
- Olakua? 
- Guk Olaa, Olaa esaten [...]. 
- Zuek esaten dozue Olaa? 
- Olaa. 
- Ta besteik badao Irabanen sartzen dan basarriik? 
- Olalde apuntau dozu? Bai... 
- Bai. 
- Olalde... 
- Laudatz ta kitto. 
- Laudatz Iraban da? 
- Honbre. 
Osintxuko baserrien izenak; Kaparra auzunea
Arando Zangitu, Jose Mari; Zenitagoia Berriozabal, Jose Mari
- Zu, ta Kaparra nun da? 
- Kaparra hau dok, Urzelai, Izarre, Galarra... hori Kaparra baillia dok hori. Ze...? 
- Untzeta... 
- Hori Kaparra baillia. 
- Kaparra baillia? 
- Ba, Kaparra baillaria. Ba, Kaparra. Bestia Iraban [... ko dok] , Iraban baillia, ba, hori Kaparra baillia. 
- Azkenengo basarrixa zein da, Bitxurtu? Ala ez? 
- Bai, zea, [...] kontran dauana... Ziardi. Ziardei Bitxurtu baiño aurreratxuao. Hor markauko dau basarrixa, oin be han daok eta. Haura punta bat eta beste [...]. 
- Ta Kaparra zer da Ziardeittik...? 
- Ziardei ta Untzeta [...] dok hori. Hau baillara dana. 
- [Muguneraiñok??]? 
- Bai. 
- Bale, bale. 
- Hori, Galarra, Izarre, Gerondo... Kamiñoz bestaldia, hori dok Kaparra. 
- Oxanguren ez? 
- Oxanguren Basalgo [...] , Oxangurenerarte. Ziardeittik Mugarrira, kamiñuaz bestaldia dana Kaparra dok, Kaparra baillia. 
Belastegi errekaren inguruko baserri-izenak.
Altube Allbisua, Jesus Mari; Aristimuño Kortabarria, Juan; Urrutia Makazaga, Benigno
- Gutxigorabehera zuek esaten badozue nun daon eta zera, nik topauko dot. Baiña baserrixak eta markauta dare, e? Esate baterako, oin hemen gare, [etxepe] honetan, Mekolalde hau da, hemen dao Lesarri behekua edo ipinitta, hemen errekatxo bat doia hor Basalgo aldea... 
- Belastei errekia... 
- Belastei errekia. 
- Horrek izena Belastei errekia. 
- Belastei errekia? Bueno, hasiko gara Belastei erreka inguruan daren baserri danekin? 
- Bai, bai. 
- Ba, nahi dozuen tokittik hasi. Barrenetik hasi ala...? 
- Ba, hortik behetik gora [...] Belasteiko errekia... 
- Lehelengua Belastei bolua. 
- Belastei bolua? 
- Errekian kontran dauena. 
- Bai. Segi. Han inguruan beste...? 
- Telleixa. 
- Goratxuauan Tellerixia. 
- Tellerixia? 
- [...] errekatik pixkat [... ao]. 
- Gero goratxuao Belastei. Olazabal hurrengo goratxuao. 
- Ta goratxuao Oxangurenak. Bi bizitzakua basarri bakarra. Ta gero harutz Gallastei. 
- Errekia pasauta. 
- Gallastei. Beste bat be badao gorao... 
- Torria, Gallastei torria. 
- Gallastei torre. 
- Ezkerretarao beste bat... 
- Amutxastegi. 
- Amutxastegi. Bi jarek, bi Amustegi zaharra ta Amutxastegi berrixa. Bat erreta [...]... 
- Goi-oixan daona zein da? 
- Goi-oixan Gallastei torria. 
- Bai, baiña... 
- [...] daukana. Ta gero [handikaldeti...]. 
- Barrixa goixan daona. 
- Ezkerrera bi etxe. 
- Gallastei torretik ezkerrera, Basalgo aldera. 
- Barrixa, karreterian, Basalgoko karreterien kontra. 
- Hori Barrixa? 
- Bai. 
- [...] 
- Bestia, Zaharra... 
- Bestia, Zaharra, beherao? 
- Bai. 
- Gero Eguren. 
- Eguren. 
Basalgo auzoko baserrien izenak
Altube Allbisua, Jesus Mari; Aristimuño Kortabarria, Juan; Urrutia Makazaga, Benigno
- Basalgo bertakuak bai? 
- Guk Basalgo bertakuak be bajakixau danak. 
- Aber, ermittiak ze izen dauka? 
- Santiago. A, bai, hau ya dok... 
- [...] 
- Gero [honek] Lesarri behekua [baldin bajauan] , Lesarri aurtengua ta Lesarri goikua hor egongo dittuk nunbaitten. 
- A, bai horrek be ez juau hartu. Aber, Lesarri... 
- [...] Lesarri bolua [kamiño...]... 
- Ermittiak ze izen esan dozue? 
- Santiago. 
- Lesarri behekua, hurrengo Lesarri aurtengua... 
- Aurtengua... 
- Ta Lesarri goikua. 
- Hor beste bat, etxe zahar bat [...] bota... 
- Baiña kamiñuaz azpittik jaok Lesarri bolua. Hemen kamiñuan azpittik. 
- A! Erreka onduan daona? 
- Bai. 
- Lau, Bolua. 
- Hor beste bat behia jota jaok aspaldixan, Iribeetxeberri edo, oin desapareziduta dao haura. 
- Gutxigorabehera nun zeuan? 
- Hori Lesarrittik Egurenera bittartian. 
- Bai, hortxe Belastei boluan parian gaiñien. Baiña hori ez daola zenbat urte? 
- Belastei bolun parian? 
- Parian. Basalgo aldera, Basalgo aldera. [...] ezkerrera. 
- [...] 
- Basarrixa zuan hori. 
- Bai, bai, nik ezautu najuan haura... 
- Ondiokan pistarik geratzen da? 
- Ez, pistarik ez jak. Pistia lurrezkua. 
- Basua [...]. 
- Egurra etaratzeko pistia bakarrik, e? 
- Bestela pistarik [...]. 
- Nun hartzen zan? Zeatik hamen Belastegi bolutik...? 
- Bai, goratxuaotik. 
- Pixkat goratxuaotik. 
- Egixa pare inguruan. 
- Egixa pare inguruan, ezkerretara? 
- [...] 
- [...] Basalgo aldera. 
- Santiago aldera. 
- Pistia bukatzen dan tokixan egongo zan ala...? 
- Bai. 
- Bukatzen dok pistia? Handik aurrera ez joiak iñora pistarik. 
- Motza da pistia, ez? 
- Bai. 
- [...] 
- Berrehun metro? 
- Berrehun, hirurehun... ba! Hirurehun be bai. Buelta ta abar ta... 
- [...] 
- Ze izen zeukan honek? 
- Iretxeberri. 
- Iribe etxeberri. Iribe gero agertuko dok Basalgon.. 
- Bueno, basarrixak danak esan dittuu? 
- Bai. 
- E? Ez, ez, ez, hemen, e? 
- Lesarri goikua hartu dok, eztok? 
- Bai. Bueno, gero han auzoko bertakuekin... 
- Nahi dozue segidu hemen edo...? 
- Bai, bai, bai, bai. Bueno, ermittia esan dou... 
- Bai, Santiago. 
- Gehixao ze daukau han? 
- Han aurrekaldien bertan, ba, Iribe. 
- Iribe [...]. 
- [...] etxia. 
- [...]. 
- Horreatik zan bestia Iribe etxeberri? 
- Bai, bai. 
- Eskumetaa, bueno, Iribe jaraittuta...? 
- Lonbide ezkerrera [antzera]. 
- Ezkerrera, Lonbide. Ta eskumatara? 
- Parien Iñarre ta Iñarre etxeberri. 
- Iñarre, Iñarre goikua ta Iñarre etxeberri. Hiru [...]. 
- Hiru dia? 
- Bai. 
- Teillatu berdiñan azpixan dare? 
- Ez. Teillatu berien Behekua ta Goikua. 
- Behekua ta Goikua. Ta Iñarra Etxeberri aparte zuan. 
- Kontran, e? Baiña aparte. 
- Pistia bittarte dala. 
- Bai. Ta beste bat beheratxuao...? 
- Bai, Gibelondo edo Gilondo... 
- Gibondo edo... 
- Gilondo, Gibelondo... 
- [...] 
- Gibelondo edo...? 
- Gibelondo uste dot dala. 
- Gibelondo? Zeuek esan... 
- Esan, guk esan Gilondo beti. 
- [Gibelondo] beti... 
- [...] 
- Gero handik gora segi pistia ezkerretara ta Aangurentxo goiko. 
- A! Bai, hori ez jaku agertzen hemen, baiña bai, badakiu nun daon. 
- Ta gero elizatik hona, Bergara aldera, azpikaldetik Mostei. Monasterio bide edo [...]. 
- Ta han be etxe zaharra daok lehen izendakua jausitta Kaminburu. 
- Elizatik hara bidien dao... 
- Bi be bai. Santio txikixa be haintxe jak. Nik ezautu naban... 
- [...] 
- Kaminburu bai. 
- A, bai, e? 
- Kaminburu oindiok be hantxe egongo dok etxia. 
- Pareta zaharrak egongo dittuk ondio. 
- Mostei eta ermittia bittartian? 
- Bai. 
- Ta beste bat zan Santiago txikixa lehen, haura frontoia dauen tokixen. 
- [...] 
- Frontoia daon tokixan esan dozue Santiago txikixa? 
- Frontoia... Hik esan dok? Bai, [ondo ezautu hik] haura. 
- Frontoian parien, behian [...]. Kamiñuan kontra-ontran. Frontoia, bai, frontoien zatixa hartzen zeban harek. 
- A bai? Bale, bale, bale, fenomeno. Bueno, basarririk badao alde honetan? 
- Ez. 
- Honek beste... San Anton auzokuak dittuk hortik behera, Munabe, [...] , honek. 
- A, bai? Horrek... 
- Horrek [Arimendittik]... 
- Iñarre zela esan dozue? Iñarri teillatupe baten daola esan dozue? 
- Iñarre goikua ta behekua. 
- Goikua ta Behekua teillatupe baten? 
- Bai. 
- Iñarre etxeberri aparte, pistia bittartian dabela. 
- Iñarre etxeberri luzeka bat da, ez? Luzeka bat, ez? 
- Ez hain luzia... 
- Ez. 
Basalgo auzoko toponimia
Altube Allbisua, Jesus Mari; Aristimuño Kortabarria, Juan; Urrutia Makazaga, Benigno
- Oin errekatxuekin hasiko gara ala? 
- Ta gero aparteko izenik badao hor zihar... 
- Bueno, esan dou hau Belastegi errekia... 
- Belastei errekia, bai. 
- Honen adarrak-ta badauke izenik? 
- [...] 
- Horrek Egurengo errekia, Olazabalgo errekia, Gallasteiko errekia... 
- Olazabalgo errekia... Moskazulo da hori. 
- Moskazulo? Moskazulo? 
- Aber, aber... Zein da? Zein da hori? 
- Hori Olazabal aldera doiana, Olazabal ta Gallastei bittartera [...]. 
- Bai, bai, bai. 
- Moskazulo? 
- [...] beti Moskazulo [...]. 
- Moskazulo, baiña zuk beste izen bat esan dozu... 
- Egurengo errekia. 
- Haura beste bat dok. 
- Ezkerrerao. 
- A! A! Ezkerrerao? 
- Bai. 
- Ta horren... hor, kruzia, horrek [arranok?] hasten diana, hori da Kaparratei. 
- Kaparratei, bai. 
- Kaparrategi edo... 
- Baiña hori da tokixa...? 
- Bai, beheko barrena. 
- Pistian [...] inguru haura, ba, horrek [arranok??] hasten dian lekua. 
- Oin esan dou Mokozulo edo... 
- Moskazulo. 
- Moskazulo. 
- Olazabal ta Gallastein bittartian. 
- Gallastegi eta Amutxastegi bittartian beste bi adartxo dare. Haren izenik bai? 
- Ez, hola, izen partikularrik horrenik sekula ez dot entzun, Amusteiko errekia o Egurengo errekia o hola. 
- Eta Amutxastei ta Basalgo bittartian doian errekatxua? 
- Amustei ta Basalgo bittartian? Egurendik Basalgora bittartian izengo da... 
- Ez, [Egietxebarriko]... 
- E? 
- Amutxastei ta Basalgo bittartian... 
- [...] Egurendik Basalgora [...]. Haren guena, hasieria, Lapikobaso itturrixan izena. 
- [Egurenen]? 
- Itturrixana Lapikobaso [...] itturrixa. Ta Eguren... horrek istorixia [demasa dauka]. Basalgorako kanala-a dana nik ezautu [nittun...] ya lehenao be bai ta gero... ta gero desaparezidu ein jaten ta ur bae geratu [...]. 
- Ta nun [...] ba? 
- Lapikobason. 
- [...] 
- Oin bota daben leku hartan? 
- Haura ez dok Lapikobaso. 
- Lapikobaso honutzao [...] Eguren alderao. 
- Eguren aldea. 
- Bastante. 
- Lapikobaso dok... 
- Haura dok Ondarraztei. 
- Ondarraztei gaiñian Lapikobaso. 
- E? 
- Baiña han hartu juen ura [ebaitz]... Lapikobason hartu ta gero... 
- Bai, baiña Ondarrazteittik pasau [ingo...]. 
- [...] 
- Bueno, Eguren ez da agertzen mapetan. Aber, orduan, zuek esan bihar dostazue nun ipini. 
- Rarua ez agertzia bi bizitzako etxia... 
- Oin bastante aspaldi iñor bizi ez dana edo... 
- [...] 
- Hori... Nun dao hori? 
- Amutxasteittik Basalgora bittartian. 
- Bai, bastante behien, karreteratik beittu ta behera. Gallasteitorreko karreteratik beheratxuao. 
- Amutxastei zaharran alturia baiño be bajuao. 
- Bai, zeoze beheratxuao, alturaz beherao. 
- Amutxastei zaharra agertzen da, ezta? 
- Amutxastei... Daukuu Gallastegi torre. 
- Bai. 
- Gutxigorabehera altura berdiñian beste... Amutxastegi bat. 
- Bai, bai, Berrixa. 
- Bai, bai. Zeoze bajutxuao... 
- Hau da Barrixa? 
- Bai. 
- Gero Zaharra... 
- Zaharra beherao. 
- A!... 
- Horren pare inguruan [...] 
- Erreka horren bestekaldian. 
-... zeoze beheratxuao. 
- Amutxastegi zaharra dok, orduan, hau behekuau? 
- Ez, hori Eguren. 
- Honek Amutxasteixak. 
- Eske gaizki ipinitta dauka. Hau da... 
- Amutxastei. 
- Txikiña Zaharra da? 
- Zaharra. 
- Txikiña... Lehen haundixa be bai, hori bi bizitzakua ei zan lehenau. En alguna epoka, e? Nik ez najuan ezautu. 
- [...] 
- Eguren Amutxasteixak baiño bastante beherao. 
- Bai. 
- Bueno, bastante... 
- Ba! Amutxastei zaharrakin... 
- Bai, beheratxuao [...]. 
- Baitta... Igual [hogei metro...]. 
- Orduan, Eguren hau bada, Eguren ta Basalgo bittartian itturrin bat badoia... 
- Bai, ba, Egurengo errekia [...]. Bueno, [zuk...] Lapikobaso [...]. 
- Harek be Lapikobaso ta Ondarraztei bixak bat ein ta gero [...]. Ta gero, ba, behera. 
- Baiña Egurengo errekia, ez jok beste izenik eukiko horrek... 
- [...]. 
- Ondarraztei, Lapikobaso... Bixak bat eitten dittuk. 
- Jaio bai Ondarraztein jaioko dok. 
- Horrek ze dia Ondarraztei ta Lapikobaso? Tokixak? 
- Itturrixak, urak jaiotzen dian lekuak. 
- Ta gauza bardiña dia Ondarraztei ta Lapikobaso? 
- Bai, junto jarek. 
- Bai, bittartien zer bat... 
- Paraje bati bi izen emoten jako ala...? 
- Ez, bi itturri dittuk. 
- Bi espalda. 
-... eta erdixan, zea, espaldia, hegixa bittarte. 
Basalgo auzoko toponimia
Altube Allbisua, Jesus Mari; Aristimuño Kortabarria, Juan; Urrutia Makazaga, Benigno
- Bueno, [...] osatu doula dana eitteko moduan. 
- Kuadro asko ein dok eta danetatik zeoze urtengo dok. 
- Genden errekatxo hori, gero bi... hegi bat zeukela bittartian eta [...] zetorrela ta Lapikobaso ta hor... 
- Bai. 
- Hori ze dao Garbe inguruan? 
- Garben... 
- Behian, behian. 
- Garben azpixan, barrena. Garbe barrenian dao hori. Garbetik Belastei errekara bittarte hortxe. 
- Garbetik Belastei errekara bittartian? Amutxastegi aldera zein geratzen da, bixak? 
- Ez, Amutxastei aldera dao... Eguren aldera. Eguren alderao gelditzen da Lapikobaso. Ta Ondarraztei geratzen da Basalgo aldera. 
- Garbe ta Eguren bittartian? 
- Bueno, Garbe dao goixan ta Eguren... 
- Bai, bai. Bai, tartian, tartian. 
- [...]. 
- Lapikobaso eta... 
- Ondarraztei. 
- Basalgo alderao bestia. 
- Garbe, gaiñian daon tontortxua? 
- Bai, Garbe puntia, Garbe mendi puntia. Garbe ta Albizuri bestekaldien. 
- Albizuri ya haura Gallasteitorre aldera. 
- Harek dauka... torre bat dauka altakua inguruan? 
- Bai, harek, Albizurik. 
- Bai, Albizurin, gein-eiñian. 
- Beste tontorrik badao han Albizurittik Gallastei torre aldera? 
- Bai, beheraka, beheraka. 
- Badauka izenik harek azkenengo tontortxuak? 
- Nik [...] hola... 
- Harek Osiña esaten otsen lehen gurian, baiña... Ez dakit, Osinegi edo... 
- Osiña Gallastei torreko zelaixai esaten jakon. Torreko Osiña. 
- Ze aldetara? 
- Gallastei torretik bertan beran parian, zera... 
- Lautada aldera. 
-... kamiñutik gaiñekaldera. 
- [...] dao, lehen esan doun [Ibarrolako??...] dao horren aldera. Horren aldera, baiña behian, e! 
- [...] 
- Han uste juat Gallasteitorren ura [...] iturri txiki bat euala, iturri oso urrixa, baiña... 
- Lehen etxerako ura lehen handitxik eruten eben horrek. 
- [...] 
- Gero Albizuri ta Gaztandola bittartian ta hor Ibarrola aldetik eta erreka bat badoia, ba, Plaentzia aldera? 
- Sagar-rreka hori. 
- Behian, behintzat, Sagar-rreka. 
- Haundixa Sagar-rreka. 
- Han basarrixa zuan Sagar-rreka. 
- A, bai? 
- Behian, e, Sagar-rreka Plazentzian... 
- Itxoin, itxoin, e! 
- Plaentzian. Haura ya... Haura ez dok Basalgo ta Bergara, e? Haura ya Plazenzia dok Sagar-rreka baserrixa zeuena. 
- A! Orduan ezebez. 
Basalgo auzoko toponimia
Altube Allbisua, Jesus Mari; Aristimuño Kortabarria, Juan; Urrutia Makazaga, Benigno
- Hori zubitxuan inguruan edo hortik gorakua dok Basalgo... 
- Goraotik, goraotik izengo da. Bai. 
-... goraotik pixkat. 
- Gero Sagar-rreka honek eitten dau... 
- Sagar-rreka hori Plaentziakua dok, e? 
- Ez, baiña Bergarako zerian badao zati bat, e? 
- A! Bai, bai... 
- Goixan... 
- Ibarrola be Bergakuan egongo dok? 
- Goimendixa dana dok! 
- Ibarrola ondotik pasatzen dan errekatxuak ze izen dauka? 
- Hoixe dok Sagar-rrekara doiana. Baiña izena, ba... han goiko... 
- Gero beheratxuao bi itten dau beste batekin. Beste bat... 
- Gaztandolatik datorrena, Gaztandola aldetik datorrena. 
- Han kruzian presia zuan [...] San Marzialgo [...]. Oin [...] presia be ez jakixat apurtuta [...]. 
- Ez dauka izenik errekatxuak hor goixan? 
- Ibarrola errekia. Guk esaten gontsan hari beti, ba, amorraiña-a eitten zuan hor ta amorraiñetara ta "Nun ibili haiz? ", "Iborrola errekan". Iborrola errekia. 
- Bai, baiña honek esan dabena, honek esan dabena gora joiak, hartu han presan, Ibarrolako presan ta handik Otxoan goiko zerera. 
- Bata Gaztandolapera ta bestia Goimendira. 
- Bai, baiña bestia Ibarrola alderakua, ba, Ibarrola errekia. 
- Bale, bale. 
- Ta bestia Gaztandola errekia edo izengo dok? 
- Gaztandola errekia izen leike, baiña Gaztandola... 
- [...]. 
- Bueno, inguru honekin jarraitzen, hor... Basalgo honekin, han Mostei onduan dago tontortxo bat bastante laua. 
- Mosteittik geiñera? 
- Bai. 
- Larrai. 
- E? 
- Larrai. 
- Haura ya mendixa dok. 
Basalgo auzoaren mugako eraikinen gorabeherak
Altube Allbisua, Jesus Mari; Aristimuño Kortabarria, Juan; Urrutia Makazaga, Benigno
- Ta gero hemen bajarek honek Gallastei torretik gorako mendi... Sasibeltz eta... 
- Hor jabizik eta horri lagaixok hori amaittu arte ta gero poliki-oliki-oliki [...]. 
- Hortik, ba, hor beste izenik hor Eguren... Egurengo txaboleta. 
- Pare bat txabola dare? 
- Egurengo txaboleta, Eguren gaiñian bertan. 
- Nola esan dozu hori? Txaboleta? 
- Egurengo txaboleta, Egurengo txabolak esaten jakona. 
- Egurengo hegixak badauka izenik? 
- Egurengo hegixa. Besterik... 
- Erak, ba, biharbada, [...] sorobarrena, soroguena, edo etxeostia, etxeaurria... 
- Basalgo auzuak badauka beste izenen bat? 
- Santiago ta Basalgo. 
- Hori epoka baten Basalgo ya, ya... ezkutauta egon zan. Ya ezkutauta. Barrio Santiago ta kitto. Baiña hori badakiu zeaittik zan, ezta, danok? 
- Basalgo da... 
- Basalgo ya ahaztu be ixixa einda. 
- Ez jakixat gaur be Iberduerok ez daben jarriko gaur be... 
- [...] beti Basalgora. 
- Beti... 
- Zuenak beti Basalgora. Ointxe dao borrauta, oin ya Osintxura etortzen dok. [...] Basalgora. 
- Eske honek Iberduerok eta Iberdueron moduan, ba, nahi [...] beste askok [...]. Zeaittik [...] "barrio Santiago". 
Baiña... Basalgoik kartetan-a be... 
- Lehen be aiuntamentuko letreruan Basalgo dao. 
- Iberduerok oindio punturarte gurian beti Basalgo [...]. 
- Basalgo ze basarritzuk zian? Nun dao mugia? Basalgo ta, adibidez, San Juan edo Sanantonioabat aldeko mugia nun dao? 
- Mostei. Mostei ta... 
- Azkenengo basarrixa Mostei. 
- Mostei. Lesarri-a? 
- Bolua. 
- Lesarrixak, hiru Lesarrixak mugarrixan. 
- Bai... 
- Hirurak. 
- [...] 
- Lesarri bolua Basalgo da? 
- Lesarri bolua [lehen...] Basalgokuekin. 
- Bueno, baiña... 
- Hau be Basalgokua ei zuan lehen tabernia be. Oin be halaxe izengo [da hau]. Errekaraiño Basalgo esaten zuan. 
- Baiña hau tabernia ez... 
- Baitte. 
- Taberniaaittik ezingo zuan izen. 
- Tabernia, hau terrenuau, Basalgona ei zuan; Lesarri behekua be bai, Lesarri behekua be Basalgona ta Oxinguren be bai Basalgona. Gero Osintxuk kendu ei otsen honek... Osintxuk kendu ei jotsen... 
- [Abadiek lana...] esateko. 
- Bai. Baiña hau, hau tabernia be Basalgo. 
- Orduan, Mostei. Arangurentxo? 
- Baitta. 
- Arangurentxo Basalgo ez dok izatez. 
- Bai! 
- Ba, Basalgoa dedikatzen dok o zertzen dok danien! 
- Haura agertzen dok han auzoko [...]... 
- Bai, agertu... baiña aiuntamentuan Basalgo ipinitta eukiko jok. 
- Bueno, [...]. Hori urte askuan guk ezautu doun [...] Basalgo zertu dou, ta hori ei zuan Izaldikua, Santikurutz. 
- Izaldixa... bai, Santikurutz. 
- Honek be... 
- [...] 
- Baiña Lesarri behekuak oin be letrerua Basalgo dauka ipinitta. 
- Bueno, oin ipinitta aiuntamentuan [...]. 
- Baiña lehen-ehengua Basalgo honaiño. Kamiñua ein aurretik edo... 
- Gero, Eguren, Amutxastegi ta honek be Basalgo...? 
- Bai! 
- Auskalo zenbat urte... hi, zenbat urte izengo dan hemen Lesarri bolutik gurera bittarte, Lesarri bolutik hamar metrora edo jak lautada bat ta han ei zuan etxia. Zapaterua bizi ei zuan. Eta luizi batek dana zapaldu eta don Imanolek esan ostan zerien, Santamañako elizan, daola ondio etxe horren izena. Ta nun zan ta hementxe, hemenditxik zerien gure han zuluen. Ta luizixak tapau ta desaparezidu. Zapatamorrixa esaten jotsek izena be. 
- E? 
- Zapatamorrixa. 
- [...] 
- Hori nun esan dozu zeuala? 
- Hementxe, Lesarri bolutik gurera bittartian, kamiñuan kontra-ontran. 
- Lesarri bolua hau dok? Hori [...] kamiñuan gaiñian bertan? 
- Bai, kamiñuan gein-eiñian, kamiñutik hamar metrora. 
- Lesarri bolutik? 
- Bai. Lesarri bolutik Bergara aldera, ba, berrogeta hamar bat metro. 
- Oin nola esan dozu horren izena? 
- Zapatamorrixa. 
- Zapatamorrixa? 
- Bai. 
Basalgo auzoaren mugak
Altube Allbisua, Jesus Mari; Aristimuño Kortabarria, Juan; Urrutia Makazaga, Benigno
- Osintxu aldera nun dao mugia Basalgona? 
- Oxangurenek. 
- Oxanguren... 
- [...]. 
- Oxanguren dana Basalgo ya. 
- Basalgora Oxanguren? 
- Lehen bai, Basalgo zuan. 
- Entierruak ta danak. [...] ein najuan hor, ostientzien, dana-ana... 
- Oxanguren Osintxun dao. 
- E? 
- Osintxun dao. 
- Ez, ez. 
- Osintxukua ez da, ba, Oxangure]? 
- Basalgokua izetez hori. 
- Basalgo. 
- Oxinguren Basalgo, bai? 
- Basalgo. 
- Bai, bai. 
- Entierruak ta danak. [...] entierrua, beste dan-ana-ana... 
- Oxinguren, Lesarri behekua ta honek danak dittuk Ba... oin Osintxura juten dittuk edo... [...] abadiek edo [... zeraaittik] , baiña Basalgo eitten da. 
- Oxanguren gaiñian dao tontortxo bat. Izenik badauka harek gaiñarek? 
- Bai, [Krotondo??]. 
- Ta hau [...] behera darenak Parisgaiña ta Parisko etxiak eta honek... honek Osintxu dia? 
- Osintxu, bai, bai, bai. Horrek Osintxu. 
- Gero hau, Gaztandola, Ibarrola... honek danak, hori Basalgo da? 
- Basalgo, Basalgo. 
- Hori dana? 
- Dana. 
- Goimendixa. Horrek jaukak beste izen bat, ba, Basalgoko Goimendixa edo, ba... 
- Baiña izetez Basalgo. Gero parte bi ein zittuen ta honek auzua, ba, bailleria... 
- Ermittia erak jaukek harek ermittia ta, baiña Basalgoa etortzeko... 
- Ermittia ez dok izengo Bergara partia, e? Haura Elgeta. 
- Bai, Azurtza Elgeta da, e! Hantxe dao mugia. Ermittia Elgetan dao. 
- [...] horrek Elgeta dittuk. 
- Bai, bai, Azurtza Elgeta baldin bada, bai. 
- Baiña bestiau Basalgokuak dittuk behintzat honek Intxuzabalok eta... 
- Goimendixa edo esan dozue... 
- Goimendi bai, Goimendi. 
Osintxuko baserrien izenak eta toponimia
Altube Allbisua, Jesus Mari; Aristimuño Kortabarria, Juan; Urrutia Makazaga, Benigno
- Hasi Galarran ta goittik behera Makalda errekia. 
- Hor onduan basarri bat dao... 
- Izarreetxeberri. Gero beheratxuao beste etxe bat [teilarrakin] , Tokieder. 
- Ba, ez, hori ez jaku agertzen. Hori nun... Tokieder hori? 
- Karreteran, karretera kontra-ontran. 
- Karretera kontra-ontran? 
- Bai. 
- Errekien kontran, pistia bittartian. 
- Gero einddakua. 
- Bueno, berrogeta... [berrogeta hamasei] urte. 
- [...] 
- Ba, Gerondo alde batera ta Tokieder bestekaldera, pixkat separauta. 
- Makalda errekia bittarte erdixan. 
- Bai. Gerondo ze aldetara, Bergara aldera ala Osintxu aldera? 
- Osintxu aldera Gerondo. 
- Osintxu aldera Gerondo? 
- Bai, ta Mekolalde aldera Tokieder. 
- [...] 
- Ta [...] Izerretxeberri... 
- Horren atzekaldian. 
- Izerretxeberri? 
- Izarre etxeberri. 
- Bai, basarrixa. Izarre etxeberri ehun ta bederatzi. Alde horretan badaukou beste zerik? 
- Gero bertan gaiñekaldian goratxuauan Izarre basarrixa. Izarre, Izagirre. 
- Ta gora Galarra. 
- Itxoin, itxoin, hau ze? 
- Ta gora Galarra. 
- Goixen Galarra. Galarraga. 
- Egon, hoixe situau bihar dou, Galarraga. Lehengunian Osintxun ein giñuan beste entrebista bat Galartzakuekin eta [... Galarra...] , baiña nik ez dot pentsatzen hain goixan daonik. 
- Bastante goixan dao Galarra, e! Oxanguren-a baiño gorao. 
- Bai, Oxanguren-a baiño gorao. 
- Oxanguren-a gorao? 
- Hau uste dot daukaula ipinitta Galarra. 
- Hori Unzueta edo holakon bat ez badok... 
- Ke, ba, [...]. 
- Ba, orduan, ez daukazu beste etxerik, hoixe. Edo txabolan bat edo bestela hoixe. 
- Hemen txabolan bat be egon leike. 
- Itxoin, itxoin, itxoin pixkat, e? Izarre etxeberri esan dozue lehelengo, hori nun dao? 
- Hortxe, Gerondon atzekaldian metro gitxira. 
- Karreteratik hogei metroa. 
- Txabolia Galarra baiño gorao beste bat... 
- Izarre zein esan dozue zala? 
- Beste... hor pendizian badao... 
- Bertan, Izarre etxebarrixan pare-arian goixan. 
- Hamabi. Bale. 
- Ta parian gora Galarra. 
- Hamabi ze dok, Izarre? 
- Bai. 
- Izarren parian gora Galarra. 
- Hori... errekatxuan izena esan dozue... 
- Hori Makalda. 
- Makalda? Hori Galarra alde... Galarra ze... nun jausten da erreka horren arabera? 
- Kontra-ontran geiñian. 
- Bertan kontran. 
- [...] gorao, baiña Makalda errekia, ba... 
- Galarrako etxia pasau eitten dok gora. Pasau [...]. Guk Makalda esaten [...] ta [berak] esango [dotso Makalada] errekia edo Etxosteko errekia edo... 
- Nundik dauka, pistia nundik dauka Galarrak? 
- Galarrak Oxangurendik be bai ta guretik be bai. 
- Baiña Oxangurendik eukiko jok jenerala, eztok? 
- Jeneral-enerala guretik jaukak harek parte hartuta. Oin, iñoizko denboran zementua botatzen baldin bada, erak proiektua Oxangurendik. Bai, Oxangurendik. 
- Ta zuenetik nundik [...] , han ostetik ziher ala? 
- [...] 
- Izarreko txabolak, Izarreko [hegi...] izengo die hor. 
- [...]. 
- Aber, nekeza dao hemen, aber... Hemen bihetza daukaten tokixan Oxanguren dao, hau da Makalda errekia, hemen dao Izarre, ta hemen dago gaiñeko tontor-ontorra. 
- Hauraxe, hauraxe Galarra. 
- Ez, ez, tontorra, mendixa. 
- Ez, ez, ez, hau Klabelin haitz o Galarra mendi puntia. 
- Itxoin, itxoin, Klabelin haitz, apuntau... 
- Ehun ta hamalau. 
- Ehun ta hamalau? 
- Klabelin haitz. 
- Edo? 
- Edo Galarra mendixa askok. Baiña ez, Krabelin haitz. Bertan be, buzoian, Klabelin haitz [...] buzoiak be. Hemen azpixan dao gero Galarrako txabolia, txabolak. 
- Hau da, hau da. 
- Txabolak. 
- Txabolia hau da. Ehun ta hamabost. Bai. Txabolia hemen dao. 
- Ta basarrixa dok beherao. 
- Bastante beherao. 
- O izango dok hau o izango dok hori o... 
- [...] 
- Hola erdi-ide baten, erdi-ide baten jaok Galarra. 
- Txabolatik Izarre edo... beheratxuao... 
- Galarratik txabolara ta Oxangurenera eta Izarrera gutxigorabehera distantzia berdiña? 
- Galarra sakona [...] inguruan. 
- Izarretik Galarrara distantzia gehixao dao Galarratik txabolara baiño. 
- Txabolatik [zenbat...]. 
- Izarretik Galarrara gehixao dao Galarratik txabolara baiño. 
- Galarra ehun ta hamahiru. 
- Zutik dao, ez, Galarra? 
- Bai, bai, bai. 
- Txabolia be bai ta basarrixa be bai. 
- Marin [Elias] biziko da han. 
- Hor esan dozue Klabelin haitza edo, Untzeta aldera dauka beste tontortxo bat. Harek bai izenik? 
- Arteta mendixa. 
- E? 
- Arteta. 
- Arteta mendixa? 
- Gure garo-aillekua Arteta jaukak. 
Goimendiko baserrien izenak
Altube Allbisua, Jesus Mari; Aristimuño Kortabarria, Juan; Urrutia Makazaga, Benigno
- Intxuzabal ze da? 
- Basarrixa. 
- [...]. 
- Bi bizitza. 
- Baiña teillape bat bakarra, e! 
- Bueno, hor Intxuzabal onduan beste basarri batzuk badare lehen [...]... 
- Olakorta. 
- Olakorta... 
- Kostei. 
- Kostei beheratxuao. 
- Kostei... Ta Azurtza alderao? 
- Bergaretxe ta Lezeta. 
- Ta Lezeta. 
- Pixkat beheratxuao dare, bajutxuao. 
- Bai. 
- [Lezeta azpixan]... 
- Gero harutzauan Ibarrola. 
- Bai hori lehen be esan dozue. 
- Gaztandola. 
- [...] 
- Lezeta. Apuntauta jak... Bueno, orduan, hori mendixoi Intxuzabal gaiñian esan dozue? 
- Bai, pixkat harutzao-onutzao... baiña Intxuzabal gaiñian. 
- Bai. Izena? 
- Topinburu. 
- Bale. Eta horren eskuma... Olakorta aldera beste pare bat tontortxo dare hortxe pare-arian, Topinburu pare-arian. 
- Horren izenik... 
- Topinburu [zeittik...]? 
- Nik ez jakixat... 
- [topiñak... botatzeko...]. 
- Horrek Gaztandolak jakingo jittuan danak... 
- Bai, Gaztandolak, Intxuzabalek eta... 
Mekolalde auzunearen mugak; inguruko baserri-izenak
Altube Allbisua, Jesus Mari; Aristimuño Kortabarria, Juan; Urrutia Makazaga, Benigno
- Bueno, Mekolalde auzuakin hasiko gara? Hori bastante problematikua dala uste dot. Iñok ez daki auzua dan, ez dan, nun hasten dan... 
- Mekolalde? 
- Bai. 
- Mekolalde auzua da. 
- Mekolaldek ez jaukek barrixo askorik, [...] lehen darenak eta. 
- Ez, ba, basarrixak jarek han. 
- Ze basarritzu dia? 
- Mekola azpikua, Mekolalde torria... 
- Itxoin, poliki-oliki... Azpikua...? 
- Hiru Mekolalde bai, behintzat. 
- Torria ze esan dozue? 
- Bi bizitzakua edo hirukua, zenbatekua da hori? 
- Hirukua. Baiña horrek be gauza bat dauke, horrek Muñaokuak dittuk! 
- Horrek Muñaora pertenezitzen dittuk? 
- Mekola torria bai, behintzat! Baitta Agarre be! 
- Muñaora hemen zea eitten dienak dittuk Agarre mekolalde ta Mekola azpikua. 
- Baiña Agarre Muñaora...? 
- Bai. 
- Ta [...] entierruak eta, Bergaran eitten dittuk batzuk? 
- Osintxura. 
- Baiña honek Mekolaldiok eta Muñaokuak dia. 
- E? 
- Mekolalde torria ta Muñaokuak diela. 
- Baitta Agarre be! San Blasetan... 
- Bai, [etortzen dok] , behintzet. 
- Ez... [Hara... dok]. Baitta Paola be! Paola be zera dok, Muñao. 
- Muñao ala Iraban? 
- Ez, ez, Paola Muñao. Kostei be bai. 
- E... Horrek Iraban izango dittuk, e? 
- Ezetz, ba! 
- Ez, ez, ez, ez. Kostei be Muñao dok. Kosteiko... gurien tia ta [Kosteittikuak] ta harek Muñaoko... lehen Muñao zan. 
- Liburuetan agertzen dittuk ta horrek Muñaora pertenezitzen dittuk. 
- Kostei ta Muñaokuak dittuk. 
- Kostei Muñao? Ta Olabarrixa ze da? 
- Olabarrixa ez, Olabarrixa Osintxukua. 
- Ba, nik Kostei Muskitxuarra pentsatzen neban. 
- Ez. Ez. Harek lehen-ehen... Oin izengo zuan igual zera, baiña lehen-ehen Muñao. 
- Muñao, [...] liburuetan ta agertzen da ta Muñao. 
- Torria ze esan dozue? 
- Mekolalde torria, hiru bizitzakua. 
- Bai, hori nun? 
- Hori Mekolalden. 
- Muñaokua! Agarre be bai, Agarre mekolaldia be bai. 
- Baitta? 
- Bai. 
- Mekola azpikua hemen [zerik]. 
- Mekola azpikua... 
- Ta Mekola azpikuak be... 
- Mekolaldekua edo Osintxukua edo... 
-... entierruak Bergaraa horrek be. 
- Bai, baiña horrek Mekolalde dittuk. 
- Mekolalde, hiru basarri, Mekolalde ta bai, Mekolalde. Ta batzuk auzo batekuak ta bestiek bestekuak... puskat rarua dok, e? 
- Baiña San Blasak Muñaok sekula ez jok hartu Mekola azpikua [Muñaorako zerik]. 
- San Blasetan Muñao...? 
- San Blas jaixak, eztok? Eta hori... 
- Muñaoko jaixak San Blasak dittuk. San Blas daok ermittia. 
- Muñao, apuntau dot. 
- Bai, Muiñondo edo zela [dauka]... 
- Ta hori, Mekola azpikua sekula ez dok sartu. 
- Agarre bai, Agarre beti. 
- Bai, puskat rarua dok, e... 
- Horrek dian bittartian, momentutik... 
- Orduan, Mekolalde beak auzo bezela ez dau esistitzen? 
- Ez. Mekolalde [ez ei zuan] lehen izen be! Mekolalde... 
- Mekolalde... basarrixa! 
- Mekolalde ze da basarri baten izena? 
- Hiru basarri. 
- Mekolalde izena. Baiña hau, hau taberniau be zenbat urte dok ondio in zabela? Gure [aittak] eta be ezautzen juen. 
- Arandotarrak ein [eben]! 
- Bai, ba. Hau ez zuan lehen esistitzen Mekolalde. 
- Esistidu, esistidu... 
- Mekolalde, ba, izen bat ipinitta, Parisen moduan. 
- Mekolalde izen bat ipinitta ez! Basarrixan izena ipini Mekolaldeko estaziñua ein zanian. Estaziñuak hemen emon juan Mekolalden puskat zeozer. Estaziñua zuan hau bastante inportantia. 
- Baiña Mekolalde lehenaotikua izengo zuan! 
- Mekolalde basarrixa! 
- Mekola torria, Mekola azpikua... 
- Horretxek bakarrik, aurretik ez jeuan besterik. Gero, ba, horren [...] Mekolalde. 
- Hau esaten juan gure... 
- Gurera kartak makiña bat etortzen dittuk Bitxurtu ta Osintxu ipini biharrien, Mekolalde [...]. Zeittik [...]... 
-... gure tia Mekolalden fabrikan zabillenien, Mekolaldeko [??] zubixa, [Lesarri boluko] zubixa... 
- Hau zubixa ez jeuan, e? 
- Eta hemen zerian lantxak pasatzen zittuen bestekaldera. Eta harek ein juen hemen lantxan... Batenbaten eguna izen ta kafia hartu juek hemen ta bat, mutil bat, atzetik geratu. Ta lantxiori... ba, ordua ei zuan juateko Mekolaldea lanea ta abisau [...] salto eitten jotsak bestiak atzeratxuaotik lantxa gaiñera ta bli-lau ta blaust! 
- Baiña Mekolaldeko fabrikia ein zanian zubixa ez jeuan einda? 
- Ez, ez. 
- Gero ein zuan? 
- Gero ein zuan. 
- Zubixak ze izen dauka? 
- [Plazentziarako??] zubixa guk behintzat eta beste askok be... 
- Beste bat jaok hor [??] zubixa, haura dok hor... Lesarri bolukua. 
- Haura zaharra. Lesarri boluan jak zubixa, haura dok lehengo zubixa. 
- Ze izen dauka? 
- Lesarri boluko zubixa. 
- Lesarri boluako zubixa. 
- Lesarri bolu? 
- Haura aiuntamentuak zela daukan arreglau barik... 
- Haura, gaiñera, zera dok, romauena edo hortaikua da, e? Inportantia... 
Mekolalde inguruko toponimia
Altube Allbisua, Jesus Mari; Aristimuño Kortabarria, Juan; Urrutia Makazaga, Benigno
- Agarre mekolaldera datorren itturrixak goittik badauka izenik? O... itturrixa... errekatxuak. 
- Bai, baiña ez nok akordatzen. Entzunda daukat. Honek jakingo jok hori. 
- E? 
- Errekatxuak. Mieka zulotik datorren erreka hori. 
- Hori. , hori... 
- Horren goiko zera, [...] Iruerreka. 
- Iruerreka. 
- Goixan. Baiña horri Agarrekuak beste izen bat esaten jotsek horri beheko errekiorri. 
- [...] 
- Hor izen bat esan dozue basarri batena... 
- Mieka. Muñaokua, e! 
- Igual da, apuntau eingo dou. 
- Gaiñekaldian hola tontortxo bat dauka? 
- Miekak? 
- Hola, lautada moduko bat izen leike? 
- Menditontor moduko hola txiki bat, zera, [...] gorao; gorao, ba, hola espaldatik hemendikaldetik beittuta gorao Mieka baiña bestia altuaua Muñao aldera. Horren izena... 
- Horrek Muñaokuak bai jakingo juek. Muñaoko... Ziarretak eta honek... 
- Bestei burua o holakon bat eukiko jok... 
- Izena... 
- Izenen bat euki leike, e? Erak, erak. 
- Hori erak jakingo juek. 
- Hori Muñaokuak... 
- Gero Narbaizatik hor Kostola aldera daon lautada horrek badauka izenik? 
- Narbaiza?! 
- Narbaiza fabrikatik. 
- Fabrikatik harutz Kostola aldera. 
- Guk Kostolako maduria beti esan izen dotsau ta. 
- Ta Kostola bera basarrixa da? 
- Bai, bai. Gero parian daka [Etxeberri] Eizmendi. Gero Zabaliek. 
- Etxeberrittak be bai. Bi Etxeberritta. 
- Zabalie? 
- Zabale. 
- A! Bai, bai, bai... 
- Zabale, Larraiñaundi, Larraiñazpi... 
- Bueno, horrek ya... 
- Bai, handikaldien. Behian dare Etxebarrittak, baiña... 
- Etxebarrittak be... 
- Hamen Kostola inguruan ez dao halako izen...? 
- [...] 
- Kostola ta Aldeko torre bittartian ez dao izenik hor ezer? 
- Ez. Oin, bertakuek akaso... 
- Ez, baiña txikixek izengo dia... Bueno, zeoze ahaztuta laga dou, zuek buruan dauakzuena edo...? 
- Oxanguren buruan txabolia botata daok oin, Txabola zurixa esaten jakona, famosua izendakua Txabola zurixa. 
- Keixetako txabolia? 
- Keixetako txabolia, Txabola zurixa. 
- Oxanguren buruan? 
- Bai, Oxangurendik gora. 
- Krabelin haitzera behian. 
- Bastante goixen. 
- Bastante goixan? 
- Txabola zurixa esan dozu? 
- Bai, Txabola zurixa, bai. 
- Galarra parian edo...? 
- Bai, holako bat. 
- Beheratxuao edo...? 
- Beherao, beherao... 
- E? 
- Galarra parian ala...? 
- Galarrako txabolia baiño [...] beheratxuao, Galarra baiño gorao. 
- Galarra baiño altuao. 
- Hori ze zan? 
- Txabola zurixa. Gaur ez dok esistitzen, pistia eitteko bota zuan ta, baiña Txabola zurixa oinddio denpora asko ez dala botatakua dok. Denpora asko... urte batzuk bai, baiña... 
- Ta Keixetako txabolia gauza berdiña. 
- Bai, bai, berdiña. Keixetako txabolia ta Txabola zurixa... Osintxun preguntau ta kazarixak Txabola zurixa danak. 
Txabola zurixa. 
- Gure aldien Keixetako txabolia esaten zuan, baiña... 
- Aber, besteik laga dou ahaztuta zuen buruan daona? 
- [...] beste baso baten izena... 
- Hau Lapikobaso esan dozu, eztok, dala?. 
- Topinzulo. 
- Topinzulo beste itturrixa, bai. 
- Topinzulo. 
- Gara-ailla [...]. Sasoi baten gara-ailla [haraxe bertaraiño alleatzen zuan]. [Urtetzen da]... Guk garua ebaitzen giñuan terrenuan urtetzen juan harek. Topinzulo. Hori Galarratik gora, e! 
- Galarratik gora. 
- Galarratik gora? 
- Galarrako txabolia... 
- Bai. 
- Txabolatik Untzeta pare-are-arian. 
- Untzeta aldea. 
- Untzeta aldea. 
- Topinzulo? 
- Bai. 
- Ze da? 
- Iturri bat. 
- Itturrixa? 
- Bai. 
- Horko ura nora zoian? 
- Izarre basarrira. Bueno, Izarre basarrira ta... 
- [...] 
- Makaldaa azkenien, Makaldaa azkenien, Makalda... 
Basalgo inguruko toponimia
Altube Allbisua, Jesus Mari; Aristimuño Kortabarria, Juan; Urrutia Makazaga, Benigno
- Zerian, esan dotena, hori itturrixa, Egibittarte? Egibittarten pasatzen dok haura! 
- Tellerixako txabolian atzekaldeko errekia goittik behera zuzenian behera, beheko pistara. Ta Tellerixara hona behera [...]. 
- Oin, udan ta bai igual [...]... ur askoik ez jaok. 
- [Tellerixa...]? 
- Bai, bai, bai. Erreka asko [... tzen] dittuk, baiña gero harutzatxuao honutzatxuao [...]. 
- [...] udan ta neguan be [...] haundirik ez. 
- Olazabal gaiñian hola txabola moduko bat...? 
- Bai, txabolia bearena. 
- Olazabalgo txabolia. 
- Ta Tellerixakua desapareziduta egongo dok, eztok, hoixe? 
- Bai. 
- Tellerixakua [xehetuta] jak. [...] Gurien dao beste bat, txabola bat, gure basarrixan gaiñekaldien, ointxe neuk reformauta. [...] Bitxurtun gaiñekaldien txabolia ointxe reformauta ipinitta daukat. 
- Bitxurtu gaiñekal... A, bai! Haura... 
- Bai, ointxe reformau juat. [...] Jose Mari bistobuenua emoten. 
- [...] 
- Hor Gallastegi azpiko hegixak, hor torre... torria daona altakua ta, badauka izenik? 
- Bai, Egiguena. Holako [...] altako postia daon... Gallastei parien behin dao poste bat? Haura da Egiguena. 
Egiguena, handik behera jak Egiguena. 
- Bai, bai, bai, domekan pasau nitzuan ni han. 
- E? 
- Domekan pasau nitzala han. 
- Gallasteitorretik Sagarrerreka aldea hor bizkar horrek badauka zuendako izenik? 
- Malkorra. 
- A! Baitta, Malkorra, gaiñea... 
- Baiña hori Gaztandola aldian... 
- Gaztandola...? 
- Eo... zerera, Ibarrola aldea. 
- Ibarrola aldea. Ibarrolako bidien azpikaldera. Malkorra. 
- Ibarrolako bidien azpikaldera? 
- Bueno, Ibarrolara Gallasteitorretik doien bidian hola azpikaldera bertan... 
- Gallasteitorretik bertan, e! 
- Osea, hau dana... 
- Malkorra. 
- [...] 
- Hola, dana sakona ta...? 
- Bai. Hola, gehixenbat hola bi sakonen arteko erdiko zer bat da, e? Bastante lautada... 
- Baiña gero hemendikaldera... 
- Bai, bai [...] 
- [...] Amusteiko sail harek eta... 
- [...] 
- Amusteikuak eta Egurenguak saillak. 
- Gallasteikuak be bai... 
- Gallasteikuak [...] handikaldeko barrenera. 
- Nun esan dozue daola Malkorra? 
- Gallasteitorretik Ibarrolara bidien. 
- Gallasteitorretik Ibarrolara bittarte hori. 
- Bai, baiña... 
- Bittarte hori dana ez dok Malkorra, e? Zati bat. 
-... nundik gertuao, Gallasteitorretik ala...? 
- Gallasteitorretik. 
- Gallasteitorretik gertuao Ibarrolatik baiño. 
- Bai, bai, bai. 
- Gallasteitorretik bertan! 
- Gallasteitorreko etxostien bertan hasten da hori Malkorran guena. 
- Baiña beherutz, ez? 
- Bai, behera. 
- Sagarrerreka aldera? 
- Bai. Sagarrerreka pixkat Plaentzia aldera... , Ibarrola aldera hobeto. Ibarrola aldera. 
- Sagarrerreka errekiak [...] ta. 
- Bueno, baiña Ibarrola aldera, [Sagarrerreka...]. 
- Eta, gaiñera, Sagarrerreka aldekuak beste izen bat jaukak. Zela dauka harek izena? 
- [...]. 
- Egurengo saillak-ta han goittik behera Isuskitza parien bestekaldien? Zela zan haren izena? 
- [...] entzunda [daukat] nik, baiña... 
- Malkorra barik beste... 
- E... Malkorra bestekaldera. 
- Amosteiko piñudixak ta Egurengo pagadixa ta Isuskitzan bestekaldia haura. Ez, beste izen bat badauka horrek. Ez dakit zela daukan... 
Goimendi auzoko (berez, Basalgo) toponimia
Aranburu Victoria, Genaro
- Behetik doian errekatxuak badauka izenik? 
- Hori behetik doien erreka horri Boketeko errekatxua hor behera. Boketeko errekatxuak eta Petrikuak eitten jok behian bat, bi errekatxok. 
- Nun eitten dabe bat? 
- Hementxe, sorobarrenian. 
- Hementxe? 
- Bai. 
- Gaztandolako mugarrixa [eitten jok]. [...] eitten jok bat. 
- Boketeko errekatxua 13 ta Petriko errekatxua 14. 
- Horrek bixak bat eitten jok hor. 
- Bai. Eta bat eindda gero beherutz? 
- Gero, bat einda, atzera, gero, Albizuriko errekiakin beherao bat eitten jok. Ta gero ya beherao bat atzera Ibarrola parian, zereko... Azurtza errekiak eta danak bat eitten jok. 
- Azurtza errekia? Eta bat eindakuan Azurtza errekia ta Albizuri errekia ta honek danak, hortik beherutz? 
- Horrek danok ya Ibarrolan bat eitten jok. 
- Bai, ta hortik behera ze izen hartzen dau? 
- Hortik behera, ba, Ibarrola errekia. Gero hurrengo Sagarrerreka, Plaentxiara sartzen dok eta. 
- Bueno. 
- Ibarrola errekia, 17. Hor bestekaldeko... 
- [...] ya handik ya Plaentziara sartzen dok, hor [...] ya... honek dittuk olakortak dittuk honek, Olakorta ta Kostei. 
- Itxoin, itxoin, horrek be apuntau ein bihar dittuu, e! Olakorta? 
- 18. 
- 18. Kostei? 
- Kostei daok ondiokan Plaentxi alderao, e? 
- Bai, hemen dao. 19. 
- Ta mendixa, gaiñeko hau, ba, Kanterako puntia esaten dok. 
[...] 
- Vamos a ver... Hau... 
- Olakorta ta Kostei parian. 
- Olakorta ta kostei parian? Bai, gain bat dago... 
- Bai, Kanterako puntia. 
- Kanterako puntia. 
- [...]. 
- Beste bat. Bi dare, ez? Bi puntatxo dare? Bata muga inguruan eta bestia Olakorta alderao. 
- Bai, bi punta [...] baiña beti [...] Kanterako puntia guk [...] horri. Kanterako puntian parian dao bestia ezkerrerao. 
- Kanterako puntia, baiña gero hemen hemendikaldian Topinburu be bai honutzao. 
- Bai, Topinburu [...] bat. 
- Ta zeuen buruari, gaiñari? 
- E? 
- Zela esaten jako? 
- Topinburu. 
- Baiña Topinburu bittarteko gaiñari ze gehixao esaten jako? [...] esaten? 
- Mendilaua hari sakon-niai. 
- Mendilaua? 
- Bai. 
- Zuek esan dostazuena hau... 2xa ze da? Kanterapunta...? 
- Kantera puntia. 
- Kantera puntia. Hori ze da haundiña ala...? 
- Hori, hori, beheraukuoi. 
- Beheraukua. 
- Goraokua Topinburu. 
- Hau dok Kanterako puntia, etxian parekua. 
- Eta haura, hantxe parian...? 
- Harek ezkerrekuak harek ez jaukak izenik, beti Kanterako puntia esaten jakue bixeri horri. 
- Kanterako... Han buzoia uste dot daola, ba, Bergarakuak ipinittakua... 
- Egon leike. 
- Bai, Kanterako puntia. 
- Bale. 
- Gero etxia [...]... 
- Itxoin, itxoin, bestekaldera pasau bihar naiz, bestela beti kokotetik atzera begira nao. Bueno, Olakorta ta... 
- Kostei. 
-... Kostei esan dittuu. 
- Bai. 
- Ze gehixao dao? 
- [...] Intxuzabal, bi bizitzakua. Bikua. 
- Intxuzabal. 
- Bai, bi basarri. 
- Bi basarri... bi basarri dia? 
- Bai. Bat... Taillape bat dok, baiña... 
- A! Taillape bat. Bereizten dia? Barrenekua ta goikua edo ezkerrekua edo erdikua edo...? 
- Ez, ez, junto jazik, pegante jazik harek. 
- Intxuzabal eta kitto. 
- Intxuzabal. Bai, bai, haura beti Intxuzabal... 
- Bale, konforme. 
- Gero dittuk Lezeta. 
Goimendi auzoko (berez, Basalgo) toponimia
Aranburu Victoria, Genaro
- Gero gaiñian [mendi]... hango kruze bat Pagandixa esaten jako. 
- Kruze bati? 
- Kruze bati, Lezeta ta Intxuzabal [...] [Pagolixa] izena harek. 
- Lezeta eta...? 
- Intxuzabalera bittartian kruze bat dao: Pagandixa. 
- Bai, bai, bale. 
- Bergetxe falta da. 
- Gero beste basarri bat hor behian... 
- Bergetxe. 
- Bergetxe? 
- A! Zera lagako genduan, orduan, bittartian... Ibarrola apuntau dozue? 
- Ibarrola? Ibarrola bai... A!... 
- Haxe ez juau apuntau, e? 
- A, bai, Ibarrola, Ibarrola. 
- Errekara juntatzen dan lekuan, Ibarrola. 
- Beketxe esaten jatzue? 
- Bergetxe, Bergetxe. 
- Oin Bergetxe dao ya Lezetan ondorian Bergetxe. Bergaretxe. [Bergara... izena] , baiña Bergaretxe da izena. 
- Olakorta eta Intxuzabal bittartian geratzen jaku hola etxe moduko edo txabola bat edo zeoze agertzen jaku mapan. 
- Sozidadia azaltzen dok, sozidadia daok... 
- Sozidadia! Sozidadia daok hor. 
-... ointxe dala hamabosten bat urte edo hamasei einda. 
- Hemen, Olakorta gaiñian? 
- Ez! Intxuzabalen bertan. 
- Hortxe, Intxuzabalen bertan. 
- Intxuzabal hoixe dok teillatua bistan daonori. Han eskumara daok piñudixa botata. Hantxe bittartian daok sozidadia. 
- Hantxe dao sozidade bat. 
- Horrek izena eukiko dau Gaztelutx... 
- Gaztelu... 
-... Urrutia apellidua. 
- Gaztelurrutia apellidua ta izena ez dakit zein dan. 
- Izena Jabier. 
- E! Baiña sozidadiak berak. 
- Sozidadiak berak? 
- Ezin jata akordau. 
- Bueno, igual da, e? 
- Gaztelurrutia ez daka sozidadiak be? 
- "Sociedad Gaztelu" izango da. 
- "Sociedad Gaztelu" edo... 
- Bai. 
- Bale. Gero beste sozidade bat edo dao hor Bergaretxe gaiñian? 
- Bergaretxe gaiñian, bai, Basetxea. Hori [...]. 
- Gero hor Basetxe ta Azurtza bittartian dao lautada bat. 
- Bai. 
- Badauka izenik horrek? 
- Bai, Azurtzako zabala. 
- Azurtzako zabala. 
- Mugarrixak badauka izenik? Eibar, Elgeta ta... 
- Gero hortik eskumaratxuao daok hori, hamendik doian mugarrixori. 
- Bai, bai. 
- Lehen esan douna, Bergara-lgeta eitten daben [...] mugarrixori. Mugarrigaiña-do esaten jakok hari, Azurtzako mugarrixa. 
- [...]. 
- Bale, ipiniik. 
- Ta gero handik goratxuao repetidoria, hori, telefonikiana, Galdaramiño. 
- Galdaramiño? 
- Hori ze da Arraotz gaiñian? 
- Bai, Arraotz ta Azurtzara bittartian gaiñian harutz, Eibar aldera. 
- Bai. Galdaramiño ze da punta hori ala mendi guztia da? 
- Galdaramiño punta hori ta, ba, handik Azurtzaraiñokuari esaten jako, Azurtza gaiñeraiño, holan, bostehun bat metruan edo. 
- Bale. 
- Gero handik behera bajatu bihar da sakona ta bittartiari esaten jakok, ba, Arraozko laua. 
- Arraozko? 
- Arraozko laua. 
- Ze aldetara? Arraozko laua nundik nora? 
- Azurtzatik zerera bittartian, [...] Elgetara, hona aldera, [...] eitten daben aldera. 
- Arraozko laua, Arraozko zelaixa. 
- Bai, bai, bai, hauxe izango da. Torre bat dao, altako torre bat dao han inguruan? 
- Bai. 
- Bertan, bertan. 
- Bertan, lauan, han gure linea joiak eta. 
- Ta Arraotz bera ze da basarrixa? 
- Bai. Bi daozik han be, e! Bata jausitta daok, baiña [...] aparte [...] granjia daok, ointxe einda barrixa. 
- Hemen ez dittuk agertzen... 
- Ez? Ondio igual ez jok markauko edo... 
- [...]. 
- Bai. Zulo-uluan, errekaonduan, azaltzen da, hola, kaseta moduko bat edo [...]... 
- Txabolia. 
- Arraotzen? 
- Behian. 
- Behian, e? 
- A! Bai, bai. [...] behian? 
- Bai, bai, bai. 
- Arraozko txabolia [...] , karreteria joten dao. 
- Hortik zihar doiazen errekatxuak badauke izenik zuendako? 
- Hortik, ba... ez dakit, ba, nik, baiña Arraozko errekatxua eukiko dau izena harek. Nik ez dakit haren izenik, baiña Arraozkua izen biher. 
- Ibur errekia... 
- Ibur edo... zereko itturrixa ez bada... Azkonabittako errekatxua. 
- Ibur errekia? 
- Azkonabittatik jaiotzen da haura, e! 
- Ipini Azkonabitta beste bat. 
- Bale. 
- Gero Azkonabitta dao. Gero hamen bittartian gaiñian laga juau beste bat gure Mugarrondogaiña esaten jakok. Hor be dao lindantia. Elgeta... 
- Bai. Bai. Ze izen? 
- Muarrondua esaten dotsau guk, geure baso... Muarrondua. 
- Mugarrondua ala Mugarrondogaiña? 
- Bai, Mugarriko gaiña. 
- Mugarriko gaiña, bai. Hor be lindantia eitten jok, zera, Bergara-lgeta. 
- Gero, ba, ya ezkerrera dauena, ba, faten gaittuk bestian lehen ekindako lekura. 
- Lehen ekindako lekura. 
- Bai, bai. Gero hamen Gaztandola ta hau beheko espalda honek badauka izenik, horrek, Lezeta alderako saillak? [...] azpixan daonak badauka izenik? 
- Honi Txarasakona esaten dotsau beti. 
- Txarasakona? 
- Bai. 
- Hementxe pare-arekua? 
- Horixe, ba; hau hemen hasi ta goraiñoko honi sakon honi Txarasakona. 
- Hau, hemendiko txaria... 
- Horixe, ba. 
Goimendi auzoko (berez, Basalgo) toponimia
Aranburu Victoria, Genaro
- Ta ya mendi horren ostia Eibar da, orduan? 
- Bai, bai. 
- Bai, horren mendiorren ostia ya Eibar. 
- Ta honek, honek danak... ya... bueno, hau auzuna honek danak badauka izena? 
- Honek Goimendixa izena, Goimendi. Basalgo dok izetez hau, e? Goimendi esaten dotsau, baiña Basalgo. 
- Goimendi Basalgo... 
- Hori entzunda daukau, baiña... 
- Papelak aiuntamentokuak, txapak [...] Basalgo jak. 
- [...]. 
- Honek ya, Azurtza dok Elgeta ya. 
- Azurtza Elgeta ta... 
- [...] hor gaiñian hartu ta mugarrixa doia Elgetara ya. 
- Azurtza apuntau dok baserrixa? 
- Azurtza be bi dittuk, e? Azurtza aurrekua ta Azurtza... hemendikua. E? 
- Aurrekua eta? 
- Azurtza aurrekua ta hemendikua. 
- Azurtza aurrekua ta Azurtza errenterua beti esaten dou guk. 
- Bata errenterua zan ta... 
- Zelan? Goikua? 
- Azurtza aurrekua batari ta bestia beti... 
- Ta bittartian beste etxe zahar bat be bajauan, ez dakit hor markauko daben, jausittakua. 
-... ta bestia Azurtza errenterua beti. 
- Azurtza errenterua? 
- Bai. 
- Batanak zittuan, ba, basarri bixak, ta batai, nausixanai, Azurtza aurrekua; ta bestiai errenterua. 
- Bata Azurtza [...] ta bestia... 
- Azurtza errenterua. 
- Eta onduan ermitta bat edo badao? 
- Bai. 
- Ermittia daok, bai. 
- Santiago, bertan gaiñekaldian pegante. 
- Gaiñekaldian. 
- Ta gero ezkerrerao be beste etxe zahar bat dao Azurtza etxeberri. 
- Bueno, noizbaitten izandakua haura. 
- Aiba! Hori ez daukau. 
- Handik Arraotzera bittartian dao hori be, ezkerreratxuao. 
- [...] ermittia? 
- Holan gaiñian hartu Azurtza... 
- Ermitta horrek badauka izenik? 
- Santiago. 
- Santiago. 
- Azurtza hartu ta ehun bat metro ezkerrerao daok hori etxiori. 
- Baiña noizbaitten izandakua, e! 
- Arraotzera bidian, bittartian. 
- Horma zahar bat edo daok. 
- Bueno, "ruinas" ipiniko dou, "ruinas" edo... ze izen dauka horrek? 
- Azurtzaetxeberri. 
- Azurtzaetxeberri. 
- Bai, bai, konforme. Besteik laga dou zuen akorduan? 
- Ez jatak neri akordatzen besterik. 
- Boketia eta Galdaramiño arteko sakon haundi horrek badauka izenik? 
- Ez, ez, danai hemendik harutz Txaria esaten jakon honi. 
- [...] honi Txaria... 
- [...] Gaztandolako Txaria? 
- Hoixe, ba. 
- Ta beste hari, zerari esaten jako, Azkonabittatik Azurtzara urtetzen dabena Beizuko txaria be esaten jao. 
- [...]. 
- Esanda jak, e! 
- Bai, bai. 
- Zelan? 
- Azurtzatik horra... horra Azkonabitta bittarteko mendi-akon horri Beizukozabalgo txaria. Beizukozabal txaria. 
- Beizuko...? 
- Beizukozabalko txaria. 
- Azurtzatik eta Azkonabittara bittarteko sakona...? 
- Bai, Beizukozabalgo txaria. 
- Koño! Ba, ederto. Zeoze akordatzen jatzue, hola, esan barik laga dounik? 
- Ez... Honek mendixok izen gutxi jakek. Hoixe, Petri-a beti eskitturetan be Iberduerokuetan edo holan linea [etor...] Petri mendixakin etorri zittuan ta beste gauza batzutan be bai ta... Batzuek nonbrautakuak. Hoixe, Klabelinaitz. 
- Kostei zutik dao, ez? Haura da, eskumakua... 
- Kostei ya... bajia emonda dao Kosteikua. 
- Haura erdi-ausitta daok. 
- Haura aiuntamentuan bajia emonda dao ya. 
- Pusketatxo bat daka bakarrik teillatua, bestia jausitta dao. 
- [...]. 
- Mapan ez zan agertzen ta Arangurentxoko Martiñekin ipini giñuan mapa gaiñian. Mapan ez da agertzen. Ez dakit zeatik. Batzuk... 
- Kostei? 
- Bai. 
- Ez, ya bajia emonda dao totala, e, aiuntamentua? 
- Ya, baiña paretia daon bittartian hemen harrixa agertu biharko zan ta ez zan agertzen. Ahaztuta edo... 
- Bai, hori bai... 
- Bale, ba. Ba, besteik ez badaukau... 
- Ez, besterik ez dao hemen bittartian neuk dakitela, e. 
- Ba, bueno, ba. Orduan bukatu... 
Osintxu eta Elosu auzoetako toponimia
Muruamendiaraz Oruesagasti, Gregorio
- Gero bat eitten dau...? 
- Laspurren? 
-... itturrittik doien... 
- Laspurren horrek bat eitten jok... 
- Bai, behe-ehien. 
- A! Olabarrixa, hau ondio apuntau barik nenguen. 
- Olabarrixa, bai oinddio han... Gero Olabarrixa ta Olabarri bi dittuk, e! 
- Bi dia? 
- Bai. Olabarrixa hau baldin bada, Olabarrixa hemen jak. Zeaittik Ontzolan... Ontzola hor izengo dok... 
- Bai, hemen dao Ontzola. 
- Bai, orduan bai. 
- Eta Olabarrixan parian badoia beste errekatxun bat hor...? 
- Bai, zeretik, Iturriberrittik doiena. 
- Ez, ez, bestekaldetik, hemen, beittu, hemen... Kostei o Pagola ez dakit zer dan, hortik behera doiena. 
- Bai, ba [...]. 
- Badauka izenik horrek? 
- Hori... jesus, zela esaten jako horri? Eider errekia. 
- Eider? 
- Bai, Egider, bai. Eider errekia da hori. 
- Ez dakit nahasten gabizen... Ta hemen Gorla aldetik, [...] aldetik doiana? 
- Hori dok, ba, zera... 
- Eider errekia? 
- Eider errekia. 
- Amigo... 
- Hori [...]? 
- Hau doia... vamos a ver... Hau bidia da? Hemen baserri bat dao, baiña ez daukau ondo apuntauta. Kostei, Pagola... 
- Kostei, Pagola bai... handitxik doien errekia da hori, orduan. 
- Kostei. Kosteittik behera daon errekia. 
- Bai, bai, horixe, Kostei errekia izengo dok hori. 
- Kostei errekia? 
- Gero horrek danok bat eitten juek. 
- Bai, bai. Bueno, tontorrekin ez geunkaun problemarik, e? Danak ondo urten zoskun. 
- Gero Altsasu. Honek... [...] Itxumendi behintzat hor jarek ipinitta. 
- Bai, baiña Altzasu zuk... 
- Altzasu sozidadia da. 
- Bai, baiña sozidade gaiñian daon lautadatxo harek badauka izenik? 
- Itturriberri gaiña. 
- Itturriberri gaiña? 
- Bai. 
- Itxoin, itxoin. Hemen [...] errekatxua Altzasutik behera doiana Azkoitti aldea o Aizpurutxo aldea? 
- Errekatxiki errekia. 
- Errekatxiki? 
- Bai. 
- Aber, gero hemen Kortaberritti uste dot ez zenduela ipini, Etxeberri baserria, e? Kortaberri. Honen hurrengo Lutxurdio. Etxeberri oin hurrengo ez dot uste hartu giñuanik. 
- [...]? 
- Lutxurdio [...]. Ez, Antzuolan gabitz... 
- Bai, hauxe da mugia, e? Hauxe da Antzuolako mugia. 
- [??] , Amesti... 
- [...]. 
- Ez, ez bestekaldera. 
- Bestekaldera? 
- Kortaberritti... 
- Hamen, hamen, hamen Lutxurdio. 
- Lutxurdio bai, baiña hortik behera jak... Handik behera jak beste basarri bat, lau basarri izandakua, Etxeberriak. 
- [...]. 
- Etxesakorta ez, hori ez... 
- Itxoin, itxoin, Bergarako mugia... hamen, hamen. Hemendik... 
- San Agustin... 
- Hamen dau Etxeberri? 
- Etxeberri hoixe, bai. 
- Etxeberri. Ze gehixau daukau hemen? Hemen errekatxua, mugia eitten daben hau lehen esan douna izango da, ez? Errekatxiki edo... 
- Errekatxiki? Bai, hoixe dok, hoixe dok. 
- Beheko errekia? Urola? 
- Urola, urola, bai. Urolako ibaixa. 
Elosuko auzune eta baserriak; Osintxurekin muga
Muruamendiaraz Oruesagasti, Gregorio
- Nordia? 
- Bai. 
- Beherutz, Olabarrixa be bai? 
- Ez, ez, ez. 
- Hori ya Osintxu? 
- Hori Osintxura pertenezitzen da. 
- Egileorreraiñok? 
- Bai. 
- Egileor... Hemen beste etxe bat daukau... 
- Kantera? 
- Kantera. 
- Kantera. Hori be bai? 
- Baitta. 
- Orduan hemendik Kantera da lehenengua ta Benta aldetik [...]? 
- Bai, hori dok. 
- Ta ya Pol-oleko mugaraiño izango zan? 
- Bai. Bueno, bai. Gero, hamen, oin garena, elizia, eliza ingurua, honek sei basarri honek dittuk Ujaldia: honek dittuk Amentzelaga, Elormendi, Sautegi... Oin [Elormendi...] , Sautegi ez dok ya esistitzen. Ta elizia ta horrek... 
- Itxoin, baiña Sautegi hori nun zauan? 
- Elormendittik aurreratxuau bertan. 
- Elormendi, bixetatik ze Elormendi? Azpikua ala goikua? 
- Gaiñekotik. 
- Gaiñekotik? 
- Bai, aurreatxuao. 
- Ta hori zelan...? 
- Sautegi. 
- Sautegi? Oso aurrian ala...? Bidia hantxe bukatzen da... 
- Berrehun metrora. 
- Hamentxe orduan. Orduan, hau dana...? 
- Ujaldia. Gero, Lutxurdio, Kortaberri ta Etxeberri ta horrek Errekaldia. 
- Etxeberri nun zauan? A! Han behian... 
- Han behian, bai. 
- Bale. Orduan, hau dana da... 
- Errekaldia. 
Goiauzoko toponimia; baserrien izenak
Aristegi Agiriano, Felix; Arriaran Iñarra, Moises
- Basarrixekin hasiko gara lehelengo, etxebizitzak. 
- Honi... honi... serrerixia, serrerixia... honi inguruoni... ze izen jaukak honek? Izen raro bat dok, ba... 
- Serrerixa ondua? 
- Bai. 
- Antoliña. 
- Antoliña... 
- Klaro. 
- Hori dok... 
- Hor zan San Antolin zera ein baiño lehenao, San Martin ein baiño lehenao. 
- Papeletan agertu jaku... 
- Agertzen jatzue? 
- Baiña nun zaonik ez... 
- Ba, hori jak han... Zurraa hartzen dan bidian azpikaldian, osea, bidian ta serrian kontran jak hori. Triangulo bat dok hori, triangulo txiki bat. 
- Ta inguruai esaten jako Antolin? 
- Bai, Antoliña. Hori dudan... dudak jauzkan, baiña horri horixe esaten jakok. 
- Eske ez dok... izenak be, atzo esaten jardun gendun, galdu ein bihar juek izenak. 
- Hoixe galduko diana! 
- Izenak be galdu ein bihar dabe. 
- Ointxe batuko dittuu danak. 
- Hoixe da kontua, puska bat, ahal dienak behintzat... 
- [...] batenbatzuk, baiña hor ipini arren jakingo dabe diputaziñokuak eta guk ez. 
- Antoliña. 
- Bueno, orduan hor serrerixia esan dou. Hemen gorutz... 
- Hor beste izenik ez jak, Moises? Hor serrerixa inguru hortan... 
- Hor beherau hamen etxe batzuk badare, [...] baiño beherau... 
- Beste izen batzuek dalakotan najak, ba, ni hor... 
- Baleike, baleike, baleike... 
- Bueno. 
- [...] akordatzen bazate, ba... 
- Orduan, gorutz jarraituta, hor basarrixa...? 
- Hori aittan basarrixa. 
- Zela esaten dotsazue horri? 
- Egiño. 
- Egiño... Bueno, hortik gora jarraittuta ez dao etxerik, ez? 
- Ez. 
- Lehen hola baldin bazeuan etxen bat edo akordatzen bazara, esan. 
- Honi Zurrako malkarra esan izan dotsau guk. 
- Horri inguruai? 
- Bai. 
- Hori Malkarra. 
- Kamiño azpixan dauen... 
- Bai, hau... 
- Bai hortik kurutzara bittarte hori, monumentora bittartera. 
- Oin, ez dakiu Zurratarrak erak ze izen... 
- Buo! Malkarra. Erak be Malkarra esaten juek. 
- Ta monumentua dauen punta horri izenen bat esaten dotsazue edo...? 
- Zurra gaiña. Gaiña, goraukuai be gaiña esaten jakok eta, hori deposittua ein daben tokixori ta... 
- Bueno, hor errebueltia hartu eta hor dare etxe batzuk, ez? Bi edo hiru... 
- Hori Zurra, hori dana dok bat. 
- Dana bat? Danai Zurra esaten dotsazue? 
- Bai, bai, hori dana da bat. 
- Zurra. Hor dare basarrixa ta... habitaziño... bizitokixa ta basarrixa. 
- Zaltaixak eta oillotegixa ta... 
- Ta hau berriz Zaldumendiko gaztañaixa da. Honek ze izen eukiko dau honek? Ze izen...? 
- Ba, hoixe [beroi] igual... Zaldumendiko... 
- Zaldumendiko... 
- Zaldumendiko... oin ez dakit nik gaztaiñixa... lehen gaztaiñaixa zan hor ta oin piñudixa o ze ipiniko dozuen. 
- Zeuek beti esan izan dotsazuena. 
- Ba, guk esan... ez da guria ta... 
- Igual da, beste batena izanda be, zeuek hola esaten badotsazue, esan. 
- Ba, Zaldumendiko gaztaiñaixa ipinizu ta... 
- Ba, hoixe. 
- Lehen gaztaiñaixa izandakua, oin piñudixa dao, baiña... 
- Bai, igual da, igual da. 
- Ta hau, berriz, Zaldumendiko zelaixa. 
Goiauzoko toponimia; baserrien izenak
Aristegi Agiriano, Felix; Arriaran Iñarra, Moises
- Hau zela esan dozu? 
- Ba zelaixa Zaldumendikua, ez dakit horrek be ze izen eukiko daben. 
- Bale. 
- Ta hau, berriz, da, hau pusketa hau... 
- Zure bestekua? 
- Ez, hori dok han [parkieketa] barrenien... 
- A! Bai, oin ganauek ibiltzen dittuena... 
-... baiña elizian terrenua dok, Santamañako elizian terrenua. 
- Hori han kruzia hona hartzen dana ta Askatzura hartzen dan han zerian daona, ez? 
- Ez, beherao. 
- A, beherao? 
- Behien... 
- Errebueltia eitten daben... 
- Bai, errebueltian... goittik behera bajau ta bueltia zela hemendikaldera hartzen daben, zelaitxo bat gaiñekaldian. 
- A, bai, badakit zein dan. 
- Hori dok, [Etxeberrik ebalten jok] , baiña Santamañako eliziana. Hau, berriz, Txarakua. 
- Hau? 
- Bai. 
- Txarakua, horrek be ze izen... 
- Bueno, poliki-oliki... lehelengo basarrixak eingo dittuu pixkat... 
- Bai, jarraittuko dou basarrixekin ta gero pixka bat... 
- Hori esango dotsue zerak... [...] semia, zela da etxian daona? 
- Paulo... 
- Paulo, Paulo. Harek badaki hango izenak. 
- Bai, harek nik baiño gehixao jakin bihar leuke. 
- Bueno, beste mapa hontan hemen Zurratik gora hor txabolan bat edo agertzen da... 
- Zurratik gora? 
- [...] ta Lamaiño etxeberri bittartian, gain-aiñian... 
- Tartian... 
- Haura be... 
- Izandakua edo... 
-... "como el amor del gitano" ein zeban harek, "como vino se fue. Ya no te quiero gitana, ya no te quiero. El amor que viene de golpe, de golpe se va". 
- Horrek izenik edo badauka edo? 
- Ez. 
- Haura piñuak hartuta hil zuan haura, ezta? Haura txabola haren jabia? 
- Ez jakixat. 
- Bai, Surrokerren... ez zan, ba, haura Surrokerren alabiakin ezkondutakua? 
- Surrokerren alabiakin... Kastellano bat. 
- Kastillano bat. Ba, haura piñuak harrapauta hil zan. Honbre! Paruan zaola piñu botatzen. Pentseizu! Parua ipini barri zan orduan. Nik ez dakit nungua zan, baiña... 
- Hori ya ez dau esistitzen. 
- Hori ez. 
- Hori ya... 
- Hor gaintxuan daren tontor honei edo ezer esaten dotsazue? Hor txabola gaiñian, bueno... 
- Ointxe... oin deposittua ein da hemen... 
- Horrek izenik badauka? 
- Zurragaiña, Zurragaiña ipinizue. Hori... Mundu guztiak Zurragaiña esaten jao horri. Ta hau beste gaiñau esan dounau... 
- Bai, ze bixei esaten jakuela esan dozu, ez? 
- Bai, baiña hau Zurrako kurutzia esango leukie. 
- Distingitzeko, ezta? 
- Bai. 
- Monumentua... 
- Monumentua edo bai. Kurutzia be ez da, monumetua... 
- Bueno, gero hurrengo basarrixa daona? 
- Honen zea, Lamaiño etxeberri. Hori horren jaiotetxia. 
- Bale. Gero, jarraittuz, hau zela da? 
- Aizpe. 
- Gero hor bidia aurrera jarraittuta? 
- Bidia aurrera jarraittuta, hau Lamaiño. 
- Lamariano Torre. 
- Moisesen aman etxia. 
- Zela esaten dozue Lamaiño bakarrik ala...? 
- Lamariano Torre. 
- Hau Lamaiño etxebarri, e? 
- Zeuek esaten dozuen moduan... 
- Bai, Lamaiño torria ta Lamaiño etxeberri. 
- Iñor ez da bizi hor, ez? 
- Ez. Bueno, hor zera... 
- Oin konpontzen [...] , ez? 
- Hor zera, hori rekadista ibiltzen dana, Lopez edo hori. Horrek erosi juan ta. 
- Ta Lamaiño torretik aurrera jarraittuta daona? 
- Supide, hor bertan esaten dau. 
- Bale. 
- San Marzial. 
- San Marzial inguruan ze daukau? 
- Gero Lapatza. 
- Lapatza... Ta San Marzialdik behera honek danak? 
- Askatzuak. 
- Askatzuak? 
- Askatzu gaiñekua ta azpikua. 
- Markos nungua da? 
- Horkotxia. 
- Bueno, Markos... 
- Izatez, izatez, Supidekua. 
- Hamengua da izatez, baiña hor biziko zan ta gero hortik kalera. 
Goiauzoko eta Agirre auzoko baserrien izenak
Aristegi Agiriano, Felix; Arriaran Iñarra, Moises
- Bueno, gero hemen darenak Zurra gaiñetik kalera bittartian? 
- Bueno, ba... Txarak, Txarak dittuk horrek. 
- Hau zela esan dozue? 
- Hau da Askatzu. Bidia hau... 
- Bidia hemendik dao. Hau, hau. 
- [...] , ezta? Ba, Zalumendi hau. Bai, hemen ipintzen dau bertan be. 
- Hor ze dao bat, etxebizitza bat? 
- Bai, etxebizitza bat; hau oillotokixa da. 
- Zela esaten dozue? 
- Zalumendi. 
- "du-endi" da, ezta? 
- Zalgu... Zalumendi o ez dakit... Zaldumendi izengo da bai, "d"-kin izengo da. 
- "du", "du" bai, Zaldumendi. 
- Zeuek esaten dozuen moduan, e? 
- Bai, Zaldumendi. 
- Ta Zalgumendi haura San Prudentziokua. 
- Bai, bestia, bai, bai. Zaldumendi, Moisesek arrazoia eukiko dau. 
- Zaldumendi parian beste horrek basarri danak, zela esaten dotsazue? 
- Txarak, Txarak. 
- Hor ze dau, bat? 
- Hor bi bizitza jarek. 
- Txara bakarra [...] , ez? 
- Txara gaiñekua ta Txara azpikua. 
- Ta bestia dok San Josepe. 
- Bestia, hau, San Josepe. 
- Hor lehenao kanposantua zaona, hori dok. Danak Txara esaten jotsek, baiña geizki esanda. San Josepei Txara esaten jaue, baiña geizki esanda. 
- Ta lehen ez dozu esan Txara gaiñekua ta azpikua [...]? 
- Bai, horrek bai. 
- Bai, ba, bi bizitza. 
- Txara gaiñekua ta azpikua dia horrek, bi bizitza. 
- Bueno, gero hor berriro behetik hasiko gara. [Maikian] gora, hor ezkerretara hartuta, bidian? 
- Amatei. 
- Amatei... 
- [...] goixan egongo da, ez? Baiña Amatei baiño lehenao daren basarri horrek...? 
- A! Horrek bai... 
- Iturbe. 
- Iturbe zein izango da hemen? 
- Iturbe Maiken hurrengo lehelengo daona. 
- Ezkerretara dauana, ez? Bidian ezkerretara? 
- Bai, hori da. 
- Hor hiru bizitza jarek hor, e! 
- Iturben? 
- Hiru bai. 
- Baiña izena Iturbe bakarrik, ez? 
- Iturbe bakarrik. 
- Bueno, gero hor bertan Iturbe parian eskumatara? 
- San Martingo elizia ta oin... 
- Oin bibiendia. Bibienda bi, gaiñera. 
- San Martingo elizia dao hor? 
- Bai. 
- Ta lehen Antolin edo esan dozuena hor toki berian zauan? 
- Bai, bai, hori ez dok mobidu. 
- Baiña hor San Martingo elizian inguruan dao? 
- Ez, lehen... 
- Antolin esan dozuena... 
- Hori segun nundik [hasten dan]. Hori jak Irizarren serra aldetik, ba, junto jarek ixa, mugarri eitten jok horrek. 
- Irizarren serria hau izengo da... 
- Bai. 
- Ta hauxe eingo dou ta... 
- Triangulo txiki bat dok hori, hauxe dok. Bale. Ta hori... joiak errekatxo bat, gaiñera, dibididu eitten jok hori errekatxuak alde batera ta bestera. 
- Bueno, San Martindik hor gorutz jarraittuta Amatei baiño lehenao eskumetara baserri bat. Edo... ezkerretara. 
- Agarre. 
- Agarre? 
- Bi bizitza. 
- Hauxe da. Hau San Martin esan dou, bidia hortik... 
- Bai, Agarre, hauxe. Hau orreua edo beste hori... 
- Bai, hoixe, el mismo. 
- Horri deitzen dotsazue zeozehala, Agarreko orreua edo... 
- Ez, horrek oingo [...] isilik egon da hori oin artian. Guk ez dou horren... 
- Hori guretako izan zuan un gallinero izan zuan haura, [...] ta konejuak han besterik ez jeuan han. 
- Ointxe hamar-amabost urtetik hona. 
- Esaktamente. Ta gobiernuak [formau...] Euskadiko gobiernuak [formau...] , bestela haura puu! 
- Orduan, Agarretik gora hurrengo daona? 
- Amatei. 
- Hor beste etxe txiki bat hor agertzen da... 
- Hori Aarretxeberri izengo da... 
- Ez, ez, ez, ez, hau da... 
- A! Garajia! 
-... Amatei parian, [...] garajia, ezebez. 
- Bueno. Horrek laga hortan berriro ta San Martindik ezkerretara hartuko dou... 
- Agartxora. 
- Agarretxeberri. Hori Altos Hornostik [...] ikusten dana. 
- Hortik aurrera... 
- Hor kruze bat dao ta gero hor ezkerretara hemen agertzen da... 
- Bai, honek be bi dia. 
- Irabien. 
- Iribien. 
- Zela esaten dotsazue zeuek? 
- Irabien. [...] auskalo zela dan hori... 
- Iribien edo Irabien edo... 
Goiauzoaren eta Agirre auzoaren muga; auzo bakoitzeko baserriak
Aristegi Agiriano, Felix; Arriaran Iñarra, Moises
- Eta honek lehen esan dozunak hau Iribien ingurua ta Lamaiño gaiñak eta honek ze izen dauke? 
- Ba, ba, poliki-oliki fango gara... 
- [...] auzuai? 
- Hau? Hau Goi-uzua. 
- Goixai Goi-uzua. Goiko auzua [... dau]. 
- Zeintzuk dia honen mugak? Bueno, hemendikaldetik Maika edo izango da... 
- Bai. 
- Ez, ez, Maikaraiño ez da sartzen. 
- Zein? A! Ez, ez, ez, ez... 
- Egiñoraiño be ez. Ba, Egiñoraiño sartuko da, Egiño ya San Martingo auzokua da. 
- A! San Martin dao beste bat? 
- Bai. 
- A, auzua dao beste bat San Martin? 
- Bai, San Martin auzua da hori. 
- Zeintzuk sartzen dia? 
- Ba, Irebien, lehen esan douna, Amatei, Agarretxeberri, Agarre bixak ta San Martin hirurak. 
- Bai, honek honaiñotxe sartzen dittuk. Maikara artekuak; hau serria, hori be bai, Egiño. Edo... Hori Zurraa, ez. 
- [Egiño da, bai]. 
- A! Egiño, bai, bai, bai. 
- Hortxe dao hori be bai. 
- Bai, Zurraa goikua. 
- Hau dana da... 
- Hori... A! Geizki ipini izan dou, e! Agarre auzua da hori, e! 
- Agarre auzua. 
- Agarre auzua, e! 
- Agarre auzua, bai. 
- A, San Martin auzua ez dao? 
- Ez, ez, ez, ointxe akordau nok neu be golpera. Agarre auzua. 
Goiauzoaren eta Agirre auzoaren muga; auzo bakoitzeko baserriak
Aristegi Agiriano, Felix; Arriaran Iñarra, Moises
- Ta Lamaiño ta Aizpe ta honek? 
- Honek... hau... Goi-uzua. 
- Goi-uzua. 
- Goi-uzua? 
- Bai, ipini holaxe. Hor plakan Goiko auzua edo ipintzen dau, baiña Goi-uzua honen izena. 
- Zeuek esaten dozuen moduan... 
- Goi-uzua. 
- Zaldumendi ta horrek be bai? 
- Bai, hori dok Goi-uzua ya, Zurraa ta horrek danok. Ta hortik urten bihar dozue. 
- Askatzu-a? 
- Baitta. 
- Baitta. Santamaiña... Katabixan hasitta. 
- Eta Lapatza arte? 
- Baitta. 
- Lapatza be bai. 
- Ta Idurixo be bai. 
- Idurixo be bai? 
- Baitta. 
- Aiba dios! 
- Bai, bai, aiba dios ez, hori holaxe dok. 
- Ez daukazue auzo txikixa... 
- Ta antiguamente Gabirixa be bai. 
- Ondartza? 
- Baitta. 
- Baitta. Ipintza be bai. Hor beste bat. 
- Ipintza... 
- Kanpo fuboletik... 
- Bai, bai. 
- Horrek Goi-uzokuak dittuk danak. 
- Bestiak be ipini, Katabixa... zeintzuk esan dozuz? 
- Baiña Katabixa... 
- Hori desapareziduta daok, baiña hori hor sartzen da, e! 
- Oin merkaua-a daona? 
- Esaktamente. Hori hamengua dok. 
Elosu auzoko toponimia
Muruamendiaraz Oruesagasti, Gregorio
- Egizabal. Itxoin, itxoin, bueno, basarrixekin hasiko gara? 
- Bai, lehelengo... 
- Lehelengo basarrixak eingo [...] aber ondo daren kolokauta. 
- Hau Agarre, orduan? Agarre esaten jako ala...? 
- Agarre, Agarre. Hamen dao bestia Agarrezabal. 
- Gero hau azpixan beste bat...? 
- Egizabal. 
- Hori ondo dao? 
- Hau hor zera jak... hor berak ipintzen jok... 
- Bai, bai, bai. 
- Hori Egixa ez jakok esaten? Hori Egixa, ez? 
- Ez irakurri, e? Jendiak esaten jaon bezela... Zeuk esaten dozun moduan. Osea, ez... 
- Hau ez jak ondo. Hau Egixa da ta [Egizabal haundi Egizabalko muiñoa... Egizabalko muiñoa ondo jak bai]. Baiña hau bi Egi... A! Bata dok basarrixa ta bestia dok Eizaalgo gaiña. Han gaintxo bat, ba, Eizaalgo gaiña. Hauxe dok hori, bai. Bai horrek ondo jarek. Egiaga goikua, bai. Hori bai, ondo jarek. 
Elosu eta Osintxu auzoen muga inguruko baserrien izenak
Muruamendiaraz Oruesagasti, Gregorio
- Honek zela dia Egiaga goikua? 
- Bai, bai. 
- Egiaga, baiña honek Egixaa esaten dia, ez? Egixaa [...] beti. Komeni jaku jakitzia, osea, jentiak esaten daben moduan, ez... dian moduan ez, Egixa. 
- Egixaa esan [...]. 
- Egixa. 
- Ta gaiñekua edo...? 
- Bai, Egixaa goikua, gaiñekua. 
- Egixa gaiñekua? 
- Egixa gaiñekua. Bestia Azpikua. 
- Bestia azpikua? 
- Bai. Gomezkorta. 
- Holaxe esaten jako? 
- Horri bai. 
- [...] zuluan agertzen da bat. Zulo baten, bat baiño gehixao dare hemen zulo baten. Ontzola edo...? 
- Ontzola. 
- Zela esaten jako horri? 
- Ontzola. 
- Gero hor zuluan beste... pilla bat agertzen dia hemen. 
- Bai, Olabarrixak dare hor oindio. 
- Bai, hemen... 
- Olabarri bai, baiña Olabarrixak? Diferentiak dittuk, e! 
- [...] Olabarrixa Olabarriaga edo holakon bat azalduko dok. 
- Ez... Hau ze dok? 
- Hau ezebez. 
- [...] Ontzola sakon-ulo bat bittartian ta bestekaldera, Pagolapian. 
- Laspiur edo hor azaltzen dok... Hauxe izengo dok seguruasko Ontzola. Edo... Olabarrixa. 
- Ez, hau Laspur bolua izengo da hori. 
- Bai? 
- A! Itxoin, itxoin, hau ein giñuan! 
- Hau eindda dao... 
Elosu auzoko baserrien izenak
Muruamendiaraz Oruesagasti, Gregorio
- Oin bestaldera pasauko gara? Jarraitzen dau justo azpixan. Hemen agertzen da Bega. Bueno, Elosutik hasiko gara? Baserrixekin hasiko gara? 
- Hori Azkoitti partian jak. 
- Azkoitti partian? 
- Bai. Zementerio, Iriaun... 
- Itxoin, itxoin, Iriaun ze da? 
- Elusuko elizian onduan daona. 
- Iriaun, baiña hau Ixaun. 
- Bai, Ixaun, hamen Ixaun esaten jakok, bai. Eta hor be Iriaun ipintzen jok, ba. 
- Bai, baiña hau da izen ofiziala. Guri komeni jaku jakitzia jentiak esaten daben moduan. 
- Ixaun, Ixaun. Ixaun. 
- Baiña hau da mendi-ontorra...? 
- Ez! Hau dok Gazteluko... Gaztelu... Bai, Gazteluko kurutzia. Gaztelu. 
- Bai, han kanposantu atzian daona. 
- Kanposantua... [...]. Bueno, kanposantua. Gero, eliza ostian daona? 
- Ixaun. 
- Bai? 
- A! Kanposantu ostian ez, eliza ostian. 
- Eliza ta kanposantua bittartian. Eliza pegante ez dao? 
- Ez, elizan pegante jaok abadian etxia, Abadetxia. Ta Sakristaukua. Bixak. 
- Bai, hor bi dare Abadetxia ta Sakristaukua. 
- Diferentiak dia? 
- Bai. 
- Sakristaukua hemen da, orduan? 
- Elizian hemendikaldetik sakristaua ta handikaldetik Abadetxia. 
- Sozidadia daona hau da? 
- Hauxe izengo dok, bai. 
- Edo restaurantia dauena? 
- Hau sozidadia ta... Hau frontoia ta sozidadia hau izango dok. 
- Sozidadia hau haundixau ta Ixaun bestia izango dok, Ixaun txikixaua da. 
- Bai, Ixaun... bueno, bera izen haundixaua dok ta tabernia izengo dok hau. 
- Kamiñua nundik joiak hemen? 
- Hemendik. Elizia ez dok ikusten hemen kurutziakin? 
- Bai, horixe dok Ixaun, bai. 
- Zein da Ixaun? 
- Ba, hau. 
- Hoixe, hoixe. 
- Haundixa? 
- Bai. 
- Ta ondoko txikixa? 
- Frontoia... 
- Frontoia hau izango da... 
- Hauxe frontoia. Ta sozidadia hemendikaldekua. 
- Ez, hau frontoia. 
- Frontoia hau. 
- Hori beste txikixori txabola bat dok. 
- Ba, frontoia hau baldin badok, sozidadia hau izan bihar dok, derrior, pegante daok eta. 
- Ze izen dauka sozidadiak? 
- Elormendi. 
- Baiña etxiak be bai? 
- Etxiak ez dauka... 
- [... frontoian] eskolia zan haura. 
- Eskolia zuan lehen, bai, Elormendi. 
- Bueno, hor ez dao besterik? 
- Ez. Gero... 
- Oin hemen gora beste... 
- Honek, Amentzelaga. 
- Amentzelaga dauke izena? 
- Amentzela. 
- Gaiñekaldian bi dare, ez? 
- Elormendi gaiñekua ta Elormendi azpikua. Horrek ondo jarek. Gero Lutxurdio ta egon bihar juek hor. 
- [...]. 
- Benta, Bentoste... 
- Bentak zenbat dare, zenbat basarri? 
- Bi. 
- Bi dare? 
- Benta tabernia lehen egoten zana... Benta ta Bentoste dittuk [...]. 
- Benta ta Bentoste? 
- Benta ta...? 
- Bentaoste. 
- Gero hor jarek Narbaiza azpikua ta gaiñekua. 
- Narbaiza bi dare? 
- Bai. Bata gaiñekua ta bestia azpikua. Egileor´e hor egongo dok, ba... 
- Bai, hamen dao. 
- Egillor. Eillor, e! Eillor. 
- Gero... 
- Narbaiza...? 
- Narbaiza azpikotik... 
- Narbaiza gaiñekuan onduan ez dao beste...? 
- Narbaiza gaiñekuan bi bizitza jarek. 
- Ez, baiña beste basarri bat... 
- A! Bai, txaleta. 
- Txaleta dao gaiñekaldian. 
- Hori, zera, Iturbe... 
- Iturben aittana da hori. Izena zela dauka? 
- Izena [ez jakuek]... 
- [...] beste bat Labeaga edo? 
- Labeaga bai, gaiñekaldian. 
- Labia. 
- Labia, Labia. 
- Basarri gehixao badare hemen inguruan? 
- Bai, Kantera ta Egileor falta dittuk. 
- Ez, Egileor apuntau dou. 
- Egileor bai. Kantera... Narbaiza azpikuandi... 
- Narbaiza azpikua... hamen dao bat. 
- Horixe izengo dok. 
Elosu auzoko baserrien izenak
Muruamendiaraz Oruesagasti, Gregorio
- Gero hemen Errekaldera pasau bihar dou guk, e! Kortaberri, Lutxurdio... 
- Hemen agertzen da Gorostegi edo holako zerbait... 
- Kostei. Kostei dok hori. 
- Kostei? 
- Kostei ta Pagola dittuk hor. 
- Baiña hemen ondiokan falta jittuau, e, Lutxurdio ta honek... 
- Bai, hamen... hamen... 
- Amesti. 
- Amesti. Beste zeren baten egongo dittuk, orduan. 
- Bai, beste mapa baten egongo dia. A! Lutxurdio. Bai, hemen. 
- A, bai. Horixe. Ta hau Kortaberri. 
- Bai. Ondo dare? 
- Lutxurdio bi bizitza dittuk eta ondo jak. 
- Itxoin, itxoin... 
- [...] zela esan dozu? 
- Lutxurdio. Hau Kortaberri. Kortaberri bi dittuk, goikuak eta azpikua beste bat. Zuan. Oin ez dau esistitzen haura. 
- Oin zein ez dau esistitzen? 
- Kortaberri azpikua ez dabela hemen ipintzen ta, gaiñera, zera, ez da esistitzen oin. 
Murinondo auzoko baserrien izenak
Gabilondo Garitano, Juan Jose
- Zentrala esan dozu? Hori da... 
- Turbinia esaten dotsau guk betik. 
- Turbinia? 
- Bai, [...] daona. Guk Turbinia esaten dotsau beti. 
- Hortik... Bueno, erreka kontran bertan pare bat... Hau [...]? 
- Horrek Laspiurrenak izango dittuk. 
- Taillarra... 
- Ta ondoko hau? 
- A! Hori oin zera ipini juek... Lehenau marmolerixia izandakua dok hori. 
- A... Etxiak berak badauka izenik? 
- Ez. 
- Ez? Orduan ezebez. 
- Bueno, egon, egon, egon. Hau etxiau Barrenekua. Hau dok etxia, orduan. [Barreneko zerak] ein juan etxia, [baiña] ez daka izenik. 
- Orduan laga eingo dou... 
- Ez jakak horrek, ez jakak izenik, nik dakidala, behintzat, eta [...]. Horrek lehenau taillarra [ein juan Igartuak]. Izenik ez daka horrek. Porejenplo [gurian etxiak] izena ipinitta jaukak, baiña horren etxian izenik sekula ez juat nik entzun. 
[...] Tailleres Igartua edo [...]. 
- Bueno, gero gorutz abixauta errekia pasau ta segiduan ezkerretara aldapia hasten dan onduan etxe batzuk... 
- Muiñondo. 
- E? 
- Behetik gora ezkerretara, e? Muiñondo. 
- Muiñondo... 
- Muiñondo gaiñekua ta Muiñondo azpikua. Beste bat Malatu be badao gero, e! 
- [...] 
- Ta atzeko hau? 
- Hau Agarre. Baiña kamiñutik bestaldera, e! Eskumatara, e! Behetik gora. Agarre eskumatara dao bidetik, e? 
- Agarre hemen dao... erreka kontran berta-ertan... 
- Erreka kontran dauana, horixe, ba, lehen esan doun Igartuana! 
- A! 
- Izenik baekua izengo dok, orduan. Hau izengo dok, orduan, aber... Hau Laspiur dok? 
- Bai. 
- Hau bestiau dok hor beste zerian, zubixan beste tailler txiki bat [...] ipini douna... 
- Bai, bai. 
-... [...] Hori izango dok, orduan? [Etxia esan dozue] , baiña etxia, orduan, harutz. 
- Orduan... Muiñondo bi esan dittuzu. 
- Gaiñekua ta Muiñondo azpikua. 
- Gero Malatu. 
- Malatu. 
- Malatu zein da? 
- Hori... 
- [...] parian daona? 
- [...] parian Malatu. 
- Bai. Hau bide hau Malatuko bide hau hartuta? 
- Bai, Etxeberrittak. 
- Zenbat dia? 
- Gaiñekua ta Azpikua. 
- Hortik aurrera badao beste basarririk? 
- Kostola. 
- Kostola. 
- Gero harutz Mekolalde torria. 
- Mekolalde torria... 
- Gero Mekolalde azpikua, estaziñuan onduan dauana. 
- Estaziñuan justo onduan dao? 
- Onduan daona, bai. Ta gaiñekaldekua haura izengo dok Agarremekolalde. 
- Bueno, gero... 
- [Hemen] atzera behetik gora. 
- [...] gorutz hasitta, eskumetara hemen... 
- Eskumatara Agarre Muñao, Agarre. 
- Jarraittuta, hamen bertan... ze izen dauka honek? 
- Bai, [sozidade Muiñondonak] hori. Oin sozidadia, lehen eskolak. Oin, ba... 
- Eta ondoko etxia? 
- Hori eskola etxia dok, hori [Etxeberriana] dok. 
- Eskola etxia? 
- Lehen eskola-txia, oin ba... oin badakik ze dan. Hau zuan lehen eskolia eta hori eskola-txia. Oin daok, ba, oin sozidadia ta hori [...] erosi juan ta... 
- Eskola ta eskola-txia? 
- Bai. 
- Lehenao hola. 
- Hau bertan azpikaldian daon txaleta edo...? 
- Etxalai dok hori. 
- Zelan esan dozu hori? 
- Etxe Alai. 
- Bueno, gero dauzkau hiru edo segiduan. 
- Zabaleta. 
- Bai... 
- Ezkerretara hori, e? 
- Bai. 
- Zabale goikua ta Zabale behekua. Bi bizitzako etxia dok, e? 
- A! Bi bizitzako etxia? 
- Bai, bi bizitzakua dok. Etxe bakarra, baiña bi bizitzakua. 
Murinondo auzoko baserrien izenak
Gabilondo Garitano, Juan Jose
- Gero hamen txaletan... 
- [...] , ipinitta [dao]. 
- Handikaldian...? 
- San Blas. 
- Ermittia da? 
- Bai. 
- Jarraittuta... 
- Jauregi. 
- Hori zein da? 
- Jauregi. 
- Gero daukau... 
- Larraña txiki ta Larraña haundi. 
- Ta hor bittartian daon [... haundi batzuk]? 
- Hori granjia hori, [berana, txikixana]. 
- Granjia apuntau dozu? 
- Bai. Bidia jarraittuta, allegatzen gara hiru basarri izen berdiña daukenak edo... 
- Bai, Beistei haundi. 
- Lehelengua? 
- Bai. 
- Hurrengua? 
- Beistei etxebarri. 
- Ta azkena? 
- Beistei guenengua edo goikua. 
- Ez, ez, zeuk esaten dozuen moduan, e! 
- Guk holan esaten juau. Gero segi gora Mieka. 
- Bale. Gora ya ez daukau... 
- Lehen esan dittuu ya, Pagolak eta horrek esan dittuu... 
- Bueno, lehen esan dou erreka honen izena Hiruerreka dala, Mekolaldera doiana, eta beste honena? 
- Abraiñerreka. 
- Hau... honek danak badauka izenik, erreka bittarte guztiak? Auzua edo... 
- Bueno, Azpilleta ta Santa Lutzia horrek. Bueno, horrek auzuok ya... Horrek daoz han aurrian bistan... Kokote auzua esaten jotsek horri. 
- Bai. 
- Hango aldiai ta. 
- Bi basarri esan dittuzu hor... Santa Luzia? 
- Santa Lutzia, Azpilleta ta Larrarte. 
-... eta...? 
- Larrarte. 
- Larrarte. Bai. Hau, honek be auzo hau... 
- Ez, ez, ez... 
-... beste auzo bat da, ez? 
- Hori da beste auzo bat. 
- Errekiak erabagitzen dau? 
- Bai, bai. Baiña Zabaleta ta horrek ez dittuk... Zabaleta [...] topauko [dok] , eztok? 
- Zabaleta [...]. 
- Hau izango da Zabaleta. 
- A! Hau zan Zabaleta? 
- Horrek ez dittuk hona... 
- Apuntau eingo dou, e? 
- Ez dittuk hona [...]... Bai, erreka honek [...]. 
- Eta honen izena? Auzo-zena edo badauka izenik? 
- Kokote auzua ez dauka honek? 
- Ez, ez, honek. Hau. 
- Guria? Hau? Muñao auzua. 
- Muñao auzua? 
- Bai. 
- Hartuko dou inguru hori? Pixkat [...] hemen barrenian... 
- [...] 
- Hau Zubizarra esan dozu dala... 
- Bai. 
- Beheko ibai haundixai? 
- [...] errekia ibai haundixa, ibaixa. Honi esaten dotsau, ba, Kanteria edo Zubibarri edo Zubizarra edo... 
- Kanteria zeiñi? 
- Kanteria, bai. [...] Kanteria hori, Kanteria [...]. 
- Oin zerak... 
- [...] daon hori Kanteria da. 
- Kontainerrak darena? 
- Hori dao... egon, itxoin. 
- [...] 
- Gero Kanteratik izenik baeko etxia esan juau. 
- Hau zubixa, hau Kanteria... 
- Muñaoko kamiñua... 
- Hau... Hau gorutz... 
- Aiskointxorreta esaten jakok honi - Aizkoin zer? 
- Aiskoi intxorreta. 
- Aizkoi intxaurreta? 
- Bai, Aiskointxorreta horri beheko barrenorri. 
- Eta basarrixa bera? 
- Aiskoi hor dao, Aiskoi, hor Kantera gaiñian daon hori. 
- Hor inguruan badao beste basarrin bat? 
- Ez. Bi bizitzakua da hori, Aiskoi. 
Sanantonabat auzoko baserri-izenak
Gabilondo Garitano, Juan Jose
- Bueno, gero hamen Turbinia-a pasau ta hamen beste auzo-na txiki bat badao... 
- San Anton. 
- San Anton auzua da... 
- Bai. 
-... izena, auzuan izena? 
- San Anton, bai. 
- Ta horko basarrixak zeintzuk dia? 
- Hasi... [...]... 
- Zubi... A! Zubi...? 
- Bai. 
- Zubi...? 
- Zentrala [...]. 
- Zentrala hamen, hemen. 
- Zentrala hamen. [...] harutz, orduan? Bestaldera? 
- Bueno, bat dao bariantia [eindakuan] desmonte haundixa ein dana ta... Kurba-urban daon bat. 
- Basarte. [...] 
- Gaiñian, gaiñian. 
- Markatzen jok, baiña, [...]? 
- Bai, bai. 
- Azpikaldian darenak Beosin ta San Fausto. 
- [...]? 
- Bai, [...]. 
- Bueno... Laspiur ta Iberduero [...]. 
- Laspiur ta Iberduero... Laspiur gaiñian... 
- O... Laspiur ez, Linazisoro. 
- Linazisoro gaiñian [...]? 
- Hoixe San Anton ermittia. 
- Gero gaiñekaldian? 
- Arimendi. Gero honutzao honek Albitxuak izengo dittuk. 
- Bai... 
- Albitxu. 
- Albitxu. Bakarra? 
- Ez, Albitxu bi bizitza: bat Otxoak daukana ta bestia alarguna edo... Ta Albitxubaso. Ta gaiñekaldian bestaldera... 
- Albitxubaso San Anton da? 
- Bai. 
- Albitxubaso bai? 
- Egon! Joe... ointxe ipini dostak dudan. 
- Batzuk San Juanen-a sartzen dabe ta... 
- Bai, ba. Ba, ba... neuk be... Ez, Albitxubaso... Albitxu bai, Albitxubaso ez, San Antonen ez dok sartuko ez. [...] Beosin, San Fausto... 
- Zein da azkena apuntau dozuna? 
- Albitxaso edo hori. 
- Ez, baiña Albitxaso hori lagaizu bestaldera, lagaizu bestaldera hori. San Fauston be ez da iñor bizi, Beosin be bi bizitzakua da. Ba, bi bizitzakua... oin bizitza bat. Lehenau bi izandakua, baiña oin bat. 
- Basarte ta San Fausto bittartian hor ur-irrindaran bat edo errekatxon bat badator? 
- Bai, txiki-xiki bat. 
- Badauka izenik horrek? 
- Bai, Albitxuko itturrixa [izango dok]? 
- Albitxuko itturrixa jaiotzen dok hori. 
- Albitxuko itturrixa? 
- Albitxuko itturrixa [...] hori. 
- Itturrixan jaiotzen da? 
- Bai. 
- [...] Arimendiko bide azpi inguruan edo...? 
- Bai. 
Aranerreka ta Murinondo auzoetako toponimia
Gabilondo Garitano, Juan Jose
- Oin jungo gara pixkat... 
- Hori Kokote auzua pixkat hartu eingo juau ala? 
- Kokote auzuan barri [...] larrei... 
- Ez? 
- Basarrixen izenak bai, baiña hortik aurrera... 
- Bueno, bastante apuntau dou, e? 
- Hori nahiko ondo [...]. 
- Hor Azpilleta ta Santa Luzia esan dou... Hortik eta Ziarreta edo Abrain-rreka aldera badao ezer? 
- Hortxe lehen esan douna. 
- A! Akordau ezinda geratu garana? 
- Bai. Ta bestia [...] [Galluburu]. 
- Itsasmendi gaiñian daona? 
- Bai, Itsasmendittik... [klaro] , Zabaleta aldera. 
- Bai, Itsasmendittik Zabaleta aldera. 
- Bai, hori bai. 
- [...] zeoze ahaztuta laga dozue [buruan...] ta galdetu dounik? Errekak pasau dittuu, tontorrak, etxiak...? Beste ermittan bat badao hemen nun edo nun? Ta hor Mekolalde aldian ez dao beste aparteko gauzarik? 
- Mekolalden [...] ez dao gauzarik... auzokuak bertakuak [esan dotsue] ta besterik... 
- Honek Beistegi hirurak, entzunda geunden gu, zeozek Beistei aldian badauka izenik? 
- [...] 
- Ez, ez? 
- Hor Beisteittik behera [...] terrenuak beren izenak: Abeletxe ta... 
- Bai, Abeletxe jaukak terrenuak, bai. Bai, terrenuak horrek badauka izena bai: Abeletxe. 
- [...] terrenuak izenak badakez. [...] terrenuak beren izenak. 
- Bai... 
- Horrek Beistegi beti [...] Beistei behekua, Beistei halakua, Beisteietxebarri... 
- Beistei haundixa baiño puskat beheratxuau Abeletxe, hori esaten jakok, bai. Ta gero Zabaleta aldera juaten [badok] , Aanburu ta... 
- Bai, horrek, horrek, holakuak. 
- Bueno, aber, dakiuna [esango dou] , orduan. Aber, segi, orduan! Beistei haundixa baiño puska-uskat beheratxuao. 
- Haundixa da Azpikua, ez? 
- Azpikua, bai. 
- Handik eta? 
- Behera. 
- Larraiña haundi... 
- [Larrañatik] bestaldera, Txiki aldera. 
- Txiki...? 
- [...] beheko kurbia. Hau? 
- Etxeberri Beistegi... 
- Hau Beistei etxeberri... Hamendik behera, hamentxe, Abeletxe, hementxe bertan. Bai. Hemen [...] Zabaleta aldera guazen orduan. Hemendik behera bajatu, hau kurbiau... 
- Bai. Abeletxe? 
- Ez, ez, [...] hau kurbiau hartu ta hemendik Zabaleta aldera. [...] hemendik kurbatik... [...] pasau dou... honek zera... Aalizpe. 
- E? 
- [...] Aalizpe, bai, [...] , Aalizpe. Gero bide horretatik [...] , bueno, ez dau pasau biharrik hemendik aurrera. Aalizpe. 
Hurrengo daok [...] sailla dok, [baiña] zuenan inguruan... Bueno, hortik puskat harutzao... 
- Gaiñar ta horrek... 
- Ez, Gaiñar honutz dok, bestaldera! 
- [...] 
- Nun? Nun? 
- Aanburu, Gaiñar esan dou lehen. 
- A, bai? 
- Bai. Beste [...] gaiñekaldian esan dou Gaiñar. Baiña hemendik aurrera horretxen kontran daok... Aalizpe apuntau dok? 
- Bai. 
- Aurrerao Aranburu. 
- Aranburu? 
- Bai. 
- Honek danok ze dia basuak ala...? 
- Bai. Ez... basuak... mendixan... 
- [...]? 
- Bai, Aranburu. E... Alejandro, zela esaten jako hari... [...]? Zabalotei. San Martin jaixo zan etxia, Zabalotei. 
Basalgo auzoko baserri-izenak
Elgarrezta Gabilondo, Martin
- Bueno, Mosteittik hasiko gara ala? 
- Bale. 
- Bueno, basarrixak eingo dittuu lehelengo ta gero errekatxuak eta... Ba, hau bera? 
- Bai, Monasteriobide. 
- Bueno, baiña zuek hola ez jatzue esaten... 
- Guk Mostei. 
- Ez, komeni da zeuek esaten dozuen moduan. 
- Bai. 
- Guk Mostei. 
- Mosteittik gora esan dozu...? 
- Hurrengua, ba, zera... lehenaoko etxe zaharrak be bai danak hartzen dozue? 
- Bai, bai. Bai, bueno, oin dakiuna [edo daona...]. 
- Beste bat horren gaiñian dao egondakua Kaminburu. 
- Bai, hantxe justo gaiñekaldian, ez? 
- Bai. Han kurbia bertan badaok, ba, [etxe gaiñekaldian]? Gaiñekaldian daok, horma zaharrak eta ondiok be han jarek. Ta hurrengua gora fanda, [Santiora baiño] Santiotxikixa. 
- Egondakua? 
- Egondakua. Frontoia daon... hantxe kamiñu kontran zuan. Guk, e... eskolan-a ibili giñanian artian hormak eta suelua ta baeuzkan artian. Bai, Santiagotxikixa. Gero Santiago bera. 
- Santiago bera? 
- Maistruan etxia ta sozidadia ta horrek, horrek izena Santiago [...]. 
- Gero etxe multzo bat dao hor... 
- Santiago apuntau dozu? 
- Bai. 
- Gero hurrengua handik segiduta Iribe. Iribe hurrengua. 
- Ezkerretara daona? 
- E? Bai. 
- Gero eskumetara pixkat [...]? 
- Bertan behera segiduta, ba, ehun bat metrora edo, zera, Gibondo. Horrek be izena Gibelondo edo jaukak. Eztok? Aber zela ipintzen daben... 
- Zibondo ipintzen dau. 
- Zibondo? 
- Ez ein kasu haundirik, zeaittik batzutan geizki dator, e? Ta oso geizki batzutan. 
- Bai, bai... 
- Basarri batzuk ez dator eta... bastante... 
- Hori Gibondo guk. 
- Gero hemen geratzen jaku bi, bata bide ezkerretara ta beste bat... 
- Beste hiru ondiokan. 
- Beste hiru ondiokan? 
- Bai. 
- Aber, ba. 
- Gero gora goiezela, gurera, handik atzera ixo Iribera ta gora gatozela, ezkerrera, Lonbide. 
- Eta eskumetara? 
- Eskumetara beran parian, beran parera baiño lehen Gibondo aldera, aurreratxuao Iñarre etxeberri. 
- Luzeka bat? 
- Bai. Bueno, ez da luzia be. Txikitxuaua, Iñarre-a baiño txikixaua. Hau dok, eztok, Iñarre? Egon. Hau Lonbide ta hori Iñarre, eztok? 
- Bai, balitxeke. 
- Bai, bai, horrek dittuk. Eta horrutz hortxe beran etxian kontratik fanda, ba, etxiak, Iñarrek [distantziatzen jotsak] zerai Iñarre etxeberriri paretaz pareta, ba, hamar metro be ez, zazpi-ortzi metro. Bide bat bittarte dabela. 
- Gero begiratu ein biharko dou hemen dibujo... 
- Bai, hortxe, hortxe. Hori [zein da...] tipo hortara izengo dok, holakua ez dok, baiña. 
- Ez... Hau gero guk zertu biharko dou, kuadrau biharko dou... 
- Bai, Iñarre etxeberri. Horrek jaukak hortxe bertan zeretik, por ejenplo, hau, kamiñua hau dok, eztok, hemen bittartetik pasatzen dana? Ba, hau Lonbide ta hau Iñarre dittuk. Eta hamentxe bertan kontran, etxe kontran joiak kamiñua horraxe eta hortxe eitten jok etxe kuadrotxua hortxe. Hortxe. Hori [...] , holaxe. Ta hemendik beste bide bat joiak, hortik lehenau Egurenera zan bidia. 
- Ya, ya, ya... 
- Eguren be hor egongo dok. Ta hortik doia bide bat. E? Horren bixen bittartetik pasatzen dok. 
- Bale. 
Basalgo auzoko baserri-izenak
Elgarrezta Gabilondo, Martin
- Eta honek, Iñarrek, berriz, bi bizitzako pegante moduan jaukak Iñarre goikua. 
- Iñarre goikua ze aldetara? Bidian aldera? 
- E... frentia, frentia kamiñora baten dok dana. Hauxe berau etxiau. 
- Hortara? Edo zela ebagitta? 
- Hau etxiau holaxe dok dana, Iñarre ta Iñarre goikua dana kuadro baten jak batera. Eta fatxadia Iñarrek hamentxe portala horra eta honek be hortitxik atzetik horraxe zuan lehenao portala. Oin be hor jak ate haundi bat. 
- Orduan, bestekaldera ebagitta, ez? 
- E? 
- Orduan, bestekaldera? 
- Etxia zela erdibitzen da? Zati bat Iñarre ta...? 
- Osea, kamiño aldetik dauke bixak sarreria? 
- Bai. Kamiño aldetik, oin horrek Iñarre goikuak ez jaukak sarreraik be formal, portalik ez jaukak, baiña lehenaokua labe-xikixa ta haintxe... beheruzkuan fijau nitzan nahi badozue, guenetik hemendik goiazela entradatik Iñarre Iñarre goiko partia dok. Teillatua baten jarek danak, e? 
- Bai, bai... 
- Bajaukak, goixan teillatua hola [...] bat bajaukak, e? [...]. 
- Eta... goikua eta bestia, Iñarre? 
- Iñarre, bai. 
- Besteik barik... Bale. Gero esan dozu bide bat zeuala hemen Gibondotik beherutz basarri bateraiño. 
- Bai, bai, Egureneraiñok, bai. 
- Bai, hemen lehen... Amutxastegi ipintzen eban mapan, baiña konturatu naiz... 
- Amutxastegi gorao. 
-... gaizki daola, zeatik... 
- Amutxastegi han be ikusten juat nik. Amutxastei zaharra ta Amutxastei barrixa egongo dittuk hor. E? 
- Bai, bai... 
- Amustei zaharra... 
- Amutxastegi goikua... zela... zaharra esan dozu? 
- Bai, Amutxastegi zaharra hor daok ta Amutxastegi barrixa hemen egon bihar dok. Hona, e! 
- Epa! Orduan, hau ete da zaharra? 
- Bai, hori baleikek. 
- Egon... 
- Hori bai. 
- Hemen daukau beste... 
- Hori Gallastei torria. Kamiñua zein dok Basalgotik doiena, por ejenplo? Hau dok, eztok? 
- Hauxe ez dakit, ba... Etxoin, e? 
- Hamen entradia [...] Basalgotik, gurera hartzen dan lekua ta kruzia... 
- Bai, hauxe. 
- Hori dok? Gurerakua ta Gallastei torrerakua ez dok hori bestiori? 
- Bueno, honetxek dia bidiak. Hauxe izan... 
- Hauxe izan biharko dok, eztok? 
- Bai, hauxe... 
- Bai, bai. 
- Hauxe izan leike. Hemen bi txabolatxo edo dare? 
- Bai, Egurenguak dittuk horrek, Egurengo txabolak dittuk horrek. Bat oin jausitta jak eta bestia arreglau barri. Iaz arreglau ein juen. 
- Eta horren azpikaldian? 
- Eguren. 
- Eguren, esan douna, bai. 
- Amutxastegi ipintzen jok gaizki ipinitta. 
- Bai, gaizki ipinitta. 
- Eguren bi bizitzakua. Bi bizitzakua zuan. 
- Gero bidia jarraittuta, allegatzen gara... 
- Bai, kamiñuan azpittik jak Amutxastei barrixa. 
- A! Joe, hau be gaizki zeuan orduan. 
- Eta gero han goittik behera hori ikusten juat nik Amutxastei zaharra. 
- Osea, Amutxastegi zaharra beherao dao barrixa baiño? 
- Bai. Horrek eitten jok Amutxastegi barrixa kamiñuan azpikaldetxuan bertan daok. Torrerako kamiñua doian lekuan azpikaldetxuan. Eta Torrerako kamiñua segitzen dok eta handik berrogeta hamar metro hirurogeira hasten dok goittik behera. Alturia kasi berdin honek, ixa-xa. Hola, ez dok, [linealian] , baiña horraiño fan ta atzera hemendik bajatzen dok kamiñua. 
- Bueno, zihero gaizki zeuan mapa hau, e? 
- Ba horrek holaxe dittuk. Gero etxakiat hau, honek bidiok, bidetxuonek be... 
- Estratak be izan leizke, e? 
- Bai, holakon batzuk izengo dittuk. 
- Estratak be izan leizke... 
- Errekia? 
- Errekak urdiñez doiaz. 
- Bai, eztok? 
- Arraixa urdiñak errekak dia. 
- Bai. Bai, honen zelaixak eta eitten juek hona errekatxora, goittik behera, hola, orduan ba... Gero Gallastegi. 
Gallastegi Torria, Gallastegi bestia hemen egongo dok... Bai, bai, hauxe dok. Zaharra hauxe dok. 
- Bata ze da Gallastei torria ta bestia Gallastei? 
- Bai, Gallastegi bestia, bai. 
- Hemen Amutxastegi zaharra ta berrixan artian hola txabola bat edo badao? Agertzen da kuadro txiki bat... 
- Bai, honena dok hori, kamiño ondo-nduan. 
- Bai. Badauka izenik edo? 
- Ez, harek hola... 
- Apartekorik ez dauka? 
- Ez, txabolia dok eta [hantxe]. Amutxastei zaharrekua dok hori. Honena dok hori. 
- Bueno, Gallastegi torre esan dou, Gallastegi be bai... ta bidiau Basalgotik ez dao beste iñorako biderik? 
- Ez, Gallastei torrian akabatzen dok kamiñua. 
Basalgo auzoko baserri eta mendi-tontorrak
Elgarrezta Gabilondo, Martin
- Bueno, oin ze ein leikeu? Bueno, gero bestekaldera botata... 
- Guria. 
- Bai. Nun zeuen? Hauxe. Zela esaten jatzue zuek? 
- Arangurentxo. 
- Eta ez dao besteik Basalgon...? 
- Ez. 
- Hau zer zuan? 
- Hau da txabola bat edo... 
- Bai, bai, hori dok... Hori izango dok. 
- Gutxi gora behera ipinittakua. 
-... Elizalde hamen, eztok? 
- Bai. 
- Hori dok Beittiko txabolia. Hementxe [...] , hortxe tontorrian ezkutau justu-ustuan eitten dok. Hori Beittiko txabolia, Kasimirona dok hori. Beste bat markatzen jok hor? Gorauan bajeuan, ba, beste bat, baiña haura ya jausitta jak eta ez jok markauko. Keruta markauko jok, ba, [...] beste bat, gure txabolia goixan hori. 
- Hemen? 
- Hau izango dok, eztok? Hemen gein-eiñian jak hori, bai. Ta beste bat hementxe zuan, hola, [ez dakik] , hona... 
Hemen nun markau dok txabolia? Hau, eztok? Ba, hementxe zuan hola Elizaldeko txabolia. [...] ondio paretak [...]. 
- Oin, pixkat zentratzeko tontorrak esango dittuu, mendi-ontorrak, hemen inguruan darenak? 
- Bai. 
- Bata dao, ba, vamos a ver, Mosteittik eta Lesarri aldera...? 
- Larrei. 
- [...] 
- Lehen be apuntauta daukazue hamen... 
- Bai, baiña badaezpada... Auskalo lehen zela esan doskuen, oin ez daukau hemen hori ta... Bueno, hau apuntauta daukau. Munabe gaiñian daon...? 
- Larramendi haura. 
- Badaezpada apuntau ein bihar dot, hori uste dot danok berdin [...]. 
- Bai. 
- Gero hemen inguruan daon beste tontor bakarra da... Aber, hau Arangurentxo bada, hementxe daona. 
- Garbe, Garbe, bostehun ta... [treinta metros]. 
- Zortzi. 
- E? 
- Bostehun ta zortzi. 
- [Quinientas treinta] , han buzoi bat zuan ta... 
- A, bai, e? 
- Bai. Buzoia han dao oindio baina... 
- Bai, ikusitta daukat buzoi haura. Eta beste bat Garbetik han Sagarrerreka aldera edo dao. Beste... hola, lau-aua, baiña gain bat da. 
- Albizuri. Zera izango dok, Gallastei torrera baiño lehen, eztok? 
- Bai. 
- Postia lineia ta pasatzen dana? 
- Hori da. 
- Bai, Albizuri. 
- Bale. Gaiñik hola besteik bai? Bai, hemen daukau beste bat Elgetako mugia dana. Azulatik... 
- Bertan gaiñekaldian, eztok? 
- Bai. 
- Larrosin izengo dok hori. [Azpikaldera...] jak mugako harrixa be hantxe beheratxuauan daok Elgetara pasatzen dana. 
- Larrosindik gero dator Azula gaiñian, hola...? 
- Beizuko zabala esaten jakona gaiñian beste bat. Geiña ez dok haura, lautada bat. Gero Azkonabittara ixotzen jok gora haura gaiña esan nahi dozue? 
-? 
- Ez dakit, ba. Bai, Azkonabitta hemen dao... Beizu, Azula. 
- Beizu ta esan douna Larrosin zein dok? 
- Hau mugia, mugia. Azula, Beizu, Azkonabitta. Bittartian dauzkau bi tontortxo nahiko lauak. 
- Bat dok Gaztandolako etxaburua han Goiko gaiña esaten jakona eta Beizuko laua esaten jakok honi. 
- Hau lautada hau. 
- Bai, hau lautada hau. 
- Igual dana izengo da Beizuko zabala? 
- Izena hori... honi beste bat esaten jakok, hor , hemen ingurutan esaten da, Larrosiñetik bajatu eitten gaittuk hola lautadara pixkat, Boketia. Kruze bat, gaiñera. 
- Bai, hori da. 
- Ez dakit nundiko izena dakarren, baiña... 
- Baina hori, egon ginan Agarrein egon ginan. 
- Agarre Goikuan ta? 
- Han be ezautzen dabe. 
- Bueno, orduan. Ta gero esan dou monolitua eta daukana. Ta gero ia azkenengo baztarreraino junda daukuu Azurtza, Azurtzatik eskumetan Bergaretxe gaiñian beste lautadatxo bat. 
- Kamiñua ta laua daon haura? 
- Bai. 
- Hari e, [...] 
Basalgo auzoko toponimia
Elgarrezta Gabilondo, Martin
- Hori Goimendira allegatzen garanian... 
- Goimendixan hori... 
- [...] 
- Beste batekin dudan ibili ziñetela, Olakortaako gaiñian [...] eztok, izena? Intxuzabaldik eskumarako [zeakin...] Topinburu edo [...]. 
- Hori da, hori da. 
- [...] beste izen bat daola artian ta hori Gaztandolak jakingo jok. Beste bat Kurutzia ta be pasau dittuzue horra Larrosiñera bidian. Hori ez jok markatzen, eztok? 
- Ointxe markauko dou. 
- Bai? 
- Ez jaku komeni ezer ahaztuta lagatzerik eta... Kurutzia hori nun egongo zan? 
- Bidia [... horra] , Kiruta, Kiruta, lehen esan juau, ba, gure txabolia? 
- Apuntau Kiruta. 
- Garbe, Garbe, Kiruta. 
- Hau txabolia, ez? 
- Bai. 
- Bale. Ta hemen dago Larrosin... 
- Larrosin, bai. Horrako bidia behetik gora doiana zein dok? Hau izan biherko dok, eztok? Kirutatik hasi, Kirutako txabola-xabolan jak kruzia, bat Gaztandola aldera, harutz... 
- Harutz, bai... 
- Bai. Eta bestia hemen gora hasten dok segiduan, Larrosin aldera. 
- Bai, hemen ez dao, baiña... 
- Hor egongo dok. Ta Kurutzia, por ejenplo... Larrosin hau dok, eztok? 
- Bai. 
- Ba, hurrengo bajadia, e? Larrosin holaxe "tak" ixotzen jok, eta hurrengo lautadian hemendikaldeko puntia dok Kurutzia. 
- Hementxe gutxi gorabehera. 
Goimendiko (berez, Basalgo auzoa) baserriak
Elgarrezta Gabilondo, Martin
-Goimendiko basarrixak eingo dittuu? Ondiokan ez dittuu esan eta. Bueno, Gaztandola esan dou... 
- Behetik gora hasitta lehelengua Ibarrola. 
- Ibarrola... 
- Gero gora segidu ta Bergaretxe kaminpian, bi bizitzakua zana. 
- Bai. 
- Gero goikua Elgeta partia izango dok, eztok, Azurtza? 
- Bai, baiña, bueno, apuntau eingo dou hori be. 
- Azurtza muga-ugan jak. Elgeta partia uste juat dala. 
- Bai, izatez bai. Bestekaldia da. 
- Gero bestia Arraotz be bai ostera-a, baiña... 
- A! Hor ermitta bat edo agertzen da... 
- Bai, bai. 
- Ze...? 
- Santiago. 
Goimendiko (berez, Basalgo auzoa) baserriak
Elgarrezta Gabilondo, Martin
- Gero beste holako txabolatxo bat beheratxuauan bajak han, sozidade moduko bat be, hor kruzia eitten dan leku-ekuan, Azurtzara ta bestia Intxuzabalera-a hartzen dan kamiñua. Intxuzabal nun daok? 
- Intxuzabal apuntau... 
- Hau izango dok, ba, kruzia... 
- Ez, hau, hau, hau. Hemen, hemen, hemen. 
- Hori Basetxia, Basetxia esaten jotsek horri izena. Sozidadetxo bat. Bertako... Eibarren bizi [...]. 
- Bergaretxe eta Intxuzabal bittartian beste bat geratu jaku. 
- Bai, azpikaldian, Lezeta. Bi bizitzakua dok hori be. Iñor ez dok bizi, baiña... 
- Intxuzabal... Gero beste pare bat... 
- Gero aurrera segidu zeretik, Intxuzabaldik, ta Olakorta lehelengua. Ta gero beherao Kostei. 
- Hau ipini barik zeuan eta besten batekin kristonak einda hementxe ipini giñuan. Ez dakiu ondo daon edo... 
- Bai, bai. Ba, ez jak gaizki. Hau Olakorta, eztok? 
- Bai. 
- Bale. Hortxe dok. Igual [...] , baiña hortxe. 
- Jausitta dao ala zutik dago hau? 
- Ez, zutik jak. 
- Zutik dao, e? 
- Bertan ez nok ni egon aspaldixan, eztok? Baiña... Igual teillatua edo zeoze jausitta eukiko jok, baiña hemendik beittuta, behintzat, goittik-ta beittuta, ondio zutik jak. Lehen piñu artian tapauta zeuan baiña oin piñua ointxe bost bat urte edo sei bota juen piñudixa eta atzera sartuta jak, baiña oin bista-istan jak hor goiko kurutzatik eta. Ondio zutik jak behintzat. 
- Hemengo saillen baten izenik bai, alde hontakoik? 
- Ez, horko [geiña] nik ez jakixat nik. Hauraxe... hor... esan ziñuen lehengunian be dudan ibili ziñatela ta horren buruan dauana, hor goixan, hari entzun eindda nik Topinburu edo esaten dotsela, baiña hola fijo esateko ez jakixat. 
Basalgo auzoan sartzen diren baserriak
Elgarrezta Gabilondo, Martin
- Bueno, gero, Basalgo auzua... ze basarritzuk sartzen dia Basalgo auzuan? Zeatik hor... 
- Basalgo auzuan... 
-... inor ez dakit oso ondo [...]. 
- Basalgo [hasten] dok hor... Basalgo bera, Santiago, izetez hasten dok Lesarriboluan. 
- Lesarri boluan? 
- Bai, Mekolalden. 
- Horrekin be dudak euki giñuzen. Basalgo... - Lesarri bolua dala ta ez dala-Basalgo zek erabakitzen dau, kamiñuak ala errekiak? Lesarri bolua... 
- Kamiñuak ez jok erabagiko, errekiak erabagiko jok, errekiak. 
- Eske Osintxu ein giñuan entrebista danetan Lesarri bolua Mekolalde zala eta gero Mekolalden ein giñuanian haura Basalgo zala. Ta... 
- Hor, Basalgoko zeretan, behintzat, nik beti entzun juat Lesarri bolua lehen-ehenao Basalgo [esaten] zala beti; beste Lesarrixak be bai ta Lesarri bolua be bai. 
- Badauka bere... bere [izatia]. 
- Itxuria badauka... 
- Normala izango litzake... 
- Eske Mekolalde ez dok auzua izetez itxuria ta. 
- Hori da beste bat. 
- Hori dok. Horreaittik. Hori lehelengo jatorrixa seguramente eukiko jok, ba, Basalgo izengo zuan ta Mekolalde partia igual izango zuan Osintxu zati bat eta hola egongo zuan hori partiduta. Hortik ekarriko jok horrek bere zera. 
Mekolalde ez dok auzua itxuria ta. 
- Santiago esan dozu... 
- Mekolalde izengo dok izena ferrokarrilla ein zanekua, Mekolalde. 
- Bai, enpalmeko zera... 
- Bai. 
- Klaro, Mekolalde han bi baserri dare: Mekolalde torria ta Mekolalde [...] ta gehixao ezebez, "se acabo". 
- Basalgo auzuai beste izen batekin be esaten jako, ez? Santiago auzua edo...? 
- Santiago auzua. 
- Gauza bera da? 
- Bai. Eta gero Basalgoi auzo moduan agregatzen jakona, Goimendixa, Basalgora pertenezitzen zuan. E? Auzo txikixa moduan edo, ba, ez jakixat zela, baiña Basalgo. Basalgok serbitzen juan haura elizia-a euanian be danak Basalgok eitten juan [...]. 
- Goimendixa 2xan. 
- [...] apuntau dozu? 
- A, bai. Hau zelan? Santiago edo Basalgo auzua. Ta Goimendi dia, ba, horretxek: Gaztandola, Bergaretxe, Lezeta, Intxuzabal, Ibarrola, Olakorta ta Kostei. 
- Bai. 
- Ez dao besteik? 
- Ez. 
- Ta hori da, ba, Bergarako mugak ya Plaentxiaraiñok, Eibarreraiñok eta... 
- Eibarreraiñok enpalmatzen da. 
- Bale. Ta gero hemen, hau, Oxanguren aldia-a hori Basalgo ala...? 
- Basalgo... Oxanguren Osintxu esaten juen lehenao. 
- A, bai? 
- Bai. 
- Joe, bakoitzak hemen gauza bat esaten dau Oxangureni buruz. 
- Bai, hori, entzun jittuat nik lehenao be batzuk Osintxu dala, beste batzuk Basalgo dala... 
- Oin ez dot uste Osintxu danik. 
- Ez, oin Basalgora uste juat daola hori. Hemengo aiuntamentuko zeretan ta Basalgora. Ziardei nora jak? 
- Ziardei Osintxu uste dot. 
- Osintxu. 
- Uste dot baietz. 
- Bai, lehen, behintzat, hola. 
- Baiña Oxanguren ez. 
- Oxanguren Basalgora. Baiña Oxanguren be entzun juat nik Osintxu dala be bai, lehenao Osintxukua izeten zala, gero beti Basalgon egon dala... 
- Ta gero Arimendi-a Basalgo dia? 
- Ez, horrek San Anton auzua [horrek]. Mostei hasten dok lehelengua Basalgokua. 
"Izaldixa" barruan sartzen ziren baserriak
Elgarrezta Gabilondo, Martin
- Gero, beste auzua edo auzo-nia... hor... iñok be ez daki, Casimirok gogor eitten dau, baiña... 
- Zera, Izaldixa? 
- Bai. 
- Onbre! Izaldixa sagraua dok. Oin San Juanera jakek dana emonda hori izenez behintzat aiuntamentutik, baiña... 
Ze esaten jok Casimirok? 
- Joe, harek Izaldixa. Harek txapan be tatxauta dauka San Juan be ta... 
- Bai, eztok? 
- Onbre! 
- Bai, ba, etxia be Irazabal ta Izaldixan zeak dittuk eta, Irizabal [...]. 
- Ze basarritzuk izango zian horrek izatekotan, zerak, Izaldixa? 
- Izaldixa? Ba, Aizkar ya San Juan dok. Izaletxebarrin hasi, Beittixa, Izal, Izal haundixa eta gero Sakona... 
- Itxoin, Izal haundixan apuntau... 32. Izal haundixa eta sakona. 
- Sakona, bai. Ta Elizalde. 
- Elizalde. 
- Eta Artizak. 
- Artizak be bai? 
- Ta Atxoteixak. 
- Atxoteixak be bai? 
- Artizak bi, hemendikaldekuak Izaldixak, e? Bestiak ez. Eta guria be bai Izaldixa zuan lehen. E? 
- Bai, goraiñok. 
- Bai. Oin kamiñua-a hortik daukaula, ba, ya gu Basalgo moduan [...] garek, baiña guria Izaldixa zuan, bidiak be hortik eta dana. 
- Bai, lehengo bide zaharra... 
- Bai. Honetxek, horretxek [dittuk] : Atxotei bixak, Artiz bixak, lau, Beitti bixak, sei, Izaletxebarri zazpi, Izal zortzi, Sakona, beatzi, Elizalde hamar ta guria hamaika. 
- Eta ermittia. Ermittia edo...? 
- Bai, Santikutz. 
- Bale. 
- Hori Elizaldekua ta eindda eukiko dittuzue, eztok, behekuak-ta? 
- Bai, bai. 
- Ortuburua ta, [... izena]. Eztok? Elizaldetik gora gurera bittartian. 
- Ez. Ortuburua? 
- Bai. Hor deposittua badaok, ba, Elizaldetik gora lehelengo deposittua ein dan barrixa ta? 
- Bai. 
- Horri Ortuburua esan izen jotsau guk beti. 
- Bale. Hor [Artizabal] deposittua edo... bueno, Fagorran deposittua [... eta daren] alde horri? 
- Ez... hori... Gerooko izen bat bajok, baiña hori ez dok... originala ez dok. Hor Urpartilekua esaten jakok hari gaiñai, baiña Urpartilekua seguramente izango zuan ura eruanda jauken hamen ta handik [...] izena edo... Bastante lehentxuaokua dok hori, baiña... 
- Urpartilekua, e? 
- Urpartilekua, bai. 
- Hori nun...? 
- Zera, Fagorran deposittuak daren lekuan esaten jakok horri. 
- A, bai, e? 
- Urpartilekua. 
Elorregi auzoko toponimia
Altuna Egidazu, Felipe
- Hau balitzake gaizki egotia, e? 
- Hemen... Ez, ez, hemen mugan dao, e? Hemen eitten daue, itxuraz, bizimodua eitten daue Oñatin ta lo eitten dau Bergaran. Dao erdi-rdittik, muga-ugan. 
- [ez da ikusten sakoneta]. 
- Bueno, gero hemen besten bat [...]. 
- Bai, hemen bi azaltzen die bakarrik. Ta, gero, ba, [...] honek izango dia Oñeti partera. 
- [...]. 
- Hau da Domiñena... 
- Bai, bai. 
- Hau da Domiñena, ez? 
- Bata errotia da ta bestia... 
- Bai horrek Oñetin daz, Oñeti partian. Bai. 
- Gero bidian jarraittuaz errekondotik... 
- Bai, hor besterik ez dao. Ta gero, zera, Barrena. 
- Ta hau, berrixa? 
- Ta hau Barrenaberri goikua. 
- [...] ta gero bestekaldera dao Mondrau partera sartzen da Izarreta ta hemen dao Arzubi. 
- Muga-ugan? 
- Muga-ugan. Arzubi. Arzubi, bi bizitzakua. 
- Hortik errekan gora junda, ez zoskuen jakin argitzen hor zeoze zeuan ez ete zeuan... 
- Hamen markauta zeuan... 
- Bai, baiña hori Mondrau aldetik dao, e! Barrenazar. 
- A! Barrenazar da? 
- Barrenazar bai, baiña Mondrau aldetik dao, e? 
- A! 
- Arrasate. Arrasate. 
- Eske gero esan zoskuen bazeuela hamen beste basarri bat Epele. 
- Barrenazar dau izena beria. 
- A! Ta bixak... osea, berdiña da? 
- Bai. Zeatik, itxuraz, hor Udalaitzen-a minak egon zienien edo, hor orduen horrek, zerak, palanketak zulatzeko hor -nik ez dakit, ba-zorroztu edo gertau edo hor eitten zien, itxuraz. Ta gero hemen. Horreatik Barrenazar da hori. 
Zera, Epeleko errotie, baiña bestela izena, bere izena, Barrenazar. 
- Ta Arrasate partian, orduan? 
- Bai. Bai, justo-usto errekian bestaldetik dao. 
- Errekiak izena? 
- Epele erreka. 
- Beste errotan bat edo turbinan bat edo...? 
- Ez. Goixan bai. [...] parte hori, Angiozar partera. 
- [...]. 
- Hau txabolia da, uste dot. 
- Bai. Hau erreka-rrekan ez dao... 
- Ez, ez, aparte dao gora. Bai, bide bat azpittik eta bestia gaindik dala. Hau Lope, Lopeko txabolia. 
- Bai, hori da. 
- Bai. Gero onduan hamen dao errota bat, beste errota bat... Bueno, horrek eindda daukatzue... 
- Bai. 
- Errekatxuen izenik bai hemen ingurukoik? 
- Hemen Ziarrerotik behera... 
- Behera hauxe [...]. 
- [...]. 
- Ez, ez, hau guk ipini dou oin, e! 
- A! 
- Otsazulo. Baiña hori ez dakit, ba, nik hori dan. Gura dozue preguntaittia? 
- (Telefonoz) Hor eskonbreria eitten bajabizek, ba, Epele aldera? Horrek errekatxuorrek ze izen dauken badakik? Horrek zuluorrek. [...] Kortatxo arrue? Hor zuen txabolatik behera, Epelera doiena. Goiko txabolatik. [...] handik behera doiak errekatxue, eztok? [...] zuluen, e? Ya, ya. Bestela esan dok Kortatxo arrue, eztok? Bai, bai, bai. 
Bueno, bueno. Bai, gero arte. 
Elorregi auzoko baserriak; auzoaren mugak
Altuna Egidazu, Felipe
- Hemen Zaldumendi. Hau Zaldumendi Bergarakua da hau. Zalgomendi hemen esan izen daue, e! Edo Zalgumendi edo... "g"-kin. 
- Hemen beste bat daukau... 
- Aristi. 
- Hemen bi etxe [... Sakune] edo...? 
- [... Sakune] izengo da. 
- Ta gero hamen, hau be sakon baten dau, ta hemen dare... 
- Bai, Aierdi, Aierdi [...] , Aierdigaiñekua ta Aierdiazpikua. 
- Hortik behera doian errekia? 
- Hau gaiñekua, e! Ta bestia azpikua. 
- Bai. Hor erreka moduko bat edo Aristi ondotik doiana? Bueno, ez dakit daon be, e! [...]. Gero beste erreka luze hori? 
- Hau Ostai] erreka ez da? 
- [...] 
- [Ostai] erreka, Abeletxetik gora. 
- Ermittia ta... [...] 
- Elkorobarrutia esaten da, baiña hemen Elkoarte. 
- [...]? 
- Bai. 
- Nun da...? Elorregi nun hasten da ta nun bukatzen da? 
- Ba, Elorregi da Elkoromiño. 
- Elkoromiñoraiño. 
- Elkoromiño... Ta hamen etxe hau [...]? 
- Ez, etxe hau ya... 
- Bestekaldian? 
- Bestekaldian. Hori zera da, San Migel de Aritzeta. 
- Eta bestekaldian barrenian ze daukau? 
- Bestekaldian hasten da Bentabarri. Hori, Bentabarri, hemengo Elorregikua da. Hemen markauta dao. 
- Bai, batenbatek [...]. 
- Bai, hortik hasten da. 
- Ondoko [...]? 
- Ez dozu jakingo kasualidadez... Elkoromiño badakizu zela dauen lutadatxo baten gaiñian. Lautadatxo horrek izenik [...]? 
- [...]. 
- Hemen inguruan [...]. 
- Hau ze da, aldapa haundiko mendixa, ez? 
- E? 
- Aldapa haundiko mendixa. 
- Bai, Irutontorreta bai. 
Elorregi auzoko toponimia
Agirre Irasuegi, Ramon
- [...] errekia [...] egoten zana edo, hemen ipini douna [batakin]. 
- Errekatxo? 
- Errekatxo. 
- Hor jaixotzen dok, e! Hori hortxe jaixotzen dok. Goittik behera datorren errekatxo hau jaio hor eitten dok. Hori seguru. 
- Eta ingurua da Errekatxo, ez? Errekia bakarrik ez. 
- Bueno, mendixai edo hari inguru danai esaten jako. Zela han jaixotzen dan, hari izena ipiniko zotsen egunen baten ta, ba, hari esaten jako. 
- Gero beste... Tximistia edo...? 
- Tximixua? 
- Tximixua. 
- Tximixua? Bueno, Tximixua egongo dok hamen gutxi gorabehera. Kruzia nun jak Isuskitzara juteko ta Ziarrerokora ta? 
- Isuskitza hor dao. 
- Kruzia. 
- Isuskitza... 
- Hamen izango da? 
- Ez, ez, behien, beherao, beherao. 
- Hau da Kotzabal. 
- Bai, hamen izango dok. 
- Kotzabal eta hemen Ziarrero. Ez, pistia nik ez dakit nundik doian eta. 
- Bueno, lehengo bidetatik eindda jarek pistak, e! Lehengo... lehen zian bidetatik. 
- [...] gu hona gatoz. Isuskitza... 
- Kotzabal... Kotzabal hamen? 
- Bai. 
- Ba, Tximixua hamen edo holako baten egongo dok, zeatik haura gorao joiak eta. Ta hau zein dok? 
- Ziarrero. 
- Hau Zigarrero? 
- Ta Isuskitza hemen. 
- Isuskitza hemen? Hamen egongo dok Tximixua. Hau, [esan juan moduan] , hau zuan kruze bat Ziarrerokora, Isuskitzara ta Kotzabalera juteko. Tximixua. Hortik ez jakixat, ba, nik zer esan nahiko daben horrek. 
- Ze zeuan goi-oixan zeuan ala...? 
- Ez, ez, behian, behian. 
- Hauxe. 
- Baiña hau oso gertuan dao. 
- Hau esan dozu Kotzabal? 
- Ez, Isukitza. 
- A! Isuskitza. 
- Kotzabal hau, Isuskitza hemen... 
- Hau Ziarrero. 
- Ziarrero... 
- Ta hau kruzia [...] , goratxuao. 
- Ba, hori dok, kruze bat. Zuan alde batetik juten zuan Ziarrerora, bestia Isuskitzara ta bestia Kotzabalera. Kruze bat dok hori. Uste juat oin be zeoze esistitzen dala, e, bidia. 
- Eta ze zan tontorra edo ezebez? 
- Tontortxo bat da hori. Da bastante dibisatzen dana, ez dakitzu? Ba, lehenao... ba, klaro, oin piñuak-ta dare eta oin ez da dibidatzen ezebe, ezta? Baiña lehenau, ba, bai. Lehenao zer asko ikusten zan handik. Ta da toki bat, toki bat, hori, kazarixak-ta erbizain egoten diena, erbixa itxoitzen egoten dien punto bat. Orduen. 
- [...] 
- Bai. 
- Eta hamen [...]. 
- Gutxi gorabehera. Gutxi gorabehera, e? 
- Gero beste bat Arrua edo...? 
- Arruena? 
- Bai. 
- Arruena... [...]. Ba, Arruena hamen holako baten daok. 
- Ze da, basua? 
- Mendixa bai. Haura be punto... holako punto bat dok, hortik be... Arruena esan nahi [dau] goiko puntia, puntia dibisatzen dana. Hori bai. Gero jak bestia ura hartzen dana ta hori interesatzen dok? Zabaldorako ura hartzen dan itturrixa... Metalitturrixa esaten jakona. Ta Kotzabal hemen... ba, holakon baten egongo dok. Ura hartzen dana. 
- [...] 
- Hemen Sospetxu, e! 
- Bai. 
- Sospetxu hemen ta hemen Kotxabal. 
- Hori dok. 
- Hamen goratxuao erdixan [Sospetxuko bidia jak hemen]? 
- Zein, ura? Bai, bai, ondo [jartzen dik]. [...] ura hartzen dana goixan. Gero, gero, guk ura, erateko ura, hamen hartzen juau. Erateko ura. Itturrixa. Daukoun itturrixa. Hori esistitzen dok ondio, e! Iturrixa han jak ondio, e! 
- Ze itturri dauka? 
- Ez jaukak izenik Errekazarra esaten jakuan, Errekazarra, lehenauko Errekazarra, eta hortik hartzen jok, hortik hartzen juek Zaboldokuak ura. 
Elorregi auzoko toponimia
Agirre Irasuegi, Ramon
- Gero bestekaldia [eitten dozue] , kamiñuan bestekaldia? Horren izena badakitzue? 
- Pikua ta Albitza? 
- A! 
- Pikua ta Albitza. 
- Hori ikasi giñuan, bai. 
- E? Pikua ta Albitza. 
- Julianek, Elkorokuak. 
- A, bai, e? Harek esan otsuen, e? 
- Eta gero Barrenakuak be bai. Baiña hori gaitzizenak dia, ez? 
- E... Gaitzizenak, bai, hola ipinitta. Lehenao ribalidade haundixa egoten zan sasoe baten. Hola... Pikukuak modalidade baten izeten zien irabazten zabenak eta bestetan albiztarrak eta hola. 
- Hau ze zan? 
- Errekazarra edo... 
- Bai, Errekazarra. Hori dok, hori dok, ba, nun markau juau? Uno. Hamendik bajatzen dan errekatxua dana. Baiña lehenao, sasoe baten, horra juten zittuan erropak garbitzera danak. Hor Errekazarra euan albergia edo zera. Horra erropak garbitzera juaten zittuan lehenao andra danak. Asto gaiñian hartu erropak eta [...] eruaten zittuen harek lehenauko harizko izarak-ta be bai. Eta lixibia eittera horra juaten zittuan. Bueno, zer gehixao esan neikek, ba, nik? 
- Hemen Isuskitza inguruan bazeuan zeoze hola partikularrik? 
- Horko basuen izenik eta ez jekixat. Horrek Zigarrerokuan esango dotsue hobeto. Horrek beti bizi izen dittuk hor eta ondio hor jarek eta... ez dakik? Horrek gehixao esango dotsue. Oin hor... Isuskitzan [...] egongo dok batenbat hau, zera, jabik... Zabaldo ezautzen dozue? Esto... zuk ezautuko dozu. 
- [...] 
- Bueno, mendixan izenak esango dostat. Hau uno ipini juau, [...]. Gero hemen... hau mendixan izena Arraska. 
Hamen... hemen. Hamen jak basarrixa, eztok? 
- Bai, bai. 
- Hamen, hau Arraska esaten jakok mendi honi Arraska mendixa. 
- [...] Metaliturrixa daon lekuan? 
- Hori da. Hori da. Hori da Arraska mendixa da [...] esaten jakuan lehenao behintzat. 
- [Errekatik...] txabola moduko bat agertzen jaku. 
- Nundik? 
- Ba, Suspitxu hau bada ta hau errekia, hemen txabola moduko bat markauta dao. 
- Hori, klaro, eske hor... 
- Hau da... 
- A! Hori, zera, Sospetxun bertan! Bertan jak Sospetxun txabolia. 
- Suspitxun goixan bertan? 
- Bai, bertan honuzko Kotzaola aldera hatorrela jak Irabiengo txabolia jak hor. 
- A! Hori apuntauta... [apuntau...]. 
- Bai? 
- Bai, hori Angiozar aldian [...]. 
- Ta beste txabolaik ez juat uste. Kotzabal gaiñekaldian bai, geure txabolia. Baiña beste txabolaik... Kotzabal hamen, ba, holakotxe [...] txabolia jak. [Haura] , gaiñera, zabalik egoten dok. 
- Gero [honek] , bidian dauen kamiñueruen zera bada, hau bidia, eskuma... bueno, alde hontara errekonduan dao sail haundi bat labrauta-a azaltzen dana, Zaldumendikuana edo dana. 
- Zalgomendikua. Zaldumendi ez, e! Zalgomendi. 
- Zalgomendi? 
- Zalgomendi. 
- Baiña San Prudentzion zela esaten da? 
- Elormendi. 
- Elormendi? 
- Elormendi. San Prudentzio Elormendi da. Elormendi. 
- Baiña San... 
- "Elormendi auzoa" San Prudentzio, Kamiñuan-a ez dozue leidu? 
- Bai, bai. Baiña Zalgumendi basarrixa Zalgumendi esaten da? 
- Zalgomendi bai, Zalgomendi. 
- Elorregi, ezta, kamiñuan? Elorregi. 
- Bai, auzua Elorregi. Auzua Elorregi. 
- Ba, hamen kamiño onduan daren sail horrek badauke izenik? 
- Sail haundi bat dao hemen lau-aua dana. 
- Hor Isasi pasau eta kurbia... 
- Bai, baiña izena... ez dakit. 
Elorregi auzoko toponimia
Larrañaga Santamaria, Juan
- Arzubi... 
- Arzubi da hau? 
- Hau Isuskiza. 
- Ipini behian beste mapia. 
- Lehen gaizki zazen, zera, Gorosabel, zera, Kozabali Gorosabel... Zazen, zazen holan. Lehen zazen, lehengo planotan edo nik ikusitta daukatenian Kozabal holan, gurian Zigarrero, holan eta bestia, Isuskiza, holan zazen. 
Gaizki zazen. Bueno, ba, zona hau, hau zonaau... 
- [...]. 
- Irutontorreta igotzen dau honaiño, ezta? Bale. Bale. Hau zoniau ta gero hona behera be allegatzen da, [holan] dauka Osazulo, Osazulo esaten jako horri. 
- A, dana? 
- Bai. Hori. Ta hau da Kortatxo arrua, hau bestiau, hau errekatxuau ta [...]. 
- Aber. Itxoin, itxoin, itxoin. Hori Epele da, e. Kortatxo... 
- Ai dios! [...]. 
- Barrenan egon giñan lehengunian eta esan zoskun hau Kortatxo. 
- E? 
- Ez... Hori Otsazulo ez zan? 
- Otsazulo ingurua, baiña errekia eta hori... 
- Oin eskonbreria eitten dabizena [...] , ez? [...]. Bueno, ez dakit. 
- Bai, [...]. 
- [...] 
- Ta Osazulo zein zala esan otsuen? [...] honutzatxuao [...] , eta gero hau kurutzia dauen inguruau, hau Txabolazar. 
Hori Txabolazar hor behien oin berrehun bat urte edo [zera zauen] txabola bat eta, zera, gusano de seda [hazten] zauen. 
- Aiba! 
- [...]. Txabolazar. Ta gero bera beste... kontornua bera be Otsazulo barruan dao, zera, kontornua, zera, Otsazulo. 
Otsazulo. 
- Inguru guztia da Otsazulo, orduan? 
- Bai. 
- Ta Zigarrero be Otsazulon sartzen da? 
- Bai. Otsazulo rozau eitten da, ze Ziarrero Alkortabaso [zonian hartzen] da. 
- A! Alkorta, Alkorta. 
- Alkortabaso... 
- Horren atzetik bagabitz. 
- Alkortabaso praktikamente beheti hona goraiño da. Kasi... 
- Oseake, bidetik... 
- Bai, bidetik, esan dotena. Ez, bidetik baiño beherao, e! Horren, Barrenan... 
- Txaleta hau da... 
- Txaleta baiño gorao. 
- Goraotik? 
- Errezela [...] Errezela be ya Alkorta da. 
- Eske hamen jartzen zeban Alkorta izena. Hamen, tontor baten, hor Sospetxu eta Irutontorretako... artian, Angiozar aldera, eta iñork ez dosku esan. 
- Ez dakit. Zeaittik hori Alkorta hori, Alkorta... nik ez dakit noizbaitten izen leikien honeik horren basuek edo nik ez dakit, zeaittik gehixen baten apelliduetatik ta hola etozen izenok. 
- Ba... 
- Ba, Otsazulo ta Errezela, zeaittik [...] , ezta? Baiña hori Alkorta ya apellido... emoten dau dala, ez dakit. Bueno, ez dakit. Hau nun, nun dao, ba? 
- Hau da Irutontorreta, hau da Sospetxu... 
- Sospetxu... 
- Hau Otsaleierrekia hau, Otsalaierrekia... 
-... Angiozar aldera... 
- [...]. 
- Ta iñork ez dosku esan hor Alkorta. Igual konfundiduta edo... 
- Nik [ere] ez [nakixan]... zerak, basuan horrek... eskriturak [...] guriak eta gero erre zanien Barrena "Bai, hau Alkorta dok" eta... berdiña, Barrenakuek be Alkorta [...]. 
- Oseake, Irutontorretatik behera? 
- Bai, ba, Irutontorretatik, ba, gure basarrixa baiño zeoze -esango dotena-zeoze goraotik. [Zeaittik] ya honek [... lekuek] edo honek aiuntamentuko terrenuek ez dakit. Ez dakit. 
Elorregi auzoko toponimia
Larrañaga Santamaria, Juan
- Isuskitza be Alkorta barruan sartuko zan ala...? 
- Ez, Isuskitza ez, Isuskitza ez da sartzen. Nahi badozu zeai, tioi galdetuko jat, nik baiño hobeto zeoze... 
- [...] zeoze [...] harek. 
- Nik... zeaittikan nik baiño izenak hobeto jakitzia ez da bape... bape zailla. Zeaittik guk ya, anaiek eta guk, ya daukou, ba, geure motiek. Gu bastante umiek gitzela aitte hil jakun ta guk izenak geure kontura ipinitta daukau danai. Horrek, ba, ez dau balio. 
- Detalle bat dok, haiztxo bat daok, harri bat, dauka zulotxo bat ta hari esaten jaue Ontzibedeinkatua edo. 
- [...]. 
- Irutontorreta tontorra hauxe izengo da, ezta? 
- Haundixena hau. 
- Haudiña hori. 
- Hauxe tontorra. Bertan holan dao, holakon bat beherutz, hau holan dao, ba, holakon baten... 
- Da harri bat, ez? 
- Bai, harri pare bat daz ta [batek...] zulo zera dauka... ba, zulotxo bat. 
- Zela esan dozu? 
- Ontzibedeinkatua. 
- Irutontorretako...? 
- Gero, [hemetik] beste, hola, behien, Kotzabal baiño gorao tontor bat eitten dauena, holan, Aizpiltxiki. Aizpiltxiki. 
- Irutontorreta barruko hau [...] tontortxo bat da? 
- Ez, da ya... honei... porejenplo... 
- [...]. 
- Bai, beste tontor bat dao beherao gehixao azentuatzen dana ondiokan - esan dotena-behera, Sospetxu baiño gorao. Eta gero honi, honi zonioni Buzoizar edo esaten jaue, zeaittik lehen hemen buzoi bat dao ta hemen beste buzoi bat zauan, hemengo [lautadia]. Hau Isuskitza... inguruko izenen bat badauka? Esan gura dotena, Isuskitza terrenua honek...? 
- Horrek Isuskitzako terrenua eukiko dau, nik ez dakit. Horrek Tximixua ta horrek Txapelgorri... Horri guk Tximixua esaten gontsan. Etxaburuan Tximixo. 
- A, hori bai, hori bai, Tximixo. Tximixo. 
- Isuskitzako etxaburuan? 
- Hortan hau zoniau -zeaittik hau honutzao be hartzen da-Tximixo izengo zan hau zoniau. 
- [...]. 
- Bai. 
- Gero hori Txapeleko arruori ta hortik honuzkua... 
- Kotzabal nun dao? A! Hemen... 
- Kotzabal hor. 
- Ba! Holako zona bat izango da Tximixua. Ta gero hemen beste zona bat dao Txapelgorri esaten jauena. 
- [...] 
- [...] 
- Honek -bai, ipinitta dao, desdeluego-errekionek zela ete dauka izena [... tik] gora? 
- Otsalaerrekia horrek. 
- Otsalaerrekia... [...] batenbatek ipinitta [...]. 
- [...]. 
- Aber, geratzen da, ba, oin gu piñua sartzen gabizen zonia ta hori Mokorroste arrua. Aber, kamiñua... hau da [...] , ezta? 
- Bai. Ba, honutzatxuao etorritta... Hau zer da? 
- Hau presia, Ubittako presia. 
- Ubitta - Ubitta, Ubitta. 
- A! Klaro ta gaizki nabil, gaizki nabil. Klaro, klaro, klaro. [...] Hau kurbiau eitten dau... 
- Kurbia eitten dau... 
- Ta hauxe. 
- [...] hau izango da. 
- [...] 
- [...] hau zoniau Mokorroste da. 
Elorregi auzoko toponimia
- Sail haundixak izenik badauke hor? 
- Eske hona Isasira doia holako punta bat, hegi bat, ezta? Horrek izenik bai? 
- Isasira? Aber, aber... 
- Sospetxutik... 
- Sospetxutik Isasira. 
-... Isasira doia hola punta bat, hegi bat bastante haundixa. 
- Da hauxe gaiñori. Baiña horren izena... Porejenplo hor dauka Bergarakuak Oxangurenek dauka tokirik onenian piñudi bat dauka. Eukitta dauka botata ta oin landauta, oin dauka atzera hiru urtekua edo laukua. Porejenplo harek igual... Baiña guk, porejenplo, esan dou dala haori Irutontorreta ta Sospitxu. Sospitxu da, porejenplo, hau da Irutontorreta esan dostazue, ta Sospitxu [...] etorri ta Sospitxu hementxe dao. 
- Hau da. 
- A, bueno, hori, hori, hori, Txabolara etorritta, ez nitzan akordatzen. Ta gero hemendik, Suspitxutik [Pletxos] be hementxe daukazue... 
- [Pletxos] hemen. 
- A! Hor daukazue Pletxos... Hori da, hori da, hori da. Ta hau dao barrankada hau [...]. 
- Hau Auntzerreka eta... 
- Auntzerreka... 
- A! 
- Auntzerreka zera da, Inesen etxia da Auntzerreka. 
- Haura han datorren errekatxua. 
- Ta hor datorren erreka hori zelan da, txabolatik behera datorrena? 
- Nungo txabolatik? 
- Ba, gure txabola [...]. Suspitxu... 
- Bai, Suspitxuko errekia hori. 
- [...]. 
- Horrek... 
- Horrek dauka Lizarrerreka, e, Jose Mari. Lizarrerreka euki bihar dau horrek. 
- Gure basuen izena da hori. 
- Bai, ba. 
- Lizardi erreka... 
- Lizardi. Ta hortik behera datorrena... 
- Baiña... erreka hori datorren tokixan beste batzuk be badauzke terrenuak ta harek be danak Lizardi basuek [...] ta ezin leike izan Lizardi erreka. 
- Ez, baiña... 
- [...] bai, geure basuen paria bai. Horrek esango balosta neri: "Hau zuen basua da. Ta horrek ze izen dauka? ", ba, nik esango [notsen] : "Horrek dauka, ba, Antonio dauka izena". Ta gero hemen beste zonatxo bat esango ziñoke: "Hori, hau da gure Galopoto". Baiña honek hori ez dabe nahi, porejenplo. Zuek nahi dozuena, porejenplo, baso haundi baten izena. 
- Bai, bai. 
- Hori, hori, hori. 
- Hori Lizardi edo hori [...] nun egongo zan gutxi gorabehera? 
- Bueno, hemen. Rio Debara jausten da, rio Debara. Zabaldo nun daukau? 
- Hemen... 
- Zabaldo hemen daukau... 
- Honutzao edo... 
- Hau da... 
- Isasitik... 
- Hau ze da? 
- Isasi [...]... 
- Ta hau ze da, ba? 
- Hau Kotzabalerrekia. 
- Hau da San Prudentzioko kanposantura doiana. 
- Hori da. Hauxe da kanpusantua, kuadro [...]. 
- Bai, bai, bai. Hori da kanposantura doiana. 
- Hori beste errekiori beti ez da egoten... hau. 
- Errekia beti. A! Agortu eitten dala... 
- Bai, [...] , baiña hamentxe gure etxian parian urtetzen dau horrek behera errekara. 
- [...]. 
- Bai, derrior egon bihar dau. 
- Bai? 
- Bai, bai. Hau... 
- Biltoki... 
- Biltoki... 
- Ta hau, ba... hau etxaburutik behera datorrena. 
Aranerreka auzoko toponimia; baserrien izenak
Atorrasagasti Gantxegi, Matias
- Hemen. 
- A! A, bai, bai. 
- [...] hemen, gero Igeltsua hemen... 
- [...] gaiñien dauana hauxe da, alde bittara zera daukena, [...] dauzkena. Horrek ze izen dauken? 
- Bai, hola ezauna bada... 
- Goikozelai edo ez dakit bestela esaten dotsen... [...]. 
- Eta gero hau, hau esan dozu Uesarriko gaiña, ez? 
- Bai. 
- Eta, orduan, hau danau ze izengo zan? 
- Uesarri mendixa, Uesarri mendixa esaten jako horri, alde batetik beittu, beste aldetik beittu... Antzuola aldetik... 
Bai. 
- Orduan, ze numero da? 
- 15, baiña bueno... ez dakit... 
- Hau [...] zan lehen Mugarrizar, Mugarrizar ei zan lehenao hori; Mugarrizarren lekuan dauka oin Uesarri. Hori [...] gauzia puskat bihurtzen, [...] ta gero ze esan nahi daben be ez. Fundamentu bat... Hori Ugabide hori be Mugabide. 
Mugabide izen biharrian, ba... Ugabide. 
- Bai, denporaz, ba, aldatu ein dala, ez? 
- Ta noiz aldatu danik be jakin ez! Urte asko, gaiñera! Zeatik gure aurretikuak eta aurreraukuak be zera ta horixe izenoi, holaxe esan dabe. 
- Bueno, basarrixekin jarraittuko dou, ez? Hamen [...] dia... Gero, Aranguenetik Anguarako bidian, hau [...]...? 
- Itsasmendi. 
- Bai. 
- Itsasmendi [...]. 
- 16. Eta gero... A! gero Larrartekuak esan zoskun... 
- Azpilleta, Santa Lutzia eta Larrarte, hiru dare horrek, beste hiru. 
- Zabaleta, Santa Luzia... 
- Hau gaizki ipinitta dao hemen, ipintzen zeban Zabaleta ta ez da. 
- Bai, baiña hau Larrarte da, ez? 
- Larrarte. 
- Zabaleta dare... 
- Zabaleta urriñao. 
- Eta hamen ipintzen dau Pagola, [...]. 
- Baiña gaizki dao hori. 
- Puu! Pagolak... oso urrin. Pagola ta Kostei dia. 
- Bai, Kostei... 
- Baiña horrek ya Osintxu pareraiño jun bihar dau! Osintxurako bidia nun da hamen? Nundik da? 
- Puf! Hau Mekolalde da ondiok... 
- [...]. 
- Hamen bai dau holako tontor bat Soldaukua edo... 
- A! Soldauko tontorra. Hauxe izengo da... 
- 27. 
- Oin mobiduta dao, gaiñera, hori. [...] 
- 27. 
- [...]. 
- Gero hamen beste basarri batzuk badia: Mougain, Mouazpi ta Moualde. 
- Bai, baiña horrek darez... 
- Horrek hamen kalian ixa. Aber... San Lorenzo... Hau izen leike bat [...]. 
- [...] Honek ya... 
- [...] Mouazpi, hori izango da Mougain. Ta gero hamen [...] horrek eindda etxe txiki bat... 
- Berrixa. 
- Berrixa. 
Aranerreka eta mugakide duen Antzuolako Galartza auzoko toponimia
Atorrasagasti Gantxegi, Matias
- Orduan, [...] jarraitzen [...] Gorlako bidian... Hau Igeltsua, hemen [...]. 
- A, bai. 
- [...] , Turbinia... Orduan... 
- Hau Ugarrixa. 
- 1. 
- 2. 1 ipini dozu hemen. 
- Bueno, hau elusuarren etxia. 
- Baiña horrek ez dauka izenik, ez? 
- Uarrixate edo esan bihar horri. [...] Uarrixa baiño beherauan dao, [...]. 
- Merenderua da...? 
- [...]. 
- Ugarrixa gaiñekua edo Ugarrixa? 
- Gaiñekua. 
- Eta bestia azpikua izan bihar da... 
- Bestia azpikua. 
- Eta gero hemen dauana zela esan dozu zuk? 
- Etxeberrisoo. Bai, hori [...]. Ugarrixa azpikuak erosi eban ta... 
- Hori zela esan dozu, Etxeberri...? 
- Etxeberrisoo - Eta gero hemen jarraittuaz, hamen behian gelditzen dana? 
- Euzkitza. 
- [...]. 
- Gero hamen beste errotia be badao hemen beherauan. Hor... 
- Hamen errekan? 
- Hauxe izango da... 
- Badauka izenik? 
- Txanalako errotia. 
- A! Horra izango zan ama juten zala astuakin eta errotara. Txanalako... 
- Bai, errotara, neu be junda nao [...]. 
- Gero hamendik jarraittuz, Gorriz ta horrek. 
- Gorriz azpikua, [...] etxia. Ta hori gaiñekua. Ta hau Elorrixa. Amesti... 
- Amesti ez dau hartzen hemen, baiña hemen goixan egongo da... 
- [...]. 
- A, bueno, gero hamen Gorla ta horrek. Honek zela dauka izena? Eske hemen ipintzen dau "refugio de Gorla", refugixua daon tontorra edo gaiña edo... Horren izena? 
- Ba, neri... Gorla zuri. Gorla zuri, baiña Gorla zuri antenia dauana da. 
- Itxumendi? 
- Itxumendi... 
- Itxumendi... beste mapa bat hemen dao... 
- Itxumendi dao... zera... Itxumendi ta Gorla zuri... 
- [...]. 
- Aber... Ugarrixa... hamen Amesti. Oseake Ugarrixa egongo da... Hemen jarraitzen dau bidia... hamen Amesti. 
[...]. Hau ze izango da? Kaseta bat edo emoten dau. 
- Amesti zaharra. Bueno, Amesti da hori be, baiña... Amesti berrixa da izetez hori, baiña... 
- Hau? 
- Ez... Zaharra da, oseake, dauana da, oin dauana zaharra da, ta barrixa dao apurtuta ya. 
- Jesus! 
- Orduan zela da? Bat... 
- Bat zaharra ta bestia berrixa, baiña Amesti esaten dotse. 
Angiozar eta San Juan auzoen mugako toponimia
Lonbide Elorza, Juane
- Ta honek Goiauzokuan apuntauta eukiko douz honek. Bai. Hor Txikaso edo... Txikasoo edo deitzen dotsazue...? 
- Bai, Arrikotxo ostian Txikasolo. 
- Txabolia zuan! 
- Txabolia, ijittuen txabolia, joe! 
- [...] Txikasolo famosua! 
- Ta hori nun dao hori? 
- Hori Arrikotxotik... Hau dok Arrikotxo? 
- Bai. 
- Hortxe, ez dakik? Amatiño San Juan erreka aldera gertuan. Bueno gertuan edo, juanalditxua daok, baiña, konparaziñuan, hauxe bidiau fango dok. Hau bidia izango dok? 
- Bai. 
- Ba, hauxe. Txikasolora doian bidia hauxe. Ta gero hortik [da] Amatiñoti zerera urtetzen jok, bidiak urtetzen jok Bolintxoko panaderixara, urtetzen juan, Atxabaltatik Bolintxoko panaderixara. 
- Aber, hau [...]. 
- Ta konparaziñuan Txikosolo egongo dok, ba, holakotxe leku baten. 
- Hau Beltxorreneko gaiña, hau Arrikotxo... 
- Bai, ta Arrikotxo gaiñetik, ba, haintxe. 
- Etxosteko erromaran zuzen [...]. 
- [Gora ixo barik eta]... Hamentxe, konparaziño, holakotxe leku baten [...]. 
- [...]. 
- Holakotxe leku baten. 
- [...]. 
- Bittartian Amatiño basarrixa jak ta gero Atxabaleta. Ta gero, ba... 
- Amatiño [...]? 
- Amatiño holako leku baten. Ta gero Atxabaleta ta hau ta Bolintxo. 
- Honek hurrengo [...]. 
- [...] 
- Arrikotxo... Bueno, hau ya zera da, e, Ubera. 
- Bai, bai, bai, atzia. 
- Hemen Narbaiza-a dare... 
- Bai. Ba, Arrikotxotik Narbaizarako bidia hauxe izango dok. 
- Bai, hau. 
- Arrikotxo nun jak? 
- Arrikotxo hemen. Hau Arrikotxo, hau Narbaiza, Narbaiza goikua. 
- Bai, bai, baiña [...] Arrikotxon bide bat joiak Narbaizagoikora ta beste bat Amatiñora. 
- Bi bide jauaz [ta Arrikotxon atzekaldera dauzka] ta bat joiak Amatiñora ta bestia Narbaizagoikora zuzen-uzen goittik behera. 
- Amatiño ze gelditzen da eskumara? 
- Bai. Bai, eskuma... 
- Hau izango da igual? 
- Bai, izan leikek. 
- Narbaizagoikua hamen ta Amatiño bestekaldeko hegixan [jaok]. 
- Apuntauta dao. Hori Paldaigaiñekua edo... 
- Bai, Paldai bixen bittartian, Narbaizatik Amatiñora bittartian. 
Elorregi auzoko toponimia
Ceciaga Inza, Roman; Eraña Lizarralde, Iñaki
- Bueno, basarrixekin hasiko gaittuk? Etxe-zenak edo... 
- Bale. 
- Hau dok... guk esaten jotsau Oxanguren. 
- Zein dok hau? 
- Hori, hor daona. Oxanguren. Eske hamen [ez...]. Hori Saizabal. 
- Hor bat jak edo...? 
- Hor jarek bi. Baiña, bueno, bat gaiñekua ta azpikua esaten jotsau guk, Saizabal gaiñekua ta azpikua. Saizabal. 
- Hau dok gaiñekua ta hau azpikua? 
- Hori dok. Hau gaiñekua ta hau azpikua. 12 dok azpikua ta 13 gaiñekua. Gero hamen joiak... aber, hau dok Keixatzu. Guk Keixatzu esaten jotsau. Hau Beheko zelaixa, hau Mendizabal. 
- [...]. 
- Hamen egon bihar dok, egon bihar zuan sasoi batian hamen, goiko zelai hau, Miso. Erreta jak hau. 
- Hor basarrixa jauan? 
- Basarrixa jauan hor. Miso. 
- Lau pareta jarek oin. 
- Oin pareta jakak, baiña basarrixa, ba, terrenuak eta ganaua ta dana. Bueno, terreno gutxi jeken hamen, soro nano bat. Gero hamen ya hamen ez jak beste basarririk. Hau ze dok? Hau dok... 
- A, hemen jartzen jok bat. 
- Hau dok Tuukarrixa. [...] , Tuukarrixa dok hau? Ezin dok izan Tukarri. 
- Ez, Tukarri hamen, [...] gaiñian. 
- Hemen txabola bat jak. Itxoin... Bueno, basarrixekin jarraittuko juau. Hori gero eingo juau. 
- [...]. 
- Hemen beste txabola bat egon bihar dok. Ez, baiña [Liñapotzutakua] ezin dok izen. Ba! Ba, ba! Horixe izengo dok. 
Hau linea, Kortetako linea, hau dok hau baserriau: Etxaube gaiñekua. Etxaube azpikua. Launtzas nun jak? 
- Hau Basozabal. 
- Hau Basozabal. Jo, piñu artian dana jak, hi. 
- Ezebe ez da ikusten. 
- Oin berrittuta dao, e? 
- Bai. 
- Apuntaik hor. Launtzas [...] zeuan? 
- Hamen, hamen. Hau Teleixa. 
- Teleixa. Markaik hor. 
- Hau? 
- Bai. 
- Zela esan dozu hori? 
- Telleixa esaten gontsan guk. Telleixa. Eske hamen jak Teleixa hau dok... 
- Ta hau fabrikia. 
-... [hau da] fabrikia Teleixa, tela asuntuana ta hau fabrikian jabiana dok hori basarriori ta igual horreaittik izango dok Telleixa. Hau be Telleixa esaten jotsau. Bixoi. 
- Fabrikia be bai? 
- Bai, fabrikia be bai, Teleixa. [...] Tejeria edo... Gero hemen [...] baiña hor ez dok ikusten. 
- Auzuai zela esaten dotsazue? Zuen auzuai? 
- San Migel auzua guk. Guk San Migel. Aritzeta auzua ta hori hori oingua da. 
- Bueno, [...] Launtzas. [...]. 
- Launtzas edo San Migel. Ba! San Migel [...] gehixen. Gaiñera San Migel ez juau... hemen egongo dok nunbaitten. 
Ez da azaltzen. Bai, Launtzas partia, San Migel partia... Gero hamen gehixao... hamen esan juau dala... 17... Hau dok Elkoo. 
- Hor zenbat jazak? 
- Hor dittuk bi, baiña, bueno, etxe bat dok bakarrik. Ez jakixat. Elkoo. 
- Hau Elkomiño. 
- Elkomiño. 
- Ta hemen... Elkoarti hamen. Gero hau? 
- Hau izango dok, ba... 
- Hau Elkoarte ta behian Abeletxe. 
- Aber, hamen bajak besteik? Hori dok basarrixa? 
- Bai. 
- "Ermita" ipintzen jok hor, eztok? 
- Bai. 
- Eske hor jak Elkoarti ermitta ta guzti. Markaizu hor. 
Elorregi auzoko toponimia
Ceciaga Inza, Roman; Eraña Lizarralde, Iñaki
- Ze da, orduan, basarrixa ta ermittia dana batera? 
- Basarrixa ta ermittia, bixak. 
- Ermittiai ze... ze izen jaukak ermitta horrek? 
- Ekarri juan, ez, Berrigaran behin? 
- Bai Berrigaran azaldu zuan fotografixa bat. Ez jakixat izena. Ta hamen jak beste bat, hamen ez dok ikusten, hamen bertan... 
- Bai, gero hartuko juau beste mapia, aber... 
- [...]. 
- Gehixao, aber. Honek karretera asuntuau ta hau ez, eztok? Hori ya... 
- Etxaube gaiñeko honek esan dittuu, ez? 
- Etxaube azpiko, Etxaube gaiñeko... ta hamen ya beste basarririk... Mixo, Telleixa, Suurti... ez jak besterik. 
- Suurti? 
- Suurti ez dou apuntau. 
- Ez da azaltzen. 
- A! Ez da agertzen mapan... 
- Hamen izengo dittuk... aber... Honek Ipiñarri, serrerixia ta basarrixa. Hamen beste basarririk ez jak. Hau txabolaau... hau txabolaau ez juat [...]. 
- Zerekua ez dok izango... Kortetakua [...]. 
- Puu! Ez juat [...]. Jo, hori [...] txabola hori... txabolia dok hori edo ze jak? 
- Hau izango dok [Antzuola...] hau baldin bada behintzat. 
- San Migelgo txabolia ez da izango, ez? 
- "El rancho". [... txabola] San Migel, [con] la pista... 
- Bai, bai, sozidadia izango dok, bai, "Rancho". Bai, bai, hau Tuukarri dok, "Rancho" esaten jotsau guk. "Rancho" hori, "Rancho alegre" sozidadia. 
- [...] 
- Hau dok Tuukarrixa, [...] zelaixa beran [...]. Hau Tukarrixa. Tukarri. Ez jakixat, ba, mapan daon. Besteik... Beste hamen ya txabolaik eta... txabola zaharren bat egongo dok hamen, baiña topatzia piñu artian... Baiña besten bat egon bihar dok. 
- [...]. 
- Nun? 
- Etxaube gaiñekotik behera. 
- Pista azpixan? 
- Hemendik zihar [...]. 
- Puf! Hori... Hori txabola zahar bat, baiña ez jakixat ze izen dakan be. Gorao daona bai, hori dok Lamaiñoetxeberriko txabolia. Hemen Lamaiñoetxeberri hemen goixan daona [...] haren txabola bat. Baiña haura jak... aber... Etxaube nun jak? Hamendik behera... Hau dok Etxaube? Azpikotik datorrena... [...] zaharraua dok. 
- "Lamaiñoetxeberri aqui tiene que estar. Esta es la pista que baja primero de Aistiko laua y de Aistiko laua... por aqui tiene que estar". 
- Hemen egon bihar dok, hemen egon bihar dok txabola hori. 
- Aistiko laua zein da, hau? 
- Hau Aistiko laua. Horrek apuntau eitten dozue? 
- Bai, bai. 
- Hamen, e, zelai gaiñian, e! 
- Hau dok? 
- Hauxen, hauxen. Zona hori dok Aistiko laua. 
- Hola? 
- Bai. 
- Hor hobe apuntatzia... 
- Basarrixak gutxi gorabehera ein jittuu edo...? 
- Bai, danak einda jarek hamen. 
Aldaiegia auzoko toponimia; baserriak
Inza Duñabeitia, Pedro; Inza Gabilondo, Mari Jose
- [...] ikusten dana? 
- Bai. 
- Hor bizkarretik [... errekatxoraiño ez dok sartzen]. Alde bateko mugarrixa beheraiñok ikusten dok ta gero harutzao jaukak beste sail bat. Guazen [lehelengotik]. Ezkerrera zuzen gero... 
- Aber eutsixon honi, Aran. 
- Lastimia zuan denporia hain mozolua egon biharra! 
- Bai. 
- Ta Gaittaokuak hori hemenditxik haruzko hori barrankuori hori dana ikusten dok ondo. 
- Irutontorreta... 
- Zein da? 
- Hau doia hola, gutxi gora behera. 
- Bueno, hemen azulez darenak die errekak. Eta berdez daren honek tontorrak die. Orduan, [...] , hau jungo litzake hola. Orduan, aber... Zuen basarrixa, Gaztelu, da hau. 
- Bai. 
- Orduan, hau da Angiozarko errekia eta hemen dao Irutontorreta. 
- Bestekaldera. 
- Hola izango litzake. 
- Orduan Errosaixo basua, hor, numeroik bajauka? 
- Nun jaok gure etxia? 
- Zuen etxia da hau. 
- Hori? Hau Beltxorrena, Aldaietxebarri, Aldaietxia, honek txaletak, hau Aldaiazpikua, hau Askasibarbolua, [txalet] berrixa ez jak? Honek zeintzuk dittuk? 
- Horrek Beitzibarrak. 
- A, Bergara aldera Amuxkibarrak, Beitzibarrak... Beitzibarrak horrek? 
- Bai. Bueno hau ermittian behian... 
- [Ekoona] , bai, hori dok, [Ekoona] , bai. Ermittia, bestia Beitzibar, Amuxkibar... 
- [...] 
- Aber hau? Lehen esan dozuna, Errosaixo basua, hori? Numeroik jaukan horrek? 
- Hogeta sei? 
- Hogetaseixa don? 
- Ez, ez, ez. Hogeta hamaika. 
- Orduan don Irutontorretatik... hauxe ingurua don. Hogeta hamaika? [...]. Aber, hau Askasibarrera doian errekatxuau, izanik bai horrek? Hemen Irutontorretatik behera dator. 
- Otsalierrekia. Bueno baiña, kamiñotik... Kamiñua nun jak hemen [Angiozarko bidia]? 
- Hau da. Hau da Askasibar basarrixa... 
- Askasibar basarrixa... Askasibar boluko bidia [zabiz] , ezautzen dot nik hau kamiñua. Itxoin, itxoin, itxoin. Honek errekak dittuk. 
- Bai. 
Elorregi auzoko toponimia Antzuolako mugan
Galdos Aiastui, Matilde; Gorosabel Galdos, Francisco Javier; Gorosabel Romaratezabala, Julian
- Ta gero beherao dao... 
- [...] iturrixa... 
- Ipiñarriko iturrixa. Hori nun dao... aber... [...] hamen nunbait... zerrajeria ta... hemen iturri bat dao, zerrajeriak ura hartzen daben... 
- Bai, lehen... 
- Ipiñarriko iturrixa. 
- Ez dakit hor izengo dan edo beheratxuao izango dan, baiña hor nunbait. [Igual] beheratxuao izango da, e? Kruzia behetik gora... bai, hementxe da, e? Gutxi gorabehera hortxe. 
- [...] 
- Bueno, orduan, hemen gehixao Etxaube aldera... Hor Egikoerromaia esaten jako, ezta, bati? 
- Egikoerromaia. 
- Egikorremaia honitxi esaten jako, punto honitxi. 
- Justo kruze hor... hortxe tontor... 
- Haraxe, bai, hantxe... paretia dauena bertako... 
- Egikoerromaia. 
- Gero hor beheratxuauan be badao txabola zahar bat jausitta. 
- Bai, jausitta. 
- Etxaubeko txabolia esaten jakon? 
- Bai, Etxaubeko txabolia. 
- [... ikusi be...] txabolarik. 
- Harri batzuk dare. Bueno oin, gaiñera, ez dakit igarri be eitten dan, e? Zeatik hor eskabadoria ibili zan... 
Uberako baserrien izenak
Larrañaga Gallastegi, Javier
- Bueno, lehelengo hasiko gara, ba, Uberatik honuzko basarrixekin? Papelari beiratu barik, e? Zeatik izena ipintzen dabe, baiña batzutan igual gaizki egongo da. 
- A, bai? 
- Bai, baiña nik danak ezautzen dittut, e? 
- Bueno, hau goikua. 
- Ubera da hori? 
- Bai, Ubera. Posaa ta Anduri edo...? 
- Bai, ondo. 
- Posaa ta Anduri. Gero beherutz? 
- E? Arregikua. Arregikua, bai, bai. 
- Behera? 
- Edo Arreiña. 
- Gero Ubera aldera? 
- Gero Idarra? Idarraa, bai. 
- Bat dao bakarrik? 
- Idarra bat. Bi, bi, bi, Idarra bi. Bat honek Agarretxokuak daukena bat. Agarretxokuak dauke bat. Hor bi dare. Horrek bi dia. 
- Bale. Gero Agarrebeñatik honutz Olañeta ta hor aldian ze daukau? Hamen dago bat... 
- Olañeta... 
- Olañeta. Beherao? 
- Barrenetxe. 
- Hemen besteik? Bueno, Artiz eta honek...? 
- Artizak honek. 
- Ta honek beheko bixak zela dia? 
- Hau zera, honi Ankabarren. Hori barrixa da bat. Hori da Elexpuruna. Ankabarren. 
- Ta bestia? Ta onduan daona? 
- Eta onduan daona, zerana, horrek ez dakit ze izen daukan, igeltseruana, naparrana. Hori be barrixa. Horren izena ez dakit nik zela dan. 
- Bueno, bale, bestekaldera jungo gara oin. Bueno, ta gero hemen aldian, hemen Santikurutz aldian darenak goittik hasitta... Gain-aiñekua? 
- Elizalde. 
- Elizalde. Hemen ermittia dao, baiña... 
- Ba, Santikurutz hor. Hori Santikurutz. 
- Gero, hau... 
- Hori Atxotegi. 
- A! Behekua ez dou ipini... 
- Hori Esperantza. 
- Ta gero ya Eugeniona? 
- [...]. 
- Kasimirona? 
- Irazabalbeitia, Irazabal... 
- Baña Irazabalbeitia ez da esaten, ez? 
- [...] Beitti esan lehenau, Beitti. Irazabal hori [...] Irazabal haundi horri. 
- Eta hau izenik ez daukana? 
- Hori jausitta dao, bai, bai, bai. Hori ya... 
- Ez, baiña, bueno, kuadrua dao ta ipini eingo dou. 
- A, bai, e? 
- Bai, bai. 
- Hori Sakona da, lehen esaten jakon Sakona, Irazabal sakona. 
- Bale. Ta, bueno, gero etxe [berdiak]. Eta besteik? A! Hau goikua, Martiñena? 
- [...]. 
- [...]. Bale. Oin bestekaldeko basarrixekin. Aber. Hasiko gara... nundik hasiko gara? Bolu... 
- Narbaiza-olun. 
- Hortik gorutz hasitta, ezkerretara lehelengo daukauna? 
- Paaldai. 
- Pagaldai. Bi dare, ez? 
- E... Ba... Paaldai, baiña... bueno, bai, bi bizitza, bi bizitza dare. 
- Ez, ez, baiña... 
- Etxia bat, e? 
- A, bale. 
- Etxe bat dao hor. Paldaiñekua... Paldaitxo. Paldaitxo. Paldaiñekua ipintzen dau, baiña Paldaitxo. 
- Ta gero ya hortik gorutz bakarrik... 
- Amatiño. 
- Amatiño. Gero Bolutik gorutz baiña eskumako aldera lehelengo daukauna? 
- Narbaiza. Bueno, Narbaiza bolu, Narbaiza haundi ta Narbaiza goikua. Narbaiza haundi Narbaiza. Narbaiza haundi ipintzen dau hemen? Narbaiza ipintzen dau...? 
- Ez, Narbaiza ipintzen dau. 
- Horrek bixak Narbaiza dia, e? Hau barrixa da. 
- Eta zela bereizten dia? 
- Ba, barrixa [...] , Narbaiza guk esaten dou ta. Hau da... hau da lehengua... 
- Bueno, igual da. Gorutz jarraittuta, ezkerretara daukau...? 
- Narbaiza goikua. 
- Narbaiza goikua. Bale. 
- Gero [...] , gero ezkerretara hau gora, hau Urrupain gaiñekua. Hori Ubera. 
- Azpikaldian? Hau Urrupain... 
- Azpikua. 
- Urrupain azpikua. 
- Barrenetxen onduan daona Bolu? 
- Bolu, Bolu. 
- Hori ze da Urrupain bolu ala Bolu ala...? 
- Bolu. 
- Bale. 
- [Osobolukua izan da] , baiña... Osobolu ez dakit nik nundik datorren. Osobolun... 
- Osobolu. Ezkerretara hor ermittia ta onduan bi etxe edo dare... 
- A, bai, bai. 
- Horrek zela dia? 
- Santikua, Etxebarri, Etxebarri... 
- Etxebarri... 
- Etxebarri da. Hori hutsik dao, e? 
- Hutsik dao? 
- Bueno... Bai, bai, hutsik dao hori. 
- Goikua? 
- Santikua, Santikua. 
- Eta ermittia? 
- Ermittia zela da hori? San...? San Mateo y San Celedonio? San Mateo y San Celedonio. 
- San Matei. 
Uberako baserrien izenak
Larrañaga Gallastegi, Javier
- Hau ze da? Ze izen dauka honek? 
- Santikua ipintzen dau hemen. 
- A, Santikua... 
- Gero bidia behera jarraittuta, hor oin [...] 
- ta eitten dabena ta hori, ze izen dauka horrek? Hemen Errotagaiña ipintzen dau, baiña... 
- Errotagain ez da... A! Errotagain? Bai, Errotagain be badao. 
- Bai? 
- Baiña Santiko parian daona? Santiko parian goixan daona? 
- Ez, ez, ez, Uberara sartu baiño lehentxuao ezkerretara geratzen jatzuna, gorutz, kamioiak-ta deskargatzen daben zera. 
- A! Errotain, Errotain. Errotagain, bai. Errotagain, ondo dao hori, Errotagain. 
- Bale. Pista hori gorutz jarraittuta, daukau ezkerretara baserri bat. 
- Ezkerretara... A, bai. 
- Zein da hori? 
- Hor... Hori... Honek zerak dia, ba, honek Markiegi dia. 
- [...]. 
- [...]. 
- Bueno, segi. Egurbidiak zenbat dia? 
- Egurbide bi, bi. 
- Bi. Zeintzuk? 
- Egurbide da... bata Gaztelu dia, apellidua Gaztelu dauke, ta bestekaldian itziartarra edo. Bi dia, bi basarri dia Egurbide. 
- Besteik badao inguru horretan beste basarririk? 
- Beste bat bai. Beste bat izena txiki zeoze. 
- Egurbidetxiki? 
- Ez. 
- Abeletxe? 
- Hori [Pello Urzelai...] etxia... Haura zela da? [...]. 
- Ubera bertakuak izenik-ta bai Uberan bertan darenak? 
- Ubera bertan barrukuak? Bai, zera! Ubera bertan barrukuak izenik... Errementarikua ta ez dakit zein ta badakit zein ta bai, baiña... 
- Horrek bertakueri galdetu bihar jakue hori. 
- Hoixe, hoixe. 
- [...]. 
- Ergutxiki dao hor, Ergutxiki. 
- Ergutxiki? 
- Ergutxiki da hori lehen esaten jardun douna, Ergutxiki. 
Goimendi auzoko toponimia; baserri-izenak
Larrañaga Gallastegi, Javier
- Bueno, ya gare hor Goimendi aldian. 
- Bai, [...]. 
- Bai? Ba, beinga, bota basarrixak. 
- Bai, bai, bai, bai. 
- Hasiko gara... Hasi Ibarrolan. 
- Ibarrolan hasiko gara. Bale, bueno, ez, ipinitta dao. Bueno, bai, apuntau. Bat. 
- Goratxuao ezkerretara Gaztandola. Ibarrolatik gora. 
- Bai, bi. 
- Gero goiko [hueko] gaiñian Asurtza. 
- Zelan? 
- Asurtza. 
- A! Asurtza. 
- Bai, guen-uenian. 
- Bai, baiña Elgeta... 
- [...]. 
- Ez, baiña balio dau, e? Elgetarako balio dau. Segi. Segi. Asurtza. 
- Bueno, Asurtza. Beheratxuao... 
- Itxoin, Asurtzak badauka hola ermittaik-do onduan? 
- Bai, bai, Santiago, Santiago dauka. Gero beheratxuao Bergaretxe. Ta gero horren pare inguruan pixkat eskumaratxuao-do Lezeta. Ta gero Intxuzabal. Ta gero oin ez dao, oin ez dao zerik, etxerik, baiña... bazian lehenao hemendik aurrera be. 
- Esan, esan. 
- Olakorta. 
- Olakorta. Besteik badao...? 
- Eta Kostei, eta Kostei. Olakortan inguru-nguruan dao, e? 
- Gertu-ertuan? 
- Bai, gertu-ertuan. Gertu-ertuan edo bueno... 
- Hemen dao Intxozabal, hemen Olakorta. Nun ipiniko ziñuke zuk? 
- Haura? Hola, hola, hola. 
- A, bai? 
- Holaxe, holaxe. Holakotxe baten. 
- Hau errekia da? Hau errekia da? Hau errekia? 
- Bai. 
- Beheko errekia da hau, e? 
- Bai, bai. 
- Sagar-rreka da hau, e? 
- Bai. 
- Hau Sagar-rreka...? 
- Ba, holaxe, holaxe. Sagar-rrekatik haura holaxe beheratxuao, Olakorta baiño beheratxuao, hortaraxe. Horrutzao, horrutzao. Edo hamendik urten ta honao, honutzao. 
- Hor... hemengo errekiai buruz? 
- Sagar-rreka dala, besteik ezebez. 
- Besteik ezebez? 
- Kitto. Ta sagarrik ez dauka! Asike... 
- Bueno, oin hasiko gara tontorrekin? Mendi-ontorrekin. Hemen inguruan ezautzen dittuunak... 
- Tontorrak ze...? Bueno! 
- Hor bat laga dou lehen... 
- Asula. 
- Asula? 
- Asula, hori Elgetakua da. 
- Elgetakua da? Bale. Hamar. 
- Asula, Asula ta Beizu. 
- Ta Beizu? Beizu, hamaika. Bale. Ba, Beizu gaiñian ze daukau? Bueno, Azkonabittatik hasiko gara. 
- Bai, Azkonabitta. Gero Larrosin. Gero hor dao Larrosin be. 
- Larrosin...? 
- Honutzao, honutzao. 
- Asulatik Bergara alderao? 
- Bergara alderao. Larrosin. 
- Azkonabitta ta Larrosin bittartian beste bi edo hiru puntatxo badare, horren izenik bai? 
- A, bai, bai, bai. Horren izenik ya... 
- Horren izenik ez? 
- Horren izenik... 
- Larrosindik Basalgora bittartian ze daukau? 
- Bueno, beste bi puntatxo. Galdaramiño dao beste bat, Galdaramiño. 
- Ze da tontor haundiña beste [bixekin...]? 
- Bai, zera-a darena, hor antenak eta badare, ba? 
- Hauxe izango da, orduan. Hor lautadatxua edo dao? 
- Bai, bai. 
- Bale. 
Angiozar erdiguneko etxe eta eraikinen izenak.
Inza Askasibar, Bizenta; Inza Askasibar, Carmen
- Bueno, honek kalekuenak akordatzen zarienak eingo douz? Hemen goittik hasitta... 
- Izenak? Bai, bota. 
- Jazinta-a bizi dienak? 
- Horrek Gariketxe. Bi... hiru Gariketxe. 
- Hiru Gariketxe dia? 
- Hiru, bai, hiru dia horrek. Zera, Jazinta batien ta Jazinta bestien ta erdixan Eugenio. Etxe bat. 
- Bai. 
- Otxoa... 
- Ta etxe guztiak Gariketxe? 
- Graiketxe, bai. Otxoa bi zerekin, errentero [...]. 
- Bai, bai, bai. 
- Ta gero, hau... 
- Jose [...] bizi ziena ta honek ze izen dauka? 
- Dolaria. 
- Dolaria, baiña... 
- Hori etxe bezela ez zan lehen. 
- Ez. 
- Hori zuan txabola bat bezelaxe zuan. 
- Bai. 
- Beste izenik edo emoten jakon lehen horri? 
- Ez, dolaria... 
- Dolaria esaten gontsan guk. 
-... sardaua-a itten zittuen ta dolara moduan zeuken ipinitta. 
- Usoetxe-do ez daukazue entzunda? 
- E? 
- Usoetxia edo? 
- Usuak eta danak eukitzen zittuen, bai. 
- Hor uso ta... bizimodua hor eingo juen. Oin, [...] porejenplo, zera ta... 
- A, bueno, baiña... 
-... [...] geroko zerak dia, geruau eindako obrak eta gauzak. 
- Honi? Geuriai zela deitzen dotsazue? 
- Jakobena honek beti. 
- Jakobena, amandria zuan Jakoba ta... 
- Bai, bai. 
- Bueno, Jakobena... beronen izena Mitxelena. 
- Hori aurretik izen hori? 
- Aurretik. Eskrituretan-a Mitxelena azaltzen dok. Baiña gero, ba, Jakobena, amandria Jakoba zan ta... Jakobena. 
Ta hamen be nik neuk beti holan ezautu dot, baiña gure ama difuntiak esaten zeban ez dakit zenbat bizitza ziala etxe hontan; lau edo... 
- Bai? 
- Bai, sukaldia kuarto batekin edo birekin ta... behian ta hamen goixan be... 
- Zenbat bizitza, baiña zenbat familixa bai hamen etxe hontan... auskalo nundik norakuak! 
- [Mitxelesia] ta ez dakit zertzuk ta badakit zertzuk ta... 
- Hau, e... Angel "Potolo" bizi ziena eta hori? Hori dana bat da, ez, Garaiketxe dana? 
- Bai, bai, dana bat. Angel "Potolo"-ta bizi ziena-a bizitza bat, ezta? Erdixan Eugenio eta gero... [gero beste batzuk]. 
- Ta zera ta be... zera be... oin Angeles ta bizi dian etxia be bat zonan. 
- Bai, bai. 
- Don Rafael Uskanga. Uskanga [...]. 
- Ta ze izen dauka etxe horrek? 
- Guk Sakristaukua esaten gontsan. 
- Bai. 
- Lehenao sakristaua ei zan horko zera, bai? Ta Sakristaukua. 
- Angeles-a bizi dienai? 
- Bai, bai. Baiña bat zuan, e! Ez jeuan horrenbeste zerik. 
- Behian, zera, kortia... 
- Bai, bai, bai. 
- Oin sozidadia dauen lekuan. 
- Sozidadia dauen lekuan ta gero goixan, ba, balkoi haundi horrekin sala haundi bat ta gero aldemenera beste kuartotxo bat, sukaldia, despensia ta gero atze partera, ba, fregadera ta holan. Ta gero goixan, ba, zerak... 
- Ta gero goixan habitaziñuak. 
-... habitaziñuak. 
- Orduan, Sakristaukua hori? 
- E? 
- Sakristaukua hori? 
- Bai. 
- Ta beste izenik ezautzen dozu horrenik? 
- Nik neuk ez. 
- Ta hau bizi dana, Juanita,... 
- Azulena. 
-... , Bittor-a? 
- Azulena. 
- Azulena, bai. 
- Gero, hor besteik? Dendia-a dauena? 
- Ba, hari, ba... añadido bat, "un añadido a la casa"... horrek be... horixe. 
- Horrek izenik... 
- Izenik horrenik ez dou guk sekula... 
- Mikeo ta bizi... 
- Baiña bizi izan zittunan hor be, e! 
- Bai, bai, bizi izan dia, baiña ez dakit nik zer. Mikeo-a bizi dianak, ba, horrek be, ba... guk hor lehelengo ezautu giñuan, ba, Juana Joxepa ta Domingo. 
- Ta izena horrek? Zela deitzen [dotsazuen, ez]? 
- Juanajoxepanekua. 
- Juana Joxepa esaten gontsan ta. Juana Joxepanera ta Juana Joxepa gora ta Juana... 
- Bai, ba. 
- Ta horrek be... hori be zan bizitza bat, ta gero goikua, beste bizitzia, gerora añadidu zotsen. Bai. Horra etorri zian Iruaindik [...] abadia -bueno, zuek ez ziñuen ezautu-, don Paulo, Berraondos. Berraonduak bizi izan zian zerian, bigarren bizitzan. Ta gero, beheraokua, Errementarikua. 
- Jose Martiñena... 
- Jose Martiñena. 
- Gero, berriro erdirutz etorritta, Maribelek tabernia daukana ta hori? 
- Hori, ba, Taberna zaharra beti. 
- Taberna zaharra. 
- Beti? Etxe guztia? 
- Bai. Hori etxe txiki bat zan. Gero... Horrek alde bittara daukaz añadiduak. Bai. 
Angiozar erdiguneko etxe eta eraikinen izenak.
Inza Askasibar, Bizenta; Inza Askasibar, Carmen
- Hori erdixa zuan bakarrik Taberna zaharra ta hori beste añadiduoi aiuntamentuana ei zuan. Aiuntamentuana edo herrixana. 
- Alhondigia herrixana. 
- Ta gero... alde bittara dao hori añadiduta, e? 
- Alde bittara, bai, bai... 
- Guk alhondigia ezautu giñuan alde batera... 
- Alde batera. 
-... [zeran] aldera, Bentaneko aldera. Ta bestaldera, ba, zan... erak holan txabolatxo moduan zeuken añadido bat eindda karrua-a eukitzeko. Ta gero, ba, juan zittuan añadiduaz, añadiduaz... gero eskillaria be etara zerera, plaza aldera, ta goiko pisua ein. Baiña bestela hori beroi, izatez, etxe txiki bat. 
- Taberna zaharra. 
- Hau, Doroteanai ta horri? 
- Horri, Dorotea [...] bizi dan tokixai, Kapaingua esaten zotsen. Ta bestia Pepi-a bizi diana... gero bestia... Pepi-a [daren] etxia, ezta? Ta hori aldemenekua Polonia bizi izan zana... 
- Polonia bizi zana... 
-... ba, haren errentero bezela. Errenteruan etxia. 
- Bai, bai, bai, bai. 
- Horrek be ez dakit, izenik guk horrenik ez dou... 
- Pepi-a bizi dianak, horrek izenik bai? 
- Horren izenik be... 
- Don Ferrandonekua edo... 
- Don... Berraondonekua. 
- Don Fernando izena ta don Frando, don Frando esaten zotsen. 
- Bai. 
- Don Fernandonekua. 
- Antxiñako[...]... 
- Gu txikixak giñanian [horitxe] izenori zeukan horrek etxiorrek. Ta gero tian ta... tianekua. Ta horren izena ez dakit zela izango dan. Hori be... 
- Garitanotarrak dittuk horrek. Harek [... etxian eskudua eukiko...] , ezta? 
- Bai, [...]. 
- Etxiai horrei izenik emoten zotsazuen lehen? 
- Guk geuk beti tianekua. 
- Hor... Altzuarantarrak Altzuaranguak be horren tartekuak zian. 
- Altzuaranguak ez dauke horrekin ze ikusirik. 
- Ba, errenteruak zian Altzuaranguak eta [...] edo zera... erre zan etxia... zela dok? 
- Altzerreka. 
- Eskuduan jaukezen danak, etxe guztiak, eta eren izenekin ta danekin; "un cuadro"... 
- Bai... Altzuaranen bizi [ei] zian... hori gero hemen kalian ein ei zeben etxia, hori, tianekuen etxia, ezta? 
- Bai, bai. 
- Altzuarandik horra etorritta. Erak, ba... bueno, hamen [eingo] zien ta gero errenteruek [Altzuaran...] errenteruek ta Altzarreka. Baiña gero beste... 
- Ta zeuek esan horrei Tia Antoniña edo, ez? 
- Bai, Tia Antoniña. 
- Horixe, Tia Antoniña beti esan. 
- Bestela horren apellidua, ba, Garitano Zabala dia. 
- Zera... Juan bizi dana? 
- Ba, hori be txabola bat ei zan. 
- Ta izena? Izenen bat ez dotsazue esaten horri? 
- Ez. [...] Franzisko arotza. 
- Franzisko arotza [...]. 
- [...]. 
- Ta etxiai, Arotzana edo holakon bat ez ziñuen erabiltzen? 
- Franziskonekuek, Franziskonekuek. Gero, berriz, Beketxe. 
- Hori, hori, hori. 
- Sakristaua bizi zien etxe horrek izenik? 
- Beketxekuena. 
- Beketxekuena. 
- Beketxekuena? 
- Ta oin be bai. 
- Beketxekuena. Beno, Beketxekuek edo... 
- Ta deittu zelan eitten otsazuen horri? 
- E? 
- Izenik esaten otsazuen horri? 
- Hor be, ba, bizi izan zian [aguretxo] bat Pantxi izena zeukana ta gero bestia zein zan... bi bizitza zittuan lehen be, kanpotik... bueno ez, barrutik eskillaria etxian erdi-rdittik gora eskillaria goiko pisura. 
- Ta etxiai izenik ez zotsazuen emoten? 
- Ez, Pantxiñekua. Ta gero beste etxe bat, oin... bueno, zela da? Elizburun etxia... 
- Bai. 
- Hari zela esaten jakon? 
- Ahaztuta be banao ni. Lehen banajekiñan, baiña oin ahaztu! 
- Hori erak jakixek. 
- E? 
- Erak jakingo dabe... 
- Erak jakixek [...]. 
- [Hamen] etxien izenak, generalmente, danak etxekuen izenak. Elizburuna ipini ta kitto! Ze eingo dozue, ba? 
- Ez, baiña lehenao besten bat deitzen bazotsazuen, ba, horixe. 
- Erak jakixek, erak jakixek. 
- Hori... 
- Erak jakingo dabe, [...] jakingo dabe. 
- Bai. 
- Hori errentero eukitzen jonen zerak, ta gero beste etxetxo bat be bazuan hor harutzao. Oin ha be desapareziduta dao. Zera, Dorotea-a bizi izan zien han. Kamiñerokua esaten... 
- Kamiñerokua. 
- Bai. Etxe txiki bat. 
- Ta Kamiñerokua zeiñi deitzen dotsazue? Oin ez dao etxe hori? 
- Dorotean aitta zuan kamiñerua. 
- Bai, bai, bai. Ta etxe hori hor zeuan? Elizburunan ta parian? 
- Harutzao. 
- Harutzao. Oin ortuai emonda dao ha terrenua. Bota zeben "de cuajo aquella casa". 
- Handik gure ortura bittartian zeuan? 
- Ez. 
- Ez. 
- Hutsa, etxe txastar-xastar bat zuan. 
- Hemen. 
- Hari pegauta? 
- Bai. 
Angiozar erdiguneko etxe eta eraikinen izenak.
Inza Askasibar, Bizenta; Inza Askasibar, Carmen
- Elizburunai pegauta gutxi gorabehera? 
- Pegauta gutxi gorabehera. 
- Ta hori zan Kamiñerokua? 
- Kamiñerokua bai, baiña ya... "desparecido tambien". 
- Eta gero haren onduan beste etxe bat. 
- Zein? 
- Ez jaon beste etxe bat han? 
- Ez dao besterik han! 
- A! Besteik ez... 
- Ez dao. Gero... 
- Gero gorutz... Petra-a bizi diena? 
- Bai, [Anizetona] esaten gontsan guk hari. Eta gero zera-a bizi diana, sargentua ta bizi diana... 
- Julian-a bizi diena? 
- Bai, hari, ba, Saturniña bizi izen zan han ta Saturniñanekua. Hori Gaztañikuen etxia da. Ta gero bestia... 
- [...]. 
-... gero Agustina ta bizi diena "es un añadido de la otra casa". 
- Bai. 
- Horrek izenik be ez dauka ta bestiak be ez. Izena, ba... 
- Hau... Jareikuak eta horrek ez dauka? 
- Ez. Hori etxioi ein zeban... bueno, [ein]... abade bat. Hor lehelengo bizi izan zan abadia bere aittakin ta kriadiakin ta. Don Claudio zeukan izena abadiak, don Claudio Aranguren. La casa esa tiene [escudo y] todo, yo no se que... 
- Hor tabernia edo ez zeuan lehen? 
- Bai. 
- Taberna harek izenik edo ez zeukan? Tiari entzunda edo daukat... 
- Taberna barrixa edo... Ta horre... hor tabernia euki zebenen familixia dia, hau... Paco... Paco Serrasen andria hementxe jaiotakuak izango dia. 
- Tabrnia zeuan hor? Ze izen zeukan? Taberna barrixa? 
- Baleike. 
- Bestia honek... 
- Bai? 
- Bai, bai, bai, bai, Taberna barrixa. 
- Bai... 
- Taberna barrixa, hi. 
- Bai, Taberna barrixa. Bestiak... horrek ahizta bi, ta anaia hil zan ta beste ahiztia ez dakit bizi dan Paco Serrasen andrian ahiztia. Ha uste dot hilko zala. Horrek zera jaukek... 
- [...]. 
-... Etxaube... Etxauben tabernian entzueria eukiko dozu Bergaran? 
- Etxaube? Ez dakit... 
- E? Etxaube... Horren aittajunari esaten otsen Etxaube. Pelotarixekin ta ibiltzen zan asko. Hantxe... Oin dendia bajaukek, ba, horrek, librerixia, Ana Rosan...? 
- Bai, bai. 
- Ana Rosan suegria... suegrian ama hementxe Angiozarren jaiotakuak, Taberna barrikuak. 
- Hurrenguai? Dendia dauanai-a? 
- Maritxunekua? 
- Bai. 
- Hor bera, ba, hori be zuan etxe bakarra. 
- Ta izenik edo bazeukan horrek? 
- Nik ez jakixat ze izen eukiko daben. Horren eskriturak be gurian [bajaukat]. 
- Maritxun dendiak bazeukan izenik? 
- E? 
- Maritxuk dendia daukan [...] etxiak? 
- Tabernia dauenak eta honek? 
- [...] izena. 
- Ba, hori, ba. Hori tabernia... 
- Hori dana da bat? 
- Ez, Maritxunekua ta tabernia daukenak bi etxe zian; batian bizi zan maistria eta bestian abadia, don Manuel. Eta gero hori etxioi, tabernia daukana, gure aittak erosi juen. Erosi hori beheko soluoi erdixa zuan bakarrik eta gero beste erdixa eta goiko basua piñudixakin etxe horrenak zian. Eta aittak hartu zittuen. Izenik horrek... [...]. 
- Tiai... Juan, tiai preguntixok aber akordatzen dan. 
- [...]. 
- Ezta...? 
- Zeaittik daki, ba, gutxiao? 
- Ez dabelako sekula kaso eitten. 
- Ta hor oin Beheko tabernan azpixan daon etxe txiki bat? Han bakar bat, etxia, txabolia... 
- Beheko taberna azpixan? 
- Juan Luis [Lugaristi ta honek] bizi dienan aurrian... 
- Bai... 
- Txabolia. 
- A! Haura txabolia? Txabolia beti haura. Ta hori Juan Luis [...] ta horrek lehen kortak zian. Ta gero... 
- Ta izenik emoten jakuen horrei? 
- E? 
- Izenik emoten jakuen horrei? 
- Ez. 
- Ezebez? 
- Ez. Guk beti Don Manuelenekua. 
- Bai, don Manuel bizi izan zuan, abade bat bizi izan zuen. 
- Hori, zeuek deitzen baotsazuen Don Manuelekua, horixe. 
- Bai. Oin aurretik ez jakixat ze, baiña horixe. 
- Abadia bizi dana? 
- Parrokuanekua beti. 
- [...] , eliziana da hori. 
- Eliziai izenik emoten dotsazue? 
- Elizia? San Migel. 
- San Migel? 
- Bai. 
- Abadetxia [horrek] , Abadetxiak. Ta horri zerorri, barrixo horri esaten otsen Abade kalia. Abadiak bizi zittuan han ta Abade kalia. 
Angiozar erdiguneko etxe eta eraikinen izenak.
Inza Askasibar, Bizenta; Inza Askasibar, Carmen
- Errebueltiai ta horrek? 
- Bai. Lehenao, zeatik alde batian -hori, esan dotsutena-don Klaudio, Legorburutarren etxian bizi zuan, beste aldian don Manuel ta beste aldian parrokua. 
- Parrokua. Hiru abade ta don Rafael hamen, lau abade, ta oin bat eta sarrittan ez juau eukitzen [bertan]. 
- Bat eta bera be ez sarrittan. 
- Hor palan ta pelotan ibiltzen dianai ta horrei zela esaten dotsazue? 
- E? Zeiñi? 
- Elizako sarrera horri. 
- [...]. 
- Aterpiai, hori da. 
- Elizpia. 
- Ikusi dittuk zela [...]...? 
- Hemen [...] hemen be beste etxe bat jauan, e? 
- Hamen eskolia jeuan. 
- Ta horrek ze izen zeukan? 
- Eskolia. 
- Eskolia. 
- Eskolia? 
- Eskola zaharra esaten gontsan beti, Eskola zaharra. 
- Ta horrek bestiok? 
- Horrek barrixak dia. 
- Horrek barrixak dia. 
- Ta izenik emoten otsazuen? 
- Horri ez. Eskolak, eskolak. 
- [...] izenik. Etxia edarra ein juen, baiña atzera juan zuan pikulittara. 
- [...] zenbat urte dia, ba, horrek ein ziala, hogeta hamar urte? 
- [...]. 
- Eskoletan gaiñian daon albergiak izenik bai? 
- Ez. 
- Albergia beti, Gariketxeko albergia. Han erropak garbitzera fateko pagau ein bihar zan dirua, txakur txikixa edo txakur haundixa, ze erropa eukan hainbeste pagau bihar. 
- Zeiñi? 
- Ochoan zerai... suegria, edo zera... amai. 
- Joe... Majo... 
- Ta erakutsi ein bihar zenbat erropa zaroiazun? 
- E? 
- Erakutsi ein bihar zenbat erropa doiazun? 
- Bai, ikusi ein bihar ta etxeko andriai erakutsi bihar baldia, zenbat erropa. Ta lixibia zeuanian bi txakur haundi edo erriala. Ta esegitzia Esparrua zuan, hortik zihar faten giñuazen... 
- Oin piñua egon dan zera... 
- Piñudi... Bai... 
- Hori zer zan? Izena zeukan horrek? 
- E? 
- Inguru horrek izena... deitzen otsazuen? 
- Esparrua... 
- Esparrua. Erropak esegitzera juaten edo... zertzen... ipintzen giñuazen. 
- Ota gaiñetan erropak esegi. 
- Ez jeuan ezer ta... 
- Ota gaiñian? 
- Orduan be bizi ta oin be bizi... 
- Ota gaiñian? 
- E? 
- Bai. 
- Oten gaiñian? 
- [...] bai ta [...] zerak, erropak ipini. 
- Errekatxuai hor goittik behera datorrenai, izenik? 
- Errekatxua guk beti esaten gontsan ta... 
- Gero han behian [Axkunetara] goiazela, kamiñuan, kotxiak eta [garbitzen] dien inguru horri zela? 
- Garrazteiko ura esaten gontsan guk hari, ta oin be bai, Garrazteiko... 
- Horri, e... 
- Garrazteittik goittik behera datorren ura. 
-... Munajausi. 
- Hori, hori, hori, inguru hori. 
- Munajausi. Bai, Munajausi dauka leku horrek... Bueno, gero... gero ipinitta dao... zera, klaro... 
- Bai, bai, bai, bai. 
-... hor sarrittan etorri dok hori goittik behera. Sarrittan, e! 
- Ta hortik gorutz soluei edo ortuei edo hola izenik? Akordatzen zarie? 
- Bakutxak berak emongo otsen bere izenak, ez jakixat, ba... 
- Ta gure ortuak ze izen jaukek, ba? 
- Ez, horixe, ez dakit. Ez badauke bapez, baiña bestela, ba... 
- Falcon Crest. 
- Horixe. 
Angiozarko baserri edo eraikinen izenak
Inza Askasibar, Bizenta; Inza Askasibar, Carmen
- Bai, Jausua dok Bolu, badakik, lehen... 
- Bai. 
- Handik kanposantura bittartian zeuan zer bat. 
- Bolu be desaparezidu zuan konpleto. 
- Bai, bai, bai. Jausua. 
- Boluko etxia be... 
- Hor inguruan beste izenen bat hola akordatzen zarie? 
- E? 
- Olaitturri ta halakuak... 
- A! Olaitturri, hori goixan dao. 
- Bai. Gehixao? 
- Lehenao be Munaben be etxia ei zan. Bueno, oin be bai Argietxia edo, ezta? 
- Argietxian aurretik beste etxe bat zeuan? 
- Bai, halan, baiña urak erun ei zeban. Nik entzunda, e? Neuk ez dot ezautu. 
- Neuk be ez. Ez non akordatzen neu be harekin. 
- [...] han bizi zala zapatero bat, zapatak-ta arreglatzen zittuana. 
- Hor beste etxe bat be bazeuan hemen Andiketxe ta Zuaizketa bittartian edo... 
- Beste... ez... 
- Ez? Hor ez zeuan? 
- Hor ez zeuan beste etxeik; hiru Aiñeixak, Zuazketa, Andiketxe... 
- Zerian, Manddaan, Txaingua ta Pablona bi bai behiñipeiñian. Jarei gaiñekua... 
- Jarei gaiñekua oin arreglatzen jabiñaz [...]. 
- Ez, Menittorre da arreglatzen [...]. 
- A! Mendittorre... 
- Jarei gaiñekua eta Arrate. 
- Ta Txaingua... 
- Arrate be desaparecido esta. 
- Bai, bai, han errebueltan bertan zeuana. 
- Bai, haren gaiñetik oin kamiñua doia. 
- Eta Txaingua zein zan? 
- Ba, horixe, ba, Txaingua edo Pablona hortxe Menditti... 
- Bai. 
- Mendittin onduan. Ta bestia gaiñekaldian. 
- Menditti ta Mendittorre bittartian zeuan Txaingua? 
- Bai, bai. 
- Ta Txaingua ta Pablona berdiña da? 
- Baietz uste dot. 
- Eta hor ze familixa bizi zan? 
-... ezta? Baiña bestaldian Bietiana, oin zera dauen tokixan, elizpia daon tokixan... 
- Elizpia dauen lekuan... 
-... haren gaiñian etxebizitzia zeuan. 
- Ta zelan zan hori? 
- Ba, Elixamendiko eliziana hori. 
- Eliziana. 
- Bietian etxia. 
- Bietiana. Ameriketara fan zuan bera. 
- Han kurutziak eta daren inguruan? 
- Ez, ez, bertan... 
- Bertantxe, bertan. 
-... elixian pegante. 
- Elizpia dauen lekuan, bertan goixan. 
- Sukalde bat eta kuarto bat. 
- E? 
- Sukalde bat eta kuarto bat edo holakon bat eukiko eben etxiorrek. Hutsa. 
- Eta gero zerian... goixan, Pantxika ta bizi diana... 
- Jareikotxo. 
- Jareikotxo. Han bat ezautu izan jonau guk beti. 
- Bai. 
- Jareikotxo. 
- Horko inguruak eta izenik badauke? Soluak eta...? 
- Erak... Bai, eukiko dittue, erak... hori eran etxian jakingo juek... 
- Bueno, zeuek ezautu dozuena edo entzunda edo... 
- Ez, guk ez, guk ez jakixau horren... 
- Honek kalekuak dittuk! 
- Guk... Hori erak... 
- Tontor honek Euzkitzatik gora hemen dauen honek izenik badauka? 
- Ez, eukiko dau, baiña ez dakit nik... Garrazteigain. Garraztei... 
- Bai, gero gaiñak, goixan dauenak? 
- Garraztei [...] saillak. 
Aita perratzailea
Arrieta Larrañaga, Nati
-Denbora asko bizi izan ziñen han edo...? 
- Bai, bueno bai. Hona etorri nitzan hamazortzi urtekin edo hola. Hamazortzi urte. 
- Orduan txikitan eta gazte izan arte baserrixan bizi izan zara. 
- Bai bai, 
- Eta animalixak-ta bazekazuen? 
- Animalixak beti, etxeko animalixak. Ta gero aitta perrtatzaillea zanetik beti animalixak gurian. Perratzailliia, ez dakit badakizun, badakizu zer dan? 
- Ez. 
- Ba ganauaei ipintzen jakue hanketak perrak. Batzuk izaten dia hanketan zera eittekuak, jartzekuak (... ). Eta hori perratzaillia, nere aitta zan perratzaillia. Eta hanketan ipintzen jakuez perrak: astuai, kaballuai, behixai, idixak... 
- Zetarako ipintzen da? 
- Ba proban eitten dabenak be perrak bihar izaten dittue. Harei eitten zotsan gure aittak pixkat espezialtxuak berak eitten zotsan, zer batzuk, segun zela bihar daben. Porke hanka batzuk eukitten dittue bigunak, hurrengo ebaixa be eitten jakue, eta kurau ta perria ipintzen zotsen, eta kaballuak eukitten dabe ba perria, ezagutuko dozu zuk "la herradura tal" eta ganauak diferentie eukitten dabe. 
"Unas canciones nuevas" bertsoak, Carmen Gazteluk abestuta
Alberdi Arruetajauregi, Maria Luisa; Gaztelu Eguren, Carmen
Unas canciones nuevas nahi nuke kantatu con la esposa mia zer zaidan pasatu con un cortejo nuevo zidan eskapatu aquella habra creido ez dala pekatu. 
Y yo dije por ella hospital batean que no me visitara sendatu artian que ya tenia otro bien bitartian me dicen que anda fuera montaña partean. 
Ama elgoibartarra ella de Orozko neri eskapaturik con otro morrosko zazpi urte pasa da que yo la conozco por donde anda ella nik ez dakit asko. 
Los dos dicen que beben goizetik gauera tres azumbres de vino edanda ohera sin dormir en ayunas askoz baiño hobe da la mujer que yo tenia bizi da honetan. 
La mujer bebedora ez da emetatzen tiene todos los vicios danak dauzka saltzen. 
Con una cestilita besuan harturik para [imitar] en casa erdi txoraturik me dicen que anda fuera burutik altarik pero aquella no tiene buruko faltarik. 
Dejandole a su hija desanparaturik con el [placiejo] ha ido [plagia] harturik ay que mala tan falsa eduki nuan nik en las tres provincias ez dau halangorik. 
Teniamos una hija, nor ote zan aita? como si fuera mia nik izan nun maita. 
Euskara. Hitanoaren erabilera
Agirre Elkoroiturbe, Mercedes
- Eta lehen hemen hika eingo ziñuen, ez? 
- MERTZEDES: Hi guk beti. 
- Hi beti, ez? 
- M: Bai. Guk bai. 
- ELISA: Ointxe arte Osintxun zu oso gutxi... 
- M: zu ointxe asko esaten da, nik daneri hi. Nik daneri. Nik, ahiztia, pentseizu... nik hi esaten jat horri ta berak be bai neri ta... 
- Hori ondio oin be bai e! 
- E: Bueno, baiña Osintxuarrak famauta egon gaittuk horrekin Bergara inguru guztian e! 
- M: Hi esatiakin... 
- E: Hi esatiakin. 
- M: Bai, [...] 
- E: Oin hemendik kanpora be esaten da oingo euskara batua edo euskara zer honekin, baiña lehen honetantxe bakarrik e! 
- M: Zu asko. Oin be hemen zu asko esaten da. 
- E: Oin bai, baiña lehen lehen ez. 
- M: Lehen ez. Danak hi. 
- E: Pentsau be ez! Danak hi; ahiztak-ta alkarri, aittari ta amari zu, amandriari [...] tiueri ta... 
- M: Aittari ta amari zu. 
- Ta ume txikixari be zu. 
- E: Bai... 
- M: Ta pertsona zaharreri be zu. Baiña gaztien artien... bueno! Pentsau be ez besterik! Zu esaterik...! Hi [...] , hi dana. 
- Ta andra-izonen artian? 
- M: Andra-izonen artian zu. 
- E: Zu. Zu andra-izonen artian. 
- M: Guk zu [kostunbrau dou] beti. 
- Ta ume txikixeri be zu. 
- E: Zu ume txikixeri be. 
- Segun, edade batera arte bai... 
- M: Bai, txiki-xikixak dienien bai. Mutil koskorrak eta dienien hi. 
- E: Bai, txiki-xikixak eta dien artian... Gero bai. 
- M: Bai, jenerala hi. Bai. Horixe kostunbriori zan hemen. 
Auzoa: baserriak; toponimia
Lete Iribecampos, Juana Joxepa
- Ta diferentzia hamendik Azkoitti auzora hizkeran badao, ezta, diferentzia? 
- Badao. Ene! Horrek Azkoitti aldera eitten dabe. 
- Azkoitti aldera erabat. Bueno, erabat edo ixa dana, behintzat. 
- Hau... hau eskastzat jotzen dabe hemengo hizkuntzia. 
- Eskastzat? 
- Bai. Hau ez dakit, ba, nik ijitto modukue dan edo ze... Hau eskasa. [Hortara] , hor, behintzet, Azkoitti... zer gehixao eukitzen dabe alde hortakuek. Hamen Begako Maria, Elgoibartik etorrittakue da baiña dana [azkoittiartu] hizkeria eitten dau harek. 
- A bai, e? 
- Bai. Oseake, jarri zan orduan horra. 
- Bai. Bai, bai. Horixe. Horrek be [erok] hona etorri aurretik kriada Bentan bost urte-do ez dakit ze ein zittuen... 
- Benta ta zera, Bega, por ejenplo, nahiz ta oso gertu egon, Bentatik zerera ya asko aldatzen da, ezta, Begara, hizkeria? 
- Diferentia, hoixe, bai. 
- Ta metruen aldia dao, ez? 
- Bai, bai, ez dao alde haundirik. [...] 
- Eta Bega ya Azkoittiko zera da ala Bergarako...? 
- Ez, ez, mugarrixa... Hor zerian dao, Santutxun dao mugarrixa bat. 
- Santutxuan dao? 
- Ta bestia Elizaldien. 
- Elizaldian... Ixaun Bergarakua izango da... 
- Bai, Bergarakua da. 
- Ta Sakristaua? 
- Baitta. 
- Baitta? 
- Bai. 
- Zu ez akordatzia... Bueno, oin akaso haura nik ez dakit egongo dan... han badao, ba, kamiñuz azpikaldera soruak-ta Ixaunen? 
- Kamiñuz azpikaldera? 
- Kamiñuz azpikaldera. 
- Ba, soruak lehen izengo zien, oin ez dao sororik. 
- Bai, bai, baiña behintzat itxitturia. 
- Bai. 
- Ta itxitta [...] bueltatzen dan kontran bertantxe dao mugarrixa. Ta han lehen zan Bolintxo aldera bidia. Jendia [...] ez danakin ibiltteko modukua ez, baiña jendia elizan atzera-urrera ta ibiltteko ta bidia zan. [Lizar-aiña] esaten jako, ba, han zerien, aillegatzen garanien, ezkerrera... 
- Elizaldian? 
- Elizaldian. 
- Bai. 
- Ba, hantxe kontran dao. 
- A! Han dao mugarrixa? 
- Hantxe dao mugarrixa. 
- Eta... Baiña Begako han... Edo... Begakua, nik ostera... Ixaungo handikalderako zelaixa-a harek danak Bergara partia izango dia, baiña, ezta? Terreno... Begako terrenuak... Edo... Ixaungo terrenuak danak dare Bergara partian? 
- Dan-anak ez dia egongo seguruao edo... Nik ez dakit. Horrek... hemen kamiñuz azpikaldera daren soro lau horrek nik ez dakit izango dien... 
- Baiña hala egongo dia, bestela kontribuziñua batzuna baten ta beste batzuna beste baten pagatzen ez dia ibiliko... 
- Hala egongo dia, hala egongo dia, bai. 
- Eta... 
- Santutxutik Elizaldera bastante... Harek zuzenian jun ezkero behetik geratzen diela emoten dabe soro harek. 
Santutxu han azpikaldien bertantxe dao mugarrixa: Bergara ta Azkoitti. 
- Labia ta honek danok Bergara izango dia... 
- Bu, horrek danok. 
- Eta zera... Amentzelatik [...] nora esan dozu? Aizpurutxora? 
- Amentzelatik Aizpurutxora. 
- Amentzela ta horrek nora pertenezitzen dia? 
- Amentzelakuek Bergarara. 
- Bergarara? 
- Bai. 
- Elormendixak be bai? 
- Baitta. 
- Bixak? 
- Baitta. Bergarara. 
- Lutxurdio? 
- Bergara. Etxeberri badakizu nun dauen han [...] behera? 
- Bai, bai. 
- Harek Bergarakuek dia. 
- Eta Kortabarrixak eta danak dia Bergara partia? 
- Danak dia Bergarakuek. Eta... 
- Oseake, hor Bergarako partia ixa Aizpurutxoraiño bertaraiño sartzen da orduan... 
- Aizpurutxon -esaten dabe-kamiñuz gaiñekaldetik dao etxe bat ta bestia azpikaldetik. Dare... Goiko Bentia esaten jako. Ta han esaten dabe mugarrixa bertan dauela, ta goiko partia dauela Bergara partien. Ta hor saso´ baten nik ez dakit zela ibiltten zien batien multia zaukela ta gero ein zeben, ba... 
- Plazan be ez dabe, ba, esaten, plazan mugarrixa edo... plazan daola mugarrixa entzunda nao ni... 
- Hemen? 
- Ez, Aizpurutxon. 
- Ez dakit. 
Umetako kontuak: eskola, jaunartzea, baserriko lanak
Lete Iribecampos, Juana Joxepa
- Bueno eta lehen esan douna: ume-enborak edo ze... zela izeten zan zuen ume-enboria? Eskolarik-ta hartu ziñuen? 
- Eskolia bai, zazpi urte ingurukin. Nik goguen daukat oindio zazpi urtekin komuniua itten zan, komunio txikixa; hamarrekin komunio haundixa. Ta Segunda [nuan] nik ahizta zaharraua -Elgetan hil zan-ta harekin, artian nik elizara [mezaik]... biderik ez nekixan, e! Bueno, behintzat konpezionarixue nun zeuen ta zela erakutsi [osten] goguen dauket nik oindio harek. Zazpi urtekin komuniua eitteko jun eliza´ ta, ba, eliz barrenien konfesionarixuek han zien ta "Hortxe, hortxe konfesatzen dittun". Neri zela erakutsi [osten] harek ondio goguan daukat nik haura. Ta [hartaikuan] , bueno, elizara jun be ez giñan ingo gu. Elizara juteko erroparik ba al giñun, ba, guk artian? Tapau ingo giñan justu-ustuan ta ostian ibili. Ze, ba, gaur bezela? 
- Ta ya txiki-xikittatik hasiko ziñazien lanian, ez? 
- Bai, biheko! Hoixe! 
- Ganau zain ta... 
- Ganau zaiñan? Hoixe! Biheko! Ni hamahiru urtekin Araban egon nitzen. Hamahiru... Hamar urtekin jun ta hamahirukin Araban basarrixan egon nitzan, e! Ta... 
- Ze partetan egon ziñan? 
- [Puerta de Ali] , ez dakit dakizun, han zeretik, Vittorixatik harutz zer aldera, Miranda aldera. 
- Entzunda daukat, baiña ez dakit nun daon. 
- Ta gaur esan dau San Prudentzio eguna gaur, e! Gaur ala atzo? 
- Atzo. 
- Atzo. Atzo. [Honei] Loiolari entzun [jauat] zerien, Arabako Armentiako [semia] zala haura, ta ni egon nitzan tokitik holaxe aurrian zeuan Armentia. Horixe akordauta egon naiz neu. 
- Ta zela jun ziñanik-ta orduan akordatzen zara? 
- Bai, akordauko ez naiz, ba? 
Eguraldiaren eta ilargiaren eragina
Arana, Sebastian
- Ta ohola josteko be, sueloko ohola josteko be hegoaixia dok onen-nena. Hegoia. Hegoia, e! Mendebala etortzen bada, tontua. Zertu. Ta sikatzen danian, hegoiak sikatzen dabenian, bittartia igual formatzen jako, ta hegoiakin zertik, josi hegoiakin ondo ta haura geratukok haintxe jo-a [enpapauta] geratzen dok, ondo. Hegoia, e! Hegoiakin. 
Bai, bai. Ohola josteko, sueloko ohola josi ta zer guztirako egualdi zera. Bai. 
- Gero, zerrarixatik ohola zuzen moztuta ez datorrenian, hau baldin bada ohola, eta hola ertzak ez datoztenian oso... 
- A! Gizena. Gizena. Hori kendu ein bihar jako. Flojua, flojua da hori. Flojua kendu. 
- Flojua eta gizena berdiñak die? 
- Bai. Hori ya ke... Flojua zertu [ezkeritxiok] , hori jakiñekua da balio ez dabena. 
- Zerak jaten dabenian ohola, zela esaten dotsazu horri? 
- A! Sitsak, sitsak. 
- Sitsa? 
- Sitsa. Bai. Jaten dabenian... Gizena badaka, sitsak jan eingo dau, e! Bai, sitsak bai. 
- Gustokua, ezta? 
- Ha ya makal egoten da, ta dana zertzen dau, zulatzen dau. Gogorra ez dau zulatzen harek, baiña... 
- Barrukua [giherria eitten] da ta. Barrukua [giherria] ta geiñekua axala, ba... 
- Bai, bai. Makala, makala. 
- Azala kendutakuan, barruan, hola, zati bat eukitzen dau... 
- Gizena. 
-... ta gero barrua giherria. 
- Giharria. Baiña hori bestiori makala. Makala. Bestia balio ez dabena. 
- Illetargixak zerikusin bat badauka? 
- Bai, illetargixak be beti dauka, e? 
- Sitsak jateko, e? 
- Bai, bai, bai. Illetargixak be beti. Ilbeherakuak, ilbeheran botatakuak, ba, geratzen bada [...] , harek igual urtietan aguentauko jok. Urtietan. Baiña bestiak urte betegarrengo joiak, "parra-arra-arra" hasiko jakok zertzen. Illetargixak iñok pentsatzen daben aldian enormeko aldia jaukak artikulo guztietarako. Ulia mozteko be bai, ganaueri azpixa etaratzeko be bai, simorrari buelta emoteko be bai. Ta artikuluak daozak asko ilbeheria, ilbeheriak zertzen jok. 
Sutarako egurra be ilbeheran botatakua asko zeraua dok. Bestia, ura, lehen esan douna, alde batian su emon ta beste aldian "pri-ri-ri-ri" urtetzen jotsak ura. 
- Sitsari esaten jatsue "zerena"? 
- Bai, hori dok, "zerenak jan". Zerena, hori dok. 
- Zuek ze esaten jatsue "sitsak jan" ala "zerenak jan" ala bixak? 
- Bueno, zerena izengo dok... sitsa izengo dok... Ez jakixat, ba, nik, erderaz dan edo zer dan. 
- Ez, ez, bixak dira euskeraz, e! 
- Bai? 
- Baiña zuek normalian ze esaten dozue? 
- Sitsak, sitsak. Bai, bai. "Sitsak jan". 
Ardiei ematen zitzaien izena
- Bai, baiña arkazte edo... 
- Arkaztia? Bai. 
- Baitta? 
- Arkaztia, ardixena da hori. Arkaztia da urtekua. 
- A! Urte batekua? 
- Urte batekua. Arkaztia. 
- Gero, jaioberrixeri arkumia esaten jakue? 
- Bai. Arkumia edo bildotsa. Hamen bildotsa. 
- Arkumia hemen ez da esaten, ez? 
- Ez, hamen ez. Hamen bertan ez, hamen bildotsa esaten da. Arkumia esango da, ba, Bergaratik harutz, Zumarragatik harutz arkumia esango da. Baiña hamen ez. Zuenian be bildotsa. 
- Bai... Gero, bi urtekuari? Bi urtekuari [primala] esaten jako? Ez, ezta? 
- Bi urtekuari... hori ez dot zertzen hori. 
- Gero, hiru urtekuari? Ardixa? 
- Ardixa. 
- Ardixa, ez? Gero, bi urteko adarixari? Adaritxua esaten jako? 
- Adaritua? 
- Adaritxua edo... 
- Bai, adaritua. Batzuk esaten dotse adaritua. Adaritxua ba... Aurretik esaten jako bildots-darixa. Bildotsa [da] urtebete arte ta gero adaritua. Gero adarixa. Ta urte bikin, artian, ba, bai, balio izeten dau hamar ardindako edo gutxindako, baiña errebañuan ez dau balio. Haren kontura ezin leike laga errebañua urte bateko bildotsetarako. 
- Gero, adarixak kapau eitten zien, ezta? 
- Bai, kapatzen zien. 
- Ta horri zela esaten jakue adari [kapaua]? 
- Adari kapaua. Sekula ez dou guk kapau, baiña ha ona izen bihar da adari kapaua. Adari kapaua. Adari kapaua lehen asko. 
- Ta hori zeaittik eitten zan, ba? 
- Hobia dalako, buzkantzak eitteko hobia dalako eitten zan hori. Ta gero basuan, ba, zuk badaukazu igual, bihar dabe hiru ta bat ez badozu nahi eukitzia edo haren razarik ez dozu nahi, ba, kapau. Ta han ibiliko da ha, harek ez dauka zerik. 
- Gero, bildotsa eitteko dauanian zela esaten jako? Ardi betia edo? Ez, hemen ez da esango hori, ezta? Adarittuta? 
- Adarittuta. Adaittuta dare. Ardi betia be ondo dao. 
- Baiña hemen ardi betia ez da esaten, ezta? 
- Ez, ez, sekula ez dot entzun. Adarittuta dare. 
- Gero, ume bako ardixari? 
- Antzua. 
- Gero, errebañuan beti aurrian juaten dan ardixari zeozelan esaten jako? "Gioia" edo "irazko" edo holakorik...? 
- Sekula ez dotsau ezer esan, baiña badare e! Beti aurrenengo faten dana beti bat egoten da. Beti-eti baten bat! Ha egunero. Ha egun batian aurrian ta atzian sekula ez da fango e! Beti aurrian fango da. Ta atzenengo faten dana atzenengo! 
Ardi klase desberdinak
- Gero, bekokixan hemen ule moltzua daukenari...? 
- Mototxa! 
- Mototxa... 
- Mototx haundixa ta mototx txikixa ta izenak hor eukitzen dittue. 
Ardiaren gorputz-atalak
- Gero, gorputzeko zatixak ardixanak... Bueno, burua... gero, ez dakit... Ze zati dauzka? Burua... 
- Burua. Ta... beren zatixak? 
- Bai. Danak. Burua, begixak... 
- Okotza, okozpia, hagiñak, belarrixak, [...] 
- Errapia? 
- Errapia. 
- Gero, apatxak esaten da hamen? 
- Bai. Apatxak dia atzazkalak. 
- Ta kaskuak zer die? 
- Horretxek, horrek be, kaskuak be horretxek dia, apatxen zerak dia. Kaskua ta atzazkala, bueno, kaskua azpixa izengo dau, baiña atzazkalak aurrera doiaz. Horrek batera [joten] dabe. Apatxak motzak edo luziak edo... 
Zintzarriak erabiltzen zituzten
- Intxarrixak barruan, zaratia etaratzeko, zer eukitzen dabe? 
- Miña, min... zer bat eukitzen dabe. Guk miña esaten dotsau. Holako, honetxen moduko zer bat, uhelakin barruan lotuta egoten dana. "Taka, taka, taka" [harek] joten dau. 
- Uhela zer da? 
- Uhela, ba, narru zati bat! Holako narru zati bat. E? Korapillua eitten dotsazu hor "tiki-aka" ta hamen geratzen da txingiliska miña, intxarrixari. Harek eitten dau behia joten dau harek [ikaria eindako guztittan]. 
- Miña zer da, adar zati bat...? 
- Miña izaten da batzutan hazurrezkua. Oiñ arte beti izen da adarra, ganauan adarra. Ipiñi ondo, honexen moduan. 
Oiñ eitten dittue plastikozkuak. Elgetan dao, intxarrixak eitten dittuana Elgetan dao. Millaka intxarrixak daukaz Elgetan ta harek eitten dittu, miñak eitten dittu. Ta ez dia merkiak e! Nik iaz behixendako intxarri bat ipiñi notsan ta hirurogei euro kobrau ostan. 
Erdara ikastera Arabara
Osoro Elkoroiribe, Tomas
- Eta rarua hemen, Lezetako eskolan, euskeraz eitterik laga ez... 
- Ez, ba! Erderaz ikesi bihar zan orduan ta. Lehen hemendik Vitorixara-a faten zian erderaz ikastera. Bai. Lezetako gure tio bat be Vitorixan egon zan. Ta Bergetxekua zera be bai... Hori zurekin etortzen danori zela da? 
- Aintzane... 
- Aintzane. Haren aittitta Bergetxekua be bai Vitorixan. Ta Gaztandolakua ta hemen etxe mordokuak esaten eben. 
- Orduan ze zan, inportantia ez, erderia...? 
- Bai, bai, erderia. Iñok [turik] be ez zekixan gero erderaz. Gure aittak hemen gerra-enporan, milizianuak-ta etortzen zian, ogixa-do, eske, gosiak egoten zian ta. Ta "¿cuanto vale? " preguntatzen baotsen harek, ez zeban jakitzen gure aittak zanak ze esaten otsen. Erderaz [turik] be ez. 
- Bapez, ez? 
- Bapez. 
- Orduan, erderia ikastera Arabara juaten zian? 
- Bai. Ta Lezetako horren maistriorren anaia San Francisco Javierren egon zan erderaz ikesten. Ez dakit zenbat denpora edo ze eingo eban, baiña... Txarrixak gobernatzen esaten eban berak, baiña hantxe behintzat. 
- Eta hori ze izaten zan? Arabara juaten zian lanera edo...? 
- Bai, Lan ein ta tripia bete... [...]. Ta bertan kastillanuak eta, ba, erderaz ikasi. 
- Mutillak. Eta neskarik juaten zan? 
- Neskarik ez naiz ni akordatzen hola erderaz ikasten egondakorik. 
- Neskak-ta bai urtetzen zian iñude edo, ez? 
- Ba, iñude be... Hemen basarrikorik ez iñude be. Ez. 
- Orduan, Arabara mutillak bakarrik. 
- Bai, Arabara mutillak [banakak] faten zian erderaz ikastera. 
- Eta hori ze izaten zan... Gero, gaiñera, soldautzan be, ba, pixkat... 
- Soldautzan hor egon giñan Araban gu be, baiña... ze ikasi, ba, guk? 
- Hobeto manejatzeko soldautzan, ez? Bestela gogorra izan bihar zan erderaz jakin ez eta... 
- Bai. Baiña bertan euazen kapitanak-ta euren asistentia edo matxakantia euskalduna nahi izaten eben, e! 
- A, bai? 
- Bai. 
- Ta zelan, ba? 
- Ez dakit, ba, nik. Horixe zegaittik zan ez dakit nik, baiña ikusi eitten zian euskaldunak eukitzen zittuela. Ta nere aurretik be [esku] egon zana asistente, harek be esan ei otsan [eskuari] beste euskaldun formal samar bat billatzeko beran lekurako lizenziatzen zanerako. Ta harek ni laga ninduan. Ta gero nik laga neban Pedron kuñatua, Petran anai bat: Ramon. Hil zan haura aintxiña. Bai. Harek, Ramonek, ekazen oin hirurogeta hamabost urte, bizi izan balitza. 
- Eta zegaittik, ba? Euskaldunak jente fiña zalako edo...? 
- Ez dakit, ba, nik! Hola, zeoze hola izango zan, behintzat euskalduna nahi izaten eben. Bai. Han koronelan txoferra-a be euskaldunak zian. Ixa gehixen euan holakua euskalduna; asistentiak eta matxakantiak gehixenak euskaldunak. 
- Matxakantia zeri esaten detsazu? 
- Matxakantia, ha izaten zan sargentuena. Bai. Sargentuena ta brigadena. Ta gero, ofizialenari asistentia esaten jakon. 
Jatorria; tokian tokiko euskara
Altuna Egidazu, Felipe
- Hasteko, nun jaixotakua zaran eta ze urtetan kontauko destazu? 
- Bueno, milla beratzirehun ta hogeta beratzixen jaio nintzen hor albuen ikusten dan beheko etxien. Ta gure aitte hor jaiua zan, ama arrasatearra. Ta horreatik nere euskerie da puskat nahastua. Puskat bergaratar be bai, baiño asko arrasatear. Ta gero ikesittekue puskat, zeatik eze nere emaztie Goierrikua da ta haren hizkeria diferentie da. 
- Bai, gaiñera, ziharo oso diferentia, ezta? 
- Bai. Bai, bai, bai. Gurien aldien egokixa da. 
- Bai? 
- Bai. 
- Hemengo euskeria ez da oso...? Edo? 
- Ez, erderatik asko hartuta. Hemen Arrasaten, hala´re, erderatik asko hartuta. 
- Arrasate ta Bergarako euskeria diferentiak dia? 
- Diferentiek die, bai, puskat diferentiek die. Ta Oñatikue be bai, e! 
- Bai, ez? 
- Bai, bai, Oñatikue dezente diferentie. 
- Toki bakoitzak badakaz beran... esaerak eta esateko moduak... 
- Ta gero... Goierri aldera-a beste hizkera diferente bat eitten da, baiño guk asko eitten dou bizkaieraz. Hemen, itxuraz, fronteran... 
- Jokera gehixao... 
- Bueno, ez dakit, baiña gure jokerie izan da asko Arrasatera. Oñatira zazpi kilometro, Bergarara sei eta Arrasatera hiru. 
- Hori da. Ta gero ya bizimodua eitteko... 
- Bizimodua eitteko gehixena Arrasatera. 
Errementari lana; lan-baldintzak
Barandiaran, Bixente
- Bixente, kontau pixkat zela hasi ziñan ofiziua ikasten. Ze urtetan eta... 
- Bai, bai. Ba nik neuken hemezortzi urte. Ezta? Ugartenien fabrikan nebillen lanien ta atsalde baten, ba, hor Zarualden banindoiela haruntza pasio bat eitten, handik etorri zan beste mutil bat, orduen errementerixen kriau ebillen. Ta, joño! Ba sekula [berbarik in barik egongo nitzen ta, joño, "Keai! ", "Keai! ", [ hola]. Ta "nora hoie? " "Ni kalera, ta heu? ", ta "ba, ni hor pasio bat eittera". Hola. Hola [pasa...] Ta gero baten akordau jaten "joño! Ikusi ein bihar juat ze lan eitten dauen horrek edo... zerien, taillarrien, errementeixen". Fan nitzen ta han ebillen suteixen ta, uezaba sutei baten ta bera beste baten ebillen lanien. Ta ni begira egon nitzan berakin. Ta begira egon apur baten ta "[...] " ta urten ein nauen. Ta uezabak esan [eutsan] : "Zein zuan hori? " ta "hori? Hor... zerien, [Don Turion] jardiñen atzekaldien bizi da hori" ta "A! Bai, joño! Horren aitta ezauketan juat. Bai, gure [aittakin igeltsero pioi] eitten juan. 
Ezauketan juat. Ta nun jabik lanien? " ta "Ugartenien", "Joño, Ugartenien? " "Bai". Itxuria kriaua bihar euan berak be ta esan eutsen, mutillorri esan eutsen: "Ikusten duanien esaixok gure badau etorri hamahiru erriel egunien pagauko [deutsatela] ta ofiziua erakutsiko [eutsala] ta gaiñera, goixian zazpiretan hasten gaittuk lanien, ta armozua emongo [deutsatela] ". Juntau [giñuan] kalien ta esan eusten hori. Ta etorri nitzen etxera ta esan notsen aittai: "Aitta, hau hola ta hola" ta "Joño! Bai, joño! " Bera pioia zan, gure aitte, ta "Bueno, ba... Balixo badotsu, ez badotsu, fan ta ikesi errementari! " Fabrikan nebillen ta hango enkargauai esan [neutsen] : "Juanito, zera, errementari ikesten [Zarualdera] fan bihar dot", "Joño! Ondo jak! Bai, ikesi! Ikesten duanian etorri e, hemen egongo dok lana hiretako ta! " Orduen fabrikan be lan asko eitten zan errementeixen suteixen. Ta holaxe fan nitzen, holaxe [pasa be]. Ta hor ibili nitzen, ba, soldau fan arte. Urte bi ein nittuan. Nik hemezortzi urte naukan ta [...]. Ta hau beste kriauau urte bete zaharrao zan ta hau fan zan [soldau]. Ta ni ta... uezaba ta bixok gabizala, uezaba... kanzerra formau jakon estomaguen ta hil ein zan. Ta ni bakarrik [geratu] nitzen suteixen. Eta semie euken hamabi urtekue ta amak esan eutsen: "bueno, ba, oin fan hari Bixenteri lagunketan". Ta hamabi [urteaz] hori hasi zan neri lagunketan ta bixok ibili giñan lanien. Gero, ba... ni soldau fan biherra tokau jaten. Ha etorri zan ta ni soldautzara fan nitzan. Gero handik etorri nitzanien, ba, hemen hiru lagunendako, ba, lana... badakitzu, hiru lagun asko zan, ta gutxitxo. Ta ibiltten giñen, ba, batek egun bat sartu, bestiek beste bat ta hola ibiltten giñen. Denpora gutxixen ibili nitzan. Ni, anaie igeltserua zan ta hor [Kanpazarrien] mikeletiak euezen, zera euen... Ta harek etxia eitten [...] ta haretxeaz pioi ibili nitzen apur baten. Ta hemen Mondrauko beterinaixuek, Erradorrek, ba zerien, Vittorixan, beterinaixo batek euken zaldixak perratzeko perratokixe, ta gero ifiñi euen, ba, perratokixe ganauandako. Ta perratzaillia biher [...] bat baeuken, baiña bi biher zittuen ta honi esan eutsen, aber, bat topetako. Ta horrek esan eusten: "Hi, Barandiaran, [joño, ba han] , Vittorixen, hantxe Portal del Rey-Romaldo Errauskin beterinaixue, eskatu eustek zer bat, perratzaille bat fateko ta fango bahitze... " ta "Beno, fango naz". 
Aurreko errementarien lanak
Larrañaga Unamuno, Eusebio
Beste mailluka klaseren bat? Bai, izaten die tajadera esate jakonak, burdiñia ebaitzeko: holako katxarro bat manguakin, zorroztuta, jo goittik eta ebaitzeko, burdiñia ebaitzeko. Ta geo izaten die asentadorak, eta gauza asko izaten dia erreruak bihar izeteittuanak. Ta geo, lehen lehenau, nik asko ez, baiña Osintxun be eitten zan eskupeta-añoiak, barria luzia izaten zan, da hori, atzeko zeroi, suteixan berotu, jo, da haura koskorra etara ta horrek eskuz eitten zien lehenau. Eta zuek errementarixak herriko taillerretarako lanik eitten ziñuen, gauzak konpondu, piezak-ta? Bai, bai, oiñ azkenaldera bai, baiña Bergan lehen ez zeuan, e. Nazario zan lehen Bergan hortara dedikatzen zana, Nazario errementarixa; dedikatzen zan kaldererixa asuntora gehixau. Geo gu ekin giñan, bixok juntau giñanian; da geo ez zeuan Bergan artian, da oin mordua dae Bergan. 
Lanerako beharrezkoak zituzten tresnak
Urkiola Lazpiur, Jesus
Sutaixan bertan guk zaukoun hiru sutai; gero zaukoun martillo piloi bat ez dakit zenbat toneladakua. Bi martillo, bat haundixa ta bestia txikixa zaukoun, ta martillo piloian eitten zan ba forja. Harek motorrak-ta haiziakin-a emoten jatzun, ta hankiakin zapaldu ta bon! bon! golpiak emon-a. Porriakin ein biharrian, eskuakin, harekin eitten zan. "Por ejemplo" hartzen giñuan pieza haundi bat, da bero-ero ein, eta sartu han ta bueltaka-ueltaka ipintzen giñuan, nehi dan forma emoten jakuen, luzetu ta; klaro, len ez zaon martilloik, martilloik ez zaonian eskuz. Jungurak zaukoun asko, errementarixak berak eruandako jungurak, bakuitzak berana, eta gero kaldererixan be beste bat zaon, kaldererixan be betik eoten zien ba eskuz lana ittekuak eta, ta "generalmente" forjadoriak zela zauken eran lana, tenazak eitten ibiltzen zien, gehixena-ehixena tenazak eitten. 
Lanerako beharrezkoak zituzten tresnak
Urkiola Lazpiur, Jesus
- Beste tresnan batzuk? 
- Ba maillukia eta tenazak; tenazak bia zien. Tenaza klase asko zaren, olako barra batian tenaza mordua eukitze zaben, segun ze pieza bia zan atzea be, ta modifikau tenazak itten zien kontinuamente, guri aillegatzen baldin baakun pieza raron bat, oni obatu biar por ejemplo, ba oni erozein tenazakin ezin leike obatu, ondo-ndo obatzeko tenazak karteau eitte zien. [...] Por ejemplo zuluak eitteko-a burdiñiai, matxuak ibiltze giñuan, baiña kuadrauak, rektangularrak, borobilla, baiña mordua eote zan, e. 
Ta gero ba giltzak eitten giñuan, ta aura ittekua, giltzak eitteko ari esate jakon klaberia; aura erderazkua zan, klaberia esate akon. Baiña giltzak eitte giñuan ba klase askotakuak. Klaberia da burdiña bat treinta por cientocincuenta, ta an zuluak zaren, segun ze giltza bia ziñuan alako zuluak zaren, ta kuadrau aura, giltzian kuadrau aura sartzen ziñuan tokatze akon zuluan, ta beti kanpora urtetzen dau zati bat, kanpora urtetze jatzu, eta geo auraxe forjau bia zan, bai, eta gero ba formia emon, da errementarixan abilidadia zan aura ondo etaratzia, doblau itte jatzu bestela ta. 
Giltzak egiteko prozesuaren nondik-norakoak
Urkiola Lazpiur, Jesus
- Giltzak zelan eitten ziñuzten? 
- Giltzak, artu barilla bat eta lelengo kuadrautu ta zorroztu, ta geo gaiñ aura sartu klaberan, ondo-ndo berotu eta aura forjau, eta gero etaratze akon ba prisma, prismia ero medialuna etaratze akon. Orrek izate zien atiei tta, egurrezko atiei tta ipintzeko. 
Altzairua nondik ekartzen zuten eta zertarako
Urkiola Lazpiur, Jesus
- Eta galtzairuakin ze lan eitten ziñuen? 
- Galtzairuakin eitte giñuan por ejemplo erreminttak, tornerixako erreminttak; kutxillak eta orrek danak, danak forjau itte zien. 
- Aizkorak eta eitten ziñuen? 
- Aixkorak eta baitta itte giñuan, or atxurrak eta eitte zien, bertarako bia zien gauzak eitte zien, ni akordatzen naiz aizkorekin, pikatxoiak eta eitte zien, baiña zien bertarako e, kanporako ez. Galtzaidua jeneralmente ekartze giñuan Legazpittik, Patrizio Etxeberriatik ekartze zan. 
- Eta hemengua? 
- Amen galtzaiduik ezan eitten... 
Unión Cerrajerak hasierako urteetan izan zituen baliabideak
Urkiola Lazpiur, Jesus
- Eta hasieran ze eitten zeben hor? 
- Asieran ba labe altua zaon, orko asiera-siera zan labe altua, or ekartze zan minerala ta iketza ta bueno; ni akordatzen naiz labe altuak zela funzionatzen zaben: soplantiak eta zauken su eitteko eta gero tolba batian gora ixotze zan minerala, ta bueno an funditze zan, eta andik urtetze zan ba koladak izate zien funditze zanian, ba aura etaratze zan olako kanal batian, ta juate zien da eitte zien formak, formak emote jakuen, pastillak bezelakuak aundixak izate zien, bai, totxo txiki batzuk izate zien arek, ta arek izate zien galtzairu laberako. Bat zan labe altua ta bestia zan galtzairu-abia, ta galtzairu-abia zan ori Martin Siemmens zan horko labia, eta ori izate zan ba, klaro, lingote ori zan karbono puro zan ori, labe altukua, eta gero botatze jakon txatarra ta geo sartze jakon areia eta bia zittuan danak, mineralak eta bia zittuan danak. Emakumiak lapikua gertatzen daben bezela, babai-ta olixua-a kipulia-a, ba galtzairuai be igual-gual botatze jakon. 
Amengo lanak zien perfillak, bentanak eitteko ta, bentanak, angulua, erredondua, eta T-ak-ta, doble T-ak-ta, eta artze zien asi txiki-xikitxik eta aundi aundiraiñok itte zien. 
Sineskerak; Sorginen kontuak
Agirre Elkoroiturbe, Mercedes
- Zuek txikixak ziñatenian, neguan ta ipuiñak kontatzen ta pasatzen ziñuen denporia? Kontu zaharrak eta... jakingo dittuzu zuk batzuk. 
- M: Aittajunak eta, aittajunak [eitten eban]. 
- E: Sutonduan jarritta. 
- M: Bai, bai... [...] 
- Doktriñia ta esaten giñuan guk baitta. 
- E: Bai... doktriñia ez, hola... ipoiñak. 
- Ta ze ipuin edo ze? Sorgiñen kontuak eta bazian? 
- M: Sorgiñen kontuak bai. Sorgiñak halako lekutan baziela ta... Sorgiña ordun asko zan. Baiña tirua jarri zanian derrepente danak ezkutau zien. 
- E: Ta, Merzedes, azkenengo, zu akordauko zara, hemen txaran urtetzen zebela... 
- M: Bai, bai, bai. 
- E: Hau izan zan ona. Gero horra jentia etorri eitten zan kanpotik be e! 
- M: Pentsaik! 
- E: Sekulako argixak-ta ikusten ziela ta geu be juaten giñan ta hamen armia sartu zanian danak desaparezidu zian. 
- M: Bai ba! Pertsonak zien! Kalabaziari eitten otsan, ipiñi kalabazia [puntan baten] bai, ta ein begi-uluak ta ahua be bai eta kandelia barruan biztuta ta bildurgarrixa haura. Ni akordatzen naiz [Azkortako] Eladion entzueria, zuk ezautu be bai... 
- E: Eladio? Bai, ezautzen [neban]. 
- M: Eladio, gizon haundi bat zan... 
- [...] 
- M: Haura Bergaratik badator ta [... geruao ta haundixao] eitten ei jakon zeozer, [...] , ta geruao ta haundixao eitten ei jakon... zihero bildurtuta [... n] lo einda etxera juandakua hauraxe be! Bai, dana sorgiña zan orduen! Gure aittari entzunda nao ni, katu marrusarak baiña ikeragarrixak! Hor [... torre] aldien. Haura [...] etxera. Ta bildurtuta haura be! Baiña baten batzuk eindako marrusarak! Ordun danak sorgin ta personak zien, tontolapiko pilla bat. 
- Orduan zuk ez ziñuan siñisten holako ipuiñetan... 
- M: Bee...! Nik e... ez dakit nik siñisten neban baiña... Ez siñistia hobe neban orduan be ta oin... Orduen holakotxe tontakerixak eitten zittuen. Ta gero, ba, pistolia jarri zanian, dana zihero emendau. 
La Peñako meategietan errekadista
Otadui Ezpeleta, Pastora
- Gero, berriz, hamalau urtekin edo bialdu zeben Bilbora rekadista bezela mineruekin. Minak zeren La Peñan. Eta bera, beran lana zan astua, ba astua edo mandua, ez dakit ze zan, eta han Peñatik Bilboko Zazpi Kaletako denda batera juaten zan jeneruan billa. Han bialtzen zotsen, bueno, "zuk ekarrizu hau ta hau", listia pentsatzen dot emongo zotsela. Eta han emakume bat beti esaten ei otsan "etorri hona, etorri", eta emoten zotsala ardau goxo kopatxo bat. 
Horrekin asko akordatzen zan. Eta bueno, han egon zan. Eta gero harek kontatzen zeban, lenengo huelgiak irten zebanian, han minetan, ba La Peñan, bera han zeuala, ta ikusi zebala "guardia de asalto" edo guarda zibillak, ez dakit ze zien, mineruak huelgan zerelako irten ahalan, danak hiltzen zittuela. Eta hori esaten zeban. 
Erraminta ongi zorroztearen garrantzia
Barandiaran, Bixente
- Bestela lehen hankiakin eitten zan? 
- Bai, hankiakin, gaiñera bera harri haundixa zela dan, behin hasi ezkero bere pixue, bere pixuekin, ezta? Fan eitten da, norberak lagundu apur bat ta bere pixuekin buelta eitten dau. Aizkorak ondo zorrozketan zien, edarto; gozue emoten otsen aizkoriai, gozue, ez dakitzu? Ha, ha... Honek beste zerok harrixakin ta [zorroztuta] ez die, ta ha gozue da... aizkorie sartu ta egurrai obatu berak aizkoriek eitten dotsa, ez dakitzu? Dja! obatu berak. Ha gauzie e? Ha gauzie! Hori aizkolarixek eta badakixe, [ezta] , dabixenak. Oin, ba, ez da eitten. Lehenao basora ta faten zienak-ta be, ba, betik, ba, egurra botatzen-a aizkorekin dana. Ta harekin dda! dda! ta harek igerri eitten otsen, e? Igerri! Bai. 
Zela zorroztuta [euen] igerri eitten [otsien]. Oin ez, baiña orduan bai. 
Errementariak lanerako erabiltzen zituen arropak
Larrañaga Unamuno, Eusebio
- Eta zuen trajia ta? Ze buzo klase edo ze erabiltzen ziñuen? 
- Bonbatxon batzuk edo... Ta gero suteixan ibiltzeko, ba, narruzko amantal bat edo izaten da. Baiña hori be... oin ez da usatzen hori. 
- Eta gero alpargatak edo... ze? 
- Ahal dana! Ahal dana... 
- Txokoluak be bai, ez? 
- Baitta. Ez, txokolorik ez nik, baiña... 
- Nik leittuta daukat hor, lehengo oletan-a erabiltzen zittuela alpargatak, hola oso errezak etaratzekuak. Oseake... zeozer, sua edo jausi ezkero zeozer laster etaratzeko, hankia etaratzeko. 
- Oin esijidu [... itxuria] , baiña lehen ez zeuan. Zu akordauko zara herrero [bizarrek] eitten zittuan abarketak? 
- Bai... 
- Halakotxe puntapaixak hankan [azpixan]. 
- Bai, eta goma puskat azpixan... 
- Kubiertako gomiakin eindda. 
- Eta abarkak, Aperribaiñian eitten zittuenak... 
- Baitta. 
- Kubiertekin, sandaliak moduan, baiña dana gomiakin. Abarkak eitten zittuen. Aperribaiñekua, taillarra zeukan horrena. 
Aita oso errementari ona
Urkiola Lazpiur, Jesus
Eta zuen aittak nun ikasi zeban? Arek ikasi zaben bertan, nere aitta lelengo asi zan labe altuan. Zerrajera fundau zanian asierakua zan, osea fundadoria zan, eta asi zan labe altuan, ta gero ba, karo, bia zien ba operarixua, errementarixak-ta bia zien, da bueno ba, nere aitta asi zan ba orduantxe, errementari. Arek ein zittuan por ejenplo Madrideko sistema de seguridad Banco de Españakuak, eta obra bastante aundixa ein zaben orrek Arantzazutik eta Olatera, tuberixa ori dana. 
Altzairuaren sekretuak, teknika
Arizpeurrutia, Jenaro
- Hau tenplaitteko dana ez dok sartu bihar, geo oin itten dau rebenidu. Oin ez dakit ikusiko zun hamen, beitu hortxe fijau e, atzetik berua zela doian, hoi azuldu hoi, hori urdinddu in biha dau, bai, geo oin azuldu da, ikusi dozu e; karo segun ze lan ein biha dan be bai. Guk atxurra eitten, lurrian ein bihar badau, gogortxuau emoten xako, oin urdin hoi gutxitxuau, ta "en cambio" arbelien edo harrixen lana ein bihar bozu, ba apurtu itten die bestela. Hoi urdinddu larrei itten bozu, ba biguna geraketen da, seiñalia berua pasau in dala aurrera, hori urdiña atzian daola sartzen bozu, peligrua xauk apurketeko atxurrak-ta lanian. 
Errementarien lan-tresnak
Arizpeurrutia, Jenaro
- Eta emen zertzuk dauzkazue? 
- Sutaixa! Baiña guk sutaixa esate xau en conjunto! Auspua, uran askia, amen eote zan eskoba bat ura botateko, sua llamia eitten danian eskoba zar batekiñ orra apur bat botateko. Tenazak, batzuk aixkorai eltzekuak, onek aixkorianak die, euren neurrikuak biar aixkoriak be; bakoitza bere neurrixen, amen arandela bat aukitten dau onek katian maillian mouan, eskuakiñ eusten eon barik, arandelia sartu ta eusteko. Onek etxian einddakuak die. Junguria, desteria, taladrua, oi tornillu oi, Kataberan eondakua da, bai, Minas de Katabera, Udanatik gora, bai, au andik ekarrittakua da. 
Kateak nola egin
Arizpeurrutia, Jenaro
- Eta kataiak zelan eitten ziñuzten? 
- Mailla por mailla, lenau batekiñ asi biozu, burdiñia barillia segun ze katai eiñ biozun. Mailliai da! emun, ebai, bestiai emun dasst! , ta geo artu tenazakiñ ta lenengua, bat eiten dozunian bigarrena. 
Materiala leku askotatik, Patrixionetik pe bai, Bittorixatik pe bai, baiña katemaillak eitteko materiala konfiantzazkua bia da, gure aittajunak esatetsan bejetala, hierro vegetal, biguna! Pegaitteko, kaldiaitteko ona. 
Kateak nola egiten ziren; zertarako erabiltzen ziren
Arizpeurrutia, Jenaro
Katian mailla auxe ok, oiñ eiñ biou au ebai, beste bat barrixa aiketa katia iñ arte, ta geo eldu amendik tenazakiñ, onek bixok juntau ta pegau. Katia bi metrokua itteko bat pegau biozu lenengo, geo bestia sartu biozu or eta aura eiñ, ta geo bestia ta geo bestia, ta azkenian pasaitten da amen pixu galanta, katai dana amen ibili biar. 
[...] 
- Katemaillak norako eitten ziñuzten? 
- Orreik karreteruandako, karreteruak, burdixak, egurra lotzeko, egurra ta ba orrek tronkuak sakakuak eta. 
Errementariaren lan-tresna
Arizpeurrutia, Jenaro
- Hau beste hau hemen daukazuena neurtzeko? 
- Txantilloia oni esate xako; au da, ze esangotsut pa, kalibrian bezela, onek eukiko dabe lau milimetron aldia batetik bestera e, au izango da, bueno, aprosimau! 
Arotzeria lana ugaria izan zen sasoi batean
Arana, Sebastian
- Nik zenbati esan dotseten, hola, zertuta: "koño, biharra... " bata ta bestia, ta nik hogeta hamar urte nakazenian, ein ahala guztia eukitzen najuan biharra. Hogeta hamar urte ta berrogeta hamar urtekin be bai. Ta ein ahala guztia. Ta "ekiozue, mutillak! " ta zera ta biharra ondo ein bihar dok, e! Ondo. Nik zenbat bidar esan dotseten! Ta jentiak: "hire moduan eitten dabenik ez daok eta... Heuk ein bihar dok bata ta bestia be heuk ein bihar dok", eta... danak neuretako, neuk eitteko! Baiña ezin danak nik ein ta... Holaxen [gare]. Jentia martxa hortaratxe jarritta. 
1940. hamarkadan, Eibarren etxegintzan lanean
Arana, Sebastian
- Ni? Ba, obretan hasi nitzala, obretan hasi nitzala, gerra ondorian. "El año treinta y"... Egon, "cuarenta". "El año cuarenta" inguruan hasitta ni biharrian obretan. Eibarren obretan hasi giñan, ta hortikan lanetikan, gero geure kontura be etxe morduan ein genduan. Bai. Gero ibili giñan, ze urtera arte? Egon. Gu ibili giñan [...] juntau giñala, taillarra zertu genduala, "el año"... Egon. Zenbat esango dotsut? Baiña bixen bittartian nik obra asko ein naben. 
Hortikan... 
Arotzeria lana gerra aurretik ikasi zuen
Arana, Sebastian
- Bai, arotzerixan ofiziua ikasten ibilitta nao gerra aurretikan, gerra aurretik. Bai, gerra aurretik ein najittuan hiru urte. 
Bai. Bai, hiru urtian ibili nitzan arotzerixan ikesten. Ez genduan asko ikesi, e? Gero, geure kasetara gehixao ikesi genduan, zeaittik eze ofiziua ikestera fan ta beti piontzia: "Hau ein bihar dok, hori ein bihar dok" eta zera ta bata ta bestia. Gerriak urten eban, justu-ustuan, [hortantxe] urtiak akabatzera, gerrioi zertu zan, azaldu zan, ta akabo. Gero ya obretan hasi nintzan. Obretan hasi nintzan ta hortik-emetikan, ba, ni ibili nitzan. Obretan, jornalian, bost bat urtian bai. Bost bat urtian ibili nitzan. Bai. Ta gero, ba, geure kontura ta hortikan be hasi giñan zertutzen ta ein genduzen, ba, etxe mordua. Eibarren etxe mordua ein genduan. Danera eingo genduzen, "ciento sesenta viviendas" edo holako bat ein genduan. Bai. 
Egur mota desberdinak
Arana, Sebastian
- Orduan, ze egur klase? Egur gogorrak eta egur bigunak dare? 
- Bueno, egur bigunakin eitten genduan... Izeten zan, piñua da, lehen biharra eitten zana kalian, piñua. Ohola, enkofraurako ohola, kuadradillua; ohola izeten dok, ba, hiru zentimetro lodikua. Hiru. Zabalian ez jok eukitzen neurririk. Ta kuadradillua "siete y medio por diez"; "dos cincuenta de largo". Puntalak, ba, piñua-a ibiltzen zuan, ta oin metalikua daok hori be. Dana metalikua. Ta oin, ba, hori egur asuntuoi ya asko zertu ein dok. Oin ya zertuta dao piñua. Ta oin, gero, ba, holan, zererako, suelorako ta, ba, hamengo piñuak ez jok balio, hamengo piñua eskasa dok. 
Alerzia, horixe piñu zurixoi, hori baldin badao, horixe, ta bestela Gineako zera sartzen dok. Gaurko egunian dana Gineakua. Gaurko egunian bai. Lehen bai, lehen sartzen zan alerzia ta maritimua. Maritimua, markerixia maritimua ta dana. Hortaikua. 
- Ta gaztaiñia? 
- Gaztaiñia gutxi. 
- Maritimua da "pino maritimo". 
- Bai. Maritimua, hor, Oñati aldian ta hortik zihar da asko. Maritimua Oñati aldian zihar. Gaztaiñia hamen ihartu ein da. Ta lehen bai, gaztaiñia be eitten zan puskat, baiña gero ihartu zan ta gastau ein zan hamengo gazatiñia ta oin gaztaiñarik ez dao. 
- Gaztaiñia zetarako ibiltzen ziñuen? 
- Gaztaiñia da markerixia. 
- Markerixia? 
- Markerixia ta suelua. Suelua be bai; parketa be igual. Parketa, gaztaiñia-a onak zian, e! Baiña gero gastau ein zan asko ta zera, baiña hoixe. Ta piñua, piñu nortia. Piñua be piñu nortia estranjerixakua, baiña estranjerixakua be ona zan, e! Suelorako-a ona. 
Egur mota desberdinak eta bakoitzaren ezaugarriak
Arana, Sebastian
- Piñua eta gaztaiñia alde batetara lagata, hemengo beste egurrak zertarako ibiltzen ziñuzten? 
- Hemengo egurrak, holan, obrarako, zererako, ba, haritza. Haritza armazoia, hola, kuartonerixia edo zera ta ostientzeko bigak, egurrezko bigak, eta hortaikua be bai. Ta sueloko ohola, sueloko ohola be basarrixetan dana gaztaiñia edo haritza. Bai. Gaztaiñia... 
- Pagua? 
- Pagua ez. Pagua ez da eitten basarrirako. 
- Zeaittik? 
- Ez da eitten. Ez, ez, ez. Pagua da ostientzeko artikulu zererako, muebliak be eitten dittue paguakin ta zerian, baiña obrako asuntuan, konstrukziñoko asuntuan, pagua bapez. Ez, pagua ez da. Kitto. Ez da pagua, ez. Pagua ez da gastatzen. 
- Eta uztarrixak eitten zien, ba, paguakin? 
- Bueno, haxe. "Lo unico, ahora has dicho, la verdad". Ta burdixei ardatza sartzeko. 
- Ya. Eta hori zeaittik? 
- Pagua ez dalako zertutzen, ez da usatzen. Ez, ez, ez. Pagorik hamen... Dana [zera da hau]. Honek be dauka kuartonerixia haritza dana, etxe guztia. Kuartonerixia haritza ta gaztaiñia. Haritza ta gaztaiñia. Ta pagua, berriz, esan douna. Gaur egon be ez dao asko, baiña burdixari ardatza sartu ta holakotxe holan... uztarrixa. Horixe. 
- Eta pagua sartzen zan uretan, ezta? 
- Bai. 
- Uretan sartzen zan. Eta zeaittik eitten zan hori? 
- Ba, haintxe aguentau deixan. Pagua berdetan uretan ipintzen badozu, "siglos". "Siglos, siglos". Itsasuan, baztarretan, puntalak... madria billau ezin edo basia billau ezin behian ta puntalak igual sartzen dittue makiñiakin, sei-ortzi metroko pago zerak. Lurrian jo-a barruraiño sartu ta han hartu dana baten, dana baten hartu haura ta akabo, hantxe egoten ei da beti. Akabo. 
- Urak gogortu eitten dau orduan... 
- Gogortu. Bai. Ta haintxe, kitto. Ez da bariatzen, ez da bariatzen bape. Haintxe. Ta askara be horreaittik botatzen dozu. Zuk eitten dozu uztarrixa, gaur eitten dou uztarri bat ta haura apurtzen danerako hortxe egongo dok hori. Bota askara ta beste zortzi-amar urtian be hantxe dao. Uretan bertan konserbatzen da. Kitto. Bai. Horreaittik, botatzen bada... busti-ihorrian lagatzen badozu, gaur busti ta bixar sikatzen bada, alkortzen da ta akabo. Juaten da [ura] ta harek ez dau balio. 
- Zer da "alkortzia"? 
- Alkortzia, ba, dana sikatu ta erei eitten da ta ixua moduan jartzen da hori. Ba, alperrik galdu. Basuan botatzen badozu arbola bat, ta lagatzen dozu zuk han urtietan, ta badoia apurka-purka-purka ha usteltzera doia. Usteltzera, usteltzera. Akabo. Hilda geratzen da bai, hildakua, ta hildakuan, asuntua, behin botatzen danian, ba, ha badoia. 
- Eta zuk pagua sartzen dozunian uretan, han, berak ura hartzen dabenian, haura ez da sendotzen edo ez dau emoten? 
- Ez, haintxe egoten da. Akabo. Geuk be baten baiño gehixaotan euki dittuu. Oin ez dakau, e! Baiña baten baiño gehixotan, handiko pago zaharra dauan tokixan, askan, haintxe sartu haintxe, ta haintxe dauala uretan. Ta haintxe, handitxikan. 
- Oso ondo. Eta altza eta... 
Altzaren ezaugarriak
Arana, Sebastian
- Altza, ezer ein bihar badozue, maietzeko hilbarrixan bota bihar dozue, maietzeko hilbarrixan. Bai. "Mayo". 
- Eta zeaittik hilbarrixa ta beste guztiak hilbeheran? 
- Bueno, hori da. Baiña hori orduaintxe, [hilbarrittuta] , orduaintxe dau horrek kalidade fuertia. Onen onenian. Orduan botatakuak ya beste edozein egur gogorren lez aguantatzen dau. Bai. Ta esateko, arbolia zer da, ba? Ez da ha [bestiak bezelako] kalidade gogorrekua, baiña orduan botatzen danak balio dau... akabo! Geuk be [baten baiño gehixaotan esan dou] : "Joño, maietzeko hilbarrixa. Ointxe bota bihar dok harako egurra. Edo hau eitteko edo hori eitteko edo bestiandako". Haintxe geratzen da, akabo. 
- Eta zetarako da ona altza? 
- Altza... 
- Zetarako ibiltzen da? 
- Bueno, altzarik egon be ez dao halako arbola haundirik, e? Txiki samarrak edo zera. Baiña altza, ba, basarrixetan be igual burdixari kajia ein ta hortaiko zerak edo nunbaitten zeoze zertu bihar badok, oholen batzuk, holan, zerraduria eitteko edo holako zeren baterako ta holakotxe objetuetarako. Baiña altza ez da, altza... 
- Burpartikatarako ta? 
- Burpartikatarako be... sikutan euki bihar dala esaten juek. 
- Bai, e? 
- Bai. Badakik, gaur eurixa hartutzen jok zarra-arra, ta barruan [euki...] berriro kanpuan, baiña kaso eitten badotsak, burpartikatarako be ona. Ona. Bai, bai. Ta ariña. Egur ariña geratzen da hori, e! Oso egur ariña. Bai. Oso egur ariña geratzen dana altza. 
Baserrian erabitzen diren egur motak
Arana, Sebastian
- Ba, basarriko artikulua edo hamengo artikuluak dia, esan douna. Gaztaiñarikan ez dao; hor milagrozkon bat gaztaiñia. Piñua ta pagua ta haritza. Bai, pagua... 
- Keixia? 
- Keixia be, keixia be artikulu zera da, ona. Muebletarako ta danerako balio dau keixiak, e! Keixia muebletarako be ona. 
- Akazia? 
- Akazia astuna da puskat, e? Burtetxiak eta eitteko be... 
- Zertzuk? 
- Gogorra burdixan armazoia eitteko, burdixa eitteko. Baiña puskat astun samarra. Berez astuna dok, e! 
- Esolak eitteko ona, ez? 
- E? 
- Akazia esolak eitteko ona, ez? 
- Esolak eitteko egurrik dauenik onena akazia. 
- Zuzen-uzen doa, e? Zuzen-uzena. 
- Bai. Ta aguentau, aguentau. Lurrian, emoixok... puntia erre, holako bat inguru. Sutan iketza ein bihar zan pixkat, e? Sartik eta aguentauko jok...! Gaztaiñia baiño gogorraua dok asko be! 
- Usteldu be ez, ezta? 
- Ez ez. Gaztaiñian aldian zer haundixa dauka, gogorra dok. Akazia gogorraua. 
Egur mota desberdinak eta bakoitzaren ezaugarriak
Arana, Sebastian
- Intxaurra muebletarako [ezer dana] , ostientzian intxorrak ez dot sekula entzun halako zerik dakanik. Muebletarako, "lo unico" horixe. Eskupeta kaxak ein ta hortaiko artikulorako intxorra bai. Intxorra hortarako ona don, e? Oin, egon gutxi. Ba, darenak artikulo hortantxe, ostientzian ez. 
- Artikulo fiñen bat, ezta? 
- Bai, ostiantzian ez daok holako zerikan. Intxorrakin ez. Ta, ba, ostientzian, lehen esan douna. 
- Zumarra edo olmua? 
- A! Danak ihartu zittuan horrek. Mordua geunkan ta bat ez jaku ein basarrixan be. Lehen mordua zittuan ta. Hori, ba, hori... Sasoian, bere zerian botata, muebletarako be loratsua izeten dok, e! Gaztaiña-akatza modura eitten jok horrek, e? Gaztaiña-akatza moduan. 
- Ta gaztaiña-akatza zer da? 
- Ba, mentau barikua. Oseake, "sin injertar". Ta beste bat daok -gutxi daok hamen, baiña-: haritz amerikanua. 
Haritz amerikanua dok egurra gaztaiñian tiporakua, e? Lora edarrak. "Roble americano". 
- "Lorak" esan nahi dozu, zerak... 
- Lorak, lorak. 
- Korapilluak, ezta? 
- Bai, bai. 
- Bistarako dotoria... 
- Bai. Harek ebaten danian edo labratzen danian, oso edarra urtetzen jok. 
- Eta urkixa? Urkixakin zeoze...? 
- Urkixa? Palilluak. 
- Bai. Besterik bapez? 
- Palillotarako urkixa onena esaten dabe, urkixa gastatzen dabela palillo-abriketan. Urkixa palilluak eitteko. 
- Ta beste ezetarako ez? 
- Ostientzian, bueno, objeton batzuk edo zerian, baiña ez, ez dotsat bilatzen ostientzeko zerikan. 
- Eta etxe batian, gaillurra eta, hori ze izaten da? 
- Gaillurra [egurretan] sartzeko? Ez. Haritza, hartitza. Haritza edo akaziak be balio dau, e! Akaso akaziak be obrarako balio dau egur haundixak sartzeko. Hortarako bai. Baiña urkixa ez; urkixa-a ez. 
Egur loratsua.
Arana, Sebastian
- Lehen aipatu dozu loria, ezta? Arbolian loria? Hori da, ba, adarra kentzen dotsazunian, harek eitten daben dibujua, ezta? Hori nahi ziñuan esan? 
- Hori zera da, lehen esan doten lorak egoten da haritz amerikanua, haritz amerikanua. Bai, oin jentia doia sartzen berriro piñu baltza, insignisa sartu biher dan lekuan, abetua, abetua. Hori egur gogorra izan bihar jok. Oindiokan, holan, materixaletarakorik-ta hamen ointxe dao jentia plantauta, ya zortzi-amar bat urtekua edo zera. Baiña trongo haundirik ez daok e, oso gutxi. 
Zuhaitzen ezaugarriei buruzko azalpenak
Arana, Sebastian
- Bueno, esan dou, egur bat bringatu ein leikiala. Ura hartzen dabenian egurrak zela esaten jako? Harek emon eitten dau, ez? Egurrak emon eitten dau... 
- Ura hartzen dabenian, ba, ura hartzen badau, ba, pisua gehitzen jako hari, ta harek sikatzeko denporia bihar dau. 
Tronkua bada, mendixan badao, han ostropian edo [zapal] artian badao, ba, denporia bihar dau atara ta sikatzeko. 
Ta ebai arren, ebai arren, lehen esan dotena, ardura dotsan inportantia bada arbolia, harik eta sikatu barikan, sikatu barik ebaten bada, [pitzatzen bada] , lehen esan douna, harek egon bihar dau, denporaldixan egon bihar dau. Akazia ta alerzia ta horrek dia egur zerak, haundixak, eta haritzak be bai. Konparaziño, berde-erdian ebaten badozu haritza, ba, pixkat asentau barikan, horrek danok faten dia pixkat... bihotzian be, lehen esan douna, erdiko bihotzian be igual "rraaa! " bringatzen dia. Erdiko bihotza, e! Ta horrek puskat asentautakuan isiltzen naiz, baiña berde samarrian ebaten badia, zertu. 
Egurra ondo sikatzearen garrantzia
Arana, Sebastian
- Ta lurrian gaiñian ya oholak ipinitta, eta horrek... 
- Humedadia? 
- Humedadia... 
- Ez, aidian ifini bihar dozu, aidian. 
- Bai, baiña zela esaten jako humedadia hartziai? 
- Azpixai ifini bihar dotsazu, konparaziño, laga bihar dotsazu metro erdi bat edo alturan. "[...] dos troncos". Egur haundi bi ifini asentauta edo bere zerian. Distanzian, e! Bere distanzian, hueko haundixa lagatzen badozu doblau eitten dia ta. 
- Eta doblatze hori eta gora tripia etaratze hori, horri zela esaten jako? 
- A! Horrek, hau doblatziau, hueko haundieixa lagia. 
- Biziau. 
- E? 
- Biziau, biziau. 
- Biziau bai, baiña huekua [haundi...]. Bai, huekuan... 
- Biziau. Berez bihurtzen dau [...]... 
- Bai ba! Huekua txarra da, e! Huekua egurrandako... Zuk ipini bihar badozu kuartolerixa bat edo, edo kapirixua taillatuai emon, "hay que dar de cincuenta", "cincuenta a cincuenta". Horixe da neurrixa. 
Ate bat nola egin
Arana, Sebastian
- Pixkanaka-ixkanaka [ohola...]. Ohola hartzen dounian, zer ein bihar izaten dotsau atia eitteko? Lehelengo, ohola zela preparatzen dou? 
- Neurrixak hartu; lehenengo, neurrixak hartu bihar dittuu. Dana: alturia, zabaleria, lodieria ta gauzak hartu ta, beno, orduantxe preparau bihar [dittue] oholak zertzeko, atia eitteko. 
- Bai. Eta ya behin horrek dauzkagunian preparauta, ze ein bihar izeten jako? 
- Ya, ba, kolokau. Kolokau, zertu ein bihar dozu. Atia ein bihar badozu, ba, zelakua dan atia. 
- Ez, baiña lehen esan dozu "matxinbrau" edo ein bihar dala... 
- Bai, matxinbria. Matxinbria. 
- Matxinbria zer da eta zela etaratzen jako? 
- A! Makiñan etaratzen jako. 
- Bai, oin makiñak [darelako] ta lehen, makiñak ez zerenian? 
- Ba, esku zerian. 
- Bai. Eta zerekin? 
- Esku-epilluekin. Esku-epilluakin. Bai. Esku-epilluakin ataratzen gauen. 
- Lan edarra, e? 
- Matxinbradora ta "hembra y macho". 
- Eta horrek gero lijau bihar izengo zien, ez? 
- Bai. Gero lijau ta zertu ein bihar. 
- Eta hori zerekin eitten zan edo zelan eitten zeben? 
- Ba, lehen be lijiakin-a zertzen zan, ta gero, bestela, zepilluakin edo zertu. Zepilluakin emon [hur] bat eta laga. 
Oingo moduan lehen-ehenguak oingo moduan, oin eitten dan moduan, ez ziran eitten lehen ta. 
- Eta kolia ibiltzen ziñuen gero behin matxinbrau... 
- Kolia? Bueno, bai. Kolia be ibiltzen da. Bai. Kolia be zertzen da. [Espigetan] -ta, atia eta ate-arkuak eta zertzeko, ba, kolia-a zertzen da. 
- Orduan, esan dou atiak dauzkala oholak eta matxinbrauta doiazela. Ez? Orduan, gero, hori, ba, nunbaitten ipini eitten da. 
- Armazoia ifintzen da enkolauta. [Bikolauta] ifini ta armazoia, oholak eta danak ifini zertuta, ta, ba, gero, ya kolokau eitten da. [Bisagriekin] -ta ya kolokatzen da zerian, markuan. Markua [...] moduan ipini bihar lehenengo, e! Lehenengo, markua ipini ein bihar. 
- Eta markuak ez dia izeten zuzenak, eukitzen dabe hemen holakotxe zer bat, [okertua]. 
- A! Biribilla? 
- Ez, okertuta egoten die, ez? Hola izeten die markuak. Ezta? Hola. 
- A! Hor [espigia] etaratzen jate, espigia. 
- Espigia. Eta espigia holakotxe... [...] izaten da espigia? 
- Bai, bata alde batera ta bestia beste aldera. "Rrrraa! ". Eta erdixan, "rraa! ", inguletian zertuta, ebaitta, [nahi bada] ipini... 
- Zela ebaitta? 
- Inguletia. Hauxe. 
- Ingulitia, ezta? 
- Ingulete. Hamen, honetara. Begiratu. Hortik. Markua, hau da kuadrua, hau markua, ezta? Hortik [preparauta]. 
Hamen "rraa! " inguletian ebai ta... 
- Inguletia, ez? 
- Bai, zeuk markautako moduan! 
- Hori da inguletia, ez? 
- Bai, hori da. Hori. 
- Eta kolia emoteko orduan, lehenao, behintzat, kola berua izaten zan, ezta? 
- Oin hotzakin be igual eitten da. 
- Eta zelan izeten zan hori kontuori, kola beruan kontuori? 
- Kola beruan kontua? Panelak etortzen zian, hola, "veinte por veinte" inguruko panelak. Ta ura ifintzen dozu katxarro baten; ura, halako topin moduko zer baten edo, aproposkuek izeten zian honek [zerak]. Ta apurtu, haraxe bota. Ta uretan zertu eitten zan. Sutan ifintzen zanian, "rrraaa" ta ha dana biguntzen zan ta dana geratzen zan eztixa bigundutakuan geratzen dan modu-oduan. Ta gero, hari [...] bat emon ta "Ba! Ointxe daok ondo! ". Hartu ta "ra-a-a-a" emoten dotsazu ya zertu bihar dozun tokixan ta "da! " ipintzen dozu egurra edo espigia, markua edo ohola enkofrau bihar badozu edo dana. Ta "rraa! ", haura hoztutzen da, pegau eitten da ta, ba, akabo. 
- Ya, ta hoztutzen baldin bada lehenao? 
- Hoztutzen bada, ya... Behin hoztutakuan ez dau balio. Oin, gaurko egunian, kola zurixa dao. Horrek ez daka. 
Horrek, "ra-a-a" emoten dotsazu ta akabo. Horrek ez daka zerikan. 
- Eta kolia hozten zanian, zela esaten jakon? 
- Atzera berotu ein bihar izeten zan! 
- Bai. Eta horri kolia "gibeldu" edo esaten jatzuen? 
- Kolia... Kolia hoztutzen zanian, ba, atzera berotu ein bihar izeten zan. Epeldu atzera. 
- Ya, baiña "gibeldu" ez dozue ibili, ez? Ez dozue esaten. 
- Ez dot uste. Ez, ez, ez. Sekula ez dotsat iñori entzun horixe. 
- Kola hori etxian eitten ziñuen? 
- Ez, ez. Horrek etorri eitten zian, kanpotik etortzen zian. Bai. Holakotxe kuadruak. 
- Antzuolatik ez ziñuen ekarriko hori [kurtiderixatik]? 
- Horixe ez dotsut esango. Ez dotsut esango nundik etortzen ziran, ahaztuta nao. 
Ate bat nola egin
Arana, Sebastian
- Bai, lehenaoko baten han esan zosten, kurtiderixatik sebuak-ta hartzen zittuen eta, orduan, sebuekin eitten zeben kola hori. Eta, orduan, haretxek esan zosten gero gibeltziarena eta kontu horrek. 
- Ba, hori lodixan, lodixan zenbat izango zan, ba? Hauxe katxarruau ta baiño... hau baiño mehiaua. Mehiaua [...]. 
- Horren erdixa? 
- Bai, erdixa pasautxo... holakotxe... 
- Zentimetro erdi bat? 
- Bai, holakotxe bat inguru. "Ta! ", ta gero "di-a-a! " jo ta apurtzen zan. Apurtu ta haraxe bota, ta han ura berotzen hasten zanian, "rrrraa", dana urtutzen zan. Ta, esan dotena, eztixa berotzen badozu, haretxen formara jartzen zan. 
Ta gero, ba, brotxiakin hartu ta hamen hau pegau ein bihar dozu? Bata bestian gaiñian pegau bihar dozuz? Honi, "ra-a-a" emon ta "blast! " ifini bestia ta listo. Beruan, artian [...]. Oin, hoztutzen bazan, ba... Baiña ez, ez zan, "asi por asi" ez zan hoztutzen, e! Behin berotzen zanian katxarruan, ha... denporaldixan aguantatzen [zaben]. 
- Neguan be bai? 
- Bai, bai, bai. 
- Bai, neguan be denporia aguantatzen zeban... 
- Bai, bai. Ta zela egoten zan elektrikua, elektrikuan gaiñian ipintzen zan, "tak", zeinda hor, butanuan edo zerian ipintzia moduan, ta "ra! " ensegida berotzen zan. 
Ikatzaren erabilera desberdinak
Badiola Gabilondo , Joxe
- Zetako erabiltzen zan ikatza orduan sasoi hartan? Zetako eruaten zan ikatza? Nora? 
- Ikatza kalien? 
- Bai. 
- Kalien andrak egunero zertzen eben. Ekonomikarako edo bestela estufarako edo... 
- Ta bestela fabriketarako eta? 
- Bestela taillarretara be bai. 
- Taillarretan... 
- Taillarretan? Hamen Plazentzian ta iketza asko [pasatzen] zan. Taillarretan gero jenerala. 
- Eta errementarixentzako edo? 
- Baitta. Errementarixek nahixao izeten eben gaztaiñiana. 
- Zeaittik? 
- Tenplerako, ba, zeraua, bestela pasatzen zan... 
- Motelaua dalako. 
- Ta pasatzen dana zan hau, paguana, han zerien ebaitzen ebenien, haura segi ta segi eitten eban ta gero haura erre eitten [jat han]. Konparaziño bota bost killo edo, zera, ezta? Ta haura erre eitten zan. Ta gaztaiñiana emendau eitten zuan. Emendau ta gero orduan, ba... 
- Han geratzen zan ha geroko. 
- Baiña Uberako errementarixak gero [ezautuko eban] hamen iketza, e! 
- Gaztaiñiakin ta geuk ezin [gebelako]. Ezin billau. Gastau ein zittuan ta! 
- Eta zeiñek eitten eban orduan gaztaiñiakin iketza? 
- Bai, eitten zan, bai. Gaztaiñadixak eren orduan ta. 
- Baiña asko ez... 
- Asko ez. 
- Baiña zeuk ein zendun iñoiz gaztaiñiakin? 
- Baten nao eindda [Urbason]. Aguro eitten da. Gaztaiñia derrepente eitten da! Txendorra haundixa izen arren, lau egunerako ya ja-a "bluuuu" [bajatzen] da. Oin, ariña izeten da haura, e! Honek killoka saltzeko, ba, [ezebez]... 
- Piñuak eingo leukek iketzik? Horrek be ariña eingo leukek ba. 
- Zihero eskasa. 
- Horrekin? Piñua [...] su emon ezkero erre. 
Ferratzaile eta errementariak
Laskurain Gabilondo, Lorenzo
-Esan dozu perratokixa bazeuala. Eta ermentarixa? 
- Errementarixa han onduan, eta perratokixa ba holaxe, alkarren onduan. Bai. Tiburcio Mujika errementarixa eta Eusebio Larrañaga perratzaillia. Horrek bixak. Tiburcio Mujika, harek eitten zittuan karruendako, burdixendako erruberak-ta, burdiñak sartu. Arotzak eitten zittuan eta gero burdiñak ipintzen zotsen han, llantak. Eta laguntzen zotsan perratzailliak lanik ez zeukanian, harek bigarren laguna bihar izeten zaban Tiburzio errementarixak, eta laguntzen zotsan horrek, perratzailliak. Ondo arreglatzen zien alkarrekin. Baiña anekdota bat Tiburziona: seirak puntuan jantzitta egoten zan urtetzeko, seiretan. Pentsaizu, bera nausixa zan, baiña seirak joteko zaiñ, txaketia-a jantzitta, da! atian holaxe. Dan! , "han seirak" eta atia itxi eta Zapatarikora, tabernara. Tiburziona zan... Haura ikusi tta seirak die, esaten giñuan. (eztago) erlojo biharrik. Harek zaintzen zeban ordua. 
Errementaria eta ferratzailea San Lorentzo auzoan
Laskurain Gabilondo, Lorenzo
Honek kale-asarrixak zien gehixenak, basarri gutxi, fabrikan lana, eta ganau pare bat edo bi edo. Hola. 
- Orduan basarrittik bizimodua ez eben ataratzen? 
- Ez, ez. Amilla-arrenguan be ba hantxe; ezta harek be. Lengo gizona karreterua zan. Bi zaldikin karreterixan eitten zeban. Gero Gillinguan-ta ba bazeuken sailla-a, baiña seme danak fabriketan handik kanpora eitten zeben lana. 
Eta Zapatarikuan tabernia, eta dendia be bazeuken. 
- Hemen perratokixa-a errementarixak eta, bertan eitten zeben lan? 
- Bai. Hantxe bizi zien, harekin bizi zien, bai. Hori zan bere "medio de vida". 
- Zeuek ikusi eitten zenduen eurak lana zela eitten zeben? 
- Bai, makiña bat ordu eitten giñuan guk han begira. Bueno! 
- Errementarixak zer eukitzen zeban, sutegixa edo? 
- Bai, suteixa, ta iunkia-ta; dana forjau eitten zaban harek, harek soldaduraik eta ez zeukan harek. Horrek llantak-ta, zeretik, burdiñian zera ahartu eta ra! , doblau, eta gero pegau, berotu eta maillukiakin jota... Ez zeuan soldaduraik orduan. Horrek ez zeukan soldaduraik. Eukiko zeben fabriketan-ta baiña, horrek ez zeukan. 
- Lan asko izaten zan orduan burdixan erruberen uhalak ipintzen? 
- Bai. Erruberia eitten zan, ezta, eta hau egurrezkua eiñ, eta gero llanta bat bueltau eta haura ipintzen zan honen bueltan. Baiña sartzen zotsen, berotu burdiñia eta egurran zerian sartu. Presiñuan sartu egurrian, eta keiak etarata, ura bota-a eitten zotsen ezteixen erre egurra, eta gero sartzen zotsen holako sujetatzeko batzuk, eta harekin gero. 
Hori gogor eitten zeben. Ez pentsau harek urtetzen zebanik segiduan! Zelako burdixak, harri artian ibiltzen zien burdi horrek eta. Aguantatzen zeben, bueno! 
- Eta gero tresnak eta eitten zittuen, baserriko tresnak edo? 
- Tresnak... zorroztu gauza asko basarrirako-a, baiña ostientzian tresnaik... Bueno lerei, leria badakizu ze dan, eta lerak azpixan eruaten dittu trineuan moduan zer batzuk, burdiñazko txapa sendo bat, hamen eta bestian be bai, bi zeretan; eta horrek apurtzen zienian berrixak ipiñi, eta horrek gauza horrek bai. 
- Orduan zaratia be... 
- Burdixei be ba... Burdixak arreglatzen asko egoten zien, burdixak apurtzen zien eta. Gero arotzerixa bat be bazeuan onduan, Jose Iñarra, Albitxubaso. Horrek zien hiru anai-rreba, hirukixak, eta izenik pentsatzeke jun zien sankristixara. Ez zeukela izenik, hiru batera zela ba, eta... Sakristania ikusi zittuanian, e: "Jesus, Jose ta Maria! " Eta horretxek ipiñi zotsen izenak. Bai, eta halaxe zan. Hori Joxe zan arotz hori, eta gero beste bi anai-rrebak Jesus eta Maria. 
- Errez topau zittuan orduan sakristaniak. 
- Horrek burdixak eitten zittuan, albuan ermentarixak ipintzen zotsan zerak, burdiñan kontuak eitten zittuan batek eta bestiak egurrezkua. 
- Orduan ondo konplementatzen zien? 
- Hirurak gertuan zeren, bai. 
Ikasketak amaitu eta Unión Cerrajeran hasi zen lanean
Urkiola Lazpiur, Jesus
- Ze urtetan hasi ziñan Altos Hornos-n? 
- Ni asi nitzan treinta y sietian, baiña ez nitzan asi errementari, ni asi nitzan tornero; da gero ba irurogetabost urte ero zaukan aittak, eta orduan esaostan neri direktoriak ba, "oye, tendras que ir a ayudarle al padre! ", da ba nik ez nakixen forjako berririk ezebez, errementari gutxiau. Ta eskolan, elementalian ikasten zan kalderero; ta bueno, or asi nitzan. 
An eitte zien lanak, basia zan bertarako erreminttak eittia, eitte zien tenazak, bai "tren de banda", laminaziñorako, txaparako, tenaza klase asko itte zan, da inkluso itte giñuan kanporako be bai tenazak. Eta gero ba, karo, zorroztu danak, atxurrak, pikatxoiak eta orrek danak, orrek obrarako bia dien dan-anak bertan; ein be bai, bertan eitte zian. 
Eta gero ba, kao, forjautako piezak; forja lan asko itte zan, au Palacio Irizar, orrako barrotiak-ta, berjak. 
Bandera zuriak leihoetan nazionalak sar zitezen
Arregi Lamariano, Klementa
- Hemen banderak-ta ipini zittuela esan dozu. Zela zan hori? 
- Ba honek sartu bihar zebenian, klaro, jentiak alde zeban Bergatik, baiña ez zien sartzen artian, eta jentiak izara zurixak etara jittuan balkoittara-a, teillatura-a. 
- Eta noiz agertu zien zuenera soldauak bizitzera? 
- Ba Zurran kaiñoiak ipiñi zittuenian, gurian obserbatorixua ipiñi zeben, han etxostian eta Kalbarixoko tontorrian [...] Pago bat zeuan erdixan huekua zeukana, eta hari zulua ein eta han tripodiak edo katalejuak ipiñi eta handik Intxorta aldia-ta ikusten juen, eta gure etxostetik Agarregoiko aldera jeuken zera, "la casa de muchas ventanas" Agarregoikua zuan, eta itxuria han mobimentu haundixa ikusten zuan milizianuak-do zerak-ta. Eta obserbatorixua ipiñi zebenian etorri zittuan gurera alfereza-ta, kabo-ta; lau-osten bat edo. 
- Altuena zer zan, alfereza? 
- Alfereza. Gero etotzen zuan kapitana be. Kapitana jeuan Usastin, itxuria, eta etorri zuan baten baiño gehixaotan, andriakin be bai. Andriakin haura Usastin zeuala esaten juen. 
- Eta beste soldauak be espezialistak izango zien? 
- Bai, komunikaziñotako zera. Behin, zera, kablia botata jeuan Zurratik Idurixora, eta apurtu zotsenian han ibili zittuan banderolekin seiñak eitten. Eta hasarre gabian. Zeiñek apurtu zotsen, sospetxosuak danak zittuan euskeraz eitten zebenak, eta gure aitta-anak ez jakixan erderaz, eta Amatiñoko tiak be ez. Eta sutonduan euskeraz harek eta: "Estos vascos que ni ellos se entienden, hablen en cristiano! " esan, eta ixilik; eta hiru egunian ixilik egon zittuan sutonduan, alkarri seiñak eiñaz (Barreak). 
Ihes egin nahi zuten bizkaitarren kontakizuna
Arregi Lamariano, Klementa
- Beste ihes egin nahi zeben bizkaittarrok zela akordatzen dittuzu? 
- Bat zuan hola haundi... , hola puxkat kaxkajo samarra ero zera, baiña bestia oso... , Mungiakua zuan; abade-studiante egondakua eta oso mutil zera. Gero ama bisittatzen egon zuan gero be, gerria akabauta gero be. 
- Orduan bizirik urten zeban? 
- Bai. Eta, klaro, harek Gabonetan be ba permisua emuten jotsen, batzuei Gabonetan eta bestiei Gabon Berrittan etxera joateko. Harek Gabonak gurekin pasau jittuen, "Hauxe da gure ama" esanda. "Guriak be izango dittuk nunbaitten" gure amak eta. 
- Dominika zan, ezta? 
- Dominika, bai. 
"Baratzako pikuak" kanta
Iturrino Intxausti, Pedro
Baratzako pikuak hiru txorten ditu, baratzako pikuak hiru txorten ditu, neska mutil zaliak hankak haran ditu. 
Ai, oi, ene hankak arin ditu. 
Hankak ariñak eta burua ariñago, hankak ariñak eta burua ariñago, dantzan hobeto dakin artajorran baiño. 
Ai, oi, ene artajorran baiño. 
Artajorrara nua lur berri-errira, artajorrara nua lur barri-errira, belarra jorratu ta artua sasira. 
Ai, oi, ene artua sasira. 
Aittak artajorrara deitzen nauenian, aittak artajorrara deitzen nauenian, ama [ohera] nijua, min det sabelian. 
Ai, oi, ene min det sabelian. 
"Maiatzaren hiruan" kanta
Iturrino Intxausti, Pedro
Maiatzaren hiruan festa zan Urnitan zure amaren ama zuri erritan Buruntza mendiaren gaiñeko ermittan oraziua egin zenduan egittan etxe [bi argittan] gabeko hamabittan ama zuri errittan txinpartak zituala bere begitan. 
"San Juan egunian" kanta
Iturrino Intxausti, Pedro
San Juan egunian pesta zan Hernanin zure amaren ama zuri [ermonin] arrazoia zun baiña kasorik ez egin baizik zure gorputza apaintzen ahalegin oiñak arin-rin zankuak agirin ipurdiei eragin pinturak arpegin gaiñera postizuak [bi] [hor dirua egin]. 
"En el barrio de Amara" kanta
Iturrino Intxausti, Pedro
En el barrio de Amara Lolitan etxian (biz) dan tripa-allos con un cuartillo errial batian (biz). 
Ademas con derecho meriendatzian (biz) de hacerle un sirri a la criada sukalde atzian (biz). 
Si son recien casados andre ta gizonak (biz) deben de rezar al acostarse [kiri] eleiz onak (biz). 
A las pulgas y chinches pakian uzteagaittik (biz) de vez en cuando [simpar un bazo] atzeko leihotik. (biz) 
"Begire nago begire", Maria Luisa Alberdik abestuta
Alberdi Arruetajauregi, Maria Luisa; Aranburu Altube, Bitori; Olabe Zabala, Mertxe
Begire nago, begire Kamino bide gorrire. 
Noiz etorriko ete da nere maitia herrire? Nere maitia herrire. 
Nere nobiaren ama, asto baten jabe dana, astoak ekarriko [dotso] (biz) etxian bihar dan dana. 
Umia dago pozuan [amoretxo] bat besuan Etxian zer jan ez deuko manteniduten auzuan Etxian zer jan ez dueko manteniduten auzuan. 
"Antontxu, Antontxu..." kanta, Maria Luisa Alberdik abestuta
Alberdi Arruetajauregi, Maria Luisa; Aranburu Altube, Bitori; Olabe Zabala, Mertxe
Antontxu, Antontxu zera zu kuartillo t´erdigaittik ohia saldu dozu Ama datorrenian, nian Aitta datorrenian, nian etxetik kanpora juan biharko dozu. 
Antontxu, Antontxu zera zu, neska txiki honekin ibiltzen zera zu Aita datorrenian, nian Ama datorrenian, nian etxetik kanpora juan biharko dozu. 
"Abadiño San Blasetan" kanta Maria Luisa Alberdik abestuta
Alberdi Arruetajauregi, Maria Luisa; Aranburu Altube, Bitori; Olabe Zabala, Mertxe
Abadiño San Blasetan, neska zaharrak bentanetan mutil zaharrak engaiñetan Abadiño San Blasetan. 
Begire nago, begire Kamino bide barrire. 
Noiz etorriko ete dan nere maitia herrire. 
"Santa Ageda Ageda" kanta, Maria Luisa Alberdik abestuta
Alberdi Arruetajauregi, Maria Luisa; Aranburu Altube, Bitori; Olabe Zabala, Mertxe
Santai Agedai, Ageda, bixer da Santai Ageda bihar da Santai Ageda baiña gaur haren bezpera eguna. 
Santa martiri maitia dago errukiz betia, berak alkanzatu daiuskula osasuna ta bakia. 
Libertadia eskatzen diou etxeko printzipalari, santai Agedaren alabantzak kantatutzera nua ni. 
Grazia diot ipiñi santa honekin batian, urte ontxo bat pasau dezala osasuna ta bakian. 
Santa martiri maitia dago errukiz betia, santa [honeri] eskatzen diogu osasuna ta bakia. 
Ateburuan aizkora [bixer] kantarik asko da emoixu limosnatxo bat eta [adios] hurrengo atera. 
Erantzuten jakonak e badia kantarixe da motela, igezko urdaixa badauket baiña aiba aurtenguan atala. 
Hortxe bidian agiri gendun ez zala hiru arroa etxian franko ibilli barik oingoak [ados zirala]. 
"Dozenatxo bat bertso", Carmen Gazteluk abestuta
Alberdi Arruetajauregi, Maria Luisa; Gaztelu Eguren, Carmen
Dozenatxo bat bertso nahi nituzke jarri jaietan kontatzeko entretenigarri nere publikatzea izaten da sarri alabantzak emanaz zenbait neskazaharri. 
Neskazahar bat tentatzen hasi naiz lehenguan izan ere halako polita zeguan umil eta serio hitz egin genduan, baiñan gusto guztiak ez dira munduan. 
Hizketan hasi giñan biok goxo-oxo ezkontzeko mandatu egin zidan atzo leihotikan ujuka ama ta bi atso ez dek harrapatuko uste bezin mantso. 
Ama preparatu zan hasarrez betia lehenbizko ujua "Zenbat dek dotia? Hainbeste kostatako alaba maitia lastima izango dek hiri ematia". 
"Zure alabarentzat horrenbeste fama Nik ez det sinistutzen [haizikan] darama Zure baserrian nik egitia lana izan liteke baiña ez det uste, ama". 
"[Ez ahal dala uste det] horren errespuestik atarramentu onik mutilzaharrak ez dik nere alabak ez dauka ezkontzeko kezkik hi ez bezelakuak [nahi ezta damazkik] ". 
"Ikusten dezu goizean", Carmen Gazteluk abestuta
Alberdi Arruetajauregi, Maria Luisa; Gaztelu Eguren, Carmen
Ikusten dezu goizean eguna argitzen danean menditxo baten gaiñean etxetxo txiki aurre-xuri bat lau haitz haundiren erdian iturritxo bat aldian txakur txiki bat atean hantxen bizi naiz pakean. 
"Ez dizut irekiko" kanta, Carmen Gazteluk abestuta
Alberdi Arruetajauregi, Maria Luisa; Gaztelu Eguren, Carmen
Ez dizut irikiko gau illunian aterik barrunguak ez daki, kanpokuaren berririk. 
Zatoz eguna argitzen danian egongo gera alkarrekin. 
"Maritxu nora zoaz", Carmen Gazteluk abestuta
Alberdi Arruetajauregi, Maria Luisa; Gaztelu Eguren, Carmen
Maritxu, nora zuaz, eder galantori? Iturrira, Bartolo, nahi badezu etorri. 
Iturrian zer dago? Ardotxo txuria. 
Biok edango degu nahi degun guzia. 
Nik ez de nahi ardorik, ez beste gauzarik zuk emandako laztan goxo bat besterik. 
"Begira nago begira" koplak, Carmen Gazteluk abestuta
Alberdi Arruetajauregi, Maria Luisa; Gaztelu Eguren, Carmen
Begira nago, begira kamiño bide berrira noiz etorriko ote dan maitia nere herrira. (bis) Tristerik nago tristerik ez daukat adiskiderik tristerik eta bakarrik adiskide txarra baiño hobe da bizi bakarrik. 
Alegeriak giñan baiña (bis) tristura haundixak jo gaittu zazpi librako oillo zurixa basakatuak jan dosku. (bis) 
"Maria Jesus" kanta, Carmen Gazteluk abestuta
Alberdi Arruetajauregi, Maria Luisa; Gaztelu Eguren, Carmen
Goizian goiz tabernara eta ateratzen naiz azkena egun guzian txurrutian ta ez zait betetzen barrena. 
Hau da edari zoragarria neri gustatzen zaidana Maria Jesus, bihotzekua, bete hamaseigarrena. 
Hamasei bete ditu hamaseirak hustu beste hainbeste husteko inor biharrik ez du. 
Edan korriente eta pagatzia ahaztu, holan tabernaria ezin aberastu. 
"Ilobatxo bat besuan" lo-kanta, Carmen Gazteluk abestuta
Alberdi Arruetajauregi, Maria Luisa; Gaztelu Eguren, Carmen
Illobatxo bat besuan, ez lorik egin basuan aizeritxuak jan ez zaidazun oillua zeralakuan. 
- Hori lehen [esan dot]. 
- Ez. 
- Ez? 
- Ke, ba. 
Illobatxo bat lo ta lo zuk orain eta nik gero zuk gura dozun ordutxon baten biok egingo degu lo. 
"San Juan San Juan berde", Carmen Gazteluk esanda
Alberdi Arruetajauregi, Maria Luisa; Gaztelu Eguren, Carmen
[Zan, ba] : Artuak eta garixak gorde, subiak eta zapuak erre, biba San Jaan berde!! 
Santa Agedetako kanta, Rufina Beiztegik abestuta
Lo-kantak
Hor goian dago iturri, ura txorrotik erori. 
Etxe honetako nagusiko jaunak hamalau urre txintxarri. 
Hamalau urre txintxarrirekin zazpi damaren eduzki. 
Orain hemendik bihar genduke dama gaztia koplatu. 
Damatxo gazte konponitua, hori kolore gorria. 
Zure matrailak iduritzen zait krabeliñaren orria. 
Krabeliñaren orriarekin, larrosa maiatzekua. 
Zeuri begira hementxe nago, damatxo bihotzekua. 
Zakua ere luzia degu, Matxin Kañasek egiña, hau guzia betetzeko etxe on baten allegauko bagiña. 
Limosna ere hartu degu ta orain abia gaitian. 
Adiosikan ez degu eta, agur, ikusi artian. 
"Lotxo engaiñadoria" lo-kanta
Lo-kantak
Lotxua lo ta lo lotxo engañadoria lotxuak engaiñatzen dau Martintxo guria. 
"Txalo pin txalo", Soledad Jauregik abestuta
Lo-kantak
Txalo pin txalo, txalo ta txalo txori txikia kaiolan dago. 
"Bonbolontena" lo-kanta
Lo-kantak
Bonbolontena, ene laztana ez egin lorik basuan, aixeritxuak eamango zaitu erbia zeralakuan. 
"Binbili-bonbolo", Garbiñe Irizar eta Nicasio Bilbaok abestuta
Lo-kantak
Binbili, bonbolo, sendalo, akerra Frantzian balego, akerrak kanta, idiak dantza, ahuntzak danboliña jo. 
"Agur Jesus, Maria eta Jose" gabon-kanta
Lo-kantak
Agur Jesus, Maria eta Jose, Joakin eta Ana, badakigu Jesus maitia jaio zan gaba dana. 
Egiazko berria da ta behar degu siñistu, Belenen jaio emen dala gure salbatzaillea. 
"Hor goian" kanta, Soledad Jauregik abestuta
Lo-kantak
Hor goian dago etxe bat, jo zagun atia, erantzungo baluke gure etxeko andriak. 
Birritan ta hiru bider Joxepek jotzen du, gizonak bentanara nekez urtetzen du. 
Gizonak bentanatik dio galdetutzen: gauaren ordu honetan zer zabitzete hemen? Donzella eder bat dakat nerekin batean, semea dakarrela bere sabelean. 
Semea ta donzella, nola ya liteke? Gizon enbusterua hortikan jun zaite. 
"Unetan, dosetan" jolaserako kanta
Lo-kantak
(Unetan, dosetan, tresetan) Kriskitin, krauskitin, larrosa, krabelin, basua kristalezkua, kopia urrezkua. 
Kriskitin, krauskitin, larrosa, krabelin, Mariandresen okotza, lau libra ta bost ontza. 
"Gabon gabon seta" gabon-kanta, Garbiñe Irizarrek abestuta
Lo-kantak
Gabon gabon seta, erro zabal seta. 
Jauna jaio dala jo deigun krisketa! 
"Gabon gabon seta" gabon-kanta, Soledad Jauregik abestuta
Lo-kantak
Ale, ale alegria todo el mundo [ez al da egia]. 
Aqui estamos cuatro, cantaremos dos por una limosnita del amor de dios. 
Angelitos solomos suspi-uspiramos para merendarnos si nos dan, no nos dan, un par de txorixo pikante neskaren zakurako mutillaren triparako! 
Ume-kantak, Celestina Oteizak abestuta
Lo-kantak
Antxon bat eta Antxon bi, Antxon potzura erori. 
Erori bazan erori, ez da behinguan ageri. 
Txalo, txalo, pin mañana melotxin aitta tabernara, ama elizara. 
Bela, bela, kandela, ordu bixak jo dabela, hor datorrela maistrua azotak emotera. 
"Norena, norena" lo-kanta, Celestina Oteizak abestuta
Lo-kantak
Txikitxu politori, norena, norena? Norena izango naiz, ba, aitena ta amena. 
"Txikitxo polit hori", Paula Alberdik abestuta
Lo-kantak
Txikitxo polit hori zeu nere laztana, katigatu ninduzun [libria] nintzana. 
Libriak libre dira, zu ta ni katibu, librerik hobe dana guztiok dakigu. 
Nere maiterik ederrenen honi usakumiak ekarri beste guztiri bana edo biña, Arkaiztxori hamabi. 
Tringulo-rangulo mariña, beti honelan bagiña. 
Beti honelan izateko poltsia dago ariña. 
Txikitxo polit hori, norena zera zu? Norena izango naiz, jangoikuarena. 
Norena? Norena? Norena izango naiz, jangoikuarena. 
Arrateko zelaiko lirio loria, handitxe gora dago zerura bidia, handitxe gora dago zerura bidia. 
Txiki-xikitxua ta polit-olitxua, nori eman diozu neuri agindua? Ez nizun agindu ta ezta bihar ere, zure agindu bihar ez nago neu ere. 
Lotxua lo ta lo, zuk orain era nik gero, zeuk gura dozun orduren baten biok egingo degu lo. 
Lua enda lua, luaren goxua, luak engaiñatzen dau gure umetxua. 
Luak engaiñatzen dau gure umetxua. 
Lotxo engaiñadore traidore faltsua, luak engaiñatzen dau geure umetxua. 
Antzinako kanta, Paula Alberdik abestuta
Lo-kantak
Zeru goira igo nintzan santuagaz aitortzera penitentzi jarri zidan gehiegi ez maitatzea. 
"Abarketak urratuta" zortzikoa, Paula Alberdik abestuta
Lo-kantak
Abarketak urratuta zapatarik ez, Bermeon gelditu nintzan oiñeko miñez. 
Hauxen dok egia, zortziko berria, hiru txikin ardorekin librako ogia. 
Politika arloko bertso zaharrak
Lo-kantak
Azaroaren hogeta hamarra Gasteiztik izentatua, borondatia erakusteko txik egun aukeratua. 
Euskaldunok pin lahiatutzeko hain gauza beharrezkua zein alderdiri edo nolatan eskeiñi geure botua. 
Itsu-itsuan jokatu gabe atera zaigun kontua. (bis) Eusko Alderdi Jeltzale hori gogor ahalegindu zaigu premiñan giñan nekazarieri lagun asko egin digu. 
Arrantzale ta gaiñontzekoari berberak entzuten [digu] diputado sendo batzuen beharrak ere badaukaguz. 
Arrazoizkoak baldin bagera atera behar ditugu. (bis) Ama bat izenagatik asko dira bera ukatzen dutenak behin ta betiko lurperatzea poza hartuko lutekenak. 
Etxia galdu ta herbesteakin ondo konpontzen diranak. 
Boto garaian esanagatik hoiek dirala onenak, horrelakoei ezin lagundu euskaldun jatorra danak. 
Arana Goiri bide garbia ez dago arantz lakarrik ta politiko askoren gisan lohitan ibili beharrik. 
Hainbat denboran buru izan da egin dau lan ederrik, ez zaiguzute aitatu orain eskubi eta ezkerrik. 
Lagun txarrakin batuta baiño hobe da bakar-akarrik. 
Gu txikittu ta hondatu nahirik ziran lehen bat eta beste hor hurrunean hitz egindako haietzat oroi zaitez. 
Euskaldunogatik asmatuak hala esanak dituzte, boto garaian atea juaz datoz laguntzaren eske, hain maite duten Ebro harunzko partera juan litazke. 
Aberzale edo nazionalistak dute behar dan jokera, baserritarrak izenagatik ondo konturatu gera. 
Guk egin behar deguna orain diputaduak atera guazen, anaiak, danok, botuak gizon hoiei ematera. 
Nagusi, morroi, aberas, pobre, danok familian ditu, zintzo jokatu ohi dana beti laguntzailleak baditu, etsai guztiak zapaldu arte ez gaitezela gelditu. 
Gudariak hizpide dituzten bertso zaharrak
Lo-kantak
Hiru anaiok gudari giñan, bat hil digu reketiak modu honetan agintzen zuan jaunaren borondatiak. 
Pena ematen dit etxera juanda hau amari esatiak. 
Arrazoiakin negar galantak egingo ditu maitiak. 
Gudari hasi [gen] ta gudari segituko dio honezkero horrelakorik ikusterikan ez genduen asko espero. 
Irabazita daukula diote hizketan hasi ezkero. 
Irabaztia zertarako da anaia galdu ta gero? 
"Plaentxiatarrak" antzinako kanta, Paula Alberdik abestuta
Lo-kantak
Plaentxiatarrak esaten dotse errekiari ibaixa hartuko leuke boltsillorako bost pezetako zurixa. 
"Nere txikitxo politen honi", Paula Alberdik abestuta
Lo-kantak
Nere txikitxo politen honi zeiñek ein dion baneki neronek ere egingo nioke beste hainbeste berari. 
"Aittitta ta amama" ume-kanta, Paula alberdik abestuta
Lo-kantak
Aittaitta ta amama juan ziran mendira, aixkoria galduta hasarretu ziran. 
Aittaittak amamari kopetatik tira, amamak aittaittari belarritik tira. 
"Astelehenian" kanta, Paula Alberdik abestuta
Lo-kantak
Astelehenian ezkondu nitzan, martitzenian basora, eguaztenian orbela batu eguenian etxera. 
Antzinako kanta, Paula Alberdi abestuta
Lo-kantak
Nere maite polita Donostian dago Iparra gura leuke, Mendebala dago. 
Hau da zorioneko mendebal urtia iparrikan behin ere atera gabia. 
"Errekonduan errota" kanta
Larrañaga Zarraoa, Bixenta
Errekonduan errota... 
- Kantau ala esan bakarrik? 
- Ez, kantau, kantau... Bai. haren gaiñian harria harri gaiñian txoria neskatxa mutil zale mutil... neskatxa mutil zale engainagarria matrailatxo gorria krabeliñatxua bezelakua. 
Larrosatxuak bost orri krabeliñiak hamabi andre ederra nahi dabenak errondan ibili sarri. 
Andre ederra nahi dabenak errondan ibili sarri. 
Ederregia zera zu soluan biharrerako, hartizu kaballerua kalian pasiorako. 
Ama neuriak ezkontzeko nere moduko batekin nere moduko batekin dotia emango didala oillo-okia bost txitekin. 
Ama neuriak ezkontzeko nere moduko batekin dotia emango didala oillo-okia bost txitekin. 
Begira nago, begira, goiko kamino berrira. 
Noiz etorriko ete da noiz nere maitia herrira? Begira nago, begira, goiko kamino berrira noiz etorriko ete da noiz nere maitia herrira? Ene maitia zer dezu? Kolore txarra daukazu. 
Kolore txarra daukazu. 
Koloria mudatzeko metal-ra edan bihar dezu. 
Begira nago, begira, goiko kamino berrira. 
Noiz etorriko ete da noiz nere maitia herrira? Tristerik nago tristerik, tristerik eta bakarrik, nobiua daukat gaixorik. 
Oillo bat hil detsat baiña ez duela mejoriarik. 
Tristerik eta bakarrik. 
Adiskide txarrakin baiño hobe da bizi bakarrik. 
"Gaztia nintzanian" kanta
Larrañaga Zarraoa, Bixenta
Gaztia nintzanian, denbora batian, ez nitzan sosegatzen ezkondu artian. 
Ezkondu eta lehelengo gabian Azak eta porruak [Orio] kalian. 
Hamaika txorakeri egin degu gaztiak giñan artian. 
Hankak ariñak eta burua ariñago, hankak ariñak eta burua ariñago, dantzan hobeto daki artajorran baiño. 
Ai, ai, ai artajorran baiño. 
Artajorrara [nua] lur barri-arrira, artajorrara [nua] lur barri-arrira, bedarra jorratu ta artua sasira. 
Ole morena, artua sasira. 
Bedarra jorratu ta artua sasira. 
Hankak ariñak eta burua ariñago, hankak ariñak eta burua ariñago, dantzan hobeto daki artajorran baiño. 
Ai, ai, ai artajorran baiño. 
Arrateko pikuak hiru adar ditu, Arrateko pikuak hiru adar ditu, neska mutilzaliak hankak ariñak ditu. 
Ai, ai, ai hankak ariñak ditu. 
"Mendiri mendi laiñua" kanta
Larrañaga Zarraoa, Bixenta
Mendiri mendi laiñua pagori pagori usua ez dezu errez harrapatuko maiorazkuaren pausua. 
Ez dezu errez harrapatuko maiorazkuaren pausua. 
Nere nobiuaren ama, asto baten jabe dana, haretxek ekarrik´ost neri etxian bihar dan dana. 
Nere nobiuaren ama, asto baten jabe dana, haretxek ekarrik´ost neri etxian bihar dan dana. 
Trikiti-kopla
Larrañaga Zarraoa, Bixenta
Goiko mendian edurra dago, errekaldian izotza, ni handik aparte bizi naiz eta alegre dot nik bihotza. 
Ni handik aparte bizi naiz eta alegre dot nik bihotza. 
"Altuan Arantzazu" kopla
Larrañaga Zarraoa, Bixenta
Altuan Arantzazu, bajuan Oñeti. 
Altuan Arantzazu, bajuan Oñeti. 
Zubillaga barrenian tabernia beti. 
"Maritxu nora zuaz" kanta
Larrañaga Zarraoa, Bixenta
Maritxu, nora zuaz, eder galantori? Itturrira, Bartolo, nahi badezu etorri. 
Itturrian zer dago? Ardautxo txuria. 
Biok erango degu nahi dezun guztia. 
Eran korriente ta pagetia ahaztu Holan tabernarikan ezin aberastu. 
"Lotxua lo eta lo" kanta
Larrañaga Zarraoa, Bixenta
Lotxua lo ta lo. 
Lotxuak engaiñatzen dau gure umetxua, Txiki-xikitxua ta polit-olitxua. 
Hauxen izan bihar dau gure umetxua. 
Lotxua lo ta lo. 
Oin zuk eta nik gero. 
Lotxua lo ta lo. 
Lotxuak engaiñatzen dau haurtxo txikitxua polit-olitxua ta maite-aitetxua. 
Lo egizu lo, orain zuk eta nik gero. 
"Baserritarrak gera gu" kanta
Larrañaga Zarraoa, Bixenta
Baserritarrak gera gu, baserritarrak gera gu, kaletarra bezin ongi soiñua jotzen degu. 
Baserritarrak gera gu, Soiñua jo eta dantzatutzen degu. 
Zer gera gu? Nor gera gu? 
Baserritarrak gera gu. 
Baserritarrak izen arren, Soiñua jo eta dantzatutzen degu. 
Baserri hontan bizi gera gu, etxe zuria eta txakurra, iturri fresko malentiala eta betiko bizitza. 
Goizian goiz esnatzen gera, behi marrosa, asto arrantza, txakur zaunka eta, gaiñera, egunakin batera guztiok laneratzen gera. 
Tarea egindakuan itzalera erretiratzen gera. 
Guztiok armonixa on baten, pobre izen arren, hamentxe bizi gera. 
Baserritarrak gera gu, baserritarrak gera gu, kaletarra bezin ongi soiñua jo eta dantzatutzen degu. 
Zer gera gu? Nor gera gu? 
Baserritarrak gera gu. 
Baserritarrak izen arren, kaletarra bezin ongi soiñua jo eta dantzatutzen degu. 
"Ogi zerutik" kanta
Larrañaga Zarraoa, Bixenta
Ogi zerutik etorria, zu zera gure poz guztia. 
Ogi zerutik etorria, zu zera gure poz guztia. 
Bildots santua hara hemen, munduko gaitza kentzearren. 
Sagrariua nun dagoen, lurra zeruaz bat egiten. 
Lurra zeruaz bat egiten. 
"San Juen, San Juen" kanta
Larrañaga Zarraoa, Bixenta
San Juen, San Juen! 
Arrautza bi kolkuen, beste bi altzuen. 
Subiak eta zapuak eta txar guztiak Erre! Erre! 
Artuak eta garixak eta gauza on guztiak Gorde! Gorde! 
Biba San Juen! 
San Juan inguruko kontuak; fede kontuak
Larrañaga Zarraoa, Bixenta
- Hamaika aldiz kantau ta salto ein suan gaiñetik. 
- Sua einda, ez? 
- Bueno...! Lehen bai sasoia! 
- Suan inguruan... Oin eitten da? Oin be eingo dozue zuek... 
- Bai, bai. Sua eitten dou ta kantu txiki hori kantau be bai. Ta lora-ortia bedeinkatu be bai eta etxe-uruen kurutziak ipini be bai larrosakin ta garuakin. Ur-edeinkatua bota, San Juanen ihintza hartu oinutsik ortuen zihar bueltan ta sei Aitta-ure errezau. 
- Zer esan dozu, San Juanen ihintza? 
- Bai, San Juanen ihintza esaten dabe, neuk konfiantza haundixa dakat,... 
- Zer da hori? 
- Bueno, ba, ihintza da zera, zela esaten da erderaz? "Rocio" esaten dabe erderaz. 
- A! San Juan eguneko ihintza. 
- San Juan egun goizeko ihintza. Hori da! 
- Eta beti egoten da? 
- Bueno... 
- Ta suertatzen ez danien? 
- Ba, jeneralien. Jeneralien. Klaro, eurixa baldin bada, ez da ihintza, eurixan bustixa da, eta hego-aixia baldin badabil, ba, ihintza ez da egoten. Baiña ostiantzian, ba, ihintza jeneralian gabian, ba.... Izotz denporia be ez da ta ihintza. 
- Eta ihintza, ze esan dozu...? Zelan hartu? 
- Oinutsik! Oiñetakuak kendu, kanka-orririk! Ba, ortutik edo, hola, zelaittik edo [...] edo... 
- Ibili? 
- Buelta bat ein. Ba! Ibili ta ibili ez, baiña... Hartu igitaixa ta garo pixkat ekartzera edo, zerak, horrek elor-rantza zurixak ekartzera edo, larrosak ekartzera ta... Gero, ba, etxe kantoien josi. 
- A! Orduan, hartzeko orduen oinutsik jun... 
- Bai, oinutsik jun. 
- Eta horrek ze ekartzen dau, suerte ona ekartzen dau? 
- Enee... Suerte ona ikaragarrixa! Jentiak ezin dau siñistu hori! Suerte ona da bat beti gustora bizi izetia. Eta askotan persona batek, fede haundiko persona bat, danok eukitzen dittuu bizitzaren kurutziak eta ezbeharrak eta nahigabiak, ezta? Baiña zuk baldin [badaukuzu] fede haundi bat, ba, zuk esaten dozu: "Ba, bueno, jangoikuan izenian. 
Jangoikuak horixe nahiko dau. Horixe komeniko da. Nere onerako izengo da. " Ta halaxe izaten da. 
San Marzialgo erromeria
Gallastegi, Sotera
-San Marzaletakuak kontaizu, aber, noiz igotzen ziñuen San Marzialera ero. 
- San Marzialera goizian letañia egoten zan sei tterdittan. Da bastante jente joaten zan. Eta letañiakin igo, han mezia entzun da gero txokolatia. 
- Ederki. 
- Bai. Txokolatia hartu ta jiramira batzuk eiñ han eta behera. 
Gizona: Gero atsaldian atzera gora. 
- Hoixe. Atsaldian gora. 
- Bazkalonduan? 
- Bazkaldu orduko. Bazkaixakin be bai. Birrittan edo hiru bidar joanda nago bazkaixakin, joanda gare bazkaixakin. 
- Gehixenetan bazkalonduan? 
- Gehixenetan bazkalonduan. Eta hola koxkorrak giñanian, neska koxkorrak giñanian, ba erromeixarako opilla, ezta, opilla ta tortillia, e. Ja! , sekula jan ezpagiñu bezelaxe bertara baiño len jan. 
- (Barreak) Aillegau baiño lehenao jan. 
- Bertara baiño lehenao jan tortillioi eta opilloi ta. Gero txakurraundi bat santuandako, santuai botatzeko, beste txakurraundi bat tortiandako. Harek paiñoluan puntan lotu eta tira! , tan rikamente. Gero han ixipulia ta pasatzeko egoten zien hango askan zapi batzuk esegitta, sasixetan esegitta egoten zien. Auskalo zeintzuk erabililitakuak zien harek. Guk danok harekin holakuak eitten, holakuak eitten danok. 
- (Barreak). Ez zeukanai ekartzeko bai harek edarrak ixipulia. Sano joanda. 
- Guk zetako zien ez genkixen. Hori eitten zebela bestiak eta geuk be bai. Hori prezixo zan eittia. Eta hori eindda gero plazara. Eta hola koskor samarrak giñan artian ba batian han eta bestian hemen ibilli batzuk eiñ hantxe ta ia pentsatzen hasi giñanian neskak ete giñen edo hola zeoze, ba han arasan jarritta iñok etarako ete (gindduen). Bai. 
- Aurreskua ta egongo zien ba? 
- Asko aurreskuak eta, porsiakaso be presente. 
- Han erten ezkero kategorixa gehitxuago ero, ezta? 
- Bai, bai. Eta holaxe jiratzen giñan, ederki. 
- Eta zenbat korro egoten zien dantzan eitteko San Marzialen? 
- Hiru bat bai behintzat. 
- Hiru korro. Batian trikitixa egongo zan, ezta? 
- Bai. Arbolape baten. Eta gero plazan. Aurreskuak asko. Aurreskuak, hoixe. Danok begira zeiñek etarako ete giñuzen. 
- Zaiñ, aber baten bat akordatzen zan. 
- Hoixe. 
Abadeei begirunea
Agirre Elkoroiturbe, Mercedes
- Eta hemen abadieri eta ekartzen jakuen ba basarrittik garixa eta... 
- M: Jesus...! Garixa ta artua ta... klase dana. Oilasko parie be bai [...] junda ta... 
- E: Egurra be bai. 
- M: Egurra be bai ta... 
- E: Ta gero domusantutan olatak be bai. 
- M: Olatak be bai. 
- E: [Ermura] juten giñan behintzat abadiaana [...] neska koskorrak giñala ta olatak emoten zoskuen... 
- Olatak ze die? 
- M: Hiru puntako ogixa eitten zan ta harek erregalo emoten zien. 
- E: Mezetara eruaten zien ta gero... 
- M: Zuk zeure... Zeuk besotan hartutako bati, ba, domusantutan emoten jakon, haura olatia esaten da. 
- A! Karapaixua. 
- M: Ez dakit nik... 
- Karapaixua. Karapaixua hemen ez dozue esaten, olatia esaten dozue. Hola arrautzia ipintzen jakona ta... 
- M: Bai, nahi bada bai. 
- Ta txorixua barruan ta... 
- M: Bai, hortaikoxia da. 
- Guk karapaixua esaten dotsau. 
- M: Bai, guk horixe, olatia. Orduan dana zan emotia. Etxian nahiz ta ezebez jan ez, dana emon. Ta zestokada arrautzak ta gaztaiek eta... danak batzen zittuan abadiak! Ta gero, hona etorri zian abadiak laga otsen. Horrek... galdu zien, zihero galdu zien! Ta ondo dao hori geiñera. 
Erronda kontuak
Agirre Elkoroiturbe, Anizeta
Eta errondan eittia zer zan? Ba fiesta moduan, batzuk kantau ta, beste batzuk dantzan ein dda... Langintza horretan zebitzenian, gero gabian parrandia izango zan... Bai, ta Gabonetan be bai, juntau auzoko danak, auzoko gaztiak, gaztiak, etxe baten, antxe auts galantakiñ... 
Kofradiaren inguruko kontuak
Agirre Elkoroiturbe, Anizeta
-Kofraixen arrastoik eta, zela eitten zien orduko Kofraixak eta badaukozu? 
- Bai, Kofraixak eitten zien orduan txandan, kalekuak ez eben paatzen bape, ta kalekoik ez zan sartzen, baserrikuak ba txandan, tokatzen jakonak, bi biren artien, ta gero, okelia partiru eitten zan, Artola izaten zan partitzaillia, Plazentziako Artola, harek´e, txuleta zintta bat osua eruete eban bere jornaltzat, ta ez dakiu nun ezkutatzen zien txuletok, ba saldia ta, han okela danak, zenbat kofradeko eren, hainbestetxe pusketa ipintzen zittuen, harek ipintzen zittuen, partiuta, ta gero paau danen artien ta kitto. 
- Ta ze fiesta eitten zan, erromeixia ta izango zien? 
- Dantzia, dana dantzia. 
- Etxe azpixan ezta? 
- Etxe azpixan be bai ta, Etxebarriko plazan ta. 
- Orduan ez zan eongo Artetxen fabrikaik eta... 
- Bai, Artetxek fabrikia ei eban plazan, dantzan eitten zan lekuan, da guri ez oskuen lagatzen juten plazara haundixak, gu gaztetxuauak, goiko petrilletik beira eon biher, ta gero plazia ei eban e, plazan ei eban fabrikia Artetxek, ta han Etxebarriko etxe aurrian ipini eban plazia, lenao, hor etxe azpixan zan plazia, zerien, hortxe fabrikia zan lekuen, zelai desentia. 
- Zera, beti Aguztuan ezautu izan dittuzu zuk Kofraixak? 
- Bai, Agoztuan azkenengo jaixan. 
- Eta zuk entzunda daukazu lenao Abrilian eitten ziela edo Martixan eitten ziela edo? 
- Ez, ez dot entzun sekula be ez. 
- Eta Osintxuko elizan Santuak urak eruan zittuanik eta entzunik badaukazu? 
- Ama, Elizia, San Martzial edo, ze egun zan Osintxuko elizia ta eruen zittuenak, Osintxuko elizia azpikaldien ez zan ba? A bai, San Martxialgoko ur haundixak eruen ebala esaten dabe, hor "por ejemplo" bolatokixak dauzkan horma horrek, behera dauzkanak elizianak, erun ein ei zeban da, Santo Martirixak Debatik ekarri ei zittuen, Debako plaiatik. 
San Martzial egun baten zan hori? San Martzialko ufala, guk ez giñuan ezautu. Ez milla zortzirehun ta ez dakit zenbatian, Bergako Santamañan dao markia... Ez zan izango edozein modutako... Ai "que horror" ta orduantxe elizia erun ei eban ta, gure akorduak eta baiño lenao zien horrek... 
Dantza kontuak; erromeria
Agirre Elkoroiturbe, Anizeta
-Ta len ze dibersiño eoten zan gaztien artien ze... 
- Ba ama, sakristauak soiñua jo... Ta dantzan ein da angelusa illuntzien joten ebanian, laga daon lekuan ta etxea danok, daona daon lekuan itxi ta etxea. Aramaittakua, Aramaittakua izaten zuan illuntzien, goizien eguna argitze zan denporan, gero eguardixen ta gero illuntzien illunkaran. Beratzi kanpanada hirunan illuntzien harek goizao joten baeban gure erromeixia "se acabo". Sakristauan goraberan erromeixia. Sakristaua hasarre bazeuan... Harek sasoez jo ta honek aide... Jai egunetan ta... Ta esaten juan mutillen batekin juaten bazien hango... ze esaten ziñuen ama, mutillen batek laguntzen bazotsuen etxien hango argixa ta txakur zaunkia ta... A bai baiña, gu ez giñen geratu be eitten trenbideraiño ta trenbirian bueno, ondoloin ta akabo, yasta, ezta momentu baten be, urrian, Ola baakizu urrian ta, sarri izaten giñuan bateon bat laguna, baiña ez giñun denpora asko eitten kanpuen. 
Errekan arrantzan
Agirre Elkoroiturbe, Anizeta
-... beste sanidade batekin, e! 
- Bai, beste anbiente bat. 
- Gero errekan harratzixa ta harrapau loinia ta... 
- Errekan peskan danak! 
- [Loina... bagenduan]... 
- Zelan esan dozu? 
- Harratsixa [egoten] zuan. 
- Harratzixa zeri esaten jakon? 
- Harratzixa, ba, ibaixa alde bittatik harrixak-ta ipini alkarren geiñien ta zertu, ezta? Erdira ura jun dailla! Ta erdi hartan esparbela-do erreminttak egoten zien peskarakuak. Haura ipiñi ta han harrapatzeko arraiñak; barbua asko egoten zan ta aingirak be bai ta... 
- Loiñak be bai... 
- Loiñak be asko, ta ezkailluak ura hazten ebanian ta. "De todo". 
Emakumezkoen arropak
Alzelai Irazola, Maria
- Ba, oin tela... amantalak izeten... Orduan mantal barik iñor ez zan ibiltzen. Txanbria. Nik neure ama be ikusi dot txanbria eta goniakin. 
- Txanbria? 
- Txanbria eta gonia. 
- Zelakua zan txanbria? 
- Ba, loratxodun batzuk azula, estanpauta. 
- Oingo baserrittar jantzixen tipokua? 
- "¿Como? "
- Oingo baserritar jantzixen tipokua...? 
- Bai, horixe. 
- Oin tipikua jazten dana... 
- Bai, ointxe jazten dana. 
- Ya, holakua. Eta gonia berdiña zan? 
- Berdiña. Amantal beltza... Oin, amantala ez dakit ze zan, ze klase zan edo ze zan. Amantala, amantal beltza. 
- Oseake... 
- Gonia eta txanbria eta amantala. 
- Bai. Tokillaik ez. Osea, pañeloik ez... 
- Ez. 
- Hori oin jazten danori ez... 
- Ez. 
- Ta buruan-a pañelua be ez... 
- Gure amak ez, baiña gure auzuen amandria zeuanak bai. 
- Jazten zeban? 
- Jazten zeban. Bueno, baiña nere amandriak be bai. 
- Bai. Moñua batzen... 
- Bai. 
- Moñua. 
- Moñua. 
- Eta zelakuak izeten... zurixak ala beltzak? 
- [Harek] beti beltza. Nik beltzakin ezautu dot bixak, e, amandre bixak. 
- Eta gero galtzak? 
- Galtza beltzak erutaen giñuzen, punto inglesa. 
- Ya, zuek... Eta amak-ta be bai? 
- Baitta. 
- Baitta. Eta artilezko galtzaik ez? 
- Nik ez dot ezautu. Aittak bai artillezkuak eruaten zittuan lanerako be bai eta bestela ibiltzeko be bai, basarrixan ibiltzeko be bai. 
- Eta zapatak? 
- Zapatak kalera etorteko. 
- Eta basarrirako albarkak? 
- Abarkak. 
- Eta zuek be bai zapatak? 
- Zapatak eta alpargatak. Nik ez dot abarkaik eruan. 
- Zera ezautu dittuzu, bortzeiñak? 
- Bortzeix... E? 
- Bortzeiñak. 
- Bortzeixak esaten... 
- Bortzeixak. 
- Bortzeixak dia? A, bai, e? 
- Horrek izeten zien botak zerekin giltzekin azpixan. 
- Ya... Eta zelakua... suelia zelakua zeuken egurrezkua ala, giltzekin izateko? 
- Ez, narrua edo izengo zan. Narrua zan. 
- Eta giltzak zeuzken? 
- Giltzak zeuzken. 
- Eta botak noraiño? Honaiñokuak ala...? 
- Botak korrientiak zian, ointxe egoten dian moduko botak. 
- Zuk zela... Bortzegixak ezautu dittuzu ala? 
- Bortzegik. Bai. Eta seguro... Bueno, seguro... pentsatzen det oraino goma-lase... gomia izango zan baiño oain bezela ez. Baiño segurasko zeakin baldin bazijozten, tatxuelakin edo zerakin izango zan kubiertazkoa izango zuen suelea. Lehenao kubiertea erabiltzen zan. Kubierta ezautzen [dezu materiala] , ezta? 
- Bai, bai, bai. 
- Nik pentsatzen det kubierta izango zutela [haik]... 
- Azpixan? 
- Hola, zerakin eramateko, beste iltze hoiekin eramateko. 
Baserrietako ohitura zaharrak
Urzelai Biain, Andres
- Bai, hori izango zan... ez dakit, e? Baiña guk hori gabonetan eitten douna zan, lehenao gabonetan eitten zan. 
Ardauari sartzen xakon, ba, basarriko ogi mutur bat, koskorra izan zeilla, ezta? Ogi koskor bat. [Motxorra] ez, koskorra izango da hori! Zeuk esaten dozuna... E? 
- Ta koskorra zer da? Hori sartzia...? 
- Ba, holako ogi mutur bat. 
- Ta nun sartzen zan? 
- Eitten zan, brasatan beroketan zan, burduntzixan sartu eta puska bat baltzittu arte eitten [egon hori] ta sartzen xakon ardauari ta [...]. 
- Ardautan? 
- Bai, pitxarkada bat ardautan. 
- A! Pitxarrian... 
- Pitxarrian ardautan sartzen zan ta gero puskaten tapauta euki ta gero eran eitten zan. Ta gero ha jan eitten zan. 
- Ta horrek ze izen dauka? 
- Horrek e... zela esaten xakon? Horrek izen bat eukan... Hori gabonetan [...] geuk be etxien. 
- Bueno, bai, akordauko zara... 
Sinesmenak
- Gero sekula euki dozu, holan, siñismen bat edo holan, ba, ez dakit, ba, ardixak protejitzeko edo... 
- Nobera [...]... Ez, holako zerik ez daukat. 
- Holan, kurutziak eta... 
- Kurutzia? 
- Bedeinkatzera ta eruaten dia ba? 
- Bai, eruaten dia. Zerian, erramu zapatutan. Ba, nik ez dot eruan aurten be gure txabolara. Ez dakit, igual egongo dia, igual bat be ez da egongo ta igual egongo dia hamar kurutze jositta han gaiñeko haga baten egongo dia. Ez dakit dauan be bat be, e! Ataixan ipintzen zan bat, goiko txabolan beste bat ta [arara] be beti eruaten zan ta solo danetan ipintzen zian. Oin aspaldian nik ez dot eruan hara, baiña igual egongo dia kurutze zaharrak [eta be]. Hamen ardixak be... 
Antzinako pasadizoa
Juaristi Aranburu, Natalio
- Palaziuan bizi zana zan don Eladio Urdangarin. Eta zerian, etxe txikikuan bizi zan beste bat Eladio izena, apelidua [Pildain] zeukan, baiña don Eladio Urdangarin. Baiña oso lagunak zian. Bata basarrikua zan. Harek artua ta soruan-a lana eitten zeban, ta bestiak haintxe [...]. [Bearek] seme bat bazeukan Leon izena zeukana eta nahi zeban libratzia haura soldaduskatik. Afrikan ta hor [...] eta moruak eta [...] libratzia nahi zeban. Ta han, beheko fabrika baten egitten zeban Eladiok, -Eladio pobria zan; ba, pobria, basarrikua-ta fabrikan bere anaixa zeguan ta eske zertu zeban, nahi izan zeban Don Eladiogana fatia. Baten bati preguntau zotsan nundik nora, nundik juan leiken. Ta, nundik? Ba, Zumarragara juan ta sartu, hartu trena ta Madridera. Madridera. Fan ta fan ta fan ta fan. Ta Madridera heldu zanian be, han be batenbat ezauna ikusi zebanian: "Hamen nun egongo dok Eladio? " "Eladio? Joño, ba... "
Hamendik juan zan [esango zotsan] nola eguan "fiscal supremo" Madriden eta hara juan zanian, jun zan bihar zan lekura, batak eta bestiak bialduta, eta esan zotsan atian zeguan... : "¿Que quiere usted? " ta "Yo quiero a Eladio", berak esan zotsan. "Bueno, hau zoron bat dok" , ta [...] bialdu ta ez zan faten ta hantxe berriz. "Ahi esta un señor que dice que quiere a Eladio. Y no dice otra cosa. Eladio. Parece un perturbado". Bestia, hola, pentsatzen jarri [...]. 
[...] ta juan zan atera ta [ ikusi zeban] Eladio ezkerra. Ta heldu ta hango zera. Jantzitta be basarrittar moduan jantzitta be ta... Pasau zan orduan, "Ze pasatzen dok? Batenbat hil dok ala, hi neregana etortzeko? " , esan zotsan, ta "Ez. [Leon...] juan bihar jok Afrikara ta hauraxe nahi juat... " Beran semia. Seme bakarra zeukan, ta hauraxe nahi zebala libratzia. Eta libratzera allegau zan, gaiñera! Bai, libratzera allegau zan. Baiña gero, ikusi zebanian haura Madridera fanda, sekulako juergia egin zeben bata bestiakin. Jo-a batera ta bestera. "Honek be ikusi bihar jittuagu" ta bailarinak be ikustera ta bestiak ikustera ta, "horrek be ikusi bihar jittuagu" ta... 
- Ondo pasau zeban Madrilen, ez? 
- Ondo pasu zeban. 
Monagilo Sta. Marinako elizan
Barrenetxea-Arando Azkargorta, Gotzon
- Zelan hasi ziñan? Lehengunian komentatzen zestazun monagillo jardundakua ziñala zu. Zelan izan zan hasieria edo zelan okurridu jatzun sartzia? 
- Ez... Abadiak laguna bihar izeten zeben mezia emoteko ta mezia laguntzeko ta abadiak. Ta monagilluak, mutiko batzuk, ba, [elia] zeoze eman ta jarri... Mezia emoten, lehen mezia emoten zan, baiña monagillua be jantzitta ta abadiei [...] jantzi ta liburua alde batetik bestera pasau ta binakerara ardaua bota ta... Ez zan oin bezela hola jarritta. 
Ez, lehen, e... lehen mezia emotia zan... Introitua ikasi, latiñez introito danak ikasi "introductio, mea culpa... " ikasi ta... 
- Eta, orduan, [...] Santa Marinako abadian laguntzaillia, ez? Osea, Santa Mariñan guzti hori? Monagillo... 
- Gu Santa Mariñan; hamen, San Pedron. 
- Eta orduan zein zan abadia Santa Mariñan? 
- Abadia? 
- Bai. 
- Don Inazio. Maisua, maisua don Inazio zan, don Inazio Aldanondo. Gero don Pedro, don Nemesio... Ta bestia zein zan? Don [...] , don Nemesio... A! Don Tomas [Ziarreta] [laugarrena]. Lau abade, Santa Mariñan lau abade [erezen]. 
A! Don Iñigo! Don Iñigo bestia! Don Iñigo. Maisua... 
- Ta zu zeiñekin hasi ziñan? Zeiñekin? Laurekin ala...? 
- Laurekin. 
- Laurekin... 
- Lau abade zeren, lau abade. 
- Eta laureri lagundu bihar... 
- E? Bi monagillo genden eta lau abade. Bakutzak biri lagundu bihar [jakon] egunian. Ta mezak egoten zian goizian seiretakua ta zazpiretan; ta zortziretan ta bederatzittan. Abade batek emoten zeban seiretan ta zazpiretan ta bestiak zortziretan ta bederatzittan. Ta mutiko batek be aste baten seiretan ta zazpiretan ta hurrenguan zortziretan ta bederatzittan. Hurrengo astian bestekaldera. Ta, gero, eskolara, ba, hoixe, lehenengo errekreuan juan bihar, lehenengo berandukuan [...]. Baiña seiretako mezia [laguntzen]. Domeketan egoten zan hamarretan meza nausixa; beste mezaik ez zan egoten. Atsaldetan ez zan egoten mezaik, meza atsaldekua gero ipinittakua da. Baiña seiretan mezia laguntzera, e! Badakizu ze [...] seiretan? Zuek erretiratzen zaren orduan mezia laguntzera. Ta hiru lagun, hiru lagun, sakristaua ta beste hiru, sakristauan anaiak, hiru anai, mezia entzuten. Ta beste [mutilzahar bat] , hiru, hiru edo lau. Baiña pekaturik ez daukanak bihar dabela mezia laguntzia. Harek mezetan hiru-au lagun haundixak, ni baiño hamabost-ogei urte zaharrauak ta harek... harek ez monagilluak. Bederatzi-amar urteko monagilluak mezia lagundu bihar. 
- Eta, orduan, zelan... Bergaran jente asko ibiltzen zan hor... elizara juaten zan? Erlijiñua zelan bizi zan? 
- Ba! Oin baiño gehixao askoatik, baiña -proportziñuan, ezta? - baiña... Hilian, hilian duro bat edo emoten zeben ta haretxekin. Ezebez.. Gero, bataion bat bazeon edo, bataion bat bazeon edo ezkontzan bat bazeon edo propiña bat edo beste egoten zan, baiña... 
- Eta zenbat urtekin hasi ziñan monagillo? 
- Beatzi urtekin. 
- Bederatzi urtekin. Osea, justo komunixua eitteko... 
- Bai. Ta gero hamalau urtera arte, lanera sartzeko ordura arte. Bost urte [ixa] , bost urte. 
- Eta, esan dozu, erroparen bat eruaten zenduen espeziala zuek? 
- Ez, ez. Bueno, bai... 
- Mezia emoteko bai...? 
- Ze esaten jako horri...? Oin be jazten dabe, ba, zeoze eitteko, holako zer bat goittik behera sartuta...? Jantzitta mezia beti; jantzitta abadia [be] ta [mutikuak] jantzitta beti. Baiña mezia... Altaran mahaixan alde batetik bestera liburua pasau, beste bat, binajerara bota, bajatu... belaunikotzen [zaran] guztian kapia jaso, txiliña jo... 
- Eta biharra ze izaten zan elizan bakarrik? Zeuen biharra elizan bakarrik ala gero elizatik kanpora be zeoze ein bihar izaten zenduen? 
- Bai, ba! [Esto] , bihar bazan elizakua [...] txiliña jo ta elizakuakin edo... beste nunbaitten edo... 
- Elizazkuak emotera juaten ziñan abadiakin batera? 
- Abadiakin batera. 
- Eta hori... 
- Etxetara be bai ta... Oin ez da juaten, disparatia [...]. 
- Eta zelan izaten zan hori? Abadia juaten zan zeure aurretik ala zu abadian aurretik? 
- Abadian aurretik norbera. 
- Zu? 
- Txiliña [juaz] "trin" ta. [... bidian belaunikotzen zan. Harrixakin, harrixan zerian, hankia belaunikatu] , e! Zuk, badakizu? Ondio urte asko ez dala [...]. Gero jendia [...]. 
- Ta txiliña jotzen bakarrik, errezuren bat eitten edo...? 
- Ez, [elian] jo "trin-rin-rin", handik gerotxuaora "trin-rin-rin", ba, bagoiezela esaten. 
- Eta hori hildakuangana? Eizakuak emotera... 
- Gaizki daonan etxera juatia. 
- Gaizki daonan etxera. 
- Zabalenera akordatzen jata, Karmenen ahiztianera ta... Andria arnasarik hartu ezinda ohian ta elizakuakin hola, jo-a kuarto guztia jo-a beteta jentez [zeoze] ikustera juanda. Lehen arnasarik hartu ezinik ta gero jauna emotera hari, azkenengo zera ta... Disparatiak. 
- Eta Aste Santuan eta eitten zenduen halako zeoze, prozesiñuak edo? 
- Buo! [...]. 
Hileta-elizkizunekin zerikusia zuten ohitura zaharrak
Barrenetxea-Arando Azkargorta, Erritxe; Barrenetxea-Arando Azkargorta, Gotzon; Barrenetxea-Arando
- Hamalau hillabete pasautakuan, ba, ya haura jasotzia izeten zan. Ta orduan izeten zan andrena, andren kontua haura, e? Hamarretakua. Hamarretakua emoten zan. 
- Hamarretakua, hamaiketakua... 
- Edo hamaiketakua edo dana dala. Meza ostian, ze emoten zan nahi dozu esatia? 
- Esan! Goguan dakazu? 
- Ba, ipintzen zan ardau zurixa eta ranziua. Ranziua esaten jakon, ardau goxua, goxuai ranziua. Harek bixak. Gero ipintzen zien intxaurrak, gaztaia eta opillak. Opillak, holako opil zabal batzuk, ya espezialak eitten zittuen hortarako. 
- Eta bizkotxo-apatillak. 
- Eta gero bizkotxo-apatillak. Bizkotxo-apatillak, badakizu? Hor egoten dia pegauta, hola -Eibarren ez dao ohitturaik? -, hola, tira batzuk papelak ta, hola, pegauta bizkotxuak; sei bizkotxo-do bakoitzian. Hemen ohittura haundixa. Ta gero, horrek be bai ipintzen zien. Ta pentseizu zelako hamarretako ederra dan. Haura andrena izeten zan bakarrik. 
- Andren ohitturia bakarrik. 
- Eta gero, urtia betetzen zanian, ba, aurretik -hamalau hillabete da hori, baiña aurretik-, urtia izeten danian, anibersarixua izeten zan goizeko zazpiretan mezia. Ta gero, emoten zan txokolatia. Baiña txokolatian aurretik, koñak eta anisa ipiñi mahaixan, kopatxo bana, eta gero, panpota esaten jakon hemen. Ez dakit han ohitturaik daon. 
- Zer zan hori? 
- Ez, oin ez da hemen be ikusten, e? Baiña izeten zien armozutarako panezillo batzuk, baiña espezialak. 
- Fotak bai, baiña... 
- Bai, fotak. 
- Hemen panpotak esaten jako. 
- Hemen panpotak esaten jako. Ba, horrek. Ta holako bana ipiñi, eta gero, txokolatia ta [bolauaz urakin]. 
- Bolaua badakizu zer dan? 
- Bai. 
- A! Bai? [Bolauaz urakin] txokolatia zerbitzen zan. Ta hori. Horrek, ba, gauza asko. Oseake, taberniak gauza askokin lana eitten zeban. Hor... 
- Bai. Oseake, inguruko basarrixetatik be... 
- Hamen alderdikuek, e? Beste alderdikuek ez. 
Urria, hilabete sakratua
Alberdi Oruesagasti, Evaristo; Mugerza Arregi, Maria
- Urrixa, hille hau, hille sagraua edo zan, ez? 
- Bai. 
- Beti edo domusantuko domekia ta errosarixuak eta... 
- Bai, errosarixuek eta... Buf! 
- Elizara´re jun biher izeten zan orduan. 
- Ta hau barrixo [...] 
- Animen mezak eta orduan ez dia izaten? 
- Domusantu egunian tia batek laguntzen zoskun hamen amaik ez zaolako. Nik dana ezin ein. Eta Osintxun elizan egoten zan manto beltz bat. Urte haretan hildakuentzako behintzat [mantuan] egon bihar izaten zan. Bere sillan, tapa-apa einda jantzitta, mantilla ta danekin. Goizian hamarretako mezie izeten zan, meza nausixe, kandelak-ta ipinitte. Argizaixe´re, [argizola] -hor tablie ikusitta egongo zera zu oin, beste gaztiek ez dakixe, baiña-ta han lotute ipinitte. Eta haura. Gero haura hamaikak aldien gastako zan zea, goizeko meza haure eta etxea gero. Ta, ba, atsaldien hiru t´erditan edo eliz-unziñua. Ta atzea hara, eliza´, Argizai harek, argizola harek eta kandelak, beste bi kandela, zeretan ipinitte... 
- Kandelerotan. 
- Kandelerotan. Eta han atsaldian apaizak eitten zun funtziñua eittia. Eta gero handik etorri illuntzixen eta arto-uritzie, errosarixue, ta etxien. Ta, gaiñera, errosarixue, ba, zaharrenak edo askotan errezau ber, baiñe zaharrik ez bazeon, ba, etxe honetan... 
- Hau ibiltzen zan. 
-... bestiek errezau ber, baiñe famelixa danandako. Altu-ltutik. 
- Gu gaztiok, berriz, errosarixua ganau... 
- Arta-uritziek eta ganauen gobernuak eta ein, hurrengo goizien esniekin Osintxura. 
- Kalera fan bihar. Emakumian lana ez zan edarra orduan! 
- Eta, gero, esniek eramanez, beatzitan animen mezia. Aurretiken ez dakit Osintxun egoten zan, Osintxu ez da halako eliz-eku haundixe izen ta... 
- Lehen bai, oin gitxitxu... 
- Lehen-ehen bai, baiñe... Eta beatzitan meza nausire esniekin ta gauzekin. Eta orduentxe akabatzen zan domusantutako zera. Gero, handiken hamabost egunera edo hogeta bire edo noiz izeten zan? Berriz animen onrak edo ziela, ta beste holako zeoze, baiñe orduen gizonezkuek azak eta ze jaten ziñuzten? Guretik ez da asko izen han, baiñe tabernan... 
- Hori animen apaixa... 
- Apaixe edo... 
- Bai, azie izeten zan... 
- Azie ta ez dakit zertzuk jaten zien. 
- Bijilixie... 
- Baiña animen hor. Baiñe errosarixue-a errezau ber... Onbre! Eta oktubre-obienbre hauek... 
- Egunero-gunero... 
- Gure amandria errezatzen. Gu haura... [umiekin geldittu giñen] , ta hamabost bat misterixo errezatzen [ixkun]. 
Luzie! Ez zan bela akabatzen! Ta beste erremedixoik ez zeuen... segi ein bihar orduan. 
- Eta umetan aspertu eingo ziñazien, ez? 
- Halaxe zala ta kitto! 
- Errezatzen [...] , baiña... 
- Aspertu, baiña... 
- Baten baten ihes eitterik edo eukitzen zenduen? 
- Bai. Mezetara´re bialtzen giñuzen... Goizian seiretan egoten zan bat Osintxun. Ta bidia, badakizu, txarra: ganauek, burdixa, bide estue zan. Esnetan´e hala ibiltzen zian. Ta lastua hartu ta goizian mezetara. Gero hamarretan egoten zan bestia meza nausixa, ta gero batzuk hara juteko, goizien izeten zienak etorri bihar izeten eben etxera. Orduan etxia zainttu edo ez daki nik ze... Oin bakarrik lagata ibiltzen gara, baiña orduan behintzet ez zan... Gero umen bat edo beti. Zaharren bat edo umen bat beti egongo zan. 
- Eta meza nausira... 
- Aitte edo helduauek. Gu, gaztiok, gero etorri ta ganajatekuak eitten jai goizia izan arren. Gero illuntzien eitten bagiñuan... 
- [...] aste egunien be [halatsu] eitten zan ta... [...] eitten zanien, ba, jai haure, baiñe ein barik ez, e! 
Eskola kontuak
Osoro Elkoroiribe, Tomas
- Hemendik eskolara-a nora juan ziñazien? 
- Eibarrera. 
- Eibarrera. 
- Ume-metan hemen Lezetan egoten zan eskola modoko bat gerra aurrian. Maistra bat. Eta gero, gerra ezkero Eibarrera beti hemendik. 
- Eta ze zan maistria Lezetako alabia edo? 
- Bai, Lezetako alabia zan. 
- Eta hemen auzokuak, ingurukuak, bertara juaten ziñazien? 
- Bai, umiak bertara auzokuak, orduan bai. Eta ondio, ha maistria gero Durangon egon zan ezkonduta. Bai, taberniakin ta. Ondio haren ahizta bat bizi da Durangon. 
- Ondiokan, e? 
- Bai, Lola edo, gaztena. Bizi da, bai. 
- Eta asko ikasi zenduen eskolan? 
- Ikasi... Ze ikasiko genduan, ba? Oin euskeraz eittiarren jardutzen dabe barriketan, ta orduan, erderaz ein bihar zan orduan. Euskeraz eitten bagenduan, anillua. 
- Hori Eibarko eskolan, baiña hemen... 
- Hemen, hemen, hemen, Lezetan. 
- Lezetan be bai? 
- Bai. Hori Lezetan ikusten genduan. Euskeraz eitten ebanak anillo bat egoten zan ta haura hatzamarrian erabili bihar! Ta gero, zapatuan eitten ebanak domekan be ha erabili ein bihar izaten eban. Erderaz ein bihar izaten zan. Ta erderaz maistriak be asko ez zeban asko jakingo ta bestiak bapez. 
- Eta bera ze zan? Titulua zekan edo bertako pixkat... 
- Ez dakit, ba, nik zeoze titulua eukiko eban edo ez dakit. Beran anai-rrebak firmatzen be ez zekixen. 
- Firmatzen be ez? 
- Firmatzen be ez, beran anai-rrebak ez. Ta ez dakit, ba, nik. Haura kojia zan, ta edo nunbaitten kanpuan egondakua izango zan edo zer zan ez dakit. 
- Eta zenbat urtekin juan ziñan Lezetako eskolara? 
- Eibarko eskolara, ba, gerria pasau ta gero. 
- Gerria pasau ta gero. Eta lezetakuan gerra aurretik... 
- Gerra aurretik Lezetakuan, bai. Orduantxe [umetxuak] , nik ez dakit, ba, urtebete ez neban eingo Lezetan. Gero gerriak urten eban ta kitto. 
- Eta ze emoten zeban eskolia bertan, basarrixan? 
- Basarrixan, basarrixan, bai, sukaldian. Ta denpora ona euanian, han kanpuan euan holako karraju moduko bat edo, aterpe bat, ta denpora ona euanian hantxe. 
- Eta ume asko juntatzen ziñazien? 
- Ez dakit, ba, neuk. Juntauko giñan geu hiru ta bestekuak, Olakortakuak... zortzi... hamabi-amalau bat edo. 
- Bueno... 
- Bai. Orduan, bai. 
- Eta neskak eta mutillak edo mutillak bakarrik? 
- Bai, neskak eta mutillak. Danak. Bai. 
- Eta, gaiñera, edade diferentietakuak be juntauko ziñazien, ez? 
- Bai. 
- Eta zelan zekan izena maistriak? 
- Dominga. 
- Dominga... 
- Bai, Dominga Elkoro. 
- Orduan, Lezetako eskolan hasi, urtebete... Denpora gitxi euki zenduan ezer ikasteko, ez? 
- Bai, gutxi. Ta artian gaztiak be bagiñan gu ta... Zaharrauak be ibili zian, baiña... 
- Eta, gaiñera, beti basarrixan zeozetan lagundu bihar eta... 
- Bai. Basarrixan beti egoten zan zeoze etxera etorrittakuan eitteko. Lehen be bai, ta oin be bai. 
- Eta lehen ze izaten zan, goixetan juaten ziñazien eskolara...? 
- Goiz ta atsalde. Bai, Lezetara goiz ta atsalde. Ta gero, ba, Eibarrera hasi giñanian, batzuetan goizetik eta hurrengo egun guztian, hola izaten zan. 
- Eta Eibarko eskolia nun zeuan? 
- Frontoi Zaharrian. 
- Frontoi Zaharrekora juan ziñan? 
- Bai. 
- Eta hango maistrua-do zein zan? Goguan dakazu? 
- Kojo bat guk euki genduana. Ez dakit izenik eta ezebe "maisu kojua" esaten gontsan ta. 
- Eta ze, euskalduna zan? Eibartarra edo...? 
- Ez, ez, kastillanua zan ha. Euskaldunak be baeguazen besten batzuk, baiña ha kastillanua. Ta orduan euskeraz eitten ez eben lagatzen. Gerra ondorian ez eben lagatzen euskeraz eitten. 
Zigorra euskaraz egitearren
Osoro Elkoroiribe, Tomas
- Eta esan dozu hemen, Lezetako eskolan, erderia ikastia nahi edo... 
- Bai. 
-... maistriak, behintzat, halan eitten zetsuen. Anillua ta, oseake, kastiguak be ezautu zenduezen... 
- Bai, ba, kastigua izaten zan anillua. Bestiak burla eitten eben gero "Anillua hik dakak" eta. 
- Orduan, euskeraz eitten zebanari anillua [emoten] zetsen... 
- Aillua, bai. 
- Eta ze izaten zan hori, aste barruan anillua eruan bihar edo...? 
- Beste batek euskeraz ein arte. Besten batek euskeraz eitten baeban, hari anillua. Ta hola izaten zan, trukatzen anilluori. 
- Eta gero, esan dozu, zapatuan edo... 
- Zapatuan geratzen jakonak astelehenerarte erabili bihar izaten eban. Astelehenian beste batek euskeraz eitten ebanian, hari. 
- Eta anillua zelakua zan? Haundixa edo ze...? 
- Hauxe, andrak eruaten daben tiporakua, haunditxuaua. Baiña auskalo ha izango zan [kataren] baten [...] bat edo izango zan haura. Baiña haxe. Hatzamarrian edo poltsikuan haxe eruan bihar. 
- Eta iñok nahi ez, klaro. 
- Iñok nahi ez haura eruatia. Ta erderaz iñok jakin ez! Hortxe euan jokuori. 
- Eta ze izaten zan, gaiñera, burlak... 
- Burla? Bai. Eskasauari burla beti. 
Debako hondartza (I): arropak
Maiztegi Elkoroberezibar, Juana
- Orduan eta, baiñadorrik eta ez zan egongo ezta? 
- Ke ba. Baiñadoria Debara juaten giñanian ta eukitzen giñuan e? Guk bazauzkagun. Holaxe, honaiñokotxe zerekin, prakekin. 
- Belaunetaraiñoko prakak? 
- Bai, bai. 
- Eta Debara orduan juaten ziñazien? 
- Ba, asko ez, baiña, juaten giñan. 
- Gurasuekin ero eskolakin? 
- Bai, gurasuekin. Eta gero han egoten zien baiñadoriak, gizakumiak izaten zien, eta gu uretan sartzen giñan, ta handik erteten genduanian, albornozak ematen zoskun, ta jantzi haura. 
- Alkilerrian edo? 
- E? 
- Alkilerrian edo? 
- Bai, alkilerrian. 
- Eta baiñadorrak be han eukitzen zittuen... 
- E? 
- Baiñadorrak behe han eukitzen zittuen alkilatzeko? 
- Ez, ez, baiño, esto... 
- Baiñadora norberak eruan bihar? 
- Bai. 
- Albornoza? 
- Ta albornoza ez naiz akordatzen. Eurak emongo zoskuen. 
Amaren hagin ustelen istorioa
Maiztegi Elkoroberezibar, Juana
- Gero juan zan, esto, hagin ustelekin, eta bakunatzeke. Eta eukitzen zaban jakekia. Eta gero, "era una casa que iba el medico todos los dias". 
- Hori umetan ez? 
- E? 
- Umetan esaten dozu. Ya Bilbora juan zanian, halan juan zan. 
- A bai, zerera hamabost urtekin juan zan, e? 
- Bueno, bai, oseake gaztetan. 
- Ta gero, ba medikua bialtzen zotsen kuartora, ta medikuak esaten zeban "es que a usted no le debian de haber recibido en esta casa". Eta gero esaten zaban, han beste batekin eruaten ei zeben, dana lanparuz beteta ganaua, lotuta ezta? Eta zerian besuan etara ganauai hartu bakun zera, "la vacuna", ta zuzen-uzen besuan sartu. 
- Zure amari hori? 
- Geure amai in zotsen hori. Eta gero hagin ustelak be "a lo vivo, e? No habia esto". Ta gero Bergara etorri zanian ezkonduta Bergara etorri zanian, zeuan dentista bat Peña izena zeukana, ta harek atera zotsan, dana, "pero con inyeccion". Ta "aiii, hau txokolatia hartzia baiño hobia da" esaten zeban harek. 
Euskara eskolan
Maiztegi Elkoroberezibar, Juana
- Eta zelan izaten zan, euskeraz edo erderaz? 
- Erderaz ein bihar zan han. Han euskeria askok nik uste dot ahaztu ein zebala. 
- Bai e? 
- Han dana erderaz. 
- Eta zeuen artian gero... 
- Aurrenetik uste dot euskerazko dotriñia emoten zebela, e? 
- Ta zeuen sasoirako ya? 
- Guk... nik, nere gogun erderaz. 
- Dotriñia be erderaz. Ta gero zeuen artian, ba, jolasorduan edo, euskeraz eitten zenduen edo...? 
- Bai, eingo giñuan. Baiña gehixao erderaz, e? Ya sartu zoskun hauraxe belarrittik eta... 
- Ta zigorrik edo eukitzen zenduen, kastigorik edo euskeraz eittiarren edo... 
- Ez, ez, ez. 
- Ez? Halakorik ez? 
- Gure aman denboran ta bai. 
- A bai? 
- Gure amak esaten zeban, esto, gaztia, zeaittikan bederatzi urtekin bialdu zeban amandriak Bilbora, eta aurretik ibiliko zan. Eta zeukan, esto, erdaldun maistrua. Eta euskeraz eitten bazeben, ei zeukan anillo bat. Eta anillo haura, zeiñek, zein geratzen zan anilluakin, eskuak ipini hola, eta... 
- Zigorra hatzaparretan... 
- Bai. 
- Eta hori amak ezautu zeban? 
- Bai, bai, amak. Ta harek ez zekixen ezebe. Amandriak eta zela eingo zeben ba erderaz, harek ezebe ez zekixen. 
Ta disparatiek esango zittuen, baiña... Pentsaizu noiztik datorren gorrotua e? Gure amak eukiko zittuan oin "ciento y pico de años". Neuk dauzkat "noventaitres", konke... 
- Bai, bai, aspaldiko kontuak. Jesus. 
Eskola garaiko zenbait azalpen
Elkoro Ugarte, Eulalia
- Ta zeuen sasoian e ba ez dakitt irakasliak edo monjak bardiñak izaten zian? 
- Betik. Betik euki nittuan monja berdinak. 
- Esatia nahi dot, internendako monjak eta zeuendakuak? 
- A, harek be diferentiak. 
- Harek be diferentiak. 
- Zeaittikan monjak zeren, zenbat egongo zien orduan? Fuf! Berrogei bat bai, hogetamar bat inguru edo bai. Ta zenbat ezautzen giñuzen ba guk? Gutxi. Bueno, geurera etortzen zienak. Ta gero ba pensiñokon batzuk be bai, igual ezautuko giñuzen edo igual emongo zoskuen e harei be emongo zotsen zeozer. Gero aparte emoten zeben e musikia nahi zebenak ikasi, hori be bai. Pianuak eta zeren, nahi zebanak ikasi, horrek ia pagau biha ziñuan aparte. 
Ta esternak bazeren afiziñua zeukenak eta ba ikasi zebenak. Haura aparte pagau biha ziñuan baiña bazeukazun e haura ikasteko opziñua bazeukazun. 
Mojak Errepublika garaian
Elkoro Ugarte, Eulalia
- Eta monjak e jantzitta eta zela juaten zien? 
- Ba, euki zeben e ni sartu nitzanian gerra aurretxuan kendu in zotsen e hori, guregana etortzeko abittua kendu in zotsen. 
- Republika sasoian edo? 
- Bai. 
- Ta orduan ze juaten zian normal jantzitta edo... 
- Bai bai. Gero ba inpresiño haundixa ein zoskun geuri be bai, bakizu, ikusi dana hola hori, ta gero harekin ta erak be bai. Baiña gero ohittu zien. Baiña gureana etortzeko bakarrik jazten zien, e? Hola, bestela... 
- Gero barruan eta? 
- Barruan normal jantzitta. Han kuarton bat edo bazeuken ta han jazten zien ta honei e bestela media pensionistei ta honei, honei e monja jantzitta emoten zotsen. Baina gu publika giñen ta. Eskuela publikua zan guria. 
- Eta orduan... 
- Ta haura zan ba, ez zela da? 
- Bai, de pago edo. 
- Si. Ba oiñ esaten dabena "escuela esto, privada". Ta guri ba. Baiña bestela guk ez zaukogun ezen zerik e? 
Kalefaziñua be primerakua zeukoun. 
Zubieta kaleko janztetxea; Santa Engrazia ermita
Laskurain Gabilondo, Lorenzo
-Horra joaten zien entiarruetan-ta. 
- Zubittan zeuan hori, jaztetxia esaten jako. Eta han gure auzuan dago ermitta bat, Santa Engrazia. Pare-arian Barrutin, Baarrutiko errotia eta panaderixia zan eta handik Santa Engrazia parian petril gaiñian lagatzen zeben kajia deskansua eitteko. Beti hantxe. Eta errezau be aittaguren bat eitten zan. Goittik, Basalgotik eta etortzen zien, hiru tanda, hiru relebo-a eindda, e. Lokatzetan belaunetaraiño neguan-ta. Haura zan haura. 
- Eta Zubittan jaztetxia? 
- Zubittan jaztetxia. Hor erropak aldatu, botak-ta kendu, eta zapatakin-ta ia elizarako itxuratu. Eta gero han bueltan han eitten zeben beti zeoze. Goizetik izeten zan entierrua eta bazkaldu edo, ahal dan moduan ipiñiko zeben eztakit zer, konejua edo bildotxa edo dana dala, zeozer, betekada bat behintzet, ardao mordo bat edan eta atzera basarrira. 
- Ondra-ana edo zer izeten zan hori? 
- Ondra-ana, bai. 
Santa Engraziako ermita
Laskurain Gabilondo, Lorenzo
Ermittia esan dozu, Santa Engracia. Mezarik-ta eitten zan? 
- Ez, ez, holako zer bat zan, santutxua zan. 
- Bertako jai egunian edo? 
- Ez, ez. Ez zeukan, hori ez zan zelebratzen. Zaukan... , jentiak botatzen zeban dirua eta kredua errezau ta, garitxuendako, garitxuak kentzen ziela. Han erriela bota, eta eztakit zenbat errezau, hiru aittaguria errezau eta garitxuak zera eitteko, garitxuak desaparezitzeko. 
- Zeri esaten dotsazu garitxuak? 
Emaztea: "Verruga". 
- Orduan ohitturia edo siniskeria hori zan? 
- Bai, holaxe zan... 
Emaztea: "Supersticiones". 
- Erriala bota, errezau eta trote. Zaukan halako zer bat, zepillua barruan, eta han eskua sartzeko lekua zeuan eta zepilluandako zera ta. Eta santia, Santa Engrazia, oiñ hori Santamaiñan dao, nubaitten, eztakitt nun baiña Santamaiñan dao, ganbaran ala nun. Santa Engracia. 
Auzoko eskola
Laskurain Gabilondo, Lorenzo
-Eta bertan auzuan eskolarik bazeukazuen? 
- Bai. Manuela maistria, baiña txikixak eskolan, oso txikixak. Parbularixo moduan, baiña hor hasi bi urtetik eta zortzi arte edo. Holakon bat. Zazpi arte edo. 
- Maistria zer zan, Bertakua, Bergakua? 
- Bera? Nik hor ezautu neban beti, baiña ez dakit Bergakua izengo zan haura, e. Bai, euskeria hamengua eitten zeban, e. 
- Orduan klasiak euskeraz eitten zenduan? 
- Bai, bai. Aittaguria-a errezu danak euskeraz. Guk erderaz ikutu bez. Halako makilla haundi bat eukitzen zeban, hemendik ixa ateraiñokua ta, bera ez zan mobitzen, ia edadian aurrera-a, dunba! Joten zittuan buruan. Berriketan zegonai-ta, tanga! 
- Gogorra zan orduan. 
- Baiña haura zan, hoixe, guarderia zan haura. Etxian ez eukitzeko umiak ba hantxe. Ta kantuan, aittaguria errezau: "Aittaguria zeruetan... " Holaxe, eta han barruan euki ezkero ba zeoze. Eta gero haundixauak-ta ba kuadernuakin letrak ein puxkat... Beran ondora jun kuadernuakin eta ikasi, eta bittartian juerga danak. 
- Orduan ze izeten zan, gela bakar bat eta ume guztiak han. 
- Danak hantxe... 
- Edade diferentetakuak eta... 
- Parte haretan haundixak, eta hemen txikixak eta harutzauan neskak eta dana hola, bai. 
- Neskak eta mutillak puxkat aparte egoten ziñazien edo? 
- Bai. Barruan baiña grupo diferentia eindda. Makilla haundi bat, basarrittarrak ekartzen zotsan, apurtzen jakonian basarrittar batek batek ekartzen zotsan. 
- Apurtu eitten jakon? 
- Bai. Luzia, e, hamendik haraiñokua. Plan! , buruan, puxkat rebelde samarrei-ta. Manuela... , badaukat, horren izenak eta apeliduak badauzkat. 
Maristak Bergaran
Laskurain Gabilondo, Lorenzo
Ni Espoloian akordatzen naiz, eztakit zenbat urtekin jun nintzan Espoloira, han zerak zeren religioso batzuk, baiña zazpi urtekin komuniua ein neban hantxe. 
- Orduan ze izaten zian, bi komunixo, txikixa eta haundixa? 
- Bai, bi. Txikixa ta haundixa. Han ein neban nik komuniua zazpi urtekin. 
Orduan gerria urtenda zeuan? 
- Bai, nik bost urte neuzkan gerria urten zanian; hogetamaikan jaio, bost urtekin etorri zan gerria eta hogeta hemezortzixan uste dot ein nebala komuniua, bai, zazpi urtekin, Espoloian. Eta gero parrokixan. Lelengo han profesoriekin edo harek zien Maristak. Maristak ez, Marianistas. Oiñ hor dago palazio bat Ertzaiña egon zana, hantxe. Han zaren harek; eta traje beltzakin ibiltzen zien, eren habitua, sotanaik-ta ez zeuken. Relijiosuak bai baiña mezia-a ez zeben emoten. Bakarrik zien eskolako zerak, eztakit nundik etorri zien, kanpotik gerra denporan. 
- Eta hor egin zenduan komunixua. 
Emaztea: Eta noiz egon zien ba horrek? Hor egon zan Hospital Militarra be. 
- Bai, gerra denporan, frentia hemen egon zanian. Gero eskolia. 
Emaztea: Gero hospital militarra. 
- Bai, bai, oinddiok be beheko sotanuan anbulantziak eta danak zeren. 
Emaztea: Marianistak be rekisauta euki zeben ala? Rekisau egin zeben marianistak etxe hori, ala? 
- Ez, hori emun ein zotsen, aiuntamentuak emon hori, rekisauta, klaro, eskolak emoteko. 
Emaztea: Hospittala egon zan rekisauta. 
- Lelengo egon zan hospittala, hospital militarra, eta gu han eskolan gebizela han bodegan bazeuan bi anbulanzia, aberixautako anbulanziak hantxe baztartuta, eta han ibiltzen giñan gu. Lelengo komuniua han eta gero Santamaiñan tokatzen zana. 
- Zeuei tokatzen jatzuen Santamaiñako parrokixia? 
- Bai. 
- Han komunixo haundixa? 
- Ez, txikixa han be, berriz repetidu ein giñuan Santamaiñan. Guk lelengua hartuta zeukun han, baiña Santamaiñan parrokixakuak, e, zu! , hari ezin jatzun esan "guk eindda dauku, e", eta holaxe; han zerian, Espaloian danekuak, parrokixa bixetakuak. Baitta kanpokuak be; kanpoko jentia be bazeuan. Internaua be bazeuan eta. 
Emaztea: Eta etxe horrek kapillia dauka, ala? 
Maristak Bergaran
Laskurain Gabilondo, Lorenzo
-Marianistak esan dozu internaua be bazekela? 
- Bai. Uste dot eguna bakarrik pasatzen zebela, lo ez zeben eitten han, e. 
Emaztea: Orduan internaua ezta hori. 
- Ez, "media pension". Kanpotarrak be bezeren. Badaukat nik orduko erretrato bat, egundoko kuadrillia. 
- Internaua eta. Famia zeken eskola onak emoten zittuela edo? 
- Ez, famaik-ta eztot holakoik entzun. Baiña neure ustez onak zien. 
Oporrak Donostian (I): Intxaurrondon
Oregi Arregi, Mercedes
- Guk be gaztetan ondo pasatzen giñuan e? Ba, ondo... Donostiara be batzutan juaten giñan, noizian behin, ta bueno. Zortzi, dirua botata zeukogun, ta zortzi egun pasatzera juan giñan Donostiara, ta bueno, ondo ibi[ltzen] , ondo pasatzen giñuan, pasau giñuan bonba. Erromeixa, han be erromeixak eta. Ta juan giñan Intxaurrondora batian, egun baten, lehenguan esan notsun hori. Eta han dantzan egin, autobusian juan giñan, baiña gero honunzko autobusik ez zekogun bueltarako. Eta Intxaurrondo urrin eitten da zentrotik Donostiatik. Eta gu genden "calle San Martin". 
- (Ahizpa) Kendizu hori, eskua. 
- Gu genden "calle San Martin". Eta bueno, ein giñuan dantzaldi bat eta, bueno bastante denbora, ta geo gabian etxeako, gero ez zeukogun ezer etortzeko, eta gu danok oiñez. Ta hasi giñan etortzen. Lau lagun edo, bost edo giñan. Eta bagatoz goittik behera, ta auto bat geldittu jakun bidian eta esan zoskuen "baiña ze, zuek ze zabizte hamen? Ordu honetan, ze, nora zoiazte? " ta, "ba, oin etxea. Eta ze, ba ez dao konbinaziñoik, ez zeuan, ta ba bueno, oiñez". Ta "bueno, bueno, sartu zaittezte". Eurak jeitsi kotxetik, eta gu sartu kotxian, eta eurak oiñez, eta gu etorri giñan Donostiara. Bajau giñan Donos(tian) , behian, kalle San Martiñea allau, eta bestiak ez dakit ze kaletan zeren, eta juan giñan etxera eta ate guztiak itxitta. Eta gero, ba dihar ein biher, eta lelengo zerai, serenuai. Serenuak eukitzen zeban atian giltzia. Serenuai dihar ein bihar, ta serenuan billa, bueno, ibili giñan... pasau giñuan puska bat, larrittasun puska bat be bai e? Ta gero, etxera juan giñanian, ba tia hasarre... bueno... 
Ilea apaintzen
Garitano Elkoroiribe, Maritxu
Baiña guk keba! , juten giñustanan, han bide baztarren baten egongo zonan ganu hanka-arkan bat en ura, eta telia eindda eukitzen jonan harek, eta putz eiñ, kendu haura, eta orratzixoi eta gantxuok eta eruen eta batak bestiai illiak atondu. Orduan ez zonan egoten oingo moduko pelukerixara ta. Bai, ezta jun biha danik be. Ipiñi eta gu prest. Gero buruko paiñolua erabiltten giñunan beti basuan. Bueno! , buruko paiñeluoi jantzi gaiñien eta gu prest lanerako, aittak siestia eitten ebanerako gu pelukerixako bueltia eindda. Gero ekiñaldi bat eiñ han eta erromeixarako, Anguzarrera erremeixara juteko prest. 
Bizikleta oparitu ziotenean egindako bueltak
Garitano Elkoroiribe, Maritxu
-Gero beste bat zonan, bueno, horrek danok baiño lehenao bizikletan. Bizikletia neri erregalau jostenen. Nere modukoik ezta ezta Euskal Herrixan ezeze Espaiñia guztian be nire modukoik! Ni be banintzonan ba, lebaduria bihar izeten jonan amak labesua eitteko ta. "Ekarri lebaduria" ta. Lebaduratara ba San Antoniora jun bihar, honutzauan ez zonan egoten eta. Zer eta ahaztu. Ahaztu ez, laga. Jun etxera eta "lebaduria ahaztu jata, ama". "Baiña lebaduria, azkarrixa ein biha neban-a, biha neban labesua eitteko". "Segiduan ekarrikot". Neu nintzonan, liberdi enintzonan, e; flakiao ta, hartu bizikletia ta goittik behera. Pixu gehixao bizikletiak neuk baiño. Eta haura hartu Gaittaon eta ni bajatzen nintzonan ba goittik behera jota aide! (... ) behera, batian bixkarrien eta bestian zerien. Eta bajau eta San Antonion lebaduria eta Barrutiraiño. 
- Nun dao Barruti? 
- Barruti? Han San Juanerako galeperren zera badao ba, ba haura baiño lehentxuao. Lehenaoko irin-abrikia edo eztakin nun daon? Dimasen-a zera, haretxen segidan. Da pentsain, zeretik San Antoniotik bizikletan haraiñotxe. 
Eta ni etorritta najan Mekolalde ondoraiño. Eta itturrixan ura eran da etxera eguardixan, eta ama azkarrixai begira. 
Da baiña aidian eiñ, e! Nik bizikletan zenbat errekau! Ene! Denporia neban, aittak "oin siesta puxkat eiñ, bazkalostien puxkat etzantxo bat, etzantxo bat!! Haura ezkutatzen zanian bizikleta garbitzen, trapu danak bizikletan. 
Eneee! 
Bizikletan ibiltzeagatik jertsea hondatu
Garitano Elkoroiribe, Maritxu
-Beste baten, artien nik enaukanan bizikletaik, eta pentsau dou neska-aztiok bizikletak alkilau eta Oñetira. Altos Hornosen egoten zonan alkilerra, hoixe, Barrena. Oin be Barrenak neri sekulako saludua eitten jostan; eske, enee! , gu giñustanan, bueno. Eta bizikletok eta. Etxakiñat ba, atsalde guztia pezeta bi edo. Hartu bizikletioi eta jun gaittun. 
Eta orduantxe guk Luisitak eta bixok jersiak ein barrixak, San Antonioko zerian gaiñera, Mikeletianian edo einddakuak, polittak jertsiak. Eta nik, ama siestan eta hartu jerseik onenoi da lotu manibelian eta jun gaittun. Da claro, beste bat nere intimia zonan, Aldai-txeberrikua, zerian bizi don, Bitorixan, eta harek be etxakiñan ondo bizikletan. Klaro, noizian behin kotxe bat pasatzen zonan karreteran, ez oingo moduan, bagoianaz Zubillagatik gora, eta Zubillagatik gora bagoianaz eta jarri don haura aurrian. Eta kotxe bat, bli tta, jarri da aurrian eta ostientzekuak haren ondoren karabanan, eta haura hasi don esiak eitten, dizt, dizt, noiz jausiko, ez jausiko, neri haren erruberan trabatzen jatan nere erruberia, nahasten gaittun eta bixok lurrera. Eta zer eta nere jersioi etxatan ba dana grastu han. Haura penia! , haura penia! Gero Lusitai: "zela baiña! " ta. 
Ezer gertatu ez balitz bezala jokatzen
Garitano Elkoroiribe, Maritxu
-Gero, pentsain, angorina edo puxkat zera jaukanen, ama siestan zan bittartian garbittu hurrengo egunian. Baiña kanpuan esegitzia be amak ikusi eztaixen ganbaran. Han sikatzen jersioi, noizko sikatuko ete zonan han. Eta han siketzen baiña mantxia, geratu jakonan grasa, klaro, bizikletian grasa. Badakin ze ein gontsan, etara illiak hola beste danian eta han ipiñi ama konturau ezteiñ. Baiña gure ama be ez zonan tontia, eta: "Zer jaukan horrek jerse horrek? " "Honek ezebez". Bai, ze, horrek ze jaukan? Ze jaukan? Auskalo zeekin gaiñea guk garbittu be, Chimbo eta ostientzeko jaboe danekin izengo zonan garbitzioi tta. Zihero tupiduta dana, inguruko illiok etara ta han ipini tta. Ta bizikletan etorteko gauza ez Juliña, eta haren beste basarriko gizon bat etorri, desmontau bizikletia, trena pasatzen zan orduantxe, eta trenian haura bialdu Altos Hornosera, artien trenerako denpora asko euen, Altos Hornosen beste batek urten bihar hari. Han ez, San Pruenzion, San Pruenzion ein bihar trasbordua, pentsaiñ. Eta han ganbixatzeko, San Pruenzion ganbixatzeko han baten bat egon dailla, harek errubedok eta manibelok eta danok desmontauta dittuela trenian, eta bi edo hiru gu aurrera, jota emonala guztian, beste horrenbeste pasatzeko denporaz San Pruenziora, trena etorri baiño lehen, artian trenerako han denporaz geratu zien Zubillan. Han geratu zienak harek trenera sartu eraiñ bizikleta zarroi, eta gero gu San Prudentzion zaiñ berriz etaratzeko, eta beste trenian, Bergararako trenian sartu eta berriz Altos Hornosera emonala guztian hari bizikletok etaratzeko. Enee! , haura jerse haura! Baiña pena bat eta! Eta Luixita ta bixok, e. Guk bixok pasatzen giñustanan baiña, baiña... , batak bestiai ama ez enteratzeko, baiña ez zonan tontia, mekatxis la porra. Eske hari koittauai kostauko jakonan haura jertse haura. 
Baiña neuk hoixe, dotore ibilttia nahi tta, Paskuetarako eukitzen jittunan jerse dotoriok eta. Han ibiltzeko ez, baiña, honbre. Manibelien han txintxiliz graziosua izengo zonan eta, nere jertsioi dana grastuta baiña gero harek batu, montonau, disimulatzen. Ene! Ni harekin bizikleta harekin ibili nintzonan, bueno, ezta erregeik be ez. 
Eskolako andereñoa eta haren alaba
Garitano Elkoroiribe, Maritxu
-Gu San Kristobalen ibili giñustanan eskolan, eta maistria zonan Tomasa, gaiñera, edadetua zonan, ama-labak bizi zittunan, alabia, badakin, Pilar, nere madrinia; alabia ibiltzen zonan etxeik etxe, josten. Da bera bakarrik egoten zonan ama, klaro, alabia juten zonan basarrira eta han eitten jonan jatorduok eta zerak eta ama bakarrik. Gero Angiozartik bajatzen zonan korreua, Iruingua, oin be bizikon haura andra haura, kaballuakin eta karro batekin-a. 
Eta Angiozarko kartok eta ostientzeko errekauok harek ekarten jittunan Angiozarrerako. Eta gure maistriak be errekaun bat eukanian urtetzen jotsanan, bajakiñan gutxi gorabehera ze ordutan bajatzen zan, urtetzen jotsanan, emuten jotsanan errekauoi, eta gero atzera behetik goruzkuen diar eitten jonan: "Tomasaaa! ", "Han, korreua", ta banoia. Juten zan, eta, klaro, hartzen jonan errekauoi, baiña gero barriketan egoten zonan puxkan baten, segiduan ez zonan etorten. Zeoze senittarteko etxakiñat ez zien harek. 
Ikaskide bihurri baten abenturak
Garitano Elkoroiribe, Maritxu
Eta Silbestre bat bazonan, ene! Silbestre, laster urtengo jonan. Harek atian urten orduko Silbestre bajoianan, aire! 
Edo keixia edo melokotoia edo sagarra edo zeoze baldin bajaonan, hartara, keixa arbolara ixotzen zonan, bueno! 
Besteik ez haren modukoik. Segittuan zonan keixa puntan. "Silbestre, neretako be ekarri, e! , neri be bai, e! " Ekarriko jittunan, eskuok, poltsikuok, kolkuok, dana beteta. Eta gero maistria zaittu bihar izeten giñunan eta, "Silbestre, badator, badator! " , diar baten. Eta maistriak jaukanan gorra, bueno, haundixa. Bestela Sustraitzatik be entzungo jittunen gure diarrak. Etorten zonan. Batzutan maistria igual bittartian sartu bera baiño lehenao. Eta gero maistria juten zonan gora, goixan jeukanen habitaziñuak, eskilleretan gora trastiak lagatzera edo errekauok, eta bestiak jaukanen giltza-ulo bat, atian jeukanen giltza-ulo bat gure bentania baiño haundixaua, eta handik begira jartzen zonan hola, eta maistria gora juten zanian, ra! , sartu ta ekarten joskunan ba eskola danandako, keixia baldin bazan, okana baldin bazan. Gure Beitzibarko tio Asentzionak eta keixak eta. Baiña zelako keixak! Puf! Adarrak eta! Haura? 
Bueno! 
Komunerako bidaiak
Garitano Elkoroiribe, Maritxu
Gero beste bat zonan, komuna bertan jaon, oin be han jan eta. Baiña gu sekula ez giñustanan komunera juten, han etxoskunan lagatzen. Gu eta gure aurrekuak be ez zittunan jungo, eta kitto. Dana euskeraz eitten giñunan baiña hauraxe permisua eskatzia geunkanan, erderaz izengo zonan edo. Etxakiñat ze izengo zan. "Por ustel" esaten giñunan, "Me permite usted" izengo zonan igual, baiña ba hoixe. Gero maistriak esaten joskunan, "vete! ". Bueno, urtetzen giñunan geure eginkizunak eittera eta han sasin baten, sasi kontran baten, edo errekatxuan ziher eta. Ba, neskak bastante zer etorten giñustanan, baiña mutikuak, mutikuak juten zittunan, eukitzen jonen apixan bat ikusi biharrekua, edo beste zeozer. Geratu bez. Harek noizko eskolaratu. Eta hala besten batek, "tardatzen jok ba harek", eta berak be eskatu. "Porrustel", eta "Vete. Haura be ezta etorri oinddio, haura nun ete da" ta. Adios, orduantxe akordau han falta dala baten bat. Da jun da bixak igual juntau eta apixak bila igual, Elizburu esaten jakon han Elkoroneko zerak eta, handik buelta jakitten eben apixan bat, harek ikusi tta, lumatuta daren txorikumak edo zerak eta, eskolako jiria. Gure eskolia holakotxe zerak. 
Fruta gutizi moduan erosten
Garitano Elkoroiribe, Maritxu
- Ta iñoiz hola e? Errial bikua ta geunkanian ta eostea. Errial biren azeitunak eta, ta holako eskutakadatxo bat emoten joskunan ta. Ta geo beste bat ibiltzen zonan gizon bat, karro bat, ta erabiltten hittunan hola, kanpasotxo batzuk: batien mandarinak, bestien piku-asak, bestien zeak, naanjak, ta saltzen ibiltzen zonan. "Fruteeeero! " diar eindda, Altos Hornosen, han pasatzen zonan ta. Gu eskolatik urtetzen giñuanian edo, txakurraundin bat edo bi edo baldin bagauzkanan, "una naranja de dos perras" ta ze ba txikixenen bat edo emoten oskunan, ba klaro, kilua izengo zonan igual pezetia edo, pezeta bi edo. Zea, han ezin hasi kalkulatzen harek zenbat balio daben. Eta han tartien hartuko jonan txikitxo bat, eta horixe emongo, emoten oskunan, ta bueno... haura gozua izeten zonan. Jo! Dirua falta baiña, behintzat naanjia janda! Jo! Piku-asak eta. 
Santa Cruz apaizaren pasadizoa Elorregi auzoan
Altuna Egidazu, Felipe
- Bueno. Esan dau Kortatxo arrua edo berak esaten dabela. 
- Errekiai? 
- Honi. Kortatxo arrua hau. 
- Hemen gehixao badao basoik edo? 
- Bueno, errekatxuak... [hemen dao errekatxua]... Mokorroste. Mokorroste. Hemen dauen tontorra da, hau tontorrau. Hemen guk esan izen dotsau Mokorrosteko errekatxua. Gero... 
- Alde honek [...]. 
- Beste bat -egon, e-hemen dauena, hau, hauxe, [hau zuluau] , Urasketa. Zeatik eze hemen lehen egon zan... 
[...] oin hemendik dao bidia, baiña lehen izen zan [hemenditxik ingurutik] lehengo "camino real" edo esaten jakona, lehen hemen goittik egon zan. Eta hemen egon zien ur-ska batzuk. Justu-ustuen ezautu nauen lehenau, ba, zaldixek, zera, kotxiek, zaldixek... zaldixendako, ura erateko leku bat. [Hemen egon zan gauza] zer bat: hori, Santa Cruzek zerak... liberalak hor harrapautako zera... hamen... [segundan edo hartutako moskete] pilla bat Donostia aldera [zekartzela] hemen harrapau zittuen Santa Cruzek eta danak hartu ta Kanpazarrera ihes ein. Hori izen zan hementxe, hemen [kamiñuen] tontortxuen, hemendik pasadan. 
Emakumearen bizimodua baserrian
Agirre Elkoroiturbe, Mercedes
- Emakumiak, orduan, gazterik hilgo ziran... hainbeste ume euki, hainbeste lan... 
- Bueno...! Emoten eben nik oin daukaten beste urte berrogeta hamar urtekin bai, gitxiaokin. [Gaztiak...] erak baiño. 
Holaxe. Gero, hagiñik be ez, buruko [emendixa] jantzitta, erropa luze-uze gona haundi batzuk, beste... txabria edo esaten jako, beste amantal haundi bat. Bueno... zaharrao emon ez ba? Horixe! Zaharra? Hauraxe zaharra! Gero alimentua bapez...! Esnia ta artua ta zerak baiña, batzutan beste gauza bat jateko gogua [be ona eitten da] ta falta haura dana. 
- Umia euki ta... 
- Bai, umiak -... haren saldia... 
- Bai, haren saldia [geiñera] kendu ta gizonak hegaztixa. Bai, "ume bat ein leikek eta ez dakit zer ein leikek eta... 
[hartik bera]! Lan edarra dok haura! " Umia eukitzia zer dan ez daki. 
- Orduan ez zan baloratzen hori. 
- Ezta figurarik be e! Bueno...! Gizonak ezta pentsau haura padeziduta eitten zanik be! Bueno... Bai. Emakumiek gorrixak ikusittakuek zien ta hil be eitten zien asko geiñera. Hil. Hil asko. 
- Normala, ez zien ba hilko? Haren gorputzak hartuko zeben egurtua! 
- Bueno...! Horixe egurtua! Bai horixe! Ta halaxe bizi izen zan ba orduen jentia. 
- Umia eittetik umia eittera segittuan. 
- Bai ba! Urte bigarrengo barrixa. Haura hazten danian beste bat barrixa, hurrengo beste bat barrixa. [Oregin] be hamabost edo izen zien. Hamabost ume. 
- Hamabost, esan errez eitten da baiña... 
- Sei edo hil zien. Ta artian be juntau-untau jutia komeni gizonorri ta atsua aspertuta, leporaiño berakin! 
- Ez zan ba egongo? 
- Aber ba! Holaxe mundua. Lehengo... zibilizaziñorik be ez bihar danik ta... 
- Orduan, oingo ipuiñak, gizonak andriari lagundu ta... ipuin horrek ezta... 
- Bueno...! Ezta pentsau be holako gauzarik! Gizonak ez zeben eitten orduen han ezebe etxeko jiran. Ta geiñera bestiak eitten dabena apreziau ez! Haura berez eitten zalakuen! [... holaxe bizi izen zien...] Gaur basarrixan don dare danak, don! Bai. Andrak be manejatzen dabe beste estilo batera ta gauziakin dirua hartzen dabe geiñera. Esniakin, arrautziakin, klase danakin diru asko hartzen dabe ta manejau egitten dira hobeto. Ta orduen gizonak hemen [Itturgaitteko] ta honek esaten zeben: bildotsak saldu, [bildotsen] dirua gizonak, ganauak saltzen bazian gizonak harek diruak ta andrak esne puskiakin ta arrautziakin hartzen ebenakin ibili deittiela. Etxeko nezesidadiak harek handik ein [deittela]. Holaxe. 
Gizonezkoaren jarrera emakumearekiko
Agirre Elkoroiturbe, Mercedes
- Ta egurra emotailliak bazian gizonak? 
- Ez dakit nik egurra... ni ez naiz hainbeste akordatzen, baiña borondate haundirik ez. Ez zeben pentsatzen, andriak eitten baeban lanik ez zeben apreziatzen. Haura, balorerik ez zotsen emoten hari. Ta umia eittia ta umia haztia, ba, ezebe ez zalakuen. Bai. Ta ez die horrek hola e! 
- Umiekin ze tratu eukitzen zeben? Zaintzen zeben umia edo...? 
- Bai, bai. Zeoze zaintzen zan orduen umia. Garbittu ta bere gauzak eitten jakon ta... 
- Bai, baiña gizonak ezebez... 
- Gizonak ezta ikuturik be! Gizonak ez zotsan umiari... 
- Pixkat koskortu arte kasorik be ez... 
- Ez, kasorik ez. Gero zeoze, altzuan euki edo, kontu batzuk esan umiari. Eitten jakuena, beste batzuk beittu be ez igual, baiña bueno, jenerala... beria dau ta. Ezta? Baiña, holaxe. Eulixak jaten basarrixan umiek. Eulixak jaten. 
Eulixa zan, baiña... baztarra guztiek, hola, txoko guztiek euli beltzez bete-ete [einda]. Umiek dana musutik ziher eulixak janaz. Ta andrak lana besterik ez zeben eukitzen ta banastan baten ipini umia ta lanera! Edo garbiketia ein edo etxeko zeoze ein edo... sorora erunda hantxe ipinitta be bai ta, danera eitten eben. 
- Lehengo bizimodua negargarrixa... 
- Negargarrixa, negargarrixa. 
Antzinako bizimodua baserrietan
Gantxegi Iturbe, Hilari
- Ni Bergaran egon nitzala, berrogeta hamazazpi urte, tabernan [Paldaiñien, Paladaitxonien]. Ta telefonua ez zan egongo Bergaran sei lekutan baiño gehixao, Bergara danien. Aiuntamentuen, edo juzgauan edo hortxe, goiko kondiek eta beheko kondiek, ta hau, Don [Eladio] , gure uezaba... Gitxi telefonuek, e! Oso! Bai. 
- Publikuak gehitxuau... 
- Publikuak ez dakit, baiña etxetan, e! Etxetan gitxi. 
- Partikularrian bai. 
- Partikularrien gitxi! Horretxek aberats haundixok besterik ez zeukan e. 
- Bai, oin dala horrenbeste urte... 
- Berrogeta hamazazpi urte! 
- Ez zan egongo telefono asko ez... 
- Ez, ez, ez. Ez euan. Ta oin pentseizu, nun ez dao ixa? Ixa danien. Ze gauzak ezautzen [...] geuk. Geuk e! Hori. 
Neuk esaten dot, e! 
- Zeuek badakazue hemen? 
- Telefonua? Bai. Badaukau. Ta gero [...] Eneee! Ene, ene, enee! 
Sasoi batean telefonoa non zegoen Bergaran
Gantxegi Iturbe, Hilari
- Aldaketa edarra ikusiko ziñuela zuen...? 
- Enee, ene, ene! Nik ze esango dotsut, ba? Nik ze esango dotsut, ba? Gure uezaba zan, etxian uezaba zan Etxehaundikua, Don [Eladio]. Familixia. Hori hor dao palaziua oin be, Santa Mariñako zubixan onduan daon palazio haundi hori. Haretxen [...] giñan gu. Eta gurien esaten eben, ba, juten zanian edo oilluakin edo bisittiakin... edo... oilluakin edo errentiakin edo juten zienian, ba, eskillara-uruan emoten ei eben arrautza bi ta baso txiki bat bete ardau eta ogixa. Ogi biguna. [Txitxiak labe-ua ein] ta etxeko ogixa. Ta haura haundixa! Ta esaten ebela mirebiok ardaua, hau, honek mahastixak dauzke Naparruan, eronak. Ta hango mahatsakin einddakuak, eron etxeko ardaua da. Ardau gorri-orrixa, esaten eben. Basotxo bat ardaukin arrautza bi prijiduta. Bai. 
- Orduko aberatsak... 
- Bai. Gero eruten zian, ba, burdin-gurra, burdin-ketza eta gabon aurrien garixa, ez dakit zenbat anega. Ez dakit nik horixe; hogeta zortzi anega edo hogeta sei edo esaten eben. 
Inguruko auzokoekin harreman handia
Gantxegi Iturbe, Hilari
- Eta ze... ardixan tresneri zela esaten jakue? 
- Ardixa, ardixa, ba, maietzian, hortxe, maietzian sei-azpixan, ba, mendira. 
- Mendira ya... 
- Mendira jaso. 
- Bildotsak kendu ta... 
- Bai, bai. Ala! 
- Bildotsak okelatarako edo zetarako...? Nora saltzen zan? 
- Bai, bai. Holaxe, bildots-atzailliak errebenderei ta bai, orduan be bai errebenderia. Ta ni txikixa nintzala gaiñera kotxeduna etorten ei zan, karroduna, Osintxura. Oseake, martizten atsaldia edo eguen atsaldia edo eta bildotsak daukanak daukana haritxi [eruen]. Eta haretxek pagatzen ebana hartu ta etxera. Hori gero ez. Gero, ya nik ezautu neban, nere aitta pastoria zela zan ta beti Arrate baillian zela egoten zan, harek Eibarren saltzen zittuan ta Eibarrera martxia. Kanbixau ein zan, baiña ni jaixo nintzan inguruan, artian bildots-atzaillia Osintxura. Hemen. Ta beste lekutan be bai halaxe fango zien. Ta karruekin etorten ei zien ta, ba, haretxek pagatzen ebana hartu, ta emoten ebana, ta etxera. Astuak bildotsak ibiltzeko ta bestela bizkarra. 
Gaixotasun batzuen sendabideak
Unamuno Mujika, Benita
- Karakolen zera bai entzun... Kukurruko eztulakin ta karakolen mokua zana ona ta... Bueno, geuk ez... 
- Bai, jarabia, jarabia etara karakolen zerakin. 
- Haura geuk ez giñuan [zertu]. 
- Gu egon giñan sei anai-rreba batera kukurruko eztulakin. Ta anai gaztena Antzuolan bizi danak hiru hillebete [zeuzken] , ezta? Ta bueno! Haura ez dakit zela salbau be in zan, e? Gu be... bueno, [haundixak] ez, baiña haura eztulka hasten zanien, e, ohian baldin baeuan, bueno! Jo-a jaso eitten giñuen, e! [Ze] sarrittan, bueno! Bueltau eziña, e! Ta orduan, artian bakunau barik egongo giñen gu. Orduen bakunaik be ez zan horren kontra... Oin, ba, bai, baiña... Sei batera, e! 
- Gu egon giñan lau batera [... kin] , lau: bi lehengusu eta gu beste bi. 
- Hori, zera... elgorrixa? 
- Bai. 
- Baiña kukurruko eztula txarraua da. Zuek, ba, elgorrixa hori bero-erotan konserbau eta hori. Baiña kukurruko eztula, ba, eztula da, ta bueltau ezindako eztula. Ta estu gure [...]. 
- Hola hil be itten zian kukurruko eztulakin... 
- Bai, bai. 
San Pedro bezperako ohiturak
Gallastegi, Sotera
-(San Pedro bezperan) ohitturia izeten zan, aparteko gauza bat jentian artian: poza. Eta gero illuntzian Salbia. Eta Salberako etorten zien kriau eta kriada zeren danak eta eren etxetara. Eta han eren ongietorrixak eiñ alkarri ta gero Salbera. Ta Salbetik ertendakuan, ba egoten zan pasakallia kale danetati, hasi San Pedro kalian. Ez, Beko Plazan uste dot, eta gero Bidekutzera. Eta Bidekutzian bi, "toketak" esaten gontsan, e, bi pieza, "toketak" zien orduan, bi toketa. Eta gero Goiko Plazara, ta Goiko Plazatik kuartelera; Azkonaneko aurrian beste bi pieza. 
- Jentiak dantzan eitten zeban? 
- Hoixe, hoixe eitten zebala dantzan! 
- Jente asko egoten zan? 
- Asko. 
- Harek bai jaixak! 
- Harek bai. Haretxek zien jaixak, eta alegriak gaiñera, e, alegriak. Eta gero akabatzen zan haura plazan, da han be eiñ beste ipursalto batzuk eta tira, konforme danok, eta danok saludau, eta urtebetian ikusi barik gendenok be bai danok eta, danok pozik. 
- Anbiente ona, ezta? 
- Ona, ona anbientia. Etzeuan han burrukaik eta. Eta gero San Pedro egunian, ba lelengo izeten zan danboliña, kaleik kale; goizian, e, diania, eta gero bandiak eitten zeban rekorridua. Gero meza nausittara. Meza nausittara joaten zan aiuntamentua "en corporacion", esaten zan bezelaxe. "En corporacion", danok, e, aiuntamentua. Eta gero, meza nausixa akabatzen zanerako bandia egoten zan elizpian, eta aiuntamentu danakin, aiuntamentukuekin danak aiuntamentura. Eta handik eitten zeben luntxa. Eta gero konziertua, baiña konzertu haundixa, e, bandiana. 
- Goiko Plazan? 
- Behekuan, Beheko Plazan. 
- Egon zan ba urte batzuk Goiko Plazan be joten zebena. Etza akordatzen bandiak zela joten zeban? 
- Atsaldian-a bai. 
- Konziertua Beheko Plazan? 
- Konziertua beti Beheko Plazan jo izen da. Eta halaxe, ederki pasatzen zan orduan. Hurrengo eguna. 
- Atsaldian erromeixia? 
- Atsaldian erromeixia, haura San Pedro kalian, e. 
- Goiko Plazan, ez? 
- Goiko Plazan, baiña gure kalian be ein bihar izeten zan pasiaria. Pasiadak, handik pasau eta Goiko Plazara. Eta Goiko Plazan bi pieza ero eiñ eta berriz gure kaletik atzera Goiko Plazara. Ta holaxe. Gabian be igual. 
San Pedro eguneko erromeria
Gallastegi, Sotera
-Erromeixia San Pedro kale alderutz orduan? 
- Bai. 
- Eta ze joten zeben, trikitixia ala agarraua be bai edo zer? 
- Hiru soiñu-enero egoten zien. 
- Dultzaiñia be egongo zan, ezta? 
- Dultzaiñia be bai, dultzaiñia zereko aurrian, juzgauko aurrian egoten zan, eta panderua ta horrek oin batzokixa dauan aurrian. Eta juzgauan, goixan, gaur eztakitt zela dauan, eskillarak igo ta terreplen haretan bandia -Goixan? 
- Goixan bandia. Eta gu danok behian dantzan. 
- Ze ederki. 
- Edarki jiratzen giñan. 
San Marzialgo erromeria
Gallastegi, Sotera
-Horraittio ezta galdu oinddio hoixe kostunbrioi, oin be aurreskua eitten dabe ta. 
- Eingo dabe. (San Martzialdik) handik bajadia, han iluntzira arte ero ibili tta. Bajadia ta. Mutillakin baldin bazan "de brazete" Satamaiñaraiño. Da Santamaiñan atso pilla haundi bat begira, eta, ja! , mutillakin jatxi giñala etxekuei kontauko ete dotsen billurrakin, laga mutillai besotik eta... 
- Suelto? 
- Suelto. 
- Bakarrik bajatzen zienak be ez zan ba holako zera izaten ez, han ez zan ba kostunbria mutillekin bajatzia? 
- Orduan bai. Sekula bada ta San Martzialdik bai. 
- Mutillak be zaiñ egoten zien egun hori aillegatzeko neskei oratzeko ta. Roskillak eta ugari salduko zien han, e. Eta haura, "agua de limon" saltzera juten zana? 
- Uuu! , Agua de limon! Halakotxe hojaletazko pote bat tapiakin, tapa haundi batekin, limoi azal batekin uda guztia. Bi bolau sartu erekin batera, bai, eraiñ-eraiñ-eraiñ-eraiñ eiñ, haura gastatzen zanian, benga agua! Bete. Haura gastatzen zan? Berriz bete. Beti irabazixan zeuan. 
- Haretxek negoziua segurua. 
- Bai. 
- Danak baso batetik eraten. 
- Danok. Ta zain gaiñera. 
- Txandan. 
- Txandan. Bost xentimo pagau haura ta, tira, agua bolaua eran giñuala ta. 
- Ze euko ete zeban harek azkenerako. Uda guztia bi limoi bueltaka. Jentia pozik hauraxe eranda. 
- Pozik, San Marzialen ura bolauakin eran giñuala ta hola. Eta bolaua zerian, Larrañaganeko dendan ero ta; limoia be bai nunbaitten. 
- Haura zela izeten zan, mutillak konbidatzen zeben haura? 
- Jeneralian. Toketa bat dantzan eiñ dda; haura emoten zebana grandia zan. 
- Esplendidua. 
San Marzial
Gallastegi, Sotera
-Gero plazan erromeixia, ezta, bajatutakuan? 
- Bajautakuan plazan. Eta gero ba mutillak baldin bazeukan pastelerixara. Orduan heladuak etzeban hainbeste zer. 
Kafia, kafia hartzera. Merkiaua zalako ero. 
- Kostunbria ero, kostunbria izengo zan. 
- Eta haura zana mutxo! 
- Kafia hartzera, e? Orduan San Marzialen "agua de limon" pagau eta gero kafia pagatzen zebana, jo, ez zan edozer gauza izango. 
- Mutxo, haundixa haura. 
- Esplendidua haura. 
- Bai. 
- Da gero ze ordutarako etxera? 
- Segiduan. Hamarretarako bai behintzat, nola ta nahi be. 
- Danok erretirauta ia. 
- Bai. 
- Orduan akabau eitten zan dana hamarrak ingururako? 
- Dana akabatzen zan, dana. 
- Jo, ze ederki. 
Abereen inguruko kontuak; lexikoa
Agirre Elkoroiturbe, Mercedes
- Zuk ardixak eukittakua orduan badaukazu [hemen goguan]... 
- Bai, bai. Denpora gutxixen egon zien baiña akordatzen naiz. 
- Ze artalde zan, haundixa? 
- Ez. Zela egongo zan ba artalde haundixa? [Mekoleta] bixetan ardixak, gurien ardixak, [Azkorta] bixetan ardixak, [Lau... n] ardixak. Ze jan ta...? Ni akordatzen naiz zela egon zien, baiña denpora gitxixen egon zien gurien ardixak. 
- Ganauzalia zuek jenerala... 
- Ganauzalie gure aitta zan. Ganaua, harek kaso eingo otsan...! Eta ganau zeren bat baeukan, zerien, gizentzen edo [egunero hola ein...] ile zaharra juten jakon ta hari [ahal dittuanak sartzen] -ta ibiltten zan gizajua! 
- Ze emoten jakon orduan ganauari? Arbixa-a orduan bazien? 
- Bai. 
- Arbixa ta erremolatxia ta bai? 
- Ez, erremolatxia ez. 
- Gerokua da orduan... 
- Gerotxuaukua da erremolatxia. Arbixa bai. Arbi asko eitten zan orduen. Horixe! Arbixa bai. Ta babia beti emoten gontsen ganaueri e! Beti babia. Baba beltza, e? Zakukadia ekarten giñun. Ba, hiru duro ta erdi, lau be bai, zakua kostatzen zan. 
- Pentsurik...? Bueno, pentsua, pentsua... 
- Pentsu gitxi. 
- Pentsuan ordezkua babia... 
- Babia. Babia emoten gontsen beti. Behi esneduneri ta beti, baba puskat beti. 
- Harek nausi... 
- Nausi... ibilli, ibilli. 
- Ta bedarra, bedarrondua asko [ez ziñuen eukiko...] 
- Ez, bedarrondorik ez dakit nik egoten zan be. Ez dakit nik, bedarrondua, gauza haundirik ez. 
- Ta neguan arbixa ta zera... 
- Lastua, lastua egoten zan orduan asko. Bedarrondorik ez, baiña lastua asko. Bai, lastua. Ta lastua emoten jakon. 
Ganaueri lastua. Makiña bat [...] eban gure aittak [ohera juteko]. 
- Ez zian ehun erraldekuak egongo, e? 
- Bee! Ez dakit nik zelakuak egoten zien. Ahalegiña eitten jakon, ha oso ganauzalia zan ta ganauari ondo kaso eitten otsan baiña... Ferixan-a, txahalak erosi ta saldu ta danak eitten zittuen harek! Bai. Ez zeukan bape eskolarik baiña ez zeukan burua txarra harek! Bueno, orduko kontua etaratzia ezebe ez zan, hutsa dirun gorabeherak zien danak eta. 
- Ta ganauari zela izena emoten jakon? Bigantxa ta horrek... 
- Bigantxia ta txahal izkua, bigantxia, behixa, idixa... Holaxe esaten jakuen. 
- Bigantxia ta biaia, bixak... 
- Bat dia, bat dia. Bigantxia da txikixaua, ta haunditxuauari esaten jako bieia. Porejenplo, [txahal] txiki bat bigantxia edo txahal izkua da... Bueno, ta haura bigantxa haura haundi eitten danian, haundixa danian, bieia esaten jako. 
Neska txikixa ta haundixari esaten jakon estilora. Igual-gual. 
- Neskatillia ta neskia. 
- Bai, hori da. Holaxe da. 
Osintxuko soinujolea
Agirre Elkoroiturbe, Anizeta
Eta dantzan eitteko ta, ze izaten zan, soiñua ero? Soiñua, bai. Osintxun soiñujolia zan Irurri esateotsen bat; azi zan zerien, au Martxiel baakizu, Elizaondo, aren andriak, aren amak aziban, Irurri esateotsen bat; filarmonikia jote eban; ta gero nik eztakitt nora zan aura, sekula geixao nora danik... Ezan etxekua e, errikua ero... Herri-emia? Bai; eta gero zea, Piston esate jakona, zea, Anjel, sakristaua, aura soiñujolia, da bestela panderuakiñ bakarrik, be iguel... 
Eta ahoko soiñuik? Eta ahoko kittarria? Ez ez ez, filarmonikia bez; eskukua, akordeon. 
Arreoa gurdi dotorean
Elkoroiribe Lizarralde, Juana
-Arriua ze izeten zan? (... ) 
- Arriuoi makiña bat bider ikusitta gare. Honenbeste izarak eta. (... ) Arriua botatzen. Honenbeste, hasaura bat eta bi tta; izarak honenbeste ta. Kamixak hainbeste ta, bestia ta. Beste bat soiñian eukiko dau. Ikusi ein bihako jako daukan edo ez. Hurrengo beste batek. Ikusi ein bihako da daukan ala ez. Broman pasau holaxe. 
- Beste bat aldian ibilliko dau ta. Horrek izengo zien txistiak. 
- Zuk zeuk ekarri ziñuan arriua? 
- Arriua edo. 
- Lehen antziñan eitten zan moduan burdixakin da. 
- Burdixakin makilan goruan ipinitta, kerrua batuta goruan, goenkaldian partikako zerian, goruetako bere ardatza ta zerakin, (... ) bestian sartuta ta arriuoi egoten zan. Burdixa berriz irrintzariakin soiñua juaz ipiñi jaboia edo, intxaurran eztakit zer, zeozer irrintzia etaratzekua, riiin! , soiñua arriuakin. Irixen aurrian beste bat eta atzian goruakin eta andria edo zera, goruetako makilliakin gertu. Gorua izeten zan. 
- Han bistan joaten bazan, dotoria nahi izango zan? 
- Jantzitta ohia edo, jantzittako moduan, eta partikan puntan gorua ta. Aurrekaldian goru-xapelakin eta danakin ipinitta goruoi tta. Burdixoi irrintzia juaz da. Karreterua halaxe jantzitta, dotore jantzitta, bere brusa edo zerakin da, basarrittar edo baiña dotore; orduan tokatzen zan moduan dotore. Oin traje bestelakuakin jentia ibiltten dan moduan, jaiko amantala eta asteko amantala, astegunerako maunezko edo bestelakua eta pallekazko festoiekin eta amantalak erabiltzen giñuzen, jaiko amantalak. 
- Harizkuak? 
- Telia igual baiña festoiak ipinitta ta. 
- Zeuk eindda. 
- Etxian eindda be bai tta makiñan be bai tta. Amantalak pallekazkuak, jaiko amantalak eta bestela maunezkuak. 
Maunezkuak berriz amaatala haundixa izeten zan, holako formarik eta barekua. Amantala. 
Arando taberna
Barrenetxea-Arando Azkargorta, Erritxe; Barrenetxea-Arando Azkargorta, Gotzon; Barrenetxea-Arando
- Tabernia, zeuen tabernia, famosua izango zan, ez, Bergara guztian? 
- Bai, epoka baten bai, zegaittik eze zer haundixa zeon, hartu-mona jentiakin ta... 
- "Batzoki txikixa" be esaten zotsen. 
- "Batzoki txikixa", lehenengo... Bai, abertzaliak danak juntatzen zian zera. 
- Eta zelan da kontu hori? 
- [...] haretxek izengo zien. 
- Pixkat tabernian historixia badakizue? Zeiñek zabaldu zeban edo...? 
- Ez. Oseake, gure osabiak hartu zebanian, beste batzuei hartu zotsen, baiña ez dakit harek lehelenguak zien ala... 
Ez. Baiña Arando gu gara, oseake, bestiek ez zeuken izen hori, e? Arandonekuak. 
- Oseake, tabernia... 
- Barrenetxea-rando nola apelidua zan, ba, gero, ba, Arando ta Arando ta... 
Bittor Sarasketa eskopetagina
Linazisoro Lazpiur, Javier
-Gero ba halaxe, halaxe hasi zan gure zeroi, gure jatorrixoi. Honek, berriz, honen aittajuna, nere andrian aittajuna, bat zan egurrezko tornerua, egurretan tornero eitten zebana. Guk txikilleroiak eta orduan-a, kalderoiak eitten-a aittajuna, harek aittajunak eitten egurrezko zerak eta. Bai, egurrezko zerak eitten zittuen, honek porrejenplo sillendako-a, sillak honek daukan hau torneuau, honek danak eitten jittuen. 
- Balustrak ez die honek? 
- Balaustradas. (... ) Honek danak egurrezkuak eitten zittuen honek. Eta zan ehiztari amorratua gaiñera. Harek ehizagaittik baitta lana be laga, ehiza bazegon haura aide. Eta horrek juten zien ehizara Bittor Sarasketa zarra, fundadoria, e, ez beste tiradoria, ez. Tiradoria, Bitor, zan nere laguna. Haren aitta. Bittor, Eibarko Bittor Sarasketa zarra. Honen, nere andrian aittajuna Roman Ibarra, eta Alfonso Trece, hirurak kazan eitten zeben. Eta honek joaten zien hara eta han landuan-a joaten zien honek erregiakin. Honek tiradoriak onak izan eta haura ba harek hemengo eskopetakin-a; horrek hirurak joaten zien. Behin eta bi aldiz baiño gehixotan, e. 
- Alfonso Trece zelan ba? 
- Ba eskopetia gustatzen jakolako. Eta orduan eskopetak eta klaro ba, fabrikantia be Sarasketa fabrikantia ta. 
Lelengo eskopetak Eibarren-a. Onenentxuenak orduan gaiñera Sarasketarrak zien. Gero harrezkero Eibarren be gauza asko ein dia, bueno. AIAk lelengoko superpuestua ein zebanian, "Aia Coral", bata normala eta bestia de lujo. 
Hor dauzkat nik, horrek be badauzkat nik. 
- Erakutsi bihar dostazuz. 
- Horrek ein zienian bai, baiña ordura arte jeneralmente superpuestak zien, Aia-edo Agirre y Aranzabali fama gehixen emon zotsena. Baiña orduan zenbat... , paralelia zan hemen, paralelak, eta hori, berriz, Sarasketan moduko famaik iñok be ez dau euki. Hobiak izango zien batzuk, edo eskastxuauak, baiña famia Sarasketan modukoik mundialmente iñok be ez dau euki. 
- Izen ona beti. 
- Izena, izena, Vitor Sarasqueta izena eskopetiak ipini ezkero haura zan garantia de buena escopeta. Oin dare beste batzuk, gauzak beste modu batera ein be eitten die, mekanizau be gehixao eitten da. Lehen eskuz eiten zana oin mekanizauta ta. Oin dare, porejenplo beste Arrieta Elgoibarren, nere laguna da, neure soldau-aguna gaiñera. Bai, alkarrekin itten dou urtero bazkai ba. Da horrek be eskopetak eitten, oso eskopeta fiña, ta oso karua, oso karua. 
Baiña ez dakigu ba ze izan leiken, ya eskopetak be puxkat bajau dia, zegatik honek batian italiar automatika, hurrengo semiautomatika ta. Ehiztarixak be puxkat bere izatia zaindu ein biharrian errebentau ein dau, zegatik lehen bi tiroko eskopetia zan el no va mas. Lehenengo tiro bakarra. Tiro bakarrak be badauzkat nik, e. Eta ni tiro bakarrakin be ehizara juten naiz. Baiña bi tirokuak zien, joño! , haura zan "paralela", bueno! Gero superpuesta. Gero hasi zien honek automaticas, bost tirokuok, eta mundu guztia bost tirokua. Eskupeta puxkat arintxuaua be bada ibiltzeko orduak berakin mendixan, baiña horretaz aparte tiro gehixao. Hiru tirokin autorizauta dare-a. Pan-an-an! 
Eta bestiak bi tiro die, pun-un! Eta ez dakit nik zegatik, baiña ehiztarixak hamarretik, gaur, zazpi bat bai behintzat, danak automatikuakin juten dia. Eta neri hori etxat ikusteik be gustatzen. Badaukat nik bat, baiña hor dao behian kastigauta, azpi-zpixan, azpi-zpixan. Horrekin astakeri bat ein nebalako, behin eper bandada bat erten, bost tiro autorizauta zerenian, eta pan-in-an-an-an, bost tiro eta bost eper bota nittuan. Eta hau ez dok kazan eittia, hau dok "matar". Hori ez dok kazan eittia. Ta eskopeta hori ez da... , beste eskopeta eskuz einddako eskopetia, hori da eskopetia. 
Ehiza kontuak
Linazisoro Lazpiur, Javier
- Hori da eskopetia, eskopetia hori da. 
- Orduan zuretako ze da kazan eittia? 
- Kazan eittia da behin hiru bat eper edo, nahi bozu ipini lau, lau bat eper botatakuan, zortzirak badie edo bederatziak badie hartu eta automobillera, hamarretakua ein eta etxera. Zegatik berrogei bota arte hantxe ibili eta hurrengo astian fan da "ez, etxak eperrik" "A, ez? " Klaro, danak akabau ezkero zela eongo dittuk ba? Ez, eperretia ta ehiza dana puxkat zainddu ein biha da, zainddu ein biha da. Ni neu be lehenau nitzan gaztetan matador, e. 
Bueno! , hoixe matador. Orduan gaztia ta ta dinbi tta danba. Baitta eulixei be tiratu; gu, gaiñera, tirua edozer gauzai. 
Eta oin, berriz, ia urte asko da, daroiat nik. Es mas, usotan eittia be etxat gustazen neuri. Etxat gustatzen usotan eittia zegatik hori ez dot konsideratzen kazia. 
- Ze ba? 
- Ta ointxe ni nagon moduan jarritta egon, hamarretakua ein ta tragua ein ta, jan ta eran ta "paloma! ", hori esandakuan hartu eskopetia ta pin-on! , tirua ein. Hori da "fusilamiento", hori da "fusilar". Francok eitten zebana ixa akabau arte, fusilau harrapautako danak. Hori be hoixe da. Ehiza da, txakurrakin nahi bada edo txakur barik nahi bada, mendira joan, mendixan ibilladixa ein, bi ordukua, laukua, seikua edo hamarrekua, zeuk ahal dozuna. Ibili mendixan-a, txakurrakin-a asko polittaua, gaiñera. Haura arrastua dala ta, ze eitten daben-a, ze ez daben eitten-a. Ene, han bajoiak eta, han jak, arrastua jaukak eta, haren ondorian. Txakurra ondorian joan eta haura geratzen danian da, joño, orduantxe harro, "ba, hemen jak ba". Piezia, oillagorra bazan oillagorra zan, eperra bazan eperra zan, ta. Pau! , tirua ta. Bueno. Hori da kazia. Baiña ibilixaz mendixan. Ez jarri tta egon ta, halako tripazar haundi batekin, beste bi litroko botia albuan-a, tiki-aka. Hori ez da kazia. Hori da "tiro al blanco". Ta hortarako haizezko karabinak be fabrikatzeittue Eibarren, eta hola papelak be badare blankokuak, eta haretxei pi-i-i tiro batzuk ein eta "ya vale, ya esta". Aprobatzia nahi bozu ze tiradore klase zan. Tiratu harekin. Baiña han datorren hegaztixai ez. Hari, haura, e... Oin, usua porrejenplo ba diferentia izango litzake; hor Extremaduran-a geratu eitten dau usua. Usua da migratoria, eitten dau pasa ta kontrapasa gero. Eta, porejenplo, eingo balitz kazan hara joan, hor be badare bat "El Alamin", koto bat, haura zaintzen dabe eren zinbelekin-a. Nere anaiak, bi anai hara juten zien. 
Pagau pagau biha zana eta joan hara ta"ze bota dozue? " ta "Gaur ehun ta berrogeta hamar bota juau" "Abai, e? 
Zela ba" ta. Jarri hementxe holaxe, nik esan dotena ta, han beste hiru (... ) zinbelakin ta harek ekartzen; harek ekarri tta, arbolan geratutakua igual. Pu! hari. Tiratik blankora, gizona, haizezko karabiniakin. Baiña diferentia izango litzake porrejenplo hori beroi "El Alamin" izengo balitz "cazar en mano" esaten dana. Usotia. Usua be tiro gaitza da izan, oso rapidua da haura. Baiña hortako biha da taka-aka joan da arbolatik, han urten dok, eta hari tiratu edo diferentia da ez e, plo! plo, hemen datorrenai tiratzia. Oso diferentia. Ehiza da ehiza eta bestia da ezebez. Bestia da txanpon batzuk gastau eta nahi dana ein. 
- Esan dozu bata dauala erakartzen edo. 
- Bai, zinbelakin. 
- Ze da hori? 
- Usuak, usuak. Hori eitteko gaiñera lehen astakerixia eitten zeben, orratzakin itxutu eitten zeben usuak, eta usuak ipintzen zittuen hola zinbel bat plataforma baten lotuta, eta plataformiai eitten zotsen soka batekin, han porejenplo usuak hegaran zetozela, pla! , hola eitten zotsen eta honek eitten zeban jausteko moduan, ez zeban ba ikusten-a, pa-apa! , papapa! , eta hori eitten zebanian, beste usuak, ene! , hor jak eta. Puuu! , hara joaten zien-a, hari orduan, po! , tirua. Hori da kaza subterranea. 
- Orduan zuretako badare kategorixak-do. 
- Bai, bai. Nik mutikotan esan dotena lehen, nik neuk be eulixei be tiratzen notsan lehen. Eta usotara be juten nitzan, usotara be juten nitzan. Jarri hola puestuan-a, usozain hantxe ta tiro ta. Baiña hori ez da kazia. Nik ixa ehun urte dauzkat baiña izango die berrogeta hamar bat urte edo hamaika bat urte edo usotara juten ez naizela. Ehizara bai, eperretara ta bai. Eperretara ta galeperretara be bai, eta oillagorretara. Gogua galanta baiña hemen, e, honek hankak (... ) makalduta die oillagorretara juteko. 
Monterroneko kondearentzat lanean
Barandiaran, Bixente
Eta zuk, Bixente, Monterroneko kondiandako lan asko eitten ziñuan, ezta? A bai! Horrei bai! Leneko lana in otsen herraje aundi bat, honeik´e palaziutan eta eoten die herrajak "que sobresalen de la pared", ez dakitzu, horrek haundixok, hola behitik urtetzekuk, bat euken ta harekin gura euen, kapillia eukon or, oin be han eongo da, ta harakotxe erdi bi indda teillekin itxi gura euen, ta bueno, in notsen lenengo lana haxe izen zan; ta gero beste antortxa bat eukitzeko holako antxiñeko, bueno, dana antxiñeko gauzie gustaitten jakon. Bera Madrillen bizi zan? 
Bai, hona etortze zan uran, hemen ez dakit hiru hillabete edo zenbat itten zittuen, ta hemen itten notsenak gehixenak Madrida eruten zittuan, bai, Madriden erregalo itten otsen beste batzui, eurek euren artien erregalua. 
Errementari lanean zelan hasi zen
Arizpeurrutia, Jenaro
- Eta gero zuen aittak ez zeban jarraittu? 
- Geuk ointxera arte, puntura arte. Aittak Legazpin itten eben lana, Patrixion. Hamen normalian ba neu aittajunakiñ, haik eta neu hasi nitzan hogeta zortzi urtekin edo kalian, fabrikan, aittajuna hil arte, ta geo aittajuna hildda be ba burdixak eta ez gen itten, baiña zorrozturia ta bai, burdiñak zorroztu, ariak zorroztu ta basarri lanak, kataiak konpondu... 
- Eta aittajunak ze lan klase eitten zittuan? 
- Aittajunak kataiak, aixkorak, atxurrak, burdixak... Oin ba gauza hola barririk beste ezer... Geo basarriko zorrozturia. 
Goldaik eta ez zeben eitten? Ez, ez, horrek goldaik eta zeak fundiduak die horrek, hariai puntak gastautakun puntak ifini ta horreik bai. 
Bertako neskekin ezkondutako militarrak
Arregi Lamariano, Klementa
- Soldauak pasatzen zittuan zerakin, suministrua. Egun birik bat jasotzen zeben hor "Artilleria de Montañako" horrek, muluendako lastua eta jana personendakua, eta brigadia eruaten zeben erekin zaintzeko, baiña beti... etxe aurretik eta etxostetik, bixetatik bidia gurian leku batera joateko, eta brigadia etxostetik baldin bazoian, etxe aurrian lapurretan eitten jotsen, olixua edo okelia edo zera, eta etxostetik eruaten bazan, zera... Bai. Bat bajeuan Riestra-do, asturiano bat; harek parian harrapatzen zittuenei laztana emuten jotsen, itxuria. 
- Neskei? 
- Neskei, bai. Baten, hor kuartel aldian baten bati emun jotsan, eta Hondartzan be kriadia atera urten, eta hari be laztana emun eta aurrera! 
- Eta bestela hola sustoik soldauak neskei-ta? 
- Ez, ez jakuan tokau, bastante errespetoko jentia, errespeto haundiko jentia tokau jakuan. 
- Geldittu zan iñor hemen ezkonduta-do? 
- Bai, bai. Munabeko Ixabel. Taberna Berrixan Pedro Joxen arrebia, Ixabel. Orduan einddako amistadiakin ezkondu zuan. Gaixorik be egon zuan, itxuria gizonen zerakin, baiña berana izengo zuan. Gero behintzet Naparruara berakin ezkondu zuan. 
Gerran desagertutako Migel anaiaren istorioa
Arregi Lamariano, Klementa
- Eta zer moduz konpontzen zan bera soldauekin? Zer moduz eruan zeban? 
- Bueno, hainbestian, hainbestian. Gero etorri zuan anaian desaparezitzia; hauraxe gogorra izan zuan. 
- Asturiasen edo? 
- Ez, Asturiastik buelta dana ein eta. Hiru bidar-do heriduta egonda jeuan. Baten kartutxeran sartu jakuan balia, beste baten hankak erre jittuan hor Teruelen, hotz haundi harekin, bota-a guzti. Hankak erre. Etxian be egon zuan eta. Hiru bidar egon zala eta frentera juan biharrik ez zebala izengo, esan jotsen. Bitorixan jeuan, Santiago egunian Maria izan zuan bisittatzen, eta satisfetxo mutilla, koronelan asistente-do, eta gehixao ez zeukala frentera joan biharrik esan zotsela eta. Eta Ebruan emon juen hor kontraatake haundixa gorrixak, eta hartu eta Ebrora eruan zeben. Eta lagunak alkarri seiñak emunda zeuken, ba zeoze pasatzen bajakon bestiak abixatzeko, eta holaxe kartia etorri jakun ba Migel Arregiren lagunak ziela eta haura joan zan lekuan iñor bizirik ezin zeikiela geratu. Muluakin sakon batetik zoiala eta haura joan zan lekuan ba, eta gero gorrixak abanzau ein zebela eta ezin izen zebela rekuperau gorputzik, baiña haura han hilgo zala. Eta haren zerakin, kartekin ba... A, gero ba zera, zertifikaua eskatu giñuan Aiuntamentuan aber ba zera; edo ez dakit aurretik eskatu bagiñuan be: "que Miguel Arregui esta luchando en el frente del Ebro, en el Batallon C de las Navas" Afrikakua, eta zertifikau hoi etorri jakun. Eta, klaro, hil ta geroko zertifikaua zan haura, eta gero ez zeben nahi izen rekonozitzeik, eta ez zan sekula ofizial hil haura. Osea, sei pezeta ero etxakixat zenbat izeten zan, hiru ero, hilddakuen gurasuak kobratzen zebena, eta gure ama ez zuan sekula aillegau. Makiña bat zertifikau bialdu juan aiuntamentutik zerera, Afrikara, baiña kobratzen jotsen zera, seillua-a ez dakit zer eta badakit zer, sekula kontestaziñoik ez zuan etorri. 
"Andra Joxepa tronpetan" kanta, Bittori Aranburuk abestuta
Alberdi Arruetajauregi, Maria Luisa; Aranburu Altube, Bitori; Olabe Zabala, Mertxe
Andra Josepa tronpetan Kristoren zoragarri, jarri belaunbiko, adora Jesukristo ein da baserriko onena? aza burua loratzen, aitatxo eta amatxo, urra, urra pipitxo, ala kinkiñera, ala samurrera, Josepa Etxeberriko, jira beste aldera! 
"Kontxesiri" kanta, Carmen Gazteluk abestuta
Alberdi Arruetajauregi, Maria Luisa; Gaztelu Eguren, Carmen
Maite bat maitatzen det, maitagarria, begi ederrak ditu, guztiz argia, daukat urruti. 
Baiñan ezin kendu det burutik haren itxura. 
Saldu ahal balitzake pisura urrearen truke, nork erosi faltako ez luke Ja-ai.. nork erosi faltako ez luke. 
Hogeita hamar leguz nago aparte bitartean badaukat milloi bat ate guziak itxirik. 
Nahi arren ezin egon isilik, beti negarrez nere maite-aitiaren galdez ote dan bizi Nere bihotz-ihotzeko Kontxesi Ja-ai.. 
Nere bihotz-ihotzeko Kontxesi. 
Egunaz argi gutxi, gauian illun, neretzat konsuelorik ez dago iñun. 
"San Martinetan" jolasteko kanta
Lo-kantak
San Martiñetan, San Martiñetan, zartain jokua, [gu mobiketan] , kulunkan danok, illara baten ipurdi-ekuak ondo zaintzen. txirriki, mirriki, txirriki txera txirriki, mirriki, txirriki, txon/txau. 
"Honek arrautzia ekarri", jolasteko kanta
Lo-kantak
Honek arrautzia ekarri, honek zartaiñian jarri, honek gatza bota, honek puskat jan eta beste potolo txiki honek dana jan! 
"Lehenengotxu hori" jolasteko kanta
Lo-kantak
Lenengotxu hori, punta bihetz hori, beste guztien artian txikia dek hori. 
Lara larala... 
Bigarrentxu hori, punta bihetz hori, beste guztien artian nagia dek hori. 
Lara larala... 
Hirugarrentxu hori, punta bihetz hori, beste guztien artian luzia dek hori. 
Lara larala... 
Laugarrentxu hori, punta bihetz hori, Beste guztien artian bixkorra dek hori. 
Lara larala... 
Bosgarrentxu hori, punta bihetz hori, beste guztien artian lodia dek hori. 
"Kukurruku" jolasteko kanta, Celestina Oteizak abestuta
Lo-kantak
Kukurruku, zer diñozu? 
Ze dozu? 
Buruan min, Zeiñek ein? 
Oillarrak. 
Nun da bera? 
Basuan. 
Zetan? 
Zotzak batzen. 
Zotzak zetako? 
Sua eitteko. 
Sua zetako? 
Opilla erretzeko. 
Opilla zetako? 
Zerura juateko. 
Zerua zetako? 
Pastelak jateko. 
"Kukurruku jauna" jolasteko kanta
Lo-kantak
Kukurruku jauna Nun da aitta-auna? 
Artalia batzen. 
Artalia zetako? 
Oilluarendako. 
Oillua zetako? 
Arrautzia eitteko. 
Arrautzia zetako? 
Prijiduta jateko! 
Bergarako euskara
Agirre Elkoroiturbe, Mercedes
- Hemen beti euki da hola pixkat desprezio modukua Bergarakuengan, Bergarakuentzako? Hola, pixkat burla modukua... 
- Bai, hau eskas [...] Ta txotxoluak die enkargauta eindakuak baiño erak berbetan ta. Bergaran dao berbeta bat... 
- Aldrebesa guztiz e...! 
- Enee! "Ikusi otsak, hi fulano", "etorri hari hona hi, hi, txotxoluori, etorri hari", "ze bihar dok? ". Asi. 
- Eta zuk ze diferentzia topatzen dotsazu gehixen bat hamengo euskeriari ta hanguari? 
- Nik hemengua hobia... 
- Hobia? Pentsatzen dozu... 
- Bai, konparaziñorik be ez. Hor eitten dan euskeria da lotsagarri bat, Bergaran eitten dana. 
- "Ikusi dotsat" eta esaten dabe... 
- Bai. "Hi, ikusi otsak fulanori? " E? Hori da berba eitteko modua? "Ze ikusi jak, ba, hari? " Baiña holaxe eitten dabe baiña! Lotsagarri konpleto! Hemen sikiera beste forma batera pentsatzen dot eitten doula. Puskat dezentetxuaua. 
- Bai, garbixaua behintzet... 
- Bai. Oin, Tolosa aldien ta edarrao eitten dabela-a esaten dabe baiña... 
- Ez dakit ba... ederra... bakotxak bere zerak... edertasuna dauka. 
- Bai, eren gauzak. Baratxurixa [esatia] berakatzari; guk berakatza esaten dou. 
- Bai, bai. Horrek ez dauka... 
- Bixak dia garbixak. 
- Bai, bai, garbixak. Baiña, hori, "ikusi otsat" ta horrek ya gaizki esanda... 
- "Ikusi otsak"... "Hi, hi, fulano, ikusi otsak [...]? Ikusi otsak? Ze ikusi jak, ba? " "Ikusi dozu fulano? " esan biherrien. 
"Ikusi dozu? "
- "Eruango dostak Bergarara, hi? Eruango dostak? "
- Bai. Dana holaxe. "Hik ze uste dok [...] hori, [ze zala hola] , patatia dok ba hori, mutil? " Dana holakotxe txotxolo berbia dago Bergaran. 
- Gero kantuan bezala eitten dabe berba, e? Karreteria ta... hola, beste modu baten eitten dabe, e? 
- Bai, danak erdi... Bueno, euskera lotsagarrixa Bergaran e! Lotsagarrixa, konpleto! Nik neuk beti esaten dot... 
- Mokolo hitza, mokolo esaten... 
- Bai, mokoluak dia ta. 
- Mokolua, hori. Zuk txikittatik ezautu dozu hori? 
- Bai. Esaera hori bai. 
- Eta horreaittik esaten zan ala bestela? 
- Ba, eren berbetako zerak... "Hori dok mokolua! " Erak esaten dabe hori. "Hi, mokoluori, ze ein bihar dok? ", "Hi, mokolua, nora jun bihar dok? " Holaxe. "Hi, ze uste dok [...] hori? Ze uste dok ba hik? "
- Oin bergaratarreri esaten jakue mokoluak... 
- Bai. Eee, txotxo berba konpletua dao Bergaran e! 
- Ta zu gaztietan be akordatzen zara gaizki eitten zebela berba...? 
- Gaztetan be antzera, baiña gerora txarrao. Gerora txarrao. Baiña beti, beti, Bergaran gaizki berba ein dabe! Beti. 
Oso geizki gaiñera! 
- Niri be ez jat gustatzen e, egixa esateko. Diferentia. 
- Gustatzekua da hori ala? "Ikusi otsak hi fulanori? ", "Ekarri otsak hori", "Etorri hari hi, mokolo, etorri hari hona". 
- Orduan zuek bastante amorro euki dotsazue bergaratarreri... 
- Nik bai. Asunto horretan bai. Asunto horretan bai. Erak [be... espezial] ein dabe eskastxuaua izenda. 
- Zure gizonak be beste aldera eingo zeban ba berba e, Ezkiokua bazan... 
- Bai, Ezkiokua zan, baiña Ezkion urte gitxi pasautakua haura. Bai. Beti kanpuen ibili zan ta. Eibarren denporarik gehixena ta. 
- Ta Eibarren beste modu baten, hobeto eitten da berba? 
- Bai! Bai, hobeto askoz. 
- Plaentxian be bai... 
- Baitta! Plazentzian be diferentetxua, baiña Eibarren "Esan detsak" eta "Ekarri dok? " eta "Granujiari esan detsat" eta... "elixia" ta... hola esaten dittue Eibarren. Hola eitten dabe berba. Baiña Bergarako aldien dezente. 
- Ta Elusun? Elusun ondo eitten da... 
- Bai, Elusun bai. Elusun hobeto askoz. Bergarako ikuturik ez dauka Elusuk. 
Elizakoak baserri-auzoetan
Agirre Elkoroiturbe, Anizeta
- Hilari: Oin entierro ipuiñak eta abisuan kontuak-ta esaixezu, ba, ama... zela izeten zien zuek gaztiak ziñanian... 
- Bai, entierrue... Gu gaztiak giñanian, zera, oin ze esaten jako? Hilddakuan zera, diarra eitten zan etxeetara. 
Porejenplo, Olara diar eitten eben Izarretik edo Olatik Izarrera. Auzuak. Nola daon hilddakua, difuntua, ez dakit nun etxetan. Haura zan eskelie. Ta guriek, Olakuak, uste dot Azkorta Azpikora edo joten ebela diarra. Handik [Olaldera] , Olaldeti Muskiritxura eskelioi pasatzen zan. 
- Ta ze diar eitten zan? 
- Ba, urlixa etxetan... Bueno, porejenplo, ba, Izarrekuak, Bitxurtun baeuen hilddekua, Bitxurtun difuntua daola edo difuntia daola. Ta horixe, besterik ezebez. Hurrengo egunien goizien entierrua. Orduen ez zan atsaldeko entierrorik izeten. Gero onrak berriz... 
- Ondrak... 
- Handik egun batzutara edo... 
- Hilari: bederatziurrena. 
- Bederatziurrena aparte. Bederatziurrenera juaten zien auzuak, senidiak, andrakumiak bakarrik. 
Mutil eta nesken arteko kontuak baserri giroan
Agirre Elkoroiturbe, Anizeta
- Hor kriau euenak eruten zittuan etxera, gabon miñera, [bakillau] txiki bat ta etxien einddeko ogi bat. Ta Azkorta Erdikuen, ba, nere aittan arrebia, baiña haren ama be han bizi zan, gizonan ama... 
- Hilari: Laudatzen? 
- Ez, Azkortan. Etxekoandria, badakizu, zaharra, bi andra zeren ta... Ba, nere izeko horrek, lehen basarrixan ez zeben sagarrik be sartzen... Azkortan sagarrak ta harek zeoze [bieltzia] nahi nerekin etxera amai ta nik goizien ardixak etaratzera jun biher txabolara ta goizien emon ostan sagar paketetxo bat. Eta ardixek etara ta haura zanga baten orbelakin tapauta itxi naban iluntzien etxerakuan hartzeko. Erregalua. 
- Erregalua, gabon miñekua e? 
- Bai, ondo kaso eindda gauzak. 
- Azkortan nun, erdikuan...? 
- Bai, erdikuen. Orduen... 
- Hilari: Erdikue zer zeukan, ama, tiuak, ezta? Osabak... 
- Erdikue bai, aittan arrebiak. Aittan arrebia, Maria zeban izena. Gazterik hil zan baiña... 
Antzinako bizimodua baserritarren ikuspuntutik
Agirre Elkoroiturbe, Anizeta
Oingo aldian konfiantza aundixakin bizi zan orduan jentia, kantu ederrik eta or miradorian jarri tta ze utsakin barre aundixak eiñ tta kantau ta, enee trankill... 
Urkamendiaren inguruko kontakizunak
Gantxegi Iturbe, Hilari
- Ta erropia, berriz, lixibia. Tiñia. Tiñia haundixa. Egurrezko tiñak. Eren... zela esango dotsut ba, zela esplikauko dotsut ba? Ikusiko dittuzue ba ardantokittan-a barrika haundixak? 
- Bai. 
- Ba, behia estua ta gora zabalik izetia. Tiñia. Ta, ba, dana erropa zurixa ohekua eta andrakumian-oin ez da eruaten baiña ni ibilitta be banao ni gaztia nintzanian-ta kamixia mangaluzia, eskote txiki-xikixakin kamixia. Ta dana harizkua. Batzuk fiñauak beste batzuk bastotxuauak, dana harizkua. Ta gero, ba, haura lixibia jabondu ta han dana tolosturan ipiñi eta hautsakin, sutako hautsakin egosi eta erramua ta elauntz zatixa-a sartuta baldan. Hiru edo lau baldakada hortaikuak goittik behera bota hari, erropa hari. Ta gero harek behian, txorruakin, askia eukan parajia izeten zan. Ta han askako urakin behin hiru bat edo lau bat botatakuan, haura askako ura jaso ta harekin. Ba, botatzen zien bederatzi bat baldakada ur edo hola botatzen jakon erropiari. Usain bat edarraua ta kolore bat edarraua...! Ikustekiak ezin siñistu! 
- Gaurko jaboiak baiño hobia seguruasko, e? 
- Haura, haura, haura... Haura zan [...] ta usain bat...! Edarra! Ta gero zeiñek baiño zeiñek, erropa zuri edarraua esegi! 
Neska asko etxetik kanpo inude joaten ziren lanera
Gantxegi Iturbe, Hilari
- Ta gero Elusuko haura lehengo martxa haura, nik zela esplikauko dotsut, ba? Gauza ederra zan haura! Nik elusuarreri ereri be esango nizkiue. Goizian, danok bakutxa bere lekuan... Hara! Pelikulia lakotxia! Ze esango dotsut, ba? Bakutxa bere sailletan danak. Danak! Danak: bata segan, bestia garua batzen, bestia jornadia kargatzen... Ta goizian elusuarrak goiztarrak zien. Zortzirak-ortzi terdietarako... gero ordu zaharrak, e! Ez honek oingo orduok...! 
Zortziretarako gehixenak orduantxe abixatzen. Ta, enjeneralmente, Elusun bi [aldixa] ganaua etxe bakutxak. Bi-iru. 
Gomezkortak hiru. Danak illeran, burdixek irrintzia: "iuiuiu"... Dana burtirrintzia! Ta "joño! " Danak eren erropa zuri edarrak, beren borla edarrekin ganauak... Hiru [aldixa] hiru lagunekin, bestia gara-aillian; alkarri eupadia ta... hara! 
Ze esango dotsut? Erromerixa bat beti! Lan ein bai, baiña erromerixa bat! Gero illuntzien "otro tanto". Gero bazkalostien [larre-orora] etorten zien hamabixak-amabixak laren [ingururako] atzera danak. Kargauaz, han ereneri, enjeneral, bazkaixak erak etxetik, Elusutik. Ordu bixak ingururako kargau ta danak. Gero illuntzian, ba, atzera geratzen zien lanian ebitzenak. Alkarri ein eupadia ta, ba, aremaittarako han. Txorixak hasten zienian aremaittakua joten, ba, "Ia mutilak! ", "Ieup! " batak ta "Eup! " bestiak ta... "Gabon pasa! " batzuk, eta "Bai! Bihar arte! "
Ta, bueno, alkarri danak eindda saluduek bakutxa bere lekutara. 
Herri-basoak; mendia
Gantxegi Iturbe, Hilari
- Orduan, Ormola-endikuak eta honek danak hona edo, Pol-ol aldera [eitten zeben]? 
- Bai, bai. Edurdungora. Bola-okora ta danera. Ta erromerixara be bai. Edurdungora etorten zien: elusuar banakia be bai, baiña Elusun bertan zela eitten zan erromerixia... Elusukua banakia. [... hemen] neska mordua orduan! 
Lezason bertan eren zazpi neska! Itturbittan ta Gantxoittixan, Gantxegittan... Hemen Txurruka baillian ta danien euan neskia be! Ta hainbeste neska dauan lekura... 
- Batu, e? 
- Bai, batu. Ta gero Ormola bailletarrak be bai. Bola-okuak [erenian...] bai. Gero, San Andres baillia, gero, Elgoibar auzua be bai, Elgoibarti be bai, Elgoibarko mutillak be bai. Ta, ba, jentia batu! Ez zan oingo moduan! Ez zan [ilun]... 
Trenak espezialak bakarrik. 
Lixiba egiten
Elkoroiribe Lizarralde, Juana
(... ) 
- Alkatona ezkiñetan eitten jakuen ohazalei. 
- Zer zan hori? 
- Oin bordaua esaten dan moduan, eskuan eindda, kruzetan edo, zerian da. Alkatona esaten jakon. 
- Eta zerakin akordatzen za, lixibiakin? 
Tiñakuak izeten zien eta lixiaskia ura handik tiñakotik zertzen zan, jaboia emunda, jabondu. Lehen mahixak ero, lixibia jabontzeko mahixak izeten zien-a. Jabondu eta gero egosi edo, ur beruakin, askia behian eta tiñakuoi edo barrikioi epeldu ura ta bota jabon-ra edo zera ta egosi. 
- Hautsakin eitten zan? 
- Hautsa bai, haustrapua gaiñian ipintten jakon, sutako hautsan trapua. Elauntza ero usaiña botatzeko zerak, harek be egosten zien harekin da. 
- Usaiña ederra. 
- Egosi-saiña ta. Usaiñ edarra etaratzen eben. Elauntza izeten zan botatzen jakona. Egosi eitten zan, egosi lixibia. 
- Sutako hautsa akordatzen za? 
- Haustropuak izaten zien gaiñian. 
- (... ) 
- Ze hauts izeten zan, edozeiñ egur klase? 
- Onena pagua. Gure denporan piñu tratuik etzeuan. 
- Gaztaiñiana? 
- Gaztaiñiana zera geratzen zan, ordinarixuauaa, tintia edo. 
- Horrekin akordatzen za? 
- Bai, bai. 
- Gaztaiñiana eta etzala ona. 
- Tintia edo. Kolore... 
- Kolore eskaxaua. 
- Pagua onena, zeraua.. 
(... ) 
- Lixiba-ahixa esaten jakon, jabontzeko be aparteko zera dabela ta, urandako ipiñi behian jabon-ra hartzeko zera ta, eta han jabontzen dabillenian eta, eta gero atzera bera egosi, berotu edo epeldu eiñ eta. 
Arropak lehortzen
Elkoroiribe Lizarralde, Juana
(... ) 
- Erropia nun zabaltzen zan. Oingo moduan esegi eitten zan? 
- Esegi eitten zan. Oingo moduko zerik etzan egongo baiña antzera. 
(... ) 
- Kolore zurixa eingo jakon? 
- Behintzat ez zan egongo arkakuxuik eta. Zorrixak eta izeten zien, e. 
- Lehenao be bai, zuek gaztetxuak ziñatela be izeten zien zorrixak? 
- Zorrixak? Hoixe. 
- Orduan zaharrak die zorrixak, ezta, antziñakuak. 
- Zorrixak eta arkakusuak galdu zien, oiñ eztao. 
- Keba, oindiokan bai. Sarri-arri bialtzen dabe ikastolatik be begiratzeko. Oindio be badia zorrixak baztarretan. 
- Lehenao bartzak ille ezkiñetan be danak. Buruko illetan da be. (Umeari) Jesus, jangoikuak bedeinkatu zaittela, potolatxo-otolatxua zare. 
- Bizkorra izango da hori, ondo bada. 
- Hala izan daixela. Gure begixak eztaixela kalteik egin da. 
Errekan jolasean
Barrenetxea-Arando Azkargorta, Erritxe; Barrenetxea-Arando Azkargorta, Gotzon; Barrenetxea-Arando
- Ta, orduan, errekan-ta baiñatzen ziñazien? 
- Bai, gutxi, baiña baiñatzen giñan. Mutillak gehixao. E? Zuek bai baiñatzen ziñaten asko, ezta? 
- Bai, gu bai. 
- Geu be ibiltzen giñan peskan ta... 
- Lehenengo hor, kanalian, eta gero hor be [...] ikasi igarixan. Hor sartu ta... 
- Ta gero Agorrosiñera, ezta? 
- Gero Agorrosiñera. 
- Gu ez Agarrosiñera. Baiña han bai, ta hor be kanala zeuan, ta kanalian uretan. 
- Hor [zeon] presatxo bat, presa txiki bat, ta gero hor kanal bat. Ta, ba... 
- Eta baiñatzeko zer erabiltzen zenduen? 
- Soiñeko luze bat. Kitto. Edo kuleruekin noizian behin... 
- Ez zeuan traje de bañorik orduan! 
- Keba! 
- Traje de bañua ta gerora. 
- Gero. Alkilau eitten zien! 
- Dakin noiz erosi giñuzen? 
- Zarautzen. 
- Zarautzera juateko. 
Udan hondartzara
Barrenetxea-Arando Azkargorta, Erritxe; Barrenetxea-Arando Azkargorta, Gotzon; Barrenetxea-Arando
- Zarautzera juateko. Zarautzen gure aman ahizta bat zeon han, ta uda baten esan zoskun: "Etorri zaittezte". Ta gero, ba... 
- Trajiak erosi bihar. 
- Erositta juan giñan. 
- Ta sonbrero batzuk be bai. Bi sonbrero. Ez dakit zuria ta... Ez jakiñat zeiñena zan, bi sonbrero gris -aittan lutua egongo zan-, grisak zintta beltz batekin. [Zimitzezkua] gris argitxuaua eta illuntxuauakin. Sonbrero harek luzero egon zian gurian. 
- Sonbrero oso polittak zien, baiña gure amak zeukan lazo bat ez dakit zelakua ta haura kendu ein [zeban] , haura dotoreeixa zala ta. 
- Dotoreeixa zalako. "Guri ez jakun tokatzen", esaten zeban harek. Pobriak, ba, zorionez. "Guri ez jakun tokatzen". 
- Eta komentau dozu baiñadorak alkilau eitten ziala? 
- Alkilau eitten zien, bai. 
- Bai. Bueno, Bergaran-a ez, e? 
- Bertan. 
- Bergaran-a ez, baiña plaian alkilau. 
- Zarautzera juaten bazara, plaira juaten bazara, kasetan edo nunbaitten. 
- Pentseizu. Pentseizu. 
- Kasetan edo... 
- Ta gurian aman ahiztiak esan oskun: "Bueno, alkilau eitten dittue, baiña erosi ein bihar da". Zegaittik eze... Eske, egixa. Eta orduaintxe erosi giñuzen, honek be bai, nik be bai. 
- Ta Garbiñe be izango zan orduan. Bi sonbrero zien ta, birendako zien. 
- Juan giñan, aste baten juan giñan... Zu nerekin juan ziñan? Bai, zu nerekin uste dot. 
- Zarautzera? 
- Zarautzera. Eta zu Garbiñekin, edo zelan? Bi ta bi juan giñan, bahintzat. Bi juan giñan lehenengo, ta gero beste egun batzuk bestiak. 
- Nik, behintzat, kristonak ikusi nittuan hantxe. Bai. 
- A! Ni zurekin juango nitzan ta hori Garbiñekin. Honek iges ein plaiatik... 
- Kalez kale... 
- Kalez kale. Eta gure lehengusuak edo... Bai, gure lehengusuak atzetik honen bille. Honek nahi ez uretara juaterik. 
- Eske, sartzen niñuan, heldu ta olatuan sartu. Ha ze gauzia e... Sekula holako estuasunik! Nik Zarautzera juateko eukitzen neban bilddurra! 
- Eta zelan gogoratzen dozue lehelengo eguna? Zarautzera juan eta han hondartzia ikusi eta itsasua ta... 
- Nik ez dakit. Ni ez naiz akordatzen nobedade haundirik ein zostanik. Ni txikittan juan nitzan, e! Txiki-xikixa nitzan. 
Aittan lutua zeuan gurian, ta nik aitta ez neban ezautu, oseake... Hiru bat urte edo, [holakoren bat neuzkan]... 
- Zuk gehitxuao gogoratuko dozu... 
- Nik bai. Nik honek baiño zazpi gehixao, nik hamar bat urte eukiko nittuan. 
- Eta goguan dakazu, orduan, itsasua eta olatuak eta...? 
- Bai. Ez dakit, ba, nik tamaiño hortako inpresiñorik ein zostan be! 
- Neri ez, behintzat. 
- Ibili giñan uretan, e! Biharko, gure lehengusuekin-a uretara juan! Baiña halako bilddurrik pasau nebanik ez. 
- Ez, baiña [...] 
- Harek zu derrigorrian. 
- Bai, ba! 
- Gero etortzen jakun gure izekua, zeozer hamarretakua ekartzen zoskun. Bestela bazkarixa berandu egongo dala, eta ekartzen zoskun umioi. Bai. Ni horrekin akordatzen naiz. 
- Ni ez. 
- Eta orduan baiñeruak-ta egoten zian? 
- Bai, egoten zien, baiña gu baiñeruekin ez giñan ibiltzen. 
- Zuek ya bazekizuen, ez? 
- Guk... lehengusuak-ta han tropia ibiltzen giñan. 
- Ni ez naiz akordatzen baiñeruekin. 
- Baiñeruak bai, baiñeruak egoten zien. 
- Eta andrak-ta, zelan juaten zian? Soiñeko luziekin edo ze...? 
- Ez, traje de bañua, baiña dana gonia, e? 
- Dana gonia, bai. Traje de bañua goniakin. 
- Gaiñetik... Oin be ikusten dia banaka batzuk, e? 
Jatorria
Linazisoro Lazpiur, Javier
- Familixao kontuak zure biografia zentratzeko. Aitta ta aman izenak. 
- Gure aitta ta ama bakarrik ez, aitta-magandik hasiko naiz, errezaua, hola arbolia puskatxo bat luzetxuo joateko. 
- Oso ondo, bota. 
- Bergarako aman aldeko aiton-monak zien Joxe Lazpiur eta Xixili Elkoro. Eta aittan aldeko aiton-monak zien Juan Linazisoro eta bere emaztia Juana Areta. Osea, JoanYJoana esaten zotsen Zumaixan, zumaixarrak. Eta gure aitta zan zumaixarra. Eta haura etorri zan hona, ezautu zeban gure ama itxuria Argentinatik bueltan da harrezkero Bergaran. Ta hasi zan hemen-a bere zerekin, bere gauzakin, lehengo abertzale zarretakua. Bai, hemen Bergaran behintzet abertzale zaharrenetakuak. Lehenengo ein zien abertzale zarrenetakuak. Abertzaliak nik esaten jat "nacionalistas", zegatik abertzalia izan leike aberrixa gustatzen jakon dana; bai sozialistak eta bai beste danak. 
Zegatik Eibarren be sozialistak asko izan arren abertzaliak die horrek. Horrek die... Bestela esaiezu harei, kenduiezu harei Arrate. Oin, joango balie zerera, Villamayor de los Montesera bai, baiña Eibarren ez, e. Eibarreko sozialismua diferentia da. Nik lagun asko dauzkat sozialistak, nahiz eta geu izan danok jatorriz eta bizi guztian abertzaliak. Oin, lehenguak e; oinguekin, bo! , ez daukat gehixegi fixatzeik. Iñokin be, politikamente. Iñokin bez, iñokin bez. Hemen bat zeon, geurian lanian ibilittako bat, Iraburuko Joxe. Iraburu da Iruburu, eta beste batzuk Iriburu. Neretako izango zan orduan Iriburu. Zegatik herrixan gaiñian zeona, zegatik hortxe elizian gaiñian daon basarri bat da hori, eta haura izengo zan hiriburua. Zegatik orduan herrixa txikixa zan ba. Eta haura izango zan hiriburua. Eta horko basarriko batek esaten zeban, erderaz gutxi eitten zeban-ta: "Yo haser lo mio, estar conforme", "Yo haser lo mio, estar conforme". Mientras no te metas con nadie, iñokin sartu barik eta, "Yo haser lo mio, estar conforme". 
Argentinara lanera
Linazisoro Lazpiur, Javier
- Horrek zien gure lehengo jatorrizkuak. Ta gero gu ba oin geu jatorrizkuak honek danondako. 
- Argentinatik bueltan esaten dozunian? 
- Aitta etorri zan. Aitta Argentinan egon zan. Baiña joan zan, berak esaten zebanez, hamasei urtekin hartu maletatxo bat eta jun zan Argentinara. Argentinan ein zittuan ba sei bat, zazpi bat urte, zortzi edo eingo zittuan. Ordurako haura zan ba hola kontabilidadia-a eruaten hasi zan hango Argentinako enpresa, almazen haundin batian, almazen bat. Eta gero ba berak harrapatzen zittuan txanpon guztiak han terrenuak erosten zittuan, eta hona etorri zanian ba gure ama ezautu eta ezkondu zien eta segiduan ba umiak eta umiak eta umiak. Orduan ez zeon beste zerik. Eta beti, seguru e, horrek "tìtulos de propiedad", eta honekin zera, berriz hara joan ta saldu edo zeoze eitteko-a. Gerra ostian akordau zienerako haura dana konstruiduta zeon. Buenos Airesko han salidan ei zeren horrek terreno horrek, haura dana konstruiduta. Klaro, hari espropiaziñua eingo zotsen-a. "Aqui no aparece dueño? Mio", zerak, aiuntamentuak. Se acabo. Han geratu zien harek. 
- Eta hamasei-amazazpi urtekin joan zan? 
- Bera bakarrik. Hogeta hiru egun barkuan. 
- Ze urte ingurutan? 
- Ba haura juango zan ba, klaro, kontua etaraizu, haura jaio zan mil ochocientos noventa y nueve, uste dot jaio zala. 
Gure aitta ta ama. Harek joan dan siglokuak zien. Bai. Mil ochocientos noventa y nueve eta bestia dos mil. Ba hortxe. (... ). 
- Gerra Europeia amaitu eta hor. 
- Gerra ba akabau barik ondio; hemezortzixan akabau zan haura, gerria. 
- Hamazazpi urtekin joan bazan bai. 
- Hamazazpi... Bai, akabau barik joango zan haura. Hogetahiru egun, seguru, barkuan be. Orduan, klaro, eskiatzera gu oiñez joaten giñan moduan, orduan barkuan be inddarrik edo ezpazeon "a remo"-edo juango zien-a. 
Emakumearen lana baserrian; gerra osteko zailtasunak
Alberdi Oruesagasti, Evaristo; Mugerza Arregi, Maria
- Ta andrakumiek aste guztixen, ba, ahal dan moduen ein, ahal dan moduen ein aste guztixen ohiek eta lanak eta paso. Nola ein ber zan ordun fregaketan ta eskillara edo garbitasuna edo sukaldia edo kuartuak edo, ba, jaixen emakumiek haure, preparatzeko aste guztirako. Ta gero astien lixibia´re bai. Erropak ohekuek-ta, lixibia hari esaten zitzakon, oheko erropa haundi ta harek. Ta harek sutako hauts batekin ta barrika baten ipiñi... 
- Zuk hori einda dakazu edo amari-ta be ikusitta? 
- Hamen ez; han bai. 
- Zu, basarrixa... nun jaixotakua zara? 
- Azkoitti partea, Hutserri. Mendi honez, [esan notsun]... 
- Bai, bestekaldera. 
- Azkoitti aldera. Elusu gaiñetik Azkoitti aldera. 
- Mendi baten, baiñe alde hontatik hamen beheratxuauen ta alde haretatikan goratxuauen. 
- Eta bertan ezautu zenduan lixibia-ta eitten...? 
- Bai. Eitten ezautu? Amari ta. Gero, gaiñera, erropa harek, han ataratzen zien ehunezko-do, bueno, izera gogorrauek eta... Oin, badakizu... 
- Ehunezkuek-ta orduen. 
- Ehunezkuek eta ehunezkue ez zana ere berrittan-a gogorraue egoten zan. Ta gero harek jo ber zian... 
- Harrixa. Harrixa ipiñi hola aldapan, ur-lbergia ta "plasta-lasta"! 
- Alberkan, aldamenian ikusiko ziñuan, ba, iñoiz... Han, poliki-oliki juaz, poliki-oliki bustixez, poliki-oliki bustixez jo ber izeten zien. Ta haure eitten zan hamabostien behin edo... Ba, hola, ohiek aldatzen zienien. Eta bestie zortzixan behin erropak aldauez. Bixen bittartien siketu ta jantzi. Lokatzau ta edozer gauza eitten ziñuan! Baiñe danak eskun garbiu ber ziiñuzan. Jaboie ez zan sasoien, jaboie etxian eitten giñuan. Jaboie ez zan sasoie zan gerra-ndue. 
- Gerra-nduan [... itxi]. Orduen dana gastauta egon zan jenero dana ta! 
- Ez zeon edo ez zan... Guk etxian eitten giñuan. Resinakin... Erretzeko-a´re [baporia] , irakin eitten zaban. Zela zan be... Sebue, hau, ganaue hiltzen zaneko... 
- Sebuakin. 
-... sebua botatzen zako; kautika, kautika edo ez dakit ze... Ta [erretzen] eta galdara haundi baten beheko sutan eitten zan. 
- Danori nahastau ta... 
- Bai, ta ein jaboia. 
- Morokilla eitten zan moduan izengo zan, erain ein biheko [otsen]. 
- Bai. Han ez dakit zenbat denboran edo ze egoten giñen edo... Ama-a izeten zien, gu gaztiauek giñen ta. Gero moldeik be ez zeon. Gaur [...] moldie, badauzkotzu edozer gauza... Bueno, bero-eruek eta harek igual hondatu eingo littuzke plastikuak, baiña bueno. Gaur badare, baiña orduen ez zakazun. Orduen galdara erredonduen etaratzen ziñuan haure. 
- Gero zatixek ein. 
- Gero zatixek ein jabo´ haixekin ta gero holako tako... 
- Uste dot zu hona etorri ezkero´re [...] ekarri amak-ta uste dot eindda [daola]. Holako zatixek zien. 
- Ni hona etorri [orduko]... 
- Ta ordurako, ordurako iguel egongo zan ugelduta, e! Baiñe... 
-... cincuenta, cincuenta y unuen laga zitzekon olixuen-a razionamentuei. Ni dosien ezkondu ta unuen edo cincuentan edo horretxetantxe akabau zan razionamentue. Ta aurretikan gauza batzuk gehittu edo librau edo ein arren, aurretiken razionamentuen dana. Ta gero, kuadrilla txikixa daon lekuan ematen ez zebelako; kuadrilla haundixa daon lekuen gehixao ber zalako... Beti iguel, beti [pasa]. 
- Orduan jaboia zeuek eitten zenduen etxian... 
- Bai, bai, bai, bai, geuk eitten giñuan. 
Txikitako jolasak (III): "puntilikabo"
Maiztegi Elkoroberezibar, Juana
- Eta gero, tortolosak edo? 
- Baitta, ta puntilikabo, zerakin be bai, orratzakin. 
- Eta zer da, zelan da puntilikabo? 
- Puntilikabo izeten zien, orratza bakizu ezta? 
- Josteko orratzak? 
- Dauka puntia alde batetik, ta bestetik burua. 
- Bai. 
- Ta puntilikabo izaten zan kabo burua, ta punti, ba, pikatzen dabena. Esate bateako, puntili, puntilikabo, ta jartzen giñan eskillara batzutan edo, eta harexekin jokatu eitten giñuan. 
- Eta zelan izaten zan ba jokua? Ze, zelan zan jolas hori? 
- E? 
- Ze eitten zenduen orratzekin baiña? 
- Orratzekin, ba, zeukan papelakin einddako halako zer batzuk, eta hantxe sartuta eukitzen giñuzen, eta gero etara bat, ifini hola, ta puntilikabo, ta azertatzen bazeban, ba emon ein bihar, zera, orratza azertatzen ebanai emon bihar jakon. 
- Osea ke berak asmatu bihar zeban ea burua edo puntia zekazun zuk. 
Txibisto "bandidoa"
Otadui Ezpeleta, Pastora
- Gero tipo zelebriak be egon die Bergaran. Bueno, nik batzuk ezautu dittut. Bat, haura ez neban, bueno ezautu neban hemen hil zalako ospittalian, oin ez dakit zenbat urte, baiña gure tion etxian jaiotetxian jaiotakua. Hiru bizitza ei zeren han, eta zan Txibisto don Silbestre Ariznabarreta, baiña Txibisto esaten zotsen danak. Ta haura izan bihar izan zan bandidu famosua Espaiña guztian. Kriau egon zan hantxe gure tiak esan dot Errotako Mondrauen, kriau egon zan han. Eta gero Espaiñan gizonak eta hil zittuan. Eta egon zan Okañan edo preso urte askuan. Handik iges ein, eta etorri zan, ta zela ezautzen zeban Mondrauen Legarre errotia, Legarre zan gure tian ta errotia, han lapurretan itteko asmuan edo sartu zan, eta tiruak eta bota zittuan. Gero ez dakit, ni akordatzen naiz gero ya xahartuta, hemen gizon haundi bat zan. Ospittalian hil zan. 
Luis "barberua"
Otadui Ezpeleta, Pastora
- Gero beste bat zauan, Luis, Luis Barberua. Haura be haura be Arruriagan bizi zan, baiña Artekalian zeukan Marianoneko onduan barberixia. Haura be beti egoten zan txikituekin ondo. Egun baten, Anita Bilbaok esaten zeban, beran aitta juan zan bizarra kentzera, eta erdixa in zotsan, ta esan zotsan "bueno, itxoin pixkatian e? ". Juan zan tabernara, ta gehixau ez zan agertu. Erdixa bizarra kenduta, ta bestia kendu barik. Ni harekin akordatzen naiz, gero igual joaten zan antxintxiketan kalian "iupaaa! Iupaaa! " eta puzkarra bota "iupa! " ta "iupa! " ta puzkarra bota "iupa! ". 
Bueno, haren andrak, orduan haren andrak zelako miserixak pasatzen zittuen e? Zeaittik ez zauan, ez zauan dirurik eta gero gaiñera holako bat tokatzen bajatzun, ba ederki. 
Irratia entzuteko tira-birak
Oregi Arregi, Mercedes
- Ta telebisiñua? Beranduao ekarriko ziñuen? 
- Telebisiñua? Berandu. Oso oso berandu, ekarri. Gero radiua ekarri giñuan e? Geuk be e? Eta radiua entzuten, ba bai, gustatzen jakun. Ta guri gustatzen jakun ba kantuak eta hola. Gure aittai gustatzen jakon telediaixuak eta hola, notiziak. Eta beti hasarre ibiltzen giñan, hasarre ibiltzen giñan, notizien orduen ixilik ixiltzeko, bueno [...] , "ixilik egon zaittezte, puskatian sikiera! ". Ta beti hola jarduten zan gure aittek jarduten zeban. Guri, berriz, haura ez jakun interesatzen, notiziak eta hola, horrek kontu horrek ba ez. Bai ba, bakizu, gerrako kontua edo bata edo beste, guri ez zoskun inporta izaten holako kontu horrek. Gu, ba, bestela. Kantuak eta bai. Kantu asko ikasten giñuan. Kantu asko. 
Etorten zien kitarria joten ta hola, itsuek eta hola kitarria joten eta, guk kantu-apelak (saldu eitten zittuen) danak erosi. Kantu-apel danak erosi, eta beti etxian kantuan, beti kantuan. Beti etxian, beti, asko kantatzen gustatzen jakun asko kantatzia. Anai-rreba danoi e? Danoi. Gu lanian etxian taillarrian igual lanian eta bueno, kantatzen giñuan asko. Eta gaiñea duo ta dana eitten giñuan e? Bai, oso kantarixak giñan, ta dantzarixak be bai. Gu hortan, hortan e... bastante, gustatzen jakun asko. 
Gaur egungo eta orduko umeen arteko aldeak
Oregi Arregi, Mercedes
- Orduko mutikuak oinguen beste modu bateko jolasak eta zeuzken, diferente. Oso diferentia zan. Oinguan aldian diferente. Oin estudixua ta, bueno, ez dauke kasi jolasteko gogo, astirik be ez. Porke batian juaten die dibujura; hurrengo musikara; hurrengo, berriz, dantzara; eta horrek danak. Oin, eskolatik erten eta hori. Baiña orduan ez. 
Orduan eskolatik erten ezkerio elizara, funziñua baldin bazeuan, elizara. Ta bestela, ba, libre. Etxian lana baldin bazeuan, edo galtzak errepasatzia, edo holako, edo afaixa gertatzia edo... familixa haundixa izan ezkerio, gure moduan, ba bueno, ba lagundu ein bihar, ta orduan izeten zan, ba, patatak zurittu, edo gaberako, porru-atatak edo ipini biher bazien, ba horrek lan horrek. Zaharrenak izan ezkerio etxian, txarrena hoixe. Harrapatzen giñuzten beti. 
Ta geo atzetik mutillak, ba mutillei ezebez. Haek beti libre. Baiña neskak izan exkerio, beti zeoze ein ein bihar. 
Neskak ez zeuken hainbeste libertade; mutillak gehixao. Oin, oin berdin da. Ba, ez da[kit]... bueno, berdin oin be ez dakit, baiña bastante, baiña lehen , lehen etxekolanak neskendako. Etxekolanak neskendako. Hori seguru. 
Zer jantzi eramaten zituzten
Oregi Arregi, Mercedes
- Bueno, zuek dotore ibiltzen ziñaten ez? 
- Dotore? 
- Hola entzun dot. 
- Bai, gure amak ahalegiña eitten zeban gu dotore ibiltzen. Berak josten zoskun erropa guztiak. Oin be esaten doskue e? dotore ibiltzen giñala. Gu dotoriak giñala esaten doskue. Bai, erropak, gure aman ahizta bat egon zan iñude. Eta harek bialtzen zotsen... 
- Nun egon zan? 
- Bilbon. Zeuzken bikixak. Horrek Bilboko horrek, e? Eta juan zien iñude bi: bat gure tia, eta beste basarriko andra bat. Eta zien oso altak eta oso emakume dotoriak zien bixak, e? Eta ibiltzen zian iñude jantzitta. Lehen iñudiak ibiltzen zien holako paiñolutxo bat hola zerian, belarrittako haundixekin, amantala zurixa, eta jantzixak edo zeuzkan dotore. Eta zelan zien bikixak, bi ibiltzen zien. Eta esaten zaben, gure amak esaten zeban, esaten zebala asko, atenziño haundixa emoten zebela Bilbon bi iñude horrek, bi emakume horrek. Oso dotoriak zien. Eta gero gure tiana, ba haundi endda edo... ez dakit, gaztetan edo hil ein zan. Ta gero bestia ez. Baiña hari be bialtzen zotsen erropak, eta gure tiei be bai, bixei. Eta gure tiak, ba amak zeuzkan... Gero be bai, e? Iñudetzatikan etorri ta gero be, bialtzen, segitzen zeben erropa bialtzen. Haren erropak. Eta gure lengusiña horrek, ba, erropak asko eukitzen zittuen; eta gure amak ekartzen zittuan gure tiak gure amai erropak arreglatzeko. Ta gure amak arreglatzen zotsan berandako. Beran alabiandako, ezta? Gure lengusiñiendako, gaztenandako, e? Gaztenandako. Eta gero harek, txikiegi eitten jakonian, neretako. Eta nei txiki eitten jatenien, beste horren, Maria Pilarren, horrendako. Beste Maria Pilarrendako. Beste nere ahiztiandako. Eta bueno, baiña erropak onak, oso erropa onak. Gero beste teladunak, oso onak. Gure amak ba beti arreglau eitten zittuan, ta ondo. Ta beste horrek basarriko horrek, etortzen zien bezela janzten zittuen, eta bueno, harek, harek ez zeben bape hola... baiña guk, itxuria, ba luzidu eitten... ez dakit, ni ez naiz akordatzen asko, baiña esaten dabe, esaten zaben, oso dotore jositta ta ondo erabiltzen giñuzela guk erropak. 
Ekonomika
Oregi Arregi, Mercedes
- Ta gero ba, lanak eitteko, ostian bazkaixa, edo patatak zurittu, edo sua ein, orduan sua be ein bihar izeten zan, txiribirixak ekarri, harrikatzakin, eta astillekin, eta hola. Ekonomikia. Eta klaro, orduan, oingo moduan "ra! " entxufia ipinitta ez zauan. Ein ein biher izeten zan sua, ta klaro, gu eskolatik juaten giñanian etxera be, ba, lagundu ein bihar izeten jakon. Guri ez jakun gustatzen, hasarretu eitten giñan. Lagunak etortzen jakun atera diarka, eta karo, guk batian ganbarara juan, handik zea ekarri, astillak ekarri, sua ein, eta horrek danak ein arte, ezin erten. Eta gure lagunak, berriz, bi ahizta zien bakarrik, eta etxian lanik be ez zeben eukitzen. Josteik be ez zeben eitten ta ezebez. 
Eta beti guri diarka. Ta guk ezin izaten giñuan erten hainbeste. Bo, oin ez daukat damuik, e? Ez jat bape damutzen, baiña orduan hasarretu eitten giñan. Beti hasarretuta. Beti lanian, eta beti ez dakit zer, eta beti hasarre ibiltzen giñan. 
Aurkezpena
Garitano Elkoroiribe, Maritxu
-Ba, ni zerian jaiotakua, Gaittaon, Bergaan, gero etorri nintzan ba Osintxura, Olandira, eta hemezortzi urte doiat hementxe, pentsain, atzo zalakuan-a, hementxe. Oiñ kontau bihaittut lehenauko gure gazte-enporako zerak. 
Bueno, ez pentsau zaharra naizenik, e, baiña bajoianaz urtiok. Eta udaazkenekuak eta, ene, udaazkenekuak eta, ene! 
Etxeko bazkaria
Garitano Elkoroiribe, Maritxu
Baba-apikua hola saldatsu samar eukitzen jonan, eta gero gaiñian zopak eindda, urdaixa, urdai-ati bat; eta gero meriendatzeko intxaurrak edo txorixua be eukitzen giñunan, etxeko txorixua, earra gaiñera. Eta harek eta ifintzen jostanan, ez oingo moduan kanpazoik eta holakoik be, keba! Lur-anastatxo bat, ifiñi han babalapikuoi eta zerien, eta bueno. Juten nintzonan eta gero Luisitak esango jostanan, "hi, ahazteke ekarritzen gero bururako gantxuak eta". 
Bai, bai. Harek beste papelen baten batu eta eruaten najittunan; bazkaltzen giñunan, aittak esango jonan, "bueno oiñ lokamustxo bat edo". Han garo pillan baten edo. Geuk ebaitzen giñuan garo-oltzon baten gaiñian bota zakua aittak eta eitten jonan lokamusoi. 
Lana bukatutakoan, dantzara
Garitano Elkoroiribe, Maritxu
-Gero illuntzien joten jonen, Aramaittakua esaten jakonan, San Kristobalen joten jonen kanpaia, San Migelen be bai. 
Da joten jonen da bueno, haura izeten zonan lanai lagatzeko ordua; Aramaittakuoi noiz joko. Ha hasten zonan eta "han aitta! , aramaittakua", "Bai, baiña hau pusketiau aber zertzen doun". Baiña haura joten hasi orduko aittak kenduko jonan txapela eta eitten giñustanan errezuak. Errezuak, Aittaguria ta, Paternosterren bat bota ta bueno. 
Gero laster izeten zonan etxerako martxia. Gu, bueno, hartu geure trastiok, lurbanastatxu horretan bazkaittako traste eta zerak eta, trote! Eta Bidebasotik, pentsain, Lamiategira etorraldixa. Gero ixoiñin Gaittaoko puntara. Hara jun, afalduko giñunan, edo behintzet porru-atatia ta izeten zonan lehenaoko afaittako zeroi, ta afaldu ta gertau ta kendu geure gantxuok eta zerok eta prest, erremeixara. Jun hari gero beste hiru-au kilometruan Angiozarrera oiñez. Jun hara, bueno, piezaik baztarrian-a pentsau be ez eitteik, e! Pieza danak eiñ. Baiña gero goizao, hori bai, hori etorten giñustanan ba beranduenen be hamaiketerdiak, eta berandu gatozela eta. Etorri hadi han ukatu dantzan eta Gaittaoko puntara takarra-akarra-akarra ta. Hurrengo egunian aittak goizian diar eitten ebanian berriz basorako, argi, e! , han eztaixela esan aittak "atzo etxaonan loguraik! , Enee! , haura entzutia baiño nahixao giñunan guk, bueno! 
Eta hurrengo egunian beste norabaitt basora; beste hainbeste. Eta hurrengo egunian erremeixia pasauta zonan baiña orduko kontuak esaten lanian garosaillak ebaitzen giñustanan, guk, e. Bueno, bueno, bueno. 
Elgetako jaiak eta etxerako buelta
Garitano Elkoroiribe, Maritxu
-Eta hurrengo aurreko eguneko kontuak esanaz, puff. Eta hurrengo egunian be beste hainbeste, aramaittakua joten ebanian errezau eta etxera. Erremeixaik ez giñunan lagatzen, ene! Elgetara ta. Elgeta lekutan jaon Gaittaotik. Juten giñustanan, gaiñera agostuan izaten zittunan Andramaixak, beroik haundiñeko zerak eta. Juten giñustanan Aldaiko eta Aldai-txebarriko eta danok, ixotzen giñunan Asentziora, Asentziotik handik Elgetara. Elgetara jun eta piezaik be ez, han be ez. Geratu? Pentsau bez. Ukatuta. Ene! , hauxe pieziau behintzet, ai, hau bai dala politta! , hauxe einddakuen, e, hau einddakuen etxera. Hau einddakuen etxera, illuna eitten jakunan eta, etorri hari gero mendiz mendi; baiña kantu baten etorten giñustanan, billurra be eukiko giñunan, e. Baiña bat eta bi ez giñustanan etorten, kuadrillia, danak neskak, e; eta kuadrillia etorten giñustanan kantu baten, hor Anguzarko basarriko txakur danak zaunkaz giñuzela. Ene! , noizko aillegau etxera... Eta etxera aillegauta deskantsatzen giñustanan baiña, hurrengo egunian jun hari berriz zerera, berriz basora, berriz zerera. Enee! 
Emakumeak tabernan sartzea gaizki ikusita
Arrieta Larrañaga, Nati
-Tabernan lan in baiño lehenau sekula egon ziñan lehenau tabernaren baten-do, egoten ziñen? 
- Tabernan egon ez. Bueno, herrixan, hor herrixan, hor zera Angiozarren zeuan Elizamendi, dao, ermitta bat, han eitten zian jaixak, Pazkua izaten zan ta hango han ipintzen zan tabernia, baten batzuk, ta nere anaiak behin ipiñi zeban ta behin berai laguntzen eta holan bai baiña bestelan hola ez, tabernan ez. Ya hemen urte mordua ein nitzuan ta gero ezkondu ta gero ere faten nitzan laguntzera-ta, asko. 
- Baiña jentia juten zan gizona gehixau igual. 
- Tabernetara? Hoixe! Gu geu tabernan akostunbrauta ta igual faten giñan norabait eta sartzen giñan tabernara ezta? Baina, ez zeuan ondo ikusitta orduan, tabernara fatia-ta ez zeuan ondo ikusitta. Igual zu juaten baziñan Bergarara-do, tabernara ez ziñan faten igual, igual faten ziñan pastelerixara. Ta ba pastelerixan igual pastelak edo txokolatie-do igual jaten ziñuan eta hola, hola izaten zan. Tabernetan ba oingo moduen emakume bat bakarrik igual ba ez orduan gutxi. 
Egurrarekin zerikusia zuten lanak
Gantxegi Iturbe, Hilari
- Lanien [...]. Ene, ene, enee..! 
- Zapatilla-arkia ze zan? 
- Abarketa zaharra. Ba, abarketa zaharrak jarten zien behien, lurrien; danak illaran alkarren pegante. Ta atzeti bat, haura nun euan topau bihar eban. Ta atzekua pasau ta nun euan topau bihar; ta ez ebanian topatzen, ba, haren ipurtostian [...] [makurtzen] zanian, bestiak aldameneti "bli! -bla! " ipurdien. Ahal ebanak ahal eban zapladia batzailliai! 
Ta batzaillia batian harutz ta bestian honutz ta han kiñaria ta bestiari kiñaria ta... Ene diez! Jo-a hanketako abarka zaharrak hautsa etaratzeraiño! 
Zuhaitzak botatzeko garairik onena
Arana, Sebastian
- Zu ibilitta zare arbolak botatzen? 
- Botatzen be ibilitta, bai. 
- Makiña ba aldiz, ez? 
- Bai. 
- Ta ze sasoittan edo zela...? Lehen zeoze aipatu dozu. 
- Arbolia botatzeko, lehen esan dotena, askok ez dotsa kasorik be eitten [zerari] , baiña da onen-nen-nena, lehen esan dotena, hauxe, hau hillau ta hurrengo ilbeheria be -gabonak aurretikan, e! -. Behin gabonak [ezkeritxiok] , pasatzen jakuan haritzari ta honi-a tintia formatzen jakue ipurdixan. Tintia. Ya udabarrixan etorreria. Ta ha tintiak zertzen badau, berak erre eitten jok, erre, erre. Sikua ointxe daok egurra, ointxe sikuen. Ta sikuan, ba, aguantau eitten jok, baiña gero botatzen badok, marzuan edo botatzen badok, ba, jo-a tintia urtengo jotsak ipurdixan. Ardaua leztxe urtengo jotsak ta harek berak erre eitten jok. Ez dok... sasoi eskasian botatzia dok. Kitto. Bai. 
- Orduan, zer da? Nobienbreko ilbarrixa edo ilbeheria? 
- Ez. "Noviembre, luna menguante". "Luna menguante", oseake gastatzen. 
- Bai, ilbeheria bai. Ilbeheria. 
- Ez jok balio. 
Zuhaitz-botatzearen inguruko azalpenak
Badiola Gabilondo , Joxe
- Eta arbolak lehen, hori, arbolak botatzia noiz eitten zan? Sasoi espezialen bat hartzen zan ala...? Ilgora, Ilbehera... 
- Bueno, jeneralien neguan, neguan hemen. Ez jakon beitzen orduen. 
- Ilargixari-a ez jakon begiratzen? 
- Ez. 
- Berdin zan orduan, ezta? 
- Bai. [Iketzerako ya...] Inportantzia eukiko eban, baiña orduan ez jakon beitzen. 
Bildotsak egiteko sasoi onena
- Eta adari-okixa? 
- Adari-okixa? 
- Bai. 
- Guk ez giñuan adari-okirik sekula euki! Guk adarixak, ba, bat edo bi eukitzen giñuzen ta udazkenian nahi bazan erretirau, udazkenian... 
- Baiña zer egoten zian, aparte? 
- Adarixak? Udazkenian bai. Udazkenian askok eukitzen dittue aparte, zeaittik ya ardixak arkeatzen hasten dia, ba, igual agostuan lehenengotan igual hasten dia. Ta nahi badozu bildotsak geruao euki, ba, euki adarixa aparte setienbrerarte ta... etxian adarixa; gero jarein. Hori da, ba, bildots-enporia atzeratzeko. Oin bildotsak [badauke...] 
Lehen nahi izeten zan bildotsak martixan jaiotzia, neguak txarrenak pasautakuan. Oin ez jako ardura, oin dao pentsua ta dao [alfalfia] ta... Lehen ez, lehen beranduao nahi izeten zan bildotsa, pixkat udabarrixa etorrittakuan. 
Orduan, ba, adarixa agostuan erretirau eitten zan. Eske [... etxian daukazu] hillebete atzerao bildotsak, beste adariren bat etortzen ez bada nunbaittetik. Adarixak [holakuak] izaten dia, adarixak alde batetik bestera ibiltten dira, errebañuan danak pasautakuan bestera. 
Ehizaren beherakada
Linazisoro Lazpiur, Javier
- Gogua badaukat, e. Baiña ez da erreza. Eperretia be ez da erreza. Baiña oin ya puxkat gabiz eperreta "un poco comoda". Oin "caza sembrada" dago asko, ipiñi, botatzen dittue /botatzeittue/ hor eper batzuk, bota mendixan, esan: "bueno, hi, botaik dozena bat", segun zenbat lagun juten gan-do, ta. Dozena bat edo bi bota eta aber, hortxe jarek, hortxe maldan bota jittuau. Eta txakurrakin kazan ein. Zegatik hori azkenian hoixe bakarrik geratuko da gaiñera Españan. Ez Euskadin, e, Españan, Euskadin eztago eperrik. Españan hoixe pasauko da. Euskadin bai oinddio badie herri batzuk, Riojan be bai banakan batzuk eta Araban be bai, baiña banakia. Eperra gastau ein da. Eta eperretan ehizan eittia nahi dabenak ez dau beste erremeixoik eukiko "caza sembrada, caza controlada". 
Kontrolautakua. Noberak esan: "Bueno hi, botaik sei edo botaik hamar edo botaik hogei. Eta haretxekin puxkat dibertidu, zegatik bestela hemen kazia eitteko kotua pagau ta jun bai, estafas absolutas hamarretik beratzi. 
- Bai? 
- Bai. Jun da ezebe ez dao, ezebe ez dao. Nik dauzkat lagunak jun da, ze in dok? eta ezebez, eta zer? , ta bat. Bat hartzera hara joan haiz? Seirehun kilometro eittuk hortako? Ba! Holaxe jarri da, holaxe jarri da, holaxe jarri da zegatik hori ez dau ehiztarixak akabau, hori gehixen-ehixen-ehixen ein dabena izan da fertilizantiak. Hor dare batzuk "elementos quelateaos" eta esaten dana, horrek die bonba atomikak, horrek etaratzen dittue ez lurretik baizik aretatik be etaratzen dabe kosetxia. Aretatik be bai, e. Hortxe dago Landetan, Landetan areia dao, haura dana areia da. Horrek etaratzen dittue Landetan hamahiru tonelada hektareako artuak. Eta hemen, bueno, zazpi tonelada etaratzia be zan una burrada. Baiña hori beste hori elemento horrek bota ezkero, fertilizante horrek, horrek etaratzen dabe baiña horrek, bola txiki-xiki-xiki batzuk die, oso mikrokospikuak, zegatik horrek balio dau, kelatuak berak balio dau "fortunon". Kilo bat kelatokin igual eingo dabe bi milla kilo zera, fertilizantiak. Oso karua da hori. Baiña hori da dinamita. Hori porejenplo, sarrittan komentau izan dou agostuan galeperretara joanda: "Bai, eperra ikusten dok aurten, ikusten dok eperra". Bai, eperra ikusi bai, baiña juten za kazara oktubrian eperretara; eperrik ez, eperrik ez, eta ze pasau dok? Ba, txitak, txitak eta; hari lurrai buelta emoten jakonian botatzeittuen bolatxuak ti-i-i, eta danak hankaz gora. Horrek eta hurrengo horrek jateittuen belak be hankaz gora, eta aizerixak jaten badau haura be hankaz gora. Horrendako da txarra. Beste batzuk: "La caza hay que regular, porque la caza es la que... " No, no, la caza no ha matao ni ha hecho perder la caza. Gu ume-metatik zenbat urtian ibilli ga bai oillagorretan eta bai eperretan, da eperra sekula ez zan gastatzen. Eperra beti egon da. Eperran ondorian ibilitta harek eztittu ehun eper botako. Oin, ojeuan bota ezkero bai. Han ipiñi hemezortzi lagun bultzaka ta zu jarritta ta, dinbi ta danba. Hola bai. 
Baserriko bizimoduaren aldaketa alor ezberdinetan
Aranzabal Gabilondo, Luis
- Bizimodua asko aldatu da hemen inguruan? 
- Bai, bai, bai, asko aldatu da. Asko, asko. 
- Zetan igartzen dozu zuk aldatu dala? 
- Bai. Zetan? Ba, bizimoduan. Danian! Lana, dirua, jakiturixia... dana aldatu da! Kostunbre danak! 
- Bai, e? 
- Bai! 
- Zelakua zan sasoi baten hau inguruau? 
- Hau, ba... Hau, ba, oin baiño... ba, edarraua, klaro. Solotan [eukitzen] zan artua alde batian, garixa bestian, arbixa... Ganauak danian, txori asko... Oin ez dao, txoririk be ez dao. 
- Oseake, ugarixa zan, ez? Hemen... 
- Bai, ugarixa, ugarixa. 
- Eta basua-a zelakua zan? 
- Basuak, ba, oin dana piñua daon moduan, zian, ba, paguak, haitzak... Nik gaztaiñia gutxi ezautu naben ya ordurako igartu ein zian ta. 
- Ze etorri jakuen, gaitzen bat edo...? 
- Bai, gaitza etorri jakuen, ta oinddio badauka. Oin be sortzen dia landarak eta urte batzuk pasautakuan, "dak! ", atzera igartu eitten dia. Gero besten bat etorten da atzera; txorixak hazixa zabaltzen dabe, harek gaztaiñak eta. 
- Eta zegaittik, ba? Noiz etorri jakuen...? 
- Hori? Hori etorri jakuen, ba, oin... ixa ehun urte etorriko [jakuen] gaitza gaztaiñei. Ta danak ihartu zian, e! 
Gipuzkuan ta Bizkeixan fuera! 
Oiloak basoan hazten zituzten; azerien ugalketa
Aranzabal Gabilondo, Luis
- Esaten dozu, olluak arrautza gitxiau ipintzen zebela... 
- Bai, olluek eitten eben udabarrixan hasten zian arrautzak eitten, asko e! Baiña gero, artuakin bakarrik egoten zian, ta artua be neurrixan e, gutxiegi! Egoten zian basuan olluak, gehixenak. Basuan e, txabolak eindda euken jente danak hamen. Oin ezin leike ein, oin aizerixak jaten dittue. Ta basuan ollua mantendu eitten zan, larrian eitte eben, belarra jaten eban, zelaittan be, etxe ingurutan be bai, etxe ingurutan be danian egoten zian e! Basuan eta... sorotan belarra jaten eben, ta belarra izan bihar, ona izan biharko belarra, ze berduria da ta, ez zan pentsatzen baiña bai. 
Oin ba, einddako pentsuak datoz ta haretxekin bakar-akarrik. 
- Eta basuan esaten dozu egoten ziala? 
- Bai, basuan. Txabolak eren, ekin hor, hantxe ixa bigarren etxia badau hor, [zu sartzen zana] , harek be bi txabola eukezen hortxe basuan, basuan, etxetik e... ba 500 metrora, honek behekuok be bai, guk be bai, horrek be hortxe goixan euken txabolia ta han oillo mordua. Gero hasi zian aizerixak. Aizerixak gehittu ein zian. Eibarren e, gerra denboran, ez dakit orduan kazia prohibiduta edo zer egon zan, Eibarren be egon zan hor eskonbrera bat Iburren, baso horretan, Iburren, Eibarko eskonbreria horixe zan, ta hor mantenduko zian zientoka aizerixak. Mantendu, han kaleko jan danak horraxe ekarten zittuen eta, sobrante danak; aizeriz bete zan dana, zihero. Oiñ gutxittu dia urtero-rtero kazia eitten da ta, baiña aizerixak egon zian... ta olluak e, orduan, barruan eukitzeik ez zan pentsau be eitten olloik. Egun erdixan be ez e! Egun erdixan egoten bazian barruan, atsaldian etara, kanpora; ta oiñ, berriro, kaixolan sartuta! Bai, produkziño gehixau daukala ta hantxe jaten dabe ta geldi. Baiña olluak ba, bueno, ibilten zian basuan... aztarka ein, jana billau, errekan e... errekatxuan aztarka ein, iluntzerako erretiratzen zian danak ta, arrautzak txabolan eitten zittuen, kanpuan be bai. Txitak be etaratzen zittuen kanpuan. Txitak e, ba arrautzak oillo batek edo bik eitten bazittuen nunbaiten, rra, otarteren baten edo, harek txitakin etortzen zian txabolara. Gurian be bai, askotan e! 
- Bai aldatu da orduan, ez? 
- Txitak ein, txorixen moduan, kanpuan. Batzuei billatzen jakuen, [ba lokatu...] , "ollua falta da ta", "nora fan ete da bestia... han", ba, txitak etaratzen. 

Bermeo (Bizkaia)
Artika: erroten auzoa
Hormaetxea Uriagereka, Txomin
- "Barrio Artigas", Bermioko errotan barridxue, "barrio de los molinos de Bermeo". 
- Semea: Zemat errota egoten zien hor? 
- Hor ezetu dotez /ezetutez/ nik hamasei errota. 
- Emaztea: Fandanguene etxiek izena. 
- Hamasei errota. Hamasei errota egon die Bermion hasi tte ba Sollubera arte, ta Mañu, Sollube. Hamasei errota. 
- Emaztea: Orain bapez. 
- Badauz baie gitxi, zarratzen duz-a. Errotak akabaten duez. Ta artu-rune be eskas dau ya, taluk itzeko. Artu be gitxi ereitzen da ta gero ta gitxiau ta hor gabiz. Taluk eitten duz ondiño hamen, taluk eitten duz asko. Bastante eitten du ondiño. Baia hori ya badoie galtzen, galtzen doie. 
- Ta errota danak bardiñek zien? 
- Bueno, batzuk die hiru errota, lau errota, bost errota, holan. Desberdiñek, bost errota, sei harek gehidxenak. 
Seidxen seikuk gehidxenakuk, ostantzien hiru ta lau normal. Hiru errota ta lau errota etxe bakotzien. Holan izeten izen da beti. 
- Ta danak zien gari-rrotie eta arto-rrotie? 
- Gari-rrotie lehenau nire denporan ez horren beste baie zeuzer bai. Gerraostien, ogidxe falta zanien ba gerraostien, hainbeste gehidxau errotak biher eitten izen dabe, ogidxen faltara. Gerraostien, baia ostantzien lehenau asko, lehenau artu eta inddabie, ta errotak ta artu eta inddabak ta ganadu be bai hor barridxun errotakaz nahastien. 
Elektrizitatea uraren indarraz
Hormaetxea Uriagereka, Txomin
- Eta hori ure ez zenduen ibiltzen elektrizidadie eukitzeko-do? 
- Bai, be bai, aprobetxeten izen da horretan be bai, bai. Geur eukin ddun errotie izeten izen dana geure errotan gure etxie ba izetielez esate baterako, ha ta beste hogeta hamar metrure edo berrogei metrure edo berrogeta hamar metrun-do. Gero han dinamo bat, dinamue. Ta errotien uretik hartunde ha dinamue han etxien, argidxe eitteko, argidxe eukin ddun. 
- Semea: barridxun lelengokoa. 
- Bai, gure barridxun bai. "Ciento veinti cindo ciento treinta voltios" baie argi izaten die, bastante motelak. 
- Semea: Lelengo argidxe ha izen zan. 
- Lelengo ard¡gidxe ha izen zan uregaz, errotako uregaz. Errotako ure aprobetxaten dala instalasiñuek urenak-ta. 
Gero han dinamu ipiñitte, dinamu ba elektrizidadie. Ure-rrotak ba uregaz artue idxo ta ure gero dxuten izen da beste erreka batera. baina gero han eukin doguz iñoz holan be egon die errotak be, mixtos, mixto. 
- Ta zemat erreka pasetan zien handik? 
- Errekak? errekie bat Sollube, bat dator erreka handidxe ur asko datorrena. Han dauz gero presak eta presan hartzen dozu ta due presatik errotara arte badue ubidetik. Ta gero handik gero handik beste errota batera. Hamen badau errota bat, beste errotie dau igual ba ehun metruen, beste errota bat, gero beste ehun metruen beste errota bat, etxitan. Haretara danetara dau beti uren ubidiek, ubidek, ubidek, ure dxuteko lekue. Gero errekatik aparte ba solutara pasau izen du ure erregateko letxugek eta berdurie eta hartzeko ure. Euririk ez deuelez eitten beti gusture, danan gustue, ba handik errotako uretik erregaziñuek eta horrek danak, mobimientu guztidxek urenak. Politto egoten izen da. 
Aitak egiten zituen hil-kutxak
Monasterio Zubillaga, Begoña
- Orduen joan ein ziñien. Danok? aitte, ama eta danok? 
- Ez, aitte ta ama ez. Aitte ta ama horren lehen esaten hasi naiena, horren Soltxagan, hori jefie, Soltxagan hiltzen izan dizanien eurenak, militarrak eurenak, ba eitten izan /tsoie/ deutsoie kajie olezkue, ta gure aittek eitten izan /ttuz/ dittuz harek. Geure aittek eitten izan /ttuz/ dittuz ta gure amak emoteko guri emon doskune kastigue, eureri dirueri haulan beitute, kandela negarretan irabaziko dirue emon bihar orain, hau dirue, hain beste kosta jazkune gauetan kandeliegaz argirik ez dalako egoten izan herridxen. Ta kandeliaz amak lagunduten izan /tso/ dotso aitteri, ta haretan irabaziko dirue. 
Familia bermeotar-bermeotarra
Renteria Anduiza, Jose Anton
- Ta ama, ta aitxe, ta hamengoak? 
- Danak bermiotarrak, atxitxek, amumak eta bisatxitxek... danak bermiotarrak. Neuk daitzela familidxe ez duu okin kanpotarrik inor, ez aitxen aldetik, ez aman aldetik. 
- Zer danak portu mandakoak edo baserritxarrak be bai? 
- Ez, ez, ez, ez, ez, bidxek izan diz arrantzalik: nire atxitxe bat, aitxen aitxe, "abuelo" esaten ezan dotsagun hareri ta aman aitxeri "atxitxe". Gauzie ezan zan errepublikanue, bitu detaillie, baie errepublikanue, ta Kubako gerrik atrapa zauen. Kubara dxun zin gazte pillo bat Bermiotik, bueno, Bermiotik bakarrik ez, baie hametik asko azukarie kargaten edo kafie kargaten-do. Oin gizaldi pasa da, gizaldi ta hamar urte edo izango diez ta gerriek atrapako zauien. Ta han eon zan gerran eta gero etor zan hona, ta niri beti esaten ezan dosten harek insurrektuen aurka in zauela berak gerrie nik orduen beratzi urte-do, nik ezetu doten neuk hamalau urte neukala hil zan bera abuelo. Eta zer da insurrektue? beti galdezka ni, gero dxausi naitzen konture neu halan insurrektue. Kubanuek euren herridxe defenditen ta eurek insurrektuek ta zuek hametik jun zarinak zuek korrektuek? Zelan ez da imien halakuek. Ta nik beti esaten dot zer da insurrektue ba? "Insurrectos cubanos" esaten /zantsoien/ ezan dotsoien. Ta beste aldetik, aman aitxe, aman aitxe ezan zan Bermion arrantzalie, ezan zan patroie, Karmengo Amako patroie, ta izan zan kofradiko lehendakaridxe urte pillue, historidxa handiko gizona ezan da. Teniente alkalde be ezan da, esan notzun lehengunien: Bermion gizonik... ta ez dotsut /etsut/ ekarri bera papela, ekarko dotsut. Gizonik botauena Bermion elekziñuetan bera etsaten /zantsoien/ ezan dotsoien botorik gehidxen ta bakizu zeitxik, amak dakoz kontata, bera ezan zan errukiorra-do esaten dana ta jentiek orduen badakizu gerra ostien gosie ta gerra aurrien be bai ta bera presidentie izankeran kofradidxen ba errepartue eitxen izan dauie eta jentie dxuten ezan datson etxera ta: "Agapito Agapito ez dau diru apur bet etxien ez daku zer dxan-a". Ta berak ordun diru apur bet baiño ez bada be errepartue eitxen ezan dauen irebazten dan denporiri itxaroten ba, gero pagako dauila edo kofradiko kajatik. Ta andrak zoratute okitzen ezan dauen beragaz, ez guapue ezan dalako, ez da ezan guapue ta ez bada ba hauri! Ta detailliek, okin zauen amari dakotsat entzunde, detailliek okin zauen berak. Klaro bapor bi okin zauen eta bera patroie batekue, ta txalupek, etxie neguen ez dauela ezer [harri iketzik-ta] ez gastateko, ta berak urteten ezan dauen itxosora, igual txitxarrotan da txitxarrorrun gero molle ganien jentiri emoten hirune txitxarro zer dan jentiri emoten jateko. Ba haulako personajie. 
Kofradiako dirua Iparraldera
Renteria Anduiza, Jose Anton
- Datu bat amak konteikue dakot, okintzen ezan dauen beran lagun zintzo bat Ingles, Ingles esaten zantsoiena, ez dait ba direktibekue-do. Ta horrek in zauien gerrie sartu zaneko, kajan eon dizen diruek hartun ta Iparraldera dxuen eta "Gobierno Vasco"n kajan sartun. Banko okin zauinan edo han sartu diruek, ta honantz etor zaneko goiz baten, gerrie amaitzute gero, kanpaiek kofradi zaharran sirenarik ez zan egon da kanpaiek baiño, kofradidxe eon zan zati bi indxe: errepublikanuna ta nazionalistena. Ta nire atxitxe zanda nazionalisten halanguen lehendakaridxe ta in zauien kanpaiek dxo ta jente guztidxe, klaro, bildurtute on zan jentie jentie afusilamientuek-a, berroita sei lagun in diz afusilamientue ta: "zer da ba zer da ba ta Agapitok diñola errepartue dauela", "errepartue nongo errepartue dirurik ez dau ta gerrie ta zer zer diño errepartu ta". In zauen diruek errepartidu beran lagunek edo emon tsoienari, kajako diruen jauiek izan dizenari, ta amak dakost kontata zelan etor zien delegauek Bilbotik ta amenaza in zauien betiko sartuko dauila kartzelara ta bestiek esantsoien: "nik dirue emon dotsatie euren jauieri, eruena ezan da dirue eureri errepartidu dotsatie". Gizona benetakue nik ezetu doten, beratzi urte neuk beratzi urte dakotela hil zen, ta ontxe be esaten dostie jente edadekuek: "Agapito halako gizonik, gizona benetakue". Ta beste gixajue ba, abuelo Seberiano Renteria, ba errepublikanue izan zan ha, ta Indalecio Prieton lagune ezaten ezan dala esaten zauen berak. Ta nire aitxe barriz nazionaliste gogorra, beran semie, ta nik aitxeri dakotsat entzunde bera ezkondu in dxela hainbet ariñen "la vida imposible" eitxen ezan dotsoielako etxien. Klaro gure ama nazionaliste terriblie, ta lau urtegaz aitxe ta okindxe halakuek ta bestie ba hauri in zan ezkondu hainbet ariñen ezkondu zan, ta gero dxun zan San Andres batailloire dxun zan. 
"Mamá, yo quiero ser guardia de asalto, no quiero trabajar porque me canso..." abestia
Erezuma Elorriaga, Mari
- Ba beti mitiñek-ta, ez diñotsut ba! Gauerako armaten izan da errixetie. Ta errixetie armaten izan danako, illuntzeko, hamen datoz guarda asaltuek. Ta guarda asaltuk etorten izen dienien "a toco correr a casa" , arin etxitara. 
Ze harek ez deue aittuten izen gero. Kantie kantaten izan duu: "Mama, yo quiero ser guardia de asalto, no quiero trabajar porque me canso, sesenta duro dar y una pistola, una porrita mas estira y goma" kantaten izan dotsague hareri. 
- Ta nun egoten zien "guardia de asalto"ak? 
- Ai ene, Bilbon-do, nik ez daitz. Egoten izan die, deittuten ta ensegida allaten izan die, errixetie armaten izan daneko? deittu guarda de asaltuk ta Bermion agertuten izan diez, ta dxigotie danari. 
Emakumezkoen lana portuan
Artetxe Valle, Maria
- Portuen? 
- Andran biherra zein zan? 
- Portuen? Portun neu ibil nai neskatille. 
- Ta zer eitten zendun zuk portuen? 
- Portuen? ba bentan saltzen izan da arraiñe, ta guk eruten izen duu motorretik bentara burun kargak. 
- A bai? Ta buruen nun eruten zenduen ba? 
- Buruen? sorkidxe imiñi hamen ta beragaz bentara. 
- Ta bentie nun eitten zan ba? 
- Portuen, portuen, hamen Portozarran. 
- Portu zaharran. 
- Bai. Orduen papardue asko, txitxarro be asko, ordun asko eitten da, orain ez dau, lehen arrain asko egoten izan da. Antxobie be elegantek, baie orain ez dau, ez dau lehengorik, ez dau lehengorik, dana eskastu, danak duez ta danak duz-a. 
- Ta hori ze izeten zan eguneroko biherra motorretatik bentara arraiñe eroatie egunero-gunero? 
- Ta gero, bai, ta gero kajak batun, otzarak batun. Antziñen otzarak izaten izen die handidxek, lau arruko lau arru, ta harek otzarak batun fabriketatik, ta gero ba kajatan, karrutan, ta harantz dunak harek kajak batun eta horrek biharrak egon diez bai. Ondo, ondo. Ondo egon garizenak ondo ta txarto egon dizenak ordun be txarto. 
- Ta horrek biherrak beti andrak eitten biezan, ezta? andrak. Gizonak... 
- Gizonak itsosora ta etortzen zanien etxera, etxera lo. 
- Eta andrak orduen. 
- Andrak biharrien. Bai, neskatille ibil nai neu be. 
13 urterekin saregin
Uriondo Uriarte, Mari
- Hamahiru urterako hasi nitzen "el dia tres de marzo del año cuarenta y siete". Memoridxen dakot zein baporetan be, ta patroie be bai, memoridxen dakot, "Madre Macarena" ta patroie Eusebio Beitia. Eusebio Beitia hor dauzen Eusebio Beitian bisattitte-do. Entzun dozu /entzunzu/? "el año cuarenta y siete, el tres de marzo", gaurku lez dakot memoridxen, "Un lunes". Entzute dozu /entzutezu/? ta gero ba andrie zera zaharra izan zanelez, nire koñatun ama izan zan maestrie-a, zaharra izan zalez ba ya hamazortzi urterako ba ein nintzen sotapatroi esaten dan lez, "segundo, segundo de a bordo". Ta hogeta bat urterako, hogeta bi etteko, hogeta bi enerun eitteko ta marzue edo otubrien ba hasi nintzen jefa ta "hasta el año mil novecientos noventa y seis"eko otubrien itzi dot. Ordun egoten izan garizen bost uzandra. Uzandra ba, uzandra izaten izan da ba agintzaidxe, enkargadi izati lez. Ta bakotzak, ba bakotzak beran grupue eukitzen izan dau, ta gero akabun allega gara nobentan batera, neu bakarrik danakaz. Baia ordureko baporak ba gitxittute egon diz. "Ochenta o asi" holan lotuko zin orduen, "en el noventa y seis" itzi dot, ta gaur akabata dauz danak, gaur ez dau portun iñor bez-a. 
"Uzandra" lanak
Uriondo Uriarte, Mari
- Ta zein zan uzandrien biherra? 
- Uzandrien biherra izan da, lelau izaten izan da, baia gero asko kanbidxe zan. Jaubiek deittuten izan dotsu /izantsu/ zeuri, ta uzandriek diru osea, uzandriek ein biher izan /bizan/ dau bihargiñek ba bota hara ta hona ta bestera. Ta gero biharran erresponsabilidadie, modistie izati lez, ba modistiek ba trajie ba eitsi imiñi modeluk eta danak, ta gero harek josi, baia zuk errespondidu biher dozu /bizu/ harek txarto edo ondo zer eitten dauen. Hori izan da uzandrien biharra. 
- Zuk hartu-mon patroiegaz edo armadoragaz? 
- Patroie ta armadora dana izan da bat. Hamen patroiek ta armador, eon zin patroiek hiru armadoregaz, herrikorik ez da egon hemen. Patroie ta armadora dana izen da bat. Ta hareaz, hartun-mona ba hareaz euki bihar izan dozu /izanzu/ diaridxo. 
- Ta gero zuk saregiñekaz. 
- Bai, ba nik prepara biher izan dot /bidxan dot/ ta ba nik erun biher izan dot /bidxan dot/ dana. Ta lelau izaten izan da ba jaubie, baia gero nik neuk urte asko askotxu lelau ba eitten izan doten zelakuk ein biher dauien ta zer dan, neu dirijiten izan nai eurekaz, ta ez dot okin hori iñoz, iñoz etor jazte e, honek feministetako bat be eitteko gizonan, ez dot ezin dot esan gizon garau baten ganez ein dotenik, itzi etxat ein iñori e! "que no es igual". Osea neure biharra erresponditen dot. Txarto badau, neu nau hamen erresponditeko ta kobru ta ez kobru ta ez dalez izan, total da atipiku, gauze diferenti izan da itsosue herridxegaz. Geuze total diferentie. Ta erun dot, bittu zemat lagun pasa dotezen ta danakaz, neure denpora guztidxen lagun bigaz baiño ez nai hasarratu, [...] danak. Ta danakaz gaur bere diez neuriek, uzandrie da osake neuk ume hazi dotazen guztidxek ta zaharrauek etor dizenak be, dakotez jentie ba harek beste gruputatik etor dizenak ba ba igual, zuk ez dozu okin konzepto zerie, ta gure dotsiet /gutsatie/ hara berorreri Begoña ba printzipala, ba gure dotsat /gutsat/ ba neure denpora guztikue esati lez e, persona ba, beste batzukaz hartun dozu ba deziziño gehixau igual ba zuk pentsau dozune ba. 
Neskatilen lana
Uriondo Uriarte, Mari
- Zuk esan dozu neskatille be ibil ziñela. 
- Bai, ibil nai, bapora eukin doten urte bi edo ein dotez neskatille, baia bueno neure biharra ba han falta gehidxau eitten izan dotelez ba neskatille "podia hacer cualquiera". 
- Zein zan neskatillien biherra? 
- Neskatillien biharra da: bapora datorrenien portora arraiñe dakar, bueno ba harek eittentsuz otzarak ekarri, lagundu, harek gizonak baporak urten biher badau arin, neskatillen pentsure gizon bateaz itzi; arraiñe pise; hareri gizonari biberak eruen; diruek kobra. Osa ze esango dotsut /esangotsut/ ba? kridxada eitti lez, hareri gizonari, ta dana eukin listo preparata ba ariñau juteko. Antziñe-ntziñe, gure gaztetan-a, ba esaten izan die beseuteko-a ba neskatillek oki biher izaten dauie krielak tertzakaz-ta preparata-a, ta mutil txikidxegaz ba batelin imindde-a. Osa gauz bat bandejan iminttie, jatekue datozela amak ez [...] benga arin, juteko biharrera, ba igual-gual-gual-gual. 
Neskatillen biharra hauri izan da, patroiek aginddu edo gizonak barrukuk hau edo bestie, edo ene bada han bokadillo bat ekarteko edo tabako bat-do, itsosora. Kustiñue izaten izan da bapora itsosora etxa biher dela /bidela/ arin, herridxen ez dala irabazten-ta, hauri bakarrik, hauri bakarrik e! 
Josketa, orratzak, hari-motak
Uriondo Uriarte, Mari
- Ta hola saregin kontuena-ta, eguneroko biherrana ta, ze biher izaten zan saregiñen egunerokoa? 
- Bai josten! Josten, osa baporak abiseten dotsu /abisetentsu/, bueno abise antziñe portora etorri arte be ez zan jakitten izan. Datoz, ta hausitte dako, horra saregin bi, hara saregin bet, ha josi biher izan dozu /bizanzu/, hausitte ezin izan dau jun itsosora-a. Ezin denien haulan frejile, frejilar haulan, ta "bolso" zaku esaten izan dotsagu /izantsagu/, baia bera arraiñe egon dan lekuko zuluk eta konpondu ondo, ostantzien han antxoak ensegida eitten izan dotsuie /izantsuie/ bidie errementa "y ahi se quedaba todo". 
- Zelan josten zan? 
- Orrotzakaz, espezialak egon diz orrotzak, orrotza ta artazidxe josteko. Hiru-au orrotz klase e, bai, hiru-au orrotz klase. 
- Zelakoak zien? 
- Egurrezkuk. Egurrezkuk, gero etor zin plastikozkuk be baia egurrezkuk izaten izan dizen ba. 
- Izenik-do eukitten ban edo orrotza zan? 
- Ez. Orrotza, orrotza ta gero "uno, dos" markaziñue, numeraziñue, "unos, dos, tres", markaziñue okitzen izan dau. 
- Beti egurrezkoa. 
- Bai egurrezku izan da, gero plastiku etor da e! Baie egurrezku beti izan da gozuaue. Hausi eitten izan da asko, baie pasa eitten izan da. Eukitzen izan dozulako batzuk ganera izan diz saregin profesional polittek e, geuzek erreminttek ondo dakoienak-ta. Ta okitzen izan dauie ba, belztute izati lez bera ze esango dotsut /esangotsut/ ba? haulan, haunelez, kolorie-a politto esatie lez, laban-aban korriteko, "pa que vaya" "dxa-xa", politto, muzturtxue afiñeta-a. 
- Ta haridxe? 
- Haridxe bai, haridxe lelau aldogoie, ta gero naylona. Naylona eon zan, naylona bat baie zantarra, naylon naylon purue, naylona etor da "cincuenta y" lelangoko lelangokue naylon etor zan "sesenta y dos"erako etorritte egon da, "cincueta"n edo haulan. Frantzittik ekar zauien bat, ez zan izen naylon purue, "barbas" esaten izan dotsaguen /izantsaguen/ bizar morroi bat etor zan bera saltzien. Ta lelau-elau etor zan kuralon, kularoie, algodoien atzetik kuraloie, ze algodoie eitten izan da usteldu ta gero Dakarrera ta hasi zienien, ba klaro han sikatu ein bihar ta ostantzien gero marmoka, hori medusilakue izan da marmoka, ta horrek eitten dau erre asko. 
Sareak tindatzen; murtzilak
Uriondo Uriarte, Mari
- Emoten izan dotsoie /izantsoie/ tintie ba horrekaz eindde, ze arbola ezan da bera? haren zozpalak kendu ta ein dxo-xo-xo-xo ta harekaz tintie, baie gero alkatrana be bai, alkatrana be bai, alkatrana ta doie "cincuenta y algo" "seis"en edo haulan alkatrana-a emoten izan dotsoie /izantsoie/ ta gero naylonak urten dauenin ba naylonak ez dau okin problemarik, naylonak ez dau okin problema garau bat bere. Ta hari dxoten izan da, naylona baie bat izan da brillodune ta karo ez dau hartzen izen moropillue euskeraz, guk murtzillie esan izan dotsagu /izantsagu/ ez dau, ta gero eitteko zera bere, juntie hari bet bestiaz haridxegaz, jakin bihar izan da /bizanda/ eitteko laskie ta, ikasi bihar izan diz /bizandiz/ geuza batzuk ba, ostantzien eitten izan da "de nudo a nudo" txafa eitten izan da tqa klaro ba feo, feo ta zulue. 
- Laskie zer da? 
- Laskie da hari bi haulan imiñi haulan, "dra" ta bestien begidxe ta "drink". Laski da murtzile baten izena. Bai laskie. , bai. 
Sareak sikatu eta tindatu
Uriondo Uriarte, Mari
- Pauli: Esaizu hauri, patatiegaz zer pasa dxatzun. Esango dau, Itsaso? papatiaz ze pasa dxatzon, istorixe pasa dxatzo patatiaz, ia konta! 
- Mari: Patataie erosi nauen Bermiora etor naienien, hartu nauen terrenotxu bet errentan ta ba patatie eraitteko. Ta hartu nauen ta ni patatie ederra gero, haulako patatie, zelako patatie! liso-iso-isue. Baie ezetara be ezin dxan, gogorra! Ure bera bera patatie, ure sartzien izen daniko lodittu, bapez, patatiek beti eitten dau [...] lodittu, keba, ure! 
Ta ba nik ha patatie berau dxan bihar ta nik honeaz ezin dot ezer ba. Dxun naien patatie saltzien, gero neuk patata ona erosteko, ta ha saldu. Ta "dxun biher dot /bidot/ hamen baiño merkiau emon biher dot /bidot/", hiru pezetan egon zan patatie kilue eta nik esan doten: "ba hamaike errealien emongo dot". Ta ni nauen ba hamaike errealien, ta haur andra bat etor dxazten alde zeran, ta esan dotsatenien hamaike erriel, ba benga dana piseten, ta jentie hamaike erriel esan daunien ba dana beteta, ta haur. Ta "zu bidxer nator ostabe, bidxer ekarko dotsutie ostabe, ta zuk itzizu hauneri atzekuri be". 
- Pauli: Kilotxu bet-do, zeuk erun barik dana. Baie merke eizan dalez. 
- Mari: "Itzi eizu ba", ezetz! 
- Pauli: Berak erun bidaula dana. 
- Mari: "Ni nau lelau, asieske nik nahi doten beste". Harek ume danantzako erun dittuz /erunttuz/ patatak. Hurrego egunien etor zan ta esan dotsat /esantsat/: "Engrazi, patatie dakot". "Zuez zeu, patata ama txarridxen etxera, nik ez dot gure hori papatie-a". 
- Ama txarridxen etxera. 
- Pauli: Ama txarridxen etxera. Klaro, patata gogorra ta harek erun dau neu nau lelau ta berak dana ta urten dotso ba patata zantarra, ta beste egunien jun dxatsoonin ofreziten "Engrazi, etorri hamen dakot-a". "Zeu ta zeu patata tira ama txarridxen etxer. Ez dot bihar zure patatarik-a". Klaro gogorra. 
- Mari: Baia haulan holan saldu nauelez, saldu nauen kajatatik. Merkiau emoten izen dot, emon ta eskapa neuk plazatik. 
- Pauli: Liikide zauen patata gogorra. 
- Hori ez da tranpie eittie? 
- Pauli: Ordun libre, hori ez da [...]! 
- Mari: Nik erosi dot, niri saldu dostenak be, ba emon dost! Kinttel bi patata. 
- Pauli: Asike gero zuk beste batzuri emotie ez da izan pekatu, ezta Mari? zeu be engañe, ta merkiau ondiño. 
- Mari: Ta nik merkiau emon, saldu merkiau. Eske ezin dxan ezin dxan, baie. Ta haunek kanpotarrak orduntxek etorritten hasitte egon zien Bermiora, eta asko "Oye, una patata ni el presto se puede comer". Neuk harrapa, hamen neure patatien antzekue. Ta entzun dotsatenien grazidxek emon doste, "ni el presto se puede hazer". 
- Pauli. Harridxe izan dok ha, harridxe. 
- Mari: Harridxe izan dok ha. 
"Pelenkak", "partillie", "hondokarridxe", "masisale"
Renteria Anduiza, Jose Anton
- Pelenkak. Pelenkie da lebatzetako amuen imintzen zun, lebatzan, lebantzan, hau da, kontraidxu esaten dotsagu, hau da goxuena da. Atunena da miekie edo belarridxe. Hau, belarridxe esaten dune, eindxadie be esaten dotsagu. 
Lebatzari eitxen dotsagu zatitxue holan kendu ta amuen imiñi beste lebatz bat atrapateko. Ostantzien txibidxie, txibidxie, "jibia". 
- Bai, bai. 
- Ha imiñi rabalez, rabalakue, ta hori da, pelenkie. Partillie, partillie. 
- Zer da? 
- Ba, partillie dirue partidu. Irebazten zune mahaidxen dxesarri ta dirue partidu. 
- Itxosoko jornalari ta partillie. 
- Bai. Hondokarridxe. Hondokarridxe da gu guz uger bidxok, igeridxen ta nik eitzen dotsut zuri agarra burutik ta hondora saka, hondora saka. 
- Ah! "Aguadilla". 
- Hondora saka, zu zauz itxoten. Han dau hondokarridxe emoten. Halan esaten du Bermion ontxek be. 
- Zer da "aguadilla" moduen. 
- Zer da hori? 
- Aguadilla erderaz edo... 
- Ba saka burutik, ba zeu joditeko. Uretara saka ta hondora ta zauz itxoten ta zu uger, zu burue atera ezin atara ta bestie zeure hondora sakaten. Horreri esaten dotsagu hondokarridxe. Masisale, masisale da, masidxe ez dakizu zer dan?. Masidxe da, errotie eitxen dan moduen, errotie, kafie idxota, ba masidxe be eitxen da, masidxe eitxeko dau holako batzuk dauz, aparatu batzuk ezta? ta eitxen da sardiñetan ta useten ezan dauien ta santurtziarrak-a masidxe botateko arraiñe ba apurtue arrain apurtuek-ta, txitxarro edozein klasetako arraiñek. Sartzin dozu holako katxarro baten ta eitxen dozu masidxe, harek masidxek balidxotsu gero ugerie formateko uretan arraiñe atraiteko bertara, nahi txitxarrue, nahi bokarta nahi edozer. Masisale. 
"Botabarak", "masamorrie", "maridxie", "mare bat", "mandazkada", "mandaz"
Renteria Anduiza, Jose Anton
- Botabarak, botabarak bakizu zertzuk dizen, harek paluek atunetan eruten dizenak, masta halakuek zelan da? eukaliptuek, eukaliptuen arbolak, holako lodidxerakuek, handik imintzen diez apaidxuek gero daidxola. Apaidxuek haulan, kazan, kazan dxuten diez baporak horrek danak kaseruek diez, holan duez, atzien gotabera bi ta aurrien beste bi txikidxauek ta handik duez apaidxuek zabalien. Hauri da gotaberie. Masamorrie, masamorrie da ba hauri, masidxe ein dozune, masamorrie ein dozune. 
- Zelan, zelan? 
- Masamorrie. 
- Bai. 
- Bermion esakerie dau andrak esaten dauie "masamorrie eingo zaitxut". Igual txarto porta ta "Txo, ze ein zu? " "Masamorrie eingo zaitsut, masitxu eingo zaitxut". Masamorrie. Maridxie da "la partija". Zeure partie altxa dozune, diru partilletik. Maridxe bat. 
- Hori beti itxosoagaz lotute. 
- Eh? 
- Hori beti itxosoko... 
- Bai bai. Sueldue izatil ez, herridxen ein zun maridxie, ta mare bat denpora bat. O sea ke "un tiempo concreto" esaten da, mare bat da mare bat izan lei lau egunekue edo hamabost egunekue. Urten itxosora ta gueltan zatozena, mare bat ein dxuu, "Ze ein zu hamen marin ba? " "Hamen ez dogu ein ezebez" O sea ke mare bat da hori, mare bat. 
Mandazkadie, mandazkadie da, mandaz, baporak balantzadak eitxen dau. Ta halako mandazkadarik, ta mandatik itxosue sartu. Mandazkadie, mandaz, mandazkadatik ba, mandaz. 
"Luzien", "koroskera", "kapan egon", "kapaue", "kankamuek", "kaidie"
Renteria Anduiza, Jose Anton
- Luzien, itxosuen azpitxik uger eitxie. Itxosuen azpitxik eh. 
- "Bucear"-edo? 
- Bai "bucear"-edo, luzien. Bermion luzien esaten datso. "Txo luzien abille zara". Koroskerie, koroskera. Koroskerie personiek, "Zuk koroskera bat dakozu" "Neuk be bai". "Lebidxas" frantses, norberan formie, baie hamen gauze bat dau. Etxurie ba. Hamen gauze bat dau, baporari zauzelez beti itxosora begire bapora bator igual, hamen ni ez nai ezan neu abille, abille diñot, baie jentie dakozu aman txarridxen etxetik bapora "han dau, fulano da", "Ta nondik igarri, korroskerie dako harek" "ba, Igeldona bestiña edo ugerriña aurreko palue /etsazu/ ez dotsazu ikusten halan dakona". 
- Antza-do. 
- Antza, bai, bai. Korroskerie, korroskerie, korosta aurrie da, koroskerie. Kapan eon: kapan eon da egualdi txar bateri arpi emoten egon geldi-eldike, kapan. Tenporalari aurre emoten, kapan. Kapaue: kapaue, ba zeru kapaue. Zerue ba eguzkirik ez danien ikusten, zerue tapata daueniko "goi kapaue dau" esaten du Bermion. 
- Goi kapaue? 
- Goi kapaue. Kankamuek: kankamuek diez "anillas", "anillas". Bertatik dxuten da braderue, haulan, anilluek diez, batzuk metalezkuek, beste batzuk azerozkuek handik dxuten da sokie. Kankamuek. Kaidie da: kaidie da, bueno kaidie gauze askori esan lei baie sarien kaidie da "largo y alto" alturie ezati lez, kortxotik beraunera dauen luzerie da kaidie, ta bestie da luzerie. 
"Arrantxe", "ardorien", "apaidxue", "apaidxe", "anpurrek", "izkurridxe"
Renteria Anduiza, Jose Anton
- Arrantxe: "atondu" esaten dauie. 
- Konpondu, atondu. 
- Atondu" baserritarrak ta atondu esaten dauie, ez da? Etxie atonduten nabil, edo hau edo bestie. Guk "apaidxe": apaidxe ba trastiek bakotzan lekutan ondo imiñi ta. Apaidxe "nora zuzi ba? " "Bidxar daku bapora apaidxeteko ordue" esaten da auntxek be bai. "Mutillek omon dau bidxar zortzitako ordue motorra apaidxeteko" "Zer itxosura zuziela? " "Bai atunetarako prepara, preparatie", apaidxie. Arrantxe, apaidxe hamen. Anpurrek: anpurrek diez lebatzan barrutidxek. Lebatza, lebatzari eitxen datso. Ohitxure bat eon zan Bermion, lehen bakizu lehen Bermion eon zin da hogei motor edo lebazaliek, ta eon da ohitxure handi bet iñon ez dana eon, Hondarrabidxe be bai, herri bet da lebatzetan asko ibil dxena baie Bermio ezan da generaziñutatik lebazale profesionalak. Ta ze eitxen zandauien, zu atrapaten bazu zure apaidxugaz bost lebatz, zuk okitzen ezan dozu deretxue hametik hau kontraidxue hametik ebaitzeko, ebaitzeko hametik zatidxe ta barruko gibela, gibela-a dakolakon, ta hamen dako kokotxak, lebatzan kokotxak gauzerik goxuena dauena. Honek kokotx bidxek, hametik kontraidxo zatitxue ta barruko gibela ta urdille ta danak zeuk erun etxera. Atrapaten dozuzenak, edo gure batzazun laguneri omon, baie zeure trofeue ha ezan da. 
Lebatza kajara ta kontraidxuek ta zeuretzako etxera, gibela ta horrek danak dxateko. Ta anpurrek, horrek anpurrek eitxen ezan dauien euren andrak platertxuen imiñi hamen igual lau kokotx, gibela ta hameko zatidxe ta saldu eitxen ezan dauie, saldu eitxen ezan dauie. Honelez patatakaz imintzen dozu saltsa berdien ta da gauze total gauze goxue. Izkurridxe: plaktona. Itxosuen dauen. Izkurridxe, plaktona esaten datso erderaz. Izkurridxe dxaten dau arraiñe, dana bokarta be bai. Arrain danak dxaten dau izkurridxe. 
"Kordie", "errunbue", "dribie", "karrie"
Renteria Anduiza, Jose Anton
- Kordie da: kordie, apaidxo bat tertzie ezan lei, baie berrogei tertza diez ba kordie. Kordosue, "cuerda" erderaz txikota da, baie kordie beste gauze bat da. Kordie da beran, tuntuxe goidxen ta gauze dana ba, kordosue, ezan lei berrogei tertzakue edo ehun tertzakue. Erronbue: erronbue da txalupe bat dxoten badauen hondue, hatzigaz, erronbue eitxen datso, zillue. Handik ure dator barrora, "Bapora daku erronbue eindxe" "Zer dxo zuie ba? " "Hatzie dxo duu, errronbue". Dribie edo karrie, entzun dozu? Ez. Dibrie da: txalupie due kostara, itxoso zabalien ez zu botako ankillie uretara zeitxik hondo handidxe dau ta zuz kostara, en bez de portora sartu karnadakaz hil barik, eitxen dozu akabun, ankillie bota, arpigue bota, arpigue esaten dotsagu, arpigue bota hogeita hamar brazatan edo guzen herridxetara, botaten zu arpigue sokigaz, ta eitxen zu aurretik amarra, baie harek arpiguek honduen ez badauen artzien hatzie edo gogortuteko, triblie eitxen dau. Hamen etxa dozu, baie /etsu/ ez dotsu tiretuten, dator dandarrez dator. Ta diñotsu: " [arpigu dribili eitxen dau gero]. Karrie be esaten duu, halan agarraten dotsazu txikotari ta "entzun hau karrieten dau eh" en bez de firme ogon dandarrez dator, karrieten. Halako baten atrapaten dau oskaren bat onduen, atzie atrapaten dau ta eitxen dau tenso geratu "Ei, ia ez dau karrieten" diñozu. Hauri da karrie, dibilie edo karrie. 
"Kikunbera", "dxoidxue", "uridxolak", "usubillue", "entxaduek", "suesta"
Renteria Anduiza, Jose Anton
- Kikunbera, buruz behera saltatie. 
- Uretara. 
- Dxuidxue, bitu zelako berbie, hau ez zu topaten iñongo dikzionaidxutan. Dxoidxue dau, esatilez "Ze eualdi klase dau ba? " Itxoso holan mobidue, itxoso paillazue. "Dxoidxue dxauk gaur be" Ez itxoso handidxe ez kalmie, dxoidxue halan plaplapla. Saltxaidxue esaten du, saltxaidxue esaten du Bermion asko "Bitu zelako saltxaidxue" Hori esaten dauie asko honek, tximiñoizaliek tximiñoizalien batela txikidxe dalez, ta holan da ibiltzen diez " Zelako saltxaidxue eon da gaur, garriko miñe dakot" esaten dauie askok. Dxesarritxe zauz da holan da binbon-inbon, itxosuek holan zarabiltze, saltsaidxue. Dxoidxue: urdxolak, urdxola bakizu. Uzobillue, uzobillue da hamar lagun zarataka ta "Zelako uzubillue armaten dozue ba? " Ez dozu esaten? 
- Ez. 
- Bai, guk bai. Bermion bai, uzubillue. 
- Zaratie-ta. 
- Bai, baie en bez de berbetan normal ogon, ba hau ba zer da eskandalue, eskandalue esaten da. "Zer da uzubillue hor dauena ba". Uzubillue. 
- Tabernatakoari ta esaten dotsazue. 
- Bai uzubillue, bai. Entzaduek esan dotsut dizela "ropas de agua". Suesta: entradan dauen gizona ikusi dozu, hor sarreran dauen gizon holan dxantzitxe bera neskatue eon dan lekue. Harek dako buruen txapel mota bat ha da suesta baia ha suesta gaur egun ez da useten, ha dalako atziñeko dxakenarruen halakue, txapela. Ta holaniez egiñikue, suesta. Hauri suesta ta horrek galdu eingo diez horrek berbak. 
- Suesta orduen da buru ganeko... 
- Bai buru ganeko txapela da, ordun denboratakue, gaur egunin ez da suestik. 
- Gizonezkoak dxanzten... 
- Bai, bai bai. 
- Itxosoko jentiek edo? 
- Itxosoko jentiek bakarrik dxanzten ezan dau ha, suesta, orain suestik ez dau. Ta laster dxakin bez jentiek suesta zer dan. 
"Tuntudxe", "koidxidu", "txintxiñe", "kañe"
Renteria Anduiza, Jose Anton
-Tuntudxe, tuntudxe da bolla. Papardotan ta besegutan ta, holan agarraten zantzazun hametik eta eitxen zanzun koidxidu. Koidxidu badakizu zer dan? "Errolar el aparejo" haulan, koidxidu eitxen ezan duu. Tuntudxen koidxidu. 
Tuntudxe. Txintxiñe: antxoa txikitxue, antxoa txikitxue atrapatten ezan dune karnadatako papardue eta beseuterako. 
Ha imintzen ezan dozun begitxik edo tripetik eta gero buztenetik pramie, ha karnadie. Antxoa txikitxue da txintxiñe, txintxiñe. Kaiñe: kaiñe da, kañie ez kaiñe baiño. Kaiñe da Mundekako errekara bazuzen sarritxen, ikusten da errekiek dakarren zuritxazune, zuritxute laiñue izati lez. Ez zara fije sekule? Izaro be ikusi bez, zuritxute. Ta gero eguzkidxek eitxen dau ha dana urtu. 
- Laiñue da. 
- Laiñue ez da. Errekiek formaten dauen kaiñe da. 
- Sarrasoie baiñe errekatik... 
- Sarrasoien estilue da. 
- Baie errekatik datorren? 
- Bai. 
- Menditxik edo? 
- Errekan ez dauena ez da kaiñe. Mendidxen oten da sarritxen laiñue bajatute, ha ez da kaiñe. Baie kaiñe da errekiek eitxen dauena ta hor, Mundekako errekiek ekarten dau sarritxen. "Bitu holan ta ape marie! kaiñe bitu zer dauen han, aurrekorik ikusi bez". 
- Orduen ze diferentzi dau kaiñetik sarrasoire? 
- Sarrasoie pentsaten dot nik humeduaue dala, humeduaue da, ur gehidxau dako. Sarrasoie ogon lei errekatik kanpo be bai. 
- Niretzat sarrasoie da itxosuen mandakoa-do. 
- Bai ba, baie kaiñe ez dau itxosuen, kaiñe errekatan bakarrik dau. Hori kaiñe kabuen ez da ikusten. Kabuen ongo da sarrasoie, Matxakun, Matxakun sarrasoie ba illundute, tapata, "Ave Maria zer da sarrasoie ba! ". Baie hori kaiñe beti ikusko dozu Mundekako errekan edo Lea Artibaien edo ez daitz errekatan, hamen asko oten da, bai, kaiñe. 
"Terrela", "ubilladie", "suesgorie", "tximistieten", "berrela"
Renteria Anduiza, Jose Anton
- Terrela, terrela be bai. Terrela be da, hauri, sarrasoie, kaiñe, terrela. Terrela illuntzitan botaten dan, denpora baten esaten ezan duun Bermioko mutillek erdidxek bularratik dxus zak ta Mundekako neskari, mundekako neskari, neskakaiñe "bakizu zemat terrel pasa dauien horrek mutillek? ", dxun gauez ta oiñez etorten ezan dizen bustitxe. 
Terrela, humedadie da humedadie, terrela. 
- Humedadie da terrela edo iruntze edo ez. 
- Bitu, gauze asko dauz terrela, kaiñe, bestie, baie terrela hauri da guretzako. Humedadie gauetan ta dxausten dan, zelako terrela, zelako terrela dau botaten ba. Hori herridxen be bai. Kotxiek eta bustitxe ta ez da? 
- Bale. 
- Terrela. 
- Iruntze edo zuek esaten zuie leidxe, iruntze edo? 
- Leidxe bai, illuntze ez. leidxe bai, leidxe dau leidxe dau botaten baie terrela be bai. Ubilladie: arraiñek eitxen dauena dxup! "Eh ze ezan da ba? " " ubilladie eindxau arraiñek". Ez zu ikusi igual arraiñe saltaten baie indxau "dxup! " buztenagaz "dxup! ", ta horreri esaten dotsagu ubilladie. 
- Ze igual, ure ikusten zunien, zuk igertzen dozunien... 
- Bai, klaro. Ure dau kalma, kalma. Ta halako baten "dxop! ". "Ubilladie eindxau arraiñek, atunek-do". Ein bihar mazi, mazi karnadie bota ta han datortsu gora. Suesgurie: suesgurie be bai da arraiñek hauri "dxup! " eitxen dauena. Ba arraiñek beitu gauzek-do, arraiñek eitxen dauen halakuek diz. Ukulladie be arraiñek eitxen dau, suesgurie be bai. 
Tximistie be bai, antxoiek eitxen dau tximistie. Tximistie, "txist! " "Han bokarta tximistieten" Bokartak, bokartak txikitxuek dizelez txis txis, tximistieten. Tximistie atunek ez dau eitxen, atunek eingo dau ubilladie, baie tximistie bokartak. Ta bokartak ez dau eingo ubilladarik, gauzek gero. Bakotzak dako beran halakue. Berrela, berrela da, baporan, baporan montajien erdiguneko ha, ha da, berrela. Leko bat, baporan leko bat da berrela. 
Errotaren funtzionamendua I
Hormaetxea Uriagereka, Txomin
- Hori eitten da errotak en jeneralien ba ure datorren errekan onduetan dauz errotak en jeneral. Ure, Sollubetik eta mendidxetatik dator, ure datorrena, ta gero beti egon die ubidek eindde errota-txietara, errotie dauzen etxietara. 
Uren bidie, eitten izen die presak, ure erreka handidxen presan hartun ta ubidek egoten izen die etxitara, etxiek errotak, errota-txiek errota-txiek, ta han idxoten izen da. Ure ta ipintzen izen die errotak en jeneral baserridxen barruen, beti-eti, baserridxen barruen ta andaparie depositue etorten izen dana ubidetik, andapara bat eukitzen izen du etxe onduetan, depositue andaparie. Han gordeten izen da ure, han egoten izen da ure. Handik gero, desnibela sei-azpi metro desnibela egoten izen da etxera etxera desnibela, ba zazpi-ortzi-ederatzi metro "salto de agua", ure urteteko indderragaz. Ta urek indderragaz urteten deuen indderragaz haregaz errotak ibiltzen izen die, errota bakotzak beran manduk dekoz asitzeko eta lotuteko, errota bakotzak berak dekoz manduek makiñetan ta han eitten da lotu ta asi ta handik maneja, ureri pasue eta zarratu, lotzeko eta asteko ta biherrian ipintzeko, ta gero biherrien ba hogeta lau ordu ta gehidxau be igual eitten izen deu errotak deskantsu apur bet eindde, hogeta lau edo hogeta hamar ordu, deskantsa apur bet ta gero emon deskantsaldi bat, han eitten izen da deskantsa errotiek, harridxek be berotu eitten diez biherrien-a. Ta ure behien, errotapien, ta goittik maneja, errota-txetik barrutik, hemetik izetie lez. Errotak hamen eta ubidie egoten izen da han, han han elizie dauen kontun, han depositue. Ta hametik manejaten izen duz errotak: asi, lotu... dana etxetik. Ta uren grifuek eta zerak egoten izen die txiploiek eta danak, danak izeten izen die desbardiñek batzuk tubo inddertsuaue beste batzuk estuaue, beste batzuk zabalaue. 
Hor idxoten izen da, errubedie behien ta goidxen harridxek, etxe barruen harridxek, errotak goidxen. 
- Semea: Harek bekuek ze izen eukitten deue? harek zelan deittuten dozu pieza desberdiñeri? 
- Piezak ba errobedie urena, bekue, ta gero gero ezpatie gora dxuten izen danana, errotara. 
- Semea: Eji modure, ezpatie. 
- Eje bat. Errubedatik errotara ta errota bat hamen, hamen holan [...] bat, bi, hiru, hiru errota hauxe medide antzien, bat, bi, hiru edo lau. Ta uregaz han behien, bakotza beran errubedie errota bakotzak, beran indderragaz. Igiri ta hasitzen izen da benga biherrien. Gero akabaten danien lotu ta holan. Baia urun ona e, urun ona Bizkaixen ona. 
- Orduen horreri, zelan esan dozu? 
- Ezpatie. 
- Ezpatie. Gernikaldien-ta "txoridxe" da. 
- Txoridxe da, txoridxe da behekue. Aber lelengo base bat dau, errotiek deko base bat egurrezkue, egurre, ta dekoz gero tubuek urenak bertara errubedara, hametik depositotik dator ure inddar handidxegaz e, errekan behien, ta hamen deko, behien sardie, sardie izena. Behien, egurrezku ha be, sardie, ta hamen ganien, hemen ganien dxuten izen da errotie hemen behien, hemen errotie, uren errubedie, beran zerak burdiñezkuek. Ta gero hamen goidxen, due harri bat hemen ta gero beste bat behien, bi, harri bi: bat geldi ta bestie martxan ejiaz. Uretatik hona goiko harrire ejie, hau ibiltzen da bueltaka, hau da errotie goidxen idxoten. Orduen idxotik eta gero barruen dana, artuk-ta etxe barrun dana manejaten izen da, kajak-ta urunenak-ta. 
Errotaren funtzionamendua II
Hormaetxea Uriagereka, Txomin
- Hor artuk klasifikeu onak eta danak, beti holan eitten izan deu errotiek biher. Uregaz ta gero handik, eruten izen die kaixatara, etxe barrure urun ona han sakatu ta haizerik hartun barik, zertu galdu barik beran nortasune dekona urunek. 
- Semie: Hori mekanismu esan dozune izeten zan bera gero txoridxe edo hori edo ezpatie... 
- Lelengo sardie, hamen hamen, behien uretan sardie. Hau da nibelien imintzeko errotie, nibela imintzeko. Eidxoteko urune hemen, sardiek. Gero hamen txoridxe, sardien ganien txoridxe, ta txoridxe gordeten izen da lotzen izen dan lekuen, txoridxe lotzen izen da punto baten, txoridxe hamen ta hamen sardie ta hamen ez, bertan beran lekue opille. 
Opille, txoridxe egoten izen dan lekuen, opille, geldi egoteko ha burdiñezko txoridxe. Han eitten izen deu puntu bat, ta hemen eitten izen deu jire errotarridxek, hemen, hemen goidxen. Bat geldi, ejetik: bat geldi harri bet geldi ta bestie ganien eta idxoten. 
- Ta lehen esan dozu txifloie. 
- Bai. 
- Zer da hori? 
- Txifloie da handik deposututik datorren beste uren tubo bat errotien hona zerera, errubedara, errotien errubedara, eta hamen egoten izen dan juntie ure ta ure honen errubediaz hori izeten izen da txifloie, hori izeten izen da txifloie. 
Hori izeten izen da mekanismue. Han eitten du, han handik urteten izen deu ta han eitten izen du batzutan indder gehitxuau emon be bai ta ure be han mekanidxaute izen da handik manejaten izen da indderra errotiena eta dana. 
Hau txifloie hamen, gero errotien onduen, ta errubedie, ezpatie, ardatza gora ta goidxen errotak. Hori izen da, ta mobimientue errotiena. 
Errotaren funtzionamendua III
Hormaetxea Uriagereka, Txomin
- Hemen dekot nik erretratu bet, baiña igual ez deko zerikusirik zuen errotiegaz, horren antzekoa euki zenduen zuek? 
- Bai, bai, bai, bai, bai, bai, bai. Aber, hau de, aber zuk ia begidxen hobeto dekozuz ta, hau be errotaridxe izen da-a, ia benga, esplike hori errotien asuntoa. Errotie, hemen dau errotie, hau da ardatza, hau de granu lotzen dan dobarie, dobarie esaten dotsagu honeri, dobarie, errotie dobarie hemen egoten da. Ta hamen deko hamen, hau bolantie hamen dauena da, errotie nibelatekue harridxe gorau, beherau, estuau, istu ta urun ona eitteko estutu ein biher izeten /bizeten/ da, ta hauneaz hauneaz errobe, honeaz eitten da ta gero errotie hamen beste, artun pasue errotara be hemen dau beste manejo zer bat, makiñe bat, ein biher dana /bidena/ ha be regule, zemat arto duen, arlo larrei badue ez deu ondo idxoten, medide baten dxun biher deu /bideu/ artue beti medide baten. Ta eitten deu ba idxo, medidu onien imintzen bazun, ba urun ona eitteko medide ona imin biher dozu /bizu/, asko botaten bazu, larrei, ba pasa eitten da, ez deu ondo idxoten. Honek dekoz, hamen dekoz manduek, errotie asteko, reguleteko, istututeko-a dauz. Txirritxie, honeri esaten dxakonari txirritxie, ta hau ba beti izeten da mandue esaten danakona bolante bate lez ta handik eitten da dana, errotie handik eitten dotsu /eittentsu/ zeure beran nibelatan imiñi. Medidetan, beran medidetan. Ta hauxe da besterik. Gero, urune hemetik, hemetik goittik, hemen errotak betetan die artuaz da gero urteten deu behien: goidxen bete ta gero urune du behera. Ta han eitten die: hametik batu, zakutan sartu ta etxitara eroan. Hauxe da errotie, ure dau hemen, behien dau ure, errekak be bai behien, deposittue hamen ganien atzien, asaure, errotatik kanpuen. Hauxe, hauxe da errotie. 
Ubideak garbitzen
Hormaetxea Uriagereka, Txomin
- Semea: Arazue eukitten dxuzena da gero akabuen galdu dienien ya garbittuteko be bai, ezta? ze urtien zemat bider garbittuten zuien ur bidiek? 
- Ubidek, ba uren pasue, urtien baten. 
- Semea: bazie formaten zan. 
- Bazie ta grijue ta ure batek dakarzen egur zatidxek-ta beti dator orbela be bai, orridxe ta ure. Horrek garbittuten ba urtaro egon biher da /bide/ beti zain, beti zain, dxaboten-ta. 
- Semie: Beti ibiltzen zien atxurrekaz-a, ze orduen ez zan egoten eskabadorarik, orduen biher egoten zan... 
- Dana eskuz, dana eskuz. Dana eskuz eitten izen da, garbittu ta brozak atara ta. Hiru lau gizon ubide danak garbittu izen die. Ubidera etxetik errotie dauletik eta presara be igual egoten izen die kilometro erdi be igual. Bidie urena, etorteko errekatatik errotara. Gero hemen ure hemen idxoten izen deu ta gero martxetan izen deu urek, hau errotie ibilli ta badue gero beste, beste bide batetik badoie ostarabe erreka nagosire ostarabe, ta haulan. Errotiena asuntu politte da, politte da errotien makiñeridxe bertan, gero beti egon biher de /bide/ zaindduten ta beti egon biher de /bide/ han bata bat dxaboten. 
Errotarriak pikatzen
Hormaetxea Uriagereka, Txomin
- Semea: Harridxek pike noiz? 
- Harridxek pike segun ze biher eitten dan, ba igual hamabostarik behin edo hogei egun edo zeuzer gehixau-itxiau hor beti, pike. 
- Semea: Altxa ein biher dana. 
- Bai. Altxa harridxe, peskantiegaz altxa gora, bai peskantiaz gora. 
- Semea: Peskantie zer da? harek burdiñek bidxek egoten zienak? 
- Bai, bai. Danak die zerezkuek, burdiñezkuek, errotie altxateko. Ta errotie imintzen da, harridxe imintzen da goidxen, barruen, etxe barruen ya, gero eitten die pike hau de harridxe, hau eitten da pike ta geldi dauena be bai, bidxek, harri bidxek pike ein dizien hartun apur bet piketa imiñi "pa que tenga" agarralekue artuek eta harridxek, hor eitten die buztertu harridxe eta urune eitteko hor eitten die, alkartuten die artue ta eitten deu urune horretatik. Ta garidxena be estilo bardin antzien, baie garidxe da ariñau idxotuten dana artue baiño, ariñau idxotuten da bigunau dalez artue siketute-ta egoten da, ta hareri biher gehidxau emoten dotso harridxeri, garidxe ariñau igxoten da, ariñau. Baie garidxek, garidxek gero, lehengo, nik ez dot ezetu hori, baia, haiziaz garbittuten izen deue, eidxo orduko, hona askara bota orduko, hona botaten da granue, hemetik pasaten da hona, hamen dau harridxe ta hamen eidxoten da, hau de botateko depositue errotie beteta: hemetik garidxe ta artue bidxek hona botaten die, baia aparte, aparte eidxoteko batera barik. Gero, batera dungulue eitteko, batera urune, morokille eitteko hor dau erdiz erdiz garidxe eta artue. Ta taloa eitteko ez deu urunek garidxe apurtxu bet baiño eruten artuek, artuek garidxen urunen apur bet, apurtxu bet gustu emoteko. 
Errotarriak Jatatik eta Frantziatik
Hormaetxea Uriagereka, Txomin
- Eta errotaridxek-ta nungo kanteratatik ekartzen zenduezan? 
- Kantarie errotarridxe, Bakidxo ezetuten dozu, Bakidxo? Han dau Jata mendixe, handik harridxek hartun garidxek "monte Jata" Bakidxon. Handik handik ekarten izen die gehidxenak harridxek gehidxenak, harririk onenak, klaserik onena, kalidadie, izen biher deuelako /bideuelako/ harridxe gogorra. 
- Baia zer kareharridxe edo ze harri zan? 
- Ez. Harri normalak, kareharridxek bigunek die, gogorra izen biher deu /bideu/ artuntzako, kareharridxek "no resulta", dxan eitten deu laborie biher einkeran, gasta eitten da, ez deu gasta biher harridxek, harridxek gogor egon biher deu /bideu/ gogor lana eitteko. Eta haittik die harridxek gogorra, Jatako Jatako harridxe, ta gero garidxe, urune, garidxe idxoteko zuridxek egoten izen die, Frantzitik etorten izen die horrek, Frantzitik, Frantzitik. Baia gero horrek gitxittu ein zien, garidxe gero barruen, herridxen Espaiñien barruren hasi zien makiñek-ta, bai, beste errota batzuk, hemen guk errota artesanalak euki genduzen hemen, uregaz. 
Arazoak uholdetan
Hormaetxea Uriagereka, Txomin
- Ta uridxolakaz? 
- Uridxolakaz problemak handixek, uridxolakaz ze ure euridxek batzutan gogor botaten deunien trugonadak eta honek, ño! ba urek altxa ta destrosuk ein uretan ubidetan, apurtu, presak eruen erreka nagosidxen, presak be apurtu urek udxolatan, udxolatan. Bai, beti beti dau udxolatan galtzeidxek ubidetan eta gero baitte presan be bai, presan be igual ur handidxek apurtu presie apurtu ha be, barriro hormak-ta eitten, ta benga! Holan beti, baie ur handidxekaz beti arazon bat, arazon bat beti, beti beti gastue beti. Urek inddar asko, urek euridxe eitten dunin, buf! [...] garbittu ta. 
Urek inddar handidxe deko ta beti arazuek asko, asko arazuek. Baie harek pasaten dizenin ahaztu ostabe, hurrungo uretara arte pazientzidxe, pazientzidxe. Holan izeten izen da beti martxie. 
Gerraostean errotak prezintatuta
Hormaetxea Uriagereka, Txomin
- Ta gerraostie? errotantzako gogorra izen zan gerraostie. 
- Gerraostie ba errotak askok ogidxe falle zeuenien ogidxe txarra ein zeuien gero gerratan, gerra denporan kalidadie urunek be ez euien eitten izen ondo errotak be zarratu eta kastigeta eukitten errotak be izetie lez. 
- Semea: prezinteu ez? 
- Prezinte eitten izen [...] izetie lez ño! "zuek erdi ondo kobrate dozu ta ez dakitz zer ta holako gora beherak ez da izeten geuza handirik ez da izeten izen baia errotari emon zotsoien /emontsoien/ ño! inportantzi bet geuzie erdi aberastute dauzela errotaridxek aberastute dauzela ez dakitz zer "estan vendiendo la harina, no se que, no se que... ". Dana izen zan... 
- Ze estraperloa? 
- Bueno! estraperluk be egoten izen die, estroperlu be hor batzuk aprobetxa zeurien errotari batzuk aprobetxa zeurien, hori bai, ein zeurien bai. 
- Semea: Zuek ze eitten zuen prezintuegaz gosie egoten zanien? prezintue zer eitten zuien solta ta ze... 
- Prezintue guardidxeri-a zakutxu bet urun emonda guardidxeri ta harek ipintzen izen duie prezintue lakrie barik ondo erdi aidien itzitte gero ha lakrie kendu ta errotie martxan imiñi zarratute useu dana ta holako tranpak, tranpak. 
- Semea: Baia imiñi martxan noiz, gaubien edo noiz? 
- Geubez, geubez, geubez. Ta ure dauenien, urik ez dauenien ezin ta ure dauenien. 
- Semea: ta guardidxek etortzen zienien zer? eureri be apurtxu bet emon? 
- Guardidxeri lelengotan emonten izen dotsagu ha errotak prezintekeran apur bet izteko errotaridxentzako be arnasa apur bet, arnasie hartzeko, arnasie hartzeko. Danari eitten izen da tranpeue. 
- Orduen eurek be, eurek zarratu , eurek prezinteu errotak baia gero eureri... 
- Bai. Eureri be, gosie egoten izen da. Umiek dekozienak eta: "pa los chicos y un poco de harina y tal". Negarrez egoten izen die harek be. 
- Orduen multarik-ta ez zenduen pageu biher izen? 
- Bai, bai, bai, bai. Egote izen dalako "Servicio nacional del trigo" kontrolak egoten izen dire errotak eta artuk eta danak balidxu emon dotsoien "mas de la cuenta" errotaridxek estraperluen saltzen dauzela urune ta ez dai zer ta badai nor ta. Gero kontrola imin zeurien Bilbon, "Servicio nacional del trigo", harek harek errotak be kontrola eitten izen dittuz /izenttuz/: ze zemat idxoten dun, kontrol bat eukin dxun, kontrolata. Ta han kontu guztidxek erun biher librutan: ze arto sartzen dan, zemat kilo, zemat tonelada, zemat kantidade idxo dan ta horrek danak deklare ein biher izeten duz, ta handik eitten izen deue gero " a este le toca hacer entrega de pues igual de dos, tres, cuatro, y hasta veinte sacos de maiz". Eurek eitten izen dueu euren kalkuluek ta dana izen zan erdi lapurretie ta ba! nahaste bat. 
Tigreak eta hartzak ardiak hiltzen
Sasiain Aiestaran, Bitorio
- Eta han ze animali edo ze pizti egoten zien holan ardidxen koiotiek eta... 
- Koiotiek eta bai, tigrek be bai. Tigrie be hil gendun bat, emie, esnie euki zeuen, irundi baten holantxe neuk esaten ta ardidxek ez euien ta txakurrek loidxe neuk esan notsan etxera joan gintzezenien illuntzidxen joan gintzezenien: "txakurrek zeuzer ez deue gure izen etorri ba" esan notsan, ta "bidxer goizien neuk lagunduko dotsut". Ta zigarroa eitten ta ni albokaldien han ta riflie neuk albokaldien ta: "ekarrik! " ta Kantinflas izena dekon txakur bet euki gendun, nabar bat, ardidxereko-a txakur ona [...] holakoatarako, honek otsoantzako-a txakur ona. Ta brudxetik goittik "da! " geure aldedire ta "riflie ekarrik hona" esan ta dxaurti otson buru-urutik koidxu, tigrie. Ta emie izen zan, ta esnie euki zeuen. Han, hatxa handidxek egon zien bertan ta harek hatxak guztidxek errekozidu genduzen umiek topeko genduzela-a, baiña bapez! ta lau galau ardau emon oskuzen uzabak, lau galautxu ardau, hil dulako. Baia billotsak hil doskuzen e, billotsak eurreko bularra eta errapiek [...] zin, ta lau-do topeu genduzen billotsak hildde. 
- Tigriek ataketan bazen? 
- Bai. 
- Ta ze animalik gehidxau eitten zeban euren kontra? otsoak-ta? 
- Otsoak be bai, otsoak be sarritten eitten deu han. Hamazazpi egunien hamasei ardi hil doskuzen, hil gendun otsozar itzela baltza. Ta ogidxe eittie ez dxakon gustetan hareri kanperueri ta bera dxoango dala goidxetan esan osten hara ardire, ta "dxoan ba, neuk eingo dot ogidxe-a". Ni maoirdomuek ikesitte egon nintzen bertan zelan eitten dan, lelengoan hori kanperue ez neuen eukin-a. Dios, ta ogidxe ondo eitten neuen ta "Gerard, eroateko balak! " ta tiroak asmau nittuzen, ta esan dosten zein aldarrittik dxoateko eta piñu lodi beten ondoan txakurrekaz frenteu ein zan otsozarra. Dxaurti otson handik gorauko handik eta beheko errekako uretara otsozar itzela, ta narrue kendu otsegun, koziñerientzako horreri Maria Larraurintzako konpañien euki gendun alfonbrie ein behar dogule-a, ta kendu otsegun narrue, baia sasoie txarra izen eta ulie solte dxakon. 
- Geuzetxu bat, otsoa zereri deitzen dotsazu "oso"ri edo "Lobo"ri? 
- "Oso, oso", bai "oso". 
- Ta zelakoak izeten zien hango otsoak? 
- Baltzak, baltzak, baie piñu harek haulako piñu lodidxe gure ixeten deu idxoteko, "dxa-xa-xa" erpiek ta punteraiño idoxten deurie arbolieri, han punten dauzenien rifliaz "daunba! " harek ekarten dabe erramo-otsa goittik behera zirkiñik be ez dabe behien eitten, erremente eitten deurie ze alturie dekie piñuek handidxe-a, ze gu en jeneral piñudidxetan ibiltzen gintzezan goidxetan. 
Tximista, trumoi, azeri eta koiote ugari
Sasiain Aiestaran, Bitorio
- Ta oiñeztue egunaro en jeneral uden. Uden beti, oiñeztue txo, trugoie ta oiñeztue. Larrittu eitten gintzezan baie... 
- Ta ardidxek billurtuten zien? 
- Ardidxek ez, ardidxek ez zin ikaratuten. Ardidxek ondo egoten zien bai. 
- Ta koiotiek-ta? 
- Koiotiek egoten zien. Koiotiek eta honek harek be badekozuz honen hamen Sanander alden egoten dienak, koietiek bai, lukidxek eta koiotiek die bestiek, polizi-xakurrek die horrek. Harek laiñoa dauenien, euri-aroa eta laiñoa dauenien ardire apeletan deu en jeneral. 
- Baia horren billurrik ez? 
- Ez, ez, ez, horrek danak piztidxe danak eskapetan deu han. Honek "elkak" esaten otsien behidxen antzekoak egoten diz han ba, "elka" esaten dotse. 
- "Elkak"? 
- Bai. Ta haredxek be personie ikusten deuenien arin eskapetan deue, bai, piztidxek danak eskapetan deu han. 
- Lukidxek? 
- Lukidxek be egoten di, hamekoak baiño txikitxuauek egoten di han lukidxek, bai. Lantzien bat hiltzen genduzen, baie lukidxe gatza da hiltzen, ta honek beste, zuk esan dozunek be bai e. Akordetan naz han Boise Rivesetik behera txamixalatara sartzen egon nintzen ardidxekaz goittik beheraz, goittik beheraz, ta iper-aize bat hametik inpernuko barrabasa baiño hotzaua, halako bide zahar antzeko karkabaratxu baten egon nintzen, ta ardidxek "raaa! ", bueltie ta:" zer dau hor ba? ", riflie bertan, riflie ez zan faltetan lepotik gero han en jeneral-ta, ta ardidxen adi pareta egon zan ta dxaurti ein notsan ta "kakakatik" emon notsan tiroa ta uzabak galau bat ardau emon dxosten haredxena be. 
Belarridxek eroaten die burutik kendute, bai muestrie uzabari ta holantxe. 
- Orduen belarridxek gure deu esan zemat... 
- Bai, bai, eitteko. Otsoari be bai, otsoari be horidxe ein biher izeten dxan, belarridxe kendu. Ta dxatekoan bille goazenien hamar egunengarren eroaten gendun bertara. 
Ipar-haizea gaztarentzako kaltegarri
Sasiain Aiestaran, Bitorio
- Gaztaie bai eitten da, usteldu be eitten da gaztaie e. Eitten die, eulidxek be bai, eulidxek be jodiuten deu ta bestetara horko iperrak eta erreko-aizie txarrenak. Bentanak-ta orduen ondo ixi behar die, harrotu eitten deu gaztaie. Huekoa ataten dxako barruen bai. 
- Orduen kontuz ibil biher da. 
- Bai, bai, bai. Sasoien kontuz ibil behar da erreko-aizie edo iperra dauenien bentanak-ta ondo ixi. 
- Ba hamen iper-aize askotan eukiko dozue. 
- Enei! asko, gero bentiladorak haiziaz, bentiladoraz eukitten dotez barruen: bat aberidxetako dekot, beste bat hamen behekoa dekot aberidxeta ta goikoa bategaz dekot goidxen asko eukitten doten lekuen. 
- Eta gero lebadurak edo holako... 
- Ez likidoa ekarten du, kuajo, kuajo. Kuajoa, medidetxue hartun behar dozu , holan txirristadatxue, igual hiru-au gaztai killoko eittekoari txirristadatxu bet bakarra etxa biher dxako. Larrei ez da ona haidxe be. Hantxe hartu behar dotsezu beran medidie-a hartu behar dotsezu. Ama defuntiek-ta ikusitte nik be eitten neuen-a. 
- Orduen amagandik ikesi zendun. 
- Bai, amak eitten zittuzen /eittenttuzen/ gaztaiek behidxenagaz be igual-a, ta amari ikusitte, holantxe. 
Ardien belarriko marka
Sasiain Aiestaran, Bitorio
- Ta ardidxeri belarridxen markie eitten jakie? 
- Bai bai. Hatariko makiñetxu bateaz edo artazidxekaz edo be bai kortadie. Batzuk miru-uztena esaten dotse; beste batzuk urkulue; beste batzuk okatza, -ta segun bakotzak, bakotzak bere pastoriek ze marka dekien, bai. 
- Orduen markie jartzen jakie jakitzeko norena dan edo? 
- Bai norena da, hori ona da. Nik [idxoko] urtietan ez dot eitten hori markiori ona da ointxe be eittie hori, ona da. 
Ointxe be batzuk, pastore batzuk eitten dotse. 
- Ta gero seguro kontue-ta, ardidxek zelan aseguretan die? 
- Ardirik ez dogu aseguretan guk. 
- Ez? ta sekule ez dozue, zozer paseu ezkero ez dozue ezer kobretan. 
- Ez, ez, ez, ez. 
- Edo ermandadie-do. 
- Baia ermandadie behixena-ta egoten zan lelau, baia oin ardidxenik ez dau. Etorri ein jatezan niri gure baot han imini, baiña ba esan neuen ez, ez. 
- Ze holan lukidxekaz-ta euki ezkero zozer. 
- Txakurrek, txakurrek di txarrenak. Geu beten hogeta hamalau trage ostiezan hortik. 
Gasteizera neskame
Artetxe Valle, Maria
- Gero niri ez jat gusta fabrikie. Ama hil jastenien, ez jat gusta fabrikie ta egon nai kridxada Bitoridxen. Bitoridxen ein dotaz hamar urte. 
- Ta zelan ba joan ziñela Bitxorire? 
- Zelan? 
- Bitxorire, zelan ba Bitxorirarte? Hain urrun? 
- Okin in dxot familidxe baie. Familidxe okin dxot. Ondo, ni ondo. Elegante Bitorixen. 
- Bitorixen non egon zinen ba? Bitorixen nun, ze partetan? 
- Kalle Datotik hurrien egon nai. Kalle Datotik hurrien. 
- Orduen zentro-entroan. 
- Bertan herridxen, bertan. Zelan euki deu ba, ahaztute dakot e. Zelan esango dotsut ba? Jakin dot bai kalie baie, [...] dendie? ta harek egon diezen lekotik. Leko onien, leko onien. 
- Ta zer, kriada jatekoan truke edo dirue emoten dotsuen? 
- Zelan? 
- Kriada ze joan ziñen, jatekoan truke edo dirue be hartzen zendun, kobretan zendun? 
- Jaten ondo emoten izen doskun, ni ez nai keja eguno. Koziñeri izan nai. 
- Ah bai? Koziñera ibiltzen ziñen? 
- Bai, ez, ez, ni ondo, niri. Etxe bitxen egon nai: baten egon nai militar baten etxien, ta in dotez zazpi urte han; ta, gero, kalle Daton egon nai. Ta niri ondo kuadra daztez etxe bidxek ondo. 
- Baiña, dirue kobretan zendun? 
- Kobra dirue? 
- Bai. 
- Kobra dirue, hamar ogorloko. 
- Hillien? 
- "Cincuenta pesetas. "
- Hillien? 
- Bai. 
- Eta gero hori dirue aitxeri emoten otsazun edo zeuretzat? 
- Orduen ama okin jot, ez dot oki amarik. Neba-rrebak partidu garizen. Ta neuk gorde bankuen neuretzako, neu jazteko ta neuretzako. 
- Ta ze biher eitten zendun han? 
- Danerik. Dana jakin dot eitten. 
- Etxeko biherra, koziña...? 
- Koziñeri izen nai, beti, ta etxeko biherrak be bai, plantxie be bai. Dana jakin dot eitxen. 
- Ta umezain be egon ziñen; umezain be bai, umiek jaboten? 
- Ez, ez, imik dxaboten ez, izan nai koziñerie, neure denporan. Ta gero ba arratsaldietan lagunekaz. 
- Han, Bitxurin bertan? 
- Bai, bai. Kalle San Antonion egon nai, ta urte asko in dotez. 
- Eta bermiotar gehidxau egon zien ala? 
- Ez, nigaz ez. Neu bakarrik. 
- Zeu bakarrik? 
- E, ni ondo egon nai e. Ni ondo egon nai. 
- Eta etorten ziñen Bermiora? Oporretan-do? 
- Ez, gitxitxen etorten izan nai. Ez dot euki nora etorri, amarik be ez dot okin-a, ta neba-rrebak be partidute. 
- Ta aitxe? 
- Aitxe be ensegida hil jasten. Ta gero ba jun naienien kridxada, ba bertatik ba feliz. Etorten izen nai dxaidxetan ta gehiau bapez. 
- Eta kriada egoten ziñenien jai eukiten zendun domekatan-do? 
- Domekatan, bertan egunetan, haretan zeretan, ba lauretan kalera ta zortzitan etxera. Izan nai jantzaridxe jantza gustaten izan jast ta. Ta diskoteka lagunekaz. Jantzan beti. 
- Orduen parranda asko botanikue izengo zara? 
- Bai. 
- Bermiotar-ermiotarra? 
- Bermiotar-ermiotarra. 
Josefinatarren ikastetxea
Artetxe Valle, Maria
- Ta zuk ze akordu dekozu, zure umetako Bermio, zelakoa zan zure umetako Bermio? 
- Niretako elegantie, Aroztegi kantalean jaio nai, ta hazi nai ondo, nire ama izan da arraiñe saltzien ibiltzen dana Mungidxera, ta nire aitta arotza. Ta ni ondo haziku nai. Sei neba-rrebak ondo hazi garie. Hamen danak ezatuten gaittuz gu, ni nai Artetxe Valle, ta danak ezatuten gaittuzie, Vallenekuek. Ta ondo hasiku nai ta ondo eskolara, ta ama hil jaztenien kridxada. 
- Ta eskola sasoiekoa ta, ze akordu dekozu? 
- Zelan? 
- Eskolakoa, nora joan ziñen? 
- Alperra izan nai. Josefinasetara. Leko onien baiñe alperra izan nai. 
- Bai, Alperra? 
- Alperra. 
- Ez jatzun gustetan? 
- Eitzen izan dot eskapa, zeratik egoten izen garizen jardiñen ta eitzen izen dot eskapa, ta itsosora. Batelatan ibilikue nai. 
- Orduen okerra? 
- Okerra izen nai, okerra apurtxu bet. Ostantzien ba normal. 
- Josefiñetan nungo neska-utilek joaten zinien, edo neskak bakarrik? 
- Zelan? 
- Josefiñetan, neska-utilek edo neskak bakarrik? 
- Ni mutilekaz ta henbrakaz ibiltzen izan nai. Ta gure etxien zenbat henbra? lau neska ta mutil bi. 
- Bai, bai, bañe Josefinatan, eskolan, mutilek eta neskak alkarregaz? 
- Ez, ez, Josefinasetan ez. Henbrak. 
- Bakarrik? 
- Bai. 
- Eta... ze maestra edo? 
- E, mojak, mojak, danak mojak. Haur, baie mojak izan die. 
- Ta onak ziren monjak? 
- Niretzako mojak onak izan di. 
- Ta euskeldunek? 
- E, bertokuk be bai ze, hameko mandakuek mojak, bai, euskaldunek. 
- Baia eskolan euskeraz eitten zenduen? 
- Eskolan? 
- Euskeraz? 
- Total izan nai alperra ta. Eskoli niretzako ez da izan. Ez dot ikasi ezebe. 
- Ta eskolan euskeraz edo erderaz? 
- Euskeraz, euskeraz. 
- A, bai? 
- Euskeraz, ta erderaz be bai, segun, bidxetara itzen izan du. Ostantzien ba normalak. 
Arropak eta orrazkerak
Artetxe Valle, Maria
- Zelako erropak ibiltzen zenduezan? 
- Bata, bata, batatxuek. Batatie zelan zan, "en vez de... " terlidxezkuek. Osea ke garbittuten soiñera. Eta beti guapa guapa. 
- Beti guapa guapa, eta beti goniegaz ezta? Prakarik ez? 
- Gonie azpiku ointxe be bai. Ointxe be bai nik. 
- Baie prakarik ez, ezta? 
- Pantalonak? Hori "que no faltaria" e, neuk e. Eso... ez nai izan pantalo bakue. 
- A ez? 
- Asko bai, asko pantalonik bez. 
- Zuk bai? 
- Nik bai, horretan garbidxe izan nai, garbidxe. 
- Bai, bai, baina pantaloiak bai, baie prakak? 
- Prakak ez, guk ez e. 
- Prakak ez? 
- Pantalonak eta batatxuek. 
- Pantalonak bai, baina prakak ez. 
- Ez, ez. Prakarik ez. 
- Frakarik ez. Sekule? 
- Orduen e, eta ez nauen jantzi be egingo. 
- Ez? 
- Ez nik. 
- Orduen bernak eta beti ule barik ibilten ziñien edo zer? 
- Honek? Galtzerdi barik asko. 
- Eta ule barik? 
- Galtzerdirik bez, kaltzetiñikaz. 
- Ta uliek ze itxen zenduzan, kendu ala? 
- Nik ezebez, hala hametik bez, arpeittik bez, eskutan bez, nik ez. Asko egon diz bizardunek. 
- A bai? Ta koketatxuek eta ziñien? 
- Zertzuk? 
- Koketak, zaintzekoak-ta, orraztu ta makillau-ta? 
- Ez, arpeidxen ezebez. Eguno bez. Gaztetan eguno bez. Orain, uliek ondo orraztute bai. 
- Bai? 
- Bai. Hori bai, baie arpeidxen ezebez. 
- Ta pelukeria. 
- Pelukeidxara bai. 
- Non euen, Bermion, pelukerixie? 
- Bermion pelukerak bertan bermiotarrak okin dxuz. 
- A bai? 
- Bai, okin dxuz. 
- Ta non-do? Nun? Pelukerixek nun euezan? 
- Pelukeridxe? Ba eukitxen ixan du "Modestanekue" hartik behetik. Gero beste bat eukiten izan duu, non izan da? 
Eon diz hiru-au, pelukeridxek egon diz e, egon diez. 
- Gaztetan ze itzen zenduen, permanentetxue, edo zer? 
- Nik ze eitten izan doten? 
- Bai, permanentetxue edo zer eitxen zenduen? 
- Eskolara karmelitasetara, hona ba hona karmelitasetara. 
- Baina diñot, pelukerixen, permanentetxue edo zer itzen zenduen? 
- A ezebez orduen nik, ule politxe okin dxot. 
- A bapez? 
- Ule ondulaudxu okin dxot. Ez, ondo. 
- Lehen esan dozu erropak e, beti gonie eta holan eta, baiña erosi itzen zenduezan erropak ala egin, josi? 
- Egin, josi. 
- Josi? 
- Josi. 
- Zuk josten zendun? 
- Holan batatxuek-ta, etxera etorten zan jostune, etxien josi. 
- A, jostune etxera? 
- Bai, jostune gure etxera beti. 
- Zein zan hori jostune? 
- Zelan? 
- Jostune nor zan? 
- Ahaztute dakot, harek hil zien. Harek jun zien, Jaungoikuaz. 
- Eta gero erropak-ta garbitzeko? 
- Etxien, harridxen. 
- A baie ure eduki zenduen etxien? 
- Gure ama eguno ez da juen errekara, etxien. 
- A, moderna orduen. Ur ta guzti. 
- Nire ama totala izan da garbidxe, ta imiek ondo jaztekue ta totala. Arraiñe saltzen ibiltzen izan da Mungidxera. 
Ordun gu ondo egoten izan gariz, ondo. 
Bermeok daukaz kale barridxek
Kanta zaharrak 11
Bermiok daukaz kale barridxek Gaztelu ta Austekantale, Torronteru ta Pixu-ale Talabide ta Ertzille, Santa Barbara, Erremedidxo Santa Mañe ta Txibitxe, Santa klara ta Matxikorta Bilbo bide ta Portale, Horrek baño hobago dire Talagoitxi ta Baztarre. 
Baita dauka kakallobide Morondo ta eskolakale, Erribera ta Erreñezubi Telleridxek ta Adubidxe, Errosape, Demiku, Arene, San Pelaio ta Almike, Aritzatxu ta Tonpoigane Zarragoitxi ta Atalde Horrek baino hobago dire Talagoitxi ta Baztarre. 
Talagoitxiko atsuek dire dana zaharrak ta gaiztuak, Baztarreko neskatilliek kaisko beru ta zoruak, Torronterun batuten dire Talagoitxiko atsuak galtzerdidxen aitzakidxian guzur guztidxek batzian, horrek danak guzurrek dire portu mandan asmatuak. 
Erremedidxo kalian dago atso pillua dxokuan, bata bestia engaiñatuten lauko guztidxak galtzian Gaztelutik ikusten dire portu guztiko txalupak, otzaretako arraiñak eta neskatillen arazuak, horrek gauzek egidxek dire mundu guztidxen aurrian, horrek gauzek egidxek dire mundu guztidxen aurrian. 
Popurri I
Kanta zaharrak 11
Oillo baltzak eitten dau arrotza zuridxe haren barruan dago Gregori txikidxe. 
Txukurrukutxu ez niri ikutu, aita kamaran dago sentiduko gaittu. 
Aita kamaran eta ama sukaldean neska-util gaztiak eskillarapian. 
Ai, ai, ai, txukurrukutxu ez niri ikutu, aitak kamaran dago sentiduko gaittu. 
Lau aeroplano
Kanta zaharrak 11
Lau aeroplano pasata bat itsosora dxeusi, lau aeroplano pasata bat itsosora dxeusi, ekarri sebastianak ekarri, sebastianak ekarri sebastianak, Artzan enkalleta itzi Egidxe da, egidxe da, neuk ikusiku dalako egidxe da, egidxe da, porque lo he visto yo. 
Bermioko portuan goizeko ordu bidxetan, Bermioko portuan goizeko ordu bidxetan, ez da entzuten besterik, ez da entzuten besterik, ez da entzuten besterik, Txo, atrakaizu batela! 
Egidxe da, egidxe da, neuk ikusiku dalako egidxe da, egidxe da, porque lo he visto yo. 
Agostuen hamabidxen Patxi Bermiora etorri, agostuen hamabidxen Patxi Bermiora etorri, ekarri katxalotia, ekarri katxalotia ekarri, katxalotia puf! 
Artzan enkaieta itzi. 
Egidxe da, egidxe da, neuk ikusiku dalako egidxe da, egidxe da, porque lo he visto yo. 
El aviador de Kakapur tambien queria volar, el aviador de Kakapur tambien queria volar, ez tso itzi trinkadoriak ez tso itzi trinkadoriak ez tso itzi, trinkadoriak, barrabaskeidxe ein barik. 
Egidxe da, egidxe da, neuk ikusiku dalako egidxe da, egidxe da, porque lo he visto yo. 
Bat, bi, hiru, lau
Kanta zaharrak 11
Bat, bi, hiru, lau, bat, bi, hiru, lau, bost, sei, zazpi, bost, sei, zazpi, bermiotarrak irebazi bat eta bi, aurrera! 
Bermeo es tan pequeño que no se ve en el mapa, pero jugando al futbol a todo el mundo gana. 
Bat, bi, hiru, lau, bat, bi, hiru, lau, bost, sei, zazpi, bost, sei, zazpi, bermiotarrak irebazi bat eta bi, aurrera! 
Anakleto
Kanta zaharrak 11
Anakleto, entzun eizu, traiñerua abilla dakozu, ama datorrenian nian, aitta datorrenian nian, etxetik kanpora botako zaittuz, ama datorrenian nian, aitta datorrenian nian, etxetik kanpora botako zaittuz, 
Koldobike
Kanta zaharrak 11
Kai aldeko hegal baten abesti hau entzun neban, gazte bat zan bermiotarra maitea eban bere gogoan. 
Koldobike, neure maite, zu zaitut zorion emaile, atsegiñez nauzu bete gau honetan niganatu zaitez. 
Ezer barik, iñor barik, hemen nauzu, neu bakarrik, neure bihotza ez dau pozik, ez dago iñor zu bezelakorik. 
Koldobike, neure maite, zu zaitut zorion emaile atsegiñez nauzu bete gau honetan niganatu zaitez. 
Andra zantarrak
Kanta zaharrak 11
Andra zantarra entzuten dozu, itsasorako kanpaia, lau sagar-uskil, ogi puska bat, itsasorako dxakia. 
Itsosotik datozenian apai barik etxera, andra zantarrak bialtzen gaittuz, apai barik ohera. 
Ohera dxoan eta popia emon hauxe da betiko kontua, holako andrakaz ezkontzen dana, ez da makala tontua. 
Popurri II
Kanta zaharrak 11
Urra Jose babil, Jose babil, Jose babil, Urra Jose babil, Jose babil, Jose babil. 
Urra Jose babil, Jose babil, Jose babil, Urra Jose babil, Jose babil, Jose babil. 
Erropak dxeudi diez, don dan, balkoitzik behera, behera, behera, behera, balkoitzik behera, din don, Baztarreko din don. 
Ai Susana, herriko Fermin, dxuen Mundekara zentimo barik, Ai Susana, herriko Fermin, dxuen Mundekara zentimo barik. 
Ai ene! Oi ene! hagiñeko miñe medikuañe! 
Ai ene! Oi ene! hagiñeko miñe medikuañe! 
Baltzak garizela diñoie, bai halan diñoie, bai halan garie, baltzak garizela diñoie, bai halan diñoie, bai halan garie. 
Ai Alfara!
Kanta zaharrak 11
Ai Alfara, ai Alfara! gora ta behera, behera ta gora, txoferra txize daidxola! 
Ai Alfara, ai Alfara! gora ta behera, behera ta gora, txoferra txize daidxola! 
Por el camino de Alfa la encontre, a una chica muy guapa y la bese, me dijo: "sin vengüensa" y me calle, un poco mas arriba, mas "sin vengüensa" es usted. 
Ai Alfara, ai Alfara! gora ta behera, behera ta gora, txoferra txize daidxola! 
Neska zaharrak
Kanta zaharrak 11
Neska zaharrak dxoaten diez Madalenara, Madalenara, Madalenara, neska zaharrak dxoaten diez Madalenara, Madalenara, Madalenara. 
Santuari eskatzera nobidxo bana, nobidxo bana, nobidxo bana, santuari eskatzera nobidxo bana, nobidxo bana, nobidxo bana. 
Santuak esaten dio: "nobidxorik ez, nobidxorik ez, nobidxorik ez", santuak esaten dio: "nobidxorik ez, nobidxorik ez, nobidxorik ez". 
Horregaittik neska zahar geratu nintzen, geratu nintzen, geratu nintzen, horregaittik neska zahar geratu nintzen, geratu nintzen, geratu nintzen. 
Trai, laralai, laralai, laralai, lai, trai, laralai, laralai, laralai. 
Errosatxu
Kanta zaharrak 11
Errosatxu, Errosatxu, hagiñik ez ta txurrotxu nondik dxangozuz! 
Errosatxu, Errosatxu, hagiñik ez ta txurrotxu nondik dxangozuz! 
Amilibia, ay Amilibia, ya te lo dezia yo, que el asunto de Bermeo iba a ser tu perdizion. 
Justizia señor alcalde que somos nacionalistas, y si no se hace justicia la tomaremos con el yo-o. 
Sombrero en mano
Kanta zaharrak 11
Sombrero en mano entro en Bermeo La sobrina de Bollar, Su tio cojo le esperaba con el coche consular Lameriri bueltie emonda, dxuen zien Talara, izterrak errefreskatzen bajatu zien Talapera, bazkaldu nitzan guapo-uapo goazen bai plazara, handik egingo degu gogotik aurrera. 
Señero zantar
Kanta zaharrak 11
Señero zantar, lotsabakua beti itsosorako ordua, andra ederrak ohian itzitze, lebazalien kontua. 
Itsosotik datozenian afai barik etxera, andra zantarrak bialtzen gaittuz, afai barik ogera. 
Ogera dxoan eta popia emon hauxe da betiko kontua, holako andrakaz ezkontzen dana, ez da makala tontua, holako andrakaz ezkontzen dana, ez da makala tontua. 
Tragola, tragola, tragola soidxie, itsosorako otzarie. 
Txakur gorri polit bat
Kanta zaharrak 11
Txakur gorri polit bat galdu jaku guri, ezaugarria dauka, agertu baleki. 
Belarri baltzak eta buztena belleki, iruntsiko leukela ogitaz libra bi. 
Nik maite dot bidxotzez Euzkadi ederra, Euzkadi bai dalako euzkotarren ama. 
Ene ama kuttuna, maite laztantxua: eutsi neure bidxotza ta neure gogua. 
"Maria Madalena"
Kanta zaharrak 12
Maria Madalena Izaroena gure santarik maitiena, Maria Madalena Izaroena gure santarik maitiena. 
Harantz begira dau lema maisua hau da bai txalupi abillena, Harantz begira dau lema maisua hau da bai txalupi abillena. 
"San Pedro"
Kanta zaharrak 12
San Pedro, zeruetako giltzaren jaubia; zeuria txalupia neuria saria. 
San Pedro, zeruetako giltzaren jaubia; zeuria txalupia neuria saria. 
Gora gora doa San Pedrokua, gora doa eta halan be juan. 
Gora gora doa San Pedrokua, gora doa eta halan be juan. 
Andra Mariko jaiak
Artetxe Valle, Maria
- Eta lehen Andra Marixek zelakoak ziren ba? 
- Elegantiek. 
- Ze egoten zan? 
- Bandie, ta kanpotik Sestaoko bandie asko. 
- A bai? 
- Urtien-rtien. Bai. 
- Eta kasinoan zozer egoten zan? 
- Kasinora gu, guretzat ez da egon entradarik. 
- Ez? 
- Pobriek izan gariz kasinorako. 
- A bai? 
- Pobriek kasinorako. 
- Ta kasinora zer joaten zan ba, dirudun jentie? A bai? 
- Ordun bai. Gure denporan bai. 
- Ba zer dala ta ba? 
- Ez dait ba. Gure denporan dirudunek jun izan diz kasinora. Orain ez, orain... 
- Oin edonor? 
- Oin dana dau igual. 
- Eta hor Lameran barkilleuek eta be egongo zien ezta? 
- Lameran? 
- Bai. 
- Hor, zera... bandie? 
- Baie gero barkilleruek-ta gozokidxek saltzen-ta? 
- Horrek e, horrek ez nai entera. 
- Ez? 
- Ni neure lagunekaz, gero mutil laguntxukaz, ta ibiltzen izan gariz ba hara ta hona, jantzan-do, hori bai, ostantzien entera be ez ezegaz be. 
- Eta Xixili beti egon da Andra Marietan? 
- Bai. 
- Nundik dator ba hori Xixili? 
- Ez dakit ba. Ez dakitz. 
San Juanak
Artetxe Valle, Maria
- San Juanera gaztetan? 
- Bai. 
- Abarketakaz, bokadillotxue hartunde. 
- Oiñez? 
- Ordun ez duu eukitzen izan da. Ordun San Juanera dxuten izen garie abarketa barridxekaz, batatxue, batie, ta jersetxu bet. Ta dxuten izen garie egun guztireko. Ta eruten izan du bokadillotxue etxetik. Ta ondo, ondo pasaten zan, alegre. Alegre izan nai. Eta lagunek be bai. 
- Ta San Juanen ze egoten zan ba? 
- San Juanen mezie, ta gero ba dxantzie, sueltue dxantzan. 
- Bertan ganien? 
- San Juan. San Juanen, mezie akabata, egoten izan diz trikitixak, ta dxantzan. Ta handik bajatu, ta Bakidxora. Ta Bakidxon, erdi janda, hau justo egon da. Ta han be jantzan. Ez, ondo, gaztetasune ondo pasa dot. Ondo. Alegre izan nai. Ta dana balidxo, ostantzien zer? Amarik bez, aiterik bez, gosie, nik guk asko pasa duu. 
- Ta San Juanetan be kantau edo ingo zenduen ba zuek? 
- Bai - Ze kanta kantetan zan San Juan egunien? 
- San Juaneri. "San Juanetako.... "
- Ahaztuta dakozu? 
- Ahaztute dakotez horrek geuzek orain. 
- Ahaztute baie ondo, ondo, elegante pasaten izan du. 
Dantzaldiak
Artetxe Valle, Maria
- Lehen hemen, zuek gaztetan, gazte zinienien-ta, ze jantza edo ze erromeri egoten zan? 
- Pasodoblie edo zer egoten zan hamen be, trikitixa hori soltue, ba hauri be bai, dana jakin dxot. Jantzan abile izan nai. 
- Bermion non egoten zan ba, Lameran? 
- Lameran, Lameran. Goiko plazan be bai. 
- A bai? 
- Bai. "En aquellos tiempos" Goiko plazan be bai. Lameran be bai. Jantzan abile izan nai. [Ha emon] pasodoblie. 
- A bai? 
- Ez, ez, ondo ondo. 
- Ta Bermion nor egoten zan ba, soiñue joten-do, bandie euen edo zer? 
- Bandie Bermiokue. 
- A bai? 
- Bai. Bermiko bandie eukin dxuu elegantie. Bermion elegantie egon da bandie. 
- Eta, orduen mutilekaz eta jantzan be gaztetatik? 
- Zelan? 
- Baltseoan-ta mutilekaz ibiltzen ziñen? 
- Bueno bai, urtetan izen duu, ta bakizu beti berbetan mutilekaz-a, karo nobidxue zelan topa duu ba! Lagunekaz! 
- Orduen nobixue zer, jantzan ezetu zendun gizona? 
- Bai, bai. 
- A bai? 
- Mesedez etorten zanien eskatuten, itzi horreri, hareaz jungo gariz ta. Halan, ba ondo ondo. 
- A bai? 
- Gaztik izan gari ta. Orain ez daku ezetako kapazik, baie orduen abile izan nai jantzan. 
- Ze ibiltzen ziñen kalabazak emoten-ta? 
- Bai, emoten izan duz. 
- A bai? 
- Ademas Andra Maidxetan, Andra Maidxetan da etorten izan diela aldeanotxuek eta koittaduek, ordun guk kalabazak aldeanuei. Ostantzien: "pagaten bazu pasteltxu bana zeuekaz engu jantzan". Pasteltxu bana. Gure gaztetasune ona izan da, elegantie. Orain ez dago holengorik. 
Bale-baleka
Artetxe Valle, Maria
- Eta zer mutillekaz ibiltzen ziñien? 
- Klaro ibil naiena! Bale-aleka ta. 
- Bale-aleka? 
- Bai. 
- Zer da hori? 
- Korridxen. "Bale! " hala korridxen andanan hara andanan hona. 
- Olgetan. 
- Bale-aleka ez dozu ein eguno? zuek ez. Gu ibiltzen izan garie mutillek eta henbrak batera ibiltzen izan garie olgetan, ta igual bateri tokeu izan dxako lepun dxo ta lo eittie, ta guk eskapa. Eskapaten izan dogunien, geu topa eziñik, ta topaten izan dauenak bera lo. Ta haulan, imien geuzek. 
- Eta tabaka-ta ibiltzen ziñien neskak? 
- Bai, bai. Tabaka asko, tabak elegantiek. Nik tabak, gure amak ekartzen doskulez tabak be pintteta elagantiek. 
Txikotarekin "karbeka" eta "piruke"
Artetxe Valle, Maria
- Eta zuk umetan euki zendun bizikletarik-do? 
- Nik ez, horrek geuzek ez. 
- Ta zure nebak bai. 
- Gu karneka txikotagaz. 
- Karneka? zelan da hori? 
- Txikota lagun bik, eta emon txikotari ta guk salta. Ta ba piruke, oste-steka kolarratan, ta holan olgetan. Gure nire denporie gaztetasune ondo dxun de. 
- Eta bizikletarik-ta ez zendun euki orduen? 
- Nik neuke ez dot euki eguno. 
- Ta Bermion egon zan bizikletan alkiletako lekue? 
- Eon diez bai, eon diez, eon diez. Baie orduen gure denporan bizikletak-ta gitxi. 
Bainujantzi barik
Artetxe Valle, Maria
- Zuk ugerrien be ikesko zendun umetan. 
- Ez dot ikasi, ez dot ikasi uger. 
- Eta zelan ba? 
- Ikaratu eitten izan nai. 
- Bermiotarra eta ikaratu? 
- Bai, bai, bai, bai. Halan da, alperra izan nai, alperra eta ikaratsue. Ta gero barriz neskatille ibil nai portuen, ta bajaten izan gariz otzarak garbiten edo kajak garbiten uretara eta ez nai izan. Baie gaztetan bai. 
- Eta baiñeu eitten ziñien? 
- Bermion baiñue? Aritzatxun. 
- A bai? Aritzatxun. 
- Ta portun be eitten izen dauie. Baie asko Aritzatxure, hortik gora. 
- Ta zu be bai? ta zelako traje de baiñue zan lehengoa zuen gaztetakoa? 
- Traje de baiñue da ordun ala? 
- Zelakoa zan? 
- Pantalonakaz! 
- A bai? 
- Klaro. Pantalonak eta gonie! 
- Eta ganetik? 
- Gonie ta pantalonak. 
- Dana tapeta. 
- Ordun ez zan egon traje de bañorik. 
- Ta mutillena zelakoa zan? 
- Kantzontzilluek. 
- Ta listo. 
- Neure denporan e! Gero dana eon da, gero eon diz traje de baiñuek, tapa rabuek ta dana. Nire denporan hauri. 
- Eta joaten ziñenien Aritzatxure-do, kremarik-ta emoten zenduen morena jartzeko edo ez erretako? 
- Gonigaz, erropie kendu ta azpikogonigaz. 
- Baiña kremarik-ta emoten zenduen? 
- Kremarik ez zan egon orduen. 
- Bapez. 
- Nivea. 
- Nivea danetarako? 
- Nik ez dot emon eguno e! ta izan nai baltzaue, ta ez dot emon eguno ezebe. Dirurik bez erosteko. Orain danerako daku dirue, orain bai. Nire denporan ez da egon. 
Aitona kofradiako presidente
Renteria Anduiza, Jose Anton
- Hareri pasa datxon zortzi seme alaban aitxe ezan zan, nire ama ezan da zaharrena. Nire amak gerran hogeita hiru urte, ezkondute ta imie jaidxo da, nire arrebie. Lau ume okin zauen etxien gerran: neure osaba bat, lau urtekue, ta beste... lau ume etxien. Ta atxitxe errefujiauek pasaten Sananderetik beste osaba bat hamazapi urtekugaz baporan Iparraldera ta Euskadiko Gobiernuek okin zauen Iparraldien bapor bi: Lengokoa ta Bigarrena izenak, bapor txikidxek izango zin. Euretariko bat dxun zan gero, mutrikuarra kapitxena izan zan, akordako dast gero izena, Venezuelara dxun zien holako baportxugaz, Venezuelara dxun zien eskapaten hametik. Ta nire atxitxe ibiltzen zandan iparraldien arraintzen refujiauentzako ta gauzek holan dizela, seme bat hamazortzi urtekotxue in tsoien hil. "La quinta del treinta y nueve". Kepa ta in bi zauen kunplidu hamazortzi urte. ta gerra erun zauien ta ordun, orduntxeko altzata kintek, ta gixajue ikaratu-do in zanela erun zauien sierrara, buruen dakot Sierra Bandos, Aragoire ta gixajuek ikusi dauenien dana bonbak ikaratu eta kapitxen batek danan aurrien bertan hil zauen, beran lagunen aurrien hil zauen mutille ikaratu ein dxela ta beste barik, ez ikaratuteko bestiek dala-a. Gure atxitxek gixaue ba Iparraldien, ta halako baten amaitxu zan gerrie ta Bermion eon zan arziprestie ezaten zan ta Santa Mariakue, don Gines Uriarte Aretzaga, gizon famosue izaten zan, auren lagune, faxisten lagune izan da. Ona, txarra, ez dait, baie faxisten lagune, gure amumagaz okitzen zandau harek hartun-mon handidxe kale bat bertan kalien bizitzen ezan die goiko plazan. Ta kofradidxen iñor ezin arregla kofradiko gauzek eruten, zeitxik gerra aurrien zer in dxauien ez dauien jakitzen zan ta beran areridxuek ezan dizenak esan dotsoie autoridadieri: "ha gizona ez bada ekarten handik kofradidxe ez dauela formarik aurrera eruteko". Ta dxun zan Hendaidxera don Gines Uriarte Aretzaga ta gure atxitxek esantson, gure atxitxe ez daitz antiklerikala izan bada, nazionaliste gogorra ezan da, baie elizigaz eon zan mindxute zeitxik berak ikusten ezan dauen eliziek parte hartu zauena faxistekaz gure herridxen kontra, ta hori ez datson kentzen ezan burutik. Ta esan dotson: "Ni zuekaiñe faxistengaiñe etorri, semie be hil eiztazuie ta ez daitz zer da". Ta bestiek: "Agapito etorri in /bizara/ biher zara ta". "Ez ze neu be hil ingo nozuie ta". Bueno, ta beste baten, beste egun baten, dxun zan don Gines papelak eta danak reglan eta ekar zauen Agapito famosue Bermiora. Imin zauien ostabere bera presidente kofradidxen ta urte bi in zauen ostabe beste urte bi ta. 
4.000 buru gobernatu behar
Sasiain Aiestaran, Bitorio
- Ta zemateko artaldie euki zendun ba? 
- Lau milleko bandie ibiltzen neuen nik, lau mille buru. 
- Lau mille buru? 
- Bai, bai. Billots ta ardi. 
- Ta zemat txakur? 
- Bi edo hiru. Bi-iru gaztetxue neuk eroan neuena notsatiena horixe. 
- Eta bi-iru txakurk lau mille gobernetan bazen? 
- Bai, bai, bai, fazil! Hameko berrehun ardi baiño hango horrek ardidxek fazillau manejetan die. Terrenoa dielez te lisuek-ta, ta gero goidxetan nobera goizien zur egon biher da /birda/. Goizien eitten gendun, goizien ni hiruretan-ta altxetan nintzen ardireko e! Harek, majadie esaten dotse, lo eitteko lekue, han artapetan bazuz zelan gure manejetan dozuz, harek zabalduten badie ez die manejetan ondo ardidxek. Ta holantxe! 
- Eta harek be latxak zien? 
- Ez, ez, ez. Harek [ontzatzekoak] , buru zuridxek izetan die hangoak, bai. Hamekoak buru baltzak dien moduen buru zuridxek, eoten die buru horrek be, buru baltzauak eoten die, aharidxek izetan die, "toroak"esaten dotsie aharidxeri buru baltza esaten dotse, billots hobie eitten deue. 
- Ta horrek klasiek ze izen deko? 
- Horrek, hori ni ahaztute be banau, buru zuridxek izeten die. Idxe laniaz be begidxek tape eitten jakez batzuri bai. 
Badauz hamen be hataiko ardi klasie be egoten die bai. Ta holantxe. Ta ni trankille izen naz, trankille. Ondo, ondo beti. 
- Ta gero han hango ardidxek be zer, esnetarako ibiltzen zenduen? 
- Ez, ez bilddotsa kentzen jake hareri. Bilddotsa bai, bai. Uzabak etorten zanien, lelau preguntetan "zelan zauz zeu? " preguntetan zosten /preguntetasten/ berak uzabak etorten zanien; hamar egunerik hamar egunera dxatekuaz etorten jakuzen. Ta esaten zeban: "zelan zauz? ". Ha "zelan zauz? " esaten ban eta "very good" esaten zotsagun /esatetsagun/ ta gero hasten zan preguntiek eitten. Ha ardidxeri bilddotsa, bilddotsari "lambs" esaten dotse ba, "very good lambs" esaten [fad] esaten zeurien eta "ya" esaten notsan eta konforme egoten zan. Ez zan dxoaten ardidxe ikusten eguno dxatekuaz ze igual asau egoten zien ba ta holantxik. 
- Ba lanarako be ibilko zan. 
- Lanie be bai, lanie be asko. Toneladak egoten zien han asko. Ze konpañi bi euki genduzen: Kiuna eta Nanpa euki genduzen. Ni Kiunan egoten nintzen behien, ta Nanpa eon zan Boiserau. Ta hantxe, asko, berrogetaz gizonak hametikoak danak egon gintzezan, amerikanu bat be ez euen egon gero han. 

Berriatua (Bizkaia)
Gari jotzea "Milloi" (Merelludi) auzoan
Gojenola Maguregi, Damiana
- Eta ingurua ta zeuek ee, zure ume denporatik eta ez da asko kanbixau, basuak-ta lehen dana e labrauta egongo zan dana. 
- Bai, oin labrantza ta gitxi, oin ee, zelaik. Nok eñik eta be ez da ta. Baserridxetan oin e, leku batzutan bai baiña, nok eñik be ez dau ta oin zelaik, bedarra. 
- Eta zeu gaztia ziñanian? 
- Gu gaztik giñinian e, labrau eitzen zan da, ordun e, artu ta jorratu atxurraz ta. 
- Garixa be bai? 
- Garixe be baitte. 
- Milloi-ta, gari lekua zan? 
- Bai, garidxe ebaitte, gero e, metak ein ta, jo gero, harridxen ta. Gero makiñi etortzen da halako baten baiña aurretik e, eskuz joten. 
-.... , eskuz? 
- Eskuz, idearik be ez dozu eukiko hori zelan izeten zan. 
- Kontau pixkat. 
- Baaa, harrixek e ipintzen zin holan e, harrixek, harri e, karatxazko harrixek ipintzen zin. 
- Losak? 
- Losak, ipintzen zin ta, azauek eitzen zin garixaz e, ez dakitx zuk hori zuk iñoz entzun dozun, azauek e, garidxe ebaitzen zan, garidxe badakixu gitxi gorabera zelanku zan ezta? Ebaitte zan ta gero, holan e, moltzuk moltzuk einde ta gero a eitzen zan lotu, da gero harek azauek eitzen zin e, jo. 
- Hartu, azau hartu, gari-xorta bat hartu eta lotu - Lotu. Ta gero arek azauek eitzen zi e.. 
- Lotu zereaz? 
- Beran e, beran modukuaz, lotu. 
- Lasto zati batekin? 
- Bai. Ta, gero e, eitzen zan e, pixkaten siketu arte e, holan e, mutxurtxuk esaten jakon eitte zin. Ta, gero e, denporiaz eitzen zan e, siketu, ta ein /biaztena/ biher zana e, garidxe soltau, garidxe soltau. Ein /biaztena/ biher zana harrixen jo holantxeik, da gero e, garbittu, makiñak egoten zin garbitzeku, hautsek-ta kentzeku, ta gero eitten zana gorde. Ta erun e errota ta urune ein, urune ein, ta gero etxin geunken labi, guk ez gendun goserik pasau, pasau, gaztetan be, labi geunken e etxin, laba haundixe, eitten gendun, amak eitten eban han, bueno, masi geuk be bai sasotu, masi geuk eitten gendun, baiña gero amak eitten eban e laban sartu, ta laban erre, artu, arto-pille, ta ogidxe be bai, gerra denporan guk ez gendun goserik pasau, etxin eitten gendun ta, gauza erreza zan hori. 
- Da ogidxa garidxakin eta... 
- Garidxa hartzen zan, hartzen zan etxin de, gero e, errotan kanbixau, garidxe, ta artu be bai, ta artu-runaz e, artuk eitten genduzen, arto-opak ein ta gero esniaz. 
- Artua esaterako, ogi modukua baiña arto-runaz eindaku. 
- Arto-runaz eindaku, arto-runaz eindaku. 
- Eta beste ogia be bai. 
- Bai, ogidxek bai. Ta guk ez gendun ogi goserik pasau, baten e, auzoko bat hantxe zihar, ordun e ogidxe eskasa euen ba gerra denporan-a, ta, gizon bat hantxe ziher pasa zan da, gure amak emon eutsan ogidxe, sekule ein dotsenik erregalorik onena /eitsela/ ein dotsela esan eutsan. Eske, sasoi baten ogi falti itzela egon zan, entzunde eukiko dozu hori - Gerra ostian? 
- Gerra ostin. Ta guk ez gendun ogi goserik pasau, etxin eitten gendun... 
Garai bateko Berriatua
Gojenola Maguregi, Damiana
- Bata hamen da supermerkauen eta bera Ondarrun. 
- Beste gauzatxo bat bakarrik amaitzeko. 
- Bai, bai. 
- Berritxu, e, Berritxuko kalia eta zelakua zan? Oin dala oin etxe mordua ein dittue etxe barrixak ein dabe, baiña oin dala berrogeta hamar, hirurogei, larogei urte zelakua zan? 
- Bueno pixkat kanbixaute da etxe barrixek ein dabezelako hemen be ez euan lehena be bidi baeuan, baiña etxeik ez euan. Honek etxiok barrixek eindakuk die. Honek daukez hogeta hamabi-amahiru urte eukitxu, ta hamen be ez zeueon etxerik ta asko kanbixaute dau Berritxu. 
- Ta Berritxu ze zan elizia bueltako dana elizia ta... 
- Bai elizi ta elizi bueltan ta bai etxik bai, hamen baserridxek edo zenbat ez bai, bai bastante bastante herrixe da hau lehendik be. 
- Eta... tabernarik eta.. 
- Bai, bai - Ze taberna zeuazen? 
- Ba, Zentrala, Zentrala ta han beheko han behien Arriola. Horrek urtik daroiez, urtik daroiez horrek bixok ta Eguren beste bat, Eguren erretegi. Harek be laga zotsan baiña, oin beste batek dauke, baiña taberna bi edo hiru Berritxun beti eon di. Tabernatik konpleto. 
- Eta dendarik baeuan... 
- Dendak bai -... dendarik gerra aurrian bai? 
- Bai. Gerra aurrian bai dendak. Dendak e, panaderidxe esan dotsutena lehena, ogidxe eitten eban ta panaderidxa esaten jakon hareri ta, beste batean Matxienian edo beste bat, denda bi. Ta beste bat bai hamen, Agustinei hiru denda, hiru denda, dendakin konpletaute euan herrixa. 
- Danetik salduko daben? 
- Danetik saldu. Bai ta gero jendi plazatik etxera junde, astokin eta datozenak errekadoak ein hamen eta. Ba hiru denda Berritxun. Nik ezagutu dittuaz gaztetatik, hiru denda ta oin be hantxe hiru daz ta gehixei gaiñea jentie asko Eroskittetara juten da-a. 
9 sagar mota ezberdin
Gojenola Maguregi, Damiana
-Sagarrak-ta ze ziran danak klase... 
- Ez, beratzi bariedade, beratzi badierade. 
- Lelengo batzuk emote zeben ta gero beste batzuk-do... 
- Bai, nuevaeuropa zan lelengo hasten zana, ya agostuen hasten zan o juliuan azkeneruntz nuevaeuropa sagar gorri-orrixe, edarra. 
- Zela, zela esan dozu? 
- Nuevaeuropa. 
- Nuevaeuropa. 
- Nuevaeuropa, sagar gorri-orrixe, haxe goixeku, goixeneku, ta gero euken goldena ta reinetak be bai hiru klase, baiñan gehixen esitu gehixen eukena zan granesmite, ta gehixen arboli be gehixen haxe euki gendun, suertie euki gendun. Granesmite, Eibarren dendetan haxe, baiña lelengun ez zeben ezetzen hori sagarrori plazan. Ta andra batek bestiai bateri esan otsan: "hori sagarrori erungo´zu? Neu begire egoten naz baiña ez na atrebitzen ta". Neu be holantxik egoten nitzen baiña, neu be holantxik egoten nitzen baiña [...] eizten bat aprobetako emon, ta gusteu ein jakon ta horixe ein biher izeten naben e, klientiegaitzik. Ez xakoen ez zaben ezetzen ta ein biher izeten naben goldena eta reinetie ekartzen tzuein eta halan begire egoten zien eta "aiba hau probetako". Holantxik ein nitzun klientik. 
- Ta gero esito gehixen horrek. 
- Esito gehixen berak. 
- Eta ze gehixau zekazuen, beste klaseren bat be bai? 
- Sagarra, sagarrak geunken, goldena, horixe granesmite, ta reineta gorrixe, hori reineta-eineta besti ta beste... beste izenik ez xazt gogoratzen baina beratzi bariedade eguezan ba. 
- Eta orduan gehixenak ziran... 
- Danak jatekuk, sagardaurakoik ez, danak jan-agarrak. 
- Bariedade barrixak ez? Hamengo baserrixetako-ta... 
- Ez, lehena hamengu zen urtebeteik bos kontei, baina horrek ez batak ez bestik ez zeben ekarri guzen bille, beroi semi guzen bille injertauteko ekarri tzun ta hirugarren urtin ya sagarra emoten, ya injertaute. 
- Horren hobiak ziran, granesmita eta... 
- Danak, danak injertaute ekarri´tzun, ze landara sartu ta gero injertau ezkero denbora asko itxoin bi jako, ta injertaute ekarri ezkero hirugarren urtin ya emoten hasi ta saltzen hasi biher zan. 
Sagarren zainketa
Gojenola Maguregi, Damiana
- Eta sagarrak e saltzia baiño, gero lehenau be lana eukiko dabe ez? Biharra eukiko... guztiori zaintzia ta...? 
- Bai, e zaindu bihar izeten jako zertu, zerak jundiu ein bihar izeten di. Geunken traktora ta gero e traktoren atzin tzisterni ipini ha e ez daitz zemat litroku zan berrogeta hamar e gehixa. Tzisterna handi bat e e inkeu e traktorari, ta, hiru egun bihar zitxun e... harek jundiketan ta jundiu bihar izeten zin, hasi loran, hasten zirin loran marzuan e azkenerutz-do, ta handik e agostun azkenera arte, hamabostero, danak pasau bihar izaten zitxun. Ta bihar haundixe emoten eben, baiña sagar ona hartzen gendun hemen. Sagar ona. 
- Ta, azpidxak eta garbitzeko? 
- Sagarren azpidxek? Sagarren azpidxek garbitzi baiño, podau ein bihar zirin, ta podadorik e, jornada bat kobraten eban edarra. 
- Han kanpotik etorten ziran? 
- Bai, berton herrikuk, baiña horretantxe, ia e, horretantxe dabizenak. Hiru gizon etorten zirin. Bai azpitxik be garbittu bihar izeten zirin. 
- Hori zelan? Zeuek? 
- Ez, bihargiñek. Geuk, zelan? Gizona ta geu geuzen bakarrik eta. 
- Eta gero, batu ta... Hori zelan? 
- Batzeko, hortxe eukitzen dou suerti. Sagarra batzeko, sekule pezeta bat, ez gendun emon. Ze, emoten geuntzan sagarra nahi beste. Asko geunkanetik. Ta eurek be pozik ta geu be pozik. Ta ez gendun sekula euki e sagarra batzeko e okerrik. 
- Herriko jendik e laguntzen eban? 
- Bertoko bueltako jendik, eta gero, geukan e... ahiztie, Eibarren, ezkonduta, ta haren gizonak eukazan lagun asko, errekadisti zan, Eibar-itoria, ta furgoneta handi bat euken, ta etorten zan hiru-au edo... bost be igul, hartu ta zapatuten be etorten zen ta nahi beste sagar batzen oskuen. Gero emoten neutsan e, pillo bat sagar eurei, ta danok pozik. Holan e... sekula sagarra batzeko ez gendun euki problemarik. 
- Eta gero, horrek sagar guztiak eta gordetzeko, zer eitten zenuen? 
- E, gordeteko e... bageunke leku. Oilluntzako egin gendun lelengo, baiña gero oilluk e kendu ta sagarrak ipintxeko. 
- Eta horretan sartu eta kitto edo, zelan egiten zan? 
- Eh? Gordeteko e... 
- Kajetan-do? Zelan izaten zan? 
- Ez. Bota azpidxen e, lastu, ta gero ipintxen zenun holan e, zera, egurre egurre lodidxek ipintzen zun,... raja, raja... bota ta hantxe eukitxen zen, baiña hori e "Gran Smith"e zan diferenti e gordeteko be. Baten e, pasau zan e... pixkat pikau ein zan. Zelan dan ur askoku, izerdidxe eitten jakon, eta, gero e, hasi zen bentanak zabalik eukitten, bentanak zabalik euki biher, ixerdidxe ein ez deixun. Beste sagarrei ez jakona eitten, horrei. Ta, baten etorri zan e, ingenieru bat e, ikustera, sagarra ikustera, ta, sekula ez zebala ikusi e, kamara barik halan hain ondo sagarra e, konserbaute, esan oskun. Ta ondo konserbauta euan. Es ke... Bai, bentanak zabaldu ein biher, bentanak zabaldute. 
Haundidxe zan lokala, e, bastante haundidxe. 
- Eta arratoiekin-a ez zenuten eukitzen problemarik? 
- Ez. Ez, ez, ez... ez gendun arratorik sekula euki problemarik Suerti. 
Beriatuko eta inguruetako euskara
Gojenola Maguregi, Damiana
- Eta, euskera aldetik eta, Berritxuko euskeria ta inguruko herrixetakua-a diferentia? 
- Oso diferenti. 
- Bai e? 
- Oso diferenti. Juten bazara Lekitxora, puff. Ta Ondarru Ondarruku bai. Derrepente ezagutzen da ondarrutarra zein den. 
- Bai,... 
- Ta Ondarrutik Mutrikura barritz ondiño saltu handixaoe, ta Lekitxora, bua, Lekitxon, on Markiñako ta Berritxuko pixkat itxura gehixao dauke. 
- Bai e? 
- Bai - Zer da, Berritxukoa zer da gehixau Markiñakoa gehixau Ondarrukua baiño? 
- Bai. Markiña eta Berritxu neure neutzako itxura gehixa dauke Ondarruku Ondarruku eta Lekitxoku baiño. 
- Eta bestekaldekoak Aillusti ta... 
- Aillustikuak ba ez jako hainbeste igertzen beti pixkat bai igerten jako, ezta? Pixkat bai igertzen da, baiña diferente gutxi. Gero, Amoroto be bada hor baiña Amoroto Berritxuko antzera. 
- Eta Eibarren-ta? 
- O! Eibar diferenti, erderi asko sartute. Eibar diferenti baiña jende maju da eibartarra e. 
- Zeu Eibarrera askotan joan zara e! Ze lehenengo umezain ta gero biharrera ta. 
- Bai ta gero sagar saltzera. 
- Eibartarrak asko ezagutzen nabe. Hontxe be eibartarrak ikusten banabe, haren "zeure sagarrak ontxe akordetan jakuz" esaten nabe.. 
- Eta Berritxutik joanda hamabost urteaz Eibarrera ta ze iruditzen jatzun? 
- Ba Eibar haundixe, kapital, kapital Eibar. 
- Sekula egon barik egongo ziñan zu... 
- Bai, juten nintzen tia ta tio neukezan, juten nintzen Eibarrera urtin behin. 
- Eta zelakua, gusta jatzun? 
- Baiña Eibarrera Eibarrera ni jun nintzen, hontxe, hoixe esan bihar dotsut oin, aintziñeko gauzi. Eibarrera zelan jun /bi/ biher neban... 
9 urterekin auzoko baserri batera lanera
Gojenola Maguregi, Damiana
- Eta orduan zure denpora guztia basarrixan ein zenduan. 
- Ez, ni e... e... eon nitzen baserrixen zortzi urte arte. Ta... aurretik eskolaik ez euen barriadan eta barriadako eskolako inaguraziñoien, e... gu han umik e... hamar bueltan, ta andra bat han ha auzokue Ikaango Bekoerrotaku. E... gure amari esotzan [esan zotsan] : "e... nik honako neskatxu bat hartuko neuke ba". Ta "eskolara? " ta... "ba eskolara bialduko dot", baiña eskolara neuken etxetik baiño doble bide gehixa handik, "bai eskolara bialduko dot", gero gero e... ardixek e... zainddu te engoitxu te". Ta neukezan zortzi urte ordun hurrungo astin ein binitxun [bihar nitxun] beratzi urte. Ta ezetzik be gure amak ez toan esan ta, hurrungo astin bederatzi urte ein binitxun [bihar nitxun] ta jun nitzen haraxe baserrire. 
- Biharrera ya? Lanera? 
- Bai, eskolara bialtzen nindduan baña ardixek e... zaindu, erretirau ta baitta bedarra ebaten be erakutsisten bertan [...]. 
- Hori bederatzi urtetxorekin. Bederatzi urtekin. 
- Bai beratzi urteaz. Gero han eiñ ñintxun urte bi, urte bi han eiñ ñintxun, ta gero beste andra batek, e... Berritxuko Iberrekuk, umi jaixo biakola [bihar jakola] ta, umizaintzailli nahi bela ta, gure amari esotzan [esan zotsan] ia bialduko leuken. Ta urte bi eiñ eskolan, ta urten eskolatik eta jun nitzen Berritxuko Iberra, umezaiña, hamaika urteaz. Da maistrik eseusten [esan eusten] : "hauxe da peni emotostesune" , e... lau e... tablak e... pasata neuenin problemeta, "sekulako ederto zebizen eskolan da on esaixosu amari ez zoizela". Baiña hori zelan esan? Hori zelan esan? Jun, jun nitzen. Umezaiña. Eskolatik urtenda. Urte bi eskolan bakarrik. 
Eskolan euskara debekatua
Gojenola Maguregi, Damiana
-Eskolia, Berritxuko eskolia-a nun zan? 
- Bueno, Berritxure gu, ni neu ez nitzen etorri sekule, hantxe barriadan bertan, Milloin, bertan eskolan. 
- Ta nun zan, bertan? 
- Bertan, bueno bide zahartxuau baneukan etxetik baña nahiko urrin. Gero jun nitzenin, beste etxea jun nitzenin handik urriñau neuken. 
- Zelakua zan akordatzen jatzu? 
- Eskolan? Bai. Eskolan ordun euskerarik ez zan ein biher, ta erre ez geinzen, ta euskeraz eitten hatrapetan baginzun errekeo barik, errekeo barik, kastigu. Bai, ta ez geinkixen erderaik ta euskera ein biher, hori be liu zen e! 
- Eta maestrue edo maistria? 
- Maistri, maistri, maistri, danontzako neska ta mutil maistri, bai. 
- Eta nungua da? Kanpotarra? 
- Gernikar bat egon zan baña ezin neike esan oin [...] zelan dekon izena. Gernikarra, baiña horixe ez deuket. 
- Euskeraz jakingo zeban baiña? 
- Bai, bai, bazeixen euskera, baiña orduen haixe, haixe ordenie euen-ta. 
- Eta gustatzen jatzun zuri eskolia? 
- Bai gusteta jaten, baia urte bixen paseu neban problemeta pasau nitzen, lau reglak pasau nitzun behintzet, maistrik esan osten: "halako ondo zozenin ontxe eskolan ta, penie emote´zte zu bazuztan" beren eskolatik urten biherra-ta, baiña urte neban. 
- Eta neska ta mutil eta, danak batera? 
- Danak batera, barriadako guztik danak batera, danak leku baten, eskoli bastante handixe zan ta hantxe maistra bataz. 
- Zeintzuk joaten ziñazien, han inguruko baserrixetakoak? 
- Inguruko baserrixek, danok. 
- Milloikoak bakarrik edo beste...? 
- Milloikuk bakarrik, Milloikuk bakarrik, Milloiko Milloiko barriadakoak bakarrik, ha eskoli zan Milloiko barriadaku. 
Aurretik ezeuen, han egon zan maisu zahar bat edo, beste han baserri baten-do, baiña ez zan hara asko jun, baten batzuk baiña gitxi, lelengo barriadako eskoli haixe zan. 
Eibarren umezain egon zenekoa
Gojenola Maguregi, Damiana
- Bueno. 
- Eta umezain-ta ibili ziñen ba umetan. 
- Umetan bai, umezain - Hori askotan gainera - Bai. Lelengo hamen da gero Eibarren. 
- Eta zer ixeten zan, zeu, zer ixeten zan zeure lana? goixian jaiki ta ze ein bihar zendun? 
- Ba Eibarren egon nintzenin eurek euken hojalaterixe edo dendi euken, ta juten zan uzaba andrie dendan, ta ni gelditzen nintzen etxin umikin, ume bigaz. Ta eskolara hasten zinin eskolara erun, bata eskolara erun da besti zaindu, ahalik eta eskolarako sasoi allagau arte. Ta, gero umik e, eskolatik hartu, da gero ume bidxekin juten nintzen denda, amana eruten nittun. Ta han emoten dozkun txokolati eta ogixe edo zozer, harek jan hartu ta gero kalera ostera be umikin, ta pozik. Ondo egon nitzen, ondo egon nitzen Eibarren umezain. 
- Zu moduko asko egongo ziran, ez? 
- Bai lagunek baneukazen. Gero Eibartik pasau nintzen Ondarruko hotel komerziora. Hotel komerzion be egon nintzen. Zerbitzen, mahaidxek zerbitzen. 
- Eta umezain-ta, etxietan umiak zaintziaz aparte, bazkarixe ein ta garbittu eta be ein ein biharko zenduan, ez? 
- Ez bazkarixe berak ipintzen ban dendan. Etxi garbitxu bai e, etxi garbitxu bai e. Etxiari pasadi, ohiek ipini ta etxieri pasadi emon. Neuk ein biher ixeten neban. Gero janordu eitzen ban berak e dendan, eberdiku, nik gabeku. 
- Bai? 
- Bai. Berakatz-opi ta eitzen, hantxe ixen zan. 
- Ze ixeten zan orduan, holako jatorduak-ta, normalian zer ixeten zan? 
- Normalian horixe, berakatz-opi ta, arrautza prijiduk-do, patata prijidu batzuk-do. Normal. 
- Porrusaldie eta zopak eta holakuak? 
- Horixe, Ta eberdixen indiarrak - Bai e? 
- Bai, orduan lentejarik ez dot pentsaten, lenteji geroku da. 
- Orduan indiarra? 
- Indiarra. Indiarra ta, uzaba andrik berak dendan euken e koziñie barruko partin ta berak ipintzen ban bazkarixe. 
Hantxe bazkaltzen gendun, da ni bittartin umezain. 
- Eta kalian asko? 
- Bai kalin asko, bueno etxin e goixin e ohiek ipini ta da etxieri pasadi emon da horrek ein bir ixeten nittun. Baina gero kala. 
- Umia ezta kalian? 
- Bai. 
- Eta orduan e Eibarren kalian eta giro egoten zan? 
- Ondo, ondo bai ondo. Edarto, lagunek baneukezan neure modun umezaiñien dabizenak - Eta parkian-ta ibiliko ziñazien? 
- Bai. 
- Orduan Eibarren bazeuan parkerik eta edo ez? 
- Parkerik ez dakit ba... parkerik ez dakit ba bauen ordun, kalin, kalin. 
- Eta jairik? domeketan be biharra edo...? 
- Domeketan be umezain. 
- Ez zeuan jairik? 
- Atsaldin pare bat ordu-do zozer eukitzen neban baina asko ez. 
- Egun guztia. 
- Egun guztidxa umikin, umezain. 
- Eta lo be umiaz edo? 
- Ez, umiek eurekin entenditzen zin, lo bakarrik, dana bez. Holantxik - Eta, hamen Berrittun eta..... 
Bizikletaz ibiltzen zen garaia
Gojenola Maguregi, Damiana
- Eta bizikletiana? Bizikletia esan dozu e... 
- Bizikletia anaiana. Manibela altuaz ta palankiaz, ta hantxe. 
- Eta? 
- Gero Eibartik ekarri gendun e, bera bizikleta-abrikan eiten ebalez andrazkoen bizikletik edo, ha politxao zan. Baina aurretik gero baiño gehixa ibili biher izeten neban hortik han Milloittik, Milloittik Markinara jutea atzera. Ta gero behetik hori. 
- Igo ein bihar. 
- Igo ein biher, ta oinez ezta pentsau be ez e, dana igo. 
- Dana igo. 
- Dana igo. Baten han Plazakolako errebuelti, bakizu non dauen? Ezta? Plazakolako errebuelti. Plazakola errebuelti, beti han e taillerrin bihargin ebizenak segidu eitten ostien ta harei eskapao eitten neutsen etorri ta bizkor ein ta jeusi nintzan hankaz gora han errebueltan, ta ez neban ezer ein ta esan eusten: "Ene hartu dozu min bat, geuk lagunduko... " "Alde hemendik e" esan neutsen, alde hemendik zeuegaittik lehen be jausi naz ta, igo notsan bizikletiori, sekula baiño arinago igo neban goiko tontorra. Ederto. 
- Orduan emakumiak be, andrazkoak bizikletan gitxi ibiltzen ziran, ez? 
- Ba asko ez, asko ez. Baina nik premiñi neuken. Josten ikestera juteko ta. 
- Eta? goniaz edo...? 
- Ein neban neuk e, neure modun e, tela, halako tela merke bat erositte, halako falda-antalon bat, ta haretxaz. 
- Zeuk eindakoa? 
- Bai. Josten, josten nebilen lekun. 
- Orduan prakarik eta? 
- Prakarik ordun ezebez. Keba, prakak pentsau bez. 
- Eta goniaz bizikletan bez? 
- Goniaz, bizikletan ha barriaz ezin ibili. Badakizu gizonezkoen bizikletik barra luzi dauke. Prakak bihar. Baiña... 
- Orduko bizikletak gaiñera astunak eta haundixak eta izaten ziren. 
- Bai, saskarrak. 
- Saskarrak. 
- Saskarrak. Gero Eibartik etorri giñenian ekarri gendun andrazkoen bizikleti politte. Eibarretik etorri giñenin baserrire. Baiña ha baiño hobi gero kotxi. 
- Eta zeuen etxe ingurua eta Milloi... 
Berriatuko San Gregorio jaiak
Gojenola Maguregi, Damiana
- Holantxik. 
- Eta, hemen Berritxun-ta jaixak-ta, zeintzuk zin lehen e hamen holan e, herrixen. 
- Lehen e herriko jaixe San Gregorixuk, ta oin be bai e, San Gregorixo ya San Pedro. San Pedro asko ez, San Gregorixuk gehixa. 
- Noiz da? 
- San Predo izaten da "veinti nueve" de junio, hogeta bederatzi erderaz sartu na oin, ekaiñan hogeta bederatzidxen San Pedro egune. Haixe zan "patron de" Berritxuko patroie haixe da, San Pedro. Gero San Gregorixo ixeten da maietzan bederatzidxen. Ordun jaidxek San Pedro egunien baiño handixauak bertan eitten di, iñun ez dalez jairik egoten ordun, Berritxun, jaidxek. 
- Eta, jai handidxa eitten zan lehen? zure gazte denporan-a? 
- Bai, gazte denporan bai. 
- Bai e? 
- Handik e, Milloin bixi giñinak handik etorritte. 
- Eta zer ixeten zan? 
- Ba kordeoie. 
- A bai e? 
- Kordeoi eta, dantzan ei ta... 
- Baltsa be bai? Holan e baltsiua. 
- Bai bai, batzuk bai. 
- Baten akordetan naz ointxe, barre eingo dau baten bateko hori entzuten dabenin. Baten akordetan naz, gu han egoten giñen neska kuadrili ta, tangu joten hasi zin. Tangu joten hasi zin ta: "Damiana hauxe ein /bieu/ biher dogu". 
"Ba nik hori ez dot ein sekula ta ni ez noie hori eittea". "Ba nik pentsetan dot zeuaz eingo dotela ba". Ta, "etorri, ein /biu/ biher dogu bixok, tangu". Asko gustetaten dantzan eitxi, baiña tangusekule ein barik neuen ta. Ta "bai bai, bixok ein /biou/ biher dogu". Hori zan Eskibarreneko Adri, esanda oin e, esanda bardin da, ezta? Adri zan, berak be ondo ekixen dantzan. "Zuk laga neuri solte pixkat da /eingou/ eingo dogu". Primeran ein gendun. Neuri be gustau be asko eitten jaten dantzan eitxi. 
- Ta jaidxetan ze ixenten zan gehixen bat dantzia ta...? 
- Dantzi. 
- Besterik egoten zan? 
- Bueno, besterik e, ez dakit ordun e, gauza handirik ez. Lehena, nire gazte denporan e, gauza handirik ez. 
- Jendia inguruko herridxetatik-ta etorriko zan. 
- Bai bai bai. San Gregorixo egunin batez be gehixa, San Pedro egunin baino gehixa. San Gregorixo egunin herridxetatik. San Pedro egune ixetan zalez, Barinagan be, Barinagan hor Markiñatik harutz, han be jaixe izeten zan da, San Pedro egunin baino San Gregorixo egunin jente gehixa. Ondarrutik eta bai jenti etortzen zan, bandi etorten zan Ondarrutik. San Gregorixo egunin jente asko etorten zan. San Gregorixo eitten zan lehena, on baiño askoz gehixa. Ondo
Umezain 18 duroko soldata urtean
Gojenola Maguregi, Damiana
-Bederatzi urtekin ya, bederatzi urteaz e etxetik urten ta... 
- Etxetik urten. 
- Ta gazte denpora etxera joan barik-do, bueno joan baiña... 
- Jun eitze nitzen domekatan-ta joate nitzen baina behintzet beste denpora guzti hantxe. 
- Eta gogorra eitze jatzun? 
- Pixka bat bai, ze bera uzaba andri eta uzaba ezin holako zera, baina bertako alabi zan pixkat gogorra, gogor hartzen neun ta aguantau biher. 
- Da gaiñera gurasuak eta anai arrebak-ta beti etxian ta... 
- Ba, harek beti tiretzen dabe, anai-rrebak beti tiretzen dabe, baña aguantau! 
- Eta esan dozu hasieran ardizain da ibili ziñanian han ez zentzuela pagatzen, ez? 
- Ez , eskolan ibiltzen nitzen. 
- Umezain eta ibili ziñanian pagauko zentzuen. 
- Bai hamazortzi duro, urteko. 
- Urteko? 
- Urteko, ta gero baserri joan nitzenien hogeta bost. 
- Ta ganera dirua, amari? 
- Bai! Karo, ta gero arten uzaba oso ona neuken, ta urtie ein nabenin hamazortzi duro etxera eruteko, ta duro bat emozten neuri erregalu uzabak. A neutzako. 
- Hori zeutzako, 
- A neutzako, 
- Eta? ze in zenduan duro horreaz? 
- Ez dakit, gordeta euki naben amagaitzik, gero ez dakitz ya, ez dakitz ze erosi neban, igual bera be amari emon netsan. 
- Amari? 
- Igual, ez dakit, horixe ena akordetan, hortxe ez dauket ondo memorixe. 
Eibarko kalea eta baserria bizileku
Gojenola Maguregi, Damiana
- Ta gero, ba hasi nintzen mutil bategaz... gizon mutil bategaz hasi nintzen ta baserrire ezkondu nintzen, baserrire ezkondu nintzen ta hantxe euki neban pixkat e, baserrire ezkondu nintzen, baiña gero... ez. Ez dot ondo esan. 
Parkatu. Baserrirako esperantza neukan nik gizona... ta... kanpora bialdu eben. Ta nire anaixa. Eibarrera. Tiak e... ordun be tiak eta tiok be lagundu eusten. Biharra topau, etxi topau, ta Eibarren egon ginen... lau urte ta erdi egin gendun. Eibarren. Ta gero e, bera be beti baserrira begira euen. Es ke biharrik ez zan etorten bada e, ofizixorik ez daukana gero e, zer? Ta beti baserrire begire; atzera baserrire. Ni negarrez. Nik nahixa neban hantxe. Asko be. 
- Kalian. 
- Kalien, ba hor... gu ondo geuzen kalien. Neuk josten ein, ta gero e, holako lokal baten hiru ohe sartun nintxun ta lo etxeko hartun nitxun. Ta gizonak ez eban asko irabazten baiña... Hamahiru pezeta zortzi ordun. Ta hareri e, bost pezeta kendu /bir/ bihar jakon e errenti pagateko... hogeta hamar ogerleko zan e errenti ta. Baiña, gero dirue aurreratu gendun halan ta guzti be. Gero baserrire... haixe baserrire... baserrire etorti etorri jaten niri. 
- Eta Eibarren biharrian-ta, nun ibilli zan gizona? 
- E... ibil zan Orbeanin lelengo ta gero Beistegin. 
- Bizikletan. 
- Bai. Lelengo "Orbean" ta gero Beistegin. 
- Orduan Eibarren bihar asko egongo zan, ez? 
- Bai, ba biharrik biharrik ezik ez euan ordun. Baeuan biharra, baeuen biharra. 
- Eta zeu bitxartin e josten. 
- Ni josten, ni josten. Gero umik be etorri jatezen, bi e seme bi daukaz, bixek erregen egunekuk, diferentzixe "de un año". Urte baten e aldekuk. Bigarrena etorri jatenin e jostiari laga ein bihar izan nentsen. Eurek zaindu, eurek zaindu arratsaldin e umik. 
- Eta baserritik eta Berrittutik e Eibarrera joan ta, ia Eibar e herri handitxua ta... 
- Bai. Eibarren gustora. Gustora Eibarren. 
- Herri txikixe baiño nahixago handixa? 
- Bai. Gaiñera e han e bizimodu ona. Bihar asko einda han be, han be josten einde, umi be etorri jaten urte betegaz bat, ta gero beste bigarrena, bigarrena etorri jatenin jostiari laga ein /bir/ bihar. Ta gero atzera baserrire, atzera baserrire. 
- Ta hori ez jatzun gustau hainbeste. 
- Ez. Ez jaten gustau. Baiña, atara gendun bizimodua hor be. Bihar asko einde. Bihar asko einde. 
- Eta ze baserrittara joan ziñazien? 
- Torremutxu. 
- T orremutxu? 
- Torremutxu. Han e sunormalen ondun e euen e baserrixe. Bai ta gero, seme... 
- Ze barriada? 
- Ha e Plazakola. Ta gero seme bi. Hamendik aurrera jungo naz... Salto ein neike pixkat? 
Sagarrak saltzera Eibarrera
Gojenola Maguregi, Damiana
- (... ) juten zirin eskolara, baiña gero pentsau eben estudixeti. Bertako direktorik edo harek badakixu hara estudixetako, ta estudixati pentsau eban, eta Valladolizera jun zan estudixatera, agronomo. 
- Semia. 
- Semi. Ta, hantxe ein zittun hiru urte, interno. Nik batzen nittun e txanponak danak berantzako. Interno. Hiru urte. 
Baiña, atara eban e, beran titulu. Agronomoa, amaitxu eban. Ta gero han nik uste dot han sagarragaz ta diruaz ta hartzen eben e sagar asko ta han e Valladolizen ta Valladoliztik han e alboko lekuren bata. Ta pentsau eban etxin ba baserrixen ipintxi sagarra. Ipini zittun milla arbola. Baserri guztik sagarra. (... ) forman. Hirugarren urtin emoten hasi zan sagarra. Ta, neuk orduntxe karneta atara neban, eskerrak karneta be, ez neban nahi, ez neukan gogorik, baiña, dale batak eta dale bestik, atara neban karneta. ta sagarra e hainbeste sagar e hartzen hasi giñenin e harek saldu ein /bizin/ bihar zirin, ta furgoneti neuken e dos caballosa laureunin kilotara e laureun kilo, ta bete-ete einda juten nintzen Eibarra, ordun bai Eibar topau naben, ta saldu, bederatzi-amar denda klientik ein nittun, plazan be bai, ta saldu danak eta etxera. Goixeko sei ta erdixetan urten e baserrixen, ta atzeran bueltan natorrenerako, ordu bixek. 
- Ta hori egunero edo.. 
- Ez, astin hiru bidar. Lenengo hiru bidar hasi nintzen, eta gero ein nittunin klientik bi bider. 
- Hori izango zan e udazkenian, ez? 
- Bai, bai... Septiembrik, ta aurrera. Negun ixaten zan ta eueldi txarra sarritten ta, ilunin de, dale. 
- Ta ordun be Eibarra? 
- Eibarra. Gero hamen, hamengo herrixetan be bai e! ta gero plazara juten nintzen Ondarrora. Karneta atara nebanin e salbau nintzen asko, ze aurretik e, lantzin kotxe baten ta buf... 
- Ta sagarra ondo saltzen zan? 
- Ondo. Ba hor daukat e kuadernoren bat. Kuadernun dakar e zematen saltzen neban be. Ehun pezeta artin, ehun pezeta kiloko. Ekarriko dotsut... Ekarriko dotsut kuadernu, ez? 
- Zeuk nahi dozuna. Hori diru izango zan ez? 
- Diru, diru hauntxe. Ba nik zemat bidar esan doten: karnetik ez baneban euki, ez kendun salduko e hain ondo, ta urte baten e asko hartu gendun, txabola handi bat be ein gendun sagarra gordeteko baiña ezin kabidu, ta "Eroskiri" emon geuntzan ta paga euskun laurehun parte, baiña halan ta guzti be sobran geuken ta emon ein biher. Baiña Eibarren ta, Eibarren bertan onduen saltzen neban, ta hamen e, Ondarrun ta Markinen ta hemen baeuzan dendan, ta geratu barik. 
- Eta hori noiz zan gutxi gorabehera? Ze urte inguruan hasi ziñazien sagarrekin? 
- Ai, horixe... 
- Ia Berandutxuago ez? "Año sesenta"-edo? 
- Bai. Ezin nizu horixe esan ondo. Horixe... 
- Ba, bardin da... 
- Berrogeta zortzi urte neukazala karneta atara neban ta handik e... 
Semearen dendan harakin lanak ikasten
Gojenola Maguregi, Damiana
- Berrogeta zortzi urte neukazala karneta atara neban ta handik e gero zan hori, handik e Ekaineko urte batzutara. 
- Hirurogeta pikuan orduan. 
- Bai. Berrogeta zortzi urtegaz karneta atarateko animau egin /bide/ bihar da. Ta suerti euki neban e, sekula ez neban azidenterik eduki. 
- Orduan zu andra modernia izan zara. Lehenengo bizikleta, ta gero kotxia ta... 
- Danak. Ta, gero, beste semi bata, seme batak agronomu ikasi ben ta bestik e hemen supermerkaua ipini eban Berrittun. Ta, gero e, pentsau eben, Ondarrun ipintxie dendatxua ze barkutara eruten eban. Barkutan sartzen eban jeneru. Eta Ondarrun ipini eban beste supermerkautxu bat ta gero han be jenti /biben/ bihar eben, ta hara juten nintzan. Eibarrera juten nintzenin goixin be bai, ta Eibarrera juten juten nintzenin atsalde partin dendara. Ta han e eitten neban e okeli(... ). Karnizera ikesi. 
- Danetik. 
- Ta halan ta guzti be biharrak ez dau galtzen personi. Ia zemat urte daukaten. 
Betidanik andre modernoa
Gojenola Maguregi, Damiana
- Ondo. 
- Eta, lehen be pixkat kontau dozu baina, zeu be andra modernia izan zara, ez? Gaztetan-ta bizikletiaz-ta ibiltzia eta. 
- Bai. Hori esaten eusten. 
- Kotxia be nahiko ez? 
- Bai, ordun e, andra birek edo hiruk eukiko gendun bakarrik e Berritxun karneta. 
- Kotxia oin dala berrogeta hamar urte, ez? 
- Horixe, ba berrogeta zortzi urteaz atara neban karneta, ta neuk banekixen falta eitten dostela baiña, ez nintzen atrebitzen, animetan, kobarde. Ta, gizon batek e esan eusten e, neure koiñatuk esan eusten Eibartik etorten zin harek e, asteburu pasetan gurera ta. "Damiana, gauza bat dauket geur esateko zuri", "zer? ", "etorri hona! " esan eusten, mahaixen jarritte gauzen lekutik, "etorri! ", "esan hamentxe! " esan neutsen, "horra? esan", "Ez, zeuri bakarrik esan bihar deutsut, zuk pentsau dozu sekule bestik eitten dauena ezin zeinkela ein? kontestau horretxei, erantzun horretxei". " Ba ez dakit ba, ez na akordetan". "Ba oin pentsau bihar dozu, karneta atara bihar dozule", "ene hori e, neuk badakit falta eitzen dostela baiña, ez na atrebitzen", "ba, ba, hasi, hasi, ikesten hasi ta ikusiko dozu, zelako estimaziñoie emongo dotsezun, zelako aukeri emongo dotsun bizimodureko karneta eukitxi". Errezoi euken, errezoi euken, baiña, hasi nintzen baiña, semik bata edo besti egongo bazin, sasokuk neukozen semik, bata edo besti etxin egongo bazan laguntzeko pixkat norberai, bata Ondarroan euen ta besti Valladoliden, neuk ein biher, gero biharra be ein bihar zan baserrixen ta, gabin-do. 
- Astirik ez. 
- Astirik ez, ta, gizonak esaten eustan, "oin be horrek hartu dozuz? guazen lotara". "Bai baiña honek e, ein ein bidi/ biher dire, ein ein bidi/ biher dire honek". Ta holantxerik e, baten e, esan eusten gizon batek e, Ondarrure personal junde: "Damiana zer, zelan zoiez karnetaz? " Ta, ordun e, autoeskuelan ez eben erakusten, norberak ein bihar zittun tesak, atzin euken liburuk e, zelan dizen e, ikusteko. Eta norbera ein /bizen/ biher zen. "Ta zelan zoiez? " ta, "ondioik e, failluk eitxen ditxuaz ta, oraindioik e, pixkaten itxain ein bihar dot". "Ba oin gauza bat esan /bitsut/ bihar dotsut ba, Bilbora barik jun bihar dozu Eibarra, asko errezao atarako duzu karneta ta Eibarren". Bai ba, Bilboko kalitan baiño , Eibarren Arratera. "Ta, neuri esana ein /bizu/ biher dozu e", esan eusten, ta jun ein nitzen Eibarra, autoeskuelara. 
Luengo autoeskuela, jun nitzen, eta, esan eitten osten hamengo autoeskuelakuk e, "laster za preparaute, laster za preparaute", baiña, ez nintzen atrebitzen, ba Luengora jun nintzen, hiru ostera ein nittun bakarrik, laugarrenin jun nintzen e, eskuela armerixa teoriki eitzea, ein ein neban teoriki, teoriki ein neban ta gero Arratera, kotxiana eitzea, ta neure aurretik e, maistra bat, nire aldin gazti, palo bittartin ezin sartute harek eitten zittun negarrak, harek eitten zittun negarrak. Neuk be ezin neike ba, horrek ezin dabenik neuk be ezin neike ein pentsau neban neure modun baiña, ein neban, lehelengun, lehelengun ekarri naben. 
- Orduan esan dozu, autoeskuelara e, Eibarrera, baiña lelengo? 
- Hiru ostera ein nittun. 
- Baiña, lehenau, Markiñan-do egon ziñen edo.. 
- Bai Markiñeko autoeskuelan ibil nintzen, Markiñako Etxabe, Etxabeaz ibili nintzen. Baiña, kanbixau ein neban, ta hiru ostera ein nittun bakarrik, Eibarra, hirugarren osteran esan osten bueno ya, bixar etorri, eskuela armerixan teoriki, ta gero e, Arratera, ta karnetaz etxera. 
- Eta konduzitzen-ta, praktikua-ta, non eitten zenduen, orduan kotxe askorik be ez zan egongo praktikatzeko eta ez? 
- Zelan praktikatzen? 
- Teorikua eta esan dozu etxian ikasten zenuela, ezta? , eta praktikua? 
- Teoriku etxin, praktiku berton, hamentxe, eta Ondarruko kalin be bai, Ondarruko kalia ona zala e, han e jentian tartin-a ibiltzeko ta ona zala ta. Praktiki hamentxe, berton. baiña gero gero Eibarren, gero Eibarren amaittu naben. 
- Orduan sasoian kotxe asko ez zan egongo ba Berritxun. 
- Bai, ni neu baiño gehixa batzuten, e, bueno Berritxun ez, baiña esan nahi dot Eibarra osterak -ta, baiña hortxen neure dos caballoseaz bizimodu atara. 
- Ta bizikletiena esan dozu.. 
- Bizikletia anaiana. 
Eibarrera lehen bidaia oinez
Gojenola Maguregi, Damiana
- Jende maju de eibartarra e! 
- Zeu Eibarrera askotan joan zara e! Ze lehenengo umezain ta gero biharrera ta. 
- Bai ta gero sagar saltzera. 
- Eibartarrak asko ezagutzen nabe. Hontxe be eibartarrak ikusten banabe, haren "zeure sagarrak ontxe akordetan jakuz" esaten nabe.. 
- Eta Berritxutik joanda hamabost urteaz Eibarrera ta ze iruditzen jatzun? 
- Ba Eibar haundixe, kapital, kapital Eibar. 
- Sekula egon barik egongo ziñan zu... 
- Bai, juten nintzen tia ta tio neukezan, juten nintzen Eibarrera urtin behin. 
- Eta zelakua, gusta jatzun? 
- Baiña Eibarrera Eibarrera ni jun nintzen, hontxe, hoixe esan bihar dotsut oin, aintziñeko gauzi. Eibarrera zelan jun /bi/ biher neban neskame, Eibarrea, jun nintzen oiñez. Erropa asko be ez neban erungo, oiñez jun nintzen eta ez daitx ahizten batek-do lagundu eusten, hor Barinagako baserri baten tio ta tia neukezan ta etapa bitan jun nintzen Eibarra; han lo ein ta bixamon, oiñez. Ez dakit nik autobusik ez zeuen edo zer edo, dirurik ez eon, baiña oinez jun nintzen behintzet Eibarra. 
- Bidia bazekizun? 
- Bai gitxi gorabehera. 
- Gitxi gorabehera. 
- Preuntauten. 
- Bai. 
- Lehenago esakeri: " Preguntando se va a Roma"
- Bidiak be ez ziren izango oinguak. 
- Ba bidie. 
- Txarrauak. 
- Bueno, bai hobiak ez seguruna, baiña jun giñen behintzat. Han lo eiñ ta hurrengo egunin berta ta. 
- Barinagan lo ein ta gero. 
- Bai, Barinagan lo ein ta gero hurrengo egunin Eibarra oiñez. Hankak onak ordun. 
- Bai. Orduan Eibarrek fama txarra zekan baiña, ez? 
- Ba eibartarrak fama txarra... nitzako onak izan dira. 
- Orduan.. 
- Ni Eibarri, ni Eibarri kariño handi dotset. Bizi be hantxe izan nintzen ta seme ba hantxe jaixotakuak daukadaz. 
Eibar gero sagar saltzen be ondo ibil nintzen ta nik Eibarrei kariño handi dotset. 
- Baiña bazekan famia republikanoak-ta.. 
- Bai hor, bai hor baeukan fama pixkat baiña. 
- Elizian kontrakoak-ta. 
- Bai hoixe. Hortxe txarto. 
- Baina gero ez zan holakorik. 
- Gero pasau zan hori. Hori denporaldia pasau zen. Pasau eitten di denporalik. 

Bidania-Goiatz (Gipuzkoa)
Eztioletxe etxea
Iraola Goenaga, Manuel
-Bidanin bai baizan Eztiolaetxe. 
- Emaztea: Eztiola etxe bai. 
- Guk ezaututakua. Zuek e... 
- Emaztea: Ez hok ez... 
- Herriko itturri bat hor bazan, badao, ba? 
- Bai itturriya. 
- Ba al dakizue? Oain granja dago, ta oain e lehengo pareta zaharrak badare, hor etxe txiki bat zan garai baten:
Eztiolaetxe. Nik ezautu nun familiya, Eusebio, nere kintakua zan, bakarra zan ta geroztik alde egin zuen... ni gaztia... umek, umek giñala alde ein zuen. Eusebio. Eztiolaetxe bazan, baiño gu Eztiola, bitako bizitza, Eztiola. 
Oain, beste horren izena, oaindik nonbratu be egongo da, ez dao bukatuta ta. 
- Emaztea: Guk bai nahi Eztiola. 
- Aaaaa nahi, nahi zuek ametsetan, oaindikan ezta... 
Gerra-osteko egoera; garia eta artoa entregatu beharra
Iraola Goenaga, Manuel
-Eta ze egoera egondu zan gerra zibil garaien Bidanin? 
- Gerra garaien? Nola? 
- Ze egoera egon zen? 
- Egoera? Gerra ondorenen ogiik´e ez, ogiik´e ez. Basarrin beti sortu zan, baakizu, behiyak eta esnia eta abar, patata pixkat, dana. Baiña ogia hartutakok, nik ezagututakok [ondo ezautu gendun] ondorengua. Gerra bukau zanen hamairu urte nittun ta, hamarrekin hasi ta hamahirukin bukau zan. Ta etorri zan, labrantza [...] honenbeste metro kuadro gariya einda ta herriko gizonak [...] zuen, bai, honenbeste kilo gari. Ta ze famili da? Ta lau ogi edo bost edo... Beno hoi [...] kontuk in ta horiek etxen nahiko dizkiye 300, 400. Ba, 600 hor herrira, garik, entrega. Ta [estaduko] preziyua, kanpoa danak garik. Artoa´re tanto herrira ta geatzen zaizkitzu... errotaa. Esan det mila kilo tasatu ta 600 entregatu eiten [dituzu] , kendu iten dizkitzue ta 400 zuretzako. Kartilla bat ematen dizue 400 kilo gariyantzako. Ta artua gutxiyo [...] beste berrehun bostehun, kartilla. Errotaiyak zenbat [...] go dittun, menos, menos, baijua, menos, bukatu da, bete da, gehiyo dakazu ta hori iyotzeko ordena ez dauka errotaiyak, estraperlua. Ta hark itten zun ta erdiya kentze zizun. Ta halare konformatu in ber, konforme, ez daukek nun iyoiik eta, ta ogiya beltza, pastel horren kolorekua, opillak. Baiño ez zuen zakurrak jaten hua e! Hemengua danak eamango zuen. Etortzen zan iriñakin, hemen panaderok itten zittun iriñ harekin ogiik ez zeon itteik, opillak personako bana o biña o ez dakit ze itten zittuen. Hua jaso in ber ziñuzen, e. Ta preziyua ez dakit, [... preziyon] ta... Ogiya jateik ez. Basarrin esaten dana, nola-ala artua ta estraperlua gehixeo ta han´e errotaiyak asko kendu... Ba! Konforme. Beti basarriñ talua ta abar ta... basarriñ pasable, baiño kuidau! Diruik ez, ez zeon ta hartzeik´e ez zeon. Zaku iriña, gure etxen, gariyan iriña 80 kilo milla pezta. Haik estraperlon etorritakuak. Altzoko Pello Txiki zan hor negoziyon ibiltze zan bat, gizona, Pello Txiki, hark ekartzen zun milla peztan basuan lau tronko arbolak, lau haundi metro kubiko bat eitteko bost duron, lau partetan moztu bost duron ta milla pezta zaku iriña. Zenbat lan in ber dun hura kubritzeko ta hori ekartze bazizun. Lana... ezin, ezin, ezin diruik atea. Hoi paatu ta sobratu ezin ein, baiño lana in ber. Bestalde batez. 
Basoko lana: egurra txikitu eta lantegietara eraman
Iraola Goenaga, Manuel
-Zenbat anai-rreba ziñaten. 
- E? 
- Anai-rrebak, zenbat? 
- Gu zortzi bai. 
- Eta zu gaztena, erdikoa, zaharrena...? 
- Ni ezkero die bi, azken hirugarrena ni [...] , ni ezkeroz beste bi. 
- Ze hasi ziñaten oso gaztetan lanian ya baserrin? 
- Bai! Urte asko. Bai basuan ta... bai, bai, bai. Urte asko baserrin. Urtek e... puff... urtek, urtek esateko ba... 25 urte baserrin. 
- Ta ze, ze lan egiten zenuen? 
- Labrantza lana, bason, belazen, lurrian ganadukin... 
- Ta ze animali edukitzen zenuen? 
- Ganadua, behiyak eta... 
- Esnetako? 
- Bitaa, bitako. Total esnetara ez giñan erori sekula ia. Ba... regular. Regular. Ordun, idik eta danak. Basoa atea ta mendin lanen. 
- Ta ze egiten zenuen mendin? 
- Hemen garai baten... jesus... oaiñ dana piñuba ikusten da. Dana pagua zan. Piñurik ez zan hemen, guk ez genun piñuik ezagutu. Beno, ezautu giñun, baiña gutxi, milagroz. Dana pagaria zan, pagua ta haritza ta gaztaiña. Hau dana pagariya zan eta gu behin gerra ondorenen ya hamar hamabi urte hamahiru hamalau, ni hamahiru urteko morroi atera nintzen. Baserri hortaxe, hamahiru urtekin. Ta hamalaukin etxea jun ta lau anayak basoa. Bota, arbola txikitu eta ganadukin karretera atea puskautakok. Ordun fabrika asko zan, egurrakin sua eitten zuen, ikatza´re bai. 
Elektrikua ez. Egurra, egur asko saltzen zan fabrikata. Ez dakit, tonelako honenbeste, txikituta atea... hola jun zan. 
Gero bason ibili nintzen. Lau lagun, bost lagun. Danok jornalen. 
Soroko jeneroa
Iraola Goenaga, Manuel
-Eta soroa edukiko zenuten? 
- Bai, bai, beste anayak ta aittak ta haiek danak. 
- Ta ze edukitzen zenuen? 
- Gariya ta artua ta arbiya ta bai... labrantza dana. 
- Ta gero ze egiten zenuen, Tolosako ferian saldu, beste etxetan...? 
- Perira saltzeko, ba artoa... ez ganadua... etxen kotsumitzen zan. Etxeko gauzia ya... babarruna asko eukitakuan saltzen zan, arrautzak, artua, oilaskok hazi, oilok hazi, artuakin haik hazi, haik saldu, babarruna, hau saldu. Etxen asko behar zan urte guztin ta erosi batez ahal zala. Ahal zala... 
Herriko tabernak; basora lanera
Iraola Goenaga, Manuel
-Eta ze giro egoten zen Bidaniko tabernatan? 
- Ba tabernak´e oain baiño gehiyo hortxe egon zan bat, Xapatero horiek, Pakitak eta taberna. 
- Emazteak: Herriko taberna. 
- Berena! 
- Emaztea: A! Berena? 
- [...] taberna, oain´e hor egongo da mostradora. Pakitak bere taberna oraiñ´e, hura kendu? Keba! Batez! Bi, herrikua hiru, Toki Alai, lau taberna kontinua. Ta gero horik itxi in zien ta Zaldibarren´e irikita egon zan, urte asko ez zittun euki. Ez zan, ez zan. Salida haundik ez zan hemendik eta diruik ez zan. Mendira basora jun ta etxea etorri gabe ibillitakua naiz ni. Hantxe nagusikin bost sei mutil egunian bost duro, argitik argira e! Ordua, zenbat ordu? 
Egunian bost duron ibillitakua naiz e! Nora? Fabrikan? Ez zan hemendikan iñor moitzen, bazian baiño gutxi. Ez zala diruik, ez zala fabrikan jornalik, ez zala, ez zeola fabrikan jornalik, diruik ez zeola kontu hori, ta horrea fabrika ez [...] ez iñora. Basora, ta ni ez nitzan atea, Irati mendia-a ni ez nitzan atea, ni hemen ibilli nintzen, Irati mendia jun zian asko. 
Eskolan gaztelaniaz; errespetoa nagusiei
Iraola Goenaga, Manuel
-Eskola joaten zinaten? 
- Hamaika urtekin... zazpi bat urtekin, zazpi seikin hasi giñen ta hamaika urtekin erretira. Gerra hasi zanen hamar urte, hamar urtekin erretiratu nitzan handikan. 
- Ze ikasten zenuen? 
- Ze ikasi? Oooo... Gutxi gutxi gutxi... [..] ikusten da... berrogei bat mutil gutxiñeko, hasi sei urtetikan ta 12 urte arte, maisu batek ez [dao danak hazteik]. Gregorio bizi izan bazan esango zizuen. Hura partikularren ibili zan ta gero Tolosaa ta abar, baiño hor ez zeon ikasteik. Eta gerra ondorenen, Fidalgo apellidua zun maisua zan -ez zat ahazten-kastellanua, euskeraz ez zun hitz eitten uzten ya, ta erderaz ez genekiun! Ta leziyua "De aqui a aqui, ta, ta, tantas filas" esanez. Hura buruz hari ematen, jesus, ze esate gendun ez genion ta arrastoik, ezin sartu ez, alperrik, alperrik. 
- Eta euskeraz egin ezkero eskolan? 
- Euskeraz ez ziguen uzten. Ahal zan gutxiña. 
- Eta zigortu edo? 
- Ja! "Pon la mano! Redoble", hau miñakin "Redoble", hemen hezurran "Redoble, venga" ta alde eitten hasten baziñan hura altxa ta etorri ta benga! Egurra! Oi oi oi. Egur haundiya. Oain eskola gustora juten die, seiñale due e. 
Oaingo umiak hor ta hemen daren bezela umek ez, e! Isilik e! Eeeee! Et et et, isilik e! [...] kiñ e ixilik e. Hok e, maldiziyua igual berak. Et et et, hola ez, e! Hori ez. Hori ez! Apaiza baldin bazan, "Ave Maria purisima! " hark "Sin pecado concevida" kontestatuko zun ta aurrera. Kontestatzen? Zeni? Ez ez ez, iñori ez! Aittari edo amari enkargua, ta etxian paliza, gutxi ez, e! Maisuk, apaizak berdin. 
Eskolatik "piper" egitearren jasotako zigorra
Iraola Goenaga, Manuel
Ikasi? Ikasi? Juteko gogoik ez! Ni ta beste bizitzakua, Antonio, kintok, kintokok giñan. Hala, eskolan ezin ba ta txori habik bakizu nola [..] dian oaiñ, txori habin billa ibiltzen giñen, eskola jun gabe. Etxe aurreko hortan artua zan ta loratan, etxetik kalea ez zan ikusten, sukaldetik, behintzat. Pareta hor, ta hortikan etorri ta hortikan gora piñudiya alde eginda, han gora. Piñudin ze egongo dek? Lau bost bat egun eskola jun gabe, hor ibilli, besterik ez, hor ibilli. 
Baiño hasi giñen konfiantza hartzen ta pelota etorri bik, eskola jun gabe pelotan ta mikeletia, Joxe Beltza esaten ziyen, hemen, zeran, egoten zian mikeletek, caja de ahorrosen ta hor "Kataleju" Adrian "Kataleju" bizi da, hor bizi da beste etxe baten "Kataleju" esate diena gaur, Adrianenea etxe horrek zun izena, oraiñ hala izango dan ez dakit, hor e bai Mikeletek. Joxe Beltza hori hareago, Ostalatzeko Joxe bestia, Ipintzakua re. Pelotan ari giñala, hor etortze zaizkigu abixu eman zizken, atzetik sartu elizan azpiko frontoi horta ta eraso iyo fabrika korrika, nik alde egin niyoen ta Anttonio harrapatu zuen, moja etxetik, hor harrapatu zuen. Nik, alde egin niyen nik, ez niñuen harrapatu. Hura eraman zuen maisuenea ta maisuk pasaria eman, esan dit eman zizkiola edarrak! Orain [...] bakarrik, ba ni ez ba, hor baso hortan gordetze nintzen ta hor [...]. Etxen lehen txitak egoten zian ba txabolan? Harkaitz hartan, orain ez dago, baiño han belar biltzen han aittona, aitta ta ni´re laguntzen belarra biltzen ta [...] txintxo. Maisua, Fidalgo hori, andriak euskeraz eitten zun pixka bat, maistra zan, goiko etxen bizi zian haik. Hala, Beteluko Juan Migel ta, oaiñ ez dakit, hor haruzkalden, zeok Betelu, hangokin ondo ibiltzen zien, hara jun ta handik esnia ekarri ta eitten zittuen ba, hor bidia ta banoa ta ikusi dittut nik Pepita, neska zaharrena, ta bestia ze izen zun neskak? Bi neskak, ahaztu zat. 
Gure etxe aldea, haruzkaldetikan maisua ta maistra ta aiba! Parea etorri zan ta kieto haik ta aittonai erderaz, bate ez zekin, baiña enteditu zien haik, maistrak euskeraz asko ez baiña benga ez nintzela eskola juten. Ta han, larren, ni. 
Beno, etxera etorri nintzanen [...] batzuk zizkien. Hurrungo goizen amak eskolaa, hamar urte, bederatzi. Ta eskola parea Parisko etxe parea [...] , ikusi nun nik, bandera atea zun maisu horrek, bandera ateratzen zan, bandera española. Ta maisua etorri zan bea´re bidea, ta hor kontsultatu zuen ta juteko, juteko eskola juteko. Jarri nitzen ni eserita nere tokin hura etorri zanen hartu nittunak! Egurrakin e hartu nittunak! Gure eskolia hura izan zan, gure eskola. 
Ikasitako apurra gau-eskolan partikular ikasitakoa
Iraola Goenaga, Manuel
Nik esan izandu det, dotriña, en cambio, ikasi nun e! Oraziyok, eliza kontuk ikasi nittun e, hoik bai! Baiño esan izandu det, dana ez dao esateik, ez due ondo hartuko ta, nik dotriña ikasi nun hain mehe... nahiago nuke ikasi banu metro koadro baten zenbat azulejo tantos metros ikasi banu! Ez nun ikixi hori! Bate serbittu ez zian eskola ikasi nun: dotriña. El unico tabla, gaur´e baakit nik tabla, tabla bai e! Tabla dakit ahazte ez dana. Baiño eskolan metro koadro baten hainbeste ladrillu, ez gendun ikixi. Lekturak itten genduzen, lekturak, gero´re banun nik liburua, geografia, aritmetika ta zera zittun gehio´re harek historia sagrada´re bai, ta hura zan. Leitu eitten gendun, baiño ez ordean, ez ordean... "Pan", ez genekiun "pan" hura zer zanik. Ta gure eskola ezin ezin, ta gu, ni bezela bestek, danak, ez gendun ikasi. Guk eskola ikasi gendun, 18 urte, gau eskolaa. Gauetan maestra, maestra ona zan, medikun andria, oain seroretxia, han bizi zian medikua bere andriakin, andria maestra zan. Ez zun eskola ematen e, baiño guri bai, partikular, horrela bai. "Harek ze esan nahi du? ", "Hori hola ta hola da ta hori hola ta hola. Hori hola ta hola da ta hori hola ta hola". Han ikesi gendun gero. Edadia´re bai, e? 18 urte, 17kin hasita behintzat. 3 urtetan behintzat ibilli ginen, hantxe eskola ikasi gendun, harek esplikatuta, hantxe jantzi giñan piskat. Gaiñentzen gure eskola horixe zan, ta Gregorio hura´re Tolosaa partikular. Baiño hua ere, beira zu, ez zan beti juten e. Frontoien ta... bazitun harek e... danak tankeran pixkat. 
Bidaniko festak gaur baino ilusio handiagoz
Iraola Goenaga, Manuel
-Ta Bidaniko festak zer moduzkoak izaten ziren? 
- Festak? Festak gaur baiño zeagok, anbiente haundigok. Gaur... baakizu, lehen urtian behin, soiñua´re urtian behin, ta soiñuba ekartze zan. Jaietako partikular ta etzan kotxerik e, ezta salidaik´e ez. Nola jun ber zenun? Oiñez. Ta festak bazun bere zera bat, herriko festak´e bazun anbiente bat. Kanpoko osaba-zobak etorri ta... Postria arroz con leche, urte guztin hua, garbantzua, ta hori izaten zan otorduan, oillua... Festak zun holako zera bat, gaiñentzen... 
Gaur ze jan ez dakiu, ze edan ez dakiu, nora jun ez dakizu. Gaur, gaur nik ez det billatzen ilusiyoik. 
Bidaniko eliza Muñoak egina
Iraola Goenaga, Manuel
Hemen Muñoan historiya kontatu al dik iñork? Bidaniko elizana, ez al dizue kontatu? Eliza hori gizon batek bere kontura ein zun e! Bere boltsikutik! Muñoa. Hor eliza zaharra, han kanposantua badago, ba? Hemen, moja, apaiz etxiak ikusten dituzu, gero Bengoetxe... zuek ikuste dezue han, han etxe berriya, illun bat badago ba, etxe berri-erriya inda oaiñ? Belazia oain ebaki berriya badago ba oaiñ? Kanposantua han dago, lehengua, bueno, kanposantua han dao... eliza lehengua han dago, eliza eta palaziyua, bakizue zein da Lizasoaiñ baakizue...? Hua, Lizasoaiñ, aberatsa eta Muñoa hori hemen ez dakit nun biziko zan, Amerikan partida haundiya in emen zun-a. Ta han eliza berriya ein nahi zuen eta han Muñoa horri ez ondo iruditzen han ta Lizasoaiñek begiya hartu ta baietz, lehengo izaera ta lehengo zerara, hemen beste honek ezetz. Auzitan bukatu zuen ta Muñoa horrek irabazi zun tokiya hua´re ez zala hua´re ona, baiña hemen ein zun eliza, oaiñ ein du eliza hau, betelanak ein ta zera haundik. 
Hori, Muñoak -nik ezautu nun-arkitektua beria berekin ta dana konpletua zan. Moja etxek... Miserikordi etxia Bidanin´e badao e! Hori ez dizue iñok esango! Moja etxia baakizue zein dan? Baakizu? Hori Miserikordi etxia da, e! 
Ta hor mojak jarri zittun Muñoak jornalakin gaixo zerenai gaua pasatzeko mojak, basarritan gaixo bat badao -gizon edatetu bat edo gaztia igual-gaua han pasatzeko ta laguntzeko jarri zittun Muñoak hor mojak. Zenbat ez dakit. Ta zahar etxia hori. 
Inguruetako festa eta erromeriak
Iraola Goenaga, Manuel
-Hementxe danak, hemendik Beizamaa oiñez. Zaharberrik kamiona bazun ta hua hasi zan kamionakin eman ta ekarri itten, baiño diru truke ta dirua kontuz! Dirua kontuz, hori falta danak. Ta, gaiñentzen, festak gu ibilitakok Urkizun San Pedrotan, Beizaman baiño hobia. Urkizua jendia [...] juten zan Beizama baiño ta hemen ta han zan festaik jende anbiente handiyena: Itturrioz. Nun dan baakizue? Itturrioz. Hor, Aia aldeko jende hori ta abar jende... dantzaako-a jende haundiya, Iturriotz. Gaiñentzen, herri txiki hootako festak? Ttunttuna jo ta tanborra ta... motx motx, oso motx. 
- Eta Zelatunera ez zineten joaten? 
- Bai, Zelatunen lau jai inportantek. Ez dakit lehenbizikua... 
- Emaztea: Setienbren. 
- Bai baiño... 
- Emaztea: Ta agostun´e bai. 
- Beizamakok izan e, Beizamakua San Bartolometan duela jaia urten behin, herrik... jaiak zittuen herrik. Beizamakok soiñu jotzaille bat edo bi beraien kontura eamango zittuen, herriko jendia preparatuta jungo zan dana, ahal zuenak, igande baten, ta hurrungo eguna, hurrungo igandia nik ez dakit zein ta Albizturkua ta hemengua´re bai, ta Goiazkua bestia. Lau herri, lau jai. Illuntzen erretira danak handikan ta... jende asko bai, ze egualdi dan, txarrakin´e kuidau. 
Erbitara elurretan
Iraola Goenaga, Manuel
-Eta ehizara joaten zineten, eskopeta hartuta? 
- Bai, bai... ibiltzen giñen, ibiltzen giñen elurra eitten zunen, ez giñen [...] sekula. Erbitan. Hemen erbi asko zan, asko, asko erbiya hemen. Erbitan, jesus! Han Erniyon, laiñua dao, hortik, hortik gora zenbat bider elurretan. Bota´re, bota geñizkin batzuk, bai, bastante botatzen gendun. Urte baten zazpitaiño rekor haundiya in genun hua e! Bai. Hiru lagunek. Geo azariya ugaldutzen ari zan ta ugaldu zan ta horrek galdu zun e. Zuk larriya botagatik, gatxapua esaten zaio txikiyai, gatxapua. Txikik [nundik] , ze in zuen haik? Ta haik linpio. Azayak ufatu haundiya du, luzia, oillagor zakurrak´e hogei metro, oillagorra usaitzen du ta oaindik haundigua du azaiyak. Ta horrek gauian ikusten bai bestek e, gauen harrapatzen ditu, ta haundiya´re bai harrapatu ezkeo horrek. Elurretan erbik salto handixegua du, holakoxe bat gehiyo, mahai hau beten erbik eta bai bestia´re gertu, elurretan. Arrastok, arrastok ikusita gare ondo. Ondo ikusita gare. Baiño erbiya... Ta aitzera det galtze emen dula igual erbik ese itten du ta bestiak atajuz han harrapatze emen dula. Azayak... azayak asko bota ditteu guk. Bota edo... zepon ta harrapatu nik. Nik zepon... prohibido? Bai, lizne jende hoi ta dana, asko harrapatuta ta kaiyolan eukita, asko. Ni denunziatu ezkeo... uf! Zepokin liznek. Liznia banun, hurak ze izen zun ez dakit, txikiya zan, holaxe, txiki bat, beltxa, bel-eltxa, ipurtatxa, ipurteatxa eo holako izen bat. Hor amerikanok esan zien "Bai, iputatxa badek eta holakon bat izango huan". Hua kaiyolan jarrita... kaletikan harek "iiii" ta aittuko zendun e! [Ez non zirikatzen] , kaletikan aittuko zuela. geo bildurtuta neoni, "aittu ingo diye" ta. Etaatzen zun txistu bat kaiola arrimatzen baziñen...! Jana ematen niyon ta saria ondo ixte ez zala izango zan edo... -egun batetik bestera oillasko [hezurrak-ta] jaten zittun harek e! Bai! - ta egun baten falta. Han saria nunbait pixkat obligatu ta harek alde in zien, alde in zien. Pena haundia harek eman zian! Bi liznek, arra-mek, harrapatuta kaiyolan batea eukitakok dittut. Ta gure etxen mutillak kejatu in zian gauen, haik burrukan, kanpotik katu hotsa "miau" ta "mii" ta "mau". Ume bat in in zun bertan, bai, denboaik gabe... in zun. 
Umetako jolasak: mutilak pilotan eta neskak "kurkuluxetan"
Iraola Goenaga, Manuel
-Ta pelotaz aparte, zertan jolasten ziñaten? 
- Guk pelotan batez. Hor elizan azpiko arkupetan zeuden ba... frontoie ta bate ez da hoi. 
- Baiño aparte ze beste jolas zeneukaten? 
- Beste jolasa? Batez hemen. 
- Pelotan bakarrik jolasten ziñaten? Ta kanikekin? 
- Neskak bai. Kurkuluxa, arkume hanka hezurreko harekin. Bai kurkuluxa. Bota ta a pune ta a karne eta hua bota ta buelta emanez eta... baiño guk ez mutillak, guk ez gendun. Guk hemen ez gendun jostaillurik batez, batez. Miseri bat. Batez, batez. 
Muñoatarren inguruko kontuak
Iraola Goenaga, Manuel
-Gero, nazionalista auskalo ze maillatan. Bi mutil zien semek haenak. Gu pelotan, mutill haundik ikuste giñuzen ziala ta gerra momentu hartan alde in zuen haik. Ta aitta harrapau zuen, zaharra, baiño hua harrapatu zuen, Muñoa. Ta hari, gu haien maizterrak giñen ta... horrek etxe asko, berrogeita hamar maizter igual, basarrik, hemen ta, nun ez! 
Gaintzan ta Errezilen ta... nun ez harek! Haziendak danak kendu zizkion. Kartzeleatu in zuen ta [ez dakit zenbat] diru kendu ziyen Muñoa horri, ez dakit. Ta haziendak dana kendu ziyon, balorek. Ta handikan zenbat urtea? Ba handikan 20 urtera iya... bai 20 urte gertu izango zien, danak subastatu zittun haziendak edo gobernuuk edo... haziendak. Ta danak salduta han geldittu zien. Haik Frantziñ, aitta´re... Eliza hortan, bere andrian sepultura bada hor suelon han sartuba ta bea´re, hezurrak hara ekarri ta han sartu die, elizan barrun. Sartu ta ezkerretaa. Altaretxe bat [e badao] , bere sepultura [bezela da] , Muñoa horrek beak inda, beak beetzako zeatutakua. Ta bi seme hoik Agirre famosua bada ba, presidentia garai baten izandakua, Agirre, haren alabakin, bestia zeiñenakin ezkondutakok. 
Muñoatarrak etxejabe handiak
Iraola Goenaga, Manuel
-Muñoak maizterrak zeuzkan, ez, Muñoak? 
- Emaztea: Muñoak bai, maizterrak, gu´re hala giñen ta... 
- Bai! Muñoak? Berrogei etxe igual maizter, gehio igual. 
- Emaztea: Zizurkillen e bazun etxia harek. 
- Nun ez harek! Amerikanuak baiño zera haundigua emen zun ta... Horrek terrenotan honen andriaandik lehendikan [...] herrin bat formatuta ta handikan diru asko ibilitako [...]. Ta nik aitzera badet diru asko indako gizon hoik nolaz eindako diruak ote dittuen: erreka, gaiñez eitten du ba, ebi asko indakon ta zikiña ura. Diru hori´re zikiñetikan eindakua izeten ote dan. Ur asko errekan, ebi asko einda, gaiñezka, ta zikiña. Ur garbitik negozio txikigua, gizonak´e diru hori [...] dabillen garaien eindako diruk izeten diala aitzera hala dittut nik. 

Dima (Bizkaia)
Lehen putzu gehiago eta zomorro gehiago
Ziarrusta, Balentin
-Asko aldatu da, animaliak eta mamarruak-ta asko aldatu dira? 
- Bai asko aldaute. 
- Bai? 
- Bai. Eske lehenau pozuk-ta egoten zin honetan, txarkoak-ta, oin ez dau txarkorik bez, oin ez dau ezer ta, lehen ugaraxoak ugeri, lehenenau hemen [...] ugaraxuek eta, kantetan gauean-ta, goizean be kantetan-ta txarkoan pareute, oiñ ez da entzuten, oiñ ez da entzuten. 
- Gehien aldatu dana zer da? 
- Hori aldatu ba aldatu, pozuk-ta kendu ein diez ta, pozuek eta kendutzuez, horrek gure izeten dabe lupetza. Zuk esan dozu mamarrua, gusteten dako lupetza. Hori oin be iturritan-ta, egoten da iturrik eta iturrik dauzen lekuen-a, tuberien be sartzean da hori, horrek korridu eiten deu tuberien artean, ur artean korridu eiten deu eta, eta lupetza bigun dauen lekuen hor igoten die oin be, baia gitxi ikusten da, gitxi ikusten da, ez da ikusten, lehenako moduen e, lehenako moduen, danean ikusten ziren, lehen esku artean beti, oiñ ez da ikusten holakorik. 
Ogigazta, pizti arriskutsua
Ziarrusta, Balentin
-Lehen esan dozuzenak ogigaztaia eta basakatua eta holakoak-ta be aldatu dira? 
- Bai, horrek be sano, lehenago ogigaztaia ta ogigaztaiak beneno handie deko, ogi-aztaiak bu... 
- Peligrosoa da? 
- Peligrosoa eta beneno handie, ogigaztaiagaz kontuz! 
- Txikie da. 
- Txikie baie okerra. Ogigaztaiek hortzike eiten botzun joan medikuarengana arin ze... beneno purue. 
- Hagiñetan? 
- Beneno purue. Honek zerak mixerra-a, bai mixerra ondiño badau, baiña honek basakatue eta honek gitxi, lehenago lehenauko zaharrak honek basakatuek-ta honek zerak narrue, narruek balixo izete ban asko, ta harek ibiltzen zien harrapetan, basakatuek-ta harrapetan-a. 
- Bai? Hamen Arratia inguruan-ta? 
- Bai, azagarie-a. 
- Azagaria be bai? Narrua saltzeko. 
- [...] asko ibiltzen zien, oiñ honek hemen ingurun ez dau, gitxi ikusten da, gitxi ikusten die horrek. 

Donostia (Gipuzkoa)
Dantzara nora joaten ziren; Amaran, zirkoa
Azurza Insausti, Roxita
-Eta, orduan e... mutillak sagardotegitara ere juten zian, ez? 
- Baiño gu ez giñan juten. 
- Zuek ez. 
- Ez, ez, gu ez giñan juten. Oain bezela? Ez, gu ez gea jun. Gu ez giñan sagardoteira juten. 
- Eta pasiatu-ta nun iten zenuten? 
- Paseatu? Monte Igeldoa ta. 
- Monte Igeldoa? 
- Monte Igeldoa. Hor, lentxio, [...] kaxkuan o, baten batek ezpaiñetako pintura ematen bazun, han pintatu ezpaiñak eta... Guk ez gendun izaten pinturaik baiño gu baiño aberastxeagoak zianak pintura hori izan iten zuen, ta /da/ hola ibiltzen giñan. Gaztiak. Gaztien kontuk. Geo dantzaa. Musika eoten zan Monte Igeldon, e, gerra bukatu ta geo, e, kanpuan, e. 
- Kanpuan? 
- Bai, oain, oain zeak ibiltzen dia... Asto, zaldi txikik o ze ibiltzen dia? 
- Bai, hor e... pottokak edo. 
- Potxokak o. Ba hor, hoi dana dantzako zeon. Musikakin. 
- Hor, hor kanpuan iten zan dantza, e? 
- Bai, kanpuan iten zan dantza! 
- Eta zuek juten ziñeten. 
- Gu juten giñan. 
- Hori, igandetan? 
- Igandetan. Bai ba, astian ez gendun, ez genduken iñolako permisoik. Gue amak ez zigun uzten astian iñoa ere juten. Baiño jaiyen... baiño illuntzeako etxea, e! Illuntzeako etxea. 
- Eta hor... dotore jantzita jun behar zan horra ala...? 
- Uuum, "que va"! Normal, jesus. Hua... zuk nahi (de) zuna, batzuk dotorexeo, bestek... 
- Eta hemen inguruko jentia juten zan horra? 
- Bai. Hemengo ingurukua, noski, bertan zeon ta. Txomin... bakizu Txomiñene nun don? 
- Txomiñene? Bai, entzunda bai... 
- Ba harea´re juten giñen gu dantza! Txomiñenea, Loiyola, baiño aurreago junda. Oiñez, e, oiñez. 
- Oiñez hara ere? 
- Amara? Amara oain do dana etxez beteta, e! Ordun ez zan /etzan/ bate etxeik! Gu Amarako biretxotik barrena juten giñan Loiyola ta. 
- Eta zer zeon han? 
- Ez zeon /etzeon/ ezertxo ere! 
- Ura? Padurak eta? 
- Hemen, hemen [...] hola... bazen ura zeon tokik, baiño gu ez giñan bustitzen. Gu earki pasatzen giñan. Eta geo etortzen zian zeak, zirkuak. Ta zirkuak eoten zian Amara guzin. Oaingo Amaran zirkuik ez do /ezto/. Nun, nun jarri biha dezu /bihazu/? Amara ez dao /eztao/ ezautzeko ere morun! Amara ez do /ezto/... gu joaten giñenetik... 
- Eta zirkua etortzen zanian han ipintzen zan. 
- Han ipintzen zuen, Amaran. 
- Amaran. 
- Dana... aber zenbat gauza ekartzen zuen, ta dana betetzen zan! Amarako... 
- Zirkora-ta jun ziñeten zuek? Juten ziñaten? 
- Jo, bai, jun izandu gea. Jun izandu gea, bai. 
- Eta ze, ze animali edo zirkuan zer... 
- Ba zirkuan elefantiak eta bueno, millaka. Milla klasetako gauzak, baiño gu ez gitz.. , izugarrizko grazirik ez ziun iten. 
- Ez? 
- Baiño, baiño... jesus, bueno. Zeak eta... 
- Tximiñuak? 
- Aidian ez dakit nundik barrena... 
- Trapezistak. 
-... ibiltzen ziak eta. Guk dantza in ezkero, kito, guk nehiko bagenun. Ta illuntzeako etxea justu-ustu. Itotzen, korrika hor aldapan behetik gora leher inda! 
- Garaiz iristeko etxera? 
- A, bai, bai, bai. Garaiz etorri behar gendun etxea. 
Gerra aurretik, festak Antiguan
Alvarez Enparantza, Jose Luis
- Nolakuak izaten ziran? 
- Jaiyak? Ni goatzen naiz gerra aurrian ba hoi oroitzapenak badet nik, ba, festa euskaldunak egon ziala, "o sea" gerra baiño lehenago e? Klaro, "o sea" hogeita hamasei baiño lehenago. Ta ni oso ondo goatzen naiz, festak nik ikusi ditut elizaren aurrian dantzariak, eta holako gauzak bai, hortaz goatzen naiz ni. Bai, festak euskerazkoak. Garai hartan, estatuto kanpaiña ta "en fin" PNV zan eta "en fin", bai, bai, hori bai. Oso ondo goatzen naiz ni bai hortaz. 
- Erromeria egoten zan? 
- Erromeria... Nik hemen ez zeon erromeriaik, ez naiz goatzen, ez. 
- Eta gero hurrengo urtetan dantzarako tokirik edo bazan? 
- Dantza iteko ya ofizialki nolabait? 
- Ez dakit, edo bestela igandetan eta ez zan egoten musikarik? 
- Ez naiz goatzen, ez, hori ez. 
Lehengo bideak eta oinetakoak
Altuna Etxeberria, Inaxi
-Ze berdura eramaten zenuten? 
- A, berdura? Bai, ba beida: azanaiyuak, tipulak, e... azak, letxuba... eskarola kizkurra, eskarola lisua, borrajak... e, zer gehiyo? Bainak, babarrunak... Bueno, loriak´e bai. Loriak, sisofilak eta hola, baita. Gauza bakoitza bere garaiyian, eta ba adibidez, zeukazun letxu sail bat, eta euki behar zenun pronto hua bukatzen zaneako beste sail bat atzetik zetorrena. Kalkulatuta beranduxeo... landatu eta... hola. Bai. 
- Eta ze ordutan juten ziñeten, oso... oso goiz? 
- Ez, ez, jendia hasteako. Jendia gutxi gorabehera ba oaingo morun, bai. Etortzen giñan ba... Bai, jaiki goiz in behar zan, jakiña, baiño bueno, ez dakit ordua. Tardatzen genun orduerdi bat Martutenetik honea [Parte Zaharrera]. 
Bueno, kamiyotik, Martutene kamiyotik; geo jetsi´re in behar zan. Kamiyo jeneraletik gure etxea ba... birez bire juten baziñan orduerdi bat, pasatxua. Geo... ta atajutik jeisten baziñan... ez naiz hitz egiten ari karroakin, e. Atajutik, birexidorretik ba... ba klaro, guk beti korrika eskola, atajotik korrika ibiltzen giñan; ordu laurden bat, hogei minutu, ez? A, eta gero beste gauza berexiya: ba, zea, e... oain ba bire guztitan dao hormigoiya, ez? Zea, kamiyuan dao... zea, nola esaten da? Cemento... ez! 
- Alfalto? 
- Asfaltua, asfaltua. Baiño toki guztitan, adibidez uain gue etxera ere cementoko, zementuzko biria do, baiño ordun ez. Eta, eta oain izaten dianak ba "carreteras comarcales" eta hola... ba barriyoko karretera jenerala kenduta, bestiak bazeuden. Ba ez zeukaten. Eta egualdi ona iten zunian izaten zan izugarrizko hautsa, eta egualdi txarra iten zunian lohiya! Eta ordun ba danok, basarritakuak, e, ibiltzen giñan, emakumiak, eskun oiñetakuak, garbik hartu, oiñetakuen barrenen galtzerdik jaso, sartu... Beida, Idoia, zuk ikusi zazu, etxe... barriyoko lenbiziko etxian... Ba etxia zan portala ta... hiru bizitza zitula uste det, bai. Ba portaleko atian atzia eoten zan... baiño hola! Pilla bat, zapata zaharrez beteta! Zeatik mezetara adibidez... jun behar zenun mezetara, ez? Eta emakume guztik eskun zapatak hartu, eta ttapa-tapa-tapa-tapa, zapata zaharrak jantzita, eta hara jun, eta han galtzerdik jazten, ligakin. 
Eta zapatak ba... zapata garbik. Zapata normalak, batzuk takoiakin, bestiak takoiyik gabe... Eta portal hartan jantzi, oiñetakuak aldatu eta mezetara... edo Donostira o eozein gauza, ez? "O sea", pentsa zazu. Eta klaro, ba holaxe zian biriak-a, ez zian oain bezelakuak, ezta pentsatu´re. 
- Abarkarik-ta erabiltzen zan? 
- Hombre, nik etxian ibili izandu itut, baiño neretzako ez zian komoduak abarkak, ez, ez, ez. Zeatik askotan juten ziñan... ebiya iten zunian, ez? Eta... abarkak, galtzerdi gabe baldin bazian biñipin, txirrist, buelta ematen zuten, eta, klaro, ebiya sartzen zan barrura, ura... Eta buelta ematen zuten, eta gelditzen ziñan abarkak oiñan gaiñian. Eta bueno, behiñ baiño gehiyotan belarra hola biguña baldin bazeon, oiñutsik igual, ez? Belarretan. Baiño abarkak bai, ibiltzen zian, oain baiño gehiyo; bai, asko, askoz ere gehiyo. 
Semaforoak eta esnea
Altuna Etxeberria, Inaxi
-Zuk ezagutu dezu debekatutako garairik, ezin zana esnerik saldu edo... 
- A, bai! Bai, bai. 
- Ta ezkutuan... 
- Bai, bai, ezkutuan. Ez dakizu behin ze gertatu zitzaidan! Ba... ni gogoratzen naiz ba zaldi karruan eta lehenbiziko eunak eta... bueno, lehenbiziko egunak, debekatutako lehenbiziko egunak eta manifestaldiak eta izaten ziran, ezta? 
Eta guk ba... han zaldi karruan juten giñan exerita. Zea, ohola bat zeon, asiento bat, aldetik aldera eta exerita juten giñan eta... geo gaiñian eramaten genun, bueno, azpin'e bai, eta gaiñian manta bat; negu partian, e, pixkat abrigatzeko ta hola. Eta gero ba honea etortzen giñanian ba aberiai gaiñian jartzeko're bai, zeatik pixkat igual izardituta o egoten zan eta hola. Eta azpiko manta hua ba baita ibiltzen zan ba zenbait gauza tapatzeko, exerita aulkiyan gaiñian zeukazuna. Eta behin, ba... egun haitan jarri zituzten semaforuak, bai. Eta nik... bueno, ni nitzan injenua xamarra, bai, malizi gabia. Beti esaten zidaten, e. Eta egun batian ba hor Legazpi ta bulebarreko kruze hortan ba zeon... ordun esaten zitzayon zeladoriak. Bueno, munizipala. Eta ya hasita zeuden zeak, egun haitan zea, martxan jarri zituzten semaforuak, eta nik baneukan zalantza: "Jendia pasatzeko, eta hoi... nola ote dia? Gorriya, berdia... ". Neukan honuntxaxio, oain Todo-odo ta nola daude, zean, bulebarrian? Bueno, pixkat zeago... e, Victoria Eugeniako jardin aldero, ba hor neukan karrua. Ta jun nitzan semaforo... zea, kruzea, ta guardiyai galdetu nion: "Oiga, por favor me podria decir como es esto de los semaforos. ¿Cuando tengo que pasar? Yo estoy con aquel carro, y no se, no estoy segura... ¿Me podria decir, por favor? ". Eta ez dakit nik esan zidan eo ez zidan, baiño hor dator zeladoriori nerekin tapa-apa-apa-apa, karroa. Altxatzen dit manta, eta nik han bi edo hiru marmita, esnez beteta! Bueno, nere ama... Eta danak ez dakit, Miserikordia o Zorroagara o ez dakit noa eramaten zituzten esne haiek. Nere ama zeon puestuan, eta... Puestua genun, e, hiru nabe zian, buleba... zea, Bretxak zitun hiru nabe, hiru ate. Oain ere hor daude, ez? Eta ba erdiko nabian ba bertan, bertan. Jun nitzan, eta bueno, egun hartan ere zeee bronka! Oooo... "Zeiñi okurritzen zayo guardiyana jutia zuzenian, jakiñik hainbeste esne daukagula karruan, eta ez dakit zer eta badakit zer". Bueno, hori ez zait ahaztuko sekula! 
- Ze in zizuten, kendu? 
- Kendu! Jakiña, bai, bai. Eta kendu. Eaman zituzten, eta bueno. 
- Isunik edo bai? Edo ez? 
- Nehikoa bazan kentzia! Nehikoa bazan, bai... Uste det. Ez naiz gogoratzen biñipin isunik jarri zutenik. Eta holako... holako gertakizunak, bai. 
Gerra garaian, etxea konfiskatuta
Barriola Etxeberria, Arantxa
Bueno aitak konsulta euki zun hor, etxea guria zan, eta zeuden familiya zeon. Gero gerra denboran kendu egin ziguten, eta bizitu zan gure gaiñean kendu zigutenak, ziala Iturrino. Eta orduan denda ere kendua eondu zan eta euki zuten denda batzuk baimenik gabe gure erdiya, denda erdiya, eta azkenian ya konsegitu genun hartzea. Baiño egondu zan urte pillo bat berak euki zutela, beste batzuk euki zutela. Baiña hori gerra denborako kontuak dira. 
Amona plazara berdurarekin; Donostia erre zutenekoa
Berasategi Etxeberria, Pepi
-Eta zuek han, Andrestegin, baratzian zer izaten zenuten? 
- Ba danetatik pixkat. 
- Berdura? 
- Bai. Danetatik pixkat. Bainan denboan ba bainak, azelgan denboan azelgak, eta "o sea", danetatik pixkat. 
- Eta etxerako, ala saltzeko ere bai? 
- Ba amona etortzen zan /etortzezan/ plazara. Otarra haundik nola izaten zian... 
- Buru gaiñian jarrita? 
- Bai. 
- Eta nora, plazara? Ze tokitara? 
- Hemen, Antiguan. 
- Antiguan? 
- Bai, ordun hor zeon /hortzeon/ plaza ta horrea etortzen zan. 
- Ta nola etortzen zan? Astuakin? 
- Keba! Ez zeon /etzeon/ astoik. Buru gaiñian! 
- Buru gaiñian, e... Ba badao bidia, ezta, handik haraiño... 
- Baiño... bai. Astoa nik ez det ezautu, baiño ne amak esaten zun epoka haiyetan zaldiya izaten zuela. Zeatikan epoka haiyetan, nere amonak kontatzen zun bea nola juten zan alde zarrea, esnia eaman ta /da/ itea, karruan. Geo hoik danak kendu in zitun, klaro, situaziyuak´e... asko aldatu zian. Eta be... ez dakit ze fetxetan, jun zian /juntzian/ alde zarrea, ta billatu zian alde zarra dana erreta! Erreta! Eta ordun amonak iten zun: "Ai, Maritxu gaixua! Tere, Carmen ta /da/"... bestia ez dakit. Lau, lau esaten zitun. "Nola hill ote zian emakumi hoik! " Beti esaten zun. "Nola hil ote zian! ". Surtan! Ez zian /etzian/ azaldu! Erre zuen, ta klaro, esaten zuen frantsesak ziala, baiño telebisiyuak, ezta denboa asko, haik italianoak... 
- Inglesak eta Portugal... 
- Inglesak eta portugesak. Zeatikan frantsesak etortzen zian, ta /da/ esaten zuen alde zarreko jendiak, ta amonak´e bai, esto... oliyua irakiña nola botatzen ziyoen frantsesai, ez sartzeko. Lapurtzea-a etortzen zian. 
- Orduan frantsesekin geizki eta gero, inglesak etorri zianian okerrago... 
- Ta geo zea... inglesak, portugesak eta italianoak dana kiskaldu! Bueno, hori ez do /ezto/ agostua 31ko zea bakarrikan konserbatu zan... Horreatikan urtero-rtero hor iten due /itedue/; hoi bakarrikan, eta gaiñeakua dana berriya da. 
- Eta hori zure amonak ikusi zun? 
- Erreta, bai. 
- Erreta? 
- Bai. 
- Orduan e, uuuu, gogorra izango zan... 
- Bai, eta ordun biria ez zan /etzan/ behetikan, ordun... gaurko eunian Palacio Real don tokiya zan biria kalea juteko. 
Ta ordun geo behetik hoi dana playai kenduba da. Hoi amonak kontatzen zun. Hoi dana playako zea, ta geo ze pasatzen da /pasatzea/? Itsasua hasarre donian, be terrenua eskatzen! Ta orduan ze olatu ta ze gauzak! Nun puskatzen du /puskatzeu/? Hor, ta harrapatzen diyonai /harrapatzeyonai/ ba... 
- Klaro... 
Musean ikasi ez
Urkiola Loinaz, Jose Mari
- Zu juten ziñan tabernara? 
- Tabernara? Bai. Taberna, bueno bai, hamasei bat urte ezkeo, hamazpapi ezkeoz hasi giñan tabernara joaten; baxoerdi batzuk edan ta ibilli. 
- Ta kartetan? 
- Bai. 
- Bai? Zertara jolasten zenuten? Musa? 
- Ez, tutian, musian ez dakit nik. 
- Ez? Tutian. 
- Ez det ikasi. Horregatik esaten diyot Luisitori nik, "ez det ikasi zeatik gezurra esaten ez dakit eta", esaten diyot nik Luisitoi. 
- Jakin in behar da gezurra esaten. 
Groseko lanbideak
Tolaretxipi Lizarralde, Miren Josune
- Esan dezu arotzak zeudela asko, aroztegiak? 
- Aroztegiyak, gero eraman zituzten denak kanpora, ba hor Hernani, Astigarraga... 
- Eta ikazkiñak eta, bueno... 
- Ikazkiñak ere baita bazeuden, hemen'e. Beste kale hontan, San Francisco kale hontan ere, klaro, etxe habek berriyaguak dira, hemendik gora, ta hoiyetan zegon ikazkiña'e baita. Ta hori dena bota zuten ba etxiak iteko, ta lantegiyak bialdu zituzten kanpora. 
- Eta zapata-onpontzailleak eta ere egon zian? 
- Bai, portaletan'e bai, egoten zian. 
- Portaletan, lanian? Eta kalian? Ez. 
- Kalian ez, baiño portaletan hemen San Franciscon nik ezagutu nun. Eta beste kale hortan ere bai. 
- Eta orduan erabiltzen zian, ze erabiltzen zian, alpargatak eta? 
- A, zegon hemen'e baita, General Artetxeko orain esan dizuten numero hortan, leheno ez zian numeroak, hor zegon alpargateri bat, fabrika. 
- A! Fabrika e? Eta zer zeuden hor lanian, emakumeak ala gizonak? 
- Ba ez dakit emakumeak lana egiten zuten. "Fabrica de fideos" 'e baita zegon hemen nunbait, ta hara joaten zian emakumeak. Ta gero ba Tabakalerara. Joera asko zegon, ba, Tabakalerako lana zan... 
- Zigarrerak? 
- Zigarrerak zian bitxiak, ondo irabazten zutenak eta... 
Ur bila joan behar
Iparragirre Alkorta, Miren; Iparragirre Izagirre, Joxepa
-Eta kanillako ura bazeon? 
- Joxepa: Bai, bai... A! E, kanillakua ez. Iturraldetik ekarrita! 
- Miren: Bai, marmitakin ekartzen gendun honea... 
- Joxepa: Hoixe. Kanillakua geo! Jesus! 
- Miren: Bai. Ez, ez... 
- Joxepa: Tabernan gendela´re handik ura ekarrita! 
- Bai, e? 
- Miren: Erropa garbitzeko´re handik ura ekarrita garbitzen gendun, e? 
- Joxepa: Kanilla? 
- Miren: Zeatikan etxeko urak izugarrizko erdoiya zun. 
- Joxepa: Aaa. 
- Miren: Kolorezkuantzat baliyo zun... 
- Joxepa: Bai, bai, baiño... 
- Miren:... baiño udaran hua ere ez. Aittu itten zian ta /da, agortu itten zian ta /da/. 
- Joxepa: Klao gu makiña bat jun gea Barazarra´e, ur billa´re ta. Alabizarko zulotikan´e bai ta... 
- Miren: Bai. 
- Joxepa: Ahal zan /altzan/ tokitik. 
- Miren: Ta ordun, e, lana ein... 
- Eta urruti zeon iturriya? 
- Joxepa: Bueno, hemen... 
- Miren: Hor beheran, zerraa nola juten zea? Hemendik behera. 
- Joxepa: Zerra pasa ta honea bazatoz... 
- Miren: Honea bazatoz, ta aldameneko etxi hortan, hortxe. Itturri ttiki bat. 
- Joxepa: Bai. 
- Miren: Eta zan itturriya ta agortu igual... jun iten zan, 
- Joxepa: Ematen zun, baiño... 
- Miren:... eta puxkatian eon ta /da/ hola... 
- Joxepa: Eon eta beti, beti ura. 
- Miren: Hola katxarro txiki batekin, poto batekin... atea, ta marmita bete. 
- Joxepa: Bai. 
- Miren: Eta kola inda! 
- Joxepa: Kola indaaa... Troyatik eta danetik etortzen zian ta! 
- Miren: Ura hartzeko, kola inda! 
- Joxepa: Eta hoi zeon... 
- Miren: Ordun´e lanak iñ itten giñun. 
- Joxepa: Bai, hoi da, ta hori seguruasko herriyana izango zan ba iturri [...]... Itturraldekua esaten gendun, baiño... 
- Miren: Ba errita ematen zitxaigunan, ikusita, aittonak! 
- Joxepa: Bai, bai, potua´re eukitzen ziñan han ta... baten batzuk eaman´e iten ziñanen ta... ez takit. Behintzat oain itxiya dake, oain zean, oain berena. 
- Miren: Bena. Bai, ezta biharrik´e oaiñ, e. 
- Joxepa: Ez, ez, baiño... 
- Oain badao ura. 
- Miren: Oain badao. 
- Joxepa: Oain bado, oain bado. 
- Miren: Ta baita biharra, gaiñea, e. 
- Joxepa: Ba gu holaxe zeatutakuak. 
- Orduan, bizimodu gogorra. 
- Joxepa: Baii, uuuu. Gue gaztiak oain hola jarriko balia... 
- Miren: Bai. Desesperatu! 
- Joxepa: Bai. 
Txanela nola erabili
Txintxurreta Ugalde, Juanita
-Eta esan dezu txanela erabiltzia ez dala errexa. 
- Eeez. Hoi... korrientia gelditzen zan bajatzen zanian, eta in bihar zenun eskubita, jun bihar bazenun bestaldea, lenbizi eskubitik gora iyo, hola sartzen zenun makil... makil sendo bat, puntan burniya zun. Hua sartzen zun, indarra iten ziñozun. Han eroi´re bela in zeiken /intzeiken/, e! Hortikan, e! Baiña gu urian noizna pasatzen giñan oiñez, honeaiñoko gerria urian igual. Marea iyotzen ai zan bezela zu ez baziñan agudo etortzen, eo mareai bastante beiratu [...] geo ya o bustitzen zeala o beti uretan, hankutsik... Beti, ez genun ezerre izaten, ez abarkik, ezer ez. 
Oiñetakoik´re ez, hankutsik gu ibiltzen giñan. Eantzi, eskutan oiñetakuak dittuzula, eta anaiya o baten /(b) at igual: "Bueno, hoi... nik bizkarrian pasako at! ". Ta bajatzen zanian bizkarrian igual pasa... Baiña hor iyotzen ziñan, ta pixkana gora iten zun. Gero eskaillerak-ta geo nere difuntuak´e jarri zun, timbria jarri zun. Zeatik uju in iten baigiñun bestaldea. Tankera ematen giñun, guk sukaldetik bela baigenun kanpua, sototikan kanpua bela gendun. Eta atentzion eoten giñen, "ba oain etorrikok", baiño askotan beandu igual, ez zeola /etzeola/, ta atentzioan, baiña ez bazeunden atentzion, uju iten gendun: "Antoniooooo! ". Ta zuk bertan aittu biharrian igual Astigarran aittuko zun. 
Builla, urak eaman iten zun. 
- Urak eraman, bai, e? 
- Bai, bai, bai. Boza eaman iten du, e? 
- Eta norbait etorritakuan, pasatzen... 
- Pasa zean, billa, billa. 
- Txanelian. 
- Bai, billa. Zuk ez pazenun eaman ta bea bihar zalako, ez zeon /etzeon/. Zui pasa, zuk jun biha zenunian pasa in behar zizun baten (b) atek. Aittak eo amak eo nik, o jun bihar danian ta /da/ geo billa, etortzen zanian eo etortzen giñenian ordun beak billa. Baiño zuk hortako deitu in behar dezu /behazu/, zertako haik zelaiyian igual, edo etxian igual, ukuillun eo... eta deitu in behar izaten zan eta askok hola... jendia etortzen zan ba batzuk saarduakin earki jarrita. "Bai, nik horra pasa behar dit". O "mendira jun behar dit" o neskan billa o jun behar dula o... andregaiya igual beste basarrin, ta /da/ handik uretik pasa denak iten zian, denak. 
- Denak, orduan. 
- Bai. Eta jesuus! Nik batzui errespetua jartzen niyoten! "Nei ez txoakeitan hasi, bakizu hemen eroi ingo zeala". "Bai, nik zuk baiño lenuo pasako (d) et". Ta hasten zan, hasten zian, uste zuten, baiña ez baitzen indarra biher, indarra bakarrik ez. Han sartzen bazan, azpia txanelan kontra igual zeatzen zan, ta eroitzeko peligrua ta "zu atzian hor exei! 
Ta nik... ", "porque" (oh) ola baitzan: hemen zan txanelian, hemen bi (oh) ola´re. Erdin (oh) olak dia, ta hoi oñez juteko. 
Bai. Ttikiya´e badet nik, nahi bazu hola ateatzeko. Ttikin ateria baita hau. 
Irratian, ezkutuko kateak entzuten
Matxain Etxaniz, Pantxi
-Eta zuek radiyua... euki zenuten? 
- Uf, baiño noiz? Noiz? Goatzen naiz gue anaiyak eosi zula radiyo berrin bat eta ekarri zian radiyo xar-ar bat eta urtetan eondu zan Txoko-derren hua. Radiyua. 
- Eta zer entzuten zenuten radiyuan? 
- Bueno, nei, nik... gehiyena goatzen naizena radiyua... denboa askoik´e ez, e, aitzeko, baiño ni goatzen naiz gabian eoten nitzala "con la Pasionaria". Hua aitzen eoten nitzan gustoa. Gehiyena goatzen naizena radiyua, hoi. Eta geo bestela Manolo Escobar bezelako bazuk bazian, eta besteik ez zun, giñun aitzen. Juanita Reina ta... 
- Orduan ezkutuko emisorak´e harrapatzen ibiltzen ziñaten? 
- Bai, bai. 
- Eta... 
- Radio Pirinaica. 
- Pirenaica? 
- Bai. Bai. 
- Eta hori oso baju ipini bihako zan, jendiak ez entzuteko, ala? 
- Bai, baiño Txoko-derren ez giñan asko bizi ta... Bai, baiño baju. Baju, hoixe bai. 
- Badaezpada, ez? 
- Bai, bai, bai. 
Kanilako ura eta komuna
Goikoetxea Maiza, Ramoni
-Orduan, kanilleko, kanillako urik ez zenuten. 
- Kanilleko urik ez, ez, ez. Ez, geroa, gero bai. 
- Nora...? 
- Geroa, oain dala urte batzuk, ni ezkondu ta handik geroa anaiyak... Igeldon barrena o ekarri zun ura etxea. Bai. 
- Aaaaa. Eta orduan zu umia ziñala-a, iturrira. Eta nora juten ziñaten ur billa? 
- Kalderakin. Bai ba. Kalderakin. 
- Eta ur billa, janariya prestatzeko, garbitzeko... 
- Daneako. 
- Daneako? 
- Deneako. Komuneako... Deneako. 
- Eta komuna Nolakua zan? 
- Behiyakin ta /da/ denakin. 
- Komuna nolakua zan? 
- Komuna? Eseri-lkiya bagendun ta, bere atiakin. Ate txikiyakin ta /da/ iña zan, ta zea zun: goitikan behiyan... 
- Alaba: simaur pilla. 
- Simaur pilla ez, pixa zulua. Ta txuxen hara juten zan. 
- Ikuilura juten zan. 
- Ikuillua, ikuillua, bai. 
- Eta ze zekan, tapa edo...? 
- E? 
- Ze zan, egurrezkua, kumuna? 
- Egurrezkua. 
- Eta bazekan... 
- Egurrezkua ez. Atia bai, baiña bea ez. Holakua zan. 
- Holakua? 
- Bai, Roca, be tapakin. 
Komuneko paperik ez
Larzabal Urdanpilleta, Antonio
- Eta kumuneko papelik bazeon? 
- Periodikua, baldin bazan, o rebista o... 
- Tirak in ta...? (E) - "Que va", trapu bat! 
- Trapu bat, baita're, baita're, trapu bat izaten zan ta trapu harek, ba, hemen zikiña ta hor pixkat garbixeo baldin bazan harekin, ta hurruna garbiya; ta dana dana zeatzen zanian, su eman ta erre. Geo erre, su eman ta erre. 
- Orduan [...] 
- Bai, ba, baiño dana hola bueltaka-ueltaka-ueltaka trapuba ta... Bai, hoi izaten zan. 
- Eta aza hostuak eta holakorik...? 
- Ez gendun guk holako, ez gendun holakoikan, trapuba. Bai. 
Umetatik baserrian lanean
Olasagasti Martikorena, Martina
-Eta umetan ze lan iten ziran? Itaurrian? 
- Umetan? Bai, itaulian. 
- Itaulian? 
- Itaulian, bai. Ta Antigua ta herrita ogiya eaman ta /da/... joanda oiñez ta... holakuak. 
- Holakuak? Eta zuek, e, zer zenuten baserriyan? Behirik-ta bazenuten? 
- Behiyak bai, bai. 
- Asko? 
- Ez, asko ez, baiño lau o bost o. Bai. 
- Eta esnia saldu iten zenuten? 
- Esnia, bai. 
- Nora eramaten zenuten? 
- Antigua. 
- Antiguara... 
- Bai. 
- Eta zein juten zan esniakin? Ama? 
- Ama´re bai ta ni igual ta /da/... 
- Eta nola? Oiñez ala...? 
- Oiñez. 
- Oiñez? 
- Bai, bai. 
- Eta ze, marmita eskuan hartuta? 
- E, ez. Gu astuakin. 
- Astuakin? 
- Bai. 
- Eta nola preparatzen zan astua, marmitak-ta eramateko? 
- Xesto batzuk izaten zituen, bi aldetan, eta han sartu marmitak eta... 
- Eta etxez etxe, Antiguan? 
- Bai, han ta plazan´e bai. 
- Plazan´e bai? 
- Bai. 
- Plazan nun, han Antiguan bertan? 
- Bai, Antiguon, elizen onduan. 
- Elizan onduan... 
- Plaza bat. 
- Eta jende asko juten zan Igeldotik hara? 
- Bai, Donostia gehiyo etortzen zan, baiño bai, bai. 
- Eta danak astuakin ala zaldi karruan... 
- Astuakin, astuakin. 
- Astuakin gehiyenian. 
- Bai. 
- Bidia ze zeon, geizki ala...? Bidiak, lengo biriak ez zian izango oainguak bezelakuak... 
- Ez, baiño kamiyua zan, e. Txarragua, e, kamiyo txarra. 
- Txarra. 
- Bai. 
- Harritxintxarra zegon ala...? 
- Bai, gu... harriya ekartzen puskatzen zuen ta /da/. Harriya ekartzen puskatu. 
- Aaaa, harriya, harriyakin... 
- Harriya ekartzen, beti karruakin, beti karruakin, puskatu iten zuen. Baiño ez zian /etzian/ hain txarrak, Igeldotik Donostia. 
- Eta zuek nola juten ziñaten jantzita, esnia saltzera juteko? Ze oiñetakokin-a? 
- Gehiyena alpargeta ibiltzen gendun. 
- Alpargeta? 
- Bai. 
- Eta soiñe... gona? 
- Soiñekua, bai. 
- Eta mantalakin ala ez, hori...? 
- Bai. Mantalakin, baiño txikiyaguak giñanian ez, batez. Baiño gero pixkat hazitakuan mantala. 
- Eta buruan zapirik eramateko ohituarik edo bazeon? 
- Ez. Bueno, ohitura bazeon, baiño ebiya zanian ta /da/ hola. Bestela ez. 
- Edo euzkiya zeonian baratzian eta ibiltzeko... 
- Ordun bai. 
- Orduan bai? 
- Ez beztutzeatik. 
- Ez beztutzeatik? Orduan e... nahiyo, nahiyo azal txuriya? 
- Zuriya. 
- Bai, e? 
- Bai, oain bezela ez. 
- Oain bezela ez. Oain alderantziz. 
Pitxerra buru gainean
Olasagasti Martikorena, Martina
-Eta lehen ez zan egoten dutxarik komunetan. 
- E? 
- Etxetan lehen dutxarik-ta ez zala egoten. 
- Ez, ez zeon /etzeon/ dutxarik. 
- Nola, nola iten zenuten garbitzeko? 
- Nola? Erropak garbitzeko iturria jun ta /da/... buf, hala. Arroka juten giñenian arrokan ta /da/... 
- Eta erreka, errekarik? 
- Ez, Igeldon ez da /ezta/ errekaik. Ez. Iturriyak pai. 
- Iturriyak. 
- Bai. 
- Eta zuk beti ezautu dezu etxian ura ala...? Kanillako ura? 
- Ez, ez. Guk beti ur... preskua ura. 
- Zuek beti iturrira juten ziñaten ur billa? 
- Bai. 
- Eta nola ekartzen zenuten ura bueltan? 
- Ontzin hartu, burun jarri ta ala. Oain hor ibiltzen diran "tercer mundo" o zer dia hoik? Hola. 
- Buru gaiñian jarrita, orduan? Pitxerra ala...? 
- Hola jarri ta burun zea bat, bueltako zea bat in, eta hari jarri, eta bate eutsi gabe. Ta batzutan birian bota, ta etxea. 
- Eta urruti zeon iturriya ala gertu? 
- Ez dakit pa nik, hamar bat miñutu o. 
- Bueno, ba... 
- Ordulaurden bat eo. 
-... bazeon bidia. Eta erropa garbitzera ere iturrira? 
- Bai. 
- Eta... Lehen, e, emakume batzuk gobara iten ibiltzen ziran. 
- Bai, asko. Asko. 
- Abera... bueno, Antiguako etxetarako eta... 
- Han, Donostikua, Donostiko aberatsak, erropa hoiyek ematen zuen. 
- Eta hori, gobara nola, nola iten zan? 
- Nola ein? Aurrena busti, jaboiya eman, ta geo egosi, kuela, hola barrikak sagardua eukitzeko bezelako batzuk, eta han egosi, eta geo iturria berriz´e eaman, eta aklaratu. 
- Eta hori, kuelan hor egosi, nola, ur berua botatzen zitzaiyon? 
- Ura, bai. Ura berua bota. 
- Eta tapatuta euki behar zan ala...? 
- Bai, tapatuta pixkat euki, ta... 
- Eta zuek etxian hori iten zenuten, ala...? 
- Bai. 
- Bai? 
- Bai, etxeko erropa´re hala iten zan ordun. Asko. Bai. 
- Eta ze jaboi edo ze erabiltzen zan? 
- A, jaboiya beti Chimbo ta holakuak, bai. 
- Eta sutako hautsa erabiltzia... hori ezautu dezu? 
- Hua´re botatzen ziyuen. 
- Bai? 
- Sutako hautsa´re, bai. 
- Eta zertako zan hori? 
- Nik ez dakit hua zeatik botatzen ziyen. 
- Txuritu-ingo zun? 
- Bai. Sutako hautsana, bai. 
- Eta gero zenbat denbora euki behar zan hori egosten ala beratzen? 
- Eosten eukitzen zuen bastante denboan, ur berua botaez. Ura berua jaboiyakin-a botaez. Eukitzen zuen, bestiak hautsak botata, ta hola. 
- Baiña hurrengo egunerarte eta bai, hainbeste denbora ala...? 
- Bai igual, hurrungo egunearte igual. 
- Bai? 
- Bai. 
- Eta gero hori, aklaratu-ta iturriyan. 
- Bai, aklaratu eta geo euzkitan jarri. 
- Ta nola eramaten zan iturriraiño? 
- Burun! 
- Burun? Ta ze, hola ontzi haundi baten sartuta ala...? 
- Hola ez, maindire batian eo hola, zea, fardela inda. 
- Pardela inda? 
- Bai. 
- Orduan pardela in ta... 
- Burun hartu ta... 
- Eta lehen esan dezun hori, buruan jartzen zana bueltaka, horrek izenik bazun? 
- Burutia. 
- Burutia? 
- Bai. 
- Burutia. Eta hori, hori emakumien lana izango zan, ezta? Erropa garbitzia. 
- Hoixe! Gizonak ez zuen /etzuen/ iten. 
Gerra garaian kanoikadak
Azurza Insausti, Roxita
-Gerra garaiyan zuek ez ziñaten hemendik jun. 
- Gu ez giñan hemendik jun! 
- Baiña egongo zan jendia igual jun... ez? Beste famili batzuk eta... jungo zianak ihesi Bilbo aldera-a... 
- Baiña hemendik, gue inguru hontatik iñor gutxi jun zan, e! 
- Ez? 
Ez, ez, gu ez giñan... ez giñan... Gu... 
- Baiña batzuk, gudari-a jungo zian batzuk... 
- Bai. Jun zian /juntzian/ asko. Bai, bai, bai. Asko jun zian /juntzian/. Ta gue anaiya jun zan /juntzan/ hemezortzi urte konplitu zitulako... Berra, gerra bukatu bia zeon, ta nik ez takit noaiño eaman zuten. Baiño miñik hartu be etorri zan. 
- Ba eskerrak, eskerrak. 
- Miñik hartu be etorri zan. 
- Eta hemen gerra hasi zanian... nola gogoratzen dezu? Hemen, e, tiruak-ta egon zian, ez? 
- Ui, kaiñonazuak hortxe atzeaiño ta botatzen zituen Mendizorroztik. Hor berta ta hor goiyen ta bota zituen, kaiñonazuak atea zian. Ez zituen /etzituen/ etxek harrapatu, e, baiño... 
- Bildurrez. 
- Beti bildurrez! Ta gabian ta /da/, gabian ta /da/ etorriko ote zian ba [...]. 
Batzokia
Amunarriz Andonegi, Jabier
-Eta Batzokia nun zeon? 
- Hemen, bulebarrian. 
- Bakarra zeon Donostian? 
- Bai, hasieran bai. Bueno, antiguotarrek ere bazuten bere biltokiya, e. Baiñon Donostiko Batzokiya bulebarrekua zan. 
- Nun zeon, gutxi gora-ehera? Oain, e... 
- Hemen e... zea, gure gibeleko aldian... este, zenbakiya ez dakit, ez dizut esango, baiñon orain nola dao... 
- El Reloj kafeteri hortan... 
- Goxodenda, hor arkupetan. 
- Hori da, bai: Kuskulo, bai. Eta El Reloj kafetegiaren ondoan. 
- Hor zan... bihan zeon e... "billares". Lehendabiziko bizitzan zeon Euzko Gaztedi. Bigarrenian, Euzko Etxea, Batzokiya. Eta Euzko Gaztedi´re Batzokikua zan, baiñon zeon departamentutan. Ta gero jendia bizi zan, gaiñekuetan. 
- A, bai? 
- Bai. 
- Etxia zan? 
- Etxebizitzak. 
- Eta ez zeukan e... antzokirik edo horrelako sala haundirik ero...? 
- Ez, han ez, horregatik este... Teatrua iten zanian, iten zan e... batez ere santamasetan, Teatro Printzipalan. Eta beste... jai hoiyetatik aparte, zea, Kurtzalian. 
- Eta zu aritu ziñan, antzerki ta horrelakoetan? 
- Antzekia iten ez, baiñon dantzan ikasten-ta bai. 
- Bertan, Batzokian? 
- Bai, bai. 
- Eta zure anai-rrebak eta? 
- Danak. Nere familiya... danak zian abertzaliak eta... 
Ekin taldearen sorrera I
Alvarez Enparantza, Jose Luis
- PNVkin bueno harremanetan jarri ziñan eta...? 
- Bueno, orduan gertatu zan ba, klaro, gu hasi giñanian mugitzen, pues orduan PNVko batzuk enteratu dia, noski; "aqui un grupo de jovenes interesaus y tal". Eta orduan ba guri proposatu ziguten sartzea, eta guk pentsau genun PNVn ezer ez, PNVk ez zula ezer egiten, "que decia que habia que esperar y" guk nahi genun zerbait egin, eta hola sortu zan Ekin taldea. Ekin taldea, "super seguro", joe, dana debekatua, "papera hau irakurri eta erre zazu" ta, "en fin", hola, plan hortan, ezta? Bai. 
- Klandestinitatean ez? 
- Bai, bai, klandestinitate, bai, bai, klaro, ya danak kartzelan egonak giñan, danak gea; eta esan genun "joe, ez gea berriz eroriko zozoak bezela ezta? "
- Eta nun elkartzen ziñeten, etxe pribatuetan eta hola? 
- Bai, bai, ta tabernetan'e bai, ta bueno ahal genun bezela. Konfiantzako lekuak billatzen genitun eta hola. Bai, baiño bueno, bai, tabernetan normalean. 
- Eta elkarri papertxoak eta pasatzen, ta gero erre ta... 
- Bai, bai, gero erre ta bai, bai. Joe. Bai, bai, oso estu, bai. 
Madrilen, aita bisitatzen kartzelan
Barriola Etxeberria, Arantxa
- Ni oso txikiya nintzan, ni gogoratzen naiz, bai, egondu giñala hiru urte nere ama Madriden, aita kartzelan zeon, eta orduan ama eondu zan hotel batean, lagun batzun hotelean; baiña esan zun bera ezin zala hola egon, ta lanean eondu zan telefonoan, telefonoa hartzen eta. Eta gu bi zaharrenak jun giñan aita ikustera eta eondu giñan ba denbora bat amakin, ta juten giñan kartzelara ikustea. Ta hartu behar zian liburu batzuk Franco ez dakit zer, edo Jose Antonio ikusteko, ba, pasea emateko, ba erosi behar zenitun liburu hoiyek eta ikusten zenun pixkat, baiña guri uzten ziguten apaizakin, fraile bat zala o, nik ez det oso... Baiño oso gutxi gogoratzen naiz, txikia nintzan baiña, sartzen giñan aitangana, baiña amak ezin zun, reja batzuk zeuden, eta horren atzetik... 
- Nun zeon, Madriden aita? 
- Madriden eondu zan, bai, Porlier eta bai... Dena hori desagertu da baiña. 
- Eta ikusteko zer zegon kristal baten atzian ala...? 
- Ez, sare batzuk bezela, baiña guri uzten ziguten, txikiai, fraileak sartzen zigun; baiña ama ez, amak kanpotik behar zun. Eta bai, hola hiru urte eondu zan. Eta bai, bueno, idatzi du, bere liburua idatzia dago, ta dena handikan ateratzen zun, idazten jun zan liburua, ateratzen zun nere amari ematen ziyon papel txiki-xiki batzutan idatzia, eta nere ama jun zan gordetzen eta gero horrekin idatzi zun liburua. Zan liburu, bueno liburu batzuk ditu idatziak aitak, eta bat zan gerra denborakoa, bueno, hango denborakoa ta, bai. Bai, horrenak. 
- Idazle-ena familiyan? 
- Aitona zan eta gero aita. Zeren aitak euskera, aitonak dena teatroa eta dena euskeraz. Eta aitak erderaz eta zerbait euskeraz. Eta gero artikuloak eta hori asko. Aita gehiyo hortan, aitak gehiyo idatzi du. 
Bandera espainola jarri beharra
Bereziartua Lizarza, Antton; Bereziartua Lizarza, Joxe Mari
- Hemen segitu ziyon. Hemen ikusi ditugu hor oain ya etxia hor dao zutik, gure basarriya zagon ondo hortan, etxia badao hor, aldapa hasten dan hor, eskubitan. Ta Jesusen Biyotza egunian jartzen zan maindire zuri batekin o jartzen zan Jesusen Biyotza. Ta hala jarri, ta Espaiñiko zeakin jarri ez zulako, kartzelara eraman zuen. In zazu kontuk ze edade izango zun: semia soldadu zun, ta ama kartzelan horrengatik, eta semia guardiya iten, hemen Ondarretan. Esaten dezu ze ezautu ditugun hemen. Esaten dian guztik gutxi dia. Tranbiak buelta iten zun hor, ta gu hamaika urtekin geatu nintzan ta... leheno. Handik bizi dek Jexux, nere edadekua dek, eta odol-rrastuak. Ze ikusi dittugun hemen... 
- [...] eondu zian falangistak, ta gure etxea etorri zian ta gosaldu gure etxian iten zuen, kafesne-opak edo ematen ziyen, ta gero hurrungo egunian, guardia in zuenak, beste batzuk. Danak txokolate jaten zuen. Danak. 
- Ta bildurrak, bildurrak akabatzen. 
Aitaren argazkia egunkarian
Berasategi Etxeberria, Pepi
-Eta anaiyak esaten zun bat, baiño bea nola banekin nun zan bizituba, hango laun batei ne periodikuakin, boltsan eamaten nun, eta esan niyon. Nik bezala dauka izena: Pepi. Eta esan nion: "Pepi, aber, hau eakutsi bihar dizut /biaizut/". Hola, "hau da zue aita". Hua besarkada eman niyona andre horrei! Esaten du /esateu/ beak, e! "Horrek eman ziten /emantziten/ besarkada iñork ez daki". 
- Klaro, zuk ez zenun ezautu eta... 
- Ez. 
- Eta zure aitakin batera beste zenbat eraman zituzten badakizue edo ez? 
- Kamioitan. Ideaik´e! Kamioitan eamaten zituen, eta ezta ikusi´re. Baiño geo argazki hoi nunbaitetikan atea zan, eta ordun argazki hortatikan egunkariak jartzen zun egun hartan hoik nola lau Donostikuak zian, eskribituta atzetikan: "Somos cuatro de Donosti, por si algun dia nos reconoceis". Eta han izena nere aitan bakarrikan jarri zuen. "El unico reconocido en esta foto, Hipolito Berasategi". Ta hoi da nere aita. 
- Eta hori... baiña hori handik urte askora, ezta? 
- Bai, bai, bai. 
- Orduan zuk zure aitan fotografiarik ikusi... ez, hori, fotografiarik ikusi gabe... 
- Bai, e, bai, hemen... zea badet bat, bere bodakua. Bueno, bere bodakua, hoi ezta? Bodakua, eta beste bat nere anaiya txikiya zanian besotan. Osea, hoik ikusiyak ditut, bai. 
- Eta bizimodua, orduan... Gero, bueno, gorputza-ta ez zan azaldu, ala...? 
- Oaindik ez da azaldu. 
- Ez da azaldu? 
- Hiruroigeita hamairu urte itea dijua, zeatik sartzen dan hille hontan ingoitu hirurogeita hamairu... Bai, ni hamabost urte itea nijoa... E, esto, harrapatu zuela, eta ya amak ez zion /etzion/ gehiyo ikusi. Kartzela eamaten ziyon bazkarik eta gauzak, ta ya amak ez ziyon /etziyon/ gehiyo ikusi. Eta klaro, esaten zun, nik hogeita bat hillabetekin, ba hoi... beak, beak, e... Eta esaten zuena: Hara jun giñan ta hola ta hola esan ziguen /esantziguen/ ta etxea. Ta ezetz, ta ezetz. Eta ez paldin bagendun paliza haundi bat hartu nahi, alde iteko handikan. Ta berriz´e etxea etorri behar. 
Istoriya hoi da aitana dakitena. 
- Orduan lorak nun jarri ere ez daukazue, ez? 
- Batzuk, klaro... suposatzen gea Hernanin eongo dala, baiño eske batzuk, e, eaman zituen "al valle de los caidos", baiño nik hoi aitu nunian... ez dakit, telebisiyuan aitu nun eo aituko nun radiyuan, hoik ziala hemengo jendia... e, igual Asturiasen ta /da/ hildakuak, haik "al valle de los caidos". Baiño guria Hernanin da. 
- Bai, bai. 
- Ta ordun ez dakiu /eztakiu/. Suposatzen gea Hernanin eongo dala, baiño... ez dakiu /eztakiu/. 
Gerra garaiko giroa
Urkiola Loinaz, Jose Mari
- Asko, barriyo hontatikan bertatikan, barriyo txiki hontatikan, erdi-rdiya jun zan iya, erdi-rdiya joan zan. Zea, pixuak hainbat hutsak gelditu zian oain. 
- Ta ze gogoratzen dezu zuk? Zu mutikua ziñan. 
- Ni? 
- Bai, zu gaztetxua, ez? Mutiko... 
- Ni hamabost-amasei urte. 
- Ta ze gogoratzen dezu garai hortakua? 
- Garai hortakuak, gauza asko hor, garai hartan. Ia jendiak jendiak ez zun uste hau honbesteaiñoko jungo zanikan, hau jendia lehenbizi hasi zanian, uste zun goizian pixkat hasi ta atsaldeako ya bukatuko zuela, ta honek in zuen luzetu, luzetu in zian gauzak. Eta geo oponiyuak'e era hortan libre, bakizu batzuk klase batea bestiak bestea, eta hemen batzuk presuak zaudenak hil zituelako eta bestiak etxetik hartu ta hil zituelako, ta hasi zian ta, ya gauzak... 
(E) - "... lo que fue... crearse unos odios". 
- Gauzak okertu. 
- Bai, gerrak gauza onik ez dakar. 
(E) - Ez, gerra tristia da. 
Antzezlanak, kontrolpean
Ezeiza Areitioaurtena , Jon
Ta hala antzerki asko egiten giñuzten. Santo Tomas eunen beti, San... e... Antzoki Zaharrean. Ba hiru funtzio iten giñuzen, e! Bostetan, zazpitan ta hamar t´erditan. Zaletasun haundia zeon, teatroa leporaiño betetzen zan, sarrerik gabe... ta hori, euskal kutsu haundia zeukalako. Hor ibiltzen giñan, Maria Dolores gaixoa... Gobierno Zibillea jun behar izaten zun /izatentzun/ eee.... Itzulpenak, euskerazko antzerkiak erderatu eta hara eamanaz, ba baimena lortzeko. Bestela ez zuen /etzuen/ baimenik ematen. Ta hara juten zan bakoitzen Maria Dolores, sekulako trabak eta sekulako istilluak sortzen zizkioten. 
- Zentsura haundiya zeon? 
- E? 
- Zentsura haundiya zeon? 
- Itxura? Bueno, bai... 
- Ez, zensura, zensura... 
- Zensura haundia, bai, bai, bai. Zensura... Bueno, beste batian gertatu zitzaiun Iruna jun giñan antzerki obra bat jartzea. Eta beti "vijilancia" beti guardia zibilak, hemen Teatro, Antzoki Zaharrian ere beti guardia zibillak eta "policia secreta" ta ibiltzen zian. Eta han eszenario atzian ni nengola, eszenaiyoan, eszenatokian ez dakit zeintzuk zeuden, baiño bakizu, euskeraz "eta" izena askotan erabiltzen da: "Eta hau eta hua eta... ". Eta orduan atzian zeuden bi sekretak deitu niñuen txoko batea, ta esan zian: "Oiga, por que se dice tantas veces la palabra eta? ". Eta nik esan nion, nere esplikazio txikia eman nion, eta hortan gelditu giñen, baiña... noraiño kontrolatuta zeon Polizia bidez antzerkia. Antzerkia eta jesuitatan hamartarditako mezetan, euskerazko meza, ordun ere poliziaz beteta eoten zan /eotentzan/ atzeko aldia, zer esaten zun Aita Altunak; Azpeitiko jesuitak ze esaten zittun grabatzen ta hor... Eta hortan ba istillu asko ibili genun guk. Istillu asko. Gero manifestazioak ziala ta abar ta abar. 
Aberri Egunak
Ezeiza Areitioaurtena , Jon
-Eta manifestaziotan-a ibiltzen ziñeten zuek? 
- Bai, bai. Eta beste gauza txiki batzutan ere bai, baiño badaude gauz batzuk kontatu littezkeenak, baiño ez dittut esan nahi, politikari buruz ta nola sartuta ibili giñan eta... gauz txiki batzuk iten giñuzen, beti bildurrak, beti aidian... 
Aberri Egunetan ba beti sortzen zan istillua. Guk beti Aberri Eguna... koadrilla guztia juten giñan Arantzazua egun batzuk pasatzea. Eta han ikurriña batzuk jarri eta ba, ordun garaiko lan txikiak. Eta gero Aberri Egunean, beti izaten zan /izatentzan/ herri batean o hiri batean, eta handik juten giñan nola-ala. Oñatira jeitsi, trena hartu eta Gasteiza o Iruñara edo Donostira... gertatzen... Bergarara. Gertatzen... Aberri Euna ikaragarri ta haundi haiek sortzen zianian, han ibiltzen giñan Polizia gora eta [...] gora, korrika batea eta korrika bestea. 
- Grisak? 
- Grisak, bueno, ikaragarri, ikaragarri. Eta bueno, holako gauza eta ixtorik asko sortzen dia garai... sortzen zian garai hartan. Oaiñ ya paketsuago gaude, eta oain ya zartu, zahartzen ai gea eta... bueno ba, hor. 
Anaia soldadu eraman zuten
Aristi Kalonje, Jose Mari
- Ta zure familian norbait jun zan ihesi edo bestela frentera? 
- Frentera bai, frentera anai zaharrena. Anai zaharrena hemezortzi urtekin jun zan frentera, bizarrik gabe iya, biziyoik gabe, eta etorri zan handik sei urtera, bueno... Sei urte, pentsa zazu sei urte etxetik kanpo, ahal zuenian bialtzen zuenian etxera ba gustora, baiño sei urte etxetik kanpo. Etorri zan, bueno, ba erretzen zuan, edan... 
- Ez ezagutzeko moduan orduan. 
- Bai, oso aldatuta, oso aldatuta. Hori bakarrik jun zan e? 
- Ta nun ibili zan hori? 
- Bueno, ni goatzen naiz, ya bea hil zan oain dala sei urte o hil zan, baiño nola da herri bat...? Bueno, la "campaña del ebro" egin zuan. Gero sartu ziran "en Seo de Urgell", "Seo de" Urgeletikan Bartzelona're jun zan. "La campaña del Ebro y la campaña de Cataluña" egin zituan. Eta gero ez dakit nun ibilli zan. Egiya esan, ya ez naiz goatzen. 
- Ze in zioten, deitu juteko, ala bere borondatez? 
- Hartu, etxea etorri, hartu ta eraman. 
- Eta eraman? Hola izaten zan, ez? 
- Bai, hola izan zan: hemezortzi urte kunplitu zitunian, etorri ziran eta eraman zuten. 
Hautsekin egindako tortilla
Tolaretxipi Lizarralde, Miren Josune
- Eta etxian gehien ze jaten zan, babarrunak? 
- Bai, babarruna. 
- Hori etxe denetan izango zan ez? Ze... ez zegon... 
- Berdura're bai: azak eta babarruna eta lentejak. Baiño makarroiyak eta ez zan jaten asko. Arroza. 
- Arroza bai? Eta arrautza eta.. 
- Arrautzak, arrautza prejituak. Tortilla! "Tortilla vegetal" ere jan genun gerra denboran e? O gose denboran. 
- Ta nola zan hori? 
- "Tortilla vegetal", hautsa batzukin itten zun. 
- A bai? Arrautza gabe? 
- Bai. 
- Ta hola saltzen zuten? Hautsak... 
- Ba bai, salduko zuen hola, bai. 
- Eta asmatzen zenituzten gauzak oliyuan partez beste zerbait bota eta janariya falta zana...? 
- Ba esaten dizut gerra zabal zala ez dakit zen sebo antzekoa o nik hola ideia bat badaukat granja batek ez zidala batere gaiñera onik egiten eta ez zala oliyua. 
- Hori banatzen zuten razionamenduan? 
Donostiatik ihesi
Olabiaga Etxabe, Maritxu
-Eta orduan, e... denbora luzez.... luzian izan zan hori, ala? 
- Bueno, ez zan /etzan/ izan hain luzia, baiñon baiñon bai, pasatu dunantzat. Gu jun giñan, e aber, jun giñan... ama, txakurra eta ni. Ta izeba Manuela. Izeba Manuela Zumaiyan utzi genun, beste izebakin, eta gu jun giñan Mutrikura. 
Eta gero jun zian nere ahizpak, jun zian Mutrikura. Eta eondu giñan Mutrikun. Eta bueno, ba han zaurituak jeisten menditikan. Uaj. Batek, nola dia? "No me dejeis, nome dejeis". Oi, da izugarriya hori, hori... Gerrak iten ditunak /iteitunak/ ez dakit zer in behar luke... Zergaitikan ikusikan hua... Eta gero guk gendukan ikurrin bat, kojin batian, eta gendukan han, gordeta o ez dakit, Ana Marik eamango zun... etxian eskuz indakua, eta geo amak esan zun /esantzun/: "Ba hori puskatu in behar da. Hori puskatu in behar da, zeatikan gu, beste batzukin jun behar deu ta arrixkuan jarriko gea denok". Ta jun giñan han mendi batea, ta eskerrak han ez zeudela /etzeudela/. Beste aldetikan sartu zian ta /da/. Mendi bat horrela eta horrela sartu zian zeak; bost rekete sartu zian, danak makur-akur iña eta guk etxia han geneukan, eta leihotik beida, eta: "¡Arriba España! ", altxa zan bat. Ta geo ezautu det nik hori. Beai ez niyon esan nola aitu genun etxetikan ta ikusi gendun. Baiñon bai. Ta gu jun giñan mendira, eta goaiziakin, ta /da/ ebaki eta dana pusketetan zabaldu gendun denetikan mendiyan hori. Eta gero sartu zian soldau pilla, eta orduan jun giñan salbokonduktoa ateatzea, zergatikan ezin zan /ezintzan/ pauso bat eman salbokonduktoik gabe. Juteakuan ez, juteakuan jun giñan tasis batian eta ez ziguten kobratu ta ezer´e. Jarri ziguten bulebarrekuak jarri ziguten. Eta etortzeako bai. Jun zian bi tasis Vitoritikan, Ondarroa harrapatu zutela, ta ez, Mutriku hartu zuten. Eta hoiyek ez zeukaten /etzeukaten/ nun sartuikan, zeatikan etorri zian hiru barku gerrakuak, eta jarri zian, e... aber, bi kanpuan eta bat sartzen zan gehiyo, Deba aldea, e. Eta han [...] barkua buelta-uelta ematen, kaiñonazuak botatzen. 
Mutrikutik gu ikusten hoi dana. Eta esaten zuten /esatentzuten/: "Beira, ze etxe ederra hau! ". Etxe ederra? Pareta bai lori-oriya, zekin iña ez dakit baiño teillatua.... goikua? Teillatuak ikusten zian. Aber, botatzen diute goitikan ta danak haizea hartzea goaz!. 
Gerra Donostian
Olabiaga Etxabe, Maritxu
-Alaba: Donostin zeundetenian ere Santamarira juten ziñaten. 
- Manta Marira. Txakurra lenbizi, gaiñea, sartzen zan. Bai. Ta gero, kapillan. Geo Calle Campanarioko kapilla hortan sartu giñan, koltxoiakin ta dana, e, han. Eta zea, bakizu, calle Campanarios zea dauka, aldapa, eta han jarrita koltxoiak eondu giñan... hor lenbiziko bizitzan zeon sukaldia, zeon jangela, zeon... gauza asko, eta han eiten genun jana eta han, han geunden denea. 
- Alaba: Etxetik kanpo. 
- Bai, zeatikan esan ziguten, esan ziguten hustutzeko etxe hoiyek danak, zeatikan hartu nahi zuten gaztelutik zea, apaiz paseotikan nahi zuten hartu militarrak. Hor zeuden, militarrian zeuden, eta Casinuan zeuden militarrak sartuta. 
Eta hortako. Baiñon nik ikusi nun bat zijoala, e, paperezko... nola, "papelera" deitzen yoten xestu hoik. Hor zean batzukin e... tiro, bueno, zea batzukin. 
- Balak? 
- Zea batzukin. Ze in behar zuten gaztelutikan horrea? Ez zian iristen! Zian bi kaiñoiekin ta holako.... ez zeon /etzeon/ armamentuikan, ez zeukaten. Ez zeukaten. 
- Alaba: Barkua zekaten hor kaiñonazoka... 
- Bai, bai. Bai, ez zan /etzan/ ikusten barkua, baizikan sua iten zunian, eta batek botatzen zun... ematen zun katia pasatzen zala, ru-u-u soiñua, eta bestia, berriz, birian zijoazen lertzen eta metraillak eroitzen zian erozein tokitan. 
Pusketa bat sama izugarria ta kiakin ta... 
- Hori Cervera barkua ala...? 
- Cervera ta bestia... eta bestia España zegon. 
Mutrikutik Donostiara
Olabiaga Etxabe, Maritxu
-Eta Mutrikutik bueltatu ziñaten Donostiara... 
- Bai, eta etorri giñan gabian. Bueno, "es que" bialdu zituzten Vitoritik bi tasis, zea, Ondarru hartu zutela, ta ez zuten /etzuten/ hartu; zan Mutriku. Eta geatu zan tasista hoi, bat zan nagusiya ta bestia enpliatua, bi tasista hoiyek Mutrikun ez zeon /etzeon/ nun sartuikan, eta Deban... Deba dana puskatua zeon hiru barko hoiyekin, gerrakuak jun zianak, dana puskatua. Deba zeon... zulua toki guzitan! Eta orduan ba nere amak esan zion, aber beaiyek ezin zuten geatu Mutrikun. Guk atera nahi gendun. E, zea in gendun, ze hori, ematen zuten txartel hori pasatzeko. 
- Salbokonduktua? 
- Bai, salbokonduktua. Eta orduan jun giñan Debara. Deban zeuden militar zea, ya haundigok sartu zianak baiño Mutrikun. Eta haiyengana jun ta /da/ haiyek eman ziyoten pasia jun... etortzeko Donostira. Eta gu han sartuta. Ta orduan etorri zan beste bat, e, gurekin etorri zan, aita-emiak etorri zian. [Morellakuak?]. Nola daukate taberna Juanjok eta? Moillan? Ba hor leno zeon, saltzen zituztela itsasoako, barkutako herramientak; e, zea, calle Mayorren zeon bezela. Eta hango nagusiya eta semia etorri zian, "o sea que"... etorri giñan, txakurra´re ekarri genun tasisian. 
Mariatu in zitzaigun, ta gonbitoka txakurra gero. Bai. Ba sartu giñan Donostin, argi danak... Alde zarra dana illunpetan. Dana illunpetan eta gu sartu giñan ta /da/, jo, ez gendun ikusi behin´e horrela! Eta gue etxea jun giñan, atea, eta itxiya. Lenbiziko aldiz ikusten nula atia nolakua zan, behin´e ez zan /etzan/ ixten. "Eta oain ze iten deu? Eta aber kanpoko norbait daon etxian... ". Zeatikan balkoi danak piper potuakin zeuden jarriyak, eta etxe [...] osua ez zan. 
Orduan, e, Petrai bururatu zitzaiyon gauza bat. "Beira, ni iyoko naiz. Ta tinbrea joko (d) et, eta norbait ateratzen bada ba galdetuko (d) et edozergatikan... ". Aber. Iyo zan, eta jetsi zan esanez: "Ez dago iñor". Ta orduan iyo giñan etxea, eta beaiyek laga zituzten e... izparrigi zeak, orduan saltzen zituztenak. Maindiriak eta gauzak beste alde batian eta horrela, beaiyek utzi zuten bezela zegola. 
Salaketa, beraien kontra
Olabiaga Etxabe, Maritxu
-Eta hurrengo goizian nekazarikuak bizi zian aurrian, bigarren bizitzan, eta haiyek: "Uiii, ez atea kalea! Ez atea kalea, zeatikan denuntziatuak zaudete, ama eta alaba guztik". Eta bueno, "eta ze in behar deu etxian sartuta? ". 
Txakurra geneukan, gaiñea. Eta bueno, ba lehenbiziko orduan gaztelua, gaztelutikan etxea. Horrela eondu giñan eta esan zigun Gerbaxik: "Lasai, e, lasai". Markexeneko señorita... egunero mezeta, bea´re bai juten zan, eta behin esan omen ziyon. Lista bat eman, eta: "A ver, mira a ver si esta esto completo o falta alguna! ". Denuntziatzeko. 
Barriyo dana omen zeon, barriyo dana. Eta bestiak: "Esto, faltar? ". Ri-au, bere aurrian. Eta esan omen ziyon: "Y a eso va usted a misa todos los dias, a eso? Despues pa denunciar a toda esta gente? ". Horrek, horrek in omen zion. 
Eta nik egunero mandatuak harei iten niyon! 
- A bai, e? 
- Zergaitikan neskatxak zeuzkan eta esan ziyon nere amai: "Pantxa, a ver si mandas tu hija, porque los que, los caseros y asi... que vengan, que vengan las señoras! ". E, eta nik iten nioten egunero mandatuak, egunero. Medikua Mozos´e bai, han zan etxe barrunpe hortan eta egoten zian: "Anoche, cuando han dicho que habia ofensiva, he puesto el san (santo ez dakit zer) mirando aquello, y han abanzau". Ta... nei danak aitzen nitun, zeatikan han jotzen zutenean sirenak han baneon, eskailleta. Ez, ez geneukan noa sartu. Beste etxian bai, juten giñan Santa Maira, eta korun azpiyan eoten giñan han. Baiñon izandu zan izugarriya, jendia holako jendia, holako jendia. 
- Eta zure aitak eta anaiak-ta ze... 
- Nere aita hil zan ordurako. 
- Hilda zeon? 
- Eta esaten ziguten: "Y menos mal que ha muerto. Lo demas el primero hubiera sido que lo hubieramos matau". Eta nere aita ez zan sartzen behin´e ezer´e. 
- Alaba: Oso gazteak, oso gazteak ziñatela hil zan aita... 
- Bai, bai. 
Inbidiak eragindako salaketak
Olabiaga Etxabe, Maritxu
-Alaba: Salaketak zian... 
- Bai, bai, bai. 
- Alaba:... inbidia kontuak. 
- Eta zan inbidiyagatikan, e! Hombre, nere senarrai eman bihar ziyoten "Montaña numero 11"; omen zian kaiñoi txikiyakin juten zianak, azkenak juten ziala frentea, eta hemen dao trintxera, eta trintxeren gaiñian jartzen ziala, kaiñoi txikiyak. Eta beaiyek iñungo defensaik gabe. Danak hiltzen ziala. Horrea denunziatu zunak nere senarrai zor zion, zeatikan radioak eta konpontzen zitun nere senarrak, eta beste... militarren semia zan; plaza Gipuzkuan denda txiki bat jarri zun, beak ez zekin /etzekin/ ezer´e eta konpontzeko ta gauzak. Nere senarrak konpondu, ta beak ez ziyon patzen. Eta bera, bea zorretan ta denuntziya. "Montaña numero 11" emateko. "Es que, es que" holako gauzak ikusi dia asko, asko gaiñea. Asko. 
Goserik ez zuten pasatu
Olabiaga Etxabe, Maritxu
-Zuek goserik-ta pasa zenuten gerra ondoren? 
- Ez. Ez, ez. 
- Baiña egongo zan miseriya... inguruetan. 
- Bai, eongo zan; nik ez det ikusi, e. Neri "por ejemplo" guk... bueno, ez dizut esango, zeatik pentsatuko zute harrokeiya... Ez. Dirua zeukan nere amak, eta orduan ematen zuten ez naiz goatzen zian bostehun pezta "caja de ahorros" batetik eta bostehun bestetik o zian dana iten zutela bostehun, hori... bostehun badakit; zer zan ez dakit, baiñon nere amak zeukan dirua, eta guk goseik ez deu pasa, ezta pentsatu ere. Baiño nere lengusua eta, ez dakit, zea... Petra, behiyan bizi zana... senarra falanjista zan, eta iten zuten itxura ba geizki zebiltzatela ta ez: zeukaten alkilatua guardia zibillei. Hotelian´de guardia zibillak zeuden. Hotel Continentalian zegon nere lengusua lanian. "O sea que"... baiño beaiyek itxura iten zuten gosiak zeudela, eta orduan nere amak esan zion: "Ba beida, udaletxiak ematen (d) u jana, eta jun zaite, donostiarra zea zu´re". Eta eo udaletxiak ematen zioten jana egunero, e. Xesto bate... juten zian, eiteko, ez eiña jana, eiteko. Esnia ta... Eta gero dirua ere bai ogiya ta gauzak erosteko; "o sea que" juten zanai bai. 
- Razionamendutik aparte, hori? 
- Ez, orduan ez zegon /etzegon/ hasieran razionamentuikan. Gero izandu zan razionamendua. 
- Alaba: Baiño urtetan. 
- Bai, bai, gero. Eta jo, ematen zituzten lenteja batzuk eta garbantzu batzuk eta... bua, zomorro gehiyokin ez dakit zer baiño. 
Nola jakin zuten osabarena
Anabitarte Guruzeaga, Pakita
Orduan, oain dala ba, ez dakit ba nik, lau urte o hola telebistan etorri zan ba Hernanin nola izugarrizko omenaldia in zutela eta ba hau ta hau, eta kezka horrekin. Ta klaro, ni gelditu nitzan batekin; ahizpak-ta hil zian, eta bakarrik nere aurrekua... Hil da oain dala bi urte hil da ta. Eta hari esan niyon: "Jontxo, eon naiz tentatuta e ayuntamentoko... 
Hernaniko ayuntamentuan numerua billatu det telefonuan, eta deitzeko, jakiteko haren izena aber daon hor", baiño ez nitzan atrebitzen. Zertako klaro, beren familirik iñor ez zeon ta... azkenian ba ez giñun ein. Baiño ni nere... neon beti kezka horrekin, Hernaniko hor zeozer argitu nahi dula. Eta klaro, nere semia lanian dao Iruñan, eta etortzen zen eta hola, behin esan zian: "Nahi dezu egun batian juteko zerea, Hernanira aber han, eee, kanposantura jungo gea, zertako han emen dao zea; bai, nik ikusi nun telebistan ba plaka haundi bat, danen izenakin". "Ba bueno, ba guazen". Hala jun giñan goiz batian, eta bueno, billatu nun, giñun kanposantua, ta klaro, sarreran, berritua dao, oso ondo jarriya, eta gero plaka bat, dana hordoiltua, bakizu, burniya danian dana hordoitua ta... izenak ba... ba danenak. Eta hola billatu giñun... 
- Eta han zeon. 
- Eta hantxe zeon. Hantxe zeon. Eta hor ikusiko dezu Juan Illarregi, Guruzeaga Illarregi. 
- Bai, Guruzeaga Illarregi. 
- Hori da, hoixe. Eta hori ya argitu nunian ba ematen zitzaidan, ez dakit ba nik e... "cuando menos" badakizu, hor daola. 
- Bai, zer... behintzat zer gertatu zan jakitea, ez? 
- Klaro, hoixe, jakitia. Ezer ez dezu konsegitzen, baiño "cuando menos" bai, ba hori. 
Euskara debekatua
Anabitarte Guruzeaga, Pakita
-Eta gero in zan ba hori... ezin ziñun euskeraz hitz ein. "Hable usted cristiano" esaten zizuten telefonotik hitz eiten baziñun euskeraz.... Eta holaxe, holaxe. Giñan fitxatu xamarrak, baiño klaro... 
- Eta zu... urte haietan ze iten zenun? Plazara jun? 
- Ez, ez, ez. Ni ya... plazakok ya, kontu [...] ya ba, re bai gaiñea izan zituzten e, hemendikan milizianoak, zea, ezkerraldeakuak zianak hemendikuak ba Bilbora jun zian /juntzian/. Eta ordun nere ahizpan e... ni gaztena, konpaziyo batea esango izut [...]. Ne aurrekua ez; harek bai, nobiyua zeukan hara juna, eta gero zerian, harrapatu zituzten ya prisionero, ba "batallon de trabajadores" o hortan nazionalakin ba ibili zian asko. Eta geo beste aurreko hua kosta zan lokalizatzia. Azkenian ba eman zuten... ba nolabaite lokalizatu zuten. Eta besti honena: ba gelditu zan soldadu hemen, zertako zeukan aita alarguna, eta klaro, zeon aita, nere koiñadu hori, bere aita e... lau semekin, baiño emakumeik iñor ez etxian, eta ordun hau, zarrena, jardinero bezela ibiltzen zan beste talde batekin, eta aitai launtzea. Eta gero ba bueno, ba orduan ba ya hauek ezkondu zian, eta gelditu zian han, eta hori. 
Pixkana-ixkana-ixkana holaxe jun zan denbora; gero soldadu´re eaman zuten, Estellara eta... bukatu zan arte eta diktadura dexente hor. Zan soldadu... zarrenetakuak. Nere gizona izan zan "del biberon", gaztienetakuak, eta hoi zarrenetakuak. Eta gero ba ya tira. Ba, ba, ba... ya nunbait... azaldu ya zan ta... diktadura hainbeste denboran, eta hori. Beti hola fitxatu xamarrakin, baiño... 
Elizan lotan
Iraola Idiakez, Karmen
- Eta gero Donostiya hartu zuten. 
- Gero, gero este bueltatu giñan etxera eta berriz Santa Marira jun giñen'de bai, momentu batian Santa Marira, zergatik, este, bonba bota zuten moillan, bonba bat abioiyak bota zun moillan. 
- A bai e? 
- Bai, bai, bai, eta gasolinera bat zegon. Zu goatzen zea? Ordun gasolinerak izaten zian zera batzuek bezela, armariyo batzuek bezela, hola aparatua zekaten barruan eta gorriz pintatuak. Eta abioi hoiek ikusi zuten gorriz pintatua eta bonba bota zuten. Eta ez zun ikutu baiñan aurreko eskaillera bai, ureta erori zan bonba. Eta ordun Santa Marira jun giñan. Eta handik bi gau o hola'de bai, nik Santa Mariko elizan lo in det, bankuetan. 
- Bankuetan? 
- Hombre. Eta ordun ba... 
- Ta gasolinera nun zeon ba, ze tokitan? 
- Ba beira, ni jaiyo nintzan aldamenian. Arkupian, ba, lehenbiziko [...] da hamar, ni jaiyo nintzana. Eta, este, aldameneko zerian, hola, este, hola, "o sea", hamar eta hamaikan tartian. 
Gerra etorri zenean
Arrillaga Mendiluze, Joxepa
-Gerra garaiyan... zuk gogoratzen dezu gerra nola etorri zan? 
- Hoixe, goatuko ez naiz ba! Goatuko ez naiz ba nola etorri zan gerra. 
- Ta nola, nola etorri zan? 
- Gerra ba al dakizu nola etorri zan? Netzako, apaizak eta emakumiak deu kulpa, gerra etortzeko. Konpesionaiyotik etorri zan gerra hemen. 
- Bai, pekatuak esan ta gero... 
- Pekatuak bakarrik ez, pekatuik ez zun... beak iten ez zuenik ez zuen galdetzen haik, beak iten zituenak galdetzen zituen ta... tontok, kontatu! Guk ez deu eskolik, baiño ni ez naiz horren tontua, ta tonta´re ez hoik ze iten zuen jakiteko. 
- Orduan hemen, e... Igeldon zer gertatu zan gerra etorri zanian? 
- Gerra etorri zanian, zer gertatuko zan? Jendia franko garbitu! 
- Jende asko hil zuten hemen? 
- Bai. Jendia dezente hil zuen hemen. 
- Eta ezagunak ziran? 
- Bai. Hoixe ezagunak, eta lagunak. 
- Eta nola... zeinek...? Atxilotuta eraman ala...? 
- Bai, bai, atxilotuta eaman ta... ta bota, putzua bota ta fuera! 
- Ta hementxe bertan hil zituzten, Igeldon? 
- Igeldo, "o sea", kartzela bakizu nun zan... 
- Ondarretako kartzelara eraman eta gero... 
- Bai, bai. Eman ta zera bota! 
- Eta zuek beldurrik euki zenuten? Ez dakit, hemen bonbardeorik edo... 
- Hoi ezautu deu, bai. Hoi guk... Hemen egondu zan han... zea, barkua. 
- Cervera barku hori? 
- Bai, bai, hementxe, hementxe atze hortantxe. Eta beti tiratzen zitun harea. 
- Eta zuek erdiyan. 
- Gu erdin. Han bihan, guk ibiltzen genun terrenun botata... bota zun han. Kriston zulua in zun, gaiñea, bonbak. 
- Eta zuek ezkutatu-a nun iten ziñaten? 
- Gu ezkutatu iñun ez... 
- Iñun ez? 
- Ez. 
- Etxian ez dakit koltxoirik... batzuk koltxoiak jartzen zituzten leihuetan. 
- Guk ezerrez ez genun jartzen. 
- Ezer ez? 
- Ez deu jarri guk sekula. 
- Batzuk harkaitzen... 
- Azpin-a lo iteko... Hor harkaitzak bazian eta hor jende askok iten zun, uste det, lo. Baiño guk ez... 
- Lo? 
- Bai. 
- Zuek ez, zuek etxian egon ziñeten? 
- Gu beti etxian. 
- Zuk zenbat... orduan zenbat urte? Ez, oso gaztia ziñan... 
- Ez. Sasoi earra ordun nik. Sasoi earra ordun nekan nik. 
- Bai? 
- Gerra denboan. 
Gerra osteko gosea
Arrillaga Mendiluze, Joxepa
-Eta asko aldatu zan bizimodua... gerra etorri aurretik eta ondoren? 
- Bai. 
- Ze aldaketa...? 
- Gosia. 
- Gosia? 
- Gosia. Holaxe ogi ttiki bat. Gui hoi eman o bat´e ez eman... berdin zan. 
- Txarra. Ogi txarra, ez? 
- Txarra? Ez zan ogiya txarra. Ez... 
- Gutxi. 
- Gutxi. Txarra hua zan. Guk in izandu deu behiyak bildu, artua zelaitik ekarri, mailubakin jo ta esniakin egosi. Hoi, hoi ona da... haekin nekez gosetzen zea... gosetu. Hoi makiña bat bider, artua genun bitarte. Baiña hua´re entregatu in biha izaten genun ta /da/. Ze iten zenun? 
- Entregatu in behar izaten zan? 
- Bai. Artua ta babarruna, dana, patata ta dana. Dana. Ta beak, beak erraziyua eman. 
- Garai zailla, ezta? Gogorra... 
- Buuuf. Nik makiña bat bider... ez dakit aitu izandu dezun zuk... txerrintzat antalaporruk. Harek... haik patatak ditue... hain patatak erre sutan, kendu azala ta jan ta ibilli gea gu... 
- Bai, e? 
- Bai, ibilli beharko! 
- Gosia kentzeko... 
- Bai, hoixe. Bai. 
- Eta talua-ta iten zenuten? 
- Bai, e, genunian bai. 
- Eta errotak itxita ere egon zian... 
- Bai ba. 
- Prezintatuta. 
- Bai. Ez zakan... ez genekan eamateik hua´re, klaro. Beak bihar izaten zuen eta. 
- Orduan ezin zan artua... 
- Ez, esan dizut pa, mailuakin jota esniakin egosita eaten genun azkeneako guk. 
- Eta zuek ogirik in dezue sekula etxian? 
- Ez. 
- Ez? Hemen ez zeon garirik? Inguru honetan? 
- Ez, ez, hemen ez. Hemen sekula ez da izandu garirik. 
Gerrako kontuak, fusilamenduak eta atxiloketak
Otaegi Urrutia, Maria Jesus
-Ni entzunez, entzunez... guri ez zaigu /etzaigu/ tokatu familian. Gure ama zanak esaten zun: "Geizki pasa, baiño suertia izan degu". Bakarrik nere lengusu bat hil zala, baiño frentian ya, gerran, beste gauza da, baiño fusilatuta hola ez. Baiño inguruan ezaunak bai. 
- Jende asko jun zan... 
- Beira, gau hartan nola kontatu deun hemendik jendia iheska zijoala eta kale hau zan: koltxoia sorbalda gaiñian, maleta zaharrak ahal zuten /altzuten/ bezela, haurrez beteta ta korrika danak. Ni: "Ama, goazen, goazen". Noa ez nekien, baiño "ama, goazen, goazen". "Bai, oaintxen jungo gea, oaintxen jungo gea". Eta gero eliza erre in behar zutela, "porque claro" hemen ba PNVkoak eta baziren ta jende.... Baiño beste batzuk ere baziren, hola pentsatzen ez zutenak, eta esan zuten /esantzuten/ alde itekuan erre ingo zutela eliza. Ordun, PNVko... hemen bizi zan, sagardotegi bat zun, Juanito, eta gizon haundi bat, pasa... bea eta beste batzuk pasa zuten gau guztiya eliza gordetzen, e. Salbatzeagatik, ez? Bestiak... 
- Ez erretzeko. 
- Hori da. Eta handik egun batzutara reketeak sartu, eraman zuten, atxilotu zuten, eraman zuten espetxea, ordun zeon Ondarretan kartzela, eta bere alaba, ni bezela deitzen zan gaiñea, bere alaba juten zitzaiyon egunero bazkaria eramatea. Egun batian iritsi, eta esan zion /esantzion/: "Ez, ez dao /eztao/ hemen". "Oi, ez dao /eztao/? ". "Ez, eraman dute, eraman due Errioxa aldea mahatsa biltzea". Nola esaten zan erderaz? "Vendimiar. Le han llevau a vendimiar". Eta beste batzuei gauza berdiña, ta beste batzuei, eta beraiyei... eta esaten zutenian "a vendimiar", kitto, garbiak. Garbitu zituzten ordurako. Ta holako asko. Hemen zeon beste emakume bat... bere senarra ere gizon [...] zan, nik uste det, hor bizi zan. Eta zitun hiru seme-laba eta bat, gaiñera, zan ez oso... betiko haurra, ez dakit ze, txikia geratu zan, ez zan /etzan/ oso-so... osatua ez zeon /etzeon/. Eta egun batian, e... dendan beste batek zirikatu in zun, ez dakit intentzioakin edo ez ta... A, ez, bai: harek ba jakiteagatik. Oi, beltzez ikusita: "Ai, Maria, ya le veo, que le pasa, quien se le ha muerto? ". Eta bestiak kontatu. Eta esaten dio: "Pues que le han matau a mi marido, estos sinvergüenzas, que son tanto como los otros", o holako zerbait. Eta beste hirugarren batek entzun, ta denuntzia jarri zion emakume horri. Denuntzia jarri zion. Ta eraman egin zuten, eta hiru haurrak geratu zian hor. Ez dakit zenbat denbora euki zuten, baiño... holako gauzak... 
- Holako gauzak asko, ezta? 
- Asko. Naparran ere bai, e. Naparran ere bai. Eta hemen bizitu zan beste bat ere, laugarrenian bizi zan, ordun:
Artola. Hura ere garbitu in zuten. Igesi zijoan Bilbotik Burdeosea, eta bidian Francon itsasontzi haundi bat, "el Cervera, que nos tenia asustaus", sirena jotzen zuten, zerbait ta pan-an, eta gu bodegara danak. Etxeko guztiak, e. 
Hemengo biztanle guztiak bodegara. Uiii. Gu haurrak giñan ta oso ongi pasatzen genun. Gordeketara jostatzen giñan, iriñan zaku tartian ta hola. Baiño bai, bai. Eta harrapatu zuten beste txalupa, o beste itsasontzia, eta garbitu zituzten hor, Hernaniko kanposantuan. Bai, bai, hemen garbitasuna in zuten izugarria. 
Gerrako haurrak
Otaegi Urrutia, Maria Jesus
-Eta lehen esan dezu amari esan zeniyola: "Goazen, ama, goazen". Ta /da/ nora, nora jun ziñaten? 
- Ez giñan jun. 
- Ez ziñaten jun. 
- Nere aita jun zan /juntzan/ aurretik Bilbaoraiño. Eta etorri zan egun batian. Ni hortaz goatzen naiz, etorri zan eta esan zun /esantzun/. Amai esan zion /esantzion/: "Maria, arkitu det etxe bat haurrentzat. Villa bat da, eta han egongo die oso ongi". "Nola? ", esan zion /esantzion/ amak. "Haurrak, eta gu hemen? Ezta pentsatu´re, zerbait gertatzen bazaigu, lauak eon... lauai gertatuko zaigu, baiño banatu... ". Eta nere ahizpai esaten nion askotan. 
Hemen geratu giñan, ez zitzaigun ezer gerta... Ahizpai esaten nion: "Ia-a Rusian bukatuko genun". "Porque" hango haurrak jun ziren batzuk Inglaterrara, bestiak Belgikara... baiño hara jun zirenak ez ziren /etziren/ bueltatu gehiyo. 
Guk ezautu genun senar-mazte bat, lau seme-laba zituzten, bialdu zituzten Errusira, hil ziren eta ez zituzten gehiyo ikusi. Lau, e. Errex esaten da. Lau. Ta holako asko. 
- Ta zuek bi senide ziñeten? Bi ahizpa? 
- Bi ahizpa giñan, baiño gero, nik hamabi urte nitula jaiyo zan beste... mutil, mutil bat. 
- Orduan hiru... 
- Hiru giñan. 
Kupoak, errazionamendua
Otaegi Urrutia, Maria Jesus
-Gerra ostian, hemen, klaro, ogirik nola ez zeon... eta zuek nola moldatzen ziñeten negoziyuan? 
- Ba kupuak baziren. 
- Kupuak. 
- Bai, klaro. Bai, bai, bai. Egunero bazeon, baiño ze iriña. Gariyanzkoak ez ziren, harri koxkorrak bezain gogorra. 
- Eta zuek iten zenuten iriña, iriñ horrekin ogiya? 
- Bai, bai. 
- Eta ezin ona atera, ez? 
- Ta batzuek holako puxka eguna pasatzeko. "Porque" ordun kartillak zeuden, razionamientokoa. Bai. 
- Eta hona etortzen ziren kartillakin ogiya erostera? 
- Bai. Eta bakoitzai eman behar zizaion... kategoriak zeuden gaiñea. Langilliak zuten pixkat puxka haundiagoa. 
Baiña holakoa egongo zen, e, lanian aitzeko, eta beste batzuk hola. 
- Bollo txiki-xiki... 
- Bai, bai, bai. Jendiak geizki pasa du. Gose, gerra bukatu ta gero izan zan okerrago, e. Gosete urtia izan zen 39an. 
Uste det, ez... 39an... 
- Bai, berrogei ta... 
- Ez, hogeita hemezortzi... 1942an, uste det. 39an bukatu zan gerra. Bai, bueno, hau liburutan eongo da, eta askoz hobeto jakingo (de) zue! 
Francoren garaiko filmak eta debekuak
Otaegi Urrutia, Maria Jesus
-Esan dezu zinera, zinera asko juten ziñetela. 
- Igandero. 
- Ta ze pelikula zeuden orduan, edo ze gustatzen zitzaizuen zuei? 
- A, oso pelikula onak baziren, e. Oi, baziren, bai, bai, baziren. Gerran garaiyan "pues" bueno, lenbizi francotar guztia: "¡A mi la legion! ", "Jarca"... holako pelikulak. Eta gero amerikanak ere bai. Bere gerra haundi hori... "La señora Mimiver", nola juten ziren gazteak eta etortzen ziren besoik gabe ta... oi, tristia benetan. Baiño... "Los mejores años de nuestra vida", ordun artista... neri asko gustatzen zizaidan "este" Katherine Hepburn. Katherine Hepburn eta bere maitalea, nola zan? "Es que" izena jun... izenak ahaztutzen zaizkit. Bueno, bai, pelikula onak baziren. Txarrak ere bai, baiño bueno. 
- Eta zine aretuak asko egon ziran, ez? 
- Bai, bai, baziren ordun asko, e. Asko ziren. Victoria Eugenia, Principal, e... Miramar, Trueba... Trueba orain ere badago... Baziren, baziren asko. 
- Eta antzerkira juten ziñaten? 
- Antzerkira bai, etortzen zanian juten giñan. Bai, bai, [...] antzerkia etortzen zan udaran, konpañia onak etortzen ziren, bai. 
- Nundik etortzen ziran, Madrilletik? 
- Madrilletik, bai. Bere "turne" eginez. 
- Ta erderaz, ez? 
- Dana, dana! Ez genun hitz bat entzuten. Bueno, nere lagun miñena ere... euskeraz ez zekien, e. 
- Ez? 
- Nere... ez. Hauek beste kuadrillakin ibili aurretik... ez zekien /etzekien/. Eta gero, gero Batxillerra bukatu genunian, gero jakin genun... guren artian dana... Eta gero: "Oi, zu... (Edurne, oi, Mari Nieves ordun) Mari Nieves, zu euskalduna zea! ". Ta "bai. Ta zu ere bai". "Oi, ni ere bai! ". Ta ordun, zazpi urte alkarrekin pasa ta ordun konturatu giñan euskaldunak zirala. Ez gendun hitz bat esaten. 
- Eta hemen girua orduan, auzuan, kalian-ta dana erderaz. 
- Erderaz dana-ana. 
- Eta aurretik... 
- Bira. Eta ikurriña? Bueno, jendia, jendia espetxea, eta norbait ere hil, bat baiño gehiyo ere bai. Egun batian, bueno gure haurrak ya... ez dakit ze urtian izan zan, e... "Xabier, Xabier, Lurdes, beira, jeiki danak! ". Ni hemen etxian: "Jeiki, jeiki zatezte! Tozte, tozte korrika! ". Ta San Inazioko torrian ikurrin bat. Zuk bakizu ze izan zan hori? 
Emozionantia baiño benetan. Eta belaxe, hau dana libre, parkia zan, e, ordun. Txukuna ta ongi. Eta bat [...] , eta hasi zan jendia biltzen, hasi zan jendia biltzen, eta hoi. Haiyetako bat nere... zan mutil gazte bat, eta detektibe ta fotografoak-do argazkia ateratzen, ta bere arpegiakin geratu ziren. Atxilotu zuten. 
- A, bai? 
- Honea etortzeagatik hori ikustea. 
- Hori ikustera? Ikusteagatik bakarrik? 
- Ikusteagatik bakarrik. Eta ni goatzen naiz behin ere Buen Pastorren gertatu zan, nola oso zaila izan zitzaiyen, baiño nola lortu zuten ta bakizu, Buen Pastorren puntan e... ikurriña ikustia, ze izango zan hura! 
- Bai. 
- "Pues" pentsa, oain iruditzen zaigu ezer ez, ezta? Baiño... bai, urte gogorrak izan ziren /izantziren/. 
Buelta Getariatik Donostiara, trenez
Puerta Galdos, Jabier
- Bueltan... 
- Getaitik etorri giñanian... Etortzeko zea batzuek zian, txapel gorri bat, zea bat, insigniya bat bezela, txapel gorriya ta borla horiyakin. Ta hura jarri bihar genun solapan honea etortzeko trenian - Trenian? 
- Bai, trenian, Getaitik etorri giñan trenian. Ta Amaran gelditu giñan, ta handik etorri giñan hiru famili, danak "a ver" ze figura izango gendun. Danak bolsak eta ahal genun gauzekin karriatzen. Pasa giñaninan abenidatikan, joe, abenida dana militarrak zian, han kafe ta [...] hartzen beak, zerbeza edaten ta [...] "gizajuak", esango zun harek, "ijituak bezela datoz e? " Amaratikan etxea, traste guztiyak karrioka. 
- Eta zuen etxia ondo zeon? 
- Bai, bai, bai, etxia... 
- Ez zan iñor sartu? 
- Ez, ez. 
- Ez zuten prezintatu ta holakorik? 
- Ez, ez. 
- Beste etxe batzutan hartu zituzten gauzak eta, ez? 
- Bai, hartuko zuten orduan txarkeiyak izango zian, beti izaten da; gerra donian beti izaten da aprobetxatzaliak. 
- Eta gero arrantzan ze ibiltzen ziñan, osabakin? 
- Bai. 
- Ta ze harrapatzen zenuten? 
- Antxua, sardiña, atuna, danetatik. 
- Danetatik? 
- Bai, bai, orduan arraiya'de hala zeon. oain bezela ez dao, oain arraiyen billa jun behar dezu. Orduan arraiya etortzen zan honea, asko zeon ta. 
Aita, Ondarretako kartzelan
Etxeberria Iraola, Inus
- Orduan in zuen ba, han maixua, gimnasiya iten zun maixu bat e? Lehortar bat e? Bere laguna, baiñon arrantzalia ez zan. Ta falangista zan berez. Oain, gizona jatorra e? Gure aitak esateko jatorra zala... Ta guk [...] beai, gure aiten lehengusu batek esan zionian: "oye, Luis, si esta tu amigo el... le han llevau a esto... a Ondarreta", "¿que? ", jun zan bea hara, jun atia iriki ta kanpora. 
- A bai e? 
- Ordu erdi batian kanpoa, berekin. Ta gero ya ez zuten gehiyo molestatu. 
- Horrek bazeukan orduan indarra. 
- Bai, bai, fabrikak, "profesor de gimnasia" zan, Mixerikordiko "profesor de gimnasia". Baiñon nik ezautu det, asko ezautu det gizon hura, baiñon gure aitak esateko gizon ona zala... Orduan ez zian danak txarrak izango. 
- Ez, ez, ordun'e bazegon ona ezta? 
- Bai ba. 
Militarrez inguratuta
Etxeberria Iraola, Inus
- Eta lehen esan didazu Castron egon ziñatenian han Carrero Blanco zebillela. 
- Bai, han ezautu nun nik, teniente zan orduan. Ta urte gutxitan ya almirante. Ta han ezautu giñun, bai. Ta gure aitai ta moillan [...] ta bizkarretikan heldu ta gure aita "kauen dios" aber motibo gehio ez al daon. Noa etorriko da, eta faxista gehiyo zun herrira. Zeatikan handikan Santander aldea... Asturias harrapatu arte Kantabri guztiya ba al dakizu zer-olakuak zian? Ta harrek. Ta jun ta seituan sartu zun perrerara, hango perrera batea. Ta geo atera in zuten ta itsaso ona zan ta herri guztiai jaten ematen zion gure aitak eta. Herri guztiyai e? 
- Horregatik atera zuten? Arraia... 
- Ta geroztikan'e bai, "este hombre, si no esta mas que en la mar y... ". Orduan harrek ez zun izer baliyo. Oliyoik ez zun iteko, ez iteko partitu dana. Ta geo hoyek nik esaten dituten hoiek, ba koño, ba gizon hau ta hola hor ez zuten gehio molestatu. 
- Bai, ikusi zuten arrantzale ona zala ta... 
- Eta borondate onekua! Ta libre laga zuten. Egun bat o bi in zitun perreran, besteik ez. 
Mugaz bestaldeko estraperloa
Durandegi Lazkano, Felix
-Esan dezu bi estraperlo mota ezautu zenitula... 
- A, bai. Bestia zan e, bueno, zeatik zetorrena: fronteratikan honuntza zetorrena. E, pieza... zenbait pieza makinariantzako falta zian piezak eta beste gauza asko hemen etzeudenak [ez zeudenak]. E, eztakit ba, puntillak edo gauza... eztakit, eztakit, e... agian galtzerdik, ordun kristalezko galtzerdi deitzen zizaiyotena, nailonezkuak, eta zenbait gauza ba merkego edo hemen etzeudenak [ez zeudenak]. Ta bueno, hori... zenbait persona ezautu nun nik hortan ibiltzen zana, eta bueno, pues... 
- Nola ekartzen zuten...? 
- Mendiz. Hor, betiko zea, e... mugalari o deitzen ziotenak, zeak, Elizondo ta alderdi hortako jendia hortatik bizi zan. 
E, mendiz, azkenian. Hombre, zenbaitt... aber, e, frontera itxita zeon. Kamioietan ta kotxetan ezintzan [ezin zan] , ezintzenun [ezin zenun] , zeatik etzan [ez zan]... o sea oso... bisadu berezin bat o pasaporte berezin bat bihar zenun, inork guk bezelakok lortu ezin zezakena, frontera pasatzeko. Frontera pasatzen zan, pero batzuk bakarrik, e. Eta itsasontzitan akaso? Itsasontzitik itsasontzia eginda itxasuan? Bestela, dena menditikan. 
Gerra etorri zenean
Bakeriza Larrinaga, Migel
- Eta gero gerra etorri zanian? 
- Gerra etorri zanian, aita ta... aita ta Jose, anaiya, joan zian Lekeitioa, itzul, bestela nazionalek Ondarru hartu zutenian gu amakin geatu giñan han, Ondarrun bertan; ta zubiya bota zutenian, gu... autobusa pasatu zuten gabarran erriyua pasatzeko. Deba, Deba aillatzeko trena hartzeko, honea etortzeko amakin. Denak etorri giñan hona, neskak eta beste anai gaztia ta ni. Ta beste hiru arrebak danak honea etorri giñan. Han ezin zan bizi. Hamen "aunque sea" arraia saltzera joaten zan ama, ta Errenteira ta hola. 
Derioko aireportua eraikitzen, gerra garaian
Larrea Olasagasti, Patxi
-Gaiñea, ordun Jerardo Bujandakin-ta ibilli giñan bolada batian Derioko aireportua egiten. Guk han sartuta gauzak eta zerbait, eta hau ta... eguardiyan bueltatzen giñan etxea, ta han ibilli giñan, ez dakit zenbat denboan. Denboa... ba akaso urtebete baiño gehiyo bai. Bai, zeatik gero, karo, gauzak okerro joan zian, gero ta okerro, ta okerro. 
Orduan, bueno... 
- Eta bonbardeorik eta? Zuk... bonbardeorik-ta izan zenuten? 
- Bonbardeuak-ta... sartzen giñan Deustoko zubi azpiyan, beti raaa, azpiyan. Eta beti zan han emakume bat, neska gazte bat, desmayatu bezela iten zan. Desmayatu iten zan. Aitzen zuenerako dinbi-anba kaiñonazuak eta bonbak eta... sartzen zitzaiyon eta launtzen; e, hango medikuak-ta erne eoten zian, eta bazekiten ze gertatuko zitzaiyon. Bi o hiru aldiz gutxinez gertatu zitzaiyon hori. 
- Bai, zuek leku fijo bat zenuten, ezta? Leku fijoa zenuten, bonbardeoa hasten zanian nora joan, ez? 
- Nola? 
- Nora, ze lekutara joan. 
- Ba bire, karretera zan. Karretera, ta zubiya, karreteratik zubira, eta gu azpitikan. Azpitikan hantxe, hantxe, eta "aguanta marea"! Tira, tira, tira... joan arte. 
- Ta asko... gero oso apurtuta zeon? Etxiak eta... bonbekin-a asko puskatu zuten? 
- Ez, han ez. Han ez zian herittu. Deuston eta ezta inguruan ez zian.... Oain, beste toki batzutan eta bai. Han gertatu zian... Ba orduan hemezortzi urte oandikan bete... ba orduntxe, eta abiatu giñan... Hamazazpi, hamazazpi urtekin, atea in behar genula ta osaba Modesto zeon batailloira, zeatik nik hiru anai batailloietan nitun. Osaba Juanito zaharrenak, eta zaharrena zana hogeita hamar, hogeita hamabi urtekua, eta hua, Gudarostea eo ez dakit ze deitzen zioten, eta osaba Manuel genuen, berriz, jeneral baten txoferra. Hartu zuten geo, italianuek beak. Ta harekin riii, bueltaka ta. Bueno, gauza da gu´re atea giñala, eta ni han geatzen nitzan. Izeba Carmen geatu zan nei bakarrik ez uztiatikan bea´re bai. Gero, ez dakit nola ibiliko zan... Hementxen alkartu giñan Ondarretan, etxian, lengo etxe zarrian. 
Loiola batailoikoekin elkartu zen
Larrea Olasagasti, Patxi
-Esan dezu batailloi batekin elkartu ziñala. Ze batailloi zan? 
- Batallon Loiola. 
- Loiola? 
- Loiola, bai. 
- Nun zeuden? 
- Eta han nik ez nun ezertxo´re iten... 
- Aber, nun zeuden Loiolakuak, Batallon Loiola? 
- Orduan mendiyan, "batallon"... fusileruak esan ditezkenak mendiyan, baiño sukaldia orduan zegon Balmasedan. Ze ta haiyek ere erretiratzen-rretiratzen... ta biltzen Balmasedan. Ta /da/ Balmasedan ere gaixki genbiltzala ta, italianuak eta sartuko ote ziren ta... ba handik alde in Truciosera. Truciosetikan, berriz, Castroa. Castro ta Laredo, hoiyen bitarti... Laredon hantxen zeuden, e, Konportakuak: osaba Modestoren emaztia ta ama ta han zeuden. Eta bueno, guk sukaldia hantxen; ta han geundela sartu zian italianuak. Hua penagarriya. Jende gaztiak fusileruak ba entre... armak, armak uzten, entregatzen, batzuk nearrez ta alde in, eta bua ta... Neonek hainbeste rebista nitun, "Gudari", eta ez harrapatziatikan danak suta botatzen. Bota ta dena erretzen, eta dana, bueno... hartu ginduzten, eta sartu gintuzten... Laredotik Castrora. Castron etxe haundi bat, konbentu haundi batian sartu ginduzten, ez dakit zenbat, zenbat jende! Ehunka. Ni goatzen naiz, gaiñea, nik hamazazpi urte, hemezortzi... Osaba Fructuoso erdi gaixoik zegoala, [...] ere bai, ta ura behar genuna, ura tantoka, tak-ak-ak-ak... eroitzen zitzaigun kanpuan. Nik eozein ordutan, gauez, ontzin batekin joaten nitzan, han jaso ura eta eaman. Eta holaxen ibilli giñan. Orduan gauza txistosua sortu zan: korreo bat. Txiribitas. Txiribitas izena, antiguotarra zan. Eta familiya joaten zan... enteatzen zian han geundela batzuek, eta "oi, yo quisiera ver a este". Eta hua bai: "A ver, quien se llama... ", abots haundik... eta danak erne. Horrek esaten zunai. "A ver quien se llama... Ui, nere familikuak". Ra-a-a, ta holaxen. Hoi zan altaboza. Gauza txistosua. Klaro, orduan ez giñan prekupatzen. Baiñon italianuak etorri ta gero, orduan danak atea ginduzen, sartu zian bestiak, eta gu... Bueno, ni eta Felipe Alkorta, edade berdiñekuak, oaindik hemezortzi urte bete gabe, "menor de edad", eta nei galdetu ziaten: "Y que hacia usted ahi? ". "Pues como no tenia ningun sitio a donde ir, pues fui alli. No sabia ni que hacer". Holako tontokei bat esan niyen. Eta "años? ", ta hamazazpi urte. Eta bueno, libre utzi ginduzten eta etorri giñan, baiñon orduan zan tranbia, Añorgatik-ta etortzen zana ta raa... topoa bezela, eta guk baezpare esan genun: "Bueno-ueno-ueno, hemen ez gea jolasten ibiliko"... Eta Donostiyan jetsi biharrian jetsi giñan han, Añorgan eo. Eta handik tipi-apa oiñez etxea. 
Estraperlo garaia
Arrieta Arrieta, Bixenta
-Eta hor egon zan estraperlo garai bat, oliyua eta falta zana... 
- Bai, estraperlua. Ordun esaten zan diruak baiño gehiyo balio zula konfiantzak, zeatik dendetan, klaro, razionamentuak izaten zian, baiño razionamentua baiño gehiyo zeatzen zutena, hua kontrabanduan saltzen zuten. 
Eta amistadia baldin bazenun, konfiantza baldin bazenun eman iten zizuten, baiña dirua izanatik ez bazenun konfiantzaik ez zizuten ematen. Eta orduan esaten zan konfiantza hobia zala dirua baiño. 
- Eta zuek ogi txuriya-a lortzen zenuten? 
- Bueno, ogi zuriya, jesus, noiz hasi giñan gu ogi txuriya jaten? Buenooo, oso oso nekez. Nik izango nittun hogei urtetik gora, ogiya, hola ogi normala jaten genun asetzeko. Hogei urtetik gora. 
- Aurretik, beltza? 
- Holako redondo batzuk ematen zittuzten! Baiño algarroba haziyak-a izaten zittun tartian. Hori-oriya. Ta gue osaba soltero hoitako batek biñipin gaitz iten ziyola harek, ta lanea´re taluakin juten zan hua. Gaitz iten ziyola ta. 
- Ta hemen artua ta... 
- Iriña. 
- Iriña iteko, errotarik bazeon? 
- Bai, errota, gue terrenoatatik Martutene aldea, muga iten zun errotako terrenuak; gure basarriko zeakin muga iten du /iteu/. Eta hua zan errota. Han presa ere bazan, uren presa, eta... 
- Eta ez zuten itxi? 
- Itxi? 
- Gose garaian prezintatu edo... 
- Zean, gose garayian zean bertan ez dakit, baiño geora behintzat ba ematen ziguten zea, artua eaman ta iriña ematen ziguten. Ta bizkarrez juten giñan, bai. Ni hola neska gaztia askotan jun izandu nintzan. 
- Astorik-ta bazenuten? 
- Ez, nik etxian ez nun behiñ'e astoik ezautu. Bihorra bai, e, bihorra bai, karruakin ibiltzeko. 
Gerra hasi zenean, Manttalingo neska hil zuten
Matxain Etxaniz, Pantxi
-Hor taberna zan oan daon etxi hortan. Taberna zan, ta horko gizona afusilatu in zuen /intzuen/, eta Mendizorrotzen billatu zuen. Hilda, handikan sei o zortzi hillebetea o, horko gizona´re. Nik hoi ezautu nun. 
- Bai, zuk, gerra hasi zanian... neska... neskatilla. 
- Bai, baiño ni goatzen naiz nola hasi zan gerra. Guk hor saastiya giñun, etxea baiño beraxego saastiya giñun. Eta gu amakin ta /da/, umiak. Ama ta izeba ta, zea, jai arratsalde batian, gauen, eta... ikusi giñun kotxe txiki, baiño beltzak, danak beltzak eta pistolakin ta /da/. "Zer dek hau? Zer dek? ", gure gurasuak, "baiño hau zer da? ". Eta ahal gendun bezela pasa giñan gue etxea. Eta geo jakindu gendun gerra hasi zala, ta Añorgako elizan, hurrungo egunian jakindu gendun... Lidaberri ez da /ezta/... Manttalingo neska hil zuela /hiltzuela/. Geldituazi kotxia, ta atzetik, "o sea que"... ez zuela gelditu, ez zian kontuatuko! Eske gerra hola hasi zan! Haik, jendi harrekin bildurrak... baiño zer ze... Ta elizako aurrian hil zuen /hiltzuen/. 
- Ez zalako gelditu? 
- Ez zalako gelditu. Atzetik tirua botata... 
- A, bai? 
- Eta "aizu, zea... Manttalingo neska hil duela! Manttalingo neska". Hurrungo eunian esaten zuen. Gu umiak, baiño goatzen gea. Geo, goatzen naiz´e bai, e... maietzian aurrenian o hola juten giñan danak gure... nik ez dakit ikurriña o zer izango giñun, baiño Oriamendia. Ezautzen dezu /ezautzezu/ Oriamendi? 
- Bai. 
- Hor mendia, eta juten giñan "arrozconleche"-kin. "Arroz con leche" jarri, ta famili guzik juten giñan horrea. Festen bat izango zan. "Uno de mayo" edo ez takit ze ze esaten zuen. 
- Hori, gerra hasi aurretik? 
- Gerra hasi aurretik, bai. Bai. Eta gero goatzen naiz´e nola sartu zian e... honea "los españoles" o esaten ziyuena. 
Gu biri hontan, eta guri hola iten eakutsi ziuten, eta gero haik sartu zian, hemen tropak bazijuazten, ta /da/ eskua hola jartzen, eta guri bestia altxatzen zitzaiun, eta bueno. Haik`e ikusi giñun pasatzen. Nola sartu zian alemanak goatzen naiz. Ta alemanak kotxian sartu zian, eta nere lengusuak, hiru urtekin... hil in zuen. Krixton abaillak eamatzen zituen ta /da/ hiru urteko umia, bai. 
- Kotxiakin harrapatuta? 
- Harrapatuta, bai. Ta birea atea zan umia, birea o... ba ez, espaloiyian zeon. 
- Eta hori hemen, hemen gertatu zan? 
- Hamentxe bertan. 
- Hamentxe bertan? 
- Bai, bai, Txokoederren aurrian. 
- Joe... 
- Danak Txokoeder aurrian hala genden beira, eta ze gertatu zan, ta /da/ umia hilla! 
Gerra hastean, baserrira
Matxain Etxaniz, Pantxi
-Ez, hemendikan gu basarria danok. Gure etxekuak. Gu familikuak eta familikuak ez giñanak´e bai. Eta gure aittak esan zun /esantzun/: "Bueno, hil, hiltzen bagea, danok alkarrekin hilko gea, eta hemen gelditu behar deu". Zeatikan ni nearrez etorri emen nitzan etxea, eskolatik: "Danak hiltzen dituela /hiltzeituela/! Ama, danak hiltzen dituela /hiltzeituela/ ta jun behar deula, jun behar deula hemendik! ". Eta bueno, hala gelditu giñan, ta gaur arte. Gu ez giñan muitu. Aitta eaman zuen gau batian, eta ahal zun /altzun/ bezela esaten ziyon, e aber, bi ume txiki zitula, ta ama hil berriya ta nola eamaten zuen, ta /da/: ba haik obligatu in zuela /intzuela/, ta... bueno, goizaldea ekarri zuen ostea, e. 
Aitta. Gue aitta ezerta sekula sartu, ezertan, ezertan. Ta ekarri zuen. 
Gerrako itsasontziak eta hegazkinak
Elizalde Elizalde, Anjel
-Barkuak astintzen ziun baztar hau, barkotikan. Kañonazuk. 
- "Cervera"? 
- "España" esaten zuten ai zala ta ez takit. Cervera ez al zeon /altzeon/ ba zeakin, gobiernuakin? Baiño ez zun /etzun/, ez zun /etzun/ karaik ematen. Españak... esaten zuten España zeola hor, itsasua hor dago... 
- Bai. 
- Eta joe... 
- Eta honaiño iristen zian kañonazuak? 
- Buuu. Joe, hor fuertia, San Marcos dago hor. Horri sartzen xizkiaten... ta batzuk birian sartzen zian /sartzentzian/. 
Eta baiña bildurgarriya zan barkua, e! Joeee... 
- Ta zuek hemen erdiyan, orduan. 
- Bai ba. Hemen pasatzen zian soiñu earrakin: ttuttuttu... bla! Jode! 
- Eta ze... 
- Guk in genun parapetua hor. 
- Nola? 
- Ignorantiak! Ba aurrian iten genitun metak hor, ilera bat, metak, eta atzeneko meten kontra hua apuntalatu ta lurrakin ta. Sirena jotzen zuten, barkua azaltzen zanian sirena jotzen zun. Ta hara jartzen giñan. Ze inorantziya! 
Ze... ze pildorazuak. Buf. Barkua gogorra zan, hara, bildurgarriyak zan hua! Abioiyak´e bai. Lenbiziko abioiyak... 
"Oi, ze bota dik horrek? ". Eta Pasaiyan eroi zian hiru, hiru bonba. Eta ikusi genitun. Gu ganau jetena iten ai giñan, eta "oi, ze, abioi horrek zerbait bota du! ". Beltx-eltxak eta... banba, banba! Pasaiyan eroi zian, eta gizon bat hil zuten /hiltzuten/. Bai. 
Osaba zinegotzia, nazionalista
Elizalde Elizalde, Anjel
-Salbatu giñan... hemengo osaba bat, e... nazionalistak zian hemen. Eta, e, ibilli zan konzejal osaba bat, arotza zana; bestia basarrikua zan, bestiak ez zakin /etzakin/ ezerre, baiño arotza honek bazun eskola ta zea. Ibilli zan kontzejal. PNVkua. Eta alkatia... Francon tropak hemen sartu zianian, sartu zian 13... 18 de julio a 13 de setiembre, treze de setiembre sartu zian honea. Ba ordun alkatia jarri zuten... karlistak zian hemen hiru basarri hoitakuak o, hoi esaten zuten. Eta bat lengusua zan, karlista hoitakua. Eta etortzen zan gabian honea, ta hemen afaltzen zun. "Hi, ez diyotet ba... Lista eskatzen ziatek. Ta ez ziyotet emango. Jo, hau dek komeriya, hau! Lista eskatzen ziatek eta". 
Osabak bildur batekin... bueno. "Nola, nola emango ziotet ba, etxetik hasi bihar diat eta! ". Horrek zitun PNVkuak semiak. Eta: "Etxetik hasi bihar diat, eta nola, nola emango zioet pa? ". Eta etorri eta hemen afaltzen zun. Joeee. Ni erne asko bai ze... bueno! 
- Emaztea: Hamalau urte. 
- Bitoriano Roteta. 
- Eta ez zun /etzun/ eman. 
- Ez, ez, ez. Ez (zi) tzaiyon ezerre pasa. 
- Orduan... 
- Joe, ordun hartu eta nehikoa zun zea batian ra, pareta kontrara emango zizun, e! Jode. Hortan suertia izandu genun. Altzan ez zan /etzan/, ez zuten /etzuten/ iñor detenitu. 
Fusilamenduak eta sirenak
Goikoetxea Maiza, Ramoni
-Eta jende asko jun zan ihesi-ta, gerra hasi zanian? 
- Bai. Frantzia asko jun zian. Gue aldetik ni ez naiz goatzen iñor jun zenik baiño... Barkukak uste det /ustet/ jun ziela /juntziela/ Pasaiatik-ta, kargatuta. Itzuli. 
- Eta gerra... ze giro zeon ta /da/... gerra garai hortan? Zuk... Cervera barkuan kaiñonazuak-ta bai, baiña bestela, ez dakit e... atxiloketarik egon zan? 
- Ez, e. 
- Fusilamendurik? 
- A, fusilamentuak bai. Asko esaten dute fusilamentuk. Guk ez gendun /ezkendun/... nik ez naiz goatzen iñor hola... baiño bai, hor, zean... 
- Entzuten ziran, orduan. 
- Bai. Hor... 
- Kartzela ere bazeon Ondarretan. 
- Bai. Ondarretan kartzela, eta hor... etxoin, nola da? Añorga. Añorgan nola da? Txillida! Txillidan tokiya oain! 
- Bai. 
- Hor nunbaite egon bihar zun /bihartzun/, horrea eamaten omen zituzten ta /da/ hor afusilatu, jendia. 
- Orduan, bildurra, bildurra eongo zan... 
- Bai, betire. Baiño afusilatu nik ez dakit zergatikan, zea bat alde batekua ta bestia bestekua o... Zerk. Hor biñik pin esaten zuten zeola "como un cementerio que habia ahi". 
- Eta zuek jarraitu zenuten lanian, normal. 
- Guk bai. "Lo unico"... 
- Tratuakin juten saltzera-a? 
- Bai. 
- Ez zan eon aldaketarik hor gerra garaiyan ala bai, egon ziñaten etxian sartuta eta...? 
- Ahal, ahal gendun bezela! Goizian korrika jun ta lanak ein ta /da/ etxea etorri korrika! Geo, beste batzutan goatzen naiz Donostiyan e sirena jotzen zuten. Jendia gordetzeko. Ta bodegata-a jendia, korrika, jundakoa goatzen naiz. 
- Han, kalian... 
- Kalian tokatuta, bai. Bai. Tristia zen gerra denbora. 
Taldean ez zegoen kontsignarik
Irigarai Imaz, Jose Angel
Bai, hori, guk ez genuen sekulan talde-onsignarik eta holakorik; alegia, guk hori, noski, ideologia bertsukoak giñen eta noski hori, eta gu tartean asko mintzatzen giñen, eta politikaz asko gaiñera diskutitzen eta abar. Baiñan guk ez genuen ez konsignarik ez ezer'e, ez?. "O sea", hori, ez dakit, norbera aski heldua zen eta batzuk joaten ziren manifak ziren ba presoak edo hau edo beste... Bueno, presoak orduan hasten ziren gaiñera, ez? Baldin bazen zerbait, hori norbera. Gero beharbada, horren inguruko solasaldia baldin bagenuen, diskutitzen genuen eta zer nolako ahuleziak eta zergatik egiten ari gara hau, zergatik gertatu den... Gu tartean, baiña pixkat gure pentsamodldea eta gure jarrera ere, ba, indartzeko eta sendotzeko, sendotu nahian behintzat. Ez, ez, gu [...] hori ez genuen, oso talde giñen, baiñan ez genuen taldekerian ere erori nahi, ez? Eta ez giñen gaiñera, ez zitzaigun okurritu ere egiten, ezta otu ere. 
Errepublika garaiko giro politikoa
Amunarriz Andonegi, Jabier
-Eta garai hartako gerra aurreko ba hor... Republika denporako e... giro sozial eta politikua ta Donostiyan, zein zan? 
- Zer zan? Ba parte zarrian zian bai partidu komunixta, bai UGT, bai este... hemen bertan, bulebarrian, este... PNV. 
Karlistak´e bai: Solar Navarro bazuten hor, eta oraindik... oain ez dake, ez, orain ez dago, orain dago... "Biblioteca Infantil" edo hori da. Bai, bai. Hor zeon Solar Navarro dei... izendakua, eta zan er... reketien lekua. Ta karlista asko. 
- Hori, karlistena? 
- Karlista bastante xamar, ugari xamar zeon, e, Donostian. 
- Donostian zer zan, e, gehiyen? Karlistak, ero abertzaliak, sozialistak...? 
- Bueno, e, nik esango nuke eee... nik ezautu det gerra aurretik, nik hamaika, hamabi... hamar-amaika urtekin, republikanuak zian. Este... alkatia ta, bai. 
- Eta abertzaliak ere... 
- Abertzaliak? Ezautu izandu det e... gure... "Calle" Puertoko Imaz bat, hura zan ANV: "Accion Nacionalista Vasca". 
Ta hori zan ba gaurkua... gaurko egunian bezela: zea, PNVtik apartatutako zea, ezkertiaguak. 
- Abertzalia, baiña... 
- Abertzaliak denak, ta batez ere... republikanuak ere euskaltzaliak zian donostiarrak; hemengo jendia zana euskaltzaliak bazian. 
- Giro euskalduna eta euskaltzalia zeon, ez? 
- Baiño ez... ez hain fiñak, eee... hainbeste amorrukin guria defenditzeko, e? 
Hamaika urterekin lanean
Olabiaga Etxabe, Maritxu
-Ta orduan ba ne lengusu bat etorri zan, nahi banun lan in. Eta hamaika urtekin hasi nitzan lanian. Anzizu. 
Anzizunekoak zeukaten denda puntozkua, Calle Mayor ta /da/ Pullueloko ixkin hortan. Eta gero jarri zuten Grosian, eta dana, ni beaiyekin jun nitzan lanian, ya destajoa ta dana iten nun lana. Oso gazte. Ya ez nitzan /enitzan/ gehiyo ikastola jun. 
- Eta zure hasierako lanak han dendan, ze, zeintzuk izaten zian? 
- Zean? Mandatuak. Eta nola gaztia nitzan, ba ez... Aber, jakiten (d) ute, leno´re bai eta oaiñ´e bai, ispektora dijuanian, zergatikan ispektora zeukatenian jungo nitzala o zeukaten hillian egun bat edo... ezin da euki ispektora bezela hola. Ez dakit. Nik gero pentsatu gauzak hoiyek, orduan ez. Ba eoten nitzan komunean sartuta, han, exerita komunean. Eta mandatu bat baldin bazeon handikan bialtzen ziaten mandatura. Eta ez... gaztia nitzalako, ez [...] hartzeko. Eta eguardiyan, etxeko andria zan oso langillia eta han jartzen zunakin pixkat jaten zun, gutxi gaiñea jaten zun, eta lanian eoten zan. Ta /da/orduan, nei lana gustatu zait beti. Ze gauza, e! Ikastola ez, baiño lana bai. Eta orduan geatzen nitzan amakin, han, eta ni hasi nitzan puntozkua han nola, ikusten nun nola ibiltzen zian han, eta ikasi nun. Eta ya nik hamabi, hamabi urteako ya ba iten nun zeak, e, nola deitzen diote? Patzen, "segun" ze lan iten nun patzen ziaten. 
- "A destajo"? 
- "A destajo". 
- Eta ze iten zenun? "Puntocruz"-en lan, iten zenitun lanak? 
- Ez, ez, punto. Makinakoa, bai. Orduan hasiera izandu zan. Listak, e, txaketak e, hau, borde hau txaketai iteko... o beste, beste... bueno, honek ez dauka baiñon... bestiak zeukaten e, zeakin, eskumuturrak eta bezela, zenefa hemengua, lepuak eta eskumuturrak eta hoiyek danak. E, bi eskumutur iteatikan bost xentimo pagatzen zuten. 
Metrua, bost xentimo tirak. "O sea que" horrela. Eta iten nun nahiko, ateratzen nun nahiko, e! 
- Hamabi urtekin hori... 
- Bai, ateratzen nun nahiko, zergaitikan nola ez ziaten /etziaten/ beidatzen zer egin, eta nik orduak pasatzen nitun han ta /da/ oso ondo. Gustatzen zitzaidan. Eta gero nola ikasi ez zitzai... lana in bai, eta dirua´re bai. Eta nola nere amak hamar xentimo astian ematen zian, bueno, ba nik lan iten nunean ni e... zea, "destajo", amak ez zekien ze irabazten genun, orduan zizatu iten nion! 
Pixonerak
Bakeriza Larrinaga, Migel
- Pixonerak. 
- Pixonerak zian, "particulares", partikularrak. 
- Ontzi bakoitzak zeukan beria? 
- Bai, bai, bai, etxeko emakumia o etxekua nagusiyan, baporeko nagusiyen emakumia pixonera zeran. 
- Eta ze iten zun pixonerak? 
- Pixonerak papera hartu ta saltzen zunian, "a ver", gizonai esaten zion, gizonai o mariñeruai esaten zion: "a ver, a tal sitio, a tal sitio". Bere erostailleek zekaten bere tokiya, ba, "llevale a Francisco o a Manuel o... " esaten ziyoten, ta medida bat lagatzen zuten han, gero millotarrakin, bete ta kajetara. Kajetara bota, ta jela botatzen zioten emakumiak, palada bat o bi, ta mutillak jarri ta... Hamen arraia? Mundu guztiyan ez zan egoten hamen baiño arrai gehio! Antxua... Kamioiak eta kamioiak eta kamioiak e? Ikusi in behar zan hura! 
Gerra hasi zenean, Bilbo aldera
Larrea Olasagasti, Patxi
-Eta gero, hamasei bete nitunian, holaxe justu-ustu, ekainen biyan nik bete, eta hurrengo hillean hemezortzian zorionezko "alzamiento nacional". Eta hori ni Igeldon negola ikusten, Igeldoko birian... jun nitzan atsalde batian, zeatik ikusten zan handikan kaiñonazuak nola botatzen zituzten "fuerte"... nola da hoi? Hernanitik gora. Bueno, handik. Eta ikusten zian suak, bam. Nola botatzen zituzten eta. Eta hara billa joan zitzaiten nere anai zarrena. Eta harrek lan iten zun Kutzeneko fabrikan. Kutz zerbeza fabrikan. Ta ikusi zun gaixki zegola gauza, orduako nere gurasoak, nere arreba, bi o hiru arreba, ez dakit zenbat, eta anai gaztiena alde iñak zian, eta Azkoitiyan. Ni orduan harrekin atea nitzan, eta Debara juan giñan. Deban pasa genun etxe... gau bat eta gero Azkoitira joan giñan. Eta handik, arriskutsua zala, e... trena hartu, tren zar bat eta ru-u-u-u Bilbora. Eta hantxe geundela, ijituak bezala, danak aurrez etxeta... ba etxekuak, ba amak eta anaiyak eta arrebak-ta ba euskeraz, eta handik pasa zan bat, bilbotar bat, Deustokua, eta itxuraz etxia hutsik zeukan. Eta bere familiya Gasteizen. Fernando... ez, e, Candido Urrutia. Oaindikan izena goatzen naiz. Hilko zan hua, gizajua. Baiño euskeraz-ta aitu ta hola tartian hitz ein, eta raas, hark sartu gindun bere etxea. Bere etxean gu jabe, hantxen. Orduan zan "Avenida de las Universidades" eo "Avenida del Ejercito", unibersidadia zan, eta handikan kanpoa. Ba hori hamasei urtekin. 
- Eta jateko ta nola moldatzen ziñeten? Han, jateko ta? 
- Talo pilla bat, taluak asko jaten genitun, eta neonek iten nituen gustora. Eta ni gizendu in nitzan. Seguru, bai, bai. 
Ta nere anaiya´e bai, jo. Gustora! Nere arrebak eta ez, haiek pasatzen zituzten bildurrak... guk, hamasei urtekin, "que va! ". 
Rezola: harrobiko lanak
Altuna Telleria, Bernardo
-Eta zuk orduan ondo jakingo dezu harrobiko lana zein dan. 
- Bai, biharko. Ikasi gendun. 
- Nola... zenbat jende zeon harrobiyan lanian? 
- Hemen... hemen ibilliko giñan hamabost bat laun garai batian, hamabost o gehiyo igual. Eta Andoaiñen gehiyo, berriz, zeatik Andoaiñen eskuz kargatzen zan, bolara batian. Geo han jarri zizuzen aurrerapenak, baiño lehenbizi... bagoiyak´e han gaiñea eskuz ibiltzen zituzten, bultzaka, ta hemen ez, hemen idiyakin. Bai. 
- Eta.. 
- Geo hara, honea baiño leheno hara automobil batzuk ekarri zituen, automobil koxkor batzuk, bolkete batzuk. Ta geo haiyek, han haundiguak nola bihar zian, produkziyua haundigua zalako, txiki haik honea ekarri eta hara haundik ekarri zituzten. 
- Bolketiak? 
- Bai. 
- Eta aurretik, e... arroka bereixteko edo... nola? Ze erabiltzen zan? Dinamitakin ta? 
- Bai, bai, dinamitakin ateatzen zan dena, bai. Oso... ordun zea zulatzen zan, maillu txiki batzuk zian perforadorak, eta eskuz iten zan. Geo, geo etorri zian automatiko zea hauk, perforadora haundi hoik. Kabinakin ta... hok, hok gauza txukunak dia, haiyen aldian! 
- Ta zenbat, ze distantziara iten zian zuluak? 
- Metro batea o hola izaten zian. Metro batea, hortxe nonbaitte. 
- Eta esan dezu zulatzeko, perforadorak? 
- Bai. 
- Eta nola funtzionatzen...? 
- Haiziakin! 
- Haiziakin? Haizezko... 
- Bai, bai, konpresore haundi bat zeon, ta harrobi guztiyan zeon instalaziyua jarriya, ta tomak. 
- Eta zuk beti ezautu dezu dinamitakin? 
- Bai, beti, bai. 
- Eta ze iten zan, gero zuluan polbora sartu? 
- Bai, kartutxuak izaten zian. Kartutxua sartu, geo pistoi bat, metxakin, sutu ta benga! 
- Ta metxa erosi iten zan ala...? 
- Bai, bai, hoi dana zeatik etortzen zan, Galdakanotik etortzen zan. 
- Galdakanotik? 
- Bai. 
- Eta hori peligrosua izango zan ba, metxai sua emateko orduan, e, abixurik edo egoten zan? 
- Bai, iten zan... 
- Emaztea: Korneta. 
- Eiten gendun e... metxa bat neurri batekua jartzen zan zuluan eta hua baiño motxagua iten zan listoi batekin sutu ta bota, bota, eta gu takua pixten aitzen giñan iya danok, ta hua, hua lertzen zanian, motx hua, denok erretiatzen giñan, zeatik bestiak beti luzegua izaten zuten metxa. 
- Aaa, hori seiñalia, orduan, erretiratzeko. 
- Bai, bai. Hor ardura haundiya bihar zan, bai. 
- Eta zenbat e... zenbat su-do piztu bihar zian? Zenbat metxa? 
- Takuak ehun igual. 
- Ehun? 
- Bai, ehun, ehun ta berrogeita hamar, berrehun igual... bai. Asko, asko zeatzen zian. 
- Orduan e harri haundiyak, bloke haundiyak irtengo zian hortik. 
- Bai. Tiro haundiyakin bloke haundiya ateatzen zan, ta geo dana hua iten zan takeatu. Takeatzia esaten zitzaiyon, bakoitzai, harri bakoitzai zulo bana jarri, ein, ta [...] kartutxo erdi bat edo "segun" ze harri zan! Haundiya baldin bazan kartutxo osua, o kartutxo ta erdi o bi kartutxo´re bai. 
- Orduan blokia gero berriz txikitzeko, berdin? 
- Bai, berdin iten zaiyon. 
- Sistema berdiña, ta distantzia zuluen artekua? 
- Ba harri bakoitzai bat iten zitzaiyon. 
- Bat? 
- Bai, behin libre zeon harriyai zulo bat bakarra. 
- Eta zulo batekin ya bitan iten zan, bi zati? 
- Bai, bai. Bi zati o hamar igual. Bai. 
- Eta hola zenbat aldiz? Ze tamaiña lortu arte? 
- Nik ez dakit ba ze tamaiña izango zuen, ehun bat kiloko harrik o gehixeo igual. 
- Eta hoiekin ze iten zan? 
- Hoikin? Porlana. Geo hoi kargatzen zan makinakin, ta... 
- Ehun kiloko harriak? 
- Bai. 
- Bagoitan? 
- Bai, bai, ehun ta... haundina ehun, hoixe izaten zan, haundigua ez. 
Rezola: harria porlan bihurtzen
Altuna Telleria, Bernardo
-Geo han bai, han matxaka haundiya zeon Andoaiñen, ta han, han beti zeagua izaten zan, harri larrigua. 
- Eta matxaka zer da? Nolako makina? 
- Hua zan tanbor bat bezela, koraza-a batekin, ta mailluk izaten zitun. Eta korazan kontra... hua bueltaka ai dala korazan kontra hausten zun harriya. 
- Eta holako harri haundiyak bai, e, ehun kilokuak eta? 
- Bai, bai, bai, bai. 
- Orduan makina haundiya izango zan... 
- Bai, bai, hoixe haundiya! 
- Eta ze juten zan, txikitzen-xikitzen... eta harri koxkorrak in arte ala...? 
- Bai, bai. Koskor iña ateatzen zan. 
- Ze tamaiñatakuak? 
- Ez dakit ba ze neurri izango zun... hamar zentimetro o haundinak. Ta geo hemen zeon beste ma... fabrikan barrun zeon beste matxaka txikigo bat, eta haustu hor iten zan. Hautsa. 
- Eta gero... 
- Geo handik ya juten zan silota, ta silotatik labea. Ta labian iten zan urtu, porlana itteko. 
- Eta ordurako ya nahastuta egoten zian bi harriyak? 
- Bai, bai, bai. Biyak nahasten zian han. 
- Biyak nahastu eta gero, esan dezu, urtu? 
- Ur, urtu iten zan... hoi, labea sartzen zan hautsa, eta beotuz-eotuz urtzeaiño iten zan. Bai. 
- Eta behin urtuta? 
- Garai batian koxkorra sartzen zan, koxkorra, klinkerra esaten zaiyo harri. Eta iten zan kanpotikan barrenea eosten zan, ta oan, berriz, alderantziz: barrendik o, bai, barrendik kanpoa. Ta koxkorra bertan itten da, labian barrun. Lehen kanpuan iten zana... 
- Eta gero behin urtuta-ta ze... nola iten zan porlana? 
- Ba hua juten zan depositu batea, ta geo berriz´e zeera, erroteta. Ta errotan zeatzen zan hua berriz. Ta behin zetu ezkeo ya porlana zan hua. 
- Ta geo zakutara. 
- Bai. 
- Eta labia-ta, e... horrek nola funtzionatzen zun? Ikatzakin? 
- Iketzakin, bai, iketza. Oain´e iketzakin ibiltzen da. Iketza ta gauza askokin ibiltzen da oain. Oain zikinkeia asko sartzen da hor. 
- Eta lehen, iketza? 
- Lehen, iketza ta garai batian fluoilla ere bai. Fluoillakin´e ibili zan, baiña hua garestiya zan ta iketzakin hasi zian berriro. Ta iketza iten da xehe-ehe ein, ta errota txiki bat do, eta hua ere zea batekin, eee... inyektore bat daka, ta harek sartzen du indarrian haiziakin batea. Labea sartzen dan bezela sua hartzen du, ta juten da beotzen. 
- Baiña lehen ez zan hola izango. 
- Bai, tankera hortan, bai, bai. 
- A, bai? Beti antzeko? 
- Ta beste sistema bat´e bazan harriya ta iketza ta danak batea botatzen ziana. Oain ez, oain harriya etortzen da ixkin batetik eta sua bestetik do sartuba. 
- Eta iketza nundik ekartzen zan? 
- Ba Afrikatik leheno, geo Rusitik uste det ekartzen zuela. Ta toki askotatikan, bai. 
- Eta ze... Donostiko kaira iristen zan? 
- Bai, e, zeera: oain´e Pasaira ekartzen dute. 
- Pasaira. 
- Bai. 
- Eta lehen Donostiara ere iristen zan, ez? 
- Donostiatik ez nun ikusi nik zeik, iketza ekartzen. Porlana kargatzen bai. Bi barku txiki bazituen, ta zea, Galizi aldea ta eamaten zuten, ta zeera´re bai, uste det Kanariasera´e eamaten zuela porlana hemendikan. 
Tabakaleran lanean: zigarroak eta puroak
Garmendia Albizu, Kattalin; Garmendia Albizu, Miren
-Eta zuek, e, lanian gazte hasi ziñeten? 
- Kattalin: Ba nik... hemeretzi urte nittunian. 
- Miren: Nik hamazazpi. 
- Hamazazpi? Eta biyok Tabakaleran hasi ziñeten? 
- Kattalin: Bai, bai. Aitak, aitak nahi zun serbitzea bialdu, "benga, bialdu itzazu serbitzea, bialdu itzazu, ikasi dezatela! 
Bialdu itzazu! ", ta amak ez zun nahi izaten. Baiña klaro ya hemeretzi urte ta hamazazpi urte... ba zeozer itten hasi behar giñan. Nahiz ta ordu arte ba Kattalin josten, ni bordatzen eta etxeko lanak-ta itten ta hola, baiñan ya edade bat ailleautu zan, ta amak esan zun, ba zeozer... eta, bueno, hasi giñan Tabakaleran, biok alkarrekin hasi giñan, ta biok alkarrekin egondu giñan ere ia denboa guztian makina berdiñean. Han ere biok alkarrekin eondu giñan. 
- Ta ze lan iten zenuten han? 
- Miren: Lenbiziko eunetan nik behiñik behin zigarroak biltzen, zean, um... zigarro iten, "o sea" bota hautsa makinai, ta ateatzen zan ya zigarroa iña. Eta... 
- Kattalin: Beti in deu hoi, ez? 
- Miren: Gero, ez, gero zigarroa jarrita, ta zea, kajetan atera. Gero txukunxeo... pixkat garbiagua hunan. 
- Kattalin: Bai, ba nik... 
- Miren. Pixka bat garbiagua hunan, itten genunen ya paketea. 
- Kattalin: Eta hi pasa hitzenan haruntza? 
Miren: Lehenbizi ni zigarroa iten eon nitxonan, "con las hermanas Aranburu". 
- Kattalin: A, bai? 
- Miren: Bai, liadoran. Eta geo pasa giñan, pasa... 
- Kattalin: Arenkoa... arenko harta. Ni han egon nitxonan ba beti, zeatik nik ez zaukanat ideaikan han egona... 
- Miren: Ni pixkaten... eon nitxonan hor. Eta geo ya arenkoa. Arenkoa alkarrekin denboa guztin. Zala jarri ya batea... batea eoten zan zigarroa iña, eta jartzen gendun makinan, eta ateatzen zan ya paketea einda. Eta gero pakete horiek ee eamaten zittuzten beste leku batea, ta han ateatzen zuten ya papera, zelofana jarrita. Ta "ya, ya esta". 
- Hor, Tabakaleran, garai baten eskuz ere iten zian zigarruak, ez? 
- Miren: Zigarroak... 
- Kattalin: Zigarroak ez dakit, puruak. 
- Puroak? 
- Kattalin: Bai, zigarroak ez det uste, e. Ez dakit, igual lehen-ehen... baiño klaro, gu hasi giñanian... hor ya urte pilla bat zamazkiten han, eta ez dakit, baiña gu hasi giñanian... puruak bai. Baiño purutan ere ez giñan, ez giñan... Behin, hi egon hitzenan? 
- Kattalin: Bai. 
- Kattalin: Makina estropeatuta zeola o? Ni ez nitxonan behin´e eon. 
- Miren: Bai, behin, behin bakarrik. 
- Eta nola... 
- Miren: Ez, hori zan... klaro, ya puroa etortzen zan eiña, forma ta dena eiña, baiño jarri behar zenion azkeneko kapa. Ordun eukitzen zenun, iten zenun kapa hori jarri, hola pixka bat einda, geo punttak e pixkat ebaki, goraiza batekin, pixkat peatu ta "ya esta". Hori fariasak izaten zian. 
- Fariasak? 
- Miren: Fariasak. 
- Eta tabakoa ze... ze marka iten zian hor? 
- Kattalin: Lucky, e... 
- Miren: Reno, Celtas. 
- Kattalin. Celtas´e bai. Eta besten bat bahunan, e? 
- Miren: Bisonte. Bisonte´re bai. 
- Kattalin: Bisonte´re bai. Eta besten bat... beste beltzan bat ez hunan? 
- Miren: Izaten zan ere bai geo iten zutena zigarroa biltzekoa, hori izaten zan ere bai beste mota bat, beste... paketetxo bat izaten zan ere bai. Ez naiz goatzen ze izena zun, Celtas... ez naiz goatzen ze izena zun. 
- Kattalin: Ze Ducados ta hoik geokok dittun, nik uste diñat, ez? 
- Miren: Bai. 
Tabakalera: gehienak emakumeak
Garmendia Albizu, Kattalin; Garmendia Albizu, Miren
-Zuek... 
- Kattalin: Gehiyenak emakumiak zian. Bai, ta gizonezkuak zian ba... mekanikuak, makinak-ta martxan jartzen zittuztenak eta arreglatzen zittuztenak... Eta gero bazauden´e bai "mozos" esaten ziotenak, ba e... karrotan ematen zittuztenak behera, zeak... geo ya... 
- Miren: Hautsa. Hautsak ematen zittuztenak, geo indako gauzak eamaten zittuztenak... Baiño makina bakoitzean eoten zan mekaniko bat eta bi-iru emakume. Hiru emakume. Normalki hiru izaten zian. Eta sala bakoitzean lau? 
Lau eta lau? Lau liadora eta lau...? 
- Kattalin: Lau [...]. 
- Miren: [...] izango zian sala bakoitzean. 
- Eta zenbat sala ziran, asko? Oso haundiya da hori... 
- Kattalin: Bai, oso. Oso haundia da, oso hauindiya da, oso oso. Hoi goran ta gero "es que" beran ere bodegatan... 
Hoi´de ikaragarriya da, ikaragarriya. 
- Miren: Ez zea eon, tabakaleran? 
- Ba, baiña ya hutsa zeon... Ez makina-ta... 
- Miren: Baiñan beheko bodega hua... Ni ez nitzan izan; uain, geo, jarri dutenean ikusteko hor lehenbizitakoak joan giñan eta... Hua dena ez genun ikusi guk, ez genun ikusita hua. 
- Eta horra, lanian hasteko, sirenan bat edo...? 
- Miren: Bai. 
- Kattalin: Bai. 
- Ta nola, ze soiñu zun? 
- Kattalin: A, bueno, sirena zea bat, goizeko seietan, sartzeko garaiyian. Eta gero ordubitan ateatzeko, eta geo... 
- Miren: Hamarretan geo. 
- Kattalin: Hamarretan, gabian berriz. Iiiiiiiiiii... eta ba sirena normal zea bat. 
- Miren: Goizeko seietatikan ordubita; ordubitatikan hamarreta, bi turno eoten zian; gu eondu giñanean, e. Ez dakit lehenagotikan ez dakit relebotan iten zan... 
- Kattalin: Bai, bai, uste det baietz. Hamarretan sartzen zianak´e uste det baziala, e? 
- Miren: Ez dakit... ez deu guk ezautu. 
- Eta zuek larunbatetan... lana itia tokatu zitzaizuen zuei? 
- Miren: Bai, bai, bai. Astelehetikan larunbata arte. 
- Kattalin: Nik uste det beti, ez? 
- Miren: Igande... bai, bai, bai. 
- Kattalin: Gu... ezkondu arte, ta han lana in genun arte... nik uste larunbatian´e bai. 
- Miren: Bakarrik igandetan izaten genun guk jai, besterik ezerrez ez genun. 
- Eta han, e, soldata ona izaten zan ala...? 
- Kattalin: Ez, ez. 
- Miren: Mixeri bat. 
- Kattalin: Oso oso oso gutxi. 
- Miren: Baiña bueno. 
- Gogoratzen dezue zenbatekua, gutxi gorabehera? 
- Miren: "Dieciocho cincuenta", hillean. Hemezortzi pezta eta berroeita hamar xentimo. 
- Hillean? 
- Miren: Hillean. 
- Kattalin: Gue amak esaten zun bokadillotako´de ez, zeatikan klaro, bokadilloa eaman behar izaten gendun... ta bokadillotako´de ez, klaro. 
- Eta hemendik nola juten ziñaten? 
- Miren: Oiñez, mendiz. 
- Kattalin: Mendiz, oiñez. 
- Miren: Aitakin. 
- Kattalin: Aitakin, e. Aitak nola lana iten zun Egian, "o sea que"... Altunanian, ba ordun beakin juten giñan ba... goizeko bostetan etxetik ateata. 
- Miren: Bai. 
- Aitak lana iten zun tokiyan, e... ze iten zuten, kanposanturako-a marmolezko...? 
- Kattalin: Bai, bai. 
- Hilerrietarako lapidak-ta... 
- Miren: Bai. Eta bestela´de bai, e. Obratako ta... 
- Obratako? 
- Miren: Bai, bai. 
- Fregaderak-ta? 
- Kattalin: Bai, bai. 
- Orduan elkarrekin juten ziñeten, goizeko seiretarako... Zuek beti txanda bera, goizekua? 
- Kattalin: Ez. 
- Miren: Goiz ta atsalde. 
- Kattalin: Goiz ta atsalde. Batzutan goizetan, beste batzutan ordubitan. 
- Aste batian bat eta hurrenguan bestia? 
- Miren: Bai, bai. 
- Kattalin: Eta geo ordubitan ya ordun bai, ordun ya gue gixa juten giñan, oiñez o autobusa hartzen gendun o... Bai, jeneralian autobusa hartzen gendun. 
Fonologia irakasle, urte askoan
Alvarez Enparantza, Jose Luis
- Irakasle ibili zea Euskal Unibertsitatean? 
- Bai, unibertsitatean bai, urte askotan, bai, bai, bai. 
- Eta nola... bueltatu ziñanian... Bueno, ingenieritza noiz utzi zenun? 
- Bueno, ni itzuli nintzanean Aita Altunak proposatu zian EUTGn klasiak ematea. Eta orduan hasi nintzan ba fonologia ematen, ematen ba zeran, EUTGn, eta gero Deuston'e bai, gero Deusto. "O sea" lehenbizi, beraz, lehenbizi Antiguan, Jesus, EUTGn, eta gero Deustun. Eta Deustun ere ba nik urte askotan eman det klasea'e bai, bai, urte askotan bai. Beti fonologia. Gehienbat fonologia, dialektologia beharbada ere bai, baiño bueno, batez ere fonologia, bai? Fonologia hain zuzen ere liburu bat badegu; begiratzen badezu, hor hori fonologia da. 
- Euskal filologiako hortan ematen zenun? Euskal filologian ala ez? Karrera, euskal filologia karrera barruan? 
- Bai, hori da, bai, bai. 
Umetan hitzaldiak ematen eta antzerkia egiten
Arzelus Arrieta, Amale
-Eta zure aita euskalgintzan, ez? Oso sartuta zegon... 
Bai. Gazte-aztetatik sartua zeon... 
- Kontaiguzu pixkat, nor zen zure aita. 
- Ba gure aita, e... Ander Arzelus zan. Idazlia ere bazan. Idazle bezela, 'Luzear'. 'Luzear' izenpetzen zun. E... ze urtetan egin genion omenaldia? Ni Euskerazaintzakoa naiz. Euskerazaintza. Eta Euskerazaintzan ba gure aita... ehun urte beteko zitunian izango zan... jo, egunakin... Bai, bai, ehun urteko... garai hortan, bai, orduan egin genion omenaldia, Arrasate kalean Kutxak dun aretoan. Areto hortan, gero bazkaria izan genun... eta oso oso polita izan zan. Oso polita. 
- Zure aita zan idazlia eta kazetaria ere bai, ez? 
- Bai. 
- Argiako zuzendaria. 
- Baita, bai, bai. 
- Eta zu, e, txikitatik hasi ziñan bere arrimuan... euskeraren alde? 
- Bai, bai, bai. Ni asko ibiltzen nitzan aitakin. Gaiñea, ni orduan berritsua nitzan eta oso... ez oain bezela, abots onakin. Eta orduan aitai... beai hitz egitea ez zitzaiyon oso atsegin... E, bere gauzak prestatzen zitun, eta ni eamaten nindun hitzaldiak egitera. Oain pentsatzen detenean.... ba zortzi o bat urtekin hasi nitzan! 
- A bai, e? 
Hitz egin... aitakin, goatzen naiz behin o behin, denak gizon eta emakume haundiak... hitzaldia emateko, eta ni han, beakin. Uf, askotan esaten det: "Vaya, ze arpegiya... "
- Eta nolako hitzaldiak izaten zian: euskeran aldekuak eta? 
- Euskeran aldekoak. Aberrian aldekoak ere bai. Ni gogoratzen naiz behin... eta gero ba ikusten ninduten esaten zidaten ba... Ez dakit, ez dakit gure abestia, ereserkia o ez dakit ze... abestu zan, eta bukatzeakoan: "Eztao holako internazionalik! ", esan nun. Jo, esan banun esan nun, geroztik ez dakit zenbatek esan ziaten... Oain ya... Haiyek ya gehiyenak hil dira... 
- Eta antzerkiyan ere... 
Bai, baita. 
-... ibili ziñaten. Eta nun ibiltzen ziñaten? 
- Ba bueno antzerkiak prestatzen... zertako gure aita ya, bere atzetik ibili [...]. Madrilea jun behar izan genun. Bueno, lehenbizi Burgosen espetxean egon zan. Bost urte ta erdi o. Urtebete heriotz zigorra gaiñean zula. 
- Baiña hori gerra... 
- Gerra denboan hori. Bai, bai, gerra denboan. Klaro, gerra baiño lenuo ez zan oaindik iñor kartzelara joaten. 
Espetxera. Eta orduan antzerkiak, leno... ba parte hartzen genun pospoliñetan. Hemen, pospoliñak, Don Ramon Laborda zanakin; apaiza zan. Eta harrek atera zun pospoliña, Kursalen, orduko Kursaalen azpiyan egiten genun. 
Eta han biltzen zitun, Don Ramonek lana egin zun... biltzen zitun haur guziyak, ta han abesten, bestia egiten, bestia... hantxe, bai, han ibiltzen giñan. 
"Neskamearen marmarrak" antzezlana
Arzelus Arrieta, Amale
-Eta euskeraz. Antzerkiya euskeraz iten zenuten. 
Bai, bai, bai. 
- Eta gogoratzen dezu orduko antzerkin bat ala? 
Bueno, ni gogoatzen naizena da, gure aitak idatzi zidana neretzat. Hori gogoatzen naiz. "Neskamearen marmarrak". 
Eta hori bakarrizketa zan. Ta bakarrizketa... bueno, polita. Etxeko andre batek eta... esaten ta... 
- Eta zu ziñan, orduan, protagonista? 
Bai. 
- Ta gazte-aztetxo, gaiñera. 
- Bai, bai, bai. Ba orduan... guda hasi zanian hamabi urte nitun... Orduan gauza hoiyek egiten nitunian ba hamar bat urte edo. Zortzikin hasi nitzan, hori gogoatzen naiz. 
- Eta hori Batzokiyak antolatutako... hori, antzerkiya zan? Ala... bestela? Eliza... elizatik... 
- Ba Batzokitik eiten genitun gauzak, bai. Bai, baiña ez naiz oroitzen ziur zer zan: Batzokikoa... 
- Eta dantzak-ta ere bai? 
- Bai, dantzak-ta ere egiten genitun. Baiño nik dantza baiño gehiyo hitz ein eiten nun nik. Gehiyo hitz ein. Ba bai, eta [...] Don Ramon Labordakin, ni mahai gaiñean hitzaldia ematen. Jo! Esaten... arpegiya... Lasai, gaiñea! Bueno... 
Gogo izugarriya izaten zun, aitak esaten zianian: "Benga, etorri, igandean o holako tokira jungo gea". Ni pozik! 
Pozik. 
- Eta ze tokitara juten ziñaten? Gogoratzen dezu? 
Asko ez naiz gogoratzen... Gogoatzen naiz Eibarren izan giñala... Eibarren, gero bestea... Azpeitin. Hori gogoratzen naiz. Ez dakit beste iñun... 
- Ta jendia harrituta geratuko zan ba zu han ikusita! 
- Bai, bai, bai. Bai, nahikoa. Nahiko harrituta. Jo, gero esaten ziaten: "Jo, hori da... ". Ba nik... gustora egiten zun, pozik. 
Gerra ondoren, inmigrazioa
Alkiza Laskibar, Iñaki
- Ta garai hartan jendia euskeraz bizi zen? 
- Altzan bai, Altzan... Herreran'de bai, baiño gerra denbora ya gerra'de bukatuta, ta jende asko etorri zan, polliki-olliki. Bueno, etorri zian lehenbizi etorri zian ba barkotan Trintxerpea, Trintxerpetik honea etorri zian: ba, hamar o hamabost urtetan etorri zian gailleguak, ta gero azaldu zian extremeñuak. Eta extremeñuak etorri zian nik ez dakit herri guztietatik handik, baiño hemen hemen Altzan etorri zianak zeakuak zian, aber goatzen naizen, Miajadas, han zen jendia Miajadaskua etorri zan erruz. Nerekin lanian jendia hangua, jende ona gaiñea, eta baiño asko etorri zian. Bueno, etorri, etorri, etorri ta hemen gelditu zian, gehiyenak oaindik'e Errenteri ta Altzan ta jende asko dago hangua. Nik uste det in diala hemengo jendiai in dia, hayek in dia, zeatik jendia hemen ezkondu da eta oain hemenguak dia. 
H-zalea izateagatik, Egiako ikastolan lana ukatu
Urretabizkaia Bejarano, Arantxa
- Ta orain uste det nere belaunaldiak egin duen gauzarik haundina euskeraren batasuna izan dala. Eta uste det gaiñera mendetan ez dula euskarak holako aurrerapausorik eman. Harro nago gerra hartaz, gerra bat izan zan ta. 
- Mingarria ere izan zan. 
- Izugarri, izan zan izugarri mingarria. Izan zan neretzat gaiñera... Nik utzi nun ospitala ba hurbiltzeko gehiago kultur zeratara. Eta orduan erabaki nuen ba ikastola batian lan egingo nula andereño gisa. Ez neukan oaindikan lizenziatura, baiñon orduan gauza hoiek ez zuten garrantzi haundirik. Eta hasi behar nuen lanian gure auzoko ikastolan, Egiako ikastolan kontratatu ninduten; egon nintzan Bartzelonan ikastaro bat egiten haur txikiak eta ez dakit zer, lagunak nitun andereñoak barra-arra inguruan... "En fin", ni sentitzen nintzan prestatua. Eta kursoa hasi baiñon hamabost egun lehenago edo deitu ziaten juntakoak eta hantxe jun nintzan lasai asko; ezautzen nitun danak, auzokoak zialako, sagardotegikoa, nere txikitako lagun bat... Ta orduan esan ziaten nik ezin nuela han lan egin, zeatikan ni h-alea nintzala eta h-aleak espaiñolistak zirala ta ikastola hartan espaiñolistarik ez zala sartuko, ta bota ninduten, eta gelditu nintzan lanik gabe. Eta esan dizudan bezela, lana ez zan neretzat apainketa bat. Lana neretzat ezinbesteko gauza bat zan: juxtu momentu hortan jun nintzan bizitzera, bizi nintzan amarekin ta hor momentu hortan lagun batekin, Maite Berzosarekin, oaindikan lagun daukat. Jun giñan Errenderira biyok pixu bat hartuta bizitzera, eta nik amari pasatzen nion hainbeste laguntzeko, bere soldata ez zan nahiko etxean. Oseake, nik soldatakin mantendu behar nun nere burua eta lagundu behar nion amari anaiak ikasketak bukatu arte; ta etxeko izeba jostuna zan ta nahi dezun guztiya, baiñon ez zeukan jubilaziorikan, bakarrikan zeukan lehen ematen zituzten lau xox "no contributivas" edo... "O sea que" ni lanik gabe gelditzea desastre haundiya zan neretzat, baiñon hala gertatu zan ta leporatu ziaten liburu bat itzuli izana: "Euskal berdintasuna" deitzen da, Alfonso Otazuk idatzi zun liburu bat, historia liburu bat holako lodia demostratuz ez zala egiya euskaldunok beti berdiñak izan geala, klaserik ez zegola gure artean, eta demostratuz nola erdi arotik hona ba desberdintasun ekonomikoak egon diran. Ta liburu hura ba nik laburtu nun beste [...] , ta orduan izenpetu nun egokitzaille bezela, banekin, nik ez nekin hori idazteko nahiko historia. 
Eta orduan esan nien "irakurri dezute? ", ta esan ziaten "ez, baiñon ikusi bai, eta h-josia dago". Eta fuera. Eta momentu hartan gertatu zan hori dozena erdi bat lekutan Gipuzkoa osoan. Eta orduan sortu zan mugimendu antzeko bat eta erabaki zan juiziora jun behar gendula, ta salatu behar gendula. Ta jun giñan juiziora, eta nere kasuan defenditu nindun Miguel Castelsek, oaindikan abokatu bezela lan egiten du. Ez nindun defenditu zergatikan ez zun hartu ezta lana irakurtzeko, molestiya, baiño zan lehenengo aldiya ni juizio batean negona. Eta hantxe aldamenian sagardotegikoa, ta Andresito, ta bestia... Ta haiek esan zuten, utzi ninduten K. O. Haiyek esan zuten ez nindutela bota, kursoa hasi zala ta ez nintzala azaldu, eta a ze faena egin nien, korrika ta presaka beste bat billatu behar izana. Eta gelditu nintzan... Castelsek ez zun jakin nola... Nik esaten nun "no es verdad, no es verdad", baiño ez neukan lekukorik bota nindutenean. 
Labaderoa; astoa, abantaila handia; lehenengo behia
Azurza Insausti, Roxita
-Ta hemen labaderorik bazeon? 
Labaderua? Herrin! Baiño herrian jendia asko zeon ta, herriko jendiak labaderuak hartzen zitun, ta /da/ urak eta... 
Eta guk, basarrikuak, ahal gendun tokia! Harea o horrea o... han behera eo... Iturrik ba... 
- Errekara-a juten ziñaten garbitzera? 
Bai. Bai, bai. 
- Bai? Nora? Hemen, e... gertuen, ze...? 
Bueno, ordu laurden bat eo! Ba daneta´re... horrea, hor behera juten... ordu laurden. Horrea juten bagiñan, orduerdi igual. Horrea juten bagiñan´e, ba orduerdi jun ta /da/ etorritan, aixa! 
- Orduan dana oiñez iten zan. 
- Dana oiñez! Astua, guk astua izandu genun... Astua izandu genduneako, e, astua, nik izango nitun ba hamabi urte. 
Ta gui astua Añorgako osaba batek, baserriko... amen anai batek, baserrin, Añorga Haundin bizi zian batek astua bialdu ziun, e! Asto txiki bat. Eta hua pixkat hazi zanian o... haundi xamarra zan. Amak billatu zitun xestuak eta nolabaite... ta zakuakin zea in ta /da/... xestua jartzeko ta... Ama, bestela... Esne pixkat baldin bagendun buruan hartuta jun behar zun Donostia, Antigua. Ta geo, zeoze, ogiya ta gauza pixkat erosten bazun, diruik baldin bazun, burun hartu ta etxea, oiñez. 
- Orduan, astua bentaja edarra... 
Ta geo astua, geo astua... bialdu zigun, baiño geo harek xestuak biha zitun! Geo... axtalka, han xestuak jartzeko zea, tripan ta /da/ bizkarrian ta /da/ jartzeko, zea in biha zitzaiyon, koltxoia bezelako gauz bat, ez urratzeko zea... 
Hoitako´re gauzak biha zian! Osatzeko. Soka ta... bueno, zenbat gauza, ordia! Astua bialduagatik... prepaatzeko, astua preparatzeko! 
- Eta gero astuan, astuakin juten hasi zan, plazara? 
Geo ama astuan, astuakin hasi zan. Ta behi bat, behi bat gendun. Honea etorrita, ez gendun behiyik. Gue gurasuak, txerri txiki bat eman emen ziyoen amak-ta etxian, basarrin. Ta txerri txikiyakin honea, txerri txiki bat, hazitzeko besteik ez. Eta behi bat, esnia izateko behi bat eosi, eta diruba bestei kenduta, e. Bestei kenduta diruba, e! Laun bati kenduta diruba, behiya eosi. Eta behiya hua, guk, gue amak pagatu zuneako nik hogeita hamar urte izango nitun. 
- Zatika pagatzen jun zan? 
Pixkana-ixkana patu bihar! Osatu in bihar zan diruba! Urtian hainbexteko bat, urtian urteko... ordun merkeak zian, baiño diruik ez zeon /etzeon/. 
Txurikinarekin egindako koltxoiak
Azurza Insausti, Roxita
-Ez zeon, orduan, ume kotxetxorik eta holakorik. 
Bueno, ta sihaskak-ta oain bezela, eneee, eneee. Ene, ene, ene, oain... oiango jendiak... Ez al da hala, baldinbaitere halako bueltik etorriko! Bestela... Ez, ez, ez lueke pasako. Oain dazkenan aitzikikin, gauza guzi-uzik, danak badazkae /bazkae/. Jendeak danak badazka /bazka/ oain, e! Ez al da egiya? 
- Bai, bai. 
Danak dazka! Guk, e, guk ezer ez. Koltxoiya? Burnizko ohiya genun, burnizko ohiyak, e. Ez dakit zu goatuko zean, edo... 
- Burnizko ohiyak? 
- Bai. 
- Jergoiya burnizkua? 
- Jergoiya txuikiñakin! Txuikiña bakizu zer dan? 
- Artuan azala? 
Azala! 
- Eta horrekin, e...? 
Sartu zakuan ta /da/ hua koltxoiya! Ta jiratzen giñan, bueltatzen giñan.... Soiñu bat ere ez... Bakizu, soiñuba ateatzen zun! Guk koltxoiya noiz... 
- Krask-rask, aterako zun... 
Bai, bai, bai. Guk noizko izandu gendun koltxoiya? Enee. 
- Hori zan zuen koltxoia? 
Bai, hori zan gue koltxoiya. 
- Eta horrek nola...? Hori harrotu edo in beharko zan... 
Bea harrotzen zan hua! Pixkat moitu ezkeo. Zuluba ta bai, bai, bai. Hoi ez zan /etzan/ peatuta gelditzen, hoi beti libre, e. Eta... 
- Beti libre? Ez zan eskua sartu bihar...? 
Eta urtero-rtero artua izaten genunian beti berriya sartzen gendun. Berriya, berriya, zeatikan beti gastatzen juten zan hua. Hua´re gastatu iten da /itea/, txuikiña´re. Ta urtero-rtero jartzen genun zea. 
- Eta ze zeukan, zulo bat, txurikiña sartzeko? 
Bai, bai. Bai, bai! Ta... 
- Ta lo, lo iteko danak... bueno, ez ziñaten asko: lau. Lau izanda, lekua egongo zan hemen sobran. 
Lekuba? Lekuba bazeon. Kuartoik ez zeon /etzeon/. 
- Kuartoik ez? 
Kuarto bat. Bat bakarra zan danontzako. Alkoba bat, beste alkoba bat... kuarto haundi bat ta... 
- Ta danak hantxe, orduan. 
- Hantxe. 
Sutarako hautsa, arropa zuritzeko
Azurza Insausti, Roxita
-Erropa garbitzera, zure ama juten zan? 
- Iturria! Burun hartuta ta geo haikin... gu´re bai, txikitandik ahal gendun morun. 
- Eta ze erabiltzen zan? E, zuk ezagutu dezu sutako hautsa? 
Baai. 
- Erropa garbitzeko? 
Erropa... ura urakin... ur irakiñakin traaa bota zea batian, zean jarrita, kupelian jarrita, eta ura... jaboia botatzen bazenun bezelaxe bota ta... Ba erropa txuriya ateatzen zan, e! 
- Bai, e? 
Erropa txu... 
- Eta zer zan, sutako hautsa hartu ta...? 
Surtako hautsakin. Hemen erropa guk ez genun... etxekok bakarrik izaten giñan, guk ez genun hoi hola iten, baiño hemen erropa garbitzen jende asko Donostiko erropa garbitzen zuna zan. Ta holaxe iten zuen /itezuen/, e! Ta ur irakiña ta... ura zea bota ta, kupelea ta... Astindu ta geo airian... lar gaiñian ta /da/, ez zea, alanbrian! Alanbrian noizpaite! Lar gaiñian ta /da/ lehortuta, e, erropak. 
- Eta ze iten zuten, hoteletarako-ta? 
Baai. 
- Aberatsen etxetarako ta? 
Aberatsendako! Baaai. 
- Eta zuek ez, zuek etxerako. 
Guk etxeko, guk etxeako bakarrik, guk ez gendun kanpoako iten. Guk baserriyan pixkat, ahal genduna... 
- Eta behiyan esnia... 
Behiyan esnia... 
- Saldu? 
Saldu ta harekin zerbait ekarri... 
- Zerbait gehiyo saltzen zenuten? Baratzeko zerbait, tomatiak ala...? 
Guk ez genun tomate askoik-a iten. Guk artua ta babarruna. Errexena eukitzeko hoi zan, ta geo patata pixka bat. Ta geo tomate batzuk eta baina pixkat-ta, etxeako. Etxeako. Guk batza gutxi in deu. Esnia geo ni... hazi giñanian han, dexentiak eta, kalea ama hasi zanian astuakin ta /da/ pixkana-ixkana ba esnia... Behiyak hobetoxeo gobernatu ta... Baiño ordun belarra ere ez zan /etzan/ bate hazitzen, oain bezela. Oain belarra nunahi, izugarrizko belarra ikusten det /ikustet/. Orduan belarrak txiki-xiki-xikik. Noski, ez giñun simaurrik ematen ta /da/! Ez genun simaurra, ez genun gobernatzen terrenua ta... Ez bazan gobernatzen, harek ez zun ematen! Eta oain belarra nola hazitzen da /hazitzea/? 
- Bai. 
Nola hazitzen da /hazitzea/ belarra? 
- Eta zuk... 
- Nik, hara! Hau hiru o lau aldiz ebakita dakat, bihetz mutur hau, e! Itaiayakin, e! 
- A bai? Ibiltzen ziñan igitaiakin? 
Itaiyakin! Ze, belarra motx-otxa ta... hau´re, azkazal hau´re ze, sekula osatu be, azkazala o... hau, hau... hiru aldiz o lau aldiz. 
- Orduan, lan gogorrak indakua zea! 
Lana? Bueno, bueno. Gero oain esaten due /esateue/, esaten hasten dianian, gaizki bizi geala. Nik... kontra iten diyuet /iteyuet/, baiño ez due /eztue/... hasarretu eiten dia /eitedia/. Ta ixilik egoten naiz. 
- Ez dutelako bizi izan, ezta? 
- Ez dutelako bizi izan. 
Zaldi-karroa txukun-txukun beti
Altuna Etxeberria, Inaxi
-Karrua bulebarrian aparkatzen zenuten? 
- Bai, karrua... 
- Ze tokitan edo nola izaten zan hori? 
- Bueno, aparkatu ziteken enbarazuik iten ez zun erozein tokitan. Hor, Bretxa inguruan, bai. Ta guria zan... zaldi-arrua zan, e, ordun zian karruak ba koloretakuak; bueno, guria adibidez zan: kaja... kaja zan, e, berdia. 
Esmalteakin, berdia. Geo, e, kurpillak zitun gorrik. Llantak burnizkuak, eta kurpillak zea gorrikin. Eta... geo, guriak zun toldua. Danak ez zuten toldua izaten, e. Guriak zun toldua, hola tela... toldo plastifikatua bezela... plastifikatua bezela, hola; beltza, hola arkuan. Ta ni goatzen naiz ba igandero jaboia ta urakin garbitzen nula. Kotxe bat, kotxiak oain bezela. Bueno, oain kotxia ez det garbitzen nik, e, baiño bueno. Eta bai, jaboia ta urakin zea, afarrakin-a ondo-ndo gero aklaratu... Eta aberian gustatzen zitzaidan baita... Nere aitak esaten zun banidadiak zirela, baiño nei gustatzen zitzaidan asko betuna... zapaten betuna... zenbat kaja gastatu nitun! Aparejutan, zaldiyan aparejutan ba betunakin in, zeatik betunak... aparejuk zian ba... ba larruzkoak. Beltzak. Eta berriyak zeudenian zeuden ba zapata beltzak bezela. Baiña geo denboakin, ebiyakin ta /da/ ez bazenitun garbitzen, ba itsusitu iten zian, gelditzen zian ba... itsusi. Arratoi koloriakin. Ta brilloik gabe ta hola. Eta nik ematen zien zea, e... larunbatetan ba ematen nien... larunbatian ez, ostiralian, zeatik larunbata ta... Ez, ost... larunbatetan, bai. Igandian etortzen nitzan ni zaldi-arruakin, Donostira; esnia ekartzea bakarrik. Tratuba ez zan ekartzen. Eta ematen nien betuna, beltza. Eta... geo ba pixkat utzi legortzen, eta zepillua... zapaten zepilluakin brillua atea, o zapi leun batekin... Eta geo zuten baita ba... apaingarriak zitun. Zea, kabezalak zuen hemen hola... e, brontzezko tira bat. E... holako, hemen hola, eta geo kollaria eta hemen ere beste bi txapa, baita ere brontzezkoak. Brontze edo "laton"... "Laton", latoia, bai. Eta Sidolekin ematen zenien eta gelditzen zian "brillante-rillante", bakizu, latoia... ba bai, geo gelditzen da oso polita. 
Eta bueno. 
- Karrorik dotoriena zuena izango zan... 
- Ez, neria ez... Dotoriena ez, bazan... beste batzuk ere... Bazan Loiyolako neska batena, han kuartelan gaiñian bizi zanana... bueno, zoragarriya. Eta hola. Geo, zaldiyak, azkenekua biñipin oso... zea zan, majua zan, zan... Canela zun izena, eta kanela koloria zulako. Eta kopeta zun txuriya... ta zan, zan... abere... ederra, polita. Eta... 
- Animaliyak... behiyek ere izena zuten ala zaldiyak bakarrik? 
- Bueno, bueno... guk bagenitun behiyak... Klaro, neska koskorrak giñan, eta... bat bakit izena zula Ceferino. 
Pentsa, behiya zan, ta Ceferino. Ba nere aitak erosi zulako Ceferi... zeai, Ceferino izena zun gizon bati. Han, hor, basarri batekuai. Eta hola. Eta gero bakoitzak genitun geren behiyak. Hiru ahizpak ba... hola, ez? Oain, bestela izena-zena... ba ez, lotuta eoten zian eta bueno. 
Esnea saltzeko debekua
Zamora Malkorra, Juan
- Eon zan esnia partitzeko debekun bat, ez? Ez zuten uzten. 
- Geo etorri zan Gurelesa jarri zanian, Gurelesak debekatu zun, harrek bilduko zitula danak, eta baserritarrak [...] txarra ematen zutela, ta ez dakit zer, ta badakit zer. Eta holako kontukin galazi guri, ta hari eman poderia, ta harek beak nahi dun guztiya in, ta harrek libre. Ba al dakizu zer gertatu zan? 
- Baiña egoten zian trikimailluak esnia eramateko manta azpiyan gordeta ta? Manta azpiyan gordeta eramaten zutela batzuk esnia. 
- Bai, esaten zuen pixkat eramaten zuela. Guk eramaten genun zea, gurutze gorria ta pixka bat bai, lehen bezela ez, baiño eramaten gendun. 
Errazionamendu garaia: gutxi eta txarra
Zamora Malkorra, Juan
- Oliyuak eta hoi danak Donostin erosi, bai, bai. 
- Hori erosi, ez? 
- Bai, bai, dendan. 
- Dendan? 
- Dendan. 
- Eta zu akordatzen zea razionamenduakin eta...? 
- Bai, [...] korrika aldiyak, razionamentuan ta. Jatekoik ez, ta razionamentun gauza gutxi ta txarra, ogiya're jateko modun ez dana ta... Guk badakigu artua iten giñun, iya talo pixkat eta handik gehiyo bai, baiño hoi larri ibiltzen zan jendia. Bai, gosiak eta. 
- Eta orduan kontrabandua eta egongo zan? 
- Bai, ibiltzen zian, hala esaten zuen behintzat, ez dakit ibiltzen zian, gu gutxi ibiltzen baiño... 
- Beti baserriyan gose gutxio ez? 
- Bai, gutxi beti izaten zan baiño... 
- Beti zer jana. 
- Bai, zerbait'e o talua edo babarruna edo baba edo... ibili izaten zan baserrin ta. Berdura igual ta. Errexio pasatzen zan. Ogiyik ez ta koipe gutxi ta pixkat sufritu in behar baiño... Geo txerriya'de hil izan, hortako hiltzen zan txerriya'de, koipe pixkat izateagatik eta. 
- Eta ezkutuan hiltzen zan txerriya ala...? 
- Ez, deklaratua. Oain'e batzutan igual ixkutuan bat deklaratu ta bi hil edo... Orduan zeozer baiño tranpatxoak ez? 
- Bai, pixkat, in biharra zeon. Ez dao... 
Bazkaltzeko, denak batetik
Urkiola Loinaz, Jose Mari
- Bazkaldu? 
- Bai. 
- Bueno, jateko plato gutxi: sopa, ta geo pues babarruna urte guztin. Plato babarruna "y vale". Ta gaiñea zea iten genun e? Fuente batetik; bota fuente batea babarruna ta bost-ei lagun [...] ta kutxariakin. Eta zuk zuk beste kolpe bat eta hurrena bestiak eta zuk itxoin, txanda etortzian. 
- Azkar ibili behar! 
- Azkar, gosiak baldin bazauden... 
Gobara egiteko modua
Arrillaga Mendiluze, Joxepa
-Eta, bestela, emakumiak ze lan iten zuten? 
- Emakumiak. Nik egixa esango dizut. Nik askotan.. nik in izandu det gobara-iñian aitu izandu naiz. Nik klase asko ezautu ditut. 
- Zertan aritu izan zea? 
- Gobarak eiten. Kalera jun, ta gobara, erropa bildu. Etxea ekarri, ta garbitu. Nik ez, e; ni ibili naiz, baiño ibili naiz etxekoandre batekin, emakume batekin; horko emakume batekin. 
- Eta nora juten ziñaten? 
- Donostia! 
- Hoteletara ta, ala etxe partikularretara? 
- Etxe partikularretan biltzen zun. 
- Villak eta hola? 
- Bai. Holako [...] biltzen zitun, ibiltzen zun. 
- Maidiriak? 
- Maindire ta "en general" izaten zun... izaten genun maindiria, almuheda(¿? ) eta kamisoyak. 
- Kamisoiak? 
- Bai. "En general" hua izate genun. 
- Oheko hori... gauzak, ez? 
- Bai. 
- Eta zenbat ekartzen zan hona, garbitzeko, asko? 
- Harek asko ekartzen zun. Goizian juten zan ama guria kalea, astua genekan ta astuakin. Eta geo ni juten nitzan haren billa. Harek eukitzen zun zea, ba oaintxe're hankakin billatuko nuke, egokitzen zuna, denda. Astuak ta egokitzen zituna zan, ta harea juten nintzan billa. Eta han hartu, hiru pardel igual izaten zitun, "en general" bi; bi baldin bazitun, bi saihetsetan bana jarri astuai, lotu erdin ta ekartzen genun. Ta hiru baldin bazitun, gaiñian zagaldian botatzen giñun bestia. Eta hala ekartzen giñun. 
- Eta tipi-apa astuakin... 
- Astuakin honea! Ta atsaldian iturriya jarriya zekan; bazekan [...] ta ni Hankamotxetik etorritako urtia zan, handik etorri nitzen urtia. Eta esan zian: "Eguneko pezta bat emango diñat". Asko zan garai hartan! Egunian pezta bat. 
Astian zazpi egunian, duro zillarra! Ta bi peztako zillarra askotan hartu izandu ditut nik, emakumi harek emana. Bai. 
- Eta garbitu nun iten zenuten? 
- Iturrin. Bai, aurrena iten genun... gobarriya han holakoxea izate zan, bere askakin, e, iturriyakin. Urakin, hor. Eta iten genun bustitan jarri erropa. Eta jaboya pasa. Jaboya pasa ta eamaten genun etxea. Ta etxian eukitzen genun barrika erdi bat, holaxe barrika... Bakizu barrikak zer dian? 
- Bai... 
- Holakuak, goiko gaiña kenduba ta holaxen, azpin zuluakin. Eta han jarri pillatuta danak. Eta ura berua bota. Ura berua bota, tapatu, ta astiartian hua jotzea! Tiki-aka tiki-aka jo gobarian, osea gobarrin. Gobarriya esate giñun guk honi. 
- Eta zerekin jotzen zenuten? 
- Bea, hartuta! 
- Hartu ta... astindu? 
- Bea, bai. Zikiña, nola kendu zikiña! 
- Eta ur berua, eltze baten berotuta? 
- Bai, bai, eltzian, ahal zan tokin beotu, ta gaiñian holaxe botatzen giñun gabian. Cristol esaten giñun gauz bat, jaboyen zea zan. Eta hua botatzen giñun raaa bueltan guztin, tapatzen genun, ta han eoten zan hurrengo goiz arte. 
Eta hori astelen atsaldian iten genun. Astiartian gobara jotzea! Ta gobara jo, ta zabaldu! Baztar guztitan zabaltzen genun, ta... 
- Zelaietan eta? 
- E, bai. Zelaiean, e... lehen zan asko... estratak esaten zian. Faratak. Bidia baztarretan paratak asko izaten zian hemen. Eta parata haitan zabaltzen giñun. 
- Zintzilik jarrita? 
- Bai, hola bota, ta gañian. Larra gaiñian igual. Ta puskatu're hola iten giñun, e! Larrai tira edo... lehortzen zenian tira ta... Holaxe ibilli gea gu! 
Besteren etxeetan lanean
Arrillaga Mendiluze, Joxepa
-Eta hori, astian zenbat egunetan? 
- Nik, e, nik aste guztiya pasa behar izaten nun han. Behi bat´e bazakan, ta harengatik ba eguneko pezta emango ziala, ta astian zazpi pezta. Duro zillarra ta bi peztako zillarra askotan ematen xixkian nei emakumi harek. 
- Ta zure lana zein izaten zan, emakume harentzat behiyakin...? 
- Behiya gobernatu ta... 
- Jetzi ta...? 
- Bai. Behiya gobernatu ta... etxea etortzen nitzen ni. Ordubete o igual pasatzen nun batian ta bestian bi ordu igual, ta bestian atsaldia igual ta... etxea etortzen nitzen. 
- Eta orduan, gobara itiaz aparte, e, iten zenitun beste lan batzuk... 
- Bai. 
- Behiyak gobernatu ta... 
- Bai, hoixe, batzuk, bai. 
- Eta besterik? Ez dakit, garbiketarik ala...? 
- Bai, bai. Gobara bestiakin batian garbiketa iten genun! Fregatu´re bai zea, etxia. 
- A bai, e? 
- Eskobillakin ta zatarrakin. Ez oain bezela. 
- Eskobillakin? 
- Eskobilla in, i-gurtzi in hola, ta holaxe... 
- Belauniko jarrita? 
- Bai hoxe, belauniko! 
- Eta argizariya... 
- Ez, ez, ez zitzaiyon argizarik garai hartan ematen! 
- Ez zan ematen? 
- Ez. Nik ez nun ezautu, garai hartan. 
- Orduan brillua atea arte... 
- Zui-urixa eoten zan... brillua ez zun izaten. Zuriya. Ohola, ohola zui-uriya. 
- Zuri-uriya, lurra? 
- Bai. Ohola. Zetan, ohola, kuartuetan ta ohola. Pasillun ta eskaillerak-a oholezkuak izaten zian garai haiyetan. 
- Orduan umetatik in dezu lana. 
- Hoi bai! Hoi hala in det. Ta geo... han sartu nitzan ta geo hasi nitzan goiyen hor basarri batian... deitu zien. 
Alargundu zan, ta alargunak. Ta hamabost urte harekin pasa nitun. Baiño harekin pasa nitun: jatena in... behiyak zauzkan, behiyak gobernatu, azpik zeatu... holako lanak iten. Ta bea ondo ez zeonian, beai kaso in... holako zeak iten. Hamabost urtian ibili nitzan, baiño beti ez, eunero ez. Batzutan etxian eoten nitzen. 
- Etxian´e egongo zan lana? 
- Bai. Ez gutxi! Eoten zen. 
- Eta etxekuak gobara... zure amak-ta gobara iten zuten? 
- Ez, ez, ez. 
- Zure amak nahiko lan zun hainbeste umekin... 
- Hainbeste umekin ta ganaukin, haik ta zeatzeko... Goizian kalea jun ta esniak partitu iten zian etxez etxe garai batian, e? 
- Amak partitzen zun esnia? 
- Bai, bai, etxez etxe. 
- Eta nola juten zan? Astuakin... 
- Astuakin. 
- Eta ze: bi marmita ala...? 
- Ahal zan... zeona. Zeona. 
- Zenbat behi izaten zian? 
- Bi o, bi o hiru eukitzen giñun. Amak bakarrik ze eukiko zitun ba! Geok iteko gauza jarri giñan bitarte. Geo hobeto, gauza jarri giñanian. 
- Eta bera juten zan esnia partitzera... 
- Bai, ta etxez etxe, etxez etxe partitzen zun harek! 
- Antiguan? 
- A, bai, Antiguan. Donostira´e juten zan. Jun izandu naiz ni´re bea ezian. Bea haurra iteko-a hola ta... jun izandu naiz. 
- Eta arrautzak eta berdura-a... eramaten zitun ala ez? 
- Bai. Tomatia zan garayian-a tomate pixkat, ta gero bai... gu laneako gauza jarri giñanian, bien bitartian harek gauza gutxi iten zun gajuak. Aita ez zitzaiyon... harrobin zabillela bai, asko laguntzen zion harrobin zabillenian... baiño behin hasi zanian obretan... goizian jun ta gabian etorri! Bakizu ze izaten dan... 
- Ta zuek bakarrik. 
- Bai. Halaxe bizitu gea gu. 
Zapia jartzeko moduak
Arrillaga Mendiluze, Joxepa
-Eta ikusten zaitut buruan paiñe... buruan zapiyakin. 
- Ni beti hala ibiltzen naiz. 
- Beti? Eta lehen, lehen e... 
- Ni beti. 
- Eta lehen zapia erabiltzeko ohitura gehiyo zeon, ezta? 
- Bai. 
- Oin ez da ikusten asko... 
- A ni nola aitzen naizen... 
- Umetatik jartzen zan zapiya ala gero? 
- Gero, gero, bai. 
- Hori, zenbat urtekin jartzen da zapiya edo...? 
- Ez dakit. Ez dizut esango. Lehen, garai batian holaxe jartzen zian, hemendik behetik gora... 
- Eta koloria? 
- Beti hau, klasi hau. 
- Beti hori, klase hori? 
- Bai. 
- Aaaaaaaa. 
- Hola jartzen zan garai batian, nik beste aldea ibiltzen det baiño... hola. 
- Hola jartzen zan, e? 
- Bai. Amonak-ta hola... 
- Amonak-ta beltza, ez? 
- Bai. 
- Ze honek badazka... 
- Bai, pintxorrak dazka... Holaxe. 
- Aaaa... ikusi. 
- Gizonak txapela eta emakumiak zapiya, hola. 
- Bai. 
- Eta hori euzkiyandako eta... 
- Bai, danatzat. 
- Danantzat, ez? E... neguan berotu ere ingo du ta... 
- Jesus! Bai. 
- Eta amantalak-ta... amantal beltza erabiltzen zan? 
- Bai, amantala beltza ibiltzen zan, hor badakat nik oaindik, lehengon batian ikusita nun maletan han zeola. 
- Amantal beltza ta... 
- Esne partitzea juteko ta... 
- Bai, beti beltza? 
- Bai. 
- Ta poltsikuekin? 
- Bi patrikakin. 
- Bi poltsiko, hor e... dirua-a sartzeko ta... 
- Atzian lotu... hola ibiltzen giñen gu. 
- Eta oiñetakuak? 
- Oiñetakuak, "en general" hoik eosteko... hoik, hemen ibiltzeko, nik holakuak. Abarkak. 
- Abarkak? 
- Bai. "En general" bai, etxian ibiltzeko. Oin beste batzuk ibiltzen tut, etxian sukaldian nabillenian, baiño "en general" hola kanpuan-a ibiltzeko hoik. Bueno... 
- Abarkak. 
- Bai. 
- Eta abarkak bakarrik ez zian erabiliko... beste oiñetako batzuk ere bai, ez? 
- Bai, ibiltzen zian. Zapatillak esaten giñun. 
- Zapatillak. 
- Bai. 
- Eta nola zeuden inda? Telazkuak? 
- Bai. 
- Telazko zapatillak? 
- Bai. 
Dolarea eta sagardoa garraiatzeko gurdiak
Irizar Ansa, Joxe Mari
-Horkua da tolaria, e, sagarra egotzeko. Dago sagarra egotzekua, hor goiyen eskubita dagon hoi, eta tolaria; hor sagarra egotu, eta e, hor estutu eta ateatzen da muztiyua. Hoi da kupeleta juten dana, baiño antziña batian basarritatikan leku askota eamaten zan Donostia. Eta Donostia eamateko ibili zian tresnak dia galeran gaiñian eamaten zian "bukoiyak", hemen dauden hauek. Hauk zian "bukoiyak", erabat eoten zian iya galera gaiñian, eta segiran dauden hoiyek barrikak, hoik zian "karreto-arrikak", o bai galeran gaiñian o bai gurdi gaiñian ibiltzen zana. 
Ez zan /etzan/ oain bezela bonbeatzeko gauzik ez zan /etzan/, eta baldeketan itten zan. Eta klao, ontzi batetik bestea pasatzeko hor aurrian dakazun horri, horrek du izena "onilla" eta baldiak horrea hustu, eta ontziak batetikan bestea pasatzen zian. Hoi zan... 
- "Oniya"... 
- "Onilla" hor aurrian daukazun hoi, enbutua bezelako hoi, e. Hoi da "onilla". Hoi zan ibiltzen zana ontzi batetik bestea aldatzeko. Hoik zian, e... eamaten zanian bai Donosti aldea eta baita ere basarritik, basarri batzutan tolariak zian, bestietan ez, eta batetik bestea eamateko ibiltzen zian tresnak zian hoik. Ordun ez zan /etzan/ gaur bezela ez gomaik eta ez, ezta ere bonbaik. Ordun dena baldeka ibiltzen zan. Hoi ikusita, geo ya behiyan dauden hauk dia basarritako... 
- Eta zenbat, zenbat kupel... bakoitzak, gurdi bakoitzak bere izena dauka ala...? 
- Bai, hoik zuten, "bukoiyak" zien hoiyek, e. Hemen dauden barrika, zea hoik, lotuta dauden hoik dia "bukoiyak", eta besti hoik, berriz, izena... esaten zaiyote eta dute "karreta-arrika", e. Hoi zuten beren, beren izena. 
- Eta zenbat metrokuak-do ziran? 
- Bueno, hoik, e... neurri askotakuak zian, baiño kao, pentsatu idikin eaman behar zuela; ordun izaten zan milla, milla eta bostehun litro... Milla litro, inguru hortakuak, e; "bukoiya" seirehunekua eta hoik zian milla lito ingurukuak. 
Bazian hirurehun-aurehunekuak ere, baiño e... bakoitzak bere, "segun" ze iri pare zeukan, haren araberan ibiltzen zian hoik, eamateko. 
Egurrezko dolarea
Irizar Ansa, Joxe Mari
-Eta esan dezu hau, goikoa, ehotzeko... 
- Goikoa, eskubiko hoi da... 
- Eskuz? Hasieran eskuz... 
- Eskuz, klaro. Eskuz. 
-... emango zitzaion, ez, maratillari? 
- Eman horri, bolanti horri bueltaka ematen zitzaiyon eskuz, sagarra egotzen zan. Eta geo etortzen zan tolarea, eta tolaria´re ikusten (de) zu, palankaz eiten zan estutu. E... esku indarra. Hor ez dao /etzao/, giza indarrak iten zun. 
Hoi da. Geo, oaindaiño ibili da hoi bea ba motorrez o indar [...] ibiltzen (d) ana, estutzen dala, baiño txistima hoi bea izan da oaindaiño; oain aldatu da. Oain beste tolare mota batzuk daude. 
- Eta gero sagar ura horra irteten zan? 
- Hoixe, ontziya hor dao, azpiko aldian. 
- Azpiko ontzia... 
- Hoixe. Horreaxe etortzen zan edariya. Muztiyua horra eroitzen zan. Eta hortikan geo partitzen zan, esan deuna, baldeka hasiyeran, geo baita ere atea zian bonbak eskuz eragitten ziyotenak, eta geo beti argindarrez geo etorri zan. Hain benboa gutxin halako aldaketaik ezautu deu eta hoik, hoik behintzat ezautu (d) ittut. 
Errota eta alperra
Irizar Ansa, Joxe Mari
-Hau, garia eta artoa... 
- Gariya eta artua, bai, dena. Hoik, alia dena egotzen du. 
- Zakuekin... zakuak gora igo... 
- Bai, e... tenaza hauekin zakua hartzen zenun eta gora altxatzen zan, bere parea emateko. Klao, ta ordun bertan irikitzen zenun eta hustutzen zan, e, zorru horta. Egotzeko. 
- Hortxe hustu eta azpian egongo zan harria, bueltaka. 
- Bai, hemen bihan bueltaka harria dago, eoten da. 
- Eta gero... 
- Eta urak manejatzen zun hua. Urak ibiltzen zunian bueltaka-ueltaka, errotako harriya ibiltzen zun... eta kao, harriyak egotzen zun bezela ya iriña kutxa honta eroitzen zan. 
- Kutxa hortara... eta zuk holakua ikusita dakazu... 
- Bai, oaindik´e martxan badaude holakuak, e. 
- Egurrezkua, e? 
- Bai, bai, oaindik' e badaude. 
- Eta bueno, hemen ikusten dana, hau, e... hori da lurra... 
- Harriya... Hoi zan, alperra deitzen zizaiyon. Alperra da. E, hoi zan garai batian ez zan /etzan/ oain bezela, e, tratoreik lurra txehetzeko. Ta ordun itten zan lu... zokorra deitzen zizaiyon, lor-okorra da, koskorra iten zanian, e, koskorra hua puskatutzeko ezin zan, eta ordun itten zan horrekin pasa, eta horrekin pasa ondoren, gero pasatzen zan harria. E, harria hor dago, horruzkaldian, baiña horrekin pasatzen zan zokorrak puskatzeko. 
- Alperra, orduan. 
- Alperra du bere izena. 
Pentsua banatzeko gurdia
Irizar Ansa, Joxe Mari
-Eta hau, gurdi hau? 
- Hau ibiltzen zuen, e, garai batian... nik holakua Donostin ezautu nun, bi zaldikin, Grosen e... pentsua ta... Kao, Donostin ordun zaldi asko zan, eta horrek ibiltzen zun hoi pensua, lastua... partitzeko, e. Pentsuketaiyan karrua zan hoi. 
- Eta hor aurrian ze juten zan, pertsona bat? 
- Persona, aurrian. Ikusten (de) zu, bere... nola dagon hor manibela, frenua emateko. E, horrekin frenua ematen zitzaiyon, eta bi zaldikin tiria, eta joaten zan ba, esan dezaun, e... gaurko txoferra izango balitz bezela. 
- Bi zaldikin. 
- Bai, hau bi zaldikin zan. 
- Eta hauek nork iten zitun? Holakuak, baiña benetakuak? 
- Holakuak benetakuak hemen aldemeneko lengusuk itten zittuen. E, beren aita Agustin eta bere semiekin. E... semiak eta alabak ere, nik ez nittun ezautu, baiño esaten zuen launtzen aitzen zitzaxkatela, baiño hor ibilli zianak, e, batez ere Tomas, Peio eta Asentxio, hoik hirurak zian. Tomas ta /da/ Peio hil zian, eta oain Asentxio oaindik bizi da. 
Harrobiko gurdia
Irizar Ansa, Joxe Mari
-Eta hau, e, gurdi hau? 
- Gurdi hoi /gurdiyoi/ ibiltzen zan harrobitik harriya karriatzeko, idikin. Ikusten da paria ibiltzeko dala, e. Bi barra dittunak dia bakarka ibiltzeko, eta erdin pertika dutenak dia idi pariak o zaldi pariak ibiltzeko. Hau zan ibiltzen zana harrobitikan batetik bestea harri biltzen, partitzen ta, auzolanian ta holakuekin ibiltzen zan. 
- Eta desmon... aurrekua eta atzekua kendu iten zitzaiyon? Hau, ohol... 
- Bai, kostauko ohol hoik nahi zanian kendu itten zitzaiyon. Hartara bi... bi klasetako baliyo izaten zuen: nahi baldin bazun karga itxin ibiltzeko, eta nahi badezu zerbaitte irikin ibiltzeko´re bai balio zuna. Baiño hoi gehiyenian ibiltzen zan harrobiko lana eitten. 
- Eta hemen plakatxo bat daukate, zenbakiyakin. Hori bazeukaten ala...? 
- Ez, guk dakazkigu markatuta denak beren zenbakiyakin, zeatik oain in nahi deu... Oain ni esplikatzen ai naizen hau, esaten ai naizen hau, jarri nahi diyote bakoitzai beria. Oain lan hortan ai gea, e. Ordun, libru bat egiña dago, e, beren izenakin ta beren zenbakiyakin, eta oain nahi deuna hua jarri bakoitzai etortzen danian "pues" letu dezala. 
Irakurri dezala zer, zertako zian. Hoi itten ai gea oain. 
- Eta hauek danak... bueno, ikusten da egurra dala gehiena. 
- Dena, dena. 
- Gurpillak egurrezkuak dira? 
- Kurpillak egurrezkuak. Bakar-akarrik uhela eta txopiñak eta erdiko ardatza, hoik dia ya... lehen-ehen egurrezkuak izaten zian hoik ere, baiña gure ezaueran gehiyena ya burnira pasa zan. 
- Eta txopiña? 
- Bai, txopiña da hau, hemen ateatzen dan hoi. 
- Eta hauek ze, zeinek in zitun, maketa hauek? 
- Hauek in zittun Tomas Irizarrek. E, lengusua... aita zanan lengusuak. Hoi soldaduska joan artian o beti aittu zian holako karruak eitten, eta geo kamioiyen karrozeiyak eitten arittu zian, eta gero jubilatu zanian, "pues" tresna hauek danak in zittun. 
Amak gobara egiten zuen errioan
Txintxurreta Ugalde, Juanita
-Geo goara iten zun gue amak. Eta ekartzen zun tranbian, burun ekartzen zun sekulako maindire pillak eta paiñeluk eta. Beti erriyua juten nitzan, ta ama beti bildurrez. Erriyoa hartu zerbait ta txoakeiyekin beti. Ttikitan, e. 
Eta amak goara... "es que" ordun... 
- Erriyuan iten zun? 
- Erriyuan dena iten genun garbitu. Ura erriyokua, eltzian jartzeko o geok garbitzeko, eta denetako erriyoko ura. 
Gaiñea, maindiriak eta eukitzen giñunian jaboi ure... jaboitan eo as... geo mahai bat bazan, harrekin astindu, jaboiyakin eman, baiño erriyuan sarzten zendun maindiria, hola iten zenun... ta gelditzen zian... Geo, anilla aparte izaten zan, ta harrekin han sartu ta urdiñantzako kolore (b) at... Geo, aittonak iña zakaten illera, eurrakin ta /da/ alanbriekin jarri zabaltzeko, dena kanpuan zabaltzen zan ba illeran. Eta han jartzeko geo ateatzen zian maindiriak, bate plantxatu be, geo zeorrek plegarun hola iten ziñozun ta gelditzen zien... ta gero berriz´e lotu ta Donostia. Sehaska ta hoi denak ematen zigun gue amai, ta amak zerbait ateatzeko, ezta? 
- Eta hori, ura... urakin ta /da/ egosten eta... 
- Ez, ez. 
- Beratzen-ta eukitzen zenuten ala ez? 
- Ez, ez, ez. Sartzen zitun erriyun barreño haundi (b) atian, jaboi-retan igual eukitzen zitun, baiño arraskatu. Gue amak arraskatu iten zun eskukin. Dena mantxak eta baldin bazian ta /da/, dena arraskatu egoki... 
- Mahaia... 
- Mahai bat zan. 
- Erriyora eramaten zan? 
- Bai, mahai ariña zan. O bestela harriyan gaiñian ai bihar zenun, baiño harriya baiño nahiyo nun mahai bat. [...] txukunao gelditzen zalako. 
- Orduan erriyora eramaten zan mahai hori. 
- Bai, han eoten zan, zea, arbol baten atze batian eoten zan, o txabol batian eukitze... 
- Eta tiñarik edo erabiltzen zan barruan sartu ta hankak ez bustitzeko edo...? 
- Ez, ez, ez. Ura, uretan, uretan! 
- Hankak uretan beti. 
- Bai, eta berdura iten giñula´re, txanelan sartzen genun, sartzen nitzan eta karretilkara bat, eunero-unero karretilkara bat atea behar genun zea, porrua. Hara, gaizki ingo nun, nik "es que"... 
- Lasai, lasai. 
- Eta porrua ateatzen genunian negu partian e... han bertan zuritzen genun, ta hartu karretillan ta ekartzen genun portua, ureta. Eta han exeitzen nitzan txanelen, hemen txalupan, atzian hemen exeitzeko tokiya zun, eta exeitzen giñan eta porruk garbitzen nittun. Karretilka bat eunero Donostia anaiyak eamaten zun, ta /da/ amak. Eta eskarolak o eozein gauz, berdura, jun ta /da/ dena han iten genun. Ganaua, dena hara ura eatea. Uretan ibiltzen zian, ura eaten zuen eta etxea, zintzo-intzo, saillian juten zian etxea´re. Ahatiak´e izan genitun. Ahatiak´e, ahatak eo dien hoik beak iñularrian... goizian artuak ta botatzen geniyon ta iñularrian etortzen zien, illunbistan o hola, eta dena illeran-lleran, arra aurretik dala, emiak atzetik, oso oso politta zan, e, nola etortzen zien. Zu han ez ziñan /etziñan/ goatu´re iten... 
Gerra etorri zeneko kontuak
Txintxurreta Ugalde, Juanita
-Eta ez dakit... gerra... bueno, zu gerra aurretik jaiyo ziñan, baiña... 
- Bai, gerra denboa... guk, egiya esan, bildurra bai, e! Oooo. Etortzen zian, e, aittonak´e zitun bi monja Santanderren eta haik´e basarria etorri zian. Eee... gue aittak eta amak, bi aitta, ne aittonak eta aittak´e espadara in omen zun, gizonak etortzen omen zien billa, eamateko, eta eskapadak in zituen baiño ez zituen /etzituen/ eaman. 
Ne aittak Ferrolen in zun /intzun/ ordun... Soldaduskak´e ne garaiko mutillak dena, dena Afrika ta dena bildurrez eoten zian. Ordun garai haitan dena hoik, toki hoita tokatzen zian ta... jun bihar izaten zuen. Eta gañekuan aitta Ferrolen eon zan /eontzan/, ta aittona ez zait goatzen aittonanik ezer, baiño... etortzen zian, e, basarritan, e... izeba ta osaba ta nei goatzen zait... lurrian ta /da/ ahal dan tokin lo in bihar. Jendia etxian! Basarrin, hemen, basarri hontan. Erriyotik bestaldea. Nik ez takit, geo Santiyomendin hasi ziala bonbak botatzen, baatzaraiño igual etortzen zian, xist. Eta flist, soiñua. Hola, soiñua, ta ateatzeik ez etxetik bildurrez. Baatza, janaiyak-a itea jun bihar, ganaua-a... bildurrez ibiltzen emen zian aittona ta denak. Eta holako kontuak. 
Lesakara gauez, artoarekin
Elizalde Elizalde, Anjel
-Ni hemendikan Lesaka joana nao, gerra denboan, zea, artua... Kupua genun, eta kupua kunplitu, bete eta oandikan artua etxian. Eta hemendikan Lesakara mendiz, gabez. Hartu bihorrakin, zaku artua, ta iriñan billa. 
- Iriñan billa? 
- Bai. 
- Hemen errotak itxita zeuden, ala? 
- Errota bakarra zeon hor, baiña kartilla bihar zan /bihartzan/ errota joateko ta... 
- Eta Lesakaraiño. 
- Kartilla betia! Betia, ta etxian oaindik artua... Hemen iten genitun ba hiru sail, onak. Ta geo kupua, kupua... e, Servicio Nacional de Trigo. Eaman in bihar izaten zan "tanto por cientua". Eta ez... gelditzen bazitzaizun, ematen zizuten kupua, ta kupua bete eta oandikan artua, eta aber... ta etxian zea, taloik ez. Geo nola genun "este"... Ni bizitu nitzan ba bi osabakin, izebakin, aitton-monak hil zian /hiltzian/ eta e, klasifikaziyua "de primera". Ta holako ogi tako bat, ttiki bat ematen ziuten bakoitzai. Joe, bueno! 
- Ta horrekin? 
- Nik, e, ze esango (d) izut? Gosia... guk bestiena, kaleko jendiakin konparatzeko gutxiyo pasa genun, baiño nahikua pasa genun, e! Gerra denboan esaten (d) izut. 
- Bai, bai. Eta ez zenuten ogi txuriya ekartzen, estraperlokua? 
- Ezta... ekartzen genun iriña! Iriña, talua iteko. Ba jode, hori ya soluziyua zan! Talua izan ezkeo ez zeon /etzeon/ kuidadoik. Ogiya pusketa bat ematen ziuten, razionamentua primerakua zuten, eta pusketa bat, eta nik pentsatzen det ogiya beltza ta ez takit zerekin eiña zeon, eta gutxi ematen zutela, bestela asko ematen bazuten akabatuko ziuten ta. Nik pentsatzen det hala izango zala, bai. Zerekin iten zuten. 
Etxeko jira
Goikoetxea Maiza, Ramoni
-Ez, illunduta´e lana izaten zan. 
- A, bai? Ze lan? 
- Erropa plegatu o, erropa konpondu o... O botoin batzuk jaso ta... Geo oain bezela kaltzetiñak ez zian /etzian/ gaiñea; puskatutzen errexaguak o ez takit zer zian /zertzian/ ordun. Ordun haik zurtzitzen, kaltzetin zurtzitzen aitzen giñan, jesuuuus. Hoi goatzen naiz oaindikan. 
- Klaro, asko ziñeten. 
- Bai ba, asko ta geo... Puskatu, berriz, e, aixa iten da /itea/! Zan, ordun. Bai. 
- Eta hori izaten... hori illunetan ere... ze, argiyakin? Kandelekin ala...? 
- Eeez. 
- Bazeon argiya, ona? 
- Argiya bagendun, bai. Bagendun, bai. Bai. 
- Orduan berandu arte lanian. 
- Bai. 
- Eta lo-a nola iten zenuten? E... logela bakoitzian zenbat lagun? 
- Hiru ahizpa eoten giñan bi ohiyetan, kuarto batian. Geo matrimoniyua, aita ta ama, bestian, osaba beste kuarto batian ta geo anai zarrena etxian izaten gendun, hura bestian... holaxe. 
- Alaba: Patxi. 
- Patxi´re bai. Bestia... zenbat kuarto giñuzen han? Sei o ez takit zer giñuzen... Bat, bi, alkoba, lau, bost... sei kuarto... 
- Orduan haundiya zan. 
- Bai. 
Egurrezko komuna
Sarriegi Asteasuinzarra, Asentxio
- Ordun komuna zan ganauen atzian egiten zan ximorra bota eta ordun egurrezko komun bat zenun; eta ximor pilla haren gaiñea eiten zenun in biharra. 
- Ordun ikuillu gaiñian? 
- Ikuillu gaiñian. 
- Eta komuneko paperik eta egoten zan? 
- Bai, bai. 
- Bai? 
- Bai, periodiko puskan batzuk edo jarrita e? Ordun kumuneko papera... 
- Aza hostuak bestela? 
- Bai, igual hoik'e, igual hoik'e! 
- Baiña orduan oingo bezela ez zeon komuneko paperik, ez zan erabiltzen. 
- Ez, ez, ez zan ordun, nik ez nun ezautzen behiñik behin. 
Behien gaixotasunak: hanka-mina, errape-mina...
Larzabal Urdanpilleta, Antonio
- Eta ze gaixotasun eta izaten ziran? 
- Behiyakin? 
- Bai. 
- Bueno, hola gaixotasun fuerteik ez zan izaten: hanka-iña. Hanka-iña zan hanketan harrapatzen zuen sarna bezela iten zuen, eta hanka-iña esaten zan. Eta ordun galaziya zeon etxetikan ganaua ateratzia hanka-iña zeon tokin, ta jartzen zituen ikuilluko atian seiñaliak "etxe hontan hanka-iña dao". Seiñaliak jartzen zituen atian, bai, jakiteko jendiak, bai. 
- A bai e? 
- Bai, bai. Gaiñuntzian beste hola ez naiz goatzen ni. 
- Errape-iñik? 
- Bai, errape-iñak bai, gaur'e bai eta ordun'e bai, orduan'e bai. Ta ordun ba beterinariyuai deitu ta botikak hartu; ta geo amak igual preparatzen zun hemen pasmo-elarrakin [...] bat eta harekin igortzi, ta zerbait igortzi ta in ta... 
- Eta ez dakit, mamorrorik edo parasitorik edo eukitzen zun ganaduak? 
- Bueno, sundarrak... Bai, akaiñak, akaiñak. Hola bitxo batzuk, "generalmente" buru bi izaten zittuen. Ta gero sundarrak, sundarrak dia, bueno, "un grano que sale y revienta". Bitxo bat ateratzen da, ta gaur ez due izaten e? 
Arropa eta oinetakoak
Arzallus Mitxelena, Maria Luisa
-Eta orduan, e, erregalorik-a iten zan komuniyua indakuan? 
- Keba! 
- Ez, ezta? 
- Keba, ez zan ezer, ez erregaloik ta ez ezer. 
- Eta soiñekua ta... 
- Soiñekoa prestatutakua. Nik lehengusu batenakin in nun, lehengusuak bazulako. Ta erropa´de harek nahi ez zuna, Antiguoko lehengusu harek nahi ez zun erropa harek... nik ibiltzen nun. Harek nahi ez zuna netzat. 
- Orduan, e, erropa ez zan dendetan erosten, ez? In... 
- In, in, in, bai. Nei izeba horrek, Antiguoko izeba horrek asko iten zun. 
- Eta tela-a nun erosten zan? 
- A, zean erosiko zan, Donostian erosiko zan, noski. 
- Eta gero jostunak in... 
- Bai, bai, bai. Jostunak, bai. 
- Eta zuek, e, baserriyan hanka hutsik-a ibili izan ziñaten garain batian? 
- Ez, ez, ez. Nere anaya bat behin behiyak harrapatu zuen, ta holakoxe zea in ziyon. Zea, zea bat, jesus... 
- Zauriya? 
- Bai. Holako... ebaki bat moduan, bai. Borrokan hasi behiyak, eta ebakiya. (Maria Luisak galdera beste era batera ulertu duela dirudi: "hanka hautsirik" edo) 
- Jesus. 
- Ta besteik ez, gaiñontzian ez naiz goatzen hola. 
- Zuek oiñetakuak-ta, ze erabiltzen zenuten? 
- Abarkak, alpargatak... puskatzen giñunian txinguan-a alpargatak ama erritan, ta segi aurrea! Hontan, muturran puskatzen bazian, geo aldeantziz jarri! 
- Alderantziz? 
- Argi! Klaro, hemengua hemen jarri, hemen zulua zulako. 
- Orduan ondo aprobetxatzen zenuten... 
- Ba honbre! Aber, aber... Soiñekuak´e... 
- Zulua in ezkero josi ta... 
- Hoixe! Ta astian behin gaiñea, erropak aldatu´de. Astian behin, bai, aldatuko giñun. 
- Eta garbitu ere, gorputza-a... 
- Ba hoixe, zinka, noizian behin. Noizian behin, ta "ya esta". 
- Orduan ez zan... usaiyari ez zitzaion holako inportantziarik emango... 
- Ke ba! Ez zeon holakoik! Ez zeon, eske... txanpuik, ba al zan orduan gaiñez txanpuik ne garayian? Ke ba, ez zan, jaboiyakin! "Jabon Chimbo y Lagarto era". 
- Hori erropendako. 
- Normala hoitxekin, hoikin garbituko giñan, noski. Txanpuik-a ezer, lakaik-a... ezer ez zeon. Koloniaik ez dakit bazen. Keba, ez naiz goatzen. 
Baserriko lanen banaketa
Arzallus Mitxelena, Maria Luisa
-Eta lanik gogorrena zuretzat, baserriyan? 
- Nik, bueno, nik... baserrin lana asko... bueno, bai, eskubarian-a aitu naiz... hola, ta itulian ez. Beti izaten nun seniren bati o bestei kontu in beharra. Nik lana hoixe izaten nun. Egurra txikitu, hoi bai. Egurra txikitu, marmitak garbitu, marmitakin ura etxea ekarri... nere lana hoixe izaten zian. Umen bati kontu in beharra... 
- Eta behiyak jetzi ta? 
- Ez, nik holakoikan ez. 
- Hori nork iten zun? 
- Hoi aittak iten zitun. Aittak o anaiyak iten zitun, bai. 
- Hori gizonen lana zan, zuen baserriyan? 
- Bai, ba bai. Bazeon anai bat ne aurretikan eta beste bat atzetik nun, eta haik ya lan haik... nik holakoik ez det in. 
Eskobarian ta hola bai. 
- Eta baserriyetan egoten zan... lan batzuk izaten zian gizonenak... 
- Bai. 
- Eta beste batzuk emakumienak... edo bueno, etxeko lanak, behintzat, emakumienak. 
- A bai, hoi bai, hoi bai. 
- Hori beti, ezta? 
- Betikua da hoi. Hoi bai, erropak eta zapatak-ta denak emakumian lanak. Eta gauzak jasotzia´de emakumian lanak. 
Oain etxe hontan´e holaxe do, emakumien dana da hoi. 
- Eta etxia garbitzia eta... 
- Hoi, bai. Hoi dena, hoi emakumiana zan. 
- Janariya prestatzia ta... 
- Hoi dena, dena. Dena, dena. Mahaiya jasotzia ta... 
Neskame Aginagako baserri batera
Olasagasti Martikorena, Martina
-Hori Agiñako partian. 
- Agiñako partian? 
- Bai. Ta juten nitzan, eta partitzen nun esnia. Ta ez takit badakizun Antiguan etxe haundi bat bado hor, zea, gasolina ta saltzen duena. Oain ez do /ezto/ gasolinaik, ezta? 
- Semea: Ez, Zumalakarregi ta taxisak dauden lekuban, etxi hoi. 
- Tunela pasata! 
- Semia: Zumalakarregi "numero uno". 
- Tunela pasata. Eta ordun, ordun bukatu zan etxi hori. 
- Orduan, orduan bukatu zan. 
- Eta hara eamaten nun nik esnia. Hamasei litroko marmita eamaten nun! 
- Buru gaiñian? 
- Bai. Ta /da/ ordun ez zun /etzun/ astzensoreik, eta baitu, ez takit, sei o zazpi pixu. Izango itu. Ahaztuba dakat, aspaldian ez det ikusi ta... 
- Jesus. Eta beti buru gaiñian? Eskillarak igotzen´e buru gaiñian? 
- Bai ba! Eskun ezin eaman, ta /da/ buru gaiñian. Ta eun batin in zitzaidan eroi! Eskailleretan. Ze komeriyak! Ta artian ttikiya nitzan ta /da/. Hamalau urte. 
- Hamalau urtekin orduan baserri hortara, eta han ze lan iten zenitun? Esnia, esnia partitu ta... gero? 
- Gero ez nun lan asko iten. Nekatuta-a juten nitzan ta /da/. 
- Klaro... 
- Bai. 
- Ta han, umiak zaindu ta hola ere bai, ala...? 
- E? 
- Umiak-ta bazituzten han? 
- Bai, bai. 
- Eta umezain ibiltzen ziñan? 
- Bai, umiak, e, basarrin beaiyen gisan ibiltzen dia, e! Oilluak pezela. 
- Ez oain bezela... 
- Oain bezela? Jesus. Oain bezela! Oain gehiyegi da, nei iruitzen zait neri. Oain ezer ez. 
- Ta lehen, neskame, asko juten ziran, ezta? Neska asko juten ziran... 
- Bai, oain juten dan bezela lanea, ordun, ordun juten zala ba... lo ein, jan, dana bertan. Iten zan, lau orduako ez zala /etzala/ juten. Ordutako... 
- Klaro, orduan jun ta /da/ bertan bizi... ez, denbora baterako... 
- Bai. 
- Eta oso umetatik. Hamaika urtekin-a ere bai, askotan, ezta? 
- Bai. Oso umetatik. 
- Zuk zenbat denbora in zenun han, e, neskame? 
- Han, asko-sko ez nun in. Han asko-sko ez. Baiño beste tokin´e hola zeon. Beste tokia junda´re. 
- Klaro... Eta gero handik etxera bueltatu ziñan? 
- Bai, baiño berriz´e bela jun nitzan noabaitera. 
- Bai? 
- Bai. 
- Orduan, toki batian baiño gehiyotan ibili ziñan. 
- Bai, tokik toki. 
Xesterak buru gainean
Olasagasti Martikorena, Martina
-Xestera. Xestera hartan eamaten zian esniak, marmitak bi o hiru o, zunak, burun hartuta. Eta geo etxeakun ekartzen zian /ekartzentzian/ enkarguk. Ogiya dala, bihar dien gauzak, etxea berriz burun hartuta. Hortan zian... nola esan da "Tercer Mundo" o? Igual-gual-gual-gual ibiltzen zan jendia. Igual. Egurra burun hartuta ta´de ibiltzen dia, tripa haundi batzuk ba? 
- Bai. 
- E? Egurra burun duela. 
- Bai. 
- Igual! 
- Eta bizkarrian, egurra-ta bizkarrian ez zan hartzen? 
- Burun nekatzian, bizkarrea bota! Ta bizkarrian. Igual-gual-gual ibiltzen zian. 
Arrain saltzaileak
Bereziartua Elustondo, Joxe Antonio; Bereziartua Elustondo, Juantxo
-Eta kale saltzaillerik eoten zan? Arraiña saltzen edo beste... 
- Juantxo: Bai, bai, ordun... bai, bai, ibiltzen zian. Ibiltzen zian, e... bat ibiltzen zan karro txiki batekin ta gero egurrezko ohol batekin, ta han arraiya han ibiltzen zuten. 
- Joxe Antonio: Baiña sardiñak eta txitxarruak. 
- Juantxo: Bai, beste gauzik ez. 
- Joxe Antonio: Tabla bat izaten zan. Eta ohol bat hartu, ta emakumiak ibiltzen zian. 
- Eta hori, kaitik ekarritako... 
- Juantxo: Bai, bai. Donostiko kaiyetik ekarrita, Donostiko kaiyetik ekarrita, barriyoa. Goatzen naiz... 
- Joxe Antonio: [...] "Desde Santurce a Bilbau, vengo por toda la orilla". 
- Juantxo: Ta ordun merke zan, merke. Goatzen naiz... bueno, merke ez, ordun garestiya! Baiño, e... 
- Joxe Antonio: [...] asko ekartzen zuten ta... 
- Juantxo: "A real el plato" saltzen zun ordun eeee... antxoa. Oso ona, e! Plater haundi bat, "a real el plato". Reala zan hogeita bost xentimo lengo pezetanak. 
- Joxe Antonio: Nehiko diru zan ordun. 
- Juantxo: Ordun honbre! Honbre! "A real". 
- Orduan bai antxoak! 
- Juantxo: Orduan´e diruba zan! "A real el plato" zan ordun. 
- Eta trukerik-ta iten zan? 
- Juantxo: Ez. Guk ez deu ezautu hoi, ez. 
- Berdura arraiñagatik aldatu... 
- Juantxo: Ez, ez, ez. Hoi guk ez deu ezautu. Hoik dia lehengo gauzak, guk ez deu ezautu hoi. Guk hoi ez deu ezautu. 
- Joxe Antonio: Ez. 
Soldadu, eta bi lanekin
Larrea Aranguren, Imanol
- Esan didazu hogeita bat urtekin ezkondu ziñala eta nobiotan noiz ezautu zenun zure...? 
- Bai, ba hemeretzi urtekin o hola e? Bai. Oso luzea egin zitzaigun hogeitabat urte arte itxoitia ta "hau ez da, ez da posible. Beinga, hau zerbait in behar diagu, ezkondu ta... Hau ez den martxa, neska". 
- Eta ezkondu ziñeten hasieran etxera, eta gero? 
- Bueno, eta gero hori, handik soldautza egin nauen eta ordun ni... Eske nik arratsaldien igual juten nintzen bankura. 
Ni ez nintzan konformatzen ehuneko hirurogeikin; nik ehuneko ehun konsegitzeko bankura juten nintzen. Eta gero etxia erosi nahi genun eta gaiñea bankutiken ertetzen nintzen ya ordu batzuk sartuta eta juten nintzen arratsaldeko xeiretan Hotel Londresea lanea. Bai, Hotel Londresen han terrazako mahaiyek eta eramaten nitun, kontuak gure kamareruei eta haiyekin bronkan eta egoten nintzan hamabiyek arte. Asike geo hamabiyek jota juten nintzen etxea, bai, eta beatzitako berriz zean hurrengo eguna etortzen zan zeakin gobierno militarren eta oso zea; baiño dana, bankure ta dana e? Gobierno militar, bankure, ez dakit zer. Oso polita izen zan. 
- Ez zendun eukiko astirik ezertarako? 
- Ez, ez, ez zegon astirik ezertarako. 
Letrak kobratzeko modua
Aristi Kalonje, Jose Mari
- Ordun dana dana funtzionatzen zan letrakin. Baiño ordun zian letra ofizialak. Ofiziala esan nahi dizut estankuan erosi behar zirenak. Gero etorri zan enpresa bakoitzak faktura egiterakoan letra ere egiteko aukera. 
- Eta nola zan, estankuan erosten zan letra hori? 
- Letra hoiek, bai, zuten segun ze kantidadeko letra egin behar zendun, letra zan preziyo desberdiñekua. 
- Ta nola funtzionatzen zun letrak? 
- Letrak? Enpresa juten zan estankura eta erosten zitun letrak, erosi. Eta letra hoiyekin gero juten zan "bueno, halakori kobratu behar diyot hainbeste diru"; letra bete eta letra horrekin ze iten zun enpresak? Juten zan bankura eta iten zuan letrak bankuan utzi eta letra hoiyen kontura bankuak ematen ziyon dirua. Bankuen negoziyua zan "negociar letras, cuantos mas letras mejor". Gero bueno hori zea asko dazka, gero letrak bueltan etortzen diranian eta komisiyuak eta bueno hori... Hortan ez gea sartuko. 
Umetako jolasak: gurdi gainean
Azurza Insausti, Roxita
-Eta zuek jolastu-a iten zenuten? 
- Jolasten gendun. 
- Zeintzuk zian zuen jolasak? 
- Gue jolasak zian kamiyuan gurdi asko eoten zan, eta hor eoten zian beti, kabiya muturrian dula zean ta, bakizu, luzian hola... 
- Bai, ardatza? 
- Ardatza, ta geo kabiya, ta atzian karrua. Atzian igual sei laun, ta puntta hartan bat, ta gora ta behera, gora ta behera. Gure jolasa! 
- Eta horrek nola zun izena? Txori-untan? 
- Txori-unta! 
- Aurrekuan esan zenuten ta... 
- Bai, txori-unta! Eta geo zea... kamiyua bastante berritu zuen, eta kamiyua... kotxe bat bakarrik ez zan pasatzen, eta txinguan! 
- Txinguan? 
- Txinguan kamiyuan. Hara, hemen izandu due kotxia... gerra, gerra baiño leno, gerra ezkeroz pixka bat hasi zan, baiño leno: maixubak, obserbatoiyoko... obserbatoiyua Igeldon bakizu, ez? Horko zeak eta poilleruak. Zeatik aurrena egondu zan granja bat oillo askokin, Oliden. Harek, maixubak eta... 
- Obserbatorioko... 
- Obserbatoiyokuak. Obserbatoiyokoak gehiyenak hemenguak zian, hemengo aita-eme batzuk, herrikuak. Maixuba zan, ta semia... obserbatoiyua eakutsi ziyon, baiña semia bestela´re estudiyo... estudiatu zun aitakin ta bakizu... 
Hoik eta beste bat behetik etortzen zan. Ta geo bertan bizi zian batzuk. Ta gu txinguan, ta gue ez zan automobillik bate pasatzen, horretxek bakarrik. Gu hantxe, hainbeste ume kamiyo erdi-rdin txinguan. Eta... 
- Ze iten zenuten, klarionakin? 
- Bai. Juntatzen giñun nunbaittetik. Nik ez dakit nundik. Eta geo belarra... belardiya bertan. Kamiyua ta belardiya ta, loriak ateatzen zian ordun, jesus, oain baiño polittok ateatzen zian orduan loriak: margaritak eta, lore gorrik eta. Eta frantzesak oiñez ta tasisean etortzen zien frantzesak, e. Ez zan kotxeik eta. Ta gu korrika, frantzesak ikusten giñunian belardira juten giñen, lore biltzera. Ta haiei ematen giñun, ta beak dirua ematen ziguen. 
- A, bai? 
- Bai, beak dirua ematen ziguen. Gu... guk'e zeoze... Hola "prantzesak, prantzesak batoz, prantzesak", ta korrika jun ta zea. 
- Ta hitzen bat edo ikasiko zenuten frantzesez... 
- Keba! Ez, guk e, guk... dirua pixkat eman ezkero ez genun hitzei kasoik iten. Ez genun kasoik iten. Bai. 
- Eta sokasaltuan-a ibiltzen ziñaten? 
- Baita´re, eneee. Baita sokasaltuan´e. Jesuuus, bai. Izugarrik. 
- Eta ze kantu ta... 
- Kantuk? Ze kantatuko gendun? Kantatuko gendun... Gabon zea, Gabonetako kantuk eta, San Juanetakuak eta... 
- Eta sokasaltuan ez zan ezer kantatzen? 
- Sokasaltuan bai, bai. Bat, bi, hiru, lau, bost, sei... ta ez dakit zer ta segi, ta bat ta... hoik danak kantatzen giñun. Bai, bai, o kanta apartekoik ez, baiño: Bat, bi, hiru, lau... 
- Ta "zenbat urtekin ezkonduko naiz" ta holakuak bai? 
- E, bueno... ez. Ez det uste holakoik esaten gendunik. 
Eskolan txokolatea eta ogia ematen zieten; jaietako errifak
Azurza Insausti, Roxita
-E, bueno... libururik-ta izaten zenuten eskolan? 
- Bai, bertan ematen zizkiguen. 
- Bai? 
- Eta merienda ere bai. Txokolate ta ogiya. 
- Han bertan, e? 
- Bai, ayuntamientutik o ez takit nola o zeatik... Eta gu goizian ez bagiñan juten ta atsaldian juten bagiñan, zeak, erdeldun o zea... Guardia zibi... Guardia zibilak-ta... Hoik, hoik geo beti eskolan zeren ta /da/. Eta gu, berriz... lana´re in behar gendun nunbait´e ta. "A por la merienda! A por la merienda! ". Txokolate ta ogiya ematen baitzuten atsaldian. 
- Eta batzuk horreatik jungo zian... 
- Horregatik´e bai! Horregatik´e bai, ta geo ikasi´re iten genun zerbait. Asko ez, baiño... bakizu, bueno. Harekin bizitu gea, hor ikasitakuakin bizitu gea. "A particular" ez gea jun iñoa. Herrin. 
- Goiz eta arratsalde juten ziñaten eskolara? 
- Bai, ahal genunian bai, ahal genunian bai. 
- Eta bazkaltzera etxera. 
- Bazkaltzea etxea, bai. 
- Eta buelta, eta gero berandu arte eoten ziñaten eskolan, ala...? 
- Ez, labak arte eo. 
- Laurak arte? 
- Bai, labak o bostak o... Eta geo doktriña, dotriña ere bai ta... 
- Egunero dotriña? 
- E, bai. Apaizak... iya eguneo izaten giñun doktriña guk... Eta jaiyetan, bi apaiz: Don Antonio eta Don Luis. Hoik Antiguotik etortzen zian. Mutillak alde batean ta neskak bestean; baiño bete-etia aurria, e! Zea, komuniyoako-a doktrina ikasten. Eta jaiyero zeoze ekartzen zuen, rifa iteko. Ba-atzutan ekartzen zuen santuk, hurrena ekartzen zituen... erropa igual, tela, paiñeluak... gauz bat eakutsiko izut, nik oaindik... A, bueno... 
- Bai, gero... 
- Oain ez dakat... Eta zea, ta geo rifak eiten zituen, eta nei gauza asko tokatu zaizkian, gauza asko. 
- Bai, e? 
- Gurutzia... Gurutzia, nik doktrinako gurutzia, doktrinan sorte... asmatu nuna o irabazi nuna hor dakat oaindik, e. Ta ne beste... Antoniok, Antonio... Martikorenak bestia zun. Ta hua hil zan /hiltzan/. Haren gurutzia ez takit nun izango dan, baiño harek zun bestia. Geo, telak´e bai soiñekuak iteko... Bakizu, pobre ikusten giñuen apaizak eta jaiyero zerbait ekarri iten zuen. 
- Eta tokatu ere bai. Hori ere bada zortia. 
Bai, baiño nik uste det /ustet/ tranpa iten zuela apaizak. Premiyik haundiña zekenei tokatzen zitzaiyuen. 
- A bai, e, orduan... 
- Nik uste det /ustet/ in iten zuela tranpa txikin bat, pentsa... Nik tela, soiñekua iteko ta... Nik... asko tokatu zitzaixkian. Gurutzi hoi´e bai ta... bueno! Ta /da/ amak eskuz josten zizkiun. 
- Eskuz? 
Eskuz. 
- Eta bazekin amak josten, orduan... 
- Eskuz josten zitun ta /da/ gu... Hogei urte in giñunian ni harek jositako soiñekokin ibiltzen nitzan. Eskuz josita. Izeba Joxepa eta biyak, gerratik etorrita, eskuz soiñekuk josten ta sobrecamak-ta iten ta... ordun erropak atea zian merke, salduan ta /da/, asko baliyo ez zuenak ta... tela ekarri ta pixkat txukuntzen. 
Umeak Paristik ekartzen zituzten
Azurza Insausti, Roxita
-Eta hemen partera-do nor ibiltzen zan? 
- Bai, partera o zeoze etortzen zan. Ta nik entenitzen ez. Hor, egun batian kanpuan neola, ebitan, [...] neola, emakume bat etorri zan: "Si, es que he estau en un parto". Ta nik: "Ze esaten du andri honek! ". Parto ta ze.... "He estau en un parto y ahora pues voy a casa, y... esta lloviendo", ta... "Bueno, ze? Partua, zer da partua? ". 
- Ez zan hitz eiten hortaz. Holako kontuak ez zian aipatzen? 
- Ez zian /etzian/ esaten! 
- Ez? 
- Nik, nik ez nekin! 
- Umiak nundik zetozen ta... ez zizueten...? 
- Paristik... 
- Hori esaten zizueten, Paristik zetozela? 
- Paristik etortzen ziela ta! Bueno, ai ama... Ta... 
- Zuek sinistu, klaro... 
- Paristik, zea, ta /da/ han... "Ez, ez". Ez dakit zeinek, gue ahizpa o nik o ez takit, gu ahizpak... "Ez, ez, umiak tripatik etortzen gea". 
- Orduan ez zan kontatzen ta holako gauzarik... 
- Ez ba! 
-... ez zan esaten. 
- Ez zan /etzan/ esaten! Ene... umiak... 
- Dana zan pekatu. 
- Paristik, jesus! 
- Ta dana pekatu zan orduan. 
- Bai, bueno. 
- Ez? 
- Egiya! Egiya. 
Gerrako hilketen lekuko
Bereziartua Elustondo, Joxe Antonio; Bereziartua Elustondo, Juantxo
-Juantxo: Hoik zian... Bi zulo in zituzten. Eta gabian hamar... hamaikak aldean, hamaika ta erdik aldian... Gu basarriyan bizi giñan, ta biria zeon gue etxetik beheraldea. Ta gabian brrrrr... kotxen bat. 
- Joxe Antonio: Gerran, ordun, ez zeon besteik. 
- Juantxo: Gerra denbora zan. Ta "oain´e bator ba, baten bat badator". Ta handik pixkatea, ta-a! Ta-a, tiruak. Eta batzu bertan gelditzen zien /gelditzezien/ hilda, ez zituen /etzituen/ jasotzen. Ta beste atzuk... zangak in zituzten, bi zanga, ta baten sartu zituzten hiru, ta bestian lau, usten det. Eta segun, sartzen... sartzen zituen bezela, lurra botatzen zuten. Ta gau baten, ebiya in zun /intzun/. Eta gu jun giñan ikustea, eta batek hanka bistan zakan. 
- Eta zu orduan, mutiko... mutikua ziñan. 
- Juantxo: Ni? Hama... hamaika urte! Hamabi itea. 
- Joxe Antonio: Nik, nik zortzi urte o. 
- Juantxo: Zortzi urte. Hoi dena guk ikusi gendun. 
- Joxe Antonio: Eta beste batian, e, oain leno esan deun ranpa hortako peko hortan, erriyoko ranpa hortan, beste goiz batian azaldu zan gizon bat, ya heldua, berrogeita hamar urte o hola, gabardinakin, pijamakin eta zapatillakin. 
Hua etxetik atea zuten. 
- Juantxo: Bai, etxetik atea, ta... 
- Joxe Antonio: Eta hara eaman, ta di-a ta han utzi ta kitto. Hori guk ikusiya da, e. 
- Juantxo: Hoi dena guk ikusiya da, ordun. 
Gose garaia
Bereziartua Elustondo, Joxe Antonio; Bereziartua Elustondo, Juantxo
-Gero... goserik-ta pasatu zenuten zuek, gerra ondoren? 
- Juantxo: Bueno... guk ez. Guk goseik ez. 
- Joxe Antonio: Guk goseik ez, baiño aseik´e ez, e! 
- Juantxo: Goseik ez, baiño zegona, etxian zegona. 
- Joxe Antonio: Zeatikan ogiya, nik zortzi urtetatik hogeita bi urte arte nehiko ogiya ez nun /enun/ izan etxian, eta txarra. Oso txarra. 
- Beltza, ez? 
- Joxe Antonio: Beltza ta txarra, e. Badia hamalau urte luze, e! Badia hamalau urte luze, e. 
- Juantxo: Guk gose... kaleko jendiak bai, e. Hemen barriyoko jendea... Bueno, gosia erruzkoa pasa zun! Jende askok ordun... gose asko pasa zun, asko. Guk ez, "porque" basarrin... bakizu, patata, babarrunak, barazkiyak... gero arraultzak... Noizik eta behin txerriya ere hiltzen zan /hiltzentzan/. Beste baten, ordun... txekorra hil genun etxen! 
Parteik eman gabe. "Porque" bakizu, jaiyotzan ya parte eman bihar da, baiño gue aitak ez zun /etzun/ jaiyotzian ez ziyon /eziyon/ parteik eman, eta geo, hillebete bat o hola zunian, etxian hil genun. Eta dena gatzetan jarri, samueran, eta geo jan gendun. 
- Holako tranpatxuak asko egongo zian... 
- Juantxo: Guk goserik ez genun pasa, e! Baiño etxeko gauzak. Ez oan bezela danetatik. 
- Eta razionamendua... 
- Juantxo: Bai, razionamentua, baiño... razionamentua zan... 
- Joxe Antonio: Etxeetan... Bueno, razionamentua gero zan [...]. 
- Bai, urte askuan... 
- Joxe Antonio: Zortzi urtetatik... Razionamentua... Izan bazian etxiak hiru kategorikuak. "Primera", "segunda" eta "tercera". "Primera", gu ez giñan "primera"a ailleatzen ezeatik, baiño... "Tercera"kuak, ba umiak eta etxeko jendia, lanik iten ez zuena /etzuena/. Eta lana iten zuena /itetzuena/ zan "segunda"kua. Gu ez giñan ordun sartzen oaindik. 
Eta "primera"kuak, ba aberatsak. Eta bakoitzantzako raziyo bat o bi ezberdiña. Guretzako haundixeo, txikixeo ta txikixeo. Eta kartilla bat, kartilla bat kupoiyakin. Oliyo billa juteko, esne billa juteko, eta holako billa juteko... ba hamabostian behin o. Egunkariyan etortzen zan. 
- Eta nora juten... jun bihar zan horren billa? 
Juantxo: Dendetan! 
- Joxe Antonio: Bai, bai. 
- Juantxo: Eozein dendeta, e. Kartillakin eozein dendeta. 
- Joxe Antonio: Kupoiya kentzen zizun, eta ematen zizun... 
- Juantxo: Hemen Egian zeren hiru denda ordun. Ez zeon besteik. Hiru denda. Hemen, Egian. 
- Eta ze tokitan zeuden, dendak? 
- Joxe Antonio: Dendak? 
- Juantxo: Bat, Enrike Simal... Egia sei. 
- Joxe Antonio: Sei o zortzi, e! 
- Juantxo: Ez, zortzi panadeiya! 
- Joxe Antonio: Bai, panadeiya, oaintxe pasa naiz ni handik. 
- Juantxo: Egia sei zan. Bat. Gero, bestia Tabakalera aurren, Gerrikona. Portun bizi zianak. 
- Joxe Antonio: Bai, bai, bai. 
- Juantxo: Gerriko. Eta gero hementxe uan estankua... bueno, etxe berriya nola in dute hemen... Egian goiyen, ta hor. Hor... "las... la patatera" esaten... "Los Agerretxes. La patatera". Hor zeon beste denda. Barriyuan ez zeon beste dendik ordun. 
Txikitoen zergatia eta tabernako jana
Muxika Lasa, Jokin
-Eta ze, ze eraten zan? Ze eraten zuten gizonek? 
- Ardoa. 
- Txikitoa? 
- Txikitoa, bai. Txikitona´re... beitu, esaten da txikiteoa, txikiteoa, baiño txikiteoak bere esplikazioa badu. Ordun txikiteoa asko zan. Beitu, etxiak zian txikiak, familik haundiyak: aiton-monak, eta etxeako bat ezkontzen zan, eta ume asko. Ta /da/ ordun saloik eta ez zeon /etzeon/, bizitza iten zan sukaldean dana, eta umek ba gela batian hiru eo, ohi bakoitzian bi ta hola. Eta gizonak gehiyenak langilek zian, eo arotzak eo linternerok eo, e... eo igeltserok eo... eta lanetikan irten eta etxea jun, eta ordun baiñok´e ez zeren /etzeren/, sukaldeko arraskan pixka bat txukundu... eta pixka bat erropak eta aldatu, ta han traban zeren. Teleik ez zeon /etzeon/, ta kalea. Ta laun artian ba baxoerdik edatea. Gero, danak, ume guztik eta apaldu ta ohiyian sartzen zianian, ordun etxea apaltzea. Hori esplikazio oso interesantia da, zeatikan ematen du gizonak ba parranderok eo... beti ba kalen ta /da/ baxoerdik eaten ta /da/... bazun bere zergatia. Bai. 
- Eta zuen tabernan edariya ta... jatekua ere egongo zan. 
- Bueno, ez oain bezela. Oaingo pintxok eta hoiyek ez zeren /etzeren/. Horrek izan zun /izantzun/ bere... beitu, igandetan askotan ba emakumek etxen, bazkaiya iten, eta umek ba aitakin; emaztiak: "Bueno, eaman ume habek hemendikan buelta bat ematea". Baiño buelta bat ematea izaten zen bukaera alde zarren. Eta hasi giñan jartzen igandetan mostradorian pastelak, umeegatik. Bestela, hamaiketakua iten zan, baiño mahaiyan. Adibidez, haragi egosiya; orduan haragi asko ibiltzen zan salda iteko ta... ordun ez zegon /etzegon/ "ni"... ez, e, nola da? Kener, Knorrk eo Korn... bueno, hoi; oaingo Gallina Blanca ta istorik, ordun ez zeon, ordun haragiya. Eta haragi hura zerbitzen zan ba piparrakin o tomatikin o, hamaiketakua. Salda, eta gero hori. Eta mostradoren geo hasi zan pintxuak-ta jartzen. Atsaldetan bai, atsaldetan tortillak-ta, adibidez antxoan tortillak, e, bakallauan tortillak, legatz prijitua, mostradoren. Eta bokartak, zianian, ta /da/ holako gauzak jartzen zian mostradoren. Baiño pintxona gero hasi zan. Oain, berriz, hoi da inportantena. 
Taberna eta eskola uztartuz
Muxika Lasa, Jokin
-Eta zu zenbat urtekin hasi ziñan tabernan lanian? 
- Ba txiki-xikitatik zerbaitetan. Baserritan bezela, lana danentzako zeon. 
- Ta ze, zeintzuk zian ume txikiyendako lanak? 
- Ba ez dakit, ba, ba gauzka bildu eo... zerbait ekarri eo, kaletik. Holako zeak. 
- Enkarguak? 
- Enkarguak eo hola zerbait, e, bai. Gero ez dakit hitz ein behar dan, baiño eskolako historia... 
- Bai, hori galdetu behar nizun. 
- Bai, bai. Gu hasi giñan Campanario kalen, Koruko Amaren ikastetxea zan. Muñoatarrak zian aberats batzuk, Bidanikok, eta oso euskaltzalek, eta haiyek jarritako eskola ta... bueno, ikastola. Eta han hasi giñan. Eta gerra etorri zan, eta itxi in zuten. Bi aldiz, bi aldiz bialdu zituzten kartak... Gure maixu jefea izan zan Don Eugenio Goya. Oain kaletxo bat eman diote hemen, Trinidadeko plaza hortan? 
- A, bai? 
- Bai. Eugenio Goya pasa... ez dakit, pasalekua, ez dakit ze jarri dioten. Donostiko gazte asko harrekin ibilitakok giñan. Bai, itxi in zuten, eta geoztikan jarri zuten "Frente de Juventudes" leku hartan; oain Kaialde, zaharran egoitza da, ta ikastola oain kendu dute hortikan; hor hasi zan, eta oain dakate hemen, Zuloaga... bilobak-ta hor dabiltza. 
Eta bueno, ba gu danak kalen gelditu giñan eta Don Eugeniok eta... beak`e bizi behar zuen, eta guri eskola eman behar`e bai, eta antolatu zuten... Koruko Amaren ikastetxea zan, eta maixu bat bazan erdi karlixta eo, ta harren babesen eman zioten baimena irikitzeko "Colegio de Nuestra Señora del Pilar". Eta han jarraitu gendun. 
- Eta nun zan hori? 
- Hori zan hasieran, e, oain "sociedad" Euskal-illera badago... oian soziedade bat da, Euskal-ilera. Eta ordun lokala nonbait libre zegon ta /da/ han... Baiño gu txikiñak giñan e, Kostituzio plaza... enparantzan. Hemen, Kostituzion. Pixu baten, txikiñak, andereño batekin. Andereño, señorita esaten zan ordun. Eta hor hasi giñan, ta /da/ geo pasatzen giñan zeara. 
Eskolan erdaraz
Muxika Lasa, Jokin
-Eta, e... euskeraz ez zian izango... 
- Keba! Dana erderaz. 
- Eta aurretik, Muñoan ikastolan? 
- Ba ez naiz goatzen, oso txikiya nitzan. Ez naiz goatzen. Uste det euskeraz izango zala, bai. Eta hor, Kostin giñala, bueno, orduko aginduak ba... "Cara al sol" ta danak abestu in behar zian, "el himno nacional" ta /da/... "Viva España, alzada la frente hijos del pueblo español" ta danak abesten giñuzten, ta gaiñea hola. Eta nere bizitzako lotsik haundienetako bat izan zan /izantzan/, sekulan ez zait /etzait/ ahaztutzen; han ama, emakume bat zegon, Kostin, eta dana txintxo eamaten genun. Eta oain Sociedad Euskal-illera dan hortan gizonezkoak zeuden: Don Eugenio, Don Juan, Don Nicolas ta. Baiño leiyok zituzten "contraventanas". Eta iten zuten abesteko garaiyan itxi, eta kanpotikan entzuten zan, baiño besua ez zuten altxatzen. Eta gu horrea, hortikan joan giñanian, hiru o lau giñan ta /da/ danak hola. Danak gui parrez! 
- Eta hori zenbat urtekin? 
- Ba hori izango zan ba zazpi, sei-azpi urtekin eo hola. 
- Ta ez dezu ahaztu, e? 
- Ez. Sekulan ez zait /etzait/ ahaztutzen. 
- Eta han eskolan libururik-ta erabiltzen zenuten? 
- Bueno, ordun liburuk zian ba gehiyenak ba goitik agindutakok, baiño gure Don Eugeniok zeukan ohitura haundiya e... idazteko. Adibidez, giñuzten kuaderno haundik. Eta geografia ta historia ta dana, beak hitz ein eta guk idatzi. Eta liburuk ez giñuzten horrenbeste ibiltzen. Idatzita. 
- Eta idazteko, tinta? 
- Tinta, hoixe! Giñuzten zea, lau... lauentzako pupitrek, eta batek muitzen baldin bazun... baiño hola zulotan tinterok. 
Eta hola. Ordun boligrafoik eta ez zegon /etzegon/. Arkatza ta tinta. Eta bueno, gero dibujok´e asko iten giñuzten. 
Margotu ta, kuadernotan, e. Eta holaxe, eta... ikurriñak-ta iten giñuzten kuadernotan. Don Eugeniok, Don Eugenioi asko zor diogu guk. Eta gero etortzen zan "este", ispektorea eta ordun abixatu iten zigun Don Eugeniok eta... garai hartan kola-a ez zeren, eta "engrudo" esaten zan. Iriñakin-ta iten zan, kola bezela, eta iten genun ikurriña zeon orriya, bi orri... 
- Pegatu. 
- Peatu. Ta etortzen zan ispektoria eta: "Que pagina mas gruesa! ". Ta gero, joaten zenean, berriz iriki. 
- Eta hori, Don Eugenio, nungua zan bera? 
- Donostiarra. 
- Donostiarra? 
- Bai, bai, bai. Donostiar peto-etoa. Eta hola. A, beste gauza bat. E, gela guztietan zeren eo Franco eo Jose Antonio Primo de Rivera eo. Eta kristalakin, eta paperakin hola bolatxoak ein ta zas! Ta askotan koadroak eoten zian dana estalita. 
- A, bai, e? Goitik behera? 
- Bai, eta Don Eugeniok ez zun /etzun/ ezer esaten. Ta halako batian: "A limpiar los cuadros, que viene el ispector! ". 
Behizain, ipuinak irakurtzen
Altuna Etxeberria, Inaxi
Bueno, larrea ere ateratzen genitun, behiak, udazkenian edo hola, ez? Eta askotan ba, ee, larrean zaintzen bazenbiltzan... ta nik beti eamaten nun ipuien bat, zeatik irakurtzia asko gustatzen zitzaidan. Eta tebeoren bat, ipuien bat eramaten nun eta jartzen nitzan han ixkiñan, behiak larrian zebiltzan bitartian ta halako batian nere aita beste zelai batetik: "Iñaxitaa! ". Iñaxita deitzen ziten. "Iñaxitaaa! Behi hoik! ". Ta igual aldameneko belardin zebillen bat edo beste. Eta ni irakurtzen! Eta, eta holako anekdotak, ez? Baiño... nik uste etxe geyenetan, klaro, etxe geyenetan anayak izaten zian, eta, anaiak izaten zianez, ba jeneralian ba lan hoiketan, ikuilluko lanetan eta zelaieko lanetan-ta anaiak ibiltzen zian, o mutillak ibiltzen zian. Hombre, berdura, berdura biltzen ta hori... Gure etxian, adibidez, amonak iten zitun etxeko lanak: bazkariya jarri... Bueno, lanak, nere ama ni goatzen naiz igandetan aitzen zan pues zeak ateatzen zitun salatik eta geletatik, muebliak atera eta garbitzen, hautsa kentzen ta hola, igandetan, e! Baiño bestela asteguneko zea, ba amonak iten zun, etxeko martxa. Ama etortzen zan plazara, gu juten giñan eskolara eta... bueno, hamalau urte nitun bitartian, ez? Eta geo ba etxean. Eta hola. 
- Zer izaten zan jateko? Bazkaltzeko eta, normalian babarruna? 
- Honbre, batzutan babarruna, bestetan bainak, etxean geneukan... berdura ere bai... eske etxean genun! Tomatia ensaladan asko jaten genun, letxua're bai, lentejak... Eske Donostia egunero etorrita, ba eamaten zenitun... Geo, haragiya're bai, jeneralian ba xerra. Eta afaltzeko, ba arraia ta... Ez da, e, ez da Goierriko herritan ta bezela, ez. Ez zan, zeatik han ba beste era batean, etxeko gauzak izaten zituzten, ez? Haragiya ta gauza hoyek ba biharbada... Ta etxean ba, aurrenetik txerria hiltzen zuten; bueno, ni gordetzen nitzan ganbarako azkeneko zokuan, haren karraxiyak ez aditzeko. Baiño... 
- Urtero hiltzen zan txerriya? 
- Aurrenetik bai, txerri bat hiltzen zan. Eske bizi zian baita nere amonaren anayak, bizi zianian, geyo giñan etxian eta ordun bai. Eta odolkiyak eta nola iten zian ta... 
- Ta zuk in dezu odolkirik ala ikusi bakarrik? 
- E, ikusi bakarrik. Oaindikan ni umia nitzan, baiño goatzen naiz. Eta taluak nola iten zitun amak baita, hori ere goatzen naiz, e. 
Ikastolan umetan; gerra garaian ihesi
Arzelus Arrieta, Amale
-Zu Hondarribi kalian jaio, eta zenbat urtera arte egon ziñan han? 
Ba hamabi urte arte. Guda hasi zan arte. Hamabi urtekin guda etorri zitzaigun, gure aita oso sartua zeon... hori, euskera ta ez euskera bakarrik... gure aberriko gauzetan oso sartua, eta... berihala alde egin genun hemendik. 
- Hiru urtekin hasi ziñan zu... 
- Hiru urtekin hasi nitzan ikastolan. 
- Ikastolan, eta nun zeon ikastola? 
Hori, hori zeon, e... Txurruka kalian. 
- Txurruka kalian? 
- Txurruka kalian. Arantzazuko Ama ikastola zan. 
- Eta han, e, zenbat...? 
- Han zortzi urte arte. 
- Zortzi urte arte? 
- Bai. 
- Eta zenbat ziñeten gelan, gutxi gorabehera? 
- Zenbat izango giñan? Txarra, ni hortarako... 
- Dena neskak, ala neska-utillak? 
- Neska-utillak. 
- Neska-utillak. 
- Bai, oso aurreratuak giñan. Bai, neska-utillak, eta zenbat izango giñan? Buf, eske ez dakit esaten. Ez dakit. 
- Eta zein zan maixua edo...? 
- Ba andereñoak genitun, bi andereño. Bat nere izeba zan: Bitorina Arzelus. Eta bestia, bestia... andereño Marixepa. 
Ez dakit, ez naiz goatzen abizena. Bi, bi genitun orduan. 
- Eta orduan euskal kantarik eta holakoak... ikasiko zenitun. 
- Bai, bai. 
- Gogoratzen dezu orduko zerbait? 
- Orduko abestiak edo esaten dezu? 
- Bai, edo orduan ikasitako zerbait. Edo zer egiten zenuten... 
- Ze egiten genun, ba bai. Ba ikasketa berihala hasi giñan hizkiyakin... Eta geo jolastea... jesus, nola... Paseo de los Fueros, leno, hori... 
- Foruen enparantza. 
- Bai, horixe. Hor bertan genun, eta jolastea-a hara irteten giñan. Ta zortzi urte arte ba gauza dexente ikas... egin genitun. Goatzen naiz genitula orduan, e... Euskal Edestia... gure aitak euskeratua zan hori, erderatik. Eta gero ba irakurtzeko Xabiertxo-a, geroztik ere erabili dianak. Xabi euskalduna hori genun, eta Euskal Edestia eta gehiyo, gehiyo ere bai. Klao, liburu asko ez genitun. Asko ez, baiño... Ta zortzi urte arte ondo. Oain, handik aurrea ya erderazkoa jun bihar. 
- Ez zeon euskerazkoik? 
- Ez zeon. Oraindik zortzi urte arte bakarrik egin... zeon, nahikoa egin zuten... orduan. 
- Eta nora jun ziñan zortzi urtekin? 
- E... Aldapetan, Villa Belen. 
- Villa Belen? 
- Villa Belen, bai. Hori zian monja frantsesak. 
- Eta zorrotzak zian monjak? 
- Bueno, bai, baiño ba... 
- Ondo. 
- Bai, ondo. 
- Ikasle ona ziñan zu. 
- Bai, ikasle ona izan naiz... Hori egiya da. Ez nun istillu asko sortzen. Ondo, ondo. 
Ondarretako kartzela I
Bereziartua Lizarza, Antton; Bereziartua Lizarza, Joxe Mari
- Gu lehen esan dizudan bezela, hondarrian jolasten no? Koadrilla haundiya jolasten, ta beste batzuk begira ta zerian ta. Zian rejak, itsaso aldetik zian txikik leiyuak, ta gu han jolasten ta bat han goitik begira, rejatik begira, ta soldadua o ordun soldaduk eta asko zian reketiak eta zian boluntariyuak, bueno, gerra denbora o zea zan, ta jun da jende... Klaro, harrek ez zun ikusten bestia, ta gure ondotik nola tira ziyon tirua. Ta ez dakigu jo zun o ez zun, ez da ikusten [...]. Hor zeon Satrustegiko porterin, Sistiagatarrak zian, Sistiagatarrak eta... 
- Porteri zer, ataka moduko bat zan? 
- Bai, bai, oaindik, oain botia do, etxia're botia do, baiña hor zan, ta hor eiten zittun bazkaiyak eta asko eiten zittun, ta amak eta guk igual eskolatik atera ta eramaten genitun, laguntzen geniyon, kartzelako jendiantzako. Asko zian oñatikuak o... Representante bat fabrikakua hor kartzelan egondua zan. Jende asko zan, ta eramaten zan ba bazkariyak ba hemen Igeldoko bat mutua zan, Igeldoko bat, lehenguan eondu nintzan billobakin, ta hua're katzelan eraman, ta janakin o jun dian, ta "ez, ez, libratua dao, ez dao ya hemen". Ta hilda. Holaxe izandu da mundu hau. 
Etxaide kaleko eskola
Isasti Etxeberria, Xabier
- Holaxe ibiltzen giñan. ta geo ni lehenbizi eskolan hasi nintzanian'de "calle" etxaiden hasi nitzan. Oain do almazena bat "Zaldua", "Zaldua" zeon, oain ez dakit zein zeon. Ta han ibili giñan eskolan bajo batian, "parvularios", ta geo hortik pasa nitzan ba zeara, "calle" campanario. 
- Muñoan eskolara? 
- Muñoana, Muñoan eskolara. 
- Eta lehenengo hori, Zalduakua, hor nor zan maixua edo maistra? 
- Maistra zan... Arzelus? Ez naiz goatzen. Bi ibili zian han: bat Sistiaga, bueno, Sistiagan emaztia zan. Zeatik Sistiaga zan bandako direktoria ordun ta haren emaztiak'e, ba, klasiak ematen zigun. Baiño ez naiz goatzen ondo zan lehenbizitik "calle" campanarion o zan hor, ez naiz goatzen ondo. 
- Eta hor klasiak euskeraz izaten zian? 
- Euskeraz, gerra etorri arte nik ez nakin erderaz. Ordun derrigor... begira, komuniyuak harrapatu zien, ordun komuniyuak bi iten zian: bat zazpi o zortzi urtekin ta bestia hamabi-amahirukin. Eta zazpi urtekin nik euskerazko dotrina dana-ana [...] , baiño geo sartu zian gerran eta galarazi in ziguten eta gero ez euskeraz eta ez erderaz, galdu nitun danak. 
- Gerran ahaztu? 
- Dan-ana han ahaztuta. 
Inposatutako fedea
Larrea Aranguren, Imanol
Eta horrek, ba, sortzen zitun ba, ez dakit nola esan, handik ertenda ba batzuek bere fedia benetakua izango zuten eta oso zintzo segitu zuten ta asko e? Dia asko garai hartako zean segitu dutenak bide hortatik. Eta beste batzuek ba, ez dakit, nola oso inposatutako gauza zan, ba askatasuna izaten danian ba ospa ein genun ez? Ez dakit. Ta hori ondo're ez det esan, zeatikan ospa in genun, baiño gero atzea bueltatzen zea, seme-labak dituzunin, ezkondu ta sema alabak eta "joño, ba hauei'de edukaziyo pixka bat eman behar diyezu". Ta ordun ez dakit, hasten zea ta, joe, pentsatzen dezu ba zea, berriz'e sinismena etorri zaizula ta dana. Hainbesteaiñoko da. Zuk nahi baldin badezu beste batzuei erakutsi, lehenbizikotik zerorrek hasi behar dezu siñisten. Eta jode, ba hor problemak izan nitun, eta bueno, baiño halaxen oso ondo moldatu nintzan eta ematen zuen jode, ba, eskutik hartuta eramaten nitun lehenengo ostiraletan ta holako zea ohituretara, goatzen naiz, bai, batez ere euskerazkua zanian. 
Pilotak nola egiten zituzten
Aierbe Iraola , Joxe
-Eta zuek indako pilotak... nola iten ziran pelotak? 
- Nola egiten zian? Ba barruan kortxo bat... eozin botilla, kortxo bat borobildu, labanakin ta borobildu, forma eman ta geo barrenen hariyakin... "Hau hariyau hobea dek bestea baiño", ta hariya bueltaka-ueltaka-ueltaka pelota bere neurrikua egin arte, bai. Eta... hariya nundik sortzen genun? Ba... askotan etxian galtzerdiyak puskatuak izaten zian, berriyak baiño gehio noski, puskatutakuak. Ta haiek errex askatzen genitun, e... muturretik hasi ta tira hariyai ta errez askatzen, earki ikasi genun askatzen hariyak. Ta ama erritan: "Nun dek hemengo galderdiyoi, bestia nun dek? ". "Ez dakit, ama, ez dakit nun izango dan". Ta zea, pelota inda! Ta harekin egiten, ematen geniyon be neurriya, estu-stu ta kortxo, barruko kortxuak halako toke bat ematen zion, halako hots berezi bat ateratzen zun zea, pareta jotakuan edo, e. Eta gero, klaro, ikasi in genun ta, anai zaharrena artista zan hortan, larrua ere jartzen genion gaiñetik; larrua ere, zapata zaharren bat... zapatan mingaiña esaten diogu guk, zapatan mingaiña, barruan... ez dakit nola deitzen zaion erderaz. Mingaiña, zapatan mingaiña. 
- "Lengüeta". 
- "Lengüeta", o. Bai, hori, hori. Ba hoik, zapata zaharren bati hoiek kendu ta eman forma pelota... Hortarako aitak tarteka-arteka, hola txekorra saltzen zunean edo, Santo Tomas egunean edo... errenta ordaintzea Donostira juten zan, ta eun berezi, seiñalatu hoietan beti zerbait ekartzen zigun etxea, ta askotan pelota bat. Ta pelota harekin bagenekin ze forma o egitura eman behar zitzayon ta geok josten aritzen giñan, larrua jartzen ta, guk indako pelotak, bai, bai. Klaro, bestela ez genun izaten ta. Baiño behin busti ezkeo akabo, ez zun baliyo. 
- Ez? 
- Su ondoan jarri lehortzen, su ondoan jarri ta hurrengo eguneako a, ba... boteka. 
- Barkatu, e. Pelotan barrengo kortxo horri beste izenik... 
- Kixkia. 
- Kixkiya, ezta? 
- Bai, bai. Kixkiyik ez genun. Bai, kizkiya, hoi izaten da, e... 
- Gogorra da hoi... 
- Hestiakin o... arkumeen hestiakin indako... oso gogorra izaten da bai, hori. Gutzako gogorregia seguraski. Baiño haiek, e, kizki hoiek, e... buf, oso berandu iritsi zian guregana. Ta kortxua, gauzik errexena kortxuakin. Kizkia, bai, arrazoi dezu. Kizki. 
Umetako bihurrikeriak eta zigarroak
Aierbe Iraola , Joxe
-Etxian ez zanean aldameneko sagastira edo baratzera o joaten giñan, ta... kuriosua da: beti kanpoko fruta etxekua baiño goxuagua. Ta korrika. Bueno, etxian fruta den... aukera izaten zan, baiño... ez dakit, beti kanpoko zea hori, jateko irriki hori edo... Bai, bai, ibiltzen giñan, ez pentsa gu oso... xantu-antuak giñanik! 
- Eta arto bizarrak-a erretzen ta halakorik? 
- Arto bizarrik erre... nunik ez naiz gogoratzen, baiño arto hostua o txurikiña, txurikiña deitzen zaio artuan, zea... artoburuan ze hoi, hosto o txurikiña, e. Harekin bildu, harekin bilduta zea bai, e... orbela. Orbela txikitu, ta han bildu, eta harekin aritzen giñan, bai. Eta beste gauz bat, e... Gure aita zana, hua aurreatua zan, bueno aurreratua, e... berrizalea zan ta guri ematen zizkigun kutizi asko, dexente ematen zizkigun; ta hoietako bat: zigarroik ez zan izaten. 
Iñok ez zun errretzen, beak ez zun erretzen ta aitonak'e ez. Eta Gabon egunean edo herriko festetan edo... ordun guri zigarro bat ematen zigun erretzeko; beak ein, beak zeatu, zigarrua in ta "ala, erre, erre! ", ta eztulka ta hasten giñan. Beharbada horregatik: "Konturatu zaitezte hau ez dala ona". Arto bizarrak'e hoi jende askok esaten du, arto bizarrak erretzen... ni, ni ez naiz gogoratzen hori in nunik sekula. 
Donostian gerra hasi zenean
Aristi Kalonje, Jose Mari
- Gerra hasi zanian zortzi urte nituan. 
- Ta gogoratzen dezu? 
- Zerbait gogoratzen naiz, bai. Nola, zea, frankisten barku bat "España, acorazado España" zan uste det, etorri zan Kontxaraiño, Kontxako pareraiño, eta nola bota zituan bonba batzuk, bonba batzuk; eta bat erori zan juxtu-uxtu, oain badakizute Monpaseko... Monpas ez, Monpas da tunel berriya, zea, iriki dituena? 
- A bai. Morlans? 
- Morlans, Morlans. Hor zan trenbidia, hor zeon trenbidea. Eta nunbait nahi zuten tunel hori apurtu, puskatu. Eta bota zuten bonba bat, bota zituzten batzuk, gehiyo, baiño bat han erori zan juxtu-uxtu eta gure baserritikan harea egongo ziran zuzenian, "en linea recta" esaten dan bezela, berrehun metro o hola. Eta goatzen naiz nola ordun neon ama erropa garbitzen iturrin, kanpoko iturrin. Ez, etxian ez zegon hola erropa garbitzeko ta tokirik, zeon aska bat harri batekin eta erropa... Lixiba deitzen ziyoten, lixiba. Da hitz bat ya ez dala erabiltzen. 
- Ez da erabiltzen, ez. Lixiba egiten egoten zan ama hor...? 
- Bai, bai, eta nola bonba hori bota zutenian hango esplosiyuakin ni lurrea erori nintzan. Hoi goatzen naiz. Beste batian goatzen naiz ere ai giñala... ordun ai zian frankistarrak donostira sartzen eta Oaldameneko menditara Oriamendi eta hoiyek ba pelean, batzuk besten kontra nola ai zian tiroka. Eta guk han zea bat, kaxko batetikan kaxko batetikan ai giñan ikusten, ez gendun ezer ikusten, baiño ikusten. Eta halako batian etorri zan abioi bat, bazabillen abioi bat abioi bat eta ordun egongo giñan talde bat ba hamar o hamabi o igual gehiyo persona hura ikusten. Eta abioi hori hasi zan jeisten, jeisten, jeisten, jeisten, eta halako batian hasten da "tattatatatatata! mekauen! ", danak korrika: "lurrea lurrea lurrea! ". Ez zan ezer gertau, ez dakit, ez zuten asmatu. 
- Eskerrak. 
- Baiño hortaz ere goatzen naiz. 
Arkumea tokatu zitzaionekoa
Olabiaga Etxabe, Maritxu
-Arkumia edo tokatu zitzaizun. 
- Bai. Iten zuten urtian... ba Pazko eguneako edo izango zan, ez naiz goatzen ze eguna, iten zuten arkumia rifatu, juten giñanai. Eta nei tokatu zitzaidan. Ta zea, biberoiakin hazi genun. Eta geneukan txakur bat, Txuri deitzen giñona. Eta biyok juten zian Gaztelua, bakarrik. Eta gero balkoitikan etxea deitzen giñun: Txuri, Txuri! , txakurrai, eta biyak etortzen zian /etortzentzian/ etxea. Eta han trantsito haundiya zan gure etxian eta han jarri genun lastuakin ta /da/ horrela, lo iteko arkumiak. Bestia eozein tokitan zakurrak lo iten zun ta kito. Ta baiño kosta zitzaigun arkumia, jesuus! Moldatzen giñun dana: eman biberoia ta dana, ta ni ohira jun baiño leno han zeon nere ohiyean gañean arkumia. Oi ama, ze abanta ematen zun harek! Bai, bai. 
- Eta pena emango zizun gero arkumia kentziak... 
- A, ez dakizu ze in ziguten /intziguten/, gaiñea! Honbre! Halako ederra in zan /intzan/, haundiya ta zea, eta biyak ibiltzen zian, txakurra ta bea. Baiñon hortikan jun giñan Calle Campanario beatzi hirugarren bizitzara. Eta aitak esan zun /esantzun/: "Ez, ezin deu eaman arkumia ta txakurra hara"; hirugarren bizitza, gaiñea. Eta bueno, ba beak ezautzen zula basarriya zeukan bat, eta uste det /ustet/ gaiñea zala... Kaperotxipinekua izan behar zun, nere aitan barkuen jabia. Hitz ein zun aitak, eta baietz, tokiya bazeola arkumiantzako, jakiña! Eaman, eta halako batian arkume erdi bat, buruik eta ezerre gabe, eta nola nere aitai opari asko iten ziyoten, bai pasteleiko gauzak, tartak eta hola, holako gauzak asko iten zioten, eta bueno, ba opari bat. Opari bat? Gure Perico! Hil, eta ala, guri ezer esan gabe. 
Jo, ze... ez genun jan, e! O, Jesus! Gure Perico nola jango genun! Ezta, ezta... ne amak labian jarri zun, baiñon guk ez genun jan. Baiño jan zun nere izeba Ramonita [...] ; Estellatik etorri zian hoiyek gue etxea, beaiyek konejuak ekarri zuten, baiñon arkumia jan zuten! 
- Truke ona da. 
- Bai, bai. Guk ez konejoik eta ez arkumeik! Konejua ez zitzaigun sartzen ta /da/ arkumia ba... Perico zan ta ez, ez gendun jan. 
Inspekzioa zetorrenean, erdaraz
Olabiaga Etxabe, Maritxu
-Zenbat senide ziñeten zuek? 
- Bost. Lau neska eta mutil bat. 
- Eta lehen esan dezu Muñoan eskolan hiru irakasle zeudela. 
- Bai, mutillak, eta bat han bertan bizi zan. Eta apaiza ere bai, han bizi zan. Don Migelen... Calle Campanarion... 
Oain jubilatuena zerbait uste det /ustet/ daola. 
- Bai, Kaialde. 
- Kaialde. Han. Han. Zegon frontoia goiyan... 
- Eta zure irakasle, zeintzuk izan zian? 
- Ba neria izandu zan Señorita Candida eta Señorita Loreto, biyak. Señorita Loreto zan alarguna, eta harek erakusten zigun egiten "punto cruz" eta "cadeneta" eta holako gauzak, bainikak eta hoiyek, bere etxian. Hua ez zan /etzan/ ikastolara juten. Loriya zegon ta /da/ ez. Eta udaran hoiyek zeukaten kasetak, egurrezko kasetak. Eta Margarita neskatxa, bueno beaiyekin bizi zan, etxeko bat bezala, eta gero udaran launtzen zun hemen´e bai. "O sea que" familikua bezela. Eta gu lanak iteko juten giñan etxea, eta Señorita Loretok erakusten zigun. Eta Señorita Candidak ba lenbizi kartoi haundi batzukin a, e, i, o, u ta hoiyek. Haundiyak, kartoi loriyakin. Aulki batian jarri, hola buruko aldian, eta makil batekin ba han erakusten zigun. Gauzak. 
- Euskeraz? 
- Bai, bai. Bai. Eta gero handikan koskortuta plazan eosi zun ta jun giñan hara. Baiñan etortzen zian beidatzea ze iten genun ikastolan. Eta orduan eukitzen genun bazpanere, nola zan? Carmencita bat, liburu bat erderazkua, eta bestia... hola, bi liburu, etortzen bazian ba... ikusteko... 
- Poliziya ta hola? 
- Bai, horrela nunbait zeon. Eta haiyek ateatzen zitun, ta... irakurtzen genun, jakiña. 
- Eta bestela, libururik bazenuten, euskerazko libururik? 
- Bueno, gutxi gorabehera bai, gero ikusi tut, ba hoiyek txikiyak zianian ta Elbirak zeuzkanak. 
- Xabiertxo. 
- Bai, baiñon askoik ez liburuik eta, gehiyo zan hitza eta holako gauzak. Solfeo, "por ejemplo", erakusten zigun, arbel haundi bat zegon, eta hua Don Migelek erakusten zigun, eta han jartzen gindun ba eskaillera bat bezela, bestia txirrista eta holako gauzak. Eta zan abesten: ligatua zanian abotsa, hortikan! Bestela, ba zan... esplikaziyo hoiyek ematen zigun, ta gero nik ikusi ba solfeuan baliyo zutela, e! Baiñon bai, eta erakusten zigun hori abesten. Baiñon mutillai oso ondo, e! Eraskuten ziyon aber, e... Bigarren zuzendari bezela zegon Donostiko banda munizipalean, bulebarrean ematen zuten konziertuak. Eta harek erakusten ziyoten mutillei solfeo. Guri ez, guri Don Migel beak iten ziguna. Baiñon ez, oso... mutillai asko. Neskai ez zeon /etzeon/ gauza oso... oso moldatua, baiñon beak nahi zun nunbait azkenengo atera bi neska e... andereñok iteko. Baiñon ez zun /etzun/ lortu. Zeatikan ya ni lanian nebillen. 
Eskola gustatu ez
Olabiaga Etxabe, Maritxu
-Ni hasi nitzan oso gazte lanian. Nei ez zitzaidan gustatzen ikastola, ezta, ezta pentsatu´re. 
- Ez? 
- Ez ziten gustatu. Eta orduan ba nik Jauna hartu nun hamar urtekin, eta eman ziaten Calle Okendo, señor de San Bicente, [...] San Bicente; lenbiziko bizitza batian. Erderaz. Eta han pasa nun bederatzi hillabete, hamabost pezta hillian, eta punto. Gehiyo ezerre, zergatikan ez nun iten... Leno, e sumak eta kontu guztik ondo iten nitun, baiñan horrea jun nitzanian batez. Zergatikan ne anaiya zebillen Lekarozen, batxiller iten, eta udaran etortzen zan ikastola horta. Eta neskak ba mutillen ondoan [...] eta oso guapua zan ne anaiya. Eta danak haren kontu guztiyak esateko, ze idazten zun Lekaroztikan ta /da/ dana... eta iten ziaten kontu guztiyak, ba nik ze gehiyo nahi nun! Ba nik ez nun ezerre iten! Eta aurreaka jun biharrian atzeaka. Aitak beidatzen zian noiziak eta behin kontuak, eta [...] zegonian, itsasotik, eta ni ba gero ta gutxiyo. Eta esan zun /esantzun/: "Ze gertatzen da hemen? ". Eta orduan atea ziaten, eta horregatikan beatzi hillabete besteik ez nitun pasa han, ikastola hortan. Baiñon ba... tranpak nik iten nitun, orduan. 
Komuna zeon kaleko atian aurrian, eta zigorra eman bazian gaizki irakurri nulako, gehiyenetan hori zan, eta nik jartzen nion bihatza. Eta han hitza gutxi iten zan, zeatik beti bihatzakin. Bi eta bat zian. Eta... 
- Ze esan nahi zuten? Bik eta bat, ze esan nahi zuten? 
- Ba beida: bat pixa eta bestia kaka. "O sea", beida ze axola zitzaiyoten beaiei ze in behar gendun, baiño... bai. Hori zan. Eta orduan ba eskatzen nion baimena bihatzakin ba kumunea juteko. Eta orduan komunea jun biharrian kalea juten nitzan, ta /da/ akabo! Egun hortan ya ni ez nitzan azaltzen! Ez, gaiñea zeon e... jende asko, asko. Eta gehiyenak zeuden ba andereño iteko, "farmacia"-ko zea karrera iteko... eta holako... besteak, beste karrera bat zeukaten eta askatuak asignatura bat geatu... horrela zeon. Eta guetzako han ez zeon tokikan. Ez geneukan pupitreik ta ezerre. Gue trastuekin ibilli behar genun atzea ta aurrea. 
- Ta hori zenbat urtekin? 
- Ba hamaika urte itea. Hamarrekin Jaunartzia, hamaika urte itea. Eta bueno ba... ya batez. Orduan nere amak berriz: "Jun Señorita Consuelongana". Jun nitzan eta esan zian. "Ta zuri zeiñek esan dizu etortzeko? ". Orduan bai lotsatu nitzan, e. Eta esan niyon: "Amak". "Eta zein da zure amak, agintzeko hemen sartu ta atera nahi dezunian? ". 
Ta etxea bialdu zian. Esan zian: "Esan amai etortzeko". Nik amai esan nion, baiña ama ez zan /etzan/ jun. 
Gerra etorri zenean
Olabiaga Etxabe, Maritxu
-Eta zuk 21 urte zenitula, gerra etorri zan. 
- Bai. 
- Eta zuek zer, zer in zenuten gerra etorri zanian? 
- Ba esango (d) izut. Ni ez dakit, izututa, bildurtuta... butaka bat gendukan transituan, oiya iten zana. Han azpiyan jarrita, baiño gaixotu, e! Gaixotu. Juten nitzan... nere ahizpa zegon zean lanian, "este"... koperatiban. Eta hara juten nitzan launtzea. Lan... ni... lan iten beti ondo pasatu det, e. Bestela izutu iten nitzan asko. Beida nola negon: miliziano batek eman zizkian... esne kondensadak eta ez dakit zenbat gauza, neukan itxurakin. Ez, ezin nun jan, ezin nun ezer´e ein, ezer. Bildur izugarriya! Baiño gero, ba hori, juten nitzan laguntzea Ana Mari ta hoiyei. Hoiyekin ibiltzen nitzan gehiyena, e, lursagarrak eta bakaiyua, hori zan, beste gauzak beaiyek ibiltzen zian; bi neska zian. Eta gero zegon "Vizconde del Cerro", bizi zala Ategorrietan. Ta ze gaiztuak zian, e. Ba harek egunero junarazi iten zian eamatea lentejak, azukria, gauzak, oliyuak eta dana; juten nitzan, eta orduan deitzen zioten "los pacos", etxetatik botatzen zuten tiruak kalea. Arrisku horrekin Alde Zarretikan juten nitzan haraiño. Eta bueno, nik lagatzen nun, patzen ziaten eta kito. Ez nun gehiyo... Han zeon Onieva, apaiz bat eskubitakua, han gordeta zeon; leiho batetik ikusten nun, besteik ez. Bueno, hori dana pasa, eta gero gerran ondoren etorri giñanian, nola jaiotza oso ederra ta jartzen zuten, jun giñan egun batian... asko ibiltzen giñan hara, villa hortan. Eta jun nitzan ta /da/ hanguak: "Ai, gaixua! Zenbat aldiz etortzen ziñan gauzak... ez gendun bihar guk". Zeukaten beren jangela, neskatxena, zeatik zian asko, neskatxa asko... horrela kuadro bat eta zeon aulki bat. Tapakin zeukaten dana. "Horrea botatzen deu, zeaitikan ez gendun bihar. Baiño zan jendiai kentzeko". Koperatiba nola oaindikan zeon, e. Baiño ni arriskuan jartzen nitzan! Aber Calle Miracruzen zenbat jende hil dan! Horrea, hil zuten, "vaya"! Horrea, tiruakin. 
- Bai, asko? 
- Bai. Etxietatik botata. Eta beste bat etxian bazkaltzen zegola, lenbiziko bizitza batian, hara sartu kaletikan bala bat. 
Anaiaren ibilerak, gerra garaian
Olabiaga Etxabe, Maritxu
-Eta anaiyak eta, ibili ziran...? 
- Nere anaiya? 
- Gudari edo? 
- Alaba: Anai bat zeukan. 
- Bueno, "es que" hori estudiatzen zegon kapitan iteko, eta eoten zan hondartzan. Baiñon hasi zian hondartzatikan hartzen zeak iteko, e... nola da iten dutena soldauak-ta egoteko? 
- Guardiak? 
- Ez, ze hoiyek... zulo hoiyek eta. Trintxerak, trintxerak iteko eamaten zuten. Eta orduan bea sartu zan boluntaiyo, aber zerbait ona ateatzen zun. Eta atera zun kamioiyakin... bueno, itxoiten zun bulebarren. Bulebarreaiño ekartzen zuten Santandertikan esnia, honea. Han esne asko eta oso ona eoten zan, eta bueno, gero zatitu kamioiyakin. Eta guk hartzen genun... patu iñork ez, e! Han esnia dana gratis ematen zan. Baiña bea, señorita Teresa [...] ba nunbait leihotik beida egoten zan. Nik ez nekin anaiya zea, ezautzen zula ere, eta hartu zutenean nere anaiya ta, ba bakizu, billatzea aber zeiñek laundu o in laiken, eta nola guk hainbeste in genun etxe hartan, eta jun ta /da/: "A, Pantxa, es que tu hijo tambien... e? ". "Y que? Mi hijo, que? ". "Ha estau repartiendo leche! ". "Y usted bebiendo! ", esan ziyon. 
Jakiña! 
- Alaba: Bai, detenitua egon zan osaba eta "pena de muertekin". 
- Bai. Bai. 
- Eta nun, nun egon zan, e, Ondarretako kartzelan? 
- Ondarretako... bueno, lenbizi eondu zan Ferrolen. Zeatikan hartu zitun... barko Canariasek. Zaurituak zeuden bi, bi Donostikoak, biyak zaurituak zeuden, eta hoiyek geatu zian Canariasetan. Eta geo Ferrolea jun zanian, Canariasek eaman zitun hara. Eta eondu zan kontramaestre, e, nola zan? Ez, barku batian prisionero. "Barco-rision" in zuten. 
Eta han zeon, eta handikan ospitalea eaman bihar zuten kura-a itea kamillan, eta oaindikan´e eskopetakin ta /da/ aldamenian jendia. Ezin zun /ezintzun/ ibili, ezin zun /ezintzun/ ibili, eta oaindikan´e horrela. 
- Arantxa, alaba: Parte hartu zun batailla oso famatua izan zena... 
- Nabarra. 
- Alaba: Bou Nabarra zan. 
- Bou Nabarra. 
- Alaba: Arrantzako barku bat bihurtu zuten... 
- Bai, bakaillutako barkua. 
- Alaba: Bihurtu zuten gerra barkua. 
- Bi, bi kaiñoi. Bat aurrian ta bestia atzian. Baiñon aurrekua bakarrik, ze atzekua ya danak garbitzen omen zitun aurrian zeukanak; geizki iña! Ez, ez zegon hortako, ta ordun kaiñoi batekin zebiltzan. 
- Alaba: Eta, eta aurre in zioten Canarias barku haundi.... gerrako barku batei. [...] in zituzten. Oso gutxi geatu zian. 
"O sea", geatu zian... detenitu zituzten... 
- Aber, e, zian berrogeita hamar gizon, baiño bat geatu zan Bilbon gaixo, eta orduan zian berrogeita bederatzi. 
Barkuakin batian ito zian hogeita bederatzi. Eta hogei atea zian. Eta nere anaiya atea zun, zea, Armintzak. Jun omen zan ateatzeko asmuakin, baiñon bueltatu zan barkuan dirua hartzeko, dirua zeukan patrikan, eta ikusi zun nere anaiya lurrian, e, bizirik zegon baiñon ezin zun muitu´re in, odol asko galdu zun ta /da/ dana, eta bizkarrian hartu, eta eaman zun. Eta lotu zuten sokakin barkura, beste barku batea iyo zuten, eta gora atzaparrakin heldu behar zutenian, askatu eta pounba, eta jo omen zun zeakin, batela petxuakin, ta /da/ esaten zutela: "Hau ya hori hil da". Eta ez. Orduan herentzi... kendu zioten erropa dana zeukana, zeatikan bestiak erropik gabe zeuden ta /da/. 
Baiñon atera zan. Bi bihatz ebakiyak eta metrailla iya gorputz denian ta /da/. Baiñon atera zan. 
Gose garaia
Anabitarte Guruzeaga, Pakita
-Ta komentatu zenidan gose garaiya-a... zuek bizi izan zenuten? 
- Oooi. Bazeon, bazeon bai, orduan razionamientuakin. Eta klaro, ni hemen... bizitu nitzan... ezkondu-a in nitzan ahizpan etxian, baiña gero ya, aurreneko nexka izan nunian, ba jun giñan zerea... Errenteiyan ai zian hemengo ezauna batzuk etxe berriyak eiten, hor eeee... Ondartxo aldetik. Eta ba bueno, tia, errentan. Eta hortarako begiratu giñun hemen, baiño ya zeozten e, zea... etxe, etxiak galesti eta hori... eta han, ta bueno, errentan. Eta ba hola, ba bueno, ba jun giñan, eta... Baiño ze, zer neon ni... nundikan etorri da hori? 
- Gose... gosia... 
- A, gose denboa! Hemen giñun razionamentua, astian hainbesteko. Holako oliyo, holako zea, nola esaten zun... botilla batetikan "un octavo", astebetetako bakoitzentzat, eta hola. Eta gero ba segun zer alimento astian behin, baiño Errenteira jun giñanian han esan ziguten zala hamabost aldeko behin, eta nik esan nun: "Jolin, hamabost aldiko behin eman... ba astebete, astebeten gastatzen baitut, ba gero beste... hurrengo asteako ez dakat! ". Eta ordun ez nun aldatu, eta segitzen nun honea etortzen. Eta honea etortzen nitzan tranbian, Errenteitik, eta hartzen nun hemengo razionamentua, zertako librutxuakin, kartillakin... kupoiak kentzeko-a hemendik hartzen nun, eta holaxe moldatzen giñan. Eta gero, gizona nola harrek bai... ba zebillen ba kam... zean, kamioiyakin, ba zeozer igual ekartzen zun kanpoaldetikan... 
- Ezkutuan... 
- Ezkutuan eta modua baldin bazan, ba hori, nolabaite moldatzen giñan. 
- Orduan goserik ez zenun pasatu... 
- Gosea, nik uste bai, zeakin... ogiya oso txarra, eta bai, soltera neola nik uste det pasa giñula, oaindikan ezkondu baiño leno. Bai, zertako ni ahizpa batekin bizi nitzan, eta... eta klaro, ba... Eta gero, beste ahizpa zarragua... Bere gizona zan e, zea, Donostiko moillako semia, eta ordun, lanetik atera, Tabakaleran aitzen zan, eta etortzen zan horrea; eta bere arreba bat ibiltzen zan ba... barkuak alleitzen zianian ba bakizu, han e ajetreuak... ba zeinek eosten zun ta hola. 
- Bai, pixonera. 
- Bai, hori da. Ta ordun fardelian beti eamaten xizkan o antxuak diala, o bat eta beste, ta beti ematen ziuten zeozer. 
Eta bai, e, hortan´de... hortatikan bai. Eta hola, nolabaite... eta "segun", klaro. Bueno, gero patata garayian... hortikan´e iten giñun gure... gure zeak. Hemen Herreran zeon almazena bat, eta saltzen zuten zea, patata, eraintzeko. Baserriko jendiantzako eraintzeko. Eta behin hola berriketan ai geala ahizpan artian, esan giñun: "Eta kontxo, gu baserrikuak gea -ez giñan bizi baserriyan baiño-baserrikuak gea, zertako iten deu... ". In bihar giñun "declaracion jurada"; Buenavistan zeon hor... ofizina batzuek, eta ba bueno. Eta bueno, ba kuestiyua da, "behin prueba ingo deu, gero ze eamango gaitue, zea, kartzela? ". Ba baldinbaite ez. Eta ba bueno, hola, ba jun nitzan... ni, ni jun nitzan, nik uste det jun nitzala... "Eta nunguak zeate ba? ". "Ba Pellizarkuak", eta "bueno, zenbat bihar dezute? ", "ba ez dakit, gutxi gorabehera berrogeita hamar kilo". Eta ba bueno, iten ziguten han papera, eta geo jun bihar giñun eee... Herrera ailletu baiño leheno, tartian hor Contadores o nola zian hor, pari hortan hor zeon almaneza, almazena. Eta juten giñan, eta ba bueno, zaku batian ematen ziguten bali harekin paatu... Eske klaro, ez zan... lapurreta ez zan /etzan/! "Segun" zer kostatzen zan paatu, eta... Gero, Herreran oin nola [...] hor tranbia etortzen zanian, orduerdi bateko behin zeukan bagoia, eta gero hortikan Intxaurrondoa etorri, eta gero hiru ahizpakin partitzen giñun, eta holaxe. 
- Orduan merkio ateatzen zenuten patata... 
- Honbre, klaro, zea... zea baldin bazeon, eraiteko baldin bazan ba bai. Eta holako... klaro, eske... pentsatu bihar ziñun gauzak, e! Eta batzuetan patata gauza... eske boniatuak ematen zituzten, eta nik aiii, boniatuak, ze gaixki hartzen nitun! Eta batzuetan barbantzuak o zeak, xomorruakin. Eta holakotan´e bai... puuuf. 
Etxeko eta eskolako zigorrak
Anabitarte Guruzeaga, Pakita
-Lehen komentatu dezu hondarra ekartzen zenutela... nundik? 
- Hondarra ekartzen zan honea... e ba, hori, e... ez dakit nundik ekartzen zen; kamioiya etortzen zan; kamioi haundi bat, ganaduai azpiyan botatzeko, bai. Ekartzen zan belar zarra menditikan´re bai, ba berua eukitzeko. Baiño ba zikiña ta dana hobeto [...] , gero ba [...] zuten zikiña dena... Baiño ekartzen zun, eta klaro, botatzen zuten hor ba e zea, baserriya don aurreko aldi hortan; pareta bat zeon, eta hola, zabalunian. Eta jendia sagardoteira etortzen zan, ume jendia... ba hondartzan baleozteke bezela bere kubuakin-a jostailuakin ta. Guk, klaro, momentua bagiñun libre ba juten giñan hara, baiño anaiyak ikusi ezkeo: [...] "Nundik etorri zea, o ze in biha dezu? ". Ta tal, korrika martxa! Eta hori. 
- Zigortu... zigortu ere bai? 
- Bai, nei bai. Anai horrek bai. Gaztienak ez, anai gaztienak ez, baiño bestia oso gogorra zan. 
- Eta ze zigor izaten zian? 
- Saska! Eskua. Buuuf. Bai. Bai, bai. Eta gero bere seme-labak esan izandu diate, bai... "que era"... oso... oso gogorra zala. "Bai, bakit. Ez iazute kontuik esan, bakit ze gogorra zan". Eta "en cambio", eta bai, ama... ama bizitu zan bitartian.... ba klaro, zeozer, e, igual enkargua ba uste baiño gehitxoago tardatu o [...] , beste zeozer, eta klaro, ya anaiya zeozertan zetzian, aman azpiyan gordetzen nitzan, eta amak tapatzen zian eta hori, baiño... ama oso gazte galdu nun, eta aita lenuo... ta holaxe. Eta beti zea hori... 
- Eskolan-ta jotzen zuten? 
- Eskolan? Bai, Herrera jun giñanian bai. Eske, klaro, izaten zan, nik ez dakit ze maestra... e, mendialdian o baserri o zea... urruti bizi zianian, esaten ziyoten barilla bat ekartzeko, balitzake metro hoitakua; barilla bat ba... zeatzeko, kaskatzeko. Eta ba bueno, ba hola, ba o berriketan ai zea eskolako zeatan o ondokuakin, edo ta bat ta beste... ta kastigua. Eta igual ba etorri, ta deitu ondoa, ta barilla horrekin, regla bat balitzake, "ta aber, eskua, eskua... "; itxita eskuakin, ta iriki... ez, ez, eskua irikita ez. "Itxi eskuak! ", eta kaska igual. Eta gogoratzen naiz behin ein nun... bazitun hiru o lau barilla hortakuak, eta bea ez dakit komunea o noa jun zan, eta hua barrenen zeon bitartian nik in nitun leihotikan kanpoa bota. "Zeinek bota du? Eta zeinek... ". Ez, erderaz. "Zeinek bota du, ta zeinek bota du... ". Ta iñork ez zun ezer esaten, baiño askotan bate bat izaten da, eta : "Si, ha sido Pakita", eta bueno, kastigu bat... Etxea etorri nitzaneako telefonoz deitu zuten, aberiyan bat in nula. Eta etxea etorri, ta bronka. Eta gero... Eta holako, holako... Bai, e, nei esaten zian, e, ne ahizpak bihurriya nitzala. Baiño klaro, eske... Eta ba bueno, ze ingo dezu ba? 
Baiño eskolan "segun" ze gauza gustatzen... matematika gustatzen zitzaidan pilla bat. "Segun" ze... gramatika, hori ez hainbeste... Geografia´re bai asko... 
Ikastolak zabaltzen joan ziren
Arzelus Arrieta, Itziar
- Lehenbizi hasi giñanian, giñan nere ahizpa eta ni, hasieran. 
- Ta Elvira? 
- Elvira. 
- Elvira ere bai, ez? 
- Elvira, klaro, Elvira lehenbizi, hori "descontau". Ta gero nere ahizpa ta ni. Ta gero poliki-oliki jun zian, ba, Kontxita, eta Karmele Esnal, eta beste batzuek poliki-oliki zabaltzen jun zan. Ta gero azkenian asko zauden, pilla bat, pilla, pilla. 
- Eta zuek, zu ze urtetan hasi ziñan? 
- Ni berrogeita hamarrian. 
- Berrogeita hamarrian? 
- Berrogeita hamarrian hasi nintzan ya, eta berrogeita hamaikan ezkondu nintzan. 
- Eta zein zan giro politikoa garai horretan, berrogeita hamarrean? Dana debekatuta egongo zan. 
- Bai, dana, dana, dana, dana, dana. 
Umetako gaiztakeriak
Arzelus Arrieta, Itziar
- Gu're elementuak giñan e? Ni eoten nintzan ni asko nere izeba baten etxian. Nere anaia ta ni Madriden oso gutxi eon gea, zeren berehala bukatu bezain laister trena hartu ta Donostira etortzen giñan. Ta etortzen giñan nere izeba baten etxea, ta nere lehengusu batzuen etxea. Eta hor bizi zian Grosen Usandizaga kalian, eta "con las escopetas de perdigones", ez genitun ba maindire batzuk zulatu aurreko etxekuak...! 
- Leihotik? Leihotik perdigoia botata? 
- Bai, bai. "Que elementos". 
- Eta enteratu ziran ala...? 
- Bai, bai, enteratu ziran, bai, izan genun ederrak haren [...] hor izerekin. Gauza hoiek ez dia kontatzen. 
- Eta bihurrikeria asko iten zenuten ala? 
- Bueno, bueno, ez haundiyak e? 
- Haundiyak ez, baiña batzuk bai. 
- Baiño "elementillos" giñan. Txirrindakin ta ibiltzen giñan erua bezela. 
- Txirrinda bazenuten orduan? 
- Bai, bai, ta patiñak. 
- Ta txirrinda jende askok ez zeukan ezta? 
- Guk bagenun, esan nahi det, gure ingurukoak bai bagenun denak. Denak bagenun. 
Zortzi urte arte Tolosan; aita alkate; batzokia
Labaien Sansinenea, Ramon
-Eta denbora gutxian bizi izan ziñan han. Bueno... 
- Bai, bueno, zortzi urte, zortzi urte. Gerra hasi zan arte, bai. 
- Eta ze oroitzapen daukazu? Garai... zortzi urte arteko... 
- Bueno ba aizu, daukat, e, ikastolaren oroitzapena. Han nitun lagunak, nere gurasoak, aitonak, aiton-monak oso inportanteak zian gure giro hartan. Aitona zan diruduna, eta harek ematen zitun bizikletak eta holako opariyak. Opari nagusiak aitonak eiten zitun. Eta bueno, lehengusubak eta bakizu, haur baten... eta ni oso harro negon nere aita alkate zelako. E, eta bueno, haurraren... haurra, haurrak izaten (d) ituzten karajadak, e. Bai. Baiña ondo, bestela, aizu. Ta gero ba gerra hasi zan. 
- Eta zure aita alkate zan. 
- Alkate zan. 
- Eta familiyan ez zan... aurretik ere alkate gehiyo izan zan. 
- Bai, bai, aitona, bai. 
- Aitona. 
- Bai, bai, eta usten det nere birraitona, birraitona Berastegiko alkate izan zala /izantzala/. Labaiendarrak Berastegiko kasta gea. Berastegiko baserri batekuak. 
- Eta, e, zure aitari buruz... bueno, alkate izan zan, baiña baita kultur eragillea... 
- Bai, kulturgizona. Bai, bai. Beira, hor dao, hor daukazu nere aitak bere mahai gaiñean zeukan Lizardiren argazkiya. 
[...] zian benetan lagun miñak Lizardi, Ixaak Lopez, Orixe... Hoi, Juan Antonio Irazusta, Jose Izagirre, hoik denak euskaltzaleak ziren. Politikariak baiño gehiago kulturako gizonak. E, nere aita sartu zuten udaletxean, engaiñatu in zuen. Ez zeukan batere alkate izateko bokaziorik. Baiño zien kultur gizonak, euskaltzaleak. E, nolabait aizu ba oso paper, pixu garrantzitsua izan dutenak ba euskeraren berpiztean. 
- Zure aita batez ere antzerki... 
- Antzerkigilea, bai. Hori zan bere hobiya hori zan. Antzerkiak ein. 
- Antzerti... 
- Bai, bai, berak sortu zun, aizu, han rebista txiki bat, Antzerti. Beak ordaintzen zun, ama haserretzen zan, bere aita ere haserretzen zan. Gaiñea nere aitona zan... bueno, Argentinan sortua. Bere aita, bere aita Argentina jun zan /juntzan/ lelengo karlistada bukatuta ta, eta bueno, harrek ez zun /etzun/ bate... ez zan /etzan/ batere abertzalea, ez zen /etzen/, ez zun /etzun/, ez zitun batere estimatzen nere aitaren euskaltzaletasunak eta gutxiago oraindik bera alkatea izan Primo de Riverakin, Union Patrioticakin, eta semea izan PNVren alkatea, herri berean, ez zizaiyon batere gustatu. 
- Eta antzerkia idazten zun. 
- Antzerkia, bai. Eta Tolosako Batzokiyan ba ematen zian bere, bere obrak. Garai hartan ez zeon /etzeon/ telebistarik, jende oso gutxik zeukan radiyua, eta batzokiyak izaten zian kultur zentro batzuk. Gaur eun ez dia /eztia/, ez dia /eztia/ kultur zentroak, hori, hori´re, hori´re galdu da. Nolabait aizu, ez dakit puskaketa, fraktura bat bezela gertatu da politika eta kulturaren artean. Garai hartako pixuzko gizonak, Aitzol eta hoiek, zea... Lizardi eta Orixe, hoik denak zer ikusirik zuten alderdiyarekin, PNVrekin. Gaur egun, aizu, PNV alderdi politikoa eta kulturaren mundua dijoa beste, beste bide batzutatik. Hori, hori tristura bat da, zeatikan azkenean ezin dezu politika bat egin ez badaukazu kulturaren oinarria. Herri ez bagera, herri aizu, diferentziatua ez bagea ez dago /eztao/, ez dago /eztao/ politikarako etorkizunik, e. Hori kontu... hori buruan sartu behar zaigu. E, ba politikako... politikan izaten ditugun exituak sor zizaizkiola kulturari. Ta ez badao kulturaik ez daola ezer. Euskera galtzen bada, zer gertatuko da Euskal Herriyakin? Ba desagertu ingo dala. Gaur egun hortan dabiltza sozialistak, e. Saiatzen ea lortzen duten euskaldun jendea espaiñol bihurtzea. Kostako zaiek! 
Ikastolan, euskaraz
Labaien Sansinenea, Ramon
-Lehen aipatu dezu ikastolan zu ibili ziñala euskeraz ikasten... 
- Bai, bai. Euskera, ikastolan, bai, bai. 
- Nola da ikastolaren izena? Nola zan? 
- Laskorain. 
- Laskorain? 
- Bai, gaur egun´e ikastola hori hor dao. Klaro, gaur egun da haundiya. Guk, gue ikastola hua, egongo giñan, zenbat? 
Hogeien bat haur? Bai. 
- Eta andereño ta nor, nor... zeintzuk zebiltzan? 
- Bai, bai. Andereñua ni akordatzen naiz zan, "este"... Arantxa Munita. Arantxa Munita gero monja sartu zan, eta Txinara bialdu zuten. Bai. 
- Eta Lizardi ibili zan erakusten... 
- Erakusten ibili zan, bai. Besteak beste nere izeba bat, ta bea ere andereñoa zan beste ikastola batean, Pilartxo Sansinenea. Eta Elizatik lortu zun Tolosaldean [...] lelengo talde hori. Alfabetatu zitun, prestatu zitun; beak maestrak zian, titulu hoi bazeukaten, baiño erderaz egiten zekitena euskeraz egiteko. 
- Eta orduan bazeon, gerra aurretik, kultur mugimendu bat, hor Tolosaldean... 
- Bai, bai, bai. Tolosaldean. 
-... benetan indarra zeukana... 
- Indarra zeukana, aizu. Nik uste (d) et Euskal Herri osoan izugarrizko pixua izan duna, e. Bakizu, tolosarrek esaten duen bezela: "Zer da ba Gipuzkoa? Tolosa eta bere auzoak". 
- Gaiñera, Tolosak badauka euskera... 
- Bai, pixu haundiya izan... 
-... euskera politan fama, ta... 
- Bueno, hori... nik uste (d) et euskera guztiyak diala politak, e. Euskera guztiak. Aizu, nere euskera da nahaste borraste bat... Nik ikasi nun Tolosan euskera, baiño geo Sarakoa. Laburditarra, eta hura... ez da berdiña, e. Fraseak eta ez dia egiten modu berean. Han berboak pasibo asko [...] ditu. 
- Eta han, ikastolan, zer ikasten zenuten? Gogoratzen dezu zerbait? 
- Ez dakit, ze gogoatzen naiz ibiltzen giñala pelota jokatzen. Bazeuden pertxa batzuk, abriguak eta txintxilikatuak zeuzkatela, eta guk... raya, gure barra zan pertxa, pertxa haren fila hua, aldetik aldea ibiltzen giñala pelotan. Oain, zerbait ikasten gendun ba ez dakit, ez naiz oroitzen. Oroitzen naizena da, lelengo Jaunartzea, lelengo ikastola batek hor montatzen zun Jaunartzea izan gendula. Bai, gui, ni han neon, besteak beste, San Franziskoko elizan. Eta juniyuak zitula zortzi, juniyuak zortzian. Gerra zibilla hasi baiño lehen, hamar, hamar eun. Ta denak illargiyan, iñork ez zun /etzun/ deusik ikusi, zetorrenik. 
Gerra etorri zenean, Oñatira
Labaien Sansinenea, Ramon
-Eta, hasi zanian... 
- Guk alde in genun. Aita gelditu zan Tolosan, eta gu jun giñan Zarautzera. Ez dakit ze estrategia, ze iten zun ne aitak; geo Tolosa erori zanian, bera ere azaldu zan Zarautzen. Ta Zarautzea hurbildu zianian militarrak, esaten zan bezela garai hartan, aita jun zan /juntzan/ tropekin ba Mutrikorutz. Eta gu bialdu giñun, ez dakit, hori ere estrategia bat, Oñatira. Hola, hola jun giñan Oñatira. Ez dakit norbaitek, norbaiten kotxian sartu, eta bueno, Azkoitiyatik eta hantxe jun giñan. Oñatira. 
- Eta Oñatin, senide batzun etxera ala...? 
- Ez, ba ez. Senideak geneuzkan, baiño alokatu genun bizitza bat, hor esan dizuten bezela, agustinuen plaza hortan. 
Eta bueno, ni hasi nitzan, bazeon eskola bat han, nola daude... ez dakit gaur egun, jauregi oso etxe ederrak... garaitarrak bizi zian han, eta plaza haundi bat etxe txuri luze batzukin, eta han zan zeon eskola, Oñatiko eskola garai hartan. Ta bueno, han eon nitzan baiño segitun... ez dakit, izan nun andereño bat klasea ematen ziana, Blanca izena zun, hoi oroitzen naiz, bere baratzean eoten giñan. Eta bueno, nola denak noski karlistak eta dena militarizatu zuten. Mutil txiki guztiyak izaten zian "pelayos", txapel gorriyakin istrukzioa egiten. Ta nere amak, jo, izugarrizko nazka zien karlistei, eta ni izan... ni sartu nindun falanjistekin. Eta eiten genun Oñatin han instrukziyua estaziyuan. Leno bazeon tren, trenbidea. 
- Bai. 
- Estazio koskor bat, unibersidadea pasa eta aurrea. Ta han egiten genun. Eta akordatzen naiz, gero ya aitonak lortu zuenean ba pasaporte bat, pase bat beste aldera juteko, nere aita han zegon ya... ba nik nahi nun eraman ba beste aldera nere falanjista kapel hua. Amak kendu zian: "Aitak horrekin ikusten bahau, garbituko hau! ". 
- Eta zenbat denbora in zenuten Oñatin? 
- Oñatin nik uste (d) et eongo giñala lau hillabete o hola? Lau hillabete. Ni... agostuan geundezen Zarautzen; "o sea que" iraillen hasieran pasako giñan Oñatira, eta ya eguberritarako Donibane... Ziburun egon giñan garai hartan. 
Ziburun, ta ya hurrengo apirillean ikusten zan gerra luzeako zijoala, eta osaba batek alokatu zun etxe bat, Prefetenea, Saran, eta hara, hara jun giñan guztiyak. Denak. 
Oñatirik Iparraldera, Ziburura
Labaien Sansinenea, Ramon
-Eta Oñatin gerra ez zenuten ikusi, ez? Ya... ez zan egon resistentziarik, Oñatin. 
- Ez, ez zan eon, ez. 
- Baiña... 
- Nik hori holaxe, nola jetsi zian karlistak. Ez dakit, aizu, etxe hartatik ikusten (d) an bistakin, ez zan asko aldatuko gaur egun ere. Eta bueno, bai, txapel gorrik zian. Tiro batzuk bota zituzten. Izan zian, tiro batzuk entzun zian, ta han bazeon hoitako ze... transformadore elektriko bat, poste baten gaiñean, dana txoriz bete zan hua. Horik, horik ikusten ditut oaindikan. Eta pentsa, ai naiz, ai gea mintzatzen ba 36ko udazkenez. E, jo, oain dela ba zenbat... bua, ba hirurogeita, hirurogeita hamasei urte, holako zerbait. 
- Eta kotxe txiki baten... 
- Bi falanjista. 
- Bi falanjista? 
- Gaiztuak. Hoik, hoik in zuten, iten zituzten errepresiyuak. Jendea espetxeratu, denunzi, denunziyak jaso... tipo, tipo gaiztuak zian. "Verdugos". 
- Eta kanpotarrak ziran? 
- Bai, bai, bai. Karlistak ez dakit ze tertziokuak... gehiyenak naparrak izaten zian, naparrak karlistak. Astokilluak, jeneralian. 
- Eta gero, e Iparraldian zenbat denbora in zenuten? 
- Ba Iparraldian jun giñan esan bezela hogeita hamaseiyan, eta bihurtu giñan berrogeita bostian. Beatzi urte. 
- Beatzi urte. 
- Bai, jun giñan... nere aitak eman zun dirua hamabost eguneako. Eta egon giñan beatzi urte. Baiño ondo. 
- Eta hango bizimodua nolakua izan zan? 
- Bueno, mota askotakua. Nik, bueno... Ziburuan ni akordatzen naiz joaten giñan... bizi giñan aizu, familiya in zana /intzana/ zan batu. Osabak, denak bizi giñan etxe berian. Zigarrola izena zun etxe berian, Ziburun. Ta goizero gu juten giñan, nere osaba bat, Jexux, eta neroni, juten nitzan berarekin kaiyera ikustera aber ze jende zetorren Bilbotik. Zeatik jendea ai zan ebakuatzen Bilbotik. Etortzen zian merkantetan, ontzi merkantetan, baiño armada inglesak eskoltatuak. Batzuek zea, destruktore batzuk eta abar. Eta orduan harea juten giñan, eta bueno, ni hasi nitzan han Santa Mari eskolan, kolejiyuan. Han geuden haur emigratu guztiak, zortzi urtekuak eta hamabost urtekuak, danak klase berian, eta liburu bat eman ziguten, dikzionariyua. Nik ez dakit, dikzionariyua irakurtzen eo ulertzen... ez genun golpeik ematen, beti politikaz mintzatzen... [...] blablabla gue artean. Zeatik zeudezen bi bandokuak: katalanak, republikanuen beldurran harea, han kokatu ziranak eta abertzaleak, hemen [...] zan izugarrizko nahaste-orrastea. Baiño bueno, ondo bizi giñan Donibanen, eta esan bezela, gero ba ya Santa Maria utzi eta jun giñan Sarara. Eta gue etxean bizi zan, Saran bizi zan Elbira Zipitria. Andereño bat, oso famatua bere garaiyan. Ta baiño, zan, aizu, izugarrizko... Nemesio Etxanizek esan zun /esantzun/ bezela, aizu, jo... "aboa hortzez betea daukan neskazahar ozpindua", esan zun /esantzun/ apaizak. Kriston kunplidua in zion, baiño ni izan nitzan Saran bere ikasle bakarra. Horrek badu meritua, e! 
- Eta zu bere ikasle ziñan orduan... 
- Haren ikasle bakarra, horrek meritua dauka. 
- Eta berak, e, gerra aurretik ere ikastola... 
- Bai, bai, hemen, Donostiyan. Bai, Orixe ikastolan, bai. 
- Bera ibili zan ikastolan... 
- Bai, bai, gaiñea andereño oso ona zan. Oso persona... metolodologia ona zeukan, eta beti saiatzen ai zan metolodologia berriyak lortzen, eta bai, bai. Andereño bezela oso ona zan. Baiño... 
- Zorrotza. 
- Bai, persona zailla zan, eta bueno, ni akordatzen naiz Prefetenean gauero entzuten zun radio espaiñola. Eta entzuten zun Queipo Llanok botatzen zitun astakerik. "Los sacerdotes vascos no son sacerdotes, son socerdotes", holakuak, baiño, baiño... ta bea negarrez gauero, nik ikusten det oaindikan Elbira nearrez, Queipo Llano entzuten. 
Baiño hori pixkat masokista zan. 
Emagin lanetan
Arrillaga Mendiluze, Joxepa
-Nik opizixo asko itut. Ni partera ere ibili naiz. 
- Portera? 
- Partera. 
- Partera? A, bai, e? 
- Bai. Nik azkeneko haurra ba al dakizu nola bialdu nun? Krinikara, zera.. Txilborra haurrai... ni juteako jayo zan, txilborra tela puska batekin, zubi batekin in umiai ta haur-aguna lotu zeakin, lixtoiakin iztarrian amai, ta bialdu, in izandu det nik. Azkenengua goguan det. 
- Eta nola hasi ziñan ba emagin? 
- Amonak. Amak. Amonak. Amona hola ibiltzen zan, etxez etxe ibiltzen zan amona neria. 
- Emagin bezela? 
- Bai. Enfermera, zea bezela. [...] koño... haurrak, parturako zea, nola izaten dira? Hoik bezela ibiltzen zan asko. 
Askotan ibiltzen zan hemen, basarrin, hemen garai hartan ez zan zeik eta. Eta harek beti: "Aizan, etorri hai! ". "Aizan, hau, aizan hou! ", eta atzetik segika, txakurra bezelaxe. 
- Eta hola ikasi zenun, orduan, begiratuta... 
- Bai, nik holaxe ikasi nun, bai. 
- Eta ez zan errexa izango ba hori? 
- Errexa? Hoixe errexa dala! Hoi baiño gauza errexagoik! 
- Bai? Baiña konplikaziyuak ere egoten dia, ez? 
- Bai, baii. Partua da oso... hamarrek hamar diferente ditu. Hamarrek, hamar diferentiak. 
- Eta ze pauso eman behar dia? 
- Ze pauso eman bihar dian? 
- Iteko dagonian ya, deitzen... nola abixatzen zuten? 
- Ui, auzuak eta izaten giñan ta etxian asko ta... 
- Etxera etortzen ziran, esatera? 
- Bai. Azkenekua, horkua, ujuka gabian. Juteko ta juteko, ta ama... Ama juteko. Ama're ibiltzen zan, ta ama orduako izorratu xamar zegon ta esan zian: "Jun hai, neska, jun hai, ez den ixilduko ta! ". Gizon bat, gizona etorri zan ta andria goitik ujuka. Jayo zala ta juteko, jayo zala ta juteko, jun nintzan ta halaxe harrapatu nun: jayua harrapatu nun. 
Ta azkenegua huaxe. 
- Eta jaio aurretik harrapatuz gero ze... 
- Lagundu in bihar pixka bat... 
- Zer iten zenuten? Ura ta jarri? 
- Preparatu ta zai egon ta... indarra iten zunian, hoitatik fuerte-uerte heldu, ta doble indar iten due ta. 
- Hortik helduta? 
- Bai, hoietatik heldu, ta doble indar iten da. Hua in ta holako gauzak! 
- Eta palangana baten ura jarri eta holakorik ez ala bai? 
- Ez, ez. Jayo arte ez. 
- Jaio arte ez? 
- Jayo arte ezer ez. 
- Eta zerbait ematen zitzaion, belarren bat... 
- Ezta ezer ez. 
- Ezer ez. Dana natural. 
- Dana natural, garai batian dana natural zan. 
- Ta irtetzen laguntzeko umiai... 
- Esan dizut pa! Indarra iteko... 
- Bai, heldu... 
- Fuerte heldu! Iteko. 
- Eta tira? 
- Tira ez. Sekula, nik bintzat sekula ez. 
- Bakarrik irten behar zun? 
- Bai. Bakarrik ertetzen zan. 
- Eta gero, behin e.. 
- Oain'e tira ez det uste iten duenik, e. Tira... Katxa... burni batzukin akaso zabaldu o... natural zabaldu pixkat bai, baiño tira, tira ez. Tiratzi hoi oain, len esan detena... 
- Eta ez bazun irten nahi, ze iten zan? 
- Len bultza pixkat eta, hau in ta tripa igurtzi ta... holako gauzak! 
- Eta normalian irteten ziran, ez? Gehio ala gutxio kostata... 
- Bai, bai. Normalian. Nei behintzat asko bai. Etxian ikusi ditut lau, amenak. Amen partuak lau ikusi nitun. Hemen [...] basarri hontan beste bi. Bestia, azkenengua, esan dizut. Hua're nunbait emakumia're... gizona etxian ez zun; launbata zan, ez zait aztutzen, eta gizona falta! Umia bazun, orduako alaba bat bazakan txikiya, eta hua etxian, ta bea apuruan auzua etorri zan. Ta auzua etorri zan ta auzokuak gerena, gugana! 
- Ta jun ziñeten laguntzera. 
- Bai, bai. 
Zilbor-hestea eta haur laguna
Arrillaga Mendiluze, Joxepa
-Eta behin umia jaiota, ze, nola garbitzen zan? 
- Guk garai batian oliyo epelakin garbitzen genun, ta geo oain berriz txorruan jarrita, hanketatik tiraka garbitzen due. 
- Bai, baiña lehen ez zan hola... 
- Ez, ez. 
- Buruz behera ez zan jartzen umia, ez? 
- Ez, sekula ez det ikusi nik! Oain bai, oain ikusi det, oain gertatu naiz. Oain ezagunen bat badet ta juten banaiz, han baldin banaiz... ta alerta eoten naiz. Oain iten due hartu hanketatik eta zintzilik jarri, ta ur epelakin garbitu. 
- Eta lehen, oliyo epelakin. 
- Oliyo epelakin aitzen giñen gu. 
- Eta zilbor-estia nola, zerekin mozten zan? 
- Guaiziakin! 
- Guraiza normalak ziran, ala... 
- Guk etxian edozeiñekin ibiltzen giñena ibiltzen giñun guk. 
- Moztu eta zer? 
- Holaxe doblatu. Hoik utzi. Umiak hemen daka txilborra, ta hemendik honeaiñoko hestia utzi. Hemendik moztu, ta hesti hoi doblatu, ta lotu. 
- Lotu, nola? Korapillua? 
- Bai, bai, eozein gauza. 
- Ala josi? 
- Josi ez, bueltatu ta lotu. Hola bueltatu mutur hau... Hau, honek bueltatuko balitzayoke bezela bueltatu, ta lotu. 
Lotzen genun hariya, aproposa izaten zana. Zunak, etxian zunak "ya bien", eta ez zunak, berriz, ahal zunakin. Esan dizut ba zekin, zatarrakin bialdu nula nik hua. Eta geo handik aurrea haur-aguna. [...] esaten diyot nik, zeatik ez genaukigun, igualak izaten dia ta. Hua iten zan... hua hustutzen baldin ba barnen, dayola egoten da ta hustutzen baldin bada sekatzian txarra geatzen da, ez da ertetzen. Ezta biher bezela ateatzen. Ta emakumiak in bihar izaten du asko sufritu; ganaduak bezelaxe, berdiñ-berdiñ. Eta hua, nik iten diyot... esan ziaten behintzat, amonak eakutsi zidan lotzen: "Lotu iyon, ez daiela hustu". Nola zikiña izaten dan... dana zikiña nola izaten dan, ura ta odola ta zikinkeya nola izaten dan hua... "Ez ezan utzi, lotu iyon". Lotu iten genun. 
- Eta lotu nola? 
- Bueltatuta. Berriz hestia haundiya izaten baita hoi. Aman zeatik honeaiñoko zea, heste haundiya izate da ta. Umiai pixkat lotutzen diyozu moztuta, ta bestia, luzio nola geatzen dan, hua berriz zeatuta: doblatuta. 
- Eta haur-aguna... gero horrekin ze iten zan? 
- Batzuk ondo iten due, beste batzuk berriz igurtziz-gurtziz tira-iraka kendu in bihar izaten zayoe. 
- Eta gero hori ze iten zan, bota? 
- Bai, bai bota. 
- Baiña nora? Lurperatu? 
- Eozein tokita, bota! 
- Edozein tokitan. 
- Eozein tokitan botatze zan. 
Atso-lorrak: jaioberria bisitatzen
Arrillaga Mendiluze, Joxepa
-Eta gero, bazeon ohitura, haurra jaio eta gero, inguruko baserrietatik bisitan juteko? 
- A, bai. Bai, bai. Garai batian bai. 
- Nola zun izena horrek? 
- Atso-orra. 
- Atso-orra? 
- Bai. Auzoko andre, atso guztik etortzen zien, meriendatzea etxea. Bixita iten zuen, ahal zuena ematen zuen, beren gauzak iten zituen ta... atso-orra. 
- Zer eramaten zan, janariya ta? 
- Bai. Jatenen bat... merienda ematen zitzaion. Txokolatia o eozein gauza. 
- Eta hori umia jaio ta zenbat denborara? 
- Zea, ez dakit ba... gurian bost egunekin o zazpikin ta hola izaten zian ta... ez dakit. Ahal zunak ahal zun bezela iten zun. 
- Eta orduan eguna jartzen zan, ta ingurukuak... eta emakumiak bakarrik. 
- Bai, emakumiak bakarrik. 
- Eta nun elkartzen ziñeten? 
- Etxian. 
- Ganbaran ala...? 
- Gu hemen, ba tokiya bazan hemen! Hemen bazan tokiya! 
- Eta egun hortan zer, gizonak kanpora? 
- Bai, guria behintzat bai, ez zan arrimatuko! Guria behintzat bai. 
- Eta umiandako erregalorik-ta ekartzen zan? 
- Bai. Bai. Ekartzen zuen. Etortzen zianak danak ekartzen zuen zeoze. 
- Jatekua bakarrik ez, orduan. Igual erropatxon bat edo... 
- Erropatxua o diruba o, danak ekartzen zuen zeoze. 
- Eta asko elkartzen ziñeten? Inguruko baserri guztietakuak? 
- Bai, bai, bai ta parienterik baldin bazan, izebik baldin bazan, ta lengusua bazan, ta emakumiak asko. 
- Emakumiak eta umiak ere bai, ala? 
- Ez, ez... umeik ez. Bueno, ni neroni egiya esan gaztetatik ibiliya naiz, e, atso-orran! Ni bai! Hola bi edo tokatu... bata Arkaitzan tokatu zan ta bestia zean ta... amak esan zian: "Jun hai holako tokita! ". Ta ni harea ta bea bestea. 
- Ta han meriendatu, berriketa... 
- Bai. Ta etxea. 
- Orduan, harreman haundiya zegon... 
- Hemen, jesus, bai! Oain bezela ez pentsatu atia itxia egon bihar zenunik garai hartan, e. Atia zabalik egoten zan ordun. Oain gaude jarrik hola. 
- Orduan atia zabalik lehen. 
- Bai, bai, bai. Garai hartan atia zabalik zan. 
Umeen bataioa eta linboa
Arrillaga Mendiluze, Joxepa
-Eta umiak bautizatu, jaio eta zenbat denborara? Axkar, ez? 
- Bai. Mutilla bazan lenuo, neska bazan... ba, hiru-au eun igual pasatzen zian. 
- Eta zeatik ba hori? 
- Ez dakit ze... 
- Ohitura? 
- Ohittura zan behintzat hemen. Mutilla baldin bazan, ahal zan azkarrena! Ta neska baldin bazan... ña, bi o hiru eun pasatzen zian. Baiño asko ez, e. Asko ez zan pasatzen, zeatikan esaten zuen... apaizak sermoyetik uju iten zuen bataiyatu be hiltzen bada, zan, zera juten ziela, linboa juten ziela, ez zuela ezer ikusten. Ta jendiak bela bataiatzen zun. Bataiatu bela iten zan. 
- Bela, lehenbailehen, ez juteko linbora, ez? 
- Bai. 
- Baiña garai hartan hiltzen zian umiak... 
- Asko, asko, asko juten zan. Garai hartan asko juten zan, esan dizut ba ni neroni bi ahizpa eta bi anaya jun zitzaixkian. Baiño bat jun zitzaian o jun zan... Egiya esan, kalea jun zan ta kaletik sentitu zun ta etxera etorri zan nolabaite, ta hor [...] basarriya zan, ta baserriko gizonak, zean ekarri zun, gurdin ama etxea. Eta zapata... afragata beltxak, ondo goguan dauket, eranzteko esan zian, askatzeko. Askatzen ai nitzela, burutik behera in zidan. Hua hil in zan. Hiru-au egun pasa zitun, baiño... hil in zan. 
- Ze pena... 
- Bai. Ta nexka zan. 
- Eta jendiak nahiago izaten zun mutilla jaiotzia neska baiño ala...? 
- Eeez, eez, ez. Hoi ez. Holakoik ez zan. 
- Ez zan esaten baserrirako hobia izango zala mutilla, eta holakorik? 
- Ez, garai hartan... gure etxian basarrin mutillak ez due ezer'e in. In zuena basarrin, neskak in zuen. 
- Eta maiorazgua mutilla izaten zan? 
- "En general" bai. 
- Zaharrena neska izan arren... mutilla. 
- Bai. Bai. Zaharrena neska izanatik bai. Ta bestela, berriz, gurasuak uste zuena. Gurasuak ze nahi zun, hua. 
Bataioa eta besoetako haurrak
Arrillaga Mendiluze, Joxepa
-Eta bautizatzeko umiak, bazeon e... ze iten zan, elizara..? 
- Nik baitut lau, bataiyatuk, lau, jasuak, ne besotakuak. 
- Lau? 
- Ba lau. Ta lendabizikua bataiyatu nuna... eman behar izaten zan elizara apaizai paiñelua, zea, kandela eta ogiya. 
- Ogiya? 
- Ogiya, ogi ttiki bat, goguan det. Lendabizikoa bataiyatu nunian haikin bataiyatu nun. Biarrena bataiyatu nunian esan zian dirua bihar zala, diruba. Milla peztako bat eman nun nik ordun. Hurruna, hiruarrena bataiyatu nunian, Antiguon zan, ta Antiguan harek´e diruba eskatu zian. Diruba eman niyon. Eskatu zuna eman in niyon, ixil-xilik. Hirugarrena batez, ezer be. 
- Ezer be? 
- Bai. 
- Orduan, nola aldatu dan, ezta? 
- Bai. 
- Eta lehenengua Igeldon izan zan? 
- Bai. 
- Igeldoko... 
- Bai, Igeldon bataiyatu nun. 
-... elizan? 
- Elizan, lendabizikua hor bataiyatu nun. 
- Eta ama juten zan ala...? 
- Ondo baldin bazeon, baiño "en general" ama... ama "en general" oyetik jaikitzen ta zean hasi baiño leheno bataiatzen genun guk behintzat. Ama ez, ama ez... 
- Orduan juten zan... 
- Amandria, amandria... umia jaso bihar zuna eta iñuria izaten zan. Iñuria, umia eaman eta ekarri harek iten zun, iñuria... 
- Eta iñudia nor izaten zan? 
- Eozein! Geok nahi genuna! Horko andria're hola ibiltzen zan, ta izeba´re hola ibiltzen zan, ta eozein. Eozein, iñuria eozein. 
- Eta bataiyua ze izaten zan, oso goiz ala...? 
- Esaten zuen garaiyian, atsaldian... 
- Goizian ala...? 
- Eguardin igual, atsaldian igual. Garai hartan bataiyua hoixe... 
- Igeldon? 
- Hoi bai, Igeldon. Nei behintzat hala tokatu zait. Igual. 
- Ta ogiya zer zan, apaizandako? Ala bedeinkatu iten zan ala...? 
- Apaizai ematen zitzaiyon, nik ez dakit ze iten zun harek! Hoi ez dizut esango. Paiñelua, kandela eta ogiya. 
Lehendabizikua bataiyatu nunian, jaso nunian haik obligatu zixkian ta haik eaman nitun nik. Bigarrenguakin, berriz, esan zian diruba; neonek borondate [...] nuna emateko. Milla peztakua eman nun. Ta hirugarrenguan ez dakit zenbait, Antiguon zan ta han ordun... Antiguon, Cruz Rojan gaiñea, hemen, etxe hortan; o Cruz Roja ez, Matias o zer da... autobusak-a parada nola iten due, zer da hoi? Nola dun izena... [...] Monjak-ta eoten dia behintzet. Hor, Antiguan zea ai zian, obra zeon. Ta hortxe bataiyatu nun, genun. Ta hor esan zian diruba emateko eta diruba eman nion. "Y el"... azkenekua, berriz, ez. Debalde. Igeldon. Hau... Igeldon. 
Apaizak
Arrillaga Mendiluze, Joxepa
-Ta lehen apaizari gauza asko ematen zitzaion, ez? 
- Bai. Nei apaizak... 
- Arkumia ta... 
- Arkumeik ta holakoik guk ez diyou eman... 
- Baiña batzuk igual... 
- Bai, emango ziyoen, noski. Emango ziyoen. Nik apaizak ezautu nitun baatzakin, atxurrian. Nik hala ezautu nitun. 
- Eta ze apaiz ezautu zenitun zuk? Nola zuten izena? 
- Ne apaizak, nik ezautu nunak, batek Don Basilio, nei eskola eakusten o zean ibiltzen zana. Haren arreba, bai, anayak. Ta bestia... nola zun izena? Ahaztu´e in xaixkit! Don Basilio, ta ez dakit ba bestia nola zan. Igeldon bertan hil zan, gaiñea. Ez dakit... ez naiz ba goatzen. Geo hurrena zan, Antiguoko hua´re egondu zan... Don Balentin Antiguokua ere egondu zan batzu... denboa pixka batian. Geo hurruna Don Fabian. Don Fabianek urte asko pasa zitun. Ta geo hurruna oain pasa dian bi hoik /biyoik/, oaingo bi hoik /biyoik/. Oain hirugarrena, ez dakit hau ze izango deun. 
Eskola
Arrillaga Mendiluze, Joxepa
-Eta zu eskolara jun ziñan? 
- Nik eskolan berrogei eun pasa gabiak izango ditut. Juntatu eunek, eta berrogei egun pasa gabiak izango ditut, ez det bate gezurrik esango, e! Nik berrogei eun pasa... 
- Eta, e, han maistra... 
- Maixtra xahar bat genun. 
- Nola zun izena? 
- Ez dakit ba, umia, ezin dizut esan. 
- Ta ze, zorrotza... zorrotza zan, ala? 
- Ez, nekin behintzat ez. Nekin ez zan [...]. Egiya esan, e. Bazekin nere berri ta. Ez zan izandu. 
- Jende asko egongo zan ez zana juten, baserriko lanak... 
- Bai, eta garai hartan gaiñea mutillak eta neskak danak baten ibiltzen zien. 
- A bai, e? 
- Nere gazte denboran bai. 
- Ta adina? Adin ezberdiñetakuak elkarrekin? 
- Bai. 
- Bai? 
- Ordun bai, ordun bai. Damaxa zun izena, hara, oaintxe goatu zait, Damaxa. Xar-ar bat, flaku-laku bat. Soltera zan, gaiñea. 
Latinezko mezak
Arrillaga Mendiluze, Joxepa
-Eta zuk ezautu dezu latiñez... latiñezko mezarik? 
- Bai. 
- Bai? 
- Denboa batian ipurdiya emanda, gaiñea, meza! Oain sikiera kara ematen dizue. Ipurdiya ematen zuen mezetan. 
- A bai, e? Apaiza beste aldera begira? 
- Bai, apaiza aldarea beira, ta ipurdia gui. 
- Eta latiñez zuek entenditu, ez zenuten entendituko... 
- Keba... Ezta ezer'e. 
- Hantxe eon, ez? 
- Eon! 
- Eonian. 
- Eon. Holako gauzak iten giñun guk. 
- Eta e, igandero-gandero mezetara. 
- Bai. Atsaldian bezpereta´re bai. 
- Bezperetara ere bai? 
- Errosaiyua! 
- Eta gero Gabonetan-ta e, ez dakit, egoten zan meza berezirik? Gauerdiko meza bat egoten da, "misa del gallo" edo... 
- Hemen ez, garai hartan ez. Ez. 
- Eta Garizuman? 
- A bai, orduan Garizuma bai. Garizuman beti sermoiya han ta sermoiya hemen. 
- Eta baraua in bihar Garizuman? 
- Bai. Baiño diruba ematen bazenun ez, [...]. 
- A bai, e? Orduan, dirua eman ezkero barautik libratu? 
- Bai, bai. [...]. Hala iten zan, bai. Buldak esaten zitzaiyon paper bana, paper batzuk izaten zian, ta haik eosten baldin baziñun, haik pagatzen baldin baziñun... dana libre zenun. 
- Eta bestela, ezin zan jan haragirik... 
- Ezin zan jan haragiyik eta ezin zan jan gauza asko. 
Beheko sua
Arrillaga Mendiluze, Joxepa
-Lehen esan diazu, baiña beheko suan ze gauza erabiltzen zian? Ze... nola zuten izena beheko suan erabiltzen zian gauzek, ba ez dakit... 
- Leatza. Esaten giñun hoixe zea bat, gauza... buelta iten zuna... burniya eo... erretzen ez zan holakua. Eoten zan, neskamia esaten giñun. Hola pendulo haundi bat, kate haundi bat. Kati hartan zintzilika jarri hua, eta... 
- Neskamia? 
- Neskamia hurruna, eta neskamian gaiñian jartzen giñun kazuelak eta padera eta... gauzak. 
- Eta ze izaten zian, burdiñezkuak ala ze...? 
- Bai, bai. Burdiñezkuak zian, burnizkuak zian, bai. Erretzen ez zienak. 
- Eta erabiliko zan hauspoa ere bai, ez? 
- Bai, hua sua itzartzeko. Auspua. Oaindik eongo da /eongoa/ gu etxen, behien. 
- Eta gero atzian, hor... plaka bat edo zerbait paretan kontran... 
- Ez. 
- Paretan ez? 
- Ez, losakin. 
- Ez zikintzeko... 
- Zikindu? Earki beztuta eoten zan gurian! 
- Ez dia egoten hor metalezko... 
- Bai, bai, batzutan eoten dia. Brontzia eo esaten giñun, han hua eoten zan. Hua eukitzen giñun paetian. Atzeko kontra, tximiniyian atzekontran. 
- Eta lapikua... e, bueno... 
- Bai, hoi ta lapikua esaten giñun ba... Goitik eoten zan... neskamian eoten zan zeakin, hari katxarruoi. 
- Eta laratza? 
- Laratza hua. Bat neskamia o esaten zitzaiyon, han goian eoten zan zea haundi bat, lotuta, katian mouko bat. Geo hurruna eoten zan handik behera beste gauz bat; hua zea, leatza o. Hua. Eta geo hurruna neskamia... neskamia eoten zan jendia o zea, gauzak jartzeko. 
- Eta danboliña erabiltzen zan? 
- Ez, dana bat, dan-ana bat. Izena diferente esaten zitzayon, baiña dana bat. Batek esaten zion danboliña, bestiak esaten ziyon neskamia, bestiak esaten ziyon ez dakit zer... 
- Baiña gaztaiñak-ta... 
- Erretzeko? 
-... erretzeko, ez zenuten erabiltzen? 
- Ba gaztaiñak-ta ibiltzen da... erretzeko ibiltzen genun zea bat, padera mouko katxar bat. Han zea jarri, gaztaiñak, ta zeatzen zien. 
- Eta jateko, mahaian-ta, ze... bueno, kubiertuak-ta ze izaten zian, egurrezkuak? 
- Ez, ez. 
- Ez? Metalezkuak? 
- Nik behintzat metalezkuak ibili itut. Gue etxian, gutxi baiño hala ibili dia. 
- Eta babarrunak ze ateatzen zian, hola, ontzi batea ta... 
- Bai. 
- Denak bertatik jaten ala bakoitzak bere plateretik? 
- Aurrena dana bertatikan jaten zan: gehiena jaten zuna ondo, ta gutxiña jaten zuna izorrai. 
- Espabilatu in bihar. 
- Bai. Ta geo platea eosteko moduba bazan ta, hazi nitzanian, ordun zeoze! 
- Bestela, babarrunak egunero? 
- Bai, "en general". Babarruna eo bestela zea, esto... goatzen bazait esango izut. 
- Garbantzua? 
- Barbantzua ere bai, lenteja´re bai... ibili izandu diteu hoik danak. Gixauba! 
- Gixaua. 
- Bai. Haragi puska haundiak eltze zar batian sartu, euki eosten, ta geo hua patataz bete, ta poliki-oliki-oliki in, ta primeran. 
- Ta hemen, e, arraia ta asko jaten zan? 
- Mmm. Arraiya zeorrek jun ta itsasoa jun ta ekartzen ez baziñun, txikin batzuk o zeak, baiño gaiñontzian hemen arraiya... 
Arroketan, lapak eta arrain txikiak
Arrillaga Mendiluze, Joxepa
-Zuek juten ziñaten arroketera-ta? 
- Bai. Anaiya difuntuak eta biyok in izandu deu... Jun gea arrokata, pareja bat etorri da arroka, baakizu, denboapasa. 
Ta in zituen pastelak, ez dakit, goiko zean utzi... arkaitzetan, goiyen. Ta gu etxea, ta gose bat bagenekan ta: "Ostu ite yeu! ". Jan genun birian, etxea bitarte jan, baiño geo ez giñan earriyak earki ibili, e? 
- Ez? Gero damututa? 
- Bai, geo damutu... Ze esango ote zituen haik, ta hoixe... hoi´e in izandu deu arroka junda... 
- Baiña gosia daonian... 
- A, bai. 
- Momentuan, e? 
- Ezta goatzen! 
- Tentaziyo haundiya da hori... 
- Ezta goatzen! Ezta goatzen! Ezer... 
- Lapa billa-ta ibiltzen ziñaten han, ala? 
- Bai. Lapak eta arrai txikiya "en general" behintzet. Karraspiyo ta holako gauza. 
- Eta nola harrapatzen zenuten arrai txikiya? 
- Kaiñabelakin. 
- Kaiñaberakin? 
- Bai. 
- Orduan, etxian bazeon kaiñabera. 
- Bai. Oaintxe´e eongo dia. 
- Eta amu bezela ze jartzen zenuten? 
- Amua bezela izaten zan holaxe gauza txiki bat, jostorratzen mouko batzuk izaten zien, doblatuta ta aproposak izaten zian, saltzen zian hoik. Eta haik jartzen giñun kordelian [...] lotuta, eta hua iten genun jaten eman, jatena jarri muturrian eta... itsasoa bota. Ta hua jatea juten zianian peatzen zien beak, kakua nola izaten zun, kakun, hasten zianian tiraka ta ezin atea beak. Peatu iten zitzaiyon ta... ateatzen giñun kanpoa ta fuera! Ekartzen giñun ta... lixto. 
- Eta zizaria edo ze jartzen zenuten amuan? 
- Ba batzutan txitxaria ta beste... eozer gauza! Lapak igual! 
- A bai, e? Lapak´e bai? 
- Bai. Jartzen giñun. 
- Ta lapa asko zeon? 
- Bai, ordun bai, garai hartan bai. 
- Eta ze iten zenuten gero? Lapak nola prestatzen zian, jateko? 
- Jateko? Batzutan ondo garbitu ta salda busti. Piparrakin puskatekin ta tipulakin ta kaxuela jarri ta benga, jatea! 
Azala alde batea ta bestea bestia... Ta beste batzutan, berriz, kendu zea, axala; mamiya bakarrik jarri, tortilla in... goxo askua! 
- Bai, lapa tortilla ez da txarra izango! 
- Hoik danak iten giñun, garai batian. 
- Eta lanpernetan-a ere ibiltzen zan jendia... 
- Ba gu... gu gutxi. Gu gutxi. Tokatu ezkeo ekartzen giñun batzuk, baiño... peligrosua izaten zan lanperna; zuluetan sartu biha izaten zan ta guk ez gendun arrixku hua nahi izaten... Ez. Ibiltzen zan jendia, ibiltzen zan lanpernetan. 
Gaur ez dakazu ibiltzeik, e! 
- Ez, ez... 
- Gaur ez do ibiltzeik, lanpernetan. Noiznahi dakizu [...] kendu ixkiela ta iñez majiña bati aitzen diyuet, lanperna. 
Euskara galarazita, eskolan
Arrillaga Mendiluze, Joxepa
-Eta, e, euskera hitz egiteko... ba ez dakit, hitz eitia galarazi... 
- A, bai. Maixuk. Ta maistra ordun etorri zanak. 
- Hori gerra eta gero? 
- Bai. Gerra ondorian. 
- Eta zuei esaten zizueten...? 
- Euske... Bai, "habla en castellano". Bueno... bai. Esaiyozu... ne anaiya difuntuari esan bihar! Hua eskolan ordun zan ta /da/... Jarri hola eskuk, ta zeakin jotzen omen zitun, makillakin. 
- Bihatz puntetan, rast? 
- Bai. Euskeraz iten bazuen. 
- Bai, e? 
- Eta erderaz ezer ez, ez zekiyen. 
- Jakin ez, erderaz. 
- Erderaz jakin ez. Ta klaro, ba kuadrilla juntatzen zan ta euskeraz iten. Ta zea, nearrez etxea. 
- Eta hemen, gerran, zure familian ibili zan... 
- Anaiya zaharra. 
- Anai zaharra, gerran? 
- Bai. 
- Eta nun ibili zan? 
- Hemezortzi urtekin eaman zuen. Konpritu zain eondu zian eamateko. Ez dakit ze [...] Bueno, txofer eondu zan, e. 
- Eta nun, nun ibili zan? Nundik? Nora eraman zuten? 
- Oaingo hoik, oian don zea honek. Honek eaman zuen. 
- Bai, baiña nora? Nun ibili zan? Teruel aldian ala...? 
- Bai. Teruelen-a, hemen, nunahi... zeatikan ez, nola txoferra zan... txoferra hola ibiltzen zan. 
- Orduan derrigortuta, gerrara? 
- Bai, bai. Hemezortzi urte konpritu zain eondu ziela ba! 
- Bestiak libratu zian gaztiak ziralako, ezta? 
- Bai. Anaya bai. 
- Beste anaiyak. 
- Bai, beste anaiya, beste [...] Bestia bai, baiña zaharrena eaman zuen. Santo Tomas egunian hemezortzi urte, ta konpritu zai eondu zian. Hemezortzi urte konpritutakoak, bere kinta, danak eaman zituen, ta hua euki zuen. 
Hemezortzi urte konpritu zai. Hemezortzi urte konpritu zunian emana zuen. Ta txofer jun zan. Ez zan, frentian ez zan ibili. 
- Eskerrak! 
- Bai. Esaten zuenez bai. 
Isilpeko ikastolak eta andereño titulua
Otaegi Urrutia, Maria Jesus
-E, gero, ikastolak? Bueno, pentsa, salto bat emanez, e: ikastolak e... klandestinoak ziren, dudik ez, "porque" honek esan oso errexa, baiño... Ni haurrakin juten nitzan, haurrak eramatea, gure haurrak ikastolara Elbirangana, bi ordu ezberdiñetan goizian. Klaro, lau orduko, lau... talde ezberdinetakoak ziren, lenengo lauak esate bateako. Eta topatzen nitzan... egualdi... oiñez iten nun bidia gehiyenetan, baiño batzutan tranbia hartzen genun ordun. Hor tranbia zeon bulebarreaiño. Egualdi txarra o hola, ta jende ezauna eta: "Oi, noa zuaz? Oi, ¿de donde vienes, de clase? ". "Si". "¿A que colegio van? ". Eta nik esaten nun: "Nola, nola esango (di) yot honi ikastola? Lenengo gauza ezin dala esan eta bigarrena ez dakite zer dan! ". Azkenian asmatu nun: "No, es que dan clases particulares". "A, bueno, muy bien". Eta hau zertara zetorren? Ez dakit. 
- Bai, klandestinua zala, ez zala... 
- Klandestinoa zala. Gero hasi... eta gero, babesa, elizan babesean hasi ziren normalizatzen eta... baiño bazeuden andereiño asko tituluik ez zutenak /etzutenak/, batez ere... hemen bertan eta herri txikietan oso euskera ona zutena eta prestakuntza in ta /da/ gero, baiño titulazioik ez zuten /etzuten/. Eta ordun lelengotan eskaera bat in ziguten gurasoei: "Zuen artian baldin badao norbait titulua duna, bihar ez duna, arren, faborez... ". Eta nik ordun eta beste batzuk, Elixabet eta hoiek... gure tituluakin beste batzuk iten zuten lan, eta rebiso... este, ispekzioa zutenian "ya esta", zerbait presentatzen zuten gutxinez. Ta beira, hortarako balio izan zun behintzat. 
- Baiña zu andereiño ere ibili ziñan. 
- Bai, gero. Gero, urtiak pasa... lenbizi ibili nitzan urte bat o, andereñoik gabe geratu ziren, orduan ez zeuden nahikoa, eta bat-atian sortu bihar zan... haurrak prestatuak... Eta bueno, dei ein ziaten eta esan nun: Buf. Etxeko martxa eta bueno, nere ahizpakin hitz ein nun: arduratuko ziñake? Eta bai, eta bueno, haundiak ziren ya gue neska-utillak eta, bueno, prueba in nun eta bi urte. Baiño bi urteta esan nun: "Gehiyo ezin det, ezin det". Ta utzi, eta gero gauza bera gertatu zizaidan lizeoan. Deitu ein ziaten, Santo Tomaseko lizeoan andereño baten bitartez antzeko gauza. 
Isilpeko ikastolen balioa
Otaegi Urrutia, Maria Jesus
-Eta hasieran... bueno, Elbira, Elbira Zipitriana... 
- Elbira Zipitriana. 
- Jun ziñan alfabetatzera? 
- Bai, bai. 
- Klaro, zuk Magisteritza erderaz ikasiko zenun... 
- Bai, dana. 
- Ikasketa danak. 
- Dana, dana, nik ezta hitz bat ere. Eta gero juten giñan haurran billa, eta goatzen naiz behin Patxikin. "Ze lanak hartzen ditugun", han "muralla" deitzen dutena... zea, han goiyen haurran billa, patinatzen beak eta jostatzen, ta gu berriketan denboa pasa bitartian. Eta esaten genun: "Hainbeste lan ta gero zer? ". Eta bai, hori, alperrik ez ote zan izango. Eta bira: nork pentsatu gero nere bilobak batxillerra euskeraz ingo zutela. Ezta? Eta pentsa, batxilerra eta gero karreran ere bai, Maiderrek aukeratu nun euskeraz itia. Eta posibilidade hori izan dute, eta oain halako indarra eta eskola publikotan ere euskeraz eta... nei iruitzen zait mirari bat, egia esaten (d) izut, e! Garai batian ez genun hori pentsatzen. 
Orduko janzkera eta moda
Otaegi Urrutia, Maria Jesus
-Mendirako erropa aproposik eta hola ez zan egongo... Zuek gonakin...? 
- Gonakin. Gonakin. Gero in genun, baiña "este"... "falda-antalon" deitzen zana, bizikletan... A, bizikletan ibiltzen giñan asko, bai, bizikletan bai. Nei asko gustatu izan zait bizikleta. Hor Kursalian ibiltzen giñan asko ta Hernani aldea, Epelekora, Oriora jun giñan bi aldiz, goatzen naiz, uf. Baiño bueno, kotxeik ia ez zeuden /etzeuden/. Baiño halare nehikua zan ordun. Bai, "falda-antalon" ta gero in genitun... telik ere ez zeuden /etzeuden/! "Mil-ayas"-ekin goatzen naiz izan nula "falda-antalon" oso polita. Eta gero lortu genun, kuadrillan bagenulako, ez hauen kuadrilla, beste batian, mutil bat ez dakit ze enpresan lan iten zun, eta lortu zun pana, gauza haundia bezela. Sastre batei eraman, eta in zigun /intzigun/ zamarra batzuk, oso ongi egiñak! Baiño euria iten zunian bustitzen zan, pixatzen zun... ai, oso onak atea zien, bere txanoa eta guzti, e. Boltsilloak eta barrutik, eta zinturoiakin eta... baiño bestela ez zeon /etzeon/, anorakak eta hori dana ezer ez! 
- Inpermeablerik eta ez zan egongo, ez? 
- Ez, ez zeon /etzeon/. Trintxerak. Hemen kalian ibiltzeko trintxerak, kaputxakin danak genun. Eta katiuskak. 
- Katiuskak... 
- Hemen ni goatzen naiz istitutoa jun eta hillabete batian kendu gabe, trintxera eta... esaten due oain euria iten dula baiño trintxera eta botak. Bai, eta gero bueno "pues" goatzen naiz nik izan nun lelengo xira... "Plesiglas" deitzen geniyon. "De plesiglas". Trasparentia. Plastiko bat zan. Ordun ekartzen zuten gauza haundia bezela itsasoko gizonak, armadoriak edo zirenak, eta gero ekartzen zuten hemen ez zeuden gauzak, saldu iten zituzten etxez etxe. 
Holako bat erosia... zapatak ere bai "de plesiglas", "medias de cristal"... 
- Ta hori nola... 
- "Medias de cristal", oso ederrak ziren, oso onak. "Pues" beste... itxuraz bestiak bezelakoak, pixka bat lodiagoak. 
- Eta hori kanpotik ekarritakua zan? 
- Bai, bai, bai. Kanpotik ekarritakoa. Hemen ez ziren saltzen. Hemen galtzerdi... repasatuta behin ta berriro, ta holakoak. Bai, bai. "Es que" ez zeon /etzeon/ ezer, e! 
- Ta lehen esan dezu pelukeriara eta ez ziñatela juten. Zuek... 
- Baiño ez giñan juten... ez, nik ordun, bueno, hamazazpi urte nituela "pues" amak ematen zian pagakin nahikua nun pelukeira juteko ta nere lagunak ere bai, baiño ez, ez giñan juten... ez zan ondo... bakarrik bakizu zeintzuk... bueno, etxeko andriak ere gehiyenak ez, e. Gaiñera, berrogei urte bete ezkeroz ya "moñito" jantzi, "azul marino" ta punto. 
Baiño ordun juten ziren emakumeak fama txarra dutenak gehiyenak, eta oso... hondak hola oso markatuak... garai hartan. Baiño ez zeuden /etzeuden/, oso gutxi zeuden, nik uste det, ezingo nuke esan... Bai, bazeon hemen bat, baiño bueno bai, jungo ziren... gu ez giñen juten, gu ez giñen juten, gu moztutzea ta hola, baiño bestela... ez, ez. Ez giñan... 
- Eta etxian ruluak-ta jartzen ziran ala...? 
- Nik kixkurra nun eta ez nun bihar izaten, baiño bai, bai. Ruloak eta hola. Ruloak bai. Ta etxian garbitu ta... 
Dena bekatu zenekoa
Otaegi Urrutia, Maria Jesus
-Sermoiak ere gogorrak izaten zirala, ez, lenguak? 
- Buf. Bai, bai. 
- Infernurako... infernuko sua ta... 
- Bai, bai, bai. Betirako, "el reloj", betirako "para siempre jamas, para siempre jamas" esaten zizuten gaiñea. "Es que" askoz... oi, asko liberatu gea gauza hoiekin. 
- Munduko akabera eta holako gauzak bai? "El juicio final" eta... 
- A, bai, bai, bai. Jesusen figura izaten zan: Jaungoiko bat gaiñian zegona, danak ikusten zuna ta hori. Baiña orain behintzat Jesus: zure laguna, zure ondoan dagoena, zuri launduko dizuna. Beste gauza da. Baiño ordun dana zan zanpa-anpa. 
- Eta dantza itia, helduta dantza itia, ere pekatu? 
- Bai, zu, bai, bai, bai, klaro. Bai, bai, ordun kontatzen zuten halako ta halako "pues" dantzan ari ziela zerbait gertatu, ta hil in zan. Pentsa, ze momentua! 
- Eta zuek sinistu, dana... 
- Ez. Ez. 
- Baiña... 
- Ez, ez, baiño... Beti barrenen zeozer geratzen da, baiño... ezta izan hortan... Sekulako buelta eman zaiyo, eta oain jun gea beste muturrea. Ta hori´re... ez det /ezete/ uste, nei tristia iruitzen zait ezer gabe ere, ezer sinitu gabe... egia esaten (d) izut. Mundu hontako bakarrik... 
Ume gehienak etxean, medikuarekin
Otaegi Urrutia, Maria Jesus
-Eta jaio... noiz hasi zan umiak-ta ospitalian eukitzen? Hemen, e, etxian... 
- Nik ez ditut izan. 
- Etxian...? 
- Nik, bueno, nere... 
-... jaiotzen ziran? 
- Bai, gehiyenak bai, baiño gero ya... bueno, ni... lenengua izan nunerako, ya bazeon... "maternidades" deitzen ziren. Bazeon, bai. Baiño nere amak esan zun: "Ez, ez, etxian hobe". Ez dakit nun, gure amak sartuta zeukan aldatu zitezkela haurrak, jaiotzekuan ez zituztela bereixiko. Gertatua seguraski garai batian, gertatuko zan behin baiño gehiagotan. Ta hori zun oso sartua. Eta bueno, medikua etxea etorri, eta etxian, bai. Eta laugarreneaiño. Eta gero laguna genun e... komadrona deitzen dana, kolegiokoa ere bai... eta esaten zidan: "Esto es mucho mas incomodo, que trabajo, y que... ", eta ya bosgarrenakin ospitalea, oi, klinikara joan nitzan. Bi azkenak klinikan jaio ziren, beste lauak etxian. 
- Eta etxian, etortzen zan medikua eta, e... 
- Nere kasuan bai. 
- Eta emagiña ere bai, medikua eta emagiña? 
- Bai. 
- Eta emagiñan lana zein, zein izaten da? 
- Horrek lagun... nik uste det /ustet/ lan gehiyena beak iten zula. Azkeneko orduan medikuak... Bai, hori. Baiño lagundu benetan, e... biek, gero azkenian, baiño... Ez, nik suertia izan nun, oso normal jaiyo ziren danak eta ongi. 
- Eta umiei esaten zitzaien... noiz esaten zitzaiyen beste haur bat jaioko zala ta...? 
- A, guk ez deu arazorik izan, segidan izan direnen. Bosgarrenak zortzi urte t´erdi zitula, esan nun: "Oi, ze pena... azkeneko bataioa, azkeneko jaunartzea, azkeneko"... eta dana eman, eta ya ezer ez. Eta handik lau ur... bai. Ez. 
Bueno, bea, hori zazpi urtekin, eta bi urte berandugo jaio zan beste bat, "o sea" seigarrena. 
- Eta umetan zuei esplikatzen zizueten umiak nundik zetozen ta /da/... 
- Paristik. 
- Paristik? 
- Hasieran Paristik, eta gero ez galdetzia ere hobe zan. Ez, argitasun batere ez. 
- Batere ez. 
- Ezta galdetu, ezta... "O sea" jakin-iña bai, baiño... 
- Ausartu ere ez. 
- Ez, hori da. Hor geratzen zan, guren artian hitz eiten genun zerbait ta kitto. Baiño bueno, ez pentsa, ezer gutxi e. 
- Holako kontuez ez zan hitz egiten eta... 
- Ez, ez, ez. Ezer gutxi, ez. 
- Eta sexuari buruz eta... 
- Buf! 
- Ezer ez, ez? Hori gero, gero ere ez? 
- Gero ere ez. Nik uste det /ustet/ ezta lagunen artian ere ez genula... nik behintzat... ez naiz gogoratzen. Pixkat, zeozer irakurri nonbaiten edo, baiño ezer gutxi. 
Monagilo lanak eta bihurrikeriak
Illarreta Peñagarikano, Pedro Mari
-Eta zu monagillo ere ibilitakua zea. 
- Bai, bai, sei urtekin monagillo, hamabi, hamabi-amahiru urte arte monagillo. Bai. Ta han ibiltzen giñan, ba barrabaskeriyak egiten. 
- Eta ze, ze egiten zenuten ba? 
- Puuf. Asko, gauza asko. Klaro, eske ez genun toki bat hola jolasteko. Jolasteko aitzen giñan kamiñuan. Jolasten, klao, ordun bi ordutik behin pasatzen zan kotxe bat. Eta, eta geo futbolian ta /da/... futbolian´e baloirik ez genun, eta iten genun (onduakin? ) , soka batzukin ta bola batzukin ta... lotu ta harrekin. Danak, berriz, ordun ibiltzen giñan botakin. Bota, iltzezko botakin, ordun. Danak. Ta han ostikoka bata bestiai. 
- Iltzezko botak nolakuak dia ba? 
- Ba zitun, e, zea, azpian, o nahiz goma o larrua euki biharrian ba iltziak. Iltziak, o zea, iltze... sujetatuba azpiya dana iltzez. Ta ze, iltzezko botak. Ta ordun gazte danak gu iltzezko botakin ibiltzen giñan. Ta harrekin fubolian. Ta guarda ikusten genunen zatorrela, korrika danak. 
- Guardak ez zun uzten futbolian iten? 
- Ez zun /etzun/ uzten. Ez zigun /etzigun/ uzten. Ta gero dana galaziya genun. Geo txoriyak harrapatzea juten bagiñan, hua´re, erreklamua ere, hua´re galaziya. Ta beti han korrika. Kaiyolakin bihar zela, geo beste batzutan tiragomakin. Tiragomakin, ta orduan iten genun ba bonbillak hautsi. Gabian jun ta /da/: "O, horri jo baietz, jo ezetz... ". Ta klaro, bonbilla danak iten genitun hautsi, tiagomakin. 
- Hori, nungo bonbillak? Kale... faroletakuak? 
- Kamiyoko zea, argiya iten zuenak. Ta hala ibiltzen giñan. 
Zigarro biltzen apaizarentzat
Illarreta Peñagarikano, Pedro Mari
-Eta monagillo ibili ziñanian... 
- Monagillo ibilli gitzanian? 
- Ze lan iten zenituen? Monagillo lana zein izaten zan? 
- Lana, bueno, ordun mezak izaten zian goizeko zazpitan. Guk jun behar genun ordu erdi bat lenuo. Klao, jun ta /da/ izkilla jotzea. Jotzen genitun sei t´erditan lenbizikua. Ta bigarrena zazpik laurden gutxitan. Ta hirugarrena ya zazpitan, ta /da/ meza hasten zan. "O sea", juten giñan sei t´erditan, jotzen giñun ezkillak, eta esnatzen genun apaiza eta danak, inguruko danak. Ta gue lana hoi, eta geo ba meza, monagillo bezela. Ta gero ordun bagenun beste gauza bat: apaizak, ordun zegon apaizak, Don Eustakio, harrek ba bazun biziyua erretzeko era, eta jolin, klaro, tabakoik ez, ordun ez zan /etzan/, razionamentun ta /da/. Lenbiziko lana guria izaten zan... ezkontzak izaten zian /izatentzian/, ezkontza, bastante ezkontza, ta hor ba juten zian danak elizara, ta sartu baiño leno danak zigarro erretzen. Ta haiyek botatako kolillak, haik danak eliza sartzen zianean, gu atzetik jun ta kolillak biltzea. Danak biltzen genitun kaja batea, ta apaizak muturra ta atzetik, guaiza haundi batzuk bazitun, moztutzen ziyon, ta /da/ papera kendu ta danakin pilla bat, tabako pilla bat iten zun /itentzun/, eta geo harrek paperakin ba beak erretzeko. 
- Apaizak hori? 
- Apaizak. Eta gu, ni ordun hasi nitzan erretzen. Nere artian: "Apaizantzako ona baldin bada, gutzako ere bai! ". Eta guk paperik ez genun izaten, ta /da/ arto bizarrakin, arto hostuakin, barrengo hostua, biguñena, harrekin, harrekin zigarroak in, ta han ibiltzen giñan. Bai. 
- Orduan... 
- Zigarro erretzen. 
- Erre, arto bizarrak? 
- Arto bizarrak erre izandu deu, bai, baiño han izaten zan ezkontza bat, ta kolilletatik. Eta gero razionamentuan zan, ta /da/ eosten genun, sortzen genun mutil koxkorretan. Sortzen genun tranpak iñez ta /da/. Behin, goatzen naiz nere bizilagun batek ba razionamentuko tabakoa hartu iten zun beak, eta beak ez zun /etzun/ erretzen, geo saldu iten zun beak. Ta hoi, behin erreklamuan naola, tabakoik ez ta, joe! Han bagenden hiru edo lau, ta: "Hi, harrengana jungo nak! Ta esango zioat Antoniontzako dala". Ta jun nitzan ta /da/. Nere etxebizitzakua zan bat, ta harri: "Hi, tabakua emateko Antoniok esan ziak /esantziak/. Kaja tabakua emateko". Ta eman zian /emantzian/, ta ni korrika erreklamoa. Ta ez zian /etzian/ kobratu. "E, konponduko nak beakin". "Ba, bale! Konponduko haiz beakin". Ta bueno, goizian geo ikusi zan bestiakin, ta bestiak... gu tontuak izan, ez ezer esan ez, "porque" Antonio horrek ematen zigun beak, zigarron bat ematen zigun ta /da/... harrekin bagenun konfiantza. Han jun zan /juntzan/ ne etxea. Ta: "Zer, tabakua zenentzako? ". Ta ne ama ta nere aita han, ta joe. Bai, holako trastekeiyak. 
Umetako lapurretak eta jolasak
Illarreta Peñagarikano, Pedro Mari
-Eta beti nola genun toki bat hola... jolasteko ta ba, beti barrabaskeriyak eiten. Juntatzen giñan ordezkatan ta: "Gaur zer? Noa jungo gatxik lapurreta? Hire etxea? Hire etxea? Hire etxea? O noa? ". Ta sagarrak ez pazan ba udariak, eta bestela ba mizperuak bagenixkin Aieten, o marrubik... Ta hola ibiltzen giñan, batea jun ta /da/ bestea jun ta /da/... 
- Ta zuen jolasak? 
- Gue jolasak, ordun? Gue jolasak ba ostikoka han, geo kinkillak. Kinkillak bagenitun, "o sea" egurrezko... metro erdiko hola egur batzuk, ta mutur batekin, ta haikin lurrian sartu, ta danak gure kinkillakin. Ta bestiak sartzeakuan lurrian, hua bota in behar zenun /behartzenun/. Ta hola ibiltzen giñan. Ta bota ezkeo ba hua hartu, jo ta bestiak korrika jun bihar zun /bihartzun/ billa. Ta hola ibiltzen giñan. Gero, bata bestian gaiñian Txorro Morro Piko Taiyo Ke ta horta ere bai. 
- Hori nola da? Gaiñian salto itia? 
- Bai, gaiñian jartzen giñan. 
- Bata bestian atzian... helduta, ez? 
- Bai, bai. Horta ta ba... askotan´e "segun" zein zan /zeintzan/, geo... gordeketa. Eta "segun" zein zan /zeintzan/ ba gordeketa: "Hi, hiri tokatu zaik! Hiri". Hua han utzi, ta jo, atsalde guztiya hua, pasatzen zun gue billa, ta gu alde inda noabaitera, jun nahi bagenun bea gabe. Ta hola, hola. Geo, palaziyuan. Gehiyena ibiltzen giñan gu jolasten ba palaziyuan. Palaziyuan han bazegon tenis zea, zelai bat tenisean jokatzekoa, eta han ibiltzen giñan´e bai fubolian ta /da/... Ze hango semiak, guardan semiak ba launak zien ta /da/... geo han porteiya o zakanaren semia´re laguna zan... ba Lukas horren koñadua. 
Sabino Arana gogoan
Lasa Apalategi, Arantxa
- A! Hau da... Hau izango zan Sabino Aranan, Sabino Aranan oroitzapenez edo egiña, bai. Zeatik gure andereño Elvira nola hain... Bakizu, garai hartan danok giñan PNVko guztiak. Dana harea juten giñanak danak. Gero bakoitzak, o bakoitzak esan nahi nuke, beraiek e bai irakasleak, ikasleak, ba bere bidea hartu due, ezta? Baiño... 
Baiñan danak dute oiñarri ona e? Bai. Danak dute oiñarri on bat, bai. "Izan zaitez beti Yosu maitea gure bihotzaren jaun ta jabea". Hau seguraski izango zan pues Jesusen bihotzan egunean edo eginda. 
- Bai, seguru baietz - Eta gero hemen habek dia pottokak eta... 
- Bai, ikusten da gero eta haundiyaguak diala ez? 
- Bai, bai. 
Baloia lapurtzen ume aberatsei
Puerta Galdos, Jabier
- Beste jolasik o hola, harrapaketan eta...? 
- Jolastu leheno? 
- Bai. 
- Guk pelotan beti, o futbolian. 
- Eta pelota erosi iten zenuten, ala zuek indakua zan? 
- Orduan ahal zun bezela. Ni hor pelota izaten zian erosten zanak, baiñon ze pelota? Hasten giñan jolasten ta bukatu baiño lehenuo hautsiyak zeozten pelotan. Ta beti topatzen genun hemen ta juten giñan hor aberats jendia orduan zea juten zan, horrea, bere neskamiekin, ta juten zian baloiyekin ta pelotakin ta guk pelotik ez, ta "bueno listo e? ta benga, segi", batek hartu, bestiai pasa ta bestiai ta [...]. Han etortzen zian neskame guztiyak gure billa. 
- Baiña harrapatu ez? 
- Ez, batian, zea nun, boda bat o genun, herri txiki batian ez dakit nun zan, ta ezautu ziyan neskamia, orduan serbitzen zeon han, ta gure andriai esaten ziyon, "zerri honek makiña bat pelota ostu digu guri". Neskamia zan, ta serbitzen zegon egun hartan, ezautzen zen, Intxaustikua, taberna Intxausti, hango neskamia zan. Baiño ezautzen zian neri earki harek. Batian andriakin jun nintzan bazkaita nunbaitea, ta bea serbitzen zeon, ta gure andriai esan ziyon: "hau holaku ta hola", ta ni algaraka. 
- Orduan gaiztakeri batzuk iten zian. 
- Ze gaiztokeri zan? Ez genun ta nunbaitetik atera behar. Haiyek aberatsak zian. 
Eskolan, adin askotako neska-mutilak batera
Añorga Salaberria, Pepi
-Zu eskolara nora juten ziñan? 
- Oiñez. Hiru urtekin hasi nitzan; klaro, nere ahizpak pixkat haundixeok zian, bost eta sei, zazpi urte o bazituen, eta haikin, Axkarteneaiño; Axkartene zeon "Palacio de Franco" baiño pixkat lehentxio. Ta eunero-unero, goizian jun, eguardin berriz etxea bazkaita, eta hamalau urte arte ibili giñan hor eskolan. 
- Eta eskola hori zer zan: monjena, publikua...? 
- Ez, profesora bat ume guzikin: hiru urtetikan hasi ta hamalau urteaiño eoten zan, ta krixton ume pilla. Ez dakit, hogeita hamar eo zenbat giñan. 
- Eta nola zun izena profesorak? 
- Ignacia Barrenetxea. 
- Eta klasiak erderaz izango zian... 
- Erderaz. Oooo, ez euskeraz hitz ein, buenooo! Zan... hola, holakua. 
- Zorrotza? 
- Pixkat piztu giñanak, danak hazi giñanian ya neska-utillak, ez ziguten uzten alkarrekin ateatzen! Leihotikan ikusten zunian neskak ya kaletik... zea, kamiyun bagoazela, ordun mutilleidi uzten zien ateatzen. Ta gu intxoiten bitartian, etortzeko. 
- A, bai, e? 
- Klaro! Lehengusuak-ta zian ta. Mutillak-ta lehengusuak. Neska ta mutillak etxea alkarrekin juten giñan, ta geo atsaldian berriz´e buelta alkarrekin. Baiño holaxen, holaxe eukitzen ziguten. Eta geo ikastolan, o eskolan Txorro-orro jolasten´e han ibiltzen giñan; iñorrek ez zigun ezer esaten! Kaniketan, etxetikan hasi ta eskolaiño kaniketan. 
- A, bai? 
- Bai, hola juten giñan, ta igual rekreua ez zigun utziko andereñok, eta bokadillua birian jaten giñun. Bai. 
- Eta kastigatu-a iten zuten? 
- A, bai, bai. Klao, mezi´re bai, e! 
- Merezi ere bai? 
- Mezi´re bai. Bai, bai. 
- Bihurriyak ziñaten zuek? 
- Bihurriyak giñan. Geo asko gustatzen ez eskola, ta deskuidatzen bazea lanak´e in gabe. Ta horreatikan, ba bokadillua bazpare birian jaten giñun. Baiño oso... ondo, kontentu! 
- Ze ikasten zenuten? Libururik-ta bazeon? 
- Bai, perio... zea, periodikua berriz ni! Libru bat, enziklopedi bat; zakan danak: "historia, historia sagrada, matematicas, gramaticas"... dena zakan libru batek. 
- Dena baten, e? 
- Dana baten. Oaindikan begi aurrian dakat gaiñez nolakua... ze liburua zan. Ya behin hasi ezkero ya... ikasten genitunian letrak... aurrena kartillakin eta geo ya ematen ziguten zea bat, enzikopledia esaten zana. Ta geo han eskolan bertan ba libru askok letzeko, letura... han, ta danak iten genitun. 
- Ta "calculo"-ta? 
- Ba haik denak, bai, bai. Denetikan erakusten ziguten, denetatikan. Baiño, hoixe, batzuk listuguak, bestiak zeaguak, "segun". 
- Eta edade desberdiñetakuak egoten ziñaten elkarrekin... 
- Hiru, hiru urtetatikan hamalaua. 
- Baiña denak gela baten? 
- Danak gela batian. 
- Eta neskak, neska-utillak? 
- Danak alkarrik, alkar... 
- Eta zenbat izango ziñeten? 
- Ba hogeita hamarren bat o! 
- Hogeita hamarren bat o. 
- Bai, bai, izango giñan. 
- Ba ez zan izango errexa erakustia, hola adin ezberdiñetako... 
- Zuk, zuk pentsa... geo, geo letxe txarra zakala señoritak. Ez zun ba eukiko! Ta biri zeskan maniya. Baiña besuak holaxen eukitzen zituen, atximurtuka. Ta ze ta... ez motibuakin, e! Ez, nik ez dakit... maniya ziyen. Nei kanabelakin behin, jo zian burun. Ta parrez hasi nitzan, ta geo ezin nun ixildu. Eta kanpoa bialdu zian. Bai, bai. 
Zikoina berriro noiz etorriko
Añorga Salaberria, Pepi
-Ez zan hitz egingo sexuari buruz eta holakorik... esistitzen zanik ere... 
- Ezta pentsatu're! Jesus Maria! Nola nahizu /nahi dezu/ holako gauzak... ez, ez, ez. Ezta, ezta ahizpan artian´de! 
- Ez, e? 
- Ez, ez, ez, ez. 
- Lagunen artian ere ez? 
- Ezta´re! Ezta´re! 
- Eta umiak nundik zetozela esaten zuten? 
- Umiak? Nere anaya jayo zanian nik sei urte nazkan. Ba... zea, zea... "la cigueña" Añorga Txikiko estaziyuan utzi zula, eta nola ekarri zuen. Etxian euki zun, amonakin, gue, eta jayo zanian eaman ziguten umia ikustea. Hurrungo egunetikan leihoa atea ta noiz pasako zan, zea... txorin bat berriz´e umiakin, pentsa! Ze nahizu /nahi dezu/? 
- Orduan, umia jaio eta bautizatu iten zan hurrengo egunian, edo segituan, ez? 
- Ba ez dakit noiz jayo... noiz... ba hola ingo zuen, ni ez naiz goatzen. Ni gogoatzen naiz nola deitu ziguten, oyetikan jeikiarazi eta nola anai ttikiya giñun, eta ikustea jun giñan, amonak nola... 
- Amonak lagundu ziyon? 
- Bai, bere amak. Bere amak. Etxian eukitzen zitun, bere amakin. 
- Bai, baiña ez zan emaginik edo matronarik izaten? 
- Ez, ez, inor ez. Matrona zan amona, amona. Han inguruko... nik uste det amona ibiltzen zala. 
- A bai, e? 
- Bai, bai, bai, bai. 
- Beste baserritara eta... 
- Bai, beste baserritara ere... bueno, bere, izeba Mikelan guztik´e amonak, amonakin, bere amakin. Ta bestela ez dakit, zeatikan eske lengo amonak denetatik zekiten! Pantxika Paresokua´re, "aquella"... hura ere... bai, bai, bai. 
Estraperloko ogia eta emakume nafarrak
Durandegi Lazkano, Felix
-Eta estraperlorik ero... ezautu dezu? 
- Bai, e, estraperlo hola izen horrekin, bi motatakua: bat, Naparro aldetik etortzen zian Plazaolako trenian emakume batzuk ogiyakin. Zeatik hemen ematen zuen ogiya ba... iriña eukiko zun, baiño beste gauza gehiyokin ere uste det osatzen zuela, eta halakua zan ogiya hua jateko. Gaurko egunian ez litzake jango, baiño ordun beste erremeiyoik etzeon [ez zegoen]. Eta Plazaolako tren hortan etortzen zian; Plazaolako tren hoi da Leizarandik barrena zetorren trena, e, ikatzakin ibiltzen zana, kea botatzen zun. Eta aurrena Donostiaino etortzen zian, beren zaku... bakoitzak zaku pare bat ogikin, ta saldu iten zuen, baiño gero guardia zibilak hasi zian ba... kentzen, detenittu, zea, fitxatu ta ogiya kendu ta... Gero hasi zian ba, e, Añorga Txikin jeisten eta geo hemen trenbidez oinez juten zian, eta hola. Eta batian ba, e... ez takit nun jetsi zian, Añorga Txikin jetsiko zian, baiño guardia zibilak`e geo ta geo gertugotik segitzen zioten, ta batian e... hoietako emakume... bakoitzak ahal zun tokitikan alde iten zun ta bat sartu zitzaigun, etxeko... [etxeordean] belarra gorde, gorde... pilla batian sartu zan azpian. Ta sarjentua etorri, ta emakumea hemen sartu zalako, ta gure amak ezetz. Harek baietz. Ta ezetz. Ta baietz. Ta ezetz. Eta bueno, ba miatu ingo zula etxea. 
Ba miatzeko. Ta guk bageñekiun emakumea nun gorde zan, eta harek, gañea, entzun ingo zun segurasko diskusiyua. Ta bayoneta sartu fusillai ta belarretan zulatzen, eta ez takit emakumia noaiño sartua eongo zan, etzun [ez zuen] ikuittu nonbaitt. Eta azkenian kabreatuta alde intzun [egin zuen] guardia zibillak, eta emakume hari handik puska batea abixatu geniyon: "Aizu, alde in due ta atea zaitez". Eta bueno, ba hemengo ogiya, jode, zan ba nola esango (d) izut pa? Kapritxo bat bezela ogiya txuri-xuriya ta... iriñakin indako ogiya zan hua. Ta Naparroan ez takit nun ingo zuen, Lekunberrin o nun ingo zuen ogiyori. Han libre zan, Naparron libre zeon ogiya hori itia; hemen, berriz, erosi bihar zenun hemengo e... 
- Errotak itxita zeuden? 
- Bai, bai, bai. Dena, joe. 
- Prezintatuta? 
- Bai, bai, prezintatuta zeuden. Ezintzan [ezin zan]... 
- Bestela hemen errotarik bazeon inguru hontan? 
- E, errota? Martxan zeonikan nik ez nun hemen ezautu. Tolosalde hortan bai, nik aman etxetikan astuan gaiñian eaman izandu det eee iriña iteko gariya ta artoa ere bai. Baiña hemen... hemen ez. Hemen gariyaik etzan [ez zan] iten, gaiñea. Ezintzan [ezin zan]. Eztet [ez det] uste aurrea ateako zanikan, batez ere klimangatik. Tolosalde hortan bai, hor hor lortzen zan gariya, baiño hemen ez. Ta gero txoriya, erruz. Txoriya erruz zan gerra ondoren ba bueno, ehiztari gutxi ta bat eta beste, pues... ordun barra-arra zan txoriya. Klase guzitakua. 
Don Toribio Alzagarekin euskara ikasten
Larrea Olasagasti, Patxi
-Gero pixkanaka-ixkanaka ba hamabost, hamabost eta hamalau ta hamabost urte... orduan etortzen nitzan ni osaba [...] kin ba, ikastokiya bazeukan, harrei laguntzea ta, eta ni geo, bukatzen genun eta "Academia de la Lengua", ayuntamentuak jarritakua, Don Toribio Alzaga ta e... bestia nola zan? Memoriz... ez naiz goatzen oain. Ba harrekin, eta bi urtetan edo, tira ta tira ta oso gustora gaiñea. Baiño gu geunden etxia... 
- Zer ikasten zenuten? 
- Euskera. Euskera, euskera hutsa. Oso majua zan, eta ni, nei nola gustatu zitzaixkiten harrek jartzen zitun ber... aditzak. Beste modu batea. "Caracteristicas de presente, de subjuntivo" ta "radical, agentes" ta "tal", jo, nei gauza hoiyek gustatzen! Gustatzen erderaz, frantsesez eta euskeraz. Gauza hoiyek. Bueno, ba holaxen, segi nun... 
- Eta nora juten ziñan? Akademia nun zeon? 
- E, bonberoak daude. Suhiltzailiak oain, oain dauden tokiyan, hantxe. Hantxe zeon. Ta eunero-unero-unero bi urte eta gehiyo, ez dakit zenbat denboran... gauza da, hamabost urte ta etorri zian, eta goizegi... 
Uholdeekin larri
Txintxurreta Ugalde, Juanita
-Guk ikearrizko arbol pilla giñun. Haik udarezarrak; udarak, udariak, arbolak, ne aittona ikearriya zan arbolakin. Saar klase, haik klase pilla! Oain ez dao /eztao/ holako saar klaseik eta ez... ez udare haik. Udariak´e etortzen zian eskolatik umiak... mizpera ere bai, mizperak toki guzitan erriyo bazkarrian. Geo juten giñan txanelakin, heldu askai eta biltzen bertan. Intxorra arbola haundiya eroitzen zan, aliak asko haizia o hegohaizia, udazkenian eta denak biltzea bi bizitzak juten giñan, ontzi haundikin hartu ta zenek gehiyo bildu! Erriyuan neoni ibiltzen nitzen, baiño eaman iten zun, baiño marean geldik izaten zien mareak eta ordun asko biltzen zan, intxorra gaiñian. Han bueltan. 
- Uretan? 
- Klaro! Korrientia ez don /ezton/ tokin ez zun /etzun/ eamaten, baztartu iten baizan, eta baztartzen zienak aprobetxatzen gendun. Ta bai, bueno, zenbat gauza, jesus! Eta ganauakin ta /da/ zenbat ixtori dittut! Jesus! 
Zenbat peligro! 
- Erriyuan esan dezu ura-ta igotzen zanian ta /da/ geixki ibiltzen ziñatela. 
- Baai. 
- Ta hola gogoratzen dezun hola umetako... hola geizki ibilitako lenengo aldiya edo... 
- Ez takit, ni ttikitan esan zun /esantzun/ amak eoten nitzela irrintzika txekorrak-ta onduan igual, eta haik iten zuen mobimentun, irrintzi txikitan aitzen... Baiña nik peligruak nola esango (d) izut gauza asko dittut peligrun... Hor, e, etorri zian behin, urte batian, azkeneko oain dala urte... azken bastante urak haundik izan zian hor Bilbaun etorri zala. Hemen Donostin botako zala, gui atea, gu etxian gelditzen baigiñan. Dena uretan, buelta guztiya, eta basarrin bertan gelditzen giñan gure zean. Ez giñan ateatzen, ez gi... 
- Gora igota? 
- E, bai. Denak goiyen eoten giñen. Biha dena uretan, eta buelta guziya, baratzak eta dena uretan. Martutene guziya uretan. Guria harrapatzeako Martutene harrapatua do. Horrek emate... erriyo onduan do baiño gue basarriya zeon altuagua. Eta hasten zan beheko terrenotikan hasten zan ixten, biria itxi iten ziun. Eta ordun iñoa ez zakazun ateatzeik. Eta orduan ganaua gue aittonak tokiya zakan jarriya. Geo hango (oh) olak zian beltz itxi hoik /itxiyoik/, ez takit ze izen esaten (di) yoten, pagua, ez takit, beltz-eltzak zian, fuertiak. Oaindikan´e ez takit dana eroi dian haik. 
Baiño han eoten zan... ganauak eamaten ziñun... geo ganbara gendun haundiya... 
- Eta hara eramaten... 
- Gora. Dena. Eskailleratan ez takizu nola iyotzen dien, zeak, behiyak eta txekorrak eta nola iyotzen zien. Diki-aka gora. Baiño jesten gaixki, jesten. Ordun simorra, simorra botata. Pentsa zazu, eskailleratan simorra bota bihar. Haik jesteko... zeatik haik abaiyan jesten zianian zeorren gaiñea salta zeiken. Ta alde iñ´e bai agudo! 
- Ta pixua, ez? Hori gaiñera erori ezkero... 
- Aber! Min hartzeko arriskua. 
- Bai, bai. 
- Eskallerak zabalak zian, eta eskerrak, baiño hala ere miña hartzeko arriskua. Hain adarrak ta /da/. 
Beti mutil artean
Txintxurreta Ugalde, Juanita
-Geo pelotan jokatu bihar zuela /bihartzuela/, pelotan gu... anaiyakin, ordun dena, gaztiak dena. Geo anaiyan launak, eta etortzen zian denak basarria. Jai goizetan, eguartian eta batzutan kartetan, bestian kaniketan... bestian gordeketan... Gordeketan poto zar bat jartzen giñun, redondo bat, eta neska, aldamenian neska zan, ta besteik ez zan /etzan/ han´e. Eta dena ordun, ne denboan zan dena mutilla. Neska gutxi. 
- Eta zu mutil... 
- Ta ni, ni mutil tartian hazi naiz. Ni, esate (d) izut ba. Mutilla bihar nula neonek´e. Hala esaten zian amak: "Hi, neska, mutilla biha hunan". Bai, intentziyo hartan eingo zenduan, geo esaten nun nik... intenziyua, baiño neska atea! 
Eta hala behintzat ibiltzen giñen e... eskolatik etorrita ta [...]. Gaiñekuan aittak eta... Juteako ordun garai hartan [...] izaten zian, eta amak... amak iten zun Donostia, goizeko sei t´erditako Portutxoa eamaten zun esnia, txanelian pasa ta bestaldea tranbia pasatzen zan. Ta Portutxo esaten giñun, ta hara. Zai egoten zan, aitta eta biyek juten zien; aittak launtzen ziyon amai, ta tranbia hartzen zunian aitta etxea etortzen zan. Baiño ama Donostia juten zan. 
Aittona, goizian jakita, baiño ama bost eta erditako... mototsak nitun, eta e... orraztu itten zian mototsak. Eta geo jeisten nitzanian, klaro aizu, eukiko nun zimak bastante harruak eta hoik arpegiya garbitzen nunian hoik hola jartzen nittun hola tente, eta han juten giñen korrika eskola, beatzik paiño lenuo jun biharko! Ta aittonak esaten ziyon aittari: "Hi, motell, eskola bial hitzak /bialtzak/ umi hoik, e! ". Nik alde iten nun, e! Nik ez nun... anaiyai esaten (di) yo, baiño nik... gu ordun ganauakin ta ez giñan hameste ibiltzen. Gero gelditu in giñenian, ni bakarrik, ordun bai, ganau... dena in, baatza eta ganau ta etxian ta /da/, iñor etortze zan ta otorduk eta dena. Eta azkenian behintzat aittonak esaten zion. "Bai, bai. Gaur ez takit pa hoikin... baten (b) at geldituko balitzake... ". Ta aittona, ne aitta hasi omen zan /omentzan/, ta aittonak esaten omen zun: "Ez, hik bialtzeko hoik eskola, e! Igual dik geo beste bi ordu pasatze badittugu´re". Eta bialdu iten zigun aittonak. Bai, nik bestela alde iten nun neonek, e. Nik baatzan ordun garai hartan gazte... behiyan aurrian ibili in behar izaten omen zan ordun; jiratzeko... 
- Itaurren? 
- Itaurren, bai. Bai, eta hala ibili nitzen... geo anaiya ibili zen eskolan, baiño harri partikularrak ein ta /da/ al dun guziya in ziyon ne anaiyai, ze horri, anaiordeko horri, baiño kosta in ziyon /intziyon/ eskolan, e, zeatzia. 
- Gustatu ez. 
- Gustatu ez iten. Ez gustatzen. Eta geo tratatu´re ordun gogor iten zuten maixuak eta, e! 
- Bai, gogor? 
- Bai, bai. Eta maixtrak ere bai, oso. 
- Jo-a iten zuten ala...? 
- Nei ez ziaten hola jo ta ez takit ne anaiyai jotzen ziyotela batzutan, ta bakizu eskutan zun horrekin danba igual ematen baizuten. 
- Ta makilla eukitzen zuten ala...? 
- Bai, bai, makil bat holako motx bat eukitzen zuten eskutan. Ta harrekin eozein iminziyua o zeak iten zitun, mobimentuk, eta akordatzeako danba igual jo o... Hola jarrita´re jotzen omen zitun. Batzuk hola ere igual egoten omen zien /omentzien/ leziyua ez bazuten ikasten ta /da/. 
- Eta zuek neska eta mutillak elkarrekin? 
- Ez, alkarrekin ez. Ez. 
- Eskola bat zan, baiña... 
- Bat zan, baiño bi. Goiyen eta bihan. Gu goiyen ta /da/ mutillak bihan. 
- Zuek maistrakin? 
- Gu maistrakin, bai. Donostin, bai, maistrakin. 
- Donostikua baiña dana erderaz. 
- Dena erderaz! Dena erderaz! 
Gerra garaiko aldaketak, eskolan
Arrieta Arrieta, Bixenta
-Ta zu eskolan ibili ziñan garaiyan gerra orduan pasata edo orduantxe... 
- Bai, zeatik e beno, ordun, zeatik ni hogeita beatzikoa naiz, eta gerra hasi zan hogeita hamaseiyian. "O sea que" nik zazpi urte, ba... bai, orduako behintzat Altzan. 
- Eta zerbait gogoratzen dezu, gerrakin lotutakua? Eskolan aldaketarik izan zan, ala...? 
- Eskolan aldaketa izan zan? Bai, zeatik erderaz hitz eitia, euskeraz hitz eitia galarazi in ziguten. Eta dana erderaz in bihar, ta... bueno, dana erderaz iten gendun, klaro, eskolan. Geo bata bestian zean umiak danak esto... erderaz aitzen giñan. Ta hoi baiño gehiyo esango izut: ordun garai hartan iten zan komuniyua; iten zan zazpi urtekin komuniyo ttikiya esaten zana, ta geo hamarrekin solemnia. Hamar-amaika. Iten zan komuniyo solemnia. Ta komuniyo ttikiya iteko, klaro, dotriña ikasi behar izaten zan, e, bai bateako ta bai besteako. Eta komuniyo ttikiya iteko nik euskeraz ikasi nun, gue etxian eakutsiya, ta euskeraz. Komuniyo ttikiya iteko. Eta, klaro, izaten zan dotrina´re izaten zan, klaro, txikiyauak, gutxiyo ikasi behar zan geo baiño, geo bezela baiño. Baiño behintzat hoi, eta komuniyo ttikiya iteko, dotrina euskalduna. Eta geo nola galarazi in zuten euskalduna, eta erdalduna sartu xixkiguten bai libru, dotrina... dana erdalduna nola gendun, ta geo ordun gendun bikayua hemen, berriz, bueno... harekin erdeaz in behar zan! Eta geo komuniyua, beste komuniyua in biharrik... ikasi bihar izandu nun beste doktrina, erdalduna. 
- Erdalduna. 
- Erdalduna ikasi bihar izandu nun. Ta eskolan genbiltzala hoi, ta gaiñea eskolan genbiltzala, klaro... ahizpa, ne hurrungo ahizpa ta... biyek etortzen giñan eskolaa ta zea. Ta geo etxea jundakuan´e klaro, egun guziya erderaz pasatzen gendun hizketan, ta etxea jun ta erderaz hasten giñan. Umien kontua, bakizu. Egun guziya erderaz... eta etxea jun ta erderaz hasten giñan hizketan. Joesus! Gue aitak bakizu ze esaten zigun? "Beira, hemendik kanpo ez zait inportik frantsesez aitzen bazeate´re, baiña hemen euskeraz! ". Esaten zigun: "Hemen euskeraz". Ta joño... kontuatu gabe hasten giñan erderaz, ta nahikua izaten genun: "Bixenta! " o "Pepita! " deitz... uju itia hola nahikua izaten genun, baakigu, bagenekigun zertako zan. Baiña gu kontuatu gabe hasten giñan erderaz. 
Doktrina ikasten bikarioarekin
Arrieta Arrieta, Bixenta
-Doktriña bikariyuak erakusten zun? 
- Bikaiyuak hartu iten zigun dotrina. Ikasi... klao, eskolan´e hartu iten zigun. Ikasi in bihar gendun ba etxian, geok geren era ikasi behar genun. Eta bikaiyuana juten giñan, komuniyua in baiño leno juten giñan, ta genun bikaiyo bat, bueno... Ateatzen zan hola, kordoiya hola jarriyakin. Gerrin ibiltzen duten kordoiya bi doblan hola, bixkarrea hola botiakin ateatzen zan. Etortzen zan ta... ordun giñan ez dakit hamahiru mutil ta hamaika neska... eo alrebes? 
Behintzat hola giñan. Eta harek galdera in doktrinana eta ez balzenekin, dda! Zeakin jotzen zizun, soka harekin jotzen zizun. Ta hola ta zean... mutilletan libratu zan bate jo be bat bakarrik. Behin´e jo gabe. Ta nesketan bat bakarrik jo zun. 
- Bat bakarrik jo zun? 
- Bai, bat bakarrik jo zun, nesketan bat bakarrik jo zun. 
- Eta ez ziñan zu izan... 
- Ez, ez, ez. Ez da nik esateatik, baiño ikasten zea izandu deu... erreztasuna izan izandu deu. Zea, bai. Gaiñea, senide danak izan izandu deu. Ta doktrina, berriz, joe gue amakin, ikasi beharko! Ez zigun jo, ta kastigatu ta ez zigun iten, e, baiño doktrina ikasi bai. Baiño errex ikasi izandu genun, erreztasuna bagendun senide danak´e bai. 
Erreztasuna bagendun hola... gauzak ikasteko. 
- Eta bikariyuak nola zun izena? 
- Don Felix. Don Felix Amiano zun izena. 
- Eta karlista zan. 
- Ez dakit nungotarra zan, baiño gogorra zala bai, eta euskaldunen oso faboritua´re ez. Egun batian hor basarriko aitton batek... klaro, meza nausira etorri eta sermoiya´e erderaz iten zun ordun, sermoiya´re erderaz iten zun harek. 
Eta hor basarriko aitton bat, ta harek esan... egun batian esan omen ziyon /omentziyon/ aber zeatik iten zun sermoiya erderaz. Eske ez zuela entenitzen ezer. A, eta leno´re nehiko sermoiya aitua izango zala behintat, eta ez zula inportik esan omen ziyon. 
- Eta aurretik latiñez ere ematen zan meza, ez? 
- Bai. Ordun latiñez ematen zan, baiña sermoiya erderaz. 
- Orduan, entenditu, ezer ez! 
- Ezer. Ez bat eta ez bestia aittonak. Guk erderaz bueno, sermoiya zetu bai, zeatik erderaz ikasi genun ta /da/. 
Jaiotza eta bataioa
Arrieta Arrieta, Bixenta
-Eta jaio, berriz, umiak etxian jaiotzen zian. 
- Bai, etxian, bai. 
- Eta komadronarik-ro bazeon? Nola...? 
- Bai, jeneralian zea, o lenuotik gue ama asko ibiltzen zan hola. Ne ama asko ibiltzen zan hola, bai jaiotzetan ta bai heriotzetan. Han auzoko... hor auzoko jendia zeian, ba beti askok deitzen ziyon gue amai. Ta ordun o bate bat oso geizki zeonian o zeian errosaiyua errezatzea... ta hola. Ta jaiotzeko zeian´e bai, jaiotzeko zeian´e ba askok deitzen ziyon, gue amai. 
- Ze juten zan, laguntzera? 
- Bai. Gue ama asko juten zan hola, asko ibiltzen zan auzuan. 
- Umia jaiotzeko nola laguntzen zan? Ura berotu eta... 
- A, hoi ez dakit, zeatikan hoi ez dakit. Gue ama juten zala bai, baiña hoi ez dakit nik. Ez, zeatik ya guk nola... ya gue denboan ya zean izandu giñan. 
- Ta umia jaio, ta bataiatu ze iten zan, handik oso denbora gutxira, ez? 
- A, ahal bazan hurrungo egunian. 
- Eta zergatik ba hain azkar? 
- Ohitura. 
- Ohitura? 
- Ohitura. 
- Ez zan egoten beldurra hil ezkero linbora jungo zala edo holako... 
- Bai ba, holako zeak izaten zian ta /da/. Baiño bai, ordun aguro bataiatzen zian. 
- Orduan ama ez zan jungo bataiora. 
- Eeeez, ez. Ez zun... ez zun juteik izaten. Geo, zeatu behar zunian, aurreneko jun bihar zunian eliza, bikaiyuai deitu bihar zitzaiyon. Eta harek zean, elizako atian zetuatzen zizun barrena sartzeko eliza, permisua ematen zizun. 
- A, bai? Eta ze errezo... 
- Aber ze pekatu izango zan haurra izatia! Baiña haurrakin jun eta bikaiyuai abisatu, eta harek errezo zea bat in, ta ordun eliza sartzeko permisua. Bestela ez zan permisoik! 
- Eta aurretik, etxetik ezin irten ala bai? 
- Bai, etxetik atea bai, baiño gutxi, e! Ez pentsatu, ez zuten... 
- Eta haurra izan eta gero, ondo jartzeko-a, ze... iten zan, jaten zan zerbait bereziya edo? 
- Nik ez nun hola zetu izandu, nik neonek ez nun hola bereziya zetu izandu. Nei zea, maternalian zean izandu nun, bi zaharrenak, honen ama eta beste alaba... Maternala hor Ategorrietan zan, oain... Geo 18 de Julion zan, eta oain zaharren etxia uste det dola jarriya. Eta han ta... nik esan nun hola... esto... bai, lentejak eman xixkiatela jateko, lentejak eman xixkiatela ta: "Jesus, noski! ". Horren ama behintzat: "Noski, haurra izan berriya eta lentejak noski, jateko! ". Zeian ta oillua o ez dakit ze ekarri zun beak, eta grasa... harek zun grasa ta... 
- Orduan oillo salda edo... 
- Hoi ba, hoi ba. Oillo salda. 
- Indarra emateko. 
- Holako zeak, holako zeak esaten zittuzten, eta horreatik harrittu, lentejak eman xixkiatelako. 
- Emakumiantzat oillo salda eta oillua gizonantzat, ez? 
- Igual bai! 
Umetan, pilotan jokatzen gustura
Arrieta Arrieta, Bixenta
-Eta, e, eskola... lehen esan dezu eskolan bi tokitan ibili ziñatela, eta zuen jolasak-ta zeintzuk ziran? 
- A, nei beti gustatu izandu zitzaiten, ta oaiñ´e bai gustatzen zait... Osabak zea... osaba soltero hoitakuak ia ekarri [...]. Ta pala, pelotako pala, ta pelota ta klaro, zea gendunian, rekreua esaten gendun, hamaiketatik hamaika ta erditara izaten genun, eguartian. Eta ordun ba pelota plaza bertan, zeatik oaingo tokin ez zan, hemen zan pelota plaza. Eta pelota plazara etorri, eta pelotan. 
- Pelotan? 
- Gehiyo ere bazian neskak gustatzen zizaitenak, eta pelotan. 
- Orduan neskak batera... 
- Ta geo zean... bestela, neguan saltosokan. Sokan. 
- Eta ze abesti edo ze kantatzen zenuten sokasaltuan? 
- Dana erderaz, e! 
- Dana erderaz? 
- Dana erderaz. Oain ez naiz goatzen sokasaltokua. Zean bai, eskola juten giñanian, bai neskak eta bai mutillak, biyak hor beatzitan, izaten genun bandera iyotzia, bandera espaiñola, klaro. Bandera iyotzia. Eta hua iyoez, hoi bai: "Viva España" kantatu bihar izaten genun, aber ba. Bai. 
- "Cara al sol" eta holakuak? 
- "Cara al sol" ez naiz goatzen, baiño "Viva España" bai. 
- Hori egunero-gunero? 
- Eunero. 
- Ondo ikasiko zenuten, orduan. 
- Bai, bai, bai. Biharko! Biharko ikasi! 
- Eta kaniketan-ta jolasten zenuten? 
- Ez, kaniketako... 
- Hori mutillak gehiyo? 
- Bai, mutillak gehiyo... ta hola anayakin etxian zeoze, baiño ez... kaniketan ez nun... pelotan ibiltzen giñan. 
- Eta e... tabekin? 
- Tabakin, bai. Tabakin ibiltzen giñan. 
- Ta hori nola zan? 
- Ba tabak zian zeenak, arkume, arkume hexurrak zian tabak, eta ba... Nones, ta pones ta... ez naiz goatuko oain. 
Eta pelota gora botiaz haik moitu in behar zenittun. Moitu, ta ez bazenun ondo moitzen, txanda bestientzat. 
- Orduan txandaka jolasten zan... 
- Bai, txandan, hua txandan jolasteko zan. 
- Eta e, zer zeukan, alde bakoitzak izen bat? 
- Bai, bai. Horreatik, [...] eta bestia pones ta... bestiakin ez naiz goatzen. Lau izen. Klaro, lau zeetan jartzen zan ta, lau formetan. 
Eskolan piper egin zuten eguna
Arrieta Arrieta, Bixenta
-Ta gero, ez dakit... bihurrikeriak-ta iten zenitun? 
- Bueno, bihurrikeiyak... ez dakit ba... geo kuadrilla etortzen giñan, zea, basarritatik kuadrilla etortzen giñan eskola. 
Eta, hoi bai, hoi goatzen naiz, urte batian piper in gendula, eun batian piper ein gendula. Baiño ez zan, ez zan intentzio txarrez iña ez zan, e. Goratzen naiz hor, e, zea Merker o baserriyan; oain hua´e botia do, baserri asko botia de, ta hua´re botia do. Ta hor arbolian zan kolunpiyua. Eta hango zea, hangua ne edadekua zan, hogeita bat urtekin hil zan baiño... ne edadekua zan. Eta hara juten giñanian, harek behiñ'e presik ez zun izaten, prepatzeko ta juteko ta... Gurasuek ez ziyoten inportantzik ematen, ta noizbait´e preparatu ta... guk ze iten giñun? Kolunpiyuan ibili! 
Bitartian, txandan. Eta beste baserrietakuak bagenitun hor ta... Eun batian denboa askuan zetu giñala bai, ta noizbaite prepatu da neska hoi, ta jun gea eskola, ta jarri gea atenditzen, ta... oi, ez dakit ordun zein zea... bikayua o, zea honek. "Oi ene, beandu diñau, ta oin ze in bihar diau? Ezin sartuko [...] ba oain? ". Eta hola, ta alde in gendun hortik jun, beheko basarritan barrena, ta buelta in, ta hala etxea jun, bate zera jun be, eskola jun be atsaldi hartan. 
- Eta etxian esan zenuten? 
- Bai zea! Hoixe in behar genun, esan! 
- Eta kilkir billa-a ibiltzen ziñaten? 
- Beno, hoi zean, geo... geruo bai, baina hola umetan ez. Hola ume-metan ez. Geoztik bai, e. Gero, ni... baki horrek´e. Kilkerra gehienian izaten nun, kilker denboran. Etxian, hemen. 
- A, bai? 
- Bai, gustatu iten zait. Gabian o esnatu, ta kilkerra kantari baldin bado, gustatu iten zait. Bai, ta lengo... lengo udaberriyan´e harrapatu ta bai, euki genun... bai, santiyuak ta pasa-a aurrero behintzat... ta euki nun, bai... Ogi pixkat jarri ta letxua hostua ta... 
- Eta kilkerra nola... bere zulotik ateatzeko, ze iten da? 
- A, ba... zeakin, esto, belar mehe-ehe-ehe batekin, harekin zetu. Ta azkuria iten zayo, ta ateatzen da. 
- Eta gero nun sartzen zenuten, poten baten ala...? 
- Nik zean, este... kiloko zea... melokotoyana ta nola... kiloko poto hoitaikoa. Hoitakoan euki izandu det beti, zeatik kilkirrentzako zea, kaiola propiyoak baira, baiño oso ttikiyak, iya moitzeik ez dakatenak. Eta nik, nik potuan eukitzen det. 
- Eta habia billa-a, kabi billa-a ibiltzen ziñaten? 
- Ez, gu ez. Anayak, e, bai, baiño gu ez. Anayak bai, baiño gu ez. 
Arropaz aldatu, astean behin
Arrieta Arrieta, Bixenta
-Ta zuek ura ta argiya beti euki zenuten? 
- Bai, guk bai. Beti izan izandu genun, hemen basarriyan ura ta argiya guk. Hala ezautu genun beti. 
- Eta erropa garbitzeko-a nola? 
- Etxian. 
- Etxian? 
- Bai. Bai. Bai, ur korrientia [...] bezela gendun, ta etxian. Erropa garbitzeko-a etxian. 
- Eta ze jaboi erabiltzen zan edo...? 
- Ba jaboi hautsa zea bat... oso korrientia. 
- Hautsa? 
- Bai, jaboi hautsa, oso korrientia, eta geo lejia. Geo lejia. Ta geo pastillak´e bai, pastilla zea hoik... jaboi pastilla zea hoik: Lagarto zea hoitakuak. Hoitakuak´e bai. 
- Eta ura berotu iten zan ala ez? 
- Ba orduan ez zan oain bezela, labadoraik-ta ez baizan, ta ordun holako tini zea bat gendun, tiñi zea bat. Eta han jartzen zan bezperan arropa zuriya beratzen, lixibakin izaten zan, lixibakin. Jaboi kondarrak eta jaboi hauts harekin ta ur berua zetu, ta han jartzen zan, hurrungo eunian garbitzeko. 
- Beratzen, zikiña biguntzeko edo... 
- Bai, hurrungo egunian errexo izateko... garbitzeko. Zeatzen zan, eta hua bildu ta, esan dizut, hamaika laun, ta astian behin zeatzen zan, aldatzen zan. Ez da oain bezela, zea, eunian hiru bider ta hola aldatzen! Orduan erropaz aldatu iten zan jai goizeako. Jai goizian aldatu ta geo aste guztiyan... Hoi gue etxian, eta beste batzutan, berriz, oaindik gutxiyo. Bueno, gue etxian beti igande goizian dana arropa garbiya, bai barrengo erropa ta bai gaiñekua. Eta geo ba aste guztiyan harekin. 
- Eta komuna nolakua zan? 
- Guk komuna zea genun, ondo genun. Bonbaik-ta ez, e, baiño goiyen zean genun ta... gue, nere aita igeltserua zan, ta harek beak jarriya, komuna gendun ondo. Ondo genun komuna. Geo, bere tubuakin, tuberiakin, kanpoa... bueno, kanpoa, ikuillua zetzen zala. 
- Eta dutxarik ez zan eongo! 
- Bai zea, dutxa! 
- Hori iñun ez zan eongo, ezta? 
- Ez, ez, dutxaik-ta orduan ez zan. 
- Eta nola iten zenuten garbitzeko-a? 
- Bueno, ba zean, sukaldian fregaderan, musua ta zeak garbitzeko ta zean... ta geo gaiñekua kalderan. Kalderan ura hartuta. 
- Kalderan ura hartu, ta zatika? 
- Bai ba. 
- Eta bañe... 
- Ez zan oain bezela, gaiñea, zeatikan oain bati aitzen, hartzen badiozu izardi usaiya, uf! Iruitzen zaizu... bueno, horrek bihar du izan... izardi usaiya. Baiño ordun danak ibiltzen giñan. Ordun danak ibiltzen giñan izardi usaiyakin, eske eskuz garbitu bihar zan dana ta ez zan oain bezela, ta gutxiyorik´e. Ta ordun ez zan, ordun normala zan izardi usaiya zetzia, ibiltzia. Batzuk gehiyo ibiltzen zuten, klaro, bestiak baiño, segun... 
- Eta zuek sekula jun ziñaten... juten ziñaten hondartzara ala...? 
- Bai zea! Hondartza? Ujum. Bueno, tiratu´re ez, e! Ez, tiratu´re ez hondartza jutia behiñ'e. Mendia bai, baiño hondartza... ez. 
- Eta arroketara ala... ezta´re? 
- Ez, ez, gu ez. 
Dantzara Txikierdira eta Oilalumara
Arrieta Arrieta, Bixenta
-Gu mendira. 
- Mendira. 
- Jai atsaldetan-a ateatzen giñan, klaro, neska gaztetan; bi ahizpak ateatzen giñan. Eta zean, este... soinua jotzen zuten, hor Oiartzunen, Txikierdin, o bestela Ergobin Oialuman; filarmonika jotzen zuten. Klao, batek jotzen zun filarmonika, ta hua gendun zea guziya, musika guziya. 
- Eta dantza... 
- Eta juten giñan bi ahizpak. Dantzan sueltuan baiño... "a todo meter". Eta ateatzen giñan beti bi ahizpak bakarrik etxetik, baiño juten bagiñan Oialuma genitun han launak; juntatzen giñan... kuadrilla juntatzen giñan. Eta Txikierdia juten giñanian´e juten giñan bi ahizpak bakarrik, ta han genun beste kuadrilla, hangoa, beste aldekoa, o zea, baiña ez besteak, e. Oialumako launak ez, beste batzuk. Baiña haik´e launak, han´e launak genitun, ta juntatzen giñan hola kuadrilla juntatzen giñan. Eta hola pasatzen genun jai atsaldia. Justu-ustu lau o bost ordu izaten genitun dantzaako, aste guziya lanian pasata. 
- Eta hor juntatzen ziñaten neska-utillak. 
- Bai, hoitan bai. 
- Eta dantza lotua galaraziya zeon ala libre zan? 
- Ez, galaraziya ez zeon; oain, Txikierdin Oiartzungo jendiak han eoten zian beira. Gu danea ibiltzen giñan, baiño sueltua gehiyena jotzen zuten. 
- Ta orduan kontrolatzen ibiltzen zian. 
- Bai, bai, kontrolatuak giñuzen. 
- Eta hemen kongregaziyorik-ta bazeon? 
- Bai, bai. Komuniyua indakon kongregaziyuan. Mutillak San Luisen kongregaziyua ta neskak Imakuladena. 
- Imakuladana... Ta horrek, kongregaziyuan egotiak, ze esan nahi zun? 
- Ba hillian behin izaten zan... zera, bezpereta etorri bihar. Bezperak izaten zian aatsaldian, ta hara etorri bihar. 
Bezperak aurrena, geo errosaiyua, geo prozesiyua... ta zean ta... Geo, handik ateatzian, korrika jun bihar Oialuma o Txikierdia. Handik ateatzian... 
- Eta prozesiyua... hori noiz egoten zan? 
- Ba hoi... eozein jaitan, erozein jaitan zeetan izaten zan, baiña plazan bertan, e, plazan bertan bueltaka. 
- A, plazan bertan... 
- Bai, plazan bertan. 
- Eta jantzi-a normal iten ziñaten, ala...? 
- Ez, normal. 
- Medaillan bat edo... 
- Bai, zeakin, zintakin medailla. Guk Imakuladana ta San Luisena mutillek zuten; haik´e zintakin. 
- Eta ze koloretakua zan zuena? 
- Zinta, urdiña. 
- Urdiña? 
- Bai. Mutillena ez dakit, uste det txuri-rdiña zutela haik, baiño guk urdiña. 
- Eta konfesatu´re in beharko ziñaten. 
- Aber ba! Aber ba! Hain geiztuak giñan... 
- Dena pekatu zan ta... 
- Bai ba, dana pekatua ordun. 
- Eta zer zan pekatua ordun? Ze...? 
- Ba dana! Dantzan zean mutillakin dantzan zea, lotuan ibiltzia´re pekatua zan ta! Gu ibili iten giñan, e. 
- Eta muxu ematia? Masaillian muxu ematia pekatu zan? 
- Jolin, baiña zeiñek ematen zun ordun masaillian muxu? 
- Ez? Esaten dute batzuk, masaillian muxu ematia ez zala pekatu, baiña ezpanetan ematia baietz eta... 
- Bai, bai, hoi... hoi esaten zuten, bai. 
Elizaren indarra
Arrieta Arrieta, Bixenta
-Orduan e, elizak indar haundiya zeukan, ezta? 
- Dana, beak aintzen zuten. Beak aintzen zutena esaten dizut ba. Erderaz, dana erderaz hemen in bir zan dana erderaz. 
- Eta garizuman eta ze... 
- Garizuman jaiyero etorri bihar bezpereta, kalbaiyuak izaten zian ta. Kalbaiyuta, Garizuman, eta Lazaro eguna len igandia zan, Lazaro eguna esaten genduna lengo igandian zan. Eta ya soiñuik ez zan izaten. Ez zan iñon soiñuik izaten ta... jo, gue zea, Pazkua euna noiz alleatuko ete zan! Zeatik Lazaro eguna eta erramu eunian nola ez zan soiñuik izaten, ba hurrengo egunai itxoin bihar, Pazkoa egunai. Eta Pazkoa eguneako preparatzen giñan, alpargatak jantzita. 
- Eta nun ikasi zenun dantzan, zure kaxa? 
- Bai, geren, eren zean. Klaro, ondo o gaizki, ez giñan liatzen ta. 
- Eta esan dezu musikarik ez zala egoten, eta beste... bijilia ta ere in beharko zan... 
- Bijiliya, bai, iten zan. Eta Pazkoazkoa´re bai, in ber izaten zan. Pazkoazkoa izaten zan Garizuma denboan txartela eaman biher zenun komuniyua... komulgatu ziñala zetzeko txartela eaman bihar izaten zan. 
- Norberan izenakin ta? 
- Izena ta jarrita, bai ba. 
- Jakiteko nor jun dan ta nor ez... 
- Hoi da. Hoi da, bai. 
- Eta hori txartela, ze, aurretik etxera eramaten zuten, ala? 
- Aurretik txartela etxea eaman, ta geo txartelai izena jarri, eta geo txartela doblatu ta komulgatzea jutian han bota. 
- Norbaitek botako zitun igual bi! 
- Besten batena e bai, e? Hori ez dakit! 
Frantzizkotarren misioak
Arrieta Arrieta, Bixenta
-Eta Aste Santu aurretik-ro izaten ziran misiyuak... 
- Misiyuak, jolin. 
- Hemen´e bai? 
- Bai, bai, bai. Zortzi bat eunian, aste guziyan misiyuak. Ta jende guziya zea... prozesiyuan bezela, zea... danak eliza. 
- Eta esaten dute sermoi beldurgarriyak izaten zirala misiyotakuak. 
- Hoi bai, hoixe ba! 
- Inpernua gora eta behera... 
- Bai. Ta ordun nee ezaunak, ne edade moukuak ta zea... bai moja jun´e. 
- Bai, e? 
- Klaro, hombre, hoixe! Gu ez giñan jun, baiño bazian moja junak. Ne edadekuak, e! 
- Etortzen zianak sermoiyak-ta ematea, ze zian, frailiak ala...? 
- Frailiak. Franziskanoak behintzat. Ez dakit zuk aitzea badezun, Padre Lasa ta... Padre Lasa zan oso famatua, oso... etorri haundiko sermoilaiya zan hua. 
- Eta harek euskeraz ala erderaz, e...? 
- Ez, euskeraz. 
- Euskeraz. 
- Haik euskeraz. 
Orrazkera eta oinetakoak
Arrieta Arrieta, Bixenta
-Ta zuek pelukerira-a ez ziñaten jungo... 
- Eee... geren artian moztutzen genun guk, zea... bi ahizpok, batak bestiai moztutzen giñun. Oso ondo ez gendun ingo, baiño behintzat orduako... Baiño asko ibiltzen giñan hola ta! 
- Eta ruluak jarri... edo orduan ze...? 
- Ordun ruloik ba al genun? Ordun ba al zan? Ordun ez dakit, ez dakit... akaso pelukeritan izango zan, baiño gue eskutan ez. 
- Eta zer zeon modan orduan? Ile motza, luzea...? 
- Ba nik hola... melena zea bat ibiltzen genun guk, hola melena zea bat. Motxa. 
- Eta belarritakuak-ta? 
- Bai, belarritakuak bai, beti. 
- Beti dotore... 
- Belarritakuak bai. 
-... dantzara juteko behintza bai, ez? 
- A bai. Klaro. 
- Ta zapatak-ta? Aldatu... 
- Bai, zapatak zea... puskatzen bazian geok konponduta igual, geok ahal genun bezela konponduta! Jeneralian udara partian behiñik bin alpargatakin. 
- Alpargatakin. 
- Alpargatakin. 
- Baiña alpargatak busti ezkero, geizki... 
- Bai, baiño... ba! Ez genun ordun... sentitzen al da ba? Orduan ez genun sentitzen. Total, etxian lanian ari giñala´re bustitzen giñan. Ez zan oain bezelako erropik-ta laneako izaten, ta oiñetakoik eta... Oain bezela goantiekin-a hola? 
Ezta pentsatu´re. 
- Eta abarkak erabiltzen ziran? 
- Abarkak? Bai, abarkak neguan ibiltzen genitun, eta udaran alpargata zaharrak. Zaharrak... puskatuak, baiño... bueno. 
Bizikletan ibiltzen zen
Matxain Etxaniz, Pantxi
-Eta zuk umetan e... zure umetako jolasak-ta zeintzuk ziran? 
- Uuu, ni mutillak bezela nitzan, e. Arboleta iyo, bizikleta... bizikleta asko gustatu zait. Bizikletan asko ibili naiz, mutillak bezela, e. Bueno, anaiya´re karreratan-a ibiltzen zan, ta haikin juten nitzan ni, e. 
- A, bai? 
- Bai, bai, bizikletan haikin juten nitzan. [...] asko gauza, baiño... 
- Orduan bazenun bizikleta´re. 
- Bai, bai, bai. Bai, baiño bizikleta banun, baiño igual e ba... hemezortzi urte o... Bai. 
- Hemezortzi urtekin? 
- Bai, lenao ez, e. 
- Klaro... 
- Lenao ez. 
- Garestiya izango zan bizikleta eukitzia... 
- Bai, bai. Bai, eozeiñek ez zun izaten, baiña... ez takit nolaz, baiño nik banun bizikleta. Bueno, ta gero bizikleta banun, baiño "carga y descarga" iteko ere bai, e. Esnia partitzen ibiltzen nitzan bizikletan, geo pentsua ekarri beharra baldin bazan, zeatikan basarri erdi o hola bizi giñan, eta pentsua ekarri behar... ere bai bizikletan ekartzen nun nik, e! 
- A, bai? Nondik? 
- E, Antiguatik. Benta Berritik. Bai. 
- Orduan animaliyak-ta... 
- Bai, behiya eta txahala eukitzen giñun. Eta ni behiya jezten-a /da/ ikasiya naiz, e. Geo lanea jun bihar izandu nun, baiña bai. 
- Orduan umetatik lanian. 
- Ba ume-metatik. Ume-metatik lanian. Nik... letzen ta /da/ zean ikasi nun etxian, zeatikan esaten ziaten: "Es que tienes que hacer". Eta gabian hasten nitzan, eta gelditu baik eta ordun ikasi nun nik. Etxian, al nun bezela. 
Maistrak zigortuta
Matxain Etxaniz, Pantxi
-Ta behin batian nik ez takit tintakin o bata zuriya zikindu nion aldamenekuai. Ta esan zian: "Ponte ahi de rodillas mirando a la pared, y te voy a poner cuatro libros en cada... ". Ume bati in bihar zaiyo, ama hil berriya! "Te voy a poner cuatro libros en cada brazo, y como se te caigan vas a recibir tantas tortas... como, como libros tienes en las manos". Noski, neri eroi! Liburua. 
- Honbre, lau asko da... 
- Ta bildurra nun, ta /da/ zakan mahaiya, ta mahaiyan bara bat euki zun, eta ematen zituen hankian. Eta nei, ekusi nunian liburuak bazijuaztela, jun nitzan bere mahaiyea, ta hartu niyon makilla ta hua aurretik, eta ni atzetik, makillakin. Alde in nun, ta akabo! Gehiyo ez nitzan jun eskola. 
Euskara debekatuta eskolan
Matxain Etxaniz, Pantxi
-Eta gero euskeraz hitz eiten ziñun, zea, etxian. Jun, ta euskera, o erderaz ez genekiun. Eta "o sea que" matraillekua etxian, erderaz hitz eiten giñunen. Hara jun, ta euskeraz... aitzen giñalako´re bai! Bandera jartzia, ze uste dezu /ustezu/? Basarritarraidi dana esaten ziun. "Ala, poner la bandera en el mastil! ". 
- Eta zuek jarri behar. 
- Guk jarri bihar. Bai. 
- Orduan zure eskolako oroitzapenak ez dia bate onak. 
- Ez, ez, ez. Ezta, ezta pentsatu´re! Geo, Rezola. Rezola bere... bere jendiai bai, baiño gu juten giñan "o sea que" erregetan ta /da/ hola merienda ematen ziyuen ta /da/ erregalik umieiri, eta gu, zenbat ume izango giñan? 
Hamabi-amalau, hemen basarrikuak, beste Etxeberriko bazuk... ez takit hamabi o hamalau... Eta txokolatia eta ogiya ematen ziyuen, eta gu han holaxe, gosiak amorratzen. Eta ezta, ezta meriendik´e ez ziguten /etziguten/ ematen, ez giñalako obreruen umiak. 
- A bai, e? 
- Bai, bai, bai. Rezola bere, bere jendientzako ona izango zan, baiño bestela... 
- Orduan diferentziyak... 
- Bai, bai, bai. 
Zorriak eta sarna
Matxain Etxaniz, Pantxi
-Eta, illia-ta... pelukerira-a orduan ez zan jungo... 
- Bai, juten zan. 
- Bai? Bai? Bazeon ohitura juteko pelukerira ala etxian...? 
- Bai, baiño gero, baiño gero! Aurrena, aurrena zorriz betia! Ibiltzen giñan zorriz betiak, bai. 
- Eta zorriyak kentzeko, ozpiña? 
- Ozpiña ez, "petroleo" jartzen ziuten. Gabian jarri "petroleo", jartzen ziuten trapu bat hola... 
- "Petroleo"? 
- Bai, "petroleo" jartzen ziuten. Hua usaiya ohiyian. Hua usaiya! 
- Eta juten zian zorriyak, ala...? 
- Dan-anak ez, eske geo juten ziñan eskola o eozein... ostea zorriz betia etortzen ziñan. Partsak, zorrik... eta sarna ere bai pasa nun nik, sarna´re! Osaba etorri zan gerratik, ta nola... hemetik [...] esan dizut... ba ze miña! Etorri zan sarnakin, eta hoi gure amonak eukitzen zun hua etorri bihar zunian /bihartzunian/... soldauskatik etortzen zanian o o... eun bat pasatzea... eta jartzen zun, nola galipoten pote hoik? 
- Bai. 
- Ta sua jarri kalian, "o sea que" baratzan baztarrian, eta hua irakiten potasakin jartzen zun, eta han erropa kenduazi, han sartzen zitun erropak, eta garbituta jartze... baiño zorrik bizi-izik ateatzen zian ostea. 
- A bai, e? Baiña sarna hori ze da...? 
- A, baiño sarna zan, bueno... juten, jun bihar izandu gendun... "Es verdad", nik danak nahastutzen ditut /nahastutzeitut/. Ba beida: ateatzen zizaizkan hola anpoiyak, anpoiyak. Dana pusakin. Pusa. Zorniakin. 
- Bai. 
- Dana-ana-ana, beteta, eta... 
- Miña, orduan. 
- Miña? Miña? 
- Hori kontajiatu iten zan, ala? 
- Bai, bai, "contajioso" zan. Eta juten, jun behar ziñun eunero anbulatoiyoa. 
- Kura itea? 
- Kura itea. Eta iten ziguen danak, berrik ateatzen zianean danak moztu, danak moztu. Ta geo pentalo jartzen zizuen, dan hau zeatu, bendakin jarri ta denborak, e. Ta azkure bat ta min bat! 
- Joe... 
- Ta ordun´e soldauskatik ekarri zun osabak. Bai, bai. 
- Osabak soldaduskatik? 
- Bai. 
- Eta illia moztu eta hori, etxian? Etxian, umetan eta? Illia moztu-a goraizeekin etxian ingo zenuten... 
- Bai, bai, bai. Hala ingo ziuten. Hala ingo ziuten, ni ez naiz goatzen. 
- Eta gero ruluak eta holakuak-ta etxian jarriko zian baita ere... Edo plantxatu illia edo... 
- Plantxatu? Bueno! 
- Edo zerbait, alixatu... 
- Bueno, ni, nik nun oso kiskurra, e. Eta illia luzia eamaten nun. Eta ez niyon kasoik iten. Burua garbitu, geo nola brillua ateatzen zun binagre pixkatekin ura jarri ta brillo earra ateatzen zizaiyon. Ez niyon kasoik iten. 
- Eta zer zeon modan orduan? Moñua ala illiak gora edo nola? 
- Moñuak... moñua ere bai. Moñua ere bai, baiña e... koleta, eta bestela "pues" boti... "este", illiak atzea botata. 
- Eta ille sueltua ez? 
- Bai, sueltua ere bai. 
- Sueltua ere bai? 
- Bai. 
- Eta hola gora igota, hori gero? 
- Bai, "el tupe" ere bai, tupe ere bai. Tupe ere bai. 
- Hori´re bai? 
- "El tupe" ere bai. 
- Eta hori norberak iten zun etxian? Pixkat kardatuta, ala? 
- Nik sekula ez nun /enun/ eaman, zeatik hainbeste ille nun, ez zizaian bate faltaik iten. Hartzen nun hola, jartzen nun hola aurrea, eta hor ze batzuk jarri eta "ya esta". 
- "Ya esta", ya harrotuta? 
- Bai. 
Hilerokoa etorri, eta isilik
Matxain Etxaniz, Pantxi
-Sexua eta holako kontuei buruz ez zan... 
- Buenoooo, buenooo, buenooo. Nik, e, zea, etorri zizaianian... nola esaten da /esatea/? 
- Ze, hillerokua? 
- Bai. "Bueno, hau zer da? ", nik pentsatzen nun, eta iñork ez zian ezer esaten. Iñork. Eta nik esaten nun: "Biarren euna, hirugarren euna... Baten bati esan biharko ziot pa. Baten bati". Ta holaxe. Holaxe, baiño animalik bezela! 
- Eta ez zeni... aitari ez zeniyon... 
- Iñork. 
-... ez zeniyon esan zuk? 
- Ez, ez, ez. 
- Ez, e? Ta nola jakin zenun hori normala zala? 
- Ba amonak. 
- Amonak? 
- Amonai zerbait esan niyon, ta amonak. 
- Amonak. 
- Baiño denbora, e! Debora! 
- Denbora batera, ausartu ziñanian galdetzen... 
- Bai. 
-... galdetzen, orduan, e... 
- Bai. Eta gauza guzik hola. Animalik bezela hasi giñan gu. 
Mutilekin dantza egitea debekatuta
Garmendia Albizu, Kattalin; Garmendia Albizu, Miren
-Miren: Ez dantzaik... ez ziguten uzten dantza iten mutillakin... eta holako gauzak bazian "por ser hija de Maria". 
Hortan... hortan´e bazian debekuak. 
- Dantza lotua debekatuta zeon? 
- Miren: Bai, bai. 
- Eta errespetatzen zenuten zuek debekua? 
- Miren: Ez. Ezta batere. 
- Kattalin: Bueno, ez genun... ez genun izaten okasio haundik´e... ba festa... Martuteneko festatan. 
- Miren: Martuteneko festatan, eta Hernania juten giñenen? 
- Kattalin: A bai, bai. Hernania´e juten giñen, bai. Ez ziguten uzten, e? Baiño... 
- Miren: Ateatzen giñan... Igande bat ateatzen giñan ta beste bat zigortuta, juten giñan plaza Konstituziora. Zeatik plaza Konstituzioan iten zan dantza... euskal, euskal dantza. 
- Kattalin: Euskal dantzak eoten zien. 
- Miren: Eta orduan ama enteatzen zan, eta: "Zigortuta, hurrengo iganden ez zoazte ateatzea. Ateatze ezkeoz jun behar zeate e, plaza Konstituzioa". Bueno, plaza Konstituzioa. Igande bat harea, bestean Hernania, igande bat harea, bestetan Hernania... Gurea zan dantza itea ta juerga ittea. Juerga... ondo pasatzea, "vaya". Txorona iñez, baiñan... 
- Eta dantzan nun ikasi zenuten? 
- Kattalin: Nun? 
- Zuen gisara, etxian? 
- Kattalin: Bai, bai. Etxian o hoi ba... plaza juten giñanian o... 
- Miren: Bai. 
- Eta Hernanira jende asko juten zan, dantzara? 
- Kattalin: Asko, asko. Asko. Juten zian trenak, baiño zintzilika juten zian trenak. Ta tranbiak eta... dena, bai. 
- Miren: Gero autobusak´e jarri zituzten. Tranbia kendu zanen jarriko zittuzten autobusak... 
- Kattalin: Bai... 
- Miren: Baiño trena juten zan dana zintzilika jendea, e! 
- Eta han, plazan? 
- Kattalin: Bai, Tilosetan. 
- Tilosetan? 
- Kattalin: Bai. Gure gehiyen-ehiyena gue gazte zean... han pasa deu, Tilosetako... bai. 
- Eta dotore jantzita jungo ziñeten hara... 
- Kattalin: Ahal genduna itten genun, e! Bai, bai, bai, ahal genduna itten genun. 
- Miren: Nei Kattaliñek josten zizkin erropak. Kattaliñek josten zizkin soiñekoak-a, gonak-ta... Alkandorak´e bai ta... 
Nik bordatu itten nun, baiña Kattaliñek josten zun, bai. 
- Eta illia-ta? 
- Miren: A, hoi´re Kattaliñek. 
- Kattalin: Hoi´e nik. 
- Hori´re zuk? 
- Kattalin: Bai, eske nei asko-sko gustatu izandu zait beti ileko zea, [...]. Juten nitzan pelukeia, ikusten nun pelukerak nola lan iten zun, eta etxea etorri, eta denai e... itten nioten, eta ne amai´e bai. Nere ama´de bueno... gutxi-utxitan jungo zan pelukeia. Dena beti-eti neonek iten niyon. 
- Eta zer zeon orduan modan? Ze orrazkera-do? 
- Kattalin: Bueno, kardatuakin ta /da/... Ille kardatua asko behintzat... 
- Miren: "A lo garçon". 
- "A lo garçon"? 
- Kattalin: Baiño kardatua´de asko. 
- Miren: Bai. 
Etxean erditzen, medikuarekin
Goikoetxea Maiza, Ramoni
-Eta etxian, e... umia eukitzia zan normalena, orduan, hasieran, eta norbait etortzen zan? Komadronan bat o... laguntzera? 
- Klaro, meikua! 
- Medikua? 
- Bai. 
- Eta komadrona ere bai, ala...? 
- Ez, meikua. Bai. 
- Alba: Almandoz. 
- Almandoz medikua? 
- Medikua, bai. 
- Eta nola abixatzen zitzaiyon medikuari? 
- Telefonotikan. Guk ez gendun /ezkendun/, baiño hor, etxe hortan zan, etxe, hortxen... ordun, telefonua. 
- Alaba: Zaldi gaiñian etortzen zan. 
- Geo, gero jarri gendun guk ere, baiño lenbiziko hortxe zan telefonua. 
- Eta nola, nundik etortzen zan medikua, Almanoz? 
- Martutenetik. Martutene. 
- Nola? 
- Kotxiakin. 
- Eta zaldiyan... 
- Ez, tasis, tasisian. 
- Eta zaldiyan ez zan...? Zaldiyan? 
- Ez, ez, zaldiyan lenokuak izango zian, horrengana, "donde mi marido", ne gizonangana ta arrebana-a zaldiz, Altzatik. 
- Altzatik? 
- Bai. Eta zaldiya uzten zun /uztentzun/ tokiyan, bate lotu gabe eta hantxe eoten omen zan /omentzan/ zaldiya. 
- A, bai? 
- Bai. Ta bate bat arrimatu da /arrimaua/: "Zaldiya, hoi libre zeok". Jakin ez harek, zaldiya libre. "Ta alde ingo dik ba honek! ". Eta lokarriya o soka o ba omen zekan, eta arbolan bati lotzen eo zerbait hasi omen zan /omentzan/, eta han hastea zijoala etorri omen zitzaiyon zakurra! Zakurra´re berekin euki. 
- Medikuak? 
- Bai ba! Ta zaldiya haren kontu, zakurra! Ta bestiak jakin ez. 
- Orduan zaldi azkarra, eta gaiñera, zakurra zaindari. 
- Zakurra, bai. Holaxen. 
- Eta lengo medikuak, eee... Hor, lengo... etxian haurra eukitzeko-a, zertan, nola laguntzen zuten? 
- Nola laundu? 
- Bai, ze, ze in bihar da umia eukitzeko etxian? Ze jartzen zan? Ura... 
- Geo, izan ta /da/ geo, uretan garbitu! Urakin. 
- Eta aurretik, ezer ez? 
- Ez. 
- Indarra in ta /da/... 
- Indarra in ta /da/ "ya esta"! Parto ona izan ezkero, normala. Nik ondo, Jainkoai eskerrak, denak ondo izandu itut, bai. 
- Eta medikuak ze iten zun? 
- Haurra... 
- Zilbor-estia... 
- Hestia lotu ta... 
- Lotu... 
- Bai ba, ta txukundu ta garbitu ta... dena. 
- Eta haurrai ze iten zitzaiyon ondo etorri... 
- Garbitu, eta geo jantzi. 
- Alaba: Bildu, beruan... 
- Beruan, toallan o lenbizi bildu, ta geo garbitu. 
- Eta garbitu, ur epelakin? 
- Ur epelakin geo poliki garbitu eta... jantzi. Nik neonek ez det in. Nei bestiak in diate. 
- Alaba: Komadronak. 
- Bueno, komadrona... Luisa zitten hemengo komadrona. Hor bizi zan emakume... oso salada. Gaixua hil zan /hiltzan/. Etxe hortan. 
- Alaba: bizilaguna. 
- Eta ze... 
- Hua etxeko bezela ibiltzen zan. 
- A, eta etortzen zan laguntzera... 
- Bai. Ta batzan launtzea etortzen zan ta geo holako laneta´re bai. Harek, harek in zizkian denak. 
- Eta orduan umia ikusteko ondo... itsua dan, ez dan... eta iten zan zerbait? Kandelarik jarri begi aurrian edo holako...? 
- Ez, ez. Ez. 
- Eta negar, negar itia umiak? Ipurdiyan jo eta holakorik? 
- Ez, ez, ez. Berez... 
- Medikuak ez zun... ez zitun iten proba batzuk ikusteko umia ondo zeon ala...? 
- Ez, geroa hori. 
- Geroa? 
- Hoi geroa, jungo giñen nik uste det /ustet/, anbulatoiyoa o ez takit noa juten giñan. 
Itsasoan bainatzeko ohiturarik ez
Goikoetxea Maiza, Ramoni
-Eta han e... umetan ta /da/ baiñatu-a iten ziñaten? Hondartzara-ta juten ziñaten ala errekara ala...? 
- Nere denboran ez naiz jun itsasoa. Bueno, Ondarreta jun naiz, baiño... 
- Alaba: Hankak busti´re bai. 
- Hankak bustitzen ta bai ibili naiz, baiño ez naiz baiñatu. 
- Ez, e? 
- Ez. 
- Eta zergatik ba hori? 
- Ez detelako zeatzen. Ohiturik ez eo. Ez takit ba nik zer gendun. 
- Eta errekan ere ez? 
- Ez, errekaik ez gendun han. Goierrian ez naiz goatzen errekaik. 
- Alabak: hemen, hemen. 
- Eta gero, Antiguan? 
- Antiguan ez gendun errekaik. 
- Ez? 
- Erreka, Ixtinga; zuluak-do, erribera zuluak bai baiño... hola errekaik ez. 
- Eta zuek han, e, Antiguan baserriyan beti euki zenuten argiya eta ura? 
- Bai. 
- Eta erropa garbitzeko-a gobara... 
- Eskuz. 
- Eskuz? 
- Alaba: Ura nun? 
- Ura? Beno, ura iturriyan han, ur... etxian ez, baiño etxetikan hola distantzi pixkatea ura. 
Mendiko zuloa gordeleku eta hozkailu
Goikoetxea Maiza, Ramoni
-Periodikoik´e ez gendun. 
- Alaba: Baiña iturri onduan... 
- Iturri onduan in zuten, gue gerra denboran, bakizu... Gerra denboran ze... ze zea zan. Zuk, ez zea /etzea/ zeatuko, baiño... Cervera esaten zitzaiyon barku haundi bat, ikaragarrizko kaiñonazuak botatzen zitun. Urrutitik, e. Hemen isla baiño han, e, urrutiyotikan, e! Ta gue etxea bakizu nun zan Igara zea... nun esaten dizuten? 
- Bai, eta haraiño? 
- Haraiño? Añorgaiño´re bai! 
- A bai, e? 
- Bai. Eta han botatzen zituen, ta ba: "Hauxe dek, hauxe! ". Halakon batian hemen sartuko zaigu eta... gue anaiyak eta osabak eta, sasoikuak eta... ba al dakizu ze in zuten /intzuten/? "En un montibulo" o nola esaten da /esatea/? 
Zea, mendi... mendi ze batian zulua in zuten. Tunela bezela in zuten /intzuten/. Lurra kendu, ta zulua. 
- Bai. Hor ezkutatzeko? 
- Han, hara juten giñan. "Oaintxe... hasi dek ba oiañ´e, eta guazemak! ". Juten giñan ta hua zan oso toki freskua. Ta udara partian "pues" esniak hara eamaten giñuzen. 
- Aaaa... Orduan hori zan zuen frigorifikua, gero? 
- Hua zan gue frigorifikua. 
- Freskera? 
- Bai. Ta zea... Cervera etortzen zanian´e hua zan gue gordelekua. 
- Gordelekua? 
- Bai. 
Dena sekretu: jaiotza, hilerokoa...
Sarriegi Asteasuinzarra, Asentxio
- Eta zuei etxian edo esplikaziyorik ematen zizueten, umiak nundik zetozen eta holako gauzak? 
- bai zea, ordun? Jesus! 
- Ez zan hitz eiten? 
- Bueno, bueno... Umiak ordun zikoiñak! 
- Bai? Zikoiñak? 
- Zikoiñak ordun ekartzen zun Frantzitikan, zea, zikoiñak ekartzen zula... Jolin. 
- Ta zuek ez zenuten galdetzen? 
- Ez, baiña ez dezu galdetzen, ikusten dezu aitak eta haren aurreko gauzek ez diala, sekretun dabiltzala ta zean ta... 
Baiño bizimoduak, urtiak joten ai zean bezela, beti zeorri jazten juten zea. 
- Klaro, bai, bai. Gaiñera baserritarrak errexago, ezta? Ikusita animaliyak eta... 
- Bai, bai, bai, beti zea da. 
- Kaletarrak igual zaillagua. 
- Bai, geo zuk ordun zea batek, zenbat emakumek (nik ez dakit, ez dia danak berdin izango) , baiño hamabi-amahiru urtekin emakume batek hillekua izatia... Ordun hemezortzi urte arte ta ze. Hilllekua... amak eta erakutsi hillekua ta zer zan ta, ta zean? Ezta ezar'e holakoik. 
- Ezer'e? 
- Ezer ez. 
- Ta zer iten zuten? Galdetuko ziyoten, ba, etorritakuan amari "ama hau zer da? " edo... 
- Nik ez dakit, galdetu... Hala esan laike, hala esan laike, zeatikan bere gauzak zea odolakin ta ikusi ta apuratu behar dula esan laike. 
- Bai, ez? 
- Bai. 
- Eta orduan ezkutuan, zuek enteratu ere ez ziñaten egingo? 
- Ez, guk hiru anai ta arreba bakarra giñan gaiñea gu, ta baiño enteratu ez, seguru, seguru. 
Kongregazioa eta eskola
Arzallus Mitxelena, Maria Luisa
-Eta han, e, inguruan-ta... ze baserri zeon? 
- Han baserrik ba... hiru o lau badaude oaindikan han. Bai, Ansotei-a... Arixtita-a... Zugastieder-a... Bai. 
- Eta lehen... hori, inguru hori asko aldatu da, ezta? 
- Bai, bai, bai. Oain hor zea, fabrika-a asko in ditue. Asko. 
- Zu umia ziñanian e... nola, zer zeon? 
- Pues zer, ba... zer zeon? Pues hoixe: eskola bat eta basarri batzuk. 
- Eta baratzak... 
- Baratzak eta besteik ez. Ta hoi Igeldoko partikua, partekua zan, ta kongregaziyoa ta, honek esan dun bezela, Igeldoa juten giñen goizeko seietan. Hillian behin. 
- Kongregaziyora Igeldora? 
- Bai. Urtian behin o bitan juten giñan... 
- Aldapa dao... 
- Bai, aldapa, bai. Oiñez, e! Oiñez, bai. Bai. Oiñez, bai. 
- Eta eskolara hor... 
- Igaraa. Bertan, bertan. 
- Orduan, gertu, ez? 
- Bai, bueno, bai, bai, gertua. 
- Eta zer zan, eskola publikoa ala...? 
- Bai, eskola publikua. Goiyen neskak eta behiyan mutillak. 
- Eta nun zeon hori, Portuetxe inguruan? 
- Ba han e... Gurelesan, Gurelesa baiño... don zea hartan, hantxe zan, han rotonda bat bado, ezautze... ez dakit ezautze... hantxe, rotonda hartan. Han txatarrei bat-a badaude, hantxe, hantxe... zan eskola. 
- Hantxe zan? 
- Bai. 
- Eta esan dezu aparte neskak eta mutillak, eta zuen maistra-do nor zan? 
- Nor zan? Petra Begiristain. Naparra. Soltera. 
- Eta hori... gogorra? 
- Ba... beno, hor nunbait. Behiyan maixua bizi zan, baiño hua gukin askoz gehiyo sartzen zan maestra baiño. Bai. 
- Eta zer, zer ikasten zenuten edo...? 
- Ba puf, oain bezela: resta... suma, resta, multiplicacion ta dibisiyoa, ta gero batzukin kebraduak-ta, zerbait in nitun beste zea batzuk, ze izena zun harek? Aritme... Baiño kebraduak... beste bat´e bazan. Haik ahaztu zaixkit, e. Eta... 
- Eta... 
- E? 
- Libururik-do bazenuten? 
- Bai, e, genun enziklopedi bat, eta han zauden "gramatica, historia sagrada, historia de España, geografia"... dena bat, dena batian zauden. Bai. 
- Eta pizarrarik-do, idazteko? 
- Ez. Zea... 
- Paperian? 
- Paperian iten genun, bai. 
- Tintakin? 
- Tinta, bai, plumakin zan ordun, e! Pluma. 
- Eta honek, e... Petrak, jo-do iten zun ala ez? 
- Ez, ez zun hola jotzen, ez; Petrak ez zun jotzen, ez. Ez... 
Dena erdaraz, eskola eta doktrina
Arzallus Mitxelena, Maria Luisa
-Eta euskeraz ezingo zenuten in... 
- Batez! Batez. Ni eskolan hasi nitzanian, ez nun entenditzen... erderaz, baiño ezer ez! Baiño geo, nola-ala erdeaz ikasi genun. Nik ez dakit idazten ta letzen ta eskri... zea euskeraz, e! Gaixki iten det, e. Klao, dena erderaz, dena erdera, dena erdera in genun... 
- Klaro, hori ikasi zenuten ta... nola jakingo dezu ba? 
- Bai, ba. Bai. 
- Eta hor, e, eskolan, asko zeundeten gelan? 
- Bai, ba bastante, e. Nik ez dakit, baiño hogeita hamar eongo giñan, e. Bai. 
- Eta adin beretsukuak? 
- Ba, bueno... hiru-au mailla o izaten zan. Bai, bai. Nei ez zitzaian gustatzen eskola, e. 
- Ez? 
- Ez. Asko faltatu nun, baiño ez zitzaian gustatzen. 
- Eta kantatzen zenuten? "Cara al sol" ta... 
- Bai, bai, hoik berdin-erdin, bai. 
- Bai? 
- Geo atsaldian iten genun, atsaldero ordubete o bi zea, eskulanak baiño trapuan. Laboria. 
- A, laboria. 
- Laboria euskeraz ez dakit nola esaten dan... 
- Bai, laboria. 
- Laboria esaten al da oain? 
- Bai, ta hor e... 
- Bainika ta festoiyak eta holako gauzak. 
- Eta maistra horrekin ala...? 
- Ez, ez, batekin. 
- Dana batekin. 
- Batekin, eta nik hasi ta buka horrekin in nun. 
- Eta dotriña? 
- Doktrina´re bai. 
- Hor ikasten zenuten? 
- Hor ikasten genun, bai. 
- Eskolan bertan. 
- Eskolan bertan. Geo, komuniyua iteko azkeneko urtian juten giñan Antiguaiño, astian bitan uste det juten giñala. 
- Han, e, eliza... 
- Eliza haundi harta. 
- Hara? 
- Beno, ordun ez zan holako haundiya. Txikiyagoa zan, baiño bai. 
- Eta han ze apaiz edo... katekistak edo zer...? 
- Ez, apaizak zian, apaizak, bai. 
- Eta nola zun izena? 
- Nekin in zunak, Don Dionisio Ruiz. 
- Eta doktriña´re erderaz? 
- Erderaz, bai. Dena erderaz, dena erdera. Den-en-ena erderaz! 
- Etxian ez, etxian... 
- Ez. Etxian euskeraz, etxian ez. 
Motoan mutil-lagunarekin
Arzallus Mitxelena, Maria Luisa
-Ta zu zenbat urtekin hasi ziñan dantzara-a juten? 
- Ba zea, hamazazpi o hamasei o. 
- Eta nora? Irubidera? 
- Irubidea. Konporta ta geo Irubidea-a... 
- Eta hori igandero ala...? 
- Bai, ia igandero, ta geo honekin hasi nitzanian moto bat bazun ta, motuan Zarautzeaiño bueltaka ta... bestian Errenteira ta... 
- Esaten zuten: "El que tiene Vespa tiene neska"... 
- Neska? "Pero este tenia Lanbretta. Tenia Lambreta! ". Ta ordun, gaiñea, han... alde batea! 
- A, bai? 
- Ba honbre! Ordun galtzik-ta ez zan jazten... ta alde batea. Gona [...] ta nola jungo ziñen ba hola, hankak zankala-rankala? Burun paiñelua jarri hola, illiak ez banatzeko, ta... 
- Eta pelukerira-a juten ziñaten? 
- Ba... gutxitan, baiño bai. Nik permanentiak iten nitun, bai. 
- Bai? 
- Bai. Iten nitun, bai. 
- Eta nun, Antiguan? 
- Han ez, Igaran bertan, han baserri batian pelukera bat bazan, ta hantxe iten nitun, bai; iten nun, bai. 
- Ta makillatu-a iten ziñeten? 
- Bai zea! Makillatu? 
- Eta depilatu-a? 
- Bueno... Ez nakin nik zer zan depilatzia, eta ezer ez. 
Aita leihoan zain
Arzallus Mitxelena, Maria Luisa
-Eta zuen dibertitzeko modua, orduan, dantza itea jutia. 
- Dantza itia zan, besteik ez. Ta nere aitta eoten zan han leihuan holaxe jarri, noiz... Hamarrak paiño lehen, etxea! 
Ni, ezkondu baiño lehen, bi bider o holaxe junda no hamabitan. Bi bider o hola utzi zian, Añorgako... hemen, Añorgako festetan behiñ eta Ibaetako festetan. Eske gabian atea ta behin ez gea in gu. 
- Illundu orduko etxian. 
- Bai, bai, bai. Beno, hala zan ordun, e! 
- Senarra: Bai ba! Hala zan ta. 
- Ez, kanpuan ta gabian ta ez [...]... handik bela hasi zan jendia ya... ya apaita juten ta /da/... bat eta beste, baiño gue garaiyian ez zan hala artian. 
Jaio eta segituan, bataioa; elizan sartzea
Larzabal Urdanpilleta, Anparo
-Bataillatu iten zan... 
- Segitun! 
- Segitun, ezta? 
- Bai, nik handikan, klinikatik etxeakuan... biarrena, biarrena oso haundiya jaiyo zan, ta /da/ harrekin gehiyo pasa nun, denboa; "cinco cien" jaiyo ziten eta... 
- Buf. Haundiya benetan. 
- Bai. Eta harrekin gehixeo pasa nun, baiño gaiñontzian, e: gaur izan ta handik bi eunea etxea etortzen nitzan, ta etxeakuan, umia bataillatu, neoni elizan sartu ta "ya esta", bukatu giñun gue festa. 
- Eta umia bataillatzeakuan zu... zu ere sartzen ziñan elizan, ala ez? 
- Ez, kanpuan. 
- Ta nun geratzen ziñan? 
- Kanpuan, han, portalian o nunbaiten. 
- Eta zergatik ezin ziñan sartu? 
- Ba "la purificacion me faltaba". 
- Hori zer da, "elizan sartzia" edo...? 
- Ba... 
- Nola esaten zitzaiyon horri? 
- E? 
- "Elizan sartzia" edo nola deitzen zitzaiyon? 
- Klaro, ez nengolako garbituba, Jaungoikuan grazikin ez nengolako garbituba. Familiya izandu nun ta, ba "pues otro eso". 
- Eta orduan apaizak bedeinkapena eman behar izaten zun...? 
- Bai. 
-... elizara sartzeko? 
- Bai. 
- Eta bataillatu eta gero... 
- Nei eman zian, ematen zian. 
- Orduan ematen zizun? 
- Bai. Umia bataillatzen zan lenbizi, eta geo ni sartzen nitzan. Geo nei iten zian. 
- Eta umia nork eramaten zun eliza barrura, bataillatzeko? 
- Patrino-adrinuak eta. 
- Eta nola aukeratzen ziran? Familiakuak izaten ziran normalian? 
- Klaro, familikuak. 
- Eta umian, umian izena pentsatzeko... 
- Umian izena ba... guk geonek pentsatu giñun, gizona ta biyok. Ta lenbizikuai jarri giñun biyona: ni Maria Anparo naiz ta Juan: Juan Mari. Bestia, berriz, aittonana: Joxe. Bestia zan hemengo semia hil... zea, bueno, Manuel zan, Manuel. Eta esan giñun aittonai nola jarri bihar giñun izen hoi, eta esan zian /esantzian/: "Ez, horrek, suerte txarra du etxe hontan", esan zian /esantzian/. Eta hala. Hoi esan zun /esantzun/ baiño guk jarri giñun. Zeatikan anaiya hilla zun, ne gizonak´e beste anaiya bai, izen hortakuak, eta hoi esan zigun /esantzigun/ eta geoztikan majiña bat bider goatzen zait harrek esan zuna /esantzuna/. Ta hola. Ta txikiya, berriz, Luis da; San Luis eunian jaiyo zan. 
Baserriko otorduak
Larzabal Urdanpilleta, Anparo
-Eta otorduak: gosariya ta... zer gosaltzen zenuten? 
- Ba guk kafesne-opak. 
- Zopak? Esne zopak? 
- Esnia ez, kafesnia. 
- Kafesnia. Eta gero hamaiketakua ere in beharko zenuten, hainbeste lan inda gosetu... 
- Hamaiketakoik ez zan /etzan/ iten, emakumia! 
- Ez zan /etzan/ iten? 
- Hamaiketakua ze in behar zendun, oain bezela hamaiketakua? 
- Gazta pixkat o... 
- Ez, ez, ez. Holakoik ez zan /etzan/ iten. 
- Ez? Bazkalordurarte, orduan, ezer? 
- Ezer ez. 
- Kafesne-opakin bazkalordurarte. 
- Bai, bai. 
- Eta bazkaldu ze ordu ingurutan iten zan? 
- Ba ordubata aldian o, ama etortzen zanian kaletikan. 
- Eta bazkariya, babarrunak askotan? 
- Bai, gehiyenian babarruna. Geo, "pues" haragi puntta bat eo [...] , zer zan /zertzan/. Txerriya hil bagenun, txerriyan gorabeherak eta. Geo amak ekartzen zun haragi pixkat falta zanian ta... Eta hola. Arraultzak´e bagiñun ta /da/ "pues" listo. 
- Eta danak batetik jaten zenuten ala bakoitzak bere platerian? 
- Bai, platerian hartuta. Platea atera, ta geo platerian. 
- Eta, e, igandetan-ta bazkari bereziya? 
- Ez, apartekoik ez. 
- Garbantzua-ta ez zan izaten igandetan? 
- Zopa-a bai, baiño... behintzat. Garbantzua ere bai... 
- Eta gero merienda ingo zan. 
- Merienda bai, txokolatia ta ogiya-a, hoi bai. Merienda bai. 
- Eta afaltzeko, zer? 
- Zana! Tortilla eo, arrautza prejituba eo, gehiyenian hola, holako gauzak. Goseik ez genun pasa, goseik ez. Guk gerra ondorenian batzuk gosia pasatu zuela esaten due /esatedue/ baiño guk goseik ez. "Segun" ze tokitan o gosia, baiña gue amak, kalea juten zan, eta beti... ez gendun /ezkendun/ ezerren faltaik izaten. 
- Eta gaztainak eta intxaurrak eta? Halakorik? 
- Gaztaiñak eta intxorrak eta ba bagiñun, baiño asko ez genun /ezkenun/ hoitakua´re. Hor txanpona hartzeko eamaten zitun batzuk eta. Zerbait, zuna ta: fruta eo sagarra, eo udaria, udaria. Sagarra´re bagendun guk hola ona jateko. Ta hua ere bildu iten gendun etxea, gaiñetik hartu ta bildu, eta etxian euki eta geo egubarritan saltzen zun plazan, ta /da/ ordun haikin diru asko hartzen zenun. Ta hola. Beti ba zakazunakin, ba... Beti o plazan ezaguna ta ba alde iten zan ta. "Pues" bueno. 
Esnea saltzera Antiguara
Kalonje Lizarazu, Maria Dolores
- Geo autobusa izaten zan, iya egunero autobusa izaten zan e? Baserritarrak esniak eta danak behera eramaten zituen. Gure aita beak'e geo behi bat ekarri zun ta geo beste bat eta beste bat eta ya bastante jarri zitun. Ta geo esnia partitzera nere ahizpa, bestia zaharrena, Antigua juten zan marmitakin esnia saltzera. 
- Autobusian? 
- Autobusian. 
- Autobusian? 
- Bai. 
- Eta Antiguon etxez etxe, ala? 
- Antiguon, etxez etxe, bai. Ta zabaltzen bazitzaiyon han bertan igual entregan batian ematen ziyon neurriya, zea, haikin ematen zittuen ta... 
- Nola? Neurriya txantxilla? 
- Txantxilla o zea bat izaten zan, ez dakit ze izaten zien. Holaxe, pixkanaka-ixkanaka. 
Apaizarekin zuten tratua
Kalonje Lizarazu, Maria Dolores
- Ohitura're txerriya akatzen zanian, odolkik eta indakuan, apaizai ematen zen. Oain ya ez det uste e? 
- Eta zuek egiten zenuten hori hemen? 
- Ez, guk ez. 
- Zuek ez zenuten txerririk, ezta? 
- Ez. 
- Txerri-unik edo... 
- Txerri-unik, bai. 
- Hori apaizari're bai orduan? 
- Bai, aurrenengo gaiñez. Apaizai ematen zayo... Beno, oain-ain ya ez. Apaizakin zea haundiya gendun, asko etortzen zan edozer gauzan billa, ta familiarte bezela, familikua bezela jartzen giñen. 
- Eta apaiza gonbidatzen zan bazkaltzera ta? 
- Bai. 
- Ba ez dakit, etxian ezkontzan bat edo familiko ospakizunetara? 
- Bai, bai, bai, bai, bai, guk'e izandu degunetako komuniyuak, nere seme-labak eta komuniyuan indakuan, aurreneko apaizai ta gonbidatutzen zaiye, bazkaitako etortzeko. Beti. 
- Eta hemen indakon obrak eta, gero apaiza etortzen zan bedeinkapena ematera. 
- Ez, ez du hua, ez. 
- Ez, negoziyo berriyai suertia emateko eta halako... 
- Bai, bai, izaten zan e? Izaten zan. Ta aurren-urreneko zea hartan ez dakit. [...] bai. Ez naiz goatzen. Ingo zun zeozer zeatikan zea haundiya zun, fede haundiya apaizakin ta, eukiko zun segurasko. 
- Eta batzuk automobilla eta? 
- Haik'e bai. Automobilla erosten baldin bazan bedeinkatu. 
Teila buruan jarrita, etxetik irteteko
Olasagasti Martikorena, Martina
-Eta bataiatu iten zan jaio eta gutxira, ezta? 
- Bai, seitun! 
- Seitun? Eta zergatik ba hain azkar? 
-... 
- Bildurra zeon umia... 
- Umia hiltzeko bildurra zeon. Ta bataiatu iten zan. Bataiyatu, egualdi txarra bazeon ona bazeon, bataiyatu in behar zan. Ordun apaizak ez zun /etzun/ uzten bataitu be. 
- Eta nork eramaten zun umia elizara? 
- Han zean partuan laundu ziyonak eamaten zun. 
- Harek? 
- Bai, umia. 
- Orduan ama ez zan, ez zan juten bataiora... 
- Ez. Ez, artian ama ohiyian zeon! 
- Klaro. Eta gero, denbora baten amak ezin zun /ezintzun/ etxetik irten... 
- Bai, ez takit zenbat zian, hamabi egunea o hamabost eo. Atea bihar baldin bazenun, teilla burun jarrita! 
- Hori ezautu dezu zuk? 
- Teilla. 
- Bai, e? Hori zuk entzun in dezu ala ikusi ere bai? 
- Bai, ikusi´re bai. 
- Ikusi´re bai, teilla buruan jartzia etxetik irteteko? 
- Bai. Baiño danek ez zuen /etzuen/ jartzen, e! 
- Ez? Eta hori ze, hola teillatu, teillapian eoteko? 
- Bire askuan ez zien /etzien/ jungo. Ura ekartzea ta hola juten zian. Bai. 
- Eta gero, in behar izaten zan "elizan sartzia" edo... 
- A, bai. Baita´re, hori're bai handik... sendatzen zanian, ordun elizan sartzea. 
- Eta nola izaten zan hori, elizan sartzia? Apaizak bedeinkaziyua ematen zun? 
- Apaizak ematen zun. Ogiya ta kandela-a eamaten genixkiyon. Ta ez takit dirua ematen zitzaiyen, oain ez naiz goatzen. Hoi ez takit. 
- Eta hori eliza kanpuan ematen zan bedenkaziyua? Sartu aurretik ala...? 
- Sartu aurretik. 
- Sartu aurretik... 
- Bai. 
- Eta belauniko-do jarri behar izaten zan edo...? 
- Ez, eliza sartutakuan bai. 
- Eliza sartutakuan... 
- Bai. 
Gaubeilak eta mantuak
Olasagasti Martikorena, Martina
-Eta norbait hiltzen zanian, e, elizan etxe bakoitzak bazeukan bere... tokiya edo? 
- Bai. Sepultura. 
- Sepultura? Baserri bakoitzak beria zeukan? 
- Bai. Eoteko tokiya. 
- Eoteko tokiya... 
- Bai. 
- Eta han jartzen zan argirik edo...? 
- Bai, kandela. 
- Kandela, eta trapu beltzen bat-do bai? 
- Ez, trapu beltxik ez. Batzuk bai, batzuk, baiño... ez. 
- Eta norbait hiltzen zanian, etxian... e, jendia hara juten zan, ezta, gaua pasatzera edo? 
- Bai, gaua pasatzea jentia, ta errosaiyua esan ta /da/ gaua pasa. 
- Eta ze juten zian, ze jende? Ezagunak, inguruko baserriyetakuak izaten ziran? 
- Bai. 
- Gaztiak ala... danetik? 
- Bai, gaztiak gehiyo, ta zarrak´e bai, e. 
- Gaztiak. Orduan, errosaiyua esan eta hantxe... 
- Hantxe eon! 
- Ta jan eta edan ere ingo zan, hainbeste denboran. 
- Bai. Gazta ta ogiya ta ardua ta. 
- Eta erramua... eta erramua edo zerbait eoten zan? Ur bedeinkatua edo...? 
- Bai, hoik denak eiten zian. 
- Ze iten zan erramuakin? 
- Erramua bedeinkatu iten zan ta geo etxian euki, ta trumoiak eta jotzen zitunian ta /da/, piztu... suba in harekin ta... tximistakin ta /da/ ta... 
- Eta norbait hiltzen zanian ere bai, ur bedeinkatuan sartzen zan erramua? 
- Bai. Ur bedeinkatuba, ta aitaren in ta /da/... sartu eliza. 
- Eta elizara nola eramaten zan, e... kutxa? Bizkarrian? 
- Hildakua? 
- Bai. 
- Bai. 
- Bizkarrian. Eta iten zan... bazeon bide berezirik? Eliz biderik edo hilkutxak eramateko? Handik jun beharra elizara? 
- Ez. Hola bereziyak... bueno, esaten zuen, bai, holako biretik jun bihar da, ta halakotik eta... bai. 
- Eta bidian geldiunerik iten zan? Nunbaiten, mahain baten gaiñian jarri kutxa, ta holakorik? 
- Bai, basarri urrutikuetan bai. Bai. Nekatu iten zian ta /da/. 
- Eta otoitzik iten zan bidian, holakotan? 
- E? 
- Holakotan, otoitzik-do iten zan bidian? Errezorik? 
- Ez zait /etzait/ goatzen oain. Ez zait... 
- Klaro, zuek gertu... zuek gertu zeundeten, ezta? 
- Bai. Hoi ez zait /etzait/ goatzen. 
- Eta e... hildakuan atzetik juten zian, beltzez jantzita eta... 
- Bai. 
- Bazeuden hor emakumiak kaparen bat edo... 
- A, bai. 
- Nola, nola zan hori? 
- Hori, mantuba. 
- Mantuba? 
- Bai. Jartzen zien hoik, bai. Hori ezautu det nik, bueno... bai. 
- Eta hori zeiñek, zenbatek? Emakume guztiyak juten zian mantuakin? 
- Ez, hiru. 
- Hiru... 
- Bai. 
- Eta ze izaten ziran, hildakuan gertuko... 
- Pariente haundiyenak. 
- Gertukuenak? 
- Bai. 
- Eta e... bestela, elizarako-a jartzen zan zerbait buruan? Normalian, hola, beti? 
- Mantilla. 
- Mantilla? 
- Bai. 
- Elizara beti mantillakin? 
- Beti. 
- Beti? 
- Ni ezkondu´re hala in nitzan. Hor dago. Mantillakin. 
- Ta mantilla beltza? 
- Bai. 
- Hori, orduan, elizarako beti. Eta elizan ondo tapatuta egon beharko zan. Ez, e... 
- Hola ez! 
- Hola ez? Beso... 
- Honeaiño. 
- Bai, e? Eskumuturreraiño? Eta paparra ere tapatuta? 
- A, bai. 
Ezkontza-gurdiarekin
Olasagasti Martikorena, Martina
-Eta zuk ezautu dezu arreoa. Gurdi... ezkontzako gurdiya eta... 
- Bai. 
- Bai? 
- Ezautu (d) et. Eta gaiñea nere ezaun batek, ikusi (di) yot. 
- Eta ze baserritakua zan edo...? 
- Ze basarritakua zan... Zan Etume. Etume. 
- Etume? 
- Bai. Gaur "villak" dia han, gaur ez do /ezto/ basarriya. Gaur villak. Baiño e, gu eliza juten giñan bezpereta. 
Bezperak. Eta bezperetatik atea, eta jende asko don garaiyian pasatzen zan zea, pasa zan. Eta han eaman zituzten gurdiyian ba danak, gauza guztik. Basarriko gauza guztik. Eta geo zea, ohiyak eta, zea, kuartuan bihar dian gauzak. 
- Gurdiyan? 
- Bai. 
- Koltxoiak eta danak? 
- Danak. Eta umientzako siheska´re bai. Dana. 
- Eta maindiriak ere bai? 
- Dana konpleto. Maindiriak guk ez giñun ikusi, baiño han jungo zian! 
- Klaro. 
- Bai. 
- Eta gurdi baten... dana... ikusi iten zan, ez? 
- Bai. 
- Eta gurdiyan atzetik juten zian ala...? 
- E? 
- Gurdiyan atzetik juten ziran? 
- Gurdiyen atzetikan juten zian /jutentzian/ ba ez takit, nobiyuak juten zian eo zeak juten zien. Eamaten zituen iriyak dotore-otore. Eamaten zituen: kopetian eamaten dute ba, morlakin ta, dotore-otore. Ta bizkarrian eamaten zuen manta, morlak jarrita. Oso dotore eamaten zituen. 
- Semea: Beste gauz bat falta zaizu esatia, ama. Soiñuik ez zun /etzun/ ateatzen? 
- Soiñuba ere bai. Soiñua ere ateatzen zun hola: txirrirriñ, hola. Ta bazekizun bazatorrela. Urrutitik, txirrin. 
- Semea: Gurdiyai jartzen zioten zerbait soñuba ateatzeko, aurreko basarriyak jakin dezan nola datozten, ta /da/ ardua ta gazta haik pasaderaako... 
- Prepatzen zuten. 
- A, bai, e? Orduan... 
- Orduan´de bazian gauzak! Beste erakuak. 
- Klaro. Eta orduan baserriyetan ardua eta gazta preparatzen zan. 
- Bai. Han pasatzeko. Han pasa bihar bazun. 
- Pasadizuan, ardua eta gazta. 
- Bai. 
- Eta ze iten zan hori... karrua, gurdiya ze juten zan, baserri batetik bestera? 
- Bai, bai. Etxe batetik bestea ezkontzen zian. Ezkontza igual izaten zan: mutilla hemengua eta neska horkua. 
- Eta neska juten zan mutillan etxera normalian, ez? 
- Bai, bai, gehiyenian. 
- Gehiyenian. 
- Bai. 
- Eta orduan ohitura hori... lehen, ezkondu hola iten ziran lehen. 
- Bai. 
- Baina gero hori aldatu in zan... 
- Aldatu. Ta leno boda´re nik ezautu (d) et goizian zazpitan. 
- A, bai, e? Eta bazkariya? 
- Ta gero bazkariya iten zuen. 
- Etxian? 
- Geo iten zuen gosariya. Ta geo iten zuen bazkariya! Bai. 
- Orduan, gosariya... Eta egun bat baiño gehiyo irauten zuten bodak-ta ezautu dituzu? 
- Bai, hoi ya galdu zan, baiño iten zuten. Txekorra-do hil, ta /da/ hua jan arte, ala, egunero. 
- Egunero? 
- Bai. 
- Eta musika-ta: soiñu jolia-ta etxera eramaten zan? 
- Bai, soiñu joliak beti izandu dia, beti, Igeldon. 
- Bai? 
- Bai. Soiñuakin ta... 
- Holako, holako ezkontzetan, soiñu jolia jungo zan etxera, ezta? 
- Bai. 
- Eta jende asko juten zan, ez? Familikuak eta... 
- Bai, bai. 
Lehengusua jaio zenekoa
Iriarte Arostegi, Xerafina
Santa Ana eguna zan, Santa ana eguna, in zun berua, ez dizut batere gezurrik esaten e? Gutxiñez berrogeita bost gradu, izugarrizko berua. Eta jarri zan haurra izateko ama eta... Nere ama ez e? 
- Izeba? 
- Bai, eta jarri zan eta eguardiko ordu bik o hola zian, ta garai hartan jotzen zun eguzkiya. Baiño jun behar zan Iruratik Billabonara komadrona billa. Emakume guapa zan, ille zuriakin, ta este, Grabiela izena zun, oso guapa. 
Oaindikan beran illobakin ta hemen Donostin hitz eiten det. Eta haren billa jun behar zan, karretera guztiyan hiru kilometro Iruratikan Billabonara, zegon beruakin, Santa Ana egunian, eta hankak eta dana erretzen zian. Nik uste arrautza jarri prejitzeko eta danak "txi txi txi txi txi" prejittuko zian. Bueno ba, jun giñen, bean izeba jun zan, eta etorri zan komadronakin, Grabielakin; eta etorri zanian, ba handikan ordu erdi batera edo neska txikia jaio zan. Eta ziran hiru neska ta laugarrena ba aita zegon pentsatzen mutilla etorriko zala; baiño neska etorri, eta neska etorri zan, eta aita esaten zuen, gu ez giñan igual konturatu're ingo, baiño hillabete osuan ta gehiyo andria ikusi gabe, kasketan, neska txikia etorri zalako berriz. 
Etxeko ile-apaintzailea
Sistiaga Artola, Karmele
- Pelukerira ta juten ziñaten? 
- Ni joan naiz pelukerira oain nere ahizpak hasi dianian berak nahi zulako pelukeria, baiño bestela oain ere nik iten det. Eta azkenekua atzo esan nizun ez etortzeko zegatikan atzo ein behar nun. Iten nun bakarrik, baiño jarri zait hemen min bat eta hasten naiz jartzen ta ezin det. Ta hola jarri behar det, burua jetsi eta nere [...] esaten dit: "nik ingo dizut", ta atzo in zian. Baiño ni gutxina juten naiz. 
- Eta nola ikasi zenun iten, zure kabuz? 
- Nere... Klaro, juten giñan pelukerira ta begiratzen nola jartzen zun. Eta gaztiak giñanian eta Easo kalian bizi giñanian, nere ahizpa guztik, nere koiñata guztik danak etortzen zian jaietan: "ingo diazu illia? ", ta neuk moztu ta... 
- A bai e? Zuk zure kabuz ikasita e? 
- Bai, baiño orduan "konformatzen bazeate... " nik esaten niyoten "nik badakizute ez dakitela, konformatzen bazeate... ". 
- Baiña ondo ingo zenun, bestela ez ziran jungo. 
- Ruloak jarri ta... lasaiago. 
Larratxo erreka nolakoa zen
Irigoien Aranberri, Joan Mari
- Larratxo erreka hori nolakua zan? 
- Zan txikiya, biño bertan zeuden eskailluak eta karramarroren bat edo beste baita; eta gero zeuden harriyak eta gero harremana urarekiko ta hori. Ni gogoratzen naiz ba nola kendu galtzerdiya, bueno, kendu zapatillak edo zapatak, kendu galtzerdiyak eta ur hotza zan larratxoko zea hoi. Eta nola sartzen nuen behatz lodiya eta gero atzera, berriro aurrera, berriro atzera, eta nabaritzen det ba halako jolasa. Halako jolasa urarekin. Bakizu gaiñera gure garaian neskei begiratzia pekatu mortala zala eta orduan ba begiratu ere ezin. Eta nik uste det, sinistuta nago, ba urak jokatu zuela neskaren paper hori. Uraren emetasunak, uraren gardentasunak eta nere idealizaziyoak eta horrela. 
- Zure lehenengo maitalea orduan? 
- Bai, ura, ura. oaindik e illobetako, nere illobetako batek oparitu zidan halako aulki eroso bat, komodoa, eta horrekin juten naiz askotan errekadun bazterretara eta hantxe exeri eta urari begira pasa ditzaket orduak. Hantxe e? Burua hustu edo utzi eta hantxe dago miraria, ura. 
Aita "guardavinos" lanetan
Zamora Arrillaga, Bittori
- Aiuntamentuko gauza zan. 
- Baiña ze egoten zan, pertsona bat ala...? 
- Pertsona bat, bakarra. Eta beak txandatu iten zian: batzutan aitai tokatzen zitzaiyon, beste batian beste bati. "En fin", zeak, "los guardavinos" deitzen zitzaiyen, "guardavinos". Geo gure aita denbora askuan egondu zan bretxan. 
Han arrandegiya zan Bretxan, eta han'e berdin: han bakizu, oain dana kanbiatu in da, baiño etortzen zan armadoriak asko, arraiya ta ekartzen zuten, eta hayen inpuestuak eta hoik denak hayek kobratzen zuten. Eta han eondu zan denbora askuan nere aita. 
- Eta uniformerik edo erabiltzen zuten? 
- Bai, bai, bai, bai, bai. 
- Nolakua? 
- Ba, grixa, hemen holako botoi doratuk, "SS" jartzen zun, ez? Bai, "SS" uste det jartzen zun. 
- Ta txapelik edo? 
- Baita're, baita're, sonbreruk edo. Bueno, ez dakit oain zenek ematen dun holako moduko txapela. Dena kanbiatu da ta. Bereziya zan. 
Infernua eta bekatua
Zamora Arrillaga, Bittori
- Eta misiyuak ere izaten ziran, ezta? 
- Misiyuak ere bai, "ya lo creo", eta gaiñea oso, oso... Franziskanuak etortzen zian. "Menudos"... Txoratzen egoten giñan beakin, oso majuak zian'e denak e? Baiño denak zorrotz e? 
- Sermoi bildurgarriya. 
- Bai, dena inpernuba, dena pekatuba, dena inpernuba, dena holaxe zan. [...] hil zan aurreko urtietan, ez dakit ba ze urtetan izango zan, juten zian baita're mixiyuak o zianian, ba, o jesuiteta o kaputxinueta o... Eta askotan, ba, anaiyai esaten ziyon, semiai, seme zaharrenai, "baiño, baiño, baiño zer da hau? dena pekatua! ", "aita, lasai eon zaitez, eon zaitez lasai, lasai eon zaitez... ". Eta hola aitzen zitzayon semia. "Ez, ez, horrengatikan lasai eon, lasai, zu jatorra zea" ta ez dakit zer ta hola. Baiño azkeneako gure aitak ez dakit izugarrizko graziya iten zigun: "iñork ez du esaten oain inpernuben kontuik! Ze pasatzen da, inpernuba itzali in al da? "
Elizaren jarrera euskararekin
Alkiza Laskibar, Iñaki
- Eta meza latiñez? 
- Meza latiñez, bai, bai, bai. 
- Ta zuek ez zenuten entendituko? 
- Ezer ez! Aditu, aditu besteik ez. Ta ni lehen meza hasi zian erderaz eta euskeraz... baiño oso berandu e? Oso berandu, bueno berandu, ni monegillo nintzala ez. Ordun latiñez dena, latiñez - Ta elizak indar haundiya zeukan? 
- Hemen bai, Jesus! Nik uste det gehiyegi. Bai, bai, nik apaiza asko ezautu nuen, oso onak, lehen esan dizutena, bueno, hua andria bezela zan, baizan. Baiño bai. Baiño nik uste det euskera gelditu dala asko apaizengatik. Apaizek ematen zuten pulpituan ta euskeraz iten zuten, ordun euskeraz, gehiyenak euskeraz iten zuten, zea, sermoiya. Ta nik uste det horrek eukitzen zula ba gure euskera. Zea, harek eukitzen zuten, zeatik periodikotan ta ez zeon euskerik, bakarrik iten zun pixkat, bueno, iten zun bai, Baxarrik. Baxarri badakizu bertsolaiya, Zarauzko bertsolaiya? 
Ba harek iten zun, bestela ez zeon iñor periodikotan, ni goatzen naizela e? Hor euskeraz periodikotan ez, ez, ezer ez. 
Ahizpak, bata polita eta bestea argia
Urretabizkaia Bejarano, Arantxa
Bestela, guk etxeko izebak erakutsi zigun irakurtzen eskolara jun aurretik, oiñarrikoa, "eme ama".... Baiño nik uste det memoriak gezurrak kontatzen dizkizu. Gogoratzen zea hontaz eta ez hartaz. Ahizpakin askotan gertatzen zaigu hori: berak gogoratzen du gauza bat eta nik beste bat, eta klaro, biyetan elkarrekin geunden, baiñon nik ahaztu det eta berak ez. Gogoan daukat izaten gendula larunbat arratsaldian festa, eta neri pena ematen zian eskolara ez juteak, ni gustora juten nintzan eskolara. Eta axkarra nintzan gaiñea, ta monjak esaten ziaten axkarra nintzala. Eta eskolaz aldatu giñanian, zazpi urte bete bezain pronto, kezka bat neukan: jabetuko ote ziran eskola berriyan nik azkarra nintzela edo?... Zergatikan nere anai-rrebak biyak izan dira... Ni naiz beltzaran bakarra familian. Anaiak dira rubiyoak eta begi argiyak dituzte, eta hori izan da desgrazi txiki bat txikiyak giñen bitartian. Eta beti esaten zuten "¡Ay! ¡Que niña mas mona" ta ahizpa ta, eta mutila "¡que guapo! ". Eta gero beiratzen ninduten ni eta esaten ziaten beti "que morenita mas salada". Eta aitak esaten zun, "pero es muy lista". Eta sartu zidan hemen lista izan behar hoi eta esaten nun "ta eskola berriyan ez badira jabetzen lista naizenik? ". Baiño jabetu zian. 
Mojetan, abesti frankistak; diziplina
Urretabizkaia Bejarano, Arantxa
- Orduan gaiñera eskola hartan aillatzen giñan goizean ta formatu egiten genun patiyuan, esaten zan, baiño ez zan patiyua, esan nahi det, estalia zan, zan beheko zera bat. Batzutan aillatzen giñanian, gure monjak ziran, zuk ez dituzu ezta ezautuko baiñon ikusten dira argazkitan, zeramakiten zera almidoantu txuri bat izugarriya. Eta goizez xamar aillatzen bagiñan, hantxe egoten ziran monjak almidoiakin plantxatzen bere... Gero formatzen genun eta kantatzen genitun abesti frankistak: superiora jartzen zan eskailleretan gora eta hantxen kantatzen genitun danak eskolan hasi baiño lehen. Ta hor hasi giñan nola-ala letrak formatzen ta... "En fin", baiñon bai: "montañas nevadas, banderas al viento, hasta las montañas que encienden mi ser". Dakizkit oraindikan buruz; "cara al sol" eta kantatzen genitun. Baiñon guk ordurako bagenekin gu ez giñala hoietakoak. 
- Ta diziplina oso haundiya zan eskola horretan? 
- Ez, ez zan eskola nahiko dotorea diziplina handiya izateko, jende xumea zebillen han eta klaseak... Bai, bazan diziplina, ta adibidez nik beti izan det arazo hori: ni beti izan naiz azkarra baiñan pittin bat lotsagabea ere bai. Ta orduan gu eskola hortan ematen zian urtero bi sari: bat zan "la banda de honor" eta bestia zan "la banda de aplicacion". Eta nik "la de aplicacion" urtez urte lortzen nun, baiñon "la de honor" ez, zeatikan pittin bat bihurriya nitzan, ez nintzan ba beraiek nahi bezain otzana. Baiñon ez zan oso hola dikiplina exajeratua; jo ez naute sekula santan jo, ez eskola batian ez bestean. 
- Hori beste eskola batzutan nahiko ohikoa... 
- Bai, bai, guri ez, nik gogoan daukadanik ez. Zigortu bai, baiño zigorrak izaten zian, ba neri beti ba berriketan harrapatzen nindutelako edo, ta orduan esaten ziaten "no hablare en clase, hay que escribir no hablare en clase cien veces" eta geo "o quinientas veces, o mil veces". Eta orduan "no hablare en clase, no hablare en clase, no hablare en clase... ", " ¡para mañana! ", "no hablare en clase... ", bidean ere korrika egin eta paretian jarri "no hablare en clase, no hablare en clase... ", "zenbat daramat? daramat berrogei", "no hablare, no no no no hablare hablare hablare... ", era guztitakoan ba, ez dakit, nobedade pixkat sartzeko kontuari: hamarna, hamarna, hola kolumnatan... 
Baiñon jo ta horrelakoak ez. Ez, guk ez. 
Historiako karrera egiten I
Urretabizkaia Bejarano, Arantxa
- Gero, karrera... 
- Eta gero historia egin nun, bai. Bueno, bat: nik latiña ta griegoa ta atera nitun, baiñon momentu hartan latiña ta griegoa ez zeukaten fakultade bakarrak, letretako fakultade bakarra, zan Bartzelonan. Beste guztiyak zeukaten latiña ta griegoa lehenengo urtetan. Orduan Bartzelona latiña ta griegoakin ez jarraitzeko. Gero, nere inguruko lagunak ni baiñon gaztexeagoak, baiñan ikasketak garaiz eginda, zihoazten Bartzelonara; hain zuzen, hura izaten zan nere sasoi hartan etxetik alde egiteko modurik aproposena. Bat, hemen ez zegon unibertsitaterik. Baiñon gero etxetik alde ein beharrean, jendea juten zan kanpora ikastera. Eta orduan haiek zihoazen Bartzelonara, tartean, Ibon Sarasola. Eta ba ez nekin ondo zer egin, egiya esan, ez det ulertzen nola ez nuen kazetaritza aukeratu, zeatikan nere izaera oso aproposa da kazetaritzarako, baiñon ez zegon nere zerumugan. Ta historia egin nuen ta bukatu nuen. Baiñon oain ez det uste esfuertzo hori egiteko gauza izango nintzanik, zegatikan gogoan daukat primeran: latiña adibidez zutik ikasten nun, ze exeritzen banintzan lo hartzen nun, "rosa rosa rosa rosa rose... ". Nere gelan ordurako juxtu ahizpa ezkondua zan, milla bederatzirehun ta hirurogeita beatzian ezkondu zan, ta gela neukan neretzat bakarrik. Eta ikasten nun batetikan bestera zutik, ze exerita lo hartzen nun! Egunian zortzi orduko lana iten nun ta jeikitzen nintzan oso goiz eta... 
- Karrera in bitartian ere lanian eon ziñan? 
- A bai, beti; ez zan aukera bat, ez zegon beste modurik. 
- Orduan Bartzelonara ez ziñen jun? Hemendik etxen? 
- Ez, Bartzelonara, baiñon ofizial egin nun, ez nun egin por libre, espiak nitulako, lagun hauek. Ibon baiñon, zuzenian Ibon ez, zegatikan Ibon filologia itera jun zan; baiño bazegon, oaindikan Donostiyan bizi da, Izaskun Egia izeneko lagun bat, anaia diputazioan dauka, Egia. Bueno, ta hura ai zan historia egiten, ta esaten zian, halako ta hartarako lan bat aurkeztu behar da ez dakit zer, eta juten nintzan. Behin aurkeztu nun lan bat, ez naiz gogoratzen ze asignatura, artearekin zerikusia zeukan. Oso tokatu zitzaidan oso plan esperimentala eta oso librea, asignatura aukera libreko asko zeuden momentu hartan, eta egin nuen lan bat pastoralei buruz eta Izaskunek aurkeztu zuen; eta irakaslea, Salvat, irakasleak pasa zun ez dakit zenbat denbora negatik galdezka klasean aber zeiñek egin zun lan hura pastoralei buruz berari oso interesanteak iruitzen zitzaizkiola. Ta berak ezautzen zitun pastoralak Arestiren bidez, eta nik fusilatu nuen Arestiren lan bat pastoralei buruz eta harei iruitu zitzaion oso interesantea. Baiñon esku zabala zuten. 
Bulego lanetarako prestaketa; euskaraz alfabetatzen
Urretabizkaia Bejarano, Arantxa
Lehen kontatu ez dudana da eskola bukatu, hamahiru urte, eta in genitun bai ahizpak eta bai biok hiru urte "formacion profesional"... hezkuntza, lanbide-eziketa. Eta prestatu genuen hiru urtetan gure burua ba bulegoan lan egiteko. Orduan nik oraindikan takigrafia badakit (eskua osoa neukanian nintzan oso mekanografa ona, gero oain ez hain ona) , kontabilidadea... Baiño baita frantsesa eta inglesa ere bai. Eta ordurako lagun frantses hau ezautu nuenian, ba nik, ni dexente ondo moldatzen nintzan frantsesez. Eta horrek zabaldu zian mundu, kultur mundu oso bat. Orduan, gero, euskerari dagokionez, lanian ari nintzala hemezortzi urtetan edo erabaki nuen alfabetatu nahi nuela, zeatikan gure euskera ahozkoa zan, baiñon haurtzaro osoan liburu bakarra izan gendun euskeraz etxian, eta klaro, guk ez genekin irakurtzen euskeraz. Ta hasi giñan ahizpa ta biyok juten, Donostiko konserbatorioan Maria Dolores Agirrek ematen zitun eskola batzuk alfabetatzeko, gipuzkeraz noski, zeatikan orduan euskera ez zegon batua. Eta gero nola ni euskalduna nintzan, ta euskaldun konzszientea, ta euskaltzalea, hori aitak bizkarrian jarri zigun ta horrekin hilko naiz; beste gauza asko kendu ditut aitak eta amak jarritakoa, baiñon hori ez. 
Lezoko ikastolan ere arazoak
Urretabizkaia Bejarano, Arantxa
Hurrengo urtean, Patri Urkizuk lortu zian andereño postu bat Lezoko ikastolan, ta hasi zan kursoa eta ni hasi nintzan umiakin. Ta egin nuen lehenengo gauzetako bat zan juxtu gure gela zegoen aurrean egin nun baratza txiki bat. 
Bueno, ikusten dezu. Eta umiakin landatu nitun babarrun batzuk ta babarrunak ditut gogoan, ta beste gauza batzuk ere bai, gero ikusi ahal izateko, en fin, iruditu zitzaidan idea ona. Eta neraman bost o sei egun eta juntak nerekin hitz egin nahi zula. Jun nintzan eta juntan nere ikasle baten ama; ta ordun esan ziaten baillarako billera egin zutela eta han jakin zutela ni bota nindutela Egiako ikastolatik eta beraiek ezin zutela holako bat ikastolan izan eta kanpora. 
Eta esan nion: "baiñon, zure semea nerekin dago, zuk uste dezu gauza arraroren bat egin detela ba? ", ezin nuen ulertu, eta esan zidan "ez, hori da okerrena, ze nola jarri dituzun babarrun zera hoiek? ba holakoxea zuk sartzen dezu hazia gure semeengan". Eta gero "a la calle", bigarren aldiz. Eta hor esan nionian amari, amak esan zian: "zoaz kanpora, ze aitari esan nion gauza bera"; kartzeletik ni jaio nintzanian aitari esan omen zion "guazen kanpora zeatikan hemen ezingo degu pakian bizi. Guazen Ameriketara, guazen" asko juten zian orduan. Ta aitak esan omen zion ezetz, "hemen norbaitek gelditu behar du". Eta orduan amak esan zian "zoaz kanpora, zeatikan aitari bezela gertatuko zaizu, ez dizute pakian bizitzen utziko". Eta esan nion "ez noa ba kanpora". Eta holako gauza pilla, oso... 
Arestik esan zian bigarren aldiz bota nindutenean kontatu nion... Ni jota, klaro, zeatikan lanik gabe negon, ezin nun alkilerra ordaindu, neretzat drama bat zan. Eta Arestik deitzen zian Urretagipuzkoa, txiste bat egiten zun, Urretagipuzkoa, harrek erderaz hitz eiten zun gehienez, idatzi esuskeraz, baiño nahigo zun: "el dia que estos que te han echau manden, tu y yo exiliaus a madrid" esan zian. Bera hil zan lehenago eta ni ez naiz exiliatu, ez zun asmatu. 
Errepublika garaiko kultur giroa
Amunarriz Andonegi, Jabier
-Hor, Republika denboran-ta eee... Donostia nahiko euskaltzalia zan, ezta? Nahiko euskal giro... 
- Bai, bai, bai. Euskal girua... beti ezautu izandu det nik hemen. 
- Antzerkiak eta idazliak... eta dantzak... 
- Jesus, batez ere antzerkiak-ta neguan, Santo Tomasetan. 
- Uum. Euskal antzerkiak. 
- Euskeraz, bai. 
- Eta... ze izaten zian, beti hor eee... tokiren baten ero...? 
- Zea, Printzipalian, Teatro Printzipalenian. Batzokiyan eta pospoliñean... zea, poxpolina zeon... Kursala, Kursalen azpiyan. Bai, bai. 
- Kanpotikan etortzen zan jendia? Irura eta Tolosaldetik eta? 
- Bueno, bai. Harren... hori iruratarra da, ez da donostiarra nere emaztia. Ta bere aita ere hangua zan, eta handik etortzen zian teatrua itea Donostira. 
- Eta euskeraz izaten zan? 
- Noski! 
- Eta zer zian, konpañiak ero...? 
- Eeez. Ez, ez, ez. Herriko jendia! Batzokiko jendia-a... bai. 
- Batzokian-ta giro kulturala... 
- Bai, bai. 
- Dantzak eta antzerkiak-ta izaten zian, ez? 
- Bai. Hemen famatua izan zan gerra aurretik Padre Laborda. Ez dakit nungo... apaiza zan, baiño ez dizut esango ze parrokikua. Eta hura zan poxpoliñen buru iten zuna. Horrek beti zaintzen zun eta aintzen zun dana. Padre Laborda. 
- Dantzak. 
- E? 
- Dantzak-ta gehienbat? 
- Dantzak. Txikitandik, e! 
Abelino Barriola, aitona kulturazalea
Barriola Etxeberria, Arantxa
- Eta zure aitona nor zan? 
- Nere aitona Abelino Barriola Aizpurua. Zan, bueno, izan zan bere anaiyakin Donostiko udaleko konzejala eta berak zeudenian erosi zan Donostirako ura, Artikutza. Beak zeudenian erosi zan, ta beak parte hartu zuten. Eta nere aitona asko sartua zeon teatro munduan, berak idatzi zitun obra batzuk eta jartzen zuten Toribio Alzagakin ta... Bai, mundu hortan asko sartzen zan. Gero ez dakit orfeoiakin ta baiña zan kultura nahiko. Zapatak iten zitun, baiña aparte bere kultura ta bere... Bai, bere anaiyakin, eta berak idatzi eta gero osabak jarraitu zun, bai, bere obrak eta egiten; baiña bestela gero, besteak ez degu iñork izan holako gauzarik. 
Osteguna, neskameen eguna
Isasti Etxeberria, Xabier
- Eta orduan ze iten zuen bikotiak eta, zinera jun eta hola? 
- Bai, eta [...] noizian behin, ahal zanian, diruz exkax ibiltzen zan ta. Ez dao oaingo kontuik eta paseatu ta. 
- Bai, gaztelura o paseatu ta... 
- Gaztelura juten ziñaten? 
- Bai, ta Igeldoa dantzan'e bai, bueno, gutxi, nei ez zitzaten gustatzen ta. Gaiñea denbora haitan osteguna zan "dia de las criadas" esaten ziyoten, osteguna; eta Igeldon bailia iten zan. Eta hola juten zan jendia ostegunetan. 
- Ostegunetan? 
- Bai, oain ez da iten Igeldon bailia, oain ez da... Baiño leheno igandetan ta larunbata ta... Baiño ostegunetan espeziala zan, ba, neskamiantzako. 
- Eske orduan asko zian hola neskak eta neskame bezela lan egitea etorriyak honea Donostia, probintzikuak. 
- Bai, asko, eta gustoa baldin bazuen ere lana. Jakiña, etxe batetik bestea diferentzi haundiya zeon e? Lan gutxiyo lan gehiyo; soldata gutxiyo, soldata gehiyo... Hola. 
Estropadak
Isasti Etxeberria, Xabier
- Eta estropadak nolakuak izaten zian, jende asko juten zan ikustera? 
- Bai, beti izan da jendia. Jakiña, izan zan urtebete iya... Beno, ez zianak izan zian urte batzuk e? Gerra denboan, gerra hasi ta bukatu ta geo, bi o hiru urte pasa zian estropadaik be. Geo hasi zian baiño ordun'de ez zan oaingo indarra. Ordun estropadak hemen gipuzkoan bakarrik iten zian; ez zian juten... Lehenbizikok etorri zianak Pedreña o izango zian, Santandertik eta hola. Eta ordun'de sesiyuk izan zian, baiña ordun frankon denboa zan oaindik - Eta zeintzuk zian irabazten zutenak edo orduan ondo ibiltzen zianak? 
- Ordun? 
- Bai, estropadetan. 
- San Pedro izan zan urte batzutan, San Pedro. Gaiñea oso patroiya oso zaharra zan... Nola zan hua? Ez naiz goatuko oain. Oso zaharra zan eta kanpoko balizak gaiña bista jetsiya izan behar zun, eta kanpoko baliza noa jun biher zun ikusteko, jartzen zuen ordun baporeko, barkuak zian asko, eta jartzen zuen haren parian kia botatzen zula. 
Ta harek karril, ez, karril ez... Nola zan? "Ita no se cuantos". Ba ke aldea juten zan, ke aldea, ba zuzen juteko. 
Baiñon estropada bastante irabazi zun ordun. Geo Oriyo izan da hemen gehina irabazi duna, eta bai. 
Ondarretako hondartza eta turistak
Berasategi Etxeberria, Pepi
-Euzkiya hartzeko-a ibiltzen zan, ta ordun txabolak jartzen zituen alkilatzeko. Bai. Hoi da, hoi goatzen naiz. Klao, ni orduako ya ba izango nitun hamar... hamar-amaika urte izango nitun. Eta ditut launak esaten duenak, hoik hemen bertan nola bizitubak dian, e... nola Pico Loroko zea hortan, e, toldo haundi bat jartzen zuen... 
- Loretope, hori Loretope da, ezta? 
- Bai, bai. Esto... toldo haundi bat nola jartzen zuen, eta: "El toldo de los pobres". Baiño ordun hor osatzen zian kuadrilla haundik eta ibiltzen zian jolasten... pasatzen zuen "formidable"! Eta klao, "lo niñ... ", epoka haiyetan "los niños litris" esaten zizaiyon txabolak-ta izaten zebenak. Eta haik: "A, pasais envidia? Aguantaros, que pa eso robais el dinero! ". 
- Joe... eta orduan txabolak izaten zian... e, bueno, kasetak, egurrezkuak? 
- Bai. 
- Eta idiyak tiratuta ta hola mugitzen zian ala ez? 
- E, ez det /eztet/ uste, nik hoi ez det /eztet/ ikusi. 
- Gurdirik bazuten? 
- Bai, hoi bai, uzteko hor ta hoi ba bai, baiño nik hoi ez det hola ikusi... ez det ikusi behintzat, ez dakit. Ta ez due /eztue/ behin ere esan ibiltzen zianik... Geo erretiatzen zuen, ta geo ateatzeko ba kurpillak-a bihar. Desmontatzen zituen danak, eta geo danak zeatu, ta geo... epoka alleatzen zanian ba berriz´e. Ta geo hasi zianian beste ze hok, telako gauzok. 
- Toldo... 
- Bai, bai. 
- Toldo urdiñak. 
- Eta oain... oain hoi eozeiñek alkilatzen du /alkilatzeu/, baiño epoka haiyetan... 
- Garestiya izango zan. Ta hemen turis... etortzen zian uda partian-a kanpotarrak... 
- Bai. 
- Madril aldetik-ta... 
- Bai. Asko. 
- Asko? 
- Asko. 
- Eta haiyek diferente jazten zian? 
- Jantzi, ta bronka earrak eta askotan dendeta jun ta /da/ predileziyua, ta amorraziyua ematen zizun! Esaten genduna: "Hemen gu urte guzin gaudez gastatzen, e, eta hoik etorri dia ta zer? Hoiyen... gue dirubak ez al diyo baliyo hoiyen bezelakuak? ". Ta bronkak izaten gendun, e. 
- Haiek lelengo, orduan, beti? 
- Bai. 
- Preferentziya? 
- Bai, bai, bai. Oooo... hortan izugarrizkoa izandu da hemen, horta bai. 
- Eta hemen ze etortzen ziran, villetara eta holako etxe dotoretara? 
- Bai, villeta ta geo etxe normalak´e eoten zian alkilatzen zuenak, e. Udarako. Bai, zeatik igual jendiak esaten zuna: "Ba habitaziyua daukat libre eta, habitaziyua nola libre daukaten, ba udaran alkilatu, peseta batzuk atea-a iteko! ". 
Ta jendeak´e... etxetan´e holaxe ba hartzen zituen, ta hola ba pillan gehixeo jartzen zian ta igual habitaziyo paren bat, ta klao, peseta batzuk ateatzen zituen udaran. Etxe asko´re eoten zian. Bai, hoi dana goatzen naiz, zeatik launak eskolan izaten gendun ta /da/... haik esaten zuen: "Si, ha venido fulano y ha venido mengano, y dos habitaciones a ellos". Ta ordun haiyen amak esaten zuna, alde iten zuenian: "Ba peseta batzuk utzi ditue! ". Ta ordun ba gastu batzuk kubritzeko ondo etortzen dia /etortzeya/. "Umien liburuk ta gauzantzako diña ba ematen gaitue". 
Antzerkian, euskararen alde
Ezeiza Areitioaurtena , Jon
Gero, antzerkia, taldea... Euskal Iztunde taldea bukatu zanean, Maria Dolores jubilatu zan, ta /da/ prestatu zuen ya Antzerti taldea. Ta Antzerti taldea ba... hor zenbiltzenak profesional jokatzeko, euskal antzerki profesionala in nahi zuen. Eta nik esaten nun ez nula... nik ez nun profesionalki hontatik bizi nahi. Nik ein deten pittiña beti euskeraren alde izan da. Euskera ta euskera ta euskera. Eta hor hasi zian ba euskera ta erderaz ta in behar zala. Ordun prestatu zuen... "Troyarrak". "Troyarrak", eta Iñaki Beristainek euskeratu zun, eta Esteban Polls, katalan bat etorri zan antzerki hua zuzentzea. Ordun eee... han geundela, ba nei Menelaun papera eman zian, eta euskeraz, euskeraz antzerkia in behar, zertu behar gendun Vitoria Eugenian. Eta bueno, batzuk hasi zian esanaz, alegia, erderaz ere ikasi behar zela. Eta nik esan nieten itezkeotan nik euskeraz bakarrik ingo nula, ez nula erdeaz ein... erderaz eingo. Ta Esteban Polls horrek esan zian: "Eres peor que los catalanes". Ta nik esan nion: "Ba baleike, baiñan... ". Ta hoi, ensaiyo batea jun giñan, eta gehiyenak, gehiyenak edo danak papera genekanak, erderaz hasi zian, eta nik, nere papera iritsi zanian, euskeraz ein nun. Ta taldeko bateonbatek esan zidan: "Eta zuk zergatik ez dezu erderaz ikasten papera? ". Eta nik esan nion: "Ni honea euskeraren alde ta euskal antzerkiari pixkat launtzeko etorri naiz, eta ez dakat zergatik erderaz ikasi beharrik". Hasarretu zitzaidan pixkat, eta esan niyoten: "Bueno". 
Zuzendariari, Esteban Pollsei esan nion: "Ez bazaizu ondo iruitzen nik erderaz ez ikastea, papera beste norbaiti emaiyozu. Badao denbora, garaiya dao, eta billa zazu beste bat". Eta esan zian /esantzian/ ezetz. Eta ordun nik papera ez nun erderaz ikasi. 
Santioak
Iparragirre Alkorta, Miren; Iparragirre Izagirre, Joxepa
-Eta santiyoak nola ospatzen zian orduan? Ze... nolakuak zian? 
- Joxepa: Ba nolakuak izango zian! Goizian... meza nausiya. 
- Miren:... meza nausiya. 
- Joxepa: Geo, meza nausiyan ondorenian... 
- Miren:... ayuntamentuban... 
- Joxepa: Hoi da, bai... 
- Miren:... bazkaiya. 
- Joxepa: Konziertua iten zuen... 
- Miren: Txistularik Donostitik etortzen dia oaindikan´e bai, e. 
- Joxepa: Oain´e bai. Alamandi aurrian konziertua iten zuen, eta ez takit bertsolairik eo izaten zan... ez naiz goatzen. 
- Miren: Ez takit. 
- Joxepa: Zeoze hola. Geo behintzat ayuntam... bazkaiya, eta bakizu... etxe, etxe... 
- Miren: Gero rebotia. 
- Joxepa: A, bai, errebotia! Hoi da, hoi da... 
- Miren: Erreboteko partidua. 
- Joxepa: Eta geo etxe guztitan, guztitan, bazkaiya izaten zan, e. 
- Miren: Bai. 
- Joxepa: Eta nobiyuak eta parejak eta baldin bazian, ba bakizu, andregaiyak nobiyuan etxea o, o... nobiyoa... 
- Miren: Lengusuk eta, kanpoko jendia. 
- Joxepa: Ba enfin. Behintzat hola! Nik beti taberna zeon hemen, "o sea que"... 
- Miren: Eta geo atsaldian soiñua. Garaiz hasten zan. 
- Joxepa: Eta geo atsaldeko seiyetan o zazpitan o... 
- Miren: Leno, leno ez? 
- Joxepa: Baaai, e, jarri, bai. Ni goatzen naiz zea, Areetan, Areetan zea... 
- Miren: A, Joxe Manuelenian? 
- Joxepa: Baaaai. 
- Miren: Beandu arte aittuta. 
- Joxepa: Bai, klarooo, zea, "esto"... zein gendun ba? 
- Miren: Auntxa! 
- Joxepa: Auntxa! Auntxa soiñu jotzalia. Zea... hara etorri... 
- Urrestillakua? 
- Joxepa: Ez takit... 
- Miren: Bai, horkua, Azpeiti aldekua. Bai, Auntxa. 
- Joxepa: Eta Arantxa Alamandazarrekua eta biyok, klaro hemen taberna zeon, ta /da/ hemen izeba-a, artian e Dolox hemen zela, ta... Arantxa ta biyok Areeta, zea, han nola zeon bazkaltzen zea, trikitilaiyak... 
- Miren: Bai, bazkaltzea hara eamaten zuen. 
- Joxepa: Konzejala hangua zan, ta konzejalak eamaten zun. 
- Miren: Bai. Eta geo beak nahi zuen garaiyian etorri goitik behera. 
- Joxepa: Klaro, geo han ibiltzen giñan ganbaran dantzan! 
- Miren: Bai. 
- Joxepa: Dantzan han ibili, ta geo pasakallian etorri honea, eta klaro, ni hemen taberna zeon ta /da/, sagardoa saltzen ta /da/ hor ta /da/... Arantxa ta klaro, dantzan! Ni hemen supritzen! Guk geren gixa ikasita dantzan, geren gixa! 
- Miren: Geren gixa, bai, bai, bai. 
- Joxepa: Baiña bai gustatu, e! 
- Miren: Bai. 
- Joxepa: Aiii, ze gustoa... 
- Miren: Oaindikan´e... 
- Joxepa: Oain ez, e, gauza; oain ez gauza. 
- Miren: Aurten ez takit in deun santiyotan... Bai! Pieza bat in deu. 
- Joxepa: Bat. 
- Miren: Bat, baiño... 
- Joxepa: Bat, bat, bat. 
- Buenoo... 
- Joxepa: Bai, baiño bueno... 
- Miren: Urtian bat eo itten deu, "in biha diñau /biañau/" ta bale, baiño... hola ibiltzeko ez. 
- Joxepa: Gustatu, irakagarri! Sueltuan, e, geren erara. Klaro, ez oain, oain... ez do /ezto/ ez dakiyenik' e /eztakiyenike/. Jakin, primeran, baiño geo ez in! Pena ematen diate /ematieye/. 
- Miren: "Es que" oain soiñua alperrik jotzen du /jotzeu/. Oain jotzen du soiñua bazkarretik beira egoteko... 
- Joxepa: Holako trikitixa, holako soiñu earra ta... iñor ez. Eta gu itteko gauza ez! Ta gaztiak ez. Ze pena! Nei, ikararriya. 
- Pena da, bai. 
- Joxepa: Nei, ikara... Eta jakin... ez do /ezto/ iñor´e ez takiñik; eta ondo, gaiñea, umetan ikasten due ta. 
Poxpolinetan euskara ikasten
Otaegi Urrutia, Maria Jesus
-A, bai, goatzen naiz. Kartel batekin atera, eta hitz hura esan, eta bueno. Hola ikasi... 
- Poxpolin... baiña hori antzerkiya ala dantza? 
- Ez, ez, antzerkia ikas... euskera ikastea. 
- Euskera ikastera pospolinetara, e? 
- Bai, bai. Haurrak, e. Zein zan hau? Apaiza zan... Pasaiko bat. Don Nemesio ez... Ez naiz goatzen. Izenak, izenak ez naiz goatzen. Ez, ni goatzen naiz gauzetaz eta... 
- Kursalen ala...? 
- Bai, Kursalian. Bai, bai, bai. Ikusten ai naiz terraza hura, eta nola zeon. Zinea zeon tokia... zuk zinea ere ez dezu ezautu, klaro... Zoragarria zan, neri kubo hoiyek ez zaizkit batere gustatzen. 
- Eta hor e... orduan dantza... 
- Juten giñan astian bitan edo, goatzen naiz, illunabarrian. 
- Orduan ez zan bakarrik dantza erakusten, euskera ere bai... 
- Baita´re, baita´re! Euskera ere bai, dantza ere bai, bai, bai. Dantza ere bai. Gero jun giñan, ni [...] nere lagunekin, hamalau-amabost urtekin edo, bazeon bai dantza eskola bezela hor; Agedita Sarasua famatua, oso dantzari ona, hor ikasia da ere bai. Eta oso... eta hor juten giñan euskeraz... oi, dantza iten, dantza itera. 
- Eta aurretik, euskera ikasteko ze esan dezu, kartelak eta? 
- Beira, ni gogoratzen... oroigarri hori daukat. Hartzen... bai, kartolina batian izen bat hartzen zun, esate baterako "pues" ez dakit... itsasoa. Ta han jartzen zuna guk esan in bihar genun. Haurrak giñan, oso txikiyak, lau urte edo izango genitun, e. Hola esanez eta errepikatuz ta hola nunbait sistema izango zen... metodo hori, pixkat ikasteko. 
- Eta abestu-ta iten zenuten? 
- Bai. 
Txoritan tiragomarekin eta erreklamoan
Illarreta Peñagarikano, Pedro Mari
-Eta txoriak harrapatzen ta /da/... 
- Beti korrika. 
- Txoriak harrapatzen, zerekin, tiragomakin ala...? 
- Tiragomakin´e bai, pikotan ta /da/. Bai, harrapatzen genitun. 
- Ze txori klase harrapatzen zenituzten? 
- Ba txinbuak eta burrugoiak eta gero erreklamuan jartzen giñanian, ba karnabak eta txokak eta... pintxanak eta... bai, harrapatzen genitun. 
- Eta erreklamua zer... zer zan? 
- Erreklamua zan ba... jartzen genitun bi arbol txiki, erramuenak. Soroan, toki garbin. Eta han jartzen genitun, han goiyen kanutuak bezela, txiki bat, eta geo bareta bat hola, bareta bat, bixkakin jarri bareta, han jarri, ta jartzen genitun han zortzi o hamar bareta bat, ta azpin jartzen genitun ba txoriyak, erreklamuan, txoriyak etxian genitunak. 
Kaiyolak jartzen genitun, ta haiyek deitzen ziyoten ta erramuan gelditzen zienen, pegatuk geatzen zien, eta ordun korrika jun ta /da/ harrapatu! Ta berriz jarri ta hola ibiltzen giñan. 
- Eta ze iten zenituen gero txoriyekin? 
- Jan. 
- Jan? 
- Hoixe! 
- Baiña esan dezu batzuk etxian kaiyoletan... 
- Bai. 
- Erreklamo bezela... 
- Erreklamo... reklamora joateko, bai. Bai, tariñak gehienez; eukitzen genitun, "o sea" nik behiñik biñ euki izandu (d) itut tariña, karnaba, pintxana, baiño pintxana zailla zan ona ateatzia, deitzeko hola ekarriazteko. 
- Ez? 
- Oain, baiño tariña zan denetan errexena etortzen zana. Ta geo karnaba ere bai. Eta gero bestia izaten zan berdeloia, ta txiniskla ere bai, hori´re... hoiek´e errex zien etortzen, hoiek harrapatzen genitun ondo. Ta hola ibiltzen giñen. Gero... 
- Eta gehiyen apreziatzen zenutena edo? Txoririk onena edo? 
- Ordun? 
- Bai. 
- Onena? Bueno, karnaba izaten zan /izatentzan/; gero batzutan, e, amak jesten zitun plazara. Arrak bihar zian /bihartzian/ hortako, ta zea, plazan saltzen zitun. 
- Bizirik ala...? 
- Bizirik, bizirik. Hoiyek bizirik. Ta hola, hola ibiltzen giñan. 
La Voz de España egunkarian lanean I
Alberdi Jauregi, Boni
-Ta geo ya, ayuntamentuan hasi nintzan, ta geo txapuzak in ta... Geo, geo atea zitzaten... La Voz de Españan hasi nitzan lanian. Laun batek sartu niñun ta... 
- A bai, e? 
- Bai. 
- Eta ze...? 
- Ta geo han esterotipia, esterotipian aitu nitzan. Bai, ta... 
- Danetik in dezu zuk! 
- Nik danetik. 
- Ta hor nola zan lana, La Voz de Españan? 
- La Voz de Españan zan ba... esterotipia-a zan e... hoi izaten zan e... zea... [...] Izaten zan... plantxa batzuk, "o sea", jesus, prensa batzuk, eta bueno, [...] esaten giñun guk. Dena letrak eta dana jartzen ditue inprentan, eta hartu haik, eta prensa hortan kartoi batian pasa. Eta geo kartoi hortatik... eske gauzak in... behar zaiyo, kaltzatu ta ti-ik... gauza batzuk in, ta... 
- Ze gauza in behar zaizkio? 
- Atzetik kartoi horri in behar zaiyo ba... danak e danak tintakin eman... ez zikintzeatik, ba iten zaiyo kaltzatu atzetik, kartoi txiki batzuk... kartoiyakin. Dana eskuz. Baiña presa-resaka, urtiak eakutsi iten dute! Eta geo hoi in ta geo plomoa pasa. Hua jarri makiña batian, ta plomo batekin plantxa bat in, eta hua geo rotatiba pasatzen zan, ta rotatiban ba... 
- Gero ateatzen zian kopiak? 
- Bai. 
- Plantxa horrekin? 
- Bai. 
- Eta plomora nola pasatzen zan? 
- Plomoa nola pasatzen zan? Hoi ba... iten zan ba molde bat, burnizko molde bat. Eta geo kartoiya jartzen zitzaiyon han, okertuta, e. Hua jarri han, eta itxi konpuerta ondo, ta bonba batekin, ttuuuuuurt... Plomua ra sartzen zan han. 
Ta bete iten zan molde guztiya, ta geo hua itzaltzen denian atea, eta geo hua hartu ta rotatibara. 
- Eta periodikuko orri bakoitzak plantxa bat zeukan? 
- Pagina bakoitzak plantxa bat. 
- Pagina bakoitzak plantxa bat? 
- Bai. 
- Ez zun balio plantxa batek bintzat, gero doblatu... 
- Ez, ez, ez. Plantxa bat, pagina bat. 
- Orduan lan haundiya zan... 
- Puf, lana, lan asko. 
- Ta nork iten zitun... hasierako... testuak eta letrak... Letrak-ta nork jartzen zitun? 
- Hori linotipia, linotipistak. 
- Linotipistak? Zu hortan ibiltzen ziñan? 
- Ez, ni ez, ni ez. Hori beste... hoi beste seziyo bat zan. 
- Eta ze zeuden, e... periodistak, eta gero aparte... 
- Periodistak danak goiyen eta redaktoriak eta denak goiyen. Ta geo behian ba... zea, e... letrak eta bueno... kajistak esaten zaiye. Kajistak, letrak jartzen. Buru, zea... notizien buru iteko, e. Hoi dana eskuz iten zan. Letrak hartu ta taka-aka-aka jarri, eta geo gaiñontzekua linotipian. 
- Ze pasatzen ziyeten, testua papelian? 
- Bai. 
- Eta beraiyek gero letrak jarri? 
- Hoi da, hoi da. Ba letra txikiya... 
- Letrak metalezkuak izango zian; burdinezkuak edo...? 
- E, zea, plomozkuak. 
- Plomozkuak. 
- Plomua e, zea, plomo gogorra. Eta geo ba linotipistak eta iten zuten linea bakoitza, periodiko linea bakoitza. 
La Voz de España egunkarian lanean II
Alberdi Jauregi, Boni
Oain, oain ez dia hola iten, e, baiño habek iten zitun kajistak, buru habek. "Cabeza" esaten dia hoiek. Eta gero gaiñontzian habek danak linotipistak. Bakoitzak linea bat, linea bat... danak. Gero hoik danak enkajatzen zituen zea batian, molde batian, eta gero molde hoi betetzen zutenian, guk hartu ta eamaten gendun hua, ta prensara. Ta prensan sartu kartoi hortaa, ta gero kartoi hortatik... 
- Kartoi horrek ze hartzen zun, forma? Letren forma? 
- Bai, klaro. Kartoi hortan geatzen zian... 
- Geratzen zian letrak? 
- Letrak, letrak. Aldrebes. Beti alrebes. 
- Alrebes, baiña letren forma geratzen zan markatuta... 
- Hoi da, kartoi hortan. Eta gero plomoa. Handik plomoa pasa, [...] zala, eta gero ba handik rotatibara. 
- Eta zenbat denbora behar zan hori dana iteko? 
- Bueno, guk iten giñuzen ba igual... igual ba hiru ordu, hiru ordu ta erdi. Danak, e, pagina guztik iteko. 
- Eta aurretik, linotipistak beste... 
- A, bai, bai, hoi linotipiakuak. Gu... gu lanean sartzen giñan hamabietan gabian. Linotipistak sartzen zian hamarrak, hamarretan, e, eta haik ya gu juten giñaneako preparatuba zauden, eta gu ordun ya lanian hasten giñan. Eta geo, hoi bezela, guk bukatzen gendunian rotatibak hartu plantxa guzik ta jarri bere lekun, [...] ta geo ya periodikoa bota. 
- Ta hantxe bertan zeon errotatiba? 
- Bai, bai. Dana, bai. 
- Eta nun zeon hori, La Voz de España? 
- Bueno, ni hasi nitzanean zeon, e... Calle Eason zeon rotatiba. Geo handik kanbiatu giñan calle San Martziala. Ta geo San Martzialetik etorri giñan honea: oaiñ IMEN nola do hemen? IMEN, IMEN o esaten zayo noski... zea, um, geldituta daudenak... 
- INEM? Bai, bai. 
- INEM, INEM. Hemen bertan bakizu nun daon? 
- Uste det baietz, bai. 
- Bueno, ba hoi dana zan La Voz de España. Edifizioa hor zeon dana. Gu hor giñan, danak... 
- Jende asko egongo zan hor lanian... 
- Bai, berrehun ta... berrehun ta larogei uste det ziala, giñala. Bai. 
- Eta danak gizonak, ala...? Emakumiak ere egongo ziran... 
- Emakumiak ofizinan. Gaiñontzian ez. Oain ya Diario Vascon ta hoitan izaten dia, baiño orduan ez. Ordun matxistak gehiyo giñan. 
- Eta zenbat urte in zenitun han lanian? 
- Han lanian in nitun, e... han in nitun hogeita hamar. 
- 30, e? 
- Bai. Gaiñea bitan, bitan iten nitun, e? Igeldoko hua ta hemengua. Biyak batea iten nitun, "o sea que" gaba ta eguna okupatua, esan bezela. 
- Hori, eta ezkonduta, eta zenbat seme-laba? Hiru? 
- Hiru, hiru bai. "Asi que"... 
- Orduan entretenituta egoten ziñan... 
- Bai, bai, bai. Geo, gaiñea txapuza gauzen... txapuza asko iten nitun, e? Ateatzen [...] guztik. 
Lehen ere egiten zen gaupasa
Bakeriza Larrinaga, Migel
- Zuen aita arrantzalia, eta arraunlaria? 
- Dana hori, harek zekan dena, lehorrian'e bai e? Lehorrean'e fin ebiltzen zan hura! 
- A bai? Ze iten zun lehorrian? 
- Joe, ze ingo zun! Parranda ta... 
- A bai e? 
- Bai, iten zun, bai. 
- Ta ze, sagardotegitara, ta tabernetara ta? 
- Ez, sagardotegira ta... Ez zan basoerditan ibiltzen gu bezela oain. Hoiek parranda iten zuten. Larunbatian ateratzen bazan, gau guztiyan parranda. 
- A bai e? Hori iten zan lehen e? 
- Bai. Hamen? Denak! Ta hamen bezela, portu guztitan. 
- A bai? Ta nun egoten ziran ba, tabernetan? 
- Tabernetan, ebili juergan. 
- Eta? Zabalik egoten zian? 
- Hamabitan... Ordu batetan itxitzen zuten. 
- Eta orduan gau dena nola iten zuten ba ordun? 
- Bueno, etxetan ta, kantatzen ta, badakit honek zean gaztiak, igual-gual. Baiño ez zian hola kontinuo-ontinuo e? 
Hara joan behar zuten. 
- Klaro. 
Likore lantegien gainbehera
Alkiza Laskibar, Iñaki
- Hasi zian, este, galderakin, "o sea" hasi zian ya, bueno, "hemen ezin leizke garrafoiyetan saltu, saldu bihar da boteilletan". Ta boteilletan hortako zea bat zeon, zea, etxe haundiyak. Gu boteillakin hasi giñan eta geo boteillakin saltzeko, hamar litro saltzeko, behar zan... Eta polliki-olliki nik uste det ez dala gelditzen. Hemen asko zian, eta ez dakit bat gelditzen dan. Bueno, gelditu oain iten da, gelditu ez, bazan... Ordun fabrika asko zeon e? Zea, likorienak. 
Hemen zeon Maribi Irisarre, adituko zenun, oain Billabonan dago. Ta gero Pasaiyan zegozen [...] Beltran, "licorera vasca", Benedictine... Likorek iten zutenak, "o sea que", Espaiña guztirako. Pasaian hemen bazeuden bost o sei, bai, bai. 
- Eta hemen ez zeon Intxaurrondon beste bat? 
- Bai, "[...] y Pedraglio", Intxaurrrondon, bai. Harek izaten zun, bai. Oso lagunak giñen, bere semiak ta nik jolastu genun Errealen, zea, urte batzutan juntu biyok: Gorka Nos ta nik. Joakin. 
Musika, liburuak eta lagun frantsesaren eragina
Urretabizkaia Bejarano, Arantxa
- Kultur girua ta garai hartakua... 
- Ze garai hartakoa? Haurtzaroan ez zegon ezer. Haurtzaroan euskeraz adibidez ez zegon ezer. Eta bestela zinea, guretzat kultura zan zinea. Gure aita juten zan, zan Koro Easoko soziyoa, eta gure etxean beti gorde izan da halako zaletasun bat musikarekiko, orfeoia zala ta. Gure ama eta etxeko izeba, ba, haientzat mundua bitan banatzen da: orfeoian ibillitakoak eta orfeoian ibilli gabeak. Kalean gindoazenian esaten zun: "hori orfeoikoa da", edo "hura, haren ama orfeoikoa da". Orfeoia zan gure etxean fundamentala. Ta gero kultur girorik, hola ekintza giro bezela, ez zegon. 
Gure etxean, klaro, kontua da konpara-untua nun jartzen dezun. "O sea", gure aitak kartzelan ikasi zun inglesez eta alemanez eta orduan beti irakurtzen zitun aldizkari inglesak: "live", adibidez; alemana ez hainbeste; frantsesa... 
Liburuak zeuden gure etxian, gure aitak hori asko apreziatzen zuen. Eta nik suertea izan nuen hamasei urte nitula, juxtu lanian hasteko momentu horretan, agiyan pixkat lehentxio, nik saskibaloian egiten nun, lehenengo Buen Pastorreko ekipoan eta gero Real Sociedadean. Ditut argazkiyak kamixeta txuri-rdiña jarrita ta, orduan saskibaloia zeukan Realak. Eta behin partido bat jokatu gendun Bordeleko ekipo baten kontra. Lenengoa Donostiyan ta bigarrena Bordelen. Jun giñan Bordeleraiño saskibaloian. Eta han hasi nuen harreman bat idatzizkoa ekipo hartako neska batekin, ni baiñon bost o sei urte zaharragoa izango zana. Eta harreman horrek asko... eragin haundiya izan zuen nerekiko. Adibidez, neska hura ai zan orduan ikasten espaiñola, "licenciatura de español" Bordeleko fakultatean. Baiñon guk elkarri berak erderaz iten zian ta nik frantsesez; gero azkenian frantsesa egin zan gure hizkuntza. Eta haren bidez hasi zitzaizkidan, nik irakurtzen nun asko, nik betidanik irakurri det asko; amaren ustez gehiegi. Ixkutuan ere irakurri izan det. Batzutan adibidez Baroja, aitak ez zigun Baroja irakurtzen uzten, ta nik Baroja irakurri nahi nuen. Baiñon batzutan zan autorearen arabera, Baroja daukat gogoan, baiñon beste batzutan zan besterik gabe amak esaten zialako bista galduko nula, beti irakurtzen ai naintzala. Ta adibidez, amaren dendan, Nerecanen, saltzen zituzten ere bai liburuak. Eta orduan liburutegirik, liburutegi publikorik, ez dakit zegon, baiño guk ez genun ezagutzen, egongo zan, baiño guk ez gendun bide hori. Eta etxean ere, ba, liburu asko ez zeuden. Eta amak ekartzen zizkidan dendako liburuak eta irakurtzen nitun asko iriki gabe, hola, eta hola gero saldu in behar zialako. Irakurri eta salgai jartzen zun berriz. Eta orduan lagun frantses honen bidez hasi nintzan ezautzen literatura frantsesa eta musika frantsesa garaikidea ere bai. Eta horrek zabaldu zidan dexente ikuspuntu kulturala. Eta gezurra badirudi ere, haren bidez aillatu zitzaizkidan Ruben Dario edo Lope de Vega; klaro, ez zegon hori... Horregatik egin nuen hain aixa batxillergoa, zergatikan nere kultura personalean zeuden gauza asko. 
Bordaberri baserria nolakoa zen; argindarrik ez
Azurza Insausti, Roxita
-Eta hau, inguru hau, nolakua zan zu umia ziñala? 
Jesus! Etxe ateaiño larrak. Harrik. Ze, baiño... zar... zarba! Zikiña, lohiya. Bireik´e batez, biria´re dana puskatuba, bakizu? Harrik-ta, ahal zan bezela... Kotxeik ez zan /etzan/ etortzen honea ordun, e! Bire txar-xarra, zikin-ikiña... baiña pixkana-ixkana... Geo gue aita, harrobin lana iten zun /itezun/. Ne aitak. Eta oso gazteik hil zan /hiltzan/. 
- Biriketako... 
- Bai, hoi da. 
- Bai? 
- Bai. 
- Harrobiko gaixotasuna... 
- Harrobiko gaixotasunakin. Ba hemen etorri giñan bi... Alejandro ta Rosa Erauntzetan jaiyota, ta hemen jaiyo zian Euxebi eta Emili. Hemen, baserri hontan /baserriyontan/. Lau giñan. 
- Lau... 
- Hiru ahizpa eta anaiya. 
- Anaiya, zarrena. 
- Zarrena. 
- Eta umetako ze... ze oroitzapen daukazu? Hau baserriya nolakua zan lehen? 
- Besus! Leiyuak zar-arrak eta ze, egurrezkuak. Ez kristalakin ta. Oholakin. Danak, e, atia´re ez, e... eta dana zulatuta, txikituta... 
- Kristalik ez zeon? 
- Ez, ez, ez. Ez zeon kristalik. Ez zan kristalezkoa, zeatikan zan... tak iriki! Ohola, oholak, e! Iriki ta tak itxi, ta kitto. Ez zeon /etzeon / argitasunik. Ez negun argiyik! Kandelakin! 
- Argirik ez zeon hemen, e? 
- Eeez. Ez zeon ordun zea, korrienteik eo, honeaiño alleatu baria zeon ta, ez zeon. Ta gu denboa askuan kandelakin. 
Denboa askuan, e! 
- Eta kinkeak edo zer erabiltzen zan? 
Kinkia? Kandelak! Kandelak! Noiz... bueno, nik ez dakit noiz argiya jarriko zan, bueno... Eta. 
- Kandelak... eta farolak ere bai? 
Farolak´e bai, baiño guk e... gehiyena kandelakin. Farola gutxi ibiltzen genun. Eta suba, bajua. Eta dana etxe azpiaiño zulatua. Bakizu nola? Egur haundik ekartzen emen zituen, aixkorakin puskatzeko, ez? Eta zuluan sartu ta traaak in, ta puskatu, e, ta gero surta. Ta hoi dana puska-uska-uska, dana zulatuta emen zen /ementzen/ gue gurasuak etorri zienean, gu etorri giñanean. 
- Zulatua, orduan, pareta? 
- Pareta, etxe azpiaiño. 
- Etxe azpiraiño? Jesus! 
- Hotza? Nola ez zen /etzen/ ba.... Suba bajua, egurrik ez... Egurrik ez, egurrik´e! 
- Egurra ez zeon? Hemen ingurutan ez zeon basorik, hola...? 
- Hemen dana harrobiya zan. Dana harrobiya. Baiño dana harrobiya, e! Danak harriya ateatzen, gizon guzik ordun harriya ateatzen, ta ordun ba... jan´e ez zeon /etzeon/... bihar bezela jate´e! Janik´e ez zeon /etzeon/ bihar bezela jateko ta, ez zien behar bezela gobernatu´re iten ta /da/... Ardua pixkat gehixeo edaten zuen /eatezuen/; ardua, animatzeko zeozekin! Arduakin! Nola jatenik ez zeon /etzeon/, ba... 
- Tabernan elkartzen zian gizonak? 
Tabernara juten zian, baiño ez, etxian e... bai, lantokin. Lantokin egarriya ta... arduak bixitu iten zien laneako ta... 
- Lan gogorra da, gaiñera. 
Lan goorra, e! Lan goorra, e! 
- Hori, neguan eta kanpuan, ez, in biharreko lana... 
Dana harrobiya, e. Noiz bukatu zien Igeldoko harrobik? Ez, ez da denboa. Gerraraiño. Gerra ezkeo bukatu dia Igeldoko harrobik, zeatikan ordu bitartian dana harrobiya zan. Harrobin bizi... harrobitik jendia bizi zan. 
Ama lau umerekin alargun, eta dirurik ez
Azurza Insausti, Roxita
-Izandu, jarri zan, bazian... danentzako ez zan tokirik ordun, eta bakizu, bertanekoako fabrikak´e Suchard, Lizarriturri... 
- El Leon... 
- Leon, zea... 
- Zerbeza fabrika. 
- Zerbeza fabrika, jela fabrika... hoik danak bazian, baiño hoitako´re jende asko zeon eta. Hoitako´re tokiya ez zan, hemengo baserrikoentzako asko izaten. Baiño nola harrobin ohituta zeren, zean´e, ba harrobiyan, ta geo e gaxkitu! 
Gaxkitu ta gazte-azteik hil. Nik aitta, nik aita hil zanian eukiko nitun sei urte. 
- A bai, e? 
- Eta ne anayak eukiko zitun zortzi urte, zarrenak, e. Eta ne ahizpak, ne hurrengo ahizpak izango zitun lau, eta txikiyak izango zitun bi urte. 
- Bi urte... 
- Bi urte. Eta gue ama lau umekin, xentimoik pe. Ez suizidiyoik, ez... oain kejatzen da jendia, e, baiño xentimoik ez zuen kobratzen gue amak. Xentimoik´e ez. Ta gu nola hazi giñun? Gu nola hazi giñun gue amak? Geo pixkat koxkortu giñanian, egurreta juten giñan mendia, eta otiak, hola pixkat hazita zeona, eskuakin ebaki... ez gendun ez aixkorik, ez atxurrik, eta ezer'e. Ta eskuakin ebaki, sorta puxkat hola dexentia iten genunian bizkarrian hartu, ekarri ta sua iteko. Momentuko suba, bakizu. 
- Zerbait behintzat, ez? 
- Zerbait behintzat. Zerbait. 
- Berotzeko. 
- Eletrizidade elektrikoik ez gendun, ez dakit zemat denboan. Kandela esan dezu zuk kandela... kandela. Urik´e ez gendun. Ureta ere ez dakit noraiño jun biher izaten genun ureta. 
- Iturrira? 
- Bai, iturrira, ura ekartzea. 
- Ta nun zeon, urruti? 
- Ba bai. Ba orduerdin bat! Orduerdi bat jun ta etorri iten. Ureta. Eta guk zenbat ur ekarriko gendun ba iturrira junda? 
Zenbat? Ez genduken indarrik eta! 
- Marmitakin, ala...? 
- Bai ba, marmitakin ta, hoixe. Baldiakin ta. 
- Eta buru gaiñian jartzen zenuten baldia-a ala...? 
- Ez, askotan... bai, ahal bagendun bai. 
- Ahal zan bezela! 
- Ahal zan bezela! Ahal zan bezela! 
- Eta erropa-a garbitu nun iten zenuten? 
- Ba itu... harea juten giñen iturria! 
- Iturrian hori re? 
- Bai. Iturria jun ta han erropa garbitu ta... Soiñekoa´re igual han garbitu, ta busti-ustiya jantzi ta geo etxea! 
Busti-ustiya, e? Azpitik ezerre ez genekan, kantzontziloik-a bate [...] , ezer'e [...]. 
- Orduan, e, bizimodu gogorra... 
- Bizimodua? Ene, ene, ene. Baiño gure Jaungoikuak osasuna eman zigun, eta urte asko pasata baiño bizitzeko moun azken urtiok izandu ditugu behintzat, bizitzeko moun. 
Anaia gerran, eta beraiek soldaduekin dantzan
Azurza Insausti, Roxita
-Geo hamahiru urte, hamalau... ya hamalaukin gerra. Geo, anaya, gue [...] gazteik gendun ta nola ama alargunana zan, ez zuela ba eamango soldau, anaya. Ez zuela eamango soldau, baiño gerrak asko luzatu zun, hemezortzi urte aillegatu zizkan, ta hemezortzi urte [...] gerrara eraman zuen, ez dakit noa. Urrutia, e, urrutia. 
- Urruti? 
- Urrutia. 
- Ta derrigortuta, orduan, gerrara jun bihar. 
- Bai, bai, urtiak in zizkanian ba eaman in zuen. 
- Ta... gero ondo bueltatu zan? 
- Bai. Ez, eritu [...] , fusillakin. Fusillakin zeatu zian, ibili zian. Eskopeta o fusillak o zer dia? 
- Bai. Bai. 
- Eta nere gizona, nere gizon difuntua, zeakin... 
- Ametrailladora edo? 
- "Carro de combate" o zer dia, zea... 
- Tankiak? 
- "Tanque"... kaiñonazok botatzen zituenakin, gue... nere gizona ta. Horrei anai bat hil zitzaiyon; nere gizona, anai bat hil zitzaiyon. 
- Eta zure gizona ze ibili zan; hola, berdin, e...? 
- Gerra guzin! 
- Hola jun zan, gudari ibili zan, ala hola...? 
- Gerra guzin! Eaman in zuen, zea... hartu ta bakizu, gerra etortzen zanian ta gudari o... gerran! Bere aldekoi botaka igual, ez dakit nik nola, baiño ondo etorri zan. Hinbexte urte pasata! Zenbat urte pasa du gerrak? Gerrak urte asko pasa zun, e! 
- Hiru bai... 
- Hiru? Nik ustet /uste det/ gehiyo pasa zula! 
- Baiña gero soldaduska igual in beharko zun, gerra eta gero... 
- Geo soldaduk´e hemen asko gelditu zian... ez dakit ba nik, guardiya iten o. 
- Bai, hemen, baserriyetan? 
- Ez... izaten zituen hemen toki... toki apartekuak eoteko. 
- Kontrolak eta... 
- Bai, kontrolatzen eo ez dakit ba zer dan. Gu dantzan-a ibiltzen giñan haikin! Zeatik gu´re gaztik giñan ta. Geo soldaukin dantzan ta. Ta anayak-ta gerran. Ta gu dantzan soldaukin. Hazi, handitu in giñan ta! 
- Eta dantza non iten zenuten, hor eliza onduan? 
- Hemen, zea, etxe haundi bat bado: hor sindikatuba ta etxe haundi bat? 
- Bai... 
- Hor... aita bat soiñu jotzaillia zan horko aita, o aitona... aspaldi hil zan, baiño. Eta guk: "Celestino, jo soiñuba, jo soiñuba! ". Ta jende asko xamar ikusten zunian, behian jardiña haundiya zuen, ta balkoira ateatzen zan silla hartuta ta soiñuba, eta soiñu jotzen ta gu dantzan! Soldaukin ta! 
- Eta sueltuan ala helduta ere bai? 
- Daneta! 
- Ez zeon orduan debekatuta helduta dantza itia? 
- Ez, ez. Guk danetik iten gendun. Sueltuan ta daneta. 
Baserrira kanoikadak
Bereziartua Elustondo, Joxe Antonio; Bereziartua Elustondo, Juantxo
-Juantxo: Beste istori bat kontatuko izut. Gerra hasi zanen... gerra hasi zan uztaillan... 
- Joxe Antonio: Hemezortzin. 
- Juantxo: Hemezortzin. Uztaillan hemezortzin hasi zan. 
- Joxe Antonio: Julio. Julio al da uztailla? 
- Juantxo: Bai. 
- Bai. 
- Juantxo: Bai, uztaillan hemezortzin. Eta klaro, gu bizi giñan basarrin. Nik orduan nitun hamaika urte, eta hirugarren egunea... Donostiko aldetik zaren, orduan zian "los milicianos". "Los miliciano, los rojos" esaten ziyoten. Ta koarteletik, Loiyolako koarteletik atea ta etorri zian militarrak. Ta etorri zian Loiyolatik Amara sartzeko, ta gure etxea zeon pues hantxe, ttonttorrian. Eta zer gertatu zan? Gure etxek atzetik o beste aldetik hasi zian tiroka, eta usten zuten gure etxetik ateatzen ziala tirok. Eta ordun tropa Loiyolatik, soldau tropa, Amara aldea zatorrela, ze in zuten /intzuten/? Gue etxeai bi kañonazo bota! Eta ehun ta hogeita bost balazo, gue etxian. Eta ordun... etxen, denok geunden orduako etxen... 
- Joxe Antonio: Bai. 
- Juantxo: Bai, denok, [...] Ez, Patxi etxian, ordun. 
- Joxe Antonio: Bea bai? 
- Juantxo: Patxi bai. 
- Joxe Antonio: Bai, bai... 
- Juantxo: Klaro. Euxebio, ya Loiyolan ezkonduta! Eta ze gertatu zan? Bi kaiñonazo bota zituzten, eta bat ganbaratik atea zan, baiño bestia gue anaiyan gela sartu zan. Eta han zeon gue anaiya Patxi, bere andreakin, emazteakin eta haur txikiya zakan. Neska txiki bat. Nexka jaiyo zan... otsailen. Bai. "Catorce de febrero", otsailen, jaiyo zan hua. Ta sei hillebeteko haurra... Gue koñeta ta anaiya herituta gelditu zien, eta haur txikiya, sei hillebetekua, xihaskan zeon, eta bere erropa tarten ezertxo´re izan gabe, manta tarten nahastuta gelditu zan. 
- Eta ondo? 
- Juantxo: Bai, bai, haurra... txikiyak ez zun /etzun/ ezertxo´re izan. Baiño anaiyak eta koñatak herituta... Geo "Cuarto Socorro"a jun zian /juntzian/. 
- Baiña larri ez? 
- Juantxo: Ez, ez, larri ez. Ez, ez, larri ez. 
- Sustua galanta! 
- Juantxo: Bai, galanta! 
- Joxe Antonio: Ni ohiyian neola nere ohiyan gaiñian bala bat... sartu ta teillatua... teillatua ez, beheko tetxuan jo ta raaa, nere ohiyan gaiñian eroi zan bala bat. 
- Joe. 
- Juantxo: Bai, goizeko seiterdiak zian. Goizeko seiterdietan zan, bai. 
- Nola dakizue 125 ziala? 
- Juantxo: "Porque" paetian markak gelditu zian. 
- Ta gero kontatu in zenituzten? 
- Juantxo: Klaro, klaro! Paretian, etxe paretan txulo guztik. Bai, bai. 
[...] 
- Ba neihua zorte euki zenuten... 
- Juantxo: Bai, bai. Nehiko suerte, nehiko suertia! Denok etxian giñan ordun, e! Sekulako jende pilla zeon. 
- Bai, ordu horretan, ezta? 
- Juantxo: Denak etxean giñan ordun. 
- Joxe Antonio: Arreba zarrena maindiriakin leihora ateata ta hola, zea eskatzen... maindiria... 
- Bai, pake... 
- Joxe Antonio: Bai, pakia... 
- Juantxo: Bai, hoi guk ezautu genun! 
- Joxe Antonio: Hoi ezautu ta pasa! 
- Juantxo: Eta pasa! Ezautu ta pasa in genun guk. 
Anaia preso
Bereziartua Elustondo, Joxe Antonio; Bereziartua Elustondo, Juantxo
-Eta zuek, gerra garaiyan, hemen geratu ziñeten? 
- Juantxo: Bai, bai. Kanpoa jun zan /juntzan/ gue anai zarrena. Hoi bizi zan Loiyolan. Bere andriakin, eta bi haur zitun ordun: nexka ta mutilla. 
- Joxe Antonio: Eta amagiñarreba. 
- Juantxo: Bai. Eta orduan jun zian /juntzian/ Bilbau aldea. Bueno, lendabizi jun zian /juntzian/ Azpeitia. Osaban etxea, porque gue aita esan dizut Azpeitikua zala... Eta Donostitik juan zian hara, Azpeitia, ta han egon zian /egontzian/ astebete o ta gero nola hemengo indarrak sartzen ai zian, ordun jun zian /juntzian/ ya Bilbau aldea. Ta geo ya han, Bilbaun, han zarela /hantzarela/ e... gure anaiyak emaztea eta bi haurrak eta... Antonia ez. Amona... 
Amona´re Prantziara jun huan? Bai. 
- Joxe Antonio: Joxepa zan amona... 
- Juantxo: Bai, Frantzia. Ordun denak Bilbautik barku batian jun zian /juntzian/ Prantzia. Ta gue anaiya gelditu zan han, Pran... Bilbaun. Denak bezela. Ta geo ya nazionalak sartu zianian, hartu zuten, eta beste asko bezela eukitu zuen lehendabiziko eunetan, e... Castrourdiales. Denak detenituta. Eta gero handik eman zuten /emantzuten/... 
- Joxe Antonio : Iruñaa, ez? 
- Juantxo: Iruñaa. Bai, "al fuerte San Cristobal". Ta han eon zan, ez takit ba, hillebete pare bat o eongo zan... 
Joxe Antonio: Gehiyo igual, e! 
Juantxo: O gehiyo igual. Igual gehiyo! San Cristobalen eon zan /eontzan/ gue anai zarrena. Eta ordun, han zeon /hantzeon/ ta beste anaiyak, e, herituta eon zana /eontzana/ gerra denboran, horrek lagun bat bazun, "porque" hoi ez zan /etzan/ jun kanpoa, hemen gelditu zan. Eta zauzkan hemen Donostin lagun batzuk, eta baten baten bitartez papel batekin jun zian /juntzian/ hau, txikiya zala, eta beste anaiya, eta hara, San Cristobalea jun, eta anai zarrena etxea ekarri zuen. Bai, hoi gertatu zan. Eta ez pada, jun ezpaza... jun ezpazizan afusilatu ingo zuten gue anaiya! Ez geiztua zalako... 
- Ez, ez... 
- Juantxo: Baiño ordun bakizu... 
- Bai, bai. Afusilatu asko... 
- Juantxo: "Porque" bere... Loiyolan ordun zazpi hil zituzten, e! Afusilatu, zazpi. Eta gehiyenak gue anaiyan lagunak zian. 
- Orduan gutxiatik librau zan... 
- Juantxo: Bai, hara jun zalako /juntzalako/, e! 
Antiguatarra, erdigunean jaio arren
Alvarez Enparantza, Jose Luis
Aita, ba, izan zan krisi ekonomiko bat nere aitonaren enpresan. Eta orduan joan zan bere anaia, nere osaba Kuban zegon, eta joan zan Kubara. Eta orduan horregatik ni lehenengo urteetan nere ama, klaro, nere aita joan zan, joan zan bere amangana, bere amangana. "o sea", Inaxia Larramendi, hoi bizi zan San Martin kalean. Eta ordun ni horregatik egon nintzan urte batzutan hor, zean, San Martin kalen. Baiño gero ya bueltatu nintzan berriz Antiguora. 
Gerra hasi zanian Antiguan egon giñan. "O sea" gerra hasi zan egunean ni oso ondo goatzen naiz aurreko billan dana hartuta, militarrak hartuta, ni bizi nintzan "calle", orduan "carabineros" zian, gero "guardia civil". Eta bai, hori guztia ikusten ai naiz oaindik ere ba bai, terrazetan zegon armatuak eta "aiba dios! ze gertatu da! ", "ba gerra hasi da". Joe. Hoi izan zan berez uztailaren hogeita hamaseiko uztaillaren hemezortzian, beraz. Beraz, ni ordurako ya Antiguan neon, baiña iya bi urte egon nintzan nere... [...] ni antiguotarra naiz, ezta? Bai. 
Tabernako eta kaleko giroa umetan
Muxika Lasa, Jokin
-Eta ze oroitzapen daukazu umeta... zu mutikua ziñanekuak? 
- Bueno, e, pixu baten bizi edota taberna baten bizi, oso ezberdiña da, zeatikan e... umetan garaiya baiño lenago gauza asko ikasten dia /ikasteiya/ tabernan; entzuten ta /da/... Eta bueno, oroitzapena ba oso desberdiña, oso bizimodu ezberdiña zan. Goatzen naiz oaingo zalapartak, ertzaiñak diala ta polizik diala ta, goatzen naiz nik izango nitun hiru urte t´erdi o, gerra aurretik, gerra hasi baiño lehenago, nola irixten zian, ordun zian "este... guardias de asalto". Bulebarrea, eta zituzten autobus batzuk irikiyak, ta danak ateak zian, eta danak batea salta... saltatzen zuen, ta San Jeronimo kalean jendea korrikan, eta haiyek atzetik... Haik, gaiñea, haiyek eman iten zuen ondo, e! 
Eta ni txikiya, baiño tabernan atian ta /da/ goatzen naiz nola... horrekin goatzen naiz, bai. 
- Eta nola zeuden jantzita, gogoratzen dezu? 
- Ez dakit, ez naiz goatzen. Uste (d) et belauneaiño bota batzuk eo... ezberdiñak. Oaingo... garai bateko... nazin antzeko zea batzuk. 
- Eta tabernan ze, ze giro egoten zan? 
- Tabernan ba... Tabernan ba giroa zan... gizonezkoak bakarrik. Emakumek gizonakin baten bat sartzen baldin bazan eo... emakume bat bakarrik sartzen baldin bazan, um: "Zein ote da hau! ". Eta adibidez oso e... zibilizazio matxista zan. Emakumek etxen, ume asko eta zea, progreenak adibidez igandetan, fubola bukatu eta gero; fubola hasten zan Atotxan hiru t´erditan, zeatikan ordun fokok-ta ez zeren, eta bost eta erditako neguan ba illunduta... ta oso goiz hasten zian partiduak eta. Handikan etorri, ta batzuk emaztea hartu ta paseatzea pixkat. Baiño meriendatzeko garaiyan gizonak sartzen zian tabernan eta emakumek pastelerin. Ta gero kalian alkartzen zian berriz. 
Aitak unibertsitatearen sorreran parte hartu zuen
Barriola Etxeberria, Arantxa
Bueno beti eondu da sartua kultur gaiyetan eta berak sortu zuten unibersidadea, hemengo unibersidadea bai. Aitu zian lau izan zian: don Francisco Yarza, nere aita, eta este, Aguz eta bestea Santamaria. Eta hoiyek bai ya jarri zuten hemengo unibersidadia eta hor sartuak eondu zian eskatzen, ta Madrida juten ta etortzen, ta unibersidadea egiteko, bai. Aita medikua zan, baiña oso sartua eondu zan, bai, "padres de familia", San Bartolomengatik, zeatikan denak gu San Bartolomea jun giñan; eta gero hor ya sartu zan kultur gauzetan, eta egin zun hori. 
Etxean pentsakera irekikoak, taburik ez
Barriola Etxeberria, Arantxa
- Baiña nere etxean ez da eman horrenbeste... Ez zioten ematen horrenbeste istori eta hitz eiten zan. Nola aita sendagillea zan, ba nik ez dakit o libertade gehiyo zeon o... Etxean, ez, kondoiyak eta gauza hoiyek ez, baiña sexu ez dakit, nik beti esan det. Adibidez, ni juten nintzan ikastolara eta "que estas leyendo", nere etxean neri utzi naute irakurtzen dena; nik ez det taburik izan "esto no"... Bai! gogoratzen naiz ba "lo que el viento se llevo" edo holako zerbait, nik uste detela gehiyo ez jendeai izutzeko hori irakurtzen nengolako. Baiña bestela nere etxean ez da izan tabu hori. Nik behintzat ez det bizi, beste anayak ez dakit zer esango duten. Baiña nik ez det hori. Eta hitz eiten zan, ez dakit, ez degu izan, ez degu hola "hoi ez zan hitz eiten". Ez, ez da... 
- Eta umiak nondik datozen eta hori esplikatu zizun iñork? 
- Bai, bai, bai, nik amak, bai, bai, bai, nik hori bai. Eta nik nere semeei ere. Baiña "vamos", hori. 
- Paristik ez ziala etortzen. 
- Ez, ez, esaten zian tonteri hoiyek baiña berehala... Nik ez det hortan ez det... Eta ez det... Batzuk esaten dute "yo tengo un trauma del cole", nik ez. Egia esan, nik ez det traumarik ez ikastolan eta ez etxean, ez det. Ez, nere ama nahiko irikia zan. Ez da... gero gazteagoak berdin esaten dizute baietz, hori, baiñan nik ez det, nik ez det idea hori behintzat. 
- Naturaltasunez... 
- Bai, ez da, ez dakit, ez zan, baiña hori... Bakoitzak ere nola bizitzen dun ere kontatzen du e? Baiña ni ere oso trankilla izan naiz ta ez zan hori. Baiña... Ez dakit. 
Ondarretako kartzela III
Bereziartua Lizarza, Antton; Bereziartua Lizarza, Joxe Mari
- Hor lehen ere esaten hasi naiz ta, hor eoten zan neska, emakume bat, ez dakit Tolosakua o nungua zan ta eoten zan laguntzen, neskame egoten zan hor zeian. Ta gaztiak eta lehen esan dizugun reketiak eta haik'e gaztiak eta neska horrekin, bakizu, gaztiak zer dian, hizketan ta zeian. "Bai, bart arratsian'e in dezue zeian" eta esan emen ziyon, "ba gaur gabian matxetez hilko ditugu hor! Soiñuik atera gabe". Halaxe zan. Ni eskolan hamaika urterekin geatu nintzan, esaten diyozun bezela, hauek soldadu eramanda. Ta orduan ein zazu Francoen jendia, Uzkudun aitua izango zenduen, boxeadoria izandua, Uzkudun, [...] ta hua falangista jantzia zeian, ta falangistakin, ta kartzela aurrian. Ta esaten zuen, esaten zuen, nik ez nun ikusi, ta ez dakat esateik, ta ukabilka're hil izandu ditula. Esaten zuen, nik ez det ikusi. Baiño falangistak han zien, bai. 
- Bai, tanke baten giñian exerita sartu zan Donostira. [...] Baiño harrek ez dakit beak [...] ez zun, baiño salbatu asko. 
Sepai bertsolaiyan oso laguna zan, ta Sepain bitartez askoi biziya salbatu ziyen e? 
- Zenek? 
- Uzkudunek. 
- Salbatuko zizkin bere aldekuak! Nik ez dit esaten, esaten zuena. dana txarra dunik ez dik. Baiño hua zeian sartu zienian, ta nere laguna hil zan: Lasarte, Pedro Lasarte. Ta hoik zian txirain, oain bado zea, "Txirain berri" sozidadia edo hor Antiguan, hor harren izenetik eta zeian. Haik goiko baltzara, Aiete goiko baltzara ta juten zian jolasea ta zeian, ta nola etorri zan Uzkudun hoi beste batzukin ta "hi! "... Harek hizketa zun boxeadoriak dun.... Hola hitz eiten zun harrek, eta "hi! Tximino, tximino, apaiza nun ziok? Apaiza nun ziok? ", ta apaiza elizan aurrian, han Aieten, ta apaiza nun dan. Apaizak alde iña. Baiña apaizan billa. Haik harrapatu bazuen apaiza, zea ingo ziyoten haik, hil. 
(E) - Apaizan billa? 
- Apaizan billa. 
- Hiltzeko. 
- Ez, zea, zea iteko! Zea hor bestia famatua zan bertsuak eta jartzen zitun zeak beste, kauen, zein zun bere izena,... yo! Nola zan, tokaiya... Matxain! Matxain. Ta anaiyan billa anaiyan billa ta jun, eta ate batetik eta goi etxian atzetik salta in ta artuak (udara, klaro, udara izango zan ta) , arto tartetik eta nunbait alde in ta ez zuten harrapatu. 
Gero Frantzin hil zala uste det hua, anaiya. Frantzia edo alde egin zun. 
Gerra hasi zenean, aita hil zioten
Berasategi Etxeberria, Pepi
-Ta ordun ba gerra hasi zanian izango zan, e, bakit, "esto"... E, urrian hogeita beatzin aita harrapatu zuen, eta izango zan osteunakin. Zeatikan "epoca" haiyetan jai izaten zan osteuna atsaldetan. Eta ne anaya ya juten zan eskola, ta ordun egun hartan jai zun, eta jun... jun zan nere ama amona bixitatzea, egun hartan. Eta geo etorri zanian billatu zan esan ziyola aldamenekuak, Isabelek: "Josepa, Poli kartzela eaman dute". "Keba! ", ta "bai". Ta ordun esan ziyon: "Utzi tzazu hemen umiak". Nik ez dakit zenbat denbora, baiño beak askotan hoi kontatzen zun, zeatik amak esaten zun: "Nik hoi ez det behin ere estimatuko andre horrei ze in zun zuekin egun hartan". Eta "jun zaitea kartzela", eta jun zan, ta etorri zan ta: "Bai, han do. Eta eskatu nun manta ta afariya". Eta orduan beak esaten zun: "Ni etortzeako bea ya afariya zuei emana zan". Ta klao, pentsatuko dezun, pentsatuko dezun bezela, gui oyera sartuko zigun, baiño bea? Ze gaba pasako zun! Jun zan hurrungo egunian bazkariyakin ta gauzakin, eta azaroak zazpi arte eunero-unero bazkariyakin. Eta jun zianian azaroan zazpiyan, etxea bialdu zituela. Ezetz, etxea ez ziala azaldu! Eta ez zala etxian. Beak jakingo zuela noa jun zian. "A, bai? Guk jakin in behar deu gue gizonak... noa, nun den". Zeatikan beak esaten ziun kamioitikan... Bueno, malkuak ateatzen zaizkit askotan, e, esateakuan. Kamioitikan karraxik nola iten zituen: "Mujeres, querer a nuestros hijos". Eta bat omen zeon, harren gizonen hotsa iruitu omen zitzaiyon. Eta harrek beti gauza hoi: "Nik ne gizonen hotsa sartuba dakat". 
- Jooo. 
- Bea balin bazan ez balin bazan, harrei hoi iruitu zitzaiyola. 
- Eta Ondarretako kartzelan eon zan? 
- Bai, e, "esto"... urria hogeita beatzitikan azaroan zazpi arte. Ta azaroan zazpin eaman zituen. Ta eaman zituen, geo jakin gendun, Hernania. Ta Hernanin bakiu han hil zutela, zeatikan egunkariak bere egunian, Egunkaria zan ordun, ekarri zun... beira, "precisamente" argazki hoi handikan ateria do. Argazki hoi, eta esan zun hor ezautzen zana zala bakarrikan, argazki hortan, Donostikoak nola zian labak: Hipolito Berasategi. Eta hoi da nere aita. Eta klaro, orduan ba periodiko hoi in gendun hartu. 
Ama lan eta lan; amonarekin haziak
Berasategi Etxeberria, Pepi
-Zu pixkat handitzen joan ziñanian ta, hor bizimodua zailla izango da, ezta? Aitak zertan iten zun lana? 
- Lizarriturriko fabrikan. 
- Lizarriturrikuan? 
- Bai, jaboien ta zea hoi. Lizarriturriko fabrika. 
- Eta orduan, gero aita falta, eta zuek, e, aurrera in behar. 
- Bai, bai. 
- Zure ama egoera txarrian geratu zan... 
- Bai, hala gelditu zan. 
- Eta ze iten zun, berdura-a saldu? 
- Amak? Interina! Harrapatze... Ateatzen zizayon etxe guzik! Goatzen naizena da: bat "donde Vivanco", Julianategi. 
Geo bestia hemen, Matia kalean, Altuna. Geo, Gaitan de Ayala, Itsasgain... "O sea, es que" ama ez gendun ikusten! 
Eta geo etxea jun ta... 
- Lan ta lan. 
- Bai, geo etxea jun ta... Ahizpak gabardinak josten eoten zian, eta han eoten zan, gabardinak-ta josten. "O sea", guk, ez dakit zenbat ordu´re amak iten zun lana. 
- Eta izebak eoten zian gabardinak josten... eta norako? Hori enkarguz, ala...? 
- E, denda bateako. 
- Denda baterako. 
- Bai. Denda bateako. 
- Eta janariya-a nork prestatzen zun, amak? 
- Amonak, amonak, bai. "O sea", gu amonakin haziyak gea. 
- Amona, lehen esan dezu, bertakua da, Andrestegin jaiyua. 
- Bai, bai. Uste det amona´re han jaiyua zala, uste det, e. Ama-a hoi behintzat bai, hoi bai, Andrestegin jaiyuak dia. 
Eta amona´re uste det baietz. Ta ne anaya´re han jaiyua da; ni ez, baiño ne anaya bai, Andrestein. Ze ez dakit zenbat jeneraziyo... amona, ama, anaya... bueno, aman famili dana hor jaiyua da... hiru jeneraziyo behintzat hor jaiyuak dia. 
- Eta aita nun... 
- Nere aita, jaiyua? Burgosen. 
- Burgosen jaiyua. 
- Nere aita bai, nere aita Burgosen jaiyua zan. Geo Lasartea-a etorri zian, baiño... esto, geo nola hasi zan fabrikan lanian, ba Lizarriturrin, [...] etxian eoten zan. 
Osabak ekarritako txokolatea
Urkiola Loinaz, Jose Mari
- Osaba Suchard txokolatetan? 
- Bai. 
- Eta zuek orduan txokolatia jango zenuten? 
- Bueno, bueno, ooo... Ekartzen zun pakete batzuk, joe. Gu mutil koskorrak zai egoten giñan harei patrikan sartzeko: "osaba, txokolatia hor dao? ", ta "bai" ta kaska kaska kaska kaska, ez ogik ta zea're. 
- Ta zer zian, bonboiak ala tabletak? 
- Tabletak, tabletak. 
- Tabletak? 
- Tabletak, "chocolate milka" hori, tableta hoik hartuta, hola lodi-odiya, puska bat, joe... 
Antiguako sagardotegiak
Larrea Aranguren, Imanol
- Eta ze denda eta ze taberna ta zer zegon? 
- Sagardotegi asko. Garai hartan sagardotegiak batez ere. Joe, sagardotegiak, jesus! Zenbat zauden gaiña. Bai, ba, Xexenenekua, Lopexenekua, ez dakit, ba geo ya hemen, hemen beste kalexka bat badao, don Juan de Garain, hor'e bazan taberna... Zea bat, sagardotegi bat. Eta hemen Matia, gure etxe azpiyan, hogeita hemezortziyan eta hogeita hamaxeiyan ere sagardotegi bana zegon. Gero beste bat Kasimironekua, kale hontan bertan e? 
Kasimironekua. Ta Xexenena esan detena Kasimiron paren, baiño ya Benta Berri aldeago. Ta Lopexena esan detena Benta Berri bertan. Eta bueno, eta seguruna ahaztu iten zaizkitela ba pilla bat, ez? 
- Orduan jendia sagardotegiz sagardotegi ibiltzen zan? 
- Bai, bueno, lanetik erten ta sagardo ta pitxarrak edaten zian, pitxarra hartzen zan. Basuetan'e bai e? Basuan sagardua ateratzen zuten, zea, kupeletik, basuk eta basuk banatzen zituzten hortako. Hantxen exerita egoten zan andra batek ateratzen zun. 
- Andra bat egoten zan e? 
- Gehiyenetan andra bat izaten zan, baiño hortan... 
- Edaten emakumerik ez zan eongo? 
- Ez, ez, tabernatara ez zian juten. 
Kaleko hizkuntza, erdara
Larrea Aranguren, Imanol
- Eta zuek zenbat senide ziñeten? 
- Hiru, hiru. Bai, bai, zaharrena neroni eta gero arreba, Mari Karmen, eta anaiye Martin. Eta anaiekin bost o sei urten aldia dakat, bost eta erdi o holako zerbait. Eta bueno, ikusi nun orduan e? Nere... Ni ta nere arrebak euskera oso ondo zeatu, baiño nere anaiek galdu in zun erabat, nahiz eta guraso berberak izan, galdu in zun. Eta bueno, hitz eiten du euskera, noski hitz eiten dula. Eta gero bera ohartu zanin galdu in zula, eta ezkontzeko garaixa etorri zanien ta saiatu zan eta, bai, eiten du, euskera noski eiten dula; baiño bai, izan zan oso afektatua izan zan alde hortatik. 
Kaleko kale hizkuntza, beti kalin eoten zan gaiña txikixena, ta beti kalin kalin, ta gu ez giñan hain kale zalek, bueno, kale zalik beharbada bai, baiño ez genun... Ni neronengatik ari naiz e? Eta arreba berdiña zan. Ni Azpeiti aldea juten nintzan eta Azpeitiyan nere zea oporrak eta danak hantxe pasatzen nituan. 
Ama-semeak antzerkian
Ezeiza Areitioaurtena , Jon
-Ba han, Loiyolan gendela izandu zun... ba nere amak antzerkia iten zun Don Toribio Alzagan taldekoakin. Bueno, Don Toribio Alzaga baiño lehenago, Eusko Etxean talde bat sortu omen zan /omentzan/: Poxpoliñak. Poxpoliñak izenekoa, Don Ramon Labordak zuzentzen omen zun /omentzun/. Ta Don Ramon Laborda hori nere emazten osaba da. Osaba izan zan /izantzan/. Eta ama hor hasi zan sobrare antzerkia, pospoliñak eitten, eta gero ba nik ez dakit ya nola, Don Toribion taldeko... Escuela de la Academia Vasca... Nola zan? Declamacion. Escuela y Declamacion Vasca. Ta Don Toribiokin hasi zan, eta badirudi ba gure amak "pues" zeuzkala dote, artista izateko. 
Eta antzerki asko ein zittun. Antzerki asko, urtero... Eta gero, ordun esaten zunez gure amak, e... herrita juten zian festata. Bai Bergara, Oñatira, Mondragoira, Eibarrea... ba astebukaeretan eta... Donostin jartzen zuen antzerkia, ba han prestatzen zuen, eta bueno... E, hori ba gerra hasi baiño lehen. Ta /da/ nere aita.... Nere aitak Rosario zun izena, eta ezkondu zian, ni jaiyo nitzan eta bueno, gure... Gero ni hogeita hamabost urtekin ezkondu nitzan Amaia Labordakin, eta harrezkeo hemen ba Parte Zaharrean bizi gea. 
Antzerkian, ba nik esan dizuten bezela, hamazazpi urtekin hasi nitzan. "Andre Joxepa Tronpeta" antzerkia, Don Toribio Alzagana. Eta orduan bazeon paper bat: "Digromatico, jefe de Digromaticos", sorgin herrian sortutako personai bat. Eta haren papera iten nun. Abotsa ba sendo xamarra neukan eta ondo entzuten omen zitzaidan. Eta hor hasi nitzan, eta han ezautu nittun ba antzerkiko jende asko ta asko. Maria Dolores Agirre... zoragarrizko emakumea, zoragarri bai zela. Beak esaten zun askotan "zoragarri, zoragarri", baiña bea bai zela zoragarri. Eta han zeuden ba... Gregorio Beorlegi, Joxe Egilegor, Antonio Etxeberria, Donato Ugartetxea, eta gero jende berria sortzen hasi zan: Joxe Mari Etxebeste´re sartu zan taldean; bere emaztea, Rosita Arruabarrena ere bai... Eta bueno, hor sartzen giñuzten Juantxo Amilibia, Maritxu Ezkurra... jende asko elkartzen giñan eta oso giro ona zeon, oso giro abertzalea, oso giro herrikoiya. Oso gustoa, ta gure gauzak-a izaten giñuzten, gue jaiyak eta gue festak. Ta ondo, ondo konpontzen giñan. Maria Dolores zan zuzendaria eta Joxe Mari Etxebeste da laguntzaille bezela. Maria Dolores Don Toribiori launtzen hasi zitzaiyon bezela, Joxe Mari Etxebeste ba Maria Dolores Agirreri lagun haundiya eman, egiten ziyon. Eta bueno, hor ibili giñan, eta gero ya Maria Dolores jubilatu zanean, baa... Bueno, Amaia, nere emaztea, antzerkian ezautu nun. Han geundela. Bea klaseak esatea juten zan, eta ni ba antzerkia itea, eta horrela hasi giñan, eta han sortu zan gure... gure bizimodua. 
Lehen emaztea erditzean hil zen
Aristi Kalonje, Jose Mari
- Nun ezagutu zenun zure emaztea izango zana? 
- Ai, ai, ai, nere emaztea nola... Bueno, nik bi emazte izan ditut, hau bigarrena da. Ni ezkondu nintzan milla bederatzirehun eta hirurogeita bigarren urtean lehenbizi. Neska burgalesa zan, "de... a ver" herriya... ta da nerbiyoangatikan e? Oiña. Oiñakua zan. Eta ezknodu eta handik hamar hillebetea, bueno gelditu zan haurdun handik hillabetea. Eta handik hamar hillabetea, partoko garaiyan haurra eta bera hil ziran, biyak partuan. Nik ziur nago izan zala sendagillearen faillua. Zeatikan euki zuten bate... Esate baterako, gaur sartu eta handik hiru egunera oaindik oiñazetan eta ezer egin gabe egon zan. Eta hasi ziranian ya zerbait egiteko, ya ez zegon ezer egiterik; ez zegon ezer egiterik eta hil ziran biyak: umia eta ama. Bueno, gelditu nintzan berriz, orduan ze in nuan? Ordun etorri nintzan, ezkondu nintzanian lehenengo aldiz etorri nintzan Intxaurrondora; erosi gendun pixu bat eta etorri giñan Intxaurrondora bizitzera, ez etxe hontara, beste batera. eta orduan, bakarrik gelditu nintzanian juan nintzan berriz aita ta amen etxera. Ta bueno, denbora pasa zan, bi urte pasa ziran. Bi urte? Bai, bi, hiru. Ezautu nuan neska bat, oain nere emaztia dana, ta ezkondu giñan... 
- Errezildarra? 
- Errezildarra, hua errezildarra. Bat burgostarra, erdalduna, oso... Bueno, ze esango dizut? Neretzako oso neska zoragarriya. Baiño... 
- Ta seme-labarik badezute? 
- Oain bai. Bigarren emaztiakin bi alaba. 
Aita kartzelan zen bitartean
Tolaretxipi Lizarralde, Miren Josune
- Aita kartzelan zegon bitartian, zuek nola atera ziñeten aurrera? Seme-laba asko ziñaten eta... 
- Ba beira, ba gure aita ordurako, ba... Itxoin, eske... "Electrica urumea" hortan zeuden enpresa gehio, Hernaniko fabrika iriñarena, "Loinaz y Ubarretxena" zan entidade bat ez? Eta ordurako gure aita jarri zuten ya kontable, ta kajero ta dena ez? Eta orduan, ba, nagusiyak, nahiz monarkikoa izan, pasa zigun soldata, soldata minimoa ba... mantentzeko lain bai. 
- Horri eskerrak orduan ez? 
- Eta bera esaten dizut monarkikoa zan e? 
- Baiña jende ona ere badagola. 
- Ba bai, eta berarekin jun zian nere anai zaharrena, eta ama ta izeba Talavera de la Reinara behin batean ama ikustera. 
- Aita ikustera. 
- Oi, aita ikustera. 
Gizonak elkartean, emazteak etxean
Tolaretxipi Lizarralde, Miren Josune
- Hemen nunbait eta noizbait gogoratzen naiz bialtzen ziatela aitari zerbait ematea eta hola, enkarguren batekin eta... Ta goatzen naiz hori, Kartizano kalian edo zegola batzoki bat. 
- Ta zure aita han egoten zan, batzokian? 
- Bai. 
- Eta sozidadera juten zan, elkarte gastronomikon batera, zure aita? 
- Bai, Oillagorrara edo. 
- Orduan gizonek askatasun gehiago zuten... 
- Hombre! 
-... nahi zutenean jun tabernara ta emakumia... 
- Bai, beti beti, lanetik bueltan bakizu. 
- Ta emakumea, berriz, etxian. 
- Klaro, nola ez zuten lanik iten. 
- Umien kargu ta bazkariya ein ta... 
- Klaro, hala zan e? Aldatu da, bueno! 
Gose garaia
Iparragirre Alkorta, Miren; Iparragirre Izagirre, Joxepa
-Miren: Hamaika ixtori! 
- Gose garaiya-ta izan zan... 
- Joxepa: Uuuu. Gosia? Guk... Hok ez dakit o akaso oaindikan´e basarrin o zea... Baiño guk behintzat gosia ikararriya pasa genun. 
- Miren: Gosia, gosia... 
- Joxepa: Nik bai. 
- Miren: Ez takit nundik sortzen zuen... Ogiya etxian itten genun, gue izebak´e bai... Eta ekartzen zuen kanpotik, nunbaittetik, ta geo artuakin itten gendun hiriña, taluak eta... 
- Joxepa: Zuen, zuen izebak "pan de higo"-ta... goatzen zea? 
- Miren: Bai, Valdealgorfatik ekartzen giñun. 
- Joxepa: Mojak emandako hoitako izeba Anttoniri... Ematen ziyon honen izebak, klaro, hemen hainbeste ume ikusten-a /da/ zea ta... Harek´e beriak bi ta geo gaiñontzekuak eta... 
- Miren: Gue izebak-ta ziñenan monja bat, e... 
- Joxepa: Bai, harek emandakoa. 
- Miren: "En Valdealgorfa". Eta han itten zittuen pikuak... 
- Joxepa: Bai, "pan de higo" esaten giñun... 
- Miren: Ondu pikuak, eta geo zeakin... 
- Joxepa: Hola, turroia bezela, tablak hola. 
Miren: Moldiak. Bai, piku ondukin. Eta geo handik ekartzen zituen. Hola zian, turroiyan tabletak bezela. 
- Joxepa: Bai, bai. 
- Miren: Eta geo, aatsaldian meriendatzeko xerratu... 
- Joxepa: Xerrak in, bai... 
- Miren:... eta ogiya! 
- Joxepa: Jesus, guk sardin zarrak, negun. Pentsa, e, sardin zarrak, ze gosia pasako gendun o ez gendun. Bueno, erdibana! Sardin zarrak erdibana meindatzeko. "Gaur isats aldia jaten dunak /jateunak/"... 
- Miren:... "biyar buruba! "
- Joxepa: Bai. Kanbiyatu. Danak nahi izaten gendun buru aldia gehiyo. Isats aldia iñork ez gendun nahi izaten. 
- Miren: Eeez? 
- Joxepa: Ez. 
- Miren: Aizan, ba... 
- Joxepa: Ba hola. 
- Miren: Ez takit pa ze esan... 
- Joxepa: Txandan, gaur e... Eta txokolatia ere.... Elgorriaga. 
- Miren: A, bai. 
- Joxepa: Batian umia eta bestian letrak. 
- Miren: A, bai. 
- Joxepa: Ontzak. 
- Miren: Ontzak, bai. 
- Joxepa: Ba ontz haitakuen erdiya. 
- Ontza erdi, e? 
- Joxepa: Ontzaren erdiya, ta hantxe beiya atea biharrian haundina zein izango zan... txokolate hua hartzeko. 
- Miren: Eta gaur e... gue... /... 
- Joxepa: Esnegaiña! 
- Miren: Gue mutil koskorrai esan iezaiyon /esaiyon/! "Amona, biha det /biet/ txoko. Baiño bi, e! Bi". Harek eskatzen ittu /eskatzeittu/, bi eskutan bana. 
- Joxepa: Bai. Esnegaiñak jaso... 
- Miren: Bai, hoi bai, eta geo ogiyan gaiñian jarri... 
- Joxepa: Geo azukriakin zeatu... ta ogiyan gaiñian... 
- Miren: "Manjar", e, hua izaten zan, e. 
- Joxepa:... igurtzi, ta klaro, nahi dan guztiya ez! 
- Miren: Gaur aiña... gaur baiño nata earragua esniak´e. 
- Joxepa: Bai. 
- Miren: Ooo, lori-oriya! 
- Joxepa: Gabon, Gabon euna. Bueno, gabon euna bat da. Gue izenak, klao mixeriya haik pasa zuen, e! Beak esaten zun: "Ta umieri zeoze emango, ta ze emanik ez". Tristia, e? Guk sikiera hoi ez deu... Baiño bueno. Gabon euna, ta bueno, afaiya ta bueno, ze ba: "Ta bueno, gaur"... gizonak kenduta... Klaro, harek´e bi... bueno, gue aitta ta... haren gizona ta... Geo, bea haundiyaua... zea, enfin. Baiño gutzako zea, patata prijitukin arraultza, ta: "Izeba, baiño arraultza osoana, e! Osoana! ". "Bai, bai, arrautza osoana". Ez zitzaiun iruitzen Zubieta guztin iñork´e guk baiño afai hobia in behar zunik. Patata prijitukin arraultza bana. 
- Arrautza bana. 
- Joxepa: "Osoana, e! Izeba, osoana, e! ". "Bai! ". Pentsa, zenbat arrautza jango gendun! 
- Miren: Bai, ordun... 
- Joxepa: Ez zait /etzait/ ahaztutzen hoi. 
- Orduan gero, ikasi zenunian, kozinan ikasi zenunian-a... 
- Miren: Eta kozinan ikasi bakarrik ez, jenerua... 
- Joxepa: Bai, bai, bai. 
- Miren: Gaur don aukera, ezta? Bat nahi ez bazu bestia dakazu, ba... bai. 
- Joxepa: Eta... bazkaltzeko ta hola potajea... Acerosen ematen zixkiun, ordun, aginaldo earrak. Babarrunak-a ez takit ze klasek izango zian ta /da/ baiño... asko ematen zuen, ta /da/ biharra. Baiña gizon... aitta ta danok jarri mahaiyan, beatzi-amar o sartzen giñan mahaiyian. Ogiya xerran holaxe guri, eta gizonei-a gehixeo. Ogiya eukitzen gendun eskun gordeta. Jan kutxarillakin... 
- Miren: Guk hoi ez deu /ezteu/ ezautu. 
- Joxepa: Guk pai, guk pai! Guuuk... bueno! Kutxarillakin jan ogiya. Mingaiñakin garbittu platera, geo tomatia, zeon tomatia... Hua´re kutxarillakin-a jan, ta geo ogiya pastela bezela: pixkana-ixkana jaten. Pena bukatzeko, ogiya! 
- Eta denok batetik, babarrunak edo...? 
- Joxepa: Eez. 
- Bakoitzak bere platera... 
- Joxepa: Bakoitzak... hori bai! 
- Miren: Bai. Ez, guk ez deu /ezteu/ ezautu... 
- Joxepa: Hoi beti... Ba "en cambio" Zuaztin bai, ta gero... Joxe Luixek-ta ez, baiña aldamenekuan bai, fuente borobil batea, eta danak handik. 
- Miren: Handik. 
- Joxepa: Guk ez, hoi ez deu /ezteu/... ta basuak´e bakoitzak gerena. 
- Miren: Beria, bai. Gurian´e... A! Guk ez deu jarri´re iten ta /da, mahaiyian... Nik ez nun jartzen basoik mahaiyian. 
- Joxepa: Nik, nik ezta´re. 
- Miren: Nola ez deten ezer eaten. 
- Joxepa: Gu biyok igual gea. 
- Miren: Ura bakarrik eaten deu... 
- Joxepa: Bai ta ura mahaiyian... ezta urik´e! 
- Miren: Ezta urik´e. Bihar bazendun, eta noizian behin hartu, eta jun... kanillatik hartu ta... 
- Joxepa: Eta hori iguala da ta ni´re bai. Sekula ez deu... mahaiya... jartzen det /jartzet/ basua, hola baten bat kanpokoa o, itxurako e... bakizu, ba denak berdin jarri, baiña etxian bakarrik sekulan ez det netzako basoik jartzen. 
Urte asko nobiotan
Iparragirre Alkorta, Miren; Iparragirre Izagirre, Joxepa
-Eta, mutillekin-ta ibiltzen ze adiñetan hasi ziñeten? 
- Joxepa: Uf, ba ni nobiyotan, oain dakaten gizonakin, hemezortzi urtekin. 
- Miren: Hemezortzi urte... nik gehiyo. 
- Joxepa: Ni hemezortzi urtekin hasi nitzan. Nik nobiyotan zazpi urte in nitun. 
- Miren: Zazpi urte... 
- Joxepa: Bai, eta oain in dittu abuztun berroita hamar urte ezkondu giñala. 
- Miren: Bai. 
- Joxepa: Bai, abuztun oain in dittu. 
- Miren: Gu setiembriam. Hurrungo setiembrian ingo ditteu berroeita hamar urte. 
- Joxepa: Ikusi. 
- Miren: Urtebete gazteo... hau baiño urtebete beranduo ezkondu giñan. 
- Joxepa: Bai. 
- Miren: Ni hoeita sei urtekin. 
- Joxepa: Ni hoeita bostekin. 
- Garai hartan nobiyotan denbora asko iten zan, ezta? 
- Joxepa: Esate izut pa! Ni, nik zazpi urte in nitun. Zazpi urte in nittun nik. 
- Eta nun ezautzen zian mutillak? 
- Joxepak: Nik hemen, tabernan hemen. Klaro... 
- Miren: Guk Irubiden ta /da/. 
- Irubiden? Ta dantza iten nun ikasi zenuten? 
- Joxepa: A, geren gixa! 
- Miren: Dantza itten? 
- Joxepa: Sueltuan ta /da/... 
- Miren: Hementxe ikasiko genun... 
- Joxepa: Geren gixa! 
- Miren: Bai. Festetan ta /da/! 
- Joxepa: Klaro! 
- Miren: Santiyotan ta /da/. 
- Joxepa: Klaro! 
- Miren: Eta zea, sueltokua jotzen bazun baltzian... 
- Joxepa: Bai. Eske ordun ez zan /etzan/ hemen sueltuan, o... baltzian itten, e! 
- Miren: Baltzian itten. 
- Ez? 
- Joxepa: Galaziya zeon. Ez zeon /etzeon/ itteik. 
- Miren: Ez zeon /etzeon/ itteik. Suelton. 
- Joxepa: Eta geo, azkenian, in behar gendula ba baltzian eta... Illoba, apaizan illoba zan, gaiñea! Eta apaizak... bueno, guardak galarazten zun, baiña apaizangatik! 
- Miren: Guarda zeon ba Zubietan, guarda bat. 
- Guarda zeon? 
- Joxepa: Bai, guarda, bai... 
- Miren: Be uniforme ta guzti ibiltzen zan, e. 
- Joxepa: Bai, bai, bai. 
- Miren: Be bastoiyakin, e. Eta bastoiyakin jo´re bai, e! 
- Joxepa: Bai, hoixe! Buenooo... 
- Dantza elkarrekin...? 
- Joxepa: Bai. Ta geo ze in... 
- Baltzian iñ ezkero... 
- Joxepa: Ze in gendun, zea batzutan, o santiyo zeatan... 
- Miren: Jai batian, festak zian... 
- Joxepa: Festetan... 
- Miren: Herriko festak, santiyotan. 
- Joxepa: Bueno, nahiz ta sueltuan jo, baltzian ingo gendula. Ta bueno. 
- Miren: Kontra itteatik. 
- Joxepa: Kontra itteatik. 
- Miren: Danak alkar hartuta. 
- Joxepa: Hasi gea ba, [...] , mutillakin baltzian, ta ze, ta guarda bastoiyakin, daneri joka! Joka, e? Eta geo: "A, bai? ". 
Santiyo biarrena zan, uste det /ustet/, gaiñea! 
- Miren: Bai, ta danak festak utzi, ta danak Lasartea! 
- Joxepa: Danak Lasartea! 
- Miren: Kuadrilla osua, danak kantari. 
- Joxepa: Lasarten, Santa Ana. 
- Miren: Bai, Santa Ana. 
- Joxepa: Danak harea! 
- Miren: Kuadrilla osua Lasartea, danak hemengo festak utzita, zea, boikot inda martxa! 
- Hori santiyotan? 
- Joxepa: Bai, santiyo biarrena... 
- Miren: Utzi ez ziguelako /etziguelako/ baltzian. Ta Lasarten uzten baizuen. Zubietan ez. 
- Joxepa: Zubietan ez. Zubietan ez zuen /etzuen/ uzten hola, uuuu... 
Lehen, dena bekatu
Iparragirre Alkorta, Miren; Iparragirre Izagirre, Joxepa
-Eta lehen, dena zan pekatu... 
- Joxepa: Uoj, pekatu? Bai mutillei heltzia´re. 
- Miren: Mutillekin dantza itia´re. 
- Joxepa: Bai, bai. 
- Miren: Horregatikan kongregaziyotik botatzen zuen. 
- Joxepa: Ze, zea, pareja hoixe... justu-ustu hola besotikan o... hori geoa, e! Ez e... heldu eta "ya esta". Holaxe, akabo. Besteik ez zeon /etzeon/ ezer´e. 
- Miren: Bai. Horreatik bialdu Usurbildik´e... zeatik, kongregaziyotik. Klaro. 
- Eta... 
- Miren: Mutillekin dantzan in zendulako. 
- Eta esplikatzen zuten zerbait? Sexu kontuak eta hori ez zan... 
- Joxepa/Miren: Kebaaa! 
- Ez zan hitz eiten, ez? 
- Joxepa: Ezta ezer´e! 
- Ez eskolan, ez etxian... iñun? 
- Miren: Ez, ez. 
- Joxepa: Ezta ezer´e. Keba. 
- Eta umiak nondik zetozela esaten zuten? 
- Joxepa: Uuuu. Ez takit, nundik esango zan... Guatzen naiz gue Anttonio, anaiya... Berrikua haurdun zekala... Hoi umia, baiño batetik bestea listoguak izan itten... 
- Miren: Zein, Berriko? 
- Joxepa: Berriko... etxekoandria. 
- Miren: Oaingo gazti hok? 
- Joxepa: Ez, ez, ez. Lengokua! 
- Miren: Amona? Berriko amona? 
- Joxepa: Ez. Zea, mmm... Oan, Miel Mai ta nola dia... 
- Miren: Hoin ama. 
- Joxepa: Hoin amaaa. 
- Miren: Bai ba! Este... Bai, Ix... Asentxion andria. 
- Joxepa: Andria, hoi den. Juanita jun eta harek ikusi tripa haundiyakin o zala ta... baiño... Jakin bai, baiña ez esaten. Ezta ezer´e. Eta nik ez takit nundikan o nola o zer... Guk ez genekiun, guk.... ez takit nola enteatuko giñen gu! 
- Miren: Ez, ez hunan igual etxetikan atea... asko atea... honea Zubieta-a ez hunan etortzen andri hua. 
- Joxepa: Ez, zeozerta harea junda. 
- Miren: Bai, baiño hua juten hunan esniekin Lasartea. 
- Joxepa: Bai, bai, bai. 
- Miren: Andri hua. 
- Joxepa: Bai, baiño gue Anttonio ta jun hitunan Berria zeozerta. 
- Miren: Aaa. Zeozerta. 
- Joxepa: Eta harea jun, ta han ikusi, baiño hua ixilik. Harek ba, jakin harek zer zan /zertzan/, baiño... Ez, ez, keba. 
- Ze esaten zuten: jaio in da, umia jaio da ta... 
- Miren: Klaro. 
- Joxepa: Eta "ya esta". Ezta ezer´e. 
- Beste garai batzuk, ez? 
- Miren: Bai. Jesuuus, jesuus. 
- Joxepa: Ez, oain zihero diferentia do. Uuu... ni goatzen naiz Juakinitan lengusuk, mojak dixkin hiru... Juakinitanak. 
- Miren: Anttonik illobak monjak al dittu? 
- Joxepa: Bai, bi bixki ta ahizpa, bestia Pakita... 
- Miren: A, beira. 
- Joxepa: Eta etorri hittunan honea, holaxe eun batian etorri hittunan honea, eta... zitxonan haurdun Juakinita! Ana Belen izan zitxonan. 
- Miren: A, bai. 
- Joxepa: Eta nik ez zekiñat /etzekiñat/ ze nola hola umiai esan in bihar zitzaiyola... monjak. Haik... 
- Miren: Monjak. Monjak esaten al zuen /esatealtzuen/? 
- Joxepa: Mojak, bai, bai, bai. "Ta nola esango ziyonau ba? ". Klao, geo... A! Hua zitxonan semian zea. Ta Anabel. 
- Miren: Anabel. 
- Joxepa: Zarragua. 
- Miren: Zarragua. 
- Joxepa: Ta esan ba, eta nola esango ziyon ba? Eta esan in bihar zitzaiyola! Esan in bihar zitzaiyola nola zakan... 
- Miren: Bai. 
- Joxepa: Klaro, orduan ez zan jakiten neska o mutilla, jaiyo arte, baiño nola haurra zakan eta... Eta jo, nola esango ziyon ba? Ta monjak, hemen goatzen zait atsalde batian nola aittu zitzaiyon esaten. 
- Miren: Esaten... nexkai? 
- Joxepa: Amai, Juakinitai. Nexkai esateko. 
- Miren: A, bai, hoi da. 
- Joxepa: Anabeli esateko. 
- Miren: A, baiño monjak beak ez ziyon /etziyon/ esan... 
- Joxepa: Eeez. Amai esaten zitxonan. 
- Miren: Amai esaten zitxonan... esateko alabai! 
- Joxepa: Alabai esateko, bai. Bai, bai, ordun buenooo. 
Gizonak libreago
Iparragirre Alkorta, Miren; Iparragirre Izagirre, Joxepa
-Eta gizona... mutillen eta nesken arteko diferentzia, bizimoduan ta /da/? Mutillak askoz libriago, libriaguak zian, ezta, nahi zutena iteko, ez? 
- Miren/Joxepa: Baaai. 
- Joxepa: Nahi zuena. Bai, bai. 
- Miren: Hoixe. Mutillak ez zuen etxian ezerre itten. 
- Joxepa: Ez, ez , ez. Hua libre! Dana neskak. 
- Miren: Dana nexkak. Ez, ez, ez. Mutillak, keba... 
- Joxepa: Dana neskak. Dana neskak, buf. 
- Miren: Haik beti pelotako-a libre. 
- Joxepa: Haik libre. Haik libre. Oain bezela, oain ikusten dian bezela gizonakin-a... jesuus. 
- Miren: Bai, etxian alkarrekin lanak itten ta /da/... 
- Joxepa: Jesuus. Ta oso ondo billatzen det /billatzet/, e. Gaiñea, oain ikusten da /ikustea/... Leno biyak´e ez zian /etzian/ juten lanea. Jeneralian emakumiak beti etxian izaten giñan. 
- Miren: Bai, hoi da. Oain biyak juten dia. 
- Joxepa: Hoi da. 
- Miren: Eta lanak´e partittu beharra izaten da /izatea/... 
- Joxepa: Hoi da, hoi da... Baiño lotsatu, gaiñea, zenbaitt mutill o... Bueno, lotsatu, gaiñea! Behin ni... Oain ez, aspalditik ikusten ittut /ikusteittut/ o ikusi izan ittut matrimoniyuak, gaztiak, [...] umiekin-a... Gizona umiei pardelak aldatzen ta /da/, e. Andria ez. 
- Miren: Plazan´e halaxe aitzen dia ta... "tan frescos". 
- Joxepa: Gizona, e! 
- Miren: Hoixe. 
- Joxepa: Baiño nik esaten det /esatet/: "Nik in nittekela nola esango ziot pa? "
- Miren: Gizonai? 
- Joxepa: Baiño ez. Gizona! Eta andria lasai! Oain hola ikusten dia /ikusteiya/, e! 
- Bai, bai, hola izan behar du, ez? 
- Joxepa: Bai, bai. Oain hola ikusten dia /ikusteiya/. 
- Miren: Gizona aurreatu! 
- Joxepa: Baiño gue gizonak oain edozein erata launduko izu, baiño gue gizona ez litzake kapaza izango umiai pardelak aldatzeko. 
- Miren: Ez. Bueno, guriak jantzi ta itten du /itteu/ mutil koxkorra... ta baiño... zuk esan zuna: pardelik-ta ez du bihar oian-a /da/. Ez. 
- Joxepa: Klaro, klaro... 
Bainuak kaian eta hondartzan
Olabiaga Etxabe, Maritxu
-Eta baiñatu-ta iten ziñaten han, kaian? 
- Kaian bai. 
- Bai? 
- Zean, kofradiko aurrian. E, juten giñan... aber, ni juten nitzan soiñeko bat eta azpiko galtzak. Ta espartiñak. Eta nola dao kofradiya lengua, ta dao ez takit ze... museo bat... Eskaierak daude han... 
- Alaba: Museo Navala. Oain daon... 
- Bai, bai. Ba eskaillera hoiyetan lagatzen genun espartiñak eta zea, e... bata eamaten nuna, soiñekua. Eta beste soiñeko bat jantzi gaiñetikan ta harekin. Ta galtza bustiyak, denboa guztiyan, e, udaran. Denbora guztiyan. Itsasoko urakin bustiyak. 
- Mutillak ez zian ibiliko hain tapatuta. 
- E? 
- Mutillak ez ziala ibiliko hainbeste... 
- Ez, ez, ez. Mutillak e... galtzakin ibiltzen zian haiyek, egun guztiyan beren galtzakin. Nola dirua hartzen zuten ta /da/ dana... Dirua botatzen ziyoten hartzeko beraiyek abuakin, baiño eskuakin hartzen zuten ta gero abuan sartu. 
- A, bai? 
- Tripen azpiyan gordeta, bai. 
- Ta nork, nork botatzen zun dirua? 
- Kontatu? 
- Ez, bota. Nork botatzen zun? 
- Jendiak, jo. 
- Kanpotarrak? 
- Bai. Eta hemengoak ere bai. Hemenguak ere bai. 
- Alaba: Oain ere egiten da hori. 
- Bai, oain ibiltzen dia... 
- Aita Mariko aurrian ibiliko dia seguruena, ez? 
- Alaba: Bai. 
- Bai. Zeatikan hor geatzen zaiyote, oain beste tokikan ez dao ta. Han. 
- Eta hondartzara juten ziñaten? 
- Baita´re, zergaitikan hondartzan geneukan izeba ta osaba, kasetakin. Egurrezko kasetak leno, ta gero kabinak in zituzten lenbizi era batea, e... arkupe denian in zuten kabinak, e, ate bakoitzian zian lau kabina ta ropero bat. Aldatu eta baiñuakin jasota erropa zuria eman kabinakuai eta harek jartzen zun roperuan. Eta juten... horrela hustu iten zendun. Batzuk zeukaten alkilatua ee.... egunero goiz guztiya berentzako. Baiñon ba izaten zan /izatentzan/ eukitzen zutela gehiyenez ordu bat, bi ordu gehiyenez. Baiño eta geo jendia baldin bazeon sartzen zuten hor ere bai. Hoiyek zian gehiyenak Zaragozako aldeko jendia, diruduna. Etortzen zian asko. 
- Eta hasierako kasetak, egurrezkuak. 
- Egurrezkoak zian. Eta zeuden, e... zian dobliak. Antiguan txikiyok zian. Dobliak: zeukaten zea, erdibitua egurrakin ta /da/ dana. Zeukaten leiyo bat ere bai bakoitzak, baiño zeukaten gero barreño bat, urakin, eta zea bat, e... kortxozko alfonbra bezela, horrela, ta exerleku bat. Han hankak-ta garbitzeko, jazten ziñanian oiñetakuak eta jartzeko. 
- Eta gurpillak zituzten? 
- Kasetak? Baaai. Bai, nere osabak jasotzen zitun, itsaso haundiya iten zunian... zeuden argoiya batzuk, oain ez dakit dauden, zean, hor e... hondartzan, zea iten dunian itsas... hondartzarako... muralla hori bezela, han zeuden argoiyak eta han lotuta geatzen zian kaseta batzuk, azkenenguak, baiño beste danak behiyakin iyotzen zuten zeara, gora, Kontxara. 
- Behiyekin? 
- Kontxan, bai. Behiyakin ibiltzen zan osaba. Bueno, behiyakin ibiltzen zian danak orduan. Etortzen zianian beleruak eta deskargatu gauzak eta danak, zan zeak... kamioiyak-ta ez zian /etzian/ ibiltzen, zian zeakin, behiyak. Eta behi hoiyek nere osabak gordetzen zitun Gazteluan. Santa Martatik dauden arkupe hoiyetan zeuzkan behiyak osabak. 
Anaia heriotza zigorrera kondenatua
Olabiaga Etxabe, Maritxu
-Eta eman zioten "pena de muerte". Bueno, lenbizi in zioten... hoiyek geatu zian zean, Galiziyan, eta hemen geatu zian orduan... izandu zian hemezortzi. Bai, bi hoiyek. Eta in zioten juizioa hemenguai. Eta hemengo hemezortziei eman zioten sei "pena de muerte"; "o sea", eta bestiei ez. Sei, ez dakit zeintzun zian sei hoiyek. Eta gero ekarri zituzten haiyek honea, Donostira, eta in zioten orduan danei juiziyua. Hogei mutil, hogei "pena de muerte". Eta eondu zian hogeita ez dakit zenbat hillabete pena de muertekin. Batea, bestea... bialdu giñun e zea... "clemencia" eskatzen Francoi´de. Abogadu batengana jun giñan, zeatikan jueza oso ondo portatu zitzaigun, jende asko. E, ba esan zigun eiteko zerbait, eskatzeko zea, eta bueno, ba bakizu zer, zer gertatu zan? Ba behin jun zan jueza, bea kalea zijoan ta /da/ zea, launtzailleak esan zian: "Mira, si pasas te doy pases para que vayas a ver al hermano". 
Bueno, eta bea: "No hay nadie, que quieren ustedes? ". Ya ezautzen zigun, hainbeste juten giñala, beti eskatzea gauzak. Eta esan nion: "No, no, no se moleste usted, porque su ayudante ya nos ha... ". "No, no, no esta el ayudante, yo subo con vosotras". Eta iyo zan ta /da/ esan zigun: "Que habeis hecho? ". Ta: "Pues no hemos hecho nada de momento, porque... ". Abogadu bat, ez naiz goatzen abizena oain, ba esan zioten ne amai oso ona zala ta jun zan, eta esan zion: esplikatu ziyon nola zan, ta /da/ esan ziyon: "Pues me parece a mi que no hace falta de mandar ahora una peticion de indulto, porque entonces uno se culpabiliza mas de que tiene un pecau, que tiene una cosa. Yo no, no mandaria nada de momento". Eta esan giñun hori juezai eta esan zun: "No, no, no. Una madre tiene derecho a pedir en cualquier momento clemencia y todo lo que sea pa su hijo, porque si viene confirmau no hay tiempo de nada, lo matan. Viene confirmau a la noche y a la madrugada le matan". Jo, eta emango zigula pasia denok despeditzeko. Ez giñan jun iñor, e. Anaiyengana. Hasi giñan nearrez han, juezen aurrian ta... oi ama, ze kuadro! Baiño "es que, es que"... 
- Alaba: Ziñaten zuen ama eta alaba guztiak, gaztetxoak... 
- Bai. Baiñon "es que"... geatzen zea ez dakizula ze, zer ein behar dezun! Ez dakizu zer ein beha dezun, eta gauza gogorra da, e. Pentsatuikan hil eingo dutela, bizik daon bat, hoi... da izugarriya. Ta geo jendia hemengua, hombre, barkukuak, e, barkukuak behin... "Manteronekuak sartu al dia? ". Ta "bai". "Es que mandatua gendukan". Ta: "Oi, ba guk esango you, gu gero goaz barrua". Ta: "Ez". Ta berriro, ba ta... "Aizu, ba ze dakazu hainbeste exkutuan ibiltzeko? ", esan niyon nik. Eta: "Ez, esateko da lasai eoteko, e, zeatikan bat bakarrik hilko (d) utela". "Eta zein da bat hori, pekatu gehiyo daukana bestiak baiñon? ". "Es que" hori da, aizu, nik esan niyon: "Beida, nere anaiya "oficial" da karrerengatik, ikasi dulako, zuenak ez dute ikasi, baiño afiliatuak zian". "O sea", bata bestiai arpegira botatzen gauzak gero, e. Ze, ze... defenditziatik guria! Eta nei esan zian batek: "Yo he habalu con un falangista que ha hecho por todos". Esan nion: "No es verdad, porque precisamente mi hermana y yo hemos estau ahi con el defensor nuestro, y ha venido un señor vestido de falange, con una cantidad de medallas tremendas". Ta nola "tabique" guztiak bota zituzten, obretan zeudelako, ba agiriyan, han ikusi genun zein etorri zan ta dana. Eta abogadua, nola hori hoinbeste medailla ta hainbeste gauzakin, gui laga zigun eta horrengana jun zan hitz eitea. Eta horrek hitz ein ziyon Getaikuengatikan. Gu han geunden, ateik ez zegon /etzegon/, paretik ere ez. Danak botata zian. Eta esan niyon: "No es verdad". Falanjista hoi jun zan beren zea bakarrikan, eta nahi zuten guk ahal gendun dana berentzako. Esan giñun: "Ez. Bai, in zuek zuena". Horrela ibili beharra gero, e! Horrela! 
Neskak, etxean ala jostun
Anabitarte Guruzeaga, Pakita
Zaharrenetakoa ordun ya zeona... zaharren-aharrenetakua zan aurrena ezkondu zana, zertako zan... aita hil zalako in zuten ba ezkontza atzeatu pixkat. Eta gero ba bigarrena... jostuna ikasi zun. Eta ya etxian eoten zan ba... kanpoako lana iteko're bai. Jostuna, ordun "o sea", iten zan, ohitura zeon, e, ba kanpoko jendiantzat´e erropak in, o bai umientzako'e bai, afiziyo handia zeukan, eta jostuna. Eta gero neskatan hirugarrena... e´bai etxeko lanak eta zea. Eta klaro, ama´re galdu giñun nik hamaika urte nitula. Eta orduan ba... ahizpa hau... 
- Etxeko kargu. 
- Bai, etxeko kargu in zan ta juten zan... Zertako ama juten zan... lehelengo klaro, baserri haundiya zan eta terreno asko... eta zea, berdura gauzak jaso eta Bretxan... Bretxara juten zan saltzea. Eta esnia´re bai. 
- Esnia partitzen zun etxez etxe? 
- Bai, partitzeko harea. Eta´re bai juten giñan etxieta, zertako hemen´e... hemen´e "segun" ze bagiñuzen villa batzuek esnia partitzeko, segun ze, ta han Bretxan ba´re bai. Igual ni... tokatu izan... ume batzutan... ya pixkat koxkortu nitzanian... ba jartzen zian marmita batian eta holako etxeta, Garibai kalian banitun bi etxe, gero beste hor, e, Cine Miramar, nola da hor... ze kale da hori? Esteee, ez naiz gogoratzen. Eta hola, hiru o lau bazian. Eta gero Bretxan bertan juten zizkayonen esne billa. Eta gero berdura saldu, eta gero erosketak ein etxeako, e... eta gero txisterak [...] Eta tranbia, tranbiak utzi [...] hemen, nola do zubiya, hor tranbiak utzi ta etxea. Eta gero ama hil zanian ba ordun ahizpa bat hasi zan lan hortan. Eta gero ba beste... nere aurrekua ez, aurrekua, bai ha´re etxian, ta hau´re bai eskolan ya Bergaratikan etorri zan eta... eta hola. 
Gerra hasi zenean
Anabitarte Guruzeaga, Pakita
Gero gerra nazkanti hau hasi zan eta hor ba gelditu giñan emakumiak bakarri. Eta genden, ba pentsa zazu, iten zian sagarduak, zertako zan sagardoteiya, baserri hau zan sagardoteiya. Iten zian beti, urtero, sagarduak. Eta ekartzen zan sagarra, hemen klaro inguruan ez zeon, Oriyotik; baserri bat ya hartuta... hartuta zeukaten eta Oriyotikan ba setiembre aldian etortzen zan ya garaiya, eta klaro. Tolaria zeon oso... gure aitak iña izan bihar zun, eta tolaria oso ederra. Bi [...] hoitakua. Eta guk in bihar izandu giñun, bai sagardua eta gero ya zeatzen danian, bere tamaiñan jartzen zanian... ze esango dizut, nola... helduta, ba saldu. Eta gero hortik aparte ba giñuzen ba ikuilluan ganaduak. 
Haik gobernatu. Mutil koskor bat etortzen zan gure launtzea ba zeoze emanda ta hori... eta hola, eon giñan hor emakumiak bakarrik, zertako anaya hemen bat giñuna, hua soldaduko garaiya etorri zanian eaman in zuten, eta harekin ya... lana iten zun hemen supermerkatua daon hortan zeon likore fabrika bat, eta ibiltzen zan bea partiketa eta hor. Eta eaman zuten zeara, eee... kamioneta eta txoferra ta dena, ba frentea. Eta bestia zaharrena´re bai. Eta hala, emakumiak bakarrik eon giñan, ba hola. 
- Ze joan ziran, derrigortuta gerrara? 
- Klaro, klaro, klaro, hombre zea, soldadu garaiya! Bai, nere gizona, ba pentsa zazu ordun ba... nere edadekua zan: hogei euneko diferentzian giñan. Eta hemezortzi urte kunplitu gabe eaman zuten. Esaten ziyoten "la quinta del biberon" hayei, klaro, hemezortzi urte in gabe. Eta ba hor [...] gero ba ba... Hala´re nolabaite libratu zian, esan nahi det arrixkatu, baiño beste asko ba hor gelditu zian bidian. Eta ba hola. 
Osaba fusilatu egin zuten
Anabitarte Guruzeaga, Pakita
Eta gero ba hortikan aurrea ya ba bueno, ba klaro, e noizpaite zerea, Franco... aurrea jun zianian "cuando menos" hau ez zan beste... gerran aitu, baiño eman zuten zea gogorra, zertako gu gelditu giñan familiyan... Nere aman anai gaztiena... zeukan sagardoteiya San Francisco kalian. Eta arratsalde batian, o ez dakit, goiz aldian, eguardiyan... o kuestiyoa da falanjista kuadrilla bat sartu zian, ya tropak sartu ziranian honea, eta ba bueno, ba emateko, emateko hau ta hua, emateko... ta jan zuten, in zuten ean, zeako bat eta gero ba bueno... alde iteko zea, ba pagatu gabe. 
Eta esan ziyoten ba bea hortatik bizi zala eta mesedez pagatzeko, ta hola. Eta ez zutela pagatzen, golpetan hasi ziaten, hartu zuten, eaman zuten Ondarreta, han zeon kartzela ordun, eta gaur arte. Hamabi egun o hola ustez eon zan han, eamaten ziyon andriak ba xesto... minbrezko orduan xestuak ibiltzen zian, zeozer jateko, eta gero´re bai esan ziyotela, eskatu ziyotela manta bat eta ez dakit hamabi o hamahiru egungarrenian ba bueno, ez eamateko geyo, han ez zeola. Eta aber nun zeon. Ba ez, ez, ez, han liburuan zea firmau... e, libre, libratuta zeoztela. Eta geyo ez. Eta manta hori entregatu ziyotela ba hori, manta baztarrian, hemen zeukala hola korapillo bat eiña, gogor-ogor-ogorra. Harekin ze esan nahi zun? Ba hori, eta zerea, gero esaten zuten: bai, mendin ze itea ez dakit noa eaman zituztela, geo beste aldea, eta ibili zan andria, alargu... bueno, bai, alarguna, klaro, eta nere ahizpa batekin, ba launtzen batea eta bestea... dana gezurra! Gero ya etorri zan susmurra: Hernaniko tarti hortan zeola beste askokin. Eta hor beti kezka horrekin, baiño ezin ziñun pausoik eman iñoa, eta oain... Oain dala hiru o lau urte ez dia izango, jakindu deu seguru nun daon. 
Milizianoak esne bila
Anabitarte Guruzeaga, Pakita
-Gerra etorri zanian, e... nola gogoratzen dezu...? Nola hasi zan? 
- Nola hasi zan? Ba beida: eee, klaro, ni neska gaztia nitzan, eta zerian, baserriyan, giñun sagardoteiya, baiño ya udara aldea, bukatzen zan ya kanpaiña, eta nere ahizpa zaharrenak ba... beai gustatzen zitzaiyon ba udara denboan Donosti... bakizu, Aste Nagusiya, eta zezenak-ta eoten zian, hor, e, Txofreku hortan. Eta ni sekulan ez nintzan jun, ta ordun in nitun ba hoixe, hamabost urte, hamasei itekuak. Eta "ba bueno, aurten eamango zaitut". Eta entradak, sarrerak eta denak bazitun... hori, igandiakin; eta klao, larunbatan hasi zan, krixton zeakin, eta akabo gue ze... gue korrida akabo! Eta hortan, holaxe hasi zan. Tiruak hemendik eta hor, klaro, kuartelak zeozten hor. Eta hor dena zien basarriyak. Oain dena etxia dao, baiño zeozten basarriyak, eta hemen ba bildurrak. Bildurrak danak, eta hemen ba... Halare, hemen bertan ba ez zian /etzian/ francotarrak zeatu. Eta hemen republikano batzuk bazeozten, eta ordun hartu zuten... goiko hor konbentua, Mirakrutzen badao, hor dao oain parrokiya, baiño... hor eta... hor hartu zuten, eta pixkat antolatu zuten beren jendiakin, eta gure baserrira etortzen zian ba hor... ba gizon batzuk hor lanian o... haintzako ai ziala, ta klaro hor, konzentratuak zeozten milizianok, "miliciano" jendia, batzuek. Eta ordun etortzen zian gure etxea eta beste baserrita esnian billa. Eta marmitak ba... eamaten zituzten, esnia, eta ematen ziguten hainbeste litro, ba bale bat. Eta esaten ziguten: "Bueno, hau esango dizute noiz jun behar dezuten kobratzea". Eta hola [...] bai, akabo, izango da ba... Eta hola ba ni akordatzen naiz ba behin, ba ya [...]... zertako hasi zan hau, zerian, julio, setienbre arte. Setienbrian sartu zian. Eta tarti hortan balebak... eta klaro, etxetikan ni gaztiena, umiena, ba bialdu ziaten nei, papertxo hoiekin. Ta jun nitzan, eta kasualidadez hor, zean... buru zeozten bezela ba ya gizon bi... bi gizon ya ba karrera [...] , dotoriak, baiño hor Intxaurrondo Zaharrian bizi zian, zea, etxe desberdiñian baiño hor. Eta juten giñan gu esnia eamatea bostero, eta klaro, han birian eta ikusiya, ezaunak giñan, baiño. Ta ni jun nitzanian, klaro, komentua izugarriya... Ba miliziano hoitako batek eaman zian ez dakit ze biretan... galdu ingo nitzan, baiño: "Ale, pasa aqui". Eta sartu giñan, eta hoitako batek ikusi zianian: "¿Que andas por aqui? ". 
"Pues he venido con los vales". Ai, ai, ai, ai... [...] "bueno, vete a esa otra sala". Eta [...] ta bestia, ez dakit haren... familikuak zian biyak beren artian, eta harea. Eta harek [...]. Eta bueno, hartu zitun paperak, [...] zitun eta bueno, ordun zan diruakin, ez dakit zenbatian patuko ziguten, ordun ez zait gogoratzen´re libra esniak zenbat baliyo zun, baiño patu ziaten, eta ya atzenian ya, tropak sartu zianian, ba gelditu zian dozena erdi bat o kobratu gabe, baiño bueno. Eta holaxe, ya sartu zian, goatzen naiz gaiñea, nere ahizpa hoitako bat... ba jun giñan ba... berdura jasotzea plazara juteko, e, hurrengo eunian, eta hor gaiñan ba azak eta gauzak jasotzen... eta halako batian ba nabaitu giñun hor [...] , zertako hoi leno bajuo zeon, leno kamiyu hori [...] altu do, ta gero jetsi in zan, hasi zanian ba zea, autobusak... eta zea, holako... Ttranbia ezin zun hortikan pasatu; pasatzen zan hemendik, horko tunelakin... hemendikan pasa zan, pasatzen zan horko tranbia, biretikan. Eta ba bueno, ba... hor ikusi giñun ba, zean musikan ta kantari ta... Mekatxis, hor goitik, ta bandera españolakin ta... Etorri zitzaigun bildurra... sartu zitzaigun [...]. Jetsi giñan gue berdurakin, hortik behera, eta etxetikan ateatzeko bildurrak eon giñan! Bildur-ildur-ildurrak. Eta klaro, tiruak. Hor batozte ayuntamentuan, Donostiyan, markak tiruanak, badozte. Gero bestian zera ere bai, Hotel Maria Cristinan´re bai. Segun ze tokitan ba tiroteua izan zan /izantzan/. Eta ba hola. 
Getariara ihesi
Iraola Idiakez, Karmen
- Eta hor zeon, horra nahi zuten bota eta uretara erori zan. 
- Erori zan, bai, bai, eta ordun ba ya zea arriskua zan. Eta hola. 
- Eta Santa Marian lo ein zenuten? 
- Bai, beste egun pare bat, eta gero bi osabak barkua zuten, eta etorri zan nere amen anaiya eta esan zion, "Getaira guaz, este, nahi badezute etorri". Eta hartu eta... familiya genun Getaiyan e? Eta hartu, danak sartu giñan barkuan, eta Donostitik Getaira. Eta han, ya Donostira sartu zienian, etorri giñan berriz. 
- Ta zenbat denbora in zenuten? 
- Han ez dakit, gutxi e? Zenbat? Gutxi, nik uste det hillebete ez genula ingo. 
- Eta ze gogoratzen dezu han Getariyan? 
- Ba Getariyan dakat nik zea bat, umia nintzan, hamalau urte nitun, eta han ez nun nahi gelditu nahi, ta jun giñan ezagun baten etxea. Eta nere osaba ta izeba jun zien beste bat familikuak genitun'de bai. ze nere aitona getaiarra zan, Getaian jaiyua zan. 
Etxeko giroa: umezain eta aita falta
Arrillaga Mendiluze, Joxepa
-Eta zu, zenbagarren senidia zea? 
- Bigarrena. Zaharrana hil zan aspaldi. Bigarrena naiz. 
- Eta hemengo bizimodua, amonakin bizitzera jun aurretik, ze gogoratzen dezu? 
- Buf, umia, umia [...] izaten zan ta, umiai ipurdia garbitu! Nere bizimodua hua zan. 
- Eta jolasik-ta iten zenun? 
- je, je. Jolas itia zeon! 
- Ez? 
- Ez. Jolasa iten genun, baiño koño, gutxi. Gu beti [...] 
- Beti lanian, orduan. 
- Bai, ni bintzet bai. 
- Ta sokasaltuan-ta ez ziñaten ibiltzen... 
- Et-t-t-t. Holako gauzik ez genun guk. Sokasaltua earra umiakin izaten genun guk! Ne ama difuntak tripa haundiya, ta umia txikiya eskun. Izaten zun ta nik atzetik segika ibili biher. 
- Eta hemen, e, baratza ta eukiko zenuten, animaliyak eta... 
- Animalia bazeon, ama aitzen zan. Aita... etxian zan ganian, ha aritzen zan, baiño... esan dizut nola ibiltzen zan. 
- Aita ibiltzen zan obretan. 
- Bai. Aurrena harrobin. Nik ezagutu nun harrobin. Ta ordun asko launtzen zun etxian. Baiño behin obretan hasi zanian, hoixe, alde in ta gabian etortzen zan, ingurun baldin bazan. Ta askosan, berriz, zortzin behin. 
- Astelenian jun ta... 
- Bai, astelen goizian juten zan ta lanbat gabian etorri, nere aita. 
- Orduan, ikusi ere ez. 
- Ez genun ikusi're iten askotan aitik! 
- Eta ze zan: igeltserua, ala ze... 
- Ez, ez. Bestela, peoya zan. 
- Danetik iten zun. 
- Bai, danetatik iten zun, bai. 
- Orduan ze lan iten zian? Etxiak iten edo ze... 
- Bai, harrobin, ta ordun etxik iten oin bezelaxe, etxiak in. Holako gauza izaten zan. 
- Eta harrobiak. Hemen harrobi bat baino gehio egon zan... 
- Baaiii. Harrobiya asko, hemen. Harrobi... Hemen'e, hor goi-oin'e zulu hortan'e harrobiya zan ta. Hemen behian'e zoko bat bado, harrobiya zan ta nik ezautu nitun. 
- Eta zure aita nora juten zan? 
- Hua, guria "en general" juten zan gora, a oain garajia o nola esaten deu, bi etxe nola dia hor, autobusak parada nola iten du, horrea. "En general" horrea juten zan. 
- Ta hor ze harri klase, o ze iten zuten? 
- Harriya, hor dana holakua. Holako harriya. 
- Etxiak iteko harriya zan? 
- Bai. Eliza... Igeldon'e eliza partia, honuzko partia horko harriyakin iña do, Igeldoko harriyakin. 
- Bertako harriyakin dao inda eliza? 
- Bai, hemengo partia, aldare partia bai. Hiru puxketan do, e, Igeldoko eliza iña. Nik ezautu nun ermita txiki bat, aurrena. Ta geo puska erantsi ziyoen atzian, ta geo berriz aurrea. 
- Bertako harriyakin, orduan, hemengo baserri gehienak egongo dira, hemengo harriakin... 
- Bai, bai, asko. Bade mortero zikiñakin iñak'e bai, bade baiño... Mortero zikin askokin iñak'e bade, baiño gehintxona harriya hemenguakin iña. 
- Jende asko ibiliko zan harrobietan. 
- Bai, harrobietan, bai. Jende asko zebilen, ibiltzen zan hemen. 
- Eta gizonak. 
- Bai, noski! Nik emakumeik, e, ez nun ezautu... Emakumia ezautu nuna, Kamiyokua! Uain jun bihar... horren arreba izan zan. 
- Harrobiyan lanian? 
- Bai, izan zan. 
- Bai, e? 
- Bai. 
Bainuaren ordua eta ura
Arrillaga Mendiluze, Joxepa
-Arroketara baiñatzera-a juten ziñaten, ala ez? 
- Bai, baiña geo etxea, etxea jun ta etorri. Etxea etortzeako zea, berriz ustelan baiño izerdi haundiyagokin ta zea, nazkagarriyo. 
- Igeri...? 
- Hemen ez, holakoik ez. 
- Igeri ez zenun ikasi? 
- Ez. Hemen, egiya esan, nola ez genun zeik, lutxik ta holako gauzik... Ni... gu... behiyen atzian. Ni behin baiño gehiyotan hortxe garbitu izandu naiz. Barriñoiyian jarri zea, ura, barriñoi... sartu han, erdi larrubixik eta behiyen atzian. 
- Behiyan atzian. 
- Behiyan atzian. Bai. 
- Orduan ura... etxian bazenuten ura? Ur korrientia? 
- Bai, bai. Iturriya hortxe genun, iturriya hor. Ta iturriya zan... aurrena genun tubu bat; hemen nik ezautu nunian ura zeon, eta ura garbiya. Hirurogei ta gehiyo urtian ur hua ean deu guk. Ta zeatu ere bai. Eta horrako villa hoik in zian; oain konbentuba do, hortxe oain´e ura hor dakau guk, e... ta han, honea etortzen dan ura´re horkua da, baiño eateik ez do [...]. Villak, hor, villa hoik. 
- Orduan lehen bai, ur garbiya... 
- Bai, bai, bai. Urtietan, hiruoigei ta gehiyo urtian euki deu guk ur hoi, ta ean´e bai! Guk bakarrik ez, askok! 
Etxeko negozioa, okindegi-gozotegia; boladoak
Otaegi Urrutia, Maria Jesus
-Zuk okindegian-ta, etxeko negoziuan in zenun lana? 
- Bai, klaro. Ya batxillera bukatu nunian eta bai, dendan eoten nitzan, ez egun guzin baiño... 
- Bai, orduan pasteleria ere bazan. 
- Bai. 
- Eta jentia juten zan... hor bazeon exertzeko tokirik ala zan erosi ta...? 
- Ez, ez, ordun ez, ez zan /etzan/... Bai, bai. Bai, baiño ordun beste era batekua, ez oain bezela. Ordun zian txokolatiak, eta txokolatiña. Oso... goatzen naiz, bai. 
- Eta txokolatia txurruekin edo...? 
- Txurruak ez, pastak eta bai, pastak eta bolleria ta. Bizkotxoak eta. 
- Eta horra ze juten ziran, meriendatzera edo...? 
- Bai, baiño ez gehiyegi. Batez ere zan saldu, bai, saltzia, hola. 
- Ze jartzen zan, boltsatan edo paperian bilduta, eramateko etxera? 
- Pastelak bandejan, oain bezela. 
- Oain bezela. 
- Bai. Bere papera, bere lokarria, berdin. 
- Eta pastelak iteko modua-ta, aldatu da ala...? Labiak eta... 
- Bai, labia... nik ezautu ditut labiak ba egurrezkoak. Ikatza ere bai. Eta gero elektrikoak ez, oaindik ez. Ez det uste, ez. 
- Orduan usain oan egongo zan... 
- Oi, bai. Nik jan izan det ojaldria egin berria, hori da... munduko gauza goxoena! Ein berria, e, gero ya galtzen du asko, baiño bai, bai. 
- Eta zure gurasuek nun ikasi zuten ogiya iten? 
- Nere aita okiña zan. 
- Zure aita okiña zan, Beizaman? 
- Beizaman ez, Donostira etorri zanean. 
- Ikasi zun hori ofiziyua, okiñana. Eta jende aksok iten zun lana hemen? 
- Bai. Bai, bai. Ordun bost o sei ogia iten eta beste bost edo goxokiak iten. 
- Goxokiak... 
- Bueno, baita´re! Malbabiskako karameloak eta iten ziren garai hartan. 
- A, bai? Eta hori ze, nola, nola iten zan? 
- Eta boladoak ez takit ezautu dituzun. Ezautu ere ez! 
- Ez. 
- Oso goxoa zan. Txokolatia iña hartzeko, batzuk txurroakin, baiño bestetan ur kopa bat eta han jarri "azucarillo" deitzen da ere bai, "bolaus". Azukria ta ura, baiño jarri bihar da puntu berexian. Ta ordun zeon "guitarra" deitzen zuten holako tresna bat, alanbrez beteta. Alanbre batetik bestea horrela paperak eta brrr... jarri hola, momentuan izan behar du, oso... eta gero gogortzen zanian oso goxua izaten zan. Gure Joxeani asko gustatzen zitzaiyon hori. 
- Hori momentuan iten zan, orduan? 
- Bai. Bai. Hori iten zan azukria, deitzen da "punto de caramelo" bezela. Ez, gutxigo. Eta ordun, guri-uri daonian oaindik, ordun bota ta... eta hoztutzen zan bezain pronto geratzen zan hola, klaro, errexa da puskatzia, belaxe txikitu iten da. Bai, bai. Kopan, basoan urakin sartu, eta ur azukria. Ur azukria. Hori galdua dao. Nunbaiten ikusi nun lengoan. Bai, hemen Donostin ikusi nun nunbaiten. Barrenetxen edo... Bai, bai, baiño ez da ikusten, ez. 
- Eta zeinz an zuen espezialitatia? Bazenuten hola, ez dakit, bizkotxo edo pasta berezirik? 
- Ni goatzen naiz katalanak hemen zirela ba bere, beak asmatu, ez dakit nola izan zan hori... "Torta, torta catalana" deitzen zan. Bai, "torta catalana", bai, haundia. Baiño urte haiek ziren eta zentzu gabeko gauzak. Bazeon iriña ogia iteko. Oi, ogiya iteko ez zeon /etzeon/ nahiko iriña, mugatuta dana, eta ogia ere bai. Eta gero kupo batzuk ematen zituzten ba hortarako. Bestela, klaro, danak [...] ezin da, oain bezela nunbait dena gelditzen bada akabo, nunbait horrekin jolasten zuten edo ez dakit. 
Mutilak eta neskak aparte
Otaegi Urrutia, Maria Jesus
-Nik askotan esaten det: "Ez dakit nola ezkondu giñanik ere! Egiya da, holako giroakin eta, e? Hau ez, eta bestia ere ez, ta bestia ere ez"... 
- Beldurtuta zeharo, orduan, beti. 
- Accion Catolica ere bazeon, ta neskak alde batetik, mutillak bestetik, "pues" ordun noiz elkartu? 
- Eta kongregazioak... 
- Dantza, dantzatzea, dantzatzea ez. Ba nun? Pasiatzen! 
- Bai, pasiatzen ta /da/... 
- Abenidan pasiatzen giñan. 
- A, bai? 
- Baiño pentsa, e. Alde batetik neskak eta beste aldetik mutillak. Hori ezautu det nik. Neskak hola, besotik helduta hiru o lau [...] pasiatzen, eta beste aldetik mutillak. Gero ya etorri zan momentu bat ya nahasita, baiño bai, bai, "es que" ez zeon /etzeon/ gauza haundik. 
- Eta orduan Paseo Berria-ta ez zan erabiltzen paseatzeko? 
- A, bai. Paseo Berria bai, gure kontu... Paseo Berria... "Repaso total". Bai, Paseo Berria gu behintzat juten giñan lagunak, ta Gaztelura, eta bizikletan ibili, eta... mendira geo. 
- Gero ya mendira... 
- Baiño mendira hasi giñan hamasei, hamasei ez, hamazazpi urtekin edo hola. Pixkat inguruko mendietara. Gero ya Aralarrea jun behar genunian hartu behar zenun trena, eta gero trenetik jetsi, ta autobusa bat hartu Amezketaraiño joateko. Urte haiyetan batzutan elkartzen giñen asko, mendizale asko, baiño bestetan egualdi kaxkarra edo, igual... bueltan, Aralarra eskursioa egin, hango tontor bat egin eta gero jetsi ta nekatuak, iristen giñan Amezketara, eta aber, autobusa halako orduan zan, azkeneko trena hartzeko. Eta "zenbat zeate? ". "Bost-ei". "Ez, ordun ez det autobusa ateako". Bueno, kotxe bat... kotxe zar bat. Ordun gasogenokin ibiltzen zan, gasolinik ez zeon /etzeon/, eta beai rentabilidadia ematen ez bazion, ez zun /etzun/ muitzen. Ordun, kantari hasi, eta zazpi kilometro edo uste det badaudela Amezketatik Alegira. Eta trena hartzea. Bestela, trena galtzen bagenun, akabo! 
- Hantxe geratu bihar. 
- Bai, ez zitzaigun iñoiz gertatu, baiño... 
- Orduan oiñez asko ibiltzen zan, ezta? 
- Bai, bai, asko-sko. Oain, bai, tranbiak baziren baiño ez genun hartzen. 
Loiolako errioa: bainuak, arropa garbitzea, arrantza
Alberdi Jauregi, Boni
-Eta Loiyolan, hor e... errekan-ta ibiltzen zan jenderik ala...? 
- Ordun gu ibiltzen giñan... bueno, hoi, hoi gaztetan geo, e? Han erriyuan igari gu ibiltzen giñan, baiño... 
- Igerian? 
- E? 
- Igerian, ala...? 
- Igerian, bai. Baiño galaziya zeon, ta ordun guardia etortzen zan, eta hua etortzen zanian ospa danak! Bat alde batea eta bestia bestea! Korrika! Erropak hartu [...] bezela ta aire! 
- Trajedebañorik-a bazenuten? 
- Bai, bai. 
- Ta han bazeon hola... erriyora jeisteko aldaparik edo...? 
- Bai. Bai, han esan dizut han hor... frontoiya don hortan rampa bat zeon, ta han, hantxe bertan. Emakumiak´e hara juten zian erropa garbitzea. Han eta gu bizi giñan pare xamarrian´e bai. Han´e... 
- Erriyora? 
- Gue ama-a han... erropak garbitzen zituen. 
- A bai, e? 
- Erriyuan, bai. 
- Eta bazeon harririk edo...? 
- Ez, ez. Etxetik ematen zuen ohol bat. Eta hantxe garbitzen zituen bere... etxeko erropak. 
- Eta arrantza, iten zan? Bazeon arrairik ala...? 
- Arraiya bai... Ordun oan baiño garbiyaguak zian, bai... baiño ez zan, e... korkoiya ibiltzen zan; ez, ez zan jaten. 
Baiño han, ni goatzen naiz, ni mutil koxkorra nitzala, txikiya nitzala, ne aita zanak angulak atea zitun handik. Bai. 
Kuartel ondotik. 
- Joe. 
- Asko ez, e, baiño... han angulak´e bazian, ta [...] aingira haundiyak in zian. Joe, han honbesteko luzeko zeak, aingirak bai. 
- A bai, e? 
- Bai. 
- Ba aingira jaten zan, ezta? 
- Bai, bai, bai. Ta hoi handik jan, erriyotik jan ditut, baiño errekan, han... baserriko hartan, han aingirak tikiyak izaten zian, baiña oso fiñak, oso goxuak jateko. Bai. 
- Eta nola harrapatzen dira? Zu ibiliya zera hortan? 
- Hori iten genun ba... presak bezela jarri... erropa garbitzen zuten tokin presak bezela jarri... egurrakin ta hola. Eta goi xamarretik erriyoa jaisten giñan, erreka jaisten giñan ta... eta ya bultzatzen giñun ta... han ibiltzen giñan tenedoriakin. Tenedoria sartu, eta kraka! 
- A bai, e? Tenedo... Joe. 
- Harekin, taka! Bai. 
- Abilidadia biharko zan, tenedoriakin harrapatzeko! 
- A bai! Uuuuif... Hoik bela juten dia, e! Bai, harrapatzen giñuzten. Beste batzuk itzula iten zuen ta biyak batea... Bai, holaxe. 
Aita gazte hil zitzaien
Puerta Galdos, Jabier
- Zuek zenbat senide? 
- Gu? Nere familiya? Gu giñan hiru mutil eta neska bat. 
- Eta zure aitak zertan iten zun lana, arrantzalea zan? 
- Ez, zun taillerra berak, beria e? "Talleres Basculas Riatas". 
- Basculas? 
- "Basculas Riatas". Bere ofiziyua hori zan, baskulak eta balantzak eta konpontzen zitun - Eta orduan asko erabiliko ziran, baskulak asko erabiliko ziran garai hartan? 
- Bai, orduan gutxi zegon, baiño bai. Ta hortan lan iten zun, ta ondo lan iten zun, baiño gerra etorri zan ta oso gazte hil zan aita, hogeita hamasei urtekin o hil zan. Ta zea laga zun etxian... Ni zaharrena, zortzi urte o ez dakit zenbat nitun, o beatzi o hamar o ni zaharrena. ta gero ama miñez gelditu zan, ta akabo. earrak pasa genitun, danangatik. 
Aita bizi giñala ondo danak, baiño aita gero jun zan ta akabo. 
- Ta aita gerran hil zuten? 
- Gerran ibildu zan, bueno gerratik zeatu zan. Gerratik etorri, kartzelan sartu zuten, ta handikan puska batea seituan libratu zuten, ta handikan denbora gutxira hil zan. 
- Gaixotuta? 
- Ez, infarto bat eman ziyon, "angina de pecho" o, han hil zan, etxian sukaldian erori ta zeatu zan. Ni mutil koskorra nintzan ta goatzen naiz. Ta nun arreba jaiyotzeko zegon, arreba, jaiyotzeko, handik lau hillabete o jaiyo zan arreba. 
- Eta nun zeukan denda, balantza denda nun zegon? 
- "Calle San Martin. Basculas Riata" zan. 
Haizea zegoenean, belarekin
Puerta Galdos, Jabier
Belan, haizia zegonian altzatzen genun bela, ta ni desiatzen, tumba iten nintzan. Ta aillatzen giñanian torre gaiñea, igual haizeik ez, ta "benga, altxa! ", "aitona, oantxen tumbatu naiz" ta "altxa dagoeneko! ". Nik lo nahi, gaztia, beti jolasten, ta beti esaten nun "kaguen! Egualdi txarra daonian, sartuko naiz oyea, ta ez naiz altxako hurrengo urtea arte". Bai, baiño gaztia ta jolastu nahi, ta gero zea, juten giñan itsasoa ta beti luen falta. Nere aitona, berriz, zazpitako errosaiyoa juten zan afalduta, zazpitako errosaiyoa, hura entzun eta oyea. Joe, gero, labetan o hola altxatzen giñan, hura aspertua zegon lo inda. Ta ni igual hamarrak o hamaikak oyea, ta gero ezin, luen falta beti, luen falta. 
Doktrina eta gero, Azken Portura dantzara
Añorga Salaberria, Pepi
-Baiño euskeraz, dana euskeraz ikasi giñun... Oan, eskolan ez, eskolan dana erderaz. Han ez ziguten uzten euskeraz hitz eitia. Ezta pentsatu´re. 
- Eta apaiza gogorra zan, ala...? 
- Ez, Don Eustakio? Ez. Ez zan, keba. 
- Zigortu ta ez zun egiten? 
- Ez, ez, ez, ez. Gustoa juten giñan. Ya, hoi, nola jun bihar zan, ba hoixe izaten giñun gure igandeko zeak, hamalau urte arte. Eta geo handikan sankristitikan atea ta Azken Portua dantza. Taberna bat zegon, etortzen zian, etortzen zan akordeoi zea, eskuko... 
- Soinu jotzaillia? 
- Bai, eta a lo suelto mutillekin ez ziaten uzten dantza iten ta. 
- Ez? Eta nork ez zizun... 
- Baltzian ez ziaten uzten. Gurasuak. 
- Gurasuak? 
- Jo, honbreee, jolin. Hamasei urte arte. Geo hamasei urtekin bai ya, honekin. Baiño sueltuan? Bueno, bueno, gelditu´re ez! 
- Ta nun ikasten zenuten dantzan? 
- Uuuu, etxian radiyuan sueltuan musika hasten zanian, amakin igual sukaldian dantzan aitzen giñan. Asko gustatzen zitzayon amai, ta hola atea giñan, e? Hiru ahizpak amakin dantzan sukaldian! 
- Eta radiyuan jartzen zenuten? 
- Bai, radiyuan zanian zea... "a lo suelto" edo esaten zana... benga dantzan! Bai, bai, bai. Geonek ikasi giñun. 
- Eta kantatzeko eta zaletasunik bazenuten? Etxian eta... 
- Kantatu? Ixildu´re ez giñan iten! Baiño geo ya seme-labak zeatu in ziaten, galazi in ziaten kantatzia, gaxki kantatzen nula ta. Oan ezin det kantatu! 
- Bueno, bueno... 
- Hasten naiz kantatzen, ta bilobak´e ixiltzeko esaten diate! "Asi es que" oan nada! Ez naiz gogoratzen´de kantziyo bat. Hasten naiz Andre Madalen kantatzen, zeatikan nexka ttikiya dantzan hasten zaigu eta nik kantatzia Andre Madalen bai, baiño... ahaztu in zait! 
- Ahaztu in zaizu? 
- Ahaztu iten zait! Ta lenguan biyak ibilli giñan dantzan. Sei urteko... billobakin. 
Bederatzi urterekin, txanelean
Txintxurreta Ugalde, Juanita
-Ama, zuen ama... nungua zan zure ama? 
- Ama Astigarragakua. Petritegi. Bi bizitza dia; bat uain taberna dona ta behian bestia zeona. Bai, Petritegikua zan ama. Astigarratarra. Nik erdiya astigarra det. Geo etortzen giñenian, txanelian pasa goizeko... gaztetan, e, ai naiz, e. 
Eee... ordun pasatzen giñan seitako txanelian aittakin. Denak, famili osua, Astiarrara mezeta etortzen giñan. E, sei t´erditan izaten zan meza, ordun jun bihar izaten zan [...] han aurrena eon behar zan meza hasteako. Handik ateatzen giñenian, etxea etortzian atsaldian ateatzeko libre, e, baiño ez paziñan goizian ateako mezeta, ez ziñan atsaldian ateatzeik. 
- Ez, e? 
- Ez, ez, ez. 
- Egunero-gunero? 
- Jaitan. Jaitan, igandetan! 
- Aaaaaa. 
- Igandetan. Ba astian ezta pentsatu atea! Beti etxian, han geok basarrian beti lanian! Beti zeoze zan. 
- Eta mezetara, orduan, jaitan. 
- Jaitan eo igandetan juten giñan. Bai, eta... 
- Txanelian aitakin. 
- Txanelakin aitakin pasatzen giñan. Eta geo ni txanela beatzi urtekin o hola hasi nitzan pasatzen. 
- Eta... 
- Majiña bat /majiñat/ pasa naiz! Eta gaiñea eroi [...] eta igeri jakin ez! Igeri jakin ez, zuk ustezu beste gauz bat ikasi gabe no oaindikan igari! Zeatikan anaiyak, aittak primeran zakiten, gizonak denak, baiña emakumeik ez zeon /etzeon/ ibiltzeik. Ez genun ez trajebañoik, eta ez genun ezer! Go... zea, orduan gona motxa esaten genun, ta hua uretan sartzen bagiñen. Aita ta ama siesta pixkat juten bazian, ordun korrika sartzen giñan, marea bazeon, ureta, pixkat aber ikasten uten o. Korrika, ikusten genun tranbia pasatzen zala, korrika berriz´e arbola atzea! Ikagarrizko arbolak, hola jarri ta intxorrak, e. Zien, hola jarri ta... itzal bat ematen zun! Jendia pasatzen zan, aiyo iten bazigun ta gu kontentu! Txoatuta eoten giñen, kontentu aiyo iten bazun, baaa. Ez giñan... iñor etortzen bazan hitz ein ta /da/ gehiyo... nik ez takit pa. Ateatzen zien ama ta aitta´re urtian lau bier o ateatzen zien. Ateatzen zan... ama ez zan /etzan/ juten zeara, etxian kontu in eo gelditzen... baten (b) at gelditu behar izaten zun... eta ama ateatzen zan zeara... o aitta, ta aittona juten giñen zeara, Fagolla han meza nausiya ta San Antonio ta... Geo, ama ta aitta ta juten giñen geok Lezoa. Ta geo Zikuñaa ta geo Urnieta han bendiziyua o ez takit ze ematen ziguten umieiri ta. Ta ordun Urnieta. Lau ateraa o ez dakit ze iten zun gue amak. Gaiñekuan dena etxian. Ta gaiñekuan Donostian, gero bai, e! 
- Eta erosketak-ta han ingo zitun, Donostian. 
- Donostiandik arraiya ekartzen zun askotan. Ba etxian dena izaten zun gaiñekuan. Txerrikiya, dena, hegaztik, arraultzak asko ez baiño bi bizitza nola zian batek han iten zuna ta armonin igual aitzen giñan, baiño... behintzat, e, beti etxian jaten... goseik ez genun pasa guk gerra denboan, e. Ez gendun. 
Mutil ugari aukeran
Txintxurreta Ugalde, Juanita
-Eta esan dezu lehen geizki ikusiya zeudela... gauza asko zeudela gaizki ikusiyak. Eta mutillekin dantza itia ondo ikusiya zeon ala..? 
- Bai, bai, dantza. 
- Hori bai? 
- Bai, dantzan ta /da/... baiño errespetoz, e! Bai, geo mutillak laundu iten zizuen etxea. Ordun mutil faltik ez zan /etzan/ izaten. Ordun... neska baiño gehiyo zan mutilla. Oain neska sobra iruitzen zait dola. Baiña ordun, garai haitan mutilla asko, asko... 
- Bazeon elejitzeko, orduan. 
- Bai, bai, bai. Jesuuuus! Aukera haundiya zan. Bai, bai, bai. Ez zan /etzan/... ez ziñan /etziñan/ eozeiñekin´e atrebitzen, baldin bazatorren launtzen ta /da/ bate heldu be o hola bizkarretik pixkat egoki pasiatuz etxea launtzen bazizun, hua hurrunguan etortzeko harrekin konforme. Baiño beste bat o... birian bialdu bihar izaten nittun! Eozin e... hasten zian eozein zean ta /da/ bialdu iten nitun erditan, e, bai ba! 
- Eskuluziak´e bazian orduan. 
- Bueno! Aprobetxamentua. Gaiñea, ordun, e emakumia baldin bazan baltzian e, ba ezta... ordun jesus, baltziak zenbat, tango diala, zea pasodobliak diala, bakizu ze musika jotzen zan Hernanin. Jo, hola eoten zan. Eta arrimatzen bazan: "Bua, hoik... Hoi arrimatzen dek! ". Petxo haundiya baldin bazan ez takit zer. Denak bazuen... hankamia bazan, loriya bazan... ordun dena haundiya bihar zan /bihartzan/. Pantorrilla earrak, petxua ona... baiño gu umiak izaten giñan. Baiña korrientiak behintzat. Eta bueno, azkenian, ibiltzen baziñan eo eozin... geo etortzen bazan, kanpotikan etortzen neska bat, alemana o Inglaterra... o inglesa, gehiyenak animalik baiño okerrogo. 
Harrena juten zien. Hemengo neskak ya uzten zituen askok. Ordun, Hernanin, e. Baiño gaiñekuan e... aukera zenun, ta oso mutil jatorrak ibiltzen zian. Neskak nahi bazun... oin beak iten zien iñular aldea arrimatzen zian, ta beak lagunarte apai-eriendak iten zituen, ta ordun mutillak, gaiñea, gonbidatu iten zizun. "Nahi (de) zu nekin apaldu? " o zerbait beti... o "revista" bat ikustea, Donostia askotan juten giñen gu... zeak ikustea, e, Semana Granden ta /da/ bakizu etortzen zian "revistak". Eta... ateatzen giñan, baiño ondo, ondo... 
- Ze "revista", ze...? 
- Bueno, ordun, ze esango (d) izut! Aiii... Cantiflas ta. Geo beste "revista"-k, ba hoi pelikula zan baiño... Hor, e, ibiltzen zianak... "Revistak" eiten zituenak ordun garai haitan... Nola da? Hankak okertuta nola ibiltzen zan ze hoi? Ze izena dun horrek? Oi, oain momentuan ez zait /etzait/ goatzen. 
- Baiña aktoren bat? 
- Bai, aktoriak´e bai ordun asko... bueno, "revistak" ikusten genittun tarteka, eta gañekuan Donostia pasiatzea, baiño ondo jantzita jun behar zenun, e! Ordun trajiakin eta zapatak takoidunakin beti. 
- Bai? 
- Bai, bai, bai. Ta etxea etortzeako hanketako miñakin azkenian. Klaro, oiñez etorri bihar izaten zenun. Tranbian jeki eta geo tranbian jeki ta geo txalupa pasa behar zenun, bestela oiñez etorri bihar zenun Martutenetik basarria. Ta zapata takoidunakin aixe ibiltzen ziñan, baiño pasa... nekatu´re... o pasara eman´e hankairi ematen ziñozun, e. 
Ondo, ondo jantzi behar izaten zan, e! Uuu, ez pentsa, Donostia erozein bezela... ta bai eozein tokira ere... 
- Txanelera igotzeko takoiak kendu behar igual... 
- Bueno, bai, takoiyakin´e bai. Bai, ibiltzen giñan, bai, bai. Salta, ta aixe ibiltzen ziñen. Ta /da/ ohittu iten ziñan. 
Geo portua zan be.... zeakin lotu, lotzen giñun txanela, eta ordun, e, arrimatzeko eta koxkan bat eo, pixkat balantza ingo zenun, baiño ez, ez, ez. Errex ibiltzen nitzan. Lur zuzenen baiño hobeto. Egitan, e. Ohittu, urian. 
Hilerokoa, ezkutatu beharrekoa
Txintxurreta Ugalde, Juanita
-Eta etxian, e, hitz eiten zizuten... "kontuz mutillekin" ta /da/ holakorik bai ala...? 
- Amak pai. Amak beti esaten zian, e. Amak esaten zian: "Bai, gu... razan ez den /ezten/ inor gelditu ezkontzarako, e! ". Hoi bai, bildurra sartzen zian, amak pai, amak errespetua hola zun, buaa. 
- Eta... 
- Aitta, aitta birea ateatzen zizaiten askotan. "Mutillakin baldin bator´e", ba... "Nun da? " o "ba al dator? " o, etxea etortzen zienean, aitta eoten zan mutillekin hizketan igual, e. Hurruna igual gelditu, ez zan /etzan/ eongo, eun hartan etorri zala o bi bider etorri zala ta... "Bai, hor dao, onduan do". Etxe onduan do, baserri onduan do... mutillakin eo. 
Hor da. Ta ama konforme. Baiño gaiñekuan bai, beiratu... uf. 
- Eta haurdun geratzeko... 
- Garai haitan... 
- Ze in behar zan edo, zuek, zuek esplikaziyoik ta holako konturik ez... 
- Ez, ez, ez, behin´e ez. Ez, ez, ez. Beste ze hoikin, euki nunian, aurretik esan zien /esantzien/... odola ta jo, hoik´e denak gordian, e! Dena! 
- Ez zan hitz eiten... 
- Mutillak eta... askotan anaiyak "bai", nik bastante gaixki pasatzen nun, eta esaten zian: "Bai, atsaldeako prepatuko haiz, bai", esaten zian anaiyak askotan. Goizian ez, "baiño atsaldeako jarriko haiz", ta... eunan erdiya igual erdipurdi pasatzen bainun hillekuakin. Eta ordun holako indirektak-ta aittu bai, baiño geo mutillak zuen kostunbria atzetik parian pasatzian hola ipurdian jo eta zu, haikin bazaude, uuu! Ta gaiñea, ezta notatu´re ez, ezta... ezkondu arte ezta notatu´re hoikin zauden ez zauden, e. Juu. Amanak´e erdik nik ez nittun iartzen, harrek earki gordetzen zitun. Han izaten zian ze batzuk, holako toalla batzuk, eta maindire tartian harrek disimulon, eta iñork ez, iñok ikusten. Ta oso garbi, e, txukun, e, ez pentsa... nik ikusi izan ditut kanpuan zabalduta oso gaizki baiño, oso... erriyun gaiñea, gue ama oso garbiya zan ta /da/... Dena, etxia´re bai, pintatzen ta /da/... dena, bea, ama aitzen zan. 
Dena, dena. Ordun e... elbiya ukuillutik bela etortze zan... Sukaldia jartzen zenunian geo bazan armaiyo bat be platerakin, oso platerakin politta baiño paperakin, txulatukin, ta /da/ oso dotore jartzen zun gue amak. Eta astero-stero garbitu bihar izaten zun. 
- Eta hillerokua jetsiko zala ta hori, aurretik... 
- Amak esan zian. Amak esan zian, bai. 
- Orduan amak esplika... 
- Amak esplikatu zian izan baiño lentxio, ya ez takit, hamabi urte o ze izango nittun. Bai, hasi zaiten esaten. Baiño bildur haundiya zan garai haitan, eozeiñekin eozeiñ... baiño aitta, aitta ez. Aittak eta hola konbersaziyua, berdekein ta /da/... batzuk txiste batzuk botatzen bazituen ta /da/ han kuadrillan ta... aizu, saardua eaten ta /da/... batek txistia bota ta... guk ez genun inportantzik... Nik ez, aittu baiño... beti alde iten genun, gauza hoitan nik alde iten nun, nei ez zaiten /etzaiten/... Gustatu iten zait nei, e, gustatu bai, dantzan, broma... oain´e bai, batzuk baldin badia bromako, ta nik ondo hartzen (d) et dena, dena ondo. 
Baserrian beti morroia, neskamerik ez
Txintxurreta Ugalde, Juanita
-Naparra ta errezildar ta /da/ hoik denak etortzen zian morroi basarrita. Gue etxea ez, gue etxian banittun, gue bi anaiyak eta geo lengusua... ta aitta, lau gizon. Amak esaten zun: "Gizonekin... ". Ta geo beti baten (b) at zan etortzen zana, nahi bazun laundu o... eta ez zun /etzun/ nahi... Amak nahiyo zun emakumia. Lengusuk´e, o illobak bazian amaik eta aittik pe geldituk, eta haik e... Emakumia nahi, eta ne aittonak beti mutilla. Beti mutilla. Ta mutilla ekarri zuten honea. Bai, ta azkenian nekin bizitu bihar izandu zun... hara, ne aittona bizi balitzake esango niyon: "Oain ze? Oain zer? ". Jooo. Makiña (b) bat bider esaten zian. Mutilla... "Es que" ordun auzuan´e hala kontatzen zan: "Bai, halako neska holako maiyorazkuakin hasi den! Ta jolin, hoi den suertia! " ta... garai hartan esaten zuten, dena maiyorazkua. Ta bestia, bestia sobrantek, neska eta ezta mutillak baldin bazian´e, sobrante. Aurrenekua... askotan jaleotako izaten zien aurrenekuak, e. Zeatik bestiak ezin zuten, inbiriyak ta... basarritan izaten zian eskandaluk. 
- Klaro, klaro, beti maiyorazgua... 
- Garai haitan, bai. 
- Baiña mutilla. Neska izan ezkero maiyorazkua... 
- Gue aitta´re bakarra zan. Bi arreba zitun. Bakarra zan, ta mimatu samarra zan, e. Bai. 
- Eta neska izan ezkero maiyorazgua? Lenengua neska izan ezkero? 
- Ba orduan gutxi zan, e. Nik ez nun... 
- Bigarrenantzat izaten zan? 
- Bai, bai. Seuru. 
- Neska izan ezkero lelengua eta bigarrena mutilla... 
- Bai, bai, bai, harrentzako. Bai, mutilla bihar! Ta askotan igual ez zian /etzian/ konpontzen, e! Erreiña, erreiñakin igual ez zien konpontzen ta... 
Esnea biltzea, gizonen lana
Txintxurreta Ugalde, Juanita
-Feria ta aitta juten zan udariakin, ta zestuk hartu ta udaria saltzea feria Hernania. Oiñez, e, ta tranbian´e jungo zan. Eta ez... "ez dezu ikasi bihar", batzutan esaten zian: "Ez den /ezten/ ikasi bihar behi biltzen! ". Esnia behiyari biltzen. "Gaiñekua dena! Jaten eman, azpik atea... nahi zuna, baiño behiyak biltzen ez". Zeatikan zuk ikasten bazenun behiyak biltzen, eo amak o nik, bazekiten arrebak eo andriak behiyak bilduko zutela, ta orduan berandu o... beak nahi dutenian etorriko zi... liaken ta. Behiyak biltziatik etorri in bihar izaten zuen etxea. Konprenitzen? 
Gizonak. 
- Orduan, hori ez zan ikasi bihar... 
- Ez. Ne amak esaten zin: "Hoi ez! ". Ta bazian zakitenak eta sukaldia ijitok bezela eukiko zuten, baiño behiyak, ta emakumiak bildu, ta emakume ona, joo. Behiyak biltzen zitun ta /da/! Gaiñeako lanak in ta /da/ gizona etortzen zan erdi kontentu o... Kontentu etorri ta dena iña... Apaldu ta ohiyea. Eta bestela, berriz... guk ez, guk alrebes iten giñun, eta askok gizonak ohittu behiyak biltzen o arrebak ingo (d) ixkio eo andriak ingo ixkie, eta geo denak, ukuillu lanak inda, gizona dena etxea etorri, apaldu, ez zuen /etzuen/ ezta plater bat ere jasotzen gizonak, dena aurrian jarri bihar ziñozun... igual´de erropak. Dena bere garaitan bere... han. Ezta, ezta armaiyora ez zakazun bialtzeik, paiñeluan billa o galtzaren billa, ez zakazun, zeatik nahastutzen zituen denak. Hara jun biharrian horrea jun eo... horkuak... beti zuk ohiya gaiñian o beti pronto jarri. 
- Erropa ta dana. 
- Dena, dena. Otordua ere bai, e, otordua ezta plater (b) at, e. Oain dena gizonak jaso ta... oain zea, lababajillan jaso... bestela, geatzen dian pixkak neonek iten (d) itut, baiño ni ondo ez panao ingo liake, e. Baiño jaso beak iten nau. Kafesnia o kafia o belarrak hartu biha baittu, beak ateako nau dena, e. Nik... azkeneko momentuan exeriko baiño geo beak denak eingo nau. Jaso ere bai. 
- Bueno, eskerrak hori aldatu in dala, ezta? 
- Bai, bai, ta eozein gauzetan´e launtzeko pronto, e. Dendako, atea behar badeu o, dena biyok dena, dena. Bai, ohittu ta umieri eakutsi´re bai. Bai, oain ba gizonak dena, suhiak beak launtzen dute denea, baiño gue denboan ez, e. Ezta ezerre! Dena aurrea, zapatak eta dena. Dena, dena, aurrian jarri biha xixkiazun. Baiño plater bat´e... 
- Hola ohituta... 
- Juten zian siesta gizonak eta amak esaten zian: "Bai, bakizu ze in biha (d) iñaun? Mahaiyan jarri ta nik hola lo pixkat in biha (d) iñat, e! Geo ingo (d) izkiñau! ". Ontzik. Zuzenian iten genitun, e, "en general". Baiño behin beandu xamar uzten bagenittun, igual baten (b) at bisita etorri dala, ta ontzik iteko. "Ikusten al den? ", esaten zian amak. 
"Ikusten al den? Behin in bihar ta /da/ oain´e holako etorri ta esango ziñen. Oaindik ontzik-ta garbitzeko, garai hontan". Ta bitartian gu aprobetxatu iten giñan, "es que" orduerdi bat o hiru ordu laurden pasako zituen kuar... ohiya juten zian haik. Orduan ez zan /etzan/ silloiyik. Geo bai, telebisiyua jarri ta ein danian... 
- Eta gizonak siestara eta emakumiak ez? 
- Emakumiak, gu ezin bukatuik lanak! Haik juten zian, ta /da/ guk ontzik diala, marmitak diala, ta geo haik`e jeisten zianian, haikin kanpoa igual jun behar zenun. O belarrak baldin bazian belarrak eitea, o... berdura biltzea o aldatzea o... jun in behar, o haziya botatzea o... jun in behar zendun. 
- Kanpokua eta barrukua. 
- Dena! Dena, dena, dena. Guk, e, ez genun /ezkenun/, "es que, es que"... 
Etxeko otoitzak eta bedeinkazioak
Arrieta Arrieta, Bixenta
-Eta zuek etxian errezatuko zenuten, errosariyoa eta... 
- Bai, bai, gue amak hemen, gure [...] izaten zan egunero. 
- Eta bazkaldu aurretik eta... 
- Bai, errezua. 
- Aita Guria ta hola? 
- Aita Guria. 
- Eta ogiya... gurutzia iten zeniyoten ogiari? 
- Aurrena ebakitzen hasteako bai, eta lurrea eroitzen baldin bazan puska bat edo, hartu eta muxu eman'e bai. Bai. 
- Eta ur bedeinkatua-a eukitzen zenuten etxian? 
- Bai, bai. Oain´e bakat, e! 
- Eta zertarako erabiltzen zenuten? 
- Bueno, ba... difuntun bat zetzen baldin bazan, o zeian, ba ordun zetzen zan, baso batian jarri ur bedeinkatua eta erramu axka batekin, eta etortzen zan jendia ikustera, gorputza ikustera, ta harekin zea botatzen zan ta. Geo Aita Guria errezatu. Ohitura hola zan. 
- Eta hildako bat zegonian etxian, gero gauian ere norbait geratzen zan zaintzen, ezta? 
- Bai, jendia izaten zan, auzuak-ta izaten zian. Bai, orduan bai, orduan auzoko jendia. Klaro, ez zan oain bezela, tanatoyota ta ez zan eamaten ta. Ordun nola etxian izaten zan dana... 
- Eta gero nola eramaten zan... 
- Bizkarrez. 
- Bizkarrez? 
- Bai. 
- Eta familiko jendiak eramaten zun? 
- Bai, jeneralian familikoak. 
- Eta atzetik juten zan norbait? 
- Jendia barra-arra, entierrora zihoan jendia dana. 
- Eta familikoak jantzita ta, normal ala kapekin, beltzez? 
- Beltzez, beltzez, beltzez. Ta geo elizara juteko; hoi bai, elizan sartzeko beltzez juten zan ta famili alderatuenakin... gu, gure gurasuak hil zianian, gu hiru ahizpak jun giñan. Hiru izaten zian jun biharrak, eta gu hiru ahizpak jun giñan. 
Elizak beak jartzen zitun, zeak, este, mantilla haundi batzuk. Eta hua e bizkarretik hartuta jun bihar izaten zan. 
- Eta gero hemen elizan argizaiyolarik edo erabiltzen zenuten? 
- Bai, zean, santu guztitan ta bai. Urte guztin, hilberriya baldin bazan urte guztin. Lurrian jartzen zan holako trapu beltz bat. Geo papel txuriya, eta geo bi kandelero bi kandelakin. Eta urte guztiyan hua eukitzen zan hala. Eta klaro, kandelak zetu ahala, erre ahala ba berriyak eaman, ta trapua garbittu ta... baiño elizan beti hola harri zea batzuk zian, eta bakoitzak bere harriya, bere tokiya zekan. 
- Bere sepultura edo? 
- Bere tokiya zun han. 
- Eta aulkiya, belauniko jartzeko aulkiya ta... 
- Lekua izaten zan. Zea hua han, harriya, ta harri hartan bertan izaten zan belauniko jartzeko batentzat tokiya. 
- Eta ogirik edo eramaten zan urtian sasoin baten? 
- Ez. Hola zeik ez, hemen ez. Lekuak esaten dute batzuk baziela, baiño hemen ez. 
- Eta beltzez jantzita, zenbat denbora pasa behar izaten zan? 
- Bueno, ba hola gurasoa baldin bazan ba urte ta erdi gutxiñian beltzez, eta gero beste urte erdi bat ba txuriyakin pixka bat nahastuta eo... eo grisa o hola, nahastuta, baiño bi urte biñipin bai. 
- Eta norbait oso gaixo zeonian eta apaiza etxera juten zan, ez, komuniyua eramatera. 
- Bai. Elizakuak esaten zan. 
- Elizakuak? Eta kanpanilla edo txiliña edo jotzen zun? 
- Bai, kanpanillakin zea, monagillua. 
- Bidian? 
- Kanpanilla zea, juez, hala juten zan, bai. Eta birian zertzen zan jendia, jende gutxi izaten zen zan, ez oaiñ aiña, baiña behintzat jendia dana hua pasa arte belauniko jartzen zan lurrian, e. 
- Hantxe bertan, edozein lekutan? 
- Bertan, haik pasa arte. Bai, bai, bai. 
Mutilak ezagutzeko garaia
Arrieta Arrieta, Bixenta
Ba, gaiñera nik uste det /ustet/ Hernanin neguan, negu partian ezautu giñala. Bai, gu... esan dizut bi ahizpak ateatzen giñan, eta habek bi launak, bi laun zian hola ateatzen zianak ordun. Eta lauok hasi giñan hola zetzen, ta bueno ba dantza, ta halako tokia ta bai, ta hola hasi giñan. Ta holaxe. Gaur arte. 
- Hernanin, dantza itiarren mutillak pagatu edo... 
- Pagatu itten zuten, bai. Pezta bat. Ordun pezta bat patzen zuten. 
- Eta pegatina bat, o zer jartzen zuten? 
- Bai, pegatiña jartzen zuten. Eta neskak batez, ez gendun patzen. Mutillak bai. 
- Etxe laguntzaik izaten zan? 
- Bai, izaten zan etxea laguntzea, hoixe! 
- Ta lehen denbora asko iten zan nobiyotan eta, ez? 
- Ba bai, bai, urte asko. Klaro, urtiak pasatzen zian. Baiño leheno esan deuna: jai atsaldian lau-ost ordun bakarrik ikusten giñan. Igande atsaldian, gaiñekuan astia ez do... 
- Nobiyua ikusteko goguakin, orduan! Astian behin bakarrik... 
- Bai ba! Bai, nobiyotan hasi, nobiyo hasi ezkero, nobiyoakin, ba klaro, ordun astian nobiyua ikusteko... mutilla ikusteko goguakin ordun. 
- Eta etxian-a esaten zuten zerbait? "Kontuz ibili", "Ez asko arrimatu", eta holakorik? 
- Ez, guri, guri ez ziguten... guri ez ziguen holako zeaik esaten. 
- Eta esplikaziyorik edo sekula umiak zela iten dian ta holakorik etxian? 
- Ez, behiñ'e ez. Holako konbertzaziorik ez da sekula atea izandu. 
- Ez zan hitz egiten holako kontuei buruz, iñun... 
- Ez. 
- Ez etxian ta... 
- Ez, ta lagunen artian´e guk nesken artian behintzat ez. 
- Eta umetan zuek... ze, ze esaten zuten ume bat jaiotzen zanian, nundik zetorren? Nundik etorri zan edo? 
- Paristik! Paristik etortzen zian umiak. 
- Eta nola? 
- Ez gendun zetzen... 
- Hegan, ala...? 
- Ez gendun zetzen, ez genekiun. Paristik etortzen ziela umiak eta. 
- Eta galdetu ere ez. 
- Ezta galdetu´re! Galdetu ez, ta beste esplikaziyoik´re ez. 
Tratuarekin plazara joaten ziren baserritarrak
Arrieta Arrieta, Bixenta
Dana basarriya zan, dana hua, eta geo berdura ta zea... Batzuk gehiyo ta beste batzuk gutxiyo, ta gaiñeakuan ba... dana basarriya. Dana basarriya zan. 
- Jende asko jungo zan tratuakin, jende asko jungo zan plazara. 
- Bai. Bai, plazara jendea juten zan. 
- Danak karruakin? 
- Batzuk herriraiño bakarrik, ta beste batzuk ba Donostia, esnia partittu ta... 
- Batzuk oiñez... 
- Hemen Merkelgua bakarrik juten zan oiñez astuakin, baiño Herreraiño jesten zan, e. Baiño gaiñekuan gehiyenak aberia ta karruakin. 
- Klaro, urruti... 
- Donostia. Donostira. Ta esaten dizut, esnia´re etxez etxe partitzen zan ta eunero in behar zendun hua. Jai ta aste. 
- Ta esnia jetzi, zeiñek... behia jetzi nork iten zun? 
- Ba guk makiña bat aldiz. Esan dizut: gizonen lana dana iten genun. 
- Gizonak, e, etxe barruan ez zun ingo lan haundirik. Ez bazan... igeltsero lana ta bai, baiña... 
- Bai zea. 
- Garbitu etxia ta sukaldian ta... 
- Bai zea! Bai zea! Oaingo gaztiak ingo dute, gañeakuan lenguak ez dute iten. 
- Emakumiak, berriz, bai kanpuan ta barruan, biyak, ez? 
- Bai. Ta hoi zelebria izaten zan, e. Baserrin lanian ai, zelayian ai, eta etxea etorri eta bazkaldu, eta emakumiak sukaldeko lanak in bitartian gizonak siesta! Ta siestatik altxatzian berriz lanea. 
- Emakumiak siestarik sekula ez. 
- Ez, emakumiak siestaik ez. 
- Eta umiak´e emakumian kargu? 
- Bai. 
- Ez, normalian... 
- Bai, umiak behin gobernatu, zeatu ezkero bakizu, basarritan kalea, zerea, kanpoa. Ttikiyak diala atenditu bihar, baiña gaiñekuan... 
- Bai, baiña ez zeon lehen hainbeste kontu, ez? Oin umiai begira-egira... 
- Bueno! Bueno! Uain bezela umiak! Nehi duten guziya iñez ta zean, bueno. Zeoze oker iten bazun, ipurdiko bat. Eta fuerte, ta hurrunguan ez da iten hua. Oaingo umiak, berriz, "ai, nola ba, ez ikuitu umiak! ". Nik ez dakit oaingo umiakin, hoik haunditzian nik ez dakit zer izango dian. 
Emakumeek askatasun gutxi
Matxain Etxaniz, Pantxi
-Eta errekan aingirak, eta beste arrairik bazeon? 
- Eskaluk. 
- Eskailluk? 
- Bai. 
- Eta hoiyek nola harrapatzen zian? 
- Eskalluk? Sariakin. 
- Sariakin? 
- Bai. Sariakin, baiño sareik´e ez giñun eta zaku puskak jarri alanbretan, ta /da/ ahal giñun bezela! Harrapatzen giñun. Eta prejituta oso goxuak zian´e bai. 
- Eta zuek baiñatu-ta iten ziñaten, errekan? 
- Bai. Aurreaxio jun, eta gu umiak, baiño jarri giñun ya, harriyak-ta jarri giñun eta ya honeaiño ura alleatzen ze... hara juten giñan! Geo bai, geo haundiya in nitzenian... Edadia giñunian Ondarreta ni! Bizikletan! 
- Bai? 
- Asko gustatzen zizaian playa. Asko. 
- Eta hemen errekan, e, normalian neskak-ta ez zian hainbeste baiñatuko... igual mutillak gehiago. 
- Ez, ez. Neskak, hemen neskak izandu zian... festatan´e kortinatik beidatu ta... e, ni izandu naiz liberala, baiño gue aita zan seriyua, eta attai disgustoik ez ematetik zenbat aldiz esaten niyon jendiai: "Decirmelo a mi, estais fastidiando a una tercera persona. Decirme a mi lo que tengais que decir. Si yo no... Si mi vida es mia y yo puedo hacer... yo, entre que no haga daño a nadie... ". Baiña alperrik. Alperrik. 
- Orduan bazeuden geizki ikusitako gauza batzuk, ezta? 
- Uuuuu. Hemen? 
- Emakumiak tabernara sartzia eta... 
- Hemen? Ez dakizu /eztakizu/! Bueno, bueno! Hau izandu da, Añorga izandu da... dana, esaten ituten /esateituten/ guziya gutxi! 
- Eta ze, beste ze zeon debekatuta edo bueno, geizki ikusiya, emakumiak itia edo neska gaztiak? Mutillekin ibiltzia... 
- Eta gauian etortzen baziñan beandu o... mutillakin ikusten bazizuen. Eta nik ez dakit, gauza bastante. Eta ez baldin bazizuen ikusten´e bai! Zu juten baziñan... Bueno, bueno, bueno. Ta ni holakua izandu naiz. Ta, ta... baiño gue aitta zan oso seriyua. 
- Seriyua. 
- Oso seriyua. 
- Orduko gizonak seriyuak izango zian asko... 
- Bai, batzuk. Batzuk. Beste atzuk "unos golfantes", baiña... "golfantes", baiño beste jendiakin, e, beren etxekuekin ez, beren etxekuan ondo gordeta, hori bai. Hori bai. 
Liberala, bere garairako
Matxain Etxaniz, Pantxi
-Eta ni nitzan hola, e. Bihatzakin apuntatzeko. Playa juten nitzalako, bizikletan ibiltzen nitzalako, ez dakit ze iten nulako... Nik, nik pentsatzen nun: zeni iten zionik gaitz honekin? Ni holakua naiz ta. 
- Iñorri ez, baiña... beraiyek ezin zuten in ta /da/... berdiña. 
- Bai. 
- Inbidiya ere bai. 
- Bai, in lezaken nik iten nuna. 
- Bai, baiña geizki ikusiya nola zeon, ba ez zuten ingo. 
- Nik iten nuna. 
- Eta zu playara ze juten ziñan, zu bakarrik bizikletan? 
- A, hemendik bai! Eske ni hemendikan hola, e, bihetzekin. Behin batian hor neon, ta /da/ zea... monja juteko eondu zala ta gero esposatu zan ta /da/ ya... Eta paradan, ta /da/ ni gonak oan eamaten dia honeaiño? 
- Bai. 
- Ba ni harekin. Ordun´e bai. 
- Gona motzakin zu? 
- Gona motzakin, ta txaketa bat, eta atea zan hoi parada ta ni´re parada. "Quitate de mi lau, e! Quitate de al lau mio, e! Porque como se nota que no tienes madre! Con esa falda y que... una sinverguenza! ", esan zian /esantzian/. 
- Orduan iñor ez zan ikusiko, hola gona motzakin ta /da/. 
- Bai, besten bat´re ibiliko zan, baiño... Nei esaten baziaten: "Oye, mira, hay que llevar esto pegau con cola", eta jantzi ingo nuke hola, eta martxa iten nun. 
- Zu, orduan, libria izan zea beti. 
- Bai, beti. Beti. Beti. Beti, baiño beti aittai beira ni, e! Ni aittan kontua beti. Ume-mia nitzala. Bai, baiño liberal bai. 
- Eta gero han hondartzan-a beste lagun batzukin-do juntatuko ziñan. 
- Bai, bai, beti nik launak hanguak izandu itut, e. Antiguako launak izan... 
- Antiguakoak. 
- Bai, beti-eti. Bai. 
- Eta haiyek liberalaguak-do hemenguak baiño? Izango ziran... 
- Bai, bai. Hemen bizi zian... Rezola zerk esaten zun. Eta nola zian obreruak, ba... ez dakit... nik ez dakit ze pasatzen zan. Ez dakit ze pasatzen zan, baiño nik beti izandu itut launak hanguak. Eta liberalaguak e... guk ez giñun ezer gaizki iten. Ni goatzen naiz berbeneta-a jun eta ni bizikletakin juten nitzan, eta hain etxian bizikleta utzi, dantzan-a /da/ ibilli eta geo ni bizikletan etortzen nitzan etxea. Ze gaixki iten nun? 
- Ezer ez. Eta berandu arte ibiltzen ziñan, ala... 
- Bai, bai. Bueno, berandu arte... hamabi t´erdik... e, baiño ordun berandu zan, oso berandu zan. 
- Beatzitako etxian egon beharko zian beste batzuk eta... 
- Bai. O bate atea baik. Bai. 
- Eta hori asteburutan? 
- Bai, o sansebastianetan o bai... bai. Ta Añorgako festetan´e juten giñan Añorga, ta ordun´e beiratzen ziguten bitxo raruak bezela. 
Orduko moda nolakoa zen
Matxain Etxaniz, Pantxi
-Eta moda: belarritakuak eta eraztunak eta... 
- Uuu, holako, honeaiño... eraztunak-ta bai. Baiña... 
- Lepokuak eta bai, erabiltzen ziran orduan? 
- Mmm, bai baiña ez gehiegi. Ni ez naiz izandu "chatarrera", e, sekula. 
- Ez? 
- Ez zait asko gustatu. Nitzan beste gauza batzuk... Illia, arropa... 
- Takoiak. 
- Takoiyak, eee, bueno... eta geo nun, gaiñea, oso zea ta... "can-anes". "Can-an", bakizu zer dan "can-an". 
- Bai. 
- Total, plantxa suan plantxa, eta seitun beztutzen zan, eta almidoiyakin hua plantxazen. Hua garbitu, hua jarri eta plantxa bota eta ya marka iten ziyozun, beltz-eltza jarri eta segi! Geo jazten ziñun, sartzen ziñan autobusian eta "como un sandwich" uzten zizuen, ta haik danak jartzen hasi ta gero... bai. 
- Lana hartzen zenuten, orduan. 
- Bai. 
- Eta lehen esan dezu minifalda edo bueno, ez? Gona motza jazten zenula zuk. 
- Bai. 
- Eta beste batzuk ere bai? 
- Modan zeolako! 
- Zure lagunak-ta, danak antzeko ibiltzen ziñaten? 
- Bai, bai, bai. Gu bai, gu bai. Batzuk: "Es que con estas piernas yo no me atrevo. Yo con estas piernas... ". "Pues yo? Que parecen botellas de-e-e... champan? Esta pantorrillera, pequeña pantorrillera", esaten nuna nik... bueno, baiña juten giñan. 
- Eta eskotiak eta hola bai ala...? 
- Bai, bai, bai. Bai. Eskotiak ez oain bezela, e. 
- Ez, ez, oain... 
- Ez. Hau itxiya ta bueno, hola bai, baiño ez hola oain... 
- Beste, beste era batea jazten zan lehen, ez? 
- Bai, bai, bai. 
- Eta zu galtzarik-ta jantzi dezu iñoiz? Bueno, oain bai. 
- Oain urtiak damazkit nik gonik ez detela jartzen. Dana, trajiak eta dana-ana-ana galtzakin. 
- Baiña gaztetan ez zian erabiliko. 
- Ez. 
- Ez, ezta? Ez zeuden modan... 
- Aurreneko ni galtzak jazten hasi nitzanian, jazten nitun aldameneko etxian, aittak ez ikustiatik. 
- Bai? 
- Bai, hasi zianian jendia galtzakin-a /da/, aittak ez ikustiatik, zeatikan bronka izango nun, eta han jazten nitzan. 
- Orduan aita ez zan enteratzen. 
- Ez. 
- Bueno, esango ziyoten gero... 
- Nik uste det /ustet/ baietz, nik uste det /ustet/ baietz. Gauza batzuk esaten zituen, eta nik horregatik esaten niyen: "Baiño neri esaiyazue, zeatik esaten ziyozue ne aittai? Zenek sufritzen du /sufritzeu/? Nik ez! Berak sufritzen du /sufritzeu/". 
- Klaro, bai, bai. 
Tabakalera: gizonentzat, tabakoa
Garmendia Albizu, Kattalin; Garmendia Albizu, Miren
-Han, pentsatzen det Tabakaleran lana inda, errexeagua izango zala tabakoa handik merkio edo ateratzia... 
- Kattalin: Ez, ez, ezin zan, ez. Bueno, hori ematen zioten ere bai, gizonezkoei ematen zioten. Emakumezkoei ez. 
- Miren: Emakumezkoei ez. 
- Kattalin: Emakumezkoei ez, sekula ere ez, baiño gizonezkoak izaten zittuzten beren razionamendua. Izaten zuten gizonezkoak, baiña emakumiak ez. 
- Miren: Gizonezkoak zuten ere bai leku bat e.. erretzeko. Han, zea, pasillu batean zan, eta han exeritzen zian eta zigarro erretzen eoten zian. Ez denbora askotan, baiñan bai, eoten zian. Eta emakumeak ez, klaro. 
- Ez zeon emakume bakar bat ere erretzen zuna? 
- Miren: Erretzen zuenak? Bai. 
- Kattalin: Baaai. Bazeuden, baiña komunea juten zian. 
- Miren: Komunea jun ta... 
- Kattalin: Komunak´e oso haundiyak zian; dena zan oso haundiya, ta oso irikiya, eta egiya esan oso ondo. Eee, baiño emakumiak juten zian haruntza erretzea, bai, bai. 
- Lehen diferentzia haundiyak zeuden, ez? Emakumien eta gizonen bizimoduak desberdiñak... 
- Miren: Bai, bai, asko. 
- Tabernetan ere emakumiak e ezin... 
- Kattalin: Ez zitzaigun okurritzen, gui bakarrik taberna batea sartzea, sekula! Sekulan! 
Trenbidetik oinez joan zirenekoa, Hernanitik bueltan
Garmendia Albizu, Kattalin; Garmendia Albizu, Miren
-Eta hor, e, mutil asko ezautu zenituzten? Toki askotakuak? 
- Kattalin: Toki askotakuak ez, nik uste... nik behintzat gehiyenak Astigarrakuak. Astigarra, Ergobia... Hernanikuak bertakuak´e bai, e. 
- Miren: Bai. 
- Kattalin: Baiño gehiyena Astiarrakuak, bai. Haikin askotan, asko ibiltzen giñan Astiarragako kuadrilla batekin. 
- Eta, etxian-ta, esaten zizueten "kontuz ibili mutillekin" eta holakorik? 
- Kattalin: Bueno, bueno. Beti atea behar gendun... Lenbizikua beatzitarditan genun trena, eta batzuk gelditzen zian... Ordun gaiñea deskansua izaten zan, eta total, ba dantza gutxi itten gendun, ez gendun denboraik izaten... 
Eta denak gelditzen zian eta guk beti tren hoi hartu behar gendun. Eta behin, goatzen naiz tren haik... epoka hortan, gaiñea, Tolosan ta /da/ Andoaiñen festa izaten dia asko, alde guzitan... eta klaro, ez zituzten /etzituzten/ ba ordun tren asko jartzen, eta Hernanin apeaderoan zai-ai eon, trenan zai, dena bete-ete-eteta, zintzilik etorri, eta ordun zeaik... ezin giñan, ezin giñan io. Oiñez! Trenbidetik, nik ez takit nundik noa, zeatik klaro, hamarretako etxian egon behar gendun. Bestela... hurrengo igandian igual ez giñan ateatzen. Eta bueno, bueno... eske ibillera batzuk, penagarrik, penagarrik ibili behar izan genun... Beti orduakin ta /da/ beti... 
Beti beldurrez, apaizak zer esango
Garmendia Albizu, Kattalin; Garmendia Albizu, Miren
-Eta nobiyuakin-a denbora... urte asko iten zian nobiotan, ez, ezkondu aurretik? 
- Kattalin: Bai. Ba... bost urte. Ni behintzat... ta hi´re bai, gehiyo igual... 
- Miren: Ba lau urte. Ez, lau, lau... ni hemezortzi urtekin hasi nitzan ya. Hemezortzi urtekin ya hasi nitzan nere senarrakin, eta lau urte o ingo genittun... Geo ya ezkondu giñan, bai. [...] Hogeita bi in baiño leno ezkondu nitzan, "o sea que" lau urte, lau urten egondu nitzen ni. 
- Kattalin: Ni bost, bost. 
- Garai hartan dena pekatu zan. 
- Miren: Bueno, dena! Noski. 
- Eta zuei nork... esan zizueten... esplikaziyorik edo jaso zenuten nunbaiten, etxian, sexuari buruz eta holako kontuei buruz ala...? 
- Miren: Ez gendun... ez zan /etzan/ hitz eiten... Hombre, beti... 
- Kattalin: Esaten ziguten beti ba "kontu izan zazute, zeatik... ", e, baiño... 
- Miren: Baiña ez. Guk geok bageñekigun ezin zala... ezin zala... gauza asko ezin ziala ein, oain eiten dian bezela; oain dena libre dute! "O sea que" oain ya... baiñan ez, leno ez zegon /etzegon/, sexo... Hombre, eongo zan! 
- Kattalin: Bai, noski. 
- Miren: Eongo zan, eongo zan jendea!... Baiñon guk behiñek pein ez gea izan... Gu ezkondu giñan "virgenes, vaya". 
- Kattalin: Bai, bai. 
- Eta muxu ematia ere bekatu, ala ez? 
- Kattalin: Ba hoi ya ez. 
- Miren: Hasiera batean bai, Kattalin. Hasiera batean... 
- Kattalin: Bueno, hasiera baten... 
- Miren: Niri igual urtebeten muxuik ez giñan eman, urtebeten... 
- Kattalin: Bueno, ez diñat esaten, baiño ez, ez kalian eta ez iñon zertan... 
- Miren: A, ez, ez... 
- Kattalin:... baiño etxea launtzen ziutenian bai, orduan muxu behintzat bai. 
- Miren: Bai, bai, bai. 
- Kattalin: Baiño "ya esta, con eso se acabo". 
- Miren: Bai, bai, bai. Ez zeon /etzeon/ [...]... esaten izut, bueno... eta eskerrak gaiñea, e, zeatik bestela bueno... genden kontrolatuta...! Ba ni oaindik zazpi hillabeteko neola, ya ezkondu giñanean, e... hiru hillabete kostatu zitzaidan geatzea haurdun. Eta ya zazpi hillabeteko neola ya hasi zan gure parroko jauna gal... esaten: "Zer, noiz euki behar dezu haurra? ". "Aizu, ni oaindikan zazpi hillabetekoa nago, "asi que" zuk atea kontuk noiz izan behar deten". Holaxe erantzun nion. Ze harek ya pentsatzen zun ni ezkondu nitzala ya enbarazatuta. Zeatik zazpi hillabeteako ai bazan galdezka eta nei hiru hillabete kostatu zitzaidan... ba... 
- Okerrenak, okerrenak apaizak, batzutan, ezta? 
- Miren: Oiiii, bueno. 
- Eta... konfesatzerakuan ere galderak-ta iten zituztela... 
- Miren/Kattalin: Bai, bai. 
- Norberai burutik pasa gabekuak eta... 
- Miren: Bai, bai, bai. 
-... apaizak galdetu! 
- Miren: Bai, bai. Ez, izan, izandu giñan oso... ez det esango zigortuak baiño... bai ez zizutela uzten zuk nahi zenuna iten ere... "O sea", beti egon behar ziñan bildurrik, beti eon behar ziñan ze esango uten, zer... Ez zakazun /etzakazun/ oaingo askatasuna, ez? Oaingoa gehiegizkoa nei iruitzen zait, baiño lehengokoa ere bai... leno ez ziguten /etziguten/ uzten arnasaik hartzen ere. 
Ezkontzeko, lana utzi behar
Garmendia Albizu, Kattalin; Garmendia Albizu, Miren
-Ta zuek biyok lana utzi zenuten, ezkontzeko? 
- Miren: Bai, ordun e... derriorrez utzi behar genun. Ordun firmatuazi iten ziguten papertxo bat esanez ez giñala bueltatuko gehiyo. 
- Kattalin: Bueno, alargun gelditzen baldin bagiñan... 
- Miren: Ordun bai. Alargun geatzen balin baziñan... baiña orduan ere bost urten edo zan, bost urteko epe batean alargun geatzen baziñan bueltatu lezakezu Tabakalera, baiño bestela ez. 
- Kattalin: Ez. 
- Miren: Firmatzen zenun paper bat, ezin ziñala ya bueltatu. Hori geo aldatu zan, ez? 
- Bai, gero legia aldatu zan. 
- Miren: Gero aldatu zala uste det. 
- Kattalin: Bai, bai, bai. Bai, asko, jende asko ezkondutakoa, asko zeon... 
- Baiña orduan okurritu ere ez lanian jarraitzia... 
- Kattalin: Ezta´de pentsatu´de! Etxian geldittu behar gendun. Noski. 
- Miren: "Amas de casa". 
- Seme-labak euki ta... 
- Kattalin: Bai, bai, bai. 
- Miren: Etxeko, etxeko... 
- Etxia gobernatu? 
- Miren: Etxeko emakumea, bai. Etxeko emakumea: umeak zaindu, eta gizonai dena prestatu eta... eta etxeako. 
- Gizonak etxian ez zun... 
- Miren: Ezer ez, ezer ez. Ezer ez. Eta geo, gaiñea, gizonezkoak mmm... billatzen zuten, e, nahiz ta lana egin, gero billatzen zuten ba edo zala ikastolako... ikastolako billerak. Zenbat ordu eta zenbat eun pasa dittuzten ikastolak aurrea ateatzeko! 
- Kattalin: Buenooo. 
- Miren: E, gero, politikan ere bai... Gero, deportea ere bai... E, orduan etxean haurrakin denboa oso gutxi... ba igandetan. Larunbata ta igandetan. Baiño bestela hola astean zehar gutxi eoten zian etxean. Lana in ondoren hala ere sartzen zian gero gauza askotan. 
Anaia hil zitzaion gerran
Goikoetxea Maiza, Ramoni
-Gerra hasi zanian, "pues"... tristura galanta! 
- Nola akordatzen zea gerra hasi zala ta... nola, nola jakin zenuten? 
- Ez takit pa nik nola. Nola, nola, nola... nola esan´e ez dakit. "Lo unico"... hoixen, giñan zortzi senide. Zazpi senide izango giñan etxian, eta soldadu tokatu zitzaiyoten bi anaiyei. Soldadu jun zian /juntzian/. 
- Gerra garaiyan? 
- Gerran, gerraa, bai. Ta gizona, bestia. 
- Orduan, nazionalekin. 
- Bai. Bestia, gizona, oain... gizona difuntua nuna. Baiño bi anaiyak. Ta bat hil zitzaigun han, gerran. Hogeita hiru urtekin mutill bikaiñ askua. Geo, ezta baserrik bat bakarrik Igara barriyua da, e. Igara... Monte Igeldotik han haruntzaldeko barranka, Usurbil aldeko barranka hoi... hor baserri granoik ez da /ezta/ ia mutil bat hil ez zen /etzen/ baserririk. Askotan kontatzen aitzen giñan: ta hau ta hua ta... Hura, hau ta... 
- Orduan, kintak... Kintak harrapatuta, orduan? 
- Bai, kintak o kintaik gabe o... Kinta asko zien, e. "Del treinta y... seis al veintinueve! " zan. Zarrena "veintinueve"-kua zan, ta aber. Sei urteko kintuak harrapatu zituzten. 
- Eta nun, nun hil zan anai hori? 
- "Castellon". 
- "Castellon"? 
- "Con veintitres años". 
- Eta bestia? Nundik ibili zan? 
- Bestia... 
- Elkarrekin ibili ziran ala...? 
- Ez. Txofer ibili zan. 
- Txofer? 
- Bai. Arrixku haundiyak ibili omen zitun, baiño... Txofer ibilli zan. Ta oandikan goatzen naiz difuntuak etxea etorri, bakaziyuakin ta /da/, gripekin o neon ni, ohiyian ta /da/: "Ai, Ramona, banian! Nahiko niñan nik ere... -Agustiñ zan bestia, txofer ibili zana-Austiñek bezela txofertza ikasi izan banu nik ere. Nahiko niñen! Ni ere ibilliko nitzenan... ". 
Oaiñ, retaguardia esaten zitzaiyon... "Ibilliko nitzenan"... 
- Klaro... 
-... esan zin, bere penakin, eta oaindikan oaintxe esan balia bezelaxe goguan dakat, e. Oaintxe esan balia be... esan bazian bezelaxe goguan dakat. 
Dantza eskatu eta igual kalabaza
Sarriegi Asteasuinzarra, Asentxio
- Bai, neskak neskakin ibiltzen zan ta mutillak jun behar zun. 
- Eta ze, ze izaten zan, dantza iteko ta formularik... 
- Ez, beno, joaten ziñan zu ta "faborez dantza ingo degu? " edo; ta libratzen bazien "pues bien" ta ez bazien, segi kalabaza ta aurrea, beste batengana. 
- Ta kalabaza asko ematen zuten? 
- Bueno, ordun bastante. 
- Bastante. 
- Bai, bai, ordun bastante. Ordun lotsatiya zan jendia, ordun, bai... 
- Eta gero etxe-aguntza ta izango zan? 
- Baita're, baita're. Beti izan dian bezela hoik. 
- Eta orduan hemen'e, zer, beste baserri batzutara ta? 
- Bai, bai, hemen auzuan bazian hemen bi ahizpa beheroxio... Zu atzo eon ziñan... 
- Anjel? 
- Ez, Arrieta zea hoi. 
- Bai, Bixenta ta Maritxu. 
- Bixenta, Bixenta, Maritxu, beste bi ahizpa bazituzten hoik, eta hoik denak. Eta denak jaiyetan pues benta horrea juten zian; eta ordun hoik gu baiño zahartxio zian baiño gure anaiya ta igual gero pues etxea jun. 
- Laguntzera? 
- Laguntzera, berakin geratu ta... 
- Baiña ez zieten utziko asko arrimatzen? 
- Edo bai, edo bai, hoi beti izan da. Ta... 
- Baiña orduan dana pekatu zan? 
- Bai, hoi da, hoi da, hoi da. 
Baserritarren arteko liskarrak
Larzabal Urdanpilleta, Antonio
- Eta bihurrikeriarik, ez dakit, lapurreta txikiyak eta holako... ez? 
- Ez, sekula ez, sekula ez. 
- Ez ziñaten juten beste batzun sagarrak hartzera ta? 
- "Que va", ez, izaten gendun etxian ta, ez. Behin'e ez, behin'e ez. 
- Baiña [...] hobiak izaten dia ta... 
- Bai, okasiyuak esaten dizut, izaten zian: hemen ni goatzen naizela, por ejemplo, sagarrak hemen ta aldapa ta behean muga, ta sagarrak erori bueltaka ta harren zeara jun, ta bestiak bildu ta bestiak ordun haik harrenak ziala ta holako... Hoik nik esperientzi hoi det betitatikan ezta? Baiño asko superatu du horrek, ez hemen bakarrik e? "En general", e? Gipuzkoan'e bai "en general" superatu in du gauza horrek hobera. 
- Ikusten dezu aldaketa? 
- Bai, bai, bai, hobera, hobera in du, bai. Nik hola basarri dexente ezautzen ditut, jendia're bai basarrikua. Bade oaindikian'e alkar ezin ikusi hoitakuak, baiño "generalmente" mejoratu in du general, mejoratu in du. Hoi pozgarriya da, mejoratzia. 
Ijitoak txatarra bila
Larzabal Urdanpilleta, Antonio
- Etortzen ziran hona...? 
- Honea etortzen zianak zian ijituak, ijituas, "Etxeberrias de Lasarte"; haik etortzen zian, txatarra biltzeko aitzaki hortan, eta bueno ta "badezu etxekoandre, badezu badezu oillo bat, neretzako badezu oillo bat? ", eta hola etortzen zian. Goatzen naiz, bai. 
- Eta euskeraz bazekiten? 
- Bai, bazekiyen, bazekiyen, bazekiyen euskeraz... Betitatikan, "los Etxeberria de Lasarte". 
- Bai, Etxeberria esaten dute ijito arraza... Eta arrai-altzaillerik eta hona? 
- Ez, ez. 
- Hona ez zan etortzen? 
- Ez, ez. 
- Hau urruti samar? 
- Bai, bueno, hemendik ibiltzen giñan iya generalmente, bide txur hontatikan. 
Bost hilabeterako, babarrunak jaten
Arzallus Mitxelena, Maria Luisa
-Eta umetako lanak, zuriak, baserriyan, zeintzuk zian? 
- Neriak izan zian umiei kontu itea. Nere senidei kontu iten. Haik kakak eitten zuenian hairi pardela garbitzen. Pardela ez, hain galtza zikiñak garbitzen! 
- Lehengo pardelak-ta... 
- Ez zan pardelik ta ezer'e... galtzetan goitik behera iten zuten, dena zikinduta ibiltzen zian, o ibili giñen, e? 
- Pardelik ez, orduan. 
- Ez zan pardelik, ez zan pardelik, ez. Dena hoixe, zikinduta, dena holaxe. 
- Eta dana garbitu ber... 
- Dana garbitu bihar, buuuuf... 
- Eta umiei kontu iteko-a, umiei jaten emateko-a... 
- Nik asko eman diyet nere senidieri bai... buf. 
- Oso txikitan ze ematen zitzaien? 
- Bakizu ze merienda ematen zan? Aya! Bakizu ze dan aya? 
- Iriña... 
- Iriña, ogiriña... iriña esniakin. Ta azukriakin. Papilla bat bezela, lodi-odiya. Hua meriendan behintzet hua izaten zan. Ta gero bazkaltzian babarrunak, ordun ez zan pasapurerik ta ezer'e, tenedoriakin txiki-xiki in, ta hua. Ta txokolate ta ogiya ta. Txikitan hasi giñan gu jaten, hola, bai. 
- Tontokeri gutxi zeon orduan, ezta? 
- Honbre, ze eongo zan. 
- Tititik, ya gero poliki-oliki denetik jatera... 
- Denetatik, bai. Babarrunak, babarrunak esaten zuen bost hillebeteako ya hasten giñala jaten babarrunak. Ordun babarrun asko jaten zan, e. Lentejak ta hola gutxi jaten zan, e. Babarrun asko ta makarroyak´e bai. Ta patata ta holako gauzak jaten zian ordun, e. 
- Babarruna iya egunero. 
- Bai, babarruna eunero, eta gaiñea, bakizu nola jaten genun? Erdi-rdin jarri fuente haundi batian babarruna, ta handik denok. Batetikan, hola, bidetxurra iñez, tantoka-antoka-antoka. 
- Orduan, komeniko zan azkar ibiltzia! 
- Zuk´e ingo zenun hoi? (senarrari) Ez, e? Zuk ez zenun ezautu hoi, e? Beira, nik hoi bai. 
- Ba komeniko zan, azkarrenak ondo baiña bestiak igual gosetuta gero... 
- Halaxe iten genun, bai. 
- Eta postre bezala ta... 
- Keba! 
- Sagarra-ta? 
- Bai, sagarra zanian etxian sagarra, ta "arroz con leche" iten zun, bai, amak. 
Intxorrak ta holako gauzak. 
- Gaztaiñak eta bai? 
- Bai. Baiño guk postre bezela... ez ziguen propiyo jartzen. Jaten giñunian intxaurrak atsaldeko erdin, atsalde erdin hartu ta jan ta... 
Dantza lotua bekatu
Arzallus Mitxelena, Maria Luisa
-Eta gonakin beti? 
- A, honbre, gonak, bai. 
- Galtzak-ta noiz hasi ziran erabiltzen? 
- Buf. 
- Gero? 
- Gerogo, ni ezkonduta´re nere ahizpa Tomasak... zenbat urtea ni ezkonduta jarri zitun? Zenbat ditu ni baiño gaztiaua? Ez dakit ba nik. Ni honea etorri nintzan el... "que año"? 
- "Sesenta y dos". 
- Sesentaidosian, pues... Seseintanueven o hola, nere ahizpa batek jantzi zitun lenbiziko aldiz, ta nola kritikatzen aitu zaixkiyon denak. Ba ez, ordun ez zan jazten, ez, eske iñork ez zun ematen emakumiak, e, galtzik, e. 
- Eta, e, gona motzak ere ez? 
- Ez, normal. Honeaiño. 
- Belauna beti tapatuta. 
- Ta eskoteik´e ez, mangak´e, mangak´e honeaiño... mangik gabe ez. Nere garayian, geo ya bai, baiño. 
- Klaro. 
- Eskoteik ez, honbre, eskote normal bat, baiño ez... 
- Eta, e, zu Mariaren alaben, e... 
- Hombre! Jun biher zan! 
- Hori, esan dezu, Igeldora... 
- Igeldoa. Holaxe jarri zinta bat, ta hola errenkan jartzen giñen. 
- Eta han euskeraz ala erderaz? 
- Euskeraz, euskeraz. 
- Han euskeraz ingo zuten elizan... 
- Bai, bai. 
- Ta zein eoten zan apaiz? 
- Don Fabian Loidi. 
- Eta hark ze esaten zun? Helduta dantza itia-a pekatu zan ala ez? 
- Hoixe, honbre! Ez iteko-a, ez dakit ze ingo zala-a, bakit ze in zala ta... 
- Eta zuk sinistu ez? 
- Keba! Guk han... 
- Honek dantza in! Hamasei urtekin, dantzarako fuerte... 
- Ta gustatu iten zitzaizuen? 
- Bai, bai, bai. Beste... ez zeon besteik, tabernara´e ez giñan sartzen. Emakume bat ez da sartzen. Oaindikan iñoiz ni bakarrik ezin naiz sartu. Egarri haundiya-a baldin badakat´e ezin naiz... ez naiz ohitu, ta ezin naiz sartu barrua bakarrikan. Iñor balin baet bale, baiño bestela ez. 
- Orduan gaizki ikusiya zeon... 
- Uuuuuu. Bai. Ze, hau zemat biher, nobiyotan´e, hau barrena sartu ta ni kanpun gelditu. Ta bueno, alde zaharrian´e in deu hoi. Bai, bai bai. Ordun emakumia ez giñan sartzen. 
- Eta... kafeterietara-ta bai... 
- Ba al zan ordun horrelako kafetei espezialik? Nik ez dakit. Ez zan eongo, keba. 
Haurdunaldia aipatzea, lotsatzekoa
Arzallus Mitxelena, Maria Luisa
-Lehen, sexuari buruz-a ez zala hitz eiten... 
- Keba! 
- Ez zutela ezer esplikatzen etxian-a... 
- Ez, ez, ez, ezer ez. 
- Eta hillerokua jetsitakuan, jetsi aurretik ero... 
- Bai, ordun bai, amak nei esan zian, bai. 
- Amak esan zizun? 
- Bai, bai, kontuz ibiltzeko, ta hola ta hola izango nula... ta bai, hoi bai, hoi bai esan zian. 
- Orduan, abixua... 
- Hoi eman zian, abixu hori eman zian. 
- Bai, batzuri hori ere ez... 
- Bai, bai, nei hoixe eman zian. Gai... gaiñontzian ezertxo´re ez. 
- Ezertxo´re ez. 
- Bai, baiño nei hoi esan zian. Bueno, hille... jeisteakuan, jetsi baiño lehenuo, etorriko xaixkiala ta ya, kontuz ibiltzeko, ta kontuz ibili beharra dola ta... Klaro, ezin zan, ta mutilla asko zeola, ta ordun ezin zan ezer esan´e! Ta gauzak. Eta bai, hoi esan zian nei, hoi esan zian, bai. 
- Eta zuk, e... zu bigarrena izanda, zure amak-ta umiak euki... Zu txikiya ziñala, jaioko zian zure anai-rrebak. 
- Bai, bai. 
- Eta zer esaten zuten orduan? 
- Ba beida, ni ez nitzen ordun kontuatu, ta kontuatu nitzen... zazpi urte in nitun ta komuniyua in nunian, nee ama ez zan nerekin jun. Eliza ordun amak juten zian, eta eskolatik bagatozen etxea, komuniyua in nunian... Antiguoko izebakin jun nitzan. Eta esan zigun... taxisa bat gelditu zan, eta: "De donde sois? ", esan ziguen erderaz, eta: "Pues somos de Tolaretxe". "A, ya teneis un hermanito". Geo kontuatu, klao, ez zala nerekin ama jun... handik bi eunea jaio zan ne anai bat eta! Hoi geo, geo... Eta geo... pues... ni ya ez nitzen behiñe... Azkenekuakin bai, azken... porque nekin damaki gaztenak hamazazpi urte. Eta amak esan zun nola esperuan zeola esan zula, esan zun, hoi bai esan zigun. Ta geo esaten zigun, sekulan hainbesteiñoko lotsik ez zula pasa, hamaikagarrena zula baiño harekin bezela. Ta zeatik? Ta gu haundik giñalako. 
- Zuek haundiyak ziñatelako? 
- Bai, eta gue aurrian hala ibiltzia, zeatik ne anai zarrenakin zeamakin hogei, hogei urte. Ya diferentziya, ta nekin hamazazpi urte. Ta bakizu gue aurrian nunbait hola ibiltzia... ze, lotsa emango ziyon! Hala esaten zigun. 
- Nola ibiltzia? 
- Estadun, beno... tripa haundiyakin gue aurrian, "pues" zea emango ziyon, "un poco"... 
- Bai, e? 
- Hala esan zun, hala esan zigun behin! 
- Bai. 
- Ze... 
- Ze gauza, e? 
- Bai. 
- Hamaikagarrena zun, baiño... 
- Eta zuri, aurretik ze esaten zizuten, e... nola, umia etor... " Beste anai bat dakazu! ", eta nundik etorritakua? 
- Ba nada! Ni´re ez naiz, ez naiz kontua... 
- Zikoiña edo...? 
- Bai, zigueñak, esaten ziguen. 
- Zigueñak ekarri zula? 
- Bai, bai, zigueñak. 
Amari ume egiten laguntzen
Arzallus Mitxelena, Maria Luisa
-Eta zure amak danak etxian euki zitun? 
- Bai, etxian denak. Eta... 
- Eta zuk, e... lagundu zenun? 
- Nik azkenekuakin bai. 
- Bai? 
- Azkenekuakin, "porque" nere aitta... etorri zan, ordun [...] zan, ta beste mutil bat´e bazan sihaskakua, ta nere kuartoa´ta hola ekarri zituen ta mobimentua sentitzen nun nik. Eta ura berotzen jartzeko, ta ordun suba in bihar zan, eta suba iteko-a esan zien, ta aitta jun zan, beste baserri batea jun, aman ahizpa bat han bizi zan, ta hua etortzen zan launtzea, ta geo itten zun eskolako, Igara... Igaran eskola jun ta handikan deitu ziyuen komadronai. Telefonua. 
Eta esaten zien amak: "Ba al datozte? Ba al datozte? Ba al datozte? Ba al datozte? ". Nunbait larri zan, larri zan, ta /da/ hantxe etortzen da, ta "batozte, batozte", esaten niyon, ta etorri zan aitta, sartu zan ta esan zian: "Traigo la... ". 
Holaxe, erderaz esan zun: "Traigo la comadrona, pero no traigo la asistenta" o ez dakit zer. Ahizpangatikan, porque... gaixorik, hua gertatu. Eta san ziyon besteiak: "¿Que es esta, la hija? ". Si. "No te apures, no te apures". Eta ni hantxe ibili nitzan urak eta gauzak eta istorik-ta ematen. 
- Ze, nola laguntzen zan edo? Ura, ura... 
- Ura beruak eta... garbitzeko gauzak. 
- Pañuak... 
- Toallak-ta, bai. Ura bero... palankan. Orduan izaten zian palankana zuri batzuk. Zeazkuak, gaiñea, lurrezkuak izaten zian. Bere palankana ta bee txarro haundi bat. Klao, han ura prepatzen zan, medikun bat o baten bat etortzen bazan han eskuk garbitu ta han iteko denak. Eta nola ura beroik ez zeon, ba eltzian berotu behar zenun... 
- Klaro... 
- Sua einda! 
- Eta gero ura erabiliko zan baita ere umea, jaioberriya... 
- Bai, garbitzeko-a. Bai. 
- Garbitzeko, ura ala oliyua ala zer erabiltzen zan? 
- E? 
- Umia garbitzeko, ur epela? 
- Ur epela ta toallak-ta hantxe, hantxe... Nik gaiñea ahal nuna aldein iten nun, baiño... 
- Komadronak ze, ze iten zun? 
- Pues... 
- Komadronan lana zein da? 
- Komadro... pues, umiai laundu ta... 
- Laundu, baiña tira-a ez da ingo... 
- Tira-a, bai... Tira, ta kordoiya zeatu ta... Klao, laundu, ateatzen. 
- Laundu, bultza in ta... 
- Bai, bai. Hoik denak ikusi nitun azkenekuakin. 
- Eta kordoiya, nola? Goraizekin? 
- Goraiziekin, eta gero ez dakit nola in ziyon. Ni ya... 
- Bai, korapillua... 
- Korapilloa, bai. Oain pintza bat jartzen ye, pintza bat baiño... 
- Orduan ez. 
- Ez, orduan ez zan holako gauzik. Korapillo bat iten zan, eta hua gaixtotu iten zan kontuatzen ba... ez, kontuatzen ez baziñan ta... 
- Eta zer iten zan, e... plazentakin? Haur-agunakin? 
- Plazenta, pues bota, lurrea. 
- Bota, baiña gero... ze iten zan, lurperatu? 
- Lurrea o komunen barrena o botatzen zan, nik ez dakit noa. Bruuu, ni ez naiz oain hoi goatzen, baiño... bai, bai. 
Holaxe. 
- Eta umia.... e, fajan bat edo...? 
- Oooo... Umia: umia zeon... kamixeta txiki bat jazten zaiyo, geo trapuzko zea, "de batista" o hola zan, geo beste bat lorixegoa, manga luxiakin, botoirik gabe eta ezer gabe... holaxe kruzatu iten zan fajakin, benga! Buelta ta buelta ta buelta. Geo jartzen zitzaiyon trapu bat; ze izena zun harek? Ez dakit. Gero, pixiyola. Ta geo ostea benga, haik lotzeko, benga beste faja bat! 
- A, bai, e? 
- Faja bai... ta geo beste pañelu txiki bat, paiñelu txuri bat, baiño in iten zan propiyo, "de batista". Hola jartzen zan, hola-ola, ta kruzatu iten zan. Kolkua zabalik gelditzen bazaion, itxi-txi iteatik umiai, hola. 
- Orduan hotzik ez zuten pasako! 
- Buuuf. Klao, orduan ez zan pikoik eta ezerre. Geo bai, geo pikuak atea zian. Ta geo ez zian bihar faldoiya luzi hoik, baiño zenbat pixiyola ta... barrenguk ze izena zun? Pixiyola... ez naiz goatzen oain. Bi trapu jartzen xixkiyon, bat felpazkua gaiñian... 
- Troza? 
- Ez dakit ze zan, ez naiz goatzen oain momentuan, baiño bi gauza. Geo jertse txikiya, eta geo mantoiyian o toallan bildu, eta sihaska sartzen zan. Toalla gaiñetikan beste toalla txuri bat burutik behera jarri, eta han bildu ta sihaska sartzen zan. Klaro, kalefaziyoik-a ordun ez zan ezerre-a. 
- Klaro... 
- Ba umia, zenbat... puuuf, zenbat fajaldi! Zenbat faja! Eta txilborrentzat beste gasa... gasa bat. 
- Eta negar iteko-ro iten zitzaiyon, hola pixkat astindu? 
- Astindu o zea, buruz behera jarri... ta haiziak botatzeko ta... 
- Ikusteko ia normala zan, ondo jaio zan... 
- Bai, hola jartzen zuen ta bai. 
- Bai. 
- Eta sehaska, nolakua izaten zan? 
- Holakua. 
- Egurrezkua? 
- Bai, egurrezkua. Tin-an-in, hola balantza-alantza iten zun... 
- Eta hankakin mugitzen... 
- Moitzen, baita´re. 
- Eta orduan sonajerorik-ta ez zan eongo... 
- E, keba! Keba... Kutxarillak-ta. 
- Kutxarillak? 
- Kutxarillakin hola in, ttan-tan-tan ta... eltze tapakin-a, kazuela tapakin-a hola iñez... 
Ama, neskame ibilia
Larzabal Urdanpilleta, Anparo
Nere ama´re oso zea zan, neskame-a ibiliya. Ta etxekoandre ba emen zun /ementzun/ hola... zea, hain zuzena emen zan /ementzan/ ta ohiyan azpia juten emen zan /ementzan/ ta hola: bihetza pasa ta geo hautsa eakusten emen ziyon /ementziyon/. Ta hola, zuzen-uzen bizituba. Eta geo gue aittakin o zeatu da ta... attak zun baserriya. 
Ta ordun attak ba Aiyetetik pasiatzen-a /da/ ai zala eakusten emen ziyon /ementziyon/ etxia beria nun zun /nuntzun/. Baiña ez emen ziyon /ementziyon/ esaten behin´e basarria jun behar zunik /behartzunik/. Eta hala, kalian jarri emen zian /ementzian/, Antiguan, bizitzen. Baiño aitta maliziyakin ba alki... zean, maixterra jarriya emen zekan ba, etxian. Zemat, zemat urteko ta... juxtu-uxtu ba beak pentsatuba: "Hau ateatzian jungo gatxik" ta hola. Eta Antiguan. Ta geo hua maixterra jun zanian /juntzanian/ ba, ba beak´e hara jun basarria. Ta basarriya xar-ar-arra. 
Ta eundokua, gue amak eundokuak sufritu biha izan dittu aurretik. Xar-ar-arra, ta geo hara. Ba ta... geo behiyak biltzen´e ez baitzekin, amak. Nik´e ez nekin, baiño, behiyak biltzen ezta. Geo aita feria ta juten emen zan /ementzan/, osteunetan, eta geo etxea etortzia´re haztu askotan. Behiya bildu bihar zula /bihartzula/. Ta geo baten bat jungo zan, ta hurrena bestia, ta. Ya behintzat etortzen ez, eta geo garaiya bakizu, behiyak garai batian bildu bihar baitia. Eta hala pixkana-ixkana hasi emen zan /ementzan/ bea, ta geo behiyak biltzen, ikasi ta... Holaxe zan bizimodua leno. 
- Zuen ama oso langillia zan, ezta? 
- Bai. Oso langillia zan, oso gogorra zan. 
Dena bekatua zen garai hartan
Larzabal Urdanpilleta, Anparo
-Bai, bai, dana pekatua zan leno. Muxu, mutil bateri muxu ez zekazun /etzekazun/ ematia ordun. Ezkondu arte´e ez zekazun /etzekazun/ emateik. Ezkondutakuan libre gelditzen ziñan, baiño bestela ez. 
- Eta lehen ez zan, e, hitz eiten sexua eta holako kontuak eta... 
- A ez, hoi ez. 
- Eta ez zan /etzan/ holakorik aipatzen, ezta? 
- Ez. 
- Eta etxian ematen zuten esplikaziyorik? Ez dakit, zer esaten zuten umetan: ume bat jaiyo zanian, nola... nundik etorriya zan edo? 
- Ez. Gui amak ez ziun /etziun/ ezer eakutsi holakoik... 
- Umia jaiyotzen zanian... 
- Hoi, hoi komeni da jakitia, e. Leno behintzat... dana pekatua zan ta /da/ hola ebitatzen zan, baiño gaiñontzian hoi gauza... 
- Eta ume... 
- Gaztia gaztia izaten da /izatea/ ta... 
- Zuek umetan ze pentsatzen zenuten, umiak Paristik zetozela? 
- Ez. 
- Ez. Hori... ez zuten ezer esaten? 
- Ez. Hori, holakoik ez zan /etzan/, Parisik eta holakoik. 
- Ez? 
- Baiño ze imajinatzen zendun zerbait. O... milla gauza pasatzen dia /pasatzeiya/. 
- Gaiñera, bueno, baserriyetan... 
- Animaliya´re ikusten zendun. 
- Klaro. Gaiñera, zezena euki ezkero etxian... 
- Bai. 
-... ez? 
- Bai, gauzak pentsatu iten dituzu /iteituzu/. 
Aita siestan, beraiek lanean
Larzabal Urdanpilleta, Anparo
-Ta zuek radiyorik bazenuten etxian? 
- Ez. 
- Ez? Eta telefonorik ere ez zan /etzan/ izaten... 
- Ez. Ez telefonoik, ez radiyoik... telebisiyoik´e ez, hemen ez zan /etzan/. 
- Eta ez dakit, hola... atseden hartzeko, deskantsatzeko momentuetan ze, ze iten zenuten? Deskantzurik ez zan izaten? 
- Noiz deskantzatu biha zenun? Bazkaldu ondorenian? Siesta? 
- Siesta. Siesta iten zenuten? 
- Ez. 
- Ez? 
- Aittak iten zun siesta. Nere aitak. Amak´e ez zun /etzun/ iten. 
- Eta zuek ere ez? 
- Ez. Esan dizut pa: hua juten zan... pentsa zazu ze, ne amak asko zeatu zun gaixuak. Kalea etortzen zan, kalea juten zan. Geo handik etortzen zan, bazkaldu ta gui, e... guri bazkaiya eman ta han iten zitun, ta hango zeak indakoan... Ba aittak ebartian eamaten ziyon, eamaten zun zeakin... idiyakin zeara. Lera izaten zan, ta /da/ han barrika bat jarri ta pixa, ikuilluko pixa, ganaduna, eamaten zun baatzaa. Ta han uzten zun, ta gure amak, ba hoi, bazkaldu ta iten zunian, juten zan hara, eta hua partitzen gu. Harrek xulua in ta guk pixa bota. Aitak siesta in bitartian hoi iten genun, hoi iten zun aitak, o amak. Ta geo, handik aurrea, berdura bildu, edozer gauza, beti zeon lana. Baiño, ta gu harri seika ibiltzen giñan. Ta aitak beti siesta. 
Gai tabuak eta isiltasuna
Sistiaga Artola, Karmele
- Eta adibidez hillekua etortzen zanian eta, ya bazenekiten aurretik zer zan ala...? 
- Ez, momentu hartan, momentu hartan, nere etxian ez, gure amak ez zigun... 
- Normalian ez zuten... 
- Ez zuten ezer esaten! 
- Eta zuek galdetzen zenuten ala...? 
- Gutxi, galdetu gutxi; bueno, ya galdetu in behar da azkenean, galdetu egin behar da, baiño gehiyegi ez. 
- Ez ziñaten ausartzen galdetzen? 
- Ez gehiyegi, baiño galdetu in behar zan, zergatikan momentua etorri zan ta. 
- Eta umiak jaiotzen ziranian eta, zer esaten zuten, ume hori nundik etorri zala, Paristik? 
- Ez, ez, ez, nere etxian ez. 
- Ze esaten zuten, umia jaio zanian ematen zuten esplikaziyoik ala...? 
- Ez, ez, ez esplikaziyoik eman, baiño gurasok han zeuden, iñork ez zun ezer esaten. 
- Ez zan esaten eta ez zan galdetzen? 
- Ez zan galdetzen. 
- Ez zan galdetzen. Eta esaten zizuten gero ba mutillekin kontuz ibiltzeko eta...? 
- Bueno, nei mediku batek esan zian hori, askotan goatzen niyon, "neri amak esan dit mutillakin kontu e? mutillakin kontu". Hoi mediku batek. 
- Mediku batek? Ta apaizak? 
- Eliz-paizak ez! 
- Apaizak ere ez? 
- Apaizak ez! 
- Eta amak ere ez? 
- Baiño mediku batek esan zian, askotan goatzen naiz. 
Aitaren lanbidea; zinema aretoa etxean
Gurmendi Olabiaga, Arantxa
Nere, nere aita... Nere amak etxeko lanak, eta aitari laguntzen zion. Taillerra zeukan; e... konpontzen zitun irratiak eta, e, bueno, garai hartan zeuden tresna gutxik. Ez zeuden asko, ez? Ez da oain bezela. Baiño telebisiyoak hasi zianean... Zinea ere hasi zun berak hemen, Gipuzkoa maillan zine, zine parrokialak hornitzen. Pues e... kama... proiektoreak eta saltzen zitun, jartzen zieten martxan parrokia ezberdinetako... zine parrokialak; ordun zine parrokiala zan herri guztietan sortu zana. E, gero baita ere irratia egin zien /egintzien/ Segura irratikoei. Segura irratiko lehendabiziko emisio, emisorea nere aitaren taillerrean egin zun; Donostian zeukan taillerra, Prim kalean. 
Prim kalean ez, e, San Martin kalean. Eta berak egin zun, baiñan zuloz zulo! "O sea" tresna guztiak sartzeko ta dana eskuz, zeatikan garai hartan ez zian, ez zan /etzan/ etortzen prefabrikatutako... aparatuak, ez? Irratiak pai, baiño gero hoi dana asko aldatu da, ta asko hobetu da, ez? E, baiña garai hartan bai, ba berrikuntza ikaragarria izan zan /izantzan/ Loiyolan... Bueno, Seguran irrati bat jartzea. Hori izan zan /izantzan/ hasieran irrati parrokiala, eta hortik abiatuta gero ba Segurako irratiaren ondoren "pues" e Azpeitiko beste irratia, ta Herri Irratia ta... bueno, baiña bai, bea teknikari ona omen zan /omentzan/ eta bueno, bai zekan berexitasun bat e... guk txikitan asko disfrutatu deuna, eta izan da: nola beak antolatzen zitun, e, parrokietako zinea emateko aparatuak eta, baita´re lortu zun edukitzea representazioa-do pelikulak... e, distribuzioa egiteko. Uzteko, ez? Alkilerra. Eta ordun gure etxera iristen zian pelikula guztiak, e... Jaso ondoren, emanaldi bat in ondoren jasotzen zitunian, ikusi in behar zitulako ea modu onean itzuli zuten pelikula. Puskatu gabe eta... oso errez puskatzen zian e biniloko pelikulak garai hartan. Eta ordun, e, guk etxean aparatua genun, e... proiektore bat, hamasei milimetroko proiektorea, eta ordun, e, auzoko gure lagun guztiak etortzen zian /etortzentzian/ etxera eta lurren exerita danok ikusten genun pelikula. Orduan... Edozein motatako pelikulak ikusten genitun, ez zitun... nere aitak eta amak inoiz ez dute zentsuratu ezer... "o sea", muxuk ez muxuk... zeatikan monjen-a konbentuetan eskua jartzen zuten muxuak zetozenian. Aurretik ikusten zuten pelikula, eta geo emanaldiya iten zutenian eskolako... bueno ba neskantzat edo auzokoentzat beti eskua jartzen zuten pan... e, proiektorean, ez ikusteko, ez? Bueno, ba gure etxian ez zan zentsurarikan. Gurasuak esaten zuten onena zala denetik ikustea, eta gero aukeratzea, eta eta ikuspuntu bat izatea. Baiño etortzen zian gure lagun guztiak, auzokoak, eskolakoak, ikastolakoak... gu ikastola juten giñen, Elbira Zipitriaren ikastolara. Eta exeri eta guretzako zan hori... 
"Cine"... Ez, "cine de barrio" ez, guk genun etxeko zinea. Eta kasu batzutan, bazeuden bi o hiru pelikula eukitzen zitunak aitak han, kopiak izango zian edo, eta: bat zan "Marcopolo", bestea... hola, bazeuden bi o hiru, hola, buruz genizkigun. Danak. Hainbeste aldiz ikusi genitun... testu guztiak eta danak errepikatzen genitun, personaje guztiaren, trama dana genun... bakoitzak ze esango zun: "La princesa Cucachinda, no se que... ". Ta hola. Geo, oain, oraindik batzutan ikusten det garai hartan, umea zan mutil bat; apaiza izana da o izan da o da, ez dakit oain segitzen dun... Pentsa, zenbat urte pasa dian, eta beti esaten dit /esateit/: "Ai, como me acuerdo del... de los cines de tu casa! ". Bai, ba zan e... ba oso berexia. Ez zeon telebistarik, "o sea que" pentsa. Eta bueno, ba nere aitan profesio horrekin berak asko disfrutatzen zun, eta nik uste det /ustet/ jendeari ere asko disfrutarazi diola. Bai. 
Ezkaluak etxeko bainu-ontzian
Irigoien Aranberri, Joan Mari
- Ta zu ezkailluak harrapatzen ta ez ziñan ibiltzen? 
- Bai, bai, bai. Gero zorionez, ba gurasoak oso ulermenak izan nituen, eta utzi zidaten halako batian ba etxeko baiñuontzia, etxeko baiñera akuarium bihurtzea, eta nik ekartzen nituen ezkaluak boteilletan eta botatzen nituen, zea, baiñerara. Eta jartzen nituen harriyak, batez ere teillak, teillak, ba, bakizu, alde bat konkaboa dutela eta horrela jarri ezkeoz ba hantxe arkitzen dute gordelekua eskaluek. Eta gero aitak ba baiñatu behar zuen, edo dutxatu eta esaten zidan, "Juan mari! Ya dutxa", eta nik harrapatzen nituen eskaluak, bueno baztertzen nituen teillak, gero harrapatu eskaluak, lababora pasa; eta aitak bukatzen zuenean, "bukatu det! " eta berriro lababotik zeara. Bai. 
- Ta gero? 
- Gero [...] ez. Baserri giroa zen eta naturarekiko harreman estua, harreman estua. 
Kilker orfeoia etxeko sukaldean
Irigoien Aranberri, Joan Mari
- Gero beste kapitulo bat edo beste atal bat ziren kilkirrak. Gure etxea, barkatu, gure aita herriko medikua zen eta pasatzen zuen konsulta etxian, ez zan oain bezela anbulatoiyuan, baizik eta etxian. Eta nik harrapatzen nituen ba kilkirrak, baiño... Eta etxera eramaten nituen, sukaldian jarri, eta hantxe askotan igual hogei poto e? Hogei poto bakoitza bere kilkirrarekin, ta "kri kri kri kri kri"; eta azkenian ba konsultara zetozenak eskandalizatuta "hau zer da? " eta hantxe orfeoia, kilker-rfeoia. Holako kontuak. 
- Eta zure aitak... 
- Garai hartan ez zegoen gaur eguneko gaztek badabiltza makinatxoekin eta "play station" eta holako zeak eta garai hartan ez zegoen hori. Bakarrik zegoen frontoia, ez hau, oain berritu dutena, o berriya, ez frontoi berri hau, baizik eta zaharra, askoz politagoa zan; hau praktikoa noski, baiño zan pixka bat oteizaren eskulturaren antzeko ba hoietako bat. Eta hortxe ibiltzen giñan pelotan frontoian, eta hor ez zanean ba mendira edo zelaietan barrena kilkirrak edo erreketan eskaluak eta holako kontuak. 
- Eta kilkirrak nola harrapatzen ziran? 
- Ba beira, hiru metodo ezautzen ditut. Bata ba ziriya sartu, lazoa, eta pixka bat kili-ili batzuk eragin eta halako batian, asmatzen badezu, ba aterako da. Gero askoz traketsagoa erabiltzen genuen beste metodo bat eta hori zan pixa egitea zulora eta hantxe aterako zan ba ittoko ez bazan. Eta gero hau bai metodo infaliblea zan, eta zan badakizu batzutan nola txingurriek egiten dituzten beren kabiyak, lurrezko kabiyak, eta badira beltzak eta gorriyak. 
Beltzak ez, gorriyak hartu, hoitako mokor bat lur hartu, tartian zea txingurri gorriyak, eta hartu eta eraman zulora eta ate aurrean jarri. Eta halako batian ba txingurri hoitako bat jungo da zulora, topatuko da kilkerrarekin, eingo diyo kosk eta ateratzen dia ziztuan. Metodo hori da... 
- Eta zuri txingurri gorriyek ez zizuten kosk egiten? 
- Ez, ez, ez, ez, ez. eskuan ez. Eta gero han sartzen ez bazian, ba lasto batekin gidatu eta halako batian sartzen zian, eta bai. 
Kilkerra txapel azpian
Irigoien Aranberri, Joan Mari
- Txapela erabiltzen zun? 
- Bai, bai, bai, burusoilla zan eta beti, beti txapela. Eta lehen kontatu dizut kilkirrena, eta beti berak ekartzen zuen lehenengo kilkerra. Juten zan tokatzen zitzaion baserrin batera jutea eta entzuten zuen lehenengo, zea, kilkirra udaberriyan, apirillean normalean, edo maiatzean; eta entzuten zuen, harrapatzen zuen eta txapelan sartzen zuen, buruan. Eta badakizu txapelek badutela ertz bat eta azkenian ba billatzen zuen kilkirrak beti ertz hori billatzen zuen goxo-oxo egoteko. Eta gero gure aita, hoi askotan ikusiya, aitaren irudia gure etxera sartzen bere txapelakin eta bere kilkirrakin, burutik "kri kri kri kri". Eta irripar zabala. Konturatu zen bere seme-labetako bat gutxienez ba gauza hoien zalea zala, kilkir zalea alegiya. Eta holako kontuak, oso irudi sinpatikoa aitarena. 
Gaztetxoa zela, umezurtz
Alkiza Laskibar, Iñaki
- Ta zure aita zertara dedikatzen zan, zein zan bere ofiziyua? 
- Ba, zea, kamioi bat zekan, kamioiya. Bueno, ta pentsua zekaten, almazena bat zekaten pentsuena ganauentzako, basarritarrentzako ta... 
- Eta zuena zer zan, etxia baratzakin, baserri modukua...? 
- Ez, ez, ez, ez, ez, hemen etxe haundi bat da ta, ez, ez, etxe haundi; ez, ez da, baratzaik gabe. 
- Orduan zu kalekua zea? 
- Kaletarra. Ustez bai. Zeatik ni askotan donostin bizi izandu naiz. Zeatik nik lehengusuak badakazkit Donostin, eta udaran han egoten nintzan, udara iya gehiyenetan bakaziyoak hartu ta Donostia, zeatik aita hil zan ba... Ama hil zan nik bost-ei urte nakazkila, eta aita nik hamahiru-amalau urte. "O sea que" ezer gabe gelditu giñan hiru anai. 
- Ta orduan ze in zenuten? 
- Izebakin jun, izebai... ez, amona ta izebakin, osabakin. 
- Aitan? 
- Aitan, bai, anaiyakin, aitan anaiyakin. 
- Eta Altzara? 
- Altzara, bai. 
- Altzakua? 
- Bai, bai, Altzan. 
- Eta baserrira ala kaleko etxera? 
- Ez, ez, ez, kaleko etxera. 
- Ta nola du izena? 
- "Villa Elizalde, Casa Elizalde. Villa" ez jarri, zeatik oain ez da eramaten "villa" ta. Etxia Elizalde. 
- Elizalde etxea. 
- Bai. 
- Eta hor bazuten baratza eta holako...? 
- Bai, baiño guk ez genun lanik iten han. Bagenun atzekua hemen, etxia, beste etxia zegon guria ere, bueno, guria, familikua, ta han zegon matrimoniyo bat, zea, ezkondu batzuk, bat zea naparra zan, ta harek iten zigun. Baratza haundiya zan, dana zea, eta erdia harentzako eta beste erdia guretzako. 
- Orduan tratua zenuten einda? 
- Bai, bai, bai, bai, terreno haundiya zan. Altzako kanposantua ezautzen al dezu? 
- Bai. 
- Ba tontor hortan. Oain ya hua etxiak in dute ta, baiño etxia han dago e? Etxia han dago. 
- Ta zuek animalirik bazenuten han? 
- Ez... Bai! Zeak, nola esango dizut? Zeak... 
- Oilluak? 
- Oilluak, oilluak eta zea, jesus, nola esaten da "gallos"? 
- Oillarra? 
- Oillarrakin [...] eta besteena ez. 
- Ta zure izeba ta osaba ta zertaz bizi zian? Saldu iten zuten hangua...? 
- Ez, ez, ez, ez, osaba lanian portuan, bueno portuan, apoderatua zan portuan osaba. Eta beste osabakin Donostian egoten zana, hua armadoria zan. 
- Ta beste osaba're hor etxian bizi zan Altzan? 
- Ez, hua donostin. Ta gero udaran honea etortzen zian, ta ni udaran Donostira juten nintzan lehengusuakin ta. 
Etxea beti beteta, igandetan; Roman Irigoien
Alkiza Laskibar, Iñaki
- Garai batian kotxe gutxi egoten zan? 
- Oso gutxi, bai. 
- Hemen Altzan zure osabak, eta gero... 
- Oso gutxi, ez dakit gehiyo zian, ez dakit. Bueno, Donostiko, Altzako Altzako osabak ez zekan zea kotxia, Donostikuak zakan. 
- A! Donostikuak? 
- Bai, baiño hau etortzen zan, iten zuten igandero-gandero arratsaldian anai artian ta koiñauak eta hoiyek gure etxian meriendatu, beti-eti. Baiño urtian igandero. Ta festa zanian'de Altzara etortzen zian; ta etortzen zian bostetan o seiyetan, meriendatu, bapo meriendatu ta beatzitako o hamarretako bakoitza bere etxea. Bai, bai. 
- Familia elkartuta. 
- Bai, zeatik gaiñea, famili asko zan, zeatik nere izebak: bi anai ezkondu zian bi arrebakin, eta bestia... Haiyek zian, andriak zian Martiñekuak. Ta martiñekuak zian ba nik uste det hamabi o holakon bat. "O sea que" batzuk ta bestiak, beste koiñata ta beste koiñata eta beste... Juntatzen zian gure etxian, juntatzen zian seguru... Eta medikua, Altzako medikua, bai, Juan Mari gaitan, harek'e harek'e igandero etortzen zan. Eta beti ezautzen zuten gure etxian, ta beteta. Gaiñea esango dizut gauza bat, zeatik, aita, Juan Marin aita medikua zan berez, berez Oiyartzungua ta Altzan gelditu zan azkenengo urtera arte; eta etortzen zan gure etxea nere osabakin, igandero-gandero meza nagusira, ta meza nagusia bukatu ta gure etxea etortzen zan. Liburu bat hartu, euskerazko liburu bat gehiyenetan eta letu. Eta nere osaba hemen aitzen, eta bestia letzen. Baiño urte askotan, Juan Marin aita, don Roman, oso ezaguna da, bai. 
Oinutsik ibiltzea normala zen
Bereziartua Lizarza, Antton; Bereziartua Lizarza, Joxe Mari
- Arrantzaliak? (E) - Bai. 
- Hemen ez da arrantzaleik, hola itsasuan ta ibili danik eta ez dao. Kaiñabelakin ta hemen bazian batzuk zeian ta ibiltzen zianak, Ondarru ta, baiño hemen inguruan... 
- Gure gazte denboran arrantzaliak danak kaiyian hankutsik ibiltzen zian, hankutsik. 
(E) - Hankutsik? 
- Ta ni're bai, beti, erriberan beti hankak bustitzen zian ta beti hankutsik. 
- Hemen basarri txiki bat bazan hor, zea, "Barraka" deitzen geniyon, ta mutilla haziya zan, "kariño" geitzen giñon. 
Zan Pedro zun izena, ta hua beti hankutsik ibiltzen zan: kalian ta zeian, ta beti hankutzik ibiltzen zan. Ta honen edadekua e? Ez da... Honen adiñekua zan. Ta gu're bai, ta aita ta're bai, ta baratzan ta gu're bai oiñutsik asko ibiltzen giñan. Ez oiñetakoik ez gendulako, e? Baiño, ohitura... Hondar-urrak zian hemen, hondarra bezelako lurrak eta zian. Ta aixa ibiltzen zan. 
(E) - Hori baratzarako ona izaten da hondar pixka bat ez? Lurra... 
- Bai, lur ariñak, lur ariñak dia, bai. 
Sareak tindatu beharra
Iraola Idiakez, Karmen
- Euskeraz bazekin jendiak? Esan dezu. 
- Bai, bai, "lo que pasa que" erderara juten giñan oso errex, oso errex. 
- Gizonen artian gehio iten zan emakumeen artean baiño ala antzeko, hor moillan? 
- Hizkuntzan, ba, berdin, berdintsu. 
- Berdintsu? 
- Bai. 
- Eta sariak garai baten tindatu iten zian, ez? 
- Bai, tintatu bai. 
- Ta nork iten zun lan hori? 
- Andre bat, Terexa zun izena, ta harrek tintatzen zitun. Ta geo guk. Baiñan zea zan e? Oso lan txarra. 
- Lan txarra. Ez, gero nailonezkuak hasi zianian tintatuak etortzen zian, ya ya bere koloriakin etortzen zian. 
- Eta aurretik zuek? 
- Aurretik algodoizkuak zianian, ba pieza tintatzen zenun. 
- Eta nola tintatzen zan, nun edo...? 
- Ba tiñan, tiña batzuetan tinta jarri. Nik ez dakit, hori ez naiz, ez det in. 
- Eta gero lehortu in behar zan? 
- Bai, legortu, legortzen jarri ta yasta. 
Partila nola banatzen zen
Puerta Galdos, Jabier
- Izaten zan partilla, ez? 
- Partilla. 
- Eta nola, hori...? 
- Leheno izaten zan partilla, leheno, beti izandu da hemen plazan. Oain ya kanbiyatu gauz batzuek. Baiño leheno zan: partia, ehun duro in dezagun kontua, gutxi gorabehera esango dizut, ehun duro. Ehun duro? Berrogeita hamar patroiyentzako, nagusiyentzako, ta beste berrogeita hamar mariñelentzako izaten zan. Gero pasatzen zan hor gauz bat: patroiyak bi parte irabazten zun, ta klaro, diru hura atera behar zan muntoietikan'e bai. Orduan pagatzen zuen armadoriak erdiya, ta beste erdiya patroiyak, nagusiyak. 
- Eta hor bazegon txakurrena edo? 
- Bai, hura izaten zan, txakurrena izaten zn, behin o bitan bada arrua, hogeita hamar arrua e? Bueno, zea, neurri hoiyek. Txakurrena egiteko behar zenun hogeita hamahiru. Hogeita hamar baldin bazian ez zenun txakurrenik. 
Hortikan gora baldin bazian, bai, hogeita hamahiru o berrogeita hamar o hirurogei. Hiru arrua ateratzen zian zakurrena egiteko, lagun danentzako hori. 
- Eta hori ze ematen zan arraia? 
- Bai, hiru arrua arrai. 
- Banatu iten zan? 
- Bai. 
400 itsasontzi baino gehiago zeuden
Alkiza Laskibar, Iñaki
- Eta hemen lana bazegon orduan? 
- Bai, bai, bueno, nik esango dizut hemen portuan, Altza bizi zan portuengatik, Altza ta Herrera ta hoi portuengatik. 
O bien patroiya peskenak o bien barkotan sartuak. Eta nik esango dizut, bueno, nere familiyan denak norbaitek... "o sea" osaba bat zakan barkuak, baiño ordun izango zian hemen zeara juten ziana gora, este, Gran Sola ta hirurehun barko, hirurehun ta hirurogeita hamar barko zian. Hoiek hara juten zian. Gero bajurakuak izango zian beste hogei o berrogei ez dakit izango zien. Eta gero aparte, aparte, zea, este bakailllaokuak, bakaillao pixuak izango zitun hamar o hamabi, ta gero beste berrogei o izango zian. "O sea" zenbat barko zian? Oain zenbat daude? Ez dakit hamar badauden, oain hamar e? Ze diferentziya! 
- Eta lana zer zegon...? 
- Hemen lana, hor frenten ikusten dezuna, hoi da Trintxerpe, "el barrio del dolar" esaten zitzaiyon "o sea que"... 
- Hor dirua errex irabazten zalako, ala? 
- Bai, bai, bai, oso. Bueno, errex ez dakit, lan in bihar da, irabazteko lan egin bihar da. 
Usotara, kanpora ere bai
Sarriegi Asteasuinzarra, Asentxio
- Hemen, hemen ordun bazan, hemen hemen, oain galdu da asko, baiño tortoillua deitzen zayona, uso txikiya bezela. Eta gero, pues, behin hogeita hamar bat urterekin o hola, aitak sos batzuk ematen zituen, ta lanak iteagatikan ta lanian laguntzeagatik eta pues kanpoa joaten ziñen. Beti kanpuan pasada o zea gehiyo izaten zun usuak eta gauzak eta... 
- Eta nora joaten ziñaten? 
- Bueno, juten giñan Avila're bai, Toledoa're bai... Beno, baiño hoik ya bastante hazi ta geo, baiña, bai. 
- Eta zure txori gustukuena edo hola zein gustatzen zitzaizun zuri? 
- Bueno, jateko txoriya da goxuena, baiño gaiñearakun usua, usua gustatu zaigu ehizian. 
- Ehizian usua? Eta zergatik? Harrapatzeko zaillena zein da? 
- Bueno, usua ta eperra... Eperra zaillena, ta oillagorra ta... 
- Oillagorra? 
- Bai. 
- Ta zuk txoritan ibili izan zea, ta ez dakit basurdetan eta beste...? 
- Ez naiz ni basurdetan, ez naiz ibilli izandu. Bota izandu det e? Bai, hemen gaiñea, etxeko terrenuan gaiñea, baiño ez naiz basurde zalia izandu ni. 
- Ez? 
- Ez. 
- Txoriya nahiago? 
- Bai. 
Txoriak harrapatzen, ekologista egin aurretik
Irigoien Aranberri, Joan Mari
- Txoriak harrapatzen ibiltzen ziñan bestela? Tiragomakin edo holako... 
- Bueno, halako batian, tiragomakin gutxi. Karabina batekin ibilliko nintzan, ba, guk ez genuen karabinarik etxian, baiño besten batek utzia, eta atera nintzen ba ez dakit zenbat aldiz, ba hogei-ogeita hamar. Eta bai, garbitzen genituen txoriak, akabatzen genituen. Baiño gero, eta ni gogoratzen naiz gure aita oiartzuarra zan, eta umetan uda partean juten nintzala hara, Oiartzunea ta. Eta iraillean tortoilluen pasia izaten da. Oiartzunen ttorttola esaten dute, baiño hemen altzan tortoilluan. Eta gogoratzen naiz ba nola juten nintzan nere lehengusu batekin, oain dala gutxi hil zan, eta berarekin juten nintzan eta tortoilloak harrapatzen... Baiño bera, gauzak zer dian, halako batian hamalau-amabost urte nituela, ba konturatu nintzen bizirik nahiago nituela txoriyak eta izadiya eta... Eta ekologista egin nintzen. Eta geroztik ba nahio det, oain ez litzaidake okurrituko, zea, txori bat garbitzia... Bueno, bueno, ezingo nuke. Ez txoririk, ez eulirik eta ez, ez, ez... 

Durango (Bizkaia)
Tabira zinemako sarrera 3 txakur txiki
Ugarte Ortuoste, Isidro
- Tia ointxe hil zan, ointxe Domu Santu egunien hil zan. 
- Zure tia? 
- Tia. Larogeta hamalau urtegaz, azkenengo tia eukin dotena haidxe izen da. Haregaz bajatzen nitzen ni Durungora, umetan, ni gaztie ni bederatzi urte gaztiaue ha baiño, ta ni karabiñeru moduen ha nobidxun bille-do Durungora, ta ziñera "Cine Tabira" zan, hiru txiki kostetan zan orduen denporan, "treinta y tres-reinta y cuatru"en zan hau. Bai. 
- Zer zan Durango partien egon za ziñe bakarra? 
- Bai, oin juzgaue dauen tokidxen, hantxe egon zan ziñie. Han kantoien egon zan "Bar El metro", hori da "Bar El metro", ta juzgauen "Foto German"erantza egon zan kanto-antoien "Foto German" ta bidxen bittartien "El siglo XX" kafeteridxe. Harek danak botata dauz, oin dauen juzgaue tokidxe. 
- Ezkurdixen. 
- Bai. 
Kixmi taberna
Ereñaga Onaindia, Bego
- Zelan ba "Kixmi", nundik hori izena ba? 
- Ba nire semie da, gustetan jako horrek izen ba Aitor-a honen moduen, ta Kixmi da, Aitor zan "el padre de los vascos", ta Kixmi ei zan granujatxu bat. Bai, "de la mitologia vasca", "de la mitologia vasca". Ta txarto deku ipinitte baia da "Kix" ta gero "Mi" baia bueno, ez gendun jakin hainbeste ta "Kixmi" segiduen dau ipiñitte, baia gero etor jaten niri egun baten giputz bat ta giputzek gehidxau dakidxe gu baiño, ta harek esan osten: "¡teneis mal escrito el "Kixmi" e! ". 
- "¿Si? , ¿por que? ". 
- "Porque es asi: es "Kix" "Mi". 
- "Bueno es igual". "Ya entendeis". 
- "Si, ya entendemos, pero esta mal". 
- Ta esan notsan nire semieri: "Josu, Kixmi ez da holan e! da Kix MI. Ta "bueno apurtzen badan ipiñiko dogu, ta ostantzien dauela". 
Gerra aurreko Goienkale
Amantegi Aresti, Jose Mari
-Ta etxearen fatxadie eta lehengo moduen gorde dozue? 
- Bai, bai. Ikustenbozu bai, fatxada politte. Gure aitte topografu zan, topofrago-elineante ta... bai, gero delineante ta etxiek eitten abezan. Bueno, proiektuek edo "esto", ta gero ba ha berak eiaban. 
- Ze numero esan dozu zala? 
- "Numero quince", Artekalie. Hamabost. Bai. Fatxadie ta, ontxe gabiz akabetan ba, ta oin hara, han bizi gaien lekuen, Komentu kalien ez dauenik aszenzorrik eta ipintteko moduik bez, ba horra gatoz, ta, Artekalera. Ta hor ba eskilaretatik honek "salvaescaleras", ez dozu ikusi? Jesarri ta ra! Elebador moduen. Beittu, Portugalen on ginien Algarben, ta han herri baten on ginien, ta koño! Ikusi ginun, ta biblioteka bat euen goixen ta esan gotsen señoritie han euenari, esto: "Hau ikusi, probeu leike? ", "Bai, bai". Paretan zara, emoten dotsezu, ra! Ta horrexaittik, oin horra etorri ga horrexaittik. 
- Eta zuk aitxe ze euki zendun, bertakoa? Artekalekoa? 
- Artekalekoa. Nire aitte bizi zan, jaixo zan, Bar Anboto? Ba han beste etxe bat euen, hori apurtu ein zan bonbardeuen, baina han jaixo ein zien. Ta nire izeko gazteena, gero Artekalera etxie erosi abien aitte-mak, ta etor zien Artekalera, ta arreba gazteena jaixo zan han Artekalien. Ta gero ba etxie konpondu ein aban ta bizilekue ba eukezan dendie, ta gero almazena edo bueno, ba, ta pisu bi ta gero kamarie. 
- Zu kale artekua zara, ezta orduan? 
- Bai, bai, ni bai. 
- Zu gogoratzen zara dendien izenak edo antzinakuek-do? 
- Dendak? 
- Izenen bat, edo dendak edo... Trapuzar adibidez ondiño badau - Trapuzar. 
- Beste dendarik, edo izenik edo? 
- Hombre, ba por ejemplo "Ultramarinos Marcelina", "Ultramarinos Marcelina" ha. 
- Migelaundi eta holako izenak baeuezen lehen, ezta? 
- Migelaundi be ezetzen naben. 
- Trapuzar ziren baserrixe. 
- Bai, baserrixe. 
- Gero hor... zelan da? Jauregi be zan, zelan esaten utsien? 
- Arroita? 
- Hor Barrenkalien. 
- A! Jauregi ez, Ibarra da hori. Ibarra, gizona zan Jauregi, Maritxin. 
- Maritxinena, hori da. 
- Horren aitte ba famosoa Felipito zan, Felipito, bai. 
- A, bai? Zelan zan ba famatue edo? 
- Bueno, ba famosue zan. Kontratistie eta nerbiosue zan ta, Barrenkalekue zan ba... bai, famosue. Felix Txapel be, entzutie eztakit dekozuen, Felix Txapel zan, Mardaras Olazia, Barrenkalekue be, famosue zan Felix Txapel. 
- Ta tabernak eta? Hor lehen ze taberna egon zien? 
- Nun, Goixenkalien? Goixenkalien Arkarazona, Arkarazona bakarrik. 
- Bakarrik? 
- Bakarrik. Gero, gerra ostien eiñikuek die horrek. Eske por ejemplo Goixenkaliek ez euken, o sea, Arkarazotik gero Txantonesie da. Hor traperixa bat euen, etxie apurtu aben eta "ya esta". Gero etxea Ortuortena, oin beste bat dau onduen ta gero hori, Bambino euen lekuen euen txale bat, chale de Ortueta. Gure etxetik, Artekaletik ez euen han horrek kanales, horrek pasiuek ez dakit, ba hor euken patixo bat, ta etxie be bai, ta hor ganauek ekarten zittuen, erosi Santanderren ta hor saltzen, ta Goixenkalie guk bistan euken kalie. Ta hori euen hori txaletoi, txalet eder bat, e! Ta hor on zan gerra denboran El Comite, ta hori bonbardeau ein abien, ta apurtu ein abien. Gero beste txale bat, zuek ezautuko dozue oniño, oin etxiek einddie hor, baia... honek Elexpek ein aban, Tarate Elexpek, hori Alpino on da ba? Ba deuen lekuen, Alpino dauen lekuen oin, bai. Hori zan beste txale bat euen, Arozenas, kapilia ta ederra auken, ikusten zan, ointxe arte on da. Arozena, aberatsen... Durengon aberatsa, baia gero desaparezidute dauz hamendik, e! Ta hori zan kalie Ziherkaleraiño. Han txutxerixak eta badauz ba han kantoien? Ba haixe zan horren Arozenan esto. Gero, haruntzau euen, Guardia Zibillen kuartela. Bai, han. 
- BBK edo dauen lekuen hor. 
- Frai Juan de Zumarragak deko, zelan jaixo zan han edo, plaka bat ez dozue? 
- Anbototik ixe urten ezkero, tak ikusten da. Ta gero handik gero, mantzana guztixe, zan "esto" zelan zien? 
- Arginzoniz? 
- Arginzoniz. 
- Arginzoniz dana, harek garajiek eta ba ha dana zan, ta gure izekok, ba behien bizi zan gurien, ta harek kontetan euskun hango aitte-mak gazterik hil ziela, umezurtz geratu ziela. Mutil bi, gizonezko bueno, mutil bi ta neska bi, ta sasokuek eta eurekin olgetan biela eta dana dalakue. 
Hainbat aldaketa
Amantegi Aresti, Jose Mari
- Olman fundizinue euen, ta hau mataderue zer zan be bakitz. Olma hametik pasetan zan, trenbidie, orduen libre euen. Orduen, hori zubixoi hor dauena, General Egia-do doiena, edo Avenida Montevideo hori zubixoi ez zeuen, e! 
Ez zeuen hor, hor. Andra Marixatik etorten dana, hona etorten zan ta hemen ixten zan, ez zeuen, ez zeuen. Hori Montevideokue euen burdiberia, ta zubi barik, e! Euen peatonal bat, zubi peatonal bat, Zugazan, bueno, oin zapaterixe badau? Gero Izarzugazak badauko beste zubi ganien dekena, ba hor peatonal bat euen, pasue peatonal. 
- Gerra aurretik? 
- Hori gerra aurretik ta ostetik, ostien bebai, hori ontsu arte. Hori zubixoi hainbeste oin jaleo dauena, estauela kondiziñuetan, horren ganien hori etxie oin ein ddana, okupak eta dabizena, ta hori gero eindde dau. Ta horixe orduen asfaltau zan, ba Zumalakarregitik ba Avenida erdiraiño, luzero hor egon zan. Landakora hartzen da ba? Ba horraiño euen. 
- Zuk Matxinestarta iñoz entzun dozu izena? 
- Bai, hortxe estarta bat euen. Hori etorten zan Musico Altunatik, horrek etxiok eindde dauz ta garajie, Astarloa, handik ostetik ba horra, Olma beheruntz. Herrimendireko zerrie aurretik ta atxikorixe, Juan Momoitio y Compañia. Ta sozixuek zien Momoitio, Salazar y Zubia. 
- Famatuek zien, hantxe, zelan zan, Chimbo? 
- Ez, El Árbol. Gero horrek, gero euezan hau "El Árbol, El Chimbo, El Belon y el esto no, El Chimbo era de Landa, y El Bosque de Belon". El Bosque dau hemen Atxuritik hor ingeruen dau, El Bosque. Nik horko txapuzie, kontabilidadie eruten naben. 
- Ah, hor be? 
- Bai. 
Ermandadeko presidentea
Amantegi Aresti, Jose Mari
- Ni oin be "soy presidente de Seguros Mutuos de los caserios de Garai y Berriz y parte de Durango tambien, soy presidente". 
- Hori ondiño bizirik dau? Ermandadie da hori? 
- Bai, baia ez da... diru bat deku hor, ta ezebez. 
- Ta horren istorixa kontauko zeunke pixkat? 
- Ez naben, ni azkenaldien sartu nabien hor, ba! Hartu naben ta ez, orduen dana zan basarrixek. Pagetan zan urtien segurue, ta gero seguruek, horrek gero ez dabe balixo ezer oin geur egun, pagau gitxi baia gero zeuzer baukozu ezebez. Oin hortxe dauz. Ta gero euen reglamentu bat edo artikulu bat, baserrixe kanbixetan bozu seguro batera, honenak ez dabela balixo. Ta halantxe da, oin gehixenak basarrixen bizi dienak eta esto ba danak dekez instalaziño electricos eindde, ta oin ez deko fundamenturik. 
- Baia antziñe hermandadie inportantie zan. 
- Bai, bai! Horrek Oromiño eta danak, basarri asko euen Garaixen bebai. Garaixen sei edo giñien, bai. Sozixo zan hori Elespe, Esteban Elespe ezetzen ziñun? Horrek etxie eukien hor... zubi... Ebroko zubi onduen, oin be etxie deke han erek. Hor txapisterixa bat be on zan onduen, ta horrek. 
Zelakoa zen udaletxe ingurua?
Amantegi Aresti, Jose Mari
- Ba suertia euki ziñuen, ze Artekalien makiña bat etxe jausi zan, ezta? 
- Artekalien ez. 
- Ez, e? 
- Goixenkalien. 
- Goixenkalien gehixau? 
- Bai. Artekalien ez dot, han ez dot uste bapez. Oin por ejemplo Udaletxeko plazie, hor etxiek euezan, hor "Imprenta de Soloaga", etxiek. Hori bota ein dabe ta ostie be bai, han be etxiek euezan. Lehen Udaletxie erdixe zan, Artekalera emoten abana, Kartzelape esaten eutsen. "Maria de la O, Nuestra Señora de la Esperanza, Maria de la O, el dieciocho de diciembre" da. 
- Nuestra Señora de la Esperanza. 
- Maria de la O esaten eutse. Hor ba kalie hortxe euen, ta hor bizilekue euken aguazilek, Agapito. Han lehenengo pisuen, ba ofiziñak etxiek zien, ezebez zan. Arku bat edo bi eukezan haruntz, baia gero hori barriztau eindde dana, e! Oin dana hartu dabe. Gero juzgeue be egon zan, ta oin aiuntamientuek deko ofiziñak eta hor, hori gero etxe ederra be bota eutsien bati, ta sentidu aban. Pelotarixe zan palakue, hiru pisuko etxe bat bota eutsien han aiuntamientuek. 
- Ah, bai? Ezkiñan? Oin plazie dauena? 
- Beherau. Oin Filipiton etxie-do, ha etxe edar bat badau oin? 
- Filipitona zein da? Larrinaga hori daukena, hori? 
- Ez, hori Uribek bauko ba inmobiliaria? Haixe etxie da hori Filipitona. Horraiño zan hori etxioi, ta hor Filipiton etxie euen merkatu bat, "el mercado de", planta batekue, ba peskaderixa, karnazerixak eta euezan hor. Ta gero hori kendu aben aiuntamentuek ta horrek Felipitok erosiko aban ta etxie ein aban han, hor arluen Hori Filipiton etxie be ederra, esan gurot, handixe da. 
Radio Requeté
Amantegi Aresti, Jose Mari
- Gerra guztidxe ein biher izen aben, "en esto, en Radio Requete creo que". "Radio Requete", "Radio Requete", ordun radidxuk zien "pues los morses" horrek komunikaziñuek-ta eitteko, baia harek ez zaban sarjentue be, "pero era administrador, profesor mercantil" kontuek eruteko harek ez zaban, beti adminitradorie zan. 
- "Radio Requete" hori zer zan? 
- "Pues e, pues e una compañia". 
- Baia radidxoa zan edo...? 
- Esan dot radidxoak orduen be baeuezan "pa dar partes, el sistema ese que habia, morse, pues esos daban". 
- Morsen ibiltzen zan jentie zan estudidxodun jenite. 
- Bai, bai, ba bai, izengo zan. Bueno, nik "Radio Requete" ezetu nabena Odiaga "tambien", Pedro Odiaga, "y "Radio Requete creo que estuvo o el regimiento ese en Madrid o en esto en Madrid" gero gerra ostien egon zala "la cosa principal". 
Bonbera, probalekua, futbol- tenis-zelaiak...
Amantegi Aresti, Jose Mari
- Bonberan. 
- Bonberan? 
- Bonberan, bai. 
- Hori nun euen? Esplikau pixkat. 
- Bonbera dau, ospittela? Oin ein dien obrakin-a ha pendiz bat ein da ba kalien, Bittorixako kamiñuen? Hor "iba a ser crematorio o no se, para recibir los muertos, pone alli eso". Eskillara bat, hortxe euen Bonberie. Ta gero euen "La Huerta de Berrio". 
- Berriona, bai. 
- Hor ein dienak, oin Barandiaran dan kalie zan, besteraiño zan. Gero han kalien kamareruek eta eukezan etxiek, oin anbulatorixue eta danak etxe bajue ta txaleta, ta han terrenuek eukiezan. Hor ez zeuen pasoik, hor geratzen zan, ta hori demandie horrek kamarero lagune zan, ardauetan ta, ta txaleta eukien ba hortik pasoik ez eukelez, ba ibil zen hor demandan. Ta ez eutsien edifiketan ixten, ta gero ba konpondu zien Berrioko, La Huerta de Berrio esaten jakona. Hor mitiek -eta ein die, lehen nazionalistak gerra aurretik ikusiot nik fotografixa bat. 
- A, bai? 
- Bai. Hor gero laminazinuen euen probalekue, kanpo-ubola ta laminazinue, kanpo-ubol "y pista de tenis, y esto", probaderue. Gero laminaziñue ein zien. Laminaziñuek oin dauzenak ofiziñak? Han zan probalekue. Gero euen tribuna bat harautik, orduen horrek Olaldenak zien, "Ramon Olalde y familia". Aberatsak, oin be txaleta han badau ba Kurutziagan eindde, ein dabe ba? Harek ortuek danak zien "hasta" trenbideraiño, gero laminaziño sozixo sartu zan ta hor. Gero kanpo-ubol lelengo pabelloie ein abienien geratu zan ta biherrien hasi zien ta atxikau ein abien kanpo-ubola, ta gero ba alemaneri emon eutsen ta juen zien Tabirara. 
- Joan zara Berriotik haraiño, baia bueltatuko gara Berrionera eta zuk... 
- Bai, nik Berriotik ein abien, esan gure izen dot, jungo gara horra, baia zozeaittik jun da. Probalekue euen han ta gero hori laminaziñue ein abienien hango harrixek ekarri zien hor Berrion estora, ta hor probalekue egon zan gero. 
Probalekue zan hor. Bikandi, Bar Bikandi entzunde aukozu? Bueno, ba hori zan saltserue. Hor probelekue egon zien, urte asko ez zien ibiliko. Baia horrek harrixek handik ekarri zittuen, Bonberien onduen. 
- Atzekaldian zuk ezagutu zinun Arraibiren fabrikie? 
- Joder! Harek katiek euezanak eindde? "Unas cadenas para barcos", gero Bicinaik be Otxandixon eitten dittu, oin be, horrek gero "a Las Arenas" jun zien. Ta gero hor montau abien, erosi aben [Inso] fabrikie, ta gero saldu abien ta hor etxiek ein die. Harek danak, ortuek be, baldosiñek han frantsesen onduen euken terrible. Baldosiñen horrek baldosak? Horrek eittem zittuen, baldosiñek. 
Aitaren sidecarra
Amantegi Aresti, Jose Mari
- Ba motorra, Harley Davidson de... 
Semea: Mille bederatzirehun ta hogei, gitxi gorabehera, ez dakigu ze urtekue dan. 
- "Moto sidecar con con sidecar, si". 
- Sidekarra. Ta zein da hori argazkikue? 
- Aitte! Jose Amantegi Sagarna. 
- A, bai. Ta sidekarra eukiban zure aittek? 
- Bai, ez aben aukiko ba! Lagunek kotxie eukien ta berak motorra. Uribarrenak kotxie euken, ta Berasaluze Garaikuek bebai. 
- Ba han sasoien jente askok ez aban eukiko? 
- Ez, ba gero eukenak, Anpuero eta Arozena "y, esto" eukien txoferra, eh? Txofer, Erleaga txoferra zan ta Arozenana zan, pentseten dot, "este, tio de Celia, Ferreriano, no", Ferreriano ez, txoferra aukien danak. Ta "la marquesa de Berriz tambien tenia, la Laka". Danak txoferra eukien orduen, Anpuero y. 
- Eta hori sidekarra edo nora juateko ibiltzen aban zure aittek? 
J. M: Jode, ba erosi abanien nik ez dakit zegaittik. Garaire juteko, gero horrek zentralak eitteko ba oiñez ezingo zan juen. Ta materixalak burdixaz. Egongo zan kamioien bat iguel. 
Italiarrek bonbardatu zuten
Belaustegigoitia Ortueta, Maitena
- Ta zegatik uste dozu bota abiezela bonbak elizan-ta? 
- Ba ba gokuek emon otsielako! horixe! azkenien hoixe! Ez otsien ezek ardure. Ta horrek italiano zerak izen zien ganera, ta guri gero nire izeko batek esaten eusten zera, aitten arreba nausidxe zan, ta ha kanpuen bizi izen zan beti, Madril aldien-a, ta harek esan eusten: "fueron, fueron los alemanes" esaten eban. Hori alemanak izen ziela, ta nik eitten naben: "¿y quien los trajo? ", hoixe da kontue! 
- Baia italiarrak izen zien azkenien, ezta? 
- Bueno azkenien horrexek, italiarrak. bai, bai, bai, hoixe esaten da ta hobeto jakingo eben. 
Gerra sasoia Garain; durangar asko hilik
Amantegi Aresti, Jose Mari
- "El año treinta y seis"ien bakaziñuek aurretik, julio arte, pues Maristetan, ta gero urtebete terdi ein nabezen Garaixen, ba gerrie euelako. Gerrie hemen euen, egon zan "treinta y seis de julio, hasta hasta hasta abril, el veintiocho de abril, veintiocho de abril"erarte. Tropak sartu zien hamen "el veintiocho", ta Garaixen librau zan "el veintiseis", ta Berrixen "el veinticinco". Ta gero hortik behetik, gero Bilbora asko hor "el esto, el cinturon de hierro"
Galdakan, ta hor be hori Goikoetxeak ein aban. Hori gero "el talgo" ein ebanak, ta horri ein otsien aurretik pentsetan jungo ziela, baia ostetik, Lezama aldetik, atzetik harrapau otsien, esaten abielez e! Ta gero bueno, hamengo gerratekuek ba Peña Lemonan be jende asko hil zan, ta horrek hillok ni kanposantuen han illadan ikusten zien sartute. Ta ipintten utsien ohola ta gero, bueno, kaja bat, baia ganeko tapie ez otsien ipintten. Ta gero euren, euken identidadie ba harek palu baten, ta sartzen utsiezan han nor zan jakitteko-do. Gero etarako abiezan restuek, ez dakit nik hori aurretik gero zer, ba familiarrak-do, ba horrek Peña Lemonatik ekarri bien hona. Peña Lemonan asko. 
- Durangar asko egon zan Peña Lemonan? 
- Ez, danak. "Los rojos y los nacionales", danetik. 
- Baia durangarrak be bai? 
- Bai, Durangon "en el Ebro tambien murieron muchos". Ta gazteenak, kinttuek egon zien, "de la quinta del cuarenta y uno" zien azkeneko jun zienak, hamazortzi urteaz. Ta hor, josus! Horrek gero gerrie akabaute barriro mobilizaziñue, zazpi urte ein abiezan harek. Hori kinttie zan gehixen, ta gazte-aztetatik eruenikuek, oin larogeta hamar dekienak, eingo dabiezanak eurten. 
- Gutxi geratuko die ia, gutxi. 
- Bai, badauz baina. 
- Batzuk badauz. 
Montequemado
Amantegi Aresti, Jose Mari
- Hor bonbardeoa izen zanien Durengon zu non egon ziñen? Gogoratzen zara? 
- Ni Garaixen. 
- A, ya joanda! 
- Bai, Garaixen nik bonbardeue ikusten naben. 
- Ta zer entzun ziñun-do? Zer ikusi-do? 
- Ba Garaixetik ikusten naben plazatik etorritte, mobidu eitten giñen ta bonbardeuek ikusi nabezan bonbak zelan jeusten zien. Bai, bonbak goitik, ta hango mendixe euen, baina ikusten zien. Durango ez da ikusten Garaittik plazatik, herriko plaza, baia bonbak bai. 
- San Juanetik ikusten da. 
- San Juanetik bai, ta Duindditik eta hortik be bai, bai, baia San Juan, hor barrankutik hurrau, ta Ixorretatik ta Montecalvotik, baina hor jentie billur zan hor kanpetan Montekemaue... Montekemaue bakizue zeri esaten otsien? 
Nun dauen? Zeaittik zan horri? Jakingozu zuk. 
- Ez, baia kontau ba! 
- Ah, bueno! Hametik Durungotik trena juten zan, "La Grua" esaten eutsiena, Etxezarragan etxien ostetik, handik Mikeldiko kaletik ta Ferreteran, hor ferreterie euena, hor zubiek euezan burdinazkuek, holakoxiek. Hortik juten zien horra Ixorretara, ta Ixorretatik zuzen, oin "Carretera Nueva" /esatutsegu/ esaten dotsegu guk, hortik Matixenera. Ta Matixenetik, Garaittik, Saloberetik oin bauen handik Estarripetik ez zeuen biderik, Saloberetik hor Diputaziñuek baeuko ba... bueno, Diputaziñuek bakizu Matixenen, han aldatzien zelan deken etxe handi bat? Bota dabiela oin-do, hor kamiñeruek bizi zien. Hiru bizitza euezan hor, oin be hor egongo die, baia oin ez da. Ta hor aurretik Garaittik etorten zan Saloberetik hartu kurbie ta hortik aurretik, ta erripie euen. Ta etorten zan Amezua, tabernie, hor herratokixe euen, Sebastian zan aitte ta Alejandro. Gero, hori gero kamino barrixe ein zabienenik Ixorretatik horra, lehen hortik tuneletik pasetan zan ta kamiñue ganetik tunela. Ta hori kamiñue, "la Carretera Nueva", eitten zanien orduen ein zan trenbidie zan lekutik, ingurutik. Hori gerrie, gerra aurretik eitten hasi zien, gu gaztetan ba Garaixen oten giñienien ta ba gerra denporan ta hor lehen kamiñoak eta eitten zien bagonetakin. Bagonetak entzunde eukozuez, ez? miñetakuek moduen. Miñetan be bai, o sea, raillek ta bultze eitten zan, edo asto, manduekin edo dalakuek aldatza bauen eruteko, ba indder gehixau dekielako edo dana dalakue. Ta hortxe ein zan "la Carretera Nueva". Ta hori, trena euenien, txokolaterak "de vapor", ta iketzaz eitten zienak txispak botaten ebazan. Ta agostuen edo hori beti siketu eitten da, ez dakit konturetzen zaien, ta hortik euen ba erre eitten zien sarri, ba suek hartzen eban. 
- Eta horregatik Montequemado. 
- Montequemado, esakerie hortxe dau. 
- Baina hor Etxebarrian terrenuek euezen. 
- Bai, Etxebarrianak eta... 
- Eta horrek eskrituretan Beresigane. 
- Beresixek eukiezan hor. 
- Beresixek eukiezan, bai. 
- Nire aittegiñarreba Andikoakue zan ta horra etorten ei zien jornaleroak, ta zenbat pagetan eutsien esaten abien. 
Beresixe ba egurre, hori da egur, arbola botateko, gero landa, ta oin garbi dauen moduen. Garaixen por ejemplo, Askako esaten utsiena, han be txarie euen. Beresixe txarie, hori zikiñe, o sea, han arbola, baia ez dabiena balixo, egurretarako bakarrik. Ta hori garbittu ein abien, Etxebarriak. 
Komitea
Amantegi Aresti, Jose Mari
- Eta, klaro, esan dogu bonbardeoan eta Garaixen harrape otsuela, baia zuen Artekaleko etxieri zeozer paseko jakon-do? 
- Etxakon paseu ezer, baia han karkaban, horrek abogauekin ta ibilli garenien patrimonixoak eta etorri zienen, esan notsen: "aqui tanto patrimonio y mira que carcaba hay". Etxe bittartien dau metro terdi hor etxietan, dana abandonaute. Lehen barrenderuek sartzen zien, baia oin ez dau. "Y aqui carcaba y esto, esto patrimonio y tal" esan notsan, ta ixilik geratu zien. Baia, ta bonba bat agertu zan hor, errementau barik hortxe karkaban. "Comite", esautsualez ha txaleta hori Bambino euen lekuen, Bambino. 
- Zer zan "comite" hori? Esan dozu. 
- Pues zelan esango dotsut? "Como la comandancia", han eitten zien papeleo guztixek. 
- Soldadutzara joateko-do? 
- Ez, ez! Gerra asuntuen, gerra asuntuen. 
- Esan dozu Bambino dauen lekuen. 
- Ha etxie, hantxe ederra. Ha dan etxe handixe, ba bakizu zelango lonjak dekezan dendak-ta, ba txaleta zan hori danoi. Ta gero bestie Arozenena, esan otsuan lez han, esto. Gero nazionalak sartu zienien "Comite" ein abien geur "el Hotel de Kuruziaga"? Hantxe, Elgezabalen propiedadien. 
- Hori konfiskatuta egongo zan. 
- Bai, hor zan "Comite", komandantie eta "esto" euen. Eta hor eitten zien "pues los salvoconductos", ta orduen be hor eingo zien nik ez dakit zer eitten zien. Gu Garaittik gabien etorten nintzen, nik hamar urte neukenien, oiñez razionamentuen bille. Garbantzue, babie, emoten abien gitxie gero gerra ostien be on da razionamentue. Etorten nintzen gabetan ta dana apurtute, ta danak, lehen por ejemplo, oin ez dauz kabliek argixenak goittik, baia igul ezetuko dozue zuek goittik ibiltten kalien? Ba lehen danak lurrien euezan, ta gero ba elizpie be dana apurtute, elizie. 
Elizak bobedak apurtu zien, Jesuitetakue-ta. 
- Santa Susana be. 
- Santa Susanako ortue, bera etxie ez. Lehen hortik gero pasetan zan Andra Marixako elizpetik oin horrek Asategik-ta etxie bauke ba, hortik pasetan zan Santa Susanarsiño apurtute euen. Oiñez pasetan giñien Kalebarrittik eta dana, apurtute euen hori danoi. Elizara bonbardeorako. 
Artekale etxeak bonbardaketan zutunik
Amantegi Aresti, Jose Mari
- Eta orduen zuen etxieri teilatue be ez dotsien apurtu? 
- Ez, ez. Apurtu bai, ametrallau abien. Kañonazo bat bai sartu zan etxera, bigarren pisure. Gaztelutik botaten abiezan esto, ta hori libre euelez, lehen ezeuen etxie hori ba, bajue zan, ta Gaztelu, Gaztelu bakizu? Ta botaten abiezan esto, honek be ezetu dau marku beten metrallie. Bai, komedorien geunken hau estufa berotzeko, zelan da? "Estufa francesa" esaten eutsiena, tximinera frantsesa, ta ha be apurtu aban eta zan "de hierro colado". 
- Zuek pribilejiauek izengo ziñien, ezta? Ze jende gehixenari etxea apurtu otsien. 
- Artekalien ez. 
- Artekalien ez? 
- Artekalien ez, Goixenkalien bai. Goixenkalien be etxe eder bat euena hor, ta gero horrek txaletok, harek bixok bai, txaletok. 
- Ta Artekalien zeba ez? Kasualidadie-do? 
- Ba "comite" gorabeheran /pentsot/ pentseten dot ni zala hori bonbardeuoi. 
- Zuk pentsateozu apropos ein abien? 
- Bai ba, botata be harek ez dabez botaten "a bulto", e! 
- Orduen zelan bota abien elizie-ta? 
- Karlistak izena bai, horrek esplikaziñue nik dekat entzunde, nik liburu gitxi historixakoak asko leidu eitten dau ta nik ez, nik "de esto" dakit. Hor egon zien, o sea, "batallon de esto, de milicianos", ta aukien kuartela hor. 
- Nun hor? 
- Ba elizetan! 
- A, elizetan! 
- Eliza bixetan, ta ez dakit eukien "viveres" edo "algo" be bai, ta gero etor zien, eurek konpondu zien, ez dakit, PNVegaz edo dana halakuaz, ta kendu ein abien. Ta bixen bittartien ez zabiela euki konozimientorik, ta bonbardeau ein zala. Hori esakerie da, ez dakit egixe dan edo guzurre dan. 
- Almazena moduan. 
- Eta dana ametrallau, o sea, materixal guztixek. Kañoiek edo fusillek edo dana dalakuek, ba... 
- "Intendencia" esaten dana. 
- "Intendecia", ta gero bai. Gero kañoiek eta euko abiezan. 
Intxortatik Durangora
Amantegi Aresti, Jose Mari
- Hamen bonbardeue hamen Otxandixon on zan lehenengoko esto, Otxandio, ta Otxandixotik gero nazionalak Bittorixa hartu abien, Bittorixa ta Pamplona ta Donosti. Ta Donostittik etorri zien Intxortaraiño, hor frentie zabaldu zan Ondarroatik Intxorta, Otxandixoraiño. Otxandixo ta Villarrealera egon zan, geratu zan, hori izen zan hillebetien edo bien hartu abien, julio ta agostuen, ta gero on zien "hasta, hasta abril" geldi. Intxortako bonbardeue Garaittik ikusten naben, ha gogorra izen da ha, e! Auzoko batek semie euken han, ta euen eurek han, ixe hirurogeta hamar urtekue triste han bonbardeuen han, bakixien semie han zeuena ta, ta gero heridute Bilbora pasau zala enterau zien. Ta gero asko hil zien hor, ta nire Odiagan lagun bat, ta sekule be ez dienak agertu, ez dakitt, hori hor Otxandixon esto. 
Ta gero hametik pasetan zien Bittorixara jentie, karlistak edo pasetan zien Bittorixara, asko. 
- Ta sartu nundik sartu zien hogeta zortzixen? Apirillan hogeta zortzixen. 
- Ba gero apurtu abien "el frente este, del Intxorta" hori, ba danetik, Oiztik be bai. Esate abien Oiztik, "a los paisas, a los de África", Francok Afrikatik ekarri zittuen tropie ta pasetan ziela, bialdu abiezala handik, ostantzien sakieu eitte abiela. Oin andrak badaroie ba praketan holan boltsa bat-do botata? Holakuek usate abiezan "y que llevaban alli pues la dentadura que le habian quitado a un muerto, y de saqueadores cien por cien". 
- Ta hemen sartu zien Pinondotik? 
- Ez. 
- Ez zan egon...? 
- Nik ez dakit, hortik ez dakitt. Ni Garaiko gauzek dakiaz. Andikoatik etorri zien, Garaiko Arroittetik ikusten da Andikoa eta danak, ta etorri zien "el dia veinticinco". Ta batzuk geratu zien han, ta asturianuek desbandadan ebizen gaztiek, ondiño "de la quinta del cuarenta y dos"-edo horrek, ta harek gosie eukien, ta etorten zien basarrire, "tal algo", ta emon eitten geuntsen. Honek bombas de mano ekarten, itxitte abiezan han botata lurrien, ta emoten bageuntsen jaten ba, ez eben ba ez ebien ezer. Ta billurre euen ba zeuzer eruango ete zerien, ta geratu zien hor behien, Arrierrekan geratu zien. Ta esan, "¡coño! , a ver si no suben hasta Garai", ta ordenie dekela haraño. Ta gero "el dia veintiseis" etorri zien lau kamio, lau /pentsetot/ pentseten dot, "de de esto tanques no, tanques no, camiones reforzados, anti... ". 
- Militarrak. 
- Kamioietan hantxe etorri zien, ta on zien, nik ikusi nabezan ta ogi zurixe ekarten abien, joder! "Pues un manjar para entoncesa". 
- Normalien baltza izeten zan, baltza izaten zala txuskua. 
- Baltza. 
- Bai, orduen, ta gero be bai, gerra ostien bebai, hamen be bai. Baia gero horrek ogi zurixe ekarri abien, ta jatekue ta danak emoten oskuen, orduen jenero gehixau, gero txartoau on zan gerra ostien, bueno, gerra denporan. Gerrie "del treinta y seis al treinta y nueve", hiru urte izen zien. Ta hamen beratzi hillebete izen zan gerrie, gero ostie pasau zien aurrerutz, hamen Ixorretatik eta batetik, eta hortik. Ta gero ba, ba tropie hamendixik etorri zen, han euezan, ta han pasau giñien. Ta gero ba... 
Milizianoak ostutako urdaia eta gitarra
Amantegi Aresti, Jose Mari
- Baia gero gerrie hasi zanien, harek "evacuar" eitten zittuen baserri etxiek. Guk Garaixen suertie euki giñun, ez giñuen iñor be ikutu. Gazteluko batzuk etorri zien hara baserrire, behixekin ta danakin, jun barik beheruntz, Karrantzaruntz-a asko jun zien, refujiau. Orduen etorri /bizaban/ biher izen aban etxera, Artekalera ta han, euela "eso", miliziano bat etxe aurrien, koño! Ta atie zarratute euen, pistoliaz ti-a jo abezen, atie zabaldu aban, ta pisure ixo aban. Ta pisuen, ohe azpixen euen lehengosue, ta urdi zati batzuk be beukezan, txarrixe hildde, horrek Zubia, arrebie Zubia... 
- Arregi, Katienak? 
- Katienak, Luis Arregi ta Zubia, andrie, horrek Zubia Saltukuen aitte zan ta atxikoriakue be bai, jente dirudunek zien. 
Ta hori karlistie zan, horrek karlistak zien, baia hori Arregi nazionalistie. Ta gero hori, Gloria Zubia, nazionalista hutse izen zan gero. 
- Zelako nahastie. 
- Ta urdixe euken, ta gosie euken ta, koño! Hau urdixe kendu ein /bitset/ biher dotset, gero han lehenengo pisuen ibilitte hartu eban urdi zatixe ta eskillaran itxi aban, ta goiko pisure ixo aban. Ta gure aittek gittarra bat euken ta gittarrie be eru aben, ta tentau eban hori urdixek, jode, kentzen botset konturatuko da, "Hamen lagunen bat dau! ", ta barriro itxi abala, ta bera euen ohien, ibili zan orduen librerixa profesor mercantil zan mutille, hogeta bat urte, profugo be bazan, ha soldau be egon /biaban/ biher aban. Klaro, harek delitto gehixau auken, ta librerixa etxeko mutil listue zan ha, gero be izen da. Baia han ibilli zan, hanketan ta bajatu zan, jun zan gittarria ta urdixaz, ta eurrera! 
- Librau zan. 
- Bai, ta hori bonbardio hori, kañonazue on zanien be bera liburu baten eske jun zalako kuarture, eso, ta bixen bittartien beraiño be metrallia allegau zan. Bai, suertie ba. 
Errotara gauez
Amantegi Aresti, Jose Mari
- Bueno bai, kontrabandue egon zan gerraostien. Errotak, hau por ejemplo, erroten gorabeherie hor Sarrierrekan dauzen errotak edo makiñetxiek, ba horrek errotak euezan. Baina zarratute euzen, prezinttaute "por avastos". Ta euezan Meumen, Oxinbaltzan, Pedro zan, Pedro ta beste bat Seberi Begoña, Meumen goixen, barriadatik behera dau. Garaikuek eta Mallebitik eta Berriztik hortik Arroitteko etxe ostetik, hortik pasetan zien ta ni osabiaz jun naz hamar-amaika urteaz-do, hamarraz, horra errotara gabez. Laixiar, hortik baso atzekaldetik Garaixen, hango mendixetatik, Aiñagasakon eta horrek danak. Ta juten ginien gabez, han gaba pasau idxo arte, baina orduen iguel oten zien hamar, hogei asko jota urunetan han. Eta gero buelta gabez. 
- Eta zelan juaten ziñien? 
- Astuen! Astoaz, astuen zorruek, pare bat zorro-do. 
- Asto-tzaratan-do? 
- Ez, zorrue bestela eitten zan. Osea, zakue ipiñi ta gero lotu ondo, buztenetik atzetik eta ez dozu ikusi hori? Hori, ba ondo berotu ta gero igual jeusten jatzun ba mobimentuen, ta altxau ein biher. Ta gero bueltan, gero astue esaten dabe jun dan lekutik gero bueltan ez dala galtzen, esaten dabe. 
- Listue dala, ezta? 
- Bai, bai, "o sea, nocion de esto, de lugar". Astue be listue da, e! Ta kaballue be izengo da, baia astue Arroitten joder! Eukien ba basuen ibiltten zien bi, bata zan zaharra-do, una bruja, "La Blanquita", ta juten zien ta artue, osea, artaburue eitten berdien-do euenien, sasoien izeten da ba setiembre ingeruen, ta setienbrien Arroittetik hortik basu ostietatik juten zien Santa Kataliñara. Ta horko basuek, soluek hesi barik euezan, hor San Juanetik-do, bueno, eliza barritik horra ta dana, ta hor artotsetan triskue eitten abien. Ta urte batien baiño gehixauetan, ta "nun da? 
Astuek ez die agertu geur gabien! ". Ta hurrungo egunien nun eta Kasaben, bai, baia astuek bai, bai. Ni asto ganien asko ibilli naz. 
Durangon ez zen euskaraz berbetan
Amantegi Aresti, Jose Mari
- Eta horrek, zuk iñoz entzun dozu aguazillek edo jentie multetie kalien euskeraz berba eittiarren-do? 
- Nik sekule ez dot, nik euskera, orduen ez zan eitten euskera. Hamen familixak, euskeldunek zienak ta bizkeittarrak, harek etxien danak ekizen euskera. Esaten abienak bizkeittarrak zariela, baina aitte-mak ez eutsien eitten ta asko. Nik lagunek euki doaz ez zekixenak, baina beste, Zubizarreta entzutie eukozu? Dendak hor Andra Marixen dekezenak, horrek seme guztixek ekixen euskeraz. Ta honek jardineruenak eta esaten eutsienak, horrek txistularixe-do zelan die? Ganboa? Edo Aroma? Aroma Lejarreta-do die horrek, jardiñeruenak, horrek be danak. 
Ta beste familixak, asko ez, e! Baekiexenak. 
Etxearen errentan diruaz gain kapoia
Ugarte Ortuoste, Isidro
- Errentak zelan pagetan zenduezan lehen, etxietako errentak? 
- Bueno guk errentarik ez dogu pagau, bueno, han bizi giñenien, San Fauston, bai. Hango konturik ezin neike esan, ze umie nintzen. Baia hamen normalmenten, Domu Santuek izeten zien errentie pagetako, ta asko Bilbora jueten zien errentiaz diruten ta gero kapoiek, usadidxue izeten zan, kapoiek kapau ta agotik jaten emon ta ipintten zien kapoiek, obligaziñue eukitten abien batzuk, danak ez baia batzuk bai. 
- Dirurik ez? 
- Dirue be bai, dirue be bai. Ta kapoiek Gabonetarako-do horixe, kapoiek be bai. [...] seridxo zelan tratue eindde euki abien, hataidxe. 
Garaiko argia eramateko zentralak, errotak...
Amantegi Aresti, Jose Mari
- Ez, Arrierrekakuek. Gure aitten motorra, ba Garaixeko... Garaittik jungo zien zentralak hara, Urzulora. Urzulo da, handik hasten da zentralak. Han goixen oin hartzen dau ure, dauz "acuiferos". Ezagoizko Etxebarrietan egon zara? 
Ba han zelan dauen dana, ba handixik han ta Urzulo esaten eutse, ba ein abien deposittueri, zentraleko saltuentzako urtetan abalako urek handik. Ta gero saltuek kontetan bozuz, joder! Esango dotsut. Hamen grabetan da? Bueno, gero entzungo dozue. Urzulo, beherau Makiñetxe, han kamarak-ta dauzen lekuen. Han dau tunel bat, baso bat goittik beheran, refujixo gorrixen denboran, gerra denboran hara juten zien, han ez euen bonbardeorik. 
Gero, Makinetxe; gero, Patala, oin be funzionetan dau. Patalatxiki, horrek, zerrie Berasaluzek euken, zerrie ta handik emoten Patalaxikittik. Gero, Errotatxu, oin horko deposittuek Durungoko ure deko. Deposittuek kargie hartzeko, ze ostantzien beherautik ekarten abien, baina hona ez zan aillegetan laugarren pisure, ta ez euen presiñorik. Ta gero ha erosi aban ta Errotatxu Mendizabalena zan, ta Mendizabalek saldu otsen ta gero. Gero dau Errotatxu, Errotetas. Gure zentralak eittek eukezan Urzulokue ta Errotetakue, zentral bi eukiezan. Hor deko basarrixe onduen, ta berena /pentsot/ pentseten dot dala erositte, hau zelan da? Castillo? Seberri? Bakizu basarrixe deko han, lehenguen on giñien. Bueno, hortxe. Gero, beste bat Olazar. Olazar zan, Durungoko aiuntamentuek erosi auen, ta handik emoten aben indderra ba kalietako esto. Gero Olabarri, ha be Ortuetan beste esto. Gero, Esterripa, Esterripa euen. Gero, Lebario, horrek zentralak zien. Gero errotak, Ola, Ola zarratu ein zan hau Patalatxiki eitteko. 
Propietarixue zan Berasaluze Oarbeaskoanak, ta Patalatxiki eitteko, indderra emoteko zerriei hori eliminau ein abien. Oin txaleta edo, baserri ederra deko honek Garciarueñon alabiek. Gero, Errotatatxure be errotie, nik horrek errotok ezetu oazanak die. Bueno, hori apurtute euen, baia han Errotatxu, hori Mendizabalen zentralekue. Ta horko urek aprobetxetako, errotakuek, ba zentrala ein abien. Gero dau Errotabarri, horrek zelan deke izena? "Los Hueveros" esaten eutsiena? 
- Semea: Oruemazaga. 
- Oruemazaga, entzunde. Gero dau Bolunzar, Bolunzar mutillek Banco Bilbaoen /pentsot/ pentseten dot eitten dabiela. Gero dau beste errota bat, Ugerte, hor doiez eitten eskolak horrek, Errauteretik Diputaziñuek ein abezan ba eskola batzuk hamen fronto txiki bataz? Ba hor zer doiez eitten? 
- Interpretaziño zentroren bat-do. 
- Ba hortxe, hor doiez eitten. Gero euen Anporta, Anporta entzutie deukezu? Anporta. Gero dauz, horko urek pasetan zien hametik Esterripetik, autopista ondotik, GAcera, GAcera badakizu nun dauen? Ba hortik urek, ta hor Lebarioko basarrixe euen, ta hor be errotie euen, ta horrek... hori Anpuerona zan ta saldu ein aban ta hor GAcie montau zan. Hor GAcien sartu abienien, ni Zaldibarrera bankure jueten nintzen, honaiño harrixe Mañeriko zaborra. 
Ta gero handik, beste errotarik ez dau. Gero Esterripa, edo Lebarixoko zentrala azkena. Ha zentrala Astolara, hametik Lebarixotik atajotik bakizu Astolara urteten dabena? Hoixe zan zentralak. Ta hemen Oromiño aldien be iguel. Hasten zien Seberin errotie, gero Patalakuen tranbiko, Patalakue zan tranbikue indderra emoten abana ta hor Oxinbaltzara. Nik baso bat deket han Trumoitto ostien ta handik juten zan linie, ta entresakie edo eitteko jun biher izeten naben Lemonara. Han euen tranbixen esto, kentzeko indderra. 
Oromiñoko errotak eta zentralak
Amantegi Aresti, Jose Mari
- Gero Zemaltzeko zentraletik beste errota bat dau, Pedriñena, Albizu. Hara juten giñien Garaittik, horra ta goiko errotara, Seberinagana. Ta gero dau hori Larrañagan zentrala, zentrala. Ta gero dauz beste batzuk, errotak be bai, errotak beherauen dauz, hau ez dakit ezetzen ziñun? Han, bazoiez Montekalboruntz ta hor hartzen da ba eskumara? Han be zentrala euen ta gero han barriada behien be beste errota bat, ta beherau bebai, Promiñon. Hor danak antzerakuek, gero zentralak... 
- Hainbeste ur euen hortik Sarria aldetik eta, hainbeste ur? 
- Bai, bai, ontxe dauena! Oin dana eruen eitten dabe. Por ejemplo, gure tion basarrixek, amanak, euken manantiala, deko, basarri bireko. Ta gure aittek ein eutsen arreglau. Osea, handik pasetan zan burdiberie, ta sartzen zien haretan. Ein aban ba, holako, usaute euen miñetan-ta eitten holakuek, ba ein aban, ondo ein aban. Ta oin pasetan die hogeta hamar toneladako kamioiek be igul-gul dauz, hari etxako mobidu be ein. 
Berorika, hika eta zuka
Ugarte Ortuoste, Isidro
- Abadiekaz-ta zuek, zuek abadieri berba zelan eitten otsazuen? gugaz egotie lez eitten otsazuen berba? 
- Orduen ez, orduen ez. Orduen "berori", "zu" nekez, "berori". 
- Derrigor? 
- Derrigor-do, haidxe usadidxue-do. "Berori" ya kategoridxe. Oin "hi" be iguel. Hemen euzuek, lagunek: "e hi! " abadieri esaten otsie. Bai, bai, bai. Kuadrilllan lagunek ibilli ezkero, jaten ta edaten-a kuadrillan: "hi, Fulano! ". 
- Ta zuk txarto ikusten dozu hori? 
- Nik ez dot ondo ikusten. Gitxien-itxien "zu", gitxien-itxien "zu". 
- Abadieri bakarrik? 
- Danari be pertsonari konfidxantza handidxen bat ez bada "hi" "zu" hobeto ikusten dot. "Hi" ya da aparte "compañerismo" moduen zer "intimos, como intimos", "hi", "hi". 
- Ta medikueri? 
- "Berori". Orduen bai, orduen bai e! titulue eukitten abien. 
- Ta beste danari "zu" edo "hi"? 
- "Zu", bai. 
- Ta etxien arrebiegaz-ta? 
- Arrebie "zu" bai. 
- "Hi" ez? 
- Gurien ez e! ez, gurien ez. Beste etxe batzuten "hi", ta guk lagun artien, nik iñoiz biherrien be bai, ni baiño gaztiaue, urte bi-do gaztiaue-do ta hak ni niri "hi" ta nik berari be "hi", ta beste lagun bat peon modure ibiltten giñun, ha gu baiño gaztetxue ta harek bidxek eurek bata besteri "hi" ta harek peoiek niri "zu" eitten osten. Ta horrek bestiek, Emilio euken izena beste albañelak, esan otsan hareri bestieri: "zegaittik ez otsek esaten horreri "hi"? " hak ez, hak "zu" beti niri. 
- Errespeto kontua orduan? 
- Bai, etxurie etxurie, bai. 
- Ta andriari zelan eitten otsezun? 
- "Zu". Bai, bai, bai, bai, bai. "Hi" sekule be ez e! 
- Ta gizonan artien bakarrik "hi" edo andrari be bai? 
- Andrak euren artien be bai, bai. 
- Baia gizonak andrari? 
- Nik neuk ez, beste batzuk ez dakit, ezin neike esan. 
- Zure andriek ahiztiak eukezan? 
- Arrebie, nik arrebie. 
- Ta zure andriek? 
- Nori? 
- Zure andriek ez eukan nabe-rrebak-do? 
- Eurek "hi", eurek bai, eurek bai, eurek "hi". Harek "zu" bata bestieri sekule be ez, "hi". Bai, bai. Neba-rrebak, eurek zien bost neska ta mutil bat, ta "hi". 
- Aldia euen Durango izan edo Abadiño izan, igual? aldia "zu" edo "hi" eitteko? 
- Ba ezin neike esan horretan, ezin neike esan. 
Durangon ez zen euskaraz berbarik egiten
Belaustegigoitia Ortueta, Maitena
- Orduan hemen euskeraz iten zan Durengon? 
- Ez. 
- Ez, hemen ez da ein iñoiz euskeraz ala? 
- Bueno, euskera nortzuk eta zer. 
- Bertakoak diñot, durangarrak. Nik badakit kanpotik etortzen zienak eta baserrittik bai eitten abien, baia kalian eitten zan euskeraz? 
- kalian ez. 
- Ez da eitten. 
- Ez, ez. 
- Zuk lagunekin erderaz ala ez? 
- Ba bai erderaz. 
- Erderaz eitten zenduen. Hori bardin zan gerra aurretik edo gerraostetik, bardin? 
- Eta geuza arrarue erizten ostien otsien-do, eta niri esan ostien behin kolejidxuen: "Tu, a vosotras no os dejan hablar castellano", ta "¡si nos dejan! " esan notsien nik. Ba bai jakiñe, izten oskuen, baia neure ama ba pixka bat ba ez dakit zer izango dan hau. 
- Ta zuk Jonerekin beti euskeraz? 
- Bai! guk gure artien beti euskeraz. 
- Txiki-xikittatik be. 
- Bai, beti, beti, beti. 
- Ta amagaz ta aittegaz ta. 
- Ba bai, beti. Gure aittena: "nire etxean euskera nagusi". 
- Bueno baia hori esanda be izan leike aittak esan eta gero kasurik ez eittia... 
- Bueno, ez, ez. Normal erizten gontsen, euskera eittieri normala erizten gontsen. 
Durangoko euskara
Belaustegigoitia Ortueta, Maitena
- Ze diferentzi igertzen dozu Durengotik inguruko herridxetara? 
- Ba Durengon "-a"gaz eitten da, "andria", "gizona". 
- "Laguna"-eta. 
- "Laguna" bai, beste batzuk hobeto gleditzen die "-ea" "-ia". 
- "Atia". 
- "Atia". 
- "Atie" ez. 
- "Atia". 
- "Atia". 
- Durangokue e! ingurukoak "atie". 
- Durengoko kaleko esan gure dozu. Baia lehen ez dozu esan kaleko jentiek erderaz ein dauela? 
- Bueno bai, baia. 
- Berez, Durangokoa da "-a" bukatzen dana. 
- "-a"gaz. 
- Bai, hori entzunde dekot. 
- Zuk be entzunde daukozu? 
- Bai baia ya galdute dau, baia bai entzunde dekot. Durangokoa berez, "-a"gaz bukatzen dala. 
Euskararen egoera
Amantegi Aresti, Jose Mari
Durungoko jentiek erdera eitten aban. Gure aitten ta sasoien, osabiek, tio Emiliok eta, bizi die ontsura arte, horrek dana euskeraz orduen. Gero hasi zien unibersidadera juten jente aberatsenan semiek, abogauek-ta, unibersidadietan ta han erderaz hasi zien. Ta gero harek, posterior ez abien ikesi. Nire lehengosuek horrek, profesor mercantil zanak, horrek sekule, aitte Huescakue zan, baia amak euskeraz, baina ez, ez. Gero gerraostien askorik galazo eitsiela ta jo ein. Nik sekule euskera, Durungokuekin gitxiaz eittekotan, ez euen-a! 
- Zuk Garain eingo ziñun. 
- Garaixen bai! Garaikuekin bai, dana, han bai. 
- Berbetan igertzenzu diferentzirik durangarra izen edo garaikue izen? 
- Nik ez. Nik ez, baia horrek Lizundiak esan eusten. Nik ez. Bai, Berrizkuek eta Markiñakuek eta bai diferentzixe, Bergarakuei ta. 
- Baia horrek ia urrun dauz. Diñot alkarren onduen. 
- Trabakukoei, Mallebikoei. Nigaz ibiltten da, Julian, ez dakit ezetzen dozun, horrek beste euskera, beste geuza bat deko, beste geuza bat. Ta Andikoatik bebai Garaire diferentzie euen. 
- Semea: Eubatik aurrera Zorrontza... 
- Por ejemplo, papeleratik edo hortik, Ixorreta, ta Zorrontza hasten da Euban, hortik dana "astoa" da, "oa". Ta hamen "ue", "astue", "mandue", dana "ue", ta hor "oa". Ez dakit. 
- Guk "astoa". 
- "Astoa" hor aldean. Ta semiek dana "astoa", ta "banoa", ta guk "banue". Hori be por ejemplo, Donostialdien "Josetxo" esaten eutse, ta hamen "Josetxu". Hori honen... Areitio... 
- "Joxe", han "Joxe" die danak, hemen "Jose". 
- "Josetxo" esaten da. 
- Bai. 
- Ta horrek, Areition Maitek, Donostiakue da ta harek beti "Josetxo" esate eutso, "Josetxo". Aitteponteko ta amapontekoa hamen, ta amabitxi ta aittebitxi. 
- Bai, guk amabitxi. 
- Oin esaten da. 
Mendizabal eta beste lantegi batzuk
Amantegi Aresti, Jose Mari
- Lehen Mendizabalek ez zauen hori kalioi por ejemplo. Mendizabalek fabrikie entzutie eukozu? , oin ez dau, Emaldi azkenengoak, Emaldi hori kalioi estazinoruntz ez zeuen. Hori zarratute baserrixek euezan hor, hiru baserri, Kakatza, bai, ta oin hil dan batena be bai. Ta bueno, baserrixek hiru euezan. 
- Karrakarrana eta... 
- Karrakarrana eta hori beste Kakatza, horrek Uribe, Uribe. 
- Hor sartzen zan trena, ezta? 
- Gero, gero. Hor trasportie eitten abien ba Durungotik, Frai Juan de Zumarragatik estaziñora, transporte burdixen. 
Ta por ejemplo ferreteran nik akorduen dekeana, ba gerra denboran bonbak eitten zittuen, o sea, txapie, txapie. 
Karkasak hortxe eitteabiezan. Ta hor be. Ez, ferreteran, La Ferretera Vizcaina. Hori fabrika ona zan, ta hortik bonbak hortxe, ta burdixen hor be eruten ebazan, zelan zan? Famosue zan karreterue. 
- Karrakara ez, ezta? 
- Ez, Karrakara ez. Txonpolona Mendizabalena eta Ferreterakue hori. Ta gero, laminaziñue ein abienien, laminaziñokue be horrexek eitten eban. Hori, Madalenaoste bakizu nun dauen? Hor euken basarrixe honek, zelan? akordauko jaste gero. 
- Santisteban ez? 
- Ez, Santisteban zan Ferreterako jerentie, uzaba edo bueno, jerentie. Ta laminaziñue be Santisteban zan. 
Ferreterakue zan Inazio, don Inazio ta gero anaixie, ez dakit zer zan, lehen burdiñak eta saltzen ittuena, "agente de ventas"-edo zan, ta gero formau abien "laminacion". Ta "laminacion" izen da ba bihergiñentzat ta Durungoko enpresaik onenetaikuek. Ondo, jentie hor. 
Berman hodia
Amantegi Aresti, Jose Mari
- Eske alemanak, Doliba eta, gerra eurretik euezan. "El Tubo Berman" ekarri abien horrek, etxietan lehen Tubo Bergmana eitten zan instalaziñue. 
- Ta hori zer zan, tubo Bermana? 
- Ba Tubo Bergman pues, o sea, euken txapie fin-ine, laminaziñuen eitten da eta barruen "como brea", ta handik euen konduziñue. Gure etxiek eta holantxe eindde dauz, gero plastikue sartu de. Horrexaittik lehen Tubo Bermana eukena plastikure pasau die. 
- Ah! Horraittik gero Odi-akar-ta. 
- Bai ba! "Material aislante". Ta Dolibanen, zuk alemana, oinguek ezetzen dozuz? 
- Ricardo. 
- Ricardon aitte ta ama ezetzen nausean, ta bizi zien Oñatenien, ta bizikletak eukiezen. Ordun holako edadeko jentie ba, horrek hirurogei urte-do aukezan, bizikletan ibiltten zan, ta atentziñue deitzen abien. Horren aittek, e! 
Aitte-mak. Ta Doliba euen, zan sozixo Blascoaz, Blasco entzutie Euban be baeukien Tubo Bermana. Ta gero horrek fundau abien Odi-akar, Gisasola, Aizpurua y Doliba. Gisasola ta Aizpurua koiñetuek zien. Gisasolan etxiek-ta, han Hotel Kuruziagan? Harek etxiek? horrek Gaztarbenak zien, ta horrek gero errenteru egon zien, ta gero uzabatu zien. Ta Aizpurua bizi zan Kafe Lapiko? Oin Bankinter dauen, hor bizi zan. Ta Dolibak erosi abazan horrek txaletok, San Rokekuek. Bata zan Soloaga, Soloaganak, inprentie-a eukienak, eta horrek filipinuek zien. 
Matuten moduen, filipinos, filipinos be jende asko euen diruek eiabiezen, etorri zien. 
Durango herri diruduna; banketxe berriak eta gerenteak
Amantegi Aresti, Jose Mari
- Zu izen zara zalie frontoira juatekue-ta? 
- Frontoire bai, baina jokatu sekule ez dot ein. Dirurik, eh? Bai, frontoire bai. 
- Baia zuk bankuen be ikusko zendun hori, ezta? Jentiek jokatzen bala edo mobimiento bat. 
- Ba! 
- Edo sekretue da? 
- Ez, ez, ez, ez. Hor ez dau, bankuen ez. 
- Abadien moduen? 
- Bai. Ez, bankuen ez, bankuen industrialak dirue mobitan abienak, letrak eta ekarten abiezan "pa negociar y tal". 
- Dirue egon da Durengon? 
- Bai, dirue bai, beti. 
- Horregaittik etorri die hainbeste banku azkenengo urtietan? 
- Bueno, bankuen gorabeheria benga, bestera jun gara eta, osea, euezan Vizcaya y Bilbao eta Banco Urquijo. Ta beste banku bat zabaltzeko /biabien/ biher abien patente bat, ez zabien ixten, orduen debekaute euen. Ta batetik hartu otsen Banco Urquijo Vascongadori Hispanok, ta Hispanok zabaldu aban Artekalien Sarasketak euken, gero Hispanue ez ziñun ikusiko, baia Sarasketak euki abanien? Artekalien Trapuzarren onduen. Eske Trapuzar hortxe euen lehen, hor kantoien. Ta gero ez dakit ba, bankureko-do ba hamen. Hori Urquijon patentiaz Hispano Americanok hor zabaldu aben. 
- Gero pasau zan [...] aurrera. 
- Bueno, hori bai, gero, horrek gero, ugerittu zienien bankuek. Ta horko jerentie, Ernesto Ortiz de Bidasolo, aitte notarixue izenikue ta aberatsa. Lehen jerentzixak ez utsien emoten gehixen dakixenai, beti aberatsai. Por ejemplo, gure jerentie zan Ortueta, Pablo Ortueta aiuntamentuen ezetu dozu? Horren aitte, Don Francisco, aberatsa zalako. 
Ta Banco Bilbaoen Bengoa, don Juan Bengoa jerentie, Patxikon-a aitte. Ta horri be, Banco Urquijok be don Ernestoi emotsan, klaro, abertsa, ona zalako. Ta zien, nire lehengosuek ein aban gerra aurretik, horrek gero Bilbora juen zana ta ezkutaute ibilli zana, "profesor mercantil". Ta gero geratu zien, orduen zien hori Ortiz de Bidasolo, beste bat hil abiena kartzelatik etarata Durungoko kanposantuen, ha be hil abien ta Pablo Alburquerque. Ta gero nire lehengosuek alde abanien, sartu zan Jose Bastegieta, Bastegieta dendie horren, gero Hispanon jerente eta nire kinttue da hori. Gero etorri zien beste bi edo, Ortiz de Bidasolo jubilau zanien, etorri zien jerente bat ta apoderau bat. 
Ta gero etorri zan "el Credito Navarro, Credito Navarro". Credito Navarro Banco Centralak absorbidu ein aben, hortxe Andra Marixeko hori, esan duzan bestiek, o sea, Credito Navarro. "El Banco Central absorbio el Credito Navarro" ta Banco Central zabaldu zan. Gero Banco Centrala kendu abien hortik eta absorbidu aban el Hispano Americano, oin danak die bat. Gero, Hispano Americanotik gero absorbidu aban Banco Santander. O sea, Santanderrk absorbidu dittu Hispano eta Central, horrek bixok, eta handixek zien orduen! "Hispano y Central eran bancos fuertes, y ahora Banco Santander" dana. 
Industriaren gorakada: dirua
Amantegi Aresti, Jose Mari
- Bai, piñuetatik, piñuetatik. Piñuek gure familixan, gure aitte administradorie zan lau basarrixena Berrizen ta piñuek harixek sartu zittuen lelengo-elengo hil aurretik. Gure osabiek eta gure amenak eta be berak sartu abezan. Nik piñuek baso bat deket... hiru piñu aldiek kendu otsana bebai, osea, piñuek hamen sartu zien ehun urte baiño gehixau, ehun urte bai. Ta horrek ba batzuk pastoriek kontra zien, rebañuek piñuen ba, ta propietarixuek ba piñue gurien. Gero, lehen idie zan hamen neusi basarriko kortarako, oin danak libre dauz horrek, kortak beste modu batera dauz-a. Ta dirue ba, fundiziñuek euezan, Olma, esan dozun lez, Olma. Gero, Ortiz de Zarate, San Miguel, gero hor Izurtzan be baeuen ederra. Ta gero barrixek, kooperatibak San Rokekue, Funbarri, San Antonio, han kanpo de fubolien, ta horrexek. Ta gero, ba ostantzeko industrixak be, ferretera ta baeuzan, Mendizabal be bai. Mendizabalek seirehun obreru eukezan. Gero, ba taller txikixek, bai, mobimentue baeuen. 
Banketxeetarako ohiturarik ez
Amantegi Aresti, Jose Mari
- Bai, danetarik. Baina generalmente txahala hiltte abanak, ba dirue bankuen sartzen aban, danetara. Ta etxien, orduen etxien gehixen, bankure jente, eta nok euken? Gu biherrien be gabizela ez geunken libretaik eta kuenta korrienteik bez. 
- A, ez? 
- Nomina diruten, bai. Ordun "domiciliado como ahora", danagaittik kobretan dabiena? 
- Ia, baia bankuko bihergiñek sikeran... 
- Ba ez euen kostunbreik! Dirue hartu ta etxera! Dana etxien, horixe. Basarrixetan dirue beti egoten zan, bai. Bai, bankuen baino gehixau. Ta orduen erreittu gehixau emoten abien oin baiño, oin ezebe ez daue emoten, baia orduen erreittue emoten aban. 
- Ta zu justo biherrien hasi ziñen, "cuarenta y dos! en hasi ziñen biherrien, gerraostien. Han oniño jendie zer ibili zan, galdute diru kontuek diela-ta? 
- Hamen asko Euskadik dirue atara aban. Ta basarri batzuk txahala saldu aban ta dirue etxera, ta gero etorri zien nazionalak eta harek diruk ez aban balixo. Ta asko geratu zien diruaz, nazional edo Bizkaittarrak esaten otsiena. 
Nazionalistek bai, Bizkaittarrak. 
44 urtez "Banco de Vizcaya"n
Amantegi Aresti, Jose Mari
- Zuk lehen ze lan eitten ziñun? 
- Nik bankuen, Banco Vizcaya. "El año mil novecientos cuarenta y dos"ien sartu nintzen ta berrogeta lau urte ein nabezan, berrogeta lau urte. Hogei-ogeta bi, oin badau ba Caja Rural eon zan Exquisitan eurrien? Oin beste banko bat da, naparra edo, caja ez dakit. Hor hogeta bi ta gero jun ginien Ezkurdire, oin Caja Laboral dauen lekuen, hor beste hogeta bi, hogei-hogeta bat hortxe, hortxe ein uaz nik berrogeta lau urte. 
- Ta comercio ikesitxe, gero hor ibili ziñen? 
- Maristetan comercio. 
- Bai. Eta gero comercio ikesitxe bankure? 
- Bai, orduntxek amaittu naben ta, orduen kolokaute, hortxe kolokau nintzen. Han emoten abien "eso, comercio y esto, comercio y artes y oficios". Gerra aurrien batxillerra be bai Maristetan, gero gerra ostien ez zabien emon. 
- Comercion ikesitxe zer? Comercion ikesten zendun kontabilidadie ta? 
- Bai, kontabilidadie ta bai. 
- Takimekanografia be bai. 
- Horrek komerzixue ikesi bai, baia ez dot, algebra-ta danak, zozer noziñue, ikesi frantsesez, baia gitxi, ez zeuen. 
Hiru urtien zer ikesi bizu ba? Kontabilidadie. Lehen kontabilidadie eskure eruten zien, "Diario Mayor, luego pues gastos generales" eta, ba horrixek, kontabilidadie zan. Ta hamen be, hor atxikorixan ba horixe eruten naben, Diario Mayor. 
- Ta Banco de Vizcayan ze biher eitten zendun zuk? 
- Ba danetik, "o sea, de contador, auxiliar", dana, kajan be bai. Danetik, oin eitten dabien moduen, kontabilidadie. 
Oin dana, ni oin alfabeto bat jungo banintzateke holako lekure, ez makiñeik ez ezer. Azkenien ibili nintzen makiña edo zozer, baia ez oingo moduen dauen, "que si se caia la linea" eta, mekanikue Bilbotik eta. Holantxik hasi zien. 
Kursillo batzuk be ein nabezan Bilbon. 
- Tratu asko eukitte-zendun baserriko jendiaz? 
- Bai. Euskera iñok be ez zekixen bankuen ni on nintzenien, ta euezan hamabost-do, ta holako lehengo baserri, oin azkenaldera ez, baia lehenguek ba asko etorten zien ta bakixien erdera, baia ez zien konpontzen esateko ba errez zer gure abien. Ta orduen deitzeustien: "Oye, Jose Mari, ven aqui, esto y tal". 
- Bankuan interpretatzen, itzultzaile ibili ziñen. 
- Bai. 
- Bueno, horrek emangotsen jenteari be konfiantza gehixau, ezta? 
- Bai, nik ezaun asko eukiot basarrixetan, ba beti. 
Emaztea ezagutu zuenekoa
Amantegi Aresti, Jose Mari
- Bai, bai. Ordun zer, andrie josten etorten zan. 
- Josten etorten zan Ollerixara. Ollerixe San Faustokue, e! Beste Ollerixa bat euen Madalenan. Ta hor hiru urtien ibili zan ta gero hantxe, gero ezetu hantxe. Katillu ez dakit. 
- Hor goixen, Katillu, hori joan naz esaten. 
- Joe, Katillu nik ezetu dot hantxe. Katillu bigarren pisuen, ha etxie baserrixe be han dau. 
- Bai, ondino badau. 
- Ta lehenengokuen euen hori jostune, Bizkarra, Juanita Bizkarra. 
- A, bai? Ezetzen zendun Juanita? 
- Jo, bai! Juanita Bizkarra. Bizkarra, alargun geratu zan gerran, ez euken familixaik. 
- Bai, ta umie be galdu ban bonbardeoan. 
- Bai. Ba hantxe ibili zan urtietan, ta ba gero osaba bat euken gure etxe aurrien, Artekalien, ta ba handik ikusitte ba. 
Gero ba senide artekue be bai, ez zan senide, baia Garaixen Etxeita ta Duñebeitti? Ba han euen mezkla bat, gure amaman ahizta bat, Oarbeaskoa, ezkondu zan hango Duñabeittiko bataz. 
Aguazilak
Amantegi Aresti, Jose Mari
- Aguazille? 
- Bai. 
- Bai, bueno, konserjie, aguazille zan Agapito. Udaletxien euken bizimodue edo etxie. 
- A, hori! 
- Gero be ba eukien, eukin dabe hor... 
- Zer egon zan, aguazil bakarra Durungon? 
- Ez! Gehixau bebai, hiru edo lau. Nicolas ta, Betiondo ta, Jaio ta... horrek bazien. Orduen eitten otsunien zera, jo, aiñeketan! Ta gerra ostekuek be bai, e! Pelaio ta, gu grupoan kantetan edo tabernan alboan ta inguruen, ta ojo, buf! 
Ixilik eta kanpora! 
- Baina multarik eta ez? 
- Multarik ez. Ba nire lagun bat sartu abien kartzelan be bai. Kartzelie euen han udaletxien. Zegaittik? Ez dakitt zer armau aban, edo dana dalakue, baia sartzen abien. Ta jefien anaixen lagune zan, ta hurrengo egunien nobixie euken Etxandietan, ha zuk ezetuko ziñun? Betiloa Etxandietan ezkondute Juanitaz. 
- Ez daitx ba, igual bai. 
- Semea: Holan buru handi bategaz. 
- Joder, harek han txokue be eindde auken, ganekaldien ein aban, hil zan gixajue. Ta esautsen goizien: ¡Beti, vete corriendo y metete alli en Etxanditas", esautsen jefiek, ta aiñeketan. 
San Antonio Urkiolakoa
Ugarte Ortuoste, Isidro
- Urkiolan ni egonda nau, klaro albokuek zien, ta orduen mezak San Antoniouetan batzen zien, holankoxi jentie, ta batzen mezak batzen batzen egoten giñiezen hiru gizon, hamar terdi inguruen hamarretako ona ein ta gero han mezak batzen. Sei zaku, zakuetara dirue botaten zan, papelak, izena-ta, han ez euen denporarik izena hartzekorik, hango kontuek nok erungo ete ban, zemat meza juen zan ta zemat diru egon zan, parrokuek kotxien kargau, pistolie albuen ta Otxandidxora jueten zan bankure edo kajara dirue erueten, San Antonio illuntzidxen, hori neuk ezetute deuket. Urkiolak dekoz botuen kapillie -zuk iguel entzunde eukingo dozu-han egon zien ezkerrekaldien, altarien ezkerrekaldien, kapilla bat, lokal haundi bat, ze han zuritten-ta ibiltzen nintzen-a, albañel moduen, ta han egon egoten zien aparato zerak botuek-do sartzen bazien edo ez bazien, barkuek miniaturan ipinitte, kotoiek orratzak buru zuridxegaz buru baltzaz, nobidxo rubidxue edo morenue izen deitten, horrek danak ezetute deukaz nik han. Ta hori harridxori han aurrien dauena, horrek parrokuek esan eusten niri Otxandidxo alden batetik etorri ekarrittekue zala, ha bueltak-ta emoten jakozena-a, harridxe. 
Abadiñoko Jerbas
Ugarte Ortuoste, Isidro
- Ta Jerbas, nor zan Jerbas ba? 
- Mañeri, Abadiñoko semie. Gizajue, ez euken nundik dirue... eskie moduen ibiltten zan. Ta euken holako ol zati bataz hiru-au alanbre ipinitte ta atzazkal senduek eukitten bazen ta hareaz trin-rin-ron-ron-trin-rin-ron joten eban ta kalerik kale ibiltten zan ta haregana juten baziñen ta: "Zer Jerbas? " ta "aittu ein bikodu berbaz" kontestau eitten ban berak. Abadiñoko kontuek danak jakitten ebazan hak, kaso askogaz berba eitten ban. Bai, hil zan. Ta gero haren zelebraziñuen, lehen be pentseten dot esan dotsutela, Abadiñoko herridxek globuek botaten eban Jerbasen figurie plastikuen eindde, ta haiziek nora erueten eban ta jun jausten zan, ha topetan ebanak eukitten ban pareja baten ekarteko Abadiñon kontuz Abadiñora egune pasetan bezkaridxe ta dana. Oin ez dakitz botako dabien, ezin neike esan hori. Lehen bai. Jerbas famosue zan. 
Eguen zuri abestia
Ugarte Ortuoste, Isidro
Eguen zuri kantetan hemen egozuz atetan, emongo bazu emoizu bestela "zoiez! " esaizu. 
San Juanetako abestia
Ugarte Ortuoste, Isidro
"San Juan, San Juan arraultza bi kolkuan, beste bi altzuan. 
Sorgiñek eta lapurrek erre erre, Biba San Juan! "
- Hori sue ein, amak-ta erakutsi oskuen, ta beren ganetik salto ein ta. San Juanen bezperan horidxe kantuori eitten oskuen, hemen fogatak oin eitten dizenak? Horidxe, San Juan San Juan. 
- Etxe ostien eitten zenduen? 
- Kanpuen, ortuen, ortuen. 
- Baia Tabirako jentie alkartuta? 
- Etxekuek, etxe bakotzien eitten zan fogatie bakarra, [...] seridxue egoten zan. 
Don felix Serrano medikua; ezkontzerakoan abadeari oiloa
Ugarte Ortuoste, Isidro
- Ni jaidxon nitzenien atendidu oskuen don Felix Serrano. Horrek euki eban zerien, hortxe, Mariok zapateridxie euki eban ba? han kantoi-antoien, handik Andra Mari alderantza lelengoko portala, bigarren pisuen euki eban. Ni jaidxo nintzen haidxek atendidu eutson nire amari. Harrezkero, gure medikue partikularmente ha izen da beti. Gero ba seguridade sozialetik toketan jakune. 
- Bia han sasoien medikueri dirue emoten jakon edo jeneroa baserrikoa? 
- Dirue, dirue, dirue. 
- Beti? 
- Bai. Oin, jenerue, jenerue ezkontzeko denporan baserridxetan porejenplo, ze gure andriek be eruan ban, oillue ederrena parrokueri ezkontzeko, oillue. Eskatu eitten otsuen. Oparidxe. Bai, bai. 
- Karo abadieri be noizien behin zozer eroango otsazuen. 
- Bai ba. 
- Nun ezkondu ziñien? 
- Abadiñon, Abadiñon. "Dia uno de febrero del cincuenta y seis". 
Maristetako eta Garaiko irakasleak
Amantegi Aresti, Jose Mari
- Hermano Valentin de artes y oficios. 
- A, bale! Ta eskolan? 
- Komerzixuen el Hermano Ignacio. Ta gero horrek aurretik gaztetan, ni hamahirutik hamaseire komerzixue ein naben, ta seitik ba Hermano Luis, Hermano Luis azkenengo, gerraostien. 
- Ta horrek zer zien orduen, zorrotzak edo? 
- Ez, normal. Ez zeuen holan... 
- Ze fama txarra, fama txarra nik beste batzuk esan dauriena La Villa eta fama txarra. 
- Lavilla ba "Escuela Publica" zan, La Villa bakizu nun dan, ezta? Lavilla horrek, joder! Ta Garaiko maisue be, Salazar, joe! Ha be gogorra zan. Harek ba niri, pintteu nebazan eskuek eta regliaz, baina horrek geuzek etxien be ez zan emoten latigoa, ala? Neuri lehenengokue, ba horrexaittik. Ta oin be... esaten da ba belarriondoko bat ondo sasoien emon ezkero, ba... 
"Anboto eta Oizen bien bitartian..."
Amantegi Aresti, Jose Mari
- "Anboto ta Oizen bien bitartian, Durango eritxako hori palitian". Nehikue da. 
"Belengo portalian"
Amantegi Aresti, Jose Mari
Belengo portalian negu gogorrian, sortu da gure jesus askotxu batian. 
Estalgi barik dago, abere artian... hor ia ezin nike, "ahi hay que subir". 
Hantxe dago gure Jesus, hantxe dago. 
Haurtxo txikia bertan dago, amak diñautso lo eitteko, baiña haurtxoak begiakin esaten dio: "Ama ezin". 
Hodiak karramarroz beteta
Amantegi Aresti, Jose Mari
- Ta hor anekdota bat euen, Jose Jose entzutie ez dakit dekozun, Biritxinaga? Orduen kangrejuek, kangrejo asko euen hor ta San Antoniñuetan kotizeu eitten zien. Bakizu San Antonino zanien, "el trece y el catorce", San Antonio Txiki, orduen zanien. Por ejemplo, hor Txomiñen parrie zan, harek mahaixek ez zeñuzen ezetuko zuk, ez. Baina hor zerbezie zan, jo! Denbora ona zanien, egun bi egoten zien halakuek ta horrek Txomiñek, Goikoleak, jolin! Pozik egoten zan, ba orduen "jarra de cerveza", baserittarrak, ta horixe. Ta kangrejuentzako Bikandixek eta erosten eutsen, ta... 
- Atzekaldien be euken han ipinitte... 
- Han etxien bai! Etxien be bai aska bat, handixe. Ta horrek, Jose Josek, Biritxinagak, ba eukitten aban. Ta hor deposittuen euken ate bat burdiñezkue, baia kandaue apurtute, ta oillotokixe euken gure tiok-ta, han egun gehixenetan pasetan giñien. Ta horrek sartu aban zaku baten kangrejuek, zaku baten, ta sartu aban han eukitteko hilebete arinau edo hamabosta, ta ez dutse apurtu zakue! Ta zebolletie eukitten dau, horrek urok, ez deitten zikiñe juen edo gitxiau, baina apurtute euken ta kangreju guztixek tuberixetatik, ta Abaiño ur barik! Ta gero juzgeutik eta, ba gero multie euki aben. Horreri Bikandixeri bakizu zer, Periko Txiki entzutie ez dekozu? Periko Txiki, hor Arandixakue, baia Madalenan bizi zan. Ta hori be kangrejerue zan, ta holako jittanue zan, ta horrek /saltzutsen/ saltzen utsen Bikandiri horra askara kangrejuek ta gero errekatik sartzen jakon, ta ostu eitten otsen. 
Raketista
Ereñaga Onaindia, Bego
- Ni beti izen naz "marichico", nire ahiztie beti zan señorittie, ta ni beti "marichico". Ta han Frantzidxen euki gendun horma bat apurtute baiña ba olgetako moduen, ta nire nebiek beti ez baban eukitzen lagunik iñor niri ni eruten eban ta pelotaka pelotaka jokatzen gendun han. Ta gero etorri nitzenien ba amak eskuz ez ibiltzeko erosi esten raketa bat, ta juten giñen Abadiñora, ta ta gero neska bat ez naban ezagutzen. Ezagutzen naban nik bistaz bakarrik ta esan eusten bera Eibarrera juten zala ikesten, harek euki eban aitte ferrobiaridxue ta karo trena trena be debalde ta juten zala Eibarrera ikesten eta esan nontsen amari ta esan osten amak: "ba holan ibilli barik hobeto dozu zu be juten bazara beragaz Eibarrera". Ta halan juten giñien zazpi terdidxetako trena hartu Durungon ta juten giñien. Ta ba, noz hasiko nitzen? ba oktubrien-do hasiko nitzen ta oin oin martidxen etor zan enpresaridxo bat ta kontratau ein oskun Sabadellera. Ta ba juen giñen bidxok. 
- Hori zemat urtegaz? 
- Hamabost urtegaz. Ta nik esaten notsen gero etorri nitzenien, esaten notsen amari nik: "baia ama, zelan zelan itzi zosten hamabost urtegaz jun Sabadelleraiño? " ta, ze niri gero nire alabiek esan baosten niri hamabost urtegaz doiela holan, esango notsen, bueno bueno bueno! plastazo bat emongo notsen. Ta karo nire amak esan osten: "nik ez neban jakin zure porbenidxe izengo bada". Gure amak euki aban, euki aban zentzun asko euki aban "ta zelan kenduko notsun zure porbenidxe izeten bada? ". Ta karo, jun nintzen ointxe, hamabost urte eindde, hamaikan hamabost urte ein eta hamabidxen edo hamahiruen ez dakitz noiz izen zan. Ta gero Gabonetarako ba etorteko etorteko etxera, etorteko etxera ta ba ya ikusi naben han zer dauen ta pentsau naben amagaz hobeto bizi nazela ta ez nintzen jun atzera, geldittu ein nitzen. 
- A ez? orduen hille gitxi ein zenduzen. 
- Beratzi hillabete. 
- Eta, ez jatzun damutu ez bueltetie? 
- Ez, ez, ez. Ez, ze ademas kasualitatez, ya nire nobidxue be egon zan "division azul"en, bueno nobidxue, eskribiduten osten, baia, ya egon zan hamen ya, ta ya. 
- Ta kontratuegaz joan ziñela esan dozu, ta zelako kontratuek izeten zien? 
- Ba kontratue ba ez naz gogoratzen zemat, baiña apurtu ein eban kontratue enpresa, oso enpresaridxo majue zan, bai bai, oso majue. Esan notsen zelan ez natorrela gehidxau ta "ba edarto" esan osten ez badot gure. 
500 pezeta hilean raketista legez
Ereñaga Onaindia, Bego
- Jornala-do euki zendun? 
- Bai, orduen sasoien ondo, bostehun pezeta hilero. Bai, ta gero izeten zan ez dakitz zelan deuken izena, jokatzen gendun "puntos" ta "cada punto" hiru hiru pezeta ta "aprobada una cincuenta" ta eitten bazendun ba igo eitten ban. 
- Eta, ona ziñen? 
- Ez, ni lelengotan ba bakizu, lelengotan bazoiez ya afiziñuegaz ta frontoara juten giñien entrenetan baia gero jun giñen gizon batek erun oskun, beren etxera erun oskun bidxori ze ni argaldu ein nitzen asko ta ba eru oskun etxera, ta gero han etxien ba ni ensegida hasi nitzen loditzen-a, ta gero egon zan euki aban alaba bat nire edadekue ta jokatzen gendun ping-ongera etxien, ta ni etxien egoten nitzen; bestie, nire lagune joaten zan frontora goizetan entrenetan baia ni ez nintzen juten, ni etxien gelditzen nintzen, ni etxien egoten nitzen. Gustetan jatan leidu asko, ta leiten beranduaura arte egoten nitzen eta gero ba gero ohien, ohien. Ta itzi ein naban juten entrenetan ta ez, izen nitzen "del monton". 
- Ta zelako entrenamentuek izeten zien? 
- Nobera bakarrik. 
Nobera. Baia egunero ordu pare bat edo zelan izeten zan? 
- Zuk gure dozun beste, goizie libre euki gendun. 
- Ta arratsaldie? 
- Bostetan, bost terdidxetan egoten giñen bertan, ta amaittu arte, amaitzen zan ba hamaiketan edo gehidxau, azkeneko partidue egoten zanien. 
- Ta esan dozu raketiegaz eta frontoien ibiltzen ziñiela, baia pelotie zelakoa zan? 
- Ba pelotie teniseko modukue baiña frontora, tenis moduen holan ez, frontora, "tenis de fronton". 
- Ta harek pelotak Durengon nun erosten zenduzen? 
- Ez gendun erosten guk, Eibarren. Han pagau ein biher izeten zan-a, han emoten oskuen pelotie. 
- Ta Eibarren nora joaten ziñen Astelenara frontoire? 
- Astero, astero. 
- Baiña ze frontoira joaten ziñen? 
- Astelenara. Ta erakusten oskune frontoien etorten zan gugaz, etorri zan gugaz Sabadellera. 
Neskak pilotan aritzea txarto ikusita
Ereñaga Onaindia, Bego
- Ondo ikusten zan neskak pelotan ibiltzie? 
- Ez, ez. Hamen klaro niri esan eusten: "¿y como no jugabais aqui a la pelota? " [...] esan eusten niri Jabik. Baia esan notsen: "mira Jabi, si a nosotras nos ven jugando a la pelota en el Astelena o en Durango los hombres nos echan a pedradas". Bai, bai, bai. Hamen, hamen, hamen gizonak die "muy machistas", euskaldunek diez "muy machistas". 
- Ta Sabadellen hobeto hartzen otsuen? 
- Bai, Sabadellen ederto ta Bartzelonan be bai, ta danien, Madrillen ta danien. 
- Hemen ez. 
- Hemen pentsau be ez. 
- Ta zuekaz apostuek eta be eitten biezan. 
- Bai, bai, bai. Bardin-ardin. 
- Jentie joaten zan apostetan-ta zuen alde-ta? 
- Bai, bai, bai. Ba apostue eingo bienak gizonak izengo zien ba! 
- Klaro! 
- Orduen, joango zien frontoietara gizonak. 
- Baia bai gizonak etorten zien bai. 
- Baia Durengon diñozu ezetz. 
- Durungon, Durungon atarako oskuen harrike, harrike, seguru. 
Orfeoia eta solfeoa
Amantegi Aresti, Jose Mari
- Ta esan dozu zure aittek gittarrie euki abala, gitarrie joten aban ala? 
- Bai, kantorie joder! "Si era tenor primero, cantaba en el orfeon. Yo tambien he cantado en el orfeon". 
- A, bai? 
- Aber, beste arlo bat. 
- Bai, bai, hemen. 
- "En el coro de Santa Ana", ta Jesuittetan be bai, ta Andra Marixen be bai. Andra Marixen gitxiau, baia. 
- Eta zelan ba hori? Kantorie edo nondik datortzu zuri? Bueno, aittetik, baia. 
- Pues eso, boza eukin /bida/ biher da! "Pues para tenor primero pues eso, o bajo, o baritono, o tenor segundo" gizonezkuetan. Gero andrazkuek zuk jakingozuz hobeto, soprano. 
- Nik ez. 
- Soprano. 
- Baina ikasitte euken solfeue-do? 
- Bai, solfeue bai. 
- Bai? Aitak erakutsitte? 
- Aittek hiru hilabeteaz hil zan. Barrenkuaz ta Villan. Villan Durungoko bandako diretorie zan, Elgea. Bai, solfeo asko ez neuken, e! Baia, N: Solfeoa non ikesten zendun ba? 
J. M: Ba hemen eskolak emoten abiezan, partikularretan. 
- Nun edo nok emoten abazan? 
- Barrenkua, Villanek be bai, ha direktorie zan ta be bai. Ta hemen Ruiz de Erentxun be gero, ta beste batzuk be andrazkuek ikesten abien. Ta gero horrek aukin dabe suertie hamen montau danien, zelan esaten eutse? Jolin, ba horrek enpleadie! "Ahora tiene seguridad social y todo". Hor sartu zien Puri Ruiz de Erentxun, "jolin, ¡menuda suerte que tuvo"! Lehen partikularrak zien, ¡ni seguros ni nada. Como autonomos, si querian ser". 
Banketxeak, hotelak eta kafetegiak
Amantegi Aresti, Jose Mari
- Zu biherrien hasi ziñenien zenbat banku egon zien Durengon? 
- Durengon "Banco Vizcaya y Banco Bilbao, nada mas. Y Banco Urquijo Vascongado". 
- Danak zona bardiñien-do? 
- Ez, Banco Bilbao oin txinuek badauz ba Zumalakarregin? "Al lado de Foto Sol", txinuek? Hortxe egon zien, ontsu arte. Hoixe etxe, egon zan ofiziña barrixek ein arte, ez da urte asko! Ta gero gu etorri giñen horra al Hotel Alza. 
Lehen Durungon Hotel Alza ta Hotel Miota, hotel ederrak zien e! Durungon Ezkurdixeko moduko kafeteri, kafiek ez zeuezan iñun be, e! Baina kafiek ez zien oingo moduen txikiteuen, e! Kafiek zien kafie atarateko, gehi mostradore txiki bat, ta ostantzien mahaixek jesarteko. 
- Zelakoak zien mahaixek? Esplikau. Gogoratzen zara? 
- Mahaixek, Alexien on zara? Ba Alexen moduko, antzerako... 
- Materialak-ta? 
- Burdiñe "de hierro colado y un marmol encima". Marmola ganien, bai. Gero euezan El Lapiko, "que es Bankinter, El Alza, que es ahora la Caja Laboral", gero batzokixe, batzokixe Cafe La Paz. 
- Batzokixe oin dauena? 
- Bai, Cafe La Paz. Hor onduen beste estanko bat euen. Zuk estankue, bueno, gero Servisa egon zan hor. Ta gero, Caja Laboral oin dauzen beste dendak, librerixako modukuek, Cafe Ezkurdi. "Cafe Ezkurdi con orquesta, o sea, con una esto para eso", itzela. "Una trastienda tambien, y luego pues Comidas Arrinda, y el Bar Bikandi, el Bar de Lumo" esate utsien. 
Miota eta Alza hotelak; Kuba libreak
Amantegi Aresti, Jose Mari
- Gero Hotel Miota zan etxe guztixe, Hotel Alzan lez. Bibiendak, bibiendaik ez zeuen Hotel Miotan, dana eurek euken hotela. Alzanien bibienda batzuk baeuezan, ba igul eukezan eurek pisu bi edo eta behekue, ta gero horrek eukien lonja behien, "la camara del gas" esaten utsiena. Hamen pelotarixek, honek zestakuek, hasi zienien hona etorten, hemen frontoien, Durunguko frontoien zestan, astien funziño bi edo hiru be oten zien. Ta Deportibo Bilbokue, Euskalduna, palako, "Fronton Euskalduna" itzela zan. Ta bota abienien horra, afizinue eukenak horra etorten zien, ta orduntxik etorri zan zesta puntatik, Ameriketatik etorri zien, Cafe Piedra, Miguel PIedrak. Ta orduen iguel hiru-au, ta gero ba kubalibres ta kubalibres, ba horrexek pelotarixek ekarri abien hona. Bai, koka-olie nik ez naben ezetu gerra aurretik, baina koka-olie honek Odiagak zerbezie euken, "y ya sabes, una placa de hojalata ahi de Coca-ola". O sea zozer egongo zan, baia gero gerra ostien ez euen. Ameriketatik ez euen dolarrik hamen erosteko ezer, ta ez euen Coca-olaik hemen, ta honek zestakuok, Ameriketan euezanak Miami ta hor aldien, ba horrek ekarri abien "la cuba... la cubalibre. La cubalibre de... ¿como era? De... "
Pilotariak
Amantegi Aresti, Jose Mari
- Hemen Durengon pelotari asko egon zan ala? 
- Zestakuek? Ez, baina kanpokuek, gerra aurretik bai. De pala habia buenos, Altube, hori etxie botautsena aiuntamentuek, Altube. Gure aittek be pelotan ondo eitteban, ta bestie Mentxaka. Ha Mentxaka palakue profesionala zan, ta Altube be bai. Hori Mentxakak esaten eusten: "Jose Mari, tu padre jugaba, de aficionados". Berak eta beste lagun bat, Antipas esaten eutsiena, kolokatzen ebala "de maravilla", baina estudixuek eukezan. Honek ez eukien estudixorik generalmente palista eta ibiltten zienak, Altube eta Mentxaka. Abadiñon euen bat gerraostien, Agirre, "en el Recoletos jugaba, bueno, maravilla". Ta nik palan Bilbon Euskaldunan asko ikusi dot. Amorebieta cuarto, frontoie dekona oin Zornotzan bere izenien, "Amorebieta cuarto. Y estos... los Altubes, los Begoñeses, Oroz hermanos y" honek... 
Garaiko egunkariak
Amantegi Aresti, Jose Mari
- Durungon euen martxandesa bat, Sebastian Espin, beti bizkaittarresie, periodikuek-ta saltzen, eta bizkaittarresie. 
Sebastiana Espin, majie, saladie zan ha. 
- Ta periodikuen saltzen bazen. Ta ze periodiku egon zan han sasoien? 
- Han "La gaceta del norte". 
- "Euzkadi"-eta? 
- Bai. "El liberal", nik liberala bakit. Ta Garaidxen abadiek saltzen aban periodiku bat ta "Ekin" pentsetan dot zala, monagilluek saltzen... "Ekin" izen leiken? ez dakitz, gaztetan. Baia periodikue saltzen abala bai o bialtzen otsien bizkaittarrak, eta bizkaittarra zan don Felipe Zarate, honen osabie, ta ha bizkaittarra zan. Orduen osabie alkate izen zan gero ta ta bota abien "a Ronda, Malaga" kastigu moduen, ta handik eskribiduten otsen eta gero ekarri eben ha, ta hamen egon zan don Felipe Zarate, ta beste anaiidxa bat be baeuken, Zacarias, horren konstruktorien osabak. 
Bai ta monagillu, monagilluek-do saltzen abiezan. 
Amaren jaiotetxea milizianoek erre zuten
Ugarte Ortuoste, Isidro
- Etxie gerratan erre ein zan, Ortuzar. Han karabidxen aldatza badakizu nun dauen? karabidxe aldatza? eskumatara egon zan hori etxiori. Arkue luzero egon zan jausi barik, baia etxie gerratan gerratan erre zan. Baserririk haundidxena zan, etxerik heundidxena ha. 
- Ta gerra denporan erre zan? 
- Gerra denporan. Gerra denporan paseu zan han geuza bat: eskapetako denporan, milizianuek urtetako esan otsien, ez abien urten ta horren represalidxan edo zerien sue emon otsien, ta milizianu gazte batek errukidxe hartu nire tia bati -hemeretzi urte-do eukezan orduen-ta josteko makiñie bakarrik etara aban, beste dana etxie erre zan. 
Bai. 
- Eta? erre otsien ta gero nora joan zan? 
- Gero juen zien haren alaba baten etxera, han karabidxen aldatzien ezkerrekaldien etxie. Han be suerte txarra, bigarren etxie be erre ein zan. Ta gero bizitten juen zien, oin bizi die tokidxe karabidxe da, karabidxe zan ta aitte be nik igeltseru euki neban, aittek eta nik habiliteu gontsen ba bizitzeko moduen karabidxori. Ta han bizi diez. 
Bere ahizpa bonbardaketan hil zen jesuitetan zegoela
Belaustegigoitia Ortueta, Maitena
- Segiduan joan ziñien hamendik? 
- Ez, ez, ez, ez. Bonbardeo egunian ba hementxe geldittu giñen, etxian, horko etxe haundi horretan. Eta beste barik nire, a bueno, egun horretan, egun horretan ni, aitta etorri zan ba aurkittu ebala aurkittu ebala Itziar ta. Hildda. Guk esan gontsen: "Jesuitetara joan da e! ". 
- Ta Itziar hil zan. 
- Aitteri esan gontsen Jesuitetara joan zala Itziar. Eta bera joan zan ta orduen aurkittu eban. Eta ondiño arnasia ei euken eta berak arnasia emon eutsan zera, artifiziala ein eutsen ta dana. Baiña ba hil zan. 
- Elizan, eliz barruan? 
- Eliza barruan bai, jesuittetan. Ta azkenean hor daukogu guk jesuitak atara eutsien zera, eskelea; hori da ahiztearen zer dokumentau egiten daben geuza bakarra daukaguna heridxotziena. 
Maitena, Jone, Joseba Ander... izen euskaldunak
Belaustegigoitia Ortueta, Maitena
- Bueno nausidxaue Jabier izen zan. 
- Beti ingurukoak e? Xabier, Balendin, beti ingurukoak e? 
- Bai, bai. Eta bestie Joseba izen zan, baia Joseba Ander. 
- A Joseba Ander. 
- Bai. 
- Zuek, karo zuk Maitena, gero Jone, Itziar... izen euskaldunek euki dozuez danok. 
- Bai, bai. 
- Ta zelan ba hori? 
- Ba holantxik izen dalako. Gure aittek eingo eban hori. 
- Baiña ez ban euki problemarik-do, Maitena-do jartzeko? Bautidxotik dekozu Maitena? 
- Holantxeik egin gara gu. Nausidxek ez dakit zer, gero konfirmaziñuen aldatu otsiezela-do holan ondiño, ze jaleo haundidxek egon zien izen. 
- Baia zugaz ez. Zure sasoien ez zan egon jaleorik. 
- Ez, ez, ez. Ozta-zta nire sasoien nire sasoien konpondute egongo zan-do ez dakit zer. 
Pilotak eta panpinak
Belaustegigoitia Ortueta, Maitena
- Pelotak-do ze, etxien eiñikoak laniegaz edo teliegaz-do? 
- Ez, erosittakuak. Hori be uste dot eitten ebela. Bai frontoian jokatzeko be holako pelotak eitten ebezela uste dot. 
Baia guk ez, gomazkoak erosten giñuzen. 
- Dendia, ze dendan erosi? gogoratzen zara? 
- Ene bada! 
- Ta muñekarik-do be eukiko zendun zuk. 
- Ba bai. 
- Ta zelakoak zien muñekak? kartoizkoak edo telazkoak-do? 
- Batzuk onak eta beste batzuk ez. 
- Ta zein zan diferentzia? porzelanazkuak-do izatia-do? 
- Ez, ez. Edo trapuzkoak-do. Horrek egoten ziran erosten ziranak oso ederto einddakuak ta. 
- Zuk eukitzen ziñun ohean ipiñita holako muñekaren bat-do? 
- Ez! Holakorik ez, nik ez dot aittu holako konturik. 
Retagrande eta Arripozueta
Amantegi Aresti, Jose Mari
- Madalenako jentie euen hor uger eitten zien, esto, zelan zan? Retangrande, Retangrande. Arripuzeta zan goiko presie, ta horrek hori zubixoi gerra ostien ein aban Etxenagusiak, hori ez, beste bat, ta urek bota aban. 
- Ta jentea han ibiltzen zan ugerrian? 
- Ez, zubixe riada bat, urixola batek eruen ein aban. 
- A, bale! 
- Urixolak bota, edo ta barrixe, hori barrixe da. 
- Hori zer zan, txarto eindde edo? 
- Txarto eindde, bai. Bai, gerraostien. Gerra osteko geuzie, orduen ez zeuen exijentzixik be, ta ez zeuen materixalik be esatekoik, zementorik ez euen, ta ba halantxe. 
- Hori ein aben berak? 
- Berak ez dakitt berak ein aban, Etxenagusia entzunde eukozu, txaleta be hor deko. 
- Izengo da, Karmelon familiakoa edo izengo da, ezta? Diñot, ez dakit. 
- Bai, osabie, osabie. Hamen Etxenagusia Durungokuek altu bat, hil zan bera, horren aitte. Hori Eibarren hasi zan etxiek-ta eitten, Eibarren euen, horrek Ixorretakuek die, bai, hori Karmelon hor ingurukuek. 
Aita delineatzailea, topografoa eta Durangoko diruzaina
Amantegi Aresti, Jose Mari
- Etxebarrian baserrixe bakizu zein den? Garaixen haren fatxadien planuek be gure aittek ein bazan. 
- A bai, e? 
- Bai. 
- Zuen aitxe zer zan ba? A, klaro, delineantie! 
- "Delineante y esto topografo". Harek biher eitten aban Bilbon, "en las minas de San Luis", hor Atxuri aldien. 
Goizetan eitten aban biherra, ta gero eberdixen etxera etorten zan y "era" zan "depositario del Ayuntamiento de Durango, cajero". Kajerue, "la caja fuerte" euen gure etxien Artekalien quincen, ta han obreruei, barrenderu, musiko edo bihergiñei, hantxe pagetan utsien. Ta arratsaldien eitten aban horixe, ta orduen euezan alkate ez zien izengo baia, sekretarixo "el Padre Astola, el padre de Txarines". Gero "interventor" Lebario, ha Lebarixoko etxiek han Abadiñon bakizu? Han txale eder bat dauena? hango uzaba, Lebario, hiru zien. "O sea, secretario, interventor y esto, gerente". 
- Eta zuen etxean alarmie edo ez zeuen? Txakur handi... 
- Ez, lapurrik ez zeuen. Jo, gure aitte kazadore handixe zan, ta txakurrek ba aiuntamientue, hau mataderue zan, hau herrixena zan, okelak eta euezan txakurrentzat berak gure bazen beste. Orduen oilagorrak eta Garaixen esaten aben, nik ez dot ezetu, hiru hillebete neukezan, baia amari ta gero bere aitten lagunei ta entzunde, bai, zalie zala ta txakur onak eukitten abiezala. Ta gero orduen kazan hamen eitten zan, baina gitxi, eskopetak be ez zeuezan, eskopeta ona eukela gero tiro pitxonien be botaten aban. Gero esaten, niri batek esan eusten, Odiagak, bere aittek ein abazala makiñerixa hori tiro pitxoie badakizue zelan dan? Lau jaula ipintten die. Oin Eibarren, Arraten ta dauz, baia lehen hamen sarri eitten zien. Ta lau jaula mando bataz, ta ez zekixen nundik urten leiken usuek, ta horrexaittik zan, ba di-a! Gero tiro platokue da beste plato bat, tak! Botaten dana. Ta harek planuek aittek ein abezan, berak aittek inbentau ein abala esaten aben, oin ez dakit. 

Eibar (Gipuzkoa)
Aita "Arraindi" kalean jaioa
Olabe Etxebarria, Vicente
- Nik aitta ta ama Eibarkuak nittuan. Aitta jaixo zan, ez dozue eukiko, seguru, kalian izena be, "Arraindi" kalian. 
"Arraindi" kalia, ez dakitt entzun dozuen sekula be. "Arraindi" kalia zan, "calle pescaderia, Arraindegi", baiña "Arraindi", kalia esaten zetsan jentiak. Ta ha zan kale bat izen euskalduna eukana, "Arraindi" kalia. Ta hori euan ba, parrokixia, San Andres, harek oin daukan e, ha esplanadatxua, zerian sartu ta... haren parian euan etxe bat, Godoiena esaten eben, eskudo haundi batekin, ta gero haren etxian albuan, ba, barrenkalia, barrenkalia zan. Ta hantxe euan, hori etxiori, esan doguna, "Godoi". Ba, haren atzekaldian euan elizarutz paralelo, ba, "Arraindi" kalia. 
Ez dakitt aittu dozun, gitxi gorabehera. 
- Bai, oiñ parkia dauan tokixan, ez? Parrokixa pareko parkia dauan tokixan. 
- Bai, bai, bai, parkia-do. 
- Bai, justu, oin [...] justu... 
- Bai, bueno, hantxe, bai. 
- Eta esan dozu "Arraindi" kalia zala - "Arraindi" kalia. 
- Zegaittik zekan izen hori, badakizu? 
- "Calle de la pescaderia". 
- Arraindegixak-do zeren edo holakoren bat? 
- Horrek, seguru, horrek eukiko ebana hori, dendaren bat edo beste egongo ziran "pescaderia" esaten dana, arraiña saltzen ebenak. "Arraindegi" kalia horretxegaittik izango zan, zegaittik eze... Hantxe jaixua zan nere aitta "Arraindi" kalian. 
1922an Aldatze kalean jaioa
Sarasketa Maiztegi, Benigna
-Izena eta apellidua esango dostazu? 
- Benigna Sarasketa Maiztegi. 
- Eta noiz jaixotakua? 
- Veintinueve de junio del veintidos. 
- San Pedro egunian. 
- Bai. Jaixa kendu eben eta oiñ ahaztuta ibiltzen gara. 
- Eibarren jaixotakua? 
- Bai-ai-ai. 
- Sarasketa apellidua be Eibarkua. 
- Bai. Eta Maiztegi plazentziatarra, nere aitxitxa Plazentziakua zan-a. 
- Eta Unzetatarrak be hanguak, ezta? 
- Ez dakitt Unzetatarrak nunguak zian, nik hamentxe ezaututa. 
- Eta nun jaixo ziñan zu? 
- Ni Jardiñetan. Ez, Jardiñetan ez nintzan jaixo, Aldatzian euan etxe zahar bat. Gero gerra denporan erdixa jausi zan ta erdixakin bakarrik geldittu zan. Baiña goixan, goixan. Merzedarixak ez, Aldatzeko monjak daozen zerian han behian; zu ez zara akordatzen baiña han euan itxurrixa ta alberkia, alberkia, ta hantxe euan etxia, da gero gerran erdixa jausi zan eta erdixakin bakarrik egon zan. Baiña urte bikin joan nintzan Jardiñetara eta Jardiñetan bizi naiz. 
- Han bizi zara oindio? 
- Bai. 
- Orduan ondo ezautuko dozu inguru guzti hori. 
- Bai, ez dot ba ezautuko? 
- Zelakua zan? Jaixo ziñanian eta gerra aurrian Jardiñak zelakuak zian? 
- Ene ba. Pentsaizu, egongo zian, orduan numeruak diferentiak zian. "El uno" zan Bolunburuko etxiak "el uno". Gero zian bat, bi, hiru, lau etxe. Lau etxe bakarrik. Eta gerra ostian in zian beste danak. 
- Ta etxiak ziran, han errebueltan daren etxiak zian? 
- Bai. (... ). Eskuman dauan etxia erre ein zan. Ha zan zaharra, lelengua, lelengua, baiña erre in zan da gero barrixa ein eben. Ta handik segiduan beste pegoria, bestia ta bestia. Ta ezkerrian beste bat. Eta ez euan besterik. Gero txaleta. Alemanak eken txaleta, oiñ Arrietanekuak daken lekuan, alemanak. Eta bestekaldian dao beste txalet bat; bueno, txaleta bibienda askokin, baiña hantxe dao zerian, eta besteik ez zan Jardiñetan, bestiak ortuak. 
- Ortuak, e? 
- Ortuak. 
- Eta Merzedarixak-ta daren tokixan-ta? 
- Monjak. Harek monjak zian harek. 
- Baiña ha bazeuan? 
- Ez, etxiak ez-z-z-z. Ortuak, monjen ortuak. San Agustin, han euan monjen konbentua eta elixia ta monjek eken Musategittik tunel zer batekin, tunela ez, zubitxo batekin, eta beste alde guzti-uztia, oin Merzedarixak daozen lekuan dan-ana zan monjen ortua. 
- Hara goraiño heltzen zan orduan? 
- Bai, bai, haraiño. 
- Mariangelatik... 
- Haraiñok, haraiñok, goraiñok, goraiñok. Monjen ortuak zian haraiñotxek, Aldatzeraiñok. 
Valentziatik Eibarrera bueltan
Sarasketa Maiztegi, Benigna
-Eta Eibarrera bueltau ziñazienian zela topau zenduen? 
- Estaziñora aillegau giñanian zereko Jardiñetako eskoletara etxera joan barik, danak eskoletara. "Detenidos alli" joan giñan. Etxera etorri giñanian, ikusi genduanian: "ze pasatzen dok? " Kontrakuak hara. 
- Trenian etorri ziñazien guztiak zuzenian... 
- Ene, egun bi edo hiru edo ein genduzen trenian. "Mercancias de esos que... ", ene, ene! 
- Eibarrera estaziñora heldu eta danok... 
- Danok han gora. Etxera barik gora. Gero ez dakit gau bat edo ze ein genduan eta gero ba batzuk... Guri, neri ez jatan tokau detenidurik eta ezer-a. Gero etxera. 
- Eta Eibar zelan topau zenduen? 
- Buu, pentsa eizu, dana apurtuta, dana apurtuta. 
- Ezer ez zan geldittuko. Elixia ta beste zeoze inguruan, ez? 
- Jardiñetan dana. Jardiñetan dana. 
- Hemen behekaldian? 
- Ezebez, ezebez. Horrek behekuok ezebez, horrek behekuak ezebez. "Asi es que" horrek obra guztiok eta danok danok ikusi douz. 
- Berriz Eibar barrixa eitten. 
- Dana, barrixa eitten dana. 
- Eta Jardiñetan zeuen etxia ondo zeuan? 
- Bai, bai. 
- Ez zenduen problemarik euki? 
- Ez, ez. Baiña gure etxia, "por ejemplo" gu giñan inkilinuak zeranak, Bolunburunak, eta gure etxia euan alkilauta, euan, eta orduan nere tia bat, bere aman anai bat euan, bizi zan beste pegoran eta hantxe egon giñan denporada baten eta gero Bolunburuk jaso ein eban etxia, beste pisu bat jaso etsan eta emon eskun atzera goiko pisua. Eta atzera be beti hantxe egon giñan. 
Zinera ordaindu gabe osabaren bitartez
Sarasketa Maiztegi, Benigna
-Eta bestela beste afiziño bat izango zan zinia, ez? 
- Eneee! Ta nik gratis zela nekan. 
- Bai, e? 
- Bai ba. Nere tio zan makinistia, zeran, Kruzetan laguna, eta bera zan makinistia. 
- Zine Kruzetana? 
- Zine Kruzetana. Da porterua kanbixatze'ebenian esate'zan: "Bueno, hartiñ, autso"; tabako zer bat emoten estan da: "juaten haizenanian porterixara esaixon porteruari: 'tiori eruan bihar detsat paketia', eta orduan jakingo jon, hurrengorako ez deun esango ezer. "
- Eta? 
- Ba halaxe (egitten) genduan. 
- Eta domekatan izango zan zinia, ala noiz zan? 
- Domeka baiño gehixao izango zan, ez dakit seguru. Da nere anaia, nik nekan anaia haundixaua, nausixaua, eta ni gaztiaua, da nere anaian lagunekin joaten nitzan ni zinera. Ni txikixa, baiñan holan, bueno, zu ez zara akordauko, holan zan zinia, ezta? ta euan sillak, lelengo sillak, eta gero pixkat holan subida pixkatekin anfiteatrua. Holan bueltan ez, e, atzian, atzian pixkatekin. Eta gero holan mahaixa edo pixkat gehitxuao zer bat, separaziño bat euan da gallinerua atzian. Eta nere anaia hartzen zan lagunekin gallineruan, da nik azkenengo filan zerakin, anfiteatruakin hantxe atzian. 
- Eta nundik sartzen zan zinera? 
- Oin pegoria dauan lekuan, handitxik. 
- Estaziño Kaletik. 
- Estaziño Kaletik. Hantxe pegoria. Ointxe be ikusten dot nik. Hantxe ezkerrrian euan takillia eta holan eskuman euan zera entradia, entradia euan. Da, eneee! , Kruzeta gaiztuaua zan! Koskorrekuak eta emuten zittuan. Bai ba, zaratia, armatzen genduan gaztiak eta igual koxkorrekua. 
- Zelan zekan izena? 
- Ez dakit zelan zan. Kruzeta... Izenak ahaztu itten jakuz eta ointxe... Periko! Periko zan. 
- Eta gogorra? 
- Gogorra gorrora zan, ene! Jaleua armatzen genduanian, ha agertzen zanian, bueno! Zuzen ibilli bihar. 
- Eta, orduan zinera joatia izango zan sekulakua. Orduan telebisiñorik eta holakorik... 
- Ez, ezebez, pentsau bez. Radixorik be ez. Radixuak be gerria urten ebanian etxe baten, gure bezindadian etxe baten euan radixua; da haraxe joaten giñan zerak entzutzera. 
- Orduan zinia lujo bat izango zan. 
- Neretako ez, libre nekan-a. 
- Baiña gustora. 
- Honbre, klaro. 
- Zelakuak izaten zian orduan (pelikulak)? 
- Jose Mogicanak-ta. Zan kantore bat, famosua zan Jose Mogica ta. Bueno! Ziniak izaten zian danak negar ittekuak-ta. 
- Dramoiak? 
- Dramoiak. 
- Lina Yedros eta Jose Mogica-a. Enee! Danak negar eittekuak, danak, danak. 
- Baiña gustora. 
- Honbre, halaxe zian-a, halaxe. 
- Eta sartu sartzen zan Estaziño Kaletik. 
- Estaziño Kaletik. Eta gero atzeko ate... , ez dakit zu fijatzen zaran. 
- Garajiak? 
- Garajiak-do. Han euan ate bat urtetzeko. Osea ke, sartzen ziñan, eta azkenengo euazen "los servicios" ezkerretan, eta haren onduan euan ate bat eta urtetzen zan beste kalera, zerera Pageira. Bueno ha seguramente izango zan "como de socorro"-edo izango zan. Baiña handitxik pe urtetzen zan. 
- Eta sartu eta pantaillia ze zeuan? 
- Aurrian. Sartu ta dana pasau ta aurrian. Aurrian euan pantaillia. 
- Eta goixan eta gallinerua esan dozu. 
- Ez, ez, ez, goixan ez, atzian, atzian. 
- Bazeren (... ) 
- Ez, ez, ez. Hori Rialtuak ekan. Kruzetak ez, ez ekan. 
- Beste zine batzuk be bazeren Eibarren, ezta? Gerra aurrian bertan be Salon Teatrua. 
- Salon Teatrua be bai, baiña gu Jardiñetakuak giñan eta Jardiñetan gu. Eta esaten´tsut, ni umia nintzan zeran ba beti gerra ostera arte Untzara Untzara plazara urten be ez igual. Urten be ez igual. 
- Eta ezagutu zenduan Kiputxaneko zinia? 
- Bueno ikusi, ez dakit sekula be egon naizen baiña badakit Isasi goixan euan Kiputxaneko zinia. Baiña keba! , guretako ez zan ha, ha zan beste herri bat. Pentsau be ez. 
Eibarren "goikoak" eta "behekoak"
Sarasketa Maiztegi, Benigna
-Eibarren bazeren holan pixkat behekaldekuak eta... 
- Bai, bai, Bi, goikuak eta behekuak, bai, bai, bai. Goittarrak eta behetarrak. Beti, beti. Goittarrak eta behetarrak. 
- Nun erdibitzen zan Eibar? 
- Elixan, elixan. 
- Mariangelatik gorakuak eta... 
- Berakuak. Eta nere ama, nere amak hartu zittuan ba larogeta hamabost urte. Osea ke, haren gauzak, Eibarko gauzak, antxiñako, antxiñako, antxiñakuak danak, danak, gure amak beti entzutzen. Ekagun etxian gero Eibarko andra bat, alargun geldittu zan eta etortzen zan, interina etortzen zan gure etxera, da kontatzen zittuen euren gauzak, osea ke berez nere sasoiakuak eta euren sasoikuak eta danak nekixezen nik. Oiñ ahaztu jataz danak, baiña. 
- Ze kontatzen zeben? 
- Ba danak. Fulanori... , a bai, harek suzedidutakua eukiko jonan-a. 
Amaña auzoa eta erreka. Presan igerian ikasten.
Basauri Arteaga, Serafin
-Kontauko destazu inguru hori zelakua zan. Hasi Mekolaetxebarri edo han basarriren bat edo bazeuan, ez? 
- Bai, bai. 
- Handik Legarretik Amañarakua gitxi gora behera ze zeuan? 
- Legarretik Amañarako... , bueno, Amañan Asola-gartza. Han ez euan etxerik, basarrixa zuan. 
- Artaitta (Artegieta) basarrixa? 
- Hoixe. Artaitta ta. Ba horretxek bixok euazen. Eta gero nere akorduan Amaña onduan jeuan etxe bat. Nik uste juat ha trenbide-aintzailliandako ero zala. 
- Kapataza edo? 
- Kapataza ero halako zeozer, bai. Eta haren semia ezautzen juat, gero Alfan ibili zuan biharrian da abar baiña. 
Amañako itturri gaiñian ero jeuan ha, hantxe inguruan jeuan. 
- Eta lehen esandako presapia? 
- Bai. Barrenengua. Barrenengo etxe inguruan jeuan, bai. Eta bueno, han igarixan, baiñau eta gero erregatak be eitten genduazen, hartu holako zotz batzuek eta Orio ta Pedreña ta zittuan ordukuak eta bueno. Eta han errekiari jarraittu ta han ibiltzen giñuan errekan. 
- Oinddiokan garbixa zeuan? 
- Ez, ez, ia zikiña, bai, nahiko zikiña. Nik ezautu najuan beste piszinia, onduan zeuana, baiña siku, han ia ur barik, urik ez zuan sartzen hara. 
- Gerra ostian hustu ein zeben? 
- Bai. 
- [...]? 
- Alfana, Alfan zeuan piszinia. Makalarro baiño lehentxuao edo. Barrenian jeuan. Gero handikan ba Isasira. 
Amaña eta Legarreko baserriak
Basauri Arteaga, Serafin
-Hor basarrixak eta aittatu dozuz, eta Amañan eta, basarri inguru guzti hori eta zelaixak eta bueno... 
- Bai, bai, bai. Ez nintzuan hor zihar ibiltzen, nik etxakat holako idea garbi-arbirik ha zela zeuan. Etxakat idea garbirik, baiña basarri bi egozela bai, Artaitta eta Asolaigartza. Bai, hortxe zittuan. 
- Parian Errekonduan hor Torrekua eta... 
- Torrekua eta Barrenengua. Horrek behian. 
- Oin anbulatorixua ta... 
- Bai. Eta bestela ba. Eta Legarren Etxebarri, Valerianan basarrixa. Legarren bertan, bertan-ertan jeuan. Hi ez haiz akordauko, bueno, hik ikusi be ez, ikusi be ez. Bai, hori jeuan, zela esango duat ba nik... 
- Oin garaje hori dauan tokixan, gutxi gorabehera? 
- Ez. Hori jeuan, nola esango duat ba nik, horrek torre haundixok badauaz ba? Horrek baiño honutzatxuao. 
Honutzatxuao jeuan, basarrixa zeuan, basarrixa, kale-alian, kale-asarrixa zuan. Eta horkua zuan Alfako Etxebarri, Arriola, Arriola ta horkuak zittuan. Etxakixat Valeriana ze izango zan etxe bardiña, tia edo, etxakixat, baiña zeoze harekin bajekan zerikusixa. Bajekan, bai. 
- Eta Legarren beste etxerik ez euan? Basarri hori ta...? 
- Etxiak bai. Eta zeran taillera, Ereñan taillerra. Ereña, ointsuan hil dok ba hau Beorlegi, horren suiñak jekan. Ereña y Gisasola. Gero horrek laga ein juen hori tailler hori eta joan zittuan, ein juen barrixa Otolan. Horren taillerra jeuan eta horren gaiñian bajeuazen etxe pare bat bai behintzat. Eta gero akordatzen jatak, tabernia jeuan, Bar Gabiria, eta akordatzen jatak halako dibujoren bat edo zer bat "Hau dek esnea! " edo ipintzen juan, porroittikan eraten edo, botatik edo halako zeoze, bai. 
Eibarko frontoi zaharra eta erraketistak
Agirre Berezibar, Mari Carmen; Arregi Etxeberria, Julita
-Frontoi Zaharra aittatu dozue. Frontoi Zaharra be famosua zan. 
- Bai. 
- Zelakua zan inguru hori? Ze eitten zan han? 
- Ba han, frontoi ederra zan, e, eder-der-derra. Eskolia ein eben harutzatxuao. Hori zan oso... 
- Julita: Baiña eskolia onduan jeuanan ezta frontoia? 
- Ez. Oso luzia zonan hori. Frontoi ederra. Hor jokatzen eben partiduak, nik baukat erretratua, Eibarko lau mutill, artietan nere anaia, gazte-aztiak, zuri jantzitta, euren zestokin, zelan inagurau eben ta zelan ein eben han. Oso polit-olitta zan. Partiduak eitten zian, lagunak ez dakizu, gu txikixak giñan-a. 
- Julita: Jente asko joan zan "de raquetistas y de pelotaris" ta. Bua, pilla bat. 
- Eta gero gerria, sartu zienian honek jentiok, ba ein eben, hau da, ezta, frontoia, bere pareta ta dana, ta hamentxe ez eben ba ein etxe bat! "De la sindical" edo nik ez jakiñat zer ein jonen han. Etxe bat. 
- Frontoi erdixan. 
- Bai. Eta kendu etsen zati haundi bat. Estropeau ein zan frontoia. Gero ba jentia ez zan joaten eta estudixuak hau ta bestia... 
- Julita: Lehen zenbat jente Eibarretikan, bai gizonak eta bai andrak, raketistak, zenbat! Sevillara, Madrillera, Barzelonara... "Pero" mordua. Gurekin jokuan eitten dau batek, Mari Karmen Ojanguren, hori be raketista Madridera joan zan eta hantxe ezkondu zan madrileiño batekin. 
- Neuk be lehengusiña bi, hor bizi zana, labanderia-a, gero Madrillen bizi zan señora. 
- Julita: Suertia eindakuak asko, e. 
- "Eran gemelas", Aureli ta Emili. Eta jun zian Madridera; baiña antziñan, e. Ba treintaiunuan edo dosan edo jun zian Madridera. Eta oso pelotari on-nak, ta fiñak, eta hantxe bizi zien gero Madriden. 
- Ta zeiñek emuten jotsenen klasiak horreri? 
- Ba "Tximiñuak". Fernando Tximiñua. Neu be ibili nintzonan euron raketekin. Tximiñua motia jekanan baiña Fernando. Isasixan bizi zonan. Bai, gizon majo bat. 
- Klasiak egoten ziran? 
- Bai, mordua, mordua. 
- Julita: Mediku batekin ezkondu zan haura be. 
- Lehen esaten ipuiñak gerria baiño lehenao zerak, tranbiak danian Madriden, eta urtetzen eben jolasten ebenian hamabixak edo, gabeko hamabixak edo. Oin ba ordubixak eta hirurak dia baiña hamabixak be ba berandu lehen. Ta tranbia hartu bihar. Ta jarri tranbian ta taka-aka-aka, ta beti ba jentia, ezta, ta. Eurak euskeraz eitten eben dana. 
Eta aurrekuari: "Hi, jo don!? ", trinbia ba jo bihar tranbian, eta "Hi, jo don? ", "Bai, jo jonat! ". 
Eibarko presak
Arriola Garate, Bartolo
-Han jeuan Errastiñeko enpresa bat, enpresia zuan Eibarren orduan inportantia. Harek zentrala jekan eta indarra emuten juan harek Torrekotik. Eta gero beste presia jeuan, Amañan jeuan. Eta Amañakuak jeukan Kakalardoko errotara. Kakalardoko errotia jeuan oin Isasixan han Alfarako pasua badaok pa, haretxen akaberan jeuan ha errotia. 
Gero hurrengo presia jeuan zerekua, esan dotena, hotelekua. Hotelekuak emoten jetsan indarra honeri zerari, Katxonekuari. Gero jeuan Ariatzakua esaten etseu guk, oin badaok pa boleria, Ariatza esaten jakuan hari parajiari. 
Han urak rekodua itten juan haundixa ta zikiña lagatzen juan ba, ta ariatza esaten jakuan hari. Harek emuten juan indarra zerera, Ibar Behera; Ibar Behia zuan... , bestekaldetik esplikauko duat. Han Starrak jekan taillarra. Bai. Oin badauaz ba eskolak Guardia Zibillen kuartela egondako lekuan, haretxen parian errekian bestekaldian. Haraxe joaten zuan hango ura eta ha taillerra erabiltzekua. Gero beste bat jeuan, hortik beherao jeuan, beste bat jeuan zereko parian, Laspiurrek eta bajakek ba taillarra Bidebarrixetan, Laspiur, Arikitxaneko hantxe edifizio... , hantxe atzian jeuan beste presa bat, da handik eta Arikitxaneko zubixa badakik nun daon, hantxe arrankatzen, han zubixan onduan labaderua jeuan han be. Harek ura labaderuan eitten juan biharra eta joaten zuan Arotz Haundixanera. 
Arotz Haundixanekua esaten jakuan, Urkuzuko Parkian badauaz ba harek tabernak eta, Zarbitta-a, Arotz Haundixanekua zuan ha, han Harotz Haundixanekuak zerria eken, eta harekin urakin zerria erabiltzen juen. Gero beste bat jeuan, oin Urkuzuko itturrixa badaok pa, hantxe jeuan beste presa bat. Eta ha zuan Orbeaneko lelengo zera, Karmelittetako elizia baiño puxkat beherako hantxe parian, hantxe zuan lelengo taillara Orbeanekua. Hangotxe urakin. Eta hurrengua egongo zuan handik behera... Barrena Zaharrian bajeuan, norako ete zuan ha? Matadero zaharra jeuan han beherago; Gabilondoneko Airadurexeko hasierian parian baiña bestekaldian eskuan, beste eskuan jeuan mataderua. Gero eruan juen Azittaiñera. Hori bota juen hori ta. Horko ura norako izango zuan? 
- Han errota zaharren bat be egon zala entzun dot Barrena Zarran inguruan. 
- Bai, hantxe zuan beste presa bat, horrekin, ezaguera gitxi jakat nik horrena. Nik hurrengo presiakin zerakin akordatzen nok. Horrek, e, Kortasonekua esaten jakuan, Azittaiñen jeuan bestia. Azittaiñen zuan hori, oin nun izangok hori? Autopistarako entradia badaok pa Azittaiñen? Hantxe inguruan, hantxe errekan zuan zentrala. 
Kortasonekua zuan ba oiñ Maruriñeko azpixan bajeuan ba zerria ta handik sartuta, haretxena zuan, Kortaso-rrillaga zittuan horrek. Aitta kaporala ta famosuak izan dittuk Eibarren, haretxen aittana zuan. Gero jeuan Apalategiko errotia, eta gero jeuan Maltzagako esan doten hori, Kaietano famosua. 
- Kojonesena? 
- Bai, Kojonesena. 
- Horretxek danok jakat buruan, oin danak ez jitxuat biharbada ondo zeretuko baiña. 
Errotak, presak eta zentralak
Arriola Garate, Bartolo
-Ia behetik gora eitten doun hasi Maltzagakuak. 
- Banan-anan egingo douz goraiño? 
- Bai, bai. Maltzagakua badakik zelan zeuan. Maltzagakuak emuten juan indarra. Gerra ostian hango indarrakin biharra einda naok neu be. Ta pasatzen zuan igual badiharduk biharrian da ra! geratu eitten zuan, indarra juan. Eta telefonotik deittu eta esaten juan han enkargau eitten zeban mutil gazte bat zuan. Udaazkena zanian esaten juan "orbela"; itxuria orbelak jan eitten jok, ura hartzen jok berak, eta ura gastatzen jakuen eta geldittu. Ta beste izen bat be esaten juan. Orbela esaten juan baiña "laiñua" be bai aitzakixia. Itxuria laiñua sartzen zanian laiñuak itxuria lapurtu eitten juan ura. Ur gitxi udan-a. Horretxek esaten jittuan, eta azkenian hari zaintzailliari gatxizena ipiñi getsaun, Orbela esaten... , "Orbelak hauxe deittu jok", edo bestia. 
- Eta orduan hori zan Kojonesena? 
- Bai, hoixe zuan. Lelena. Eibarko... Bueno, beste bat be bajeuan. GACiak pe zentrala jekan Saturixon, baiña zereko urekin, Arrate ostetik zetozen urekin. Oiñ Elgoibarko mugia dok ba, ha etxakixat Eibarko terrenuan zeuan edo Elgoibarkua zan ha, hoixe etxakixat. Hau lagako juau dudan. 
- Beste erreka bat baiña. 
- Bai. Hango errekia, Saturixoko errekia sartzen zuan Egora, Eibarko errekara, eta oin ha zentrala nun zeuan, Elgoibarko lurrian ala Eibarkuan etxakixat hori. Bueno, Maltzagakua hasi, gero Apalategikua, errotia. Apalategikua, bi. 
- Han errotia ezautu dozu? 
- Bai, bai, bai. Han tornillerixia, tornilleruak eitten juen biharra. Bertakuak jekan tornillerixia. Nik etxakixat urakin eitten zeben biharrik harek. Harek pentsatzen jatak motorrekin eitten zebela biharra. Baiña errotia han egon zuan, artua-a joten jittuen, zehetzen jittuen han Apalategin. Gero bestia zuan, esan dotena, zerekua, Kojones famosuana, Apalategikua; gero Kortasonekua esaten jakona, hori be esan doten lekuan, hantxe inguruan zuan hori be. 
- Matadero barrixan inguruan? 
- Ez, matadero barrixa baiño beherao. Autopistako entradetan, beherao itten dok hori, hantxe inguruan zuan. 
- Ermitta onduan? 
- Ermittia baiño beherao, beherao. Beheratxuao, bai. Hiru horrek. Gero laugarrena etorriko zuan Barrena Zarreko hori. Hori ezezaun hori lehen esan doun hori, Barrena Zarrian bazala errotia. Ni akordatzen nok guk han potzua eitten zala eta igari eitten genduala presa gaiñian. Lehen presa gaiñetan eitten zuan igari, hantxe egoten zuan ura ta. 
- Han inguruan errotaren bat edo ez zenduan ezautu zuk? 
- Etxakat nik goguan hangorikan. Gero esan dotena Orbeanekua, Urkuzuko itturri ondoko hori. 
- Horrek emoten zotsan argixa Orbeari? 
- Orbeari indarra, taillarra jeuan han, Orbeaneko taillarra lelengo hantxe fundau zuan. Karmelitetako aurrian bestekaldian. Bai. 
- Ezautu zenduan zuk hangua? 
- Nik ez najuan ezautu. Nik zarra bai, edifiziua bai baiña bestera pasauta jeuazen nik ezautu nittuanerako. Leku barrira, oin torriak daozen lekura. Hori hangua. Gero handik gora etorri ta esan doun hori, Arotz Haundixaneko, zerrerixako hori labaderuakin, Arikitxaneko zubi onduan. 
- Handik hartzen zeban ura? 
- Ura labaderuan pasatzen zuan eta gero joaten zuan horra zerera, zerrara. 
- Zerria nun zeuan gutxi gorabehera, Pedromaneko etxietan edo? 
- Beherao. Arotz Handixak berak indako etxiak zittuan. Arotz Haundixa esaten jakuan, Arregi, Arregitarrak zittuan, Nikolas Arregi zuan haren seme bat. 
- Txontako sarrera inguruan edo? 
- Ez, beherao, parkeko parian. Lehen esan duat ba Sagarbitsa tabernia ta, hantxe, harek etxiak. Oin badaok ba fruterixia Pilar edo, Pilarregandik honutz daozen pegora bi Arotz Haundixanak zittuan. Hantxe jeuan hori. Ta gero jeuan hortik gora hori presiori. Gero hor bajeuazen beste presa raro batzuek be, ura hartzen juen, Txomoneko forjarako ura hartzekua be bajeuan, baiña indar moduan ez zuan ha. Ura hartzeko presia. Forjarako ta ura bihar zuan ba errekatik. 
- Txomonekua nun zeuan lehen fabrikia? 
- Txomonekua zuan Laspiurreneko taillarran parian bestekaldian, haretxen etxian atzian. Oin badaok ba edifizio haundi bat einda han zerekua, hori Araneko etxiak, hantxe; hantxe zuan Txomoneko forjia. 
- Harek be ura hartzen zeben orduan. 
- Harek ura baiña indar moduan ez, ia harena dok ura biharrerako, ura bihar forjarako ta. Ta gero bestia jeuan, lehen esan douna, STAR-rako zeuana, oin Bolerako pare inguruan beste presia. 
- Ariatzako hori? 
- Ariatzako hori, bai. 
- Eta eruaten zeban ura nora? 
- Zereko parera, esan duat ba, pasatzen zuan hori, Errebaleko etxien azpittik joaten zuan hori ur hori, ta agertzen zuan, eskolak badauazak ba kuartela egondako parian, haren bestekaldian, errekian bestekaldian. 
Lehenengo porlanezko lantegia
Arriola Garate, Bartolo
-Lelengo Ixidro Gaztañagak euki juan taillarra, eta erre ein zuan, eta han erre zanian ein juen taillar barrixa, eta ha taillar barrixa izan zuan lelengo zementozko taillarra Eibarren. Ta Starrak jekan, hementxe parian jekan erreka onduan; hara eruan juan dana. 
- Birjiñapian zekan? 
- Birjiñapetik eta Ariatzara bittartian. Erreka onduan jekan taillarra. Edifizio haundi bat zuan eta hantxe jekan taillarra. 
Beheko planta dana Starra zittuan. Goixak zittuazen beste batzuenak. Ha eruan juen haraxe barrixa ein zebenian, ta Gaztañagak eruan juan Bidebarrixetara, parkeko parian ez hago ikusitta han taillar bat; hor fruterixia esandako lekuan jeuan taillar zahar bat, ez jakixat ezautu eban ha, haraxe eruan juen Gaztañaga taillarra, eta bestiak Starra juan zuan horra. Ariatzakuak Starra [mantentzen] juan, gero esan douna, gorao, Hotela daon lekukua [hartzen juen] 
Katxoneko ura, Katxonerakua, labaderotik pasauta. 
- Presia oin Arrate Hotelan inguruan edo? 
- Bai, hantxe inguruan zuan hori presiori. Hantxe urtetzen juan da presatik ura urten da belaxe labaderuan pasatzen zuan. Gero ba luze, Calbeton azpittik zihar etortzen zuan. Oin, nola [esango deuat] nik hori, oin farmazia ta badauazak ba Las Herasenak, hantxe ingurura, hantxe jeuan zerori. 
- Katxoneko... 
- Erreka aldetik jeuan taillarra, baiña handikan sartzen zuan ura, erreka aldera, handik errekatik urteten juan-a. 
- Eta beste kunbo bat hamentxe bertan zeuan, ez, Birjiñapian? 
- Bai ba, haxe ura, Katxoneko kunbua zuan ha, Katxoneko ura deposittatzen, sartzen zuan kunbora, gero kunbotik jausten zuan zeera, errotara. Errotia edo mobimentua ipintzen zeban makiñara. Hori hortikan. Gero hurrengo esan dotena, Otola Erdiko parekua, Errastiñeko zentrala eraitten juan, Torrekua. 
- Lehenago Amañakua. 
- Ha, zerekua, Kakalardoneko errotia. Gero Alfak hartu juan ha dana be. 
- Presia Amañan egongo zan, ez? 
- Presia Amañan jeuan. Oin Amaña nun izango dok hori? Amañatik ingurua, hauxe ingurua izango zuan ha. Oin surtidorera igotzen dok ba, kamiñua hartzen dok ba, hantxe inguruan zuan hori presiori. 
- Eta bertan egin zan piszinia gero? 
- Gero Kakalardonekua geratu ein zuan baiña han piszinia ein juen gero haura kanala aprobetxauta. Itto be ein zuan Eibarko mutiko bat, pentsa eik. Historixia laga juan harek pisziniak. Haxe izan zuan, piszinia esaten jakuan, zeoze, potzu haundi bat. Eibarko gauzak orduan ez zittuan gaurko modukuak eta. Gero esan dotena, Torrekuori, Otola Erdikuan jeuan presia, eta gorao esan doun hori, [Geg?] daon lekua panaderixarakua. 
- Azaldeginerakua. Eta gero goren esan doun hori ba [Karloszabalen?] zerori, martxan daon hori. 
- Olarriakua. 
- Olarriakua. Horretxek danok dittuk. 
- Haxe izango zan azkena Eibarko... 
- Eibarko azkena haxe dok. 
- Ha justu-ustu Eibarren, ez? 
- Gero oin nahi bok sartu Iburren be badaok beste bat, beste zentral bat. Han zentrala jeuan han be ta, zentrala ta gero tornillerixia jeuan bertan han be. Baiña ha igual egongo zuen Zaldibarko partian. 
- Eibarrek presa mordua zekazen eta gaiñera inportantia izango zan orduan. 
- Txontakua ez deuat esan gaiñera. [...]. Zuan norixa haundi bat zuan burdiñazkua; harek eukiko jittuan diametruan bost bat metro, eukiko eingo jittuan harek. Aletak edo, ura jausi ahalian bueltaka erabiltzen juan harek, bueltaka, aletak klas-las-las! , urak jo ahalian, sosiuz-osiuz baiña mobimentua. Ta guk ezautu genduan ha, ha geldi egoten zuan, martxan ez jeuan. Guk igari eitten genduan Txontako presan, eta ura hotzaua egoten zuan, gaiñera, mendiko ura! Ha hantxe euan ha geldi, ta gero ez jakixat, desaparezidu ein zuan ha. Ha, e, gerra ostian saldia eingo juen harekin seguru, burdiñia zuan dana ta. 
Urtegiei esker lantegiak bizirik
Arriola Garate, Bartolo
-Orduan Eibarren presak inportantzia haundixa. 
- Horretxekin bizi zuan Eibar. Taillarra biharra ein bihar zuan, baiña mobimentua bihar zuan erreminttendako, eta horretxekin eitten zuan. Ta gero hori esan dotenori, hori Torrekuori, horrek indarra emuten juan baiña hor be errotia egondakua izan bihar zuan hori be. Gero indarra eitten ipiñi juen hori. 
- Presa gehixenak hasieran errotak izango zian. 
- Errotak danak, danak, danak. Gero ba motor elektrikua etorri zanian trasformaziñua egongo zuan, aldaketia egongo zuan. 
- Esan destazu zure aittak ezautu zebala... 
- Katxonian ba, aittari entzunda naok ni hori. Biharrian bai akabatzaillia ta ura gastau ta ra-a-a! , ta ezin eiñ biharrik, ta laga in bihar biharrari. Ura berriro betetzen zanian pixkat ba emon ta ala benga! Bai, gauzak oin gaur begiratuta, hi bahabill estudixatzen eta ikusten hao zelan zian lehen gauzak, baiña mordo batek pentsatzen jok hau gaurko moduan izan dala beti gauzia. Booo! Hori baiño luziaua izan dok hamengo historixia. 
Eibarko kale eta dendak
Arriola Garate, Bartolo
-Kontauko destazu Birjiñapia zelakua zan? 
- Birjiñapia zuan gaur Calbetonen farmazian pare inguruan, handik goittik behera pasatzen zuan Dos de Mayora. 
Hantxe amaitzen zuan errekia tapautakua. Handik aurrera Katxonekua jeuan hurrian, harek eskumako aldiak bidian, Ardantzako bidian eskumako aldia Katxoneko etxia jeuan hortxe. 
- Eta Katxoneko... , eta hor onduan zeuan Birjiñaperako zera? 
- Ez. Katxoneko etxia baiño gorao jeuan hori. Birjiñape jeuan Calbetonetik gaur farmazia dauan ingurura urten bai, da handik sartze'hitzan goittik ezkerreko aldera hartu ta, lehen esan doten zerori, pasadizo estu hori taillarrera, erreka ondoko etxe illarian atzetik Barrenkalera urtetze'eban. 
- Birjiñapera hasi jeisten eta zer zeuan hor inguruan, dendaren bat edo? 
- Tanborreneko dendia esaten jakuan, Gabino Uriona zuan jabia. Gero euki juan zerak, Ibarguren ez, baiña zela... 
- Solaguren? 
- Solagurenek gero euki juan, ha zuan lelengua. Da Gabinon andriak hor Birjiñapian, hor tunelpian kafia erretzen juan, kafetera haundixa botatzen juan han eta erretzen juan kafiori, gero etara zakuen gaiñera etaratzen juen kafia hoztutzeko, eta hantxe erretzen juen kafia. Gabinon andria, dendakuan andriak. 
- Tanborrenekuak? 
- Tanborrenak. Birjiñapian baña, aterpian e. Hantxe. 
- Birjiñapia orduan aterpia zan, tunela zan. 
- Bai ba, tunela zuan. Zenbat metro eukiko jittuan ba harek tunelak. Hamar metro? , hamabost? Motxa zuan. Goixan hasi... , zera jeuan, terraza bat jeuan inda jentia ta ibiltzeko. Da haren azpittik bestekaldera pasatzeko haren terraziakin aterpia ein juen han. Lehenao ez zuan izango hori be. Baiña gero han jeuan... 
- Plaza Barrixa haundittuta... 
- Haxe haunditzeko han ein juen terraziori eta haren azpittikan laga juen tunela. 
- Eta terraza horretan tabernaren bat edo? 
- Hor jeuan, banko bat jeuan, etxe haundi bat jeuan, eta han jeuan Casino Amistadia, eta Banco Guipuzcuanua lelengo hantxe egon zuan. 
- Kasinuan bertan? 
- Hantxe etxian, etxian behietan. Ha etxia ta desparezidu zittuan. Hementxe bertan. 
Birjinape kalea
Arriola Garate, Bartolo
-Eta Birjiñapia esan destazu, Birjiñapia zala hor figuraren bat edo... 
- Nitxo bat baekan eta Ama Birjiñaren bat jeuan han; ez jakixak, illun-llun egoten zuan bertan-a. Ta Birijiñapia, birjiñai lehen itxuria ohittura leku askotan jeuazen, nitxuak ipintzen zittuazen. Ta gero figurak, elixako figurak. Han be hoixe jeuan, eta Birjiña Azpixa horretxeaittik esaten jakuan hari. 
- Birjiñapia. 
- Nere ustez behintzat. 
- Eta Birjiñapera sartu eta Tanborreneko dendia ze zeuan, jeixten hasi ta ezkerretara, eskumatara? 
- Bai, sartu aurretik jeuan Tanborreneko dendia. Ardantzarako aldaparian hasieran. 
- Orduan jaisten hasi eta zuzen Ardantzara eta eskumatara Birjiñapia eta... 
- Bai, hara hasi baiño lehen goittikan Birjiñapera, ta gero pixkat bajatzen hasi ta dendia; Katxoneko etxian kontra jeuan ha be. 
- Eta gero handik zuzenian Ardantzara. 
- Ardantzara. Gero pasatzen eban zerori erreka gaiñetik, eta hemen errekia amaittu eitten zuan hor. Gerra ostian hasi zuan, tapau zuan hau berutz. 
- Eta esan dozu hor Birjiñapian, Txantoian lelengo fabrikia bertan egon zan? 
- Birjiñapetik honutzao baiña bastante. Hor ikusten dok. 
- Birjiñapetik Arraindei kalera. 
- Bai, Arraindi kale alderutz, Arraindi kalerutz. Han jeuan, panaderixak pe baeuazen han bi. Baiña harek danok motor elektrikuakin eitten juen biharra. Urakin etxeuan hor ezebe, hi. 
- Txantoia orduan, Star-a, bertan hasi zan orduan. 
- Hantxe. Hor ez jakixat hasi zanik, nik hortxe ezautu najuan. Baiña ha be hasiko zuan beste lekuren baten, seguru. 
Leku txikixauan, gero gehitzen, gehitzen. 
- Ezauna zan bera Boni Txantoia Eibarren? 
- Boni Txantoia semia zuan baiña aitta zera zuan. Zela zuan ha, aitta, Txantoi Zarra. Izena ezin [gogoratu]. 
- Ezautu zenduan zaharra? 
- Bai, bai. 
Fermin Kalbeton eta Untzaga plaza
Arriola Garate, Bartolo
-Zeintzuk alkartzen zian, Eskuadra Zaharra ta zer zan? Kuadrilla ezauna zan? 
- Danak euren edadekuak. Dos de Mayuetan egoten zuan Bilbon desfilia liberalena, eta horrek musikiakin joaten zittuan tren espezialian Bilbora, horrek zaharrok. 
- Fermin Calbeton [zein zan]? 
- Fermin Calbeton zuan, Fermin Calbeton da beste historixa bat daok. Fermin Calbeton izan zuan monarkixako denporan Ministro de Fomento. De Obras Publicas izatia moduan. Ta horrek Eibarko obra askori lagundu bihar izan etsen. Deban be bajakak horrek kalia, e; plazia edo zera, pasialekua edo zeoze. Hori donostiarra zuan ba hori. Bai. 
Da lagundu ein bihar izan etsen asko eta Eibarren horretxeaittik ipiñi etsen zer horri, kaliari izena. 
- Lehenago ze izen zekan kaliak? 
- Hori... Nik hola ezautu juat. 
- Unzaga edo? 
- Untzaga zuan bera plazia zuan Untzaga. "Huntz hagia" jeuan ba han. Huntza zera dok, "hiedra". Egon bihar zuan, demasa egon bihar zuan, huntz-agia, haretxen izenetik egon bihar dok hori. Huntza esaten jakok ba euskeraz, "hiedra", demasa egon bihar zuan. Hortitxik euki bihar jok Untzagiak bere jatorrixori. Horri izenak asko aldatu jakuan. 
Republika denporan Plaza de la Republica, Plaza de Alfonso Trece, gero be beste zeoze ipiñi etsen. 
- Dieciocho de Julio. 
- Dieciocho de Julio. Eta beti Untzaga. Eibartarrentzako Untzaga beti. 
Arrateko ostatua beteta oporretan
Olarra Olazagirre, Maritxu
-Hospederixia bazeuan ni etorri nitzanian. 
- Oin Kolonixak darena? 
- Bai, bai. Ba hortxe bertan [...]. Goixan dao, habitaziuak pe egon biha dabe, baiña orduan ez, behia zan bakarrik. Ta egongo zien ba bost bat kuarto edo, haundi-aundixak. Osea zian haundixak kuartuak eta han familixia egoten zan, "por ejemplo"... 
- Jentia joaten zan bakaziñuetan. 
- Bai, bai. Bakaziñuetan joaten zien eta. Klaro, ez zeuan oingo moduan kotxerik eta. "Por ejemplo" honetxek zeukan kotxe bat, lenengo kotxia honena etortzen zan, Manolo Gisasola. Ta manibelakin emoten jakon holan. Akordatzen naiz joaten zienian, zapatuan etorri Arratera eta gero joaten zien domeka gabian Eibar aldera. 
- Hori gizonak? 
- Bai, gizonak. Eta osabak, tiok, jasotzen zaban hola sotania eta ematen zion manibelari, bera barruan dauala, bestela ezin zeiken arrankau kotxia. Hola eitten zan maniobria orduan. Eta hori zan lenengo kotxia Arratera joaten zana. 
Kamioietan Arratera
Olarra Olazagirre, Maritxu
-Orduan jendia Eibartik bakaziñuetan agostuan eta... 
- Bai, bai. Eta gero jaixetan be joaten zan jentia. Oiñez, lenengo oiñez dana joaten zan, egualdi onakin da hori, baiña gero hasi zien kamioiak joaten, lenengo kamioi batzuk, Larraza edo esaten zion bati. Bai Angel, Angel Larrazas uste dot zala. 
- Orduan jentia igotzen zan jaixetan... 
- Jaixetan bai, kamioiak ipintzen zittuen banku luze batzuk eta hantxe jentia joaten zan. 
- Egun pasa? 
- Egun pasa ta familixak bazkarixakin-a. 
Arrateko ostatutik Eibarrera erosketetara
Olarra Olazagirre, Maritxu
-Eta Hospederixia zeiñena zan, aiuntamentuana? 
- Aiuntamentuana. Tion arrebiak [zeukan] hartuta, baiña izatez aiuntamentuana da hori beti. Oin ez dakit, oin be aiuntamentuana izango da porke koloniak etortzen dia ta hori, ba hori aiuntamentuana orduan be. 
- Zu han zerbitzen ibili ziñan? 
- Ni han zerbitzen naban, bai. Lenengo etorri nintzan umiak zaintzera baiña eitten naban danetik porke ein in biha zan, ezta. Ta gero haunditxuao, pare bat urte gehixao edo nakazenian ba Eibarrera astuakin-a gauzak eruateko, errekauak, dana astuakin eruan biha zan. 
- Zu Eibarrera jaisten ziñan errekauak eittera, erostera. 
- Errekauak eittera, bai. 
- Basarrittarrak jaixten diran saltzera baiña zu erostera. 
- Bai. Ni erostera joaten nintzan. Eta bueno, hor ibiltzen nintzan astuorrekin domiñau ezindda. Batian sartzen nion, hori egoten da ba hola zulo batekin, alkantarillakua edo ez dakit ze izaten dan, kuadrautxo bat, eta dendian aurrian sartzen nion han eta igual ataratzen zaban eta ai ama! Orduan ez zeuan hainbeste aguazil be ta, trafikoik be ez. 
"Pausoen" bidea
Olarra Olazagirre, Maritxu
-Nundik jaixten ziñan? 
- Ni Azitaindik. Pasuak badaure ba? Pasuetatik. Aldapa haundixa dao, e, baiña handitxik. Gero badao beste bat Orbetik, beste bide bat, baiña beti hortik bajatzen giñan. [...] baten bajatuko giñen bestetik be baiña. 
- Eta igo be bai? 
- Eta Kantabrianekuak eta Zesteroko beste baserri bat eta. Bueno, juntatzen giñan hiru bat edo batzutan, bestetan bakar-akarrik igual da. Igual astuak ezin eruan dana eta noberak lagundu bihar ta danetik. Baiña halaxe zalakuan. 
Hobeto besterik ez zeualakuan gaiñera, e. "Que cosa". 
Arrateko elizako arkupeetan kioskoa
Olarra Olazagirre, Maritxu
-Baiña gero beti Arraten. Elizan. Han kioskuan egonda egongo zara zu erosten-a, ezta? 
- Bai. 
- Ba han egoten nitzan ni, ez zara akordatzen? Bai, kandelak saltzen ta goxokiak umieri-a, eskursiñuak eta. 
- Konta eidazu hori. Noiz ipiñi zenduen kioskua? 
- Kioskua ipiñi baiño lehen... bueno, ni Arraten nauela, bakizu, ez zeuan han bizimodurik. Bueno, itten genduan ba, kontauko dotsut, arrebia hil zanian ba ""se acabo la historia del bar", haura laga zeben, eta don Pedrok ez zaukan koadjutorixarik, elizatik ez zaukan sueldorik. Ez. Gerora ipiñi zioen "media coadjutoria". Gero ba zeoze elizatik ematen zioen, don Migel zanak edo. Orduan don Migel Lasa egon zan, uste dot orduantxe ta, eta igual ez dot ondo esango dana baiña orduantxe inguruan ipiñi zioen zera ta. Bien bittartian ba basarriko bizimodua. Ortua geunkan; nik goizian, mezia emon baiño lehen, mezia beratzietan emoten zaban berak; eta iñor etortzen bazan ez bazan, mezia beratzietan. Eta nik kontestau eitten nion mezia, latiñez orduan zan. Eta ni joaten nintzan ortura lenengo, jaiki ta ortura lanera mezako ordura arte, porke ez zaban nahi izaten goiz emoten porke bateron bat etortzen bazan, baserrittaren bat edo, beti egoten zan difuntua egon dala halako lekuan ta gero mezak eta bakixu; orduan diferente zan. Eta etortzen (bihar) bazan, ez bazan da. 
Gozokiak, kandelak eta opariak salgai
Olarra Olazagirre, Maritxu
-Dendan eta zer saltzen zenduen gehixen-ehixen? 
- Ba gehixen kandelak eta zera, santuarixoko gauzak. Medallak eta estanpak eta gero etxian eukitzeko adornuak eta hola. Bai, gero gozokixak asko umiak zoiazenerako ta. Gero mantekaua beste kamara bat edo bi; udan bi eukitzen genduzen. Eta eskursiñuak etortzen zienian hantxe laurak arte edo. Bazkaldu be ein barik benga. "Maritxu dame esto", ezautzen nabenak eta bestiak "señora, señora! ", ta holan, pozik, ai! , oso pozik. Umiak oso zerak dia, oso maitagarrixak. 
Amaña aldea gerra aurretik
Gallastegi Ariznabarreta, Migel
-Gustauko jatan kontatzia Amaña ingurua ta Legarretik zeuen basarri ingururaiñokua ta zelakua zan gerra aurrian. 
- Ospittala eiñ ebenian be akordatzen naiz ni. Nere anaia joan zan igeltsero. Akordatzen jata, kontratistak zien bat Amorebietakua da beste bat Durangokua, zian kontratistak eiñ ebenak hori ospittala. Hor ezebe ez euan. Zian mendixak eta gero sartu pixkat goratxuao Abontzakua euan, eta bestia Arrajola goraokua, baiña hor Abontzara joateko-a soluak zian horrek danok, eta hori kantera-urua, ospittaletik aurrera doian kantera... horrek zian mendixak, mendixak bakarrik. 
- Amaña dan guztia be mendixa? 
- Mendixa, horrek danok mendixa zian danok. Gure basarrittik aurrera arte. Eta gure basarrixa da atzenengo basarrixa Mandiola Ballekua. Hor daoz Arrate Balle, Korosta Balle eta Mandiola Balle. Eta gure basarrixa da atzenengo basarrixa. 
Amaña inguruko kontuak
Gallastegi Ariznabarreta, Migel
- Ta hori zuk esaten destazuna, ba hori danoi Olerriagatik, Olerria artian dana mendixa zan hori. Eta bestekaldetik be bai, Lambretta aldetik-ta; hori dana. 
- Behekaldian basarri batzuk egongo zian, ezta? Otola-a. 
- Otolaerdikua; erreka onduan Otola erdikua, da gero zerian Eskola Armerixan onduan Kantoikua. Ointxe kendu dabe zera. Ha zan basarrixa. Eta horrek zian markes [batenak]. [Gascon?] Gallastegi zan uezaba horrek; Madriden bizi zian. Markesak zian. 
- Eta beheratxuao Torrekua zeuan, ez? 
- Torrekua ta Errotakua. Bai, basarri bi. 
Txikitako lagunen arteko jolasak
Gallastegi Ariznabarreta, Migel
-Zuek Asoliartzan umetan zeuen hartuemonak eta lagunak inguru baserrietakuak? 
- Bai, Txaltxakua da Otola erdikua be bai eta Arteittakua be bai. Klaro, Arteittakuak-ta ezkondu ein zian eta eruaten zittuen beren semiak eta harek zien gure lagunak, ondio bizi da, Manuel Iturrikastillo. Enfin, lagunak gero Elorretan, Zozolan, Zozola, Aitxulueta, Jose ta horrek danok. Danok giñan ezaunak, lagunak. 
- Zeuen artian jolasian eta? 
- Bai. Honbre, egoten zan... Nik holan eurekin hasarretuta gitxittan, ia nere pelotia ero hartzen nebanian, bueno, saludau ta [...] beti egoten giñan zerian, ezta. 
- Eta errekara baiñatzera ta joaten ziñazien? 
- Bai, errekara; Biribilla; erakutsiko detsut zela euan errekia. Gure, udan gure zera zan hantxe igari eittia. Biribila esaten etsagun. 
- Biribilla? 
- Biribillla. Pozua haundixa zan eta amorraiñak eta egoten zian, e, amorraiñak eta. Jentia peskan goizian asko urtetzen eban. Asko. 
- Gitxi gorabehera nun zan hori? 
- Hori zan, Balenziagan taillerrak ekin bai ta Alfaraiñok, Alfa beheraiñok. 
- Ze zan presaren bat, kunbua edo? 
- Kunbua euan ezkerretik, baiña zerrau eitten eben kunbua betetzen zanian eta horra urtetzen eban. Baiña falta zanian kunbora faten zan ura errotarako. Errotia euan orduan. Biharra eitteko. 
Eibarren frontea zegoela, Valentziara bizitzera
Sarasketa Maiztegi, Benigna
-Gerriak urten ebanian nik nekazen hamalau urte orduantxe kunpliduta. Ni San Pedro egunekua naiz eta dieziotxo de julion hasi zan eta nik hamalau urte justo orduantxe nekazen. Ta ez dakit zenbat... 
- Eskolia amaittuta zuk ia? 
- Orduantxe amaitzeko. Nik eskolatik urten neban. Eskolan neuan orduan, todabia, oindiok eskolan. 
- Bai, e, julixuan? 
- Bai, bai, eskolatik joan nintzan ni, eskolatik joan nintzan Bilboraiño eta gero bueltaka-ueltaka-ueltaka Valenziaraiñok. 
- Akordatzen jatzu eguna zelan izan zan? 
- Ez nai ba akordauko, gerria-a ez nai ba akordaukao? Ta gero, klaro, frentia honutz-onutz etorren da Eibartik joan bihar izan... Zortzi hillabetian egon zan gero frentia gero Eibarren, e! Ta gu ez, gu Bilbon. 
- Zuek gerria hasi eta ia... 
- Bilbora. Bai, bai, eske honutz etorren gerria ta. Bilbora joan giñan. Eta gero Bilbon zera euan, industria ipiñi eben Bilbon eta nere aitta-a biharrian han eta hantxe egon giñan. Eta gero gerria aurrerao joan zanian industria joan zan Cabezon de la Sal, Asturiasera erua'eben; eta gero gerria gorutz doiala ipiñi eben. Frantziatik bueltia hartu, osea zerera urten, Frantziatik bueltia hartu eta Bartzelonatik Valenziara. 
Gerra garaian Valentziara ihesi
Sarasketa Maiztegi, Benigna
-Eta nun bizi ziñazien? 
- Ba etxe bat. Rekisau eben etxe... ekazen lekuan eta guri tokau jakun; ta andria bakarrik, alarguna zan eta seme bat bakarrik ekan eta edadekua zekan eta zerian euan... 
- Frentian? 
- Frentian ez, Prieton eskoltan. Ta zan jauntxua, herriko jauntxua zan. Baiña lekua ekan eta ba hantxe. Eta hantxe (... ) bihar izan giñan, berakin. 
- (... ). 
- Ez, danak. Bi be bai. "Treinta y seis"ian zertu zan eta "treinta y siete", pare bat urte Valenzian. 
- Eta zer moduzkoua zan hango bizimodua? 
- Guretako normala. Gu joan giñanian; badakizu, gerran gauza asko pasau zian, hamenguak eta hanguak eta hamen be eta han be joan zianian ba euren zerak... danak egon zian-a. Horrek danak gauza guztiok pasauta euazen gu juan giñanian, eta osea zan kalma; bai, bakea. Eta gero pasau zan obretan, obrak eta gauzak-ta, jentia kolokau ein zan biharrian, kolokau zan fabrikan, eta herrixa jaso in zan, eta guri rarua pentsatzen jatzun, egunero plazan, elixian plazan aurrian obreruak joaten zian elixian aurrian, ezta? eta zerak, ortuak eta gauzak ekezen zerak, haren enkargauak juaten zian plazara-a, ta hau ta hau ta hau ta hau, eta egunero... Eta guk esaten genduan: "baiña ze-e, hau jentiau ze, zelan dok? ", eta ba holaxe. Eta apartatzen zittuen eta ba ez ebena apartatzen ba bihar barik. 
Eta gero asko ba kolokau zan. Obrak barrixak in zian, nabe barrixak eta gauzak in zian fabrikan-a, ba bihar asko euki eben. Ta gero han andrak pe bai, sekula ez eben andrak han biharrik eiñ, baiña taladruetan eta gauza askotan sartu zan andria be. 
- Eta zuek umiok ze bizimodu zekazuen? 
- Ni umia? Hamabost urte nekazen da ni ofiziñan neuan. 
- Biharrian zenden? 
- Ofiziñan. Ni ofiziñan neuan eta nere anai gaztia-a ba eskolan-a ba. Normala, ustez e, ez zan ez genduan esturaik bape pasau. Estuasunik bape ez genduan. 
- Umiendako ze zan, gerria zeuanik...? 
- Ezebez, ezebez. Sirenia joten eban behiñ edo behiñ, baiña gure aldian ez zan ez bonbardeorik ez. Bilbon bai ikusi genduan, Bilbon ikusi genduan bonbardeuak eta refugixura joan biharrak eta horrek bai, baiña Valenzian ez, bapez. 
Eta gero gerria akabau zanian be ez zan egon "Ba zuek kontrakuak zarie"-edo. Ez, ez. Han jendia konpletamente normala zela zan eta han herrixak, jaso ein zan herrixa, biharra eken-a, biharra eken-a. Ez, ez zan egon bape. 
Etxera etortzerako baiña ez detenziñorik-do, ez ezebez, ezebez. 
- Valenziatik zuzenian Eibarrera? 
- Eibarrera. 
- Valenzia hartu zebenian nazionalak... 
- Gerria akabau zan, akabau zan gerria. 
- Beste batzuk Barzelonara-a... 
- Ez, Barzelonara... Teruel hartu ebenian, Barzelona ta Valenzia erdibittu eiñ eban, erdibittu eiñ zan, Valenzia eta Barzelona, baiña ia hartzen-artzen bapez, bapez. Eta ia Valenzia eta Barzelona... Barzelonakuak Franziara juan zian baiña gu Valenziakuak ezin juan. 
Gerra hasi zeneko giroa
Arana Barinaga, Agustin; Arriola Garate, Bartolo
-Proklamaziñua, gerria, zela enterau ziñazien? 
- Agustin: Elgoibarren genden gerria hasi zanian. 
- Biharrian egongo ziñaten? 
- A: Klaro. 
- Bartolo: Zapatua izan zuan. Zapatu bat izan zuan hori. Batzuek Eibartik gero nausi izan zienak Francon aldekuak Zapatu eguardixan trena hartu eta alde ein juen batzuek. Nik ezautu nittuan batzuek alabia zeken, Abalosen zeken alabia pleuresia pasau ta ondoezik. Haren gurasuak eguardiko trena hartu ta orduan Estellaraiño zeon ba trena hemendik, Eibartik, joan ein zian eta akabo, harek han geratu zian, librau ein zian. Bestela harek Mobimentoko organizadoriak zian ba eurak. 
- Eurak bazekixen orduan bazetorrela. 
- B: Harek bazekixen. Noiz ez baiña, eguna egunak ez, baiña bestela bai bai. Gertatzen zebitzen eurak eta. 
- Eta zeuek? 
- B: Gu etxian hementxe Eibarren. Zeoze pasatzen zala. Gauza garbirik ez ba iñok. 
- Eta enterau jentiak esanda edo radixua edo? 
- B: Gero bai, gero mobimentua hasi zan. Bata ta bestia, aiutamentuak eta. Mobimentuan hasieria [...] ze pasau biha zan, iñok ez zekixen hasieran ze urtengo zaban. Horrek eukitzen dabe hasieria jakiña baiña azkena ezta jakitzen. 
Noiz izango dan be ez ta. Hasieria hola izan zan. Iñok ez zekixan ezer, eta hau ta bestia, militarrak han mobidu ein ziala eta bestian preso hartu zittuela ta, hasi zan gauzia berotzen. Gero akabo. 
- Eta batalloiak eta? 
- A: Bataloiak gero formau zian, gero formau zian, berandu formau zian batalloiak. Lelengo hamen ibilli zan jentia ahal dan moruan. 
- B: Agostua be pasauko zuan hurren baten. 
- A: Beranduao. San Andres egunian... 
- B: San Andres egunerako ia urtenda euazen batalloiak. 
- A: Agosto, agosto... Setienbre inguruan formauko zuan Gernikan batalloia. 
- B: San Andresetan ni gogoratzen naiz, gu Mundakan geuazen, Mundakan gure batalloia, eta Durangora etorri giñazen, eta Durangotik beste batzuek pasau zian ba Billarreal hartzera. Billarreak militarrak militar [...]. Gure batalloia eruan juen Orduñara. 
Villareal herrira 15.000 soldadu
Arana Barinaga, Agustin; Arriola Garate, Bartolo
-Agustin: Hori Billarrealkuoi dok, bueno-ueno, desastre padre. Hamabost milla lagun ero joango giñan gu, eztakit zenbat batalloi, sei edo zortzi batalloi edo. Eta erek Billarrealen eren blokau baten lau bat guardia zibill egongo zian-a. Da torrian ametrallador bat soldau bikin, soldau bikin. 
- Bartolo: Hainbeste jente bestekaldetik baiña alperrik. 
- A: Hamar metro ez genduan luzetu, hartu ez herrixa, hartu ez. 
- B: Harek han zeozenak ofiziokuak eta hor zoiazenak danak nobatuak esaten dana. 
- A: Paraje laua zelan zan, gaiñera, ametrailladorak torretik tarrarraaa ta. 
- B: Otxandixo aldetik Billarreal alderakua lau dok. 
- A: Gu barriz [tekun!] sekula tirua entzun bakuak eta jota... 
- Hanka. 
- A: Baiña gero hantxe egon giñan. 
- B: Geldittu ein zan frentia bertan. 
- A: Gabonak Albertia puntan pasau najittuan nik edurrakin, edur galantakin. Albertia daok mendi bat zeretik han Bitorixako punta baten. 
- Zu Loiola Batalloian ibilli ziñan? 
- A: Loiolan, bai. 
Ertzain ordu batzuetan
Arana Barinaga, Agustin; Arriola Garate, Bartolo
-Eta esan zestazun ordu batzuetan ertzaiña be izan ziñala, ezta? 
- Agustin: Nik, ertzaiñara joan giñan esamiñatzera. Esamiñau giñan eta esan eskuen bueno, bixar etorri uniformia hartzera. 
- Bartolo: Uniformia hartzera ia ontzat emonda. 
- Bilbora? 
- A: Bilbon, Bilbon genden. Hotel baten genden gu eta esan detsudana, zereko asaltua ikusi neban nik, Larrinagakua. 
- B: Baiña horrek atrasku horrek hasieria badakak. Francon abioiak etorri eta Bilbo bonbardeau eben. Eta gero alde ein zebenian abioiak ba jentia karzeletara preso zeozenak e... 
- A: Zera hil juen, pilotua hil juen. Pilotua hil juen, egun guztian, egun guztia erabili pilotua Bilbon bueltaka. 
- Kalerik kale. 
- A: Kalerik kale. Ta berotuta euan jentia, ta Larrinagako karzelia, baiña joango zian, hamabost milla lagun joango zian, ha asaltau eben da danak hil zittuen. 
- B: Barruan zeozen danak hil zittuen. 
- A: Eta nik ha ikusi nebanian, ha kasua ikusi nebanian, esan netsan ze; atzera frentera. Eta komandiak esan estan: "Hi zetara hator? ", "Fari heu nahi bok han, nik ez juak nahi harek ikusterik, nahixo juat frentian ibiltzia". Eta gero frentian pasau genduan Limpiasera arte. Beti atzerutz baiña, e, aurrerutz sekula bez. 
- B: Beti aurreruzka baiña atzerago. Atzera behin bez, beti aurreruzka. 
Hamar lagun Isasiko komentua zaintzen
Arana Barinaga, Agustin; Arriola Garate, Bartolo
-Batalloia formau baiño lehenago... 
- Bartolo: Hau ibilli zan. 
- Agustin: Esan netsun ba. Lelengo egon giñan hamen konbentuan. Eibar normala izan zan gerra denporan. Hamen ez eben elixarik atakau ta monjarik eta fraillerik eta abaderik eta iñobe ez eben atakau hamen. Hamen normala izan zan. Baiña konbentua zaintzen egoten giñan gu hamar lagun edo, lelenguan bost bat zerian da. Isasiko konbentua. 
Da akordatzen jatak gauza bat: hiru monja neuk erretirau nittuan zeera, Zeanurikua zan bat, monja bat, eta beste lagun bikin hiru haraxe [basarrira?] eruan nittuan. Eta hainbeste urte hartu dotenian akordatzen jatak, harek monjak esan esten: "Ya rezaremos por ti". 
- B: Itxuria errezau juen eta balio... 
Karakatera telefono haria igo zutenekoa
Arana Barinaga, Agustin; Arriola Garate, Bartolo
-Agustin: Gero Karakatera linea ipiñi genduan guk, argixa, zera, telefonua. 
- Bartolo: [Maltzaga] gaiñian badaok pa Karakate. 
- Agustin: Telefonua ipiñi genduan guk hara. Abioia entzutzen genduanian telefonua zentralera. Eta honek [...] kanpaiak joten zittuen. 
- B: Kanpaiak joten zittuen orduan abioiak bazetozela aitzen emoteko. 
- Drauna? 
- A: Drauna ta. 
- Telefonua zela igo zenduen? Harixa goraiño? 
- A: Harixa goraiño. Orduan euan, Eibarren euan harixa eta telefonikako asuntua euan, almazenak baiña terribliak eren. Orduan usten dot Gipuzkuan ipiñi zala lelengo telefonua. 
- B: Telefonua Españako probintzia Gipuzkua izan zuan lelena bera. Diputaziñuana zan telefonikia ta. 
- Eta Eibarren be bazeuan telefonikia? 
- A: Eibarren elemento asko euan telefonikakua eta lineia botatzeko. Baitta hamar linea be botako genduzen hor [elementuekin]. 
- Harixa hartu eta... 
- A: Bai ba, arboletan lotu ta goraiño. 
- Eta? Han ze? Hiru-au lagun alkartzen ziñazien? 
- A: Bai, txabola ba ein genduan da han egoten giñan. Abioia etorrenian ba telefonoua jo ta akabo. Eta ez euanian ezer eta euri pixka edo nahiz ta egualdi ona egon, garua bakizu zer dan garua? Garua holako, gu baiño altuao izaten zan, da goixian ohetik jaikitzen giñanian hantxe hartzen genduan dutxia. Garo artian joan eta ri-a-i-a! 
Hantxe hartzen genduan dutxia intzakin. 
- Intza, intza. 
Eguraldi lainotua hobe
Arana Barinaga, Agustin; Arriola Garate, Bartolo
-Eta egualdixari be begiratzen jakon, ez, egualdixa abioiak eta..? 
- Agustin: Egualdixa frentian egon gendenian laiñotsua nahi izaten genduan egon zeiñ, abioirik ez zeiñ etorri. Laiño [antzian]. Egualdixa be onakin txarra. 
- B: Harek gerrako lelengo urtiak ein zebana horixe izan zuan: laiñorik ez! Laiño gitxi. Edurra, honek esan dau, ezta, hasieran, baiña gero gehixao ez zeban eiñ negu guztian. Beti beti garbi, beti garbi. Izena ipiñi jakon: "Dia trimotor". 
Hiru motorrekuak zian ba orduan etortzen zianak botatzera. "Dia trimotor" esaten jakuan garbi ikusten zanian egualdixa. Goiz-oizian akabo. 
- Badatoz. Hamen Eibarren eta bonbardeatzen zebenak ze zian, italianuak ero alemanak ero? 
- A: Alemana, alemanak. 
- B: Bonbarderuak alemanak. Italianuak pe egon zittuan. Durango bonbardeau zebenak italianuak zittuan, Saboia zittuan. Alemanak, berriz, bixak, Stuck-k eta Mezerrezmitak (Messerschmitt). Mezerrezmitak zian kazak, eta bestiak zian bonbarderuak
Gerrako babeslekuak Eibarren
Arana Barinaga, Agustin; Arriola Garate, Bartolo
-Aiuntamentuak Eibarren refujixuak ipiñi zittuan, ezta? 
- Bartolo: Aiuntamentuak ez zeken refujixorik. 
- Ez, baiña bestela, Eibarren hamar-amabost toki zeren refujixuak. 
- B: Refujixuak zeuazen bat, Beheko Parkia, han itturrixa badao ba, ha etxia einda zeuazen harek, eta han errekara eskillarak jarri zittuen egurrezkuak, han behera joaten giñan, etxe azpira sartu. Ha zan bat. Bestia horixe. Eta bestia oiñ Ibarkurutzian badao ba Gipuzkuanua Bankua, hori etxe hori eitten zeuan, horrek izan zien Eibarren zementoko etxe onak itten hasi zianekuak. Han be refujixua egon zan. 
- Holako tokixak hartu zittuen orduan? 
- B: Segun nun harrapatzen zeban honen kanpai jotiak nun harrapatzen zeban, ahal dan lekura. 
- Zeuk abixau? 
- Agustin: Guk abixau. 
Karakate mendiko puntan zaintza lanetan
Arana Barinaga, Agustin; Arriola Garate, Bartolo
-Zenbat lagun egon ziñazien Karakaten? 
- Agustin: Han egongo giñan, hamabost bat lagun egongo giñan baiña relebua itten genduan, e. Bost bat lagun egoten giñan gabian. Gau ta egun egoten giñan, bai. Orduan, oiñ Eibartik, etxetik hona kosta eitten jatak etortzia, ta orduan Karakate puntara Maltzatik bi bidar igotzen neban nik. 
- Bartolo: Igo in biha da hara! 
- A: Fronton Astelenan eitten eben bazkarixa danendako, miliziano guztiendako, eta harek ekartzen eskuen Maltzara, eta Maltzan hartu nik lepuan da gora. Egunian bi bidar hori. Oiñ hona etorri ezinda. 
- B: Ezin sinistu noberak horrek ein dittuana be, sinistu ezin oiñ. 
- Eta zeuek abixatzen zenduen telefonoz Maltzara? 
- A: Ez. Guk telefonoz telefonikara. 
- Eta telefonikatik? 
- A: Torrera. Torrian egoten zian mutillak. 
- B: Honek telefonikara eta [...] torrera. Eta kanpaik joten zianian ahal dabenak ahal dabena. 
- Ze zan, kanpai haundixa izaten zan, drauna joten zan? 
- B: Kanpai haundixa, bueltaka, din-aun, din-aun! , dana alarmia, ardurakua, eta ahal dan lekura, bakoitzak bere burua zaintzera. 
- Sutia zanian moduan? 
- B: Bai. Gero sirenia be egoten zan leku batzuetan, sirenak pe bai fabri... , taillarretako sirenak pe joten jittuen. 
- A: Bai, bai. Orbeak eta. 
- Orbeanian? 
- A: Bai. Orbeak eta Beiztegik eta bajakazen orduan. 
- B: BHiak be bai. 
Eibarko arma lantegiak
Arana Barinaga, Agustin; Arriola Garate, Bartolo
-Hemen armak eta asko eitten zian eta gerria hasi eta berihala hasiko zian armak eitten frenterako? 
- Agustin: Bai. 
- Bartolo: Baiña Eibarko armak ez juen balio, berrogeta hamar metrora jaurtzen juen-a. 
- Pistolak-ta. 
- B: Pistolak eta zerak pe bai, subfusillak be bai, Beiztegik be eitten jittuan. Winchesterran kopixia eitten juan GACiak. 
Rifliori. 
- A: Horixe izan zan eibartarrak Valenziara joan zan, motibu hori izan zan. Hamengo fabrikia, fusil-abrikia, hara eruen eben. Hamen frentia zela urrian euan, hara eruen eben. 
- B: Deuston ipini juen Salesianuetan. 
- A: Deuston bai, baiña Deustotik hara eruen eben zera. Horretxeaittik Ibarguren-a Emiliano Latorre-a horrek han egon zian denpora askuan biharrian. 
- Eibarko asko egon ziran, ezta? 
- A: Bai, bai. 
- B: Eibartar asko. Eibartarrak ezkonduta be badauaz Valenziakuekin. Gizonak pe bai eta andrakumiak pe bai. 
- Alberiquen edo zan? 
- B: Buñol-a Alberique-a izan zian hemenguenak, hara joan zianak. 
- Eibartarrak famia zeken orduan. 
- A: Bai, bai. 
- B: Ibarguren izan zan hango fabrikako, fusilgintzako fabrikako nausi. Hangotxe kaso bat kontauko dot nik, entzundako ipuiña da hau baiña. Hartu zebenian Valenzia frankistak, hango fabrikako jefia, koronelen bat edo joan zan nausixarena, ia diretoria etorteko beragana. Ibarguren zan diretoria. Eta Ibarguren presentau zala. Ta Ibarguren zan ba hogetalau bat, hogetabi-ogetahiru urteko mutil gaztia, aittua biharrian. Aber-a. Ez, berak ez dabela mutikorik bihar, diretoria bihar dabela-a. Bera zan. Hori kontatzen dabe han ibilli zianak, horixe pasau zala. 
- Republikako fabrikarik inportantiena. 
- B: Jose Ibarguren. 
Abiaziora ikasitako soldaduak
Arana Barinaga, Agustin; Arriola Garate, Bartolo
-Eta abiaziñora be asko joan zien, ezta, Eibarko...? 
- Bartolo: Abiaziñora be bai. Geure lagunak pe joan zittuan, Alberto ta Gonzalo ta. Horrek eskatu zittuen mutillak, biharrian dakixen mutillak, eta Eskuela Armerixako diretoriak ein zeban itxuria bertan kursuak indako mutillak berak apartau eta haretxek joan zian. Hemen lana eindakuak, ofiziala eindakuak. Horretxek bialdu zittuen horra. 
- Armak eta konpontzera eta abioiak? 
- B: Abioien armen asuntua arreglau ta. 
- Agustin: Gure lagunak Sarasuak esaten juan bonbak kargau eitten ebela eurak. Kargau, abioiei zerian ipini. Haxe misiñua [...] 
- Gonzalo Sarasua? 
- B: Gonzalo Sarasua, bai, gure kuadrillakua. 
Gerrara joateko gonbita
Gallastegi Ariznabarreta, Migel
-Baiña etorri zan momentu bat soldauak eskatu ein bihar zittuela eta infanterixara joan bihar ziela soldauak. Batzuek zian komunistak, besti batzuek nazionalistak, beste batzuek... "en fin". Nik [ez neban entenditzen]. Baina esan estan batek, tenientia zan, "Migel, onian esanda, e, neri pentsatzen jatak soldau etorri bihar eukiela, bestela eruan eingo habe ta". Hori esan estanian aittari ta amari esan eta "ba hori esan bok ba joan". Ta sartu nitzan Batallon Amuategi. 
- Amuategixan sartu ziñan? 
- Amuategin sartu nintzan eta zerera faten giñan Usartzara ta kamioiakin jatekua eruatera soldaueri, milizianueri. Ta hantxe egoten giñan. 
- Gehixenak eibartarrak. 
- Eibartarrak, eibartarrak. Eibartarra zan, jefia zan, ointxe dala urtebete edo hil da bat. Urte bi edo hil da. Kartzelan egon da denpora askuan. [...] Otsabiña! Ointxe urte bi hil da. Eta beste bat, lehenaokuan Prieto egon da, zeretik etorritta, Valenziatik etorritta. Egon nitzan fateko, e. Horrek Paseo San Andresen dendia eukan. 
- Amuategixan eibartarrak? 
- Bai, danok. Beste batzuk eozan Donostiakuak, majuak, gizon majuak. 
Kanoigintzan onenak Bustinduitarrak eta Irustatarrak
Olabe Etxebarria, Vicente
-Ha, holaxek eitten zittuela kañoiak, bai. Ta Eibarren, esaten dau, famarik haundiña ekenak kañoiak, kaiñoigintzak e, kaiñoigintzak, "frabricantes de cañones", ezta, zirala Bustindui, ta bestiok, euren e, bere aurrekuak, antepasauak horrek Irustatarrak bigarrengo firmia zala. Lelengo firmia, Bustindui, esaten dau. Toribiok esaten dau liburu baten "los Bustindui hasta fama internacional" eukela, ta ikusi zittuala baten "en el museo arqueologico" Madrilguan ikusi zittuala muestra batzuk horrek kañoienak, bai. Ta bai Bustinduinak eta bai gure antepasauenak bere sellua eukela, bere sellua euken, bai. Ta gero laga ein etsen, ez dakitt zegaittik. Bueno, biharra be gogorra zan, biharra gogorra zan, biharra gogorra ta. 
Alberic-en (Valentzia) lantegia gerra garaian
Sarasketa Maiztegi, Benigna
-Eta Valenzian armau zan atzera, hiru industria armau zian, eta kasik danak eibartarrak zian. 
- Zela zan? 
- Alberique, Alginet eta Buñol zian. 
- Eta han egon ziñazien zuek? 
- Bai. Nere aitta, hiru, lau gizon, gu joan giñen zer espezialakin, osea, refujiauak Frantziara ailegatzen zianian "campo de consentrasion" edo hantxe zertzen eben, baiña guk lauk euki eban gure aittak zer espeziala zera, industria bestekaldian zertzeko hasteko, armerixa ipintzeko. Gu ez giñan geldittu Frantzian, bakarrik gau bat egin genduan, gero Frantzia pasau dana ta Barzeloraiño joan eta gero Barzelonatik Valenziara. 
- Eta Buñolen? 
- Alberiquen. Lelengo egon giñan Alberiquen. Eibartarrak lelengo formau zian Alberiquen, eta gero Alberiquetik Alginet-ra hogei bat kilometro-do eozen, da nere aitta bialdu eben atzera Alberiquetik Alginetera atzera industria montatzera. 
- Orduan gerran inportantia zan armagiñak-ta. 
- Bai. Gure zerak eitte'eban pistolak, gure fabrikiak eitte'eban pistola. Ta Alberiquekuak eztakitt ze itte'eben, metralleta-do, eta Buñolen ez dakitt ze itten zan, ez nai akordatzen Buñolen ze itten zan. 
- Eta hango bihargiñak asko ta asko eibartarrak? 
- Bai, danak, danak, maiorixia eibartarra. Eibartarra edo hamengotxia. Hamengotxia maiorixia. 
- Eskola Armerixako jentia? 
- Bai, bai, bai, bai. Ibarguren izan zan Alberiqueko diretoria, Jose Ibarguren izan zan Alberiqueko diretoria, eta guk ekagun diretoria Manuel Domec Alberich zan. Eibarren bizi zana, e. Eta bere aitta izan zan "el jefe de talleres" han ta... 
Eibar bonbardatu zuten
Arana Barinaga, Agustin; Arriola Garate, Bartolo
-Eibarren egon ziran, ezta, bonbardeo batzuk? 
- Agustin: Bai. Lelenguo bonbardeau eben Eibar da hill ez zuan in iñor baiña. 
- Bartolo: Bai, Ibarkurutzian hil zuan zerekua, loterixetako mutilla. Ruperto pelukeruai hankia kendu otsanian. 
- A: Beste neska bati besua kendu etsan. 
- B: Juaniton alabiari, gure lagun baten alabiari besua. Baiña hori zan oin Mendiguren y Zarraoa egondako taillarra Arraguetan. Han zera zeuan, taillarra zeuan orduan GACiana, eta GACiak itten zittuan armak, GACia bonbardeatzera joan zian, da GACen beste kalian zeon hori neska hori refujixua ekan etxeko sotanuan sartuta. Eta hango borbardeo zatixak besua kendu etsan. Erreka bittartetik. 
- Arikittanian? 
- B: Arikittaneko zubixan onduan. Oin etxia erdi inda badaok ba han, hasitta, han etxe bat jeuan, hiru pisoko etxe bat jeuan, etxe zahar bat. Da sotanuan, igeltserua aitta neskiana, eta harek jekan beran lanerako, gordetzeko leku hori. 
Da hantxe lekuan daozela bonbarderuari igesi, albotik etorri metraillia ta besua kendu etsan. 
- Eta gero Untzaga inguruan edo Egogaiñ inguruan eta be... 
- A: Berandu. 
- B: Geruao -B: Ixa gerria amaittu eiñian daola. Hor asko hil zian orduan, e. Refujixua euan ba han errekan ifinitta, ha erreka azpira ta joaten zuan jentia. Eta jentez beteta daola bonbiak apurtu juan gaiña ta barrura sartu zuan. Eta ehun da [...] hil jittuan han eibartarrak. Ni bonbardeuan zerian egon nitzuan baten. Hor oin badaok pa soziedadia, zelan dok hori? 
- Kerizpia? 
- B: Kerizpian. Kerizpe onduan etxia eitten zeuan, armazoia dana einda zekan eta han sotanuan ipiñi zeben refujixua, ta hara sartzen giñazen eta geozela aiuntamentuari botatzen etsen bonbak. Aiuntamentuko plaza aurrian joten zittuanian bonbak pentsatzen genduan geure etxian gaiñera zetozela han geuazenak, eta ha ez eben apurtu. 
Aiuntamentua dana zikindu zeben metraillaz. Gaur be holaxe dao aiuntamentua. Metrailliakin apurtuta. Han bertan jausi zian bonbak. 
Eibarren euskara zen nagusi
Olabe Etxebarria, Vicente
-Ba, nik, lelengo esan gura dodana da, Eibarko euskerian gaiñian, gure epoketan, gure... euskeria, Toribiok esaten daben moduan, errezoia dauka, Eibar guztian eitten zan euskeria, ta danian, danian. Hori e, uste dot esaten dabela prologuan esaten dau hori, Eibarren danian eitten zan euskeria, ba... dendetan ta elizan ta aiuntamentuan ta juzgauan ta danian eitten zan euskeria orduan. Ta hori esan ebenetik galduta euan zeoze, baiña Eibarko euskeria, ba, familixa batzuk, euren burua pentsatzen ebenak, gehixao, pixkat handikixauak zirala, ez eben erabiltzen euskeria, kastellano eitten eben. 
- Ta asko ziran halakuak? 
- Ez, ez, ez Eibarren... zenbat egongo zian ba... dozena bat-do dozena t`erdi-do... ez euan e... , baiña bestian normala zan euskeraz eittia danak, danak euskeraz eittia. 
- Baitta biharrian eta kalian eta... 
- Bai, danian, biharrian ta kalian ta etxe barruan, "por supuesto" etxe barruan, bai, bai, bai. 
Donostiako eta Eibarko euskara
Olarra Olazagirre, Maritxu
-Donostian euskeraz egingo zenduen etxian? 
- Bai, gurasuekin euskeraz eitten genduan. 
- Eta Donostiatik hona etorri ziñanian? 
- Ba txapurriaua eitten naban. Eneee! Han "lehiua" esaten genduan "por ejemplo" eta hamen "bentania", eta bueno. 
Gero ez bata eta bestia ondo. Eta oin be. 
- Problemarik eta ez zekazun aitzeko? 
- Ez, keba! Ez nakan. Gero Arraten be osabak eta beti, don Pedrok-ta euskeraz. Arrebiakin gehixao eitten naban erderaz, bera be Madriden egonda ta. Gero errezao edo ez dakit ba ze pasatzen dan, nahi barik joaten zara erderara, ezta. Baiña euskeraz ondo ikasi genduan, gure gurasuak ez zekixen erderaz, ez zekixen-a. Halaxen da. 
Gure amak ikasi zaban nietuekin erderaz. Euskeria beti, eta gero nietuak hasi zianian ba harekin ikasi zaban erderaz. 
- Zuri esaten zetsuen euskera rarua ta zekazula? 
- Bueno, nik, e... , kontatzen ei eben: han hauxe esaten da ta bestia ta ene! Ta barre eitten zeben. Eske hain zan diferentia! 
- Eta lehen gehixao. 
- Bai, bai. 
- Oin telebisiñua ta... 
- Baiña orduan, bueno. "Padera" "por ejemplo" guk esaten giñuan zartaiñiari "padera". Eta holan. Gauza danak diferentiak. 
Aitak alpargatak egin eta izebak josi
Agirre Berezibar, Mari Carmen
-Ta gero alpargaterixiana laga ein eben; klaro, ez euan gero astirik harek eitteko, danerako. 
- Eta bestela alpargeterixia ze zekan, bertan pelukerixan edo albuan? 
- Ez. Albuan, albuan, pelukerixia ba harutzao, ezta, ta gero mostradorra ta badake ba oin Saioanekuak, han partian ekan banko haundi bat, holakotxe moduko banko bat, hantxe jartzen zan eta "con el yute" ba zerak ein, abarketak ein. Tiak josi eitten etsan, bai. 
- Eta badakizu zelan egiten zien abarketak eta? 
- Nik ez, ezta, baiña nere amak eta bai. Tamaiñuak, ezta. [...]. Baiña lelengo eitteko yutia ta ekarri eitten etsen espartzua, ez dakizu. Trenzak modukua. Eta ipintzen ei eben hamen tamaiñuan numerua, [ultz] batzuekin sartzeko, ta hantxe hasi, hamen hasi eta buelta, bueltaka, bueltaka; bueltaka, bueltaka zera, la suela, suelia. Ta gero bestiak zer haundi batekin pasau halan zi-a eta ha gelditzen zan ba "la suela". Ta gero trapuak zertu, kolokau, josi ganoraz, honek esan daben moruan, gero abarketak, gero zinttak be sartu ta. Erreza, errezak zien eitteko. 
- Julita: Danak ebaitta, atzekua ta aurrekua ta danak ebaitta ia, eta gero batek bazekixen [...]. 
- Zuen amak ze eittten eban, bakarrik josi? 
- Julita: Josi eitten eban. Azkoittittik bialtzen etsen. 
- Bialtzen eben hankia, hankia, "la suela, numero seis, numero siete, numero ocho, y los trapos tambien alli". Zera. 
"Las telas rojas, verdes y azules". 
- Ze kolore izaten ziran telak? 
- Zurixa ta baltza, ta gorrixa be bai asko. Gehixena horixe, zurixa, baltza ta gorrixa. Porke danak erueten eben abarketak. Nausixak... 
Alpargatak nola garbitu
Arregi Etxeberria, Julita
-Julita: Badakizu zelan garbitzen zian? Ba lelengo garbittu, ezta, jaboiakin, ta gero pastilla batzuek euazen, eta haretxekin emon. Ta ederto garbitzen zian, zuri-uri-uri. 
- Hagiñak garbitzeko zerakin be, zepilluakin, zaharrak, eta haretxekin. Ta gero untau, pinttau moduan, pinttau moduan. Euzkittan ipiñi sikatzeko. 
Arrateko kioskoa
Olarra Olazagirre, Maritxu
-Orduan bizimodua ataratzen zenduen hasiera baten behintzat ortutik eta zuen txarrixak. 
- Bai, bai. Txarrixak bi izaten zien, bat saldu eitten genduen. Hori ez zan urte askuan izan, e, bost bat urte edo txarrixak. 
- Eta orduan pentsau zenduen kioskua ipintzia? 
- Gero umiak eta. Gero eskursiñuak eta hasi zien da lantzian behin etortzen zien igual ba ume batzuk eta: "En este pueblo no hay ni caramelos", nik entzun nion bati egun baten. Eta esan nion tiori: "zu don Pedro, hauxe ta hauxe entzun dioet umieri eta ez litzake gaizki egongo ezta, e... ". Eske ez dauenian, ez dakizu, dana akordatzen jatzu ta. 
Ze begittantzen jatzu holan zeoze ipiñiko bagendu umiendako ta". "Ene! Idea ona da ba. Ikusiko dou ba, ikusiko dou". Ta bueno, holaxen geratu zan-a. Gero halako baten akordau jakon. "Bakizu ondo egongo litzakela -medaillak-ta bazeukazen berak han sakristixan batzuk, baiña-hori armarixuori atara elizpera domeketan-a, hortxe ipiñi leikez". "Bai baiña hor egoten dan haiziakin", ta holan da. Bai baiña haura itxi ezkero eta ez dakit zer, eta bueno, holaxen. Lenengo hasieria hoixe zan, atara kanpora gauzak. 
- Mahitxo bat edo. 
Bai, mahixa ta gero holan paretian ipintzen gendun beste baldan moduko batzuk, eta han ba ia eskatzen zien, etortzen zien biajantiak be Zaragozatik imajiñak eta saltzen eta... 
- Eta kandelak. 
- Bai, gero kandelak bai, batera zian kandelak be. Eta gero han ipiñi han txintxilizka eta eskatzen otsuen, ta behian kajan edo ahal dan moduan-a. Gero urtietara akordau jakon ba ipintzia, dendatxo bat ein elizpian. Batzuei ondo begitantzen jakuen, beste batzuei ez, baiña ondo etortzen zan santuarixuai laguntzeko, porke bakixu lehen hori zaharra zeuan eta gero ba berrittu zan pixkaka-ixkaka. 
Asoliartzako baserria eta ume kontuak
Gallastegi Ariznabarreta, Migel
-Hasteko, izena eta bi apelliduak esango destazu? 
- Migel Gallastegi Ariznabarreta. Ordorika, baiña bi esan destazu zuk. 
- Hika eidazu zuk, e, lasai-asai. 
- Bai-ai. 
- Noiz jaixo ziñan? 
- Veinticinco de febrero mil novecientas dieciocho. 
- Ointxe larogeta hamar einda. 
- Jaixo nun jaixo ziñan? 
- Basarrixan, Asoliartzan. Ta esnia amak emon, akordatzen jata gure aitta ta ama ta soluan biharrian, basarrittik onduan, ta nik urtebete, urte bi, ta negarrez, negarrez, ta amak "etorri! , etorri, etorri hona! ", ta jarri zerian, zelaixan zerian, ta altzuan hartu eta titixa eraten. Akordatzen naiz baiña ondo, e. Igual urte bi, urte bi'tterdi eukiko nittuan. 
Baiña eta gero beti esaten esten: amak titixa, emoten heuan titi sanua eta gero horregaittik indar asko ein jak. Eta bueno, holaxen zan orduan. 
"Giputxaneko" frontoian lan egin eta entrenatu
Gallastegi Ariznabarreta, Migel
-Kalera joaten nintzan Kiputzanera, Kiputzanian euan orduan frontoi bat, Isasixan beherao, eta han eitteeskuan frontoia... , ein eban frontoi barrixa eta restaurant barrixa ein zittuan, da gero, pelotiari bakarrik, ei'eban, orduan zinerik eta ez euan, leku gitxittan euan, da ipiñi eban, pisu bi eukazen frontoiak, behian da goixan eta hor euan pisua, da zerera frontisera pelikulia botatzera. Da ipiñi zittuan holakotxe sillak, ipiñi zittuan, da sillak ipintzen zian eta pelikulia akabatzen zanian -seitterdietan, zazpiretan izeten zan pelikulia-, da gero ba sillak erretirau ein bihar [zenduzen] pelotan jokatzeko, eta guk beste lagun batekin, beste lagun bikin sillak erretiratzen genduzen eta frontoia garbitzen genduan eta pelotan jokatzen genduan; igual gabeko hamaikak artian edo. Akabau artian. 
- Laga eitten zetsuen? 
- Bai. Gero aittai nun ete dao, nun ete dao? Baiña gero etxeruzkuan bedarra preparautakua ganauendako eruan da. 
Baiña aittak eta amak eta galdarakaria talua ta esnia, fresko-reskua, ta jan talua ta esnia ta, aittak eta ezebe ez baeben esaten obera (ohera) ixil-xilik eta lo egin. Akabo. Holaxe zan. 
- Baina bestela... 
- Bestela bai. Iñoiz esaten oskuan: "-Nora joan haiz? ", hara ta bestia ta. Pelotan jokatzera. Baiña ia ekin zanian nere izena, mutil gaztia ta, Deportibuak Eibarren gaztiak eruaten zittuen, eta ekin etsanian orduan fazilidade gehixao emoten estan aittak eta amak joateko. 
Baserriak lursail zabalak zituen
Gallastegi Ariznabarreta, Migel
-Zuen basarrixak terreno asko zekan? 
- Bai, eukiko zittuan gure basarrixak, zenbat hetarea eukiko zittuan; hogetamar bat hetarea. Bai basarri bastante ona zan. 
- Orduan ze izaten zan, dana labrauta? 
- Bai, bai. Dana soluan atxurrakin ta, garixa be eskuakin ebai bihar ta dana. Erregalua be bajakat nik gari ebaten eindakua, gari ebaten eindakua hamen. 
- Igeteixakin? 
- Igeteixakin, hori da. Igeteixakin. Aldaparia, eta jaurt, garixa ebateko tiratu holan, da huts eiñ ta hankia hamen ebai. 
Ta euan orduan don Candido Muñoz botikia eukana, ta fan nintzan eta ipiñi estan espaatrapua, hamendik erre eta hamendik gora ez zabaltzeko. Bueno ba, hau osatu zan, gero behian etxian azpixan, bastante hurrian, biribilla euan, errekia, Balenziaganeko taillarran ondotik errekia zan hori; bero eitten eban da fan errekara eta igari eiñ errekan eta osatu. Hamen dao. Akabo. Horretxekin osatu, horretxekin osatu zan. 
- Eta hola garittan-a askotan izaten zian holako akzidentiak? 
- Ez. Ez zian asko izaten. Neu [mutikua] , aldaparia zan ta laban ein neban eta tiratu ein netsan igeteixari. 
Segan eta aizkoran baserrian
Gallastegi Ariznabarreta, Migel
-Eta bestela basarrixan eta biharrak zeintzuk izaten zian? 
- Honbre, neri gehixen gustatzen [jatana] zan basarrixan segan, segia, ebatia. Ta gero aixkoria be asko gustau jata. 
Eta pelotari onenian neuanian be nik egunian eitten nittuan ordulaun bat hogei bat minutu aixkoran, eskuak gogortzeko; baiña oso ona zan. Eta neukazen lagunak panaderuak, Justo Larrañaga ta, aittan lagunak, Jesus Ugalde ta; ta harek panaderixia euken eta ekartzen eben egurra Azkoittittik, eta ni [...] nintzan laguna eta ipintzen zan trongua ta ra! Eta han izardixa etara ta kotxia hartu ta Astelenara. Astelenan entrenamentua edo. Igual kilo bi kendu entrenamentuan sarrittan. 
- Baiña lehenengo aizkoran? 
- Lenengotik aixkoran eskua gogortzeko eta besuetara indarra ekartzeko. Oso ona zan. Nik sarri esaten detset pelotarixeri baiña oin errezao bizi dia, gu orduan tontuak izan giñan-a. 
- Segaik eta holakoik ez. 
- Keba! Oin ez dao holakorik ezelakorik, eta klaro. 
Ama astoarekin plazara
Gallastegi Ariznabarreta, Migel
-Bestela basarriko esnia saltzera ta joaten ziñazien? 
- Esnia saltzera gure ama joaten zan astuakin. Eta eruaten juan esnia ta porruak da azak da... Dos de Mayua zan puntua ta zerian, Alfa onduan hori kale guztia; eta orduan urtetzera noian pelotari; bueno, hamalau-amabost urtekin zerian; lehen esan doten moruan, izena eta. Bidarte, aitta, ein zian lagunak, andriak gure amari erosten etsan azak eta porruak eta, falta zan guztia. Eta esaten etsan: igual semia pelotari urtengo dok semiak, igual pelotari urtengo jok semiak. [...]. Igual pelotari, tta. Dana emoten otsan hari, porruak eta tomatia, basarrixan hartzen genduan dana. 
Arrautzia ta esnia ta dana, danetik. Ze falta eitten eban gauza guztia. 
- Eta nun saltzen zeban zure amak? 
- Astuan, bertan astuan. Astuak ikasi eitten eben atian nun geldittu biha zan be. Gelditzen zan astua, ta ez bazan astua ona hankia lotu astuai ez ibiltzeko; geldirik egon bihar astua. Hori igual zan panaderuak karruan ekartzen ebenian ogixa Ermutik eta, danak kaballuak jakitzen eben nun geldittu biha zan ogixa emuteko. 
- Baekixen, e? 
- Bai, bai. Morduak. Esteban Agirre eta horrek danok kaballuan etortzen zian orduan, da harek baekixen nun geldittu be. 
Eibarko ile-apaindegiak
Agirre Berezibar, Mari Carmen
-Pelukero gitxi egongo zan orduan? 
- Bai, baeuazen ba, baeuazen. Porke nik erretrato bat badaukat, porke eskursiñuak-ta eitten eben pelukeruak, e. 
Ta, bakizu, gero haundittu ein zan ezta Eibar be ta. Dakat nik erretratu bat Gernikako Arboliai da hantxe parian pelukero Eibarkuak, kuadrilla ederra, e, guapuak gizonak danak. Porke baeuan pelukerixia, hamen Calbetoian be bi euazen, gero Unzagan... Lelengo-elengo ez baiña gero bai; Isasixan be bai, Estaziño Kalian be bai, Patxonekua edo, ta bastante pelukero euan. Gerria baiño lehenao, e. 
- Julita: Ez zate akordatzen hola dorau txapa bat eukitzen eben. Barberixia euan tokixan ez eban ipintzen "Barberia" eta ezebez, plaka haundi bat dorau bat, hauraxe eukitzen eben.... pelukerixia Eibarren, eta danak eken horixe. Bola haundi bat dorauta. 
- Plateltxo bi txintxilizka halan zer batekin, dorautxo batekin. Polittaua! Haxe ez genduan gorde, pena bat emon estan neri, pena bat, porke neri gustatzen jat gauza antiguak asko gustatzen jata. 
- Julita: Dan-anak pelukeruak hauraxe jekanen, ha euan tokixan [bazekizun] pelukerixia zala. 
- Bai ba, botikia, ez dakizu, oin ipintzen dau kurutzia; ba len haxe, pelukeria. 
- Julita: Gero dorau bat, txapa eder bat biribil-iribilla. 
- Pelukerixak zer zien, pelukerixia eta barberixia be bai? 
- Bai, bai. 
- Jentia zer joaten zan gehixago barberixiagaittik edo pelukerixia edo? 
- Bixak. Askok bizarra etxian kentzen eben batzuek, ezta, baiña gero pelukerixara gehixao ebatera, ulia ebatera. Biña gero "Hi, kendu idak bizarra be". Ta bixak eitten eben. Eta gero kriaua hartu bihar, gero, e, gerria baiño lehenao, e. 
Eta eitten eban biharra nere anaiak eta zapatuetan hori gizonori, Baldo zekan izena, eta nere aittak. Hiru gizon, e, hiru silla beteta; porke, bakizu, Untzagan jente asko juten zan, jente asko. Parrokixa asko ekan nere aittak. 
- Ulia oin baiño gehixao moztuko zan, ez? 
- Bai, bai, gehixao, ene! Lehen gehixao. Eta neskatxueri be bai ta mutikotxueri be bai ta daneri. Bihar asko ein eban. 
Tuberkulosoentzat ospitaela
Sarasketa Maiztegi, Benigna
-Hau eitxen ezagutu zendun zuk? Ospittala-do bazeuan han... 
- Ez, ez, ez, ez! Ospittala ez, oiñ dao residenzia, ha zan ospittala, beheko residenzia. 
- Legarren? 
- Legarren, han ez euan. A! , ez! Baiña han egon zan "Jardin de Convalecientes". "Jardin de Convalecientes", ipiñi eben han Don Ziriako medikuak eta zerak ipiñi eben "Jardin de Convalecientes" ipiñi eben han. Ta gaixuak zerera joaten zian hara eta eozen butakak eta zerak eta gaiñian euen terraza bat. Eta eskolia gero ein eskuen guri hantxe bertan, oiñ institutua dauen lekuan. Eta hantxe, ha euan "Jardin de Convalecientes". 
- Orduan Eibarko gaixuak eta ia pixkat osatzen hasittakuak... 
- Bai, hantxe, haraxe joaten zian. Bai hantxe eta euki (... ) tunbonak etaratzeko-ta. Orduan tuberkuloso asko egoten zan-a. Gero tuberkuloso... , oiñ Eibarko residenzia behian, haren onduan ein eben "Hospital para los tuberculosos". 
Hantxe egon zan, bai. Oiñ dauen ospittala ta oin beste residenzia goikua, beherao, ospittalan onduan egon zan, "Hospital antituberculoso". Asko euan orduan tuberkulosisa. Asko euazen. 
Eskolan neskak eta mutilak banatuta
Sarasketa Maiztegi, Benigna
-Zuek Jardiñetane-ta egiten zenduen jolasian? 
- Bueno! Kalera joaten giñanian ustez zerera goiazela! 
- Kapitalera? 
- Bai, bai, bai. Jardiñetan beti. Gure jolastia hantxe zan. Ta gero eskolia ta danak pe hantxe izan zian-a. 
- Institutua egiten ezagutuko zenduan orduan? 
- Bai, ez dot ba... Eskolak eitten be akordatzen nai ni. Behian lehenao, han eskolak eiñ baiño lehenao, alhondigia euan, oin Banko Gipuzkuanua dauan lekuan alhondigia zan han. Eta hantxe atzeko zerian eskolako zerak eozen, eskolia ein baiño lehen. Hantxe behian egon giñan. Eta gero eskolia akordatzen naiz ni noiz ei'ben. 
- Alhondigan Doña Paca eta zeintzuk? 
- Bai, bai. Han pixkat harutzatxuao Doña Paca eta Doña Maria eta. Ta zeran ama, Markiegin ama eta harek zian maistrak. 
- Eta zuri tokau jatzun orduan... 
- Gora. Gero gora. Eskola berrixak geuk inagurau genduzen. 
- Gogoratzen dozu eguna, inaguraziñua-a? 
- Bueno. Akordatzen nai gaiñera arbolak pe sartu genduzen, pentsaizu zela daozen oiñ arbolak, harek arbolak geuk -bueno, nik ez dakit, ez nai akordatzen neu prezisamente nintzan-, baiña orduantxe ipiñi zian arbolak eta danak, eta pentsaizu zelan daozen harek arbolak. Pentsaizu zenbat urte dakadazen. 
- "Dia del Árbol"-eta eitten zan orduan? 
- Bai, bai. Baiña orduan bai ba, ha itteko arbolak ipiñi zian-a. 
- Eskola hori izango zan orduan modernua. 
- Honbre! Goixan, lelengo planta bikua zan. Lelengo plantan zian mutillak eta bigarrengo plantan zian neskak. Eta han eozen parbuluak. Parbuluak Doña Paca ez, Doña Paca behekua zan. Hara gora ez zan joan. Baiña parbuluak. 
Da gero euan bat, bi... Doña Paca. Ez, Doña Paca ez, Doña Paca behekua zan. Ez nai akordatzen parbuluetan zein zan maistria. Baiña gero lelenguan zan Doña Maria; andra... ha beheko doña Maria ez, beste Doña Maria bat. Ta gero Pako Markiegin ama, Doña Catalina, eta gero etorri zan Doña Petra Txueka, etorri zan, azkenengo kursua haretxek emoten eskun, Doña Petra Txuekak. 
- Eta? Neskak bakarrik, ez? 
- Neskak, neskak, neskak. Mutillak beheko pisuan. 
- Eta? Ze rekuerdo dakazu? Ondo pasatzen zenduen? 
- Ederto! Pelotan, esku-elotan eta danian itten genduan. Gero jardiñ handixa daka han aurrian. Leku ederra gekan guk han ibiltzeko, ederra. Bai-ai-ai-ai. Ta pelotan itten genduan paretan kontran eta danian. Ez euan han oin esaten dan moduan golpiak-ta; nik sekula be ez dot entzun; sekula be ez dot entzun. 
- Maistrak eta gogorrak izango zian? 
- Bai, Doña Petra gogorra zan eta bihar be bai, e. On-n-na zan, maistrarik Eibarren euan maistrarik onena zan. 
Doña Petra Txueka. Baiña estraordinarixia zan, e, estraordinarixia. 
- Eta gitxi gora behera noiz inaugurau zan hau eskola barrixa, zuk zenbat urte eukiko zenduzen, zortzi-amar bat urte? Republikan izan zan edo...? 
- Primo de Rivera euki eban izena, Escuelas Primo de Rivera euki eban izena. 
- Orduan lehenago igual. 
- Bai, bai. Ez dakitt. Primos de Rivera be euki eban harek izena. Ez dakit noiz izango zan. 
- Orduan beintiotxuan-do izan leike. 
- Ez dakitt, ez dakitt. 
Hezurrak apurtu eta Hipolita hezur-konpontzailea
Basauri Arteaga, Serafin
-Nere etxetikan eskolara bost miñutuan itten najuan nik, nere etxetik Eskola Armerixara. Bost miñutuan. Saltoka, bueno, goittik behera, bo! Sasoia be sekulakua orduan-a, bueno, bueno! Eta trenbidia pasau, han salto behetik holako horma bat jeuan ta; horma gaiñera igo, salto ta bueno. Hantxe apurtu najuan; apurtu ez, eskubitxurra soltau jatan. Etara, eskumuturra etara, ta gero zerana Hipolitagana, haxe zuan hazur-onpontzaillia. Harek krik-rak! , halako indar batzuek ein, sartu ta bueno. Aurrera. 
- Hipolita esan dozu? 
- Hipolita. 
- Hazur-onpontzaillia zan? 
- Bai. Oso. Isasikua. Isasixa. Hipolita. Ha emakume gogorra zuan, eskuak eta gogorrak... Unguento batzuek ardauakin-a eitten jittuan. Oin nik ez jakixat nik, ez jakat nik goguan. Baiña haretxekin konpontzen giñuan. 
- Medikuakin baiño gehixago? 
- Bai, hazurra etarata euanian-a Hipolitagana. Bestela ba... 
- Besterik holakorik bazeuan? Sasi-ediku ta... 
- Ez. Hipolita zuan famosia Eibarren. 
- Eibartarra? 
- Bai, bai, eibartarra. Isasixan jekan. Ni beste bi bider egonda naok eta horretxeaittik jakat nik goguan Hipolita. Joe, bai gizona! 
Arto-bizarra erretzen 12 urterekin
Basauri Arteaga, Serafin
-Tabernia jeuan hor eta etxiak be bai, Legarre gaiñian ia hasitta jeuazen. Bat lelengo etxia ta haren ataixan eitten genduan jolas, han ibiltzen giñuan jolasian karrerak eitten. Tapak, botilla-apekin, txapekin. Ipiñi han masilliakin, kristalakin-a Berrendero-a, orduko ziklistak. Nik irabazitta, metak eta ipinitta ta, bueno. Denpora... luzaruan, hantxe ibiltzen giñuan. Arto-izarra erre ta. Arto-izarra. Arto-izarra erre ein biha dok hori, e, jo! Ene-ne-ne! Bai, ba. 
- Orduan behin hamabi urtekin edo ze izaten zan, ia puxkat koskortzen hasitta jentia erretzen hasten zan? 
- Bai, bai, bai. Hamabi bat urtekin-a bai. Hoixe. Erre be... Ta baitta kalikaiñuak be bai, eta Idealak, Idealak, tabako negargarri bat, eta hari be txupada batzuk einddakuak gaittuk, bai. Ba ni hantxe Legarren. 
- Arto-izarra bertan hartu eta zelan izaten zan? 
- Ze esango deuat ba nik, mutil, zelakua zan be. Zigarro-apelakin batu ta arto-izarra. Hik badakik arto-izarra zelakua dan. 
- Zuzenian hartu ta... 
- Ta erre. 
- Ez dauka sikatu biharrik? 
- Honbre, sikatuta hobe, sikatuta hobe umela baiño. 
Frontoizarreko eskola
Basauri Arteaga, Serafin
-Eskolan ibili nintzuan lelengo-elengo mojetan. Bueno, amak erakutsi estan neri irakurtzen eskolara joan baiño lehen. Letrak eta ezautu ta horrek banekixazan-a. Eskolan ba lelengo udaletxian jeuan mojak, honek ospittaleko mojak eken klasia ta haratxe, haratxe lelengo. Eta gero zazpi-ortzi bat urtekin ero Frontoi Zaharrera. Ero lehenao, sei bat urtekin igual. Eta Frontoi Zaharrian beratzi urtera arte, ta gero fraillietan. Eta Frontoi Zaharreko rekuerduak eta jakaraz, bueno. Orduan sasoia zuan Fumanchun pelikulena zuan. Eta Jose Kareagak eta, artistia zuan, Jose Kareaga be ibili zuan frontoi zaharrian, ta ultze batekin Fumanchuren dibujuak eitten jittuan losetan, Frontoi Zaharreko losetan, eta makiña bat halako dibujo eta egongo zittuan han, bai. 
- Frontoi Zaharra zan Eibarko eskola nazionala? 
- Bai. Eskola nazionala, bai. 
- Besterik ez euan gerra ostian? 
- Ez. Haxe. Igual behealdian egongo zuan igual besteren bat baiña. Ni Eibar eta nere barrixua zuan hau goi partia ta behian ze pasatzen zan idearik pe ez. Benetan, e! 
- Eta Frontoi Zaharrian zer zeuan, eskolak bakarrik ala zeozer gehixago zeuan? 
- Frontoi zaharrian? Frontoia edarra ta eskolia. Hori be ezautuko zeuan? 
- Hutsik bai. 
- Ba hantxe. Ta gero ba maixuak bat jeuan mantxua, akordatzen jatak ha, falangistia zuan, eta ibiltzen giñuan errekreuan-a instruziñua ez baiña bai, halako zeoze. Nik goguan dakatena dok eta hau etxatak sekula ahaztuko: "Venga, el que hace la instruccion Jefe de Centuria". Nik ez nekixan zer zan be, boluntarixo han joan nintzuan instruziñua eittera. "Tu no vales, tu no tienes espiritu militar, tu fuera! " Bota ein nindduan, bueno, bale. Horretarako be etxuat... Bai, halako giruan bizi giñuan. 
- Zuri tokau jatzun eskolia sasoirik txarrenian, ez? 
- Bai. Gu ibiltzen giñuan, benetan, e! , oso... Eibar eta eibartarrok giñuan oso jente pobria giñuaken. Gu akordauta bakarrik zela ibiltzen giñan jantzitta ta, pelikula italianuak, posgerrako pelikula italianuak, halatxe, jota... Bueno, abarketa zarrekin, edozein modutan. Eta hotza, kandelak eitten zittuan orduan, kandelak baiña zelakuak, e! 
Zelakuak baiña! Gaur egunian izotzik ikusi be etxuau eitten. Orduan bai, e! Jo! 
- Eskolan eta etxian eta... 
- Danian izotz-andelak. Negua ta gogorra izaten zuan. Baiña bueno, ondo. 
- Eta bestela gainñera ez bakarrik hotza eta diru faltia; bestela be egoera politiko eta soziala be gogorra, justo berrogetabi-errogetahiru... 
- Bai, bai, bai. Gogorra zuan bai. 
- Sasoirik gogorrena. 
- Akordatzen jatak, ni hortikan sekula ez nok ibili, holan falangisten, batzuek ibili zittuan baiña gorrixen semiak pe, falangista jantzitta etxakixat ze kanpamentora ta. Sekula ez nok joan halako festetara. Baiña gero etxian be aitta ta oso... , halako haizerik emon be ez, e. 
- Eskolan esan dozu maixua be falangistia zala, ez? 
- Bai. Bat. Bat zuan halakua, horrek istruziñuak eta eitten zittuana. 
- Edukaziñua be bide horretatik joaten zan? 
- Bai zera. Orduan ez, ez. Frontoi Zaharrian? Edukaziñua ta gehixao fraillietan bai. Han be bajeauzen falangistak, e. 
Baiña ez. Pazientzia bako maixuak bai. Neri batek, ez najetsan ulertzen, ezin najuan entendidu eta hi! , desespereuta jota belarrittik pe haginka ein jestan desesperauta gizonak. Bueno hi, ze eingo dotsak /eingotsak/ ba. 
Pazientzia bako jentia bai baiña bestela ez. Bat jeuan ha falangistia ta beti be instruziñua eraitten-a ibiltzen zana, ezta. Baiña bestela ez. 
- Zeintzuk zian frontoi zaharreko maixuak? Izenak eta gogoratzen dozuz? 
- Ni bat, Berasategi, "Zegama". Baiña eibartarra zuan ha, eibartarra ta euskalduna. Bueno, etxakixat eibartarra ala zegamarra zan, "Zegama" esaten [jetsen]. Baiña ha ez zuan halakua, e, tipo lasaia ta bueno. 
- Eta eskolia zelakua zan, ume guztiak batera edo adiñaren arabera? 
- Danetik. 
- Dexente izango ziñazien. 
- Bai, bai, bai. Nik, akordatzen jatak Tito, Tito Ormaetxea, mutil bizixa zuan eta maixo batekin hasarretu zuan ta "cabron! " esan jetsan da harek hartu juan blastikua harek. Joe, blastikua baiña sekulakua. Eta hori zuan gure... 
Frontoi Zaharreko ideak edo. Nik dakaten rekuerduak horretxek dittuk, bai. 
Isasiko Corazonistak
Basauri Arteaga, Serafin
-Eta gero ba handikan gurasuak-ta Frontoi Zaharrian baiño fraillietan gehixao ikasiko dozu ta, bueno, fraillietara. 
- Ze fraille zien orduan? 
- "Sagrado Corazon". 
- Korazonistak? 
- Bai. Korazonistak ez zittuan, "del Sagrado Corazon". Korazonistak "Corazon de Maria" eta hainbeste bihotz daozak hor tartian, ez jakixat ba nik zeiñenak zian. "Sagrado Corazon; de Jesus" izango zuan. 
- Gustora joaten ziñan hara? 
- Bai, bai. Eta, honbre, mutil saiatua nitzuan, eta ondo, gustora. Baiña han lelengo don Jesus jeuan bat, fraille; ha beti ibiltzen zuan normal jantzitta, ez jekan sotanarik eta. Gorputz nahiko deformia jekan, txikitxo bat. Don Jesus, sinpatikua zuan. Eta lelengo harekin, eta gero bigarren klase batera don Bernardino edo zuan, jo, ha zuan falangistia! Buuu! Akordatzen jatak, ez jakixat nik ze poesia ikasi bihar zan edo ta, España ta "La Patria" ta nok daki zertzuek. Eta, jo, bueno, demaseko notia ipini jestan. Ni pozago joan nintzuan etxera ta ixa matraillakua aittak: "Zer darabik baiña, zer, zer dok hori!? Ze erakusten detsue baiña zueri!? " Bai, bai, bai. Eta ni, ene! Gauza on bat ein nebalakuan, poesiak ikasi ta, joe, errezitau najetsan aittari ta, joe, bueno, hasarre, hasarre jarri jatan, bai. Girua zuan halakua, eta girua zuan edozein fraille kolegixotan zeuana; halakua zuan. 
- Alde haundixa zeuan Frontoi Zaharretik frailletara? 
- Bai, bai. Eskolan eta benetan ganora gehixao jeuan fraillietan bestian baiño. Disziplinia... 
- Eta ikasliak be... 
- Bai, bai. Honbre, nere gurasuak be orduan seguru asko sakrifiziotxo bat einda bialduko nindduen hara. Seguru. Eta gero jente klasia be diferentia zuan. Han fraillietan ba danetik, e, danetik, baiña bueno, Eibarko burgeskumak eta danak joaten zittuan haratxe, ez jeuan besterik. Danetik. Oso popularra zuan ha. Bai. 
- Oingo edifizio berdiña zan? 
- Bai. Jose Antonio Gisasola zuan hori ein ebana. 
- Indianoren bat edo? 
- Indianoren bat, bai. Baiña nik beti ezautu izan juat hori halatxe. Etxetikan fraillietara trenbidia pasau ta Makalarrotik taka-aka-aka kaskara bat. Bai. Ez jeuan beste biderik, hi, bueltia emoten ez hitzan ibiliko, hortitxikan ras! , zuzen-uzenian. 
- Zubixa nun zeuan? Errekia nun pasatzen zenduen? 
- Ez jakat akorduan. 
- Makalarro inguruan izango zan? 
- Bai, bai. 
- Bestela Torrekuan edo. 
- Gero pasatzen dana dok Alfak pe ordurako in jittuan bere zerak eta nik ez jakixat zubirik... Bai, egongo zuan hor, hor zubixa egongo zuan. Ta gero Alfa errekian terrenuak irabazten joan ahala, ba ia zubixan ideia galduta. 
Botak eta zapatak aberatsentzat
Agirre Berezibar, Mari Carmen
-Orduan oiñetakorik eta botarik eta ixa ez zan egongo? 
- Bai, baeuan, bauean. Oingo morukuak, hainbeste ez, e. Lehen-ehen-ehen euazen "borceguis" esaten etsen, "borseguis". Baina abarketia dana, zapatillak eta aberatsak. Domeketarako ba zurixa gorde ta gero "el dia de labor" baltzak. Baltzak, ez zikintzeko. 
- Umetan-ta zaindu ein bihar izaten zian abarketak. 
- Honbre, honbre, honbre. 
- Domeketakuak. 
- Gehixenbat gizonezkuei eta entzun detset pelotan eta fobaillian eitten eta ortozik. 
- Nik nekan anai bat pelotari, zesta-unta. Hamabost urtekin jun zan Peru, Lima. Joan leike "al Peru, a Lima" hamabost urtekin, e. 
- Julita: "Era guapo-uapo, guapisimo". 
- "El año treinta y uno. Que guapo era! Alto, majo! " Eta harek, klaro, ibiltzen zian, Frontoi Zaharra esaten genduan, ezautuko zenduan, eta Frontoi Zaharrian ibiltzen zian ba ikasten, beren zestokin ikasten. Baiña gero hasi zian Fronton Astelenan, eta klaro, etxera etortzen zan abarketa barik eta gure amak, balio eben "sesenta centimos", sei perro, "pero"... Ta beti bronkia. Zer eitten eban? Akordau naiz ointxe, ortozik. Ortozik, ortozik ibiltzen zan. Ta maitte eben, Eibarko gizon guztiak maitte etsen gure mutikuari. Beste batzueri be bai baiña hari be bai. Ta juten zian hara, ointxe juten dien moduan batzuek, ejerziziua ittera, ez dakizu, palistak eta, han jolastera zerera, ordua hartu ta Astelenara. "Ze habil hi ortozik? " eta. "Bai, apurtzen juat eta gero amak bronkia". "Bueno-ueno-ueno, autso gure abarketak" Eta bere zapatilla zarrak eta abarketak eta emon eitten etsen honek, Irustas zan bat eta Balenziaganekuak eta honek pixkat, ez dakizu? Ta ekan lekutxo bat, frontoia diferentia zan lehen, da han ostian lekutxo bat ekan ta hantxe gordetzen eban beran zapatillok. Ta behin, harek gordetzen ebana frontoia, jun bihar ziñan haren andriana: "bixar bihar dou /bihou/ zazpiretan, edo zortziretan", ez dakizu? , "Baratesia" edo zela deitzen detse horreri? Ez dakit. Eurek eken arduria... 
- Bidarte eta ez zien lehenago? 
- Ez. Bidarte ta zian, baiña han andria egoten zana Salome ekan izena, famosia zan eibartarra, Salome. Ta harek gizonakin ekan hatxe biharra, garbittu ta pelotak eruan ta ekarri eta halaxe. Behin ez detsa ba topau zapatillok nere anaiari, ta: "Hi, Fernando, honek zapatillok nori ostu etsak!? ". "Neriak dia, neri emon deste Fulanok eta Benganok". 
"Guzurra! Hik ostu in dok, lapurra haiz hi! " ta. Andra zoro bat zan, pixkat, ez dakizu? Ta ipiñi eban ba lotsatuta danen aurrein. Bronkia. Ta ze ein etsan nere anaiak, matraillekua emon andriari. Hori ezin leike ein, ezta. Daaa! , matraillekua eta urten ein eban frontoittik, porke lapurra ta lapurra esaten etsan eta ez zan, ez zan; emon ein etsan harek, ta andriak baakizu ze ein eban? Pelukerixara etorri. Baakixan: "Joango nok aittaana". Etorri zan aittaana. Ta beteta pelukerixia. Ta "hauxe ta hauxe ein jestak hire semiak, matraillekua emon jestak". Batzuek: "ondo ein deun, batzuek, hik mereziko ebanan". Bestia etxian euan, etorri etxera aitta, zintturoiakin paliza bat... Ene..! 
- Julita: Gizajua. 
- Gizajua ba. 
Marino pilotari eibartarra
Arregi Etxeberria, Julita
-Gero pelotari ona ein zan. Badakat nik erretratua hori noiz... 
- Zuk entzunda daukazu Marino Eibarren? 
- Marino pelotarixa? 
- Bai. Famosua, famosua. 
- Julita: Da gerria-a pasau ta gero etorri zan Eibarrera, da joan zan frontoira, da danari begira, holan danari begira. 
"Zer darabik, Marino? ". "Kuadro bat gehixao daok hemen! ". "Kuadro bat gehixao? ". "Hori". Franco euan. 
- Famosua Marino. 
- Semiari be esaten etsan: "Hi, hasi hari goittik behera, e, hire karreria hoixe dok eta; ibilli hari hamen goittik behera antxintxiketan, nik ez deuat beste karrerarik emongo eta". 
(lehengoa errepikatzen du). 
- Salaua zan. 
Neska pilotariei gertatutako pasadizoa
Agirre Berezibar, Mari Carmen
Beste behin be tranbian, eta orduan ez ei zoian jente asko. Baiña eurak pa, bakizu, sei neska edo ta gaztiak, eta gero zelan gimnasia ba bere titixok eta majas, gaztiak, hamazortzi urte ta jarritta tranbian da. Beti egoten da majaderoren bat, mutillen bat latia emoten, ezta, ta, no se que-a zera-a. Atzekuak: "Bialdin atzetik hartzera! ". Eta beste bat aurrian: "Ai, ai! , halako neska polittak eta halan berbetan! ". Geldittu ei zian... Creyendo que no le iban a... 
Beti dao baten bat... Eta zenbat kontu, zenbat kontu. 
Arrateko abade-etxea barrutik
Olarra Olazagirre, Maritxu
-Esan dozu zuek bizi ziñaziela abadetxian. 
- Bai. Hara joan biha zanian han, ezta, danok, eta gero abadetxian, negua ta abadetxian. 
- Abadetxia zelakua zan? 
- Abadetxia ba ointxe dauan morukua kanpotik, ezta. Ba zan sukaldia, osea pasillo luze bat, sartzen ziñan eskaillaretan gora; ez zara sekula egon han sakristixan, ez? Bueno ba ha kanpoko atia badao ba Ama Birjiñia dakana; bueno, handik sartu da holan joaten za sakristixara eta hemendik eskailleratik gora. Han eskaillaran jausi nintzan ez dakit zenbat bider. Oin horrek golpiok be etorriko dia artrosisantzako ondo. Eta joaten giñan gora ta pasillo luze bat sukalderaiño; gero zaozen ba han eskaillera batzuk han barrarako, ganbaran ba trastiak eta eukitzeko. Eta gero zeuren ba sala txiki bat, eta bat, bi, hiru kuarto. Matrimonixuak eitten zaban erdikuan umiakin eta bestian tiok eitten zaban "en el siguiente"; eta han sala txikixan gero amama ipiñi zeben, amama etorri zan gero basarrittik, bai, ta ni atzenenguan egoten nintzan. 
- Amama don Pedron ama? 
- Ama. Don Pedron ama gaizki zeuan bihotzetik edo jarri zan... Basarrixan bizi zan. 
Arrateko ostatua barrutik, "Ospederixia"
Olarra Olazagirre, Maritxu
-Eta Hospederixan egunero emoten zan jatordua? 
- Egunero emoten zan udan etortzen zan guztiai. Gero neguan zela ez zan egoten, beraniantiak esaten giñuan guk honei, ezta, eta ez zan egoten jenterik bertan, ba orduan zatorrenai edo enkargua bazeuan-a. Jaixetan bai, jaixetan emoten zan bazkarixa. Honek Ereña-isasola ta joaten zien jaiero-aiero, bai; horrek bixok joaten zien eta osabakin bazkaltzen zeben sukaldian, han koloniako sukaldian, akordatzen naiz. 
- Eta Kolonixia barrutik eta zelakua zan, akordatzen jatzu? 
- Bueno. Ba zan normala. Goixan ganbaria zeukan, oin "por ejemplo" kuartuak eta. Ez dot nik ikusi, pentsa eizu, hainbeste bider egon naiz Arraten da ez dot ikusi oin zela dauan. Behia bai baiña goixa ez. Eta behian zeuren horrek kuartuok. Bat bi hiru lau bost. Bost, bai. Eta kuartobaiño haundi bat zeuan, bi kuarto ondoren, ta hantxe arreglatzen zan jentia. Gaur beste lujo ez zeuan-a; ez dakizu ba. 
- Eta sukaldia-a be dana... 
- Bai. Sukaldia-a honutzao. Osea ke. Hori izango zan, bueno, honek kuartuok, ezta? Hamen barra, eta hau dana tabernia. Sarreran, bai. Atia badauka ba, hori dana zan tabernia. Eta klaro, erdittik holan mahixak eta gero bestia mostradorera; erdittik hara mostradora ta bakizu, jentia txikituak eta hartzen egoten zien. Eta hamen danian ipintzen zien mahixak jentiandako-a. Ta gero iñoiz itten zan barruan, bankete haundixa edo zanian, barruko kuartua desalojau eta han itten zeben beste komedore bat, ezta, barruko haundixan, lenenguan. Bai. Eta honek holaxen, hau porejenplo barra, ezta, eta hau kuarto haundixau libratzen zan bihar zanian eta gero ipintzen zan berriro porke neguan-a be egoten zian banketiak eta. Eta horrek eitteko ta ba aurrez zakizun-a kuartua libratzen zan. Ez dakit zela izaten zan, baiña jentia lo eitteko moduan berriro, baiña. Igual ez zan uda-dan, ostian neguan egoten zien banketiak gehixao ta. Astegunian neguan ez zan egoten, hola enkargun bat edo, ostian... 
Etxeko hormak bere lehen pilotalekua
Gallastegi Ariznabarreta, Migel
-Ume-metatik hasiko ziñan pelotan? 
- Bai, bai, nere zeroi haxe izan zan. 
- Lelengo lelengo zure akorduko... 
- Ba lelengo, hori goguan, etxian kristalak apurtu nittuan. Pelotia eruan neban, eskolatik edo nundik pelotia eruan eta paretia jo ta kristal bi apurtu nittuan sukaldian. 
- Eta amak? 
- Ama hasarratuta. Ta geo orduan ojalateruana joan bihar izeten zan. Ojalateruana joan zan eta bueno, pagau... 
Haxe zan lelengo... Baiña gero paretetan eta. Hor Markeskuan eitten genduan kantidadia. Eta hor Markeskua eitte'eben pelotan, ni einda nao, Eusebio Zamakola, diretoria ero Alfan izan zan, nerekin eitten genduan eta ha Eskola Armeria faten zan ikastera. Eta guk pelotan eiñ han izardittan eta basarrira biharrera. Eta bata eskolara ta bestia basarrira biharrera. 
- Orduan edozeiñ orma nahikua zan. 
- Bai, pelotan eitteko, topau eitten zenduan lekua pelotan eitteko. 
"Giputxanekoa" eta Astelena
Gallastegi Ariznabarreta, Migel
-Frontoi preminarik ez. 
- Frontoiak gero etorri zian. Esaetsut hori Kiputzanekua. Gero etorri zan Astelena. Astelena pagau bihar izaten genduan, e. Salome zan. Salome-ose, matrimonixuak zaintzen eben fronton Astelena, da zu faten ziñan hamalau-amabost urtekin, ba nahi zenduan Astelenara fatia ta pelotan zerian da. Baiña txandia, e. Eta txandia kobratzen eben ba errial bi edo errial ba, depende zenbat denpora eitten zenduan. Da igual galdu partidua ta "E, Migel! , errial bi destaz emoteko, e, errial bi destaz emoteko". Eta, bueno, "emongo'etsut, emongo detsut". Eta beste baten pezetia. "Bildotsa be ekarri biakostak hau pagatzeko, bildotsa ero". Ta amari fan eta hauxe esa'esta barateriak. Barateria esate-tsaun Salomeri ta. Hautsa pezetia ta pagau. Ta pagau netsanian. Baiña mundua... , orduan pagau bihar genduan guk Astelenan jokatzeko. Ta txandia ordubeterako edo orduerdirako edo, ta pagau in bihar. 
"Giputxanekoa"; frontoi, zinema eta jatetxe
Gallastegi Ariznabarreta, Migel
-Zu ume-metan hasi gehixao Kiputxanian. 
- Bai, Kiputzanian esan leike lelengotik hola frontoiko zerian ekin nintzana. 
- Kontauko dostazu zelakua zan Kiputzaneko frontoia? 
- Kiputzaneko frontoia, eukazen, pentsatzen jata eukazela sei kuadro. Ta eukan, osea frontoia hamen da, aurretik bigarren pisua zan, handik botatzen eban pelikulia. Baiña frontoi politta. Estilo trinkete zan, e. Eskuman, ezkerrian ez zeukan, ezkerra pareta ondo eukan, baiña eskuman eukan barrera sartzeko bentana bat, eta han sartzen bazenduan tanto zan. Baiña politta, frontoi politta; ikasteko frontoi ona. Ha orduan denporan euazen pelotarixak edo fubolistak asko jokatzen eben, Robertok eta Mugerzak-ta haraxe faten zian. Pelotan baiña gogor jokatzen zan. 
- Ha zan gaiñera frontoia, zinia ta restaurana. Restaurana, zinia ta frontoia. Jose, bueno, zan... 
- Jose zeukan izena? 
- Jose, bai, Elorza. 
- Eta hori zure gazte denporan ein zeban frontoia? 
- Bai, nere gazte denporan ein eban, bai. Nik orduan eukiko nittuan zortzi urte edo hola; Obria neuk ikusi neban. 
Ostian taberna luze bat zan, gero anpliau ein eben, anpliaziñua zan hori. Ta gaiñera ezkerrian eukan mahixak eta udarako, egoten zan jentia, jarritta egoten zan. 
- Eta frontoia tapautakua ez? 
- Bai, bai, bai. Frontoia tapautakua ta ondo. Ta barra, restaurana be ona, jaten da txuletia ta; restaurana aurrian, koziñia hor, da gero barra be baeukan eta. Neskak eta egoten zian. 
- Eta han lagatzen zetsuen? 
- Bai, lagunak ein giñan, pixkaka-ixkaka lagunak, eta formalak, zelan beti formal eitten genduan, ba lagunak azkenian. 
- Esan dozu zeuek sillak ipini eta kendu eta? 
- Bai. Ta garbittu ta. Ta gaiñera akabatzen genduanian emoten eskuen gaseosia ta, emoten eskuen. Osea ke... 
- Zeintzuk joaten ziñazien, zeu eta besteren bat? 
- Bai. Auzuan kriau bat euan, Patxiko, ta beste bat Barrenengua, Barrenengua edo beste basarri bat. Hangua be bai. 
Bai, bost edo sei faten giñan. Batzuek nik ez nebala urtengo esaten eben eta beste batzuek bestiak urtengo ebala ta. "Hi pelotari urtetzen bok ni fraille eingo najuek" esaten estan. 
- Zeinek, Barrenenguak? 
- Barrenenguak eta, bueno, pixkat nausitxuauak. Urtebete edo. Urtebete edo igual gehixao. Baiña ia gaztetik gehixao nintzan. Osea ke jangoikuak emon estan suertia. 
Club Deportiboarekin hasi zen
Gallastegi Ariznabarreta, Migel
-Zenbat urtekin hasi ziñan hola gustora jokatzen? 
- Ba nik debutau neban gerriak urten baiño lenago hille bi. 
- Baiña entrenatzen eta Kiputzanian eta lehenago? 
- Bai, lehenao, ta Klub Deportibuakin hamabost urtekin. Jokatu genduan finala Astelenan. Astelenan, eta galdu ein genduan. 
- Klub Deportibuakin hasi ziñan orduan? 
- Bai. Ondo portatzen zan, e! 
- Orduan pelotarixak Eibarren... 
- Orduan Eibarren pelotari mordua euan: Kirru, Balenziaga... , lau ero bost, onak, e, pelotan ondo eitten ebenak. Eta jokatzen zan kanpeonatua del Club Deportivo. 
- Hantxe apuntau. 
- Bai, apuntau. Eta orduan soziuak pagau ein bihar izate'eben Klub Deportibuan zeozer, eta guri ez [eskuen] kobratzen pelotan jokatzen gendualako. 
Gerra aurreko pilotari profesionalak
Gallastegi Ariznabarreta, Migel
-Gerra aurrian zu hasi ziñanian zeintzuk ziran hola pelotaririk onenak? 
- Profesionalak? 
- Profesionalak eta. 
- Ba esangotsut. Nik neukazen hamalau urte, hamabost, hamalau urte, da Eibarren ein zan reunixo bat San Juanetarako, ta nik ordurako eitten neban, Estaziño Kalian euan Cafe Errasti, eta hara etortzen zien trenekin juntauta Bitorixatik, Azkoittittik, Gernikatik, eta pelotarixak han juntatzen zian pelotarixak kafia hartzera, bera Errasti be pelotarixa zan, gure lehengusu bat, da ni hamalau urtekin edo hamahiru urtekin faten nintzan hara ta maletia hartze'neban pelotari batena eta eruaten netsan frontoira. Frontoira eruaten netsan maletia eta entradia duan frontoian sartzeko. Eta klaro, pelotarixak ezautu eitten [nindduen] , ni espabilaua pixkat edo eztakit zer, golfua edo, eztakit. Da egon zan reunixua san Juanetan Eibarren etorri zian pelotari guztiak, Atanuak ez. Baiña orduan eozen Mondragones, Etxabe IV, Rubio, Onaindia... , euan kuadrilla bat, bat ondo -hamen daoz danak, e-, bat ona eta bestia hobiak. Etorri zian, berrogei bat pelotari etorri zian, danekuak, primera, lelenguak, bigarrenguak eta hirugarrenguak eta danak etorri zian. Eta ein ebenian reunixua orduan ikutzen euan barra, Bar Fronton, baiña kanpuan, barrukua ez, e, kanpuan, eta txuletia ta emuten eben. Da Bidartek aittak ba akabau zanian reunixua, arreglau zian, zan diru gehixao eskatzia, da arreglau zianian emon otsen ardao zurixa ta; ni be euren artian egon nitzan danekin. Osea ke ezautzen nittuan danak; baiña gero pasau zan, pasau zan urtebete baiña nik segitzen neban maletia eruaten, ez eruaten o lokesea, baiña gero pasau zan debutau nebanian nik eurakin batera eta danak, pelotan urten nebanian, "Hi, hau gure maletia eruaten... , oin geure kontra jokatu pelotan". Da holaxen. Baiña skokin, e, askokin, e. 
- Joaten ziñan estaziñora... 
- Maletia hartzera, duan sartzeko frontoira. Duan sartzen giñan frontoian. Gaiñera aparte batzuek pagia, errial bat, errial bi ero propinia be bai. Eta orduan zian ba, lagunak zian Mondragonesa, Rubixua, Altuna, Ulazia, Etxabetarrak danak anaiak eta horrek danok zian; eta Azkoittikuak pe Urzelei... , Atanuak ez, Atanuak beti zian pixkat aparte; horrek zian guretik aparte. 
- Eta Pasiegotarrak eta? 
- Ez, Pasiegotarrak zian zesta puntakuak. Zestakuak. Baiña ezautzen nittuan eta etortzen zian frontoian pelotan jokatzera, ensaiatzera. Orduan eguestenetan ensaiatzen genduan, eta eguestenetan joaten zian pelotarixak pe ensaiatzera. Orduan Bidarte aitta be ikustera joaten zian zeiñek eukazen kondiziñuak pelotan jokatzeko, urtetzeko. 
1936. urtean egin zuen debuta
Gallastegi Ariznabarreta, Migel
-Orduan egiten zian entrenamentu modukuak eta hantxe ikusten zan... 
- Bai. Eta gero nik debutau neban el dia veintinueve de junio. Zan del año treinta y seis. 
- Gerria urten zan urtia. 
- Bai, hille bixan urten eban, handik hille bira urten eban. 
- Zuk hemezortzi urte. 
- Bai. Nik Marinokin jokatu nintzan lelengotik, Marino zan. Da galdu ein [netsan]. Hogeira zan partidua. Da gero Eibarko frontoian, gerria etorri zan eta frontoia itxi ein eben frontoia eta Eibarko enpresiak Gernikan organizatzen zittuan partiduak. Da Eibartik faten zan autobusa, Dos de Mayuan urtetze'eban autobusak. 
- Gerra, e? 
- Bai-ai, gerra denporan. Gerria artian etorri barik euan zerera, Plaentziara, etorri barik euan. Da nik, autobusa garbittu eitten netsan pixkat eta txoferrak eruaten nindduan. Eta egun baten han Gernikan neuala, ia jokatuta neukan Marinokin, eta Bidartek ikusi nindduan. "Ene, nahi dok jokatzia hurrengo astelenian rebantxia? ". Bai. 
Jokatu... eta irabazi ein netsan. Gernikan. Da gero barriro jokatu nintzan Mungixan, beste hirugarrena, eta han be irabazi ein netsan. 
Astelena, gerrako soldaduen jantoki
Gallastegi Ariznabarreta, Migel
-Ta, klaro, gero [gerria] etorri zan, da gero frontoian ipiñi eben sukaldia soldauendako. 
- Astelenan? 
- Astelenan sukaldia zan dana, sukaldia ta. Da atian onduan euan sukaldia, da aurrian, bastante leku euan, bost edo sei kuadro artian libre euan frontoia. Eta ni joaten nintzan pelotan ensaiatzera ta basarrittik zerera. Eta han ein nittuan lagunak. Nik eruaten netsen basarrittik porruak eta azak eta horrek, eta eurek ipintze'esten ondo ipiñitta zer baten, tubo baten zertuta txarrixendako jatekua. Da karruakin eruaten esten basarriraiño, ta txarrixak hazi genduzen bueno! , hobeto ezindako moruan. 
Etxebarriatarren etxea "Txirixo" kalean
Olabe Etxebarria, Vicente
-Eta ama? 
- Ama be, ama be, Eibarren. Ha jaixo zan "Txirixo" kalian. Nere ama jaixo zan etxia oindiok zutiñik dao. Urte asko daukaz, baiña e... "Txirixo" kalia badakizu nun dauan, ezta? Ha plaza barrittik begiratzen badozu "Txirixo" kalera, eskuma aldeko etxiak, harek dira zarrak, danak. Ta gure etxia ba, ondiok bastante dexente dao, pixkat txikixa da, baiña, ha ein eban, ba, neure bisabuelaren aittak ein eban. Bisabuela-do, bai, horrek e... 
- Ta han harrizko etxia... 
- Harrizko etxia da, harri landua, baiña, euskeraz ez dakitt zela dan, baiña, "piedra arenisca" esaten jakona, harian antzerako koloria eukitzen dau horrek etxiorrek, bai. 
Ta hori etxiori, nere ama jaixo zana ta Toribio ta danak, zegaittik eze, nere ama zan nausixena, ta gero lau mutil. E? 
Bera emakumia eta bestiak mutillak ziran danak, ta bat Txilera juan zan, baiña bestiak hemen geratu ziran bestiak, ta Toribio zan, ba, nere aman ondorian, tio Rafael, tio Aurelio ta tio Toribio gero zan, ta gero beste bat, Feliciano [...]. 
Ta hangotxia, Eibar Eibarkua zan etxia. Ta, ha, etxia ein eban nere aman amandriandako ezkondu bihar zanian aittak. Etxe horrek, eskillara politta dauka. Eskillaria, oin ez da egoten ataixa zabalik, baiña, atia, baiña eskillara politta dauka, bai. 
- Eta hori ze zan, etxe osua zan Etxebarriatarrena, dana? 
- Etxe osua zan, bai; bai, bai dana zan. 
- Hor Toribio be, bertan jaixo ta Blas... 
- Ta Blas ta danak hantxe jaixuak ziran. 
- "Urredunanekuak" be...? 
- "Urredunanekuak" bai, bai. Bueno "Urredunanekuak" be ba, ez e... esango dotsut. Nere aittan generaziñokuak; nere aman generaziñokuak, e! Harek jaixo ziran. "Urredunanekuak" ziran ba, nere tio batzuk, nere aman lehengusuak, tio Hilario bat, "Urreduna" esaten zetsena, "Urreduna". Tio Hilario, haren ondorian tio Gregorio, harek ez eban euki umerik be, ha ez zenduan ezautuko. 
Toribio Etxebarriaren "Lexicón" lanaren inguruko kontuak
Olabe Etxebarria, Vicente
-Eta zuk badakizu Toribio zelan hasi zan lexikoia eitten eta zegaittik? 
- Bueno, bai, berak esplikatzen dau hamen, ta igartzen jako zela ein daben, burutz einddakua da hau, burutz, ta horretxegaittik daukaz falluak, berba batzuk ez daukaz ipinitta. Ta burutz eindda dauka, bere andrian laguntasunakin, tia Claudia, Eibarkua ha be, Arrizabalaga, Arrizabalaga. Horrek ziran beste familixa bat, Arrizabalagak, ba, "Ertzil" esaten zetsen haren familixiari, zegaittik eze, haren jatorrixa etorren, basarri bat, "Ertzil" dabena izena. Hori basarrixori egon bihar dau, ez dot ezagutzen, baiña, Ixutik bera Bariñara juaten, hantxe parajian egon bihar da, hantxe dao itxuria ha basarrixa. Handittik-do datoz horrek. Bueno, hartzen dao, ezta? 
- Bai, bai. Ta orduan bixen artian ein zeben Toribio eta... 
- Bai bixen artian ein eben, ta horretxegaittik dakaz hemen fallo batzuk. Ta, gaiñera, ezaun dau zela dakazen fallo batzuk, zegaittik eze, hau eitteko ondo euan ba, naturalmente, alfabetuakin ein bihar da, alfabetuakin ta, sarrittan, ez da izeten erreza, jarraitzia alfabetuari e, zuzen-uzen, ta horretxegaittik daukaz, horrek e, fallo batzuk. Ta gero zela eitten daben berba bakoitxakin, frase bat, ejenplo moduan, ezta, e? Aitzen dozu, ezta? Ejenplo moduan bera berbia zela usatzen dan e, zela erabiltzen dan bera berbia, ba, han ejenpluetan gero agertzen da, ha berbia, ahaztu jakona. 
Ta horrek berbok nik jaso ein nittuan ta hemen liburuan, neuretako honek ez zekan pretensiñorik ezebe, neure kuriosidadiagaittik, neure kuriosidadiagaittik, ha berbia ba, sartu eitten neban alfabetikamente barruan sartzen neban, ta gero ejenplo batzuetan agertu eitten zan. Nik goguan daukat, por ejenplo, nere amak "aurka" esaten eban "kontra", "kontra" "aurka", baiña gitxi usatzen da hori e, orduan be gutxi, ixa -euren sasoian be-aurka ixa juanda euan berba hori, "kontra", "kontra". Ta aitzen dozu, ezta ze esan gura dodan e? Ba, hori berbiori "aurka" gero ejenplo baten agertzen da, ta orduantxe hasi nitzan ba sartzen zela, ha, ez zeukan zerik e, azkenengo sartu neban berbia... Zer? 
- Sekulako biharra hartu dozula orduan? 
- Bai, bueno, denpora libria neukanian-a, gustora... gustora irakurten neban ba, haren euskeria ederra zan. 
Aurrekoek euskara hobea; Toribio Etxebarriaren ama
Olabe Etxebarria, Vicente
-Ta gustora irakurten neban, ba, haren euskeria ederra zan, ederra euskeria! Gure aldian, gure aldian hobeto eitten eben euskeraz. Ta berak, tio Toribiok, esaten dau bere gurasuak hobeto eitten ebela. Bere gurasuak, bueno, bere aittak, bere aittak, zegaittik eze amak ez zekixan euskeraz, ama Vittorixakua zan, bai, ama Gasteizkua, ta, baiña euskalduna, aitta Errejilgua zan aitta, Ibarbia. Horrek Ibarbiok Errejilen dare, "Los Ibarbia Cincunegui". Ta ama Aramaixokua zan; Aramiaxokua ama. Ta haregandik, ba nik eukiko dittut apelliduak Ibarbia, Zinkunegi ta Aramaixotik Azkoaga. 
- Eta amak ez zeban ikasi e, euskerarik ez zeban ikasi Eibarren, Toribion amak? 
- Ez, ez, ez, baiña aittu bai eitten eban, aittu. Hainbeste urte ein zittuan eze Eibarren, entzuten, entzuten, aittu eitten eban, bai. 
Euren senide Irustatarrak kanoiginak ziren
Olabe Etxebarria, Vicente
-Baiña, neu, precisamente, umia nintzanian neukan ohitturia bere etxera juaten nitzan inbitau barik bazkaltzera domeketan. Bai, bai, han agertzen nitzan bere etxian -Garbantzuak jatera? 
- E? 
- Garbantzuak edo... 
- Ez, arrozakin, paellia ez, baiña ondo ipinitta, ondiok be gustua be goguan daukat zelako gustua eukan harek arrozak, bai, bai, bai. Arroza lelengo platua ta gero beste zertxo bat, eta hantxe egoten giñan... Hor e, ba, gure horrek antepasauok, horrek e, Irustatarren etxia. Oin Irustatarrera joten dot berriz, e! Toribion aitta ta amandria, amandria zan Irusta, amandria Irusta. Horrek Irustatarrok ziran, liburu baten esaten dau Toribiok kaiñoigintzak, kaiñoigintzak. Aitzen dozu? Kañoigintzak, ezta? Horrek eitten eben biharra sutegi batekin, e! Sua, ba, "fragua" esaten jakona, sutegi euskeraz, ez da usatzen asko Eibarren berba hori sutegi, baiña, baiña... sutegi da. Han e, burdiñia, tio Toribiok esaten dau zela eitten diran kañoiak, berak, ez e, gure, bere aurreraokuak, bere antepasaueri ikusitta ez, beste taillar baten ikusi ebala, hor itxi ein eben guriak, ta beste taillar bat ikusi ebala. Ta esaten dau tio Toribiok liburu baten txiste moduan esaten dala zulua eitten dala, ba, haixia hartu ta haxe, bueltak, bueltak emon hari. Haixia hartu e! Zirkularra, ezta? Haixia zirkularra ta bueltak emon hari. Aitzen dozu? Ta esaten eban e, eittez, errealidadian, ba, holaxe dala, zegaittik eze, hartzen dabela barilla bat, barilla bat, kalibria ba, emoten jako, kañoia zenbatekua ein bihar daben hamabikua-do izango dana, barilla bat. Ta han sutegixan berotzen dabe, ba seguru ba, berotuko dabe mila ta egun-do, mila ta berregun gradura-do. Ta hari barilliari bueltak emoten jakoz, erdixan daukan e... bueltak, ta maillukiakin, mailluka fuertiakin, gizona be fuertia izan bihar, ez nere modokua! Ta ha, holaxek eitten zittuela kañoiak. 
Umetako jolasak: txirikila, tortolosak eta kanikak
Sarasketa Maiztegi, Benigna
-Eta gerra aurreko kontuetara bueltauta, zeuen umetako jolasak-ta? 
- Neskak eta mutillak danok junto. 
- Zeintzuk izaten zian jolasak? 
- Danak. Ba mutillen moduan. Txirikillakin, txirikilla ta danak, tortolosak-ta, kanikak-ta, estanpak paretian-a. Baiña neska ta mutil, e. 
- Bai e? 
- Bai-a-ai. Neska ta mutil. 
- Kaniketan zela egiten zenduen? Potxolua... 
- Potxolua eiñ eta gero urriñetik bota potxolora eta zeiñek sartze'eban ba bestiari hartu, halaxe itten genduan. Eta estanpetan ba paretan kontran itten genduan. Gero (buelta ematen). Guk ez, guk paretan kontran itten genduan. 
Paretan ipiñi nora jausten zan, ikusi nun euan eta harutzao edo honutzao ipiñi ta hiltzen bazendun batu-a. 
- Zeuretako. 
- Bai. Beti jolasian. Eskolatik urten, meriendia txokolatia ta ogixa hartu ta kalera. Ta jolastera, jolastera. 
- Jolastu Jardiñetan? 
- Bertan, bertan, bertan, bertan Jardiñetan. 
- Eta esan dozu txirikilletan be bai. 
- Bai, txirikilla. 
- Zela eitten zan txirikilletan? 
- Palo bat, palo haundi bat, ta txirikilla zan palo txiki bat baiña punta bixak zorroztuta, punta bixak zorroztuta, ta palo haundixakin jotzen zenduan puntan eta salto eitten eban txirikillak, salto itten eban eta gero ta! , joten zenduan paluakin eta zeiñek urriñago botatze'eban ba... 
- Harek irabazi. Eta tortolosak be aittatu dittuzu. 
- Baitta. Tortolosak pe bai, zeranak, "de oveja, de carnero". 
- Adarixanak? 
- Adarixanak haundixauak izaten zian. 
- Hanketako zeoze. 
- Bai-ai. "La rotula", pentsatzen dot rotulia zala. Ta gero pinttau ta itten genduan eta ipini-ta lau... 
- (... ) 
Bai. Gaiñera "asajiak" esaten (zizkixon) gure amamak eta guk tortolosak esaten genduan baiña. "Asajetan eitten dou", gure amak esate'eban. Eta zan, alde batetan ekan karia eta gero bueltan atzia eta gero buelta bat; ta lau-au-au punta eukitzen zittuan. Oiñ ez nai akordatzen baiña lau punta eukitzen zittuan zerak. 
- Eta zela jolasten zan, danak bardiñ ipintzera? 
- Ez dakitt zela itten genduan. Danak bota, baiña eskuakin gero eskuakin itten genduan buelta-uelta emon-a. Oiñ gehixegi ez nai akordatzen, baiña eskuakin emuten genduan buelta edo lisora edo ezkiñara-do ez dakitt. 
Seguru-eguru ez dakitt zelan zan. 
Eibarren jaio zen, gurasoak Durangaldekoak zituen
Basauri Arteaga, Serafin
-Hasteko hasteko, lelengo gauzia zure izena, bi apeillido eta noiz jaixotakua zaran. 
- Bai, bai. Serafin Basauri Arteaga nok. Milla beratzirehun eta hogeta hamabostian jaixua. Gerria, gerra aurrian, gerria urten baiño urtebete lehenao. 
- Eguna? 
- Eguna aprillan hogeta beratzixan. 
- Eta jaixo Eibarren. 
- Jaixo Eibarren, Eibarren ein nintzuan, bai. 
- Eta familixia be bai. 
- Familixia, anai-rrebak eibartarrak baiña aitta ta ama ez. Aitta Axpekua. Axpe gaur egunian, e, Atxondoko auzo bat, Axpe. Hangua zuan, Irure basarrikua, eta ama Apatakua. Apatamonasterio. Aldamenekua. Ha be Atxondo gaur egunian, bai. Eta aitta ba gaztetan, gaztetan ero mutikotan etorri zuan Eibarrera zera ikastera, ofiziua ikastera eta, bueno ba, hementxe geratu zuan da gero ba amakin ezkondu zittuan. Eta bueno ba lau seme-laba. 
- Eta gurasuak hamen ezautu zien alkar edo? 
- Ez, ez, bestela. Ez jakixat ba nik, nun ezautu zian idearik be ez jakat. 
- Ama gero etorri zan? 
- Ama gero, gero etorri zan, bai. Eta bueno ba ni hantxe jaixo nintzuan; aitta ta tiokin, Tio Luzio, etxia ein juen, Mirasol. Badakik nun dauan? Amaña gaiñian, ospittal gaiñian daok etxe bat, da nere aittak eta tiok eindako etxia dok. Eta haintxe jaixo giñuan danok eta. Hamazazpi urtera arte edo, hamazazpi, hamezortzi urtekin edo jetxiko giñuan behera. Ta gero hemen Zuloaga kalian edo erosi genduan etxia. Hor aldapia ta zera jekan harek eta bueno, ni errez ibiltzen nintzuan han, baiña ama kejau eitten zuan, hamen aldapia eta abar. 
- Nahiko goixan dago, ez? 
- Bai, bai. Aldapia ta bueno. 
- Eurak jasotako etxia zan? 
- Bueno, eurak edo igeltsero batzuekin edo. 
- Terrenua erosi ta bertan egin? 
- Bai, bai, bai. 
- Zergaittik han? Lurren bat zeken han edo? 
- Ez. Erosi eingo juen han lurren batzuk edo ez jakixat ba nik. Nik horren barri, zela sortu zan asmua idearik be ez jakat. Ni hangua nok, hantxe jaixo nintzuan eta umealdixa, umezarua hantxe ein najuan umezarua ta gazte ein arte, hamasei-amazazpi urtera arte behintzat hantxe. 
Umetan Legarren eta Amañako presan jolasean
Basauri Arteaga, Serafin
-Kontauko dostazu zelakua zan Amaña? 
- Bueno, Amañako barri askorik ez jakak nik. 
- Bueno, zuen ingurua. 
- Legarre ingurua, Mirasol eta Legarre, hortxe ibiltzen giñuan gu umiak giñanian. Jolas be eitten genduan Legarren. 
Kamioiren bat banakaren bat etortzen zanian erretiratzen giñuan, baiña bestela fubolian be kalian eitten genduan. 
Putzezko pelotak edo papelakin einddako pelotak soka batekin lotuta. Bueno, halaxe ibiltzen giñuan. Ta gero errekia be, Abauntza errekia, Urkotik behera jeisten dana, han be bajauzazen potzu batzuek eta ibiltzen giñuan han. Bueno, gure jolasak eta hantxe eitten genduan. Ta gero nausitxuak einda Amañan, Amañako presapian, nik hantxe ikasi najuan igarixan. Amañako presapian. Igari... flotau, flotau. Flotau, ze bestela igari askorik ezin heikian ein han. 
- Txikitxua zan? 
- Klaro ba, presapia. Bakarrik salto ein ta, salto ein ta... Baiña ez zuan haundixa, ez. 
Gasteizera erdara ikastera, Eibarrera etortzeko
Agirre Berezibar, Mari Carmen
-Ze esango dotsut ba? 
- Interesantia egin jata aitta abarketagiña zala. 
- Aitta zan Elorrixokua, basarrikua, ta zian ba hiru neska ta mutillak be sei edo. Basarrixan batzuek harutz eta bestiak honutz, ta nire aittak pa, jun zan, eruan eben, ikasi eban ofiziua, pelukero da alpargatero. Derrigor bihar zan abarkatero, esan detsut zegaittik lehen: zabaldu pelukerixia da, ene, juten zan da gero zapatuetan igual zortzi ta, badakizu. Eta halan ez egotiarren, ba abarketero. Ta etorri zan Eibarrera, etorri biha zan Eibarrera. Berak ekan Eibarko, ez dakizu, gogua etortzeko. Eta han preguntau ei etsen: "Hi, Eibarrera hoia, e? ", ta "Bai". "Ta badakik erderaz -lehen esan dot baiña barriro-, badakik erderaz? ". "Ez". "Ta ze pentsatzen dok, Eibarrera jakin barik erderaz, ala? Han jente dotoria daok, e. Jolin, han erregia-a joaten dok eta presidentiak-ta". Badakizu lehen. Eta halaxen esan eban etxian, da bueno ba, Vitorixara. Eta ez eban esaten sekula be ez zelan, baiña kolegixora ez eben bialduko, ez euan hainbeste diru; eta tripa-ruke basarri batera erderaz ikastera. 
Aitaren ile-apaindegia Untzagan
Agirre Berezibar, Mari Carmen
-Zeoze ikasi eban, lehen baiño hobeto behintzat, eta etorri zan gero Eibarrera eta ibilli zan hamen eta gustau jakon hantxe Unzagan arkupietan, etxe barri-arrixa oinddiokan. Etorri zan, euskeraz ezin dot esan, "mil novecientas seis". 
- Etxiak orduan eginda? 
- Orduan einda hori etxiori. Hor euan etxe haundi bat, honek Zuloagak ataratzen dau bat, haxe palaziua. Ha bota ein eben da hantxe ein eben hori etxiori. Eta gure aittak ixa estrenau ein eban hori etxiori. Ipiñi eban behian eta goixan etxia hartu eban. Eta hori beran arrebia, hori labadoriak-ta esan etsuetena, nobixua ekan hamen eta hamentxe euan krixada, da esan etsan: "Hi, nahi bon nere etxera etorri", porke soltero etorri zan nere aitta, "nere etxera etorri ta [egidan?] bazkarixa eta biharrak eta, gizon ta guzti, e, ta etxia gratis". A, pozik bera, hala ez eben pagau bihar errentarik. Gure etxia etxe haundixa da, oin be haundixa da, pentsa eizu lehen, haundixaua lehen porke sukaldian eitten zan bizi guztia. Ta halaxe ba gero topau ebanian nobixia nere aittak, esan etsan: "Hi, Teresa, laster ezkondu biha non eta hamendik urten ein bihar don /bihon/". Eta orduan etorri zian horraxe, horraxe etxera, Calbetoira. Ta nere aittak ba ekarri eban andriori etxera eta hortxe bost seme-laba. 
- Eta orduan zer zekan, etxia goixan... 
- Etxia goixan eta behian pelukerixia eta alpargaterixia. 
- Izena zela jakon? 
- Eugenio Agirre. 
- Eta pelukerixiak bazekan izenik? 
- Ez. Elorrixo pelukeria, Eugenio, Eugenio pelukerua edo, ez dakizu? 
Lehengusuek emandako erraketekin frontoira
Agirre Berezibar, Mari Carmen; Arregi Etxeberria, Julita
-Zeuek ez ziñazien ibilli pelotan? 
- Julita: Ni ez. 
- Ni bai. 
- Julita: Ni akordatzen naiz jente asko joan zala-ta, hemen eitten eban sopletian, haura en Sabadell estuvo de pelotari.. 
Ba honek lehengusiñok, raketak-ta bihar zian, ekarri eitten esten neri, eta ibilli naiz ni Frontoi Zaharrian da, con hora, Tximiñua, ta Nievesekin, Rusiara joan zonan ba gerra denporan. Nieves Etxeberria. Bai. Nere edadekua zonan. Rusian daon oiñ koittaua. Bai, bialdu jonen umetan da hantxe daon. Gustavon-a arrebia. 
- Julita: A, si! , La Nieves y la Paz. Bestia Mejikon. Nieves hil zonan, ruso batekin ezkondu zonan eta haura hil zonan. 
Eta gero Paz haura be raketista joan zan Mejikora ta harek italiano batekin, txarkuterua-do, harek suertia ein eban eta oindio bizi da. Ta gero Gustavo zonan, Gustavo pelotarixa. 
- Gustavo be pelotarixa. Hamen asko pelotarixak. 
- Julita: [...] eta baitta [...] hojalaterua be bai. 
- Mordua. Nere anaia gero handik etorri zanian jun zan Valenziara, al Fronton Valenciano. Eta han ein zan famosua, famosua. Reseñas de periodico-a baukat nik, famosua. 
Gipuzkoarrak eta bizkaitarrak
Gallastegi Ariznabarreta, Migel
Ta horregaittik esango dotsut [kontu bat]. Nik orduan Donostia ta bilbotarrak eta zera eukitzen eben pixkat fubolian-a pixkat pikia eukitzen eben. Da nik frontoian Grosian jokatzen nebanian, han esaten esten: "A Bilbao, a Bilbao! ". Erdixan nenguan ni eta pentsatzen eben ni Bilbora gehixao... Klaro, Bilbon be jokatzen neban eta Bilbora gehixao tiratzen nebala. Ta esaten netsen: "Hara! Eibartarrak dakau tokia iñok ez dakana; eibartarrak Bilbora faten dia dirua irabaztera, eta gero hori diruori gastatzera etortzen dia Donostiara. " Hor egoten zien eta ixiltzen zien danak. 
Markesen ibilaldiak
Gallastegi Ariznabarreta, Migel
-Baiña beste gauza bat esangotsut, ondio han han dago horren markesen etxia Isasixan. Bueno, horrek markesok orduan beraneatzera Eibarrera etortzen zian. Eta hartzen eben bai, tta bero eitten ebanian da faten zian Olerriara, eta Olerrian zubixa euan trenan gaiñetik pasatzeko; da trenan gaiñetik pasauta gure basarrittik bidia euan, bide basarrikua; pasatzen zien da gu ganauak eta zaintzen, eta eurak elegante sonbrilliakin-a etortzen zian da, saludau, saludatzen giñuzen da edukaziño haundixakin. Jentia beraniatzera Eibarrera etortzen zan orduan. Bai, bai. Eta han dao markesa. 
- Markeskua. 

Elgeta (Gipuzkoa)
Elgetatik Eibarrera doan bidea eskuz egindakoa
Arantzeta Arregi, Miren
- Orduan ume asko etxian, ez? 
-... ume asko, ume asko, eta iñun be ezin kolokau jentia. Orduan ez zeuan taillarrik oingo moduan eta hemendik Eibarrerako kamiñua eitten be ibili zran bi anai. Ezin... 
- Zure anaiak? 
- Nere anaiak. Bi. Hemendik Eibarrera. Batak eukazen, ez dakit, hamasei urte ta bestiak ez dakit zenbat eukiko zittuan. Hogeta bi edo hogeta hiru edo nausixenak eukiko zittuan. Ta ibili zian hemendik eta Eibarrera dauen karreteria eitten bi anai ibili zian. 
- Eskuz. 
- Eskuz. Dana eskuz. Ta bazkaixa hartzen zeben basarrixan eta hemen, badakixu, ixa Eibar onduan-a ebizenian lanian, etxera juateko urrin, ta harik eta illuntzira arte ez zian juaten etxera. 
- Eta hori ze eitten zan, herriko jentia...? 
- Herriko jentia ibili zan hori eitten. 
- Zelan orginizau zan hori guztiori? 
- Herriko jentia ibili zan kamiñua eitten. Beste batzuek be bai. Mordua, eren kontratistiakian. Ta pagatzen zotsen ta pozik nunbaitten pixkat irabazten zanian. Porke akordatzen naiz, aittak oillaskuak-ta erregalatzen zotsazen hemen abade bati erregalatzen otsan, oillaskuak-ta. Bai? Ta Altos Hornos-n sartzia nahi Bergaran, ba, pixkat dirua irabazteko, ta ez zeban konsegidu. Abadiak be ez zeban konsegidu. Don Leocadio Guerra zan orduan abadia Elgetan. Hiru abade egoten zian, e, Elgetan. Hiru abade. 
Aitak "Euzkadi" egunkaria irakurtzen zuen
Arantzeta Arregi, Miren
- Ezta radixoik be ez! Ez zeuan radixoik be. Begittu, lehenengo entzun nebanian radixua Bergaran kriada neuala entzun neban. Lonbiden tabernia genkan geure behian. Eta "Mi jaca" ta kantatzen zeben radixuan. Aiii... Ha zan politta! Musika batzuk ederrauak...! Orduan, e? "Soy soldado de levita" ta... Ez zian... Entzun dozu baten be? 
- Ez. 
- Ez. Ta "Mi jaca" entzungo ziñuan. 
- Pentsatzen dot baietz. 
- Bai. Ordukotxiak. Hasieran, e? Hori, radixua. Ta nere baserrixan bastante... Nik hogei urte neukazenerako bazeuan radixua. Bai. Bazeuan nere baserrixan. Bai. Bazeuan radixua, porke aitta, gure aitta, zera zan, prosperotxua zan. Beste gizon batzun onduan, e! Periodikua be egunero leitzen zeban. 
- Bai, hori kontau zestazun. Ze periodiko hartzen zeban? 
- Euzkadi. Ondiok be ikusten nao harek periodikuak zelako "Euzkadi" haundixa eukan letrerua. Euzkadi. Eta berak eta aldemenian bere lehengusua bizi zan baserrixan. Baserrixa zan bi... 
- Bi bizitzakua? 
- Bai, bi bizitzakua. Gure aittittak, bi mutil ezkondu zian eta baserrixa ein zeben erdittik bi. Baserrixa haundixa. 
Terrenuak eta danak ein zittuen erdittik bi. Ifini... parzelak ifini eta ein zeben erdittik bi. Eta gero sorteau, ta tokau jakonai tokau jakona. Eta aldemenian nere aittak eukan lehengusu karnala: Evaristo Aranzeta. Ta nere aitta zan Juan Kruz Aranzeta. Eta periodikua bixen arte hartzen zeben. Ta aste batian tokatzen jakon lehelengo leitzia batai, ta hurrengoko astian tokatzen jakon lehelengo leitzia bestiai. E? Ta holaxe konpontzen zian. Ta pagatzen zeben bixen artian. Ta orduan periodikua nork leitzen eban, ba? 
- Hori esan bihar netsuan,... 
- Nork leitzen eban, ba, periodikua? 
-... nun lortzen zeben periodikua? Eurak erosten zeben...? 
- Ekarri eitten zeban karteruak Uberara. Ta gu eskolara goiezenian rekogitzen giñuan Uberan periodikua. Ta gero etxeruzkotan kartak be alleatzen zian. Asko ez, baiña kartak be alleatzen zian. Nere aittak eukan anai bat Ameriketan eta kartia, ba, urtian bat edo alleatzen jakon, karta bat. Haren notiziak alleatzen zian. 
Leonen autobusa: Elgeta-Eibar
Zabala, Ramon
- Bestela, egunero Eibartik hona igotzia... 
- "Leon"-ekin orduan; autobusa: Leon Olabarria. Autobusak ezautuko dittuk, ba? Ba, [bajatu han]. Goixian zortzi ta larenak ingururako lleatzen zuan hara ta gabian han [...] zortziretan urten gora. Hori. Gero eguenetan bajatu atsaldeko lauretan eitten zuan. Eguenetan ta zapatutan. Ta zapatutan bi autobus ifintzen jittuan. Karo, Eibarren be mordua astia pasatzen giñuanak, ta ba! hemen etorten giñuazen. 
- Eta eguenetan zegaittik izaten zan? 
- Ba, berak eguna, eguna ifinitta aste erdixan. Ba, atsaldian jentia errekauak eittera edo... 
- Zeoze espeziala egoten zan Eibarren eguenetan? 
- Ez, denda batera edo ferreterixara edo ze esango dou, ba? 
- Udan-do bailia ez zan izaten eguenetan edo? 
- Neguan. E... udan. 
- Udan? 
- Udan San Juanetatik Arratiak arte Eibarren. 
- Eguenetan? 
- Eguenetan. 
- Ta gero gu, ba, ez jakixat zer esan... Hogei bat urte edo ein [genduzenian,] artetan eskolan ta, badakik, beti... ta zerian, dozena bat mutil gazte juntauko giñuazen gu, ba, han, Ongietorri edo... Lehelengo Ongietorrixa genkan eguenetan. Ta han, ba, partidatxua ein lehelengo ta gero Untzagara. Han hamabixetan bailia akabatzen zuan ta bakoitza bere etxetara eitten giñuan. 
Euren sorobarrenean dago Bergarako muga
Untzetabarrenetxea Askasibar, Juan
-Zuen basarrira hartzeko orduan... 
- Hantxe, bai, haraxe goiazela, kurbia hartu baiño, Uberatik etorri behetik gora eta kurbia aillegau baiño hogeta hamar metro lehenao jaok entradia. 
- Justu-ustu izango da Elgeta, orduan? 
- Berga partia dok hori. 
- Zeuena be bai? 
- Guria ez. Gure solobarrenian daok mugia. Elgeta-ergara. 
- Justu justuan orduan. 
- Bai, bai. Jalotza eta guria hutsagaittik salbau zittuan. 
Baserriko bizimoduaren aldaketa
Untzetabarrenetxea Askasibar, Juan
-Akorduak, ba... Ordutik hona... Auzua jota apurtuta jak. Ia ez daok iñor. Zaharrak hil dittuk. Gaztiak banaka batzuk. 
Eta gaztiak be hil dittuk. Lehen danian jauan ganaua. Gaur iñun be ez daok bat be. Enriken anaiak, Juanitok, hortxe bizi dok Beizun, goixan, haretxek jakazik, behi bi edo zela dakazen, txalen bat edo bi. Auzo guztia garbi daok ezebe barik. Piñua han eta piñua hemen; besteik ez daok hor. Ez dao ezebe! Aranzetan iñok be ez jakak ganaurik, ez Alfonsok eta ez... ez Basaurik eta ez Sarasketak, bape ez jakek ganaurik. Bapez. [...] 
- Eta zuen gazte-enporan? 
- Joe. Danian ganaua. 
- Zer zan gehixao, ganaua, sorua...? 
- Dana. Garixa-a mutil egoten zuan, e... Egoten zuan garixa, artua, babia, ganauentzako arbixa... ; eta handik bizi zuan jentia. Bai. 
Errotatik ematen zuten argia
Untzetabarrenetxea Askasibar, Juan
-Errota bat jauan auzuan. Errota bat, hantxe eitten zuan zera. Hantxe eitten zittuan zerok, urunok, urun-anok eitten zittuan. Astian egunian batek eitten juan zeroi, errotako lanoi. Turnua ifinitta, egunian bat, egunian bat, egunian bat, han pasatzen zittuan. Handik jiratzen zuan jeneruoi, [basarrittik bizi zuan] jentia. 
- Nun zeuan errota hau? 
- Zeziatik, gure etxetik urrian, etxetik urrenengo geuria. Beste etxe bat jauan honutzao, erreka-uluan, Errekalde, Errekalde jaukan izena. 
- Eta hantxe zeuan errotia? 
- Ez, aparte. Hango famelixiak basarrixa jakan. Basarriko lana eitten juan, baiña hango gizonak dedikatzen zuan indarra emon... Indarra be bai, e, indarra, turbinia, indarra. Baiña azkenera, gauza guztien moduan, abusau eitten dok. Indarra ibiltzen zuan, bonbilla txikixekin ibilli ezkero-ta zeozere. Baiña [...] haundixa, bonbilla haundixa. Eta bonbilla haundixak txupau eitten jok, eta leku txikixan, indarra justu samar produzitzen dan lekuan, asko txupatzen baldin bada, badakik zer pasatzen dan: "no puedo", harek ezin leike. Bai. Holaxe, azkenian abusatzen-busatzen, eta galdu ein zuan. Ezin zeiken abuentau. Aillegau zuan Iberduero santuau sartzera eta, "salvavidas". Gabaz inddarra harek emoten jotsan. Egunaz eitten zuan errotako [lana] , uruna, arto-runa edo ogi-runa eitten zuan. Eta gabaz indarra emoten jotsan. Gabian segun. Sarrittan, e, zeoze hola egun inportanten bat bazan, gabonak edo bazian ba topia jo arte. Baiña topia jo arte ez, ura, ur gutxi. 
- Han erreka txikixa egongo da. 
- Bai, bai. Erreka fiñak dittuk harek. Mendi-rak dittuk, bai; itturriko urak, mendi-rak, eta erreka fiñak. Eurixa zanian bai, orduan ondo; baiña ostientzian zapo batek erateko beste ur. Bai. Eta ur gutxixakin... han behian makiniak berriz bihar juan, hari makiniai bultza ein bihar jakok martxan ibiltzeko eta. [...] Argixak tak! Kiñua, eta "badoiazek argixak! " "Hau dok biharra" eta. Kandelia edo argizaixa edo ahal zana. Linternia egongo zuan ferreterixan. Dirua dakanak erosiko juan eta ez zakanak, e, miau! 
- Zeuen basarrixan noiz ipiñi zan indarra, argixa? 
- Auzo guztiakin batera Iberduerok ifini juan eta. 
- Noiz izan zan hori? 
- Urtiak dittuk. Ez duat esango zenbat, baiña urte mordua. Urte mordua, gauza garbirik ez duat esango. 
- Zu ezkondu aurretik? 
- Bai, bai, bai, bai. 
- Gerra ostian, baiña? 
- Bai, gerra ostian, bai. Ha zuan gauzia ha ifiñi zanian, joe! 
Dotoreak ziren Elgetako plazako etxeak
Arantzeta, Arantzazu
-Berez Elgeta beti izan da [sanua] halako problemetarako... 
G: Zu Eibarkua zaz? 
- Bai. 
G: Ba Eibartik lehen etortzen zan jentia beraniatzera... Buenooo! 
- Asko. 
- Eta lehen hasi zana kontatzen... 
- Plaziagaitti, plaziagaitti hasi nai. Lehen zela aiuntamentua zan han goixan. Sartzen zan zeretik, elixatik paretik euazen eskillarak holaxe biribillian. Eta plazan egozen etxiak oingo aldian elegantiak. Galerixa batzuk! Nik ez dakit ez dakaten, nunbaitten badakat hor fotografixia. Ba galerixak, ekarri ein eban Elgetako zera. Zuk ez ziñuan ezautu, baiña Jesusa Gaztelu esaten otsena, plazara begira ekan... Baiña zelako etxia! Eta gero Oruenekuak zian, Bilboko beraniante batzuk zian... Orue eken apellidua. Harek be eken galerixiakin. Gero Mari Jose [...] be galerixiakin, eta bestiak Benturanekuak. Plazara egozen danak, buelta guztia galerixiakin. Eta plazia be esan dotsat, ha beheko pareta ez euan, dana goittik behera zuzenian zan. Gerra ondorian ein eben ha, behian einddako pareta. Baiña dotoria! Oingo aldian politta zan, askoz be polittaua zan plazia. Etxiak eozen elegantiak. Galerixa zurixekin, eta elegantiak. Eta nik badakat haren fotografixia. 
1928 arte Angiozar eta Ubera Elgetakoak
Iturricastillo Askasibar, Antonio
-Tio gero ezkondu ein zan, Uberakua zan nere ama eta tio be bai; Uberan jaixuak zien, Elgetako zerak zian horrek, Elgetako parrokianuak [zuan] , hasta el año veintiocho, mil novecientos veintiochoraiñok Elgeta zerekua zan, o Ubera eta Angiozar zien Elgetakuak. Ta klaro, horrek zien Elgetakuak esaten jakuen, eta horrek zien auzounak Elgetakuak, Angiozar eta Ubera. Gero horrek Bergara joan zien el año veintiocho, euki zittuen gorabeheregaittik, gehixen be Eibarko kamiñua. Horren inguruan formau zan folloiagaittik. Kriston folloia montau eben eta klaro gero, e.... Esaten eban, gure aittak esaten eban "bake edarra fan dienian sikiera. Buf! " Esaten eban: "Gutxiao gaittuk, baiña... Elgetan farol bat ipintzen zanian, Angiozarren be ipiñi ein bihar farola, eta Uberan be bai beste bat. Joe! ", esaten eban aittak. 
"Hau dok jiria hau, hau dok martxia hau". Kamiñua ein zanian Eibarrera, klaro, Elgetak salida bat bihar eban, ezta? 
Eibarrekin orduan hartuemon haundixa eukan, orduan momentuan. Dana! , dana, dana, dana! , esateko. Eta gure senittarte guztiak be danak Eibarren erezen. Dana, eta karo. Hori kamiñuoi ein zanian, Angiozarrera be kamiñua ein bihar zala. "Joe ba, itxoizue ba, bixak batera ezin leikezela eiñ-eta. " "Gero ezta eingo, eta ointxe. " "Ointxe ezin leike ein. " Eta klaro, Elgetako aiuntamentuak, itxuria ba, orduan momentuan konzejal gehixao eukan. Horkuak egoten zian, Angiozarko konzejala, Bergakuak eta danak. Zela konzejal gehixao eukan itxuria Elgetakuak -eztakitt hori seguru-, ba zertu ein zan, geldittu zan Elgetarako. Elgeta Elgetarako, eta bestiak Bergara fan bihar ziela eta. A, bueno ba. Fan zien eta akabo. 
- Bestela terrenoz Ubera-ta haundixak die, ala? 
- Ba, ez, Elgeta haundixaua da horrek baiño. Pentsaizu, hasi han behian, Olerrian (Olarreaga) ixa. Zuk badakizu hor beheko sardautokixoi, Ollakorta, hantxe hasten da bai Elgeta, eta amaitzen zan ixa Mondragoko handikaldeko mendixan. Ha Irutontorreta be Elgetakua zan eta. Nun daren harek, Kanpazartik harutz ikusten dian harek, basarri-txe batzuk; Goimendixa esaten dotsena, Zulota, Zulota Goikua, Zulota Azpikua, Gontzarri, Altune; horrek danok Elgetakuak zien eta ixa San Prudentzioraiño sartzen zan Elgeta. El año mil trescientos y pico, Santa Maiña Bergakua Elgetakua ixenda dao. Hori historialian historixia kontatzen da. Harek egurra emun otsen Elgetakuei, Elgetakuak gutxiao zien eta "a fastidiarse"; ointxe pasatzen jakuena israelitei. Israelitak egurra emuten dotse bestiei, eta bestiak "atras". Orduan be ze pasau zan? Iguala. 
- Eta Santa Mariñako konturik-ta badakizu? 
- Ez, ez. Eztakit nik Santa Maiñako kontuik. Santa Maiñan egongo zien, egongo die, baiña. Klaro, errekiak dibiditzen dau eta. San Prudentziora sartzen zan Elgeta, eta, klaro, Elgeta zelan San Prudentziora sartzen zan, zuk badakizu Oñatirako kruzia nun dauen, eta harek errekiak dibiditzen eban, hasi hor eta Osintxura arte. Eta klaro, Santa Maiña barruan sartzen zan. Gu bestekaldian justo, baiña sartzen zan. 
Adinaren arabera elgetar edo bergarar
Arantzabal, Rosario; Arantzabal, Sebastian
S: Hamen basarrixetan daona, hau da Elgetan jaixotakua. Gu kuarto baten jaixo danok, bost ga danera, eta gu beste laurok Bergaran jaixotakuak. Kuarto baten jaixota. Hau (Rosario) Elgetakua. 
R: Orduantxe pasau. Veintixietian pasauko zan Bergara. 
J: Veintisietian edo, behintzet horrek bixok Elgetakuak dia eta, handik beherako danak hamen barrixuan... 
R: Ez, beste bat. Serafin eta Roman eta horrek be ez dakit ba [orduantxe] ez dian. 
S: Horrek "seguramente" Elgetakuak izango dia. 
- Orduan batzuk Elgetara, beste batzuk Bergarara... 
J: Bai. 
- Eta hori zergatik izan zan edo, badakizue? 
S: Ni entzunda nao, ez dakit egixa dan, hori kamiñuoi, Elgetatik Eibarrera datorren hori Angiozarreraiño eitteko zan, itxuria, eta Elgetan geratu zan. Entzundakua, e, nik ez dakit eta. Horregaittik. Baiña Uberak be urten eban, eta ez dakit ba horregaittik zela izango zan. 
R: Hara be ez eben eruango-a igual-ta. 
S: Uberak be urten eban eta. Ubera eta Angiozar Bergara bialdu zittuen, bialdu oskuen. 
R: Bialdu, urten, fan eingo zien. 
S: Hasarretu ein zien horregaittik. Lehen Elgetara pertenezitzen giñuan guk eta oin Bergarara. 
R: Baiña ostian guk dana Elgeta daukagu guk, ostian. Eroso zelan harrapatzen dan. 
Gidatzeko baimena Arraten atera zuten
Arantzabal, Rosario; Arantzabal, Sebastian
-Hemendik jokerarik bazeuan Mondrauera joateko? 
S: Bai. 
- Gertuao eukiko dozue? 
R: Gu faten giñan, e, plazara faten nintzan, e. Kotxia ekarri giñuanian... Ia berrogei urtekin [...] kotxiok-ta. 
S: Aurretik Bergarara. Eta honek kanbixau eben gero, astuakin faten zien Bergarara, eta gero kotxia ekarri ebenian, danak Mondragora gero, tratuakin. Joen, gero edarto. Hamendik Mondragora segittuan dao ba. Bueno, honendako etorri zan, e, bentajia demasa! 
R: Berandu hartuta, baiña kotxia kotxia derriorra zan, hemen kotxe barik ezin zeikien ibili, eta berrogei urtekin-do hartu giñuan guk karneta. Derrior, obligauta; obligauta. 
J: Puxkat egun baten ikesi eta egun baten aprobau. 
- A bai, e? 
R: Motorran-ta ibiltzen zan aurretik-ta. Baiña nik ez nekixenez zetarako zan enbragia, zetarako zan azeladora... 
- Baiña normala, ezta? 
R: Ba hoixe. Eta ikisi ba zer ba... 
- Karneta nun ataratzen zan? 
R: Arraten. Egiñalian kalera. Han txabolatxo bat dao, eta [han geratu]. Arratera faten naizenian beti esaten dot:
Hementxe geratu nitzan ni karneta etarata, laga nindduen eta honek aurrera oinddio segi [...]. Teorikia aurretik bertan ein saloi baten, sala baten eta... 
S: Kantabrianian, tabernia, zeuan kuarto bat, eta hantxe. 
- Teorikua? 
S-: [...] 
R: Elorrixoko batek hartu eban behintzet kalabazak-ta. Gu pozik emon oskuenian, etxera. Hori izeten da, hiru-au lagun alkarrekin ibiltzen ga-ta: "guk ein giñuan ba, e! Harek karneta etara ebenian bezkaldu barik etxera etorri giñuazen ba! " Santi [Larreak] zenbat bidar esan doskun. 
S: Karneta etara eta etxera. Lehen ez zan oingo moduan-ta. 
- Zelebraziñoren bat... Orduan, gaiñera, sasoi horretan andra askok etarako zeben karneta, basarriko andra askok? 
R: Bai, bai. 
S: Bai, basarrikuak, honen edade ingurukuak ekin zien eta danak handik beherakuak... 
R: Baiña aurretik ez. 
S: Aurretik asko ez. 
- Baiña esatia nahi dot basarriko andrak kalekuak baiño... 
S: Falta gehixao eitten otsen eta. 
J: Gure edadekuak (Jareikuak) mordua geratu zien orduan, ez ebela pasauko-ta. Bai ba. 
R: Gure aiztak, guk be danok. Gu be aizta mordua ga eta danok, nere atzetikuak etara eben behintzet eta. Harek kalian bizi zien, baiña harek be etara ein eben. 
S: Basarrikuak gehixenak. 
R: Nezezidadia, derriorra zan. Hemendik urten bihar baziñuan ba... Eta gizonak bakarrik ez, andriai be falta eitten otsan... 
- Plazara joateko? 
J: Andriak gehixao... 
R: Plazara eta ostian ibiltzeko. 
S: Eta etara barik geratu zana pena, penetan. Hamen badaoz andra batzuk etara ez zabenak, eta penetan. 
R: Bai, goguan daukat, Rufinai, hemen azpiko andriai entzuten dotsat, harek larogeta hamaika urte, eta: "Kirieleisonak errezau biharrian, ikisi biharrian orduan ikisi baleu sikiera teorikia", zenbat bidar esaten eban horrek be. Orduan erresaixua eta, ez dakitzu? Kirieleisonak-ta horrek, harek ikisi zittuala, baiña teorikia ikisi baleu nahixao ebala, eta holakuak esaten zittuen. 
J: Baiña ha be pasau zan-ta... 
S: Oin danak etaratzen dabe-ta. Neretako ondo dago hori etaratzia, eskolia... 
- Badare gauza batzuk sobran ez darenak, ez? 
R: Gure loibak-ta Zaldibarren bizi dia, eta trenan estaziñua, behian, erak bizi dian behian, eta autobusak eta danak, baiña harek bixak atara dabe harek be. 
- Badaezpada... 
R: Bai, bai. Eskolara eta lanera fateko be derrior [...] , eta gero be bihar bada eta... 
S: Gure aurretik gitxi zagon. 
R: Kamiñoik be ez zaon-ta. 
Bergara eta Eibarko azoketara saltzera
Arantzabal, Antoni
-Orduan baserrixan hamaika urtekin hasi ziñan lanian. 
- Hamaika urtekin edo lehenao be eingo neban zeoze. Bai-ai. 
- Esan dozu lelengo gaztian lanak eta gero nagusixauenak... 
- Politto-olitto faten za ikasixaz-kasixaz. 
- Zeintzuk dira umienak eta zeintzuk nausixenak? 
- Umienak ba zer esango dotsut nik, iturrittik ura be ekarri bihar izaten zan edateko ta lapikua eitteko be bai. Eta horrek izaten zan, ura ekartzia ta horrek umien lanak. Ta igual egurrak su eitteko ekarri leikez umiak; asko be ez kantidadia, baiña gutxiao bai. Ta ba holakotxe lanak. Edo etxe batetik bestera errekauak ein edo. Edo Elgetatik be errekaun bat ekarri herrittik be-a. Holako lanak. 
- Iturrixa nun zeuan ura ekartzeko? 
- Ba hortxe harutzatxuao, ez dakit ba zenbat egongo dan. 
- Hemen bertan edo urrutiago? 
- Ez, urrutitxuao. Ez dakit ba hirurehun metro edo? Edo gehixao. Bai, hortxe bastante harutzatxuao. 
- Eta hemen basarriko gauzak gero saldu egitten zenituzten? 
- Bai. Eibarrera faten nitzan. Nere ama Bergara faten zan. Ta ni ba, ama be erreumiakin pixkat izurrauta zeuan ta gazteik eziñian geratu zan eta ni hasi nintzan oso gazte, ni hamalau urtekin faten nintzan bendejiakin Eibarrera plazara. Erauten neban ba ettxian euan dana, ortuan euana: letxugak, lekak, tomatia sasoian, frutia be bai euanian, oilaskuak be bai, arrautzak... Ta, bueno, hori dana saltzen giñuan Eibarrera. 
- Merkatu plazan? 
- Bai. 
- Zapatuan? 
- Bai. Ta ez nintzan faten. Lehenau nere ama astuakin faten zan, baiña ni hasi nintzanerako Elgetatik autobusa zeuan hasitta, ta faten giñan ba autobusian. Goizian faten giñan, ta hamabitterdietan eukitzen eban Eibarren salidia ta eguardixan etxera. Holan eitten giñuan. Eta etxian sobratzen zan gauza guztia... Sobratzen zana eta igual sobratzen ez zana be. Igual, klaro, zeuk bihar ziñuana eitteko dirua bihar ziñuan eta hori jirau ein bihar zan nunbaittetik. Ta igual gauza eskasauak etxian jan, entenitzen dozu, eta hobiauak eruan diru gehixao hartzearren eta. 
Holako gauzak be eitten zian. Eztau emoten baiña oin oso aldatuta dao gauzia. Eneee, lehen! Hori egixa da, e. 
Honekin horrenbeste eta hau eruaten badot horrenbeste. Ba etxian eskasaua jan diru gehixao hartzearren haundixauakin. Ta holaxe. 
Autobusa garraiobide nagusi
Arantzeta Alberdi, Angeles; Arantzeta Alberdi, Maria Luisa
-Esaten zeben, artetsua izan bihar zeban aitta biharrian. 
- Eta zelan eruaten zittuan piezak eta Eibarrera? 
- Orduan zera zaon, autobusa, trasportia, Olabarria, Leon; harek eruaten zittuan. 
- Autobusian? 
- Bai. 
- Jentiak autobusian kargak-ta eruaten zittuan? 
- Bai. Plazara eruaten zeban jentiak gauza asko saltzeko ta hori basarrittarrak hamenguak. 
- Eta zenbat kostatzen zan autobusa orduan? 
- Zenbat ba? Ideiaik be ez. Ezin neikezu esan, ni ez nai /enai/ akordatzen ni behintzat. Hi akordatzen haiz? 
ML: -Ez, pezetia baiño gitxiao behintzat. Zentimuak. 
- Joaten ziñaten Eibarrera zeuek? 
- Bai, asko. 
Garai bateko estratak (bideak)
Arantzabal Untzetabarrenetxea, Isabel
-Dana lana ez zan izango, baiña? Zeuek be zeoze eingo ziñuen. Oin kartetan eta sarri eitten dozue. Lehen be zeoze eingo ziñuen. Dana lana ez zan izango. Erromeixaik be egongo zan edo zeozer. 
- Erromeixak bai Salbadorren-ta, Asentzion-ta. Holakoxe... 
- Ein dozuez gaztetan? 
- Kartetan, nik ez dakit kartetan. Nik ez dot ikasi be kartetan, eta nik begira disfrutatzen dot gehixao. Nik jokatzen baiño... , ni ez nai kantsatzen. 
- Eta lehenago ze eitten ziñuen, lanaz gaindi zer? 
- Lana; hortik urtendakuan, taillerretik urtendakuan, ganaua ekartera. Zerraduran egoten zuan Urdazurin eta, hamen Salbadorren eta, ganaua ekartera etxera. Eta hortxe bidian lokatza artian dinbirri-anbarra. Oingo bidia-ta, Salbadorrera-ta orduan egon bazuan... Holakotxe lokatziakin fan eta etorri. Ez euan orduan bideik. Hortitxik faten zan Anguzarrera, e! , hortitxik gora fan. Baiña zuen tio Jose Luis-ta, Jesus...! Iziar-a, han goiko txabolia-a, handitxik goittik Olatza guenera urten. Baiña esaten dotsut, zelako estartak! Harek zittuan lokatzak, eta harek zittuan... Enee! Asentziora fan bihar eta... 
- Bizikletaik-ta euki dozue? 
- Nik etxuat ikusi be ein gure etxian bizikletaik. Iñoi be ez. Ez mutillei, anaiei eta ez... 
- Lanera joateko be bertan taillera. 
- Bai. 
- Orduan biharrik be ez. 
- Bai. 
"Txanboliñekua" garai bateko denda nagusia
Arantzabal Untzetabarrenetxea, Isabel
-Orduan gaur beste ez zan egongo? 
- Keba! 
- Zer jaten zan, Isabel? 
- Babia. Babia hartzen giñuan, bai, urte guztirako soluetan. 
- Etxian hartutakua. 
- Bai, etxian hartutakua, babia. Eta haxe urdaixakin-ta, gabon inguruan odolosten batzuk edo egoten zittuan-ta. 
Baiña karnazerixan ez zan egoten orduan, karnazerixaik ez euan eta. Ostatukua bakarrik. Faustinon aittak ez eban holakoik eukitzen; gero hasi zian odolostiak. 
- Danetik egongo zan dendan? 
- Dendan danetik? Bai, denda koittau batzuk. Jaboia, txokolate, ontza txiki batzuk; haundirik ez bihar bape, eta harek txikixak ogi zati batekin atsaldian jateko, ontza txiki batzuk. Olixua, abarketak... , zer zuan beste... , garbanzua, eta Txanboliñenian saltzen zittuen. Eta bestia, estankua, lelengo estankua ipiñi zeben. Pospoluak-ta, zigarruak-ta holako zer batzuk. Gero jarri zan denda. [Errasti] jarri zan dendiakin. Politto. Ordurako puxkat gehitzen eta gehitzen bajoian; baiña Txanboliñena izen zan nausi. Harek telia be saltzen zeban, prakak eitteko mauna be bai, eta izarak eitteko tela zurixak be bai, eta... ze zuan besteik? Lanak be bai jertsiak eitteko. Eta horrek be saltzen zittuen, Txaboliñenekua izen zan hemen nausi. 
- Jertsiak-ta eiñ... 
- Eskuz ein bihar danak. Eskuz eindda jertsiok-ta, gizonendako, mutillendako eta neskendako eta danondako. 
Ubera auzoa: Elgetatik Bergarara
Irazabal Aranzabal, Juan
-Ubera zer da Elgetako auzua edo Bergarakua? 
- Lehen Elgetakua, oiñ Bergarakua. 
- Zela izan zan hori banaketa hori-do? 
- Hori badakizu Elgeta eta Angiozar Elgetakuak ziran ta hau Eibartik honako karreteria ein zebenian, ba hau lapur-ide bat izen zauela ta gastua, eta horrek Bergarara pasau zien gero, horrek auzo bixok. 
- Ubera eta Angiozar. 
- Bai. 
- Eta horrek lehen... 
- Elgetakuak zien. 
- Eta ze urtetan pasau zan hori? 
- "Pues el año... ", urtia. "Mil novecientos veinte siete" edo "veinte ocho" holakotxen bat. 
- Orduan gutxi gorabehera zeu jaixo ziñanian, zu jaixo ostetxuan. 
- Bai bost bat urtera-do. 
Lehen autobusa eta kamioia
Askasibar Lazkano, Josepa
- Gero hasi zien autobusak, diarixuak edo, Bilbora Bergatik eta. Gero, e. 
- Goguan daukazu noiz hasi zien diarixuak? 
- [...] Hamar bat-do? 
- Autobusak ya Elgetaraiño igoten eben? 
- Elgetaraiño Ez. Bergatik Bilbora hasi zien. Elgetan bai hasi zan autobusa. Lelengo kanbioia. Esniekin Bergatik, Plazentziatik Eibarrera, kanbioia. Han kanbioian faten giñan personak. Txal txikixa be igual. Txal txikixa igual eruan bihar, salduta igual honek Martiñen aittak. Baten zoiala, bertako, kanbioneko txoferran andriai, estaduan euan eta emun otsan sustuakin, txahala jausi kanbioittik, gu andra mordua ta, esniak eta plazarako gauzak eta danak hantxe, kanbioi baten. Eta abortua euki eban. 
- Txahala ikusteagatik? 
- Ikuste ez. Jausi zalako emon otsan sustuakin. 
- Txahala jausi kamioitik? 
- Bai. Txahal txikixa. Porrejenplo egun bi edo hiruko txahala saldu beste bati hazi daixen, ta han eruan bihar Bergara edo Plazentziara edo Osintxura edo eruango eban. Baiña oiñez barik hantxe eruatia pentsau. Hoixe pasau jakon. 
Gerra ostean Elgetara itzulera
Arantzeta Arregi, Miren
- Ta bera karlistia zan, e? Bai, baina gaitzizena Judas zeukan izena, Judas esate otsen gaitzena. Ta guretako izen zan... 
- Onena. 
- Guretako izen zan onena. Etorri giñan Bizkaittik ganauekin ta hortxe baserrixan sartu giñazen. Ez zoskuen geure etxera faten lagatzen ta. Eta honetxen aittittak etorri herrira ta esplikaziñua emon zotsen. Aber gizona etorri bere ganauekin herrira ta bere etxian sartzen laga ez? Aber hori zer da! Eta bueno ba, fateko. Ta hortxe, horretxen etxian hiru egun edo in giñuzen eta geure baserrira pasau giñazen, bai. 
Aita eta politika
Arantzeta Arregi, Miren
- Dana dala, ez zan e normala izango orduan, ez? Basarriko gizonak e ba irakurtzen jakitzia... 
- Bai... 
- Periodikua erostia... 
- Ez zan normala e... 
- [...] 
- Bai, esateotzut ba, gure aitta e prosperotxua zan, era prosperotxo. Ta entendidua zan, e holan politikan da entendidua zan. Ni neu, ezebe ez nekixen, nik biharra ta biharra ta biharra ein dot. Oin bai, aittenai jarraittu dotsat, ezta, baiña, ni nik ez dot euki holan entusiasmoik ezetako e, nik biharra ein dot, "latigo" ta "latigo", hoixe, bizimodua etaratzen. Baiña nere aitta bai e, nik akordatzen nai ordurako e gerra ostia zan, ta honek zerezen aintzen ta Donostia ta horrek danok bakixu, e danak e kontrarixuak, ezta? Eta Pazko Egun baten radixua ifinitta zeuan eta ba orduan dana e zan Frankon gauzak eta radixua, da! gelditzen da eta esaten dau "Gora Euskadi Askatuta! " radixuak. 
Donostian in zeben ebai kabliak bai eta bota zeben hoixe ta dra! atzera laga ta kitto. Da aitta tente-ente zeuan armaixo onduan entzutzen sukaldian bai, ta entzun dau bai, ta eundoko near malkuak urten dotse "Ene ba! Oindiok batzu-atzuk bizi dittuk eta! "
- [...] 
- Hauxe da gizona. 
- Bai... 
- Ezautzeozu ezta? 
- Bai. Esaten genduan hori aitta espeziala zala... 
- Bai, bai. 
- Zuk e Uberan eskolara juan eta karteruari hartzen zetsazunian periodikua ta... 
- Bai, bai. Periodikua "Euzkadi". 
- Inguruko umiek eta ba, zeoze esaten zetsuen ero? Ze da hori edo... 
- Ez, ez, ez, keba. 
- Arrarua ez jakuen eitten? 
- Ez, ez, ez, ez, ez. Iñok ez zoskun sekula ezer esan. Baiña periodikua... Nik oindiok ikusten nao orduko periodikua, nahixo neuke ointxe bat ikusiko baneu! Orduko periodikua, Euzkadi. E, haundi-aundi-aundixa zan baltza e lelengoko euskadi. Si, etortzen zana portadan, si... 
- Aitta esan dozu oso abertzalia zala... 
- Oso abertzalia zan aitta, oso zan abertzalia. Era abertzale... era... Esan dotsut ba, "Gora Euskadi Askatuta! " bota zeben Donostiatik radixuan e ta radixua ifinitta zeuen eguardiko ordubatak edo bazkaltzeko ordua ero holaxen zan. 
Ta Donostiatik dana debekatuta zeuanian e ta in zeben, esaten zeben gero kortau in zebela e radixua, kortau bai ta hori bota ta atzera tak in zeben. Ta hoixe bakarrik esan zeben "Gora Euskadi Askatuta! ", Pazko Eguna zan, Pazko Eguna zan. Si, ta aittai jota negar tantak be urten otsan "ze esan jok horrek? " esanda, "ze esan jok, oindio batzu-atzuk bizi dittuk! " Bai, eske ez zeuan ba berbaik be eitteik, ni palabra, ez zeuan berbaik eitteik! 
Miren Lorea Errepublika sasoiko euskal izena
Billar Altzuaran, Miren Lorea
- Hasteko, izena eta apelliduak eta noiz jaixo ziñan esango destazu? 
- Ni Miren Lorea Billar Alzuaran. 
- Eta jaixo? 
- Jaixo en mil novecientos treinta. 
- Eta ze egunetan? 
- Edo... Treinta y uno. 
- Senarra: Treinta y uno. 
- Treinta y uno. Dos de diciembre del treinta y uno. Bai. 
- Eta izena holan ipini zetsuen? 
- Bai. 
- Miren Lorea? 
- Bai, Miren Lorea, bai. 
- Senarra: Orduan, e? 
- Bai. 
- Normala zan orduan...? 
- Ez zan normala. Ez zan normala, baiña ipini in osten neri... normala. Ta gero, karo, gerria... denporan, ba, kanbixatzeko zera, eta ez neban nik kanbixau, ez osten zertu. 
- Ez, e? 
- Ez. 
- Eta laga zetsuen mantentzen, [gordetzen] , zure izena? 
- Bueno! Kostata, e! Eta gero hemen parroko bat egon zan eta hori izenoi, karo, gerra zerian, ba, Franco-denporan ezin zeikiela ta "Maria Floren" zerian. Eta ni ezkondu nitzanian be, ba, [elistak] ixaten zian orduan. Elistak zian zerak... zelan esaten da? Ezkondu bihar diran aurrian "programaciones" edo zelan esaten dia? 
- Ze ein bihar izaten zan? 
- Ba, elixatik aber iñok baekan aurretik inpedimentuik edo zertzeko, hoixe zertzeko elixa zerian. Eta ezkondu bihar nitzanian, hori [zertzera] , "Maria Floren" deittu ostan. Eta fan eta esan notsan ni ez nitzala "Maria Floren", e? Eta, gaiñera, elixan be euan "Miren Lorea" eta aiuntamentuan be "Miren Lorea" euan zerian. Bai. 
- Klaro, eske, orduan, zu justo republikan... 
- Bai, ba. Bai, ba. Bost urte neukazen-a republikako denporan ta. 
- Jaixo ziñanian, baiña ez? Justo republikia orduan [einda]... 
- Bai. Bai, ba. 
- Eta hamen inguruan euskal izenik-ta besteren bat...? 
- Ba, ez euan; Miren Loreaik ez euan orduan, e? Eta zan hementxe Martintxonekua esaten jakona zerian. Ba, ni jaixo nitzanian ni basarrixan jaixo nitzan, Egotxian jaixo nitzan, Egotxia basarrixan, eta aittittai, nire aittittai, esan otsen: "Lorenzo, ze euki dozue, ba? " -ba, hor eukitzen eben zera, ta-, "Neska txikixa", "Ze izen ipini bihar dotsazue? " ta "Ez jakiñat nik ze izen ipiniko dotsen be! Nik ez jakiñat". Eta batek horkuak esan otsan: "Ba, neuk ipiniko dotsut, Lorenzo, zer izen ipini: Miren Lorea", ta "Neri hori papelian apuntauta ipini! -esan otsan aittittak-Papelian apuntauta", ta "Bueno, ipiniko dotsut". Ta papelian apuntau ta "Miren Lorea" ipini osten zerian. Ta bakarra; ez euan orduan, e? Bakarra zerian. Baiña... bueno! Horrekin euki nittuan zer gogorrak, e? 
- Ta, orduan, kasualidadez ipini zetsuen izena? 
- Bai, bai, kasualidadez, ba! Baiña bueno... hemenguak euskaldun zerak zian, e, Martintxonekuak? Bueno! Harek zian lehengo nazionalista berdaderuak zerian, esaten dana, lehengo nazionalista zerak. Eta, orduan... gero be nik beti Miren Lorea. Ta kolegixuan egon nitzanian be "Miren Lorea" firmatzen neban eta, zerian, "entre parentesis", "Mari Flor" ipini bihar izaten neban. 
Auzoko baserrikoa hil zuten gerra-denboran
Untzetabarrenetxea Askasibar, Juan
-Gerra ostian oso neurtuta egongo zan hori guztioi, ezta? 
- Gerra denporan txartuen. Zera ein juen, prezintau ein juen. Beti egoten dok nunbaitten aintzen dabena hemen, eta orduan be bajauazen. Gure bestekuan jauazen lau neska-util. Gizona hil juen baliakin, Itturrittatik goittik behera. 
Soldauak, mutillak, eta sasoia edarra-a. Zezia basarrixa behian daok, bestia goixan daok. Laurehun metro distanzia daok; baiña behian, bestia goixan, Etxetik Itturrittan, hemen Itturri, basarrittan ba, bidia, hormia, horma zahar bat. 
Horman... goittik bera, eta klaro. Egunez ezin zeikien urten iñora [ganajatekotara]. Munapetik eta zera. Egunez urten ezkero hamendik joten juen gogor, Asentziotik, Partaitti gaiña, hau gaiñ hau. Hor jauan frentia ba, hortik jota ebaten giñuazen, dios! Eta ezkutuan jarritta, ha gordetzen, ha gordetzen, muna zar baten ieteixakin bedarra ebaten ganauentzako zeoze, gizona. [...] Pentsau bai, baiña hau (burua) gora, eta goittik mutillak, apunterixia: "aprobauko juau zer... ", soldauak, mutillak. Dale! , eta zast! , eta blast! Holaxe hil zuan. Geratu zuan ha andria geratu zuan lau umekin, neska bi eta mutill bi. Oiñ hiru bizi dittuk; bat hil zuan, ni baiño urtebete gaztiaua, Iñazi, hil zuan, Eibarren bizi zuan eta hil zuan. Eta harek, ume txikixa, txikiña, neskatua, Benedicta, Elgetan bizi dok. Mutillak etorri zittuan hemenguak Elgetatik; ezaunak gaiñera, e, dios! Errotia zerratzera, prezintatzera. "Eta guk honei umioi ze ein biha dotseu ba, guk honei umioi ze ein bihou errotia itxitta? " "Horrekin pastelak eiñ! ", hoixe kontestau otsan. "Horrekin pastelak eiñ! ". Hori berbioi, dios! Mutikuak giñuazen, baiña... hori berbioi esan ein bihar da, e? Beti be lapurretan-ta, gabaz-ta. Ahal zan moduan. Eneee! Zenbat holako ibillera triste. 
Espartero eta Marotoren besarkada Elgetan
Iturricastillo Askasibar, Antonio
-Orduan behin baiño gehixaotan pasau zeben hau, gerra zibillian-ta? 
- Bueno, hemen rapapolbua. Karlistak be bai, karlisten denporan, zuk jakingo dozu, "Espartero y Maroto y esos". 
Horrena ez zan ixen Bergaran, "El Abrazo de Bergara no fue en Bergara". Ixen zan hortxe mendixan, hor bestekaldian, hortxe, hortxe. Hortxe, hortxe bestekaldian. Zu Elorrixora bazoiaz ba, Elorrixora bazoiaz eta han ifintzen dau ba Bizkaia. Haintxe, haintxe gaiñekaldian, kamiñuan gaiñekaldian. 
- Eta horrek izenen bat dauka? 
- Horrek Kurutzebarri. Guk Kurutzebarri esaten dotsau. Ez dakit zegaittik, baiña guk Kurutzebarri. Baiña Elgetak zelan ez eukan, orduan denporan zelan ez eukan, zer esangot ba nik, aiuntamentu zerik, jente gutxi zelan bizi zan, eta juzgauak eta danak ordurako, itxuria, Bergan eren, eta, klaro, ifiñi eben "El Abrazo de Bergara", "pero el abrazo fue ahi". Aittajunak esandakua. Eta aittajunak, nere aittajunak ikusittakua. Aittajuna, harrapau ez deixen, kutxan egon zan gordeta. Mutiko-utikua ei zan. Mutiko-utiko-utikua nere aittajuna. Kutxan. Kutxia badakizu ze dan: "granero". Eta kutxan egon ziela umiak soldauak, etorri zienian soldauak. Aittajunak ikusi ebala hor egon zala. "El Abrazo de Bergara fue en Elgeta, no en Bergara". Baiña, klaro, gero Bergara juan zan zeragaittik, oseake Bergak titularidade gehixao eukalako. Titularidade gehixao eukalako Bergara juan zan. 
Gerra karlistako anekdota
Iturricastillo Askasibar, Antonio
-Hor goixan dago Jentillen Pasialekua, esaten dotsau; geure basuan dago erdixa inguru; erdixa ez, hirutik bat inguru-do egongo da. Horrek basuorrek buelta guztian dauka bidia halan eindda, oiñ asko galdu eiñ da. Honek mendixonek, hau Goiko Mendi da, eta halan buelta guztian dauka eindda, eta han buelta guztian zerak, tropak ibilli zian bueltaka. Badakizu zegaittik? Bestiak erezen zerian, esto... han Eroskik badaukaz ba oiñ almazenak-ta, San Agustin, San Agustiñen, Elorrixon Eroskik almazenak eta badaukaz ba, hantxe erezen beste tropak. Eta bestiak erezen hemen, hemen erezen bestiak. Eta, klaro, handik hau katalajuekin ondo ikusten da hori mendixoi, eta hortik be bai ha. Eta klaro, hor jentillen bueltalekua eindda dago, eta hor tropak pasau eta pasau eta pasau eta pasau, hango zerak pentsau daixen ba kristona dauela. Eta ezebez, konpañia bat bueltaka. Pentsaizu zelako gauzak dian. 
Baiña hor dao Jentillen Pasialekua, hori hor dao. Klaro, oiñ momentuan dao zerakin, borrau eiñ da asko, beste gauza asko borrau dian moduan. Ezta? , gerrate-istorixak be borrau eiñ dia-ta. 
- Eta Jentillen Pasialeku hau karlistaden sasoikua da? 
- Bai, karlistak-ta. Ez, karlistak handikaldekuak ixengo ziela uste dot. Bai, entre Maroto y Espartero egon zanian. 
Hortxe egon zan zeroi. 
Gerra-denboran jenero ugari kendu zieten; errazionamendua
Atorrasagasti, Sebastiana
-Artua be bazeukazuen basarrixan? 
- Artua, garixa, dana [ganauendako janarixa...] 
- Uruna-ta etxian eitten zenduen? 
- Ez. Urunetara fan ein bihar izeten giñan errotara. Gero aillegau zan gerria... 
- Zenbat urte zeneukan? 
- Hamabost urte. Gerria. Ez zoskuen lagatzen, eruaten oskuzen jenero danak, danak, e. Patatia be ganbarara jaso, hainbeste kostatako patata-ail pillia, zazpirehun kilo patata ganbaran kargau, zera, kamioia, eta eruan oskuzen. 
[...]. Hartu giñuzen baba guztiak be bai. Garixa be gorde giñualako. Estraperluan ein bihar izaten giñuan uruna, gabian. Ostian ba fan bihar izeten zan plazara, erak emoten dabenan billa. Emoten eben, zuk ez dakizu zelakua dan be eta, artua, urunik onenak kendu eta einddakua. Asentzio badakizu nun dauen? Eibartarra izenda ez dakitzu Asentzio nun dauen Elgetan? 
- Ez. 
- Hor Mondrauera bidian dao Asentzio. 
- Pasau naiz, baiña... 
- Bai. Oin ahaztu jata zer esan bihar naban. Frentia euan hor Asentzion, eta gu fan bihar izeten giñan zeretik, hemendik kalera, artua edo ogixa edo zeozer emoten baeben; intendentzia egoten zan eta intendentzian emoten eben hori jeneruoi. Haretxen eske. Fan bihar izeten zan muna baztarretik-una baztarretik, Asentziotik ezpazotsuen harrapau tiruekin. Bai, esaten dotsudana, gabaz ekarri bihar izeten zan jeneruoi. Uruna gabaz. Oin, billur galantakin harrapauko baziñuazen. 
- Gosia pasau ziñuan gerran? 
- Bai. Gosiak... Zeozer jaten giñuan, baiña gosia pasatzeko modua, zela ez zoskuen ezer zertzen. Gero emoten zien zerak. Etxiak ifinitta eukitzen zittuen astian behin edo, jenerua emuten eben; kilo bat azukar edo gatza edo, zeozer. 
Zeozer, gauza haundirik ez. Faten baziñan dozena bi arrautzakin-do intendentziara... 
- Ze da hori? 
- Intendentzia zan, gerra, gerrarako etxe bat ifinitta euken hemen, eta emoten eben gura ziñuan beste jenero, zeuk eruan ahala, arrautzak eruanda noberak. Eta bestela ezebez. 
- Bazeunkazuen arrautzak, ala? 
- Bai, guk bageunkazen, baiña ez daukazenak... Guk oilluak genkazen eta bagenkazen, baiña... 
Intxortako frontea; 18 urtetik gorakoak gerrara
Atorrasagasti, Sebastiana
-Milizianua, soldauak, hemendikaldetik erenak. Eske frentia euan Intxortatik, Bergatik harutz. Ha hartuta euan, Frankok; eta bestiak zian hemendikaldetik erenak, milizianuak, harek ibiltzen zian jan billa, bakizu. Etortzen zian morduak meriendetara; meriendetara eta hamarretakuan bila be igual; eta etxian euan jenero guztia datorrenai emun ein bihar ba, eta sarrik askotan norbera geratu jan barik. 
- Zure aitta ibili zan gerran? 
- Nere aitta ez, nere gizona. 
- Gaztia, ez? 
- Bai. Nik baiño hiru urte gehixao ekazen, eta nik hamabost nekazen. 
- Hemezortzi. 
- Milizianua? 
- Bai. Hemendik zerian ibili zan. Ez. Gero ibilli zan. Eruan ein zittuen. Hemen pasau zanian, hartu ebenian, Frankok hartu ebenian hau, orduan eruan zittuen gaztiak; hamazortzi urte eindda erenak danak gerrara. Lau urte ein zittuan nere gizon difuntuak, eta haren anaiak zazpi. Pentsaizu zela ibili zian hortik zihar. 
- Zazpi urte nun? 
- Gerran. Gerrara eruan zittuen eta ba hantxe. Zazpi urte. Nere gizonak lau. 
Errotak itxita; errazionamendua
Beretxinaga, Juanita
-Juliuan hasi zan gerria, otubrian sartu zian hemen, otubrian, ta abrillian zertu zan, veinticuatro de abril liberaziño eguna. 
- Herrixan zeoze apurtu zan? 
- Bueno, herrixan dana ixa apurtuta egon zan, herri dana apurtuta egon zan. Oiñ eindda dao baiña. 
- Herritarrak izan ziran herrixa berriro egin zebenak. 
- Bai, herritarrak eta etorri zian arkitektuak edo zerak; honek etxiok eta plazakuak eta danak barrixak in zien eta. Hau be osoik geatuko zan, hau be len-engo etxia da ta. 
Gerra garaian etxetik alde eginda
Arizmendiarrieta Ojanguren, Bernarda
-Zenbat denbora pasatu zun gerrak han Elgetan? 
- Sei hillebete edo zazpi hilletete. Zazpi hillebete usten dot. 
- Goseik pasa zenduen zazpi hillabete hoietan? 
- Ogirik ez, ogixa ezkurrana. Bai, bal-al-altza ekartzen oskuen, ekartzen eban anaiak, harrixa baiño gogorraua itten zan momentuan, ta ezin jan baiña hantxe. Gero, esan dotena, honek sartu zienian ekarri eben ogixa, ta nik esaten neban, gerriak nahi dabena ein daixela, behintzat ogixa ekarri dabe. Ta gero bestekaldera pasau giñan gu ta esan dotena, han bestekaldian euan jentia bueno, montoka, e! Bai ba, etxietan danak alde einda eozen eta. 
- Zer egin zuen, Elgetatik jendeak alde egin eta mendira? 
- Etxietara, atzeko etxietara. Heren etxiak, e, lagun bat edo itxi ta ba bestiak familixak heren trastiekin etxietara. Ta han egon giñan. Ta gero han Eguarbitza, zuk ez dozu entzutia eukiko Eguarbitza, famosua da baiña Elgetan Eguarbitza. 
- Basarrin bat? 
- Gure aitta zana zan hangua. Atx ondua, atxa, atx ondua entzunda daukozu, atxa? Haretxen onduan dago etxia, ta han egon giñan gu. Baiña ni han egon nitxan aittakin eta amakin. Ardixak etortzen zien, ardixak eruanda euazen hara, hara etxera, tianera, ta ardixak etortzen zian mendira, ta gure aitta zanak ezautu: "Hamen ba, hamen datoz oin be gure ardixak, koittauaok", ta milizianuak lantzian bat jan. Harek jan itten zittuen; aittak igarri geruao ta gutxiaora doiana, ta fan eta zazpi edo ekarri zittuen kortara. Baiña bestiak jan otsazen. 
Reketeak etxera sartu zirenekoa
Arantzeta Arregi, Jose Luis
-Zela ez zeben abanzau aurrera ba gu baserrixan. Ta zan oktubria, ta orduan egoten da baserrietako kosetzia, babia ta artua-a, ta gu han lanian ibiltzen giñan. Ta egun baten oktubrien laua zan, esan dotsut ta zela zan oktubria ta gu kosetzia batzen hor ibili giñan zerian, ta zera oktubrian lauan hasi zan mugimentua ya, ez dakizu? Pixkat han zozek urten bihar zeuala, eta tiruak-ta gehitu zian eta enfrentamendua zertu zan. Eta oktubrian lauan, domekia zan, ta orduan izaten zan oktubrian lehenengo domekia izaten zan egun pixkat espeziala ze oktubria izaten zan Ama Birjiñari dedikautako, "La Virgen Del Rosario" ez dakizu? Ta hilan lehelengo domekie izaten zan zerekoa, oktubrekoa, "Domingo del Rosario" esaten jakona. 
- Zozer berexixa egoten zan edo...? 
- Eliziantzako zan pixkat destakaua. Orduntxe egunian hasi zan mogimentua zeozer, ya mobitzen zeuela. Eta gure etxian fregaderia euan lekuan, zera euan bentania, fregaderian parian, eta handik zaintzen noiz etorriko, ez dakizu? 
Zozer pasatzen zala ta itxoitten. Ta ama akordau zan han urrin gizon batzuk etozela ta ya alarmia. Ta aittak-ta pentsau zeben etxe barruan ba hueko bat han kortan-a. Balak sartu ezindda, bentanaik ez zekan hueko bat, ta ha refujixo moduan hartuta, etortze bazian ba balak iñundik sartu ez dittean, bentanarik-ta ez zekan eta gu hantxe geldi. Ta amak bentara urten zeban baten, ikusi zittuan ba handik berrehun metrora-do, holako horrek izeten dira baserriko erromarak, atiak, baserrixan egoten dianak, ganaduak ez pasatzeko. Holako baten pasau... 
- Zelan deitten da hori? 
- Erromaria. Ta handik pasau ta arbola artian gordetzen zirala, arbola ostean gordetzen zirala. Ta amak esan zeban: "hemen datoz! ". Ta danok joan giñan lehen esan doten refujixora Etxebarriko refujixora, hara. Bazkaltzen gengozen, dana laga ta haraxe. Eta hantxe danok alkarri begira ze pasauko ete zan, ez dakizu? Han zeozer pasau bihar zan, etxera allagau ziran ta. Ta jo zeben atia: "tau-au-au-a". Lehelengo, lehenengo... danak ixilik danok, alkarri begiratuta eta han zozer pasau bihar zeban ta. Bi aldiz: "tau-au-au" barriro. Ta nere aitta, gaixua zana, esan dot nire aitta hara erretireuta zeuela, eta urten zotsan atera, eta gizon bat, guretako gizon bat zan hura, orduan egongo zan ba hogei urtekoa hogeita bost urtekoa, gu umiak giñan ta gizon bat. Ta preguntau zeban: "¿Aqui hay rojos? ". 
Ta: "no, aqui vivimos la familia y aqui no hay rojos". Ta holako silbato bat eukan hortarako, ha bakarrik etor zan atera, baina han etxe inguruan ezkutauta zeozen, izango ziran hogeita hamar edo berrogei-do, han ezkutauta zegozen. Ta "¿Aqui hay rojos? " eta "no, aqui vivimos la familia". Gero silbato bat "priiiiii" jo zeban ta ya han ezkutauta zeozenok agertu ziran, ta lehelengo etxe guztia errejistrau zeben, han iñor ete euan. Baina, han euan ezer. Ta ya gure etxian aurrian gelditu ziran, etorri zan ofizial bat kaballo batekin eta harek esan otsen bazkaltzeko, eurak eukezen zerak kontserbak-ta, eta esan otsen bazkaltzeko, baina jateko raziño erdixa, euren artian partitzeko euken raziñua. Ta jentia han murmullatzen-ta, ez dakizu? Ta hantxe atsalde guztian. Ta hemen goixan, Intxortan, entzuten zan oso tiroteo haundixa, eta hor zoze pasatze zan normala ez zana, ta gure teillatu gaiñetik balak pasatzen zian. Harek zerak reketiek esan otsen... Baia harek etxia defensa zeken ta teillatutik pasatzen ziran balak. 
Espainiako bandera baserrietan
Arantzeta Arregi, Jose Luis
- Hantxe atsalde guztian. Ta hemen goixan, Intxortan, entzuten zan oso tiroteo haundixa, eta hor zoze pasatze zan normala ez zana, ta gure teillatu gaiñetik balak pasatzen zian. Harek zerak reketiek esan otsen... Baia harek etxia defensa zeken ta teillatutik pasatzen ziran balak ta: "¡mira, mira como tiran! ", ta hola.... ofizial hori etorri zan eta bazkaltzeko esan otsen, ta atzera berriz joan egin zan ofizial hori, ta han pasau zeben eguna, ta hortarako gure etxetik berrehun bat kilometro, bueno berrehun bat metrora euan beste baserri bat, ta han ipiñi zeben teillatuan bandera española, eta gurian be intentau zeben ipintzia baiña... euki zittuen itxuria ixotzeko hara, teillatura, ta ez zeben ipini, ez zeben ipini, ta han banderia ipini zeben baserrira jo ta atakau zebena, bueno! Ta baserrixa zeuan hola tontxortxo baten eta hemetik jo otsen tirua eta ha baserrixa botata, han behian Ubera, badakizu nun daon? Han be beste etxe batzuk, ta in zeban pasau baserrixa jo barik ta han Uberako etxe batzuk jo, han eozen reserbak, ez dakizu reketiak? Han eozen eta jo ta dana... 
- Ze reserba? 
- Ba, atzetik eozen jende gahixao, dendia gehixao han eozen ta jo zeben lehenengo etxe bat eta gero eskolia, ta zeozen prezizamente eskolan, ta juan ziran danak "echando betun" handik haruntz, ta hola. Gurian egon ziran atsalde guztian eta atzera ofizial hori etorri zan, ta esan otsen erretiratzeko handik. Eta guri emon oskuen ordenia hurrengo goizerako etxia abandonatzeko, eurak etorri bihar zirala derrigor ta. Ta karo, gu umiak giñan baiña, ta gu lo, baiña gure zaharrak, gure gurasuak-ta, harek ez zeben lorik egingo. Ta in zittuen hara sakon batera eroan, "una vaguada" ez dakizu e? , hara eruan eta ganaduak-ta eukitzeko zerak desmiontiak egin eta han ganekoa gorde, balak harrape ez zittezen, eta hantxe. Ta itxoiten eta itxoiten ta itxoiten noiz etorriko ziran, eta ez ziran etorri, ez ziran etorri, ta atzera etxian sartu giñan ta normal. Ta ganera esan otsuten banderok edo mastillok ya... ezkutatzen joan ziran, ez dakizu? Zelan ez ziran ageri, ezkutatzen joan ziran. Eta gero hemen Elgetarainok harutzatxuo gora Asentzio onduan mendi bat dao, mendi txiki bat, ta han geratu ziran ya fijo zerok frankistok, han geratu ziran. 
Errepublika garaian: Karlistak vs. nazionalistak
Irazabal Aranzabal, Juan
-Ze giro euen gerra aurretxuan hemen? 
- Gerra aurrian? Politikamente gaur baiñok libriao. Eitten zittuen nazionalistak, osea PNVkuak, eitten zittuen diskursuak; baitta karlistak be eitten zittuen. Diskursuak eta anbientia egoten zan politikan, gu gaztiak giñan eta ez giñan gu, e... , baiña entzutzen giñuzen mitiñak. 
- Eta republikanuak ez zien sartzen? 
- Republikanuak sekula ez zeben mitiñik iñ. 
- Hemen karlistak eta nazionalistak. 
- Karlistak eta nazionalistak. Bazagozen sozialista batzuek, honek destakau batzuek, baiña ez. Hemen karlistak eta nazionalistak eitten zittuen. Mozonek lelengo diskusua ein zeben, mitiña, Elgetan. 
- Monzonek? 
- Bai. 
- Jontxo! 
- Goguan dakat. Gu holako akontezimientuetan ba hor egon bihar izeten giñan mutikuak. 
- Jente pillara, ezta? 
- Eta hori orduan gerria hasi aurretik. 
- Bai, gerria hasi aurretik. 
- Mitiñak egoten zien eta burrukaik-ta ez zan. 
- Ba! , ba! Akordatzen naiz burruka batekin be, akordatzen naiz. Sozialistia zala edo ez dakit zer, eta baten batek esan otsan eta han egon zan, muturjoko bat egon zan. 
- Egon zan, e? 
- Bai. 
Frontea Elgetan; Elgeta bonbardatua
Irazabal Aranzabal, Juan
-Zela edo noiz konturatu ziñein zuek gerran zeundela? 
- Gu gerran, sartu zan momentuan, zeatik bazatozen horrek, karlistak esaten gontsen guk, behealdetik, Naparroa aldetik. 
- Nazionalak. 
- Bai, nazionalak. Eta hemen bestetik ba gorrixak. Hemen gorrixak PNVia ta sozialistak danak bat einddda ibiltzen zien, baiña gorrixak. Ta konturatzen naiz ba gu Bergara esnetan zela joaten giñan egunero, baiña hor jarri [zanian ezin] giñan joan, Bergara esnia eruatiai laga gontsan, zeatik hor jarri zan frente bat edo. El dia veinticuatro de setienbre sartu zien hona Asentzioko mendira Reketiak lelengo aldiz. 
- Reketiak, nazionalak. 
- Bai. Eta gero hemen jarri zan frentia, Asentzion reketiak eta (ETENA). Hori zaue, badao ba bidia Kanpazarrerako, han zan bide bat, han zaozen horma batzzuek eta haren ostetik. 
- Han parapetau zien gorrixok? 
- Bai. Hor egon zien, sartu zien venticuatro de abril. 
- Abril ala setienbre? 
- Ez, de setienbre. Despatxau, osea. Zazpi hillabete ein zittuen, veinticuatro de abrillian hartu zeben Intxorta ta Elgeta nazionalak. 
- Eta bixen bittartian? 
- Bixen bittartian? Egon zan el dia cinco de octubre, errosaixoko domekia. In zeben, kontratakau zeben nazionalak, baiña ez juen apurtu, osea, eutsi eiñ otsen. Ta gero ba tiroteo batzuk egoten zien beti be, tiroteo batzuk baiña. 
Egunero-gunero tiruak bai, arkali jaurtzen otsen tiruak baiña hori tiroteo fuerteik ez. Hoixe, cinco de otubria egon zan. Gero horrek zazpi hillabete ixa pasau zienian, lenengo ein zeben atakia zan veinte de abril, bobardeo ikaragarrixa. Orduan Elgeta gehixena apurtu zeben ia. 
- Abioiekin? 
- Abioiekin. Bonbardeua. 
- Zer zien abioiak, alemanak? 
- Alemanak. Ta hillak be mordua egon zien. Mordua hildda. 
- Herrixan? 
- Bai. 
- Herriko jentia? 
- Bai. Bonbardeuan, e... Refujixuak indda zagozen, baiña refujixora [...] be mordua hil zien, hara zoiazenak, mordua. 
Eta orduan Elgetako herrixa orduantxe apurtu zeben gehixena. Ta hurrengo egunetan be etortzen zien -hori veinte de abril zan-, etortzen zien abioiak eta bonbardeatzen zeben. Baiña heriotzak egon zien veinte de abrillian asko. 
Anaia eta bi lehengusu hildakoen artean
Irazabal Aranzabal, Juan
-Zeuk galdu zeen lagunik edo seniderik edo? 
- Senidiak? Bai. 
Frentian, Otxandixoko frentian lehengusu bi, anaiak. Eta gero hau frentia Elgeta hartu, eta el dia veintiocho de abril, San Prudentzio egunian, anaia hil jatan hementxe eskuko bonbiakin, eskuan errebentau otsan. 
- Eskutan errebentau? 
- Bai. Zeaittik eze ez zeban ezautzen honek ¨[...]... , eta joño! , hau ze ete da ta zinttiakin, eta soltatzen badabil ze dan ikusteko ta eskuetan esplotau otsan ta hil zan. 
- Jontxo. 
- Bai, ni baiño zarraua. 
- Etxian euela? 
- Hemen ez, Elgetan. 
- Olei Erdikuan? 
- Ez, ez, Torrezarko basarrixan. Hor eukitzen zittuen, gure, horko anai bixak hil zienian, gure anaia erueten zeben horra laguntzeko edo. Basarrixa zan ha be, kalian baiña basarrixa. Erueten zeben laguntzera ta gauzak eittera ta gure anaia erueten zeben. Ta sartu zittuen, gerra denporan ganauak kendu oskuezen danak, etorri gau baten eta ganau guztiak eruan oskuezen. Ta han auzoko batenak ba uztarrixa-a zaozen ta harek hartzera joan zien ta hantxe ikusi zeben hori bonba hori ta hartu zeben eta eskuan esplotau otsen. 
- Hori zan abioitik botatakua edo bertan jarrittakua. 
- Eskuko bonbia, eskuko bonbia. Granadia, bai. 
- Jolasian hasi ta [...] 
Elgeta suntsituta
Irazabal Aranzabal, Juan
-Zer geratu zien, etxe asko geratu zien hondatuta? 
- Asko, asko! Elixia be erdittik behera apurtu zeben, bota zeben. Bai. Daño haundixa ein zeben orduan. 
- Eta basarrittan eta. 
- Baserrixan-a? Ez. Baiña baserrixak, hemen frentia egon zan bittartian, hementxe zan Otamendi baserri bat, ha be erre zeben. Hor egoten zien milizianuak eta kaiñonazuak jaurten zittuen horra; eta beste bat, hortxe Asentzio onduan Udaixa baserrixa dienak, hiru bizitza zagozen, ta ha inteziñuakin fan eta erre, su emon otsen gorrixek, eta erre ein zan. 
- Gorrixak eurak? 
- Bai. 
- Zeatik? 
- Pues hango uezaba pixkat reketia zala ta amenazuak, benganzia. 
- Eta etxia erre otsen? 
- Etxia erre otsen? 
- Bai. 
Bera eta ama etxea eta ganadua zaintzen
Irazabal Aranzabal, Juan
-Zuek euki ziñuen bape tiroteorik Olaiko inguruan? 
- Ez. Baiña billur haundixak pasatzen giñuzen. Eske hemen emon zaben ordena bat, linea bixen erdixan zela geldittu giñan, ba aldetzeko. Ta alde zeben aitta-anak eta anaiak eta arrebak eta danak fan zien; guk hemen ¨[...] ostian gengozen, tia bi baserixetara ezkonduta, ta haraxe. Lineatik kanpora behintzat. Ta geldittu giñan ama ta bixok. 
- Etxian? 
- Etxian, baserrixan. Bai, ganauak be gobernau ein bihar zien eta. Etxia zaindu bihar ta gu ta bixok. Gu, ama ta bixok, bixak hortxe egon giñan denpora guztian, zazpi hillabetian. Baiña billur haundixakin. Ta harrezkero iñoiz komentau dot, joño, gaur holakoik balitza neu enintzakela egongo. Orduan ba basarrixa, ganauak be zaindu ein biher zien-ta. 
- Gaur ganaurik be ez, ezta? 
- Ez, baiña orduan bai. Ta hortxe egon giñan. 
- Eta milizianuak edo nazionalok ostu edo zeozer ein otsuen? 
- Ez. Gurera etortzen zien, milizianuen bendian zaon gure zonia, eta etortzen zien, ia ezautu zien-ta, sagarrak erostera ta arrautzak-ta erostera etortzen zien. 
- Erostera? 
- Bai, bai. Batak dozena bi sagar eta bestiak sei arrautza edo. ¨[...] eukitzen giñuzenien emoten gontsen eta pagatzen zeben harek, ordaintzen zeben. Ta gero negua legau zan, ta etorri zien gau baten eta ganau guztiak hartu eta eruan oskuzen. 
- Eruan eiñ otsuen ganauak? 
- Danak, danak! 
- Iri ta guzti? 
- Irixak ez zittuen eruan zeaittik irixak eitten zeben, karreterixan eitten zeben materialak eruatera milizianuei, ta hemen goixan zaozen, hemen, goiko baserrixan, Torrezar edo, lehen esan doten etxe hortan, ta lanak eitten zittuen. 
Eta pentsaizu, hemen Elgetan kamioi baten sartzen dabizela behi batek hanka eiñ otsan, soltau ein zan, eskutik hanka ein otsan, ta etorri zan baserrira. 
- Zeuen behixa? 
- Bai, bai. Gu obera ezin fan, laurak ingurua zan-a. Meee! "Pinta etorri da". "Pinta? " Pentsau ¨[...] zaratia. Zabaldu otsan atia ta ta! , kortara. 
- Ta bestiok, miau? 
- Fuera, gehixau zer zanik be ez. Deklaraziñuak bai ugari, zer eruan oskuen, zer kantidade eta zelakuak-ta bata ta bestia, baiña akabo: fanak fan. 
- Zenbat behi kendu otsuen orduan? 
- Ba lau behi. 
- Ta bat bueltau? 
- Bai. 
- Oseake hirukin geratu zien eurak? 
- Bao. Ta gero txahalak. 
- Txalok be fuera! 
- Bai, bai. 
- Eta hori milizianuak eruan euen? 
- Bai, milizianuak. 
- Nora edo zertarako edo? 
- Hori erak jakingo dabe. 
- Eta hori ia galtzen ebitzela edo oindiok frentia... 
- Frentian zaozela, frentian zaozela. Handik gerora be frentia egon zan hemen. Izango zan hori febrero aldian edo izango zan. Ta eruan zittuen ta akabo. 
- Eta zuek kortia hutsik. 
- Irixak salbau zien etxian ez eozelako, ezta? 
- Bai. 
Daukanak ez daukanari ematen
Irazabal Aranzabal, Juan
-Bueno, hemen lapurretia, ez dakit zelan esango jakon horri izena; frentia pasau zanian ba danei ez zotsezen kendu ganauak, eta gero hemengo frentian jarri zien mandamasak ein zeben halako daukanai, gelditzen jakonai batzuek kendu eta ez daukanai batzuek emon ein zittuen. 
- Hori milizianuak eurak? 
- Ez. Frentia pasauta gero, hemengo jentiak. 
- A, herrikuak,. 
- Herrikuak, autoridadia. 
- Osea, ganauak partdiu. 
- Ganauak partiru ba, enfin. Ez zan jentia konforme geldittu. Geuri be emon oskuen txahal bat. Eta ha txahala iñona zan. Ta ordainddu ein giñuan gero, eta beste batzuek be bai. 
- Etxiak ganau barik ez egoteko ba puxka bat partdu. 
- Bai, zeozer, zeoze. Baiña ez zan jentia koforme geldittu. 
Gauez milizianoa etxera
Irazabal Aranzabal, Juan
Beste gauza seiñalaurik gerra denporakuak? 
- Seiñalauak? 
- Momentu txarrak pasau giñuzela baserrixan. Zeaittik linea erdixan zelan zaozen, pues esaten zeben, geuk sekula ez genduan ikusi, nazionalak gabetan hara tropak pasau ziela, baiña hemen gorixan artian milizianuak eitten zittuen, gabian bijilantziak eitten ibiltzen zien. Eta egun baten -akordatzen giñan gu oiñez, pauso-aratiakin-, ta egun baten atia jo oskuen. "Zein da? ", eta "Abre la puerta! ". Gure ama zanak erderaz be ez zakixen; "pronto pero pronto! ". Ama aurrian, ni atzian, fan giñan. Ta, arrebia orduan, etxian tokau zan arreba bat. Ta ia hemen zeiñ egon dan atsaldian. 
Hamen milizianuak. 
- Horrek zer zien, nazionalak. 
Ez, komunistak zien, konpañia bat egon zan hemen. "Batallon Castilla", Compañia Castilla, ta zien asturianuak. 
Enda, bueno, zabaldu otsan atiori, baiña sustua... Billurra, badakizu, hango zaratia ta! 
- Gabaz, ezta? 
- Gabaz, goizeko ordubixak aldian edo. Ta, ia hamen atsaldian zein egon dan, eta, bai, milizianuak. Zetara etortzen dien, eta sagarrak erostera edo, arrautzak erostera edo. Ein otsen hola galdera batzuek, ta urten zeben. Ta handik hamar bat minutura berriro. Bueno, urten giñuan ta zian, milizianua zan, Bergarako semia zan ha, ta gure arrebiak ezautu ein zeban. "Zer pentsatzen dok, gu zertzuk gazela baiña hortan ibiltzeko? " "Bueno, parkatuizue". Halako sustua zetan emun. 
- Harek euskeraz. 
- Bai, barkatuizue. Eske arrebia ezautu ein zeben. 
- Orudan asturianuak, asturiano komunistak. 
- Compañia Castilla esaten otsen, zan kapitana asturianua. Gaiñera, pentsaizu, beste danak milizianuak ibiltzen zian buzo azulakin, eta harek kakixakin, militarren moduan jantzitta, jantzitta ibiltzen zan. Halako flako bat zan. 
- Orduan gorrixak ikusi zittuein. 
- Gorrixak? Hoixe gorrixak. Gurian be, eztakitt, hoixe pentsatzen zan eta pasau ein giñan baiña eske linea bixen erdixan badakizu ze riesgo! 
- Arrisku dana. Baiña herrixan egon baziña igual hildda, ezta? 
- Ba baiña. Beste ana-rrebak behintzat egon zian kanpuan hor eta ez eben halako estuasunik pasau. 
Nora joan ziela esan dozu zuk, aitta ta arrebak eta? 
Basarrixa da oin badago ba eindda Eibarrerako, Beko Errota baserrixa. 
- Eibarrera fan zien? 
- Ez. Han Elgetako partian zaren. Hor badago pantano bat eindda Eibarko urekin surtitzeko, Aixola. 
- Aixola. 
- Bai. Aixola Errekara. Aixola, basarrixa da Beko Errota. Han egon zien. Eta beste batzuk Lapurdi, gorago... gertura, han gure aitten anaia ezkondu zuan hara... famelixa... alde eitteko esan oskuen-a alde ein bihar. 
- Harek trankillao ibilli zien orduan? 
- Puff! Hoixe trankillau. 
- Zergatik ez zittuen ganauak eruan? 
- Baiña nun mantendu bihar zien? Erak be bazekezenta nun mantendu ta zer? 
Moroek jendea hil eta bortxatu
Irazabal Aranzabal, Juan
-Veinticuatro eta hurrengo egunian veinticinco. Eibarko honek mendixok, Azkonabietan eta hor tiroteo haundixa egon zan, eta hillak be mordua egon zien, zeatik ni konturatzen naiz hor suak agertu zien mordua, et hor erre eitten zittuen moruak. 
- Moruak? 
- Bai, moruak sartu zien hemen lenengo, eta horrek moruok sartu zienian veinticuatro de abrillian hemen egundoko daño txarrak ein zittuen. Hil zittuen, Ansuategi basarrikuak bittakuak, gizon bixak hil zittuen. Eta hemen gero Zesto basarrixa hemegua, hor hil zittuen aitta ta ama, ta alabia, hamalau urte, edo hamabost urte -orduan ni baiño urtebete gehixao-, biolau ein zeben, ta atzamarrak kendu otsazen, bihetzak, hiru atzamar kendu otsazen. 
- Zetako? 
- Pues aitta alabia defenditzen, eta tirua emon otsenian aittai ipiñi otsan buruan eskua ta matxetakin klask! 
- Jontxo! Orduan moruak [...] zien orduan. 
- Moruak? Orduan gerrako denpora hortan egoten zien "sakiak". Sakia da emoten otsuezen janak, arroza, olixua, garbanzua eta horrek gauzok. Ta Altube baserrian juntatzen giñan eta han partitzen zoskuen bakotxai berai jenerua. 
Ta etorri giñan horra goizian eguna zabaldu baiño lehen. Auzuan bazan beste bat be, bestiak alde egindda zaozen baiña etorri giñan ta partitzen zebitzen. Ta etorri zan Sagastitxoko andra bat: "moruak ei datoz goittik behera danak hiltzen. Zeston hil dittue andra-izonak eta ez dakit nun be bai ta". Hartu ta, geunkazenok hartu ta etxera. Etxera etorri giñanian sartu giñazen laban sakian gauzok, arrozok, olixuok, garbanzuok... , ta bajatu giñan, beste bezinua ta ume txikixak eta alkarrekin bajatu giñan ama ta ni ta bezinuak bajatu giñan Uberara. 
- Uberara? 
- Bai. Eta Uberan fan giñan eta Uberan iñor be ez han be basarrixetan, kaskuan. Eta bazakixan nun egoten zien han, refujixauta zaozen; fan giñan hara ta etorri zian behera. 
- Moruok? 
- Ez, hango familixakuak, Uberako famelixakuak etorri zien. Ta holakotxe moruak ikusten dou kamioian goittik behera kuadrillia ta, meka... , jota ni hanka behetik gora. Ta hango baserrikuak, goikuak, horrek baserrixak Marki eta Ibargaiñ eta zien, ta harek goittik behera ""Arriba España" ta "Viva España! " ta, nik ez nakixen horrek zertzuk zien be, horrek verbok. "Nora zoiaz" esan ostan. "Moruak datoz ta". Horrengana nobera joan bihok, ez hanka eiñ", nobera joan bihok. Eta eurekin nahasi bajatu giñan behera Uberara, eta etorri zien moruak, halako berrogeiko gizon edo, moro, eta kapitana zaukien, espaiñola zan, arpegi argixakin ta. Esan notsan zelan e, enfin, entzun eta zelan hanka ein genduan ba eta. Fateko, ez jakula ezer pasauko ta, kapitanak; eta gu etorri giñen baserrira, atzera. 
- Baiña moruekin jentia billurtuta, ezta? 
- Puff. Moruak. Hor gure aldameneko beziñua, ha guregandik apartau ein zan eta egon zan arbisolo baten ezkutauta, eta gu ikusi g[giñuzenian] Uberatik gora, ezautu eta ha etorri zan etxera. Horrek moruok Uberara bajau zien baiña atzera behetik gora etorri zien. Behetik gora. Orduan ez zien etorri tropan. Bika, hiruka, lauka eta hola. Ta hemen etxe kantoian, Eleuterio eukan izena, alde batetik zetorren bata etamoruak bestetik, eta "Alto! manos arriba", eta gizonoi estu-stu-stu, ta jota ein otsen hola katxeua ta. "Todavia aqui hay muchos rojillos". 
- Moruak. 
- Moruak. Eta billurra... Hori zan pasauta gero gure ama-anak, ha Albitxu basarrikua, haren barri jakitzia nahi zeben, ia etxian daozen edo ze ein daben edo, joan eta jakizu. Joan nintzan eta han andra bixak eta aitta semiakin zulon baten sartuta, hor ezkutauta egon zien, eta han gaozela etori zan moro bat hara, eta esan oskun: "Ali hay uba mujer herida". Ta, ene ba! , zein ete da, ta neu banoia haraxe, aintxintxiketan noia ikustera. Ta "alto! ", beste moro bi edo zaozen onduan. "¿A donde vas? " y "A ver esa mujer". "Date la vuelta que si no te vamos a dar un tiro". Atzera buelta ein ta etxera. Ez dakit zein zan. Emakumia ikusten naben etzindda. 
- Baiña ez otsuen itxi bertaraño joaten. 
- Ez. Ez dakitt zein zan. 
- Ez dakizu hil zan eta ezebe. 
- Ez dakit ezebe. Gero, horrek zien goizian eta arratsaldian puxkat klamau zan arratsalderako. Ta horrek moruok paau ta gero etorri zien, etorri zian konpañia bat soldauak hemengotxe euskaldunak. Ta harekin pozik geldittu giñan, harek etorri zienian pentsau giñuan salbauta gengozela. Moruak hanka ein zeben behintzat eta. 
- Orduan moruak erabiltzen zittuen jentia bildurketako, ezta? 
- Puff! Billurketako ta hazaiñak eitten zittuen. Zeaittik hil, edo biolau be bai; biedo bilau zittuen; ta zer? Moruak... 
- Harek euren ana eittera. 
"Sakea" gerra sasoian; "errazionamendua" ostean
Irazabal Aranzabal, Juan
-Lehen esan dostazun hori, "sakia" edo zela esan dozu, hori nork emoten eben? 
- Hori, pues gorrixen gobiernuak. 
- A, republikanuak. Eta hori gerra garaiko partiziñua izaten zan? 
- Bai, gerra-enporakua. Behiñ gerria pasau zanian kitto, hori bukatu zan. 
- [...] Gerra ostian izan zan razionamentua baiña gerra aurretik partidu eitten euen... 
- Gerra denporan, gerra denporan partitzen zeben. Gerra aurretik normal, komeni danak komeni dana erosi tta hola. 
- Eta orduan gerra denporan gorrixok edo republikanuok edo gura danok "sake" horrek partitten zittuen. 
- Bai. 
- Eta gerra ostian razionamentua. 
- Bai, gerra ostian razionamentua. 
- Nik sakiana entzun barik neukan. Hori zenbatian zenbatian edo zela izeten zan? 
- Hori, ze esango dot ba, hiru hillabetetik behiñ edo ez dakitt zelan izeten zan. Emoten zeben, kantidadia emoten zeben: hiru kilo arroz, hiru kilo azukar, garbanzuak... , ta kantidadia emoten zeben emoten zebenian. 
- Hori Elgetako kontua da bakarrik ala Elgetatik kanpo be emoten zeben? 
- Elgetan, Elgetakua dakit nik, hemendik kanpora ez dakit hor beste lekuetan ze eitten zeben. 
Errepideak lehertuta
Irazabal Aranzabal, Juan
-[...] parian kamiñua bolau zeben, osea, kamiñua bolau zeben. Zeaittik ikusten zeben gorrixak ba bestiak badatozela aurrera, ta kamiñua bolau zeben. Ta ein zan tiro bat! , ta ein zan ikaragarrizko zulua; tropak ez pasatzeko edo, tankiak edo lokesea. Ta akordatzen naiz egun hartan, hori esplosiñuoi ein zebenian gure baserria teillatuan goittik behera harrixak eta gere... , jota zulatu [oskuzela]... harrixakin. 
- Zuena bakarrik ez, Olaikuan etxe danak... 
- Bai. Hemen ein zittuen Uberan bat, gure etxe parian beste bat eta hementxe goixan beste bat ein zittuen, bolau zittuen kamiñuak. Ba pasua... 
- Makiñentzako pasua kentzeko. 
- Bai, baiña laster arreglau zittuen. Hurrengo egunian bertan... 
- Bestiak etorri ta atzea zuluak bete, ezta? 
- Eurak ez. Auzoko gizonei, han geldittu zienei esan eta ra! , bete moduko bat ein zeben eta behintzat pasua ipiñi zeben. 
Artilleria
Irazabal Aranzabal, Juan
-Zuk tankiak eta ikusi ziñuzen pasadizuan edo? 
- Ez. Nik, ez jatan (etxatan) tokau tankeik ikusteik. Hemen orduan tankeik egon be ez zan ingo ya tankeik. Tankerik ez orduan. Orduan artillerixia egon zan hemen gaiñian, Karabixetako gaiñian, ta hementxe Elgetako ostian beste bat, enda ostientzian pues fusilla ta amatrailladorak. 
- Orduan tankeik egon be ez igual. Kaiñoiak. 
- Ez. Kaiñoiak. 
- Eta zela mobitzen zittuen, kamioiekin edo idixekin edo? 
- Horrek irixekin enjeneral edo kaballuakin edo mobituko zittuen. 
- Zuek hemen bape kaballerixaik ikusi zeben? 
- Keba! Hemengo kaballerixia ta, irixakin eta eruaten zittuen, trasportatzen zeben fusillak eta materialak. Irixekin, ez kaballuekin. Hemen kaballoik be ez dot pentsatzen egon zanik. 
- Esaten dot soldauak zaldi gaiñian. 
- Ez. 
- Arrasate aldian banaka batzuk ikusi zittuela. 
- Ez, guk eztou ikusi soldaurik kaballo gaiñian. 
- Eta soldauak materiala mobitteko zeuen ganauakin eitten euen? 
- Bai. Gurian anaia ibiltzen zan, anai difuntua ibiltzen zan. Ta bestia zan ba basarriko jabia, gizona. 
- Nahi eta nahi ez. 
- Hori obligaziñua da. Esaten zebenian joan in bihar. 
- Porsiakaso. 
- Ta miliziano bat edo lagun eruaten zeben, nora eruan bihar daben, ta gabian eruaten zittuen horrek danok. 
- Mobimentu horrek gabaz, bestela... 
- Klaro, klaro. 
Apirilaren 20ko bonbardaketa
Irazabal Aranzabal, Juan
-Eta zuk abioiena, bonbardeua apirillian esan dostazu izan zala? 
- Aprillian, bai. 
- Aprilleko bonbardeo hori daukatzu goguan bakarrik, abioiak aurretik ez euen bonbaik bota?. 
- Ez, ez. Beno, bonba bat edo beste bota zan, baiña ez. Ha zan gogorra. Ta gero hurrengo egunetan be bai. 
- Bonbardeo latza orduan. 
- Jo... Gogoratzen naiz, etortzen zien hor Mondrauetik Bergara aldera ta Plazentzia atzera, hartzen zeben buelta, ekin hemen Karabixetan goittik behera ta ra! , ra! , aldiko hiru, aldiko hiru, geldittu barik. Ha zan, billurgarrixa egon zan orduan eguna. Abrillan hogeixa zan hori. 
- Abrillan hogeixa. Ia fetxak be goguan dakaz. Etxataz (ez jataz) ahaztu. 
- Gauza horrek grabauta geraketan dia. 
- Joo... Akordatzen naiz, ba guri omoten oskuen halako bonbardeorik edo baldin baldin bada, etxian ez egoteko, etxe inguruan zanga baten sartu ta hantxe egoteko. Ta, bueno, fan naiz zanga batera. Hemen Olazabal baserrixan etorri zien hiru abioi ta rarararara! buelta guztian jaurti zittuen bonbak eta etxera ez. Ta, joe, hemen be kapaz dok hoixe eitteko; eta gero etxera fan nitzan. Ta honek abioiak amatraillatzen etortzen zien, ra-a-a-a! , ta joan giñan fan nitzan etxera ta ama ta bixok gendezen ataixan, ta hartu ta eren aiziakin brast!!! , ezkatzeko bentanak be apurtu ein zittuen. 
- Haiziakin? Hain urrian pasatzen zien? 
- Bai, gertu. Amatraillatzen ibiltzen zien, han iñor ikusten bada edo, eztakit ba. 
- Oseake eurek abixadan mobitten euen haiziakin kristalak apurtu, e? 
- Bai. Egun latzak zien harek, egun latzak. Ta gu hantxe gizajuok. 
- Ganauak zainketan, ta gero ganauak galtzeko. 
- Bai. 
- Eta gero ez zeuen euki reklamaitterik ganau horrek eta? 
- Erek esponitzen zeben zeiñi zei kendu otsen fateko notia emotera. Ta fan giñan baiña ez zan handik bueltarik etorri, ezebez. Ez indemizaziñoik eta ez subenziñorik
Milizianoak etxera taloak jatera
Basauri Larrañaga, Felisa
-Zuk seniderik galdu zenduan gerran? 
- Ez. 
- Edo kartzelan euki edo? 
- Ez, ez dot euki. 
- Anaiak ez zien fan frentera? 
- Ez. Soldau bai, soldau fan zian, baiña kartzelaik eta ez da egon. 
- Eta zuk zer rekuedo daukazu gerrakua? 
- Rekuerdua horrek milizianuena daukat gurera etorten zian, ba hemen erela, ez dakitzu, ta gosia, ta gure ama, esaten otsen, taluak itten otsezen gure amak, eta esnia, taluakin esnia, ta gehixao itteko. Ta esnia geuk be bihar giñuan eta, Eibarrera be faten giñan esnioi eruatera ta, harei emotia be nahi, eta danendako... Baiña taluak, ni akordatzen naiz gure amak taluak ein eta taluak ein ta han jaten zittuen. 
- Ta zuek gerria hasitta gero be Eibarrera faten ziñain oindiok esnia eruatera? 
- Bai. 
- Baiña Eibarren kriston bonbardeua egon zan baiña. 
- Bai, baiña faten giñan, bai-ai. 
- Gerra denporan ez ziñain iñora fan? 
- Iñora be ez giñan gu fan. Gurian, gure baserri-txian egon zian kanpokuak, Eibarkuak be bai. 
- Refujiauta? 
- Refujiauta. 
- Gordeta edo? 
- Bai, bai. Gordeta edo, han ibiltzen zien. Hemen Elgetako batzuk be bai. 
- Orduan jente asko etorri zan baserri-uzotara ta. 
- Bai, bai. Ta gurian be mordua egon zien. 
- Ta zer zien, senidiak? 
- Ez, ez, senidiak ez zienak be bai. 
- Bezeruak edo? 
- Ez. 
- Etortzen zana. 
- Bai. Ezaunak edo. 
- Eta harek zer eitten eben? , lo eitteko kuartoik be ez zan egongo. 
- Bueno, batzuk e, bai. Ta harei dotorienak edo onenak emon eta etxekuak al dan moduan. 
Txondorrak noiz eta non egiten ziren. Zuhaitzaren zati desberdinen izenak
Elortza Elkoro, Candido
- Hemen inguruan zenbat ikatz-oki edo egon zien zuek ikatza eitten zenduenian? 
- Bueno, asko. Baso baten egurra baeuan, ba, egurra eruan biharrian bertan eitten ziran. Paraje gogorra baeuan, ba, txikixauak ein bihar. Ta paraje ona egon ezkero, haundixaua. Gero haundixauak, bestiak hamabost egun bihar bazittuen, bestiak hillebete bihar egosten. [...] Segun zelako... 
- Eta lekua bihar zan, holan, ez dakit... leku espezialen bat edo? 
- Ez. Zenbat bigunaua eta samurraua eitten bai. Segun basua zelakua dan begiratu bihar. 
- Beti be paraje laua topau bihar, ezta? 
- Paraje laua edo... Bai, lautadia egon ezkero... bestela lautadia ein ein bihar atxurrakin edo pikatxoiakin edo, ein ein bihar lautadia. Lautadia bihar izeten dau gero eitteko. 
- Hori zeuek topatzen ziñuen? Zeuek... 
- Bai. Baiña lehen eindakuak egoten zien asko ta harek aprobetxau, jeneralian, eitten zian. Ta lehen ez baeuan, barrixa ein bihar. Lautada barrixa ein bihar. 
- Ta lehen eindakuak igarri eitten zien? 
- Bai, ba. Lautadak han egoten dia ta gero, ha tapauta eukittako lurrak eta [...] ta harek kendu albora ta ha lurra hobia izeten zan, hola, bringa edo pago-dar bringauta... Oin, enborra danian, enborrak bihar dau zohixa. 
- Enborra zer da? 
- Ba, pago-urua. Pago-urua edo zerian, ba, burua edo... [haritza] edo dana dala. Ha buruko zera, ba, enborra esaten jako. Zerari be bai, gerrixari be enborra esaten jako. Ta bestia, berriz, adarra. Ta adarra bringauta eitten da. 
Bringauta... bringau barik be bai, baiña bringauta iketza hobia urtetzen dau. 
Egurraren inguruko kontuak
Elortza Elkoro, Candido
- Bringatzia zer da? Erdittik...? 
- Erdittik brintzau. Ebai barik... Hau, konparaziñuan, ebai hau da, ebatia. Baiña bestia, hontara, erdittik. Zerakin, kuñiakin [brintzatzia] moduan. 
- A! Luzetara? 
- Luzetara. Ta honek beronek esaten dau nehikua. Zela da... Ba, honek ochenta inguru eukiko dabe gutxi gorabehera, ba zerian... Ta zenbat... 
Txondorraren inguruko azalpena I
Elortza Elkoro, Candido
- Ta horrek, hor sartzen dana, ta hemen sartzen dana, igual da, hor sua sartzen da. Ta hori lehenengo sartzen danian, sua lehenengo bota ta gero egurra xehetuta bota bihar izeten jako, ba, berak indarra hartu deixen. Ta indarra hartzeko, puntia zabalik laga pixkaten. Gero indarra hartzen dabenian, ba, puntia tapau. Ta gero bera juaten da, ba, albotara su hartzen. 
- Puntia zerekin tapatzen dozue? 
- Zohi bat bota ta gero lurrakin tapau. Ta pago-darrakin edo bringiakin danian, zerian... gero adakixa, [holan] , mehia xehetu ta bittarte danak hartzen jakoz azalari. Ta gero bota orbela. Orbel zaharra, bustixa, hobia izeten da ondio. 
Orbela ta gero gaiñian, ba, zera, iruixa esaten jakon. Lehenao [txondorrandakua] bada, iruixa esaten jako, lehengo lur erria. Harekin tapau. Ta enborrakin danian, ba, zohixa. 
Txondorraren inguruko azalpena II
Elortza Elkoro, Candido
- Zer da zohixa? 
- Zohixa da, ba, basuan be, ba, bedarra edo zelaixa daon lekuan, ein leike zohixa sendua be bai ta pareta moduan ein. Ta bestela, berriz, zerian, zohixa mehia ipini ta mehe-ehe azala ebaitta ta gero harekin, ba, bata bestian geiñian hontara ipintzen da, ezta? Dana saillian. Ta gero lurra bota geiñian, ta lurrakin hartu bittarte danak. Bi formatara eitten da. 
- Baiña bera, zohixa, zer da zohixa bera? 
- Zohixa, ba, lurra ta bedarra. Bai. Zelai bat, ezta? Hau zelai bat da. Ba, atxurra hartzen da ta, ba, hamen, mahaixa sendoera inguru edo mehiao edo... zerian... zera etaratzen da. Bedarra zerraua bada, ba, zohixak be haundixauak etara leikez. Oin, zera, samur samarra bada, ba, apurtu eitten da zabala etara ezkero ta, ba, txikitxuauak. Ta harekin, bata bestian segidan-egidan, ba, tapau. Ta gero, gero lurrakin gaiña tapau. Ta hola enborrekin edo buruekin eindako [txondor] haundixa zanian, [ba eitten...] hola, tamaiño hontako zohi haundixakin pareta ein. Ta gero ha egosixaz, mermau eitten dau; mermau, ba, bajau eitten da. Ta mazuekin, mazo haundixak, mazuekin [... huekua bete] , [erretira...] , bajatzen-ajatzen. Bestela, berriz, barruan zenbat hueko gehixao ta, ba, orduan suak gehixao erre eitten dau. Zenbat hueko gutxiao ta hobe. 
Txondorraren jabetza
Elortza Elkoro, Candido
- Txendor-ulua zeiñena izaten zan, basarrittar batena, udaletxiana... zeiñena izaten zan? 
- Txendor-ulua, ba, bakoitza bere... zein basotan eitten dan, basuana beria. 
- Ta aiuntamentuak-ta ez zaban emoten, orduan, hemen... 
- Ez, baiña hemen terreno partikularrak zela dian... 
- Beti zian partikularrak? 
- Bai, partikularrak, ba... Oin, aiuntamentuan saillak badia, ba, bertan, basuan bertan. Eske egurra [puntotara] eruatia gehixao kostatzen zan ha zulua eittia, lautadia eittia baiño ta. Ta gero lurra edo zohixa, ba, bertan basuan etara [be]. 
- Orduan, beti basarrittar bakoitzak eitten eban, eta ez zan egoten holan beste txondor... 
Txondorrak nola egiten ziren
Elortza Elkoro, Candido
- Eta sasoia, zein izaten zan sasoi aproposena txondorra eitteko? 
- Txendorra eitteko sasoi onena udia ei zan, baiña ha urte guztian ibiltzen zan. Udia, ba, denpora onak eitten dittualako, baiña ostian, txendorra eitteko ez dao denporiakin... Udia, ba... 
- Bardin zan ordun eurixe zein edurre ein; bardin zan? 
- Bai, bai. Hari segidu ein bihar jako. Ta harek ez dau eukitzen... gaba izen arren be hari... Zulatu bada, ba, [zera bihar izaten dau harek] , hasten da sua darixola behetik gora ta hari lagatzen bajako erre eitten da, ez egosi. Ta ha zulatzen danian, hari ein bihar jako kendu, ingurua garbittu puskat ta gero bete egurrakin ta tapau atzera [ein bihar da]. Bere martxan, haintxe zaindu bihar. 
Txondorra egiteko egur egokiena
Elortza Elkoro, Candido
- Egurra bustixa dauanian ikatz hobia emoten dau? 
- Egur sikua iketza hobia eitteko. Oin, egur berdiakin iketza hobia. Berdiakin. 
- Baiña kantidade gutxiao, igual, ezta? 
- Ez, egur sanuaua izeten da ta. 
Egurraren prestaketa
Elortza Elkoro, Candido
- Eta bertan inguruan preparatzen zenduen egurra ya txondorra ein baiño lehen? 
- Bai. Ba, egurra dauan tokixan txendorra bertan ein. 
- Zuek zenbaten artian eitten ziñuen txondorra? 
- Iketza? 
- Bai. 
- Ba, gu, aittitta ta aitta ta neu be igual ibiltzen giñan. Bai, geu, ostian... 
- Etxerako, ezta? 
- Etxerako. 
- Etxerako izaten zan... 
- Guk gero eitten giñuanian eitten giñuan, ba, neguan-a preparau egurra ta gero, arbixa sartutakuan, udatzenian, ba, orduaintxe hillabete inguruan orduaintxe ein iketza. Neguan preparauta jarri ta gero udatzenian ein. Hori da, ba, etxeko lan bittartia aprobetxau. 
Gizon-emakumeen arteko lan-banaketa
Elortza Elkoro, Candido
- Baiña aurretik aitta ta aittitta ibiltzen zian beti urterik gehixena-dana ez baiña gehixen dana bai-mendixan, edo arbolak botatzen edo ikazgiñan. Ta [labraixe] andrak ibiltzen eben. Soloko lanak-ta andrak. Ta harek basuan. 
Zuhaitzak botatzeko garai egokia
Elortza Elkoro, Candido
- Egurra botatzen zanian zer eitten zan, egur danak botatzen zien edo entresakia eitten zan ala zelan eitten zan hori? Zelan zan hori biharrori? 
- Bueno, jeneralian, hola, ipurdittik botatzen bazan, [matarraza] izeten zan. Ta guk igual hartzen giñuan... 
- Zer da [matarraza]? 
- Matarraza, ba, danak saillian botatzia. Ta ostian, igual pagadi bat bazan, ba, iñausi esaten jakon, adarrak kontau, zenbat adar edo zer daren, ba, tanto. Haixe. Egurra erosi ta gero noberak preparau ta noberak ein. 
- Ta iñausi, orduan, adarrak hartzia bakarrik edo, bueno, adarrak moztia...? 
- Bai, adarrak moztia. Adarrak moztu ta haretxekin ein. Guk neguan preparau eitten giñuan, negu-dabarrixan, ta gero udatzenian ein. 
Zuhaitzak moztearen inguruko azalpenak
Elortza Elkoro, Candido
- Tronkuak, txendor barrura botatzeko... kanpuan ipintzeko tronkuak, markau edo eitten zien zenbat zatittan ebai bihar zien? 
- Ez, ez. Hori noberak ikusi bihar eban ze tamaiñutan ipini. Oin, zenbat pusketa gehixao, hobeto eitten zan; ba, gero hueko gutxiao, hobeto kargau eitten zan. Baiña zatitzen lan asko. 
- Sekula ez ziñuen zatitzen, orduan? 
- Zatittu? Bai. Baiña besangak eta danak, ba, buruak, paguan buruak eta, harek, ba, harek besanga senduak eukitzen zittuen harek... 
- Zer dira besangak? 
- Besangak, ba, lehen adarra jotako... adar moduko harek zaharrak. Adarra gora dauana barik adarra jo ta, ba, gehittuaz-ehittuaz juaten da. Pago zaharrak eta eukitzen dittue ba honek adar... bueno, adar ondo... honek senduok? Horretxek dia besangak. 
Zuhaitzak moztearen inguruko azalpenak
Elortza Elkoro, Candido
- Eta zatitzen ziñuenian zela esaten ziñuen, zatittu? 
- Bai, zatittu. 
- Ala txikittu edo... 
- Edo txikittu. Txikittu. 
- Holan luzetara mozten zanian edo... bueno, moztu ez, ebaten zanian, horri zela esaten jakon? 
- Hori bringau. 
- Ta zabaletara, zatittu? 
- Ta bestetara zatittu. Bringau, brintzau. Bringau, ba, brintza, brintzadia... Handik dator. 
Txondorrak; egurraren prestaketa lanak
Elortza Elkoro, Candido
- Txondorra eitteko lekuari zela esaten jako? Lehen esan dozu... 
- Txendor-ulua edo ikazti-ulua. Ikazti-ulua. 
- Bixetara esaten da? 
- Bai, bixetara. 
- Zuk gehixao zein erabiltzen dozu? 
- Ba, bixetara ibiltzen [...] 
- Bixetara? 
- Bai. 
- Tronguak moztiari kortiau edo...? 
- Kortiau. Kortiau. Txikittu, kortiau. Bai, ebai. [Esan gura dot] , kortiau, ebai. 
- Zuk hori esaten dozu, ezta? 
- Bai. 
Lan-tresnak
Elortza Elkoro, Candido
- Eta gero bazeuan halako kuñan bat? Egurrezko kuñarik edo erabiltzen zenduen? 
- Bai, egurrezkuakin ibiltzen giñan. 
- Egurrezkua? 
- Egurrezkua bai. 
- Eta zetako? 
- Ba, [...] aizkoriakin [gebizenian] -ta egurrezko kuñia ein ta gero ha estutzen bazan be, hola, [zerian] ebaten bazan, estutzen bazan be, ha sartu ta lekua eraitteko. Ta aizkoriakin brintzatzen bazan be, ba, [zerian] , aizkoriakin eindakua geiztua badao, kuñia sartu ta harekin fuerza gehixao. Burdiñezkuak, ba, gogorragua da izan, baiña burdiñezkua orduan, burdiñezkua baiño egurrezkua gehixao usatzen zan ta... 
- Errezaua zan eukitzeko, ezta? Bueno, norberak eitteko edo... 
- Bai. Ba, noberak basuan ein be eitten eban ta... 
- Kuña horrek bazeuken izenen bat edo? 
- Zirixa. Ta burdiñazkua dana burdin-irixa. 
- Eta mazuak? Lehen esan dozu egurrezko mazuak... 
- Egurrezko mazuak. 
- Horrek bazeuken bestelako izenik? Ez? 
- Gu mazua [zertzen] giñan ta... 
- Burdiñezkorik erabiltzen zenduen, burdiñezko mazorik, zeozetarako? 
- Bueno, ba, burdiñezko zera bazan, zirixak baziran, burdiñezko mazua be bai. Mazua, maillua. Bat. 
- Maillua. Zuk maillua esaten [dozu]... 
- Maillua. Erderazko zera da, ezta? Maillua ba... 
- Baiña zuk esaten dozu maillua, ezta? 
- Maillua, mazua... Bixetara zertzen da. 
- Bardin da mazua egurrezkua edo burdiñezkua ala maillua bakarrik burdiñezkua? 
- Burdiñezkuari bakarrik esaten jakon maillua. 
- Eta egurrezkuari? 
- Egurrezkuari mazua. 
- Hori da. 
Ikazkinaren lan-baldintzak
Elortza Elkoro, Candido
- Eta han txondorran inguruan edo, bueno, edo txondorra eitteko lekuan inguruan edo, txabolarik edo eitten zenduen? Zeozelako txabolarik... 
- Bai, eitten giñuan, ta zohizko txabolak, edo bestela garuakin be igual. Bueno, garo sasoian bazan, ba, garuakin be ya ondo tolostuta ipini ezkero, ba, eurixa ondo gordetzen eban harek. Ta ya ondo, hortara... Hontara ipini egurrak, ba, goi-agia ta hola egurrak ipini ta gero... 
- Zer da hori goi... Ze esan dozu? 
- Goi-agia, ba, etxiak be gaillorra esaten jako, han, ba, habe haundixak eukitzen dittue. Txabolan be, ba, halako egur bat nehikua izetan zan, ba, goi-agia. Ta gero alde bittatik haren geiñian deskantsau. Lurrian ipiñi ta hontara. 
Ta hiru aldiak tapau ta alde bat zabalik nobera sartu ta urten eitteko. 
- Ta goi-agia nun apoiatzen zan ba? 
- Ba, [bi urkillan] geiñian sartu. 
- Ta urkillak? 
- Edo... bi edo... Hemen bi urkilla hontara ipintzen badia, ta beste aldian zerian, ba, lau urkilla ipini ta haren gaiñian. 
Bikin be eitten zan, baiña lau [... izan] ezkero hobe. 
- Eta gero teillatua? 
- Ze, urkillak ipini ezkero josi biharrik ez zan egoten. Harek, ba, hola katiatzen dira ta bestia haren geiñera. 
- Eta teillatua zerekin eitten zan? 
- Ba, zohixakin edo bestela garua edo... 
- Eta zohixan azpixan ze jartzen zan? 
- Adar batzuk. Adarrak edo zera ipini ta... 
Ikazkinak lanerako erabiltzen zituen arropak
Elortza Elkoro, Candido
- Eta basora juten ziñienien ze jantzi edo ze eruaten zenduen? 
- Jantzi normala, zerian. Ostian, abarkak... Ta ni mutikua nitzanian ta, [zerian] , automobillan erruberekin eindako gomazko abarkak ibiltzen giñuzen. Puntan halako partxe zer bat eukitzen eban ta... Hemen Elgetan batek eitten zittuan. Ta hemen Basalgon be bai. Horrek ya abarka asko eitten eban. 
- Eta galtzak zelakuek? 
- Galtzak ardilanazkuak. 
- Etxian eindakuak, ez? 
- Etxian eindakuak. Ondio eitten dittuu, nik lania ta horrek galtzak. 
- Eta gero, jakia edo... 
- Orduan tunikia [erabiltzen zan]. Tunikia, ba, gizonak... Oin tunikarik ezautu be ez da eitten. Baiña tunikia... [ta] aurrian korapilo bat eta [hori ibiltzen zan]. 
- Ta ze tela zan? 
- Tela, hau... mekaniko... hortaiko zera [eitten zan] , baso-anian ibiltzen zana. 
- Baltza? Edo azula? 
- Ez, ez, azula. 
- Eta eurixa eitten zebanian? 
- Zakua burutik! Orduan ez zan besterik egoten ta. Guardasol zaharren bat egoten bazan behin edo behin hara-ona juateko edo, baiña ostian zakua burutik. Ta lana eitteko, zakua burutik egon arren lana ondo eitten da. Ta guardasolakin ezin leike ein. 
- Zakua burutik. Eta txapela be bai? 
- Txapela be bai. 
- Oseake, txapelan gaiñetik zakua? 
- Zakua. Ni eskolara hasi nitzanian be zakua burutik [naola] etorten nitzan. 
- Ta nun lagatzen zendun gero zakua? 
- Hemen [Uruburun] hor bazkaltzen giñuan, ba, ta hortxe. 
- Basora juaten ziñienian, behar ziñuezen gauzak, jatekua ta erropan bat edo hori, dana paketen bat einda edo eruaten ziñuen? 
- Bai. Sartu zakuan, pakete... 
- A! Zaku baten sartuta... 
- Zaku baten sartu ta haintxe. Hartu bizkarrian ta... Baiña erropa askon biharrik ez giñuan eukitzen guk, egunero etxera juaten giñan ta. Oin, zerien ibiltzen zienian, ba, aste guztia [hortara] juanda ibiltzen zianian, ba, orduan be zakuan hartuta eruan bihar. 
Ikazkinaren lan-baldintzak
Elortza Elkoro, Candido
- Eta ze jateko eruaten zenduen txondorra eittera juten ziñienien? 
- Txondorra eittera... Gure aurrekuak ibiltzen eben baba baltza ta askotan talua ta... Ta bat koziñerua eukitzen eben; kuadrillia zanian, bat koziñerua. Harek baba baltzak egosi ta... 
- Bertan? 
- Bertan. Oin, guk, ba, etxe inguruan giñanian, ba, etxetik. 
- Ta talua zelan eitten zan? 
- Talua, ba, kozineruak ein bihar. Ba, gure aitta ta aittitta-a ebizenian, harek bat ibiltzen eben, ba, taluak eitteko ta koziñia eitteko ta. Igual hamar lagun edo kuadrilan ta bat espresamente [koziñan]... Oin, lana ein be bai, baiña bittartetan, ba, koziñia. 
- Ta zelan eitten zan talua? 
- Taluak be, ba, oingotxe estilora, ba, zerian, palan, palan einda. Ein sua ta... Lehelengo masia. 
- Masia zerekin eitten da? 
- Arto-runakin. 
- Arto-runa ta gero esnia edo botatzen jako? 
- Ez, ura. Arto-runa ta ura ta gatza bota ta ein masia ta... 
- Eskuakin eitten da masia? 
- Eskuakin. [Sartu] ta berakin zerian. Ta gero, trapu baten geiñian, ohol baten geiñian jo ta gero, zerakin, palan erre. 
- Palan erre. Eta buelta emoteko edo zerekin emoten jakon buelta? 
- Ba, hontaraxe jaso ta, [... "ra" ta gero...] Ta beste batzuk ondo-ndo [...] hartu ta holaxe, "tak! " emoten dotse paliakin berakin. 
- Ta bestelan pala batetik bestera... 
- Ta bestela, bai, batek hola [eskura edo] zer batera ta gero "da! " aguro ipini bihar. 
- Berriro, ostera be ipini palan... 
- Pixkat artia daukanak, ba, paliakin berakin. 
- Orduan, jatekua han eitten zebenian, ze eruaten zeben, ze ontzi eruaten zan? Lapikuak edo... 
- Ba, orduan... lapikuak orduan. Ta beste balden bat edo... 
- Zer zien, metalezkuak zien lapikuak? 
- Lapikuak porzelanazkuak jeneralian. 
- Ta zartaiñik? 
- Zartaiña be bai. 
- Ta buluntzalixa ta zer eruaten zan gehixao? Kazua edo... 
- Ba, kazua edo [buluntzalgixa] , ba... 
- Zelan esaten dozu zuk? 
- Guk [burruntzalgixa] esaten giñuan. Ta oin, ba, kazua gehixao ibiltzen da. 
- Baiña ordun, zeuek... 
- Bai, [burruntzalgixa]. 
- Ze zan, egurrezkua ala burdiñazkua? 
- Burdiñazkua. 
- Eta arrautzak prijitzeko edo? 
- Arrautzak prijitzeko, ba, koillaria edo tenadoria. Baiña orduan, gu gaztiak giñanian, egurrezko koillarak eta tenadorak ziran. Gero urten eban burdiñezkuena. 
- Eta platerra egurrezkua izaten zan orduan? 
- Orduan platera... Bueno, danak plater batetik jaten eben e! 
- Bai. Izenen bat bazeukan horrek plater horrek? 
- Ta, zera, batzuk eukitzen eben egurrezkua einda be bai, ganbelia moduan. Egurrezkua ein ta... 
- Zer da ganbelia? 
- Ba, ganaueri ta emoten jakuen zera, pentsua emoten jakuen zerak. Baiña paguakin, paguakin berakin ein ta, ba, ostian oholak josi barik, paguari berari, pago zatixakin berari ein huekua ta ya plato lekua edo. 
Egurraren prestaketaren inguruan zenbait azalpen
Elortza Elkoro, Candido
- Ta gero, egurrak txikitzeko erabiltzen zan, holan, tronkun bat edo, lurrian ipinitta haren gaiñian txikitzeko edo? 
- Bai, hau, egur mehia ta zehetzeko bai. 
- Ta zer zan hori? Tronko horrek edo ze izen zeukan? 
- Ba, zerian... Puntia zorroztu ta sartzen zan zer bat, egur bat. Egur... hau tamaiñoko sendua. Sartu ta gero [haren] gaiñian aizkoriakin zatitzeko. 
- Ta zelan esaten jakon horri? 
- Trangela edo... Trangela. 
- Beti izaten zan lurrian sartutakua? 
- Bai, edo bestela, ba, [zerian] , pagozko enbor zati bat edo, lurrian ipinitta, haren gaiñian bestela. 
- Eta egur txikixak ze izen dauke, txikitzen zien egur txikixak? 
- Arakixa. 
- Ta ezpalak zeintzuk die? 
- Ezpala, ba, aizkoriakin kentzen dan... han egurra txikitzerakuan, han urtetzen daben zerak harek ezpalak dia. 
- Tronkuak bueltan daukan dana? 
- Ez. Aizkoriakin trongua hola ebaten, kentzerakuan ha egurra, ha da ezpala. Aizkolarixak be han egurra ebaterakuan han urtetzen daben egurrak, han xehetzen dana, ha ezpala da. Enborra be aizkoriakin ezpaldu ein leike, zatittu. Ezpaldu. 
Txondorraren egitura
Elortza Elkoro, Candido
- Gero txondorra eitten zanian lehelengo ipintzen zien egurrek, gero haren gaiñian ipintzen zien beste batzuk... 
Izenen bat badauke behian ipintzen zienak edo? Hori, bi tronko ipintzen zien aspa moduen edo, ezta? 
- Bai, lehenengo. Ta gero haren kontran. Ta egurrak be igual lehenengo ta gero bueltan-ueltan kargatzen zan ha. 
- Zilla edo esaten jakon zeozeri? 
- Zilla, esan gura dau erdixa. Erdiko zera, ba, zilla. 
- Hola esaten otsazuen zuek? Bai? 
- Bai, erdiko zilla. Hori erdiko zuluori, hau, erdiko zilla. 
- Eta gero barrutik lagatzen dan hueko hori gaiñekalderarte? Hori? Zelan esaten jako horri? 
- Hau... Bete-ana eitteko edo... Bete-ana eitteko zulua. 
- Ta hori zer da su-okixa edo...? 
- Bai, su-okixa. Su-okixa. Hor sua bota goittik behera ta, ba, hemen sua [izateko] hortik hasten da indarra hartzen. 
Ta gero lagundu eitten jako hortik ta egur xehia bota ta indarra [sartzen da]. Ta gero harik eta egurra, albotara su [hartzen dabenian] , hori erre eitten da bizkorrao, ta gero berriro hori husten danian, ba, atzera bete. Beorrek eskatzen dau. Erretzen danian, ba, zulatu eitten da, ta orduan, ba, bete atzera egurrakin. Egurra xehetuta egoten da egurra ta bete. 
- Su-okixa orduan... 
Ikazkintzaren nondik-norakoak I
Elortza Elkoro, Candido
- Eta zuk ezagutzen dozuz, txantilloiak edo holako izenen bat? 
- Txantxilloi... ez dot horren zerik [eitten]... 
- Ez? Ta bihurriek edo...? 
- Bihurrixa da, ba, izeten da edo urritxa edo haritza edo... Urritxa, ba, bihurtu, ta hari eitten jako [sokian han puntan] kiribiztia moduan. [Ta ha da] , ba, gero buelta hartu ta han zulotik sartu. Lehen esan dot, adarra lotzia moduan. Hau bueltan hartu ta gero hankiakin estutu ta han bihurtu ta katiauta lagatzen da. Bihurrixa, bihurrixa. Haretxek dira bihurrak. 
- Eta berdingak? Berdingak edo bi-erdingak edo... 
- Berdingak, ba, bringak. Bringak. 
- A! Bringak. Ta horrek, bringak, nun jartzen zien? 
- Ba, bringekin txendorra zertzen, ya [berakin eitten]... 
- Buelta guztian, honek die bringak? 
- Bai, bringak dia honek. Gero honeri azala hartzen jakue, ba, gero zehetutako mehiakin. Azala, ba, zertzeko, ba, zikiñik barrura pasau ez dein, huekua betetzeko. 
- Ta horren gaiñian ipintzen zan hori... 
- Ba, bringekin eindakua bazan, ba, orbela edo... 
- Orbela zeri esaten dotsazu? 
- Orbela, ba, arbola-rrixa. Arbola-rrixa. Ta ha be igarra barik bustixa bada, hobe. 
- Zegaittik da hobia bustixa? 
- Ba, igarra suak erre eitten dabelako. Ta gero, ba, bustixa sartutakuan lurrakin tapau, ba, harek ya hobeto konserbatzen dau. 
- Eta gero horri zohixa jartzen jako gaiñian, orbelari, ala ez? 
- Bueno, edo... iruixa esaten jakona, lehen eindakua bada, irudixa be bai, edo bestela zohixa. Segun ze tamaiñotako egurra dan. Oin, enborrari ta, ba, zohixa ipini bihar izeten jako lehenengo. Ta bestieri, ba, orbela ipini ezkero, bota leike iruixa edo lurra ta harekin tapau. Oin, barren aldian, ba, refuerzo gehixao eukitziarren, daneri zohixa ipintzen jakue pixkat. 
- Eusteko edo, ezta? 
- Eusteko. 
- Eta sua zelan botatzen zan barrure? Ze botatzen zendun sue...? 
- Paliakin edo zerian... Lehelengo brasia ein kanpuan... 
- Zelan eitten zenduen brasia? 
- Brasia, ba, egurrakin. Ein brasia zerian ta gero ha brasia, ba, brasia edo sua darixola botatzen zan zulotik behera. 
Ta gero, ba, berak handik, -tximinixian objetua eitten eban ba-ta berak handik indarra hartzen eban. Su asko bota biharrik be ez zeban eukitzen. 
- Arin hartzen eban? 
- Bai, aguro hartzen eban. 
- Txendorrak badauka labarik? 
- Labia, ba, hauxe barru hau. 
- Baiña esaten jako labia? 
- Labia ez. Hori ya... hortik emoten jakon sua ta gero bera eitten-itten juaten zan. Ha, labia, dana izengo da barrua! 
Ha da, sua gorri-orri, suak pasauta egoten da egurra dana ta. Ta suak pasauta ez dauana iketza ez da izaten, ha egur geratzen da. 
Ikazkintzaren nondik-norakoak II
Elortza Elkoro, Candido
- Gero eitten jakozen zuluak, ba, arnasia hartzeko edo? 
- Arnasia hartzeko horri, halako makilla edo punta-orrotz batekin, harekin eitten ziran. Nora komeni zan eittia... Ba, lehelengo goiko puntatik hasten zan ta gero, goittik be iketza eiñaz juaten zan ba? [Ta juaten da]. Ta hantxe. Gero, ba, nun komeni jakon, ta atzenian barren-arrenian. Hori da, ba, suak arnasia hartu ta hara korridu deixen. Bestela denpora asko bihar izeten dau ta. 
- Ta zulo horri zela esaten detsazue? 
- Ziri-ulua. Baiña ez da, hola, zulo haundixa ez da bihar, bakarrik arnasia hartzeko beste. Lartxo badauka, ba, "tak", tapau pixkat ta handik keia pixkat urtetzen dabela... 
- Nun eitten jakozen, goiko partien ala beheko partien gehixao...? 
- Lehelengo goixan hasitta; gero eta beherao, gero ta beherao... 
- Eta goiko zuluak eta beheko zuluak izen berdiña zeuken? 
- Izen berdiña. 
Ikazkintzaren nondik-norakoak III
Elortza Elkoro, Candido
- Eta ikatza einda dauanian zelan igartzen da txendorrian? 
- [...] bera han mermatzen-ermatzen juaten da, ta gero atzenian, ba, keia be gastau eitten da. Egurra erretakuan keia be gastau eitten da. 
- Ta keia gastatzen danian ya beti dao einda? 
- Beti einda... Norberantzako igual puntan bat edo zerian, baiña han noberak keia nun daukan edo, mermau barik nun dauan, hara lagundu bihar. Ziri-uluekin hara lagundu bihar. 
- Orduan zuluak tapau eitten dia ala...? 
- Harek zulo [formalak] be ez dia, bakarrik arnasia hartzeko zerak bakarrik, arnasia hartzeko. Pixka-ixkat zertu ta, ba, aber han... gero lur pixkat atzera zertu ta keiak urten deixela bakarrik, arnasia hartu. 
- Zuek esaten zenduen holako, egurra ya iketza egitten zanian, [eskarpi] edo holako izenen bat? Hori... egurra ya ez zan egurra, ikatza zan. 
- Bai, gero ikatza. 
- Txondorra txikitzen zanian, zelan esaten jako? 
- Ba, ha iketza eiñaz ha mermatzen egoten da, beti bajatzen-ajatzen... 
- Ta horrek izenen bat bazeukan? 
- Mermau. Mermau. Ta goittik behera, goittik behera zertzen ta gero atzenian barrena geratzen jako. Goittik behera ta erdittik eiñaz-iñaz, honek, baztarreko eskiñak atzeneko eitten dia. 
Ikazkintzaren nondik-norakoak IV
Elortza Elkoro, Candido
- Zeiñek ataratzen zeban ikatza? 
- Ikatza, ba, bertan ikatza eitten dabillenak. 
- Bai, edozeiñek, ezta? 
- [Horixe, edozeiñek]... 
- Eta ataratzeko zer eitten zan, dana apurtu edo zer eitten zan? 
- Ba, gero hasi, goittik behera hasi ta harek, lehen esan dotena, kakuekin... Harekin zertu ta gero hortz-ikua be igual, honek hortz-iko... burdiñazko hortz-ikua [...] Ta halakuekin be igual ta, goittik behera zati bat zerian etara ta lantzian zati bat. Batera etara ezkero sua igual gehixao egoten zan ta lehenengo egunian, ba, hola, pusketa bat etara. Ta gero, ba, hurrengo egunerako ha hoztuta egoten zan [handik beherakua gehixao]. Ta gero, ba, dana batera barik, zatika. 
- Ta zenbat denpora bihar zan hori danori etaratzeko? 
- Bo, etaratzeko, segun zenbateraiñokua dan. Ba, egun baten etaratzen badotsazu hogeta hamar zaku, ba, hurrengo egunian beste berrogei edo. [Dana] zatika. Ta zenbat bizkorrao [dabillen] , sua igual gehixao eukitzen dau ta, hola, pixkat etara ezkero, ba, gero sua dana gastauta egoten da ba. Ta geiñian lehenengo hozteko eitten jako, ba, lurra, geiñian daukan lurra, dana kendu ta konponduta ipini, ta gero ha lur sikua dana bota geiñian danian. Ta gero abar batekin igurtzi, eskoba bat igurztia moduan. Igurtzi. Ta gero zulo dana beteta geratzen da. Ta zela arnasarik ez daben hartzen, sua dana emetau eitten da. Ta gero etaratzerakuan txingar batzuk urtetzen dabe, ezta? 
Ta gero harek nobera ez badabil begira edo zerian, iketzian barrura zabaltzen da ha txingarra. Segiduan hartzen dau indarra! Ta nobera ibili bihar argi. Batzuk ura bota ta bota [...] zerian, baiña ura barik ostian eitten da hobe. 
- Eskuaria edo erabiltzen zan zeozetarako? 
- Bai, eskubaria baiña hortz haundixekin e! Hori iketza etaratzeko. Bueno, etara-tara [besterik edo] , ha zabaltzeko eta, eskubariakin. 
- Egurrezkua? 
- Egurrezkua. Baiña, hola, hortz haundixekin. 
Salmentarako ikatza
Elortza Elkoro, Candido
- Ta gero zera be, ikatz hori xehe-ehiori be geratzen zan han, baiña aprobetxatzeko baiño xehiaua izeten zan. Ha atzenian, hola, etxerako ta bai apartatzen zan. Uretan edo pasau ta iketza [ariña] geratzen da. Baiña saltzeko ta ez zeban eukitzen [inportarik] be, hain xehia... Oin, etxerako aprobetxatzeko, ba, eitten giñuan hori. 
- Zegaittik? Txikixa zalako? 
- Txikixa. Ta lur nahastia eukitzen eban ta uretan pasau bihar. Lurra, ba, uretan behera juaten da ta iketza goixan geratu. 
- Ze izen zeukan horrek, txiki horrek? Izenen bat bazeukan? 
- Bai, iketz-ehia edo. Baiña hori saltzeko ta ez giñuan ibiltzen. Bueno, dana be igual izengo zan banastakada bat edo bi edo... Hori atzeneko hondarreko zera izeten zan ta... 
- Banastak erabiltzen zenduezan... 
- Bai, banastak be bai. 
- Eta zakurik? 
- Zakuak bai. Ba, zakutan eruaten zan ta. 
- Zakutan. Zelakuak zien zakuak? 
- Geuk iketzak ein ta zerak, gero atzenengo urtetan bai neuk be eruaten neban, baiña hor, hementxe Lezetakua izaten giñuan... Harek biajian hamasei zaku eruaten zittuen. Baiña zakuak izaten ziran, ba, harek hogeta hamabost bat kilo inguru edo hola [ipintzen] zittuen. 
- Eta zakuak nun eruten zittuen, burdixetan edo? 
- Burdixetan. 
- Zakuak betetzen ibiltzen zanak bazeukan izenen bat? 
- Ikazgiña izeten zan. [...] geu izeten giñan. 
- Eta laguntzen be ibiliko zan baten bat, ezta? 
- Laguntzen be bai. Bai, ba, laguna derrigor bihar izeten zan zakua betetzeko ta. 
- Zakuak, honek, oinguen modukuak zian zakuak? 
- Zakuak... 
- Zelakuak zien? 
- Bo, oin zaku gutxi dao [...] , baiña zaku... bastante zaku haundixak e. Ya horrek eren neurrixa eukitzen eben; lehenao pentsua ta etortzen zan horrekin zerian, ta horixe, hogeta hamabost bat kilo inguru eukitzen eben. Bueno, ura bota ezkero berrogei be bai, baiña sikuan ibili ezkero, hogeta hamabost kilo, horixe [inguruan]. 
- Osea, hori zan orduan ikatza neurtzeko modua, ezta? 
- Bai. Eibarren-a egoten ziran kajoiak, ba, igual iketzakin juaten zan baten ta, juaten zan bat hortako kargua eukana. 
Ta berak apartatzen eban zaku bat eta bota aber, falta badau, ba, ya protestia edo zerian. Ta gure aittittari tokau jakon baten. Ta falta dabela ta... "Falta? Nik sobre be etarako neuke horrekin" , esan ei otsan ta "Zela, ba? ", ta hustu ta halako igitai batekin edo "da! " brintzauta ipini ei eban ta gero sobra. Ta hor be taktikia. Zati haundixan, ba, zerian, leku txikixauan sartuta, brintzauta ipini ebanian, gero sobra. Ta horrek, ba, jeneralian, orduan denporan [izan] zan neurriko zakua. Baiña gero, ba, gero, pisura. Baiña hartu bihar dabenandako pisura txarra zan. Hemen, orduan Leon esaten jakon, oin be da Olaberria, horrek be ibili eben [gasoginuakin] autobusa ta iketzik onena guria esaten oskun, baiña harek be pisura ta hasi zan lehenengo, baiña pisurakuan ura botatzen badotse, harek, ura txarra da [gasogenuandako]. Ta guk, berriz, zela eitten giñuan zakuko, ba, guk ez gontsan urik eta bape botatzen, ta ya urik bota baekua, asko iketz hobia. 
1921ean jaiotakoa Elgetako Urrejolaegi zaharra baserrian
Arantzeta Arregi, Miren
-... kontaidazu pixkat nun jaixotakua zaran, ze urtetan jaixo ziñan... 
- Bai. Mil novecientos veintiunuan jaio nitzan eta Elgetako, hemendik Bergara aldera, barrenengo baserrixa da, hemendik Bergarara beherengua. Elgetai pertenezitzen jakon baserrixa [beherengua] da nere etxia. Handik aurrera Bergarara tokatzen da. 
- Eta ze izen daka? 
- Nire etxiak dauka Urrajalegi Zaharra, baserrixak. 
- Ondiokan zutiñik dao? 
- Bai. Ondiokan zutiñik dau, nere anaiena da ya. Gurasuak anaiai zertu zotsan, heredau zotsan. Gu ezkondu giñan ta alde giñan handik eta anaia, nere anaia da haren jabia. Bai. 
- Orduan, Bergaratik gertu-ertu... 
- Ez. Uberako barrixotik dau gertu-ertu. 
- Hori da. Jokeria bertara juateko. 
- Bai. Eta elixara be juaten giñan Uberara gu. Nere aitta zan arotza eta hartu zeban parte, umiak hurrao euki deixen eskolia, hartu zeban parte Uberan. Biharra ein ta pagau ta ein zittuan han gauzak eta hartu zeban parte umiak hobeto eukitzeko Uberara juatia. Ha daukau hurrian, Elgeta urriñao. Ta horretxeaittik ni zazpi urtekin sartu nitzan Uberan eskolan. Bai. 
- Zazpi urtekin? 
- Bai. Zazpi urtekin. Eskolan sartu ta komuniua eitten zan zazpi urtekin. 
- Oseake, eskolara juan ta kumunixua ein... 
- Eskolara juan ta kumunixua ein, urte bardiñian. Bai. 
Baserritik Bergarara tratura
Arantzeta Arregi, Miren
- Orduan herrira juaten ziran, Elgetara edo Bergarara, zeoze saltzen? 
- Bai, bai, bai. Saltzera Bergarara. Bergarara. 
- Eta zein juaten zan? Ama? 
- Ama ezin zan juan. Denporatxo baten neu juaten nitzan. Esnia eruaten neban, sagarrak eta patatak, baba pixkat... 
Ta eruan ta plazan diru pixkat hartu. Ama pozik egoten zan: "Eneee... oin be ekarri don, neska, pixkat", eta. Bai. 
Gero etxeruzkotan txokolatia ekarri, kafe pixkat, ogitxua... Falta dianak eruan. Ta oso zintzua nitzan, gaiñera, e? 
Ezta... ez neban gastatzen duro bat be ez bidian, e! Amak esateko eukitzen zeban: "Hau fiñaua da ez dakit zer baiño". Bai. Ta etxerako ekartzen nittuan trastetxuak eta tira! Sagarrak-ta, arbolapian sagar pilla bat eta... patatak-ta horrek bazeren, babia be bai, baiña dirua falta. Ta gauzak etxian bihar dia halako kuadrilliak. Ta, gaiñera, ama kozineratxua ta ondo konpontzen zana zan. Umien gobernadoria-a zan oso, umien gobernatzaillia-a. 
Bai. Zartaiñian ifini olixua ta txitxartxuak eta danendako arrautza bana ezin allegau, eta ifini arrautzatxo bana ta, aunke sea, txitxartxo bat arrautza erdikin ta... Ni egixa esaten nabil, e! Hor etortzen badia, ez badia neri ez dosta inporta, e! Ni nabil pasautakua esaten, pasautakua. 
- Zeu juaten ziñan Bergarara... 
- Bai. Hamabi urtekin ya... 
- Bezeruak zekazuzen? 
- Baitta bezeruak... 
- Ala plazara zuzenian? 
- Plazara be bai, ta bidian be bai, e? Bidian be ezautu eitten giñuezen bai? Ta Mugertzako tontorra euan entradan. 
Oin handik hona einda dao beste Bergara bat, baiña orduan Mugertzako tontorra zan entradia Bergarakua. 
Mugertzako tontorra. Eta [han] ya klientiak baneukazen, e? Bai. Itxeitten egoten zian. Eta sagarrak-ta onenak harrapau eitten ostezen plazara orduko, apartau ederrenak eta. Baiña hareri gehitxuao kobrau, ta gero plazan merketxuago ifiñi ta holakotxiak ein bihar. Baiña umiekin-a jentia okerra da, e? Ni ondiokan gaztetxua, hamabi urte. 
Zer? Hamahiru urte, biherrera fan baiño lehenao zan ta. Ta fan ein bihar. Amak... hamar ume eukittako andria, bidetan ezin ibili be ein, ya estropeauta dao. Eta, ba, neu. Lau mutil neukazen aurrian ta neu nitzan. Han, zenbat eskola ikesiko neban, e? Horrek danok eindda ibiltzeko... e? Zenbat eskola? Dividir ezin ondo ein. Ezin ein dividir be ondo. Multiplicar, ta restar ta sumar, ta dividir ezin ikesi ondo. 
- Espaiñiako mapia ondo, baiña. 
- A! Espaiñiako mapia. 
Ameriketara lanera
Arantzeta Arregi, Miren
- Badakizu zuk zelan juan zan tio Ameriketara? Zegaittik? Hemen lanik ez zeualako edo... 
- Hemen lanik ez dauelako fan zan. 
- Eta ze...? Ganau zain edo...? 
- Bai. Lehelengo hasi zan pastore eta gero erosi zeban hoixe fnkioi. Beren terrenuak ifini zittuan. Ez dakit, harako igual txikixe izengo da, baiña Ubera [danau] daukazen terrenuak badia, dezente dia. Ta berak zeukan ganauekin ta negoziua zekan. Ta ondo zeuan. Ta ez zan ezkondu, soltero geldittu zan. Berak kartan eskribitzen zoskun. Karta bat eskribitzen zeban, bi bider leittu bihar ta bi lagunek leittu bihar, porke eskribitzen txarto! Eskola gutxi ikesitta, ez dakixu? Eta faltak. Eta batak leitzen zeban ta: "Honek hauxe esan gura dau". Ta gero bestiak: "Ez juat hau entenditzen! Hau zela ete dok? ", "Ba, horixe esan gura dau". Eta holaxe leitzen zan haren kartia. Fijate... Pobre! 
- Orduan jente asko, edo bueno... 
- Orduan hemendik juan zian Ameriketara kasik etxe danetatik fan zian. Porke jaiotzen zian hamar bat ume jaiotzen zan etxe bakotxian orduan. Badakixu, orduan ez zan oingo moduan. Orduan dana zan pekatua, gauzak ein bihar dia ondo, ta gauzak ondo ein ezkeriok enbarazada zare! Eta etxe bakotxian jaiotzen zian... Abadiak aintzen eban, ta abadiak esaten zeban religiñua. Infarnu haundi bat dao, ta gauzak ez badittuzu ondo eitten infarnura zuzenian. E? 
Ointxe be hartuko litzakek hamen infarnu bat aber pixkat sustatzen dan jentia. E? Ta orduan? Pentseizu hain denpora gutxixan ze alde. Ta jentia zeuan sobra, mantendu ezindako beste jente etxian. 
- Oseake, batzuk Ameriketara, beste batzuk... 
- Hemendik ameriketara orduan faten zan. Hemendik ez zeuan Galiziara ta faterik, e! Galizian gu baiño txartuao erezen ta. Gero etorri zian Galiziatik hona pilla bat. 
Baserriko bizimodua
Arantzeta Arregi, Miren
- Ama, orduan... Basarrixan nahikua lan eukiko zeban, ez? 
- Nahikua lanekin ama. 
- Zu, esan dozu, plazara-a juaten ziñala. Ta momentu baten esan dozu andrak, gaiñera, nahiko... 
- Bai, nahiko okerrak zian. Bai. Andrak erruki... "Hay de todo", klaro, danerakuak daoz, ezta? Baiña piratatxuak be bai, e! Etorri eta onenak, eta dozena bat sagar hartutakuan: "Oin bi propina". Ta "tak! " eta beste bi hartu ta holakuak. 
Bai. Bueno! Bueno! Ahal dan tranpa danak eitten zittuen. Baiña danak diru barik zeozen, danak dirua falta zeben. E? 
Hori da markia, e! Danak pobre. Bai. 
- Orduan, okerrak bazeren, baiña... 
- Okerrak be bazeren. 
- Baiña, bueno, ondo konpontzen ziñan, ez? 
- Bai, bai, bai, konpontzen nitzan. 
- Gazte-aztia izateko... 
- Bai, bai. Beti sobratzen zan, etxera ekartzeko diru pixkat beti gelditzen zan. Ta ama eskerrak emoten egoten jatan beti: "Eneee, eskerrak, ume! Eskerrak, ume! Eskerrak! ". 
- Zuek basarrixan garixa-a ereitten zenduen? 
- Bai. Garixa, artua, patatak... Eta keixak egoten zian, sagarrak be bai, melokotoiak... Horrek danok. Fruta guztiak. 
Ta gero ortuko gauzak: azak eta porruak eta horrek be bai. Horrek danak eukitzen... Konejuak be bai, koneju mordo bat be bai! Aittak einda konejotegixak egoten zian, aittak einda, konejuak, berendako txabolatxo-xabolatxuek eindda. Oilluek be bai: arrautzak, txitak etara. Ta oillo-okiakian txita pilla bat. Ta gero, oillua, domeketan oillo bat hil ta oillo-aldia garbanzuakin. Ta hori be bai. Arroz-opia ein, frituak be eitten giñuzen. 
Laietan nola egiten zen
Arantzeta Arregi, Miren
- Laixetan-ta ein zenduan zuk edo ikusi zenduan eitten laixetan? 
- Bai, ikusi dot. Ikusi dot, bai. Ikusi dot. Holan, sartu goittik behera burdiñak eta holan ein lurrai ta "rra! " doblau. Bai, hori be bai. Ikusi dot. Etxian gutxi ikusi dot hori. Etxian ikusi dot goldiakin buelta emoten lurrai ganauekin. Hori da adelantu haundixaua. Bai. Baiña laixetan be badakit nola dan. Hori be bai ikusi dot. Illaria, igual, jarritta. Persona illaria jarritta, sartu burdiñak lurrian... 
- Ta danak batera... 
- Bai. Ta gero danak batera buelta emon lurrai. Hori be bai. 
- Inguruan, baiña? Basarri inguruan edo...? Nahi dot esatia, ikusi zenduala hemen bertan, Elgetan? 
- Neure etxian hori gutxi ikusi dot, baiña beste batzuei ikusi dotset eitten. Ikusi dotset. 
Elgetako baserrien bilakera
Arantzeta Arregi, Miren
- Basarrixa ze zan? Zeuena, orduan, ez? 
- Bai, bai, geure baserrixa. Gere baserrixa zan, bai. Gere baserrixa. 
- Hemen Elgeta inguruan-a basarri asko zeren... 
- Enee! Elgetan erezen hirurogei baserri. Ondiokan gaur goizian nere gizonak esan dotsa emakume bati. Hirurogei baserri erezen ganauekin, soluekin, garixekin, patatiakin eta etxian hartzen dian gauza guztiekin bizi zianak. 
Hirurogei baserri. Ta hirurogei baserrittik gaur iñor be ez da bizi baserrittik. Iñobez. Danak bizi dia kaletik. Ta batzuk arreglau dabe baserrixa ta beste batzuk ez dabe arreglau. Ta beste batzuk ein dabe eren terrenuan semiandako txaleta be bai. Hori be bai. Baiña ondiokan aitta Pedrok esan dau, gaur goizian esan dosta -bestia ez dakit zeiñi esan dotsan-, hirurogei baserri Elgetan eliminau dia ezebezera. 
Gariaren inguruko lanak
Arantzeta Arregi, Miren
- Esaten dozu, oin hemen inguruko basarrixak galduta darela edo, behintzat, jornala kanpotik etortzen dala basarrixetan. 
- Bai, bai, bai. Iñor be ez da bizi hemen baserrittik hirurogei baserrittik. Iñobez. Baserrittik iñor be ez da bizi. 
Baserrixan biziko dia batzuek, ezta? Baiña kalian lana ein, eta baserrixan ortua edo ezebez. Piñua sartu, piñuak bota, ta piñuen dirua hartu. Baiña labrau baserrixa? Hemen begiratu ta garixa iñok be ez dau ereitten. Ta lehen etxe danetan garixa, etxerako ogixa eitteko garixa, danak hartzen zeben. Danak, hirurogei baserrik. Ta artua be bai. Ta patatia be bai. Eta berdurak be bai. Ta horrrek danok. 
- Zuk garixa ta... Garixa jotzen eta... 
- Nik ein dot, garixa ebagitzen ein dot. Garixa joten ein dot holan be bai. Ifini igartuta euzkittan, ta harrixa jo holan, ta aliak etaratzen be ein dot. Eta makinia ekarri ta makinan be bai; sartu ta makiñiakin eitten be bai. Ein dot, e, garixa joten! Eta gero harek lastuak ifini holan sendorrian -"sendorra" esaten jako-, lotu sokiakin ta ganbarara eruan lastuak gero ganauei emoteko ha lastua jaten. Baserriko ganauei. 
- Sendorra esaten detsazu...? 
- Sendorra eitten da. 
- Lastuen... 
- Lastua pillua ifini, sokia behian ifini, ta haren geiñian ifini lastuak. Ta ein korapillua estututa, hartu bizkarrian, eta ganbarara eruan. Ganbaria da habitaziñotaik aparte egoten dana baserrixan. Ta han tolostauta ifini harek danak. Ta gero harek balio dau ganauei jaten emoteko. Ha, gero, ha lastua ganauak jaten dabe ha garixa kendu jakon lastua. 
Ta ha garixa eitten da, gero makina batekin garbittu eitten da. Kentzen jakoz harek daukezen desperdiziuak eta lagatzen da alia. Ta ha alia errotara eraman, porke errotia be bagenkan. 
- Nun zekazuen? Inguruan? 
- Bai, baserriko onduan. Baserrittik, ba, egongo zan laurehun metrora edo holan errotia. Ta ha errotia izengo zan, porejenplo, ba, hamasei bat edo hamazortzi bat lagunen errotia. Ta han txandaka, txandaka, txandaka, bakotxak bihar dabena eitten zeban errotan uruna ein. Uruna ein errotan. 
- Eta, esaten dozu, errotia ze zan, elkarte moduko bat edo? 
- Errotia zan soziuena, sozio mordo batena. 
- Eta baten bat egoten zan han zaintzen? 
- Ez, iñobez. Errotia dau itxitta, ta dau giltza bat. Ta harek giltziak eitten dau sozio guztien txandia eitten dau. Ha txandan faten da. E? Gaur neri tokatzen jata, bixar nere bezinuai, harek pasatzen dotsa bestiai, harek pasatzen dotsa bestiai, harek pasatzen dotsa bestiai. Txandan, txandan, txandan, ha giltzia ibiltzen da. Eta bere txandia danian ein bihar dau uruna. Eta gero hurrengoko txandara arte itxein ein bihar dau. Ta holaxen funzionatzen zeban. 
Errotara, plazara
Arantzeta Arregi, Miren
- Ahaztu aurretik, plazara zuk gauzak-ta zelan eruaten zenduzen? 
- Astuan. Astuan. 
- Eta errotara... 
- Errotara be astuan. Garixa zorruan sartuta errotara astuan. Eta gero uruna ein, ta astuan ekarri errotatik. 
- Baiña [... pentsatzen] dot garixa igo eta aittak eingo zebela, ez? 
- Bai, bai, bai, bai. Etxian badakixe zelan ein. Neuk be badakit zelan ein garixa. Emoten jako martxia errotarrixai, martxia emoten jakon, ta ifintzen zan holako ontzi baten, ifintzen da garixa zuk eruandakua. Ta harek pixkaka-ixkaka, pixkaka-ixkaka, aldiko dozenatxo bat ale, dozenatxo bat ale, botatzen dittu goittik behera harrixai. 
Ta harrixak eitten dau bueltaka-ueltaka, bueltaka-ueltaka, eitten dau uruna. Ta ha uruna urtetzen dau askatxo batera. Ta zuk han askan paliakin hartu ta sartzen dozu zakuan. E? Sartzen dozu zakuan, ta ekartzen dozu zakuan etxera. Ta ekarri etxera, ta gero etxian dare holakotxe "bahia" dauka izena, "bahia" dauka izena. Bahian ifintzen dozu ha uruna eta eitten dozu, daukazu... daukazu armaixo bat ogixa eittekua, ta han eitten dozu "eralgi" dauka izena. Eralgi. Ifini bahian ha uruna ekarri dozuna, ta han txiki-xaka, txaka-xaka, txaka-xaka. Porzierto, oso aburridua zan neretako, ta askotan tokau jatan eittia. Ta amak esaten zostan: "Badakizu zer? Ez aburritzeko zuk kantau, kantau zuk, ta erain bahiai. Kantau ta kantau ta erain bahiai garboso". Badakizu, neskatillia aspertu bahiai, holan, han iñor ez dauen lekuan, norbera bakarrik hari ereitten ta... "Zuk kantau, kantau zuk". Zelako ama ona nekan, e? Neukan ama bat onaua! Aitta be bai, e! Nik neukazen gurasuak... 
Familia giroa
Arantzeta Arregi, Miren
- Zelako ama ona nekan, e? Neukan ama bat onaua! Aitta be bai, e! Nik neukazen gurasuak ejenplarrak. Hainbeste konflikto zeuken, hainbeste falta zeben, ta sekula ez neban ikusi alkarri kontestaziñotxo bat emoten be ez. 
Ejenplarrak gurasuak, e! Negarguria emoten dosta akordatzia! Ta ama ona, e? "Zuk kantaixu, kantau ume, kantau, zuk holan bizkorrao eingo dozu". Danak ezin zittuan berak ein, ta neri tokau jatan txiki-xiki-xikittatik biharrian ikesi biharra tokau jatan, porke falta zan etxian, falta zan. Fregaua-a, fregaua-a eitten-a; txiki-xikittatik fregaua eitten-a. 
Ta oin fregaua eittia ez da ezer. E? Oin fregaua eittia... ur berua ta fairy ta fi-i-i-i eitten dozu. Han, ur berua zerian, suan berotu bihar balde baten ura, ta gero ha eruan fregaderara. Fregadera txiki-xiki-xiki bat, hamar lagunen ontzixak, ta bakotxak bere platotik jaten giñuan, e! Orduan be, e!. Ta geruao, ni geruao ibili nitzan josten ikesten, ezta, baserririk baserri, eta makiña bat etxetan erdittik jaten zan. Erdixan ifini bai babak, ta handik karriatzen zeben. 
Ta gure etxian bakotxak bere platua zekan. Bakoitzak. Bai. Baiña ama... 
- Asko aldatu dia gauzak... 
- E? 
- Asko aldatu diala gauzak, e? 
- Asko aldatu dia. Zuk ez dakixu, nere generaziñuan ze diferenzia ein dan, ein dan. Bueno, bueno, bueno! Ezin leike kontau be ein! Baiña orduan be personak bazerezen onak, e! Porke nik euki nittuan guraso batzuk... oso guraso onak euki nittuan, ejenplo ona emotekuak. Zelako onak zian! Ta formalak zian! Ta religiosuak zian. Ta amama be bai. Amama zazpi bat urte neukanian-do hil zan. 
- Zeuokin bizi zan bertan? 
- Bai, bai, bai. Bai. Nere aittan ama zan. Bai. Eta, gabian, silla danak bakotxa bere lekutan kolokau eta sukaldia garbittu barik ondo ez [euen] fateik, e! Harrixa sukaldian lurrian, e! Baserrixan, harrixa. Ta amamak esaten oskun: "Hemen aingeruak ein bihar dabe dantzan, eta hau geldittu bihar dau garbi". Eta dana garbi-arbi-arbi eraitten zoskun sukaldia ohera fateko, hemen dantzan ein bihar dabela aingeruak eta. Amamak hori. Amama zan kuriosa-uriosa-uriosia. 
Ama ipuinlaria
Arantzeta Arregi, Miren
- Bai, bai, bai, bai. 
- [...] 
- Ez, ipoiñik ez nai akordatzen. Ama zan ipoinlarixa. Nere ama zan... asmau eitten zittuan, gaiñera! Ume danak berari begira eukitzen zittuan! Enee! Konejotxo batena asmatzen badau, harek konejuak eingo zittuan egundoko saltuak, fango zan basora, etorriko zan bueltan... iñun dianak asmatzen zittuan umiendako ipoiñak! Bai. 
Sorgiñenak-ta orduan asko zeozen kontuak, e! 
- Bai? Gogoratzen zara zeozetaz? 
- Bai, sorgiñenak eta. Enee! Akordatzen nai, bat kontatzen zeban... 
Ama nolakoa zen
Arantzeta Arregi, Miren
- Zein zan aman izena? 
- Andresa. Andresa Arregi, bai. Baiña esan otsat e nik honi zelako ona zan gure ama, ona e. Honek asko ezautu zeban. Nere alabiak eta asko ezautu zeben nere ama, bai. Txikittan e berak zaintzen zittuen honek eta, bai ta gobernadoria zan, oso ume gobernatzaillia zan, umiei ondo esan ta... Jartze jakozen ume pilla bat altzuan bai ta bera tebeua leitzen. Ta leitzen etxakon ahaztu, bai ba, beti leittu itte eban ta! Etxakon ahaztu! Ta tebeuak leittu ta ipuiñak kontau ta... Bueno! Pegauta eukitzen zittuan ume guztiak bueltan harek! Bueno... oso ondo. 
Aita eta politika
Arantzeta Arregi, Miren
- Aittak esan dozu periodikua hartze zabala ta... anaiana, edo lehengusuren batena. 
- Bai, ba, ba, bai. Ta muy poli, politikitua zan aitta e. 
- Zer zan? 
- Politikitua zan aitta. 
- Bai? 
- Bai, bai. PNVkua zan aitta. Klaro, orduan besteik ez zauan eon be. Orduan ez zeuen Herri Batasunekoik ta ez zeuan enredorik ezebe. Orduan zeuan... 
- Gauza bat. 
- Gauza bat. Ta haixe zan bera, Euskadi maittia, bai. 
- Karlistak eta hemen Elgetan bazeren? 
- Asko. Gerra, gerria pasau zanian ta, karlistak ainddu eben hemen. Gerria pasau zanian amenazo haundixa euki zeben. Gure gurasuak, nere gurasuak, nere aitta ibilli zan eztakit zenbat, hilabete terdixan edo ibili zan duan, debalde lanian, erain zotsen kastigua. Kastigua euki zeban, bai. Eta derezen hemen e horma danak eta jausitta eta etxe danak apurtuta ta, bide danak apurtuta ta, dana bonbardeauta zeuan bai, ta harek e alanbradak batu ta, etxia konpondu ta eitten debalde ibili zan. Nere aitta zahar-ahar-ahar eindda geldittu zan e disgustuakin. Beti lagunak izen zianak gero karlistak zielako despreziuak eta eitten otsen. Ta bera ei zan fiña, formala... 
Gari-jotea eta galafariak
Astola, Endrike
- Eta izenik bazekan? Gari-ote afarixa edo deitzen jakon? 
- Bai, hori... Bai, gari-ote afarixa, galafarixa. 
- Galafarixa? 
- Bai, bai, galafarixa. 
- Holan, auzolanian eta gauza asko [eingo zan] , ezta? 
- Bai, auzolanian eitten zan. Auzolanian eitten zan. 
- Garixa eta beste gauza asko, ez? 
- Bai. Lantzian etxe batekua jo, lantzian etxe bat... Gero hara... Bata bestiai lagunduta eitten zan auzolanian. Ebaten be bai. Ebaten be... Ba, lehelengo heltzen zian etxe batian igual, ta geruao bestian. Ta zenbat eta altuauan geruao. 
Azkenengo hemen heltzen zian garixak. Ta lehelengo behekuak ebatera nobera juan bihar behera; ta gero behekuak etortzen zian gora azkenian gari-batera. Ta gero jotera iguala. Lehenengo hasten zian leku baten, ta etxe morduak bata bestiari lagundu ta gari-otia. Baiña gari-otia lan txarra zan. Puo! Beruakin in biharrekua; berua komeni izeten zan beti gari-oteko. Ta beruakin hautsa ta zikiña eukitzen zaben, ta bof! Izardixa ta jo-a hautsak be erreta ibiltzen giñan. Txarra gari-otia; neri gutxien gustau jatan ofiziua. Gari-otia baiño txarraorik bapez. Oin, atzenian, ba, afaldu ta juergia ta ondo. Baiña ordu batzuk txarrak pasau bihar. 
Lurretia. Aldats handiko inguruetan, lurra gora ekarri behar
Astola, Endrike
- Eta, holan, auzolanian, beste zeoze eitten zan? Lurretia, [...] , edo... 
- Bai, lurretia-a bai, lurretia eitten zan. Lurretia... Aldapetan, lurra beti goldiakin-a beti labratzen-a behera juaten da, ba? Ta lurretia eitten zan auzolanian. Baiña hori nik gutxi ezautu dot; nere aurretik gehixao. Bai, nere aurretik -gero be bai, e? Baiña nere aurretik-asko esaten eben lurretia eitten zala, ba, auzolanian asko. 
- Eta ze, zelan eitten zan? 
- Zestoka, lur-estuekin. Barrenian batzuek, lur-esto txikixak, ba, [zerao] izaten dia, zumitzezko zestuak, ta halakuak betetzen batzuk solo-arrenian. Ta beste batzuk bizkarrian hartu ta solo-uenera ekarten. 
- Hartu ta bota? 
- Bai. 
- Han guenian bota. Bai. Hori... 
- Beti... Holan, burdixekin edo [ez zeuan...]? 
- Bai, batzuek... Ez, gero bai. Gero bai. Guk geuk Beizun be altxatzen giñuan lurra, baiña ganauekin. Behetik gora ganauak, edo... ganauak goittik behera, ta behetik gora lurra, leria, [narrian]. Han betetzen zan barrenian, "ta ta! "
Guenera etortzen zan, leriori kabliakin, e! Poleakin. Alde batian ganauak goittik behera, ta [bestia] betik gora. 
[Lleatzen] zanian ganauak geratu, "ta ta! " Errez [...] makilla bat ekan, egur bat, sartuta; drast! eta golpian [...] zan guenian, ta atzera behera. 
- Orduan, poleia goixan ipini ta ganaua goittik behera beti? 
- Ganaua goittik behera. Ganaua errez faten zan goittik behera, ta betik gora lurra be edarto. Lur mordua. Zestoka hogeta hamar zestotan ta berrogeittan be altxau ez hainbeste lur! Ezta berrogeittan bez! Lur mordua altxatzen zan. 
- Bai, ze hamen aldapia asko eta... 
- Bai, aldapia asko, ta lurra altxau bihar asko. Asko [...] lurra altxatzen hara. Urtero eittia komeni, ta urte batzuetan girorik ez dauelako, bustixa dalako edo ezin in, ta hurrengo urtian gehixao altxau bihar gero! Ta solo-arrenian lur pillia, ta solo-uenian gastau eitten zan. Bai, hori bai. Oin, gero atzenian, ba, labratzia gutxittu zan, ta labratzia gutxittu zanian, ba, zelaixan ez da lurrik faten behera, ta zelaixa geldi. 
Mugak eta mugarteak
Astola, Endrike
- Mugak-ta be bai zaindu ein bihar izaten ziran edo...? 
- Bai, horrek mugok [eozen]... Zera, mugak esan gurako dozu maillak, ezta? Horrek, bai. 
- Bai, zelan deitzen detsazue? [...] edo...? 
- Bai, mugia, mugia esaten dotsau guk. Baiña beste batzuk mujoiai esaten dotse mugia. Bai. Ta mujoiak, ba, zainddu ein bihar, baiña mugia be zainddu ein bihar izeten zan. Mugak [erezen] apropos eindda lautzeko terrenua. 
Goiko sailla solo bat. Plaentxian dao hori asko. Plaentxian dana aldapia da, ta han mugarik ez baleo, han ezin leike lurrik be egon. Ta [harek] mugekin, ba, goiko guenekua be hara etortzen da, ta han altxatzeko hurrian, ta lautu eitten da solua. 
- Eta zaindu eitten ziran mugak? 
- Bai, bai. 
- Urtero-rtero... 
- Bai, bai. Horrek mugok, apropos ifinittakuak izango zian horrek mugok, zertzeko, lautzeko terrenuak. 
- Hamen be... 
- Hemen muga gutxi, e! Sail haundixak hemen muga barik. 
- Bai? 
- Bai. Beizun be, jo-a etxian hasi ta beheko barrenera kriston fanaldixa ta mugarik bape barik. Ta hemen Azulan be, ba, mugak, bat hementxe [...] dao, baiña ostian gutxi hemen be mugak. Mugarik barik izaten da labratzeko alde haundixa. Beti mugak [daukazun] lekuan pusketaka ein bihar dozu; ta bestia "bra-ra", fan ta fan ta fan ta... gero, atzenian, lurra altxatzeko lan luziaua, baiña sail hobia sail haundixan lana eitteko. 
- Bai, txikixan batzutan golderik sartu be ez, ta laixekin edo... 
- Bai, bai, bai. Laixekin esaten eben lehenao, nik ez dot laixekin ezautu. Ni umia nitzan denporan eitten zan laixetan, baiña nik neuk ez dot holan laixetan iñor ikusi be ein. Baiña laixetan, bai, lehenao laixetan eitten zan. Horrek muga-ittarte solo txiki-xikixok be dana laixekin. Plaentxian esaten dabe solo bat euela, ba, hiru edo lau laixakada eittekua bakarrik. Ta garixa, batzuk esaten dabe, ba, azaua esaten dotse eskutakada bat edo holako zerai, ta beste batzuk hiru azau eitten ziala, bat eitten zala... Ez dakit zenbat izengo dan. Plaentxian, esaten dabe hori. Solua txikixa izen biherko zan! 
- Hiru azao eitteko... 
- Joe, solo txikixa izen biherko zan. Ba, holako gauzak, antziñako historixak badia. 
Ume-umetatik ikasi zuen artzain lana; lana baino, zaletasuna
Astola, Endrike
- Eta esan dozu gitxien garixa gustatzen jatzula, gari-otia eta, eta gehixen ardixak... 
- Bai, neri ardixak gehixen. 
- Txikittatik? 
- Bai, nik eskolatik urten neban ezkero ardixetara fateko beti gustora, beti gustora. Ta armerixan ibili nintzanian, ba, taillarrian pixkaten, eitten neban egunez, ba, ez giñuan guk ordurik eukitzen, e! Bittartia daonian. Lau ordu badaoz, lau ordu, ta bi badaoz, bi. Baiña nik urtendakuan handik be jo-a ño! ardixetara gustora. 
- Gustora... 
- Gustora. Beti horixe biziua euki dot. 
- Biharra baiño gehixao afiziñua... 
- Bai, afiziñua, afiziñua. Afiziñua. Ta afiziñua euki dot, baiña ardixak bihar asko dauka, e! Asko! Ardixa... Iñok ez daki ardixan barri aprobau ez dabenak. Aldemenetik ikusten dabe pastoria igual ardixak zaintzen, "Jo, hori ederki jaok". 
Bai. Gero etxera fandakuan auskalo zenbat bihar. 
- Ta ikasi, zelan ikasi zenduazen bihar guztiak-ta ardixen ingurukuak? Aittakin? Edo...? 
- Buo... Bai, etxian, aitta ta ama ta... gaztaiak eittiak eta danak. Ta ardixak batzen lehenengo mutikotan, txikittatik ardixei esnia batzen. [Ba, aittak eta]... Hori erreza da ikesteko; afiziñua badaukazu, aguro ikesten da, aguro. Ta gero, gaztaiak eitten be, ba, mutikotatik. Nik hamalau-amabost urte nekazenian, ba, etxian gaztaiak egunero eitten zian, ta, ba, segiduan ikesitta noberak be. Ta [harrezkeroittiok] bakarrik, makiña bat urtian bakarrik. 
Sei hilabetez lan gutxi, baina beste sei hilabetean asko
Astola, Endrike
- Eta biharra zein da, holan, egunero ardixak daken biharra? Holan, goixian hasi eta gaberarte zein da...? 
- Bueno, oin momentuan, ardixak eukitzen dau sei hillebetian bihar asko ta sei edo... bost hillebetian hor, bost edo sei hillebetian asko biharra. Ta, gero, beste bost edo sei hillebetian edo zazpixan ez dau... gutxiao eukitzen dau. 
Oin, fan daneko juliuan lehelenetik hona zainddu bakarrik bihar dabe. Zainddu edo, ba, larria... nun dauen pastua haraxe eruan. Ta jan erein ta oin gutxi bihar dabe. Baiña oin bildotsak jaiotzen hasi bihar [da] datorren astian edo; hemendik zortzi-amar egunero jaiotzen hasiko dia. Ta bildotsak jaiotzen hasittakuan, gabian be jaiki in bihar da. 
Bestela, parto txarra badake, in eziñik edo, akabau be igual eitten dia ta bildotsak itto edo... Ta noberak lagundu parto txarra badake, ta jaiki ein bihar da gabian be. Ta batzuetan, bildots asko jaiotzeko duenian, gabian be igual jaiki bihar hiru edo lau bidar be igual. Jaiki ta ya nobedadia sentiduta ikusten dozuz igual, ta "bildotsa eitteko jaozak". 
Ta "Ño! Jaikitzen ez banok, akabauko dok", ta berriro be jaiki, ta berriro be jaiki. Ta edurra bada be bai. Ta beste batzutan, ba, baten. Ta normala baten jaikitzia da gabian, baiña bildotsak jaiotzen dian denporan, ba, lo gutxi indda ibili bihar. Ta gero, bildotsa jaiotakuan berriro, ba, hazi arte laguntasun haundixa bihar dabe. Bikixa eitten dabe oin asko, lehenao bat eitten zaben. 
Bildotsak jaio orduko, zaindu egin behar
Astola, Endrike
- Ta, gero, bildotsak jaiotakuan berriro, ba, hazi arte laguntasun haundixa bihar dabe. Bikixa eitten dabe oin asko; lehenao bat eitten zaben. Ni mutikua nitzanian, bat eta batek-ta eitten zittuen bikixak, ardi batek urtian, igual, ta horixe. Ta oin, berriz, erdixak baiño gehixaok eitten dittue bi. Ta hori da hobetuao gobernatzen dialako, bi ittia. 
Lehenao gutxi gobernatzen zan, pentsua-a gutxi, ta orduan bildots bikin gutxi jaiotzen zan. 
- Orduan, zenbat eta hobeto gobernau ardixa... 
- Bai. Hobeto gobernau ta bi gehixaok eukitzen dittue, ta hiru be bai batzuk. Ta, ba, gero bikixa eitten dabenai-a be, ba, euki bihar dozu atenziño haundixa. Ba, jaiotzen dan denporan euki bihar da erreparo haundixa. Bat eitten dau ardixak eta beste bat eitten hasten da, eta bestia eitten daon denporan lehelengo jaiotakua jaiki ta... Horrek umien moduan ez dia egoten, horrek aguro fan eitten dia! Ta bata jaiotzen ta bestia jaiki ta han zihar. Ta gero amiak ez dau ikusten, ta ezautu ez dau eitten gero. Ta nobera egon ezkero jaiotzen danian, "da! ", aurrekaldera eruan berari ta miaztu -mieztu eitten dabe, txupau eitten dabe horrek beren lohixa-, ta ha miezten-a eukitzen badozu, bixak miezten badittu, bixak maittatzen dittu. Ta bata miezten badau, bata bakarrik. Bai. Han berak haintxe zumua hartzen dotse miazten daben zerien. 
- Usaiña edo... 
- Bai, usaiña ta sustantzia handik [...] dabe. Bai. Ta horrek erreparo haundixa euki bihar [dau] bi eitteko, bestela bata maitte ta bestia ez, ta gero, ba, batai emuten dotse esnia ta bestiai ez ta gero, ba, norberak besten baten esnia-do manejau bihar, bestela akabau eitten da gosiak. Eta lan haundixa eukitzen dabe bikixak. Ta lehenao biki gutxi zan, baiña oin, ene! bikixa aumentauta dao ta... 
Ardiak beti du lan handia: lehenengo bildotsak zaindu behar, eta gero gazta egin behar
Astola, Endrike
Gero bildotsa saldutakuan berriro... Bildotsa aguro hazten da. Ardixa ondo gobernatzen badozu, hiru-au astekin saldu ein bihar dozu bildotsa. Ta bildotsa saldutakuan esnia batu bihar, ta esnia batu ezkero, gaztaia ein bihar. 
Hemen ez dao slatzerik eta; hona ez dator iñor esnetara ta, ba, gaztaia ein bihar. Ta gaztaia ein ezkero... gaztaiak be lan asko dauka! Gaztaia ittia bakarrik ez da! Gero hari... ha... bestela formia kanbixau eitten jako, ta buelta emun biguna daon artian. Ta gero, garbittu ur-pelakin ta sikatu ta atzera buelta emunda ifini ta horrek asko ein bihar jakoz gaztaiai. Ta gaztaiak lan asko dauka! Asko! Gero, ba, [azkenian] preziua ona eukitzen dau gaztaiak, baiña bihar asko! Bai. Ta oin letxeruak... [puntuetan] -ta bizi dian pastoriak-ta, ba, letxeruei saltzen dotse esnia ta merke saltzen dabe, baiña harek libre daoz. Ardixak batu ta segiduan libre; zerik, gaztaia eitten biharrik be ez, ta garbitzen be ez ta... bentaja haundixa eukitzen dabe hortan. Oin, dirua gutxiao hartzen dabe, baiña eroso. Guk, berriro, kristonak ein bihar! Gabian ardixak batu orduko illuntzian... udan, badakizu, illundu berandu eitten dau, hamarretan illuntzen dau, ta San Juanak artian-do [ardixak] batu eitten [...] esnia, ta eguna luzia. Ta illuntzian euzkixakin ardixak jaten egoten dia freskuran illuntzian; euzkixakin ez dabe jaten egunez. Ta illuntzian berandu erretirau bihar etxera be, jan deixen kanpuen. Ta gero, berandu erretiratzen badozuz, berandu batzen dozuz, ta gero gabian gaztaiak berandu ein bihar. 
Ta goixian eguna goixao argitzen dau ta goixao jaiki bihar berriro. Jo! Nik in dittut hemen oin hogei bat urte-a: gabian hamabixetan ohera, hortxe, hamabixak hortxe. Dio! "Hamabixetarako fango ahal nok! Hamabixetarako fango ahal nok ohera! " haixe. Ta destajuan haintxe gaztaiak in ta biharrak itten. Ta hamabixetarako ohera ta goizian seiretan tinbria. Ta jo-a jaiki ta aide! Bestela, goizian ordu-rdi gehixao eitten badozu, egun guztian harrapau ezindda orduik! Ezin harrapau. Egun guztian, goizian ordu-rdi galtzen bada, akabo, egun guztian atzeratuta, egun guztian atzeratuta. Kontrolian dabillen personiak, badakizu, makiñiai segitzen ez badotsa, han hanka eitten... aurrera faten da orduak. Ta iguala. Ardixak be lana asko dauka. Enee! 
Ardiei ilea mozten
Astola, Endrike
- Ta ekiñaldi haundixa eukitzen dabe artazixekin mozten. Makiñiakin mozten dittue oin, elektrikuak badare, ta neu be pruebia eindda nao hemen, baiña ez dot gura. Hondoraotik mozten dau; hondoreittik mozten dau, ta gero mendira botatzen bada, hoztu eitten da. Norbera narru-orrixan jartzia moduan. Ta pixkat artazixekin, guraixiekin, artazixekin, guk altuaotik mozten dou, ta altuaotik mozten dana, ba, ha... ulia geratu itten jako hari, ta ha ez da hozten bestien moduan. Eurixa eitten badau be bota eitten dau uliak eta alde haundixa eukitzen dau. Ta... 
- Moztu zelan eitten da? 
- E? 
- Moztu zelan eitten da? 
- Moztu zerian... Lehelengo hankekin gora ifini ardixa, ta tripa-zpixa [...] lehelengo; ta tripa-zpixa moztutakuan, hankak lotu. Hankak lotu sokiakin ta, gero, alde bata lehelengo, gero bestekaldia, buelta emun ta... 
- Atzetik aurrera edo...? 
- Bai, atzetik aurrera, atzetik aurrera. Batzuk aurretik be mozten dabe, e! Baiña atzetik aurrera dake eria. Bai, ni ardi asko moztuta nao. Guk euki giñuzen, gehixen euki giñuzenian, bueno, hor Beizun eukitzen giñuzen berrehun ta hogeta lau, gehixen euki [giñuzenian]. Ta bakar-akarrik astebetian moztu nittuan danak. Neuk. Goizian ekin... 
Goizian, lehenengo, Azkonabittara juaten zian gabian, ta goixian handik bajatu ta esnia batu. Ta gero, ba, orduan aitta ta ama-a bizi zian ta harek gaztaiok ein, ta nik egun guztia ardixak mozten. Sei egunian berrehun ta hogetalau moztu nittuan. Ta artazikada asko eukitzen dau, e! Artazixak be haundixak daukouz, baiña asko eukitzen dau ardixak! 
- Eta nun mozten zian? [Hor] kanpuan edo...? 
- Bai, e... 
-... edo [barruan] edo...? 
- Ez, kanpuen. Barruan. Barruan. 
- Barruan? 
- Barruan. Barruan, ta, holan, lokal txiki samarrian eukitzen giñuzen, bestela ardixa urrin faten da, ta ekartzeko ta. 
Lantzian kuadrilla bat sartu ta, lokal txiki samarrian, ta... Gero, ba, orduan denporan eitten giñuan holako... ba! 
Honen alturako bat-do, bankua ipinitta. Ta ha hartu ta hara altzau. Ta tripa-ia moztutakuan hankak lotu, ta norbera makurtu gutxiao indda mozteko. Baiña txarraua zan. Nik orduan denporan neke asko gehixao hartzen naben ardi-ozten. Hara altzatzen be ardixak pisu asko; gero, beti forma baten norbera egon bihar, beti gerrixa forma baten. Ta oin diferente eitten dot. Oin lurrian. Bota behian plastiko bat-do, ta "ta! " bueltau ta altzau biharrik be ez gora ta gero norbera nahi bada belauniko, nahi bada makurtuta, nahi bada alde batera, nahi bada bestera, ta ginasia gehixao gorputzak eta gutxiao kantsatzen da. 
- Bai, e? 
- Bai. 
- Gu lehenao beti bankuen. Gure aittak be bai, ta guk be bai, ta txarrao, neke gehixao hartzen giñuan asko be. Oin, geiñera, ardixak altzau be ez giñukez eingo bankura! Lehenao baiño ardi astunauak oin, ta geuk inddar gutxiao! 
Egixa da hori, e! Bai, oingo ardixak, joe, larogei killo igual eukitzen dittue, ta hirurogeta hamar be bai, ta harek [ebaten...] altzatzeko... 
- Eta lehen ez zeuan holako ardirik? 
- Lehenao ardixak txikixauak, berrogei killo edo berrogeta bost, ta errezao altzau ardixa. 
Ardi klaseak, lehengoak eta oraingoak
Astola, Endrike
- Ta ardixak asko kanbixau dira? 
- Bai, bai, lehendik asko kanbixau da. Ardixa lehen beste klase bat zauen [lehen] hemen, ta buru garbi-arbixa eukitzen zaben, uleik be ez buruan. Ta oin buruan ulia dakenak daoz. Ta ardi haundixauak dare lehen baiño, ta gero hobeto gobernatzen dialako haundixao hazi be bai ta dana. Bai, lehenaotik ardi diferentia dao. 
- Eta honek hobiak? 
- Bai, bai, honek hobiak dia. 
- Baiña honek ze dira, ointsuan ekarrittako...? 
- Ez, ez. Honek lehengo ardixeandik, ba, mestizauta ipinittakuak edo. Lehen, ba, bertako adarixa, bertako razia beti ta klase bat. Ta, gero, ba, hor Gorbeako adarixak-ta hona erosi ta mestizau ta gero, ba, zertu; ganaua klase batetik, ba, oin beste klasera jarri gehixau. Bai, bai. Lehen, bertako ardixak buruak garbi-arbixak eukitzen zittuen danak, ulerik be ez buruan. Ta oingo ardixak buruan ulia dake; zaparradia eitten dabenian be guardasola dake haintxe buruan. 
- Bai, ta beste toki batzuetan, hor, Naparruan ta... 
- Bai, hor beste klase batzuk. 
-... adarrekin eta, ez? 
- Bai, adarrekin [erabili] ta gorrixak, mutur-orrixak; eta hemen mutur-altza. Hor, hor parajiak kausatzen dau. Horrek hor, zerian, Aralarren-a, Mendiandia ta hor daoz mutur-orriska edo zuriska edo holako zerak, ta hanka-otzak eta ardi txikixauak. Baiña harako harek hoba dia; honako ez dittut nahi nik harek. Baiña han mendixak zelan altua ta hotza dian, harako... Jaten be gutxiao bihar dabe harek, ta dana dake han. Bedarra be motzaua egoten da beti, ta harako hobiak dia harek. Baiña honako mutur-altza, latxa mutur-altza. 
- Latxa bada, mutur-altza esaten detsazu? 
- Bai, latxa razia da hau, e. Ta harek be latxa razak badaoz gorrixak be, baiña "lacha negra" hemengua. Ta, gero, beste batzuk karranzana. Horrek mutur-orri batzuk dia, diferentiak dia karranzanak be. Karranzanak, ba, buru-orrixak eta belarri haundixauak. Diferentiak dia. Bai. Hemen, oin Arkaute, hor Araban dao, Vitorixa onduan, Arkauten daoz adarixak inseminaziñorako ta. Ta hara nere adarixak be euki dittue han Arkautera eruanda. 
Hemendik bildotsetan eruan ta. Ni lehenao esnien kontrolau eitten niñuen, ba, hemen, "control lechero" esaten jakona. Ba, hillian behin etortzen zan esnia kontrolatzera mutil bat eta [neurri] esnia, [zeiñena]... Ardixak danak belarrixan numerua dake oin, ta handik, ze numerok zenbat esne emoten daben. Dana notia hartzen zaben hillian behin, ta gero ardirik onenanak, umiak, adarittarako eruaten zituen horra, Arkautera. Ta han egon zian nere adarixak bi-iru edo. Hiru-au... lau eruan zittuen hara, baiña hiru-do egon zian han hazixa kentzeko. Ta... Baiña han klase danak daoz, e? Gorrixak be bai ta karranzanak be bai ta danak, Arkauten. 
Arditxakurrak
Astola, Endrike
- Bai. Guk txakurrekin... lehenao txakurrak be... bueno, gurian beti egon dia ardi-xakurrak, e! Baiña gure lehenengo zerian ardixak ipini zienian bapez txakurrik. Ta gero, gero ensegida hasi zian gurian aitta txakurrak ipintzen ta ardi-xakurrak beti onak. Onak, e! Jeneralmente, onak gurian egon dia. Ta bat, txakur bat... ba, orduan bape ez zakan gurian txakurrik ta lehelengo txakurra izango zan. Ta gure aitta Oletakua zan, ta Oletara fan ta ekarri eban handik txakur bat, ta ekarri eban duro bat pagauta bakarrik. Orduen denporan durua, ba, mordua izango zan, e! 
Baiña duro bat pagauta. Ta txakurroi hartu zaben -anaia ibiltzen zan, hori Beizun dauenori orduan ardixekin, ni gaztia, artietan eskolan ta-ta ardixekin hartu zaben ta fenomenua urten txakurra, ona! Ta, gero, orduan denporan karreteran ibiltten giñan gu ardixekin gora ta behera, ta orduan autobusa edo korreon bat bakarrik pasatzen zan, ez zauen kotxe txiki bape. Elgetatik Uberara egunian kotxe txiki bat be ez zan pasauko seguramente, ez zauen ta. 
Autobusa Bilbora, Tolosa-ilbao, ta horretxek, autobusak, pasatzen zian Elgetatik, Uberatik Elgetara. Ta, ba, gora ta behera ardixekin kamiñuan, Uberara fan ta Elgetara ekarri, gure anaia ta beste bat, beste... gure aittan anaien koñetua. Ta bixak badoiez. Ardi-rrebaño haundixa; orduan bi errebaño juntauta, hirurehun ardi edo berrehun ta berrogeta hamar edo. Ta kamiñuan, bera bakar-akarrik -bata aurrian ta bestia atzian lagunok ta-, txakurra bakar-akarrik, aldamenera baztartzen zituen, ba, ardixak. Baztarreratutakuan ardixak, berak bere burua jakin ez baztarreratzen, ta fan da kotxian, autobusan azpira, ta autobusak harrapau ta jo-a garbi. Bua! Gure anaia negarrez illuntzian txakurra akabau jakola ta bera ezin leikiala gehixao ardittara fan. Txakurra akabau jakola ta bera ezin leikiala gehixao ardittara fan; ta "Jirauko juau txakurra barrixa" aittak. Ta berriro fan Oletara, ta jirau zaben. Ta txakurra [...] ikesittakua, ondo ikesittakua. Ta ekarri eban txakurroi, ardi bat ta billots bat errebañuan daozenik onenak... kanbixua. Bera etorriko zala txakurran jabioi ardixa ta billotsa apartatzera ta daozenik onenak errebañuan. 
Ta halaxe apartau zittuen ta eruan, ardixa ta billotsik onena: billots haundixa ta ardi onena. Ta txakurroi ekarri eban ta joe! txakurra fenomenua, ona. Ta urte morduan egon zan gero ha. "Sol" izena ekan. Ta, bueno, gurian gustora txakurrorrekin. Ta, zera, egun baten horrek Aixola... Aixolako... oin guarda daona ezautzen dozu presan? Hor Aixolako... han, Jose Luis, guarda egoten dana? Ba, haren aitta ta aittitta harenak bizi zian, ta haren aittittak gure aittai -gure aitta haren aittittan loibia zan; horren, Jose Luisen, aittan lehengusua, ta aittitta tio gure aittak zeroi, hango Jose Luisen aittittoi-ta harek, tiok, gure aittai: "Hori dok! Txakurraaittik ardixa ta billotsa emon? Orraittiok hi ez hao sano! ", "Ez dao ardi bateaittik ta billots bateaittik emoteko! ", gure aittak, ona zan ta. Ta, gero, handik aurrera, ba, artietan gu umiak giñan, ta aitta bera faten zan ardixak batzera. Ta ardixak... esnia batzeko marmittak eta bizkarrian hartu ta... Orduan han presan bizi giñanian [Monten] goixen [zauen] txabolia ta ardixak mendixan ibiltzen zian Santa Mariña zaharra esaten [dotsen] han kurutzia dauen lekuan. Han goixan ibiltzen zian ardixak. Berak etxetik urtendakuan "Ia, Sol, ardixak ekarri txabolara". Ta txakurra bakar-akarrik fan ta bera txabolara [llegau] orduko ardixak txabolan. Ta bapez... aldemenian bapez geratu be ez atzera, e! Danak erbi-xakurrak eitten daben moduan buelta guztia hartu ta ta! txabolara. Ta gero tio zaharrorrek: "Dios! Neuk emongo [dostaaz] ardixa ta billotsa" gero handik ikusi ebanian hori eitten. Ta "Hori ez dao emoteko ardi bateaittik ta billotsa bateaittik". Ta ha txakurra fenomenua. Ta gero haren umiak euki nittuan ta txakurrak onak, e? Onak, onak. Gero, oin dakaten razia, berriro, honek dakaraz Naparruatik ekarrittako razia da hau. Honek hogeta bost bat urte... raza bat. Honek be onak, e! 
- Bai? 
- Boj! 
- Eta hezitzia erreza da? 
- Bai. Txakurra fiña bada, ondo heziko dozu; nagixa bada, ez. Nagixa bada, ezin leikixo erakutsi biharrian. 
- Ta hori berihala ikusiko [zetsezun] , ez? 
- Bai, bai. Txakurra fiña bada, inetnziñua badaka, okerra eingo dau igual lehelengo, baiña harek intenziñua badaka, ha fiña da. Ta... Pertsona nagixeri be ezin leikixo erein, bultza ein ta "Ein eik hori" ta ez badauko gogoik ezin leikixo bihar asko erein. Ta txakurrari iguala. 
Arditxakurrak
Astola, Endrike
- Ta Nafarruan, Iturgoien edo herri txiki baten intxarrixak eitten dia, ta intxarrixak erostera fan ardixeri ipintzeko. Ta txakurra han, bi txakur. Ta pastore bat -pastoria zalakotan gu, ta-bi txakurrekin. Ta ardittan ondo eitten daben preguntau notsen ta ez, ardirik ez dakela, ahuntzak, ahuntzetan eitten dabela ondo. Ta joño! Abonau oskun bata, herri guztian daonik fiñena dala amioi, ta bestia, bestia ez zan ona itxuria. Abonau ta abonau ein oskun, ba, ta joño! 
Ni ta beste bat giñan ta ia zenbaten salduko daben. Ta ez, lehenengo ez doiala saltzera. Gero baietz, ta zenbat bihar daben. Ta halakon baten hiru milla pezeta eskatu oskun, [ta asko eskatu ebalako]. Ta, bueno, eruan ein bihar juau, baiña gutxiau eskeiñi geuk be, bi eskeiñi lehenengo. Ta gero hiru [...]. Bueno, umia, umia... Emia zan txakurroi ta ume txikixakin ekan, ta ez, berai umia akabau eingo jakola ta umia akabau eingo jakola ta ez doiela emotera gero. 
Ba, ume ta guzti hiru milla pezetan. Ta atzenian ume ta guzti ekarri giñuan, ta umioi txikixa, artietan hamabost egun-do eukiko zittuen. Baiña amioi, ba, erderaz ikesittakua zan, ta erderaz aindu bihar ta erderaz bai, baiña... harek ahuntzekin -ahuntza salbajiaua izaten da ardixa baiño, ta-ahuntzekin ikesitta zauen ta ardixendako gogorreixa. 
- Hainka? 
- Hainka ta [ene]... gogorreixa. Jo-a lehenengo euki naben zortzi bat hamar bat egunian lotuta. Gero soltau naben ardixeana... aiba dios! Bizkor ibili bai. Elegante! Jo-a harutz ta honutz ta haren emona! Ta halakon baten ardi batek urten dau bidetik kanpora, ta harek ahuntzak bidetik kanpora urtendakuak erretiratzen ikesitta zauen pillara, kuadrillara, ta ekin dotsa ardixai segika ta ardixa ihesi Beizuko kortara, gure anaiaana. Jo-a, anaiak, jo-a sardiakin "toma! " diarka kendu eban txakurrori. Ta, gero, "Zelan dominauko ete juat nik hau? ", ta ekarri neban hona ta hemen euki neban ta "Zela dominauko ete juat? ". Akordau jatan: "Katai bat ipiniko dotsat", katai zati bat, lotuta. Ta harek hankak katiatzen dotsez, ba? Ta ifini notsen katia narras ta fenomeno! Gero harek jo-a bizkor faten hasten zanian, orduan ta freno gehixao! Ta ikesi eban, gero ondo ikesi eban. Ba, fenomeno. Txakurra fiña? Benetan! Gero haren umiak hazi nittuen. Haren umioi, ba, ekarri neban ume txikixoi be urten eban ta gero ona ha be urten! Gero, ba, umioi, ta haren umiak... Gero beste txakur bat Arraotzen [be baeken] ta Arraozkuak be hona ekarri eban ta hemen [kastiau]. Ta haren umiak hazi zittuen han be; sekula euki dittuenik txakurrik onenak harek be. Ta, gero, haren umien umia berriro neuk euki naban, ta ha be ona. Ta oin dakatena be haren herenziakua da, lau, laugarren herenzia dakat, ta danak izena be berdiña: "Txato" danak. 
- "Txato"? 
- "Txato". Ta danak onak, e! Ta danak toke iguala dake. Esateko begira beti biharra eitteko. Ez hari esan ta egon geldi... esateko begira, ddiff! Jo-a aide! 
- Goguakin... 
- Goguakin! Dios! Fiñegixak. Ta danak holakotxe txakurrak urten dabe. Bai. Honek buztana erdikiña motza dake, berez, jaiokeratik. Razak, razak. Han, hango napar txakurrak. Ta txakur fiñak. Ba, hemen lehenao txakurrak egoten zian diferentiak: uletsuauak eta buztan-uziak eta diferentiak. Ardi-xakurrak, baiña pixkat suabiauak. Honek dia nerbixo gehixaokuak. 
- Hobiak? 
- Hobiak, lan gehixao eittekuak. Bai, pastoriandako txakur ona... puf! 
- Inportantia izango da, ez? 
- Inportantia. Nik ardixak zaintzeko ez dot neuk ibili biharrik eukitzen; txakurrak. "Han" ta "hor" ta aindu besterik ez. 
Lanik gogorrena Gabonetatik aurrera: esnea batu, gaztagintza...
Astola, Endrike
- Zuek zelan esaten dozue? Artzaiña esaten dozu edo pastoria edo...? 
- Guk hemen pastoria. Hemen pastoria esan izan da. Hemen beti esan izan da pastoria. Artzaiña... Ba, hor Gipuzkoa aldera aurrera fan ezkero artzaiña esaten da danian, baiña hemen pastoria. 
- Baiña ardi-ain eittia-ta esaten zenduen? 
- Bai, ardi-aintzia bai, ardi-aintzia, baiña, ostian, pastore. Ta bai [... juan] bihar da, ardi-aintzera, ardixak zainddu ein bihar dabe... Hori bai. Baiña, ostian, pastoria. [... ustez] hemen oin pastoriak eliminau dia. Oin ardixa ezautzen dabenik be ez dao ixa ta... Ardi apur batzuk daukezenak ezautu be ez dittue eitten danak. Guk asko eukitta be danak ezautzen dittuu, baiña... gutxi daukenak be ezautu ez. Afeziñoik ez. Ta "Ba! ardi batzuk euki bihar dittuu etxe-nguruan bedarra moztu ta garbixao ikusteko" ta... Baiña zelakua dan be ez igual. Zein dan be ez zaharra ta zein dan gaztia be ez igual. 
- Bildotsak hartu eta... 
- Bai, bai. Ez dabe... oin ez dao. Berezkua bihar da afiziñua. Ta errebaño haundixa eukitzeko afiziño haundixa berez bihar da. 
- Gogorrena ze da? 
- Gogorrena hemenditxik aurrerako zererakua, neguko asuntua ardixana. Jaten be etxian emon bihar. Gero, etara be egualdi ona bada in in bihar dozu ardixa kanpora. Ardixa bakarrik, barruan bakarrik be ez da ondo egoten, pixkat kanpua be... Nahiz ta bedar gutxiao jan erein, pixkat freskatu ein bihar dau. Ta artzai haundixak hor, ba, hemen Gipuzkuan darenak eta, hor Urbixan-ta badakizu zelako errebañuak egoten dian? Bostehun daukezenak eta. 
Harek neguan... ño! gogorra pasatzen dabe negua, gogorra! Lagun bi edo hiru bakarrik eta bostehun... zazpirehun ardi [daukezenak] be badaoz ta harek... buf! , negu gogorra. 
- Ta ze da gogorraua, esnia batzia edo gaztaiak eittia edo moztia...? 
- Bai, danak, danak. Batzia bakarrik ez da gogorra. Batzia be bai, obligaziñua daukazu, goizian ta illuntzian batu ein bihar dozu ta ein ein bihar da obligatorixua. Bestela, ez dao zerik, baiña... Obligaziñozkua da, baiña gero... geroko lanak. Neri beti batziak sekula ez dosta emon bilddurrik, lehelengo lana dalako. Gerokuak. Gero: gaztaiak eittia, gero ontzixak garbittu bihar gaztaiak eindakuan. Harek danak ein bihar dozuz. Ta harek atzeneko lanak berandu izaten da ta ha izaten da nekosua, azkena. 
- Nekatuta ta... 
- Nekatuta ta berandu ta lo itteko gogua ta danak indda. Lehelengo lana, ba, batzia. Ba! Batzia, ba... Batzuk esaten dabe batzia ta... Ez, batziaaittik ni neu sekula ez naiz kejau. 
- Batu zelan eitten dozue? Barruan? 
- Bai, barruan, bai. Bueno, kanpuan be bai, e! Guk ardixak kanpuan askotan batzen dittuu. Oin, fan dan urtetan, ba, gutxi dakat eta barruan. Baiña nik, ostian, edozein lekutan. Udabarrixan egualdixak ondutakuan "da! " pilau pista batera ta [...] txakurra ipini aldamenian ta geldi-eldi ardixak. 
- Bai, e? 
- Bai. Ta norberaana etorri, gaiñera, asko batzera, [erak gustora]. Bai. Nik kontrola itten nabenian hor Legazpikua etortzen zan Bautista Otaegi. Oin Arantzazuko hor zerian artzai-skolan egoten da eskolak emoten. Ta ha etortzen zan lehelengo hona ta esaten eban -Legazpikua zan ta-: "Harrittuta, harrittuta egoten naiz ni holan ardixak etortzia". Ta nereana etorri [eitten...] ardixak. Neu makurtu ta nik eingo naben... Posturia igual in baneu irabazi: metro-uadrua ifini norbera urten barik egoteko ta berrogeta hamar ardi igual batu baietz han. Etorri eitten zian ta! 
Norberak hauxe bakarrik ein bihar. Etorri. Ta... "Harrittuta egoten naiz ni, holan ardixak etorri bihar -esaten eban-. 
Beste errebaño batzutan ihes itten dabe batzuek". Ta [neri] be badakat bat ihes itten dabena oin be, baiña... 
Batzuek batzen hasittakuan gustau ez batzerik eta ihesi igual! Ta besteko baztarreraiño juan bihar harrapatzera. Ta gurian, bueltan-ueltan etorri, etorri ta norberari bizkarrian hazkaka ardixak buruakin ta [harutz juateko]. 
Aranzeta auzoko baserriak
Untzetabarrenetxea Askasibar, Juan
-Ze auzo da hori? 
- Aranzeta. "Barrio Aranceta". Hemen entradia, goittik behera bagoiazek Izarreko Buelta rapidua, plakia bajaok ba hor, hortxe hartzen dok Aranzeta. Jaozik, "uno setecientos" uste juat dakazela karreteriak. Hortik... amaitzen dok. 
- Eta basarrixak zeintzuk dare han? 
- Lelengua, goittik behera goiazela entradan, harutz goiazela, Aranzeta. Bi bizitza, bi bizitzako etxia. Basauri eta... 
Sarasketa bestia. Apeliduak, e! Aurreratxuao daok beste bat: Aranzeta Erdikua. Propietarixua dok Arraotz; haretxen propiedadia, propietarioxuok. Gero, berriro, Ojanguren... beste bat. Ha be etxe bakarra dok. San Martin, ermitta txikitxo bat. San Martin, ermitta txikitxo bat jaukak aurrekaldian. Eta handik aurrera segittu, ta Itturritta. Itturritta esaten jotsau, Itturrittak. Ez jakixat zegaittik dan. San Blas, ermitatxo bat, San Blas. Eta jaozik: Iturri, "caserio" Iturri, "caserio" Aranzabal eta "caserio" Kastillokua. Kastillo. Hiru basarri. Prazuelia eta halaxe goratxuao ermittia. Hantxe bukatzen dok. Eta guria daok beheratxuao. Laurehun bat metro inguru goittik behera, basarrira. 
- Eta biderik badago? 
- Goittik behera ez, oiñezkua bakarrik, bidetxiorra. Horra kamiñua daok, zementozko kamiñua daok horra, Diputaziñua [...]. Eta gurera jaok Uberatik gora. 
Baserri bakoitza zein errotatara
Untzetabarrenetxea Askasibar, Juan
-Zeuen inguruko basarri guztiak hara (errotara) eruaten zeben? 
- Bai. Egotxiagakuak be bai. Joane Egotxiaga, Juan eta Villar, horrek bixok be hantxe hartu juen parte. 
- Beste errotari bat zeuan Elgetan? 
- Bai, hementxe Isuziarrian, Aranburun ostian, hortxe behian. Uberatik zihar fan eta hortxe. Beste barrankadia, goittik beherako hau. Hori zuan hor Aranzeta aldeko zera zuan, Barrio Aranzetako errotia zuan hori, eta bestia, kamiñotik honuzkuau, bestiau hona bestekaldera. 
- Aixola Erreka inguruan besten bat bazeuan? 
- Lehenau bai. Baiña gero galdu ein zittuan horrek. Geure denporan galdu zittuan. Horko barri gutxi jakixat. 
Mutikotako ipoiña dok, baiña... Hor hasi nintzuan neskiakin, neskia, nobixiakin biajeka, baiña ia koskortuta gero, soldauxkia ein ta gero. Eta horko barri gutxi jakixat. Lehenao egon zittuan hemen; gero horrek be azkenian... 
Azkenian ez. Aspalditxuan urtietan, gu eskolan gabizela, behintzet, horra faten zittuan, Uberara, horrek be. 
- Zuenera ez. 
- Ez, ez. Gurian ez jauan hainbeste... ur gutxi jeuan; baiña Uberan bai. Okandi, Bolu... Hor jauazen hiru etxe hortaraxe dedikatzen zianak; depositto haundixekin, presa haundixekin, eta ur asko [...]. 
- [...] 
- [...] Hor eitten juen astuakin atzera, astuakin eruan eta atzera etxera. 
- Eta zuenak izenik bazekan? Errekalde esan dozu basarrixa, baiña errotia be Errekalde zan? 
- "Danok bat". 
- Danok bat zan? 
- Bai. Oinddio han daka paretian, ez dakit zerekin, ikatza edo holakotxe zeoze zikiñakin daka, Danok bat. 
Kuadernuan, liburuan be halaxe ipintzen juan. 
- Danok bat? 
- Bai, egunian batek eitten juan errotako lana, ez dakik? Uruna eitten juan, eta eskribitzen zuan eta, ze egunetan, firmauta lagatzen juan. Akta bat. Liburu... akta bat, eta urtian eitten zanian, juntia eitten zanian ba... 
"Illua" eta honekin lotutako ohitura zaharra
Iturricastillo Askasibar, Antonio
-... sartu dana piñuz eta... Ointxe bota dabe. Horrek piñuixorrek eukazen hogeta hamabost urte inguru. Hortxe inguruan, hortik berrogei urtera. Behin berrogeta hamar urte ezkerio zarra da piñua, "sobre todo" insenisa, zarra da, ze illotzen hasten da, segun ze parajetan dauen, baiña. Illotzen hasten da. Illua badakizu ze dan, ezta? Ba tronguai barruan formatzen jakon ustela, egur ustela. Illua. Illua da guk ohittu ixan doguna aste santuan, "sobre todo" zapatu santuan; hartzen da su bedinkatua illuakin eta eruaten zan orduan, ekarten zan etxetara, labatara, eta sutara botatzen zan ba... ez dakit nik zegaittik. Ohittura, ohittura zahar bat da hori, botatzen zan, eta guk ba mutikuak zela giñan, ba etxetara-a entregatzen giñuan eta gero hiru edo lau txakurraundi emoten oskuezen, eta haren aldera han sua hartu eta ekarten zan; eta bazian, orduan be danerako jentia euan eta gu baiño espabillautxuauak be, eta harek eitten eben, guk baiño ordu erdi bat lehenao erak emon sua zeozekin, pospoluakin edo zeozekin, eta entregau hango sua dan moduan, eta gu etortzen giñanian suakin: "Bai, ekarri doskue ba sua". "Zelan ekarriko otsuen ba zuei? " Hori Jesukriston kurutzian moduan da: Jesukriston kurutzia, ba, judixuak toneladak salduittue. Toneladak Jesukriston kurutzia diela! Baiña saldu dabenak be dirua hartu dau, eta erosi dabenak be beren fede onakin erosi dau; oseake bixak ondo serbiduta geldittu dia. 
- Su bedeinkatua nun hartzen ziñuen? 
- Su bedeinkatu hori egoten zan elixpian. 
- Egun horretan bertan egitten zan? 
- Bai. Lehen Bariku Santu, Bariku Santuan ez dait, Zapatuan eitten zan lehen be. Baiña oin diferente dao. Oin eitten da zapatu gabian, mezia eta elizkizuna eta eitten dia. Bueno, oin diferente da. Oin kanbixau ein die gauzak eta diferente da. Eta han bedeinkatzen eben sua eta, bedeinkatzen dau abadiak sua, eta Kandelarixoz kandelak bedeinkatzen dien moduan San Blasetan, ba sua bedeinkatzen da Zapatu Santu egunian. Eta gero, ba, esan doten moduan, ba, sinisten dabenak edo, sinisten ez dabenak be bai askok, numerua eittearren edo zeoze eittearren eruaten dabe. 
- Eta esan dozu etxeko sutara botatzen zala? 
- Bai. Ni akordatzen nai gurian amandriak-ta, amandriak-ta gurian fede haundixa euken, aittajaunak-ta gure aldian. Fede haundiko personak zian-ta; harek sutara botatzen eben eta labara-a, harekin aittiaren ein-ta. Bai, halako istorixak, halako istorixak. Ze antxiñako sorgiñen moduko istorixak, bakizu? Bestekaldera, baiña bueno... 
- Eta ohittura horrek poliki-oliki... 
- Bai. Horrek ohitturok ba geldi-eldi... Ez, gurian oindio esistitzen dau. Bai, oindio esistitzen dau gurian. Baiña gurekin amaittuko dia horrek be. 
Euren garaian ez zegoen errenterorik auzunean
Arantzabal, Rosario; Arantzabal, Sebastian
-Sasoi baten basarri hau-ta zer zien, errenteruak? 
J: Danak errenteruak lelenguak. Gero politto-olitto... 
R: Zuek be noiz erosi ziñuen ba... 
S: Neu ez naiz akordatzen gure basarrixa-a. 
R: Errenteruak zianik zu ez za akordauko, e. 
J: Ni ez akordau, baiña papelak ipintzen dabenez... 
S: Hamen barrixuan errenteroik gerra ezkero bape ez da egongo. Errentan iñobez hamen auzuan. 
J: [...] 
S: [...] Hamen Sagasta egongo da bakarrik, hortxe barrixuan bat dago bakarrik gure denporan erosittakua. [...] 
- Etxe-abe haundiren bat zeuan, propietarixo haundiren bat baserri asko zekazena? 
S: Lehen bai zagozen, baiña Donostian-ta. Irizar-do zela zuan? Harek-ta bazekazen hamen basarrixak, baiña... 
R: Arrota-a, Kaminburua-ta harek. 
S: Egongo zien hogei-do igual baiña... 
R: Bakotxak bere etxia ostian. 
S: Hamen gure barrixuan iñobez, ni ez naiz akordatzen. Elgetan "en cambio" asko, baiña Elgetan mordua. Baiña hamen gure... , hamaika-do ga gu, eta bapez. Danak erena. Bi-do zagozen, itxuria, eta gerra-enporan erre-do. 
Loitti eta Sustraitza [...] zittuan. Harek [hil zien] eta ia harek kalera fan zian gero, abandonau basarrixak eta... 
R: Loitti lehenao. 
S: Baiña hau akordatzen da Loitti [...] 
R: Geuk erosi giñuan, Larraiñakuak erosi eben Etxebarri eta. Loitti-ta. 
- Orduan ez dozue jakingo etxian entzunda etxe-abiei errentia zela pagatzen jakuen? 
S: Angiozarko batek, Elgetan Angiozarko bat, honen suiña, honen alabia hanguakin dao ezkonduta-a. Harek pagatzen eban kapoia, errentia hainbeste eta gero kapoiakin faten zen pagatzera Angiozarrera. Geure parientia zan gaiñera uezaba, Migelenekua. Eta ha faten zan; ez dakit zenbat zan orduan, entzunda nao baiña. Hutsa zan orduan urtekua, baiña ha eta kapoi paria eruaten eban. 
R: Ointxe gutxi dala horrek erosi dittue etxiok. Ipiñi eben nahi dabenak erostia. 
S: Errentian konformidadian edo, ez dakizu? 
R: Salbak-do, hori zuk esan dozuna hankia moztutakua-do, horrek ez ebala erosi esaten dabe. 
- Baiña sasoi baten errentia garixakin pagatzen zala, holakorik entzunda? 
S: Garixakin pagau errentia, entzun bai. 
J: Hainbeste gari eta hainbeste... 
S: Hainbeste anea edo. 
R: Ez dakit hori, baiña gerra ostian entregau bihar izeten zien, gari mordua Beragara eruanda... 
- Errentia pagatzen garixa-ta bai, ezta? Entzunda edo? 
S: Bai. 
Artazuriketarekin batera errosarioa errezatu
Arantzabal, Rosario; Arantzabal, Sebastian
-Lehenao afalostian-ta ipuin-ontari eta ibiltzen ziñazien? 
S: Bai. Gari-oten... 
- Ez, neguan; afaldu eta beti lanen bat egongo zan... 
S: Arto-uritzeruzkotan eta ipuiñak. 
R: Gure aittak bersotan eitten oskun arto-uritzera faten giñanian. 
- A bai, e? 
R: Bueno! Bersolarixa zan ha, edo beren zera, talentua. 
S: Guk erreseixua errezau-ta, hamen erreseixua errezauaz izeten zan asko. 
R: Harek bersotan eitten oskun guri. 
- Eta nun ikasittakuak? 
R: Bere zera hoixe. Eta gure semiak be hori puxkat tokia harena daukala esaten dotsat nik honei, e. Harek be bertsolari danetan oin be. Sozio edo zeoze bada eta. 
S: Honen aldera urten dau semiak be. 
- Zeuek errosarixua? 
S: Guk erresaixua. 
R: Belaunbiko jarritta, gaiñera. Tximinixan beheko sua, eta honek egoten zien holan, hantxe goixan tximinixan eskuak ifinitta. Ni txokauta. Kirieleisonak errezatzen zittuen, e! 
- Zelan esan dozu? 
S: Kirieleisonak. Badakizu erresaixuan zela izeten dan, e R: "Ora pro nobis", Santa Maria, eta honek. 
S: Horrek belaunbiko. 
R: Belaunbiko. Jarri tximinixan, suan azpixan eta. Akordatzen naiz ni. Ni hona etorri nintzanian belaunbiko jarritta errezatzen eben honek gero, e! Nik baiño fede gehixao euken, itxuria. [...] Larrañaan ez giñuan ein holakoik, baiña. 
S: Egunero guk erresaixua. Egunero-gunero. 
- Eta zenbat urtera arte? 
S: Ni lanera fan arte. Eibarrera fan nitzan hamasei urtekin-ta. Gero laster geratuko zan, gero akabo. 
Eibarrera plazara saltzera
Atorrasagasti, Sebastiana
-Bajatzen ziñan plazara edo saltzera, Eibarrera? 
- Bai. Neu faten nintzan Eibarrera. Ni urte askuan fan nintzan Eibarrera basarriko jenerua saltzera. 
- Astuakin? 
- Astuakin. 
- Eta ze gauza saltzen zenduzen? 
- Ba segun. Azak, babia, porruak, patatia, esnia... Basarrixan hartzen zian gauzak. Basarrixa haundixa genkan. 
Basarrixan hartzen zan jenerua. Dana. 
- Zapatuetan plazara edo egunero? 
- Bueno... Astian pare bat aldiz edo. 
- Zenbat urtekin joaten ziñan? 
- Hor... Hamabost urtekin hasitta. 
- Lehenago zure ahizpia? 
- Bai. Lenengo ahiztak, ahizpak. Sei ahizpa nekazen eta danak ba... Baiña harek ezkondu zienian... , gaztia nintzan, baiña neuk hartu bihar martxia. Lana buruz gain beti. 
- Orduan merkatu-lazan Eibarren jente asko, ez? 
- Orduan asko, orduan asko. Baiña gero nik laga notsanerako ia [...]. 
Txerri-hiltzea; "erregaloak" auzokoei
Atorrasagasti, Sebastiana
-Eta txerrixa hiltzen zanian ospatzen zan hori, txerri-odia edo? 
- Bai. Txarrixa hiltzen zanian ba, garbitzen zanian, eta gibela etara-a igual lelengo... orduan egunian izeten zan, txarri-odia esaten jakon. Txarrixan gibela jatia. Hamarretan, inguruan dauan jentia; txarrixan gibela jatia. Eta gero ba handik aurrera zertu ein bihar izeten zan, bere lanak ein bihar izeten jakon: garbittu, ixegitta euki, eta. 
- Inguruko jentia joaten zan txerrixa hiltzen zanian? 
- Bueno, bai, auzoko unakuak bai. Gero orduan izeten zan txarrixa hil, eta erregaluak bialtzeko kostunbria euan auzora. "Por ejemplo" hemen badare lau etxe, ba horra lau etxetara odolostia, bat edo bi, eta solomua beste zatitxo bat, eta urdaixa beste zatitxo bat; ez dakizu, erregaluak. Sarrik askotan solomua bestiei pixkaka bialtzen, bestiei pixkaka bialtzen, etxerako bape barik igual geratu. 
- Azkenian hori? 
- Azkenian hori. 
- Eta zu ibiltzen ziñan txerrixa garbitzen-ta? 
- Bai. Gero ein bihar izeten zan zertu, egun baten egon bihar izeten zan, gorputza hartu deixen; bestela maxkal-axkala egoten da, baiña egun baten geldi hotz-otzetan euki eta, ez dakizu, okelia be gogortu edo, gorputza hartu. Orduan dana txikittu, txorixotarako okelak apartau; urdaixai txorixuak eitteko okelak apartau; eta urdaixak, ba eitten zian holako zatixak, eta ipiñi bihar izeten zian gatzetan. Gatz artian ezkutauta. 
- Zetarako? 
- Gero urte guztian aguentau deixen. Gatz artian. Gatzakin tapautakuan dana, eta gero ipintzen jakon harrixak, ipintzen jakozen gaiñian, gorputza hartu deixen. Eta ba gogortuta geratzen zan gatzan zerakin eta pixuakin-ta. 
Gero pimentoiak emon, eta han eukitta luzero, e! Ez dotsut esango seguru baiña, hilabete bat edo... Hainbeste be igual ez, hamabost bat egun edo. Handik etara, gatz danak kendu, pimentoiak emon eta ixegitta eukitzen giñuzen. 
Oin ez dare, baiña lehenao goixan gantxuak hor egoten zian pernillak ixegitzeko. Pernilla osuan. Oin halakuak [...] txikitxuauak dabiz baiña. Pernil osuak, osuak. Han ixegitzen zian eta han [egoten zian] sikatu arte. 
Aita errementaria
Arantzeta Alberdi, Angeles; Arantzeta Alberdi, Maria Luisa
-Gurasuak Elgetakuak ziran? 
A: -Bai, bueno, ama Angiozarkua. 
ML: -Angiozarkua, Bergan jaiotakua. 
A: -Baiña urte bikin etorri zan horra basarri batera Angiozarko basarri batera ta hantxe bizi zan. 
ML: -Aitta bai, hemengua. 
- Ermentarixa da aitta. Ermentarikuak diez honek. 
A: -Ermentarixa. Perratzen eta harek ez eban eitten. 
ML: -Aittajaunak. 
- A. : -Aittajaunak bai? Perratzen eta? 
ML: -Ermentarixa ha izango zonan. 
A: -Gero aittak itten zittuan piezak pistolendako, Star Eibarkua. Segurak eta. Eta gero Elgoibarren be bai bazaon beste -Gabilondo-, jesus maria, pistolak eitten zittuenak, horrek armok eta eitten zittuenak, eta harek be bai. Ta gero Unceta y Compañia, horrek gernikarrak zian, lenengo Eibarren zaozen baiña gero Gernikara joan zian, ta harako be bai. Holaxen. Horrentzako eitten zittuan piezak. 
- Taillerra zekan aittak? 
- Tailler txiki bat. 
- Berak bakarrik eitten zeban lana? 
- Berak eta semiak be eiñ eban, gero bihargiñen bat be euki eban. 
- Elgetan bertan zekan taillarra? 
- Bai. Elgetan. 
- Etxian? 
- Ez, ez, aparte. Ia bota dabe ha be. 
Eibarrera jeneroa saltzera eta erostera
Elkoro Ansola, Migel
-Guk probabilidadia eukitzen genduan esnia Eibarrera saltzeko, guk bizimodua Eibarrera eitten gendun. Elgetakuak izen arren, Elgetara ba aiuntamentura edo Pazkuakua eittera edo holako gauzetara Elgetara, baiña ostian bizimodua Eibarrera; ezer bazeuan ortu-auzarik edo saltzeko edo; esnia diarixo, esniakin diarixo Eibarrera. 
- Zein bajatzen zan esniakin, ama edo? 
- Batzuetan ama ta hurrengo geu ta. Errekauak ein bihar zienian ama, harek jakintzen zaban etxian ze falta zan, ta errekaurik ez zeuanian ba mutikuak. 
- Eta ze, astuakin bajatzen ziñaten? 
- Astuakin, bai. 
- Ta bezeruak eukiko ziñuzten. Fijuak edo? 
- Bai-ai, fijuak, fijuak. 
- Beste arrebaren batekin bajatzen ziñan edo bakarrik? 
- Arrebiakin be bai. Hau be ibiltzen zan eta. Hurrengo, neguan edurra zanian eta neu jeneralian edurra zanian esniakin. Orduan egunak goorrauak izeten zian. Holan. 
Karea ongarritzat sororako
Elkoro Ansola, Migel
-Lehen esan dozu karia eitten zala; ta karia zetarako erabiltzen zan? 
- Karia ba solua mejoratzeko, abono moduan. 
Anaia: -Harrixa erre bai, harri espezial bat izaten da, eta suakin. Lehen esan douna, izaten zan tubo bat moduko bat, ezta, lurrian indda, ta behian itten jakon labia, ta handik azpittik egurra sartu ta harrixa bihurtzen zan karia. Zuri-uri indda geratzen zan ta ha karia harri baten modukua, ezta, baiña uretan sartu ta fuu! , karburak itten daben moduko efetua itten zeban, apurtu itten zan. Ta ha izaten zan sororako oso abonu ona. Ze hori jeneralian abostuan botatzen zan soruan,. 
- Bai, garixak ebaittakuan. 
- Zan lurrantzako oso abonu ona. 
- Harek mamarruak eta... 
- Satsa ta karia. Satsa izaten da "estiercol". Ha ta haria solora bota ezkero e... 
Artoa eta garia erein eta ittulan idiekin
Arizmendiarrieta Ojanguren, Bernarda
-Behiak zenituztela esan dezu, zer ziren, esne-ehiak? 
- Esne-ehixak ez, normalak. Orduan esne-ehixak ez zeozen, orduan ba basarriko behixak. Zurixa ta baltza ta gorrixa ta. 
- Ardixak be bazeuzkazuela esan dozu? 
- Ardixak be bai. Ardixak be bageunkazen. 
- Ta ibiltzen ziñan zu artzai? 
- Ez, anaia ibiltzen zan, gu ez giñan /ezkiñan/ ibiltzen, ni ez nintzan ibiltzen, anaia ibiltzen zan ardizain. 
- Eta zer joaten zan, mendira? 
- Mendira. Baiña orduan ez zeuan zelairik eta, mendixan zaindu bihar, ta eskoliai hau! 
- Eta idiak esan dezu... 
- Irixak, irixak be bai. Jolin, ittulan! Aittak erpilkaria zuzen joaten ez bazan botatzen oskun atzetik. Bergako jaixetan, ointxe pasau dia, Bergako jaixak Pazkuetan, han aiztia geunkan eta hara fanda hiru egun pasauta ta loguria, ta arto eraitten eta handik etorrittakuan eta, ezin ittulan, euzkixa ta ezin eta; ta hartu erpilla ta danga! aittak atzetik, apropos harek baiña. Atzetik erpilkaria ta hantxe ibilli bihar ittulan. 
- Artoa eta egiten zenduen? 
- Bai. Artua ta garixa ta danak eukitzen giñuzen. Bai. Hamen be bai. 
- Eta frutaik? 
- Frutak, e, bai frutak eozen baztarretan sagarrak eta sartuta. Baztarretan eta, baiña bueno, frutia ez holan, askoik ez. 
- Ogirik egiten al zenuten etxean? 
- Bai. Hamen be bai. 
- Zuk egiten zendun? 
- Klaro. Han basarrixan amak, ezta, baiña hamen neuk itten neban. Bueno. lenenengo amak, hamengo amak, gizonan amak, eta gero ha zertu zanian neuk eta. Baiña amak esan oskun garirik ez eraitteko, aittak ebatekotan eta berak jotekotan garirik ez eraitteko. Ez giñuan /ezkiñuan/ gehixao eraiñ. 
Baserriko lanak; inguruetan soro eta zelaiak
Arantzabal Untzetabarrenetxea, Isabel
-Eta bestela lana basarrixan be bai. Zu kalian bizi izan ziñan, baiña basarrixan... 
- Bai. Handik urtendakuan arbittara Salabadorpera. Ai... , ha zuan bizimodua! 
- Arbittara? 
- Bai. Ganauak zeren gurian eta. 
- Zenbat buru? 
- Bat. Batendako lekua eta astotxo batendako. 
- Familixia edarra... 
- Hoixe. 
- Ze lan eitten zan orduan, ortulana? 
- Amak eta bai. Ortua eta soluak be bai. Soluak Lindazurin bat, Salbadorren beste bat zuenan onduan, beste bat Kantoe ostian, eta beste bat San Roke ostian dao. Horren danon jabe Migel da. 
- Oiñ ikusten dogu piñuak eta, baiña orduan ez zan izengo holan? 
- Ha piñua goiko kalian daona, horko kamiño onduan? 
- Bai, oiñ ikusten dou piñua-ta dezente, baiña lehen ez zan izengo holan? 
- Keba! Orduan ikusten zittuan Olatza-a, Miravalles-a elegante de verdad, e! , baiña oiñ ez. Ez Asentzio-a ez e; tapauta Asentzio be piñuekin behetik gora. 
- Asentzio holan ezautu dozu, oin dagon moduan? 
- Keba! Al contrario. Garbi eta ederki ikusten zan ermittia. Bai, ointxe, ura-a gutxitxuao, ezta? , arbolak-ta loratuta edo ojatuta-ta hola egoten zian-ta. 
Soziedadeko errota
Irazabal Aranzabal, Juan
-Eta errotia edo ez zeukatzuen soiedadian? 
- Bai. Errota bat gaunkan, e, zelan zan ha? Errota bat gaunkan, hogetaseik edo gaunkan. Hogetaseittik bat, egun baten, txandaka, etortzen zan giltzia ta han egun hartan geuk nahi giñuana edo komeni jakuna eitten da, errotan ibiltzen giñan. 
- Eta errota hori gerra ostian zela egon zan, martxan egon zan edo? 
- Bai. 
- Prezintau euki zebein edo? 
- Ez, ez. Beti egon zan martxan, eta inkluso obligau oskuen sozio eztienendako be uruna eittia. Ta jarri genduen bertan sozio bat ta harek joaten jakon jentiari uruna, iriña itten otsan, bai artua nahiz garixa. 
- Kontxo! Ta hamen ez zan egon errotaik prezintauta? 
- Ez zan egon prezintauta. 
- Bazter guztietan egon zien ba. 
- Baiña hamen ez. 
- Elgetan ez? Ze euen, errota bakarra Elgeta guztian? 
- Beste bat be bazeuen hor Arantzeta Ziharrian. Baiña guri sekula ez zoskuen zerrau. 
- Eta gaiñera eurak obligau edozeiñi... 
- Ba, bai, ez daukanai errotan iriña eitteko obligaziñua, eta jarri genduan gizon bat, sozio bat, bere jornala pagau enda harei etortzen dienendako uruna eitteko, eta al mismo tiempo geuriak be berak itten oskuzen gero. 
San Juan bezperaz auzo-errotako juntaizua
Irazabal Aranzabal, Juan
-Hor auzo-rrotia edo soziedadeko errotan mantenimentua-a zela eitten zeuen? 
- Mantenimentua? Ba bat egoten zan enkargaua, harrixak pikau; ta aberixia dauanian ba arreglatzeko. Ta urtian behiñ eitten giñuan kanala garbittu, eta egun hortarako ipintzen zittuan ze gastutsuk eindda dagozen. "A partes proporsionales" pagau. 
- Eta jain bat ez zan eitten San Juan inguruan edo? 
- San Juan bezperan eitten zan kanalak garbittu ta presia garbittu. Ta gero kontuak. 
- Eta gero afarixa. 
- Afarixa ez. Eruaten giñuen bakotxak ogi-xatal bana ta ardaua nahikua eraten genduan ta erdi tontotuta mordo batek urtetzen genduan. 
- San Juan bezperan orduan? 
- Bai, San Juan bezperan. 
- Sua be bertan eitten zeuen edo gero etxian? 
- Baitta. Ez, ez, bertan sua be. Eta gero etxera etorrittakuan etxian. 
Txondorretatik ateratako ikatzaren erabilera
Elortza Elkoro, Candido
- Eta txondorran kapazidadie edo kabidie edo, esaten zenduen, ba, "txondor honek ez dakit zenbat zaku eukiko dittu" edo...? 
- Ba eukiko zittuen, ba, batzuk berrogeta hamar, beste batzuk berrehun, gehixaokuak be bai, segun zetako eitten dan. 
- Ya aurretik jakitzen zenduen gutxi gorabehera zenbat zaku irtengo zien? 
- Bai. Zenbateko tamaiñoko txendorra eitten dan... Batzuk ba gero... Hortarako parajia be bihar da ta egurra ta, [ostian, ba, haraxe]. Gero harek, haundixa bada, ba, beste hamabost egun bihar dittuena, ba, harek hillebete bihar eitten. 
- Zeuek ze eitten zenduen, etxerako iketz dana ala saldu be eitten zenduen? 
- Ez, saldu, saldu eitten giñuan. Saldu. Eskupetan tenplerako ta... 
- Zertako? 
- Eskupetan kañoiak eta tenplerako eta... hartarako eitten giñuazen guk. 
- Zer da tenplia? 
- Tenplia, ba, kañoian bizittasuna edo... zera, tenplia oin zera emoten dotse, olixuakin-a emoten dotse oin tenplia. 
Bere indarra, burdiñiak be, ba, bere indarra. Ta atxurra [edo] pikatxoia be, zerian, tenplia olixotan emoten bajako, edo uretan be, uretan be derrepente sartzen bada, ha gogorra urtetzen dau gero. Zatixa bota igual eitten dau harek. 
Horixe, tenplia da, ba... 
- Eta ikatza saltzera eruaten ziñuen, erak etortzen ziran billa edo zeuek...? 
- Guk geuk eukitzen giñuan jeneralian bezerua hartuta, ezta? Ba, taillardunak. Ta taillardunari, ba, atzen urtetan tio izeten zan enpliatzailliori. Zela Eibarren lanian ta harek lagunak be han einda eukazen, ba, haretxek zeiñek zenbat bihar daben. Ta batak igual hogei zaku ta beste batzuk berrogeta hamar ta beste batzuk hamabost ta [dana...] ya eruan ta... 
- Eta eruan zela eitten zan? 
- Burdixan. 
- Ta zeiñek eruaten eban? 
- Atzen urtetan neuk eruaten neban, baiña aurretik Lezetakua edo, han Goimendixan, Azurtzatik behera, hangua eukitzen giñuan. Harek, etorriko zan [... guk etarata] hamaikak ingururako preparauta eukitzen giñuan ta gero hartu ta harek Eibarrera. 
- Zenbat diru eitten zeban akordatzen zara orduan zakuak edo? Goguan dozu? 
- Oin ya burutik juanda [daukat]... Orduan zortzi pezeta ta be bai, ta eruatia zakuko pezetia. Egun guztia bihar izeten eban. Ba, etxetik urtetzen baeban bederatziretan, ba, basora etorri ta kargau ta ein orduko, ba, egun guztia bihar. Ta idixekin juan ta, ba, hamasei zaku eruaten zittuan, ba, hamasei pezeta. Orduan zakua, ba, sei-azpi pezeta, zortzi... hortxe. 
- Eta zetako erabiltzen zan iketza? Zetako erueten zeben iketza? Fabriketara be bai? 
- Taillarretan, ba, hortxe. Tenpliak emon-a, burdiñia suberatzeko ta kañoiak-ta pegatzeko ta... 
- Trenetarako ez zan erabiltzen? 
- Ez, trenak harri-ketza ibiltzen eben. 
- Trenak zer? 
- Harri-katza. 
- Eta errementarixek? 
- Errementarixak ibiltzen eben, baiña errementarixek ibiltzen eben gaztiñia. Harek suberatzeko ta gaztaiñia ibiltzen eben harek. 
- Zer da subiratzia? 
- Burdiñia gorittu, nahiz atxurra izan bestia izan, goritzeko. Ta gero harek, ba, junguran, zera, mailluakin jo ta mehetu edo. [...] zorroztu, mehetu. Hotzian zartau eitten da ta beruan ein bihar da horrek zerok. 
- Nahi dan formia emon edo... 
- Ta perratokittan be bai, idixak perratzeko ta, perrak eta... 
Aixolako urtegiak ezkutatu zituen baserriak
Basauri Larrañaga, Felisa
-Esan dostazu Aixolako urtegixak etxe batzuk urpeian hartu zittuala. Goguan daukazu izenak? 
- Ba bat zan Nafarkua, ta beste bat Aixolabekua, ta beste bat zan Igutx. Horrek hirurok, eta gero bestia zan Ola, Olakua. Horrek hartu zittuan urak. 
- Noiz egin zan hori, urtegi hori? 
- Hori urtegixoi izango da hamabost bat urte bai. 
- Barrixa da orduan. 
- Bai. 
- Baiña lau etxe azpira. 
- Azpira. Gero harei pagau otsen. 
- Baiña haren terrenuak eta zelai ta soro... 
- Harek be bai. Gero basuak-ta geldittu jakuezenak han geldittu jakuezen. Ta han Aixolabekua esan dotsunak han gorao ein eban , Aixolan beratxuao txabola bat euken erak eta erak arreglau ta han in eben eren etxia. 
- Etxetxua? 
- Bueno, Eibarren dauke etxia baiña han bizi dia. Erak hor bizi dia, bai. 
- Goguan izango dozu lehen zelakua zan umetan, hor zeren zelai ta soro ta asko edo basua zan gehixena? 
- Bueno, baeukezen zelaixak eta be baeukezen zelaixak be. Eta soluak eta behintzat hartzen eben, laboria ta hartzen eben ta. 
- Eta danak urpera. 
- Urpera, bai. Gero ondo pagauko otsen, e. 
- Bai baiña ha urpeian. 
- Baiña harek urpian, bai, bai. 
Garia jo, garbitu eta kutxara
Basauri Larrañaga, Felisa
-Gero hori garixori etxera ekarten zeenian jo zela eitten zeen? 
- Gero hori garixori metatu eitten zan, metak. Eta egualdi ona euanian ba han metatik zabaldu danak. Gure etxian euen makina bat elektrikua. 
- Elektrikua? Matxakia edo? 
- Matxakia. Han sartzen zan... 
- Elektrikua entxufiakin? 
- Motorra, motorra. Gasolinia uste dot zala. 
- Gasoleua edo... 
- Bai, bai, holako zeozer zan, bai. Ta ha martxan, ha martxan, ha martxan eta han sartu. Hauts bat! Ganbaran itten zan, eta (nik ez, ez nik ez dot han sartu sekula) , baiña han sartzen ebizenak hak bestiak botatzen zittuen eta guk tolostu ein bihar izaten giñuzen. 
- Lasto dana tolostau... 
- Tolostauta ipini. Hemen makinia, ezta, eta harek bota itten zeban hara. Han ebillenak hara botatzen zittuan, eta guk hartu eta tolostu. 
- Gari joten etxekuak bakarrik ibiltzen ziñain edo? 
- Bai, guk e, iñoiz baten bat igual baiña jeneralian etxekuak bakarrik gu egoten giñan. 
- Eta zure denpora danian matxakia euki zebein ala gero ha gari joteko makinia burdixakin ekarten zana be ibili zebein, lastua kamarara botatzen ebena ta? 
- Ha, garixa garbitzekua? 
- Haize-rrotia ez. Matxakian hurrengo basarri askotara etorri zan gari joteko makinia. 
- A, auzuan ibiltzen zana. 
- Hori da. 
- Ez, guk ez. 
- Ez zebein ibili hori? 
- Hori ez guk, etxekua bakarrik. 
- Beti matxakia? 
- Bai, etxekuakin bakarrik. Ta gero ha garixa garbittu beste makina batekin. 
- Haize-rrotiaz. 
- Bai. 
- Ta gero haize-rrotiakin garbittu ta garixa nun gordetzen zeen? 
- Kutxetan. Kutxak eren ta hantxe gordetzen giñuan. 
Etxea batzokia zegoen lekuan zutelako jarri zioten izen euskalduna
Arantzeta, Arantzazu
-Esaten dozu zeuen etxian bertan batzokixa egon zala. 
- Ni jaio nintzanian batzokixa. Horregaittik daukat nik euskerazko izena. Gurian beste iñok ez dauka euskerazko izenik. Gerokuak ez dauke. Ni nausiña nitzan eta Miren Arantza nekan nik izena. Eta gero Frankon denporan ez euan Mirenik, ez zan ametitzen. Gero Maria Aranzazu. Eta oin daukat medikuanian Miren Arantza. Medikua zela dan, e... bueno. Leku batzutan Maria Aranzazu, beste batzutan Miren Arantza. Nire jatorrixa zan hola, Miren Arantzazu zan. Gero kanbixau-en. Zelan gerra-enporan ez euan euskeraik eitterik be ez. Sermoiak be danak erderaz. Ni akordatzen naiz abade bi gazte-aztiak, eta harek abertzale gogorrak zien, e; aillegau astesantua, erderaz ein bihar sermoia. Erderaz zeiñek ete ekixen orduan? Ezebez. Hogeittik batek be ez formal. Formal? Berba batzuk entendidu. Kulpittora juan eta Eguen Santu eguna eta Bariku Santu eguna, eta erderaz sermoia. Eta dana euskalduna elixan. Fan eta dana erderaz errezau bihar. Ikasi giñuan bai ondo erderaz errezatzen. Asi eske ondo dakigu. Latiñez, euskeraz eta erderaz, hirurak ondo ikasi giñuzen. 
Osaba Californian artzain
Iturricastillo Askasibar, Antonio
-Nere tio be amerikanua zan. Nere tio, aman anaia, Kalifornian pastore ibili zan hamazazpi urtian; eta behin bajau zan bakarrik herrira. Eta harek esaten eban hango moruko bizimodua eruan ezkero hemen dauala Amerika. Hara fan barik. Hamazapi urtian bera behin bajau zan herrira bakarrik. Osea, fan zan basora-a. Harek esaten eban, berak han eiñ daben bizimodua hemen eiñ ezkerio, hemen dauela Amerikak hara fan barik. Hemen ein leikiela ha dirua harek ein ebana hara fan barik. Hari pasau jakon, harek suerte haundixa ixan eban nere tiok, pastore fan zan eta, kriau fan zan pastore, eta bere uezaba, edadia harek be, eta ardixak tiok eukazen, eztakit nik zenbat, bi milla eta bostehun ardi-do eukazen tiok. Eta bestiak eukazen hiru milla edo, berorren uezabak. Eta, klaro, tiok ze eiban, uezabak saltzeko ifiñi zittuanian ardixak, tiok erosi ein zittuan harek ardixak; uezaban ardixak erosi ein zittuan tiok. 
Eta erosi ebanetik saldu zittuanera ikaragarrizko gorakadia jo eban. Lehen esan doten diruena, dirua zelan bajau zan, diruak ikaragarrizko gorakadia egin eban. Eta gure tiok kriston diru pillia ekarri eban. Gero saldu ein zittuan danak, etorri egin zan. Ia edadia be baeukan, etorri zanian tiok euko zittuan berrogei bat urte edo, berrogeta... hortxe inguruan egongo zan tio etorri zanian. Por ejenplo, esango dotsut, zenbat diru ekarri eban? Eta eztakit seguru, baiña bost bat basarri erosteko beste bai behintzat; bost bat basarri hori bai, hori ondo. Hori ondo ekarri eban. Eta, klaro, harek hoixe esaten eban, beti esaten eban harek: han dirua ein bai, baiña gero, klaro, pasatzen jakona zan, zer haundixa euki eban, alde haundixa euki eban dolarrak pesetara kanbixatzerakuan. Orduan denporan. Gaur eurua gehixao da dolarra baiñok, baiña orduan askoz be gehixao zan dolarra pezetia baiño. Orduan pezetia uste dot euala. Bai, pezetia. 
- Orduan kanbixora diferentzia haundixa eukiko zeban. 
- Bai. Halaxen izan zian horrek historixok. Halaxen pasau dia eta halaxen gelditzen dia horrek. 
19 urterekin Berraondoko altzari lantegian
Arantzabal Untzetabarrenetxea, Isabel
-Bueno, Isabel, zenbat urtekin hasi ziñan lanian? 
- Hogei urtekin; hemeretzikin, Berraondokuan. 
- Mueblietan? 
- Bai, muebliak. 
- Ze eitten ziñuan orduan? 
- Hara! Largeruak eta eskillara zahar batzuk ipiñi bai bidetik Berraondoko ganbarara, hantxe goittik behera bajau ahal dan moduan, eta taillarrera eruaten gizonei makinara. 
- Gizonei preparatzen orduan? 
- Bai. Einddakuak eruan ganbarara eta eittekakuak goittik behera ekarri. 
- Zelakua zan Berraondokua? Guk ez dou ezautu. 
- Ai... Taillar zahar negargarri bat! 
- Bai? 
- Oj! Taillar zahar negargarri bat zeuan orduan. 
- Jente dezente ibilliko zan lanian... 
- Bai. Hamazortzi lagun edo. Danak hemengotxe mutil gaztiak, gizon zaharrak eta holako batzuk -Eta ugazaba, andria? 
- Jose Mari Berraondokuan andria. 
- Andria ugazaba ez zan izango orduan be? 
- Bai. Andrak be bai. Egon giñan. Rufina ta, [Otamendiñeko] Isabel eta, zeintzuk egon giñan? Kantoiko Juanita-ta. 
Uste dot Kantoiko Juanita be bazala. 
- Makinan eitten ziñuen lana, baiña? 
- Ez. Ezebez guk holakoik. Guk karriau. 
- Pixua erabilli? 
- Bai, hoixe. Largeruak-ta; bi lagunen artian kabezeria-a, barrena-a jasotzen. 
Lantegitik irten zeneko kontuak
Arantzabal Untzetabarrenetxea, Isabel
-Eta lanian esan dostazu emakumiak be bazabiziela, ezta? 
- Ene! , ahal daben dana eitten lau txakurraundi irabazteko. 
- Nomina eta guzti. Nominia eukitzen ziñuen, hillero pagia eta... 
- Bai, eta sei urte ein najittuan, bai, eta lau urte ein nittuala urten nebanian ipini; eta gero ez zer... , zela esaten da, kobratzeko... 
- Parua edo? 
- Bai. Ezkondu ein nintzan hogetasei urtekin, eta gero pentsatzen najuan pensiñua euko nebala; eta ezetz, lau urte bakarrik. "Lau urte, sei urte eindda gero? " "Eta ba liburuetan lau urte ipintzen dau". Edarki faltsukerixia. Eta sei urte eiñ. Eta gero ez zosten pagau. Estoy sin pension de eso. 
- Holakuak lehen be pasatzen zien. Oin be bai eta lehen be bai. 
- Bai. Ia berrogei urte die bai ezkondu nintzala... Pues eso me hicieron. 
Baserritik tailerrera
Irazabal Aranzabal, Juan
-Gu oin be joaten ga baserrira. 
- Baiña baserrittik bizitten? 
- Berrogetazortzi urtera arte. 
- Eta gero zer egin zenduen? 
- Tailler batera sartu. 
- Berrogetazortzi urte arte baserrixan. Ez euen bizimodurik atarateik? 
- Ez. 
- Zenbat ume zeukatzun ordurako? 
- Hiru. 
- Danera zenbat euki dittuzu? 
- Hiru. 
- Orduan berrogetazortzi urtekin handik ez euela zerik eta nun hasi ziñan lanian? 
- Zabala Hermanos. Eskupeta fabrika. 
- Oindiok be bizi da fabrika hori? 
- Bai. 
- Ze eitten zebein hor? 
- Eskupetak. 
- Eta hor jubilau ziñan? 
- Bai. Ta gero jubilau nintzanian baserrixa atzera. Ganauak ez geunkan, ezta, ganauak kendu ein genduzen eta. 
Hamentxe ortuan-ta, basuan-ta. 
Aita arotza; etxegintzan ere jarduten zuen
Arantzeta Arregi, Miren
- Umetan, basarrixan-ta... 
- Baserrixan jolas pilla bat. 
- Eitten zenduezen? Aitta, esan dozu, arotza zala... 
- Aitta arotza zan, bai. 
- Ama basarrixan. 
- Ama baserrixan. Baiña aittak be, arotza, baiña ez zan... ibiltzen zan, holan, baserriko arreglutxuak-ta eitten, ezta? 
Baiña, ostian, etxeko zerak eitten zittuan. Eitten zittuan sillak, eitten zittuan bankuak, eitten zittuan banastak, konpontzen zittuan baztarrak, eitten zeban teillatua arreglau... Aitta. Aitta oso... 
- Eta ze ibiltzen zan, orduan, etxegiñian? Pixkat, ba, basarrixetan... 
- Bai, baserrixetan. Deitzen bazotsen, ba, orduko arregluak izeten zian ganauen jateko askak-ta ifiñi ta holakotxe gauzak eitten. Baserriko trastetxuak konpontzen. Ta ibiltzen zan hortan be. Aitta maniosua zan, oso maniosua zan. 
Bai. 
- Eta ama? Basarriko... 
- Amak baserriko lanak. Soluan ta... Aittak be bai soluan ta danian, e? Baiña hamar ume daukazenak zenbat lan eingo dau soluan? Haren jatorduak preparau, ta harei galtzetiñak ein, ta haren erropak konpondu ta txikixakin haundixa ein ta haundixakin txikixa ein... Nahikua zeregin eukiko zeban harek danak tapatzen. Ta diru gutxi. Ta dirurik... eske, baserrixan ez zeuan dirurik. Mantentzeko lain. Ta txahaltxo bat noiz edo noiz saldu, txahaltxo bat, ta haretxekin, ba, onbre, zulotxuak tapau ta ogixa gehixao erosi... Etxian ezin hartu danendako lain ogi be; erosi ein bihar pare bat hillabetian. Ogixa erosi egin bihar kanpuan. Ogixa ta ardaua ta olixua ta txokolatia ta gauza asko dare erosteko. 
Eskola kontuak
Arantzeta Arregi, Miren
- Espaiñiako mapia ondo, baiña. 
- A! Espaiñiako mapia. Aii...! Geunkan maistria, geunkan ezkondua, lau ume daukazena: Luis, Lola, Kasimira eta txikixenak ez dakit zela eukan izena, Manolo edo. Lau ume eukazen. Ta nausixenak, hamazazpi bat urteko mutilla. 
Ta bere gizona zan maisua. Ta aldemenian maisua ta maistria, bi eskola, ta andra-izonak. Ta ni oin akordatzen naiz ze pasatzen zan. Etortzen zan goixian bederatziretan, "ra! -ra! " Atia zabaltzen zan, "rrrraaa! ", danok barrura. Ta pixkaten leitzen giñuan manoeskritua-do, eskuz eskribidutako liburu bat, gorri-orrixa zan ondiokan, eskuetan danak ibilitta gastau-astau einddakua. Han eskribitzen giñuan ta "Bueno, ahora coger el palo y... " mapia, Espaiñiako mapara. Nik Espaiñiako mapia ikesi neban...! Baiña, nun dauen errekak, nun dauen tontorrak, nun dauen sakonunak, nun dauen probinziak eta nun dauezen danak! Buruz! Danak, danak, danak. "Ya sabia todo", ta Franzia nun dauenik ez. "Oye", e? Franzia nun dauenik be ez. Ta han geiñekaldian letrerua, Franzia, ezta? Ta sekula ez zoskun esan ha Franzia danik. Gu denporia pasatzeko gu ifintzen giñuzen han, ta bera gora fan. Lau ume ta andra-izonak sei lagun, ta harek ein baiharko zeban jatordua ta jabonaduria, holan, jabonaduria. Ez oingo moduan, entxufau ta aide! Eta ezkutatzen zan ta, ba, ordu ta erdi baten maistria falta zan. Ta gu, bixen bittartian, geure paluorrekin alkarri takateko batzuk emon eta mapiai begira. 
- Maisuak zer ziran, kanpotik etorrittakuak? 
- Kanpotik etorrittakuak. Erdeldunak. Erdeldunak, porke orduan maisuak ekartzen zittuen erdeldunak, guk pixkat erderaz ikesteko. Ta leitzen be erakusten zoskuen erderaz. Baiña jakin bapez erderaz, "ni tu tia". Ezebez. Aii, ni akordatzen naiz, komoda gaiñeko trapua zan nere bordaua ein bihar nebanoi. Atsaldian laboria. Goizetik hortan pasau, ta gero atsaldian laboria eitten. E? Batzuk eitten zeben, ba, pañelua; beste batzuk kortiñia; ta beste batzuk komodian gaiñekua. Komoda gaiñekua ixa gehixenak, porke hori zeuan, itxuria, komodak [erezen] etxietan, ta komoda gaiñekua. Nik ein neban komoda gaiñeko bat, ondio be ikusten nao. Harittan sartu notsan ez dakit zenbat: marroia ta berdia... ondio be ikusten nao, e! Koloriak bai polittak, e? Hori bai. Oso kolore polittak. Tontorrak ein notsazen bordauta. Tontorrak eta tontorrak. Ifiñi notsan harittan... pilla bat! Haixe eitten pasau neban... nik hiru bat urte eingo neban ha eitten! Ha zan ona! Holako maistria tokau egin bihar da norbera parian dauenian, e? Ezebez. 
Ezebez ikesi. Ez esplikaziñoik, ez Franzia nun dauen, ez illetargixa nun dauen, ez euzkixa urten bihar daben... ezebez. Denporia pasau eskolan. 
- Kabuak eta golfuak "de España". 
- Bai. Horixe. Jo...! 
- Klasiak, argi dao, erderaz izango ziala, ez? 
- Bai, bai, erderaz. 
- Eta euskeraz edo... 
- Euskeraz ezebez. 
-... entzuten bazetsuen, zeoze... 
- Ez, ez, ez geunkan kastigurik, ez geunkan. A! Ta rekreua ein bihar zan bixen bittartian. Gero, hamarrak aldian rekreua, beste ordu erdi bat rekreua han. Ta alkar harrapatzen ta karabaka ta orduan zan, aide-ideka ta, holan, lurrian ein arraixak eta "ri-i-i", holan, arraixak, eruaten harrixa. Ta arraixiari ikutu barik han erdixan ifintzen. Hori be bai: aide-ide. Ta karabaka [...] , alkar harrapatzen. Bueno...! Ta nik asko ein dot tortoloska, tortolosakin. 
Tortolosak
Arantzeta Arregi, Miren
- Pelotia gora bota ta buelta emon. 
- Kanturen bat eitten zenduen tortoloseri buelta emoteko ta? 
- Bai, bai. 
- Gogoratzen dozu pixkat zelan zan? 
- Asajiak, akarniak, akuluak eta aponiak. Lau izen euken. 
- Aponiak, asajiak, akarniak eta... akuluak? 
- Akuluak uste dot ziala bestiak. Bai. 
- Eta zelan eitten zan? Pelotia bota, kanturen bat edo zeoze esaten da? 
- Ez. Asaje bat, bota gora pelotia, gora bota ta han goixan dauen bittartian, behian tortolosai buelta emon bihar jako, eta ifini bihar da tente. Ta jausten bada galdu dozu. Ta zeure laguna gero, txandaka. Galtzen dozunian, laguna. Eta oso politta zan, e? 
- Esaten dozun izenen aldera ipiñi bihar dozu. 
- Izenen aldera. 
- Eta izen bakoitza ze zan? 
- Izen bakoitza diferentia. 
- Akordatzen jatzu, asajia, apona, ze...? 
- Bai. Ez dakit, ba, lehelengua zela zan. 
- Ni neu be jolastuta nao, e? 
- Bai, hori be jolastuta. Nik asko jolastu dot hori. Hori gure umetan oso popularra zan. 
- Hori ze izaten zan, negu partian gehixao, ez? 
- Guk ez giñuan negua ala udia zer dan, guk jarri ta ekiñaldixak eitten giñuzen, nahiz neguan, nahiz udan, e! Orduan ez zeuan plaiara faterik eta, e! Plaiia nun dauen be ez genkiun, Deba nun dauen be ez. Baten fan nitzan, e! Baten fan nitzan eskursiñora. 
- Umetan? 
- Bai, umetan. 
Sorgin kontuak
Arantzeta Arregi, Miren
- Akordatzen nai, bat kontatzen zeban. "Hau amamak kontautakua da". Bai. Orduan, oin, oin, oin... ene! Nora fango naizen! Goruetan eitten zeben orduan. Akordatzen jatzu goruetan eitten zebela? Holan harixa eitten zebela, e? Neuk be ein dot harixa, e? Galtzak eittekua. Nik ein dot galtzak eittekua, baiña harek eitten zeben oheko izarak-ta eittekua eitten zeben. Nik galtzak eittekua ein dot, e! Neuk be ein dot. Asko gustatzen jatan, gaiñera. Aittai ikasi notsan. Bai. 
- Gero kontauko dostazu... 
- Gero, oin sorgiñena esango dot. 
Sorgin kontuak
Arantzeta Arregi, Miren
-... oin sorgiñena esango dot, sorgiñena. Etxe baten zebizen goruetan. Holan, eitten, ezta, gabian. Harek eitten zeben, ba, holako argirik ez zeuken, eta beste argi bat. Ez dakit zela zeukan izena harek argixak... Ez dakit zela zeukan izena harek argixak. Izen bat zekan. Ee... ezin nai konturatu ze izen zeukan. Baiña faroltxo baten barruan egoten zan. Bai. Ez dakit nola zeukan izena. Ta harekin goruetan, ezta? gizona ta andria. Badihardue goruetan. Ta katu haundi bat... katu haundi bat bentanara. Ta "Gizona izenda, goruetan? ", katuek esan otsen, eta bestiak: "Katua izenda, barriketan? ". Joten dau goruakin katua bizkarrian, ta urrumaka-rrumaka-rrumaka hor doia katuoi. Eta hurrengoko egunian, auzuan bizkar-azurra apurtuta euela atsua. Holakotxiak. Sorgiñen kontuak dia horrek, e! 
Sorgin kontuak
Arantzeta Arregi, Miren
- Hau amamak kontautakua, ta amak be... 
- Amak be... beste bat be badakit. Bazoian... Hau, lehenau pasautakuak esaten zittuen erak, e! Erei pasautakuak ez dia honek. Eta badoia mutil bat nobixiagana, Uberatik Bergarara. Badoia ta egundoko erromerixia Ubera baiño beheratxuao! Harek parajiak duaka izena... [Lezane] dauka izena. Ta han [Lezanen] egundoko erromerixia! Neska ederrak eta jo-a eraten ta egundoko erromerixia! Ta mutilloi geldittu da, "Honek dittuk neskak! " eta geldittu da, ta emon dotse berai be eraten. Sorgintzekua zan eratekuoi. Eta eraten badihardu, ta "Jesus! Hau da gauza ederra! ". 
Ta "Jesus! " esan dabenian, jo-a danak baltz-altz indda, nun dianik be ez sorgiñok! Danak desaparezidu! "Jesus" ez zan esan bihar, ez zan, religiñokuak harek ez zian ta. Danak nun dianik be ez! Ta bera, bere baso baltzoi eskuan dabela, geldittu zan bakarrik. Ta holakotxe kontuak? Bueno! 
- Orduan, entzunda etxian, ez? 
- Entzunda etxian. 
Sorgin kontuak
Arantzeta Arregi, Miren
- Orduan, entzunda etxian, ez? 
- Entzunda etxian. 
- Anbotoko señoria ta... 
- Anbotoko señoriena be bai! Bai. Anbotoko señoriena ez dakit zela zan. Ene! Guk... Anbotoko señoria zaintzen egoten giñan ez dakit zenbat bidar. Ta igual izarra ikusten giñuan... Badia... egoten dia kometia holan "jjiii" faten dianak? Beti zain egoten giñan. Ta baten ikusi giñuan. Aaa! Guk izarra danik be ez, e! Anbotoko señoria zan ha, e! 
Bere buztana atzian dabela. Guretako Anbotoko señoria zan ha, e! Bueno...! Beste bat be bazeuan. Zela zan hori? 
Neri ahaztuta horrek gauzok. Lagata, ez dakizu? Kontau be ez. Honei be ez dotset nik horrek kontau. 
- Bai... 
- Bai? Kontau dittuzu? 
- Goruetan eitten zebana, ez dakizu? [...] gizona zala ta... 
Sorgin kontuak
Arantzeta Arregi, Miren
- Sorgiñen kontuak. 
- Horrek eskopetia agertu zanian danak akabau zian. 
- Danak akabau zian. 
- Neri... 
- Noiz akabau zian? 
- Eskupetia urten zebanian ya... 
- Eskopetia agertu zanian, tirua, desaparezidu zian sorgin danak. Baiña hara arte nahikua gerra emon zeben, e! 
Hara arte emon zeben... 
Sorgin kontuak
Arantzeta Arregi, Miren
- Beste bat be bai. Zela da? Aa! Oin be ez jata akordauko. "Sasixen azpittik eta laiñuen gaiñetik akelarrera". Hau be bazan. Igurtzi-gurtzi ein... Suen azpittik lapikotxo bat etara, hautsen azpittik. Lehen, badakizu, beheko sua zan. 
Handik etara lapikotxo bat ta igurtzi-gurtzi ein danian eta... Andra batek zeukan sorgiñen famia, baiña gizonak ez ekixen eta zainddu eitten eban ze eitten daben. Pentseizu, bixen bittartian ohian ez zan itxuria egoten berakin. 
Bueno... Kustiñua da, gizonorrek obserbau dau: lapikotxo bat etara hautsen azpittik eta igurtzi eta esan dabela: "Laiñuen gaiñetik... sasixen gaiñetik eta laiñuen azpittik akelarrera" eta desaparezidu jako sorgiñoi. "Bai? Topauko juat nik hori nun dauen". Etara berak be lapikua, igurtzi-gurtzi-gurtzi ein dau ta esan dau: "Sasixen azpittik eta laiñuen gaiñetik" ez dau, ba, esan? Ta lehelengo sasipetik pasau bihar, ta gero laiñuen gaiñetik. Dana urratuta allegau zan akelarrera! Ta gero han zeuan Martiña [Zapolos] izenekua, ipurdixan mun emon bihar jakona, sorgin haundi bat han, Martiña [Zapolos]. Ta ez dakit, ba, zelan... Zela zan gero, hara... Hara allegau zan ta harek igarri ein otsan sorgin barrixa dala. Baiña ze esan otsan ahaztu jata. Ze esan otsan harek...? 
- A! Nik badakit. 
- Ze esan otsan? 
- Zan... 
- Ze esan otsan? 
- Beran... Klaro, eruan zeban eskuan abarkia jostekua. 
- Abarkia jostekua eruan zeban! Bai. 
- Ta, orduan, allegau zanian ta hari mun emotera oianian, ze ein zotsan? Mun emon biharrian, sartu hori. 
- E, zera... 
- Eztena edo ze...? 
- Eztena dauka izena, zirixa. 
- Abarkia jostekua edo zan. 
- Abarkia jostekua izeten zan. Bai. 
- [...] 
- Si. Oin ahaztuta nik. 
- [Esaten dotsa] : "Sorgin berri, zorrotza dek mutur hori". 
- Bai, hori da. 
- "Nik pasau dittuten sasixak eta laiñuak pasatzeko bihar be bai! ". 
- Bai, ba, oker esan zeban. Beran andriak esan zeban: "Sasixen gaiñetik ta laiñuen azpittik". Ta berak konfundiduta ze esan eban? "Sasixen azpittik ta laiñuen gaiñetik". Baiña abarkia josteko zirixoi eruan eban eskuan. Bueno, honek ez dia kontatzekuak be, e! 
- Bueno, ba! Klaro baietz! 
- Horrek dia antxiñako ipoiñak... 
- Antxiñako kontuak. 
-... "que han venido de tu abuela... "
- Polittak... 
- "... de la madre a ti... "
- "Si, si, de la madre. Si". 
- "... y luego tu me has contao a mi y por eso se yo". 
- "Si, si. Fijate, yo tenia olvidao y tu en cuenta. ¿Ves? Ésta contara algun dia a otro. Si. ". 
- Bes? Hori da politta, ez? 
- Bai. 
Sorgin kontuak
Arantzeta Arregi, Miren
- Eta zuek umetan eta, halako, sorgin kontuak eta entzunda, billurra senttzen zenduten? 
- Billurra be bai e. Nere aitta difuntuai nau entzunda, Eibarren ibili zan ofiziuan. A bai, e nere aitta difuntuai nau entzunda, Eibarren ofiziua ikesten ibili zan, arotzerixan ikesten bai, eta Eibartik hona etorri ein bihar oiñez. Eibartik nere baserrira oiñez etorri bihar. Eta haren billurra! Haren billurra, sorgiñen billurra. Bai, erreka onduan erropak garbitzen ta ibiltzen diala sorgiñak, eta errezatzen bide guztian, errezatzen, sorgiñik ez daixen ikusi! Aitta e! 
Hamazortzi urtekin ta hogei urtekin. Nere aitta hori pasatzeakon e, ze siñistu ta ibiltzen zien. Baiña nik uste dot... 
- Ignorantiak zian... 
- Ignorantiak zian, eta persona gaiztuak be bazerezela eta bestiak sustatzen ta ibiltzen zianak. Hori gure aitta baiño lehenaokuak e, ibiltzen ziala izaria hartu holan da sorgiña dan plantak eitten da, ibiltzen ziala e. 
- Orduan e halako... 
- Okerra eitten. 
- Halako beldurra e... 
- Bai, bera billurrez, denpora guztian errezatzen bidian, sorgiñik ez daixen topau, bidian. 
- Dana dala, aitta eskolara ta juango zan, ez? 
- E bai, bai. Nere aittak bazekixen, eskribitzen da leitzen ta... 
- Periodikua ta... 
- Bai, periodikua ta leitze eban, aittak bazekixen, bai, bai bai. Amak leitzen ondo ekixen, baiña eskribitzen ahaztu in jakon. 
Erlijioaren indarra
Arantzeta Arregi, Miren
- Ama eta aitta, esan dozu baiña fede haundikuak ziala, ez? 
- Bai, bai, bai. Religiosuak eta fede haundikuak zian. Eta formalak gaiñera e. Oso, nik e satisfaziño haundixa dakat horrena, nere gurasuak ziala oso onak. 
- Orduan e, abadiek eta indar handixa zeken... 
- Bueno, abadia zan dana. 
- Berak, berak [...] 
- Abadiak, abadiak etxian be ainddu eitten zeban, kanpoko etxian be, abadiak. Ni e, nik e dotriñia ikasi nebana Don Eusebio Bereziartua. Etxata ahaztu, neretako ona izen zan, bederatzi urtekin komunio haundixa in neban. Ta ezeuan dotriñan letraik nik ez nekixenik. Hori ikesi neban e, dibidir ez baiña, hori bai e. 
- Dotriñara ze juaten ziñazien... 
- Dotriñara... 
- Astian behin? 
- Bai, ta etxiak ikesi! Etxian ikesitta! Ni pekataria ta, bueno, bueno, iñun dianok e nere [...] eta kredua ta salbia ta... 
Dotriñak daukazen letra danak, pekatu kapitalak eta beste guztiok nik danak nekittezen. Todo sabia. 
- Orduan e... 
- Komu... Bigarrena... Dotriña dana ikasitta ein bihar zan bigarren komuniua ta beatzi urtekin ein neban bigarren komuniua, dotriña dana ikasitta. Ez zeuan letrarik nik enekixenik. Dotriñia. 
- Komunixua eitteko txartelen bat edo bihar... Bihar izaten zenduen edo... 
- Bai. Hori gero. 
- Hori gero. 
- Urtero-rtero in bihar da pazkuaskua. Ta ha txartela emote zeban sakristiñan, abadiak. Ta etxeko danendako etortzen zan txartela. Bakotxa bere izena atzekaldian ipinitta. Da baten bat badau eztabena eiñ, han agertuko zan gero elixan. Bai, pentsaizu, que exclavitud! e? Bai, baiña ez zeuan iñor in bihar ez dabenik e. Konfesiñua ta komuniua urtekua bandiduenak be ein in bihar zaban. Ya esta! 
"Autokontalarixak"
Billar Altzuaran, Miren Lorea
- Miren, aittatu dozu zuek esaten zenduela bateronbatek ipuin asko ta kontatzen zittuanian... 
- Bai. Enee! Ba, gure aittittak-ta esaten zeben zerian: "A! Ha, fulano? Autokontalarixa dok ha! " holan esaten eben zerian, horreaittik. "Autokontalarixa da". 
- Horrekin nahi zeben esatia... 
- Ba, gizon zera zala, gustatzen jakola ipuiñak esatia zerian. 
- [...] kontatzia? 
- Bai. 
- Antxiñako istorixak edo... 
- Hori da. Bai. Ta Candido hortan... autokon... ba, bueno! Hortan zera da ixan, e? Oso-so da... Ta gustau eitten jako, gaiñera, berai. Bai, bai. 
Elgetako mojen eskola
Billar Altzuaran, Miren Lorea
- Eta oin zenden esaten eskola kontuak eta... 
- A, bai... 
- Eskolarik bazeuan Elgetan? Nun zeuan eskolia? 
- Hortxe, zera... oin zera dauan lekuan, Kafe Antzokia dauan lekuan. Guk mojak hor geunkazen. Mojak. Eta gu hor ibili giñan zerian, eskolan, mojekin. 
- Eta ze zeuan...? 
- Behian... Goixan eren mojak eta behian euan beste eskola txiki bat nazionala. Bi zer eren: han behetik zertu eta gu goittik sartzen giñan. Mojena goixan zan eta bertan euken mojak be bertan, gaiñera, bertan bizi zian. 
- Bai? 
- Bai. Hiru egoten zian, "Hijas de la union apostolica". Bai. Irunguak zian. Irunguak zian horrek, bai. 
- Eta horrek noiz etorri ziran Elgetara? 
- Horrek etorri zian, ba, bueno... horrek gu etorri aur... zerian, ba, gerriak urten ta laster etorriko... Oi, gerria zertu ta laster etorriko zian horrek. Ze gure aurrekuak be ibilitta eren, ba, honek... oin hirurogeta hemezortzi urte daukezenak eta be mojekin ibilitta eren ta horrek zerian. Horrek, ba, ez dakit nik, urtiak ez dot... ezin neike... 
- Baiña gerra aurrian, republikan eta be bai? 
- Ez, ez, ez, gero, gero, gero. Atzetik. 
- Justo hortxe gerra... 
- Bai, gerra atzetik horrek egon zian. 
- Eta gerra aurrian? Bazeren... fraillerik edo...? 
- Frailliak hemen aurrian. Frailliak, zerak, honek, marianistak, papar-urixak. Guk papar-urixak esaten gontsen. 
- Paper...? 
- Papar... paparra. Holan euken zera. Bai. Marianistak. Orduan marianistak eren. 
- Eta nun? Bertan? 
- Hamentxe. Hau zerau badao, ba, hori eskola zeroi? Hori Domingo Iturben hori eskola haundixoi? Hortxe. Hortxe bizi zian frailliak. Ta gerra-enporan ta hor egon zian. Edo... harek gerra-enporan hor eren, hor egon zian. 
- Eta gero juan? 
- Gero harek fan ein zian. 
- Zuen sasoian ya [ez zeren]? 
- Bai, bai. Gure sasoia baiño lehentxuao juan zian harek zerian, ta gero maisuak egoten zian. 
- Nazionalekuak? 
- Bai, nazionalekuak, maisuak egoten zian. 
- Orduan, mutikuak ya, zuen denporan ya mutikuak ez zeken nazionalera... 
- Nazionala, bai, nazionala. 
- Neskak monjetara... 
- Neskak mojetarata, mutillak nazional... Ta neskak be baeuken behian, baeuken maistra bat nazionala zerian, harek zertzeko. 
- Ta orduan zenbat urtekin hasten zan eskolara? 
- Sei urtekin gu hasi giñan. 
- Sei urtekin? 
- Sei urtekin. Karo, basarrittik, hiru ordu-aren [hemendik] gure basarrira. Ta gu sei urtekin... Orduan sei urtekin hasten zan. 
- Lehenau ez? 
- Ez. Orduan ez, sei urtekin hasten zan. 
- Eta akordatzen jatzu lehelengo eguna edo hasi ziñanian? 
- Bueno! Bueno! Lehelengo eguna akordau? Ba, zer asko zerian. Eske gu handik basarrittik, ba, etorri giñan horra ta guk ez genk... Gaiñera, erderaz. Ta guk erderaz ez genkiun. Ta dana erderaz. Dotriñia erderaz ikasi giñuan, zer dan-an-ana erderaz ikasi giñuan guk. Eta mojak erderaz eitten eben, e? Harek euskeraz ez eben eitten berbaik be. Dana erderaz. Bai. Ta lehelengo eskolan sartzen giñanian "Cara al sol" kantau bihar izaten giñuan. Holako Franco-zer haundi bat genkan ta hari begira jarri ta eskua altzau ta "Cara al sol" kantau bihar izaten giñuan. Eta gero errezau. Eta gero, ba, bakotxak bere zerak eukazen, bankuak geunkazen, eta han bakotxa bere zerekin zerian. 
Ta neguan ta gogorra ixa... Ta gero bazkaldu, ba, eitten giñuan kalian; hemen, edo Martintxonian edo tiak eukezenak-ta, ba... Ta beste batzuk bazkaixa etxetik ekarten eben. Ta, ba, jaten eben, holan, egoten zian mezetara-a etorten giñanian be etxiak hartuta eukitzen giñuzen guk aldatzeko, ze busti eitten zan zerian ta oiñetakuak aldatu-a eitteko, ta batzuk, ba, han jaten eben. Etxetik ekarri ta han jaten eben. Eta guk... 
- Orduan, basarrittik zapata batzuekin, oiñetako batzuekin, etorri... 
- Abarkekin. Abarkekin. Bai. Ta etxetik urten orduko abarkekin bustitta. Eta guk geunkazen... Bueno, nik... Gu han auzuan neskaik bakarrik nenguan, ta bost mutillekin etorten nitzan ni zerian. 
- Ondo zainduta... 
- Bai, hoixe ondo zaindduta! Ta zerian, gerra-enporan, milizianuak, soldauak, milizianuak guk esaten gontsen, ta kapak laga zittuen zerak. Kapa haundixak laga zittuen, ba, erretiradia-do emon otsenian, ba, hortik goittik behera fan zian eta basarrittan laga zittuen kapak. Ta harekin ein oskuezen guri kapak zerian, kapotiak. Bere txanuakin ta, holan eskuak etara eta kapotia. Eta harekin etorten giñan. Orduan ez euan aterkiñik eta ez euan ezebe. Ta dana kalera orduko, ba, bustitta; neguan-a bustitta etorten giñan. Ta gero, ba, aldatu eitten giñan zerian, abarkak eta danak, eta gero, ba, beste zer batzuk jazten giñuzen. 
- Kaleko oiñetakuak? 
- Oiñetakuak, bai. Eta nik... hamaika urtera arte ibili nitzan hemen. 
Elgetar gazteak Eibarrera lanera
Zabala, Ramon
- Eta hamen bertan? 
- Bai, bai, hamen jaio ta hamen... Karo, horretxek hogei urtiok Eibarren ein jittuat edo ein najittuan. Hemeretzi edo... 
"El año... el año cuarenta y cuatro" juan nitzuan Eibarrera, "Euzkiñera" biharrera. "Euzki", ABC? 
- ABC. 
- Isasixan jakan orduan. 
- Arizaga. 
- "Arizaga, Bastarrika y compañia". Bai. Orduan jaukan Isasixan. Jauan separau barri Carreras-kin. "Miguel Carrera y conpañia", gero Vitorixara fan zuan ha enpresia. Ta koñatuak edo ixan bihar juen, ta apartau ein zan. Ta gero "Euzkik", itxuria, Isasixan ifini juan. Ta Carreras-k zerian jakan, han, Karmelita inguru... 
- Txontan edo...? 
- Txontan ez, ez, ez. Urkusuan. 
- Urkusuan? 
- Urkusuan jaukan harek. Bai. Ta gero ha, ez jakixat, bizkor fan zuan. Gero pasau zuan zerera, Otaola-rdikora. 
"Imperial" edo... ta "Miguel Carrera" ta zittuan han taillarrak kamiñuan ta errekian bittarte, bittartian. Gero handik Vitorixara fan zuan Carrera; ta "Euzki", ba, Eibarren. 
- Eta zelan juan ziñan zu hara biharrera? 
- Aprendiz, mutikua. 
- Hamabost urte? 
- Hamabost urtekin. Mutikua, aprendiz. 
- Orduan Elgetatik jende asko jeisten zan Eibarrera? 
- Bai, bai. 
- Gerra ostian...? 
- Bai, ta gero ofiziua ikestera gu hamendik mutil-azte mordua, mutiko edo mutil-azte esaten dana. Batzuk, ba... 
Eibarrek gauza bat edarra euki dabena dok Eskola Armerixia. Ta hamendik, ba, dirua eukenak edo ahal ebanak-do Eskola Armerixara batzuk. Ta gu, ba, Eskola Armerixan gabaz ibili nitzuan ni. Hiru urte ixaten zuan. Ta Eskola Armerixan gabaz ibilittakua nok ni. 
- Eta Eibar inguruko mordua ibiltzen zian orduan, ez? Elgetarrak eta Elgoibartarrak eta... 
- Elgoibartik be asko zerera, Eskola Armerixara, gaba... bueno, gabaz esaten zana, bost eta erdi... edo... seiretatik zortziretara. Ordu bi. 
- Biharretik urten ta... 
- Bai, bai, bai, bai. Ta gu be... Eibarren astioi han pasatzen giñuan apopillo. 
- A, bai? Aste guztia bertan? 
- Bai, guk bai. Batzuk etorten zittuan etxera, baiña ba! Aittak edo... Eskola pixkat edo ta han apopillo ta han emon gendun denporioi. 
Abadearen amenazuak erromeriak zirela eta
Untzetabarrenetxea Askasibar, Juan
-Kontatzen zenden San Blas egun baten... 
- Argixa ifiñi juen [...]. Joan dok Elgetako don Juan mezia emutera. [...] Mutil gaztiak giñuazen, eta neska gaztiak. 
Orduan jauan, e, oin ahaztu zittuan horrek gauzok baiña, kongregaziño bat jauan, Luistarrena. San Luis Gonzaga; eta "Hijas de Maria". Emakumiena, neskena. Hillero-illero izeten zuan komuniuoi, hillian behin. Fetxa fijuan. 
Medallak jauazen, eta [...] komulgatzia. Ipiñi juau argixoi, etorri dok don Juan mezia emotera; ikusi jittuk harek. Han geuazen gu aingeruen moduan, "mas contentos que chichi", elizara fanda mezia entzutera. Sermoia [...] haserretzen jakok, berotu jakok, hasten dok gaizkiesaka: "Bata luistarra, bestia Marian Alaba, infarnura joan bihar dozue! " Ein joskuan diskurso bat, ai "la hostia"! , zer da hau? Ze entzun bihar dou hamen? Kristonak esan joskuazen. "Infarnura! 
Erromerixia pekaturako bidia... Gaiñera beste gauza bat esan bihar dot: honek, hau, Salbador, Asentzio eta San Adrian -Altuben San Adrian egoten zuan-, honek gaiñera erreta egon bihar leuke, beittu! , erreta, pekatua besteik eztabe eitten-ta". Harek emon joskuan berotua guri! Mekauben dio! Hau dok bihalekua! Jentia, badakik, jentia tontua... ha be estudixautakua, baiña tontua... "Joño. Ez jok ba esan Santiago porsiakaso! Santiago Azurtza". "Ez ba, hamen badakik zer pasatzen dan? Hamen ez jotsek ezer emoten, eta Santiagon jo eitten jok edarto horrek, eta Pakok nahikua emoten jotsak horri". 
- Hori guzti hori zan erromerixia zekazuelako eta pekatua zalako. Eta argixekin gehixago gaiñera. 
- Joee! Buuu! Ha zuan ha! Pasau zuan. Baiña ez zuan amaittu. Erromeixia ia behintzat segittu jotsan soiñu horrekin. 
Baiña egualdi txarrak eitten jittuan San Blasetan, jeneralian egualdi txarrak, eta iñor ez zuan faten-ta. Baiña gero ba, atzera ba ahaztu jakuan. Ahaztu zuan gero. Gaztiok, e, gu ezkondu giñuazen eta alde egin giñuan kalera-ta. 
Gastua beti egoten dok, soiñujolia-ta, debalde ez dok ezer etortzen; bergararrak zittuan soiñojoliak, bi anai, bat etortzen zuan, baiña onak, Lazkanotarrak. Harekin pasatzen giñuan denporioi; ostientzian ondo. 
- Orduan... 
- Ein joskuan amenazu bat! Ha ez dok ahazten. Okerra zuan ha. Don Juan. Abadia zuan baiña okerra zuan; okerra, okerra. 
- Normala izaten zan jaixetan-ta abadia puxkat hasarretzia? Esatia pekatua! Eta dantzarik ez! Eta? 
- Sasoe baten dantzia [...] , hori ez zuan bihar. Agarrauan dantzia eittia? "Santisima"! Sueltuan be "aun y todo" tira, danboliñakin be zeozer, baiña agarrauan dantzia eittia eta? 
- Pasadobliak eta? 
- Eurak ba libre, baiña baakik hemen nobera ibiltzeko bestiei ze ein bihar jakuen, atia itxi; nobera ibilli bihar danian ibiltzeko. Bestela bestia ibiltzen bada, ikusi eitten jok-ta. "Joño hi, fulano be hor egon dok, hi! "
Union apostolica-ko mojek klaseak eman eta eliza zaintzen zuten
Arantzeta, Arantzazu
-Gu mojatxo batzukin gengozen hemen eskolan. Lau mojatxo, "de la Union Apostolica" zien, Irunguak zien mojak, Irundik etorritta. Asko repartiduta egozen, Bilbon, eta Orion eta Aian; eta hemen Gipuzkua guztian eozen, zerak, zabalduta. Horrek zer eitten eben, eskolia emun eta aparte elixak garbittu... Garbittu ez, elixak apainddu; lorak ipiñi-ta. Oso diferentia zan, orduan juten giñan e, bezperetara juateko be lelengo eskolara juaten giñan, eta gero biñan-iñan danok elixara. Mezetara juateko be puxkat aurretxuo juan, jaixan "sobre todo". 
- Lelengo eskolara? 
- Bai. Eta gero biñan-iñan elixara. Eta oin baiño zuzenago egon bihar izeten (giñuan) elixan. Oin juan be ez die eitten. 
- Orduan disziplina haundixa zekazuen. 
- Bai. Baiña pozik bizi giñan, e! Halaxe zala-a. Holaxe zala-a pozik bizi izaten da jentia. Zela ikusten dozun, ba haixe. Eta nik neuk penia, aittana-a penia horretxena daukat, ha gerra-enporan hil biharra, ezta? Zer da horregaittik... Beti esan dot republikanuengaittik: zegaittik hainbeste abanzau? Moja koittauei etorri eskolara eta kurutzia kendu. Hori da fundamentua? Hori ez da fundamentua naziñua eruateko. Oin oso diferente dago, gaurko jentiak beste pentsamentu bat dauka, oin bakotxak berak pentsatzen dau. Nahi bozu ixango za katolikua eta nahi bozu protestantia eta nahi bozu nahi dozuna. Ez da egixa, ala? Honek etxeik etxe ibiltzen dienok be hor dare mordua, zerok, Jehovakuak. Makiña bat bidar joten doskue atia, eta. Bueno, horregaittik ez dittuzu... Ba gu lenguakin konforme gare eta ba akabo, ezta? Ez dago zetan baaa! Ez esan holako gauzaik. Lenguakin konforme gare gu, eta holaxe. 
Jendea lau kongregazio ezberdinetan biltzen zen
Arantzeta, Arantzazu
-Asieske guk ondo dakigu latiñez, euskeraz eta erderaz. Hirurak ondo ikasi giñuzen. Bezperak kantatzera juten giñan. Eta bezperak kantatzera ez e hamabi urtekin, hamazortzi... , hogeikin be bai, e. Ni nausi ezkondu be ein nintzan, ezta? Eta asko ibiltzen giñan gu mojekin-ta, eta gero gure kuadrillan be bai, eta gu bezperak kantatzera... 
Bueno! Ia buruz ikasi giñuzen! Salbia-ta... ointxe be iñoiz kantatzen da latiñez salbia. Guk ondo dakiguz horrek. 
- Eta orduan bezperak latiñez kantatzen zenduzen? 
- Bai, bai. Ez euan besterik. Liburu bana emuten oskuen, liburu txiki bana, eta nik ointxe be goguan dakat gauza asko ze kantatzen giñuan. Koruan abariak eta guk behian kantatzen giñuan. Gero etortzen zien altarara. Eta segun ze, porke ipinitta zeozen orduan: lelengo domekia Apostolaukuena. Danok gengozen kongregaziñua, Apostolaukua. 
Lelengua ez, bigarrena uste dot zala. Gero hirugarrena, Hirugarren Ordenia esaten otsen, franziskotarrak. 
Andrak-ta juten zien zera ipinitta. Franziskotarrak [...] han ibiltzen dittue Arantzazun, baiña telebisiñuan eta danian ikusten dozu zelan urtetzen daben. Domekero egoten da Beristain. Ha fraillia da geuk dakigulako. Bere alkondaria-ta beste edozeiñen moduan. Hemen orduan komulgatzera be eskupularixuak, hau bestekuak bai, e; hau bestekuak, atzian-urrian, eta hemen lotu sokia gerrixan... Hirugarren Ordenakua zan ta. Eta gu giñan laugarrenian, "Hijas de Maria"kuak gu, eta gu juaten giñan... Nik ez dakit nun doten, baiña luzaro euki neban: lazo azula, beti plantxauta, dotore ipinitta, medalliakin; laugarren domekia "Hijas de Maria"kua. Eta bezperetan eitten eben sermoia zer tokatzen zan: hirugarren ordenakua bazan, hirugarren ordenakuen gauzak, eta guri ba "Hijas de Maria"kuak eta. 
Txarrena izan zan orduan be listia hartu eta, ez dakizu? Txarrena. Listia hartu zeiñek faltatzen daben-ta; hori txarto dau beti! Hori diktadura haundi bat da. Mutillak be, hau be, laste izango da hemen, Luistarrena honek, eta honei be meza ondorian listia hartu. 
- Eta kongregaziñuak orduan "Hijas de Maria" ziñazien neskak. Hirugarren Ordenakuak zer zien? 
- Hirugarren Ordenakuak esan gura dau frantziskotarrak. 
- Eta zer ziran andrak edo gizonezkuak? 
- Bueno, gizon gitxi ikusten zan orduan be. Andrak, gehixenak andrak. Nik ointxe be ikusten dittudaz eskupelarixuakin, eta mutillak luistarrenak geure modura eken; guk lazo azulakin Ama Birjiñia eukagun moduan, horrek San Luis. 
- Eta ez dakit, zuen gurasuak be kongregaziñuetara... 
- Bai, bai. Gure ama hirugarren ordenan ez neban ikusi, baiña Apostolaukua zan beste bat. Apostolaukuak ekazen beste eskupelarixua esaten jakona, ezta? Eskupelarixuak, eta harek eken Jesusen Bihotza gorrixian, Frantziskotarrak eken moduan zera. Gure ama-ta zien Apostolaukuak. 
Entierroetan hiru klase egoten ziren diruaren arabera
Arantzeta, Arantzazu
-Guk ezautu douz geure denporan hiru meza: lelengua seitterdietan; basarrittarrak lelengo mezetara. Lehenguan esan ebana zerak, Ramonak, Azurtzakuak, Azulakuak. Lelengo abariak edo sakristauak atia zabaldu orduko, lelengo kaletarrak baiño lehen erak. Lastazaua hartu holan argi eitteko, eta sei t´erdietako mezetara. Haren argixakin. Biderdixa pasau orduko emetauko jakuen argixa, bai... 
- Goizian sei t´erdietan eta gero? 
- Zortziretan. Hamarretan egoten zan meza nausixa orduan. Orduan entiarruak-ta oso diferentia zan, goizian eitten zian entiarruak eta. Hamarretan. Han be euan, e, klasiak. Oin ez dao halakoik. 
- Hori zer? 
- Klasiak, karuaua eta merkiaua. Ezta? Karuaua eta merkiaua. 
Gizona: hiru klase, primera, segunda eta tercera. Eta etaratzen zittuen katapla... , horrelako katapulkuak; etaratzen zittuen eta. Meza haundixa bazan [...] katapulko haundixa ipintzen otsen... 
- Horri zela esaten dotsazu? 
- Hori da... , oin ez dabe ipintzen, oin mahixa ipintzen dabe bakarrik. Baiña altuak, e. 
G: Baiña lehen ipintzen zeben dana baltzakin eta holan dorauekin. Primera, segunda y tercera. Terzeria bazan, ba pobriena; ha txikixa, ezebez. Eta segundia bazan [...] bestia, katafulkua haundixaua - Ez zan sartzen elizara hilddakua, beti elizpian egoten zan. Hori ez da urte asko hasi diela elixan sartzen. Elizpian egoten zan kajoia, eta elixako funziñua einddakuan, hartu elizpian eta eruaten zan kanposantura. Oin sartzen da elixa barrura, oin oso diferente da. Oin mahi bat eta danendako berdiña da. 
- [...] 
- Elizkizuna eitten eta mezia emuten ezautu giñuzen orduan hiru altaretan hiru abade-a. Oin ez dao, oin gauzak daoz askoz be... 
G: Etortzen zien igual lau abade kanpotik. 
- Dana abaria euan eta; oin ez dauan moduan abareik, orduan herri bakotxian, pentsa eizu, bi habitante eta hiru abare. 
- Orduan esaten dozu klasiak desberdintzen zirela maila bajuauak edo altuauak. Beste zeoze? 
- Pagatzeko, pagau bihar zan gehixao. 
- Beste zeozertan, kantuan gehixao edo, beste zeozertan be igartzen zan aldia? 
G: Kantuan be igual egongo zan aldia. 
- Beste zeozertan be igartzen zan aldia, kajia edo? 
- Hori etxekuak. 
G: "Primera, segunda y tercera". Ipintzen zaben eliza erdixen katapulkua; katapulko zer bat ba... , primeria oso haundixa, segundia txikixaua eta terzeria bape be. 
- Lotsagarrixa. Lotsagarrixa. 
G: Bai, eta hori danok gero fuera. 
- Horrek kendu zien, nun dian be ez, e, desaparezidu zian nunbaittetik, eta ordua zan! Bueno! Danok ez gara berdiñak, ala? Baiña oin apenas kobrau be eitten daben entierroik, apenas, ez dot pentsatzen kobratzen... Guk pagau giñuan, e. Nere gizonana nik pagau naban. 
Bakoitzak bere sepultura zuen elizan
Arantzeta, Arantzazu
-Akordatzen zarie ume edo gaztia ziñanian sepulturak elizan? 
- A bai. Enee! Sepulturak guk txikittan? Haundi eindda gero be, ezkonduta gero be bai. Faten giñan kandelerua, trapua, buenoo! Eta batak baiño bestiak dotoriaua, trapua, ipintzeko elixan azpixan trapu zurixa, eta kandelia; eta kadelerua badakizu zer dan? Kandeliandako... 
- Eusteko. 
- Bai. Egongo da gurian, kandeleron bat hemen egongo da. Ha kandelia sartzeko. Domusantutan-ta. Egunak egozen, ezta ba? Urtian be bazegozen beste egun batzuk eruaten ziana. Hori esplikau eben [oiñurrenguan] telebisñuan, telebisiñuan be esplikau eben. Eta gero bat hiltzen zanian, urte guztian eukitzen zeben hori, mantia esaten jakon. Manta baltza ipintzen eben. Porke hemen be numerauta egozen zerak, oin be hola egongo dia. Oin tapauta dare bankuekin, baiña lehen bankuik ez euan, eta sillak, eta bakotxak bere numerua eukagun, bakotxak bere sepulturia. Eta sillia, sillia pagau eitten giñuan eukitzia. Sillia eta sepulturia bixak pagatzen zian. 
G: Elixan behien euen holan arraixekin markauta eta numerauta, eta orduan holako silla zian, hau baiño zeozer bajutxuauak eta, ez dakizu? 
- Batzuk atzian belauniko hola jarritta, hola hartu sillia, elixan, e, eta hemen lurrian belauniko. Hori ezautu dou elixan. 
Gero altuak hasi zian eta sillan belauniko, oin bankuak. Baiña lehen lurrian belauniko eta sillatxua. Jartzeko hau ein, nik ein dotena, eta jarri. Eta belaunikatzeko hartu sillia eta lurrian belauniko. 
- Orduan sepulturetan ez euan izenik. 
- Ez. Numerua. Ia bazekigun zein numero zan geuria. 
G: Metalezko txapak. 
- Bai, txapa dotoriak ekazen, e. Txapa metalezkuak. 
G: Oin be egongo die harek, igual... 
- Harek danak dare. Ezta kendu tablaik eta. Bakarrik tapauta darela bankuak ipinitta. Bankuak ipiñi eta horrek danok tapau ein dia; baiña harek hantxe dare, harek zerak. 
- Esan dozue bankorik ez eguala, sillak zeren. 
G: Bankuak hamar bat edo, zortzi-amar bat edo. Eta gero atzerao danak sillak. 
- Andrak silletan. Gizonak eren bankuan aurrian, guk danok atzian silletan. 
- Eta sepulturak nun zeren, aurrian? 
- Ez. Atzian. Lelengo bost eta bost edo egongo zian, bi zer dare eta. Erdixan dago zera, ezta, pasillua, eta hemen egongo zien bost edo, eta bestian beste bost. Eta gero handik behera dana zan egurra, dana sepulturia. Elixa haundixa da [...]. 
- Eta gero ia sillak andrak jartzeko... 
- Andrandako sillak. Geure sillak, e! Eta zu juan elixara eta baten bat [bazeuan zure sillan] , "mesedez" esan eta kendu be bai. Sillia be pagatzen giñuan eta sepulturia be pagau eitten giñuan, urtero. 
Kongregazioetakoek lista pasatzen zuten mezatan
Arantzeta, Arantzazu
-Lehen esan dozu sermoiak egitten zittuela. Hori zer izeten zan, domekero? 
- Luistarrenian luistarrei eitten otsen, eta Hijas de Mariakuan Hijas de Mariakuei. Gero Hirugarren Ordenakua esaten jakon horri, franziskotarrok; eta gure ama-a zien Apostolaukuak. Harek, akordatzen za, eskupularixo gorrixa, Jesusen Bihotza aurrian dabela, eta bestiak berriz hemen gerrixan lotuta, hirugarren ordenakuak. Honek bigarren domekakuak zien, luistarrak. 
- Hori zer zan, bezperetan? 
- Ez, goizian, goizian mezia. Horregaittik, esan dotsut ba, txarrena eitten eben orduan be listia hartzia. Ez dakizu? 
Jentia atzeratu eitten da holan. Porke holan dakizu seguru-eguru fulano-a ez die etortzen, mengano-a apuntautakuak herrixan. Guk baiño lehenao badakit nik, neuk be ezautu neban eta gaur ez dia bizi, ezta? Baiña Garizuman organillua zerian Panaderokuan, organillua; dantzan ein ebela, bai, Garizuman, eta Hijas de Mariatik fuera. 
- Eta hori zuk ezautu dozu? 
- Bai, gure aurrekua, Juanita Panaderokua-a, bota ein zittuen Hijas de Mariatik dantzan ein ebelako Garizuman. Oin dantzaik be ez, oin plazia hutsik. 
Arantzazuko abadeak ejerzizioak egitera etortzen ziren
Arantzeta, Arantzazu
-Etortzen zien Garizuman edo Arantzazutik edo abadiak...? 
- Ejerziziuak emutera, bai. Jota bota kurtiña baltzok, tapau elixia, erdixak lo. Uberatik-ta jentia basarrittik eta etorritta, kantsauta. Elixan zer [...] gizajuak, erdixak lo. Ordubeteko sermoia, atsaldian, atsaldeko lauretan-do ipiñi sermoiok, etorri kantsau-antsau eindda, erdixak lo hartu... Ejerziziuak esaten otsen horri. Gero asko segidu dabe horrek ejerziziuok, e. Gure denporan ni indda nago ejerziziuak Donostian, indda nago; eta Loiolan be bai. Bai, bai, guk ondo sartuta dakaguz buruan gauza guztiok. 
G: Aste santuan politto egoten zan. Aste santuan be egoten zien prozesiñuak Eguen Santu eta Bariku Santu... 
- Elegantiak egon die Elgetan. Hemen santuak-ta oso-so-so dotoriak daoz. Eruaten dabe hau... , danak moro jazten dia. Urte morduan ez da ein, bai, eta apaiz bat euki dou gazte bat Bergakua eta harek zertu dau atzera, eta ein dau urte bixan edo hiruan; dakagu Jesukristo Andakua, edo Jesukristo hilddakua be ederra, aberatsen batek erregalauta. Gero dago beste bat eindda zerak, Jaiotzakuak; hau andakua, Kristo Andakua esaten otsena. Ama Birjiña Doloretakua be dotoria dakagu, dotoria; eneee! Ha mantilla ederrakin-ta. Eitten da prosoziñua plazatik bueltan, ederra, iez be egin zan, e. Fotografixak be etara zittuen. Eta gero San Juan eruaten dabe aurrian; San Juan, ez dakizu ha txikitxua? 
Prozesioetan moro jantzita
Iturricastillo Askasibar, Antonio
-Hori eta Erremu Eguneko kurutziak-ta nik nere denpora guztian ezautu dittut. Ni prozoziñotan-ta ibilitta nago, moro jantzitta. Bai, urtero, ze hori etorren, aittajunen zeretik etorren. Ni, nere aittajuna moro jazten zan zerak eruateko, Kristo Andakua-a, Ama Birjiñia-a eruateko. Eta gero aitta jazten zan, eta aittak edadia eukanian ba gero ni hasi nintzan. 
- Tradiziñua zan? 
- Tradiziño moduan, ba ni hasi nintzan. Eta ba gero ba nerekin [nahasi?] amaittu zan tradiziñuoi. Eta gero ni barruan nauela ez zala ein bihar, eta eztakit zer. Eta badakizu zer pasatzen dan, ba, lehen huskerixa batekin... Ez zan morotzia bakarrik. Morotza ondorengua ixaten zan, meriendia edo zera eitten zan, afarixa eitten zan, eta moruak... ha zan inportantia, orduan noiznahi ez zan tabernan afarixa eitten-ta. Eta klaro, elixiak pagatzen eban zati bat, porejenplo emoten eban ba, elixiak emoten eban honenbeste diru, diru asko ez zan emoten ebana, baiña emoten eban, pagatzen eban ardaua harako, eta ardaua sobratzen zana saldu eitten zan atzera tabernarixai, eta bittartian gelditzen zan diruakin pagau eitten zian afarixak. Eitten zan Erremu Egunian San Rokera eitten zan erromerixia. 
Erromeixia nik, ostera. Prozosiñua, eta gero eitten zan Eguen Santu Egunian, eitten zan Ama Birjiñiakin... Nik Ama Birjiñia eruaten naban betik, hori bakotxak bere zerak erezen-ta. Eta Ama Birjiñia eta santokristua. Santokristua nere lagun batek einddakua da azkenegua dauena. Bai, "el año cincuenta y dos" inaugurau zan hori santokristuoi. 
Eta gero esan doten moduan, santokristua, Ama Birjiñia, eta zein ixaten zan bestia? San Jose uste dot. San Jose ixango zan. Eruaten zien, hiru santu eruaten zien, baiña San Jose eruaten ebenak ez eben jazten moro, ez zien jazten. Jazten zien bakarrik Ama Birjiñia eta santokristua eruaten ebenak, eta gero barikuan ixaten zan prozoziñua diferente. 
Domingo Iturbe; ikastetxeen historia Elgetan
Iturricastillo Askasibar, Antonio
-Santokristua ez zan eruaten, gero eruaten zan Kristo Andakua. Oseake, hori zan, hemen euan andra, bertakua zan baiña klaro; zan Doña Ramona Kortabarria, erregalautakua zan hori, emon otsan elixiai [...] Kristo Andakua. Emon otsan elixiai; klaro, ha eitteko elixiak ez eukan diruik be, baiña hori zan andra bat; ba, ointxe Elgetan badago ba itturrixa, itturrixan onduan soziedade bat dao, hoixe soziedadioi gerratian apurtu ein zan, "en el treinta y siete", treinta y seisko gerran apurtu ein zan, eta gero harek atzera eiñ eiban. Eta ha andria zan, haren gizona zan amerikanua, hemengua ixatez, hemengua zan, baiña Ameriketan diru asko ein eban, diru asko ein eban. Urria etaratzen dabenei erosten otsen urria, eta berak saldu eitten eban berak dakixenai. Oiñ txatarrerua ixatian moruan, txatarra erosi, [...] eta gero saldu, berak jakingo eban zeiñi saldu. Nik ez dakitt ezer, baiña hori gizonoi gure aittajunen edade ingurukua zan, eta aittajunak, aittak-ta esanda, han pistola bikin ibiltzen ei zan; segiduan han forrua kentzen ei eben, ikusten eben dirua-do, gabaz ikusi ezkeriok, edo badoia hau hara edo hona-do, volo! 
- Berez Elgetakua zan? 
- Elgetakua uste dot zala. Hortxe Iturbe basarrixa, hor badare basarrixak handikaldian, hor Itturbe edo, han jaixua izan bihar eban. 
- Gero hona etorri... 
- Bai, gero kriadiakin ezkondu zan. Kriadiakin ezkondu zan eta familixaik ez eben euki. Eta horrek einddakuak dia Domingo Iturbe, horrek einddakuak dia zerak, eskolak eta danak, oiñ Malaa esaten dotseun eskolia, oiñ tabernak eta darena, horrek ein eban. Horrek ein baiño gehixao, horrek arreglau eiñ eban Malaa. Malaan mojak erezen eta eskolak ifiñi zittuan horrek. Eta gero Patronatua esaten jakona, Domingo Iturbe, etxe haundi bat dago hor geldi-eldi, eta ha eiñ eiben, eskolak, eta gero eskolak emoten ibilli zian ba gerra aurretik. Gerra aurreko istorixekin nabill. Eta gero gerria etorri zan, eta gero frailliok desbandadia jo eben gerria etorri zanian, eta, klaro, hori kuartel moruan euki eben, eta han erdi-purtu ein zan kaiñonazoka eta bonbazoka. Eta gero atzera gure aittak-ta, eta beste haren moduan herrixan beste batzuk eiñ eben, eta hemen basarrittarren danen artian, ekixenak arotzak arotzerixia eitten eben, eta hargiñak ekixenak hargiña. Eta gero han bihar zan materixala danak irixekin-ta eruaten eben, bakotxak bere basotatik bota-a. Ze esaten da hori oiñ... auzolana, auzolan. 
Komulgatzeko ordaindu egin behar
Iturricastillo Askasibar, Antonio
-Lenengo dirua, pentsaizu, emuten ebana, horrek emundako diruakin, hori zera eitten eben, hori zelan da, komulgatzera faten ziñanian zu, zeure medalliakin eta uniformiakin faten zi.. , neu be fanda nao medalliakin! Baiña aurretiko gauzak die. Askoz aurretikuak. Gerra aurreko gauzak die eta. Honek ixango dia sobre el año veinte o por ahi nik kontatzen dihardutenak. "Quince-einte" ingurukuak. Eta, klaro, komulgatzera faten zanai bere dirua eukan, eztakitt exato zenbat zan, baiña eztakitt erriala ala txakurraundixa eukan. Txakurraundixa da diez centimos, ha antxiñako kobrezko txakurraundixak. Harek zian diez centimos. Eta erriala zan hurrengo, errial bikua, errial eta errial bikua. Baiña uste dot txakurraundixa zala. 
- Konfesatzera joan eta... 
- Bai, zera emuten dotsuen lekuan, taka, hari komurgatzen zanai danga! , danga! , danga! Eta, karo, horrek gauzok, etorrixa zelan euan neurtuta, harek diruok zelan ez zerezen produzitzen ifinitta; produziru-zen egon balitzaz harek diruak, ba, ordurako asko zien harek diruak. Azkenian geldittu zianian be, diruak danak garbittu zianian be, "no se si eran trescientas mil pesetas o algo", e! Hori ointxe, orduko diruak! Orduan "trescientas mil pesetas en Elgeta" erdixa erosten ziñuan. Baiña, klaro, gero baloria galdu dau diruak. Amerikano askoi hor galdu jako dirua. 
Angiozarrera eskolara
Arantzabal, Rosario; Arantzabal, Sebastian
-Aittatu dozue zu hemen jaixua zarela, zu gertu-ertuan; auzo honetatik eskolara nora joaten ziñazien? 
Julian: Lelengo Angiozarrera; gero Elgetara. 
Rosario: Hartu maletan, holako paiñolo baten lotu bezkeixa-ta-. Sagar bat [...] denporan-ta, hantxe eguardixan bezkaldu kalian eta gero illuntzian etxera. 
Sebastian: Etxian eukitzen giñuan maletioi-a, danok eukitzen giñuan tia edo amistadia [...] Honek eztakit nik, parientiak... 
R: Guk Joana Josepanian. Andra haundi bat zan-ta. Eurixa zanian zakuak burutik emuten oskuzen, zaku bana, eta... 
- Eta harekin tapau eta... 
R: Oingo moduan erropak egongo balitzaz, gaiñera. Ez txaketaik eta holakoik, bueno! Abarkan batzuk. Erdi busti-usti eindda. 
Angiozarkoek dantza egiteko debekua, bekatu zelako
Arantzabal, Rosario; Arantzabal, Sebastian
R: Mezetara be neu-do faten naiz bakarrik auzotik, besteik iñobe ez da faten. Neu kotxiakin faten naiz oinddio eta, "¿a donde? " eta faten naiz, baiña. 
- Hori lehenago asko joan zarelako eta oin... 
R: Goizian seitterdietarako danok, hartu lastuak eta hola, hango mendikuak eta hemengo mendikuak eta. 
S: Zerua irabazi [...]. Zazpirak alderako... 
R: Eta gero atsaldian dantzan ein bihar eta absoluziñoik emun ez abadiak eitten oskun; eta guk hemen auzoko honek euki dau, e... Hemen abade bat etorri zan, eta harek zer gogorra emoten eban, e! Bueno! Gero (Segurara) fan zan badioi. Eta gehixenok eruan zittuan, eta hemen zati batzuk moja be; eta atzera bueltan erdixok etorri zien, baiña... 
- Eta absoluziñua zergatik? 
R: Dantzan eittearren atsaldian. Ez eban emuten, ez eban emuten zerik. 
S: Konfesau eta absoluziñua emun bihar izeten da. Edo erreza eizu aittagure bat eta barkatuta dago. Baiña ez eban emuten... 
R: Ez eban barkaziñoik emoten, [atzeratu] ein bihar; eta guk hoixe dantzan ein bihar. Hoixe eukitzen giñuan, geure... 
Epoka bat egon zan hemen! Bueno! 
- Gogorra zan, orduan? 
R: Bai, bai. Gogorra zan. 
S: Gu baiño lehentxuao-do. Gure denporan, baiña gu orduan Bizkaira-a faten giñan dantzan eittera, Gernikara-a. 
Hamen prohibiduta egon zan; Garizuman, ez dakitzu, "Cuaresma" edo; eta gu Gernikara-a faten giñan dantzara. 
Kanpora. Ordurako motorrak-ta bageunkazen-ta, motorrian, ez dakitzu. 
- Dantzia zela izaten zan, sueltuan. 
S: Agarrauan. 
R: Sueltuan libre zan. Agarrauan zan pekatuoi. Hamen momentuan agarrauan zan pekatua. Elgetan ez zan horrenbeste. Hementxe Angiozarko auzo [...]. Elgetan? Keba! 
S: Entzunda nao Antoni [...] Iturrikua kastigau edo zeoze ein ebela. 
R: Parrokua egon zen Elgetan be, baiña hainbeste ez. Elgetakuak, e... Asentzion-ta akordatzen naiz ni, gu dantzan eta Elgetakuakin, eta Angiozarkuak han begira goittik behera... Harek ez eben eitten, eta guk dantzan ein bihar... 
Gure pekatua hoixe zan, dantzan eittia zan zera eta! 
S: Orduan, gaiñera, kongregaziñua eukitzen giñuan, orduan [herrittan] medalliakin-ta gure jauna... 
R: San Luisenak eta Hijas de Maria. 
S: Hijas de Maria eta San Luis. Gonzaga edo; ez dakit zer. Eta hillian jai bat izeten zan, eta hartu medallia bertan eta ra! Poltsilluan eruan hara eta elixan, sakristixan... 
- Gurasuak-ta juaten zien kongregaziñora? 
S: Sasoe baten, bueno! 
J--R: [...] 
R: Lehenao bai, lehenao fede haundixa. 
S: Urik eran barik eta fan bihar, e, ez urik eran eta ezebe ein barik. 
R: Hamabixak [...] Oiñ operaziñua eittera oin. 
S: Gero ha eitten giñuanian eraten giñuzen tabernan, hogei lagun edo, hamar behintzet askotan, eta honek emakumiak ez, emakumiak tabernan sartu be ez. Eta guk, igual [Gran Ciegua] esaten zan, ardau gozua, nastauta zurixakin-do, bueno! Bosna txikito-do eraten giñuan; gero handik etxera. Barkillu horrek, luzeska horrek, zuk ez dakit... , estu batzuk jaten giñuzen-ta, barkillo moduko batzuk baiña barrua beteta, hiru pisu, holako sendo-enduak zien; edarrauak! Oin halakuak gitxi ikusten dittut, egongo dia baiña. 
Angiozarko eskola
Arantzabal, Rosario; Arantzabal, Sebastian
-Eskolara Angiozarrera edo Elgetara lelengo... 
R--K: [...] 
- Angiozarko eskolia zela gogoratzen dozu? 
J: Angiozarrek be maixua eta maistria. 
- Neska eta mutillak aparte? 
S: Aparte, aparte. Nik ezebe ez naban ikasi. 
R: Guk gaizto-aizto bat euki giñuan maistra, kastillania zan. 
S: Danak kastillania... Guk be kastillanua. Emuten eban palizetan! 
- Zeuria be bai? (Juliani) 
S: Horrek ixa danak antzera. Euskeraz ez ekixen eta. 
J: Guk erderaz ez... 
S: Egurra, egurra... Hona guri txarrenak bialtzen oskuen. [...] 
R: Maistra zahartxo bat eta zimela. Eta eruaten gontsazen gero basarrixan erezen ba... zeozer, patata edo baba edo halako.. , noizipeiñetan, eta orduan ondo esaten oskuen, baiña atzera be gero... 
S: Txarra, txarra. Estudixatzen, bueno! 
- Kanpotarrak zien eurak, klasiak erderaz emuten zittuen. Baiña gero zeuek euskeraz berba eitterik bai zeuen artian? 
S: [...] Urtendakuan handik, akabo. Danok fiestan eitten giñuan. 
- Eta kastiguak zergatik izaten zian, klasiak ez zenduezelako entenditzen edo euskeraz berba eittearren? 
J: Euskeriagaittik be bai. 
S: Baiña gehixen beste zeozegaittik izaten zan, beti zeozegaittik. Ikesi ez, edo. Hortara (besoak zabalik) liburuak hartuta zenbat bidar! Ezin euki-ta, ipiñi zeoze-ta. 
R: Kastiguak. 
S: Kastiguak? Bueno! Gu beste kastigu hartutako ez da egongo... munduan be asko ez. 
- Eta euskeriagaittik zer kastigu izaten zien akordatzen jatzu? 
J: Behintzet batzutan euskeraz eitteagaittik gogor eitten oskuen. 
S: Orduan izeten zan errekreua; orduerdi-do ez dakit ze izeten zan, eta orduan kastigauta. Enjeneral ha izeten zan. 
Bestiak urtendakuan eskolan egon bihar. 
- Anillorik ipintzia, edo zeozer eruan bihar izatia, edo sokaren bat? 
S: Gero entzunda nao, baiña orduan ez. 
Angiozarko eskolatik Elgetako fraideetara
Arantzabal, Rosario; Arantzabal, Sebastian
-Eta eskolan zer ikasten ziñuen, "sumar, restar"...? 
R: Honek gehixao ikisiko eben, baiña guk behintze dividirreraiñok eta akabo. 
S: Elgetan bai, Elgetan asko. 
J: Elgetan [maixu] onak eren, Elgetan frailliak. 
S: Maixu bat don Felix-do ona eta. 
R: Eta honek Txanbolinttenekuak be bai. 
S: Eskolia Elgetan zatixa gehixao. Gero Angiozarren gure edadetik atzeraokuak ikasiko eben baiña. 
R: Bai, zer egongo zan gero be. Angiozarren, e... 
- Zuk Angiozarren ikasi, eta gerora? 
R: Gero iñora be ez. Hamaika urte baiño lehenao fan nintzan auzo batera kriada. 
- Orduan hori izaten zan, ezta, hamabi-amahiru urte... 
R: Bai. Honek gehixao eingo eben igual. 
J: Gutxiao! 
S: Honek gehixao, gabeko eskolan ibilli zan gero. 
J: Bai, gabeko eskolia... 
S-: [...] 
- Eta gabeko eskolia ze zan ba? 
S: Ein biharra eta illuntzixan zazpiretatik beratzietara edo, ez dakitzu? Basarrixan biharra ein egun guztia eta gero gabian. 
R: Baiña zeoze pagauta. 
S: Bai. Norberak pagauta. 
- Eta zeiñek emuten zeban gau-skolia? 
S: Berak maistruak. Aurretik emoten ebanak. 
R: Gero hemen beste andra bat egon zan, Bittori edo. 
S: Emakumiena. 
J: [...] 
Dotrina ondo ikasten zen; komunioak
Arantzabal, Rosario; Arantzabal, Sebastian
-Eskolan bertan ikasi zenduen dotriñia? 
R: Elixan. Koruan-ta. 
S: Lau apaiz zagozen orduan Angiozarren, lau apaiz. Orduan? Orduan dotriñia bai ikasi giñuan ondo. 
R: Batek gaiñera, abade batek palo batekin edarrak emoten [zittuen] harek be, don Ignaziok edo. Harek be emuten zittuen, abade batek be. 
S: Danak ahaztu jaku, baiña dotriñia ikasi orduan? Dana, dana. 
R: Oin be ze pasatzen jakue ba? Komuniua eitten dabe eta gero akabo. Gero ezta iñor elixara fan be eitten-ta; gazte-enteik. Elgetan ez behintzet. 
- Dotriñia ondo-ndo ikasi... 
R: Hoixe. Erderaz eta euskeraz, bixetara ikistta gaiñera, e! 
- Bixetara? 
R: Bai, bai. 
- Komunixua eitteko derrior jakin bihar? 
R: Txikixa eta haundixa, bi komunio eitten giñuzen, e! 
S: Nik bata Angiozarren egin naban txikixa, eta Elgetan, beratzi neskakin, beratzi neska eta neu bakarrik, komunio haundixa. 
- Zenbat urtekin izaten zien? 
R: Zazpi txikixakin eta hamar-do zera. 
S: Hamar baiño gehixao ein naban nik haundixa. 
R: Hamar, hamabi, hortxe. 
- Egoten zan zelebraziño espezialen bat? Gaur beste ez, baiña... 
S: Orduan be traje barrixa-a. 
R: Igual haundixena txikixai igual orduan, e! 
S: Nik haundixa ein nabanian hamen honainoko [orkatilarainoko] prakakin ein naban. Lotu hamen-ta. 
R: Hori izaten zan, lelenguai trajia eta gero igual [bestiei]... Bai, aprobetxatzeko. 
Arropa eta oinetakoak erosteko dirurik ez
Arantzabal, Rosario; Arantzabal, Sebastian
S: Nik esan naban oiñurrenguan be, bodara honen gabardina batekin. Aitta hil zanian, hamabost urtekin, orduantxe urtia-do eta, lutua-do, lehen halako brazaletia eruaten zan. Honen gabardiñiakin, [barrixa eruango eban edo] , ni honenakin fan nintzan-ta. Nere ustetan elegantiao fan nintzan! Honek igual urte bixan edo hiruan ibilittako gabardiñiakin. 
R: Baiña zenbat bidar jantziko eban gabardiñia? Ein bai holakotxe zeren baterako, baiña gero jantzi be ez. Oin jazten dan moduan ez behintzet! Beti gordetzen geroko denporarako. 
S: Gabardiñia sasoe baten moda-odan egon zan, e, bueno! 
R: Oin plazara be edozein erropa jantzitta, elegante joaten jatzu jentia gero, e! Konprak eittera be eta danera. 
S: Hamen basarrittarako ez euan jaztekoik ezebe. Etxetik urten orduko bustitta zagozten. Zapatak apurtuakin ibiltten giñan. 
R: Beti aldatzeko erropakin, gaiñera; gero oiñetakuak, kalera fan bihar bazan, hartu poltsan eta oiñetakuak aldatzeko kalian. 
S: Honek gomazkuak gero bai urten eben, gu haundi egin ta gero. Gomazkuak, edozer, ez dakitzu? Zapata, bota, edozer; baiña aurretik dana sueliakin; eta suelia behin busten bazan, segittuan apurtzen giñuan. Gero bai, gu haundi egin giñanian bai. Baiña aurretik? Bueno, bueno... 
R: Ez euen dirurik-ta, orduan ez euen-ta. 
S: Desastre. Etxian einddakuak, hamen Angiozarren einddakuekin-ta, Elgetan bertan eta etxian einddakuekin ibiltzen zien. Automoillan erroberia ipiñi, kubiertia azpixan, eta haren gaiñian beste zer bati ein-ta. Labanauak! 
Lagunak eukitzen zittuen, gu hortara ez giñan ibilli, baiña antzera, danok antzera. 
- Gaiñera, sasoi hartan danok antzera, ezta? 
S: Bai, bai. Ezebe ez euan aldeik. 
Eskolara astean 3 egunetan; baserriko lanak
Atorrasagasti, Sebastiana
-Txikittan laguntzen ziñuan basarrixan? 
- Beratzi urtekin faten nintzan ni basora aittakin arbolak botatzera. Beratzi urtekin, e! Aitta bakarrik, lagunik ez. 
Trontziai tira eitteko. Trontziai alde bittatik tira ein bihar izeten jako. Ba bestaldetik tira eitteko eukitzeko, beratzi urtekin faten nintzan ni aittakin basora, arbolak botatzera. 
- Eta eskolara joan ziñan? 
- Eskolara astian hiru egun; eta hirura aillegatzen bazan. Eguenian jai izeten zan. Goizetik ixeten zan bakarrik, eta goizetixagatik bakarrik handik... ordubeteko bidia, goizetixagatik bakarrik handik hona ezin leike, Elgetaraiño ezin leikela etorri, eta etxian. Hurrungo egunian soluan -zer dan be ez dozu jakingo ittulan eittia, ittulan, ganauen aurrian ibili bihar izeten zan-. Solo-antzen, solua lantzen ebillenian; solua landu... , idixekin lantzen zan orduan, eta harek idixak dirijitzeko aurrian ibilli bihar izeten zan bat, eta [...] pasatzen zan. 
- Zu ibiltzen ziñan? 
- Bai. Akabo. Ba astian hiru egun eskolia. Pentsa eizu zenbat ikasiko giñuan. 
- Eta ze gehixao eitten ziñuan? 
- Ba ahal dan dana. Ze gehixao eingo giñuan ba? Ba ahal dan dana. Ba oilluak zainddu edo, ganauak zainddu edo. 
Beratzi urtekin ez dozu asko eingo, ezta? Ahal zan dana. 
- Eskolan monjekin ibili ziñan? 
- Ez, ibilli nintzan maistriakin. Monjak etorri zienian, danak esateko moduan esanda, pasau zian monjetara; geratu giñan beratzi edo. Gure aitta difuntuak esaten eban ze: oin artian be horrek emon dotsu eskolia, eta oin hori despreziau? Hori ez da eitten. Eta zu segi lehengo lekura. Eta ibilli nintzan maistriakin. Beratzi bakarrik ibilli giñan, beste danak monjetara pasau zien. 
- Neskak bakarrik, ezta? Mutillak ez. 
- Ez. Nesken eskolia zan. Mutillak aparte. 
- Eta ulertzen zeben ez joatia eskolara eta lanian egotia, edo? 
- Bai, ze erremeixo. Ez eben ezer esaten; ezin baziñan fan, ba ezin ziñan fan. 
Gabonetan familia elkartuta; menua
Atorrasagasti, Sebastiana
-Oin Gabonak eta dirala, lehen zela izaten zien? 
- Lehen e, lehen be inportantiak izeten zian Gabonak. Bai. Kasik-asik lehen oin baiño gehixao igual. Orduan ixeten zan familixak juntatzeko obligaziñuan lezkotxe gauza bat egoten zan. Oin ba, aurten ez gatoz, edo aurten hara goiaz edo bestaldera goiaz edo, samurrao zertzen da, baiña orduan ez, orduan Gabonak pribauak izeten zien. Orduan angulak be jan eitten giñuzen; diruik ez geunkan, baiña jan eitten giñuzen angulak; oiñ dirua daukula pentsatzen, eta oiñ ez ga aillegatzen angulak jatera. Hoixe esaten dot nik. Egixa da hori! 
- Zer jaten zenduten orduan? 
- Orduan be ba azia; gabon egunian azia. Gero ba karakolak edo bakaillaua edo. Oillaskua. Oiñ ia oillaskua baztartuta dao, baiña orduan, e... Jan [zer bat] haundi bat eitten baziñuan oillaskua-a izeten zien, e! Oiñ ez, oiñ oillaskuaoi, e... Aspertuta dao jaten jentia. 
- Baserrixan txerrixa bazeukazuen? 
- Txerrixa? Bai. 
- Gabonetan hiltzen ziñuen txerrixa? 
- Gabonetan gutxittan. Lehentxuao ixeten da txarrixa hiltzeko denporia. Baiña Gabonetarako-a ba solomua eta horrek gauzok gordeta, e. 
Bezperetan latinez kantuan
Arantzeta Alberdi, Angeles; Arantzeta Alberdi, Maria Luisa
-Orduan kapillara noizian behin bakarrik. 
- Bai. 
- Mezetara domeketan? 
- Ez. Parrokixara. Ointxe be bai. 
A: -Goxian mezetara ta atsaldian gero bezperak, latiñez kantuak itten zian. 
- Kantatzen ziñuen zeuk latiñez. 
ML: -Entendidu keba, ze esaten giñuan be ez. Buruz. 
- Akordatzen zarie? 
- Bai hoixe. 
- Kantuekin, ze kantu zan? Hasten zanian "magnificat", a, ointxe laster. Pozik kalera urtetzeko. 
- Bezperak, oin be kantatzen dia "monjas de clausura" ta kantatzen dittue horrek gauzok bakarrik. Baiña len-en domekero. 
- Ta hoixe, obligaziñua mezetara fateko. 
- Eskolan ikasi ziñuen kantatzen? 
- Bai, abade bat etortzen zan. Orduan izaten zan zortzitterdietatik eta hamaikak arte edo eskolia. Gero abadia etortzen zan kantuak erakustera. 
- Herriko abadia? 
- Bai, bai. Herriko parrokua. Afiziño haundixa zeukan musikarako ta sofeuak be bai erakusten zittuan. 
- Ez zenduen ikasi solfeo? 
- Ibili bai ikasten. 
Agur egitea ere debekatua
Beretxinaga, Juanita
-Eskoliak goizez bakarrik egoten zan? 
- Ez, arratsaldian be bai. Ordu bi uste dot. Goixetik hiru ordu izango zien, hamabixak arte, hamaika terdiak arte eta gero atsaldian ordubixetatik laurak arte. 
- Ta eskola ostian zer eitten zenduan? 
- Etxera. Ta distraitzen bagiñan basuan, [aubixak] edo holako fruta batzuk eozen eta igual distraitzen giñan harek jaten e ta gero berandu fan eta biharrak eitteka etxian. 
- Irakasliak etxeko lanik emoten zotsuen? 
- Ez, orduan ez geukan astiik. Gure umiak eta hori euki dabe baiña guk ez geukan astiik. 
- Irakasliak kanpotarrak zian edo? 
- Kanpokuak ez, herrixan bizi zianak zien. Herrixan bizi izaten zien. 
- Kanpotik etorrittakuak? 
- Bai, bai, kanpotik etorrittakuak. 
- Baiña kastiguak egoten ziran? 
- Bai. 
- Asko? 
- Asko edo. Orduan holaliburuak ipinitta; belauniko ta, horrek be eukitzen giñuzen. 
- Eta zegaittik? 
- Ba leziñua ez giñualako jakin edo. 
- Erderaz eitteagatik be bai edo? 
- Ez. Euskeraz ez zala in bihar hau frentia hemen pasau zanian, euskeraz ez zan in bihar. Agur eittia be proibiduta egon zan eta. 
- Eta euskeraz eitten bazenduen, zer? 
- Bueno, behintzat batzuk txarto beitzen eben. 
- Herriko jentiak? 
- Bai, herrikuak, reketiak. Ganauak be herriko jentiak kendu oskuzen. 
Eibarko azokara saltzera
Beretxinaga, Juanita
-Baserriko gauzak saltzera ze joaten ziñan, Eibarrera? 
- Bai, Eibarrera. 
- Astuakin? 
- Astuakin. 
- Zeuena zan astua? 
- Bai, bai. Astua etxekua, bai, bai. Eta gero han ba hartu marmitta holan eta Isasira ta bestera ta partitzera esnia, partidu Eibarren. 
- Jente asko joaten ziñaten hemendik, ezta? 
- Bai. Hiru jeneral faten giñan, hiru faten giñan astuekin. 
- Alkarrekin? 
- Bai, jeneral inguruan izaten giñan. Ta beste bat faten zan karrokotxiakin, kaballuakin ta karruakin. Ta gero Olabarria beste kamioi batekin. Oiñez be jarraitzeko moduko kamioia zan. Ordu terdi ta eitten zittuan Eibartik Elgetara ta. 
Sinistu ezindako kontuak dia ta. 
- Eibarko merkatu-lazan jente asko egoten zan orduan, ezta? 
- Bai, bai. Puestuak be askok, guk ez giñukan baiña abonuak eukitzen zittuen, urtian edo hillian edo tanto pagau ta han beste bat jarten bazan be ha abonaua fandakuan alde in bihar izaten zan Eibarko plazan. 
- Danetik saltzen zenduan? 
- Bai. Babia ta, arrautzak eozenian. Etxerako jateko falta ta saldu in bihar olixo puxkat edo ekarteko. 
Gabonetan;aza, bakailua eta intxaur-saltsa
Beretxinaga, Juanita
-Gabonetan zeoze berezixa eitten zan? 
- Gabonetan bai. Gabonetan beti afari... Famelixia juntau ta. Ez oingo moduko gauzak. Orduan ez euan entremesik eta. orduan azak ipintzen zian. 
- Orduan ze zan janari berezixa, azia? 
- Azia ta. Gbon-abian azia, "olixo-zia" esaten jakon; gehitxuao botatzen jakon itxuria ta edarraua egoten zan. Ta gero bakaillaua ta intxaur-altsia ta konpotia. 
- Intxaur...? 
- Intxaur-altsia. Zuk ez dakizu hori zer dan eta. Gurian urtero itten da oin be, nik urtero itten dot Intxaur-altsia. 
Ogixa, intxaurrak eta azukria ta kanelia. Egosi... Ta gero konpotia, sagarrak eta okan-asak edo aillegatzen zana. 
Ta azkenian gure alabiak, e, "Bueno, honen gaiñian ez dou jan bihar hori" ta ba... Nere anaia Eibarren egon zan bai urte askuan biharrian ta gero ba nereana etorri zan. Ta beti azia bihar izaten eban, egunero ipintzen azia igual eta, "bueno, gaur gaberako ez dou ipini bihar, eguardixan janda dao azia". "Akabo! , joan zian gabonok, azaik be ez! ". Ta karakolak be bai, karakolak be etxian batzen zien orduan eta karakolak be ipintzen zien. 
- Eta egun normaletan zer? 
- Egun normaletan ba goizian jaiki ta babia. Apartau babia ta babak ipini. 
- Egunero? 
- Egunero, jeneral, jeneral egunero. Orduan lentejia ta ez gekigun guk zer zan be ta. 
- Egunero babak? 
- Babak. Eta azak parian baegozen ta ordai puxketatxo bana. Gero oin kolesterola ta. Bai ba, orduan ez [...] kolesterolik be egoten, justuan jaten giñuan eta, neurrixan. 
Larunbatean egiten zuten aste osorako ogia
Elkoro Ansola, Migel
-Ogirik eitten zenduen etxian? 
- Ogixa bai, bai. Nik hamabi urte nekazela gerria urten eban, ta errotia aurretik zeuan, hau jaio zan urtian errotia ta indarra ipiñi zian Goimendixan, Ibarrolan. Zuk badakizu nun dauan. Ta gero ba gerra denporan prezintau in zittuen horrek errotok eta. Eta gero faten giñan Bergarara Erroterdikora hamabost egunetik hamabost egunera. Lenenguan ba bezerixia hartu artian fan eta eiñ artian egoten giñan, baiña gero hamabostian-amabostian fijo faten giñan. Fan eta eruandakua hustu ta kargau uruna ta etxera. Ta etxian ogixa. 
- Zenbatero eitten zenduen ogixa? Egunero ez... 
- Ez, astian. Astian, zapatuan, normalmente zapatuan aste guztirakua, ogixa. 
- Domekan ondo eukitzeko... 
- Bai. Domekan freskua egoteko. Bai. 
Babak eta gaztainak egunero
Elkoro Ansola, Migel
-Ze jaten zenduen orduan? Ze jaten zan basarrixan? 
- Basarrixan normala ba babia. Gaur babia ta bixar babia ta etzi be babia ta; atzo be bai ta falta izaten ez zanian pozik. Hoixe. 
- Baserrixetan baiña goserik ez zan pasauko, ezta, eongo zan zeoze. 
Ez. Beti agertzen zan zeoze, patatia edo berduria edo, hau edo hori beti. Esnia kalera eruaten zan baiña ostian beti azia edo porrua edo lekia edo, zeoze beti agertzen zan eta. Gaztaiñia berriz burdika gaztaiñia, hasi Domusantuetan edo lehentxuao eta ia sasoe honetara artian gaztaiñia akaberaik barik. Holakotxe pillia eukitzen gendun eta hari konserbatzeko eitten gendun ilberan buelta emon. Ilberia badakizu zer dan? "Menguante"
- Ilberia, bai. 
- Hari bueltia emun, bestela geldi-eldixan erne itten zan gaztaiñia; konserbatzeko ba buelta emuten jakon. Ta guk ba lau bat hillabetian edo bostian gaztaiñia eunero. Batian erreta ta bestian egositta. Horretan amakin ez giñan ondo arreglatzen, erreta gehixao gastatzen zan, ta guk erreta jatia nahi ta amak egositta ipintzia nahi gutxiaokin pasatzeko; ta holan ibiltzen giñan. 
- Erreta zeaittik gastatzenzan gehixao, gustorago jaten zenduelako? 
- Erreta gustorao. Bai. Holakotxe gauzak. 
Ilargiaren eragina baserriko lanetan
Elkoro Ansola, Migel
-Lehen ilargixari inportantzia haundixa emoten jakon baserriko lanetarako? 
- Bai, bai, hoixe. Esan dotsutena [...] , eta gero ganauei azpixak, ximaurrak ataratzeko be "menguante", ilberia hobia izaten zan, bestela berotu itten zan, ilbarrixan berotu itten da gauzia. 
- Eta esaten dabe arbolak botatzeko... 
- Bai. Sutarako egurra bota bihar bazan be ba ilberan, bestela ilbarrixan bota ezkero holako egur bat ipiñi bai sutan eta han sua ta hamen atzetikan ura urtetzen otsan. 
- Bai, e? 
- Bai. Sua hamen eta hamen atzetikan ura ilbarrixan botatakua bazan. 
- Humedadia edo... 
- Bai, bai. 
Milizianoak Intxortan eta reketeak Partaittin
Arizmendiarrieta Ojanguren, Bernarda
-Elgetan hemendik Intxortatik, Intxorta jakingo dozu. Intxorta, zer esango dotsut ba? Intxorta horrek mendixok baiño hurrao. Intxorta ta Partaitti arkalen onduan eozen, ta milizianuak eozen Intxortan, ta Partaittin -Asentzio entzunda daukazu, Asentzio? Elgetan dao Asentzio-, Asentzion eozen reketiak pin-aun, pin-àun, pin-aun, bertan arkalekin eitten eben tiroka, ta haren zera, pakun hotsa, ta haintxe eitten eben lantzian ekiñaldi bat bata bestiai, ta kristonak esaten otsazen ba. Ezebez ba, hor bata hemen soluan egotia ta bestia han egotia lez, hurrian. Eta kristonak esaten otsen batak bestiai. Ta gero gabian eta hango tximista hotsa! Ta guk ba ganauak geunkazen ta aitta zanak eitten eban ganajatekua gabaz, ta hamen eskuan be pasau otsen balia, gaiñian pasau otsen ganajatekuak ekartzen diharduala. 
- Nundik ekartzen zuen ganajatekua? 
- Solotik etxera, ganauak geunkazen etxian eta. 
Gaztainak eta morokila jaten
Arizmendiarrieta Ojanguren, Bernarda
Baiña aittitak babia ta urdaixa ta danak, harek ondo, harentzako ondo etorri zan. 
- Hor esan dezu txapa izaten zala eta, beheko sua ala zer izaten zan? 
- Beheko sua be bai. 
- Laratza ze izaten zan? 
- Gelatza hori zera? Gurian hor ez dao ipinitta, hor dao beheko sua ipinitta baiña ez dao gelatzik. Gelatza esaten da ba zein da ba horren atiorren moduan zerak, [onguak?] eta goixan gantxuakin katiau, goiko gantxuakin, ta gero behian kakua, ta morokilla ta eitteko han. Ta gaztaiñak-ta erretzeko eta. Gurian be hor dago baiña gelatzik... 
- Gaztaiñak erretzen zittuzuen? 
- Bai, bai. Gaztaiñak katxarruan... 
- Danboliña... 
- Danboliñian buelta emon eta gaztaiñak. 
Lantegia erre zeneko kontuak
Arantzabal Untzetabarrenetxea, Isabel
-Akordatzen za zeozer graziosua-do pasau zana han fabrikan? Lan eta lan izango zan, baiña eukiko eukiko ziñuzen zeuen tartiak be. 
- Su hartu egun baten, akordatzen nai. Hoixe, jota Etxebarriko etxia be ixa erre bihar eta. Ha zuan estuasuna! Sua hartu zeban. 
- Eta gaiñera mueblerixia izanda errez hartu. 
- Hoixe. Eta gaiñera [...] eta zeozertzuk baekezen, eta ha zan billurra! Zati edarra erre zan, e! Ez zotsan ikutu Etxebarrikuai, e! Eztakit zela ez zotsan ikutu. Etxebarriko etxia haundixa zan ba orduan, basarri haundixa. Badakik zelako korta garaua, zenbat ganau-a! Harek zittuan irixak. Zure aitak bai, hamabi urtekin jarri han irixon aurrian eta. 
Ai! , ha zan [billurra]. 
Umetako jolasak: txirikiletan, gurdiarekin kulunka...
Arantzabal Untzetabarrenetxea, Isabel
-Orduan zetan jokatzen ziñuen? 
- [Bentako?] etxazpixan, akordatzen nai. Pagatzarako bidian jeuan [Bentajakixan?] , eta hiru keixa-rbola zeren bidian han erdi-rdixan; herrikuak ziela-ta. Haraxe keixak harrapatzera-ta faten... 
- Zenbat urtekin? 
- Ba hamaika edo hamabi edo hamahiru urtekin; akordatzen nok. 
- Orduan ez zien egongo ba ziburuak eta? 
- Keba! Holakoik ez genduan ikusi be ein guk. Zer ziburu! Ziburuik onena badakik zer zan? Torrezarko etxazpixan burdixa, bai; batzuk atzekaldetik sakatu, bai, eta beste batzuk puntan gora-ehera; eta jausten zanak hartu golpe edarra-a, negar ein eta [...]. Haxe zuan ziburua, burdixan ibiltzia, atzetik sakatu eta puntatik gora ixotzia. 
- Zer joku gehixao? Txirikillian-ta ibiltzen ziñaten? 
- Bai. Txirikillan bai. 
- Zelan ibiltzen zan txirikillian? Zelan zan hori jokuoi? Akordatzen za? 
- Ba kalderoia edo esaten jakon, eskuan hartzen zan, bat sendua, ezta? 
- Kalderoia? 
- Bai. Eta harekin ba jo ta urrin bota, eta gero holako zer bat, egur batzukin egin zera, eta ha azertatzen zebanak irabaztia. Txirikilla faten zan lekutik ha azertatzia. Irabazi eitten zan. Irabazi zala, bat zala eta ez dakit zer eta. Baiña diruik-ta ez, e! Ez jauan diruik orduan eta. Ibilli zeozetan! 
- Oin beste gusanito-ta ez. 
- Et-t-t-t. Ezebez. 
Egea irakaslearen zigorrak; mojak
Arantzabal Untzetabarrenetxea, Isabel
-Eskolara-ta faten ziñazen Isabel? 
- Bai. 
- Zenbat urtekin? 
- Zenbat urtekin orduan be? Sei bat urtekin edo, maistra zar bategana. Ejea. Ai! , harek emuten joskuazen guri makillakadak! Atzapar-untak eta... Hara! , inddarrik barik lagatzen joskuazen. Hola ipintzeko eskua esan eskua, bai, eta jo, ez giñuanian jakitten leziñoik edo zer. Ai! , apurtuta atzapar guztiak be lagatzen joskuazen. Bueno! , kutxaria be heldu ezindda ni joanda nago etxera, e! "Ze, ze dakan eskuan, neska? " "Ze dakaten? Maistriak jo ein dosta, eta jo dosta, gaiñera, makilliakin gogor; jo dosta". Eta gero egun baten gure amak esan ein zotsan maistra zarrai. Eta ba barkatu ezkero ez dogula ezebe eitten, bai, eta emun ein bihar izaten doskula. Eskuan ez bazuan buruan emoten joskuazen. Ha zuan maistria! Benetako maistria. 
- Ze leziño ikasten ziñuen? 
- Orduan? Nik ez jakixat zer leziñotsuk izengo zien; antxiñako liburuak zelakuak zien be; ixa ahaztuta najaok. 
- Abadiak-ta egongo zien emoten? 
- Hoixe. Hiru abade baiño ez, gere denpora guztian ezautu jittuau. Hiru abade gandul-andul pasio batian; batian Baztarrikara... , zerera, Larrabeltxora fan ziela eta atsaldia pasau zebela, eta bestian ez dakit nora fan ziela-ta; hor ibiltzen zittuan basarrik basarri. 
- Iñoiz entzun dogu batzuk eskolara faten ziala, baiña beste batzutan etxian be nahikua lan eta eskolara batzutan faillau eta. 
- Ez. Faten giñan, faten giñan. Bai, bai. Ni eskolia akabau artian, hamahiru urte arte edo ez dakit hamalau urte arte edo. 
- Hamen Elgetan? 
- Bai. Monjak egon zian gero. Hortik Irundik edo etorri zian eta. Bat txikixendako, txikixauendako, eta bestia nausixauendako. Madre Benigna eta Hermana Junkal. Bestia aiztia zan. 
- Bi eren? 
- Bi, eta hirugarrena kozineria eken.. 
- Bertan jaten ziñuen? 
- Haortxe. Jan? Ez. Etxera fan bihar jatera. 
- Zeuana jatera. 
- Hoixe. Babak eta urdai zatitxo bat jan eta kalera. Aide. Orduan jaten beste ezer. 
Elgetako eskolak; Domingo Iturbek emondako diruarekin eraikitako eskola
Irazabal Aranzabal, Juan
- Hogeta bixan jaio ziñan. Eskolan nun ibili ziñan zu? 
- Elgetan, Elgetan bertan. 
- Goguan daukozu maisuan izenik-do. 
- Bueno lehelengo zan maestra bat Elena, bost urtekin sartu nintzanian, Elena maestria. 
- Elena maistriakin hasi... 
- Bai. Ta gero frailliak zien. Nik izenak esango dotsut: Heraclio bat, beste bat Emiliano. 
- Frailliak Heraclio. 
- Bai eta bestia... 
- Emiliano? 
- Emiliano. 
- Eta, baiña zer zan, ze eskola klase zan? Karo hori republika garaixan izango zan ezta? Zer ziren eskola nazionalak edo fraillien eskolak ziren? 
- Ez, ez, horrek pribauak zien. 
- Pribauak? 
- Lehelengo egon zien "Hermanos de Doctrinas Cristianas" ta horrek ziren Eskoriatzan-do daukie eron zentrua, etxia, zera hori, konbentua. Eskoriatzakuak. 
- Eskoriatzakuak, e? 
- Bai. Eskoriatzan zeken zentrua. Ez dakit zelan zan haren zer hori. Lehelengo lehelengo etorri zienak "Hermanos de Doctrinas Cristianas" zien, ta gero... 
- Horrek ziran Eskoriatzan zentrua eukiñak? 
- Ez , bestiak bestiak. Zelan zien harek? Bueno, gu hor gagozela fraille sotanakin etorri ziren eta gero sotana laga eta paisano ibiltzen ziren baiña eitten zeben fraille bizimodua eren etxian, hortxe dao etxe bat. 
- Mezie-ta emoten eben edo? 
- Ez, mezia ez, mezaik ez zeben emoten. Baiña egunero joaten ziran komunioa hartzera. Gu egunero joaten giñan mezetara eta eurek joaten zien gure jauna hartzera eta fraillen bizimodua eitten zeben. Erak bizi zien, han zegozen hiru, hiru frailliak alkarrekin, emakume bat eukitzen zeben igual sukalde sukalde-anak eitteko ta hola. 
- Eta honek ziran, honek Heraclio eta Emiliano ziran "Hermanos de Doctrinas Cristiana"-kuak? 
- Ez, ez. 
- A, horrek barrixak. 
- Bai. 
- Horrek geruaukuak. 
- Bai. Ni harekin ez nintzan ibilli. Harekin ez nintzan ibilli. 
- "Hermanos" horrekin ez zinan ibilli? 
- Ez. Hemen, hortxe dao etxe bat, Domingo Iturbe zan hori, hementxe, hortxe, Tellerian baserrira fan bihar dozula esan ziñuan ba, horkoxe semia pentsatzen dot zala. Fan zan Ameriketara eta diru batzuk in zittuan eta in zittuan donau, donaziño bat in zeban harek diruakin Elgetako eskolari, eskola-txe barri bat eiñ, frailliak ekarri eta in zittuan. 
- Domingo Iturbe. 
- Bai, Domingo Iturbe, "el bienhechor de Elgeta". 
- Eta horrek einddako eskolan ibilli ziñan zu? 
- Bai. 
Eskola erdaraz; dotrina euskaraz
Irazabal Aranzabal, Juan
-Zenbat urtera arte egon ziñan eskolan? 
- Pues... Hamahiru urtera arte. 
- Eskolia euskeraz ala erderaz? 
- Erderaz. 
- Erderaz dana. 
- Eta ze ikasten zeuen, kontuak edo irakurten edo zer? 
- Ba Historia Sagrada, Historia de España, Lengua Castellana. Ta Aritmetikia, Geometria. Ta horretxek gauzok. 
- Dotriñia gogorra, ezta? 
- Dotriñia bai. Dotriñia, egonero etortzen zan, apaizak etortzen zien erakustera dotriñia. 
- Dotriñia be erderaz, edo dotriñia euskeraz eukitzen zeen? 
- Dotriñia euskeraz. 
- Etortzen zan Elgetako abade bat eta erakusten oskun. 
- Orduan hamahiru urte arte. Eta hamahiru urtekin zer ein zeen? 
- Basarrixan, basarrixan lanian. 
Eguneroko jatordua
Irazabal Aranzabal, Juan
-Ze jatordu klase edo ze janari klase eukitzen zeuein egunero? 
- Goizian esnia artuakin edo taluakin edo ogixakin. Hori beti. Gero eguardixan babak urdaixakin, da gabian porru-atatak edo leka-atatak edo lokesea, eta esnia gaiñian sagar batzuk, zaozenian sagarrak jan eta aurrera. 
- Okelaik eta gutxi, ezta? 
- Okelia... Jai egunetan, eta bertan be gutxi. 
- Jaiegunetan garbantzuakin edo? 
- Garbantzuakin. 
- Eta zuk uste dozu gerra aurretik hobeto jaten zebela ostian baiño ala antzera? 
- Ez. Bueno, gerra oste-stian lelengo urtetan lengo moduan. Gero hasi zan mejoratzen. Baiña gerra aurretik eta gerra ostian urte morduan, ze esango dot ba. Hau liberau zan el treintaynueve, ez, hasta el cuarenta y tres o cuarenta y cuatro edo lengo moduan hamen, eta gero hasi zan mejoratzen, okelia gehixao ta ba janak, enfin, diferentiak eta. 
- Baiña edozein modutan gerra aurretik be menua antzerakua. 
- Bai, bai, iguala. 
Abadea konjuruak egiten
Basauri Larrañaga, Felisa
-Eta abadia etortzen zan, konjurua esaten jakon. Eta nundik itten eban? Hemen etxia ta hortxe. Gure amak harendako arrautzaik onenak ta gaztairik onenak. Ha etorten zan abadia, harek berak ez eban eruaten pisuik porsiakaso be, albuan eruaten eban pixuak eruatekua. 
- Monagillua. 
- Monagillua edo ez dakit zein izaen zan. 
- Konjurua eittra abadia monagillluakin joaten zan. 
- Bai bai. 
- Klaro, monagillua eruaten eben gero gauzak ekartzeko. 
- Bai ba. Harek zestua eruaten eban, eta zestora emoten otsan gure amak be, beste batzuk be ze ingo otsen ez dakit, arrautzaik onenak, ta beste gaztai bat be apartauta onena. 
- Konjurua eitteatik. 
- Bai. 
- Eta konjurua eittera orduan sootara ta ez zan joaten. 
- Bai zera. Etxe ondotik. Eta urbedeinkatua bihar izaten zala, urbedeinkatui ez baeuan txorrotik hartu ta fir-ri-ri! ta ya esta. Horrek egixak dia, e! 
- Bai, baiña txorrotik hartutakua bedeinkatu ingo eban, ezta? 
- Bai, zeiñek? Asike... 
Txorroburuko bolatokia (Aranzetan)
Sarasketa, Lucio
- Elgetan, hik badakik ni zein auzotakua naizen? 
- Ez. 
- Aranzeta. Apellidua... 
- [... Uberarako] bidian [...] bueltia badakizu zein dan, buelta eskas bat... 
- Aranzeta. Apellidua Sarasketa. Elgeta. Dana -eta [jaukat nik]. Bueno, gure auzuan egon dittuk bi bolatoki. Ta Elgetan famosuena, el año cuarenta y ocho edo cuarenta y seis inguruan, gure auzokua zuan: Txorroburua Ojangurengua. Txorroburua esaten [...]. Ura jausten zuan bolatoki onduan. Narras etortzen dok ura, ta holako salto bat jeuan, ta "Txorro burua" ipini otsen izena. Hasi Uberan, San Juan errekan, ta Bergaran... Hortik ez, e! Horrek barrixak dittuk, novatos. Osintxu. , Elgoibar, horrek, Eibar ta... hara etortzen zittuan domeka atsaldian. Txorroburuan Ojanguren jauan izena basarrixai. Gure ama hangua zuan, ama zana, ta tio hangua. Ta gu, mutikuak, ba, oin beste zeoze dibersiñua, baiña orduan boletan edo zeozetan eitten zuan. Ta bolak hasi zian bolak ta "ño! ", [faten giñuazen] , ba... zortzi urtekin ta bederatzikin... [...] bazkaldu ta siestarik-ta, ostias! Hara faten giñuazen ta "Hi, [esaixok tiori] ", "Klaro! Beti [esango...] , [esaixok] heuk! ". "Bai, tio ez dok, ba? ", "Bai, tio... Beti... Fango nok". Ni faten nitzuan normala dan moduan. "Tio, bolak... ", "[Erueizak, erueizak] ". Bolak eskatu bihar zittuan etxian. Hara juaten nitzuan bolatokira, ta jangoikua baiño harruao, zortzi bat mutiko edo han, ja-a "jik-ak-a-ak" egurrian. Hor, atsaldeko laurak inguruan edo bostak inguruan, honek guapuok etortzen zittuan -guapuak, erromerixarako mutillak, sasoikuak-, hasi Uberan ta hamen inguruko danak etortzen zittuan, ba, boletan eittera hara. Ta guk, orduan, harek etortzen zianian, retiro. Bai, ba, [guk pezetarik be ez giñuan]. Harek dirua jokatzen juen, ba. Ez oingo moduan, baiña... Bueno. Han jauan poste bat be argixana oholan onduan, ta [jeukan] zulo bat. Ta orduan monedia jauan: txakur haundixa, erriela ta halakua. Ba, hara zulora botatzen zuan. Jo, guk ez, ez geunkan ta. Guk bolak handik bota, ta ordubetian edo txakur haundi bat emoten baeben gustora. [Geu be] hantxe, mutikuak, [nunbaitten ibili bihar ta] hantxe. 
- Baiña zetako botatzen zeben dirua hara zulora? 
- Jokuan eitten eben eurak, boletan. 
- Posturia bera hara botatzen zan. 
- Bai. Baiña harek ya nausixak, e! Joder, harek hamazortzi urte edo hogei urteko... erromerixara urtetzen juen, ba, atsaldian, ez dakik? Ba, haraxe urtetzen juen lehenengo ta gero hona ta... Baiña lenengo han boletan eittera atsaldien [...] hiru-au bat orduan. Erriela-a botatzen juen. Ta gero [eren] posturak jokatzen zittuenian, txakur haundixa ta erriela jokatzen juen eurak, eta guk zera. Guk... Eurak ibiltzen zittuan ta guk... Handik ikesi eitten dok, mutikuek ikesi eitten jok zetan ibiltzen zian ta ze eitten zeben. Ta gu han egoten giñuazen beti jefe. Jefe, geuk pentsau. [... astien] , ta "Hi, botatzen badok ordubete bat [emongo deuat] erriela". Mekauen, bai aguro! Baitta ordubetian be! Handik hona bolak eta txirluak ipini. [Ta haretxek ipintzen giñuzen] ta... 
Zabalburuko bolatokia
Sarasketa, Lucio
- Gero, hori pixkat... pixkat ez, segitzen juan. Ta Zabalburu, badakik? Hik entzun dok Zabalburu Mendrakortan? 
Jauan bolatokixa Zabalburu. 
- Zabalburu izeneko bolatokixa? 
- Bai, Mendrakorta baiño goratxuao. Pixkat famosotu zuan ha be, pixkat, orduan. Ta gero, ba, pixkat repartidu ein zuan [...] ta... Bueno, holan, pixkat... Baiña ha segiduan hustu zuan. Honek segi ein otsan. [...] Pixkat hoztu zuan ha, ta horrek segitzen juan. Bueno, gero, agertu zuan, hamen bolatokirik ez ta herrixak ipini bihar dabela bolatokixa ta ez dakit zer ta... 
Elgetako eta inguruko bolatokiak
Sarasketa, Lucio
-... bolatokirik ez ta herrixak ipini bihar dabela bolatokixa ta ez dakit zer ta... Bueno, orduko baeuezen Goimendixan, Asentzion... 
- Goimendin oin be eingo zeben [ kanpeonatua] , aurten be. 
- Bai, aurten be kanpeonatua egon dok. Goimendixan nere akordu guztian. Bueno. Asentzion, beste nun? 
Zabalburun. Gero, gure auzuan beste bat Aranzabalen egon zuan, e! Gure auzuan famosua gure zerori, gure etxe ondokuori, baiña beste harutzatxuao, bueno [...]. Han be egon zuan bolatokixa. Ta gero, Uberakua zuan bestia: San Paulo. Egon zittuan, orduan epokan, San Paulo, hori zuan lehenenguetakua auzua famosua. Gero, Zabalburu ta San Paulo ta gero hau, konparaziño barik, neretako hori. Fotografixia ez dakik? Ikusi dok, ba? Nik... 
- Hemen, herrixan bertan? Kalian? 
- Horrek ez jok ikusi? Ez jok ikusi ala, horrek? 
- Fotografixia ez. 
- Joe, nik bialdu najuan, ba! Etorri zuan, ba, [Goienkalian]? 
- Bia, baiña honek ez dau ikusi. 
- Bueno, han ikusten dok nun egon zan bolatokixa hor. 
- Kalian bertan, hamen? 
- Bai, bai, bai. Hortxe, hortxe. 
- Salbador kalian. 
- Hamentxe, e! Hamentxe. Hau etxiau akabatzen dok, ba? Hortxe akabatzen dok. Ba, hortxe, handik harutz. Baiña famosua, e! Hamen inguruan... A! Esatera najoiak, gaiñera: hamen inguruan -han, urtian bi-iru bidar-, Arrate izan dok onena. 
Arrateko bolatokia zen diru gehien erabiltzen zuena
Sarasketa, Lucio
- Urtian bi-iru bidar, Arrate izan dok onena. Badakik zegaittik? Zestaz jauan orduan fama haundixa, zesta-unta. 
Zesta-untan Ameriketan izaten zittuan zestadunak, ta udia pasatzera hona etortzen zittuan. Honek dolarrakin etortzen zittuan, honek guapuok, eta, joder, [etortzen dittuk] Arratera "Joe [... dolarrik... ehun dolar] ". [Kriston] famosua [izan da]. Joe... Han jokatzen zittuan trabesian... La ostia! Puu! Ta jentia? 
- Trabesian, zer da trabesian jokatzia? 
- Posturia, ez dakik? Bat ezetz edo bat baietz, edo bi-iru baietz edo... Trabesa ez dakik zer dan, ala? Bueno, ba, [tranpak be ipiniko...] , ta hobeto. Ta igartzeka. Bueno, han jokatzen juen...! Bueno, hori izaten zuan Arrate egunian, repetiziñuan ta, ostian be, urtian bi-iru bidar, baiña... Oin, Arrate egunian, konparau be ez iñokin, e! Egoten zuan... 
[Jesus! Ez dot ikusi] ta ez jakixat nik zenbat bolak botatzen. Bueno. Baiña hau zuan fijua. 
Elgetako bolatokia denen artean ezagunena
Sarasketa, Lucio
- Bueno. Baiña hau zuan fijua. [Ta gero] zuan domekero, zapatuero. Ta jentia? Jode...! Hau izan dok hurrik emon barik... Osintxu famosuena. Hortik urten juan bola-era, asuntua. Osintxun egoten zuan. Baiña jentia egoten, urte askuan, urte askuan, hau. 
- Elgeta gehixen? 
- Jode! 
- Bergara edo... 
- Et-t-t. Nahi dabenak esango dau nahi dabena. Konparau be ez! Klaro, herri barruan jeuan, ba, ta tabernak eta danak bertan bueltan be bai, ta gero famia edo hartu juan. Ba, pixkat Bizkaiakin be puntua eitten jok, ta hau Eibar hau bueltiau ta, bueno, igual dok. Hau zuan askogaittik, askogaittik famosuena. 
- Ze sasoittan hori? Gerra-stian edo...? 
- Bai! Baitta sesenta... Sesenta baiño aurrerao hori, cincuentan. Cincuentatik sesentara, hortxe, hortxe hamarkadan. 
Gero be bai, baiña... Gero honek etxiok ein jittuen, ta bueno, ha kendu juen. Baiña, orduan, hamar bat urtian... Asko jokatzen juen, ba! Guk, joder, pezeta bat, ta guretako durua-a asko zuan. [Hori ez geunkan] ta, joder, ezin sartu! [Ha sartzen] zuan, ta [banatzen]. [...] Osintxuarrak gaizki hartzen giñuzen, e! Haretxek jodidu giñuazen. Tranpak eitten jittuen. Etortzen zittuan bost edo sei onak, e! Jo, fenomenuak bolarixak. Baiña tranpak...! Joe...! Puu! Harek eitten jittuen! Dios! Jo be asko eitten juen ta haretxek joditzen oskuen. Baiña harek etorri zianian, hemen ez jeuan koloreik; gu ta horrek hona etortzen zian danok [eliminatzen giñuzen]. Hor zertzuk einddakuak garan gu, e! Enee! Nik trabesa behin "jo ala pasa" jokatzen zuan orduan. "Azkorta" Osintxukuak. Txomin [Ansotegik] be bai. "Dzu-u"! Bolia hartu, bai? Emoten otsan inddarrakin ohola jo orduko baztarrera [allegatzen] zuan. Dios! "Jo ala pasau", hirurak jo edo gaiñetik pasau. Ein ein bihar dok hori! Eta jokatu, e! Ezetzik iñok gutxik jokatu. "Jo ala pasa", bota bolia, hirurak jo edo gaiñetik pasau baietz jokatzen juen harek. Dios! Baiña gero, esan deuat, e! Hartu bolia "dzu-u! ", askotan salto batekin be bai [sei txirluak]. Jo holan ta salto ein ta "ddza! ", balia moduan. Honek [...] fusillok? "Iuup! ", jo-a behera danak. 
Elgeta inguruko herrietan zaletasun handia
Sarasketa, Lucio
- Orduan, afiziño gehixen nun zeuan hamen inguruan? Ba, esango [dot] Osintxun. Bueno, Osintxun lehelengo, e! 
Gero hoztu ein zuan Osintxu be. Guapuak sortu zittuan asko, ta basarrittarrak [...] ta... Bueno. Ta hementxe. 
- Elgetan? 
- Bai, esan gura juat, kanpotik hona etortzen zuan, ba, ta gero bertakuak be bai, baiña... Bertakuak be bai, baiña kanpotik sartzen zuan hamen... Badakik zenbat jente ibiltzen zan han? Ta, joe, ba, dirua jokatzen juen. Frontoian ze pasatzen dok? Frontoian dirua jokatzera igual faten dok zera, jokularixa. Ta jentia noizbaitten partiduak [daozenian] bai, faten dok, baiña ez dok... Baiña hau fijua zuan, e! Ba, hamentxe gehixen. Epoka, ba... Hamar bat urtian bai illaran. 
- Ta hor, Mondragoi aldera ta? 
- Horrek hotzak dittuk. 
- Gehixao hemen? 
- Fagorra [...]. Horrek, horrek danok... Oin bai. Oin [ilusiño] haundixa dao hor. Eskoriatza ta Aretxabaleta-a oin... 
Baiña orduan? Orduan Aramaixon. Aramaixo ta honek ya... Orduan Aramaixotik ta hortik be etortzen zuan jente banakia, baiña gehixena hamen, e! Ta Eibartik. Bergara ta Osintxu plenua egoten zuan. Ez egun baten! Esaten dot, ba, joe, astian be erdi-ai edo jaixa bazan, edo zapatu-omekia, lleno! Ordubetian ez, e! Igual hamalau orduan geratu barik! Joder, hi! Ba, ekin hamabixak inguruan ta goizeko ordu bittan be igual, argixa bonbillak ipinitta. Geratu barik, e! 
Hiru-txirlora jokatzen zuten. Diru asko jokatzen zen
Sarasketa, Lucio
- Boletia dok bolia hartu ta txirluak jo han. Goittik fan bihar jok, kanaletik. 
- Hiru-xirlokua jokatzen da hamen. 
- Ta hik, ba, hori botatzeko pagau ein bihar dok. Jokua, jokua da hori. Guk botatzen juau hemen [...] millana pezeta, hi, zeiñek salto haundixaua ein. Bueno, ba, horixe. Boletan horixe dao. Hi, bota dirua ta [zein izengo dok gehixen joten dabena]? Ta gehixen joten dabenak poltsilluan gordetzen jok. Jo! Ta diru asko egoten zuan! Klaro, jente askok parte hartzen badau, ba, dirua gehixao dao kajan. 
- Bi bolako pezetia edo zelan [eitten] ziñuen? 
- Bai, ta durora be fan zuan. Baiña, joe, ya durua ta hasi zanian, jentia hoztu eitten zuan. Pixkat... Lehen berrogeta hamarrek botatzen bazeben, ba, berrogeira-do bajatzen zuan. Justuan han morroiak eta geu be justuan [...] duro bat ikusten zanian ta... Pezetiakin-a danok! 
- Ta berrogei-errogeta hamarrek botatzen zeben, e? 
- Larogeik be bai makiña bat bidar hemen. 
- Bai, e? 
- Askotan, baiña, e! Ez baten! Joder, hamen... Hau famosua izan dok hori bolatokixori. Enee! Puf! Ta dirua, e! Hor jokatzen zuan dirutan...! De dios! Txandia hartu ezinda dirua jokatzen! 
- Eta zetorren edozeiñek jokatu leikian? 
- Bueno, hik bat ezetz jokatu ta nik bat baietz! Gero... 
- Berrogei-errogeta hamar lagun eta edozeiñi jokatu leike? 
- Nahi dabenak botatzen dau... 
- Hi, ta beste... Hori eitten dou guk, euskaldunok, e! Beste gauza batzuk badauzkau, baiña... Hori be iñok ez daukana [daukak] , e? Gaur ez daok posturaik korretajeik pagau barik. [Horixe...]. "Ahi tienes otro detalle". Hor ez dok korretajerik pagatzen. Hik, hamar duro, ba, hamar duro emon ta hamar duro pagau. Fari frontoira ta fari harrijasotzera [...]. Han porzentajia pagau bihar dok, normala dan moduan. Hori be [...]. Eta beste auza bat: biharra eitten dounok , biharra eitten dounok, nik hori botatzen juat nik eitteko biharra. Oin deportistak eitten juek biharra, baiña kobrau! Ta nik eitten juat pagau biharra! Horrek holan dittuk! Nik bolak botatzeko pagau ein bihar juat! 
Fubolistiak ze eitten jok? Treinta mil millones ta esaten [...] , zaratia, ta bi milla milloi-a kobrau. Deportia, deportia eingo ez dok, ba? San dios! Guk deportia be pagau eitten juau! Pagau! Joe, egon [daixela] eze kobratzeke! Joe, holan? Mekauen! Geuk [... hari]. Guk pagau eitten juau. Beste bi detaille, esan deuat: jokuan korretajerik ez daok. 
Jokatzen duana integrua pagau edo kobrau. Baten batek pagatzen ez badau, ba, jodete. Baiña deskontau ezebez. 
Elorrioko bolatokiak
Sarasketa, Lucio
- Harrazkero bolatoki batzuk ein dia, e? 
- Oin, oin! Fan dan hamar urtian ein dittuk [hor batzuk]. Hik ez dakik, [hik ez dok] aitzen, baiña nik entzuten juat, bai, radixua jaixetan ta hamen Bizkeixan auzo danetan. 
- Argiñetan ta... 
- Auzo danetan... 
- [...] egon giñan Argiñetan, ta han be egongo zian... 
- Joe, Argiñeta beste bat, Argiñeta beste bat zaharra, e! Elorrixon zaharrena ei zan; lehenautik [dauena]. Oinxe [...] bai. Haixe izango dok Elorrixon zaharrena seguramente. Elorrixon, kalian, nik bi ezautu jittuat. Bata han behian -gutxi durau juan harek-, han... Berrizera urtetzen dok, ba? Ez jakixat zela... Hari zoniari zela esaten jotsek? 
- Erreka-alia [...]... 
- Igual dok. Hiru bat urtian egon zuan. Baiña, jeneralmente, hamen zerian egoten dok, goixan, zaharren han zerian, hor. Hor bi ezautu jittuat; Berrizen beste bat; Argiñetan beste bat; han handikaldien. Zela da haura? Berrizera goiezela... Oin ez jatak akorduako... 
- Miotan be bai... 
- Miotan. 
- Argiñetan, Miotan, Berrizen, bertan kalian beste bi, Gazetan... sei edo zazpi lekutan bai behintzat. Neuk, behintzat, neuk ezautzen dotena. Besten bat be igual... Hori... 
- Horretxeaittik esan dotsut. Lehen Elgetara esaten [dozu] Bergara aldetik-a etortzen ziela, baiña Bizkeittik eta [...]... 
- Elorrixotik banakia bai, e! Elorrixo hurrian dao, eta Elorrixotik bai, Elorrixotik. Baiña hortik harutz pentsau be ez! 
Berriz ta Zaldibar ta... [ez jakixat] iñor ikusi [doten] sekula. Hortxe Elorrixotik bai. Elorrixotik... Ta oin Argiñetakuori bastante hori... ya hori zaharrena izango dok. Hori nik beti ezautu juat. Oin, honek kaleko bixok barrixak dittuk, Gazetakua be barrixa. Barrixa edo joe... [... eukiko dittu] larogei urte. Ta barrixak eukiko dabe... [...] be zenbat eukiko jittuk, ba? Baiña hori Argiñetakuori zaharrena. Ta Miotakua be zaharra. Miotakua be... harek be eukiko dittu berrogeta hamar urte bai. Ta [...] Elorrixon... A! Gero Kanpazarkua beste bat zaharra, e! Ta famosua. 
Kanpazarren jai handiak
Sarasketa, Lucio
-... A! Gero Kanpazarkua beste bat zaharra, e! Ta famosua. Kanpazarren bi lekutan ezautu [juat]. Lehen han zuztar artian, arbola artian egoten zuan. Hantxe [diru asko jokatzen zuan] San Inazio egunian. Gero, hi! Hiru korro egoten zittuan dantzarako be; hiru soiñujole ta beste sei taberna bai arbolapian ta... Joe! Kanpazar lehen... puu! San Inazio egunian...! 
- San Inazio egunian izaten zan? 
- Asko kanbixau da... 
- Baiña ikusgarrixa! Joe... zenbat neska, zenbat mutil! Hiru korro soiñujoliekin, bolatokixa jo-a baltzittuta jentez egun guztian. Puu! Ta jokatu? Gero kargau be eitten zuan oindio gehixao jentia, ta joe... danak... kriston anbientia egoten [zuan]! Oin tabernian onduan daok bolatokixa, baiña lehen han goixan, Elgetara gatozela, zer artian, arbola artian ezautu juat nik beti. Ta han egoten zuan jentia. 
Eibarko bolatokiak: Asolabarri, Sautsi, Arrate...
Sarasketa, Lucio
- Asolaberrin egon naiz. Bueno, egon... Asolaberrin, Iparragirre -Iparragirre badakik nun dauan? Karmelitan onduan-, Sautsi... Bueno. Gero kalian ezaututa nao ni kalian Agiñaspi baiño goratxuao. Oin etxiak inda dauaz han, Agiñaspitik gora, Untzaga aldera. [Han barrura] etxe huts una bat jauan ta han bolatokixa egon zuan; egon zuan hiru bat urtian edo. Ta hamen zerian Sautsin ta hor Iparragirren, Arraten, Usartzan... 
- Azittaiñen be egongo zan, ez? 
- Ez nok akordatzen. Egongo zuan seguramente, Azittain famosua izan dok, baiña neu ez nok legau ta... Baiña egongo zuan, Azittain halako asuntuetan famosua izan dok. 
- [...] entzunda, baiña ez dakit aspaldiko kontua dan, Pagei kalian be bai. Ez dakit zuk ezautuko ziñuan edo lehenaukua dan. 
- Calle Pagei, han, estaziñuan gora hoiela? 
- Estaziñotik gora, bai. 
- Nik ez juat ezautu. 
- Ez, hori... 
- Joe, ba, antxiñakua izan bihar jok, e! 
- Antxiñakua. Hori gerra-urrekua edo izango da... 
- El año [...] daukat nik, e! Ta ez juat nik han ezautu. Hor bai, Asolaberrin ta hor esan [dodan] Sautsin, Iparragirren, Arraten, han kalian ta beste... ez dakit beste nunbaitten be... 
- Txontan edo ez zeuan beste bat? 
- E? 
- Txontan? 
- Ez, ez juat ezautu. 
- Eta Sautsin nun zeuan, ba? Han, basarrixan inguruan? 
- Bai, Iparragirren onduan. Iparragirre... Karmelita elizian gaiñekaldian dittuk horrek danok. Ha auzounia ez jakixat ze... Otaegi auzua edo ez jakixat... Killarra ballia edo ez jakixat ze... 
- Kiñarra ballia, bai. 
- Killarra ballia uste dot esaten dotsela. Han bi. Ta Izkuak be ez jakixat ez zaban euki, e! Izkua, badakik, han Txontatik harutz... Txontan ez, Azittaiñen han... 
-... Arrazola edo... 
- Bai, bai, hantxe be ez jakixat ez zan egon. Ni ez nok haraiño fan, baiña hor [...] danian eitten zuan. 
Gaztetan zeregin gutxi: boletan edo lapurretan
Sarasketa, Lucio
- Orduan, afiziñua sekulakua zeuan orduan... 
- Jode! Eske, hi, gaztiak ze ein bihar juan, ba? Ta gero, ze esango deuat, ba, nik? Dirurik be ez jauan, ta dibertitzen giñuazen, ba, halakotxe... dana deportia. Eran ez [...] eitten, erateko ez jauan dirurik eta. Piku-asan batzuk edo nunbaitten erosten bazian, ba, bueno. Gero, ba, dibersiñua [...] , jeneralmente, aintxintxika edo holako... karrerak edo halakotxe... boletia baeuen, hantxe, boletan edo. Ta, gero, ze esango deuat, ba, nik? Lapurretan [gehixen be] gaztia ibiltzen [ei zuan]. Etxian guk nahikua keixa ta auzora fan ta lapurretan. Elkarri amorratu eraittiarren, ez dakik? 
Bestia ta, bueno, holakotxe ibilleria, ba, ez zauan, beste salidaik ez zauan. Holaxe. 
- Fubola ta [...] be bai... 
- Ba! Fubolian jokatuta gauaz kantzontzillo hutsian Elorrixon be. 
- Bai, e? 
- [...] 
- [...]? 
- Puntua. Kantzontzilluakin. Ha atzekuaz aurrera ipinitta fubolian jokatuta gare gu zerian, Elorrixoko... [...] jauan han, [...]... zelaixa edo, bueno, baeuan behintzat zeozer ta hantxe. Joder! Elgeta Elorrixon kanpeoi izan [zuan] [Elorrixo...] Elgetan, e! 
- [Famau]? 
- Joe, buu... Baiña famosua. Gaur be, pixkat zaharreri preguntaixozuek. Mozkorrian, neskatan, dantzan, boletan, fubolian ta... Bueno, bueno, bueno...! Elgetakuak faten zianian, "Hamen datuaz", [...]. 
- Zuek nora zekazuen jokeria? 
- Elorrixora. 
- Elorrixora gehixao? [...] 
- Gaztetan bai. Guk Elgetakuak, gure sasoi... gure kuadrilla ingurukuak beti. 
- Elorrixora. 
- Elorrixora oiñaz ta oiñaz etorri. Ta dirua juntatzen bagiñuan danon artian edo, batenbatek zeoze erosi edo nunbaitten pagia edo beste zeozer, ta dirua... taxisa. Ta [bentanan segika taxisa]. Belozidadia, beti [...] , baiña bueno. Ba, bost laguneko [kotxian] hamalau inguru etortzen giñuazen gu. [Ja-a] atzeko kapotian gaiñian hiru-au bat ta, ba... [...] pezetia edo biajia. 
- [...] bide motzena be bai. 
- Bai. Ta "ran-an-an-an" arrankatzen juan, ta, ba, ordubete gora-ehera. Ostianguan oiñez, e! Jeneralmente oiñaz. 
Ajia, zera eukiko giñuan ajia guk! Urteik goizeko ordubittan Elorrixon ta etorri hari oiñaz hona. 
- Ajia pasau... 
- Ta goizeko zazpiretako autobusa hartu bihar Eibarrerarako. Aber, esplikaidak hori zela dan... Joe! Txahalgintzan! [...] , de dios! Klaro! Aurreko zerak: lorik bapez ta jan be ez ta... Joe! Oin beste batzuk moduan. Gaztia, ez dakik? 
Elgetan boleta asko, eta bolari onak
Sarasketa, Lucio
- Boletia esan dozu izaten zala zapatu eta domekero, zapatuero... 
- Konparaziñorik be ez. Orduko deportian, gaiñera, pixkat zertu in zuan, ofizializau-do, esan gura juat, joder, hik boletan ein bihar dok. Badakik, "Nun dao? ", "Zerian", "Ba, haraxe juan bihar juau". Kuadrillak [...] boletara. 
Erromerixara, ba... erromerixia egoten zuan. Hamen tanboliña joten juen hamen. Hamentxe. Epifanio Elejaldek tanboliña joten juan ta... edo... zera, txistua joten juan harek ta gramola zahar bat be han ta bueno, dantzan be hemen, joder, hi! Neskak Eibartik eta, joe, [...] eta neska asko etortzen zuan hona saso´ baten, e! Mekauen! Ta harek be oiñez. Lekeixuak-ta hortik harutz juaten [zienerako]. Eibarrera be... ahal dana, ez [jeuan] , ta, ba... 
- Eta bolarixak famosuak hamen zeintzuk izan ziran? 
- Famosuak, hi... 
- Bera famosua bat. 
- Honen aitta bat. Ba! Gu be... bai. Joe, omenajia in jostek ta zeoze... 
- Zeozegaittik izango da... 
- Bueno. Baiña... Gure kuadrillia. Gero, handik atzerakuak... Honek, honek, honek ze eitten juek? Neskatara juaten dittuk eta akabo. [...] "se jodio la patria". 
- Honek gaztiok ezebez. 
- Ba, ibiltzen dittuk, baiña "ñññiiii", ta hara begira beti. Ta bueno... Bale. Ta... 
- Lehenguak, lehenguak, lehenguak. Lehengua esan, baiña. Batenbat egongo zan lehen be. 
- Ba, aurretikuak be bai, zuen aitta ta. Edo... aittajuna. 
- Aittajunak be eitten zeban, e? 
- Joe, "[...] ", "Hi, [...] , bat baietz, bat baietz. Joko [juat...] bat lehelengo, e! ", "Zera joko dozu zuk! " eta "Joko juat bat, e! " ta jo eitten juan, politta zuan. Bueno, edadiakin, hirurogetaka urtiekin, e! Ta ["Txilio"] ta... Ta zuen aittak [...] pixkat eta [...] pixkat eta jesus! 
- Bola-okua noiztik etorriko da? 
- Jode, ba, hi! Gauzak... 
- Zure aurekuak-ta zuk beti ezautu zenduazen? Zeure aitta ta...? 
- Bai, bai, bai, bai. Gure aitta ta be... Halako famarik ez, e! Gure denporan hartu jok famia [gehixenbat]. 
- Indarra? 
- Bai, bai... 
- Baiña ezautu lehendik? 
- Bai. Orduan be boletan ibiltzen zittuan, baiña ez... Ya gu... gu hasi giñanian, gu baiño aurreratxuau, ba, hortxe inguruan, hauxe ein juan. 
- Gerran? Gerra-stian... 
- Gerra-stian, baiña joe, hi, gerra-stia zuan treinta y ocho, cuarenta... hor. Baiña atzeratxuao. E? Pixkat -ze esango deuat? - biharra ta pixkat hasi zuan, ba? Diru pixkat manejatzen hasi zuan jentia ta... 
- Orduan... 
-... Bufa! Jo-a, baiña... Puf! Dominauta [euki juan] boliak [haura] gazterixia, e! dominauta izan dok, ba, afiziñua! Ta, ba, dibertimentua horixe zuan. Joño, frontoira ta... Joe, frontoia, ba, pagau ein bihar zuan frontoian be ta dirurik ez jauan. Ba! Noizbaitten bai, urtian bi-iru bidar-do frontoira, baiña, aber, hi! 
- Domekero... 
- Hamen gordeta beti! [...] galdu edo irabazi. Irabazten bazan, ondo; ta galtzen bazan, hau ta aste guztian jodete. 
Bolatoki bakoitzean bola bana, eskuz egindakoa
Sarasketa, Lucio
- Nik sekula ez dot boletan ein, ta ez dakit zelan izaten dan, baiña bolia-ta zelan izaten da? Norberak eruaten zeban edo bertan egoten zan edo zelan izaten zan? 
- Eee, etxian, etxian... Bueno, hi. 
- Bertan bolatokixan? 
- Bai. 
- Auzo bakoitzian bat. 
- Bai. Hor Ojangurenen be egoten zuan bertako [...]. Bolatokixa... Basarrixa gure tiona, bolatokixa euken ta, ba, bolia einda, txirluak eta... etxian, etxian. Ta han etxetik ekarri bihar zuan, txirluak eskatu ta... Ez, klaro, bestela, [ohol...] lagatzen [baeben] , bolia harrapau, harrapau eitten eben, ba? Bolia be pagau ein bihar izeten zuan ta... 
- Egurrezko bolia izaten da. Hamen oin zeiñek eitten dittu bolak? 
- Hamen egoten dana, hor Markiñako zera. Antonio dauka izena. Txapelduna, ez dakik? Ha txapela? 
- Bai... 
- Haren laguna? 
- Bai, bai, bai, bai. 
- Joe, haxe dok artistia. Hor [...] eruaten jok materixala. 
Bolak eskuz eginda, eta artearekin
Sarasketa, Lucio
- Klaro, batzuk izaten dittuk ariñak, ta beste batzuk haizia hartzen juek ta beste batzuk mazizuak eta... 
- Bakoitzak beran... 
- [...] pisua... Esku txikixakin [...] hanka eitten jotsek pisua daukanak eta. Pixkat arin samarra dana ha edarto [ibiltzen] juek, baiña astun samarra dana eskutxueri "ffiiit-iit-iiitt", hanka eitten dotse. 
- [...] allegau ezinda, ohola ta baztarra [eitteko nahikua] , ala? 
- [...] 
- Eta beti artia, orduan? Beti... Lehen be bai holan izaten zan? 
- Bai. Ba, bestiak apurtu eitten dittuk. Pagua be bai pixkat, baiña pagua be maskaldu eitten dok bizkor. Gogorraua dok, baiña kaskau eitten dok, zatixa botatzen jok. Golpe txar bat edo zeoze ta... Ona dok, baiña... Ta artia dok, astuna, gaiñera, egurrik astunena dok, hamen daonik egur klasia. Hurrengo alkazia dok astunena, bolumen igualian, e! Artia astuna dok, baiña... klaro, eindda [daok] ha pixkaka-ixkaka, ez urtebetian "bou! ". 
- Eta lehen hamen inguruan bazeuan iñor bolak eitten zittuana edo? 
- Ez juat ezautu hamen. Bai, joe, Osintxun, joe, badakik zenbat bola eitten zan? Nik ez juat ezautu, baiña hor derrior egon bihar! Hori barrixa dok. Barrixa edo... horrek hamar-amalau bat urtian-do jardungo jok, baiña, jo, aurretik [...] nik hor. Bergara aldian eitten juen, [...] edo. 
- Ta txirluak be...? 
- E? 
- Txirluak be egurrakin? 
- Bai, bai. 
- Artiakin dana? 
- A! Txirluak ez. Txirluak jeneralmente lizarrekin eitten zittuan. Oin ez jakixat zerekin eingo dittuen. 
- Ariñaua [bihar da] ta... 
- Bai, harek lizarrakin. Lizarra be pixkat zera dok, ba? Zatirik ez jok botatzen. Zimurtu edo zertu eitten dok, baiña zatixa ez jok botatzen. Eta lizarrakin [izango dok] seguramente. [...] 
- Gaiñera, sekreto gutxiao eukiko dau, ez? Txirlua eittia ez da izango hain gatxa... 
- Ez, txirlua, ba, bere formia emon bihar jakok, baiña... Joe, ha be astuneixa... ostias! 
- Komeni ez. 
- Bolia geratzen jok bestela. Hau astuna... Nik hau jo bihar juat ta hau astuna badok, bolia [geratzen] jok! Pixkat arin-amarra bihar dok bolia bultzaka eruan deixen aurrian. Bestela, hori joten bajuat nik, bolia [...] , mobitzeko... mobitzeko baiño pisu gehixao badauka, se jodio. Sekretuak danian [...]. Ta hori, gaiñera, oin kriston sekretuak jauaz. Inportantziarik ez [...] emoten, baiña kristonak. [...]. 
Elgetan hirutxirloan; Araban seitxorloan
Sarasketa, Lucio
-Hemen beti hirutxirloan jokatu izan dozue? 
- Bai, ni jokatuta najaok, jokatu ez! Araban, seikuan eitten juek. Ze esango juat ba nik, explikatzeko ba, ipintzen jittuek hiru alde batera eta beste hiru hamendikaldian ta ohola erdi-rdixan ta botatzen dok bolia ba, han be sekretua egongok, direziñua ona daukan o hara daukan-ro, baiña hamendik hor joten juek, oholara eruaten dok eta hara juaten dok-ta... 
- Beste gauza bat da. 
- Beste gauza bat dok, baiña erderaz esanda "soso" e! , "soso". Da! Bolia soltau ta bata horra igual ta bueno balee! 
Hi, kostunbria ta! Hor kriston afiziñua hor e, herri txikitan e, lehen e! Oiñ, hainbeste ez dok egongo, baiña lehen, [...] horixe zuan, domekia ta zapatua, bai! Hor be hoixe, bolatoki zerori-a, basarrittar guztiak hara juntau ta hantxe, txakur handixa ta bestia, hantxe ibiltzen zittuan! Ni hor, bi-iru bidar pasau nok hor, Araba inguruan, oin dala urte asko, oiñ hogeita hamar urte ta joer! hoixe jirioi! 
Bolatokietako oholak egiteko haritza onena
Sarasketa, Lucio
- Lucio, ohola zerekin eitten da, ze egurrekin? 
- Ohola, gaztaiñiakin be bai ta haitzakin be bai, paguakin be bai, baiña haitza ero gaztaiñia onena. Hori haitza izangok, hor dagona ta gizarria izan deilla e! 
- Zer izan deilla? 
- Haitzak gizarria euki deixela, ahula badok, zurixa badok, baltza izan deilla, gizarria einddakua barruan, harek aldamenetan holakotxe zurixak zera [...] Erdikua, bestela zurixa segiduan maspildu... ta haitzan, zera, erdiko mazizo bihotza, gogorra, hobeto eitten jok. Gaztaiñia be bai, baiña gaztaiñia zera dok, motela, motela, harek golpia amortiguau eitten jok, frenau eingo jok asko, motelaua dok, duraderua dok baiña, hor haitza, haitza dok bizixa ta aguentatzen dabana, ez dana, pixkat zaonian botata badaok brindau be ez dok eitten, hori haitza izangok oin daukana ta ohola earra e! Lelengo ipinittakua ta ondo ipinitta ohola be e! 
- Aguantau ein dau harek e? 
- Bueno ohola ipinitta ez da mobidu be eitten ha e! Halako bolatokirik e! 
- Suerteko gare orduan. 
- Ba, anunziauta, bilddurrik barek, faten zaran leku daneri, zeinek bolatoki hobia jokatu hiri, kapitalekua ba haiz be igual dok, jokatuko juat nik. Geure herrixan daona. 
Trabesak eta posturak
Sarasketa, Lucio
-Txirluetan posturak eta zelan izaten dira, ze... 
- Bueno, hor be, hor be, honek-ta botatzen dabenian, ahal bada, baietz jokatu, baiña asko ez e! Jentia izautu izan bihar izaten dok, hi boletan, hi ze deportetan, futbolian ala pelotan noizbaitten-do ibiltzen haiz-do? 
- Ba... 
- Izautuko dittuk behintzat baten batzuk, jugadore... 
- Ba, futbolian, ba! 
- Roberto Carlos izautzen dok? Beno bistaz e! Bueno futbolistia ona, ez dok? Ba holan ba, hor be, han e.. 
- Hari gola sartzia errezaua. 
- Ha, gogorra Roberto Carlos e! Ni ez. Bueno boletan be horixe daok! Hik han berrogei lagun bagabillaz, honek botatzen jok, politto botatzen jok honek, horrek geizki bota jok horrek, ta bestiengana, joee, horrek bai jo jittuk beeno, ta [...] illuntzi guztian bape ez jok jo, baiña hor tokau zuan, hor eretan ta baietz esan ta, gero, zera, hau! Ta luzera, hurrenguan be ikusten dok eta bai! Horrek jai jaukak! "De churro" joten jok eta bueno heuk bestia ikusten dok eta leku askotan beti jo, txirluak bota, ona. Ez leku baten bakarrik, leku askotan taka, taka! Hi joño izautu... , hik posturia jokatzeko ba, haren fabore jokatukok normala dan moduan. Beste txanboi bat ikusten dok eta haren kontra, kontra jokatu. Oin ba, ez dok beti irabaziko, igual joko jok, baiña ez dakik izautu ein bihar dok, personia izautu bihar dok, pixkat orientau ein bihar dok, hik ikusi, ibili ein bihar dok. Hori gauza danian daok, praktikau egin bihar dok, teorixiak balixo jok, baiña praktikiak be bai. Hik ikusten dok ta ño horrek e... ona dok hori! 
- Eta normalian ze izaten da bola bi bota eta... 
- Bai hik bola bi bidar botatzen dok. 
- Bi bidar eta ia hirurak, hiru txirluak botatzen diran. 
- Bai, bueno honek-ta bai, hiru. 
- Amesetan. 
- Han hiru jauaz, bat be bota heike, baiña "generalmente" bapez... baiña hirurak be bai. 
- Baiña jokua zein izaten da ia zeiñek gehixao bota? 
- Gehixen botatzen dabena, hik hiru botatzen badittuk eta nik bi, ba hitako. 
- Baiña batzuetan ez da izaten bi baietz edo bat ezetz-do...? 
- Posturak zelan izaten dira? 
- Hik bolia hartzen dok ez dok, batek hartzen jok eta, joño! Horrek bat ezetz! Hik esaten bok ta nik baietz, bat e! Txirlo bat, nik esaten dot baietz, ta beste batek esaten jok "hi! Bi baietz! " Ya jo bihar jok. Ezetz jokatzen dok eta igual joko dittu eta igual ez. Baiña jokua hoixe dok, hik hots ein bihar dok eDo han esaten dabena azeptau ein bihar dok. Han esaten jok batek bat ezetz edo baten parra bi baietz edo zeozer ta hi! Ba! Azeptau ein bihar dok edo bestela heuk esaten dok: hi! Horrek etara baietz! Bat ezetz! Edo bi ezetz! Edo hirutan bi baietz-do! 
- Konplikauaua eitten da bestela baten parra bi baietz. 
- Ez ba hi, hori defensia dok, jokulari jokatzen dabenantzako defensia, aldia kristona daok, joder! Hik bi jo bihar dittuk irabazteko ta batekin nik parra eitten juat, joder! Parra behintzat hi, jo ein bihar dok e! Oin, jo egin bihar dok behintzat, hi! Bape joten ez badok jai daok. Baiña baten parra bik defendidu eitten jok. Bota... ta irabazteko bi jo ein bihar dittuk, batekin parra eitten dok, horretxegaittik esaten dok baten parra bi baietz edo baten parra bi ezetz, batekin parra. Bi parra o hiru igual dok, bi joten badittuk parra, hiru joten badittuk irabazi eta bape joten ez badok ba "a cobrar", hor ez daok, karua dok! Integrua, jokatzen duana, mila duro jokatzen badittuk "mil duros pa alla y mil duros pa aca". 
- Eskutik eskura. 
- [...]. 
- Eta hori beira dauan jendian artian -Bai ba! 
- Eta euren artian eta bolarixen artian be bai. 
- Bai eske begira darenak eta bolarixak igualak dira. 
- Oin beste gauza bat, guk espektakulua ipintzen juau, geuk pagau ta jentia entretenidu, hiru gauza. 
- Andra gutxi ibiltzen da. 
- Andrak e, andrak e, bueno ez najoiak ezebe esatera... 
Hi, hiru gauza esan nahi juat. Nik biharra eitteko pagau. Bi: trabesa integrua kobrau, hiru: espetakulua ipini. Han mostradorera ez fatearren ordubete ta bi pasa zittuanak guri beida bat baiño gehixao ikusten jittuat nik e! Harei gastuari ebitau eitten jotseu. Mostradorera edo norabaittera joan bihar dok eta guri beida disimuluan jarriko dittuk harek. Ta mostradorera joan be ein barik atzera etxera, bat baiño gehixao ikusi jittuat nik, e! Ordu bi edarto pasau han! Gu han biharrian ta berak kristonak esan gaiñera "aparte eso" disfrutau ta diru pezeta bat be gastau ez. Ta gu ez bagiñuazen ba ze eingo dok ba, ridikulurik ezingo juau egin ta tabernan zeozer eskatu edo zeozer eingo dogu [...] ta zabaldu atia ta martxa! Mostradorian lan ederra daok ba kafia edo zeozer komeni dana, gastau eitten dok hara juan ezkero-a. Ta ordu bi earto pasau jittuau e! Ta bai, earto! Bape gastau barik, etxera! [...] Ze espektakulu dan hori! Ta razonau ein bihar juek, nik uste juat... Balorau ein bihar dok, hau be balorau ein bihar dok daukana, baiña bapez ez, e! 
Bola nola bota behar den.
Sarasketa, Lucio
-Hor egongo dia berba batzuk gero eta gutxiao erabiltzen dianak, e! 
- Berba espezialik edo erabiltzen da bola kontuetan? 
- Oholutz eta... 
- Espeziala ze esan... posturia jokatzeko? 
- Ez normalian erabiltzen diranak. 
- Jokuan bolia botatzeko orduan-do. 
- Ez, kondiziñuak daoz bolia botatzeko e! Bolia ez da, hartu ta hara gora begira bota ez e! Nik lelengo hartu bolia, lelengo pagau. 
- Kartia pagau. 
- Kartia pagau edo bestela... lelengo behintzat pagau, gero bolia hartu biharko dok bolia botatzeko ez dok? lelengo. 
Bigarrena, ohola jo bihar dok, hemendik horrainoko ohol bat, ohol estua, hik lelengo ha jo bihar dok hara botatzeko bolia. Oholik joten ez ba dok ez jok balixo nahiz ta urriñao bota be, alperri dok! Lelengo ohola jo bihar jok. Gero zuzen bota ta harek txirluak jo, horrek bastante zail dittuk e! 
- Ta ohola ez bada joten. 
- Jai! 
- Lehen beste gauza bat, lehen erdixa kentzen jakuan. 
- A bai e! 
- Bai. 
- Oin osorik kentzen da. 
- Ba lehen erdixa kentzen jakuan baiña hori joten ez badok, hik joten dittuk bi joku guztian eta nik bi, hik baten ohola joten ez badok nik irabazi, erdixa kendu, erdi kendu eitten jakuan. Oin ez, oin kale! 
- Oin dana kalera. 
- Kale esan gura jok, hori joten ez badok ez jok balixo gaiñian jota be, nada, hutz! Txorrada zerian, Bizkeiko zera, beti erderia dok ta txorra esaten jotset zerian, txorra! Oholutz! Berak esaten jok ohola hutz, ez dabela jo oholik esaten jok horrek euskeraz, hor txorra esaten da. 
- Oholutz beste moduren baten esaten da? 
- Oholutz. 
- Gaiñutz-do ezagutzen dozu? 
- Ezagutzen juat gaiñutz, bai hori be berbia dok, gaiñutz be bai, hik bolia botata txirlua jo barik gaiñetik pasatzen bada gaiñutz dok hori, baiña lehen esaten zuan bost duro jokatzeko jo edo gaiñetik pasau baietz, jo ala pasa? Baiña gaiñutz be berbia dok, gaiñutz jo barik gaiñetik pasau... 
- Ohola jo baiña... 
- Gaiñetik pasau txirluan ondotik gaiñetik, behetik e, behetik danak pasatzen dittuk. 
- Txirlua behetik pasatzen bada ez dau balio, goittik pasatzen bada, joteka, hori meritosua da, ez dau balio, baiña merito handikua da. 
- Joe hi! Hori artistena dok gaiñetik-a, dios! 
- Meritua behintzat -... Errezau behera, behera... hona. Hi hamen kolokatzen haiz, hau goixa dok handik joan bihar dok, han unatxua daok, handik joan bihar dok bolia. Hau libre daok dana, hona etortzen dok dana, generala hona behera. 
- Ta txirlua, txirlua botatzen dabenian-a. 
- Txirlua botatzen dabenian, kristonak pasatzen dittuk, kasualidadiak pasatzen dittuk. 
- Horrek-ta izenak-ta badakaz baiña. 
- Birla ez da esaten hemen? 
- Birlatzia dok txirlo bat boliaz botatzian txirloak, harek txirluak joten jok hurrengo daona behera, birlatzia horixe dok, birla beste berbarik ez dao. 
- Birla da boliak jo biharrian txirluak botatzia bigarrena, txirlo batek bestia botatzia. 
- Birlatzia. 
- Eta horrek berdin balio dau? 
- Baaaai, bota ein bihar dok txirlua, bota ein bihar dok, baiña kasualidadez dok haura ezkiñia jota etortzen dok hona txirlua ta joten jok hori ta behera, bale! txirluak joten duan txirlua handik ibili ta beste txirluak joten bajok bale! 
Birlatzia dok hori, birlar. 
- Ta gero bueltan botatzen dittuanak bolak ez dauka izenik, nik uste dot entzun dotela, beti ibiltzen da baten bat eta. 
- Biheko gu ibiltzeko! 
- Horixe ba! 
Bolak jasotzen eta txirloak berriro ipintzen umeak ibiltzen ziren
Sarasketa, Lucio
-Botatzen dittuanak bolak-ta ez dauka izenik, nik uste dot entzun dotela baiña, bat beti ibiltzen da baten bat-ta -Biheko, gu ibiltzeko! Lehen gu egoten giñuazen. 
- Umiak normalian, ezta? 
- Bai, baiña hamen bolatokixan pagau eitten juen e! Hor orduko, beti pagatzen juen, eske famosua zuan-ta, joder hor e, egun guztian, egun guztian, hamar orduan, mutikuak kanbixatzen zittuan, hor neu be ibilitta najaok hiru pezeta-a emoten jittuen-a-
- Orduan, orduko hiru pezeta... 
- Gitxi gorabehera, hola denporalitxo baten, ordubete... hi nahikua dok? Beno aiba hiru pezeta ta gero beste mutiko bat juaten zuan eta harek bete ekiñaldi bat eta. 
- Ta ze eitten zeban bolia hartu eta bota? 
- Bai eta txirluak ipini, jausten bazian edo botatzen bazittuen ba txirluak zea ipini, zuzen ipini bihar dittuk, tente ipini bihar dittuk. Ta biharra dok! makurtu ta gero txirluak bota ein bihar dittuk, bota ta, bota ta, bota ta. Hori gaztiak edozein modutan eitten jok, baiña joder hi! Ha bolia ta jotailliak badare la puta Dios! Txirluak ipintzen gero han hamazazpi bidar makurtu ta. Joten ez bajok ondo, bolia bakarrik bota, baiña bestela, Ios! txirluak ipini bihar oiñ! 
- Bolia ze eitten da bota ero jaurti ero... 
- Hor be sekretu handixak dauaz, bolia kurioso ahal bada etara bihar dok oholian -Bolia etara eitten da. 
- Etara eitten da? 
- Etara, ba etara esaten juau guk, bota kurioso ein bihar jok. 
- Baiña etara esaten jako... 
- Bai etara, oholian etara bihar dok bolia kurioso, etara. Hartu bolia eta bum! Joten badok, ba, te has jodido! Txarra dok hori! Kurioso etara bihar dok etara, bota kurioso ein bihar dok bolia zizt ez bup! Horri esaten jakok etara. Esaeria dok, bolia earto etara jok? goittik etara jok bolia? behetik etara jok? Igual batzuk behian igual joten juek ta beste batzuk goixan ta beste batzuk erdi-rdixan eta etara esaten jakok horri. 
- Eta zelan etaratzen da bolia zuzenian ero efekturen bat emoten jako? 
- Bai, baiña ahal izan bihar jok hi! Horrek gauzak e... 
- Hor badao beste berba bat boliari holan... 
- Bai, azpijana dok hori, ba azpijana, hik bolia pixkat, ze esango juak ba nik, pixkat okertu-do ein bihar dok, pixkat azpikajana emoteko bolia eskuan -Boliak eukitzen jok pisua alde baten, pixu handixena. 
- Boliak [...] harek zuluak ba haiziak eutsi deixon behera jausi ez dein. 
Ardo "txikitoa" baino, "baso haundixa" zen ohitura
Zabala, Ramon
- Ta, orduan, zuen plana eguenetan horixe zan? 
- Bai, bai, bai, bai. Bueno... biharra-do [bihar dan] moduan, ta gero hamabixetan lehen esan dana. Ta neguan frontoira. 
- Frontoira? 
- Bai. Arratietan. Eguen gabian, hamarretan, pelotia Astelehenan. Pelota partiduak. Ta gallinerora. 
- Gora? 
- Ba, ba... diruan zerak, gauzak. Ta, ba, gallineruan egoten giñuazen. Ta... orduan han goixan -gallinerua esaten gontsan-diru asko eskutik eskura jokatzen zuan, korredoriekin barik. Bueno...! Jentiak bost durokua ta... Bost durokua haundixa zuan, e, jokatzeko be! Banaka batzuk bai, Pako Frantsesak eta bai jokatzen juen. Biziko dok... 
- A, ez dot ezautzen. 
- Pako Frantsesa, bai, nere edade ingurukua dok ha. Biziko dok. Berak be pelotan asko eitten juan, e! 
- Sasoi horretan diru asko egongo zan Eibarren, ez? Hor... 
- Karo, ordu asko biharra! Hamar ordu gitxien eitten ebanak. Gutxien. Zortzi ordukorik ez jeuan; hamar ordu. Ta harek ordu bixak extra, pixkat ez bada be, extra. Ta jentiak, ba, ze esango deuat, ba? Askok Eibarren dirua jabillan. 
Ta zazpi terdiak arte biharra ein ta eskuak garbitzeko asti barik teillarretik orduan. Ta tabernetara juan ta txikiteua edo... Eibarren ohittura asko jeuan baso haundixian erateko. Baso haundixian. Ogi zati bat edo gazta punta bat edo zeozekin. Bai. 
- Txikitua baiño, baso haundixa? 
- Bai. Behin edadian pixkat -ez jakixat, ba, nik-berrogei bat urtera edo hogeta hamarretik gora edo, jarritta jente asko. Uezaba ta bihargiña. Kontu, e! 
- Bai, e? 
- Bai, bai, bai. Han ez jeuan distinziñorik taillarreti urtendakuan. 
- Eta hori espeziala zan? Eibarren bakarrik gertatzen zan edo Bergaran edo...? 
- Bergaran be egongo zian. Karo, guk Eibarko barri ikasi giñuan. Ta ikusi. Geu be, ba, apopillo. Ta zazpi terdietan taillerretik urten ta, ba, zortzi terdiak edo bederatzirak arte tabernan. Ta geu be... txikiteuan nekez eitten giñuan geuk be. Taberna [hartuak] : lehelengo Txokuan hasiko giñuazen, gero Valentiñanian. Valentiñana plaza aurrian jauan. Bueno, nik ezautu najuan Bidebarrixetan be bai. Baiña plazia barrixa ein zanian, haintxe plaza aurrian ifini juan tabernia. Ta ohittuta jeuan lehen... Bidebarrixetatik entradia jakan harek, Muñoaneko dendian ingurutik. Ta plazia behian ta berak tabernia goixan. Ta plazako jente dana, ba, kafietesnia edo orduan usatzen zana hartzera androk edo gizonok edo danak etorten zittuan. Ta gero plaza aurrera pasau zuan. Oin ez [jakixat] caja de ahorros-n bat edo bankun bat edo zer daon Valentiñanian. Oin... Bai. Ta guk urtiak ein giñuazen han. Ba, hantxe. Geuk be baso haundixoi edo... Ba! 
- Zuek be ohittura hori hartu zenduen? 
- Karo, txikituori, ba, ezpanak busti orduko husten zuan ta... 
- Asko ibili bihar... 
- Ibili ta... Ba! Hantxe jarritta jokuan ein... Ta afaltzeko ordua allegatzen zanian, etxera. 
- Ta Elgetako jende asko egongo zan holan...? 
- Gu... Elgeta, Angiozar... gero Oñati aldekon bat be... basarrrittarrak. Ta gu dozena bat lagun inguru egoten giñuazen kuadrillan. 
Lehenengo Uberan erromeria eta gero Aranzeta auzoan
Untzetabarrenetxea Askasibar, Juan
-Munak esan dozu. Zuen inguruan-ta toki batzutan aldapa dexente dago, ezta? Lurra lantzeko-a. 
- Ez, ez. Oso paraje zera, oiñarrixa, paraje ona. 
- Zuen ingurua be bai? 
- Bai, bai. Lau-auak ez dittuk baiña bai; urak korritzeko moduan, baiña oso paraje... Bai, bai. 
- Ez orduan munarik egin beharrik-ta? 
- Ez, ez. Ondo. Makiñekin biharra eitteko-ta fenomeno. "Sin problemas". Ez dakik ba, aldapia edo. Ez, ez. 
- Aittatu dozu ermitta bi zerela zuen auzuan, San Blas eta San Martin. 
- Bai. San Blas azkenengo etxiak daozen lekuan jaok. 
- Eta bat zan zeuen auzoko ermitta inportantiaua bestia baiño...? Jaixak batekuak edo bestekuak... 
- Jaixak ba... Zeoze. Zelebratzen dok, ba... Mezia egoten dok, eta meza ondorenguan ba zeoze, [luntx] pixkat [...] , eta umientzako karamelo batzuk eta beste salda pixkat eta txorixo puxkat eta, enfin. Lehen eitten zuan erromeixia pixkat. Uberan San Paulotan, Uberan San Paulotan izeten dittuk jaixak. Eta eitten zittuan erromeixak San Paulo eguna, San Paulo Txiki, eta hurrengo errepetiziñokua izeten zuan jeneralian Kandelaixo eguna, "dos de febrero". 
Kandelaixo eguna, San Blas bezperia. San Blas hiruan. 
- Orduan astebetian hiru edo lau jai. 
- Bai. Jeneralian egualdi txarra eitten juan. Oin ez jok eitten hainbeste edur; iez ein juan, bai, baiña lehen sasoe baten eitten juan edurretan! Gu mutikuak giñanian-ta, hola hamalau-amabost urteko mutikuak, eta mekauen zotz, [egunetan] fan ezinka goittik behera, hori Uberara, Ubera behian dagola, e! Edurra? Baiña faten giñustan, hala ibiltzen giñustan. Jeneralian egualdi txarra. Handik [...] Kandelaixo egunian erromeixia izeten zuan hangua. Hara etortzen zuan soiñojolia, hangua akabatzen zanian, gabian goiz alderutz gora altzatzen giñuan. Guk ez, gu baiño nausitxuak; gure anaia-a. Hiru-au urte diferenzia, baiña... Itturrittara altzatzen juen. Itturritan lo eitten juan, eta San Blas egunerako soiñua. Mutikuak, gaztiak, soiñua. 
Inguruko jaietara
Arantzabal, Antoni
-Eibarrera sekula ez ziñen jeitsi? 
- San Juanetan, San Juanetan faten giñan. Pazkuetan... Gure salidia gazte-enporan, san Juanetan, san Juan egunian Eibarrera. San Juan egunian, besterik ez. Paskuetan, Paskua Erdiko egunian Bergara, ta Ferixa Nausiko egunian, setienbrian, Elorrixora. Horretxek hiru salidok eukitzen giñuzen. 
- Eta zelan joaten ziñaten? 
- Autobusa. Elgetatik autobusa egoten zan. 
- Zenbat urtekin hori? Hamabost edo? 
- Bai, pasauta. Hamabost baiño gehixao. Ez dakat goguan hori, baiña gure gazte-enporan. Ez, oiñez be faten giñen gaiñera. Bai, oiñez be fanda nao, eta ez baten bakarrik gaiñera, Bergara porrejenplo. Eibarrera oiñez fatia ez jata akordatzen, baiña Bergara bai. Baten baiño sarrixao nao fanda Bergara oiñez Pazkua Erdiko egunian. Eta etorri ez dakit zelan eingo nitzan. Etortzeko, gabian etortzeko autobusa eukiko giñuan edo. Eibarrera beti autobusian, fan eta etorri autobusian. Eta ostientzian ba beste erremedixoik ez genkagun hamen. 
- Zer egoten zan Eibarren san Juanetan? 
- Ba bandia be bai ta tiobibuak eta. Bueno ba, ez dakizu hori gauzioi? Ta ostientzian ez dakit egoten zan holan aparteko... Musikia. Ez naiz akordatzen besteik. Ta bueno, paga txikin bat egoten zan Kasa erateko. Pastelen bat edo jaten baziñuan eta Kasa eran, buenooo! , ha izaten zan guretako zera. Puf. San Juanok. Ja-a, dirua be gutxi egoten zan eta. Diru gutxikin badakizu, gauza asko ezin in. 
Domeketan plazara dantzara; San Antonioetan Urkiolara
Atorrasagasti, Sebastiana
-Dantzia edo egoten zan? 
- Bai. Orduan soiñua asko egoten zan. Eta neri gustau izan jata dantzan baiña asko, asko. Hamabost urtekin Kas bat hartzera tabernara fateko, alde guztittara begira iñor ete dagon begira. 
- Zer ba? 
- Bakizu [...] , orduan ez zan faten tabernara; oin bai. Orduan tabernara ez zan faten iñor. Holaxe [noizipeiñ autua pasauta gero] , baiña alde guztittara begira, iñork ikusiko ete gaittuan, e. Kas bat hartzera fateko. Gure bizimodua zelakua pentsatzen dozu ixen dala? Eta gero ba ezebez; erromeixara faten giñan, astegunian lana eta jaixan ba erromeixara Elgetara. 
- Domeketan? 
- Bai. 
- Beti egoten zan? 
- Bai, bai. Lelengo denporale baten danboliña. Danboliña jakingozu zer dan. Txistularixak, txistularixak. Bat egoten zan [...] soiñua joten, eta gu "al son de... ", haretxen zerian eitten giñuan eitten bagiñuan dantzan. Geruao [...] agertu zan fillarmonikia. Ia hamazortzi urtekin. 
- Hemenguak ziran musikuak? 
- Ez. Gizon bat zan zera joten ebana, txistua eta danboliña joten ebana. Haxe ixeten zan gure hamazortzi urterartian gure soiñua. 
- Beti gizon berdiña? 
- Bai, beti berdiña. 
- Eta Eibarrera edo Bergarara edo joaten ziñan? 
- Bai... Keba. Pazkuetan-do faten bagiñan. 
- San Juanetan? 
- San Juanetan. Ya esta. Akabo. Urkiolara. Oiñez faten giñan, e! Urkiola. 
- Urkiolara? 
- Oiñez, Urkiolara fatia pentsatzen zanian, San Antoniotan edo. Oiñez, urten etxian eta. 
- Eta gero buelta gabaz? 
- Gero bueltan be oiñez. 
- Gabaz? 
- Gabaz. 
- Zelan ikusten ziñuen? 
- Ba linternak eruan bihar poltsikuan. Gabaz gero hemendik domeketan, hemen hamarrak arte, handik aurrera ez euan permisoik, e. Hamarrak, hamarrak eta laenak [etxera joan bihar zan] ; eta beratzitterdixak inguruan urten ein bihar, laga erremeixiorri eta etxera. Illunian linterniakin ordubeteko bidian. 
- Orduan domeketan beti plazara? 
- Bai. Eta ba hoixe, Pazkuak Bergaan, edo San Juanak Eibarren; eta holaxe, holakotxe lekun batera faten giñan, baiña bestela ez giñuan herrittik urtetzen ezertarako. 
Ihauterietan baserriz baserri eskean
Beretxinaga, Juanita
-Beste jai batzuk be dadaoz Elgetan, ezta, Gaztaiñerre ta. 
- Gaztaiñerre be egoten da. Gero Sardau Eguna be egoten da setienbrian. 
- Lehen be egoten zan? 
- Len-en ez. Oiñ egoten da. Gero ferixia ba "el primer domingo de julio" egoten da ferixia. Ganaua ta honek erreminttak, tratorak eta zerak egoten dia. 
- Lehen be bai? 
- Lehen be bai, lehen be ganau asko egoten zan Elgetan. Elgetan hillan, juliuan lelengo domekia, San Pedro hurrengo domekia, ixaten zan inportantia. Gero jaixa berrido agostuan. Baiña oin agostukuak kenduta dagoz. Dana kanpora faten da jentia ta. 
- Eta karnabalak ospatzen zenittun? 
- Karnabalak prohibiduta be egon zian. Tolosan be prohibiduta egon zian, e. 
- Zeaittik? 
- Politikiaaittik edo eztakit zer. Disfrazatzioi ez zala zea ta prohibiduta egon zien. Baiña karnabal batzen eta ibiltzen zian mutillak eta basarrixan. Soiñuakin fan eta. 
- Joaten ziñan? 
- Ni ez, ez nintzan fan sekula baiña. Baserrira faten zien. Ta baten bat hildakua baeuan barrixa etxian edo, han errezau eitten zan. Ta bestela ba soiñua jo ta zeoze emoten jakuen eta. 
Andra Marietan soinujolea
Arantzabal Untzetabarrenetxea, Isabel
-Eta jaixena, akordatzen za jaixena? Kontau zelakuak zien orduko jaixak. 
- Orduko jaixak ba filarmonikakin jo plazan, eta kitto. Ostian ezebez, e. Aiuntamentutik-ta ezebez, ezebez! 
Andramaixak ziela-ta kitto, ezebez. Filarmonikistan bat Goimendittik-do etorten zan. 
- Nundik? 
- Bergaretxen anain bat-do, Bergaretxe zaharran anain bat etortzen zan filarmonikia jotera. Majua gizona! Eta haretxek joten zittuan piezak-do eiñ eta kitto. 
- Dantzarixa izan za? 
- Eta gero hasi zian musikak ekarten, baiña urtietara, e! Andramaixa egunian Bergarrak musikuak, eta San Roke egunian eibartarrak. Gero hori, urtietara. 
- Dantzarixa izan za, Ixabel? Dantzan gustau? 
- Neri dantzan gustau? Bai. Baiña trikitixak-ta ez asko. [...] eta, pasadobliak-ta bai eingo nittukek, ointxe be bai. 
- Orduan gustau. 
- Hoixe, hoixe. Ondo eiñ ezkero. Ondo dakixenakin, bai. 
- Orduan arrimua be ez zan izengo ondo ikusittakua? 
- Ez. Ezebez holakoik. 
Idi probak I
Telleria Retolaza, Javier
-Hasi lehenao, ni ezkon-arrittan andriakin Abadiñora ta. Andria ez [dako] gustatzen, andria kontrarixua da. 
- Idi-robena? 
- Hari ez [dako] gustatzen. 
- Gero gu beste bat ibiltzen giñen, hau Migel eta beste bat, Eugenio Gorosabel, Arrotakua. Ha zan, ha zan fenomenua. Gu harekin faten giñen, bueno, hor Bixkai guztia pasatzen giñuan hori. 
- Zeuek eruaten ziñuzen irixiak? 
- Ez, ez. Geuk iririk ez. Gu probak ikustera faten giñen. Ikustera. 
- Apustuak eittera ta hola? 
- Bai, apustua ta. Guk iririk sekula ea dogu euki. Migelek bai. Migelek berak ssplikauko dotsu, berak euki zittuan irixak. 
- Baiña zuk esan dozu etxian irixak bazeuzkazuela. 
- Irixak bai baiña guk probarakoik ez. Ez, ez. 
- Migelek bai. 
- Migelek eitten zeban proban. Esplikauko dotsu berak. 
- Eta hamen nun eitten zien probarik... 
- Bueno, oin probia alde guztietan daukazu. 
- Baiña zuek hasi ziñatenian? 
- Hasi giñanian guk gehixena Abadiño. Gero Bixkaira, Bixkaira be bai, Gatika, Bakio, Mungia, Artea. 
- Eta Gipuzkoa aldean ez? 
- Gipuzkoan Aia unikamente. Aia. Harutz ez nai pasau sekula. Aiatik harutz ez naiz sekula pasau. Aia. gero Markiña-txebarri. Hamentxe, hamentxe. 
Debara hondartzara
Arantzeta Arregi, Miren
- Plaiia nun dauen be ez genkiun, Deba nun dauen be ez. Baten fan nitzan, e! Baten fan nitzan eskursiñora. 
- Umetan? 
- Bai, umetan. Baiña edarra pasau jatan! Bai. Soiñeko bat nekan, ta bera, nere fan biharran fan biharrakin, bidian labanduta fan nitzan lokatza artian, holaxen, paparran gaiñian. Ta buelta ein da atzera negarrez etxera. Fan bihar nitzan Debara eskursiñora Eta Uberan zeuan autobusa. Ta ni basarrittik Uberara juan bihar. Ta amak ifiñi zostan bazkaixa zapata kajan. Zapata kaja baten ifintzen zostan bazkaixa. Eta jantzi neban soiñekua, aldemeneko nere lehengusiña batek erregalautakua, gaiñera. Ondio ikusten nao: zan azul cielua eta ojatxo batzuk eukazen zurixak. 
Oso politta, kaidiakin ta dotoria neukan. Kuello zuritxuakin ta politta. Baiña haixe nekan bakarrik fateko modukua, bestiak zatartxuak zian. Eta amak ifini bazkarixoi eta banoia abixada guztian autobusoi hartzera, ta eitten dot laban holako lokatza-rte baten, ta faten naiz paparran geiñian. Ta zikintzen naiz paparra. Buelta ein ta atzera etxera, eskursiñora ezin juan ta negarrez. Ta amak soiñekua etara, garbittu, su-nduen -orduan sua, ez zeuan besterik ezer, ta-u onduen ifini, su haundi bat eindda, sikatu ta ondio harrapau ein neban autobusa. Eta itxeitten neri egon zan, porke ikusi eitten niñuen autobusetik aintxitxiketan bidian noiala. Bidian ikusi eitten niñuen eta itxein ein osten. 
Ta automobillan gaiñian juan nitzan Debara, behia beteta zeuan ta. Automobillan gaiñera euan eskillaria, bai? 
Ostian eukan autobusak eskillaria. Orduan autobusak eskillariakin [erezen] , ta "rrraaa! " ta gaiñera igo notsan ta bai pozik! Beste batzuk be [bazerezen] han, gaiñien. Debara. 
- Ta ze inpresiño? 
- Baneban nik erretratua be Debakua, baiña bueno...! 
- Eta Debara heldu eta ze...? 
- Debara heldu eta gero plaiara. Aiii... 
- Ta hondartzia ta itsasua ta... 
- Bai. Itsasua. Ta ni denporaldixan egon nitzan bildurrakin. Debako plaiak eukan -oin be ez dakit zela dauen, ez naiz fan aspaldixan-, eukan murallatxo bat. Han... zela da ha, txurrerixia esaten gontsana? Txaletxo baten modukua, txurrerixia. Ta haren onduan murallia; plaiiak azkena murallatxo bat. Ta han jarri ta beittu ta beittu. 
"Etorriko ete dok hori honutzao". Olatuak etortzen zian, ba, "rrrrrraa", ta harutzatxuao geldittu. "Ta hori etorriko balitzok honutzatxuao, zer? " Ta, porsiakaso, petrillan barrukaldetik denporaldixan egon nitzan begira, inpresionauta. 
"Hori dok... hori da itsasua haundixa! Enee...! " [Han ikusten dana] ta neuri halan pentsatzen jatan ta. Egonaldixa ein, ta gero konfianzia hartu giñuanian, fan aretara ta, ba, hankak busti ta han ibili giñan. Ez naiz akordatzen bañau giñanik. Euki ein bihar da, baiñadorerik ez dao. 
- Orduan ez... 
- Nik hogei urte neukazenian be, Deban, baiñadoredunik ez zeuan. Fan Debara ta txabolatxo baten beste batzuk usautako bañadoria jazten giñuan. Han egoten zian eseitta, sikatzen. Han polittena pentsatzen dana hartu tenderetian ta jantzi. Ta hori haundi ein ta gero, e! Hori hogei urtekin, e! 
- Bai, pentseizu gaztetan... [...] 
- Erretratua etara giñuan, frontoi baten etara giñuan erretratua, porke akordatzen naiz, eskillarak, eskillarak, eskillarak, bai? Eta aurreko puntan etzindda nao ni erretratuan, bestiei ez traba eitteko. Ta haretxekin soiñekuakin. 
Baiña ha baserrixan geldittu zan. Ni ezkondu nitzanian, laga nittuan baserrixan traste guztiak eta ez dosta falta ein. 
Ta oin akordatzen naiz, harek gaztetako erretratuak. Zenbat lekutan etarata erretratuak...! Erromerixara juaten nitzan guztian! Bai. Arratera be juan nitzan, bederatzi bidar illaran Arrate egunian solteratan. Orduan holakotxe erromerixetara juaten giñazen. 
- Bai, hemen inguruan, gaiñera... 
- Hemen inguruan. 
- Hor, Deban, esan dozu, hondartzan, txabolatxo moduko bat zeuala... 
- Bai, egoten zien txabolatxuak. Zereko... egurrezko txabolatxo batzuk egoten zian. Bai. 
- Eta gizonen bat egoten zan zaintzen? 
- Bai. Gizonak eta emakumiak be bai. Ta harek baiñadoriak alkilau eitten zittuen. Hutsa dirukin alkilatzen zittuen. Eta zu bañau ta lagatzen dozunian, emoten zotsen astinddu bat ta atzera eseitzen zittuen. Soka bat egoten zan txabola batetik bestera, ta han sokan botatzen zittuen sikatzen. Ta hurrengo doianak berak pentsatzen dabena hartu eta jantzi, ta pagau ta holaxe zan orduan. Batak tirantiak luzeegixak, bestiak hau zabal-abala... Bueno...! Milla personak ibilittako erropak. 
- Gogoratzen dozu, sokaren bat-do zeuan neskak saltoka eitteko itsasuan...? 
- Bai, bai, egoten zan sokia. Hari obatuta, bildurra baldin badaukazu, sokia egoten zan, baiña, baiña egoten zan, igual, laurehun metruan be igual, e! Sokia. Bajatzen zanian itsasua ifintzen zeben, itxuria, gogortuta. Ta soka gogor-ogor bat egoten zan ta hari obatuta, bildurra eukanak, haritxi obatuta baiñua. Bai. Ta nik igarixan ikesi ein neban, e! 
- A, bai? 
- Gero, haundi einddakuan faten giñazen gehixaotan. Nobixotan be bai faten giñazen. Ta gero, ikesi ein neban igarixan, uretan fateko bestian ikesi ein neban. Ta, holan, "a la plancha" egoten be bai, behetik gora begira. 
Geldi-eldixan, e? Ta zuk arnasia nasai hartu ta egoten bazara, gein-ein-eiñian egoten zara. Ta larritzen hasten bazara, "dzast" sartzen zara barrura. "¡Que cosa! " E? Nerbiosa jartzen bazara, "dja! " hunditzen da. 
- Gorputza, ezta? 
- Bai. Eta egoten bazara trankil... Zuk horrek ondo dakixuz, igarixan ondo jakingo dozu ta. Bai. Baiña... 
- Esan, esan... 
- Bai. 
Jaunartzea
Arantzeta Arregi, Miren
- Kumunixua ta ein zenduzenian erropa espezialik... 
- E? Erropa espezialak! 
- Zelebrasiñoren bat edo eitten zenduan? 
- Bai, bai, bai, bai, bai, bai. Erropa barrixak. Nik oindio bistan daukat zelako soiñekuakin iñ neban kumunio haundixa. 
Txikixa ahaztuta daukat, baina haundixa... Txikixakin mantillia erre notsan beste bati. Kandeliakin fan biha zan eta beste aurrekaldekuai su emon notsan kokotian. Bai ba, kandelia ta mantillia ta trastiak... Mantillia holan kolokauta eta nere aurrekaldekuai su emon notsan. Zein zan oin ahaztuta daukat, baiña aldamenetik etorri zan beste bat eta emetau zotsan bizkor e! Komunio haundixa ze erropakin in neban daukat bistan ta fotografixia be bada gaiñera haren soiñekuena. 
- Zelebraziñoren bat ein zenduen etxian? 
- Bai, gero etxian zelebraziñotxua beti itten zan. Bai, oilo haunditxuaua ero, ingo zan zeozer. Edo arrozkoletxia gaiñerako edo... Eztaizu? arrozkoletxia be postre ona zan e, baserriko esniakin. Ai nik oin zenbat bidar kentzen dotsatenian hemen tapoia esniai, esaten dot "hau ez da esnia ta ez da ezebe! Ezebe ez dauko honek gustoik esnianik". Baiña... Han, hare arrozkoletxia, hombre! Etxeko baserriko esnia, holako natia eitten jakon esnia. Hori, hori, horixa ederra... Harek bai! Zeozegaittik hanka zuzenak euki giñuzen guk, esnia edanda! 
- Dotriñia esan dozu letra guztiak... 
- Letra danak! 
- Letra danak jakiten zenduzela... E dotriña liburua ze zan orduan erderazkua? 
- Dotriña txiki-xiki txikixa zan, baiña lodi-odixa e. Guk ikesi giñuana, txikitxua baiña potolua e. 
- Eta erderaz dana? Ero? 
- Ez, euskeraz izengo zan e. 
Egoetxeaga baserrian jaioa
Billar Altzuaran, Miren Lorea
- Eta jaixo, esan dozu, Egotxian? 
- Egotxia basarrixan, bai. 
- Familixia bertakua edo...? 
- Bai, bai, bertan zerian. 
- Ta aitta edo ama edo...? 
- Ama zan hangua, bai. Ta aitta be bai. Aitta be... Bizitza bikua zan eta bizitza... ama bizitza batetik bestera ezkondu zan. Ta haintxe jaixo nitzan. 
- Eta aittitta ta amama ta danak, orduan... 
- Bai. Bueno, kanpotik etorrittakuak zian aittitta ta amama ta. Aitta-a be bai Bergaratik etorrittakuak zian. Bai, Bergarako jatorrixa zian aitta ta ama ta... edo... aitta-a. Ta aittitta ta, aittitta Arantzazukua, ta amama Bergarakua. 
- Oñatiarra... 
- Bai. 
- Eta gero bertan jarraittu zenduan bizi izaten? 
- Bai, ezkondu ta zenbat? Ointxe zenbat urte etorri giñan gu? Berrogeta... ointxe gabonetan berrogeta... 
- Senarra: Ezkondu ta hamar bat urte edo... 
- Bai. Bost urte? Berrogeta bost urte? Ez, gehixao... 
- Senarra: Zer? Etorri giñala? 
- Bai. 
- Senarra: Bai, zera! Gutxiao. 
- Anek bi urte eukazen. Ba, berrogeta lau, berrogeta bi urte orduan. Berrogeta bi, berrogeta bi urte. Bai. Bigarren alabiak bi urte eukazen hona etorri giñanian ointxe gabonetan. 
- Hona bertara? 
- Bai, honaxe bertara etorri giñan, bai. 
Milizianoak egon ziren eurenean
Untzetabarrenetxea Askasibar, Juan
-Zeuen auzuakin jarraitzen, asko aldatu da? Zeu jaixo ziñanetik-ta... 
- Eneee! Jeseus mutil. [...] Behiñ gerra denporia ezkero; zazpi urte nekazen nik gerra-enporan; veintinuevetik. 
Treintaiseisian sortu zuan gerria, el dieciocho de julio del treinta y seis. Urten juan gerria. Eta... zazpi urte. Eta [...] gerrakuak bastante, bastante akordau.... Egoten zittuan soldauak, milizianuak, soldauak, mutill gaztiak. Gurian eta ostiengo etxetan be bai. Kuartel moduan. Jente asko euan lekuan-ta gutxiao egoten zittuan orduan, baiña. Jentia gutxi egon zan etxetan lekua be gehitxuao egoten zuan-ta. Gure bestekuan be bajeuan lekua ugari, baiña familixa haundixa jauazen han, eta familixa haundixetan badakik zer pasatzen dan, [dirua] gutxi. Mutiko bi bakarrik jauazen, eta aitta eta ama, eta aittita eta amama. Egon zuan kuartel moduan guria. Egoten zittuan zortzi-amar bat mutil. 
Famelixia egoten zuan ganbaran. 
"San Joseren zazpi domekak"
Arantzeta, Arantzazu
-Zer izaten zien kongregaziñuak? Komunixua egin, jaunartzia egin? 
- Bai, konfesau eta komulgau eitten zan. 
- Eta orduan sartzen ziñazien kongregaziñuan? 
- Ez, ez. Jeneralmente komuniuak eindda. Komuniuak bi eitten zien orduan. Lelengo zazpikin, seikin edo zazpi urtekin, Komunio Txikixa esaten ebena. Eta gero hamaikakin Komunio Haundixa. Honek be hola egingo eben ba. 
Honek be gaztiauak die ba. Gure umiak dia, e. 
- Jarraittu dau ohittura horrek? 
- Bai. Haundixa eitten zan. 
- Eta inportantzia gehixao zeiñek zekan? 
- Bueno, horri inportantzia emoten otsen, baiña ez litzake hola izan bihar. Aldrebes topatzen dot nik. Zuk zazpi urtekin komuniua eitten bozu, komunio haundixak zer ikusi dauka? Beste zeozer ikasi dozula, dotriña gehixao edo? 
Ez dozu pentsatzen? Porke zu bazoiaz hamaika urtera arte zeure egunetan komulgatzera eta konfesatzera. Bueno, "Zazpi Domekak" eta sekula ez jata ahaztuko neri. 
- Zer da Zazpi Domekak? 
- San Josen Zazpi Domekak eitten zian. San Josen zazpi domeketan Gure Jauna hartzera, eta zapatu guztietan konfesatzera, eta zer esan be ez abariai, zer esan bihar otsaun ba? Gizurra da, ala? Sekula ez jata ahazten neri. Gu Juli-ta juntatzen giñan, Juli eta Martintxoneko Juan Mari eta hirurok, akordatzen nai ondo. Guk zer esan bihar dotsau ba horri abariaorri? Asteko ipuin... inuzentekerixan bat esatera fan bihar. 
- Pekaturik ez, eta... 
- Hoixe, ze pekatu eukiko giñuan ba? Nik zenbat bider esaten neban hori! Elgetan akordatzen nai abade batek, gu ibilitta gare asko elizia garbitzen-ta, ni asko ibilitta nao, e, elixia garbitzen-ta, konfesonarixo barruak eta ostienguak garbitzen-ta. Nun ekartzen daben konfesonarixo zahar haundi bat Bergatik. Esan notsan: "Hau zelan ekarri dozue? Lehen hainbeste traste eta oin hau? Oin, gaiñera, laster alperrik dia". "Ke ba..! ", abade gazte bat euan orduan, "ke ba! ". "Ke ba? Honek ez dabe funzionau bihar. Honek ondiokan danok alperrik dare". Han etorri da. 
Zenbat urte da Esteban egon zala, hamar, hamabi? Ni ezkonduta hona etorri baiño lehenago ixango zan, hemendik faten nintzan elixia garbitzera be. Akordatzen nai egun baten lau lagun, lau, hiru lagun bakarrik elixa guztia garbitzeko. Elixia, korua, portikua... Eta batak ez dakit zer, ez jakola komeni... Lelengo eitten zan pasillua eskobau. 
Gero ha altzau bihar ziñuan bankua, banku danak bankupiak garbitzeko. Bi bakarrik, Juli eta bixok. Bueno, kalte izugarrixa ein ostan neri harek. Zikiña da, ha zikiña, txarra da personiandako. Ha hautsa, elizan dauan hautsa da zikiña... Hainbeste jente, entierruak diala, ostian dala, hainbeste. Ha garbittu hille bittik behin edo nik ez dakit zer. 
Eneee! "Asi es que" jangoikuak apuntauta badakaz gure kontuak, guk zerua irabazitta dakagu. Gehixao juan ezta be bai. Ez dozu pentsatzen? 
- Eta orduan San Josen... 
- San Josen zazpi domekak esaten jakon. Zuk ez dozu entzun hori. Hori zan san Jose eguna baiñok zazpi domeka aurretik. Entenditzen dozu? San Jose ixaten da "diecinueve de marzo", eta haren aurreko zazpi domeketan zatozen San Josen zazpi domekak. 
- Eta orduan joan bihar zan derrigor konfesatzera? 
- A bai, bai. 
- Eta bestela be sarrittan konfesauko ziñazien... 
- Bai, bai. "Hijas de Maria" dala, ez dakit zer dala, zenbat bider! Zenbat lelokerixa esan ete dogu geure denporan! 
Aranzabal abizena ugaria Angiozar eta Elgetan
Arantzabal, Rosario; Arantzabal, Sebastian
-Basarrixan historixaik badakizue? 
S: Beti Aranzabal. Aranzabal. Gure aittaittan aitta-ta behintzet Aranzabal zian. Ibili zan, hamengo aittaittan aitta uste dot zala, Puente Colgantian, gizonak pasatzen, lantxan, alde batetik bestera. Sekula Puente Colgantian egonda zaoz? Han lehen lantxan pasatzen zittuen eta hantxe lantxan pasatzen ibiltzen zan. 
R: Lanian ibili zan? 
S: Bai, lanian, lanian. 
J-: [...] 
S: Gizonak pasatzen. Eta gero hona etorri eta basarrixan. Eta gero gurian lau jeneraziño, geuk dakigunak behintzat, Aranzabal. 
J: Baitta bestekuak be, lehen [...] eta zittuan Aranzabal; etxokonak be. 
R: Baiña lehentxokuak. Gero Olañeta-a... 
S: Lelengua aldamenekua be Aranzabal zan. 
R: Angiozarren Aranzabalak asko. Elgetan be bai. Gu be bixok Aranzabal [ga] eta. Eta gure seme-labak Aranzabal Aranzabal. 
- Gurasuak, aitta eta aurrekuak hemen bertakuak zian? 
S: Aitta Angiozarkua. 
R: Eta ama be beste mendikua, Altunamendi-do, Kanpazartik gora. Hangotxia honen ama be. 
1929an Iturri baserrian jaioa
Arantzabal, Antoni
-Ba dakat setenta y ocho años maietzian pasauta. El año veintinueve creo, nacida el año veintinueve, creo. 
- Beti bizi izan za baserri honetan? 
- Beti, beti. Hamen nago oindio. 
- Kontau baserrixa zein dan eta nun dauen. 
- Basarrixa da Iturri, basarrixan izena da Iturri. Ba lehenao familixa haundixa zeuan hamen, ni txikixa nitzanian gurasuak, kriau ta. Bueno. Obreron bat be hartzen zan lanak eitteko ta. Oin berez ba legau nai ni bakarrik. Ni ezkondua naiz, alarguna, familixaik ez naban euki, ta oin bakarrik bizi nai. 
- Zu bakarrik? 
- Bai. 
- Basarrixa Arantzeta. 
- Arantzeta da "barrio", eta hau da Iturri. Caserio Iturri. 
- Lehen esan dozu jente asko bizi ziñatela hamen? 
- Bai. Gu be hiru anai-rreba giñan, ta kriaua ta gurasuak, ta aman aizta soltera bat be bai, ta bueno. Danendako lana egoten zan, eta basarri ingurua egoten zan hobeto zainduta, ta oin ba mano de obria zeuk beste bati eraitten ba dotsazu, ba kobratzen dotsue diru pilla bat, ezin leike pagau. Ta ba erdi abandonauta terrenuak eta hola. 
Txirikilan nola jolasten zuten
Atorrasagasti, Sebastiana
-Eta jolastu lagunekin? 
- Bai, bai. Ni jolasteillia izen naiz nere denpora guztian. Txikittan eta gero be bai. 
- Baserri inguruan? 
- Bai. Kalera lelengo etortzen hasi giñanerako hamabost urte genkazen, e! Hamabost urte. Basarrixan han inguruko lagunak juntatzen giñan eta ba hantxe. Oingo moduan...? 
- Eta zetara jolasten zenduten? 
- Ba antxintxiketan edo, bale-aleka edo, txirikillan edo. 
- Zer esan dozu azkena? 
- Txirikilla ez dakizu zuk zer dan be; ez ba. Txirikillia ixeten da holako gauzatxo bat. Eta zera... galderona ixeten da haunditxuaua. Eta eitten da hemendik... han handikaldian ipintzen da holako zeozer, haraxe jo bihar ixeten da. 
Txirikillia hemendik jo eta haraxe; eta han egoten da personia, eta harek hartu bihar izeten dau altzuan edo nun edo nun, txirikilloi hartzen botzu tantuak dare, baiña ez botzu hartzen, lurrera jausten bada ba... 
[...] 
- Horretan be bai. 
- Eta beste jolasen bat? 
- Kaniketan edo... Kaniketan zulora botatzen. Ba, holakotxe lanak. 
- Eta gero nagusixauak, hamabost urtekin? 
- Hamabost urtekin ba, kalera, plazara. Elgetara. 
Erromeriak; madari saltzaileak; bikoteak
Atorrasagasti, Sebastiana
-Eta ordurako ezagutzen ziñuan? 
- Bai. 
- Txikitatik? 
- Hamalau urtekin, ezaututa. 
- Elgetan? 
- Bai. Ha hemengua zan, eta ni ba esan dotsutena, harutzauko etxekua. 
- Erromerixan ezautu ziñuan? 
- Bai. 
- Esan zesten erromerixan saltzen zittuztela madarixak. 
- Madarixak. 
- Kanpotik ekartzen zittuztela. 
- Bai. Orduan madarixak asko. Zaldibar. Zaldibar badakizu nun dauen? Fruta asuntua hor euan, eta hortik etortzen zian madarixak; asko baiña, e. Egoten zan ba illaria, e, madari-llaria. Eta madarixak... , ba jentia bakizu hortik, eta atzekaldian pasua. Arkupe bat, arkupia ixetia moduan, ez dakizu. Atzekaldetik pasua. Eta gaztiak han zeretik, bestiak zerbitzen diharduen bittartian, atzekaldetik fan eta erdixak inguru harrapatzen zotsen. Bai, orduko kontuak; holaxe zan eta. 
- Mutillekin joateko tokiren bat bazeuan? 
- Ez. Bai zera. Oingo moduan hala pentsatzen dozu? Illuntzian etxerakuan kontau etxera laguntzeko. Artian ba, juntatzen giñan, ezta? Dantzan eitteko-do, baiña... Oin behin ezautu ezkerio, ia pegauta dare! Baiña gure denporan ez zan hola. 
- Nungua zan senarra? Beste auzo batekua? 
- Senarra hemengua, neu nintzan beste auzo batekua. 
- Kamiñua diferentia, ez, etxera joateko? 
- Bai. Ni behetik ibiltzen nintzan, horko beheko bidetik hara, eta bestiak ba handik hona. Kamiñua diferentia. 
Ardi-zainaren lanak
Atorrasagasti, Sebastiana
-Behirik bazeunken? 
- Behixak esan dozu? Ezkondu baiño lehen be bai, mordua behixak. Bai, eukiko giñuzen zazpi behi, idixak, eta ba txahalak, ardixak... Ni pastoria ixendakua naiz. Bai. Geunkazen larogei ardi. Eta ba harekin. 
[...] 
- Bai, fan bihar izeten zan zelaira, hara edo hona. Harek bihar eben. Oin sasoe honetan, bilotxak eindda daren denporan edo bilotxa eitteko denporan... Ointxe da. Hasitta dao, baiña ia marzora arte edo ixeten da. Eta harek gobernau, basora fan, ekarri, eruan... Ni goixian faten nintzan. Goixian mendira ardixak gora faten dia, gorenera, dagonik gorenera. Eta illuntzian faten baza zabalik ibiltzen dia basuan eta ezin dozuz batu, topau, ez Dakizu? 
Goixian izarrak daren artian urten eta fan hara puntara, eta hantxe etzindda danak. Hartu aurrian eta etxera. Hartu ein bihar izeten zian esnia batzeko. 
- Orduan goiz jaiki bihar ziñan, ez? 
- Pentsa eizu, izarrak daren artian hara puntara fateko, pentsau noiz jaiki bihar nintzan. Txakurra nerekin eta linternia-ta... 
- Gabaz. 
- Bai, gaba, ordu hortan gaba da artian. 
- Eta gero bueltau etxera... 
- Gero ba etxerakuan esnia batu eta atzera bialdu basora eta, hurrengo goizera arte berriz. 
- Buelta ze ordutan etxera? 
- Ba segiduan. Fan, eta geldi dauana hartu aurrian eta goittik behera ba ensegida etxera. Illun dauen artian etxera, goixian illun dauen artian etxera. 
- Ez ziñuan eruaten bazkarixa? 
- Ez, ez. Baiña... egunez etxian egoten nintzan ni. Ardixak basuan ibiltzen zien. Oin zelaixan billotxekin eren denporan zaindu ein bihar izeten zian. Zelaixan ibilli bihar izeten zian asko eta. Orduan bai, orduan zeozer hartuta. 
Akordatzen naiz behin, aizta bat bizi neban hor Aixola Errekan, esan dotsut lehen han presia dagon lekuan han behian. Joan nintzan, edurra euan; edurrakin be etara ein bihar izeten zien zeozer. Edurra be gutxi dauanian zela egoten dien bedarra, moltsuak eta zerak; etara ein bihar izeten zien ura eran eta ein deixen. Fan nintzan aiztia bizi zan lekura, haren etxeko zelai batera. Hotz bat euan! Edurra. Eta aizta... aintxiñan hil zan baiña, aiztiak konbidatzen dosta bokadillua taluakin eta txorixuakin; talua bero-erua, eta txorixua erdixan dala, bokadilluoi. Sekula ez jata ahazten. Harekin hotzakin ha bokadillo berua hartu nebanian, zerua haxe zan, zerua! Ni beti bizimodua latz-atza eruandakua naiz. Baiña ze eingo dozu ba; oin ondo bizi ga eta. Daukuna oin gauza ez ezetarako gehixao. Ni bi makulukin nabil. 
Garizuman "txirikilan" jolasean
Beretxinaga, Juanita
-Txikittan lagunekin zelako jolasak eitten zenittun? 
- Zelako jolasak? Ba gu han mendixan ibiltzen giñan. Ezer ez geunkan jolasteko ta txirikillan eta. Zuk ez dakizu hori be zer dan be: holako egur bat, eta beste bat txikixa, harekin jo ta handikaldian dauenak ha hartzen eta gero tantuak, hamar tanto ta bost tanto ta. Zuk ez dakizu. 
Tantuak itten giñuzen. Baiña altzuan azertatzen ez bazan hartzen ba faillo. 
- Eta irabazten zebanak premixua zekan? 
- Bai ba, hainbeste tanto edo hainbeste zer irabazi edo galdu. 
- Hori eguneroko... 
- Ez, hori Garizuman ixaten zan, Garizuman ez euan soiñuik. Garizuman ezin zeiken musikaik be jo. Ez. Hasi zerian Garizumia hasten zanian, Hauts Egunian, Martes Carnaval, geratzen zan erremeixia "hasta Pascua" ez euan, ezin zeiken musikaik jo. Ta oin Bariku Santu Egunian be joten dabe. 
- Beste zeozer be eitten zan Garizuman? 
- Garizuman? Hoixe, txirikillan edo jolasian ba Intxorta aldera fan edo beste aldera fan edo. Ibilixak. 
Elurretan abarkekin
Arizmendiarrieta Ojanguren, Bernarda
-Eta jantzita nola ibiltzen ziñaten? 
- Normal. Baiña hola frakak eta ez, abarkak. Abarkak Markiñara ta abarkak, eta Bariñara be bai iñoiz ondo garbittuta abarka-altzia ama guriak eta abarka-altzia jantzitta. Edurra itten ebanian txarto. Hamen hainbeste edur ez dau eitten, e. Zuenetan bai? 
- Bueno. Hainbeste ez. 
- Hamen ez dau eitten edurrik hainbeste, hau itsaso onduan daolako. 
- Ta abarka-okaik itten ikasi zendun? 
- Bai, ikasi giñuan e sokak itten eta, ama guriak sokak eitten eta galtza artulezkuak eitten eta. Oinddio be artulezkuak badaoz baiña sitsak hondatzen dittu. 
- Ta emakumezkuak prakaik ez zuen jazten? 
- Prakaik ez. Nik hor eon nintzanian, frakak jantzitta larrak ebatera, ta horko gizon bat eta hamen: "Harek be bajiharduk, harek be gizon usaiña jaukak prakak jantzitta. Beittu zelako prakak jantzitta. " Ta [...] holakotxe despreziuak. 
- Ta kastigurik elizak jartzen zuen emakumezkoren bat prakekin ibili ezkero? 
- Ez, ez. Ez zan ibiltzen baiña! Ez zan ibiltzen hamen prakakin iñor. Orduan dana gonia izaten zan, orduan ez zagon prakaik. Hau modia gero etorri da. Ta eskerrak etorri dan. Andrakumia beheti hozten da, edozein be bai, behetik gora hozten da personia. Prakia gauza edarra da
Domeketako entretenimenduak
Arantzabal Untzetabarrenetxea, Isabel
-Orduan mendixan ibiltzen ziñaten? Basora joan edo? 
- Bai zera! Lekutara faten zuan. Astixa jeuan basora-a fateko! 
- Ez? 
- Umetan ez joskuen lagatzen faten basora. Hoixe, Ikatzerre ostian basua eta haraxe, abarretara-do, amakin astuakin fan eta ekarri egurrok sua ixotzeko eta holakotxe batzuk. Baiña ostian basora Intxortara-a? Et et. Domekan batzutan ixan ezik. Zapatuan be lana eitten zuan eta. [Orduan ez jauan?] zapatuik jai hartzeik. 
- Baiña orduan be dana ez zan izango lana? Biharra tamaiñu baten... 
- Bai, baiña zapatura arte. Gero domekia jai eta astelenian lanera berrido. 
- Domekak zelakuak zian? 
- Hemengo domekak? Jesus! , zelakuak izengo zittuan ba? Txanboliñek danboliña joten zeban-ta, trikitixan-do plazan eitteko-ta; eta gramolia hortxe Oskarbixan zeuan, bentanan ipiñi zeben, Txanboliñenekuak. Eta eskerrik asko haretxi haxe akordau zanian, baten batek esan eban hantxe ipiñi bihar zala, eta ipiñi be bai. Atsalde guztian musika joten. 
- Aspaldittik orduan egon da musikia hemen. 
- Egon zan, bai, bai. Gazte-enporan hasi zan hori. 
- Dantzan-ta eitten zan? 
- Hoixe eitten zala! 
- Gramoliakin? 
- Bai. Gero ha ixildu eitten zeban, eta berak, Txanbolin zaharrak tanboliña eta tanborra joten zeban kamiño baztar baten. Hemen Martonian bizi zuan, eta tanborra joten juan horretxek. Antxiñako denporan. 
- Txistuakin dantzan, orduan? 
- Bai. 
Jolasak: pilota, arbi-bolaka
Telleria Retolaza, Javier
-Zuek eskola-araixan ze jolas-lase egiten ziñuen? 
- Jolas-lasiak hamen eitten giñuzenak ba, zapatutan edo domeketan juntatzen giñazen mutikuak pelotan ein o lokesea, ta arbi-olaka ta. 
- Arbi-olaka? 
- Arbixak harrapau solotan kalian botatzeko; ba holakotxe tontokerixak. Baiña ostian deporteik... 
- Ez daukat sekula entzunda. 
- Arbi-olaka sekula ez dozu entzun? Guk eitten giñuzen, han arbi-oluak, lehen arbixa egoten zan, nabua, bakizu, arbixa. Joan eta mutikuak grupuak [etaratzen giñen]. Grupuak batak bestiai arbixak etara soluan, ta batak bestiai jaurti ta joten. Holaxen. 
- Arbixa, arbixa... 
- Sorokuak? 
- Sorokuak, ganauak jaten dabenak. 
- Basarrittarra ez zan haserreketan? 
- Baiña ez pentsau danak etaratzen giñuzen. Bat edo bi etaratzen giñuzen hor kale inguruan zagozenak eta. Lehen hor danian zeuan kalian basarrixa. Ganauak, batak behi bi bestiak bat. Ta ostian guk pelotan puxkat. Fubolik eta, fubol asuntuik eta ez. 
- Orduan arbixok atara eta batak bestiai bota? 
- Batak bestiai bota. Zeozetan ibilli. 
- Arbixak buruan emon ezkero... 
- Arbixak? 
- Narrukuak be bai galantak [...] emon, e! Jolin! Baiña ez. Baiña ez. Ostian guk deporteik eskolako denporan. 
- Eta horri esaten zontsein arbisoroka? 
- Arbi-olaka. Ta gero Zumarran ba pelotan eitten giñuan gehixao. Kuadrillia juntatzen giñan pelotan eta gero bizikletan be ibiltzen giñan. Baiña... 
- Eta txirikilletan eta holako jolasetan zuek? 
- Txirikilletan eta jokatzen giñuen baiña gutxi hemen. Aste Santuan, hortxe Garizuma zerian igual eitten zan, baiña guk gutxi. Gu oso gutxi. Gu asko ibiltzen giñan goittibeheran. Goittiberak badakizu zertzuk dien? Karruak, horrek karruok? Gu horrekin ibiltzen giñan. 
- Badaukatzue erripa ederrak hemen. 
- Hemen goittik behera guk hartu giñuzen narrukuak hemen. Baiña karruak bixkorrak. Hor goittik joaten zien, zienian joaten zienak kotxiak, e. [juegobolosekin?] , karruakin eta. Grupo bat egon giñan, booo. Kuadrilla bat, Abadeko Jabier eta Idigoras eta. 
Kalekoak baserrietara jan eske
Irazabal Aranzabal, Juan
-Baserrittan ez zan gose haundirik pasauko. 
- Ez, guk goseik sekula ez genduan pasau. 
- Ta hemen kalekuak ze moduz ibilli zien? 
- Eztakitt, gurera eskera etortzen zien jan billa. Emoten gontsen guk, daukaguna emoten gontsan. 
- Kaletarrak basarriz basarri, ezta? 
- Baserriz baserri ez, baiña ezauna, ezaupidia daukan lekuan pues mesede bat eskatzen, jana. Ba emoten gontsen ogi bat edo, artiriña edo, babak edo... 
Jolasak: Bale-baleka, sokasaltoan, txirikiletan...
Askasibar Lazkano, Josepa
-Bale-aleka, sokasaltuan... 
- Txirikilletan eta holan? 
- Bai, baiña eskolan ez, e. Hori hemen lagunak kamiñuan. Gaur aiña automobil ez euan. Kamiñuan ibiltzen giñan, ipiñi erdixan kamiñuan, ta denpora guztian be goizao hasitta. Lelengo bezperetara fan ta gero txirikillan. Baiña lelengo behian hasi giñan, hemen parian, lagunok. Hori Bitori esan dozuna ta. Irazabal. Eta gero puxkat haunditxuao ein giñanian, Elgetan sartu baiño lehen beherao, puxkat haundixauak ein giñanian. Baiña txirikillan. Baiña mordua jentia, e! Osea, batzuk gorao ta beste batzuk beherao. Ta txirikillakin hara joten. Ta automoillen bat, atsalde guztian bi pasatzen bazien, ha txortia kendu ein bihar izaten zan, "abarrak" esaten zien, kendu albora ta pasatzen zan. 
Erruberak be txiki-xikixak, mehe-ehiak eukitzen zittuen automoil txikixok, haundixa ez zan pasatzen. Gero hasi zien autobusak, diarixuak edo, Bilbora Bergatik-ta, gero, e. 
Elgeta, "Los campos de Maya"
Iturricastillo Askasibar, Antonio
-Elgetak zela eukan izena, "Los campos de Maya". Entzunda eukiko dozu hori? Los campos de Maya. Romanuak edo, eztakitt seguru neuk be, hori historixioi bastante ahaztuta dakat baiña, romanuak pasau eben hau "a sangre y fuego". Honek resistidu ei eben hemen, bakizu, orduan hemen dana mendixa zan eta. Bertako barri dakixenak ba "es el jefe, no? ", eta resistidu ein eben asko, eta gero por venganza a sangre y fuego pasau hau danau. Esaten dabe hau "campos de Maya". 
Euskaldunen pribilegioak noiz lortutakoak diren
Iturricastillo Askasibar, Antonio
-Euskaldunak hamarretik beratzittan ba gerriakin, juntau dienekin juntau diela, beti galdu eiñ dabe. Azkenengua be galdu eiben, eta beti galdu eiñ dabe. Baiña behiñ irabazi eben, behiñ irabazi eben, con los reyes de Castilla, cuando... , zuk jakingozu, zuk historixia jakingozu. 
- Kontau, baiña. 
- Cuando los reyes de Castilla fueron hasta Zaragoza. Han erezen zerak, erezen han Zaragozan tropak erezen katalanak eta hori Lerida, Valencia, behe alde guztioi. Hemen erezen Kastillakuak, hemen Kastilla aldekuak. Eta, klaro, euskaldunak zertu zien con los reyes de Castilla bat eiñ eben. Eta klaro, euskaldunak dakezen pribilegixo guztiak haixe gerria irabazi ebenian, orduantxe emun otsezelako, no se que... emperador Carlos V o no se quien fue. Eztakitt seguru, eztakitt. Hori eztakitt seguru. 
- Eta gerria irabazi? 
- Bai, bai. Gerria irabazi eben. Zela fan zian con los reyes de Castilla, gerria irabazi eben, eta orduantxe emundako pribelixuak dare hemen. Esaten dana "los privilegios vascos", orduantxe emundakuak dia. 
- Harrezkero gerrarik ez? 
- Harrezkeriok ez. Baiña azkenengo gerria be ba horretxek, la independencia y todo eso, ba hoixe sostenitziarren urten eben euskaldunak gerrara. Eta urten eben gerrara, por casualidad urten be eiben; halan (kili-olo-en jestua) egon zan gauzia lelelenguan eta. 
Moroen beldurrez ezkutatuta
Irazabal Aranzabal, Juan
-Baiña moruekin jentia billurtuta, ezta? 
- Puff. Moruak. Hor gure aldameneko beziñua, ha guregandik apartau ein zan eta egon zan hor arbisolo baten ezkutauta, eta gu ikusi genduuzenian Uberatik gora, ezautu eta ha etorri zan etxera. Horrek moruok Uberara bajau zien baiña atzera behetik gora etorri zien. Behetik gora. Orduan ez zien etorri tropan. Bika, hiruka, lauka eta hola. Ta hemen etxe kantoian, Eleuterio jaukan izena, alde batetik zetorren bata eta moruak bestetik, eta "Alto! manos arriba! ", eta gizonoi estu-stu-stu, ta jota ein jotsan halako katxeua ta. "Es que todavia aqui hay muchos rojillos". 
- Moruak. 
- Moruak. Eta billurra... Hori zan, pasauta gero gure ama-anak, ha Albitxu basarrikua, haren barri jakitzia nahi zeben, aber etxian daozen edo ze ein daben edo, joan eta jakizu. Joan nintzan eta han zaozen andra bixak, eta aitta semiekin zulon baten sartuta, hor ezkutauta egon zien, eta han gaozela etorri zan moro bat hara, eta esan oskun: "Alli hay una mujer herida". Ta, ene ba! , zein ete da, ta neu banoia haraxe, aintxintxiketan noian ikustera. Ta "Alto! ", beste moro bi edo zaozen onduan. "¿A donde vas? " y "A ver a esa mujer". "Date la vuelta si no que te vamos a dar un tiro". Atzera buelta ein ta etxera. Ez dakigu zein zan. Emakumia ikusten naben etzindda. 
- Baiña ez otsuen itxi bertaraño joaten. 
- Ez. Ez dakitt zein zan. 
- Ez dakizu hil zan be eta ezebez. 
- Ez dakit ezebe. Gero, horrek zien goizian eta arratsaldian puxkat kalmau zan arratsalderako. Ta horrek moruok pasau ta ondoren etorri zien, etorri zan konpañia bat soldauak hemengotxe euskaldunak. 
- Baiña ia Frankokin. 
- Frankokin, Frankokin. Ta harekin pozik geldittu giñan, harek etorri zienian pentsau giñuan salbauta gaozela. 
Moruak hanka ein zeben behintzat eta. 
- Orduan moruak erabiltzen zittuen jentia bildurketako, ezta? 
- Puff! Billurketako ta hazaiñak eitten zittuen. Zeaittik hil, edo biolau be bai; bi edo hemen biolau zittuen; ta zer? 
Moruak... 
- Harek euren lana eittera. 

Elgoibar (Gipuzkoa)
Jaietan udare, karamelo eta erroska saltzaileak
Elustondo Aizpiri, Mariano
- Ta festak, jaixak, umetan, gogoratzen zera? Umetan, e! 
- Bai. 
- Sallobenteko jaixak. 
- San Lorentzoko jaixak, bai. 
- Zelakuak izaten zian? 
- Ba ze esango dot ba, orduan halakotxiak usatzen zian-a... Ba erromerixia izaten zan. Erromerixia. Eta gero, berriz, e... lehen, e... asko etortzen zian zeretik, Bizkai aldetikan e... horrek udari-do madari-do horrek saltzera. Ta harek egoten zian illaran ta bertakuak ere bai, basarri batzuetakuak. Eta, badakizu, mutil-oskorrak eta haretxek erosi ta... ostian karameluak. Karameleruak ere ba... hemenguak ibiltzen zian, karameleruak hamenguak, e... zuek ez zenduen ezautuko, Luis "Narru" ta izaten zian harek, han karameluekin juten zianak. Eruten zeben zer batekin, mando edo kaballo batekin eruten zittuen ta baitta igual, gaiñera, mendi-rromerixetara be igual juten zian harek! 
Irukurutzetako puntara be bai. Bai. Ta holaxe. 
- Ya. 
- Ta erroskak. Erroskak eta... Erroskak Mendarokuak. 
- Bai, Mendaroko erroskillak. 
- Bai, [...] ez dakit zer, gaiñera erroskeria. "Bizcochos de Mendaro". 
Etxera bidean zuen ingurua
Zubiaurre Garitaonaindia, Sotera
- Zuretzako, bueno, zure kalia zelakua zan gerra aurretikan? 
- Gerra aurretikan, ba, gure kalia kalia ez zan, basarrixa zan ta. Ixotzen... Maalatikan ixotzen zan Toletxegaiña esaten zitzakon. Oin bezela dana etxiak dia harek. Alde batian, Ormetxe zauan, moja frantsesen zera... konbetua. 
Bai, etxe haundixa Ormetxe. Eta han hori dana [lagun-agun] ta horrek danok arbolak zian horrek, txopu haundi horrek, arbolak, Maalan hasi ta Toletxeraiño. Toletxeko basarrixa zauan eta haraiño dana arbola haundixak kerizpia [eitten] , ta mojak han. Mojak frantsesak zian mojak, e! Frantsesak. Nere ahizta behin gure e... -bai ba, soruak geunkazen, Olaitza esaten zitzakon, oin dana San Roke baillia da haura eta-... hara zixen atxurrakin. Eta mojia, mojak-do ortu haundixak zeukazen, bai, ba, terreno haundixak Maalaraiño esaten dizut, Toletxeraiñuak zian eurena ta. Esan zion eze, atxurrakin ikusi zaban ta esan zion eze: "Canta [...] hija mia, canta [...] [zurcir, zurcir] " esan zion mojiak. 
San Roke egunean gonbidautza
Odria Osoro, Joxe
- Itten zian festak San Roken lehen? 
- Zela? 
- Festak, jaixak, itten zian? 
- Ke, ba! San Bixente ta bere eguna ta ostian ez. 
- Eta ze izaten zan egun horretan? 
- Ba, betikua. Jendia batzen zan ta kaletik eta basarrittik eta... Soiñua joten zeben, Gelatxo zan orduan famosua. 
Gelatxo ta horrek eta... ba! Hola hasi ta hola amaitzen zan ta... 
- Eta egun politta izaten zan? 
- Bai, bai, bai, oso politta. 
- Bazkarixa kuadrillakuekin edo familixiakin edo zelan itten zan? 
- Familixako gonbidautzia-a itten zan San Roke egunian, ta San Bixente da bestia, ta orduan ere, ba, oin bezela, jendia juaten zan ta, beti mezia ikusittakuan, ba, hamarretako bat edo, ta alkartasuna ta abarra, ta gero, ba, etxera. 
Ta hola amaitzen zan. 
Ura ur-putzutik atera eta barrikan garbitzen ziren
Irizar Goiburu, Juliana
- Nik, akordatzen naiz, komuniua ein nabanian, nik ez dakit zenbat urtekin eitten zan ordun komuniua. Ordun bi komunio eitten zian. Komunio ein nabanian, soiñeko bat ein zian amak, e... oso, bastante dotoria. Ordun ez zeon hola zuriz ta jantzitta ta... soiñeko korriente bat, baiña bastante. Gure ama zana hortan, e... bastante, e... gustatzen zikon umiak ta ondo jantzi ta... zea ta... ondo mantentzia ere bai, ba ahalegiñe, badakizu. Hainbeste giñen ta danai arrautza bat emateko egunero ere ez zan aillegatzen. Arrautzak saldu ein bihar zian. Ta pixkat eskastxuao giñenai ba: "ala, hartu ta jun ganbara txikira ta jaizu hori arrautza hori". Badakizu, orduko gauzak. Danontzat ez zeon. Saldu ein bihar zian gauzaik ekarriko baldin bazan. 
- Hori. Eta bazauan dutxa zuen baserrixan? 
- Ez. 
- Eta nun eitten zenduten garbitzeko-a, askian? 
- Bai, askan. Etxian orduan, hola, bozaderia. Ez dakit dakizun zer dan bozaderia. Potzu haundi bat [zuluakin]. 
- Bai, aska, ezta? Baserriko aska. 
- Ez, ez, ez. Ez dakit zenbat metro eukiko zittuan harek. Bozaderia. 
- Putzuan modukua? 
- Bai, potzua. Baiña borobilla, hola, haundixa. Handik etatzen genduan ura. Ur korrientia ez genduken guk etxian. 
- Eta gero berotu eitten zan hori, igual, pixkat eta... 
- Bai, bai, bai. 
-... holantxe. Oso ondo. 
- Ta ba, zea baten, barrika moduko tiña baten garbittu. 
Bizikletara erosi zuen lanera joateko
Gurrutxaga Lizarralde, Joxe
- Hirurogei duro. 
- Asko izango zan orduan. 
- Pentsaik. Berrogeta hamar-do banaukazen. Lanian najabixan ta! 
- Bueno, behintzat. 
- Bueno, hirurogei duro. "Datorren astian-do etorriko nok ikustera" ta berriz ere ta hirurogei duro osatu nittunian, jun ta hartu naban bizikletia. Ta nik bizikletia hartu ta San Lorentzon jarri nitzanian, goittik behera Estartanera juteko, Sigmara juteko, buf! Gaur ezta Principe de Asturias ere! 
- Orduan lujua zan bizikletia? 
- Bizikletia? Bizikletia zaukan gizona, mutila orduan ez pentsau edozein zanikan, e! Edozein zanikan. Banekak bajatzen zian bizikletan San Lorentzotikan behera. Banekak, bai. 
Pilarika eguna "Ama Birjina garotako" eguna
Gurrutxaga Lizarralde, Joxe
- Ta gero beste [arazo] bat zuan e... garua, mendixan. Ta garua ekarri bihar izeten zuan asko urte guztirako. 
Derrigor bihar izeten zun haura, ganauen azpixak ein ta gero simaurra izateko sororako. Ta haura dana ein bihar izaten zuan udazkenian. Ta udazkenian eguna moztuta egoten dok, hor e... "octubre", bai, oktubrian ta novie... , bai, oktubrian izaten dok hori. Ta basarrixan zaudenak egoten zittuan kaleko langillien, taillerrian, gu bezela taillerrian zebizenen zain. Pilarika eguna "doce de octubre" ez dok izaten? Hillan hamabixan. Ta hango zain egoten zittuan mendirako lagunak izeteko taillerretan jai, mendiko lagunak izeteko, garotarako, han zabizenen zain egoten zittuan, gure zain egoten zittuan. Ta gero asmau juen horrek Ama Birjiña Garotako, Ama Birjiña Pilarrekua esan biharrian Ama Birjiña Garotako esaten jakon horri. Holaxe ibiltzen giñuazen! [...] zuan oingo aldian, astuna. Ta gero txarren-xarrena zuan, zera, biderik ez baserrixetara, kamiñorik ezer ere ez baserrixetara. San Lorentzora bizikletan etorten bahintzan, beste... Sigmatikan San Lorentzoraiño bide [zaukan Urkaira] juteko, gure etxera juteko. 
- Bai, baiña bidia ta... 
- Bidia txarra! Lokatzia asko! Ta neguan gabian e... gaba, sei ta erdiak arte lana eindda illunduta taillerrian ta San Lorentzon jo txikito bat eta hala, etxera! 
Kamiñerokoko frontoia eta erromeria
Leiaristi Iriondo, Floren
- Eta hango frontoia ze izaten zan hamen plazako frontoia bezela? 
- Iguala, iguala, kubiertua izetia. Oso frontoi politta ta hor partiduak eta lehenao jokatzen zian praka zurixekin ta profesionalak jokatzen zeben. Ta hamen Elgoibarren sasoe baten zian e... ze esango dizut ba nik? Artaso ta Fermin ta gure anaixa ere pelotaixa zan ta hola jaixetan-a hor ipintzen zittuen hor partiduak ta hor jokatzen zian. 
- Demaseko girua egongo zan, ez? 
- Bai, bai, anbientia, anbientia. Erromeixia ere ezaututa nao. Gelatxo soiñujolia, Gelatxo oin Pedro dao hamen, horren aitta eta nere aitta joten zeben soiñua hor. Soiñujolia zan nere aitta ere. 
- A baitta, e? 
- Bai. Ta ni ezaututa nao mutil koskorra ta hor kriston erromerixia, frontoia bete-ete jente egoten zan han dantzan. 
Jesus! Kamiñerokuan. 
- Ta ez zendun ikasi zuk soiñua jotzen? 
- Ez. 
- Ez, honek ez. 
- Iñok ere ez. 
- Eta beste anaixak be ez. 
- Ezta! Zaharrenak pixka-ixkat, baiña hartu ere ez bestek, e! Guk iñok ere ez, hartu ere ez afiziorik. Ta aittak sekula eman ere ez, zertzeko, haizerik eman ere ez. Harek esaten zaban "Soiñujoliari badakizu ze pasatzen jakon? " "Zer? " ta "Danak aindu ta beti lanian ta beste guztiak erromerixan ta hi lanian beti, soiñujolia beti lanian" esaten zaban. 
Gure aitta zanak ez zigun ematen aurrerapenik sekula. Soiñujolia beti bera lanian ta lan nekosua da soiñua, e! 
Harek soiñua joten-a ibiltzen zanian jo-a haundi-aundi einda eukitzen zaban eskumuturra ere! Haura, nekia da soiñua! 
- Gero lehengo, ez zian izeten... oingo modernuak dia zeak, baiña hola "antes" hola lotu hamendik eta... Oso diferentia. 
- Oin, gaur egunian, ba adelanto haundixak daure eta aurrian euren mahaitxua, soiñua ipini gaiñian-a ta fazilidade haundixakin joten debe gaur, baiña lehen ez. 
San Inazio kalea dotorea; deskribapena
Unzueta Iriondo, Pepita; Unzueta Iriondo, Rosa
- Hemen jaixua zan aitta, etxe honetan jaixua. Ta gero handik estaziotik etorri giñan hona. 
- Eta lehen Trenbide kalia zelakua zan? 
- Uiii! Dotoria benetan! Benetan! 
- Ze zauan? 
- Ba zauan, klinikia zauan, baiña etxe politta, e! Klinika bat ez zaban ematen, etxe dotoria. Eta gero zeuden jardiñak, gorutz e! Eta gero zauan Don Inazion palaziua. Ta han zeuden arbola edarrak "naranjas de la China". Jo! Ze arbola zauan, zeuden han! Bueno, danerakua. Eta gero zauan jardiña eta gero berriz ere palazio bat. "¿Como era el palacio? " [...] Aiziarren, Aiziarrenekua. 
- Aiziarrenekua. 
- Aiziarrenekua. Ta harek ere bazaukan bere bueltatxua, jardiña, palmera haundi bi. Oso dotoria zan San Inazio kalia. 
- Eta dendarik bazeuzen lehen kalian? 
- Ez. 
- Ez, han ez dendarik. 
- Han ez, han ez zauan. 
- Erosketa guztixak eitteko behera, ezta? 
- Behera. Guk tabernia geunkan, guk tabernia geunkan, baiña harek galerixa zuri harek? Han beheian tabernia geunkan. 
- Hantxe bizi giñan gu. 
- Hantxe bizi giñan ta, baiña dendarik ez zauan. Baiña dotoria kalia, benetakua. 
Aitak egindako altzariak sakristian
Iriondo Bergaretxe, Julen
-Negoziua izan zan mueblerixia edo? 
- Mueblerixia, dendia. 
- Zeuk ez ziñuan eitten mueblerik aittan modura? 
- Ez, ez, ez. Ni ez nintzan ebanistia, ni naiz mekanikua. Mandrinadoria, fresadora eta horrek gauzok. 
- Esaten dabe ba arotzekin lo eindakuak gero arotzak izaten diela. 
- Bai, nere aitta bizi balitz ni seguramente arotza izango nitzan. Eta gaiñera uste dot arotz ona, arotz ona izango nitzala. Zeatik esaten dabe nere aitta oso ona zala, oso ona, e. Ta oin askotan joaten naizenian elizara sakristixara; zuek ez zerate joaten elizara baiña gu bai oindiokan. Ba joaten baldin bazara egunen baten sakristixara egunen baten Elgoibarrera , han daude armaixo batzuek nere aittak eindakuak, armaixo edarrak, e! , haritzakin eindakuak, "roble americano". 
- Tallakin eta? 
- Tallak ere bai, ezta; gehixen ba honek koluna honek, torniautako, eskuz eindako honek eta. Baiña lan edarrak, e. 
- Aittak eindakuak. 
- Aittak eindakuak, bai. Ta ni hara joaten nitzanian, joe! 
- Zein elizetan da hori? 
- Hementxe, san Bartolome. Joaten baldin bazera, ta ikusi, han armaixo batzuk daude, armaixo haundi batzuk daude, ezta. 
- Baiña sakristixia itxita egongo da, ezta? 
- [...] 
- Ze urte zan gutxi gorabehera? 
- Ba hori izango zan año cincuenta-incuenta y uno, cincuenta y dos, hortxe. Cincuenta y tresian ezkondu nintzan. 
Trena errepublikako banderarekin
Arrieta Bergaretxe, Bentura
-Baiña guk ez genduan izan hamalau urte arte juteik, lana egin bihar zan etxian ere ta. 
- Zenbat urtekin hasi ziñan, zazpikin? Orduan Republika garaixan, ezta? 
- Republika garaixan. Ni hogetabost urtekin jaio (1925ean jaio) ta zazpi urtekin hasi nintzan... 
. Hogeta hamaikan etorri zan republikia. 
- Republikia bai, klaro. Ni republikia justu-ustu-ustu akordatzen naiz, akordatzen naiz nola trena etorri zan republika banderiakin. Gu trenantikan urrian giñan, urrian bizi giñan trenbidetik, eta anaiak nola deittu zion amari, "ama, ama!... " Orduan zan erregia botako zabela eta ez zabela ta, republikia bazetorrela eta ez zetorrela eta hola. Eta nola deittu zion anaixak amari: "ama, ama, republikano banderiakin dator trena" Aibala! , orduan jaiki da Republikia! 
- Republikia lelengo lekua deklarau zana Eibar izan zan. 
- Eibar, Eibar altzau zana lenengo. Ba ni horixe akordatzen naiz zela esan zion eta. 
- [...] 
- Nik ez dakit nola etorriko zan, ez daukat, ez daukat... Ikusi nabala badaukat ideia baiña ez zelako banderia zan edo zela zan ez daukat. Umiak giñan eta ez. Baiña hori deittu ziona bai, hori klabao. Bai ba, geu ere bildurretan eta, gurasuak ere ba [...] pasauko ete zan. Erregia bota ta ze izango ete zan eta beste izango ete zan eta entzuten genduzen horrek gauzok. Eta bueno... 
- Entzun bai baiña entendidu ez, ezta'
- Entenidu ez, ze enteniduko gendun ba... 
- Edozein modutan zu hogeta hamabixan hasi baziñan eskolan, lau urte geruago gerria hasi zanian hamaika urte zeukatzun. 
- Bai. 
- Gerran eten egin zan eskolia? 
- Ez, eskoliak segidu zeban baiña guk, klaro, bildurra zeon etxetik urtetzeko ere, eta bestetik gurasueri orduantxe aizta hil zakun eta anaiak gerran eta. Etxian aitta ta amakin, umiak etxian eon giñan. Gero berriz ere hasi giñan eskolan eta berriz ere segidu giñun puxkaten hamahiru urte arte. Hamahiru urte ezkero ez, ez nintzan jun ni hamahiru urte ezkero. 
San Antolin jaiak
Arrieta Bergaretxe, Bentura
-San Antolingo jaixak noiz dia? 
- Setienbrian bixan san Antolin. 
- Hola zerbait espeziala eitten zebein? 
- Bai, uf, fiesta haundixa izaten zan San Antolin. Zan oso ermitta alde politta. Bera ermittia, gero buelta dana beria zeban, eta Elgoibartik eta jente asko joaten zan. Eta izaten zan san Antolin Eguna eta Txiki eguna fiesta haundixa izaten zan, bai. 
- San Antolin eguna eta? 
- Txiki eguna, bixamona. Bixamonian ere izaten zan zerbait. Ta san Antolin eguna oso fiesta haundixa izaten zan. 
Meza ederra eta gero ba jolasak; dana auzokuak eta jolasak eta oso... Gero erromerixia, jentia Elgoibartik eta Alzolatik, Mendarotik, danetik han juntatzen zan. 
Aiastia (San Migel) auzoko jaiak
Vallejo Arriaga, Miren
-Juergara eta erromeixetara nora faten ziñain, kalera edo? 
- Erromeixetara, behin esango dizut ze ein genduan. Bueno, San Migelera joaten giñan, e, txuletia piparrekin jatera, San Migelera erromerixara. 
- Txuletia piparrakin jatera? 
- Txuletia piparrakin jatera San Migel egunian. Hoixe izaten zan. 
- Zeuek eruanda ala bertan? 
- Ez, bertan, bertan. Gogorrak, e, txuletia piparrakin jateko orduan. 
Auzolanak: lurra jasotzea eta garia ebakitzea
Gabilondo Agirregomezkorta, Josefa
-Eta auzolanian lurra jasotzen zertarako ibiltzen zinein ba? 
- Ba ganauakin labratzen zanian, lurrak beti behera itten zaban, eta guenian lurra palta, eta haura jaso itten zan. 
- Orduan joaten ziñain beste batzuen etxera... 
- Bai, bata bestiari laguntzen ere ibiltzen giñan. Bai, auzolana. 
- Lurra jasotzia auzolana... 
- Bai, zestua kargau eta lepuakin guenera eruan. Hori indakua naiz ni, askotan gaiñera. Bai, eta gazterikan hala're. 
- Beste auzolanik eitten zeuen? 
- Bai, garixa ebaten ere bai. Gari ebaten izeten giñan. Bueno, lehen esan [dotsutena] Aubixa, harek, goixa nola dan haura, (hemen behian baiño) hamar egun lehenao igual heltzen zan hemen garixa, eta harek etorten zien gurera. 
Aubixa ta Urkiolatxikikuak eta, Goiketxekuak eta horrek danak etorten zien gurera. Eta gero gu juten giñan, geuriak ebaitta ipintzen genduzenian metia inda, jasota, hara juten giñan laguntzera. Zorrak pagatzera. 
- Eta zuek garixa ebagi be auzolanian eitten zenduen? 
- Eskuekin. 
- Baiña auzolanian? 
- Ibilitta nao ni, bueno! 
- Ebaten auzolanian. 
- Garixa ebaten. 
- [...] 
- Joten eta ebaten eta danian ibilitta nao ni auzuetan, Jesus! Hoixe bai, gazte askorikan! 
Kalamuakoa fronte gogorra; bonbardaketak
Maiztegi Iriarte, Ramon
- Bueno, dirudi... gure inguruan, hamen, gertakari odoltsuenak Morkaiko mendittik gertu izan ziala, ezta? Holan, ba, borroka gogorra egon al zan Morkaiko aldian? 
- A bai, hor Kalamuan, Kalamuan. 
- Eta gogoratzen dozu hori? Zelan... 
- Bai... 
-... Zelan bizi izan zan hori? 
-... Hildakua nola ekarri zaben. Hamentxe danok bildurrez ta... 
- Herriko jendiak borrokatu zaban hortxe? 
- Guk ez genduan ikusi, baiña egon da frentian, bata bestiakin anaixa baten eta bestia hamen beste bat. Ta horrek izan dia zer gogorrak, momentu gogorrak. 
- Ta gutxi gorabehera zenbat denboratan egon zian hor frentian? 
- Hamen zazpi hillabete. 
- Zazpi hillabete egon zan frentia Elgoibarren? 
- Bai. 
- Ordun, nahiko gogorra, ez? 
- Bai, jolin! Ta gaiñera, negua! Sartu zian "treinta y uno de septiembre" ta gero, urten zaben, ez dakit, "veinti seis de abril" edo. Bonbardeau zebenian Gernika. 
- Alde ein zaben hemendikan? 
- Bai. 
- Eta zelan enterau ziñan Gernikako bonbardeuaz? 
- Abioiak ikusi genduzen! Abioiak ikusi genduzen hor, Azkarate aldian. Bruu! Buelta ta "hor zeoze pasatzen dok ba... " ta [...] "Estan bombardeando Eibar, estan bombardeando Eibar" eta beste batek esan zaban: "Estan bombardeando Guernica". Eta bai, ba. Ta egun bixen gorabeheria zan. 
- Klaro, hamen, hona etortzen zan ta buelta emon ta harutzao, ez? 
- Bai. 
- Eta hamendikan entzun eitten zan, ez, zeoze? 
- Bai. 
- Bonbardeua ta... 
- Bai, jo! 
- Ta zerua zelan zauan ta... 
- Bai. 
- Ta nun zeunden zu ordun? 
- Elgoibarren. 
- Etxian? 
- Etxian. Guk hamabost [urtekin] ez zakaun bildurrik, bueno...! 
- Zu ez ziñan atera? Gerran ez zendun parte hartu? 
- Ez, ez. 
Karakatetik ikusi zuten Eibar bonbardeatzen
Barrutia Mendikute, Pedro
- Gernika ta Eibar botatzen egon zianian, hor Karakatetikan egon giñan gu begira. 
- Goittik? 
- Bai, goittikan, Julian Zabaleta -Eibarren bizi da hau-ta ni. "Pedro, juan eingo gaittuk ikustera" ta "Bai" ta tirua batetikan ta bestetikan ta gu jarri han e... zera, hau e... bedarran metia, ta bedarran meta ostian jarritta. Ta han [señia] gero beste batzuek eta ba... Ta gero, orduantxe "ra, ra, ra" abioiak eta "danba! danba! danba! " ta Eibarren botatzen ikusten, ikusi eitten genduan zelan botatzen zittuen. 
- Ixo ein bihar da hor gora hori ikustera, e! 
- Gero Elgoibarren ere, ba, gu han gaudela, zera, kañonazuak bota zittuen ta hemen e... bat surtidora bat badao, ba? Hantxe errekan birek esplotau zeben han. Jo-a esplotau zebenian, jo-a ura jo-a gora, baiña zelako zera, txorrua! Bueno! Ixa Elgoibarko torrian alturara. Demasa! Ta horrek danak ikustia tokau jakun [gerra-enporan]. Ta gero, zera, ibili, ibili, ibili, ni asko ibili, ostian, gero. Neri gustau. Gero ba... gero batakin ta bestiakin ta txofer ta jun ta Bartzelonara ta gero danera. 
Lau urte egin zituen soldadutzan gerra-garaian
Txurruka Arozena, Dionisio
- Berrogeita sei urte inguru taillarrian ein dittut. Oin, soldau ere, asko, e! Soldau ere... Gerrate denporan harrapau giñuzen ta gu egon giñan gerria amaittu ta gero ere, ba, lau urte inguruan ixa! 
- Gerria ez zenduten ondo pasauko, ez? 
- Gerrian ez giñen... frenteraiño ez nintzan ni ailleau. Baiña gero, ba, nola giñan gaztenak... Hamalau kinta giñan ta gu gaztenak ta etortzeko etxera, azkenak ta horregatikan, ba, denporia tardatzen zan asko. Ta gero, berriz, ze ein zaben? Ba mobilizaziua. Gu lizenziau ta handik lau hillabetera, mobilizaziua ein zeben, e... lau kinta "cuarenta y uno, cuarenta, treinta y nueve y treinta y ocho". Treinta y ochua salbau ein zan jun bage, baiña guk jun ein bihar izan genduan berriz. Ba, hamen e... makixak zabiltzela edo tontokerixa batzueatik eta ein genduzen bigarren junaldixan, hogeta bi hillebete. 
- Hogeta bi hillabete? 
- Hogeta bi... bigarren junaldixan ere. 
- Gu kejau eitten gara, bederatzi hillabete diala oin guretzat-ta. 
- Pentsau hortikan zenbat denpora eingo genduan. Ta gero, ba, handik etorri eta lau bat urtera-do ezkondu ein nitzan. Osea, ni gerrara jun edo gerratia amaittu baiño lehenao hasi nitzan emaztiakin, oin dakaten emaztiakin. 
Baiña gero, nola bigarrenian jun nitzan, ba, emaztiak itxain ein zian; berriz etorri nitzanian, ba, berriz ere berakin hasi. 
Anaiak elkarren kontra gerran
Txurruka Arozena, Dionisio
- Urte txarrak, urte txarretan jaixotako umiak gera gu. 
- Bai, gerria hemen egon zan ere bai! 
- Bai, bai. Hamen gerriak, ba, hiru urte ein zittuan ta hamen Kalamuan bertan ere zazpi hillabetian egon zan frentia. 
- Zu akordatzen zera? 
- Bai, bai! Akordatzen naiz, hamen e... nere emaztia-a hamen etxian egoten zian, bost lagun-do geratu zian ta hortxe ta hor beste aldetikan etorri zian reketiak eta milizianuak beste aldetik eta hamen tiroteua Arratetikan hona, ta... 
- Ez zan giro egongo. 
- Bai, oin, oin, oingo gaztiak e... barre eitten dabe, ez... 
- Guk ez dogu entenditzen. 
- Ez dakazue motiborik ere. Motiborik ere ez dakazue jakitzeko. 
- Entzun, entzuten doguz beti, baiña... 
- Bai, ez dakazue motiborik. 
- Haura bizi ein bihar da jakitzeko. 
- Bai, bai. Ta gero, ba, hamen ibili zan, ba, anaiak-naiak alkarren kontra; bata batetik eta bestia beste aldetik eta hola ibiltzen zan jendia. Billurra zaon ta aurrera joan zienak, emaztiak laga etxian ta gizonak aurrera. Ta gero aurrian, ba, miliziano janzten zittuen ta "¡Venga, al frente! " ta... 
- Juan bildurtuta ta gero bildurtuta hamen ze pasauko ete zan. 
- Bai, bai, bai, bai, bai, klaro ba, klaro ba. Hamen e... justizia gitxi egon zan lehenenguan, e! Ta hil ere, Elgoibarren hil ere batzuk ein zittuen, ta... ba! Hori ya, gerratiaren pasaueriak dia horrek. 
Gerra-denboran ospitalea, komandantzia eta kuartela Altzolan
Isasti Irusta, Pako; Lariz Muguruza, Pedro
-Ba zuek orduantxe eskolan ibili ziñatenian, gerria hortxe-ortxe egongo zan, ez? 
- Ez, ez... 
- Zuek gaztiak ziñatenian... 
- Guk e... 
- Zuek hamahiru urte... 
- Ba hoixe, hoixe. Gerra denboran hasi nintzan hamahirukin ta... 
- [...] inguruan. 
- Guk beratzi inguru... Guk beratzi urte ingurukin gerria. 
- Ta akordatzen zerate? Gerrako kontuak eta bai? 
- Bai. Hamen abioiak zela ibiltzen zian ta... 
- Hemen ere ibili zian ezta, inguruan? 
- Bai. Ta hamen frentia zerian egon zan, Kalamuan ta Muskitxun (Muskurutxun? ). Hor bata bestian tiroteuak eta gu horra mendira jun ta tenplau begira, umiak... 
- Hemen zerian, balnearixuan, zera egon zan, ospittala egon zan. 
- Ospittala...? 
- Bai, gerra denporan. 
- Balnearixuan. Ta hor, bueno, hilddakuak eta mordua ikusi genduzen, hor e, gu mutil koskorrak eta... Hilddakuak barra-arra ikusi genduzen. 
- Ez zan giro egongo orduan, e? 
- Bueno...! 
- Hori kapilliori hor daon lekuan zera, komandantzia. Ta Hotel Altzola dan lekuan militarrak zaozen lehen; kuartela baiña militarrena edo... jefiena e! Kapitana, tenientia ta holakuak. Ta han ospittala, honek esaten dabana, ta hamen zubi hau, restaurana dauan lekuan kuartela. Frentetikan bajatzen zian hiru-au kamioikada soldau ta beste batzuk jun, [... frentian]. 
Gerragatik eskola urte bat galdu
Ajuria Garate, Itziar
-Zenbat urte eskola aurrian? 
- Seirekin uste dot ateratzen giñala. Bai. 
- Gero ya haundixen eskolara? 
- Gero goixan zerian, hor oin Padre Agirre da baiña behian zeuden parbuluak eta goixan lelengo mailla edo, hamalau urte arte. Gero guk galdu gendun, hamahirutik hamalaura galdu gendun gerriagatik urtebete, kurso bat. Eta gero utzi ziguten guri hamabost urte arte. Urte haura galdu gendulako gu egon giñan hamabost urte arte. 
- Eta orduan zuk justo hamabi urte gerria hasi zanian. 
- Bai, hamabi urte. 
Aita batzokiko lehendakari
Ajuria Garate, Itziar
-Eta ze rekuerdo daukazu, zela etorri zien nazionalok edo gorrixok? 
- O, bai, bai, gu gorrixak giñen eta eurak zian nazionalak; eta bueno, auskalo, zer ez. Ba arratsaldeko bostak aldian edo seirak aldian edo... Horrek Felixek esango dizuz hobeto baiña. Gero aitta, aitta zan batzokiko lendakarixa zan. 
- Kontxo...! 
- Nere aitta orduan. Bilbora errekadista juten zan. Itxuria hemen lana eskaxtu edo in zanian ni umia nitzala Bilbora errekadista hasi zan. Eta lendakarixa zan, beti batzokixan sartuta. Gure amak esaten zeban: "Baiña etxakiñat zer daukan horrek batzokixan, beti han dao". Klaro, Bilbotik etorri, afaldu justu-ustu ta batzokira. Eta gero ba eon zan jun edo ez jun bestaldera, Bizkai aldera. Bere etxeko guztiak Bizkaixan zian, anaixa-rrebok, eta bi anaixak jun zian Bizkaira eta bat hogetamaseiko urtarrillan soldadu jun zan. Bai, zarrena, ni baiño hamar urte zarraua. Eta haura harrapau zaban gerriak Burgosen. Oseake haura Burgosen eta beste bi Bizkaixan. Eta gu erdi-rdixan hantxe aitta ta ama ta ni. Beste mutiko bat izan nuen, beste anaia bat baiña zortzi urtekin edo hil zan. Hortxe gaude danok. Eta aitta ta ama ta ni geldittu giñan etxian. Eta aitta jungo ete zan, ez zakixan ze in, ta bere estuasuna zan ama ta ni han lagatzia bakarrik. Ta beste asko're jun zian, eta Gotzonen aitta, nere aman anaia, harek: "Bazatoztie? Etorri, e, atiak itxi bihar dittugu eta. Etorri! ". Aj, gure aitta estu ta larri ba "Ez dakit ze in, ez dakit ze ematen dian hemen gelditzia edo alde eittia". Ta holaxe geldittu in zan. 
Gerra denboran Guardia Zibilak beti atzetik
Ajuria Garate, Itziar
-Gero damututa eon zan aldi luzeruan, zeatik jun zan Gasteizera, han zeukan lberak engusu bat, udaletxeko prokuradoria edo zan, eta berak tira, baiña esaten zeban, hiru edo lau egun in zittuan Gasteizen, aguantau ezin alabekin falangian sartuta, eta entzun zittuala entzutekuak eta azkenian etxera etorri zan. Etorri zan etxera. Egunero genduzen guardia zibillak eta falangeko, ai! , kanariua zan bera, "Epaña" esaten [zaban]. Egunero. Eta sastrerixako, hasi berri zan baiña zeoze, gauza haundirik ez zan eongo baiña zeuan dana eruan zeben. 
- Guardia Zibilak? 
- Reketiok, reketiok, bertan herriko... ez dot nahi aittatu zegatik eze "Karlista Txikixa" esaten ziuen eta. Gero haren semia nere lagun batekin ezkondua zan eta. Ba haura etorri zan guarda zibil birekin eta eruan zittuen dianak eta ez dianak, danak! , dendako gauza guztiok. Bueno. Eta egunero-gunero bisittia, [bat hara] komandantziara, hementxe, neu ointxe bizi naizen lekuan zeuan, entzueria izango dozu, Don Pedro Muguruza, arkitektua. 
- Bai, kale baten ziena da beria, ezta? 
- Bai. Ba hementxe zeukan etxia, etxe haundi eder bat aspaldikua, eurak udaran-a azaltzen zian orduan, eta hemen jarri zeben komandanzia; hau gero eindakua da etxe hau, ezta, baiña komandanzia zeuan. Eta beti gaur deittu komandanziara. Baiña billurrik gehixen ematen ziun guardia zibillak. Eta komandantzian zeuan emakume bat, batzokikua zan gaiñera emakumietaikua, Juanita, oso andra jatorra, haura hartu zeben telefonosetako, orduan ez zan etxietan telefonorik eta, telefonista itten zeben harek eta beste Dolores, eta hoixe Juanita hartu zeben hemen komandantzian lanian. Eta harek zenbat salbatu ete zittuan harek. 
Ozta-ozta salbatu omen zen aita
Ajuria Garate, Itziar
-Esan bezela, zarrena soldaduxkan zela zeuan, zertifikatua eskatu zittuen danenak, zegatik gero bestiak ba ibilli zan zeozetan Bizkaixan baiña gero hemen hartu zeben eta Batallon de Flandes edo Gasteizera eruan zeben. Eta harena bazeuan zertifikaua bihar bezela. Bestia Imnaolena ez dakit nora jun zan, Valladolizera edo. Eta han lelengotikan esan i ziuen sartu zanian: "nacionalista como su padre" esan ei ziuen, eta hemen egondako maixo batekin eta haretxek laguntza haundixa eiñ ei zion han Valladolizen. Eta gero hirugarrena zaharrenak Burgostik haura ba "adicto al Movimiento" etorri zan zertifikaua. Eta nik uste det haretxek salbau zebala gure aitta. Neuk pentsatzen det haretxek salbau zebala. Seme bat zeukan "adicto al Movimiento". Bestia ez, bigarrenanak bialdu zeben zertifikaua ere "nacionalista como su padre". Eta influentziak, geuk esneduna gendun Azkube baserrikuak, eta esnia ekartzen zeben gure etxera, eta Petra, gure amak esaten ziozen hari... Gizona zeban "sindikato" edo zeoze; bai, zeoze, esto. Eta hango karguduna eta udaletxian eta danian, eta harek itxuria bialdu zeban informia. Eta gure amak esaten zion: "hara, gure mutilla galtzen bada, zeuen kulpaz izango da, e". Beti. Ai, zenbat amenazu. Oin oso, bueno, , seme-labak eta beittu, oso tratu haundixa daukat. Eta holaxe, nik uste det aitta holaxe salbatu zala. 
Soldaduak izan zituzten etxean
Unzueta Iriondo, Pepita; Unzueta Iriondo, Rosa
-Ta ze rekuerdo daukazue gerria hasi zanekua? 
P: -Beittu, Azkaratetik hona, Azkaratetik etorri zian. Eta hemenguak bazixezen danak, ahal zeben guztiak bazixezen, eta gu hementxe geratu giñan. Gure aittak-ta ez zaben pentsatzen zeoze pasauko zanik eta, hementxe. Atiak itxi, etxeko atiak itxi eta Azkaratetik behera ta ikusten zittuen nola sartu zen, ta sustua. Ta sartu zianian ba bandua. 
Batzuk joango diala lo eittera ta prestatzeko ohiak. Ta ba hortik hasi ta gero ya... 
- Hamen sartu zien Franconak, ezta? 
- Bai, reketiak. 
- Zeuek euki zeben jenteik etxian lo eitten? 
- Lau lagun zazpi hillebetian. Bi ohi zauden eta nola ez zauan esan zeben alkarrekin eingo zebela lo. 
- Lau lagun bi ohetan. 
- Bai. 
- Ta lo bakarrik eitten euen edo jan be bai? 
- Ez, gurian ez. Gu han estaziuan bizi giñan, eta zauan ba labadoria, labaua [medikuantzako ta] , han leku asko zauan, eta hantxe su bajua zauan, ta hantxe eurak eitten zeben rantxua mendirako, eta haura jaten zeben baiña eurak jatera geure etxera etortzen zien. 
J: -Eurak ekartzen zeben. 
- Amak prestau askotan. Eurentzako amak prestau. Eta gure etxian jaten zeben. 
- Eta pagau eitten eben ezer? 
- Pagau? Apurtu ez zittuenian... Demonio, pagau! 
Umeak Elgoibartik Mutrikura bidali zituzten
Unzueta Iriondo, Pepita; Unzueta Iriondo, Rosa
-Eta zuk orduan gerra denpora dana pasau zeen Motrikun? 
- Hiru hillebete, azkenak. Hemen frentia nola zauan eta kaiñonazuak hasi zianian herrira, orduantxe bueno, ale! 
Gogoratzen naiz ba, ni hamalau urte, eta nere Antoniok ba hamaika edo. "Aillegatzen zeatenian diar ein, e! " Ze diar ein, telefonoik ez [geunkan] eta. Ze diar eta ze kuento. Baiña aittak esan zian: "Deban artuizue auto zurixa". 
Ondarruako autuak zurixak zian. Auto zurixa. "Eta geatu Mutrikun eta gero badakizu basarrirako bidia ta ale jun". Nik oin esaten dot, ze trankil. 
- Hamalau urtekin. 
- Hamalau urtekin eta bestia hamahiru urtekin eta ale! Eta horraittiokan hurrengo domekan etorri zan aitta, aber ondo geunden edo. Telefonorik ez zauan eta, zela abixauko genduan ba? 
- Topau zeben etxioi? 
- Bai porzierto! Topau genduan, bagenkixan bidia. 
- Eta Motrikon ze giro euen? Ez euen gerrarik? 
- Han ez zeuan ezer, ezer, ezer ere ez. Ha ez zeuan. 
- Militarrik be ez? 
- Ez, ez. Baserrin baten Bizkai aldera. Zegattik eze hor zeuan frentia, Markiña eta Elgoibar bittartian Kalamuan. 
Baiña han ezer ere ez. Enee. Gogoratzen naiz nere aittaitta artua zertzen, eta "Ba esan debe Elgoibarrera bota dittuela batzuk". " Eta? " "Ez dakixe ba ezer ere ta. Han barkua egon dala han parian eta. Barko haura datorrenian ba... , etorriko da hurrenguan ere ta". Itsasua ikusten zan, barko bat etortzen zanian, seguru esaten zaban eta. Ez dakitt ipuiñak zian ala zer zian, baiña. 
- Basarri horretatik ikusten zan itsasua? 
- Bai, itsasua ikusten zan. 
Mutrikutik bueltan Elgoibar apurtuta aurkitu zuten
Unzueta Iriondo, Pepita; Unzueta Iriondo, Rosa
-Eta gero hiru hillabete horrek pasau eta bueltau ziñenian hau zela topau zeben? 
- Triste-ristia, dana apurtuta kaiñonazuekin, ene ba. Apurtuta, baiña bueno, pixkaka-ixkaka... 
- Eta zuen aittak ze lan eitten eben hemen? 
- Forjan. 
J. -Gure etxe aurrian ortuak zauden, ta bonbak eta "Eh! , ya se ha caido una bomba" eta begira "tranquilas tranquilas". 
- Bai, baiña etxe atzian haundixa jausi zanian laster makurtu giñan. 
P: -Elizara juten giñan. 
- Gordetzera? 
- Elizan kanpantorre parian hor erdixan zakuak, hondarrakin zakuak ipini zittuen, eta haren azpira. Ta segurantzia haundixa. Bai zera, segurantzia. Pentsau. 
- Jente asko juntaitten ziñaten? 
- Bai por zierto, danak. Bueno, beste batzuk etxe batzuetara. Eta esaten zeben hona kaiñonazuak bota zittuela mendi horretatik, Eibarko mendi horretatik[...] Eta esaten zeben horra Markiñako aldera ezin leikiela aillegau handik, eta Markiña alderutz horra jente asko joaten zan. Hemengo kaleko jentia horrutz. 
P: -Markiñako bidera amakin hor zihar juten nitzan. 
- Baiña aillegau zian horra ere, e. Ez dakizu ba, klinika horretan Tia Felisa ere bizi zan. Eta, zela dauka izena mendi horrek, hor puntan daon mendi horrek? Gure tio, sozialistia, Plazentziakua, "socialista". "Eta han gure Felisa porru billa dao ortuan". Handik ikusten zeban bere andria ortuan ibiltzen zala. 
- Mendi puntatik? 
- Hango puntatik. Famosua da. Alperrik, urtiak daukadaz eta alperrik. Da holakotxe mendi bat. Eta han puntatik bota zittuen eta andria ikusten zeban harek handik. 
Bando ezberdinetako eibartar bi
Unzueta Iriondo, Pepita; Unzueta Iriondo, Rosa
-Huescan hor ze izen dala? La batalla de... Juntau dia bi eibartar, "Juanito con otro eibarres". "Zeekin habil? " "Ni honekin. Eta hi? ". "Horrekin" "Enee! ". Estutu holaxe eta bakoitza bere tokira, bata batera ta beste... beste lineara ta ale! Eibarrera arte. 
- Bakoitza bando baten? 
- Bai. Bata bestiekin, Catalunyan zaudenekin eta bestia Francokin, Francok hartu zaban Eibar eta. Estutua ein eta ale! Bakoitza bere tokira. 
- Jakin barik... 
- Suertau ein zian hantxe. 
- Baiña jakin barik... 
- Ez zakixen, soldauak, eta "La Batalla del Ebro no era". 
- [...]. 
- Eibartarra ta bestia be eibartarra, ta hara! [...] Eibarren ikusten zian. Nik ez dakit ze gerra klase zan haura. "El cuerpo a cuerpo" edo. 
- [...]. 
- Hilik ez. Lehengusuak-ta hil zien baiña, aittan lehengusua hil zeben nazionalistia zalako... 
Errazionamenduko ogia
Unzueta Iriondo, Pepita; Unzueta Iriondo, Rosa
-Nazionalistiak, nazionalistiak zien baiña hala ta ere eskatu in bihar, ez zauan. 
- Nazionalistak ez zeben jasotzen? 
- Nazionalistak ez zauan zerian, aiuntamentuan, karlistak zian eta. Ze uste dozu ba? Politikiari hoixe in bihar [...] 
- Eta nazionalistak azkenengo... 
- Eskatu zeben eta eman ziuela ta pozik zeuden. 
- Ba nik entzunda daukat ha ogixa txakurrak be ez ebala jaten. 
- "Que asco". Hori-ori-orixak, gogor-ogor-ogorrak; haura zela jan ba? 
- Baltzak izaten ziela esaten eben. 
- Baltzak? Hemen hori-ori-orixak. 
- Zaixakin indako... 
- Ba hemen artuakin azal eta guzti indakuak zien harek; artuakin azal ta guzti, zegatik eze... Eneee! 
R: -[...] Morokilla eitteko iriña. 
- Arto-runa ekartzen eben, e? 
P: -Harek ere tranpazko errotara joaten zian. Errotia ere zertuta, prezintauta. Ta Bizkaixan dauala errota bat. Ene, jakitzen zeben. Segittuan jakitzen zeben, ez dakit zela, eta nola Mutriku ta Bizkaixa nola zerian, Markiña aldera, errotara astuakin. 
- Gabaz? 
- Bai. Ni ez nintzan jun sekula, baiña mutillak bai joan zian eta gabaz ekarri eta morokilla. Esnia etxian eta. 
Mutikoak errekete batekin lo egin behar
Ruiz de Gauna Ibañez de Garayo, Fermin
-Eta ze rekuerdo daukazu zuk gerrian hasierakua? 
- Gose galanta pasau genduala. 
- Gerra ostian, ezta? 
- Gerra ostian. 
- Eta gerra denporan? Hemen tropak etorri zienian akordaitten za? 
- Bai. Ospittalian [genden] gu, asilo. Bentanatikan begira tropak zela zatozen Elgoibarrera. "Tropas requetes". 
- Denpora asko egon zien hamen, ezta? 
- Zazpi bat hillabete. Ez dakit seguru. Zazpi bat hillabete edo, ez dakitt zenbat in zittuen. 
- Ondo portau zien edo? 
- Eee, danak txarri batzuk zien. 
- Esan dostai bi edo hiru soldau etxe danetan partidu egin zittuela lo eitteko. 
- A bai, gurian ere bai hori amakin. Ni amakin nenguala soldauak gaiñera derrior hartu bihar, e. Neri tokau jatan, ez dakit zeuden bi, bi edo bazeuden. Beste bat etorri ta derrigorrian hartu bihar. Ta norberakin ifini gaiñera, neurekin lotan reketia. Ez dakit zein zan baiña txarri galanta bai. 
- Oseake mutikuakin soldaua. 
- Bai. 
- Ohe baten edo kuarto baten edo? 
- Ohe baten eta kuarto baten. Eta beste ohian ba beste bat. Ez dakit zein, zeintzuk zianik ez dakigu ta. Baina horrek esan biharrik ez dao, horrek, e... Normala begittantzen jata neri zala orduan. 
- Etxe danetan pasau zan. 
Bonbardaketatik babes bila
Ruiz de Gauna Ibañez de Garayo, Fermin
-Eta hemen goguan daukotzu bonbardaketak-ta egon zienian? 
- Bai. 
- Zuen etxe inguruan jausi zan baten bat edo? 
- Ez, etxian ez. [...]. Baiña bonbardeua bai; refujixora saltaka ahal dan modura. 
- Nora joaten ziñen? 
- Saltaka. 
- Baiña nora? 
- Refujion batera. 
- Lurpera edo? 
- Ba karreterapera. Parrokixara ere bai kanpantorrera. Ahal zan lekura. 
- Kanpantorriak errespetau eitten zittuen, elizak eta? 
- Bai. Hamen bai behintzat. 
- Eta nundik etortzen zien bonbok? 
- Bonbardeua? Abioiak etortzen zian. 
- Baiña kaiñoiak egongo zian, ezta? 
- Kaiñoiak hamendikan, Munetatikan, Muskurutxu. Hortikan botatzen zittuen. 
- Intxortatik be esaten dabe Eibarrera eta botatzen zittuela. 
- Bai. Eibartikan ere botatzen zittuen hona. 
- Arrate gaiñian zer zeozen, gorrixak edo? 
- Gorrixak eta berdiak? Reketiak-ta zeuden han. 
- Arraten? 
- Bai. 
- Eta haik handik Eibarrera eta eibartarrak honutz. Eta zuek erdi-rdixan. 
- Gu bai. Kalkulatzen genduan noiz hasten zian eta hasten zianian trote. 
- Refujixora? 
- Bai. 
Mutikoak soldaduen arrantxotik jaten
Ruiz de Gauna Ibañez de Garayo, Fermin
-Eta gero zure amak gerra denporan be lana egin eben? 
- Bai, honbre. 
- Kriada. Gero reketiok-ta fan zienian bizimodua normalera bueltau zan aguro edo miserixa haundixa euen edo? 
- Igerri ere ez guk. Joan zienian ba adios, joan ziela. 
- Jatekuak eta... 
- Jatekuak eta karu ta gitxi ta dana zeuan; gosia galanta pasau genduan. 
- Razionamentua noiz hasi zan? 
- Auskalo, nik ez dakit. Guk beti orduan sasoi baten. Porke eurak egon zianian, reketiak-ta hemen egon zianian, rantxora ta joaten giñan gu. "A donde daban". 
- Joango zien umiak rantxora, ezta? 
- Klaro ba, geu, gaztiak. Ostian? Bizimodu gogorra izan da hamengua. 
- Eta zure amak jaten-ta etxian emoten otsuen edo? 
- Erosi in bihar. Errekauak in eta. 
- Baiña dendetan-ta ez zan egongo gauza askorik garai hartan. 
- Ze egongo zan, ezta urrik emanik ere. Kuarentayunuan eta orduan gose galanta pasau zan hemen, e! Joe! 
- Esan dostenez basarritarrak sikiera etxerako eukitzen eben. Zuek faten ziñen basarrittara jan eske edo lanera edo? 
- Lan eske. Lan eske ez, jateko eske. Baiña karu eskatzen zeben eta. Ezin erosi. 
Errepublikaren eragina Sallobente auzoan
Etxeberria Larrañaga, Felix
-Bost urte naukazela aittak alanbre-rantziakin ipini zian bizkarrian propaganda abertzalia bizkarrian ipini zian. Ta kamiñua dao gure basarrixan onduan, kamiñua dao, ta kamiñua pasatzen automobillak, eta erakusten niuen, bizkarra erakusten niuen autokuari propagandia zabaltzen. Eskuan'e papelak naukazen eta geratzen bazan automobilla ba eman itten [gendun] , eta bost urte neukazen orduan. 
- Eta zer zeukazun bizkarrian, ikurriña edo? 
- Ez, letrerua zan zeoze. Abertzalien propaganda. Orduan Estellako Estatuana. Hori 1931n zan. 
- Justo Republikia etorri zanian. 
- Bai, ba orduantxe. Estellako Estatutua zala edo ez zala, Bizkaittarrismuan, Bizkaittarren zerak zien harek, Bizkaittarristak zian, orduan esaten zana. Ta propaganda hoixe naukan nik, eta autuari ematen nion propagandia; geratu eta propagandia... Batek eman zian, Bilboko matrikulia zeukan kotxe batek eman zian bost zentimo. 
- Propiña? 
- Propiña. Ta hartu zian propagandia. Ta horixe neukan esateko. Ta gero orduan momento horretan gure auzuan Sallobenten mitiñak, antzerkiak, dantzarixak, gauza asko egoten zian eta hara juten giñan aittakin haura ikustera. 
Hori zan Republikako denporan. 
- Entzun dot beste leku batzuetan be Republikiak alaittu ein ebela pittin bat... 
- Bai, ni akordatzen naiz, danzarixak etortzen zian, ez dakit Tolosatik edo nundik autobusian etortzen zian Azkoitti aldetik, eta itxuria Sallobentera ez zeuan autobusa juteko modurik eta gure basarri inguruan geratzen zian eta gure basarrittik jaixten zian illeran danak dantzari guztiak goittik behera. Hori goguan daukat. Eta hori zango zan gutxi gora behera milla beratzirehun eta hogetamalau-ogetamabost. Holako bat izango zan. 
- Republika-epublikan. 
- Bai. Edo lehenao, hogetamaikatik hasi ta... 
- Baiña gerria sortu aurretik. 
- Bai, gerria sortu aurretik. 
Durango eta Gernika Parapanetik bistan
Etxeberria Larrañaga, Felix
-Beste gauza bat: Parapan basarrixa leku polittian dao, oso leku polittian, euzki lekua da, eta hortik ikusten da Durango aldera dana ikusten da gure basarrittik, eta baitta San Migeldik zihar Gernika're bai. Eta Durango ta Gernika bonbardeatzen begira egoten giñan, begira bakarrik ez, keia etortzen zan, keia edo hautsa edo mendi puntetan laiñua izango balitz bezela, eta ikusi eitten genduzen abioiak botatzen, bonbak botatzen. 
- Entzun be bai? 
- Entzun be bai. Zenbat bide egongo zan ba. Guretikan Gernikara hogetamar kilometro egongo dia zuzen? Ez dia egongo. Ta bista-istan, ta hegazkiñak bueltan. Ta entzunda nao ni itsasora joaten ziela formaziua hartzera hegazkiñak, baiña nik usten dot Urola Baillarara eitten zebela bueltia, ta Urolatik joaten ziala Gernikara zuzenian gero. Nik ikusi... hori bai Durangokua eta bai... 
- Baiña orduan bazeukazuen idearik ze pasaitten zan Durangon eta Gernikan? 
- Ideia, ideia? 
- Radixua eta holakorik hemen? 
- Ez, artian ez, radixorik ez. Geruao bai radixua, geruao euki genduan radixua. 
Antzerkia egiten zuten batzokian
Vallejo Arriaga, Miren
-Batzokixan ze zeukatzuen, dotriñia eta? 
- Teatruak-ta eitten genduzen gero batzokixan. Bai. 
- Kontxo. Umetan hori? 
- Umetan, bastante ume. Nik beratzi urte neukazen, Eibarrera joan nitzan batzokira eszenarixo batera irakurtzera. 
"Eulia eta Txindurria". Ez naiz aiztutzen nik irakurri naban zer harekin Eibarren. Beratzi urte edo hola eukiko nittuan. 
"Eulia eta Txindurria" zan liburua, hauraxe irakurri naban eszenarixuan. 
- Osea ke irakurtzen bakarrik. 
- Irakurri bakarrik. 
- Baiña gero antzerkixak... 
- Antzerkixak bai hementxe eitten genduzen, tablau bat ipini batzokixan eta... 
- Eta nork zuzenketan zittuan antzerkixok? 
- Han ibiltzen zan... Bertako zerak, gero gerra denporan hil zeben gaiñera haura. "Mutriku" esaten giñun, Anjel "Mutriku" esaten giñun hari. Ta Antonio Manterola ta horrek danak batzokixan ibiltzen zian. 
- Eta horrek zuzenketan zittuan? 
- Bai, horretxekin ibiltzen giñian. Anjel "Mutriku" hil in zeben, ezta, gerra denporan? Haura eta Gastesi. 
- [...] 
- Orduan Anjel "Mutriku" eta bestia zela esan dozu, Manterola? 
- Antonio Manterola. Haura ere [...]. Ni ez naiz gogoratzen, ni ez naiz gogoratzen horrekin, hil zittuena bai baiña... 
Hamahiru urte geunkazen eta. 
Koinatua: -Nik uste dot aitta-emiak hil zittuela, espixak ziela ta. 
Eibarko sozialista guztiak euskaldunak ziren
Vallejo Arriaga, Miren
-Eibartarrak gorrixak baiña euskaldunak dia ba asko eibartarra-ibartarra. Danak. Sozialistak... Bueno, gure tio ez dakit nik zekixan, e. Salbadorek bai baiña aittak, tio Balentiñek jakin be ez zaban... Ni ez naiz gogoratzen tiok zekixan. Salbadoren eta aittak, gure aittan-ta anaixa zan baina, harekin ez naiz gogoratzen euskeraz eitten zaban edo ez. Semiak bai, baiña. Tio Balentiñek bai? 
- Bueno, gerrara aillegau ga. Ze rekuerdo daukatzu gerrakuak? 
- Ba! , gerrakuak, e... 
- Etxian egon ziñan denpora dana? 
- Bai, geunkan, ya topauta geunkan gu etxia joateko, Sestaokuekin eta. Anaixa tio Jazintokin eta, aurrera joateko. 
Baiña amama genkan gaixorik. Aman ama oso gaixorik zauan. Ta laga ein genduan joatiakin, ta geldittu giñan hemen. 
- Danok geratu ziñain? 
- Danok. 
- Eta aittak gerrara fan biharrik izan eban? 
- Ez. Aitta hemen egon zan baiña... 
Herrian hil zituzten abadeak
Vallejo Arriaga, Miren
-Hemen bi abade hil zittuen hemen, bi abade. Don Celestino Onaindia, eta bestia Markiñatik etorri zana. Haren billurrez, gorrixen billurrez hona etorri, eta hemen akabau zeben. 
- Julianen etxian egiten eban lo. 
- Bai, Julianen etxian egon zan. 
- Koinatua: -Don Celestino markinarra zuan. 
- Baiña haura hemen zauan, hemen zauan. 
- Hemengo abaria bai. Julianek kontau nostan - Haura han egon zan eta bestia etorri zanian hantxe egon zien. Ba bixak hil zittuen. Ta fiñaua zan don Celestino! 
Gernika gorriek erre zutela sinestarazi zuten
Vallejo Arriaga, Miren
-Ta segiduan izan zan bonbardeua, segittuan izan zan. Ni etxera nixen eta hamahiru urtekin. Haura zan, ez sinistu baiña. Askota gogoratzen naiz zarata harek baa-aa, ustez jausi in bihar ziela. Haik zaroen pixua! Pentsaizu in zebena itteko. 
- Baiña ez zien lau abioi bakarrik izan. 
- Ez. Ba orduantxe gure aittak esan zabalako egixa, egixa esan zabala... 
- Ixa garbittu eben. 
- Ixa garbittu zeben. Eta zenbat denpora egon zan hola. Askok sinistuta, e. Gorrixak eman ziuela sua, e! , gorrixak eman ziuela sua, e. 
- Eta hori hamengo jentiak pentsaitten eben? 
- Bai. 
- Klaro, Francon propagandiak hori sinistu erain. 
- Sinistuta egon zien hemen asko gorrixak eman ziuela sua. Gero jakin zan baiña. 
"Patxi zaharra" hegazkina
Isasti Irusta, Pako
-Eta hemen zuk zeuk zer rekuerdo daukazu gerrakuak, hemen frenterik egon zan Alzolan? 
- Ez. Neuk dakidanik behintzat hemen ez zan egon frenteik. Hoixe, frentian, Kalamuan hor bai egon zan zera baina ostian hamen... 
- Eibartik galdutako bonbak ez zien hona etorten? 
- Ez, ez. Galdutako bala bat bai, hemen bentana baten jo zaban, hor etxe hortan, galdutako balan bat, baina hola bonbarik ez. 
- Eta abioiakin eta akordaitten za zu? 
- Bai, bai. "Patxi Zarra" ta. 
- Horri beste leku batzutan "Abuelo" esaten otsen. 
- Hoixe, Patxi Zarra, "Abuelo". "El Abuelo" ta bai. Brun-run-run einda zarata batz, jesus... 
- Danon eitten dozue igual brun-run-run hori, goguan daukazue itxuria. Askotan ibiltten zan hemen ala? 
- Bai. 
- Baina hori gorrixena zan, ezta? 
- Bai, gorrixena. 
- Eta beste txikinak? 
- Hamen ez genduan halako zer haundirik euki. Ni neu behintzat. Mutikuak-ta, gitxiao arduratu ere, ez dakizu, baina... Nik ez naban sentidu holako zer haundirikan hemen. 
- Bai. 
Bonbak etxe inguruan
Arrillaga Garate, Pedro
-Bestela jo ezkero kaiñonazuak, e. Eibartikan jaurtittakuak hona zerari nazionalei Arratera botata, Arraten elizian pasauta, hamentxe sartuta, hamentxe jaten gaurela ere jota baiñuak eta danak kee beltz-eltzakin eta lurrez dana, bentania zabalik zeuan eta dana beteta laga zaban hortxe jota hamabost eta erdiko proiektillak. Beheratxuao beste bat, han behian beste bat esplotau zabana beste bat; beste bat hor arbolia jota handikaldera ere pasau zan, eta beste bat Armoretako etxe berrixa dagon tokixan zihar. Baiña harek, e, lelengua edo zan, han goixan nabua jorratzen gebizen eta harek ekarri zaban du-u-u-u!!! , eta Armoretako behixak han lauan etxe berrixa dauan tokixan jata zoratuta, euren parian pasau zan berta-ertan eta harutzatxuauan behia joa zaban. Jo baleu muturrakin behia akaso esplotauko zaban baiña. Nik hamen jota joan zan hara [...] etxian ondora proiektil bat, eta etxera ekarri ta hustuta hor euki naban eta. Beste bi edo ez dakit nundik ekarri nittuan. Hamabost eta erdiko bastante, holako bala handixa. Eta haura esplotia (espoleta) kendu eta ni mekanikua, esplotatzeko ere. Han eukitzen zaban pistoe handixa, haura soltau, tornillua soltau eta haura pistoia kendu ezkero harek ez zaukan arriskurikan. Barrua polboraz beteta, zuri-urixa, polboria izengo zan edo. 
Anaia bat gerran hil zitzaion
Gabilondo Agirregomezkorta, Josefa
-Eta zu ez ziñuzen harrapau gorrixok kozinarako? 
- Ni e, hori enterau giñan gu ze in zeben; ta nere aittak eta amak, hor Eguen edo hor beheraoko basarri eder hori, oin hemen zuri bat, hara bieldu umiak gu aizta bixok. Nik hamasei urte neukazen eta bestiak hamaika edo, hamar euko zittuan, eta horra bieldu basarrira. Eta anaixak, anaixa bat hil zana, eta artian ez zauken ba eruanda soldau edo, gerrara ez zeben eruanda, anaixa bixak ni ezkondu nitzan Armuetara, behera, harek mutilak hona eta neskak Eguenera, Eguen baserrira. Hantxe egon giñan gerria, hemengo frentia jun arte. 
- Gero zure anaixak ez zittuen harrapau zerak? 
- Gero, baiña gero kintetatikan hots eitten ziuen eta derrior jun bihar. 
- Pedro be holaxe joan zan. 
- Bai, Pedrok ere urte mordua ingo zaban. 
- Bost. 
- Bost, hor dao ba. 
- Pedrok ere urte mordua. Eta bizik etorri eta guria hil zan gizajua. 
- Gerran edo? 
- Gerratian hil zatan neri anaixa bata, bestia etorri zan etxera baiña. 
- Nun hil zan? 
- Teruelen. 
- Zela eukan izena horrek? 
- Antonio Gabilondo. 
- Gorputzik billau zeben edo? 
- Keba! Iñork ez zaban aztarrenik billau. Ezta bere kinto lagunak ere, bertan zaudenak ere. Ibilli zian, ta anaixa neria ere bai, beste anaixa zarraua, eta haura ibilli zan billa baiña aztarrenik ez giñuan billau. 
Bonba eta bala galduak
Gabilondo Agirregomezkorta, Josefa
-Orduan egin zittuen karreterogintza lanok eta heridutako barik. 
- Heridu barik, inor ez zan entzun heridu zanikan. Eurek ere billurretan egoten zien. Han lautxua, hola lau-natxo bat dao Kalamuan eta hantxe refujiua zeuan eta han refujio aldera eruan bihar hori eruaten zaben karigiori burdixakin. 
Ta hantxe lautxuan, bestaldeko mendixa gorrixena bistan eta ondo tokau, ez zakuen balazoik iñork hartzeik. Heridu iñor ez. 
- Nahikua suerte. 
- Bai, nahikua suerte, ez zan entzun behintzat. 
- Eta frentia joan zanian? 
- Joan zanian hamen hoixe, dana zulua ta. Gero hor Elgeta mendittik edo ez dakit nundikan Arrateko eliziai jaurti ziuazen kaiñonazuak eta han ez zaben joten ondo elizia eta bittartetik hona etortzen zien eta edozein tokittatik hemen; bum! 
- Galdutako bonbak? 
- Bai. Balazuak'e bai, balak ere. Balak ere etorten zien. Zzzu! Igual souan lanian eta zzust! eta albuan. 
- Ez zan bromia izango, e. 
- Ez hoixe, billur earra eukitzen giñuan. Usau azkenerako; halaxe zzust lurrian albuan balia ta. Jo bihar dabenik pentsau ere ez. Bai. Tristia zan haura. 
Soldaduskara joan eta itzuli ez ziren mutilak
Gabilondo Agirregomezkorta, Josefa
-Mutil asko hil zan herrixan. 
- Horrek hildakuak bando bixetatik? 
- Ez, hemendikan, hemendikan. Hemen ez zan gorrixetara... , gorri gitxi zan hemen. Nik ezautu gitxi in dot. 
Soldautzia-a in eta. 
Soldadutzara eruan eta... 
- Bai. Kintuan, kintuan jun zan hori. Kintua ba, treintayseisa zan urten zabana gerria, tan handikan "Quinta del 36" eta hurrengo siete, ocho ta nueve ta cuarenta y unoraino aillegau zan mutillak eruatia. Eta cuarenta y unuan amaittuko zaben, gehixao ez. Gaztiak zielako handik atzerakuak. 
- Uste dot 39n hartu zittuela 41kuak, "La Quinta del Biberon" edo, 17 urteko mutilak. 
- Bai, bai. Soldau gizajuak. Bai ba. Ezkonduak, gora ekin ezkero, ezkondua tokatzen zan asko, ezta, kintuetan. 
Jeneralian behera, gaztia, gaztera joten zeben. Ta ezkonduak umiak edo eukitzen zittuan eta umiak zeukazena librau eitten zan. 
- Nekezao joan. 
- Bai, nekezao jun. Baiña solterua aurrera. Prentera. Harek gizajuak. 
Maiorta baserriaren deskribapena
Elustondo Aizpiri, Mariano
- Garai hartan zelakua zan zuen baserrixa, etxia, zelakua zan? 
- Zelakua? Basarrixak ohi dian modukua-do... basarri haundixa zan, e! Ta da haura basarrixa, baiña basarrixak ohi dian modukua. 
- Habitaziuak ta hola, akordatzen zea zenbat zazkazen? 
- Bai, habitaziuak zaukazen harek e... bat, bi, hiru, lau, bost habitazio zaukazen harek, bai. 
- Ta gutxi gorabehera zenbatek eitten zenduten lo bakoitzian, bik-do? Bi edo hiruk? 
- Bueno, guk e... mutil-oskorrok edo zerak, eitten genduan ba, kuarto bat, salia esaten zitzakona, haundixa zauan, haundixa, baiña, e! Ta hiru ohe zeuden han ta ba, bakoitzian bi-do, han eitten genduan ta [...] matrimoniuak e... 
Nere anaixa ere ezkonduta zauan ta han, harek beste kuarto baten; eta bestia, aitta ta ama beste baten. Bai. 
- Ederki. Etxetik ateratzen ziñatenian edo aitta ta ama ateratzen zianian, giltzez ixten zittuzten e... 
- Bai zera! Bai zera! Ezta pentsau ere! 
- Ez gaur egunian bezela, ezta? 
- Buuu... Ezta pentsau ere ez! Bai, orduan ibiltzen zan ijitua asko, asko e! Gaur bat ez dabil. 
- Giltzik bazauan ala ixteko? 
- E? 
- Klaro. 
- Atiek ez zeuken, lehengo atiek ez zeuken giltzik. 
- Klaro. 
- Giltzikan e... bakarren batzuk bazaukezen giltzak, baiña ez zan ateik ixten. Ta gero ba itxitzen zan ataiko atia eta gero zaukan e... geuk zertzeko burdiña bat zaukan hola [pasau]. Hari hatzaparrakin geuk e... zabaltzen genduan haura. 
- Ta gero burdin hori ze sartzen zan zulon baten-do? 
- Bai, zulo... trankia zan, ezta? 
- Bai, trankia. 
- Trankia. Ta harek eusten zion. 
Arrieta abarketa lantegian lanean
Iriondo Garate, Teodosia
- Alpargaterixia nun zauan? 
- Hamen, San Frantzisko kalian, Arrieta esaten ziuena. Azkoittiarra zan bera. Ta San Pedron lana eitten zaban, biharra, gure aittak ere bai orduan, gure aitta zanak. Eta... Baiña azkoittiarrak alpargateruak zian ta haura itxuria etortzen zitzakon eta gero ba harek e... harek ipini zaban. Oso gizon ona zan, e! Gero dendia zeuken ta dirua ez zeben ematen, txartela. Eta gero eurok denda haundixa zauken ta gauza asko zauken. Eta neskak, haren alabak, harek, e... dendia ondo eruan zeben. Dana zauan karuaua, zegatikan, badakizu, dirua ez zeben ematen eta han bat bihar zan. Baiña aitta zan pixkat... lana euki bihar, nahiz galdu, lana euki bihar! Ni hatzaparreko miñakin nenguan, han, badakizu, "deprisa" eta haura, jostorratz haundi harek bero-ero-ero eitten zian eta hari ikutzen bazioun erre eitten zan. Ta batzuek e... sosiuzak, ni bizkorra nitzan lanian, e! Han ere. Eta harek ikutu zian ta ni, gaiñera, ez naiz izan [txartzekua] , e! Beti herida guztiak saniatzen zian neriak. Baiña orduan harek bero-erua zauan ta erre-do ein zian ta pixkat bajiakin egon... bajia orduan ez zauan... e... jun ez lanera. Ta ikusi zianian, juteko, juteko han lanera zeozer egongo zala neretzako, haura ez bada, lehengua ez bada zeozer. Ta [ez nahi ikusi] kalian-a bere obreruak-ta. Gizon ona zan, e! Baiña negoziorako harek berak ez zaban balio. Alabak-ta bai dendan... Dendiak asko eman ziuen hareri, baiña taillarrak ez. Gero kiebra-do ein zaban. Valentziano batzuekin zor edo zeoze. Zeoze [trensia] -edo. Eta lan gitxi zauanian, ekartzen zaban baterixa txarrak. Guri gustatzen zitzakun Azkoittikuak, Azkoittixan, hango [trensia] ta, ba, harixa-a, doble lan, askoz ere lehenao eta aberixarikan-ta ere ez. Eta beste horrek, Valentzia aldetik etorri [zanian] , hamen sartzen genduan, e... orratz, esto... zera, jost... orratzak haundixak ta gero [ura] e... hola ematen zitzakon zerai, orratza hartu ta berriz atara ein bihar ta harek, e... materixal txarra ekartzen zabanian, haura, haura hamen satu ta hamen urten eitten zaban. Okertuta ziharo. Ezer ere ez. Harek irabazten zabalakuan, [trensia] merkiaua zalako, baiña bestetikan... 
- Galtzen ertetzen zan. 
- Materixalak hainbeste ein genduanak, danak okertuta, lanik ein eziñikan-a... Halaxe. 
- Eta Teodosia, zenbat denbora egon ziñan zu lanian hor, Arrietanian? 
- Hor? 
- Bai, zenbat urterekin hasi ziñan hor, hamabi urterekin? 
- Neska gaztia sartu nitzan ni hor, hamabi urtekin edo hola sartu ta... 
- Zenbat urte? 
- Bai, gero behintzat hemezortzi-do, hogei-do... 
- Hogei bar urte bai? 
- Lanian hantxe. 
- Eta gero jun ziñan Kubara? 
- Gero, gero Kubara, gero jun nitzan. 
20 urterekin abarketagintza erakustera Kubara
Iriondo Garate, Teodosia
- Eta gero jun ziñan Kubara? 
- Gero, gero Kubara, gero jun nitzan. 
- Ta Kubara zenbat urtekin jun ziñan? 
- Kubara jun nitzan esto... azkoittiar bat Mancisidor esaten diuena, beti abadiekin-a hola, eta horri fraillen batek ein zion hara industria eruatia, han ez zauan hola lanikan-ta. Eta gero bi neska giñan jutekuak eta harek atzera ein zaban, hola pixkat makal samarra zan-a. Gaixotu ezkero ere haura urrin zauala ta... Ni gogorra nitzan eta, gaiñera, gustatzen zitzatan ikustia gauzak ta nere diruakin ezin jun eta hola okasiua edo baldin banaukan [...]. Eta gero, nere kuñaua ere jun zan, gaiñera, haura mekaniko bezela eta han egon giñan zortzi hillebetian. Sei, sei zan izateko, baiña makiñak Estados Unidos edo handikan etorri bihar zan eta harek tardau zeben hille bi etortzen eta harek hille bixak, e... 
- Eta ze urtian jun ziñeten hara? 
- E? 
- Ze urtean izan zan? Noiz jun ziñeten Kubara? 
- Ze urte? Hara jun nintzana? 
- Bai. 
- Horixe ez naiz akordatzen. 
- Urtea ez bazera akordatzen, zuk zenbat urte zeneuzkan? 
- Nik neukan orduan... Zenbat eukiko neban? Hogei ez dakit, holakotxen bat. 
- Orduan zapaterixan zeunden zu lanian orduantxe, ezta? 
- Orduan, "menor de edad" nitzan ondiokan. 
- Baiña zapaterian zeunden lanian, alpargatak eitten hamen eta jun ziñan hara? 
- Bai ba, baiña bertara hauraxe lana eittera, e! 
- Bai, haura erakustera. 
- Bai, haura erakustera. 
Bonbardaketan etxetik ihesi
Zubiaurre Garitaonaindia, Sotera
Gero, bonbardeuak gerra denboran. Hamen, begira, hamen dago barandaua, tiestuak daude hamen, tiestuak lorekin, eta hamen barandauan jo zaban, ni joan nitzan... bonbardeua, gure... ibai aldera, honek ibaixa dauka atzian eta ibai aldera hasi ziran, txanalan onduan jauzi zan lelengua. Goazen hamendikan! Joan nitzan etxera, galtzerdirik ta orduan ezer, galtzerdixak janztera, galtzerdixak janzten, bata jantzitta ta bestia jantzi bage, etorri da beste kaiñonazo bat, ta hamentxe jo zuan eskillara honetan. Hau eskillari hau dana apurtu zan, eta nik erten nuan, ba, ahal zan moduan erten nuan sentidu nabanian, batian galtzerdixa eskuan, ta bestia jantzitta, ta joan giñan Melittongora, umia, umia neukan orduan, ume bat, lelengua, eta txikixa ondiokan, ta hartu umia ta Melittongo aldera. 
Melittongo aldera daguan, han trenbidepian zulo bat dago, behintzat, hantxe sartu giñan. Kaiñonazua etorri zanian, kristal hots bat bai, ta ni ezkonberrixa ondiokan, ta gauzak, bajillak eta kristalerixia eh! halako ederrak! Nere penia, ene! Danak apurtuko zittuan, ezin nitzan egon han, han sotano haretan ezin nitzan egon. Ni banixe, ni banixe, ze pasau da ta! Ez zaitte joan! ondiok ez debe amaittu ta, ez zaitte joan! Horregaittiokan, txiri-xiri, ixil ixilik, joan nitzan, ta ezer ez. Kanpoko kristalak bakarrik apurtu ziran baiña barrukuak oso osorikan, ezer ez zan apurtu. Nere poza! 
Nere poza! 
Etxean dutxarik ez
Zubiaurre Garitaonaindia, Sotera
Etxian, illia apaintzera orduan! Bi kopeta nik, ja! Bi kopeta nittuan, edarrak gaiñera, holaxe, harek orraztu, lotu, ta han ez zaguan, eh! beti apainduta! ni apaintzera, estraiñeko, ezkontzeko joango nitzan, seguramente, "si, yo para casar". 
Sagardotegia etxean
Zubiaurre Garitaonaindia, Sotera
Goizian ere, jende asko etortzen zan botelliakin sagardao billa, zenbat irtetzen zan! Hiru txakur haundi edo izango zan, nik ez dakat goguan eh! Oiñ baiño sagardau ederrauak ai! Oingo sagardaua, binagria dirudixe horrek, harek ez diraz sagardauak, eta koloria, ura, ura. Gurian hori-orixa; eitten zeben tolaria geunkan ta gero prensia, behian ertetzen zaban, bete, barrikak bete ta harek fermentatu egitten zaban, irakiñ egitten zaban. Gaiñera botatzen zabanian, gero zenbat graduko ta, zortzi gradu daukaz, ta nik horrek goguan daukadaz ondiokan. 
Bazkaltzera? generalian arratsaldian izaten zan jendia. Goizian, ba, jendia zatorrena, ba, etortzen ziran banaka goizian ere, baiña arratsaldian, arratsaldian, jendia. Lan askoko ez, momentuko gauzia izaten zan, tortillia, ta arraiña eta txorizua, txorizua eibartarreri sei txakur haundi, ta elgoibartarreri errial bi. 
Damakortan jaio eta Elgoibarrera bizitzera
Odria Osoro, Joxe
- Jaixo ziñan basarrixa zelakua zan? 
- Ba basarri majua zan, haundi xamarra ta mendi asko ta [...]. 
- Ta gero aldaketa haundixa izango zan, klaro, Elgoibarrera etorri eta etxia ze, txikixaua? 
- Bai, beti. Ta kalia hurrao ta beti geu ere hemen [pozikixao] han baiño, ta poliki-oliki ba, gustora. 
- Eta bueno garai hartan normalian familixan, ba, anai asko ziranian, ba, lo ein bihar izaten zaben, ba, klaro, igual bi anai ohe baten edo... Zuri ere tokau zitzaizun beste anai batekin lo eittia? 
- Bai honbre, danok. 
- Danok, ezta? 
- Bai. Nik anai zaharrenakin lo eitten naban. 
- Zaharrenakin? 
- Bai, [...]. 
- Eta etxetik ateratzerakuan giltzez ixten zenduten? 
- Ezta pentsau ere! 
- Ezta pentsau ere, ezta? 
- Holakorik ez, txakurra bai gogorra ataixan bat edo bi igual. Gabian ta han, ene, ez zan giro! Hara arrimatzerik ez zaon. Txakurra baeuan, txakur beltz bat, terriblia! Ta bueno...! Oso gogorra! Ta txakur batekin bat juten bazan jo-a itto [...] ahal izan ezkero. Hortan bai! Hortan bai... 
- Zuretako zein zan hobia lehengo Elgoibar edo gaurkua? 
- Elgoibar? Nik ez dakit, ba, ze esan. Preparauta gaur dao, hau orduko, bueno... bateko ehun dao preparauta gauza danetan. Baiña jendia, ez dakit, ba nik, artietan... oin baiño errezao [konbertidu] edo jende sanuaua edo hau pixkat... granujia gehixao edo... zeoze, esan nahi dot, ezta? 
- Desberdiña, ez? 
- Bai, bai, bai. 
Domeka arratsaldeak bakarrik izaten zituzten jai
Arrieta Bergaretxe, Bentura
- Eta gaztetan ze, ze itten zenduten, ze klaro, baserri puntan bizi izanda, soroko lanak... 
- Bai... 
- Lan mordua eukiko zenduten... 
- Bai... 
- Zelako basarrixa zan, kontauiazu. 
- Pues e, zian ba ganaua, bost edo sei behi edo holan eoten zian. Aitta ta anaia kalera juten zian lanera eta gu, ba, lehenengo anaia etxian ta, ba ama, ama ta anai-rreba gaztetxuak eta etxian, pues, hola lana eitten gendun. Eta soruan, edo ortuan, edo ganauekin edo eitteko zauana eitten ibiltzen giñan. 
- Astia lan ta lan... 
- Lan ta lan, lan ta lan pasatzen genduan, ezta pentseu ere beste iñora juterik eta ezta pentseu ere, ezta zapatuan ere sekula, domeka arratsaldia bakarrik. Domeka goizian mezetara, hango mezetako zeregiñak ein, etxera etorri ta, ba, etxian amari zerbait zaukana lagundu ta gero arratsaldia libre. Pues arratsaldian juten giñan Elgoibarrera, kalera, handikan etortzen giñan edo uda-egu partian musikara edo pasio bat ematera o lokesea, erromerixa batera o, ibiltzen giñan geure lagunak juntau eta [geuk] disfrutatzen genduan. 
- Bai, ta orduko jaixak San Isidro... 
- Baitta, San Isidro dala edo, ba, San Juan dala edo Santixao dala... inguruko fiestetara juten giñan eta oso edarki pasatzen genduan. 
- Gaur moduko... 
- Gaurko... anbiziorik, gaurko anbiziorik ez zan, e! Gaur dauan anbizio hau, e, bueno, esaten dabenez, guk ez dogu ikusten baiña, hau gabeko ibillera hau eta... ke ba! Illuntabarrian etxera ta pozik gaiñera, edarki pasau genduala-a arratsaldia! 
Umetan ardi-zain eta gero 46 urte tailerrean
Txurruka Arozena, Dionisio
- Zuek eskolan-a ibili ziñaten? 
- Denpora gitxi! 
- Zenbat urtian ibili ziñan? 
- Ni ibili nitzuan e... ba lehelengo gaztetan ibiltzen nitzuan ni, ba, mendira jun ta ardixetan-a ardixak zaindu ta ardixak kontu ta gero e... handikan jun nitzuan e... Musillo pastorian entzueria eukiko dok? 
- Bai. 
- Hara morroe, beatzi hillabete ein najaittuan han. Ta gero, handikan bialdu zien, e... taillar batera sartu zien aittak eta amak, e... gerria [sartu zan] ba, gerria zatorren eta taillarrian sartu nitzan, e... "Txitxarruan" entzueria eukiko dozu? 
- Nola? 
- "Txitxarruan" taillarra, "Txitxarruana". Osea, Azkoittiko karreteran [...] aldamenera, oin Alkortak bota dau... 
- A bai, bai. 
- Han, hantxe. Han ein najaittuan ba... hogeta hamahiru urte taillar hartan. Gero taillar haura, ba, itxi ein zan "el año setenta y uno". Bertan egon giñan gu e... kobratzeko geunkan ta bertan egon giñan zaintzen ta bestia-a. Ba, gero, danok okupau giñan. : bata Sigman ta bestia beste aldian ta bestia hor-a... Gu bostak han egon giñanak, ba, gero, ba, [magistratura] jun bihar izan genduan, ba, kobratzeko. Bestela, e... makiñak harrapau eingo dittu jentiak ta makiñak geldi eukitzeko-a. Ba, gero, ba, geure... esan jaonan geuk ere subastan erten ein bihar genduala ixotzen ez baldin bazan hango balixua beste. Ta gero, Santanderreko bat eta Bartzelonako bat hasi zittuan pujan, pujan, ta guria pasau zanian, gure numerua, ba guk laga ein giñon eta gero, ba, harek hartu zittuan makiñerixia. Ta gero handikan, ba, ni sartu nitzan, e... ate batetik erten eta beste atian sartu, Alkortanian. 
- Lan faltaik ez zauan orduan! 
- Ez, ez, orduan lan asko zauan. Alkortanian sartu nitzan, oin Alkorta [goixan]. Bai. Eta Alkortanian ein nittuan beste hamalau urte. 
- Hamalau urte han? 
- Hamalau urte han. Danea, ba, berrogeta sei urte inguru taillarrian ein dittut. Oin, soldau ere, asko, e! Soldau ere... 
Gerrate denporan harrapau giñuzen ta gu egon giñan gerria amaittu ta gero ere, ba, lau urte inguruan ixa! 
Pepita baserritar lanetan
Unzueta Iriondo, Pepita; Unzueta Iriondo, Rosa
-Nik hiru hillebetian zenbat ikasi naban, jesus maria ta jose! Basarriko kontua. 
- Eta ardixakin gustora, e? 
- Bueno, nik ez nittuan ardixak jezten eta. Lagundu bakarrik. "Joango naiz ni zurekin", eta bueno. A, ittulan ere ein naban. 
- Zer? 
- Ittulan. Ez dakizu zer dan ittulan eittia? 
- Ittulan? 
- Esan zian behin tiok: "Ingo dozu ittulan gaur? " "Zer da hori? " "Ba ni jungo naiz atzian zerakin eta zu ganauen aurrian" "A bai, joango naiz" "Eske zu joaten bazea Maritxu, nere edadekua, eskolara joango da" "A, joan dailla, [pasiau] eingo dot" "Jontxo! , ittularixa daukak, e. Topau dok, txiki-xikixa dok". Pasatzen zanak hor konpon. 
Ama galtzerdigilea
Arrieta Bergaretxe, Bentura
-Nik ama asko ezautu neban artilliakin lantzen. 
- Lania? Eta nundik ekartzen zeben? 
- Goiko basarrittik. Han goixan basarrixak daude, Lizundia esaten jakona, San Antolin behia, goixan Lizundiakuak daude goixan basarri mordua. Han lehen-ehendi ardixa egoten izen da han basarri danetan. Eta handikan hartzen zeban gure amak beti lania, eta galtzerdixak-ta asko eitten zittuan. Etxian landu, neu ere asko lagunduta nago amari, landuta; neu ere jardunda nao. Landu; gero gorua esaten zakona hamen gerrittikan honara ipini, han dza! , dza! , dza! zera ein, harixa ein, eta gero harekin harixakin galtzerdixak ein. Eta galtzerdi edarrak izaten zien. 
- Nik be badauzkat. 
- Badaukazuz, e. Harek bero-eruak. 
- Eta hemen ardirik bazeukatzuen? 
- Bai. Egon giñan pixkaten barek baiña oin ere badaukaguz. 
- Zu hona etorri ziñanian baeuan artaldia? 
- Orduan ez zeuan... Egon, egon... , bai, bazeuan, ni etorri nintzanian bazeuan hemen ardixa. Ez dakit. Gero kenduta egon giñan, bare egon giñan. 
- Eta zu zeu gaztagintzan ibilitakoa za? 
- Gaztaegiñan? Etxerako zeoze bai, baiña asko ez; baiña zeoze bai. Jun dan urtian eta erreiñak ein dittu. 
- Baiña lehen? 
- Lehen ez. Nere etxian ez, ez zan batere... 
- Baina zu hona ezkondu ziñanian hogetasei urtekin... 
- Gaztae asko ez ez genduan eitten. Ardi gutxi orduan. Gerotxuao bai, gero eitten neban gaztaia gerotxuao, ardixak gehittu genduzenian. Gero sasoi baten bai eitten neban puxkat etxerako; saltzeko ez, saltzeko sekula ez. Etxerako. 
Ta jun dan urtian mordua ein zeban, erreiña oin ibiltzen da. Neu zahartu ein naiz eta. Erreiña ibiltzen da. 
Esnea azunbreka saltzen zuen
Arrillaga Garate, Pedro
-Lehen esan dostazu hamabi urtekin eskolia itxi eta Eibarrera esnia eruatera. 
- Bai, hamabi urtekin Eibarrera esnia eruatera. 
- Eibarreraino zergatik, ez euen hemen bezerorik ala? 
- Elgoibarren, baiña esan dizut txakurraundi bat gehixao pagatzen zala Eibarren. Hamen zortzi txakurraundi pagatzen zaben, litro bi orduan azunbria zan, azunbria litro bi, ta litro bi pagatzen zittuen zortzi txakurraundi eta han pagatzen zittuen igualeko kantidadia beratzi txakurraundi eta txakurraundi bat. Hogei bat edo hogetamar bat litro litro eruaten zian eta hogetamarrekin hiru pezeta. Dirua. Hogetamar txakurraundi hiru pezeta justuak. Ta zidarretan holakotxe boltsillokaria ebaltzen naban; hogeta duruak batzen nittuan eta jota praka-orruak mutil-oskorrak eutsi ezinda. Ta gero haura ganbixau ta hogei durukua etxera, aittari, hogei duroko papela. Enee! , gure aittan poza! 
- Zenbatian-enbatian kobratzen ziñuen esnia? 
- Batzuek pagatzen zeben hamabostera eta bestiak zortzi egunera. Zortzi egunera gehixenak. Azunbria hartze zabenak sei pezeta eta hiru txakurraundi pagatzen zittuan astian, eta bestiak doblia pagau bihar. 
- Ze zeunkan, bezero asko? 
- Puf, mordua. Batzuek litro bi hartzen zittuen baina lau litro ere. Hemen bidian batek etxia Saturixo eta horrek lau litro hartzen zittuan. Gero klinikan aurrian han zerian entradan Bar Loiolak harek ere lau litro hartzen zittuan, eta gure goixan beste bat bezerua, harek ere lau litro hartzen zittuan, baina bestiak danak hoixe. 
- Azunbria? 
- Bt edo litro bat hartzen zabana baiña bestiak bi litro, azunbria. 
- Ze faten ziñan, astuakin? 
- Bai, astuakin. Ez, kaballuakin edo zerakin jungo giñan, kotxiakin, je-e!! 
Gurdigina izan zen Pedro
Arrillaga Garate, Pedro
-Lehen esan dozu burdixak-ta eitten ziñuzela. Zeuretako ala saltzeko? 
- Saldu ein nittuan bi horri zerari, horko auzoko lagun bati. Eindda naukazen burkajia etxian edar askua etxerako banakan, eta beste bat einda baneukan goixan apurtzen bazan edo eta ein naban eta beste bat eitteko berari, eta halaxe ein nion. 
- Baina zeu arotz modura etxegintzan eta ez za ibili. 
- Ez, ez. Nik ekin banio eingo naban eta honezkero millonarixo. Mekauben zotz, ekin banio arotzerixan lagun pare bat hartuta kuadrillan. Ene, oin edozenbat diru etaratzen dabez, edozenbat gero
Aubixako arto eta gariak
Arrillaga Garate, Pedro
-Hor Aubixan, ostera, hor Aubixan gure aittan arrebaik zarrena Aubixara ezkondu zan eta harek etxian zeukan kalerua ta harek urter0 erreten zaben eta Jesus! , harek hartzen zaben garixa, babia, hartua... Artua're mietz ipintzen zaban, baiña hau baiño lodixaua kertena artuak, e! Ta bi buru, holakotxe buru tzarrak. Ganbaran honenbestian botata ezin sikatu ere. Zelako artodixa ta! Ta garixa ere horren moruan, nunian bat gari. Harek batzuen moduan ra-a! zera, holako mehe-ehia garixa. Harek garixa ere halakotxe bakan-akan, ta gero hamazazpi erru, eskutakaria, e; ipurdi bakoitzak hamazazpi puja gora. Zelakuak! Kolpe einda eskua beteik, ra! Ez dao garixan morudko botikaik. Eta gero harek ipintzen zaban moruan mieztuta ere batzuek ipintzen dabe; iñok ere ez! Harek berak hauraxe zekan ez zala bihar ugari eta ez dau bihar ezek ere ez, ugari ezek ere ez, ezta pinua ere. Pinua ere bakan ipintzen ez bada mehia, mehia; luzetu bai baiña mehia. Loditzeko lekua bihar dau, sei bat metrora. 
Laiaketan gazte-gaztetatik bi lagunen erdian jarrita
Gabilondo Agirregomezkorta, Josefa
-Laixetan ere bai, hamalau urtekin laixetan eta. 
- Ibilitta zaz laixetan? 
- Laixetan? Bueno, zenbat bidar ibilitta! 
- Baina ez zeunken goldarik edo? 
- Goldia bai egoten zan baiña, ze esango dizut ba... Nabua, nabua kastauaz lurra geratzen zan eta goldaketarako gitxi ta. Nabua kastauaz, kastauaz lurra laixatu eitten genduan. Ta laixetan ni ere hantxe txikixa, gaztia izen arren erdixan ipiñitta. Ezkiñetan ez, baiña erdixan erreztxuao ibiltzen zan; han ipiñi ta hantxe. 
- Osea, hiru ibiltzen zinen? 
- Ba lau, hiru-au, holaxe. Baiña ni neska koxkorra ta hantxe. 
- Horrek ekiñaldi luziak izango zien, ezta, laixan. 
- Bai. Lurrai buelta eman bihar zakonian eta esportzua jo bihar izaten zan han edarra. 
- Bigarrena zan laixetan... 
- Laixetan ni asko eindakua naiz laixetan. Auzolanera ere junda ere bai. Auzolanian, auzuan. Koiñata geunkan hor beheko basarri batera ezkonduta, ta hara junda ta. Hor Arane, zuk esan dozun Pedron etxian lurra jasotzen ere bai zestuakin. 
- Soro barrenetik. 
- Bai soo barrenetik guenera ibilitta gaure. 
Umeak gozozaleak
Gabilondo Agirregomezkorta, Josefa
-Nere amak esaten zian eze hola... Hor goixan errota bat euki giñuan, errotia, han ixotzen genduzen artua ta garixa ta. Eta gero etxian ogixa ein; ta artua, arto-orta ein eta artua ta esnia ta. Artua ta esnia baiño kafia ta esnia nahixao izaten giñuan guk. Ta amak esaten ziun eze: "Zuek azukre gozuak erretzen zaittu. Halako lekutan umiak edarrak, potolo-otoluak, ta Irunakortan eta, han errotia zeuan tokixan umiak potolo-otoluak, eta gu mehe-ehiak, ta harek esaten: "Zuek bai ba, kapia ta esnetxua jaten dozue azukriakin eta. Harek bai ederrak! ". Esaten ziun. Baiña guk gozua jatia nahi azukriakin kapia ta esnia nahixao. 
- Orduan azukarra gutxi, ezta? 
- Azukarra, eneee! Azukarra kontauta. Amak kotxaratxuakin neurtuta ematen ziun guri. 
- Eta eztixa ez zeunken? 
- Eztixa, ez zauan erlerikan gurian. Ez, ez zan, erlerik ez genduan eukitzen. Baiña eztixa, erosi ere zer orduan? Erosi ere gitxi. Erosi gauzia gitxi gure gazte denporan. 
Lihoa, larrua eta saskigintza
Gabilondo Agirregomezkorta, Josefa
-Zuk sekula ezautu dozu liñua soruetan? 
- Ez, souan ez nik hori bedar hori. Ikusitta nao nere jaixotetxian. Armaixo haundi bat zan eta hantxe haura bedarra ezaututa nao. Baiña etxian hartzen ez. Nere amamak eta eitten (ereitten) ei zeben baiña nere akorduan ez. 
- Zuk orduan amama-a goruetan ez zittuzun ikusi? 
- Goruetan neu be einda nao. 
- Baiña liñuakin ez. 
- Ez. Ardi-aniakin. 
- Zuek hemen liño-otzuak eukiko dittuzue, ezta? 
- Ez dakitt. Ez naiz ni konturatzen. 
- Uste dot leku askotan dagozela oindiok izen horrekin. 
- Baiña hemen ez, ez dot iñori sentiru. 
- Liñaputzuetan gaztaiñia be zumitza eitteko ta. 
- A bai, beratu eta hori. Zesteruak, zestua eitten zabenak, eta bai. Hori ezaututa nao. 
- Eta zure aittaginarreba hain artistia izanda narruakin eta, otzararik-ta ez eben egiten? 
- Ez. 
- Esan dostazu burdixentzako eta eitten zittuela; eta narruzko abarkak eta. 
- Narruzko abarkak harek eitten zaban uretan busti eta trapu baten, trapu bustixan bueltan batuta ipini. Eta bigun-igunak eukitzen zittuan gero abarkia joskixakin josteko. 
- Ez zeukan ohiturarik otzarak eta; zesterua ez zan? 
- Ez, ez, zesterua ez zan. Hemen Eguengo gizona bai, Mendarotikan ezkondu zana hona Eguenea, gizona. Eta harek zestuak eta edarki eitten zittuan. Harek basuan hartu gaztaiña-angaixak eta berak etara zumitzak eta harek eitten zittuan. Baiña gurian etxian ez dot ezautu hori. Ez dot ezautu, ez. 
Inguruko euskalkien arteko aldea; hauen inguruko iritzia
Etxaniz Osoro, Luis
- Zuk ze uste dozu Elgoibarren eta inguruko herrixetan berdin berba eitten dogula? Elgoibarren, Azpeittin, Azkoittin... 
- Ez, ez, ez, ez. Behin, Azkaraten harutz pasau ezkero asko kanbixatzen da e, asko kanbixatzen dok. 
- Bai? Ze eitten dou, ba, diferente guk? 
- Hor e... gauzia esaten [...] gauza asko esaten jako, baiña beste izen bat esaten jako gauza askori. Bai, hori bai. 
Konparazio, "abarketak" guk esaten dogun moduan "aparketak" han. 
- Hori nun? 
- Azkoittixan. 
- Azkoittixan? 
- Azkoittixan, "aparketak". Ta... gauza asko. Han "hoixek" eta "haixek", han beste, beste zera bat dao hor, hor zihar danian. Oin, euskeria hau baiño garbixaua izango dala haura? Hori pentsatzen juat nik. 
- Azkoittikua garbixaua? 
- Azkoitti, Azpeitti, Tolosa... Hor goittik beherakua, hori euskera garbixaua dala hori. Hau Elgoibarren asko e, hamengo jentia ta Eibarkuak ta ere, erderaz ez juau eitten ta euskeraz ez juau eitten. "Bentaniari" Azkoittixan "lehixua" esaten jauek, hamen "bentania" esaten diok ta "ventana" dok erderaz. Ta ze esaten juau? Ez erderaz, ez euskeraz. Azkoittixan ta "lehixua" esaten juek, horreatikan hor euskeria hor asko garbixao dao hamen baiño. 
- Ta, Deba aldian ta? 
- Deba aldian hamengua asko. 
- Bai? 
- Bai, hau hamengoau, hamendikaldetikan. Behin Itziar aldera asko berriz ere Azkoittiko zera sartzen dok pixkat. 
- [...]. 
- Bai, bai, bai. Ta Bizkaikua, berriz... 
- Markiña aldian ta... 
- Entendi eik horkua! Hor gurekin ibiltzen danorrek eta... 
- Lekeittixo aldekuak entenditzeko... 
- Horrek... Entendi eik hori! Hori ez juek entenditzen ezta, ezta... Hor e, iñoiz e, ni zela egon nitzan hor Eibarren, Agiñan edo morroe egon nitzan lekuan, han Bizkaiko hizkeria itten zuan. Nik han dana [...] najuan, entendidu najuan hangua, Bizkaikua dana entenditzen juat, nik bizkaittarra dana entenditzen juat, baiña, askok "Ze esan jok horrek? " ekiñaldixa einda. Baiña harek eurena eitten juek eta... 
- Bai, bai, normala... 
- Hamen e, paraje bakutzian bertakua ei dok edarrena eta... 
- Bai, bai, guk geuria eingo dou. 
- Hori dok, hori dok. 
Elgoibarko auzoetan aldea euskaran
Etxaniz Osoro, Luis
- Ta auzuen artian diferente eitten dogu? Igual San Lorentzokuak eta San Migelguak diferente eitten dabe? 
- San Migelen pixkat sartzen dok Bizkaikua. 
- Bai? 
- Bai, hor hegalian sartzen dok hor; hamen behian ez, baiña goixan bai, San Migelen Bizkaikua sartzen dok pixkat. 
- Ta Azkarate aldian ere berdiña pasauko da, ez? 
- Azkarate aldian ere Lekunberriraiño sartzen dok Azkoitikua sartzen dok. 
- Ya Lekunberri aldian bai ya? 
- Lekunberrin ere bai iñoiz, bai, bai, nik Lekunberrikua iñoiz entzun juat azkoitiar: "hau esan dixe" ta "haura eman dixe" ta "ein zixen haura" ta hamen ez juau hori esaten, hamen "ein juen" ta "ekarri juen" ta... 
- Bai, bai... 
- Baiña sartzen dok, hor hegalian sartzen dok, ta San Migelen ere Bizkaikua sartzen dok pixkat. 
Euskaraz hitz egitearren arazoak soldaduskan
Lizarralde , Joxe
-Guenaetxeberriko hau Odria, Odria... Sigman ibilittako haura. 
- Bai, ez dakit zein dan baiña... 
- Hauraxe [nebala lagun] , gu bagindoiazen gure gonbestaziuan (konbertsazioan) ta euskeraz, ta erten diue, batalloia. 
Harek e... derrepente garbittuko giñuazen e... Komandante batek goittik beste batalloi [bati] diarra: "Ia, bakutza bere lekuetara! ", danak erretiratzen zian e! [Altutik] gero, e! Orduantxe salbau! Bestela... Euskeraz eitten gendualako. 
- Amorrua euskaldunei harek! Ta erderia ikesi in bihar, ezta? 
- Ta guk ze, ze, ze ikesiko genduan ba! Ze ikesiko genduan ba? Eskolarik bako pertsonia... 
- Bai, baiña, nahi ta nahi ez erderia pixkat obligauta... obligauta moduan, ez? 
- Bai. baiña entenditzen zaben harek nahi zebenak e! Bai, entenditzen zeben. Baiña, hauraxe dana bakarrik eittia nahi, erderia. 
Euskara kalean ikasi zuen
Ruiz de Gauna Ibañez de Garayo, Fermin
-Zure aitta-mak euskaldunak zien? 
- Ez dizut ba esaten? Salbatierrakua aitta ta... 
- Aittak eitten eben euskeraz? 
- Ez. 
- Eta amak? 
- Ezta. 
- Zuek nun ikasi dozue? 
- Kalian. 
- Kalian, e? 
- Ta erderaz baiño lehenao. 
- Bai? Orduan euskeraz eitten zan beti, ezta? 
- Guk bai behintzat. 
- Zuk jaixo ta segidan ikasiko zeben euskeraz baiña etxetik kanpo. 
- Klaro, amak-ta ez zekixen eta. Nik bixetara eitten neban gero, erderaz eta euskeraz. 
- Orduan hemen erdeldun gutxi egongo zan. 
- Erdeldun gutxi? Erdeldunak ointxe geanak edo gehixao igual. Elgoibarkuak. 
- Baiña artian be kalian eta mutikuak-ta danak euskeraz. 
- Euskeraz asko, bai. 
- Zuek anai-rrebok danok ikasi ziñuen euskeraz? 
- Danak. 
Alarguntasunik gabe gelditu zen senarra gerentea zelako
Irizar Goiburu, Juliana
- Eta gero nora jun ziñan bizitzera? 
- Gero, hiru urte hantxe egon nitzan, pentsaizu, hamar-eatzi urte eta zazpi urteko umiak geldittu [zittazen]. 
- Zenbat seme-laba euki dittuzue? 
- Bi. 
- Bi, neska ta mutilla? 
- Bai, neska ta mutilla. 
- Eta nora jun ziñaten bizitzera gero? 
- Gero, hiru urtian bertan bizi izan nitzan, etxe hartan bertan. 
- [...] txikixak zianian... 
- Hantxe bertan. Eta gero, ba, nik ez neuken... nik bizimodua etara ein bihar non zeatio... Gaiñera euki naban kasua, ba, nere gizona, "Arriola y conpañia"-ko soziua zan. Eta aurretik zeudenak, bera baiño nausixauak zianak, ba bi batera hil zien, batera samar. Iruzta bat, Iruzta. Eta gero bestea nere gizonan anaie, Migel Arriola. Harek hil zien batera eta gero gerente batenbat sartu bihar zan eta nere gizona sartu zan gerente. Ta orduan, Francon denboran, gerentiek ezin zeben kotizau, ez zoen kotizau behar. Itxuria, legia zeon hala. Ta berak esaten zaban: "Bai, bai, baiña seguroik eta ezer ere ez eta hola ez da... " Ta lehengusiña batek, Kartutxonekua genduan guk, eta harek esaten zion, e... : "Hola ez hago ba ondo, seguroik eta ezer ere... ", "Bai, baiña ezer pasauko balitz, ba taillerrak korrespondidu bihar jon". Baiña hil zan, eta kitto gero. Hil ta hamabost egunera kendu [ziaten] jornala eta geldittu nitzen ezer´e be, ez alarguntasunik ta ezer´e be. Nik zela edo hala bizimodua etara ein bihar naban. Eta pixkat afiziua josteko euki naban ta ba, alkondarak josten ikasi naban ta alkondarak josten nittun horra, Karkizanoko dendarako. Orduan jende guztia urdiñez juten zan lanera. Alkondara urdiñak josten. Eta gero ba, hiru urtera, ba, hori etxia eitten ziharduen. Ni bizi naiz, Lanbroa badakizu? Lanbroa? 
- Bai. 
- Han goixan, bai, han goixan bizi naiz. 
- San Lorentzotikan hara pasau ziñaten bizitzera? 
- Bai. Gure etxia eitten ziharduen ta zela edo hala hantxe pisuari heldu nion. Ta gero, "el año cinquenta y tres" etorri giñan horraxe bizi izatera. Baiña geldittu nitzan oso gaizki. Neuk etara bihar izan naban bizimodua. Oso gaizki. 
- Gogorra. 
Gerraostean lan asko zegoen
Iriondo Bergaretxe, Julen
-Kanpotik etorri zan jentiantzako etxiak baegozen hemen? 
- Ba, gaizki. Suertau zan hamen eon zan personaje bat. Personajia edo, bai, personajia zan haura, don Pedro Muguruza, El Valle de los Caidos diseñau zebana, arkitektua. Ta harek hartu zaban terreno batzuk, ta ideau zaban eta ein zaban barrio bat, Artetxe esaten giñun ta han dao oin ere. Etxe txiki batzuk, polittak ein zittuen. Orduantxe suertau zan hori, Elgobartarra zan bera, Madriden bizi zan eta akabo, ezta, baiña hori kapritxo hori euki zaban eta ein zaban barrio hori, Artetxeko barriua, han dao oindiokan haura, etxe polit batzuek. Ta bueno ba, hori mobimentu hori hasi zanian ba jentiak apopillo edo behintzat danak sartu zien. Etxiak bazauden? Ba ez, ez. Baiña harek hasi zienian etortzen orduan hasi zien etxiak eitten edo orduan hasi zan herrixan. Hau etxiau erre in zan, hau jaso genduan berriz eta hamen albuan zeuan beste terreno bat, orduan ein zan beste etxe bat, ta hau Santa Ana kalia aurrera, poliki-oliki-oliki, poliki-oliki baztarra joteraiño orduan hasi zian etxiak eitten. Baiña pobrezia zaon haundixa ta lana, erderaz esaten dana, "por un tubo". Lana...! 
Bost urtez bandako zuzendari
Iriondo Bergaretxe, Julen
-Orduan pasau zan beste gauza bat, beste fenomeno bat. Hasi zien aillegatzen kanpotarrak, emigraziua. Etorri zien kuadrilla bat, Galiziatik, mutil gaztiak, lanera, e, lanera. Etorri zian mutil gaztiak, zelako musikuak! Goguan daukat oin [...] ta, klarinete ba eta! , saxofonista bat eta! , hiru edo lau, gazte-aztiak baiña artistak! Joe... Harek bandara etorri zian. Euren instrumentu ta guzti, gaiñera. "Y vosotros como teneis los instrumentos? " "Alli tambien tocabamos y tal, y". Bueno, bandia hasi zan pixkat gora eta bueno. Holaxe hasi giñan, eta ondo. Baiña hortik ez zeuan... , bizi in bihar, bizi in bihar gera, e; eta handik ez zeuan. "Hi, Jose, nik ezin neike bizi, honekin lan asko dao hamen eta nik ezin neike bizi honekin eta beste proiektu batzuk daukaraz", hau dendia ipintzeko asmuan eta zerian, eta bueno, holaxe. Bost urtian egon nitzan. Ta holaxe. 
- Bizi da oindio bandia? 
- Bai! Oin ya dakagu ehun ta hogetabost urte aurten. Joo, lehenguan ekarri debe zer bat, "de Amsterdam, el conjunto de metal", baiña munduan onenetaikua, e. Joee... 
- Zer zabitze, ospakizunetan? 
- Bai. 
Lehen greba orokorra
Etxeberria Larrañaga, Felix
-Oin irakurtzen hori liburu hori irakurtzen nauela konturatzen naiz ze hankasartze. Berrogeta zortzixan uste dot izan zala huelga bat Francon garaian, lelengo huelgia edo. Ta gure inguruan taillarrian sozialista ba zauan. Ta harek esaten zaban: "huelgia in bihar juau, e, huelgara erten bihar dok /biok/". Ta haura lehenao ertenda zaon huelgara eta gu sekula erten gabiak, eta pentsatzen genduan nobedadia zala hori. Eta "ertengo juau, ala? " ta. "Bueno, erten bihar baldin bada erten ingo juau". "Ba bixar huelgia dok". Halaxe bi lagun geratu giñan lanera jun gabe. Eta bera, hori esaten zebena, lanera jun zan. Bai, billurtuta, itxuria, azkenengo orduan. Etxian kontra ingo ziuen, eta gu jai hartu ta. Oin konturatzen naiz ze arrisku jokatu genduan guk orduan; garbitzeko kapaz zian orduan. 
- Edozer gauzagatik, ezta? 
- Bai. Hamen ikusten da. Naparruan eta holako gauza bategatikan jota garbittu. Ta ointxe konturatzen naiz ze hankasartze ein genduan. Ta bi lagun atera giñan. Eta bazauden berrogei lagun baiño gehixao langilliak. 
- Berrogeittik bi bakarrik? 
- Bi bakarrik atera giñan. Jakin gabe ze zan huelgia. Jakin gabe ixa huelgia ze zan. 
- Eta manifestaziñorik edo ezer egin zan? 
- Ez, ez. Orduan ez dakit besteik ateako zan herrixan, e, berrogeta zortzixan, e. Ez dakit. Hori ez daukat goguan. 
- Orduan guarda zibilak... 
- Orduan ezerre nobedaderik gabe erten naban nik. Ta uezabak ez dakitt, parterik eman ez edo. Ez dakit zer pasauko zan, neri ezer ere ez zitzaten pasau. 
- Huelga hori Elgoibarren bakarrik izan zan edo? 
- Ez, ez. Hori Euskal Herri osokua zan. 
- Lelengotako huelgia izango zan. 
- Lelengua, lelengua. Hamen irakurtzen dot ointxe lelenguetakua zala. Ta zela tratatzen zeben jendia huelgara jundakuak. Garbittu ere bai. 
Olasarten eta Orbea alkatearenean zerbitzatzen
Agirregomezkorta Ibarluzea, Ventura
- Eta han orduan esan dezu bizi izan ziñala hamazazpi urte arte. Eta gero kriada...? 
- Hamazortzi. 
- Hamazazpi-emezortzi edo bueno, gutxi gorabehera. Eta gero nora jun ziñan? 
- Ba, ni gero, ba, zertu ein nitzan. Lehelengo golpia hartu naban ta [segidu...]. Hirugarren egunian, etorri zan ama ta nik amari: "Ama, etxera, etxera, etxera" esaten nion. [Ta ba hau ere] bendauta nauan ba, ezta? Tetanua ta hartuta. 
Ta "Hau ondo zainttuko dot" señoritiak hori, "la... la señora", Gonzalez Orbea, ezta? Alkatia zan Orbea hori. 
- Orduan alkatia zauan Orbea? 
- Orbea. Bai, orduantxe gerra-enporia, gerra-enporan, gerria hasi zanian. Ta señoria ba Andikaotarra zan, hamentxe elgoibarkotarra zan, baiña Orbeak aberatsak zien ta fabrika haundixak, entzutia eukiko dozue Beistegi aldamenian ta. Ta bueno. 
- Baiña zu hamazazpi urterekin jausi ziñan? 
- Ni ez, hogeta... hogeta birekin. 
- Bai, baiña hamazazpikin esan dezu erten zendula baserrittikan eta nora jun ziñan? 
- Estreiñeko nere ahizta egon zan tokixan. 
- Baiña nora jun ziñan zure baserrittikan? 
- Olasarte, Olasarte. Sigman. 
- Olasarte zer da? 
- Nere ahizta han egon zan ta beste bat topau arte... Bera sartu zan zerian, "donde... " jesus! Oin [akordauko dot?] 
Bergaran "donde Mobillas". Nere ahizta egon zan hor Olasarten hiru urte ta erdixan egon zan. Ta gero sartu zan zerian, "Mobillas de Bergara". 
- Ta orduantxe zu sartu ziñan, ezta? 
- Ni hor egon nitzan, bai, hor egon nitzan, baiña beste bat topau arte egon nitzan ta gero etxera, eta gero, handikan Orbeanera sartu nitzan. Ta Orbeanian ere bagaozela gerria urten zan ta... noiz zan? "El dia dieciocho de julio". 
- Bai. 
- "De julio". 
- "De mil novecientas... "
- "Treinta y seis". 
- Bai, urten zan. 
Biarritzeko "Tres fuentes" etxean neskame
Arakistain, Teodora
- Oseake, Frantzian-a ibilitta... bueno, Frantzian, Iparraldian ibilitta zaoz. 
- Bai. Bi urte, urte bi ta erdi ein najaittuan behintzat han, e... 
- Ez nakixan. 
- Ez zekizun? Hantxe [...] nitzuan, ba, [...]. Bai. 
- Joe, ondo bizi ziñan zu ere! 
- Bai hoixe! 
- Bueno, zu, edo harek hobeto. 
- Bai, harek hobeto! Pentseik ba, gu jun ta hiru hillabetera hil ein zuan kondia. 
- Hil ein zan han? 
- Gu jun ta [...] hil ein zan, hillabetian egon zan gaixorik [...] hil zan kondia, gero, kondesia geratu zan semiakin. 
Gero beste seme bi ta alaba ezkonduta zerakin, e, Romanonesen entzutia eukiko dozu? Madriko aberatsena. 
Romanonesen semiakin zakan ezkonduta alaba bat, Condes Alleres: condes [...] y condes Alleres. Harek egoten zien udan. Ba, bi hillabetiak pasatzen zittuen hantxe. Harek ekartzen zittuen euren kriedak, txoferra ta dana. Ta gu han egoten giñan, bederatzi lagun igual, [...] kriauterixia!. Ostian, bost: dontzeilla bi; geu, lau; [de tutela] , bost; bost kriau, [mutilla "de tutela"] ta txoferra aparte. 
- Ez zeben etxe bakarra eukiko harek? 
- Ez, u! Etxiak [...] gaiñera harek [...] jardiñak ikaragarrixak, han zauan etxe haundi bat, txaleta, eta beste etxe bat txoferrantzakua, aparte jardiñian. Jardin handi bat, itturri handi bat, "Tres Fuentes", "Trois Fonts" zan, "Trois Fonts" zaban izena, "Tres Fuentes". Hiru txorro holaxe ta "Tres Fuentes" etxiak izena [...]. 
- Jo, ba, zu hamen ohittuta ta derrepente kanpora jun eta holako etxe batera jutia... 
- Baiña kriauena-a pegante, baiña guk aparte, eskillara banatatik. Bai, guk etxia pegante, baiña guk geure bizimodua aparte. [... tia Maribik eta...] bazkarixa zerbitzen zeben bi lagunek, batek saltsia ta bestiak aurretik, hiru lagun, harek zerbitzen bi lagun. Geu be holaxe ibiltzen gaittuk. Bi lagun. Ta ostian, e... [...] gonbidau barik orduan... hirugarrena bai askotan orduan. Jesus! [Ze diru...]. Herrixa politta Biarritz, dotoria. 
Aitaren hargin lanak
Arrieta Bergaretxe, Bentura
-Eta zure aittak hola obra seiñalaurik edo badauka? 
- Ez dakitt, ezin neike esan hori. Haura leku askotan ibili zan, baiña hola bat esateko. Zubigiñan ere bai, Altzolan ere bai in zaban harek zubixa. Hamen ere ere Elgoibarren ere bai. Oin ez dakit bota ez daben hori. Baiña hemen marianistak esaten giñuan orduan; horko hori zubixa, peatoia osea, hori ere bai, hori ere berak langilliekin-ta berak egindakua. Ta bera langilliekin-ta ibiltzen zan. Gero obra bat, beste obra bat, beti esaten zebana, eta ni umia nintzan, ta goguan asko, baiña berak esaten zebana, Elgoibarrera urak, lenengo urak ekarri zittuena hemen San Migel Balletik. 
- Eta berak egin eben zer hori? 
- Bera zan nagusixa. 
- Deposittua ta kanala eitten? 
- Bai, horrek eitten bera. Ta obrero parauekin gerra aurrian, obrero parauekin. Askotan esan zaban haura. "Nik ekarri najittunan ba Elgoibarrera urak obrero parauak lagun nittuala. Haura zonan, batek etxaukanan lanerako gogorik eta eurekin ekarri najonan", esaten zaban. Eta lenengo urak ekarrittakua aitta guria izango zan. Nagusi, vamos, nagusi. 
Oseake obrero parauekin. 
- Bai ba, lan barik zauan jentia gerra aurrian, "obrero parauak" esaten zakon orduan, haretxekin. 
- Orduan etxeko lanak zeinek egiten zittuan ba? 
- Orduan anaia etxian, anai zaharrena. Haura kanpuan, aitta argintzan kanpuan ibili zanian anai zaharrena egon zan amakin nahasi, eta gu gaztiak, egon zan etxian. Gero aitta geldittu zan etxian eta anai zaharrena sartu zan Sigman. 
Sigmako taillar hortan ere ibili zan aitta hargintzan. Hor ere ibili zan. Taillar horretako lelengo hasi zanian aitta ere han. Orduan langille bezela izango zan, ez zan uezaba bezela izango, baiña ibilli zan. Eta gero orduantxen ia bere edadian hasi zanian aurrera pixkat, geldittu zan etxian, nahiz eta bixenbittartetan jun arren, etxian. Eta anaia sartu zan Sigman. Orduko ya, gerria pasau ezkero hori, nagusittuta. Artebittartian anai zarrena etxeko lanetan egon zan. 
Debara zurgintza ikastera
Isasti Irusta, Pako
-Eta gero urte bat, bi urte faltau nitzan taillarretik, jun nitzan Debara, Deban zeon ebanisterixa bat, eta hara jun nitzan, pixkat ebanista ikasteko gogua neukan neuk. Eta jun nitzan Txopakin, Pajean [...]. 
- Txopa zan taillarraren izena? 
- Bai, Txopa, taillarra, ebanisterixia Deban. Hantxe plaia inguruan zauan eta hantxe bi urte edo ein nittuan. 
- Eta ikasi zeen ebanista edo? 
- Bueno, ikasi, zeoze ikasi gendun. Baina gero hari pasau zakon, bera pixkat golfo samarra zan uezaba; andria hil zakon hamen eta Ameriketara jun zan, taillarra itxi ta Ameriketara jun zan. Eta hor geratu giñan zortzi bat lagun edo. 
Atzera Elgoibarrera jun nitzan eta atzera hartu zian lehengo lekuan eta. 
- Txopa hori taillerra itxi eta zuek danok lan barik. 
- Bai. 
- Orduan lehen be pasaitten zien holako gauzak. 
- Bai, bai, klaro. 
San Lorentzon bazegoen eskola, baina bera ez zen joan
Zubizarreta Gurrutxaga, Juliana
- Zu jun al ziñan eskolara? 
- Ez maitie, ez nitzen juan. 
- Ez, ezta? 
- Iñora, iñora ez giñan ni jun. Batzuk jun zien, baiña... ez zien allegauko aitta ta ama edo... behintzat ni ez nitzen juan eskolara. 
- Zu eskolara ez ziñan jun. 
- Auzuan zan andra zahartxo bat ta hantxe ikesi naben hori, doktriñia. 
- A bai, erlijiua ta dotriñia. 
- Besterikan nik ezer ez dakit. 
- Eta zuk gogoratzen dittuzu Elgoibarren eskolak? Zu gogoratzen zea eskoletaz, nahiz ta zu ez jun? 
- Bai. San Lorentzon egoten zan ta... 
- San Lorentzon bazeuden? 
- Bai, ta [Kurutzetan] ere bai ta holakotxe leku batzuetan egoten zan baserrixetan eskolak. Ba, gure modukuak jutekuak, baiña ni ez nitzen juen. San Lorentzon, San Lorentzon ezautu naben kastellano bat egon zan, kastellano txiki bat. 
- Maisu bat? 
- Bai, maisu bat. Baiña nere lagunak juaten zien, baiña ni... 
- Eta kanpotikan etorrittakua? 
- Bai, bai, nundik ez dakit, baiña kanpotik etorrittakua bai. 
- Eta eskolan neskak eta mutillak, ba, aparte ibiltzen zian, ezta? 
- Ez. Ganbara bat [egoten zan] , ganbara bat [hamen]... Oin, ez dakit aparte egoten zian, baiña leku baten... 
- Bai, danak leku baten? 
- Bai, bai, bai. 
- Danak elkarrekin? Sallobenten, ezta? 
- [Ganbarape] baten. 
- Sallobenten danak, ganbara baten... 
- Bai. 
- Danak sartzen zittuzten han? 
- Bai, neska-oskor eta mutikoskor, danak leku baten egoten zien. 
- Eta ze juten zian eskolara, goizian, arratsaldian...? 
- Bixetan, danien. 
- Danian, ezta? 
- Oiñ, orduak ez dakit. 
- Ya. 
- Baiña goizien eta eguardiko hamabixak arte eta gero, arratsaldien berriz. [Bietan, bietan]. 
- Oso ondo. Ta oporrak eukitzen zittuzten? 
- Harek? 
- Eskolara juten zianak? 
- Harek bai. Harek txikixek, baiña nik haundixek eukitzen [neban] oporrak. 
Orduko eskolako kontuak: zigorrak, txangorik ez
Zubizarreta Gurrutxaga, Juliana
- Baten batek, eskolara ez bazan juten, baten batek piper edo eitten baldin bazaban, maixuak eta ze? 
- Kastigua ematen ziuen. Hala esaten zaben behintzat. Edo perretxiko batzera juten ziala edo mantzanilla batzera juten... bestela, jolasera igual, harei kastigua. 
- Klaro, harek juten zian perretxikota ta mantzanillata ta eskola laga. 
- Eskolara jai! 
- Eskola jai eta gero, maixuak bronkia bota. 
- Hoixe ba, hoixe ba. 
- Zure anai-rreban batzuk jun zian eskola? 
- Bai. Anaia ta arreba, bixek juen zien. Holako liburu batzuk ematen ziuezen, baiña kaso gitxi harei. 
- Uniformia eramaten al zeben? 
- Ez, ez, ez. 
- Ez, normal juten zian. 
- [Daon bezela]. Txukun jun bihar ahal danetik, baiña uniformerik ez. 
- Ya. 
- Ez, ez, ez. 
- Eta eurak eskola juten zianian, eskolara, han ikasi ta liburuetatik aparte, juten zian maixuakin, igual, mendira o eskursiora? 
- Ez, ez, ez. Ordun ez zan holakorikan. 
- Oso ondo. 
- Orduan, behintzat, San Lorenzokuak ez zian juaten iñora. 
- Edarki. 
- Nere anai-rrebak hara juaten zian, ta nik hango berri dakit, e? Baiña ez zien juaten eskursiora ta hola. Orduan ez zan. 
- Ez zan eitten... 
- Orduan lana bakarrikan. 
- Lana bai, baserrixan lan asko zauan gaiñera, ezta? 
- Oiñ´e bai, ein nahi dabenantzako. 
- Baitta hori ere, egixa da. 
Goizez eskola eta arratsaldez eskulanak
Zubiaurre Garitaonaindia, Sotera
Ze ospittalian beti, hamahiru urte edo holaxe, behiñ gora ezkero, neskak bakarrikan. Behian, bai, eskola txikixan mutil ta neska. Orduan, tablia, tablia danak jaikitzen giñan ta eskolia ba, bankuak hor hasi ta honaiño, bueltan, "dos por uno es dos, dos por dos es cuatro", bueltan kantatzen genduan tablia amaittu artian, banan-anan. Goizian estudixua izaten zan eta arratsaldian esku-anak. 
(... ) 
Monjeri leetzen niuen, ba eurak bazkaltzen ezta! ta bentana txiki bat halakua zauken, holakotxia, ta ni han, harek bazkaltzen, ta ni "la vida de los santos, hoy de uno, mañana de otro", illeria bueno, ebanjeliua irakurtzen niuen nik haura ordubete edo, ez dakitt, ordubete ez, hiru ordu laurden edo zenbat izango zan ba jarixo hori, amaittu artian. 
Behiñ mariatu egiñ nitzan, makaldu edo ez dakitt nik, ta hamaikak, debilidadia ere, hazten nenguan orduan, ta mariatu egiñ nitzan, gero, harrezkero hamarretakua ematen zien beti. Urte bi inguruan leetu niuen nik harek bazkaltzen zauden artian. 
Hilean bi pezeta eskolara joateagatik
Zubiaurre Garitaonaindia, Sotera
Nik, dibujua gustau egitten zitzatan asko ta, halaxe ni examiñetan, ba, nere lamiñak han bistan, aingerua batian dibujua, ta gero bistak eta holakotxiak, eta neri asko gustatzen zitzatan. Dibujoko maixua ere joaten zan, orduan botikarixua, ta jueza, ta holakotxiak, abadia, parrokua ta horretxek ziran profesoriak, examiñatzera etortzen ziranak. 
Ta dibujoko maixuak nere dibujuak ikusi zittuanian aber joaten nitzan dibujora, ta ez, ez nitzala juten, ta lastimia dala ba. Pezeta bi pagatu bihar ziran, zortzi ume ziran, ta pezeta bi orduan asko ziran. 
Janzkera ezberdina astean eta jai egunetan
Zubiaurre Garitaonaindia, Sotera
Aittan jakiakin egiñ zien. Jostuna etxera ekartzen zaban amak. Egun bi edo egitten zittuan, lo ta danak hantxe egitten zittuan, badakizu, gurian asko egoten zan ta. Eta aittan jakiakin egiñ zidan abrigua, eukiko nittuan... tan tonta tampoco no seria porque ya tendria unos 12 años porque yo... ", goguan daukat, banixen eskolara, eta ama portalera ertenda, begira neri. Estreiñeko, estreiñeko, aittan jakiakin, banixela, begiratten dot han ta... ama holan irribarriakin zaguan neri barre egitten dalakoan, buelta atzera, ta abrigua kendu ta ez naban jantzi. Gero, harrezkero baiña, ez neukan besterikan ta jantzi, ta bai pozik ibilli ere, bai pozik ibilli ere. 
Goguan daukat nik, gure ama beti tela onak egittekua zan, ta urtiak ere orduan aurrera zixezen, baiña sastria, tuertua esaten ziuen, zelan zaban? Jose uste dot, Zabala, uste dot. Eustakia zaban ama, ta ekarri zaban trajia etxera, anaixana. Aste Santua zan, ta orduan Aste Santurako ta holaxe egitten ziran trajiak, egun señalatua eta, ekarri zaban trajia ta gurian beti ohittura bezela, "pago al contado", pago 30 duro zan traje hori, telarik onena eh! , beti ona gure amak, telarik onena. Ta hartu zaban dirua eta joan zan etxera. Hemen dator berriz Eustakia ta... "yo se que me habeis dado pero no he llevado dinero a casa", "¿que no ha llevado? pues ya sabes que te hemos dado, si pues eso, pues no veo...... Farola hartu, farola kandeliakin, eta "¿que encontrais? " udia zan, udia, udaberrixa behintzat, eta "¿que encontrais? edo ¿que buscais? lo que no encontramos", sekula ez jata ahizten erantzuna. 
Berdura plazan antzerkia
Zubiaurre Garitaonaindia, Sotera
- Gero izeten zan Kamiñerokuan zauan erromerixia orduan. 
- Igandetan ere izaten zan? 
- Bai, bai. 
- Igandero egoten zan Kamiñerokuan? 
- Bai, soiñua egoten zan. Soiñua eta... orduan... 
- Juten al ziñan hara ere? 
- Honbre! Ai enee! Harek egunak! Gure jangoikua! Bueno! Orduan baitta... josten ikasten ere ibili nitzan, e! Eta eitten genduan, karnabaletan, "Jueves Gordo", "Sasikoipatsu" esaten giñon, eta "Sasikoipatsu" egunian jostunak danak -erretratuak ere badaukaraz nik, eta-han ipintzen zaben, bazkaixa enkargatzen genduan igual -Kamiñerokuan ere inda gaude-, ba, ipintzen genduan, bazkarixa eskatzen genduan. Angulak eta danak jaten genduzen orduan, oin baiño errezao zian ta. Baiña orduan ere ordurako dirua zan! Ordurako dirua, oin beszela! Oin ere "mucho, pero... tambien ganamos mucho". 
- Antzerkira juten ziñeten? 
- Antzerkia zer da? 
- Teatruak. Teatrua. 
- A! Ein zaben teatrua batzuetan berdura plazan, bai, ein zaben, oso politta gaiñera ordurako, e! Geuretzako, ordurako. 
- Eta gogoratzen al dozu? 
- Bai: "Erreguetan ari nitzala eman dite albistia: ama zureak nahi ez duela biok elkarganatzia. Nola ez neukan, oraindiokan gauz hori erabakia, ber-ertatikan asmoa hartu det konbentuan sartutzia". Gero mutillak... luzia da, e! 
Orduko egunkari eta aldizkariak
Zubiaurre Garitaonaindia, Sotera
Egiñ zaben teatrua batzuetan berdura plazan, bai, egiñ zaben, oso politta gaiñera ordurako eh! ai zenbat barre! Bata hil zala usten dot, haura zera Kanutonekua zan, ta bestia, neskia berriz, Jesusa Arriola zan Laugariñenekua. 
Gero, hasi ta gero, "Estampa", "Estampa", bat zan. Lehenengo rebistia hauraxe ezagutu naban nik, Estampa. Oiñ "Hola" ta bezela, haura marroia zan, kolorietakua zan, dana marroia, halakoxia, Estampa. 
"Erreguetan" kanta
Zubiaurre Garitaonaindia, Sotera
Esaten dizut, horrek teatruok afizionauak hasi zian eitten. Esan dizut: "Erreguetan ari nitzala... 
Zure izena dadukat eta edukiko det goguan, besterenikan ez da sartuko nere bizitza osuan. 
Debekatutzen duten ezkero ezkondutzea munduan, saiatu gaiten ahalegiñean, alkartutzeko zeruan". 
Horrek danak dakiraz nik, e! illeria ondiokan. 
Otorduetako jakiak
Zubiaurre Garitaonaindia, Sotera
Goizian kafesnia eh! kafesnia, nik kafesnia, orduan ere kafesnia, gero eguardixan, ta, etxeko jenerua, edo babak edo berduria, edo frutia. 
Txarrixa hiltzen zanian, odolostia, gaiñian berduriakin, gero urdaixa ere, txarri haundixa izaten zan ta, urte guztirako urdaixa ere, ta holan frijidu, erdi sikatu eginda, haura ogi bittartian estu-stu eginda, holan bai, baiña haura urdaixa, egosittako urdaixa, nik ez! 
Gabonetan familia bilduta
Zubiaurre Garitaonaindia, Sotera
Gabonak, txarrixa hiltzen zan, ze poz! ze poz! , gabonetan, ene! Hutsa izaten zan gure extraordinarixua, txarrixa hiltzen zaben ta, txarrixa, arraiñik eta pentsatu ere ez, bixiguak eta orduan oiñ baiño ugarixago egongo ziran, baiña ez zaguan, txarrixa, hildako jeneruak bai, txarranka sopia ta horrek izaten ziran gure, ba, gero solomua ta konpotia, turroia ta, nik turroia, estraiñeko jan naban ba ez dakitt zenbat urtekin. Igual, hamalau urte edo gehixago edukiko nittuan, estraiñeko turroia probatu nabanian. 
Aita Agirre obispoa etorri zenekoa
Zubiaurre Garitaonaindia, Sotera
Behiñ etorri zan obispua, Txinan edo ez dakitt nun zaguan, eta Elgoibarko semia, San Bartolome kalian jaixotakuak, bai San Bartolomen jaio zan, han etorri zan Elgoibarrera ta egiñ ziuen eh! Eskolara ere etorri zan. 
Kantua ondiok goguan daukat nik: "bienvenido padre amado, gracias mil prelado egregio, ¡que bueno! ya he tenido pero, dar la vida es de... nuestro corazon se alegra, nuestras manos baten palmas, y graciosas a nuestras almas cantan himnos en tu honor. A Jesus por vos pedimos os de larga y santa vida llena de dicha cumplida y ventura sin igual. El colegio esta de fiesta, y por jubilosa clama, a un prelado en que os ama con cariño paternal. Bienvenido padre amado, gracias mil prelado egregio", "¡hay que cantar! , eso cantaria con 12 años". 
Fraideak eskean baserririk baserri
Odria Osoro, Joxe
- Adiñekuenganako errespetua lehen zauana gaur baiño askoz haundixaua zan, ezta? Disziplina haundixaua zauan lehen, ez? 
- Bueno, errespetua haundixa... Oin e, bueno, lehen abade batekin berba eitteko ere gure moduko gaztia ta billurrak-ta eoten zan ta bestia ta... Gaur egunian abadia ikusten da ta, gaur ez dao sotanarik, ez dao besterik ta... parrokua dakau ta akabo! Hori juan da e, pikutara juan da hori, e! Bueno... gure gazte denporan zauan errespetua ta... Frailliak eta asko orduan ta fraillia zakua hartu ta eskian basarririk basarri ta juan ta basarrixan ematen ziuen hori edo bestia ta gure ama zanak eta hamarretakua edo atsaldia bazan ere zeoze ematen jaten zaban... Haura jan ta haren poza ta bestia ta, beste zeoze eman zakura ta hartu zakua lepuan ta beste basarri batera ta... 
Azpeittittik-ta erten ta frailliak... 
- Holan ibiltzen zian, e? 
- Bai, bai, hori akordatzen [jat] hori ere... 
Gau-eskolak Mokoroa baserrian
Odria Osoro, Joxe
- Eskolara jun al ziñan? 
- Gitxi, ezer ere ez. 
- Ezer ere ez? 
- Ezer ere ez. 
- Eta irakurtzen, idazten... 
- Nik eskola hamen, esateko, hamen San Lorentzo baillian basarrixa, Mokorua, ez dakit dakizun nun dauan. Ez dozu jakingo, San Lorentzo baillian... 
- Mokulu? 
- Mokoruakua, Ibarre panaderixia ezautuko dozu? 
- Ibarrene? Bai. 
- Ba, hurrungo basarrixa. 
- A bai? 
- Mokorua. Hango zer bat, mutil zahar bat eskolia zaukana zan ta harek eskolia ipintzen zaban neguan, gabeko eskolia. Ta hara juaten giñan han bueltako mutil gazte batzuk eta gabeko zera ta haretxek emandako apurrakin akabo eskolia. 
- Eta hantxe ikasi zendun irakurtzen eta idazten? 
- Tablia ere hantxe ikasi naban ta, zeoze ta, gero ahiztu ta, jesus... 
- Izena zela zakan? 
- Izena Luis, Luis Etxaniz. Ta harek zaukan eskolia egun guztian ta illuntzixan hola basarrikuak eta gure morukuak nahi zebenak juan. Ta ni hamen lanian hasitta nenguan ikesten, hojalatero ikesten hasitta, eskolarik ezer ere ez ta haretxek, haretxek illuntzero etorri ta eitten naban zazpiretan etorri ta zortzi t´erdiak arte. Bi negutan ein nittun, bi negutan ein nittuan hiru hillebete, ta lau reglak haretxek moldau. Ta ya azkenerako fakturak ere neuk eitten nittuan batzuk eta abarrak ta hortitxikan ta abar ta... Eskolarik... bueno, hoixe ez ba! Haretxekin tira, zeozetan hasi nitzan ta holaxe. Gaztetan ez ziguen eskolara bialdu, ez genduen ikesi. Bialtzen ziuen Larruskaiñera, baiña dotriñia edo, komuniua eitteko lain justu-ustuan ta eskolia ezer ere ez, bueno... Hoixe ez ba. 
Saturnina Ciaran irakaslea; Pilar ikastetxea
Maiztegi Iriarte, Ramon
- Ze eskolara jun ziñan? 
- Lelengo juten giñan, zera, publikuetara, "publicas". 
- Aita Agirre plazan, hamen, Plaza Txikitan. 
- Bai, hori da, bai. 
- Eta zenbat urterekin hasi ziñen? 
- Han? Ba, zazpikin. 
- Zazpi urterekin. 
- Bai. 
- Parbuluak eta ez zeozen? 
- A, parbuluak bai, harek aparte. 
- Nun ein zenittun parbuluak? 
- Hantxe, hantxe bertan [...] Saturnina Ciaran, horrek merezi zaban omenajia. Ume guztiak, eskolia, ipurdixa garbittu ta danak eitten zittuan harek. 
- Elgoibartarra zan bera? 
- Elgoibartarra, bai, Saturnina Ciaran. Hil zan aspaldi. Oin haura bizi balitz, ba, eukiko zittuan, ba, larogeta hamasei bat urte. 
- Eta parbuluetan zenbat urterekin hasi ziñaten? 
- A, ez dakit nik zenbatekin, han pasatzen [zendun] pare bat urte eta gero pasatzen ziñan ta gero hemen... 
- Goiko pisura, ezta? 
- Pilar ipini ziuen [...] zeorri, ta gu Pilarrera pasau giñan. 
- Pilarrera, hona, Urasandira. 
- Bai, ta durua pagauta hillian. 
- Eta zenbat urterekin pasau ziñan Pilarrera? Esan diazu zazpi urterekin hantxe... 
- Bai, ba, zortzi-eatzikin. 
- Han, pare bat urte eman zenittun hantxe. 
- Bai, bai. 
- Eta gogoratzen dozu publiketan zein zan zure maistra edo? Ze maistra izan zendun. 
- Ba Anbrosio, direktoria zan Don Anbrosio Egia. 
- Egia. Elgoibartarra zan bera? 
- Ez. Hor, e... Aretxabaleta aldekua edo, ez dakit baiña, nik ez dakit seguru, hangua izango zan. Euskeraz ez zekixen. 
- Erderaz eitten zaban dana klasia. 
- Bai, dana, dana. 
- Orduan zuek ikasi erderaz ein zenduten? 
- Bai. 
- Pilarrian ere? 
- Bai, erderaz dana. 
- Maistrak eta irakasliak. 
- Bai, gero etorri zian, hamen hau remesa berrixau ta oin ematen dabe, baiña, lehen ez. 
- Lehen dana erderaz. 
- Dana erderaz. 
- Eta zuen artian zelan eitten zenduten? 
- Guk, e... gure kastigua zan, e... "¡sin recreo, ala, fuera! "
- Euskera eittiagaittikan. 
- Bai, euskeraz eittiagaittik. [...] "casa, perro" ta esaten giñun ta... 
- Eta gogoratzen dozu zein zan zeneukaten ordutegixa edo, klasera juteko? 
- Zerera juteko? 
- Bai. 
- Ba goizian beatzietan eta gero, urtetzen giñan hamabixetan. 
- Ta arratsaldez? 
- Arratsaldian, ba, ze, lauretatik seiretara edo. 
- Eta oporrak egoten zian? 
- Bai. 
- Ez gaur egun modukuak, ezta? 
- Ez! Oin dia, oin dia, oin dia... "supervacaciones". 
- Zelakuak zian? Zenbat egoten zan, oporrak? Holan, Gabonetan edo zeoze? 
- Bai, bai, Gabonetan hamabost egun ta bestian hillebete edo. 
- Hillabete abuztuan. 
- Bai, agostuan. 
- Eta Aste Santuan? 
- Ba Aste Santuan egongo zan hola, honek e... Nuestra Señora del Pilar, ta danak zela zian relijiosuak, ba astebete bai, behintzat, eitten genduan. 
Irakaslea kanpotarra zen eta gaztelaniaz ikasten zuten Idiazabalen
Irizar Goiburu, Juliana
- Zenbat urterekin hasi ziñan eskolan eta zenbat urtera arte? Idiazabalen bertan egongo ziñan, ezta? 
- Bai, bai. Hamabi bat urte arte ibiliko nitzen. Baiño askotan edo soroon lan ein behar zala edo, badakizu, ganauakin eitten zan orduan lana ta ganauan aurretikan, "ittulia" esaten zikon. Bat ibiltzen zan, ezta? irikitzen bezela. Eta orduan soron lan ein biher zala ta askotan eskolara jun be igual gelditzen giñen. 
- Eta zenbat urterekin hasi ziñan eskolan? 
- Ba ni ez naiz akordatzen zenbat urtekin hasiko nitzen, baiña orduan, e... zazpin bat urtekin edo hola. 
- Parbulorik ez zauan, ez? 
- Ordun ez zauan parbulorikan, dana iguala zan. 
- Zazpi urtetikan hamabi urtera arte. 
- Bai, hamabi urte arte, beti-eti jun ezta hori, e! 
- Eskola berdiñian beti? 
- Bai, beti. Maistra bat genduken... 
- Zela zakan izena maestrak? 
- Doña Juana. Artajonakua zan. 
- Artajonakua. Euskalduna, ordun? 
- Ez, ez, kastellania. Artajona Riojan edo Naparrua hurrian edo... 
- A, bai, bai, bai. Naparroa, Naparroa [...]. 
- Naparrua hurrien-do, baiño bueno, euskerarikan, ordun eskolan ez zan euskeraz ezer esaten. 
- Naparra izanda, baiña... 
- Dana erderaz. 
- Dana erderaz eitten zenduten Idiazabalen, e? 
- Bai. Euskeraz ezta pentsau ere! 
- Eta liburuak eta dana erderaz? 
- Dana erderaz. 
- Dana erderaz. 
- Dotriñia ta dana erderaz. Elizan ere, gero komuniua ein bihar gendunian ta, elizan ikasten... dotriñia. Eta, nik uste dot, elizan´e ez dakit ez genduan erderaz eitten. 
- Arrarua baiña, Idiazabal hain herri euskalduna izanda-a. 
- Bai, baiña ordun, e... ez dakit, ba, nik... 
- Ezberdiña zan, ez? 
- Bai. Beno, Franco gerogo etorri zan, baiña... Baiña eskolan. behintzet, dana erderaz. 
- Dana erderaz eitten zan? 
- Bai, dana erderaz. Ta eskolan ze ikasten genduan ba guk orduan? Ba, "sumar" ikasi genduan. 
- Irakurtzen pixkat. 
- Bai, irakurtzen ta ostien, bainikia eitten, bainikak eitten. Holan maistria gehixao okupatze] zan. Gu bordatzen edo bainikak eitten, hori ondo ikasi genduan. Bainikak eitten. 
- Bai, e... etxeko lanak eta holakuak, ez? 
- Etxekuak ez, josteko. 
- Bai. 
- Bainikak, ez dakizu zer dan bainikak? Harixak etara ta gero [gora hartu] ta bainikak eitten. 
- Holakuetan, ez? 
- Bai. 
- Oso ondo. Eta uniformerik bai? 
- Ez! 
- Ezta pentsau ere, ezta? 
- Uniformia? Bueno, bueno... ezta pentsau ere ez! 
- Eta adin desberdiñetako ikasliak zeundeten klase berdiñian? 
- Bai. 
- Bai, danak batera, ezta? 
- Danak batera. 
- Herriko danak ezagutuko ziñaten, ordun. 
- Bai, bai. 
- Ta neskak ta mutillak batera. 
- Orduan, gaiñera, Idiazabal oso txikixa zan. Orduan nik ez dakit zenbat eukiko zittuan, e? Ze? Milla habitanteik ez zittun eukiko. Oain ya asko hasitta dao, baiña... oso-so herri txikixa zan. Keba, bostehun baldin bazeukazen... 
Baserrixa zan, kalian ez zeon ezer ere. 
- Neskak eta mutillak danak batera, ezta? 
- Bai, danak batera. 
Don Erasmo irakaslearekin ikasitakoa
Artetxe Egia, Pedro Joxe; Zendoia Oregi, Iñaxi
- Eskolara-do jun ziñaten? 
- P: Ni eskolan ibili nitzan ibili nitzan denporan don Erasmo [Urbizu]. Kolejixo bat zauanhortxe Armueta karnizerixia dauan atzian. 
- A bai, bai, bai. 
- P: Haretxekin ibili nitzan. 
- I: Don Erasmokin? 
- P: Don Erasmokin ibili nitzan ni. 
- I: Don Erasmo, don Erasmo partikularra zan don Erasmo. 
- P: Ni akordatzen naiz maixu kojo bat zauan hamen, Don Mariano edo. Denpora gitxi ein naban harekin. Eman zian baten matrailleko bat kristona ta gehixao joan ez. 
- Gehixao joan ere ez? Ondo ein zenduan! 
- P: Ta gero don Erasmoana, haretxekin ibili nitzan, ibili nitzan [denporan]. Ta gazterikan eskoliai laga nion. Ama gazterik hil zan, aitta ere bai. 
- Ta lanian? 
- P: Etxian, soldautzara arte. 
6 pezetarekin Donostiara joan, zezenak ikusi eta afaldu
Gurrutxaga Lizarralde, Joxe
- Beste bat esango dixat. Ez dau inporta zer esan, ez dok? Ze jardun? 
- Ez, ez. 
- San Lorentzon, [oin ez dok] , oin Migel Mari badok ba, oin [...] ibiltzen dok ba? Haren aitta San Lorentzoko semia zuan, plako altu bat. Ta Donostiara jun, amak eman sei pezetako pagia ta Donostiko "Semana", Aste, Aste Handixa, Aste, Aste haundixa, ez jakok esaten, Aste Nagusixa? 
- "Semana Nagusixa". 
- Bai. 
- "Semana" ni... 
- Ta amak sei pezeta eman pagia, jaiko pagia, sei pezeta eman ta harekin Donostiara jun bihar ta nobixia Donostian. 
Oin Juli bizi dok oindio. Nobixia Donostian. Donostiara jun trenian, korridia ikusi nobixiakin junda, atzera etorri trenian ta Mutrikun afaldu etxerakuan. Ta errial birekin etxera. Sei pezetak, sei pezetak zenbat balixo zeben orduan! 
- Bai, eske oin entzuten dozu ta sei pezeta, osea... Txikle bat ere ez dakazu. 
- Sei pezeta, makurtu ere ez. 
- Makurtu ere ez, jendiak bota igual, ta orduan buf... 
- Bai. Horretxek zittuan orduko kontuak. Pentzau noizkuak garan gu! 
Soldaduak izan zituzten baserrian
Arakistain, Teodora
- Oseake gerra garaixan gaizki pasau zenduten. 
- Gaizki, pentsaizu, gaizki kontua, hamaika lagun egon giñan gerratian hemen, e! Eibarkuak. 
- Eibarkuak? 
- [Imanol ta Danel]. 
- Hemen egon zian [harek]? 
- Bai, ba, bederatzi hillebetian, San Lorentzon ibili zian eskolan. Ta gero hemen egon zian hillabete ta erdixan soldauak, hemezortzi. Zaldi ta guzti. Ta gero, juaten zien e... zerbitzera [kanbixua] erutera, muniziua eruatera Karakatera hamendikan. Eta hemen egon zian lau eta aldekkuan reketiak bi eta gurian lau soldau lo eitten ta bestiak zerian, San Lorentzon. Eta San Lorentzon batzuek ta bestiak hemen, gure sapaixan. Hortxe, egunero. Juten zian txandan zaldixekin jana erutera hiru [zaldikada]. Gero hemen jarduten eben jokuan-a. [...] bat zauan nafarra eta bestia, bi napar, baiña bat, zapatak zaukazen zatittuta, bai, zapatak e... apurtu samartuta zaukezen. Eta ze ein zaban berak? Brigadiai eskatu ein ziozen zapatak eta ez [...] lagunak. Eta badakizu ze ein zaban? Hartu zelan, e... 
[trakederan] aizkoriakin zatitzeko, hola ebai berixak ematiarren ta lotu zerakin, irabaliakin han jun zan ta bate eman ez ta zapatak ixa galduan zapata zaharrekin etxera. Ze barre orduan! Guk harekin barre...! Baiña hemen jokuan jardutzen zeben lau edo bostek, bai. Ta gurian [...] baiña hola zeoze arrautzia edo hola jaten zeben, ta holan pasatzen zeben. Eta San Lorentzon [...] juten zian barreñoi handi birekin, hola, balda birekin kafietesnia ekartzera. 
"Tupi" esaten ziuen eurek, beltz-eltza etortzen zan ta. Eske han zauan e... sukaldia ta beti brigadia, koziñia, sukaldian-a holaxe. Haura juten zan baldiekin ta ekarri eta batzuek, dirua zaukenak, ba, esnia guretik hartu ta [...] zurittu eitten zeben, [...] beste batzuk dauan moduan. Bizimodua. Hemen hillebete ta erdi ein zittuen ta gero Zumarragara jun zien, baiña penaz jun zian, ohittuta zeuden-a... [...]. 
Pilarreko ikastetxean ikasitakoak
Txurruka Arozena, Dionisio
- Zu akordatzen zera eskolan-a ze ematen zenduten, ze ikasten zenduten? 
- Bueno, bai, gu eskolan ibili giñan e... kolegixuan. Kolegixuan geunkazen Seberiano bat, don Anbrosio, azkeneko kursuan ematen zabana. Ta guk eskolan orduan eitten gendun, ba, pizarra bat egoten zan eta ematen ziguzen, ba, lantzian batei, ba, Matematikak, ipiñi han ta aber zelan ataratzen genduzen ta bestiak e... igual e... atzian begira zaonak esaten zaben: "Ez, hola ez da, hola ez da, ez da hola" eta eitten... 
- Ze eitten zenduten kanpora urten ta eskribittu zuek eta...? 
- Bai, bestiek ikusi handikan. Ta gero, ba, leitu, kopixia, berak liburutikan maixuak esaten zigun ta, ba, kopiau guk ta gero berak, ba, markau eitten zigun zein zaon ondo einda. "H", guk e... "h"-kin ein biharrekua "h"-ik be igual eitten genduan ta guk ez dakau, ez dakau e... hortan e... zerik batere ta... Denboralia ibili nitzan ni eskolan, baiña gero eskolatikan erten ein bihar izan genduan ta gero... 
- Erderaz eitten zenduten orduan eskolan? 
- Ez. Orduan erdaldunak zian eurak, baiña guk gitxi eitten genduan, e! Geuk alkarrekin euskeraz [eitten genduan]. 
- Ta lagatzen zizuen eitten? 
- Bai, bai, lagatzen ziguen orduan, orduan lagatzen ziguen. Berba batzuk, disparatiak esanez kontestau-a eitten genduzen, baiña ez genkixen artian ta denbora gitxi ta... Oin e... oin bai, oin, oingo gaztiak erderaz ta euskeraz, bixetara eitten dabe ya, bixetara erakusten diue. Baiña guk ez genduan izan denborarikan ere. Ta gero e... hor zihar jun giñanian, akabo! Gosia pasau hor zihar, dirurik ez genduan eukitzen, eta... 
- Garai txarrak zian orduan. 
- Bai, bai. Guk e... urte txarrak, urte txarretan jaixotako umiak gera gu. 
- Bai, gerria... 
Eskolan isekak, erdaraz ez jakitearren
Soraluze, Margari
-Erderaz ikasi ezkero, eske eurak zela ez zakixen ez erderaz ta ez eskolan, ta eurak erderaripe gelditzen zian ba, eurentzako ez zan mundua e, euskeriakin bakarrik ez zan, eurentzako zan e, erderia jakitzia ere eskolia zala pentsatzen zaben usten dot nik. 
- Karo, ta gaiñera hain indarrez sartu zan erderia hamen... 
- Karo, ni "en el año treinta y tres" jaixotakua naiz e, "el año treinta y tres", oin daukaaz hiruroeta sei urte. Eta harentzako inportantia e hoixe, erderaz ikestia. Kalera bialdu nindduan beratzi urtekin hamaika arte eskolan, plaza txikixan, publiketan. Karo euskalduna ni ta beste azkoittiko bat, Miren edo, gero Upaira ezkondu zan, edade batekuak. Ta gu gaiñera hartu giñuazen orduan basarrikuak giñan ta hartu giñuazen e "Boronas! No sabeis nada! "
Eta usten dot harrika ere eitten zigula kaleko umiak e, kaleko umiak e! Usten dot harrika ere eitten zigula. Tamaiña haretantxe, e! Egon e giñan [...]. 
- Bai, bai [...]. 
- Bai, bai. Halaxe eon giñan, burla...! Eta... bueno. Eta, klaro, guk maistriak zeoze esaten bazaban guk ez gendun ulertzen, ez gendun entenditzen... Guk ez gendun entenditzen haura. Eta preguntau ein biheko giñon ba aldamenekuari "Ze da hori? " e, preguntau ein biheko giñon, ta hareatik ere maistriak errita itten zizun. Berak ez zaban entenditzen guk ze esaten giñon... Klaro, harek ez zaban entenditzen gure euskeria... Ta guk ere ez beria! 
E? Eta aber, zela entendiuko giñan. 
Kaleko umeek burla egiten zieten eskolan
Soraluze, Margari
-Aber guria, zu, beratzi urtekin. San Lorentzon ibili eskolan ta ez nitzan ixa batere juten, gaiñera; egualdi txarra zauala, ardixak zainttu biher ziela... 
- Klaro, lana ta... 
- Ardixak zainttu biher ziela, egualdi txarra zauala, aittari lagundu bihar niola ganau... Eske nik ez dakitt ze pasatzen zan. Ta geo kalera. Matrimonio bat bazauan hor Plaentziakua Paka edo, beti elizan -Benito pintxia edo-beti elizan zauren matrimonio bat. Ta harek ekarri nindduen haren etxera. Ta gero, ba, erderaz eta eskolan ikestera bi urtian plaza txikixan. Ze? Nik ez naban ezer ikesi. Zela ikesiko naban, ba? Ezer ez naban ulertzen eta... bueno, bueno, bueno, bueno. Gero, kaleume guztiak hartu giñuezen aurrian burlaz. Zu! Nik, harek... horrek danok egixak dia, e! Ume danak burlaz hartu giñuezen, "Boronas, no se que" ta ze gogokin jungo giñan ba gu? Jun nahi ezta. Ta gero ikestia nahi ere ez, jakin ere ez, ta ikestia nahi ere ez. Esaten dau, e, ni eon nintzanian, hil zan Paka, San Bartolome kalian bizi zian ta harek esaten zaban gero: "Paka, eskillaria eskobatzia nahi dozu? -hola, ikesten edo, leziua zeoze ikesten ta-Nahi dozu eskillaria eskobatzia? Nahi dozu ontzixak sikatzia? " Ta beti zeoze preguntezka lana ingo niola. Osea, ez genkixen eskolan eta... gero haura tratua eskolan bertan, berriz...! Haura tratua, egixa esanda, porke guk ez gendun esplikazio bat entenditzen, guk ez genduan entenditzen esplikazio bat! Ta gure eskolia hoixe izan zan ta erderia eta zera ere bai. Ta ezebez ikesi. Ze, ze... Nik ez dakit, milagroz bizi gara, e! 
Esaten dot: lana ein ta bizi. Baiña ostian gaurko gaztiak daken kulturia o daken... Nik problema hori beti euki dot. 
Ba... Baiña, ze ingo dou, ba? Zu, holaxe jaixo giñan, holaxe hazi gara eta, ba, hamentxe sozidadian bizi gara. 
Ezkerra izan arren, eskumarekin egin behar dena eskolan
Isasti Irusta, Pako; Lariz Muguruza, Pedro
-Joe, eskola hartara bildurtuta jungo ziñaten danak, ez? 
- Holakotxe kañabera gogorra izaten da, ba? Halakotxia; danga! bizkarrian behera, ta ni... 
- Hori okerrak ziñatelako izango zan... 
- Keba! Bera okerra! Ni ezkertixa naiz, izetez. 
- Eta lagatzen zizuen? 
- Laga? Hasi iñoiz ta etorri atzekaldetik ta ddianga! hatzaparretan ta, hola ta gero bestiakin, eskubixakin. Nik oin jan ta eskribitzen eskumiakinhantxe ikesitta. 
- Eta oin ya... 
- Oin ya lagatzen debe. 
- Bai, baiña oin ya zu eskubixakin ingo dozu dana, ez? Ohittuta ya... 
- Lehen? Eskribittu ta jaten. [...] ezkerrakin. Ta pelotan ez gea oin ibiltzen, baiña ibili bihar badok, hau nausi! 
- Bai, bai. Jende asko hola, e! 
- Lehen ez zaben ametitzen [...] ba! Igual hola zerian hasi ta atzekaldetik etorri igual ta danga! hatzaparretakua galanta kañaberiakin ta kendu eskua atzera ta benga bestiakin. 
Doktrina ondo ikasi behar jaunartzea egiteko
Isasti Irusta, Pako; Lariz Muguruza, Pedro
-Ta ze ikasten zenduten eskolan? 
- Guk ba, aeiou ta multiplikar, dibidir ta holakotxe batzuk ta gero diktado esaten jakona... Ta geo beste zer bat itten zigun guri, batek irakurri bi hoja edo ta harek leitzen zaban zera buruz hauraxe ahal dan onduen eitten. Bakoitzak beria e, aparte. Oiñ e, birek alkarri kopiatzen baziuen, e... 
- Neri basarrixetan esaten zien dotriñia eitten zabela asko... 
- Dotriña bai, dotriña kumuniua. Kumuniua eitteko ta... 
- Dotriñia asko eskatzen zeben, gaur e, gaur [...] baiña orduan dotriña asko. 
- Dotriñia orduan zian gaiñera txikixa ta haundixa. Bat txikixa errezo gitxiokin ta, haura ikasi ta gero bestia haundixa pregunta haundixauak eta gauza haundixaokuak. Kumuniua eitteko derrigor ikasi bihar zan, esamiñau, bestela... 
- Ta esamiña eukitzen zenduten? 
- Bai. Elgoibartikan eta ez dakitt nundik danak kanpokuak etortzen zian. 
- Ta euskeraz ala erderaz eitten zenduten? 
- Dotriñia euskeraz. 
- Euskeraz, bai. 
- Ostiango eskolak... 
- Eskolia erderaz. 
- Eskolako lanak erderaz. 
- Ez zeben lagatzen euskeraz eitten eskolan? 
- Ez. Berba erdi ez gendun guk euskeraz eitten. Eskerrak hari oiñ erderaz ondo itten deu! 
- Bueno, behintzat zeoze ikasi badozue... 
- Bai, bai. Hori bai. 
- Orduan dotriñia egoten zanian, beste gauza bat ona zaon. Hamen hotel asko egon zian ta Hotel Larrañagara etortzen zan ta Doña Ines ez dakit Bartzelonakua o nungua zan, harek erregalo mordua ekartzen zittun. Hori organizatzen zeben soltera batzuk zaozen hamen ta harei ematen ziuen ta. Erregen egunian egoten zan dotriñian esamiña e, dotriñiana. Ta onduen ataratzen zabanak gehixen... bueno aurren ataratzen zabanak jertse edarra, esportak, alkondaria ta erregaluak kategorixakuak. 
- Bueno, behintzat ilusiua bazakazuen zeozetarako... 
- Honbree! Hoixe! 
Euskaraz egiten zuten eskolan erdaraz ikasi arren
Bergaretxe Ardanza, Felisa
- "En Ermua naci el diecinueve de abril", gero han, ba, hamabi urte, ba! Hamabi urte arte. 
- "¿Del año quince, no? ¿Mil novecientos quince, no? "
- Orduan ikasten gendun euskeraz doktrina zerian, sakristian emoten oskuen ta erderaz, orduan ez euan euskerarik eittia gure zerian, eskolan ez [doskuen] guri, e! Baiña euskeraz... guk euskeraz eitten genduan, e! Baiña, ostian, maestria be kastellania zan, baiña "aparte de eso no habia, entonces solamente eso". A! Ta gero egon zian nere ahiztak gaztiauak ya zerak ifinitta, e... "escuelas... barriadas Eizaga y San Lorenzo" ya han euskeria be emoten eben. Diputaziñuak edo jarri zuan "Las escuelas... ", e... 
- Zuk esan dezu Ermuan jaixo ziñala. 
- Bai. 
- Ta zenbat urtera arte? Hamabi urtera arte esan dezu han egon ziñala edo zenbat urte artera egon ziñan? 
- Hamabi urtera arte eskolan esan dotzut nik. 
- A, a, eskolan Ermuan. 
- Bai ba! Ta gero ba... errekauak ein ta bata ein ta bestia ein ta amari lagundu ta etxian ortuak be baeuazen ta... 
Estartak lagunduta etxea berreraiki zuen
Iriondo Bergaretxe, Julen
-Ta zu, gero dator bigarren zatixa. Zuk uste dezu neri Estartak etxia jasota gero esan ziala "Hi, etxia gorde diak edo? ". Ezta batere. Nik etxia jaso naban, ein nittuan neure konposiziuok, ahal dan guztia saldu ta neurekin geatu zan planta bajia eta beste gauza batzuk, etxe bi nere arrebantzako eta neretzako beste bat, eta hipotekiakin eta abarrian eta aurrera. Baiña Eulogio Estartak goguan daukat, "Levanta! " harek. Jodee, horrek die gizonak, e! Horrek die personak. 
- Zenbat bizi zien etxe honetan? Ama bizi zan? 
- Ama bizi zan, bai. Ta hori pasau zanian soltero nenguan ni. Ni amakin bizi nitzan eta arrebak nerekin. Ondo bizi giñan, pobre-obre baiña ondo. Ondo bizi giñan. Baiña etxia geuria zan, Sansoneneko etxia, 
Elgoibarko lehen ikastola
Ajuria Garate, Itziar
-"Baina beste kargu bat daukat zuretzako: andereño, ikastola zabaldu bihar dogu", esan zian. "Ene -esan nion-, josten ere in bihar dot ba. Anaixari josten laguntzen edo ta". "Anaixa ondo dao laguntzia baiña lenengo zeu zara ere, lenengo zeu zara" "Bueno, esango dioet etxian". Aittak entzun zebanian "Bueno, gustatzen bajatzu, bai". Haura euskeria ba. Eta sekula santa neri anaixak sekula ez zian berba bat erderaz ein. Sekula ere ez. Igual euren andriai igual erderaz baiña neri: "Itziar, ekarrin hori"; baiña mutil bezela, hiru mutillen arteko neskia nintzan eta mutil bezela. 
"Hi, ekarrik hona! " Ba mutil bezela. Eta esaten dizut, gero ba holaxe, ikastola zabaldu bihar dogu ta. Aittak esan zaban ba "Bai, bai, zuk nahi badozu bai". 
- Eta hori zan? 
- Hori zan ba... 
- Hirurogeita bixan? 
- Bai. Orduantxe jun nitzan Donostiara, Karmele Esnalegana eraman ninduen pixkat preparaziua eitteko, ez neukan titulurik eta ezer ere ta baiña, tira, hantxe edarki moldatu giñan, ta neu hasi nitzan hogeta bederatzi umekin. 
- Lenengo ikastolan, ezta? 
- Bai, lenengo hasieria. 
- Eta ikastolia legala zan orduan? 
- Ez, keba, keba! Eneee! , esaten dot nik: neu ausarta kargua hartu nebalako, baiña ausarta gurasuak, nere pekura laga zeben ba hogeta beratzi ume. Benetako abertzaliak. 
- Beratzi umekin hasi ziñan? 
- Hogeta bederatzi, lelenguak. Ya bigarren urterako ya berrogei bazian. Gu kursua hasi ta aurrera zijoala inaguratu gendun ikastolia. Eta gero haura, klaro, hasieran berriz ere ba ya berrogeta bat, bai, berrogeta bat banittuan. Eta ia beste bat hartu bihar zala ta hasieran, urtarrillan, berriz'ee beste bat hartu zeben. Ointxe jubilatu da. Iez, ni baiño gaztiaua zan, nik hogeta hamazortzi urtekin eta haura hemazazpi edo hemezortzikin hasi zan. Bai, beteta zittuan ere. 
Gotzon Garate, euskaltzalea
Ajuria Garate, Itziar
-Orduan lau anai izan zien horrek jesuita? 
- Lau anai, lenengo lau anai, eta batek urten zeban. Loiolara lau anai izan zien horrek. Eta oin hori hil da baiña beste bi gelditzen dia. Bestia, zarrena, ni baiño urtebete gaztiaua ta bestia gaztetxuaua da. Baiña haura gaixotuta egon bihar dau. Nik illobak ditttut Venezuelan nere anaia batenak, ointxe egon dia Gabonetan, eta harek ezagutzen dittu ta. Uste dot eskaxa dauala oso eskaxa. "Ley de vida". 
- Beste anekdotan bat Gotzonena? 
- Anekdotak? Ez dakit ba. Etorri zian omenaldixa izan zebanian Azkoittitik etorri zian basarri batetik andra-izonak. 
Euren sukaldian zela egoten zan; baina beran etxia izan zan basarrixak. Bere maixuak izan ziala, beti esaten zeban berak. Harek erakutsi ziuela. Gaiñera berak konzientzia hartu i zeban, euskaldun konzientzia, sartu jesuitta ta Azpeittixan. Hasi zala basarrixak bisittatzen, ta geruao ta konzientzia haundixaua, euskal konzientzia ikaragarrixa. 
Eta gero ez dakitt zenbat basarri ikusittakua, zazpi herrialde guztietatik, e. Danetan izan da. Zenbat gauza jaso zittuan, zenbat lan egin daban euskeriagatik! Ze pena! Holako langillia ta holako... Holaxe. 
Inspektore zorrotzak
Ajuria Garate, Itziar
-Gero beste banku batzuk ekarri genduzen berrixak kostata lortuta, lortzia harek. Hirukuak zien. Ba hauraxe ere esan ziun: "No puede ser, de tres no puede ser. Tienen que tener los dos niños pasillo a cada lao". Ta moztu in genduzen. Bakarra baztarrian, bikuak, holaxe. 
- Mahidunak zien ala mahi barik? 
- Ez, ez, banko ta mahi ta guzti. 
- Esan dozu hasieran lurrian jezarten ziela, ezta? 
- Hasieran bai, lurrian. Eta gero lurra porlanezkua edo zan eta, hotza zala negurako ta in genduzen, "peor el remedio que la enfermedad", badakizu zer dan? Ba almoadillak honetaiko txikixak, ipurpian jartzeko, hotza zala ta. Hasten zienian burrukan batak [bestiai] botaka, esaten naban, ai! , "peor el remedio que la enfermedad". Gero ekarri genduzen hortako banku baju-aju-ajuak, luze-uziak, hantxe. Erretrato bat badaukat nunbaitten jarritta bueltan, ikastola bueltan. Eta gerora harek luziok, horrek haundixok eman zien neri; ba harek bost edo zazpi edo sartzen zien mahi luze bakoitzian. 
Zortzi urte zituela, aita hil zitzaion
Ruiz de Gauna Ibañez de Garayo, Fermin
-Lehen esan dostazu ospittalian zeundela gerria hasi zanian. 
- Bai. Aitta zela hil zan eta bost umekin geratu zan; laurekin baiña gero bosgarrena jaixo zan sei egunera. El dia trece jaixo zan beste anaixa. 
- Amakin ospittalian? 
- Ez. Ospittalian egon giñan anaixa eta arreba bi, beste arreba bat Araiara joan zan. 
- Ama zer geratu zan, etxian? 
- Etxian. Lana bilatzen. Bizi egin bihar zaban harek ere ta. 
- Eta ospitalian zenbat denporan egon ziñan? 
- Ba bi urte edo holakotxen bat. Seguru ez dakit. 
- Eta gero atzera etxera amakin? 
- Klaro. 
- Ama lanian hasitta edo? 
- Ama hasi zan "interina" esaten dana
Babes-etxea San Frantzisko kalean
Ruiz de Gauna Ibañez de Garayo, Fermin
-Ospittal hori nun euen? 
- Ointxe dauan lekuan. Hamentxe kalian. San Franzisko kale hau? Amaieria? Kanpantorre txiki bat dao; hauraxe da. 
- Oin zer dao hor? 
- Iguala. 
- Residentzia da oin be? 
- Bai. 
- Eta monjak edo zer? 
- Orduan monjak, monjak zeuden. Oin ez, oin ez daoz monjak. 
- Ze monja zien? 
- Caridad. 
- Zer moduz arreglaitten ziñen eurakin? 
- Ondo. 
- Eskolan zebitzela orduan zuek eskolara fan eta gero bazkaittara ospittalera eta... 
- Holaxe, bai. 
Elizarekin izandako tirabirak
Etxeberria Larrañaga, Felix
-Eta horrek, parroko berri horrek, don Ramon Ormaetxea zala uste dot, on horrek, errakaua bialdu zigun goizetik ez bagenduan entierrua pagatzen atsaldian ez zigula eingo entierrurikan. Hori, eta guk ez gaukan haren entierrua zetan pagau. Lau urtian euki genduan etxian eta ondiokan ere guri hori eskatu ziun, eta harrezkero eliziakin nao, e, bueno. 
Gorrotua geruao eta gehixao. 
- Higuingarri portau zan, ezta? 
- Elizia bai. Harrezkero geruao ta okerrago. Eta gero ikusitta Francoren ondoren ze pasau dian.. 
- Hori ["impuesto credo"] hori sekula entzun barik neukan. Ze... , inpuesto baten modura edo? 
- Kuota bat zan. 
- Etxe bakoitzak pagau bihar ebena? 
- Katoliko guztiak pagau bihar zebela. Eta gurian ba erdixa pagatzeko konforme zauden aitta, ta parrokuak ez zion ametitzen amari, eta hori zan diskusiua. 
- Eta gero denunziau eta kuarteletik kobrau? 
- Kuartelera, kuartelera. Orduan autobusa zauan Azkoittitik Elgoibarrera, eta autobusian etorri zian aitta ta ama, semia hilda. Semian gorputzan zain eta kuartelera. Eta gero, hori pasauta gero, entierrua eginda gero, deittu zion kuartelera berriz ere; eta esaten zeben aittak graduazio haundiko guardia zibil batek esaten ziuela, galdetu ziuela aber ze pasau zan, eta esplikau ziuela eta esan ziuela: "Tontuak izan zeate hori pagau dozuelako, hori periodikuan anunziatzeko modukua zan ze in dizuen zueri; ez dao hortarako eskubiderik eta". Baiña einda, ordurako einda zeuan gauzia. 
- Jo... , elizia. 
- Bai, nik harrezkero sinpatixa gitxi eliziari. Nik ez dot euki, sekula ez naiz izan elizara... Eta aittak esaten zigun: "Kontuz horrekin. Elizia marasmia bezela da, marasmia, eulixa katiatzen bada geruao ta batuao eitten jok eta hortik ez daok eskapatorixaik eta; kontuz ibili! ". 
- Baekixen orduan zuen aittak, e. 
Pako Juaristi euskaltzalea
Etxeberria Larrañaga, Felix
-Pako Juaristi zan hamen argi bakarra, euskalzalia edo euskalzale bakarra herrixan mobitzen zana Pako zan. Eta horrekin hasi giñan. Pako Juaristi, hil zan. 1950 inguruan edo hasi giñan Bizkaittik Txinpartak ekarten, bestetik, Ondarrutik antzerkia. Eta gu ibiltzen giñan satelitiak, Pakon satelitiak giñan, lana eitten ibiltzen giñan berakin, eta beran bittartez ikasi genduan ikasi genduana euskerian zera. Meritua zakan Pakok orduan bakar-akarrikan. Ta gaiñera arpegixa zaukan eta edozein lekutara presentatzen zan haura. Falangera jun bihar bazan'e Falangera euskeria aurrera etaatzeko. Gu baiño gehixao zan haura. 
- Aspaldi hil zan Pako hori? 
- Bai, honezkero izango dia hogei urte. 
- Pako... 
- Juaristi. Miren Vallejo, horretxen gizona. 
- A, ba bixar naiz Mirenekin egoteko. 
- Ba horretxen gizona. Honek Vallejotarrak beti izan dia euskalzaliak, beti, beti Miren Vallejo ta euskalzaliak. Ba eskerrak Pakori Elgoibarren ein zan dana; hasieria dana. 
- Preguntauko xat bixar. Miren bera be euskalzalia da, ezta? 
- Bai, bai, euskalzale amorratua da Miren. 
Ikastola klandestinoak
Etxeberria Larrañaga, Felix
-Gero Gure Kai ere ein genduan. Gure Kai kontau otsun Osorok? 
- Ez. 
- Gure Kai. Bueno, nik ein doten lan guztia, parte hartu doten guztia iñok ein dau lana, e. Nik neuk... akulua izan naiz bakarrikan. Ta Osoro hau beste gauza askotan sartuta egoten zan, ta honena joan nitzan; ikastolak-ta normalian centro kulturaletan zauden, eta orduan ixteko amenazua zauan, eta lokalak ez kentzeko sociedad anonima bat sortu genduan, Gure Kai. Sociedad anonima bat. Sociedad anonima horrekin erosten genduzen lokalak eta ipintzen genduan ikastolia. Baezpan ere ikastolia ixten bazeben lokalekin geu gelditzeko. Ta ein genduan sociedad anonima bat. Gure Kai, sociedad anonima. Ikastolak klandestinuak zian, klaro. Lelengo billeria ikastolena Bidanian egin zan. 
- Hemengo ikastolian bileria Bidanian? 
- Ikastolen billeria, kanpoko ikastolen billeria. Eta zan injiniero bat, Goena. Sikologo famoso bat da, Goena, haren anai bat, Zegamakua uste dot dala. Harexek zuzenduta Bidaniako sakristixan egin zan lelengo billeria eta han izan nitzan ni. 
San Antolin etxabe batera eraman zuten
Arrieta Bergaretxe, Bentura
-San Antolin, oso edarra zan han ermitta aldia San Antolin. 
- Autopistiakin kendu egin eben? 
- Bai. 
- Eta ez zeben egin iguala? 
- Bueno, beste bat dago, baina etxe haundi bat hor eginda, etxian azpixa. Entenditzen dozu? Elizia dago... 
- Orduan San Antoliñen ermitta hori oin dauela esan dozu dagola etxe baten azpixan? 
- Etxe baten azpixan. (gizonak berba egiten du). Alderdi baten dago tabernia eta bestian dago, eliza eitten da. 
- Ermittia? 
- Bai ermitta. Hantxe dao San Antolin. Meza hantxe ematen dabe ta hantxe dao oin San Antolin. 
- Lehengo lekuan dago? 
- Ez, pixka-ixkat apartetxuao. Hurrian baiña apartetxuao, pixka apartetxuao. Autopistan azpixan dao hori oin dauana. Ta lehen zauana aurrerao, pixkat aurrerao. Zan ermittia, aldamenia etxia, ta zan ermittalde polit-olit bat. 
Eta gero autopistia etorri zan eta eliminau zaben dana. Eta oin han rotondia, San Antoliñen han rotondia-ta badao, ba hantxe zan elizia. Ta gero rotonda bat ein zaben han eta ya eliminau zan... 
San Antolindik eta Mendarotik Altzolara
Arrieta Bergaretxe, Bentura
-Eta eskolan ze ibili zinan, San Antolin bertan edo? 
- Altzolan eskolan; ixa bi kilometruan joaten giñan, baiña oiñez, klaro. Osea, kuadri... , orduan [joanaldi haundixak in?] eta danok kuadrillia joaten giñan, San Antolinguak danak Altzolara joaten giñan, bai. 
- Eta han elkarketan ziñain Altzolakuekin? 
- Bai. Gero bertakuak, eta Mendaro aldekuak ere bai baten batzuk, eta hogetamarren bat edo berrogein bat edo. 
- Mendaro aldetik be Altzolara faten zien, e? 
- Mendaro partekuak edo... 
- Garai hartan Mendaro Elgoibarren egongo zan, ezta? 
- Baina hori Mutriku partekuak. Elgoibar partekoik ez zan etorten orduan , ez. Elgoibar partia alderdi batera zan, beste aldia Mutriku aldia zan Mendaro. Eta nik uste dot Mendaro parte hartakuak ziala, baiña gutxi, handik gutxi. 
- Zebat izaten ziñein danok? 
- Nik seguru ez dakit, berrogei bat inguru edo. Hogetamarretikan berrogeira bittarte izango giñan usten dot. 
- Neska ta mutil alkarrekin? 
- Danok alkarrekin. 
- Zahar eta gazte be bai. 
- Bai. Zarrauak eta gaztiauak, zazpi urtekin zan orduan eskolan sartzia, zazpi urtekin sartu eta hamalaura arte. 
Kongregazioen indarra
Vallejo Arriaga, Miren
-Gu gero dotrinatik eta dotriña amaittuta gero ere grupuak-ta eitten genduzen eta ya astero-stero gure zerak. 
- Hijas de Marian egon ziñan? 
- Bai, jesus! Eta hori baiño gehixao ere bai, gaiñera. Hijas de Maria eta, jesus! 
Koinatua: -Luistarrak eta. [...] Lurdesera jun giñuan guluistarrekin eskursio bat don Jose Mariakin. Ikusi in bihar da han etaratako argazkixa, e. Nik ez dakitt, igual berrehun lagun gaude, gaztiak, e. Orduan gaztiak hillian behin luistarren zerera juten zittuan. 
- Berrehun gazte elgoibartarrak? 
- Bai, bai, danak Luistarrak, lehen danak luistarrak zien. 
- Eta zuek kastigaitten zittuein baltsiaun dantza eittiagatik eta? 
- Neri ez. Ta guk itten genduan, e. 
- Ba Hijas de Maria... 
- Gu giñan "los trompos de la plaza". Lelenguak urtetzen genduzen, bai, dantzara. Dantzarixak. Bai agarrauan eta bai sueltuan. 
- Herri batzuetan baltsiuan eitiagatik Hijas de Mariatik bota... 
- Ez, ez, gu ez. 
- Eta zuek eukitten zeben zintta urdina, ezta? 
- Bai. 
- Eta balsiuan harrapau ezkero... 
- Haura ez baiña, haura ez ziguen kentzen. Keba. 
- Baiña zuek astian behin edo eukitten zebein meza bat, ezta? 
- Eta reuniuak eta. Eukitzen genduzen, ez dakit ze izen zeukan harek. Gerora ere guk jarraittu ein genduan, beti jarraittu dou, oin bezela. Nere gizona urtero-rtero-rtero joaten zan Arantzazura ejerziziuak eittera. 
Urtero-rtero-rtero-rtero. Ezkonduta gero esan zian: "Ni egon nitzan ba dudan fraille jun ez jun". Askotan esaten neban: "hobe joan bahitz" (barerak). Askotan esaten neban. 
Euskara irakasteko Oñatibiaren liburua
Vallejo Arriaga, Miren
-Eta zuk euskerazko eskolak emon zittuanian, aurretik ibilita zeozen euskeria erakusten? Planik edo libururik edo ezer bazeukatzuen edo? 
- Ez, ez. Atzoegon nitzan ni, , erañun egon nitzan Donostian eta zabaldu naban kajoi bat eta euskerazko zerak. 
Esaten naban: nik hau eman naban? Ze liburu ibilli naban? Eta honek danak nik erakutsi nittuan, nik honek danak? 
- Zer zien? Orduan euskera baturik eta ez zegoen, ezta? 
- Ez, baiña "zu zara" eta "i aiz" eta. Ni hika sekula ez naiz ibili. "Hi haiz" eta, "hura da" eta "gu gara" eta "gu garenok", eta "gu joan giñan" eta. Hori danak neukazen, da-a-anak hantxe liburuan. 
- Eta ze liburu jarraiketan zebein, bertako euskeria edo gipuzkuakua edo? 
- Ez, hemengua. 
- Bertakua, etxekua? 
- Nik uste baietz. Singularra eta plurala eta horrek danak. 
- Zuk zeuk eskolan erderaz ikasi zittuen gauzak hemen euskeraz erakusten? 
- Ez, eskolak ez, horrek liburu batzuk zian, Oñatibia zan, Oñatibia uste dot zala. 
- A, sistemia Oñatibiana? 
- Bai. Gero aldatu in zittuen. Haura erretza (sic) zan, errez erakustekua. 
- Eta hor zenbat denpora egon ziñan euskeria erakusten? 
- (? ) 
- Baiña kurso bat baiño gehixao? 
- Ez, ez. 
- Hilabete batzuk? 
- Bai. 
Emakumeak eta gizonak elizan
Isasti Irusta, Pako
-Zela jezartzen zien gizakumiak eta emakumiak elizan? 
- Elizan orduan zeuden bankuak, bankuak elizan aurrian eta atzian sillak. Atzian zeuden sillak. Eta bankuetan ba jeneralian emakumiak egoten zian baiña jeneralian gizonezkuak bankuetan eta silletan andrazkuak. 
- Garai hartan gizonezkuak aurrekaldian eta emakumezkuak atzian. 
- Bai. Gaiñera preferentzia eukitzen zeben gaiñera gizonezkuak eskumako alderdixan. Ezkerreko alderdixan emakumiak gehixao egoten zien baiña. Bai, nahasi egoten zien. Gero atzian zien sillak. Eta orduan zan ohitturia sepultura eta guzti, bakoitzak bere sepulturia, ez dakizu? Ta ba bakoitzak bere sillia eukitzen zaban eta. 
- Jauna hartu nahasik edo lelengo gizonak eta gero emakumiak edo... 
- Nahasik. Baiña jeneralian gizonezkuak izaten dia [azkenengo?]. Gizonezkuak eta gero emakumiak izaten zian. 
Elgoibartarren eta altzolarren arteko tirabirak
Isasti Irusta, Pako
-Anekdota bat, del año pun izan bihar dau. Nahi zeben Alzolakuak parrokixa ein. Eta Elgoibarrek ez zaban nahi. 
Holaxe, burrukan hasi dia eta azkenian konsegidu zaban Altzolak ba baietz. Ez dakit zelako obispuak autorizauta. 
Eta elgoibartarrak esan zeben, bai ba guk santisimua jun eta harrapau eingo juau ba. Elgoibartarrak makilliakin eta etorri ei zian. Ta Altzolakuak enterau edo ez dakit ze in zien eta preparau zien, ta elizan sartu zienian, ra! , atiak itxi ta hiru egunian euki zittuen barruan elgoibartarrak. 
- Elgoibartarrak lapurrak? (barreak). 
- Hiru egunian euki zittuen elgoibartarrak hor barruan. 
- Jaten be emon barik. 
- Ez dakit nik, zeoze emango zioen baiña. 
- Elgoibartarrei hori kontaitten dostazuenian zer esaten dabe? 
- Bueno, ez dabe sinisten askok eta ba. 
- Hori noizko kontua dan ez dozu jakingo? 
- Ez, ez. 
- Oseake elgoibartarrak santokristua harrapaittera. 
- Bai. Etorri eta bestiak "laga sartzen, laga sartzen"; sartu zienian brast! eta gero "de guardia" bertan. Guardixan gero ateik zabaldu ez deixen. 
1956. urteko izozte gogorra
Arrillaga Garate, Pedro
-Honek basuok oin danak pinu ikusten die ta oin dala 40-0 urte ez zan pinurik bakarrik be egongo, ezta? 
- Hamen ez. Piñua geuria lelengo-elengo hor goixan. Hamen esan dotena, Barrundixa esaten jakona, hor barrenian [Itziak?] sartu zaban alertza sartu zaban, milla landara, zati bat. Bi hetarea daukaz eta bi hetarea beheko barrenian bidian azpittik, San Pedrotikan San Migelerako karreteria. Lehen ere autuak joateko besteko zabaleko biria zeuan San Pedrotikan bueltan San Migelera lau-au-au, bueltan. Eta haretxen [...] puntan eta hauraxe hor zauan goizaokorikan. Gero're izoztia kuarentayunuan tokau zan, ezta? Ez, zinkuentayseisian. Orduan hamahiru urtekua han goixan Urkiolako etxaburuan hetarea bat pasauko saila jota dana siketuta laga zaban, siketuta gero, e! 
- Izozte haundixa izan zan? 
- Pufff! Izotza... Hillabete febrerua!... Ezta hamen ointxe egun honetan ein daben hotzenian beste beste egun guztietan hillebete, e. Ez euzkirik ikusi, dana holaxe laiñua, eta tti-ti, tti-ti noizian edur pikorta bat eta edurra holako bat lodi, hamabost bat zentrimetro, ez zaban loditzen eta ez zaban kendu, eta hortik hona txorixa hori! Birigarrua, hori bestia durdulia; durdulia joan zan, jo! Josumus! , zelako bandarak durdulak; hegaberia... Usurikan ez naban ikusi, baiña ostian kalandresa... Gehixen-ehixen durdulia eta birigarrua-a hegaberia-a... Josus! , danak hamen zihar. Bai, hartzen zittuan jan haiziak eta han hartzen zittuaneko hamen Kalamuan ezkutatzen zittuan koittauak. 
Santanderren eta plaian beltz, bel-e-el-eltz dana, danak joan eta jatekorik ez eta danak hantxe akaau. Hantxe lurmena hantxe billau ta bajatu hantxe ta jatekorik ez eta. Belazarrak'e gogorrak dia baiña han gure [Ezkuntza] aldeko saillian akaau zian hiru. Hiru edo egongo zian itxuria eta hirurak piñuetan han zauden bertan txokuan jarri ta bertan hil, akaauta. Hillabetian... 
- Hori ze urte esan dozu izan zala? 
- Zienkuenta y seisa, ciencuenta y seis. Cinco seis. Pufff! Cuarenta y unuan haizia. Oin ein dau eta orduan ere... 
- Trena eta bota ebana, ezta? Hor Zarautzen edo trena ez eban bota haiziak? 
- Bai. kuarentayunuan bota zaban. Atzeko kotxian beratzi itto zian. Erdixan geratu zana ez zan uretara aillegau baiña bestia hondokua uretan eta atzeko buztanian zixena behera eta uretan zaudenak itto. Orduan Donostiatikan etxera etorri nitzan ni haura han zeuala. 
- Zu soldau zegozen orduan? 
- Bai, ni orduan begira egon nitzan eta haura azpikua ta artian etaratzeke zauden eta. Hori barixakua edo izango zan eta ni zapatuan etxera eta han zauan behera txintxilixka haura. 
Haizearen indarra
Arrillaga Garate, Pedro
-Zienkuenta y seisa, ciencuenta y seis. Cinco seis. Pufff! Cuarenta y unuan haizia. Oin ein dau eta orduan ere... 
- Trena eta bota ebana, ezta? Hor Zarautzen edo trena ez eban bota haiziak? 
- Bai. kuarentayunuan bota zaban. Atzeko kotxian beratzi itto zian. Erdixan geratu zana ez zan uretara aillegau baiña bestia hondokua uretan eta atzeko buztanian zixena behera eta uretan zaudenak itto. Orduan Donostiatikan etxera etorri nitzan ni haura han zeuala. 
- Zu soldau zegozen orduan? 
- Bai, ni orduan begira egon nitzan eta haura azpikua ta artian etaratzeke zauden eta. Hori barixakua edo izango zan eta ni zapatuan etxera eta han zauan behera txintxilixka haura. 
- Ointxe badaukazu etxe onduan pinu pilatxo bat apurtuta azkenengo haizetiak. 41ko hori zer izan zan, haundixaua? 
- Pufff! Bai, hor bastante tokau da, hor gogor joten zaban bertan ere. Gure etxeko gaillurrian zauden taillak harek libratzia. Hori ein naban ointxe dala... , taillatua arreglau naban ointxe dala treintaydos, hogetamabi urte ein nabala ta. Gaillurian albuetakuak eta danak [...] ta amaittu ta gero ekarri nittuan beratzi milla tailla erretaillia itteko; azpi guztia ta dana dan-ana berrixakin sartu naban. Gero geiñian batzuek zaharrak eta bestiak danak berrixak geiñian. 
Gero haura kanala haura erdikua ipini sokia zuzen eta edarkixao hartu zaban dana. Eruan masia eta brau! , zulo guztiak bete ta haren geiñian da! , jota masatan tailla berrixak, berrogetamar gaillur-ailla blast! , edarkixao kolokauta ipiñi zittuan, hartu bueltia bertako masiakin, eta haura soltau leikenikan ez zauan pikatxoiakin soltatzeko ta. Haiziak haura soltau leike handikan ein daben haiziak. Ia zelakua egongo zan. Ez dakit nun izango dian harek tailliak geiñera. Sei edo zazpi leku baten eta bestian beste lau edo bost... , hamar bat tailla bai behintzat halaxe pegauta harek han porlanetan... 
- Azkenengo haize honek atara dittu? 
- Lehengoko haiziak. 
- Kontxo! 
- Harek han gaillurrian porlan-asatan harek sartuta laga. Holaxe masia gaillur guztian jota semiak eruanda baldakara handixa ta brooo! bota ta haren geiñian brast! Haura haura tailla berrixa pegauta dauan moruan esan naban, hau libratzeko ze haize...! 
Maalako jaiak
Zubiaurre Garitaonaindia, Sotera
Santa Maria Magdalenan egitten zan fiestia, ta orduan, bueno, guretzako, Santa Maria Magdalena bizpera, kanpaiak, elizia, orduan hori izaten zan gure fiestia, erromerixa pixkat izaten zan, erromerixia ere bai izaten zan, baiña neuk sasoi ederra, ta orduan, dana ona. Gero, Txarridunaneko tabernia sortu zanian, harek Santik, oso abilla zan haura bere parterako, ofiziorako, tabernia zeukan ta. Ta harek organizatzen zittuan jaixak, bueno, ta egoten zan Maala beteta toperaiñuan, toperaiñuan, mezia ere egoten zan, meza nagusixa, eta inportantzia haundixa ipiñi zion Maalari, gabian, gero erromerixia izaten zan. Behiñ ordubatera ezkero, amaittu egitten zan Maalan, ta ixotzen zaben Toletxegaiña, ba haraxe, erromerixa, haraxe ixotzen zaben, ta hantxe soiñuakin. Aguro amaitzen zan, oiñ bezela amaierarik bageko gauak ez ziran izaten baiña azkena haraxe. 
Elgoibarko zinea parrokoaren kargu
Zubiaurre Garitaonaindia, Sotera
Nire denboran parrokuak euki zaban, Don Ceferino, denbora askuan ez dakitt. "Ya empezaron a protestarle y todo, porque cuando llegaba el beso, cortaba". Poltsia hartuta zera joaten zan gero, astero bai, baiña orduan zenbat egoten zan, nik goguan daukat, gure amak, igual bi jai illaran edo hiru igual ta, ah! , ernegatu egitten najonen neri honek jaixok esaten zaban, badakizu pagia eman bihar, duro bi izaten zan baiña harek hiru mutil zakazen, lau mutil, ta aber, guri ez zigun, guri txakur haundixa bakarrikan. 
"La mano misteriosa" ta horrek ziran serietakuak bai, ta ene! , gaiñera zinia ez dakitt zazpiretan edo ze ordutan. 
Goguan dakat nik, gure amak, afalduta nahi izaten zeben mutillak joan ta esklaba geratzen zan ama, arratsalde erdixan afarixa eman bihar. 
Futbolera bidean Soteraren sagardotegira bazkaltzera
Zubiaurre Garitaonaindia, Sotera
Gitxittan, guk sardandeixa geunkan, ta han geunkan bastante, nahikua lan, pentsatu ere ez. Ni ez nitzan sarri izango futbolian, ez, entzueria bai. Ta harek, ene! , orduan, esaten dizut, etortzen ziran, Eibartikan etortzen ziran, bi espezial egoten ziran Eibartikan, ta bueno, gure sardandeixa gelditzen zan topera. Haruzkuan ere sartu egitten ziran, honuzkuan merixendatzera. Haruzkuan etortzen zan, lehen uste dot esan dizutela uste dot, hasi egiñ naiz, interbentore bat. Haura etortzen zan, bazkaldu egingo zaban harek gurian seguro, fuentekada loiñia jaten zaban, eta gero, siestia, botella bat sagardauakin, gero siestia egitten, "no comera mas fresco ni el rey" esaten zaban. Gurian fresko egoten ziran, loiñak garbittu ta, gero ez zaguan bestela astirikan garbitzeko ta. Baiña hari gustatzen zitzakon berak harrapatuta, ta berak harrapatzen zittuan askan, holan erreminttia zaguan ta ra, ra... ateratzen zittuan ta. 
Bueno, zoragarrixa izaten zan partidua zaguanian, haruzkuan zedozer baitta orduan ere asko bajatzen zan, baiña honuzkuan, bueno! , amaitzen zanian, etxeruzkuan, bueno, asko gelditzen ziran merixendetarako, beste batzuk edan ta juan egitten ziran. 
Hotel eta bainuetxe ugari Altzolan
Lariz Garate, Juan
- Ze nolako auzua zan Altzola lehen? 
- Altzola grandia. 
- Umia ziñanian, ze zauan Altzolan? 
- Joe... Hotelak asko! 
- Hotel asko. Zeintzuk gogoratzen dittuzu? 
- Hotela, "Balneario", "Larrañaga", "Bulevar", "Hotel Alzola", "Hotel Zelaia", "Hotel Sebastiana", "Hotel Ituarte". 
- Jende asko ibiliko zan orduan, ezta? 
- Bueno! Orduan jende kategorixakua etortzen zan Altzolara. 
- Eta zenbat jende bizi ziñaten hor, Altzolan? 
- Altzolan? Ez dakit zenbat giñan, e... 
- Gaur egun baiño gehixo. 
- Gaur baiño gehixao bai, gaur baiño gehixao, hirureun bat-do, berrehun-irurehun holakon bat. 
- Eta ze denda zeuden Altzolan? 
- Dendarik ez zauan orduan. 
- Ez zauan? Eta jendiak nun eitten zaban erosketak? 
- Elgoibarren. 
- Elgoibarrera etorri bihar. 
- Bai. Dendak egon zittuan geruao, geruao bai. Baiña orduan taberna bat zauan. 
- A, ordun eraiki, edifiziorik garrantzitsuenak zian hotelak. 
- Hotelak, hotelak, hotelak, bueno! 
- Eta ze nolako jendia juten zan Altzolara? Gogoratzen dozu? 
- Jende kategorixakua. 
- Eta gogoratzen al dozu pertsona bereziren bat etorri izan zala [...] baiñuak hartzera edo...? 
- Izenakin ezin neike esan, baiña ministruak asko. Jeneralak ere baitta. 
- Ta, ba, Españako presidentia-do gogoratzen al dozu etorri zala edo erregia edo? 
- Presidentia ez, baiña ministruak-ta asko etortzen ziana bai. 
- Militarrak ere, ezta? 
- Militarrak ere bai gerra ostian-a militarrak-ta, jeneralak-ta asko etortzen zittuan. 
- Beste... beste moduko Altzola izango zan haura, ez? 
- Bueno! 
- Zuretzat... zein nahiago zenun, lehengoko Altzola edo gaurkua? 
- Lehenaokua, gaur ez dao ezer. 
- Gaur ez dao ezer, ez? Lasaitasun gehixegi igual... 
- Bua! Ezer ez, ezer ez gaur. Orduan, orduan grandia zuan, baiña! 
Txikiteoan abestu ere egiten zen
Maiztegi Iriarte, Ramon
- Ze giro egoten zan lehen Elgoibarren, Elgoibarko tabernetan? 
- Girua? Ona. 
- Girua ona? Zelakua izaten zan? Astean zehar jendia ze ordutan ateratzen zan? 
- Hamen jentiak poliki kantatzen dau. Ta Elgoibarren juntatzen giñan gu, ba igual giñan hogeta bost bat lagun kuadrillan, juntatzen giñan tabernetan ta lau txikito eran orduko ya bat hasten zan kantuan. Gero juntatzen zian beste [...] ta ixa orfeoia. Alkarrekin kantau ta... Beti anbientia. 
- Beste kuadrillakuekin, ezta? 
- Oin... Guk bai. Oingo txikiteuak eta, horixe zakan, [...] jentia mozkortu eitten da hori zela da hori...? "El bidon" ta... 
- "Botellon"
- "El botellon" ta horrek ta... Orduan ez zauan. Orduan, ba, porroittikan edo bestetikan ta... 
- Bai, baiña toki baten jarri ta hantxe jarraittu, ezta? 
- Bai, jeneralian bai. 
- Toki berdiñian. Jeneralian, ez zan eitten txikiteua taberna batetik bestera ta... 
- Bai, bai eitten zan, baiña, juntauta ta gero... 
Hori da, baiña lasaiago, ez? 
- Gure zera zan "Kondenekua". 
- "Kondenekua"na beti? Hara juten ziñaten? 
- Bai. 
- Eta edan, ardua normalian, ezta? 
- Bai ba, ardua. Zera, dirurik ez zauan gehixaorako ta! 
- Zerbezarik eta holakuak ez. 
- Ez. 
- Sagardua ta edaten zan? 
- Bai, eran bai, baiña lasai, lasai, oseake... 
- Zenbat kostatzen zaban txikito bat? 
- Txikitua orduan? 
- Bai. 
- Ba txakur haundi bat edo. 
- Ta ze zaozen, kantidade desberdiñak, ez? Erdixa edo osua [...] , ezta? 
- Segun zelako borondatia dakan zerak. 
- Kamareruan borondatian araberia. 
- Bai. 
Zine parrokiala; zentsura zinean
Maiztegi Iriarte, Ramon
- Zenbat zine zeozen Elgoibarren zure ume denboran? 
- Elgoibarren? Bat ofiziala, parrokuak zakana, "cine parroquial". 
- Hauxe, Errosarixo kalekua. 
- Bai, hori, bai. 
- Eta zela zakan... 
- Eta gero, gerra ostian, ipini zaban Santolaiak "Odeon". 
"Odeon". Eta "cine parroquial"a... parrokua zein zan, orduan eruaten zabanak? 
- Ceferino Urrestarazu. 
- Eta Elgoibartarra zan bera? 
- Ez, ez. Horrek, parroko horrek, gerra denporan tokau zan ta... enfrentamentu batzuk ikusi zittuan. Politikan badakizu ze pasatzen dan. 
- Eta alde egin behar izan zaban? 
- Bai. 
- Eta ya laga ein zuan zinia? 
- Bai. 
- Gogoratzen al dozu, gutxi gorabehera, ze urtian edo itxi zan zine hori? 
- E... hori, zera, "cine parroquial"? 
- Bai. 
- Hori gerra aurretik, hor, "veinti nueve, treinta" edo holakon bat. 
- Holan itxi zaben? 
- Bai. 
- Eta parrokuak aurrerao edo, osea, aurretik eruaten zaban, ez? 
- Bai, ta gero egoten zan ba "censura": haura, musuren bat-do baldin bazauan ba, han e, bat seminaristia edo bateron bat, "dat! ", ipini hola zeari ta... 
- Agertzen zan. 
- [Musua] ez ikusteko. Ez ikusteko zeari ipinitta, objetibuari. 
- Bai, bai, bai. Holakuak eitten zittuzten hor, e? 
- Bai. 
- Zinian? Eta gustokua zenun zinia? Gustatzen zitzaizun zinera jutia? 
- Bai. Jeneralian, izaten zian pelikulak, ba, bakeruenak ta hola. 
- Bakeruanak eta. 
- Bai. 
- Eta ahotsarik gabekuak eta holakuak. 
- Bai ba, [...] zauanian ba... 
- "Toston" pixkat. 
- Gustora danak, baiña parrokuak eta ez, hori ez da komeni ta bestia ta... 
- Eta zenbat kostatzen zaban ziniak lehen? Gogoratzen dozu? 
- Ba hoixe ba, txakur haundi bi. Erriala pagia ta txakur haundi bi zinia. 
- Txakur haundi bi. Eta ordun, bueno, astero-stero ez ziñeten jungo, ordun? 
- Ba jeneralian, ni, jeneralian, bai, e! 
- Eta ze ordutan egoten zan zinia? 
- Ze ordutan? 
- Bai. 
Atsaldian egoten zan, e... ez dakit, seiretan edo, ta gero, gabian, [oin baiño] goizao, zazpiretan edo beratziretan edo. 
- Igandetan normalian, ez? 
- Bai, igandetan bai, jaiegunian. 
- Eta zelakua zan zinia lehen? 
- Oso politta zan hori lokalori, e! 
- Zelan zauan einda? Ze zauan, komunak sarreran ta... 
- Bai, bai, bai ondo ipinitta zauan. 
- Ondo prestatuta. 
- Hori Errosarixo kalian, e! 
- Bai, bai, bai, hemengua. 
- Bai, hori bai. 
10 urtez Elgoibar futbol taldeko zuzendaritzan
Maiztegi Iriarte, Ramon
- Futbolera Lerunera bai. 
- Bai. 
- Eta igandero juten ziñan edo zapatuero. 
- Hamar urte ein nittuan direktibo, hamar urte ein nittuala direktibo "Club Deportivo Elgoibar"ren. 
- Zenbat urterekin? 
- Ba, hamaseirekin hasi ta hogeta seirekin laga nion. 
- Ordun, oso gaztia sartu ziñan zu direktibo! 
- Ba klaro! Bai. 
- Eta zelan hori? 
- Ba, [...] ikusi zaban dinamikuak giñala ta, ta duako lanak [bestiak be] ezin leike kejau. 
- Klaro, hor ez zan ezebe kobratzen, baiña... 
- Gaiñera pozik [dagoz] , e! Ni direktiban egon naizenian, beti etara dabe "Campeon de Guipuzcoa" , "Campeon de Tercera", "Campeon de tal"... 
- Elgoibarrek atera zaban. 
- Bai. Ta hori da, ba, pozgarrixa. 
- Bai ta... 
- Dana ez da dirua, dirua ez da dana. 
- Ta zein zauan presidente "Club Deportivo Elgoibar"en ordun? Ze hori izango zan gerra denboran, gerra denbora ta gerra amaittu ta gero. 
- Bai. Don Tomas Zubizarreta medikua... 
- Bera zan "Club Deportivo"ko presidentia edo? 
- Bai, bai. Ta Jose Rezola ere bai. 
- Egon zan presidente? 
- Bai. 
- Geroxeo? 
- Bai, orduntxe, orduntxe [...] zerian... 
- Urte haietan, ez? 
- Bai. 
Errekan arrantzan; angulen inguruko azalpenak
Barrutia Mendikute, Pedro
- Gero zerian ta peskan, ta peskan ba bai. Hartu peskia ta haura segurua izaten zan ta beste batzuen zestuak errekistau, zainttu. Albitxurik han bota jok, bestiak han bota jok, bestiak... ta "jaso ein bihar juau". Ta ura zikintzen zanian, pixkat [ugerrian] zauanian-a jaso ta igual bardu mordua ta ra! Ta txabalituak ta ba, orduantxe hamabost bat urte-do ta gero tabernara harek jatera ixilikan ta enterau eitten zan jendia. "Ene! Goiko Errotak eta Urbanek eta ez dakit zeiñek-ta harrapau juek! Mekauen la letxe!! " Hortiko aldian zestua zakenak: "Horrek gure zestua errekistauko juen! ". Ta holakotxe gauzak asko [...] ta ibili [...] ez dakit, gero ba, hortxe, gero arraiñetan ta, ba, arraiñetan asko ikusten genduan. Gero angulia. E? Ta gero zela ixotzen daban gora. Aurreraka ez da juaten, e! 
- Atzeraka? 
- Bai. Bai, zerian bai, hemen errekan, ba, hamen aurreraka juten da, baiña gero ixotzeko gora, hau e... odolgixa esaten gendun guk "musgo" esaten da erderaz. Ta horren bittartian sartu buztana ta dzi, dzi, dzi! Baiña bixkor gora, e! juten da. 
- Ontxe harrapau dittue hamar angila, ez? Juan zan astian errekan? 
- Hemen? 
- Bai. E... Melitonen harrapau zittuen. 
- Joño! Ta honaiño ailleau dia, e! 
- Ba ointxe bajauta o ez dakit. 
- Ontxe ba, itxuria, ba zertuko zian. 
- Ba juan zan, oin dala bi aste-do. 
- Ointxe, ointxe ba ertetzeko zea, ixotzeko gora. Ta aingiria... 
- Angilia, e? Aingiria - Bai, angilia bai. Ta angulia oin gora ixotzen da. [...] oin gora ixotzen da. Bai, ta haren ama Gatzagaraiño jun baldin bada, ta handik bajatu bada, angulia haraiño ixotzen deu. 
- Jo ba ez daka bidia makala bueltan. 
- Eta gero bajatzen da, setienbrian hasten da bajatzen. [Urerria] zikiña dauanian zera ta orduan etorten da gero e... jo ta goittik behera. Ta nik angulak, e... zera, aingirak holakotxe senduak, kongrio moduan esateko moduan. Kilo bi ta... 
- Hori hemen? 
- Pasatzen dana... Bai. Turbiñan sartzen zian ta turbiñia geratu. Urik ta ezebe ezin da geratu. Ta baten aitta zanak esan zian "Dios! Aingiria dao turbiñan" ta "guazen, kendu ura" Kendu ura ta etara genduan ta "Benga! Etara hortikan" ta hasi naiz eskua sartu zer eta dauan ta jode! Nik billurra zer ta "Jolin! Aitta hemen zeoze dao" ta "Etara, helduixok billurrik be hori ittota daok-ta! Hori aingiria dok" Gero bai, gero behin, handik aurrera banakixan ta... 
- Lehenengo aldixan... 
- Etara ta holakotxe aingiria, turbiñan orduan, "Aiba Dios! Zela baiña hori? " Ta guk bagendukan aitta zanak-ta einda zeuden ba kanaletikan zauan ba konporta bat. Ta han egoten zan hola nasia esaten ziuena, parrilla bat einda egurrezkua, parrillia einda ta holakotxe distantziara, zera, ura ertetzeko. Ta "Hori ze eitteko ete dok hori, ze, ze eitteko ete dok? " Ta beti holakotxe... Eta horrek kondiorrek eta: "Hau ze, ze dok? Hemen sartzeko jakak egurra ta hemen ere bai" ta Nik aittari galderia: "Aitta, han hola ta hola badao" ta "Haura nasia dok" "Nasia zer da? " ta "Ba han e... aingiria hola ta hola etorten dok, hemen ikusten dok parrillia zelan daukaun honentzako" "Bai" "Baiña honen aldian txikixa, estua, hola ta hola ta hola, ba haura ustelduta jaok eta oin kasorik ere ez. Baiña han hola harrapatzen genduan aingirak" eta guk ein, atzera. Ta ein ta ipiñi ta da! zabaldu pixkat [urarria] zauanian. Ta jo-a ura nundikan dixen, jo-a handik juten da aguro, e, aingiria. Ta presatikan zela ez zan jausten, ez laga presatikan jausten urari. Ta urak zelan segitzen zaban... "Dra", baten sartu gara ta joe! Baiña demaseko, dana holakotxe... hamendikan... holakotxe aingiria! Dana hortik gorakua! Txikixa [danik] ezin da, baiña sartu giñan ta joe! Berrogeta hamar kilo bai! 
- Neri bildurra emango zian. 
- Ta zertzen ta "Eon! " "Ze? " ta "Hau hola hartuko dou" ta listuak. "Eon! Hau hola jasoko juau ta hemen zakua ipiniko juau". Bai, guk [...]. Zakuan bai, sartu zian hamar-do, hamabost-do, ez dakit zer sartuko zian. Bai, mordua jateko, ba jatordu bat eitteko. Baiña han sartu e... barruan e... zer batekin hartu bagenduz e... harrapauko genduzen ba, kiluak harrapauko genduzen, mordua. 
Elgoibarko bandaren gainbehera
Iriondo Bergaretxe, Julen
-Gerra ostian jarraittu eben ohittura horrek? 
- Bai, bai. Gero gerra ostian bakizu ze pasau zan. Gero haura ya geratu zan desastre einda dana eta gero diretore berri bat ekarri zeben, Bereziartua erretirau ein zan nerbixuekin zihero enredauta, eta gero etorri zan Bergarako bat, etorri zan diretore bandara, Gonzalez Bastida, Ignacio Gonzalez Bastida. Uste dot Oñatiko batekin ezkondu zala. 
Ignacio Gonzalez Bastida, diretore egon zan hamen. Ta gero haren ondoren etorri zan extremeño bat, bialdu zeben, extremeño bat. El Colegio de Directores, ezta, orduan baakizu hori ba, El Colegio de Directores, eta etorri zan, eta zan diretore bat persona ona, baiña bakizu ze pasatzen dan, beti esaten dana, erderaz esaten dana, "hay que caer de pies", eta haura jausi zan Elgoibarren, gizajo bat zan, klarinetistia ona, itxuria hango bandaren baten, Extremaduran, zauan "clarinete solista", eta ona, ona zan. Baiña eskolan eta hola, klaro, harek preparau in bihar zittuan gaztiak, edukanduak eta, ezta, eta ba ez zaukan indarrikan edo ez zaukan abilidaderik eta poliki-oliki behera joan zan asuntua. 
Pilotaria eta futbol atezaina
Ruiz de Gauna Ibañez de Garayo, Fermin
-Tartian pelotan esaten dozu? 
- Pelotarixa nitzan. 
- Noiz hasi ziñan pelotan? Mutikotan hasiko ziñan, ezta? 
- Hogetabat urte neukanian. Profesional. 
- Profesional, baiña pelotan jolasian umetan. 
- Jesus, baitta lotan ere bai. 
- Eta nun ikasi zenduan zuk, pelotalekuan edo kalian? 
- Kalian! Ahal dan lekuan. Pareta euki ezkero eta pelotia, segi. 
- Pelotia zelakua ebalten zebein mutikotan, gomazkuak edo zelakuak? 
- Narruzkuak. 
- Mutikotan be bai? 
- Lanazkua be igual. Baiña narruzkuak merkiak, e. Hiru perro ta erdiko pelotak esaten giñuan orduan. "De a 35 centimos". 
- Hiru pero? 
- Hiru perro, txakurraundixak. Lanazkuakin igual itten gendun guk pelotan. Kartoiakin ere bai, borobildu ezkero... 
- Sake eitten baeben... 
- Segi. 
- Kuadrillan jokatzen zebein pelotan? 
- Keba. Kuadrillan ere bai baiña frontoia, pareta nun zeuan hantxe. Afizio demasa. 
- Asko izango ziñen sasoi hartan pelotan. Futbolian ez zan eitten? 
- Baitta. Fubolian einda [daukat] nik. 
- Baiña profesionala ez. 
- Elgoibarren, Elgoibar. Elgoibar Club. 
- Elgoibarko ekipuan? Orduan deportista... 
- Atleta. 
- Atletia izan za orduan, e. 
- Ez. Portero eitten naban. 
- Oseake Elgoibarko herriko ekipuan portero eta aparte pelotari. 
- Bai. Bueno, orduantxe laga nion futbolari. Pelotan hasi nintzanian... 
- Fubola akabo. Bixak batera eittia zaila, ezta? 
- Klaro, ezin leiken gauzia. 
Pilotari profesional gisa debuta egin zuenekoa
Ruiz de Gauna Ibañez de Garayo, Fermin
-Pelotan esan dozu hogetabat urtekin hasi ziñala. 
- Profesional. 
- Nun eta nola eta zela izan lelengo partidu profesionala? Ta noren kontra? 
- Noren kontra... Harek hilda egongo dia behiñ honezkero. Barakaldon debutau naban nik. 
- Barkaldon, e! 
- Bai. 
- Oseake errogeta lauan. 
- Holakotxen bat. 
- Bai, hogeta bat bazeukatzun, berrogeitalauan. Noren kontra? 
- Cipri-sla. 
- Entzun barik neukan nik. 
- Fermin-rtazo. 
- Fermin Artazo zeu? 
- Fermin (ni) eta nere zagerua Artazo. 
- Zu aurrelarixa? 
- Bai. 
- [...]. 
- Artazo hau elgoibartarra zan? 
- Bai, bai, elgoibartarra. 
- Bizi da ondiok? 
- Ez, ez. 
- Zu aurrelarixa orduan. Eta enpresan baten bidez edo zela joan ziñein Barakaldora? 
- Enpresa baten bidez ez. Neri Artazok esan zidan: "debutau in bihar dok /biok/ holako lekutan, zerak suspendidu ei jok eta"; beste batek suspendidu ebala ta neri ipiñi. Eta orduantxe hasi pelotan. Gero ba enpresak, enpresekin gero. 
Hemezortzi urte in nittuan nik profesional. 
- Jontxo. Zu beti ibili za "Empresas Reunidas" horretan? 
- Bai. Empresas Unidas. 
- Ze rekuedo daukatzu lenengo partiduena? 
- Irabazi in genduan behintzat. 
- Zenbat akordaitten za? 
- Ez. Irabazi genduala bai. Ta ze kobrau genduan ere bai. 
- A bai? 
- Baitta. Hogetabi duro. 
- Hogetabi duro zan partiduagatik edo irabazi eta galdu igual kobrau... 
- Ez, ez, partiduagatikan. 
Pilota eta atletismo zalea zen
Etxeberria Larrañaga, Felix
-Lanaz aparte eta ikastoliaz aparte eta euskeriaz aparte, erromeixak eta? 
- Ez, ni erromeixan-ta oso motza izan naiz. Ez dot sekula dantzarik ein. Ta emakumietan ez nintzan atrebitzen arrimatzen. Osea, ez dot euki... Orduan bai, berbenia eta esaten zeben orduan; igual halako lekuetan berbenia zeuala eta; ni sekula ez nitzan joaten iñora. Nik korrika, bazeuan korrika apostua edo premixuak edo baldin bazauden, korrika edo pelotan edo. Arrasaten eta jokatuta nao ni praka zurixekin, e! 
- A bai? 
- Arrasaten eta Arretxabaletan. Eibarren ere bai; Deban ere bai. 
- Kontxo. Profesionala ez. 
- Profesionala ez. 
- Fermin ibili zan profesional. 
- Fermin bai, Fermin bai. 
- Zu herri arteko txapelketetan eta? 
- Bai, bai. Deban. Astelehenan'e bai. Ta Arrasaten jokatu naban gero munduko txapeldun izango zan batekin jokatu naban parejia. Arriola Kuarto. Debuta zan harena, haren debuta; neuk eruan naban haura Arrasatera. 
- Zu aurrian edo atzian? 
- Ni atzian. Ezkerrik ez nakan. Eskumiakin bakarrik eitten naban pelotan. Ta Arrasatera junda nao korrika eittera ere. 
Campo de Maala ez zan lehen? , Maala. Ba haraxe. Kontratauta, e, hamendikan ez dakit sei lagun edo jun giñan korrika eittera, jabalinia botatzera, ez dakit ze eittera. Ta bero bat bazeuan Arrasaten! Kanpo fubola Maala. 
Etxebarrira neska-laguntzera
Isasti Irusta, Pako
-Esan dostazu juergara ta Debara joaten zinatela. 
- Debara, bai. 
- Zuek ez zaukazuen beste auzo batzutako jaittara edo... 
- Bai, jun bai. Porrejenplo Elgoibarren San Lorenzuak, San Migel... Baiña hori zan urtian behin edo. Kontinuo ez zan. 
- Kaleko jaitako bandara eta ez ziñain faten, kalera dantza egitera? 
- Bai, bai, Elgoibarrera bai, Elgoibarrera juten giñan. 
- Baiña zuek joeria goraldera baino behealdera gehixao. 
- Bai, kuadrilla Deban zeuan, gure zera hori preparauta gure txamizouoi eta [horretxera] juten giñan. Zeeraiño, Markiña Etxebarriraiño be neska-aguntzen San Migeldikan. Gero etorri hadi handikan oiñez Altzolara. 
- Markina-txeberrira oinez eta bueltau be oinez? 
- Bai ba. San Migeldikan jun giñan hara zeera, Etxebarrira, eta gero handikan Altzolara oiñez. 
Erromeriak Usatorre baserrian
Arrillaga Garate, Pedro
-Hamen erromeixak eta, nora joateko ohituria zeukazuen? 
- Erremeixara? Usatorrera. Usatorre. 
- Usatorre basarrixan bertan? 
- Usatorren tabernia zauan. Soziedadia ein zaben aurrian, zera, pabilloia in zaben zerian eta tabernia ipiñi zaben. 
- Zuek gaztiak ziñein? 
- Bai. Hamasei urtekin [abixara?] uste dot hara joaten giñan. 
- Eta han soiñua edo egoten zan? 
- Etorten zian hor Eibar aldetikan eta. Eibartarrak, soiñojoteillia Eibartik etorten zan. Edozenbat Bizkai aldetikan eta. 
Nundik ez. 
- Baiña hori jaiero? 
- Neska mordua zauan orduan! 
- Jaiero etorten zien? 
- Bai, bai, beti, beti. 
- Eta gero beste herri edo auzo batzutako jaittara be joateko ohittura bazeukatzuen? 
- Bai, bai. San Migelera ere bai San Migeletan eta, baiña ostian hola jaiero Usatorrera. Jaiero, bai. San Pedron bai, sasoe baten eitten zan, ez dakitt noiz izengo zan. San Pedron igual Garizuman izengo zan. Zegatik eze akordatzen jata ni arpegixa tapauta harrapau ta zein dan ezautzen-a elizpian da-a, baiña haura izengo zan, Garizuman izengo zan hori. Orduan ez zan ba erremeixak egoten. Oingo moruan Garizumako sasoian. Ezta pentsau ere ez. Eta orduan ere ba jaixegunian erten ein bihar gaztiak norabaittera eta. 
Aitaginarreba harri jasotzailea
Gabilondo Agirregomezkorta, Josefa
-Harrijasotzailia ta gaiñera artistia. 
- Harri jasotzen ere ba bere laguna, ez dakizu, Mokoruakua zan, San Lorentzo Balleko Mokorua; ez dakit entzueria daukazun. Kontrarixua. Kontrarixua edo, harekin jokuak itten zittuana. Harekin eitten zittuan jokuak harri jasotzen. 
- Beti batekin itten zittuan desafixuak? 
- Bai, besteik ez dot entzun. Harekin erretratua hortxe dao, erakutsiko dizut gero. Bai, hortxe dao, bixak hortxe daure. 
- Orduan indartsua izango zan gizona? 
- Bueno, bai. Hamar arruako harrixak-ta jasotzen zittuan. Biribilla jaso itten zaban eta. Kuadraua ere bai. Harekin plazan hortxe dao. Biribillakin egongo dala erretratuan uste dot. 
Senarra idi-probalaria
Gabilondo Agirregomezkorta, Josefa
-Gizona berriz probalarixa. Auzuan bakar-akarrik ibili zan? 
- Bai, auzuan bakarrikan. Hauraxe ezta-aida, ez dakizu zela dan? Juntatzen zienian alkarrekin hor Aranburuko gizona, solterua zan, ez zan ezkondu. Harekin juntatzen zanian: "hiriak baiño neriak gehixao dittuk! " eta ez dakit zer eta. Ba jaixa ipintziarren, ba bata bestian kontraixo ta gero jentia etorri eitten zan. 
- Eta jentiak apostu egingo eben. 
- Bai, apostua, apostua. Bai, bai. Orduan milla duro asko zan, milla duro asko zan, ta milla duroko holakotxia jokua. 
- Aranburukuak eta zuenak milla duroko desafixua, e? 
- Bai. 
- Zeiñek irabazten eben? 
- Ba batzuetan guriak eta hurrengo... Irunagatxikikua be bazan. Irixa bat Irunagatxikikua eta bestia Aranburukua ez dakit zela, gurian kontra ta; haura galdu ta hola ibiltzen zien. 
- Zenbat proba eitten zittuen urtian? 
- Beno, San Pedruetako jaixak izaten zien. Jaixetakua zan bakarrikan. 
- Orduan baeuan probatokixa oingo modura? 
- Bai, bai, probatekixa bazeon. Han ez, oin dauan tokixan ez. Ze esango dizut ba, San Pedroko etxia, tabernia, aurretikan, hantxe; hantxe lauunatxuan. Lehen hantxe zan probatokixa. Eta gero oin ein dabe, ointxe eindakua da hori, oin berrixoi. 
- Badago iririk? 
- Etorten die kanpuetatik oin, etorten die. Bai kanbioian etorten die. Premixuak ipintzen dittue eta jentia kanpotikan etorten da. 
Auzoko tabernak
Gabilondo Agirregomezkorta, Josefa
-Tabernara ez zan juten orduan iñor, etxera, bakoitza bere etxia ta kitto. 
- Baeuen tabernaik orduan San Pedron? 
- Ez, San Pedron ez. 
- Auzuan ez zegoen? 
- Urkiolan eta zerian, Usatorren. Bai. Bueno, sardaindeixak esaten ziuen. Sardaua gehixenian. Baiña San Pedron... , oingua da hori, hauxe kamiñua ein genduan ingurutikan hasitta daure taberniakin San Pedron. 
Aitzbizkar baserrian jaioa; baserri ingurua
Agirregomezkorta Ibarluzea, Ventura
- "Catorce de abril, el año mil novecientos dieciseis". 
- Ta nun? 
- Aitzbizkarren, Aitzbizkar Behekua, Sigmatikan hola beitzen dezu lehenengo basarrixa. Eibartikan zatozela, ez dakizu? Hola, e... esto, hori hola garajia ez da ikusten "unas patas"... Saturixo? 
- Bai. 
- Handikan [...] bueltia ta ra! Ikusten da, ba, Aitzbizkar? Hauraxe da. Ni hangua naiz. 
- Eta gero, aber, zenbat urte arte egon ziñan baserri hortan bizitzen? 
- Ni, ba, hamazazpi urte edo... gehixao izango zan, ba, zerbitzera urten nabela estreiñeko. Nere ahizta ez, haura lehenao. Olasarte, Olasarte entzun dezue sekula? Sigma ta aurrekaldian txalet bat zan [Olasarra]. Han egon zan. 
Eta ni hamazazpi urtekin etxien, soroko lanak, danera e! Basarriko gauzia dana! Danera. Ta gurien zien, gaiñera, sagarrak ere bai klase danetikan ta holan, keixak ere bai, arbola edarrak, onak e! Bai ba, tratantiak zela zien, Vitorixan ikusten zeben gauza guztia ekarri eitten zaben. Sagarrak ere bazien madarixak bezelakuak ta klase asko! 
Han bai ta esto... kindak ere bai, "conserva guindas". Arbola onak, horrek danerako balio debe. Ta beste batzuek, badakizue? Han Saturixotik bueltia hartu ta da! zubixa? Zentrala? Han gero bestekaldian zien, haura guria zan, gure aittak-ta erosittakua, edo aittittak-ta ibairaiño. Eta han zien intxaurrak halakotxiak, e! Zortzi, illeria! Ezkerrera. [...] kanteria, kanteria ere bai, harrixa goiko zerian etara ta gurien makiñak, gure partian, han xehetu ta... 
Hamaika anai-arrebatatik bi umetan hil ziren
Zubizarreta Gurrutxaga, Juliana
- Zure baserrixa, jaixo ziñan baserrixa zelakua zan? Haundixa? 
- Ez, txikie, txikie zan. 
- Txikixa zan? 
- Bai. Armaitta behekua txikia zan. Ta hamaika anai-rreba giñan. Bai. Ta ni nitzen hamargarrena. 
- A. Orduan bizi ziñaten zure aitta, zure ama ta hamaika anai-rreba? 
- Bai. Baiña txikiten hil ziren bi, hil ein zien. Ez nittuen ezautu nik txiki bi harek. 
- Ya. 
- Baiña beste bederatzi bai. 
- Bueno, zure aittak zertan eitten zaban lan? 
- Basarrixan. Nere aittak... 
- Basarrixan, ezta? 
- Nere aittak, e! 
- Zure aittak, bai. 
- Bai. Basarrixan, Armaitta behekuan, basarrixan. 
- Baserrixan eitten zaban lan, eta amak ere bai? 
- Baita. 
- Baserrixan lan ein eta baserriko bizimodutik bizi ziñaten. 
- Bai. 
- Oso ondo. 
16 urterekin lehenengo aldiz erromeriara
Zubizarreta Gurrutxaga, Juliana
- Zelakuak zian kaletako festak? Sallobenteko festak txikitan? Gogoratzen dittuzu? 
- Bai, umetakuak bai, baiña gutxi, [...] etxien ta. 
- A, lan ein bihar zan. 
- Lan ein bihar zan. 
- Baserrixan lan asko... 
- Ta etxian ein ein bihar. 
- Etxian ein ein bihar. Jateko? Bai. Orduan, zu ez zera akordatzen San Lorentzoko jaixak zelakuak zian. 
- Bai. Akordau bai, hola. Kalbaixuetara ta bajatzen nitzan. Baiña ostontzian ez nintzan erromerira ertetzen. Nik hamasei urtekin erten neuen erromerira. Hamasei urterekin. 
- Hamasei urterekin, bai. Orduan, esan diazu lan asko zauala etxian, eta etxeko lanak eitten zenittuzten danok? 
Aittak, amak, zuek seme-labok, danok? 
- Danon arte. 
- Zure anaixak ere bai? 
- Danok. 
- Danok? 
- Harek, e... taillerrien, joaten zien harek, baiña gu gaztiok, ba, ahal dan lekuen, etxien, etxien. 
- Ya. Zuek etxian egoten ziñaten. Baiña anaixak eta ya urtiak aurrera jun ahala ya taillerrera juten zian. 
- Bai, taillarrera ta krieda, ta holan. 
Baserriko askan bainatzen ziren ezkutuan
Zubizarreta Gurrutxaga, Juliana
- Eta nun elkartzen ziñaten zuek, zuen neska kuadrillia? 
- Ni erromerixara hasi aurretik, hamasei urtera artien, iñun ez, ta gero orduan hasi giñanien, ni nere adiskidiekin hasi nitzen segiduen. 
- Zure gizonakin? 
- Bai, nere gizona izandakuakin, nobixuakin. 
- A, zure nobixuakin, bai, bai, bai. Eta erromeixan eta kalian ertetziaz aparte, zuek juten ziñaten, ba ez dakit, mendira o hondartzara o nunbaittera? 
- Ez. 
- Ertetzen zenduten? Ez. 
- Hondartzara ez, mutillek ez zaben ezautzen eta guk ez genkixen zer zan hondartza ere. Urak billurra ematen zian. 
Pregaderan bakarrik ura. 
- Ya. Hondartzaa? 
- Ez, ez. Mendira ere gutxitan. Ba eukitzen genduen geure [barrixo...] erromeixa, ta haraxe juaten giñan [...] dana. 
- Eta herrira jaisten ziñaten, kaleko, ba Maala edo Errosario kalera ta? 
- Bai, bai, bai, kaleko erromeixetara bai. 
- Lagunekin ibiltzera-a jaiste ziñaten? 
- Ez, San Bartolome ta Trinidade ta horretan bai, e, bai, bai. 
- Herriko jaixeta orduan bai. 
- Bai, bai. 
- Eta tabernetan ibiltzen ziñaten? 
- Bai, merienda batzuk eitten genduzen tabernan ere ta txikito batzuk hartu ere bai ta... 
- Ardua? 
- Ardua. 
- A, bueno, bueno. Ondo, ondo, ondo dao hori! Ondo dao hori! Eta errekan ta baiñatzen ziñaten gaztetan? Plaia ez baziñaten juten... 
- Bai. 
- Errekan-a baiñatzen ziñaten o ez? 
- Ezkutuen, ezkutuen, bestien ezkutuen, lotsau eitten giñan-a, bestien ezkutuan. Albergan ta, askia zelan esaten jako, ba? Ura egoten da han baserrixetan, askie. 
- Askia, bai, bai, bai, badakit zer dan. 
- Albergie. 
- Bai. 
- Hantxe ta han illundutakuen. 
- A bai? Han? Ondo, ondo, bai. 
- Illundutakuen, lotsia eukitzen genduan-a. 
- Ta "Upai-oitxi"n edo hortikan ere? 
- [...] , baiñau. 
- Baiñau "Upai-oitxi"n? 
- Astixa bazeuen, [ahal dan moduan] , baiñau. 
- Ondo, ondo. 
- Baiñujantzixa erabili barik? 
- Ezta pentsatu ere ez! 
- Lehen ez zauan. 
- Atzera lehengo erropak jantzi ta... 
- Lehen ez zauan holakoik? 
- Ez, [...] , ez. 
- Oingo kontuak dia? 
- Guk ez behintzat. Oingo kontuak, [zenbat kontu...] polittak. 
Debara joaten ziren trenez
Zubizarreta Gurrutxaga, Juliana
-Ta esan dezu ardua eraten zendutela, ta erre? Zigarruak eta? 
- Sekula santan nere hatzaparretan ez da sartu erretzekua. 
- Eta gizonak? Bai. 
- Ezta. 
- A, ez, e? 
- Puru batzuek... 
- Zure gizonak esaten det, bestela, zure gizonaz aparte, beste gizonak. Gehixo erretzen zeben gizonak emakumiak baiño? 
- Ezta. Gu laukotia ibiltzen giñan jeneralian, laukotia: kuñau gaixa, kuñata gaixa eta nere lagun gaixa eta ni eta harek ez zeben erretzen ezer-zer ere. Nere gizonak puru banakak, baiña zigarruak pentsatu ere ez. Puru banakak bai, baiña ez zaten gustatzen neri usain haura... baiña gutxittan erretzen zaban. 
- Ya, ya. 
- Neri ez zaten gustatzen. 
- Eta gaztetan nunbaittera juten ziñaten? Trena hartu, adibidez, eta nunbaittera jun? 
- Baita. 
- Juten ziñaten nunbaittera? 
- Debaraiño jueten giñan, iñoiz-ñoiz. 
- Debaraiño? 
- Handik aurrera trenik ez bazauen ere ez genkixen guk handik aurrera. 
- Ya. 
- Ta Debaz aparte, Bilbora ta hola? 
- Ez, ez, ez, ezta pentsatu ere ez. 
- Ez, ez, ez. 
- Ezkondu nitzanian, Donostira aillegau nitzan ni, [...]. 
Ermuaran-Sallobente auzoko taberna eta denda
Elustondo Aizpiri, Mariano
- Zu akordatzen al zea nun ta noiz jaixo ziñan? 
- Noiz jaixo nintzan nola akordauko naiz ba ni, hori gauza zailla da, e! Maiortan jaixo nitzan ni, "caserio Maiorta". 
- Maiorta? 
- Bai. Hortxe goratxuaon dao hori. 
- San Lorentzo baillaran? 
- Bai, bai. Hantxe jaixo nitzan ta... 
- Oin dala larogeita bederatzi urte, ez? 
- Bai. Ta hantxe hazi ere bai. 
- Ta gero nun bizi izan ziñan, han ere bai? 
- Bertan bizi hona etorri... ezkondu artian. 
- Orduan, ezkondu arte... 
- Han. 
- Han bizi izan ziñan ta ezkondu ziñanian, hona. 
- Ezkondu nintzanian, hona. 
- Zenbat urtekin ezkondu ziñan? Jakitzeko pixkat hona zenbat urtekin etorri ziñan. 
- Hogeita hamaika urtekin. 
- Hogeita hamaika urtekin. Oso ondo. Gogoratzen al dezu orduan, San Lorentzon dendarik edo bazauan? 
- San Lorentzon? Bueno, San Lorentzon zauan... 
- Umia ziñanian, e! 
- Bai, bai. Umia, eskolan-a San Lorentzon ibiltzen giñan gu. Ba zauan, ze esango dizut ba, mostrador bat zauan, ezta? Ta handikan zerbitzen zeben. Hola denda... denda zerik, e... espezialik ez, e! Biharreneko gauza batzuek egoten zian han, bai. 
- Bihar, bihar-iharrezkuak zian gauzak? 
- Bai. Gauzak e... egoten zian han [denda guztian] ardaua ta holako gauzak egoten zian. 
- Ta nun zauan, San Lorentzon? 
- San Lorentzon bertan. 
- Bertan, hango etxian? 
- Eon, eonda zaude San Lorentzon? 
- Bai, egonda nao. 
- Ba atian sartu eta eskubira bertan dao. Lehelengo atia da hori zeori; oin, gaur ez dakit nola egongo dan. Ta han zauan ta... 
- Frontoian onduan dauan etxia [han oin tabernia...]? 
- Bai, frontoira... handitxikan bidian. Hantxe zauan hori dendiori edo ardandegixori, hantxe zauan. 
- Ta ze saltzen zeben? Akordatzen zea? 
- Saltzen zeben ba... gero tabernia zauan han. Ta tabernia [klaro] komedora ezkerrera. Barrura sartzen aurrera komedora eta han jendiak e... jan edo zertzen zaban. Bai, taberna ona. Bai, hantxe, San Lorentzon. 
- Eta tabernia orduan esan diazu ere bazauala? 
- Bai. 
- Taberna bakarra. 
- Tabernia bai. 
- Hantxe. 
- Han ez zauan beste... oin, gaur e... soziedadia ta badaude, baiña orduan bakar-akarra, e! Bakarra. 
Aita gazterik etorria Maiorta baserrira
Elustondo Aizpiri, Mariano
- Familixia zuria ere elgoibartarra izan da? 
- E? 
- Elgoibarttarra familixia, zuria? 
- Familixia bai. 
- Bai? 
- Bai. Aitta e... ez zan elgoibartarra izango, baiña zortzi urtekin-do etorri ziala hara baserrira, ta ba bestiok, berriz, anaixok eta arrebok danak e... bertakuak. 
- Han e... umetan, e... baserrixan, jaixo ziñan baserrixan, zeintzuk bizi ziñaten? Aitta ta ama...? 
- Aitta ta ama ta beste... zenbat esango dizut? zortzi giñan gu. 
- Zortzi anai-rreba? 
- Bai ta bat hil ein ei, nere aurrekua, nik ez naban ezautu, baiña hil ein ei zan hiru hillabetekin-do pulmonixan. Gero beste bi hazi zian kanpokuak. 
- Bi etorri zian kanpokuak? 
- Kanpokuak, oseake, haren lugarrerako ekarri zeben bat. Ta gero, haura txikixa zauala, beste bat etorri zitzakuen hareri ta gero bi hazi zian. 
- A, ya. 
- Bi hazi zian. Asike, ba, zortzi ta bi hamar. 
- Hamar, edarki. Orduan esan dozu bat pulmonixiakin hil zala? Hiru hillabetekin-do. 
- Bai. Hiru hillabete uste dot zittuala harek. Esaten debenez, e? Ni baiño zaharraua zan ta nik ezin haren berririkan zertu. 
- Aitton-monak zuekin bizi zian? 
- Aitta ta ama bai. 
- Aitton-monak. 
- Aittitta-monak, nik aittitta justu-ustuan ezautu naban; amama ez, berriz. 
- Anai-rreben artian, zenbagarrena ziñan zu? 
- Gaztena. Gaztena ta hurrenguari sei urte. 
Elgoibarren jaioa 1907an
Iriondo Garate, Teodosia
- Eta noiz jaixo ziñan? 
- Ni, "dia siete. Del siete de abril". Bueno, de... ez dakit, "mil novecientos... "
- "Siete". 
- "Siete", bai, oin ez dakit zenbat urte dan. Bueno, badakit zenbat daukadan. 
- Bai, larogeta hamalau urte. 
- "Noventa y cuatro" daukat. 
- Oso ondo. Eta nun jaixo ziñan? 
- Hemetxe, Elgoibarren. 
- Baiña nun, baserrixan? Baserrin baten? 
- Ez, kalian. Aitta zan basarrikua ta ama kalekua. 
- San Frantzisko kalian jaixo ziñan? 
- E... zerian, San Frantziskon, San Frantzisko kalian. 
- Han jaixo ziñan? 
- Beti han, bizi ere hantxe eon, [ein naban] , oin ez, oin e... bueno, oin ere han inguruan, residentzian nao-a. 
- Orduan jaixo ziñan San Frantzisko kalian ta bizi guztia hor bizi izan zera? 
- Bai, ez. Kriada ere ibili nitzan. 
- A, bueno. Orduan, jaixo ta kriada jun arte etxe hortan egon ziñan ta... 
- Elgoibarren. Kuban ere egon naiz ni. 
- Bueno, bueno, bueno! Aber, ointxe horrena hitz egingo degu, orduan. 
- Gauza asko eukiko dittuzu kontatzeko ordun? 
- Eta industria jartzera, e! Hara. 
- A bai? 
- "De turismo" ez. Beti lanian. Ni jun nitzan, bi neska juteko giñan, baiña beste haura pixkat makal samarra zala ta haura urruti zauala gaixotzen bazan ere. Ni ez, ni beti izan naiz fuertia. Vamos, gaixo... han ere buruko min bat ere ez naban euki. Eta barkuan ta danak. Orduan, hau e... "El Cantabrico"- edo "ola" asko dao hor itsasuan. Ta hori pasau arte neu ere mareau ein nitzan, e! Gehixenak mareatzen dia, baiña ostian ez, gero ederki. Ta Kuban izan giñan alpargaterixia ipintzia, e... jartzera. Industria. Ni... ni erakustera. 
- Taller bat irekitzera? 
- Erakustera hango... 
- Hango jendiari? 
- Bai eta... 
- Zertan erakusten zenion? 
- E? 
- Zertan? 
- Han? 
- Erakutsi zer? 
- Ondo egon nitzan, e... esaten zien "Teo -Teodosia naiz ni-, Teo, usted ha caido aqui con buenos pies [...] " Han neskia ederragua nitzan askoz ere hamen baiño! Bai, ez dakit zegatikan e... hango euzkixak eta gauzak, e... 
12 urterekin eskola utzi eta aberketak josten
Iriondo Garate, Teodosia
- Teodosia, ta hara jun aurretik, zerbitzera zenbat urtekin jun ziñan? 
- Kanpuan e... zelan izan zan? Egon. Gero, handikan etortzerakuan. 
- A, Kubatik etorritta jun ziñan zerbitzera? 
- Bai, bai. 
- A! Orduan, lehenengo aldiz... Ta zenbat...? 
- Lehenengo hamentxe fabrikan alpargaterixan lanian hamabi urtekin, e! Hamalau izaten zan eskolia, baiña ni hamabira arte aillegau nitzan. Gure aitta zanak pentsatzen zaban emakumiak ez zebela bihar, jakin ezkero etxeko gauzia... matxista, orduan. Eta [basarrikua]. Gero ahizta bat neukan; haura zan pixkat delikadia, baiña lana ein bihar zan, ez zan asko irabazten ere ta... Gero beste bi mutil: zaharraua, ni baiño zaharraua, ta gero txikixena. 
- Zu ziñan bigarrena, ordun? 
- Baiña zazpi euki zaban. Badakizu orduan zenbat ume eukitzen zeben? 
1909an jaioa Elgoibarko Usetxe baserrian
Zubiaurre Garitaonaindia, Sotera
- Usetxe baserrixan? 
- Abrillan hogeta bixan. 
- Milla bederatzirehun ta zortzigarren urtian, ezta? 
- Bedra... "en mil novecientos nueve creo que naci". 
- "Mil novecientos nueve". 
- Bai, bai. 
- "Mil novecientos nueve"? 
- "Nueve, creo". 
- Eta baserrixan jaixo ziñan? 
- Usetxen, bai. Usetxen. 
- Eta gero bizi osua hantxe eman zendun? 
- Hantxe bizi osua, ezkondu artian hantxe. 
- A, eta zenbatgarren urtian ezkondu ziñan? 
- Hogeta bost urtekin. 
- Hogeta bost urterekin ezkondu ziñan. Elgoibartarra zan senarra ere? 
- Baitta. 
- Zela zakan izena? 
- Prudencio. 
- Prudencio. 
- Prudencio Iribarren. 
- Iribarren. 
Txangoak Loiolara eta Zumaiara
Zubiaurre Garitaonaindia, Sotera
Loiolara joan giñan behiñ, behiñ edo birrittan igual joango giñan, eta Silverion kotxia, Silverion kotxia, kaballoduna, eta Azkaratera aillegau giñanian, bajatu egiñ bihar, gu oiñez, ta kaballua. Gero, aldaparia pasatzen zanian, berriz, iepa! adelante, Loiolaraiñuan. Beste behiñ, Zumaiara joan giñan, ta Zumaian geuk eruaten genduan geure bazkarixa edo zana. Eta nik laga niuen, bai ba, plaia dago han ta, laga diogu bati zaintzen, ta nere bazkarixa txakurrak jan. 
Haura zaintzaille laga genduana ta ni bazkaririk bage. Mojiak eman zidan zedozer, eta behintzat, nere bazkarixa hor joan zan. 
Neskak ez ziren tabernara sartzen
Zubiaurre Garitaonaindia, Sotera
Tabernara sekula ere ez, kafia plazan hartu bai. Orduan egoten ziran botellak hau bezela, mahai guztietan, holakotxe mahai biribillak izaten ziran, ta mahai bakoitzian botella ura egoten zan, mahai bakoitzian eh! Hainbeste mahai, ta danetan. Bai, herriko plazan hori, eta hantxe jartzen giñan, Kas edo, Coca-ola ez zan orduan, limonadia, eta ez dakitt, Kas generalian, holan kanikia "taka" bultza eginda, barruan sartzen zana. 
Segun, dantzara ertetzen genduan ta mutillak ertetzen bazauden, dantzan egitten gustokuak, ba tira, "vamos", gero amaitzen zanian dantzia, ba hiru txakur haundi balio zittuan botella gasiosiak, ta "vamos a tomar un refresco", eta gustokoak baziran, "acepto", y si no eran, pues "no, no gracias", ta hala. 
Hamabostian behiñ izaten zan eh! Ta Garizumia zanian zazpi aste musikarik bage. Pazkua etortzeko haura poza, ene! , oiñ bezala ez zaguan ta. 
Soldadutzan bi urte beharrean bakarra egitea tokatu zitzaion
Odria Osoro, Joxe
Soldadutzan e, hortxe euki gendun suertia. Gure kintia harrapau zeban bete-ete urtebeteko zerak, hartaraiño bi urte eitten zian soldau, bi urte, ta nere kintia alleau zan ta batera, urte bat atzera pasau zan. 
Larruskaindik Mendarora joaten zen zaldiz ogi bila
Odria Osoro, Joxe
- Aitta zuk zenbat urte zenittula hil zan? 
- Aitta hil zan, ba, nik... sei urte uste dot nittuela. Bai, sei urte. Pulmonixia edo holako batek hartu ta... 
- Eta zertan itten zeban lan aittak? 
- Basarrixan. 
- A! Baserrixan itten zeban? 
- Ta nunbaittera jornala [irabaztera] juten bazan ez bazan, basarrin batera edo, ba, basarriko zerakin danok. 
- Eta etxeko gauza guztixak amak itten zittun? 
- Amak. Amak eta lagundu gaztiak ere bai, baiña, behintzat, amak hango jentia edo... Ogittara-a be... Ogittara Mendarora juaten giñan. Neu juaten nitzan, gaiñera, gehixenian, kaballo haundi batekin. Jarri kaballo gaiñian ta kaballo gaiñian etorri, ta ekarten nittuan hamabost eta hamasei ogi-a. Ogixak laukuak, e! Horrek haundixok. Ta etorten nitzan Mendarotikan hona, Ospas, ez dakit, entzunda egongo zara, igual, Mendaron... 
- Bai, bai. 
- Hortik Arnoatera, behetik gora, behetik gora. Ta horra etorri ta, lehelengo, panaderuak ogixak sartzen ziazen kaballuan sarietan, ta han sarietan sartzen ziazen bost bat, ta gero, zakuan gaiñerakuak, zakukuak ipiñi gaiñian. Ta Ospas onduan jarri neu gaiñian, ta gaiñian etxeraiño, zaldixan gaiñian ogixa janaz. Ogixa janaz. Sasoi haretan! 
Gustora [hala be]! 
- Eta amona... bueno... 
- Amona hil zan gerra... ni gerra-enporan juan nitzan gerrera ta, ni gerran nauen. Amona hil zanian ni Kataluñan nenguan, Kataluñako frentian, Leridan. 
- Eta zuekin bizi izan zan amona Elgoibarren? 
- Bai, bai, bai. Ha, amona, Elgoibarren hil zan. 
- Etorri zan bizitzera zuekin, ezta? 
- Bai, bai. 
- Ordun, etxian egon ziñeten: sei anai-rreba, ama eta amona? 
- Bai. 
- Eta amona, ezta? 
- Amona. Bai. Amama hil zan larogeta hamaika urtekin, eta ni nenguan zerian, Lerida onduan, frentian. 
Elgoibarko Altzola auzoan jaioa 1918an
Lariz Garate, Juan
- Beti bizi izan zera Altzolan? 
- Altzolan beti. 
- Zure bizi osua? 
- Bai. 
- Hona etorri arte. Zenbagarren urtian etorri ziñan Elgoibarrera, herrira? 
- Ointxe dala lau urte-do. 
- A, ordun, bizi osua Altzolan eman dozu. 
- Altzolan, Altzolan, Altzolan. 
- Ondo, interesgarria izango da ordun. Ze kalen bizi ziñan? 
- Altzolan? 
- Bai, nun? 
- Han kalerik ez zauan orduan, zentralian. Rezola, Rezola [bazuan] hemengua, Rezola? Haren zentral baten. 
- Herriko sarrerian zauan, ez? 
- Bai, bai, bai. 
- Auzoko sarrerian. 
Ama koinatuarekin ezkondu zen senarra hiltzean
Irizar Goiburu, Juliana
- Aitta ze zan? Artzaia esan diazu? 
- Ez, artzaia zan aman familie, guk ez genduan ardiik euki sekula. Aman familia zan Goiburu, artzaitarra. 
- Eta aittak zetan eitten zaban lan? 
- Aittak baserrin, baiña aittuta, entzunda dakat, e, tratantia zala. Tratante honek, ganauakin... Ta, gaiñera, orduan, herriko alkatia zan. 
- Herriko alkatia, Idiazabalgua? 
- Bai. Oiñ´e halaxe dao, Irizar alkatia. 
- A. Zelan zakan izena aittak? 
- Jose Juakin. 
- Jose Juakin Irizar? 
- Bai. Ni [ere] askotan, e... alaba Benito ipintzen dau, baiña gero gure ama, pentsaizu, ze... zela, ze estadun geldittu zan, gero anaiakin ezkondu zan, bere anaiakin. Benito. Ta nik badauzkat, ez dakit, e... "carnet de identidad"en "hija"
Josefa Antonia y Benito, baiña ni ez naiz Beniton alaba, ni naiz Jose Juakiñen alaba. 
- Zelan esan diazu ezkondu zala zure ama? Zeiñekin? 
- Nere ama bere gizona zanan anaiekin. Bi, azkeneko bi alabak harenak die, zien. Baiña sekula, apellidua iguala ta sekula ez genduan... 
- Klaro. 
-... euki, e... 
- Iñolako arazorik. 
- Ez, horretan ez. 
- Orduan, etxeko gauza guztixak, ba, suposatzen dot, ba, etxia garbittu ta holako gauzak... 
- Bai, bai. 
- Amak eingo zittun danak, ez? 
- Bai. Amak-ta, bai eta guk ere bai. 
- Zuek ere lagundu bihar. 
- Bai, bai, bai. 
- Suposatzen dot horrenbeste anai-rreba izanda, ba bueno, baten batekin-do egin beharko zendun lo, ezta? 
- A, bai. 
- Zeiñekin tokatzen zitzaizun zuri? 
- Ba, ahizpak alkarrekin ta amonakin´e bai, akordatzen naiz ni lo eitten nuana. 
- Zu baiño nagusixagua zana, zein zan, mutilla? 
- Neskia. 
- Neskia. Ta ordun berakin... 
- Bai. 
-... lo eingo zendun, ezta? 
- Ta amonakin ere, akordatzen naiz lo eitten nuan. Gero amona denbora askuan ohian egon zan, erreumiakin-do. 
Baiña amona oso-so... Beti errezatzen lagundu ezkero, dana einda zeon harekin. Oso-so amona ona zan. 
- Oroitzapen ona dakazu, ezta? 
- E? Bai. 
- Rekuerdo ona. 
- Bai, oso zan. Izena ere beria ipini zien nei. Orduan badakizu, amonak bere izena ipintzia-a, ba... 
- Berantzako... 
- Bai. Nik askotan, e... hor, e... leetu non, e... egon zala una bat izena kanbiau zeikeena, izena zatarra zeukeenak, ezta? Nahi baldin bazon, ba... Eta esan nun: "Ezta ezeatik ez nauke kanbiauko, nere amonak ipiniko zien ilusiuakin! "
- Hori da. 
- Bere izena... 
- Mantendu bihar. 
- Berakin segittuko nauke, badakit ez dana politta, baiño... 
- Eta lehen zauan adiñekuenganako errespetua gaur egunekua baiño askoz haundixaua izango zan, ezta? 
- Buu, Jesus! 
- Zertan igartzen zan hori? 
- Ba, ni ez naiz akordatzen sekula amak jo nittunikan, baiña arpegi serioa ipintzen baldin bazaban, a! errespetua. 
- Zeoze gaizki dao hemen, ez? 
- Bai, bai. Guk ere eitten giñuzen gure... eskolatik etxerako lagunak-ta nunbaitten okaran batzuk harrapau edo zeoze ta etxera kejiekin eta orduan, ene! gure aman... Jo sekula ez giñuzen ein. 
Neskame egon zen etxeko familia Elgoibarren egoten zen udan
Irizar Goiburu, Juliana
- Esaiazu pixkat ze... zure, bueno, mutilla izan zana eta gero zure gizona izan zana, zelan ezagutu zenun? 
- Ba holaxe, erromerin baten-do, erromerin baten nik uste dot ezautu nabala. Baiña ordun ez zeon, e... oingo konturikan, ezta gutxiagorik ere! 
- Ze, Donostia aldian ezagutu zenun? 
- Bai. Ez. Donostia aldian ez, e... hemen etxia euki zeben, e... Elgoibarren, horrek, e... amerikana horrek, ein zeben etxia... 
- Bai. 
- Ibarrenea. 
- Bai. 
- Ibarrenekua. 
- Baserrixa, bai. 
- Panaderixia daon etxia. Hor goiko pisua eurena zan. Ta horra etortzen giñan hola udan ta egun batzutan ta... 
- A! a! Udan etortzen ziñaten Elgoibarrera. 
- Bai. 
- Ordun... 
- Egun batzutan, e! Gutxi ez zikoen hainbeste gustatzen. Zahar-aharrai pixkat tiratzen [zittuen] , baiña gaztiek ez zeben nahi hona etortzerikan. Ta ezautu hemen ein giñan. 
- Ordun, hamalau urtetikan Elgoibarrera etortzen ziñan zu. 
- Bai. 
- Uda partian. 
- Bai. 
- Familixarekin. 
- Bai. 
- A, ta ordun ezautu zendun. 
- Beno, uda ere, uda guztitan ere ez, e! Zeatio zaharrai gustatzen zikoen ta in zeben hori etxia, baiña gaztieri ez zikoen gustatzen hemengo anbientia. Oso diferente hazittakuak zian ta harek euren kategorixan, ba... beste estilo bateko [...]. 
- Beste giro bat gustatzen zitzaien, ez? 
- Baiña zaharrak, ba, anaixa ere hor zeuken, anaixa, panaderua zana. Ta gustatzen zikuen. 
- Ibarrenekua? 
- Bai. 
- Zela zakan izena? 
- Zabaleta. 
- Zabaleta. Izena? 
- Beno... 
- Ez dezu gogoratzen. 
- Jose zon zaharrak izena, gero Manuel izan zan panaderua. 
- Manuel Zabaleta. 
- Manuel Zabaleta. 
- Ibarrenekua. 
- Bai. 
- Oso ondo. 
- Eta ordun zu hamalau urtetikan Elgoibarrera, bueno... 
- Bai, noizian behiñetan etortzen giñan. 
- Bai, noizian behin, baiña bueno, ya ezautzen zendun herrixa, ez? 
- Bai, ezautu non Elgoibarko... Bai. 
- Klaro, ta hemen ezautu zenun... 
- Bai. 
- Zure gizona izan zana. 
- Bai. 
- Eta ze erromerixan izan zan gogoratzen dozu? 
- Gu, e... orduan, udia izaten zan ta ordun gabian, plazan musikia egoten zan ta ordun gabian plazara, musikara, juten giñan. 
- Igandetan egoten zan? 
- Bai, bai. Beste gaiñontzian ezta irten ere ez, ezta pentsau ere ez! 
Arantzazun ezkondu, bazkaria Gasteizen eta ezkon-bidaian Madrilera
Irizar Goiburu, Juliana
- Ta zure ezkontza? Esan diazu ezkondu ziñala Arantzazun? 
- Bai. 
- Eta? 
- Bitorixan bazkaldu. 
- Bitorixan. Zelan, e... familixa osua jun zan edo? 
- E... bi familixak. 
- Bi familixak. 
- Bai, bai, bi familixak. 
- Eta zenbat elkartu ziñaten hantxe? 
- Ba, nik ez dakit ba... 
-... bazkarixan? 
- Hogei lagun ez giñan. Holakon bat. Orduan zan epokia, "el año cuarenta"n zeren egunak, e... "dia de plato unico", "dia de sin postre"... eoten zianak eta Bitorixan, ba zeona jan bihar izan genduan. Ezin zeinken, e... edozer, e... nahi zana ezin zeikien jan. Ondo jan genduan, e! Baiña, e... "dia de plato unico" ta... Hotelak ere ezin zeiken. Ni hotel Ursulan egon nitzanian, ezkondu aurretikan, han ere... Han dana Madrilgo jentia zeon, dana, dana markesa ta kondesiak eta danak Madrildik ihes einda zerenak. Hotel Ursulan dana beteta zeon. Eta eoten zian "dia de plato unico", "dia de sin postre"... Harek danak gero, haren zera... Francoi eman bihar zikon. Eta gu ezkondu giñanian ere esistitzen zan hori oaindikan. Baiña ondo bazkaldu genduan, Bitorixan bazkaldu genduan. 
- Eta Arantzazutikan... 
- Gero Arantzazutik Bitorixara ta gero Madrillea jun giñan, "viaje de novios". 
- Eta ze ordutan ezkondu ziñeten? 
- Ba goizian. Ez dakit nik, hamarrak inguruan edo ze ordu, ze ordu esateko seguru baiña... 
- Eta gero zela jun ziñaten danak Gasteizera, Bitorixara? 
- Ba... kotxietan edo taxisian edo... Arantzazutik jungo giñen. 
- Kotxe desberdiñetan? 
- Bai, bai. Eta gero... 
- Emango zaban... Lehen horren kotxe gutxi egonda... 
- Bai, bai, bai. Ni akordatzen naiz behintzet, bagenduala txofer, e... [orduen] taxistia Elgoibarren, Iglesias zan. 
- Bai, ta berakin jun ziñaten? 
- Hantxe bazkaltzen ere gurekin egon zan haura [...]. 
- Eta hantxe egon zan ere... 
- Bai. 
- Klaro, txoferra izanda... 
- Bai. 
- Eta gero esan diazu Madridera jun ziñatela ezkontza bidaia eittera? 
- Madridera, bai. 
- Eta zenbat denboratan egon ziñaten hantxe? 
- Ba... astebete edo. 
- Eta nola jun ziñaten, trenian, autobusian...? 
- Trenian. 
- Trenian. 
- Trenian. 
- Bitorixatik? 
- Bai. 
- Ordun, egun berdiñian? 
- Bai. Ez. Bitorixan lo ein genduan. 
- A! Lo ein zenduten hantxe lehenengo gauan. 
- Bitorixan bai, eta hurrengo egunian jun giñan. 
- Hurrengo egunian. 
- Bai. 
- Hantxe maletak eta dana laga ta... 
- Hurrengo egunian. 
- Eta ze nolako esperientzia izan zan Madrid ezagutu? 
- Ba... 
- Zuretzako? E? 
- Ederki, ondo. 
- Garai hartan e... 
- Garai hartan Madriden... 
- Oso jende gutxi jungo zan Madrideraiño. 
- Madriden garai hartan, honek, e... deportistak, e... honek... zelan esaten zian honek... neskak, jokatzen zeben frontoietan... 
- Raketistak? 
- Raketistak zeuden. Bat Elgoibarkua zan. 
- Bai, Berdungua edo. 
- Bai. 
- Baserrikua. Eta berakin egon ziñeten? 
- Bai, bai. Ta juten giñan frontoira. Bi bider edo jun giñan. 
- Ikustera hara. 
- Ostian, kalian ibili ta... 
- Ta bueno, pixkat hiria ezagutu, ez? 
- Bai. 
Soldadutzako kontuak (Burgosen)
Etxaniz Osoro, Luis
- Zu soldadutzan egon zinan? 
- Ni bai. 
- Nun egon ziñan? 
- Burgosen. 
- Burgosen? Eta? 
- Bueno, orduan ere, gerrarik ez baiña nahikua gerra bai. 
- Bai... 
- Sargentuakin ta, batakin ta bestiakin, bai. 
- Askok esaten dabe soldautzan ondo pasau zabela ta ez dakit zer... 
- Bueno, bai, gu gure [...] gerrarik ez behintzat, ya bakia eon zan. Gu eon giñanian pakia eon zuan. Tirorik eta ez zuan eon ta... Baiña instrukziuetan ta militarra Burgos [...] oin ez baiña oin fabrikaziua ta bada Burgosen, baiña orduan ez, e. Orduan jauan han militarra. "Capitan general de la sexta region" Burgosen jauan. Geuk eitten giñuan infanterixan, ni infanterixakua nitzuan ta infanterixiak eitten jauan [...] hari, bijilantzia eitten jakuan hari bueltan, gau ta egun. Han etortzen zuan kapitan generala kalian [izanda, pasiaua emanda] , hari saludau ta aurrian jo batera ta jo bestera, bertan aurrian. Bai. Ta jentia, han jentia Burgosen jauan asko, eta militarra, e! Kalera ertetzerakuan askotan hobe zuan eskuak burura lotuta jun beti hortan ibili bihar zuan bestela, saludua eitten. Egixa da hori, e! Kalera paseora erten eta... 
- Ta beti saludau bihar zendun superiorra? 
- Jakiña, haundixa, klaro... Kabua ez baiña, hasi kabo primerua, sargentua, tenientia, kapitan generala, brigadia... bueno! Ta paseo lekua zauan haundixa ta han ibiltzen zan soldaua ta dana ta han ikusten zan, ba, galoiak eta "aiba diez! " saludau in bihar. Ta... tenientia edo bat edo sargento bat igual pentsatzen bazan, saludatzen ez bazan, hurrengo egunian igual e, han gu ezautu eitten ginttuan infanterixakuak giñala ta derrepente [billatzen...] ez bazan saludatzen ta kastigua eguan. Bai, bai, bai, kastigua eguan. 
- Ta, han ze eitten zenduten soldadutzan? 
- Ba, goizian jaiki seiretarako igual. Seiretarako jaiki ta ohia ein, bakutxak beria in bihar eta gero, e, ba, pixkat kuartela garbitzen edo lagundu. Eskobiakin [betik] pasau bihar izeten zeban; zortzi batek hartu bihar eskobak eta ni sarri -beherengo egon giñan ta goixan bi, beste planta bi zaozen ta, nik e-eskobia hartzen kabua ikusten nabanian, barrako bentanatikan "taka! " kalera, kumun aldera salto eitten naban ta ya garbittutako inguruan sart. 
Orduantxe atetik sartu ta... Azkenerako badakizu ze izen ipini zien? "Despistao"! Danak e, soldauak eta ikusitta [...] zela juten nitzan ta bestiak esaten jauan "E! Etxanizi! Eman Etxanizi, Etxanizi eman, hori beti depistau eitten dok eta". Kabua... izaten zuan... kabo euskaldunak, kastellanua baldin bazan edo pixkat harrua bazan, pixkat gaiztua, baiña euskalduna baldin bazan segittuan dominatzen najittuan, ño... zigarro bat edo eman eta ya kitto! Baiña, baiña... ostras, ni azkenerako "Despistao". Ta barixakuetan "Zaparrantxua" esaten jakuan: kuartela... bota ura ta zerrautsa bota eta manta haundi batzuek ipintzen jaittuen, lau batek tiretu, beste bat sartu barruan eta mantiakin behiai, zerai, baldosiai brillua ataratzen giñuan. 
- Zela deitzen ziuen horri, Zaparrantxua? 
- Zaparrantxua esaten jauen, Zaparrantxua: lelengoti ura bota eta gero zerriña... 
- Bai... 
- Eta gero e, holako manta haundi baten lau lagunek tiretu eta bat barruen sartu, han barruan. Jo-a gero pixuakin kriston brillua ertetzen jauan zerai, baldosiari... 
- Bai, baiña barruan zauana... 
- Ez, barruan zauana libre ibiltzen juan, lau puntetatik helduta... 
- A! Nik pentsatzen naban batu mantan ta... 
- Eeez! Tiraka baiño hobe. Azkenian igual hau, e! 
- Bai... gora? 
- Azkenian igual hori azkar ez bazan ibiltzen hartu ta igual gora jaurti, hori bai. Baiña barruan ibiltzeko beti billatzen zaben han tiraka ibiltzia izaten zuan pixkat... azkenerako nekatzen zuan baiña. Batzuek atzetik eskobiakin, batzuk mantakin jo-a tiretu [horrekin] ibili ta beste batzuk atzetikan eskobiakin pasau. Gero kriston brillua ertetzen jakuan. 
Joe, baldosiai ertetzen jakuan brillo bat...! Ta gero handik puxka batera berriz ere bota igual beste zerriña eta, bueno, kanbixau -badakik, hainbeste soldau egoten zuan, igual berrehun edo gehixao ta kanbixau-, beste batzuek tiraka ta beste batzuk barrura ta beste batzuk jarritta eon ta bokadillua jan igual ta... zaukanak. 
- Bai... 
- Bai, ta [astia normala] hoixe, jaiki goizian ta "tak" kafetesnia hartu. Erten, bertan barruan, [barruko geletan] kafetesnia hartu eta gero zeoze instrukziora patixora. Ta teorikia. 
- Teorikia? 
- Bai, armiana. 
Jendea diruz larri soldadutzan
Etxaniz Osoro, Luis
- Dirua jartzen zan hartzeko gaizki dan jendia; diru [...] , ezkondua ere asko ta etxian igual andria ta umiak eta... zelan bialduko jauan, ba, dirua hari? Han bertan eguneko ez dakit ze pagatzen zuan, pezetia edo zuan eguneko, tabakotarako lain ez! Orduan erre eitten genduan ta... 
- Bai? Erre eitten zendun orduan gaztetan? 
- Orduan erretzen najuan, bai; gero laga najauan, oin dala hamar bat urte laga najauan, baiña... oin noizbehin puru banakan bat edo, baiña ez juat erretzen oin. Ta... Han orduan bai. Han, e, han tabakorik soldauak tabakorik ez jok eukitzen...! Surik... Igual, pospolo bat ixutu, zigarrua ixutu bati ta handik larogei zigarro igual ixutu: bata bestiai, bata bestiai, bata bestiai kuartelian. Ze poltsikuan euki, la ostra... Dirua, dirua ez juan eukitzen ezta, ezta... soldauak... bai. Ta askok, gaiñera, diruripe ta gaur alleatzen jakuen girua igual: hiru durokua, hamar pezetakua igual. Erten kalera ta dana ziok gastauta ta bate be jun etxera itten juan askok. Ni hola bate be sekula ez nitzuan eon, baiña batzuk bai ibiltzen [...] eske: "Hi, lagako diaz bi pezeta? Lagako diak duro bat? Lagako diaz... " ta laga, baiña bueltarik ez zuan egoten! 
- Klaro, lelenguan bai, baiña bigarrenian... 
- Gero esaten juen: "Girua etorrittakuan emango dizut, emango dizut girua etorrittakuan", ta girua juten jakuen baiña, kalera juten zittuan ta tabakua ta txurrustian gastatzen jaittuen ta akabo, bigarren egunerako zentimoripe, tabako eske berriz ere. Jentia asko e! Jente gaiztua asko juntatzen dok. Soldaua, soldaua alperra jartzen dok. Neu [jarri nitzuan alperrena uste juat] , neri han lana eittiak ematen [...] pena. 
Non jolasten zuten; errekan itotakoak
Barrutia Mendikute, Pedro
- Ta [gure] zea, ta hamen, hoixe, gaztiaotan Elgoibarren gauza bat euki dau, horixe, errekia ederra. Gero hemen e... gero, oin esaten debe eze: "Jolin, e... umiak eta... " Lehenaokuan [itten...] umiak ez dake barren iñun jolasian eitteko lekurikan. Oin pelotoiakin plazan eitten debe. Guk pelotoiakin bote bi eitten bagenduzen, jo-a "echando puñetas" bialtzen ziguen hortikan. Baiña plaza txikixan, oin e... ganauak eta... plaza txikixan. Hor bestia, bola-okixa, hemen eliza atzian. Hor ere baitta. Toletxen. Hau e... Hor badao, e... zera, hau e... 
- Maalan esaten dozu? 
- Bai, Maalan e... 
- Antzoki inguruan? 
- Bai, ez, Aranana izandakuan taillerra ta [...]. Han dana zera, zelaixa, kanpofubola ta gero, ba, esan dodana errekan ba, bueno, errekan... Ta Elgoibarren, nere akorduan, hiru-do itto zian bakarrikan. 
- Errekan? 
- Bai. Bat hementxe, geure edadekua, neure edadekua. Zaharrak-ta jun-do zerian ta sartu e... zerian, hemen e... zubixan... ta sartu hor, ta itxuria, dijestiua kortau ta horixe hil zan. 
Bartzelona 5 aldiz garestiagoa
Barrutia Mendikute, Pedro
Gero bai, e... jun ta zerera, ba klaro, etorri hemendikan ta hogeta hamar-ogeta zortzi urte nittuanian, hogeta hamar bat urte, Bartzelonara-a jutia tokau. Orduan e... Lasa hemen egon zanak e... Lasak: "Bueno, zer, taillerretik hola ta hola lagundu ein bihar diak, lagundu ein bihar diak" eta Bartzelonara. Eta Bartzelona ikusteko gogua nik. Eta bueno, Sigman lanian ta [Sigmakuari esan] "Bueno, motorrak martxan daoz, ta ni banixe Bartzelonara". [Zortzi egunerako] holaxe jun giñan. Ikusi Bartzelona ta ikusi gero hango anbientia ta ikusi hau ta "Jode! Tokittan bizi dittuk! " Orduan hemen kafe konpletua kostatzen zan, ba! , lau bat pezeta, holako bat. Altuena, kafe konpletua, kopiakin ta dana, ba! , behintzat bost pezeta ez! Ta orduan, Bartzelonan, han jun giñan zer batera ta Bartzelonan hogeta zazpi pezeta-ogeta zortzi pezeta; kafe konpletua, ba, ezer ere ez, fariasa ta zerian. Ta gero, etorri hona ta hemen "Hola ta hola jun gaittuk holako lekutara" ta orduan [enkargauak zian] harek Elgoibarren ta "Zer? " ta "Buf! Hi! Kafe konpletua hola ta hola, korrientia baiña, e, hemen korrientia dana! " Bai ta [...] hemezazpi-emezortzi pezeta ta "Ba! 
Hogeta zortzi pezeta pagauta hemen gauaz! Bueno, nik ez najuan pagau! " esan nion, ta "E? " ta "Bai". Ta txanpan botillia orduan hiru bat duro balixo zaban, ba! Hortxe. Balixo bazaban, ez bazaban, holakotxe bat. Eta "segunda filan" giñalako "trescientas pesetas" ta aurrian izan bagiña, "seiscientas pesetas" txanpan botillia. 
Gerrara deitu zioteneko bizipenak
Artetxe Egia, Pedro Joxe; Zendoia Oregi, Iñaxi
- Gazterikan, e... eskoliai laga nion. Ama gazterik hil zan, aitta [ere bai]. 
- Ta lanian? 
- Etxian, soldautzara arte. 
- Bai, e? 
- Zentralian ere ibili nitzan. Ta zentralian e... orduak libre nakazenak etxian. Ta hogeta bi urtekin gerrara. 
- Gogorra tokau jatzue, e? 
- Bai. Erdi-rdixan harrapau giñuazen [...] kuentuak ta gero zera ta holaxe, barixaku baten abixua domekan Donostian presentau bihar genduala. Presentau giñan ni ta beste bat Elgoibarkua, Eladio Lauzirika, Lerungua. Ta esan ziguen ba domekan presentau ta martitzenian zera hartu bihar genduala, hori, destinua ta martitzenian juateko. 
Ta bixok e... alkarren modukuak giñan gu, [bixok elgoibartarrak] eta "orduan martitzenera arte ez guaz etxera bate", Donostian geratu giñan. 
- Ondo ein zenduen. 
- Gero, hartara, ta itxuria gero telefonua jo zaben etxera astelehenian presentatzeko ta gu Donostian. Ta hantxebagenden Bulebarrian jarritta ta joño! radixotikan lehelengo Eladion izena ta gero neria esan zaben. 
Arratsaldeko hiruretan presentatzeko [...]. Joño! Geuk e... beste pentsamentu batzuk, baiña juan giñan hara ta juan giñanian, e... [...] ba pasillo luze bat ta danak maletekin, ta han jentia, ta gu ezerre bare etxetik jun giñan. "Cuatro de marzo" zan ta praka milraiasekin-a, bero eitten zaban ta... 
- Dotore asko! 
- Bai! Hara juan giñan ta, bueno, txandiori allegau zan ta kapitan buruzuri bat zauan ta "Bueno, a las cuatro teneis que salir a Segovia". 
Gerra-denborako ibilerak; Espainian batetik bestera
Artetxe Egia, Pedro Joxe; Zendoia Oregi, Iñaxi
- Diruak be gastauta geunkazen gehixenok eruandakuok ta "Ointxe [gaoz] edarki" zerari, Eladiori. Kapitainak kontestau zigun: "Ez estutu, toki onera zuazte-a". Toki ona bai, ostra! 
- Beretzat hala izango zan haura. 
- Bai. Gero hartaraxe, ba, ezer ere ez gendun aldian edo, zera, erropak ta dirua be, lehen esan douna, ixa gastauta. 
Ta nik ez naukan ezaunik Donostian, baiña harek bai, [amakin-do] junda ta Elgoibarko bat, [Manuela Zabala] -edo esaten ziuen. Ta haretxi berrogei duro kendu ta Segoviara. Haura zan ona! 
- Ta zelan jun ziñeten Segoviara? 
- Segoviara? Ba, trenian. Asko jun giñan, trenkaria. Ta handitxik etxera abixau Segovian gendela. Gero han pixkatian egon giñan ta Leonera. Leonen mendira segiduan ta handikan zerera berriz, Asturiasera. Asturiasen amaittu genduanian, etorri giñan Rincon de Soto, deskansatzera. Ta hor egun bi pasau eta Ebron atake haundixak zaurela ta [...] Ebron pasau naban, ba, dizienbrian hamaseixan jun ta zerera arte, hori, martxuan seira arte. 
Martxuan seixan heridu ninduen han. Handikan e... , ez, Teruel, Terueletikan Valentziara urtetzen dan herri bat dao Toro esaten diuena. Ta hantxe heridu nindduen ta gero handikan Zaragozara eruan giñuazen ta Zaragozan preguntau ziguen ia aber hona nahi genduan etortia, hamen zeren heriduak e... kauen diez!... Gipuzkoan dao, ba, hori! 
- Bueno, berdin da. Berdin da akordatzen ez bazera. 
- Horra ekartzia nahi genduan ta baiezkua guk ta pozik gaiñera horra etorteko. Ta gero, heridu asko sartu zan gau haretan ta horra ekarri biharrian, eruan giñuezen Toro, Zamorara, de Toro a Toro. 
- Bai, hori da. 
- Bi Toro daure-a. Ta hantxe saniau arte egon nitzan. Ta gero, berriz, han saniau-a ein giñanian, berriz e... orduantxe Ebrora. Ta Ebrotikan Barzelonara arte. Hantxe Barzelonan [lizentziau] -ta. 
- Nahikua Espaiñia rekorridu zenduan, e? 
- Bai. 
- Jolin, behin etxetik erten ta... 
- Bai, artian iñora ere urten be. 
- Dana Elgoibarren eingo zenduen gehixena? 
- E? 
- Elgoibarren gehixena eingo zenduen. Jolin! Hori biajia, hori! 
- Bai, ibillaldi edarra ein genduan. Ta azkenian, Barzelonan hantxe pasau nittuan lau hillabete amaittu zanian. Gero handikan... ba hamendik juan giñan zer, hori, Eladio ta bixok ba Segovian apartau giñan ta ikusi ere ez gehixao. Ta gero lizentziatzeko neu nenguan kuartelera etorri zan Barzelonara, bai. Ta alkarrekin lizentziau. Hogeta hamabi hillabete pasau genduzen. Juan giñan "cuatro de marzo" ta "cuatro de julio", ez, "cuatro de octubre" lizentziau. 
- Ta batera etorri ziñaten Bartzelonatik? 
- E? 
- Bartzelonatik batera etorri ziñaten? 
- Batera, bai. 
- Jolin, nahikua! 
- Bai. Soldautzia edarra ikusi gendun. 
- Bai, soldautzia ez zan soldautzia bakarrik izan haura, e! Gerria-a tartian tokau ta... 
- Gerria txarrena tokau jakun. 
- Hombre, aber! 
- Lehenengo Teruelen ibili giñan... 
- Ta zuek Francon alde ein bihar! 
- Bai. 
- Txarrena hori! 
- Hoixe ba! Geratu giñan hamentxe ta harrapau giñuazen ta hala aurrea! Orduan ez zauan asko, jende asko gure edadekoik han, baiña... 
- Ez, baiña zeudenak be eraman! 
- Bai, gu geratu giñan ta... 
San Antolinen jaio eta ezkondu ostean Olazarra baserrira
Arrieta Bergaretxe, Bentura
- Bueno, Ventura, hasteko, izen-bizenak zeuriak, noiz jaixo ziñan, nun jaixo ziñan ta gurasuak nunguak zenittun... 
- Ba ni jaixo, nik daukaraz oin hirurogeta hamalau urte. 
- Hirurogeita hamalau urte, ta zara Ventura...? 
- Naiz Ventura Arrieta Bergaretxe. Nere ama ta aitta bixak zian Elgoibarkuak, San Antolinguak zian bixak, ta ni San Antoliñen jaixua naiz. Ta ni gero handikan honara ezkondu ein nitzan, ta oin hamen Olazarran bizi naiz, zerian, basarrixan bizi naiz. 
- Ta San Antoliñen nun? 
- Irabanetan. 
- Irabanetan, basarrixan? 
- Basarrixan bai, bizitza guztian. Ez det iñora handikan honaraxe beste pausorik eman. Irabanetan jaixo eta hazi nintzan ta bizi nintzan hogeta zortzi urte arte ta handik etorri nintzan honara. Ta oin hamentxe daruaz beste urte guztiak. 
- Eta bizimodua hangua, gogoratzen dozu nolako... 
- Bueno... gogoratuko ez naiz, ba! Ezin neike ahiztu ezta ezta... ezetan ere. Oso ederra! Gu hamar anai-rreba giñen, eta izan zan bizimodua, ba, gero sortu zan gerria, bi ahizta hil zitzakuzen gerran ez, gaixorik, baiña hil zitzakuzen gerra denporan bat aurretik bestia atzetik, eta izan zian horrekin pena haundixak, baiña gu refamilixakua izatia zoragarrixa izan zan. Ni pentsatzen eoten naiz eta gaurko bat eta bi dian horrek ez diala gu kuadrilla haundixak bezin feliz ez diala eoten naiz pentsatzen. Kuadrilla haundixa, oso bizimodu zoragarrixa izan zan. Gero beti han ez zauan izaterik eta noizbaitten, ba, allegau zatan, bestiak ezkonduaz juan zian, ni gaztenetakua nintzan beste bat naban gaztiagua bakarrik ta neri ere allegau zatan ordua eta etorri nitzan, ezkondu nitzan ta etorri nitzan honaraxe ta... 
- Eta hamen... 
- Hemen e, sei seme-laba izan dittut. 
- Sei? 
- Sei. Eta bat hil zatan txikixa. Bai, mutilla jaixo zan eta gero hil in zatan, txiki-xikixa. Eta beste bostekin bizi izan naiz. 
- Familixa edarra hala ere, e... 
- Bai, oso bizimodu ona izan det, Jangoikuai eskerrak gustora bizi izan naiz ni hamentxe. Nahiz ta pentseuko dau askok: "han basarri puntan eta han bakarrik" edo ta "han bestia"... Baiña ez, ezta hola. Familixako izete bat, ama bat baldin bada benetakua, izen biher deu familixan bizimodua ta familixa onakin oso bizimodu ederra izan da, izeten da; nik halaxe izen det. 
Erromerian ezagutu, San Migelen ezkondu eta eztei-bidaian Bilbora
Arrieta Bergaretxe, Bentura
- Mutilletan, baiña, ingo zenduten? 
- Bai mutillekin bai, klaro, [billau genduzen] gere lagunak eta baiña gitxi, ez giñan gu zenbaitt bezela hola ibiltzen giñanak. Bai, hitz ein, dantzan ein, pues, horrek eitten genduzen, baiña ez zenbaitten bezela hola mutil tartian ibiltzen giñan hortaikuak ez giñen. 
- Ta nola ezautu zendun... 
- Aitta? Iñaxio? 
- Bai. 
- Ba, gaztetandik beti ezautzen giñan, nola hurrekuak giñan. Hamendik San Antolin hur jartzen da, San Antolindik hau ta... Ezagutzen giñan ta halakon baten, erromeixan baten hasi giñan hizketan ta, ba, hurrengo jaixan ere bai ta hurrenguan ere bai ta... bueno... 
- Zenbat denbora ibili ziñaten nobixo? 
- Ba, ibili giñan hiru bat urte edo... hiru-lau bat edo, ez dakit esakto zenbat baiña, holakon bat bai ibili giñan. 
- Ta ezkontza eguna ta gogoratzen dozu? 
- Bai, ezkontza eguna beti gogoratzen da, hori gogoratu ezik ez dao, ez dao hori gogoratu ezik. San Migelen ezkondu giñan, bertan euki gendun bazkaixa ta gero jun giñan iluntzixan gu biajera eta jentia, ba, etxera, osabak eta... 
- Familixa guztia... 
- Bai, familixa guztia. 
- Ta zelan juaten ziñaten orduan, nobixak oin juten dia, ba, zuriz jantzitta... 
- Ez, ez, ez, ez. Traje beltza erun neban. Ondo goguan daukat: traje beltza. Orduan hauraxe eramaten zan, traje beltza. 
- Gonia ta... 
- Bai, gonia ta txaketia. Gona beltza, o... traje beltza. 
- Eta biajia, biajia aittatu dozu... 
- Ba Bilbora izan zan gure biajia. Bilbon pasau genduzen zortzi egun ta etxeratu giñan eta akabo, harrazkero hamentxe lanian. 
Ezkondu eta urtebetera senarra gerrara
Arakistain, Teodora
- Aitxitxa ze ibili zan, kanpuan orduan? 
- Aitxitxa? Bai, Valladolidera juan zan eta gero frentian [zain, zain han]. 
- Zenbat debora egon zan han? 
- Urte t'erdi-do, ixa bi. Ya lehen hiru urte ixa einda zauan marinan. 
- Marinan ze ein zaban, soldautzia? 
- Soldautzia marinan zertu zaban. 
- Zenbat, hiru urtian? 
- Eta gero Republikia etorri zanian etorri. Hiru urten bat e... hiru urte osatu be etorri zan, e! Zortzi-amar hillabete-do, zortzi-do falta [...] Republikia erten zabanian, ba soldauak etxera [bialtzen] zittuen orduan. Bizimodu [galanta haura bazuan, ba]? Gero jun zan, santa-ske egunian juan zan gerrara. Ta Andres ume txiki-xikixa ta... 
- Jo, ba urtiak orduan eitten zittuan urtiak, ez? 
- E? 
- Urtiak ein ta bi urtetara, bi egunetara. 
- Bai, bai ba. Urtiak ein [...] ta bi urtetara hogeta, bai, hogeta bederatzi zittun egunian, jun zan soldau gerrara. Ta Andres txiki-xikixa hemen nik. Ta orduan etorri zian santa-skaliak hona. Ta akordatzen naiz aldeko Bitorik, [Josen amak] esaten zaban: "Soiñuakin zatozte hona? Errosarixuakin etorri bihar da, errosarixuakin". Gu hamen erdi-egarrez, orduaintxe erten zeban trenera ta [...] soiñua, bueno! 
- Trenian jun zan? 
- Bai, trenian. Gau-rdiko trenian jun zan, 11ak aldian erten zan eta bestiak eguardixan hemen soiñuakin. 
- Ta bere barririk ez zenuten eukitzen? 
- Bai, [...] eukitzen genduan berrixa. Bai. Eta gero beste bat -oin hil zan, gerotxuao [...] 
- oso majua, zera, Baserrin kuñaua zan gaiñera bera. Eta haura ere nazionalistia zala, ez dakit ze zala, neskia zaukan gaixoik eta ez zion kartaik ez zion pasatzen eta gure zerak, Lorentzok, eskribitzen zaban harentzako kartia, haren neskiari kartia. 
Ta, ba, [...]. Bai. 
- Orduan, ezkondu ta gero... 
- Urtia. 
- Urtera, hala! 
- Bai, bai. Urtia. Bai ba, abrillian ezkondu eta hurrengo julixuan, hurrengo juliuan, e... juliua [...] , berdin da. 
- Bai, zela esaten dozu? 
- Guk e... juliua, horrek esaten dittue, ez dakit, julio, junio, julio guk erderia sartzen dou asko, e! 
- Bueno... 
- Lehengua hori da. Baiña oin, ba... ta asko gaiñera. Abendua ta oin be esaten dou bestera, e! 
Sansongua baserritik Kamiñerokora bizitzera
Leiaristi Iriondo, Floren
- Basarrixan, Sansonguan jaixo giñan gu, ni behintzat. Ta gero handikan kalera bajatu giñan nik sei bat urte nakazela. Ta gero Kamiñokuan bizi izan giñan, badakizu. 
- Kamiñerokua? 
- Kamiñerokuan, han "carretera Azcoitia", han. Ta gero, ba, ezkontzeko hona etorri giñan. 
- Baiña... jaixo ez diazu... 
- Jaixo basarrixan. 
- Ta urtia? Ze urtetan? 
- Urtia, ba, "el año veintiocho", "veintiocho, dieciocho de mayo". Datorren astian ein bihar dittut. 
- Ontxe laster da. 
- Oseake, zenbat? Kalkulau... "veintiocho"... 
- Siete uno. 
- Zazpi, e... hirurogeita hamaika. 
- Bai, bai, hirurogeita hamaika ein bihar dittut. Datorren astian ein bihar dittut hirurogeita hamaika. 
- Gurasuak nunguak zian? Aitta ta ama? 
- Gurasuak zian bata Sansongua, ama, ta Garagarzakua, San Lorentzotik goratxuao, Garagarza basarrikua aitta, zian. 
- Osea, elgoibartar oso-sua. 
- Elgoibar, oso-suak elgoibartarrak bixak. 
- Ta zeu ere elgoibartar oso-sua zera. 
- Ni ere Elgoibar... osua. 
- Bai, hamen jaixota ta hamen e... 
- Hamen hazi, hamen... Bueno, Sansonguan orduan jaixo... 
- Sansonguan jaixo. 
- Ta sei urtekin Kamiñerokora. 
- Bai, kamiñerokora bizi izetera. Kamiñeroko etxia ein zeben, orduantxe eitten zauan ta haura ein zebenian horra etorri giñan bizi izetera. Gure ama zan familixan zaharrena Sansonguan ta haura, ba, zela familixa haundixa zauan, hamar anaixa-rreba zian, zortzi lehelengo ta gero atzenak, bikixak, hamar anai-rreba zian gure ama-a. Eta gero, harek e... kuadrilla haundixa ta bestia ta gure ama hartu zeben etxera lehelengo urte batzuetan. Ta gu famelixia, gure gaztena ez, ostian lau anai-rrebak han jaixo giñan baserrixan. Ta gero, ba, maiorazkua ezkondu zanian, gu kalera bajatu giñan, Kamiñerokora. 
- Kamiñerokua ez da baserrixa, orduan? 
- Ez, Kamiñerokua ez da baserrixa. Kamiñerokua, ze esango dizut ba nik? Hor kurban, e... oin karrozerixia dao. 
Lehen frontoia zan hor. Lehen Kamiñerokuan zaon frontoia ta gu danok han frontoian beti. Nik anai bat pelotarixa euki naban, beste bat korredoria, oseake gu danok pelotarako mutillak izan gara, deporte hortarakuak. Ta oin ere ni jaiero Eibarrera juten naiz partidua ikustera. Gustau eitten jata pelotia asko. 
- Eta nundikan euki dozue? Nundikan euki dozue zuek holako zaletasuna, pelotarako zaletasuna? 
- Ba esaten dizut, frontoian jaixo... frontoia, hor Kamiñerokuan frontoian bizi izen giñala. Guk bentanatik beti beittu ta frontoia geunkan, hamendik kalia bezela, guk frontoia geunkan etxetik. Ta beti-eti frontoian. Granujetan ere etorri etxera eskolatik, bazkaldu ta antxintxika frontoira, izardixa darixola eskolara. Aitta ta ama beti errietan. 
- Aber, ba! 
- Beti hola. Ta holaxe. 
Soldaduskan sukaldeko laguntzaile
Lizarralde , Joxe
-Guk e... kamillero eitten genduan. 
- Nun? 
- Kamillero. Ta koziñan, frentiak [galtzen zabanian] kozinan biharra ein. Ta jan ta edan ondo eitten genduan guk, ondo. Geure kapitanak esanda: "Zuek nahi dozuena jan". "Ein lana holaxen" esaten zigun guri harek. 
- Ya, baiña orduan dana han barruan eitten zenduen, ez? Batalloian edo... 
- Bai. 
- Kanpora ez zenduen ertetzen, herrira edo? 
- Egurretara ta, badakizu, koziñan biharra eitteko egurrak ekarri ta, pitzatu ta ipini ta, sua ein ta, patatak zurittu ta... 
Gerra-denboran bala sartu zioteneko kontuak
Lizarralde , Joxe
-Zuk badakazuz hola abenturak? 
- Bai. Bi bidar heriduta be egon nitzan ta... 
- Heriduta e? 
- Bai, baten balia hementxe sartu -gabonetan zan-ta hementxe geratu. Hau hazurrau apurtu ta hemendikan erten zialakuan -hemen zulua zauan ta-zauan medikua ta hartzen ninduan ginasietan ta ezin aguantau, ezin, min baliakin. Ginasia eitten be min ematen dau harek galanta. Ta nik hementxe naukala ta etara die plakia ta "Errezoia zeukan". [...]. 
- Baltza izango zan hori, e? 
- Gabian illunabarra zan, [...] , "Blast! " eta behera. 
- Jo-a seko? Eta gero ospittalian horrekin zenbat denpora egon ziñan, ba? 
- Ba, hillebete pasau. [Pamplonan] , Marcillan etara zien. Marcilla, azukrien fabrikia dao han, herri txiki-xiki bat. Ba, hillebete ta erdi bat ein nittuan han. 
- Han onduen, igual... 
- Ta direktoriak esan zian -nafarra zan ta-: "Oin zortzi ordu daukaaz etxerako ta oin jun hari saniau artian. Ta, bestela, saniau arte egoten bahaiz, hemendik frentera jun bihar dok". Saniau [barik] etorri etxera, etxera etortiarren. 
Soldadutzako ibilerak: Bilbo, Burgos, Gasteiz, Deba.
Txurruka Arozena, Dionisio
- Ta soldautzara-a juten ziñanian, zela, biajia-a zela eitten zendun? 
- Ba, biajia guk azkenengo aldiz e... hamen, Bilbon egon giñanian, Bilbon, trenez etorten giñan gu, trenian etorten giñan. 
- Trenian. 
- Bai. Bilbon sartu giñanian gu, lanian sartu giñan tailler baten, e... Universidad de Deusto, Salesianos. Oin kanbixauta dao total. Eta han eitten genduan hiru errelebotan biherra. Eta hiru errelebotan gabaz tokatzen jakunian, goizian lauretan ertetzen genduan. Orduan juten giñan e... trena hartu eta hona etorri, eta gero, astelehen gabian tokatzen zitzakun berriz eta ondo, ba, bueltia ein ta ondo. Oin, bigarren junaldixan, ba, gu Burgosen egon giñan, Burgosetik aurrera eta handikan e... ezin etorri izeten giñan, urruti ta... 
- Ta hogeta bi hillabetian bertan egon ziñan? 
- Hogeta bi hillabetian; gero, handikan guk hanka ein genduan Burgostik, bi lagunek, nik eta Basuetakuak, Basuetako Jose, Jose Garitagoitia. Bixok. Beste lagun bi laga, geure lagunak, eta etxera hanka ein genduan febreruan. Ta hamen pasau bi egun ta jun giñan atzera, Burgostikan, ba oiñez bastante bide zaon ta beste lagunen paketiak eta horrek hartu ta eruteko. Ta aillau giñanian, ba, esan ziguen, ba, espediziuak danak destinauta zaozela. 
Ta gu sustau ein giñan orduan, "Lehen hainbeste denbora einda ta oin hamen berriz zeoze pasau bihar jaku" ta "Ba zuenik ez dakiu ezer ere". Lantzian berrogeta hamar botatzen zittuen e... eruten zittuen regimentuetara. Eta gero, sobrau zianak, eurek pentsautako lekura bota. Eta hola hasi zan listia ta nere listia aillegau zan, "Dionisio Churruca, Flandes, Infanteria, Flandes, Vitoria" tokau zaten. Ta gero bestia, Basueta ere estututa haura ere, eta hari "Artilleria cuarenta y seis, Vitoria" haura ere. 
- Bueno, behintzat...! 
- Bixok, bixok, bai. Bixok. Ta gero, guk euki genduan ba elgoibartar bat Julian "karterua" esaten zitzakon lehen, zuek ez dakit, ez dozue ezautzen. Ta guk euki genduan haren semia teniente Vitorixan. Ta gero sorteo bat egon zan, bi batailloe, bat Castro Urdiales ta bestia hona, Debara. Ta guri Debara tokau zakun. 
- Bueno, behintzat. 
- Bai, bai. Urrien, urrien. 
- Urrian, zeoze. 
- Hor basarririk basarri ibiltzen giñan, garixa ebai ta bata ta bestia ta... 
- Etxian bertan. 
- Bai, etxian bertan. 
- Ta Vitorixa ez dao urruti, oin, baiña lehen, lehen... 
- Bai, lehen e... Ta Burgos e... bastante biajia ta... Bai, gazte-enboran, ba, etsitta ya, ez giñala etorriko gehixao pentsauta, hainbeste urtian. 
Ama Debako hotelean lanean eta aita mikelete
Bergaretxe Ardanza, Felisa
- Zuk esan dozu Ermuan jaixo ziñala. 
- Bai. 
- Ta zenbat urtera arte? Hamabi urtera arte esan dezu han egon ziñala edo zenbat urtera arte egon ziñan? 
- Hamabi urtera arte eskolan esan dotzut nik. 
- A, a, eskolan Ermuan. 
- Bai ba! Ta gero ba... errekauak ein ta bata ein ta bestia ein ta amari lagundu ta etxian ortuak be baeuazen ta... 
Aittak porruak ifintzen zittuanian, ba nik, harek zera ein ta nik han ipini zerak, porruak, e! [...] zentimetro bat zeran gaiñian, e! Hantxe. Ondo. Ta gero ba etxeko... bai! 
- Bai ta Felisa, zu Ermuan nun jaixo ziñan, baserri baten edo kalian? 
- Ez, ez; kalian, kalian. Gure aitta ta ama basarrikuak izetez. Baiña, e... ordurako ya kalera... 
- Etorritta zeuden? 
- Harek kalian, bai ba. Soltera... Gure ama egoten zan udan, hamen, Deban. Lehengusiñia eben hamen zela, hotel e... lehenaoko hotel bat. 
- Elgoibarren zauana? 
- Ez, zerian... "En esto... "
- Altzolan? 
- Deban. Ta han egoten zan... ai... izena! 
- Miramarrera... 
- Eon, eon. Lehengusiñia zan hango zera ta han pasatzen eban hareri laguntzen egoten zan e... zerian, aitzen dozu? Ta aitta barriz "era" e... pistolan-a eitten ebana. 
- Eskopetak. 
- Eskopeta. "Pero tambien hubo" krisisa edo zeozer denporia "y estuvo en San Sebastian de esto, antes de... antes de casar, e! Estuvo en... " Donostian egon zan mikelete. 
- Bai "policia", bai e... 
- Mikeletia. 
- Mikelete, mikeletia. 
Estazioko umeak "maletero" lanetan
Unzueta Iriondo, Pepita; Unzueta Iriondo, Rosa
- Lehengo Elgoibar edo oraingua, zuentzako zein izan da, bueno, zein da Elgoibar hobia? 
- Bueno, "ahi esta". Nahi dogu jendia egotia, lana egotia ta jende asko ta prosperaziua nahi dou, baiña bizi izeteko trankilidadia orduantxe, e! Jesus! Estazioko ume guztiak, "maleteruak"; karrua ezin dabala jaso ta bost [Zuazubizkarrenekuak] ta guk, jun ta karruari bultza ein, goittik behera aldapa zerian ta "ya esta". Holaxe, holaxe bizi giñan. Oso... 
- Oso era... 
- Oso politta zan. 
- Oso era desberdiña zan, ezta? 
- Bai, bai. 
- Oso politta zan, baiña ziheroko desberdiña. 
Aititak eraiki zuen "Sansonenekoa" etxea
Iriondo Bergaretxe, Julen
-Zure aitta-mak nunguak zien? 
- Ba hemenguak. 
- Aitta be etxe honetan jaixotakua? 
- Aitta hemengua, bai. 
- Eta nork ein eben, ze sasoetakua da? 
- Ba nere aittittak ein zaban etxia. Ta nere ama zan Zabale, Zabale dao basarri bat hor San Antolin Ballian. 
Fotografixia gaiñera etxian daukat. Zabaletorre da. 
- Zabaletorre da basarrixan izena? 
- Bai, Zabaletorre. Baiña Torre da, e. Ikustekua, e! 
- A bai, e? 
- Han dao Donostian en el Parke Miramon dao Zabaletorre, oso etxe politta. Nere ama horkua zan. 
- Baiña Zabaletorre hori Elgoibarko basarrixa. Ze auzotan? 
- San Antolin. Autopistatik erten eta bista-ista-istan dao, pare-arian goixan; tak! , Zabaletorre. Nere ama zan horkua. 
- Baiña aitta bertan jaixua. 
- Aitta hemengua. 
- Zenbat anai-rreba izan ziñien? 
- Hiru anai-rreba, bi neska ta ni mutilla, ni azkena. Hil zien bixak harek bai, koittauak, bai. 
Lau lantegi ezberdinetan lan egin zuen
Iriondo Bergaretxe, Julen
-Neretzako izan zan haura, nik zenbat denpora eingo naban, urtebete be ez. Zeatik gero azkenian "como hijo de viuda" jubilau ein niñuen, jubilacion... Jubilazioa ez... 
- Lizentziau. 
- Lizenziau, bai. Urtebete baiño lehenao bialdu niñuen etxera. "Por hijo de viuda" ta hori, orduan hori oso inportantia zan. Eta etxera. Bueno, eta gero ba atzera Gabilondonera lanera. 
- Jubilau arte Gabilondonian egin dozu beti? 
- Ez, ez, gero aldatu nitzan beste fabrika batera eta gero beste batera eta gero beste batera ta bueno, bueno, toki askotan ibili. 
- Gabilondotik nora fan ziñan? 
- Loiola. Pedro Loiola. 
- Gero hurrengua? 
- Arana y Uribe. 
- Eta oindio gehixao? 
- Eta gero Juaristi Hermanos. Azkena. 
- Jubilau hor egin ziñan? 
- Ez. Handik alde ein naban hau negoziua ipintzeko. Hau negoziua ipintzeko orduantxe alde ein naban. 
Aita ubidearra
Ajuria Garate, Itziar
-Aitta, esan dizun bezela, Ubidekua, Ubidea, Bizkaixa. A, oso gauza bitxia, beran baserria, kale-asarrixa, muga Araba ta Bizkaixako muga etxe erdixak [eitten] zaban, ta berak esaten zaban Bizkai aldeko... , jaio zala Bizkai aldian. 
Ekarri zaban hori, ze periodiko izango zan orduan; gure beste etxe hartan egon zan periodikuak ekarrittako... Anbe zeunkan basarrixak izena, eta ekarri zeban oso bitxia zala etxian erdixan zijoala muga, Araba ta Bizkai. 
- Etxe horretan jaio zan zure aitta? 
- Bai. Eta etxe hartan Bizkai partian jaio zala, berak esaten zaban. 
- Bera bizkaittarra orduan. 
- Bizkaittarra, bera bizkaittarra. 
- Zela zeukan izena etxiak? 
- Anbe. Anbe basarria. Muga eitten zaban. 
- Eta ama? 
- Ama jaio Deban baiña hiru hillabetekin hona etorri zala. Ekarri [...] , klaro. Orduantxe etorri ziala honaxe. Baiña jaio Deban. 
Dantzak eta erromeriak
Arrieta Bergaretxe, Bentura
-Beti be erromeixak edo juergatxon batzuk edo egingo zenduzen, ezta? 
- Bai. Oso gutxi baiña eitten genduzen. 
- Nora zeukazuen joeria joateko, San Antolinen bertan edo kalera edo. 
- Kalera, Elgoibarrera kalera asko. Domekako ibilixori, juntau kuadrillia. Bueno, lau lagun giñan, juntatzen giñan, geure kontuak edo geure zerak, eta kalera. Musikan buelta bat edo eman eta illuntzen zaban inguruan etxera. 
- Aramaittakorik eta ez zan egoten? 
- Ordurako amaittu samartu ein zian aramaittakuak. Baiña gu ere laster etxera. Bihako! Gure aitta ta amakin bihako etxera etorri. 
- Dantzan eitten zeben plazan? 
- Bai, eitten genduan. Erremeixak, batian eta bestian erremeixak zienian, fiestak, por ejenplo San Migel. San Migelera gutxi. Altzola, Mendaro, hor behian ibiltzen giñan gehixao ta horko fiestak-ta zienian? , booo, dantzan hoixe. Han ibiltzen giñan, han ibiltzen giñan. 
Hamabost urterekin nobioa
Vallejo Arriaga, Miren
-Orduan gerra denporan eskolia jare eta abarketak josten aittakin? 
- Bai. Eta gero taillarrera joan nitzan. 
- Zenbat urtekin? 
- Taillarrera ba hamalau-amabost. Zeatik nobixua neukan, hamabost urtekin neukan nobixua ta. 
- Hamabost urtekin nobixua? 
- Hamabost urte ta hiru hillebete. El tres de mayo deklarau zitzatan nere.. , eta neukazen hamabost urte, hillebete hiru egun gitxiao. 
- Eta berak, nobixuak? 
- Nobixuak ba hemezortzi, hemeretzi eitteko. Gerrara joan zan gero ta. Soldau joan zan eta. Hemezortzi urtekin eruan zittuen harek. Soldau. 
Arreba eta nobio errepublikanoa aurrera joan ziren
Arrillaga Garate, Pedro
-Hemeretzi egun edo etxian eta atzera buelta eitteko arreba zauan, gerratian haura aurrera joan zan, nobixua zerekua Eibarkua zakan eta, npbixua ta bixak aurrera joan zian eta. Nobixua republikanua zan amorratua, eneeee! 
Hamen ere gu nazionalistak beti. Neu nazionalistia, nik sekula ez dot ukatu. Nik neuk botua oin ere nazionalistei, sekula ez dot paillau. Aurretikan di-a eitten dot, joaten naiz eta bota korreotikan eta amaittu eta kitto. Eta nik zeiñi botatzen dian iñor ez da enteratzen. Korreosetan bakarrikan. [...] 
- Arrebian nobixua republikanua... 
- A, bai. Haura joan zan aurrera ta. Nobixua enlaze, motuak, e; artistia zan haura ere, mekanikua ona, Eibarren harek estimazio edarra zeukan, senidiak erosi nahi zaben, ipiñi nahi zaben eurak taillarra, baiña harek bere kontura edozenbat diru etaratzen zaban. Motuak, edozein moto zahar erosi ta moto berrixak pinttauta ta berak ipintzen zittuan, berak arreglau dana. Ba nobixua hil. Joan zan zeera ta hamen pelotan ibilitta zauan ikesten, zerian, Elgoibarren Kamiñerokuan eta. Joan eta Bartzelonan pelotan ekin zion. Nobixua palta ta zeoze, hara joanda ez zaukan pasadizo ona ezin zeikien pasau. Ta Barzelonan pelotan ekin zion. 
Hileta-elizkizuna 74 urte geroago
Iriondo Bergaretxe, Julen
-Funerala, ointxe ein da funerala Bitorixan. Egon ziñan? Ez, zuek ez zeate joaten elizara. 
- Gutxi. 
- Gitxi, bai. Ba hasi bihar zarte juten, e, zegatik zuek ere zabizte "desnortaos", zabizte. Lehenguan Bitorixan ein dabe, noiz izan da? Udazkenian, neu be hantxe egon nitzan, Bitorixan, katedralian. Hildako guztien, apaiz guztien izenian funerala. Baiña ointxe arte ez da in ezer, e. 
- Urte pila bat joan da. 
- Aber, e. Harek garbittu. Gero Vaticanua dator hamen esaten, e, "los muertos". Bai, efektibamente. Españian egon dia heriotzak, frailliak eta mojak eta mordua. Lenguan nere arraba koittauai billau nion estanpatxo bat eta zan, bere lagun bat itxuria monja joan eta Ciudad Realen edo ez dakit nun, ez dakit nundik nora zeukan harek haura, monjatxo bat hil in zaben. Hil eta biolau eta dana. Oin esaten dabe, "muertos y violadas" y danetik. Oseake gauzak kontatzen dia bai, baiña zuk esan dozuna, zela, zela zien horrek gauzok, ezta? Bueno ba lenguan nere arreban papel zar batzuk eta billa ta ene! , estanpatxo bat, "fulanita de tal murio en Ciudad Real asesinada por... " Joe, esaten beban nere artian... Oindio zortzi egun. Orduko estanpatxua, jode... Hori, orduko kontuak zien horrek. 33, 34, 35, Republika denporakuak. Ta gero esaten dozu, joer... 

Elorrio (Bizkaia)
Berriozabaletako iturri famatua
Arietaleanizbeaskoa Agirrezabal, Eusebio
-Gero hemen itturrixa dau famosua. 
- Elorrixon? 
- Elorrixon ez, hementxe auzuen. Ikusi dozu? 
- Ez. 
- Ikusi biozu gero. Ikusikozu itturrixa sekula ikusi eztozun morukua. 
- Zer dauka ba? 
- Ura ona dau, baiña gero biherra eindda halantxek. Erropak garbitzeko lehenau auzo guztiko [...] danak hantxe. Ta erropak garbitzeko be danak hantxe, andra danak haraxe juten zien erropak garbitzen. Ura erateko be haraxe, ganauentako be haraxe, eta itturrixa elegantia. Gero daukoz munarrixek alde bixetan, harrizkuak; da munarrixek, eta munarrixek dauke erdixen zulotxo bat, da ha iñok eztaki zetako etorten dien han eta zetako dien be eztaki iñok ha munarrixa. Nik entzunda daukat gure uezabai, Bengoa, abogaua zan da, harek esate eban petrolixua ero holakua bota da gabien argi eitteko ha zulotxua. Zera bizi zan ba hemengo zeroi, fundadorioi ero zeroi. Hemen esateban harek, hemen etxien jaixo ei zan hor Erregitonian ero ba mutillen bat listo samarra zana. Historixioi itturrixana. Eta bialdu eben Madrillera estudixetan mutikuoi, eta estudixetan dauela mutikuoi, mutilla ixa eindda, mutikuoi, geixotu, txartu, hil bihar [...] , elixakuek eruan otsazen, "viaticos". Han suertau zala "la reina Isabel la Catolica". Joño, gaixuoi hantxe elixakuek-ta eruenda; berak be bisitta bat ein bihar otsala gaixuorri ero. Eta halantxe juan zan, nungua zan-a, ba Bixkaikua, famelixa pobrekua zala. Ba osatutakuan eitteko bisitta bat berai. Ta halantxe mutilla osatu eiñ ei zan. Ein otsan bisittia erregiñiorri eta esan i otsan erregiñiorrek estudixetako kolokauko dabela ta. Da halantxek estudixau ei eban, da orduko abogau karreria ero orduan akabau. Da Perura kolokauta bialdu eben. [...] Baiña ha be beren parajera etorri atzera, bertara etorri. Ta handik hona etorri eta in zittuen hori itturrixoi, hori etxioi palazixuoi, da hori ermittioi eta galtzadak hemetik Elorrixora ta San Austiñera, kamiñua, orduko zerak, galtzadak, aldamenien losak, galtzadak, elegantiek ein zittuen. Gero haren konserbaziñorako, galtzaden konserbaziñorako, etxe bat hortxe, oiñ konejuen granjia dau han, eta ni etxia ezaututa nao han, etxia ganauekin eta danekin. Eta harek emuten zittuen errentia aiuntamientuak itxi otsan haren kargu hartzeko, haren errentiaz galtzadak arregletako. Elegantiek hemetik Elorrixora eta San Agustiñera gero hortik. 
- Bixetara. 
- Bai, bixetara. Harexek arregletako. Orduen hor hortikaldekuek San Agustiñera danak etorten zien-a-horrek eurek arregletan zittuen, eta guk ez, guk bapez. Haren arregliaz aiuntamentuek euken ha kargua itxitta ha arregletako. Eta honaxe etorten zan horretxek Erregito esaten otsen horrek, horrek zien argiñek-ta orduen-a. Horretxek arregletan zittuen kaltzadak. Lai pezeta euken jornala egunien. Eta idixekin harritten eittie kanteratik sei pezeta, ta ni mutikua etorten nintzen, ta aguazilla etorten zan horraxe abixetan. Ta galtzadak egoten zien elegantiek. 
Felisa auzolanera alarguna zelako
Eguen Belar, Martxel; Errasti Onagoitia, Felisa
-Auzolanik eitten zan zuenetan? 
- M-z, e, holantxe bidegiñen itten zanien, bai. Basora urtien birrittan eta hona galtzaria arregletan hau kamiñuau egiñ aurretik. Ta aiuntamentuek emuten eben garrafoe bat ardau. Orduentxe eraten eben hamengo jentiek ardaue gure aiña. Bidegintza egunian. 
- Lasuenetan, Lasuenetik ekartzen ziñuen? Lasuenien, San Juen kalien, ha bodegatxua, Lasuenenien. 
- Egun ona izango zan haura, ardauakin-ta. 
- Bai. Ardaua-do baltza behintzet. Ardaue... (Barreak). 
- Andrak-ta auzolanik-ta ez, ezta? 
- Nik bai, ni jueten nintzen, neu joan [bihoten] gurien. 
- Alarguna, alargunduta zeunden? 
- Ni alargunduta neuen berrogei urte, berrogeta batekin, ez, berrogei. Baiña hiru umegaz. Kalien, kalien, etxie erre xakun. Orduentxe etxie erre xakun, handik sei hillebetera hil zan gizona. 
- Etxia erre jatzuen, basarrixa erre jatzuen? 
- Bai, Berrixon. 
Gazetako errotak eta turbina
Egidazu Gongeta, Claudio
-Errotia zeuek ez ziñuen eukiko, ezta? 
- Errotia hor ehun metro be ez, hur-urrien etxetik. Gazetan euezen errota bi, baten euezen harri bi garixe eittekuak, eta gure etxe ondokua artua eitteko. Ipiñi errotia martxan, presia bertan euen, da taluak eta eitteko uruna, [gu mutikuak] holan bigun-iguna hartu da eskuen raa! pelotie eitten zan, ura oso latza euen ganauei ero emoteko. 
Harrixa altzau pixkat [da granulaua] , uruna ona eitteko ha hartu holan uruna, bra-ra! botatzen eban urunak kajora, da hola hartu ta pelotia eindda; ha izaten zan, e. 
- Errotia ze zan, auzo-rrotia? 
- Auzo-rrotia. Auzo-rrota bi. Deposittua euen... Bueno, nik esangotsut lelengo argi-nddarra. Nik lau urte; lehenao umetan ez euen argiik, karburua ero zera, ta eiben deposittua etxetik bastante... kilometrua ta baiño gehitxuao, eta eiben depositto haundi bat. Eta ha segittuen esateben bete zala deposittuoi. Hemen Elorrixon bastante jente ekixenak esan ei etsen ha deposittua txixa eitten jun biko zarie ero hori deposittuoi betetako. Baiña zela manantialak onak euezen, segittuen bete zan deposittua, itxuria. Eta Anguzarko bat zan zeroi, argi-nddarreko jefioi, Paulino izena euken bat. Ta behien ein eben etxetxo bat, oin be han dau eta han ipiñi eben turbina bat, da handik kable bat gure osabia bizi zan lekura, da etxetik emoten otsan argixai, ipintten eban martxan turbiñioi be. Da ha zan pozan bonbillok ipinitta, argixoi ikusi giñuenien zoratzen danok pozen pozaz. Argixoi han [agertzen] dzzi... suabe-uabe bonbillok ixotu eben eta bueno! Nik lau urte neukazela. Da gero oiñ herrixek sartu zittuen urak, urak herrira bajatu zien eta oin argixa Iberduerokua ero dau emunda Gazetara. 
- Goguan daukazu etxera argixa aillegau zan lelengo eguna? 
- Eguna, eztaukat fetxaik eta. Lau urte neukazen. Da hori Anguzarkuoi Paulino ha zan jefioi, harek zertu eban dana. 
Honbre, hoixe akordetan nazena. 
- Pozik, ezta? 
- Bueno! Zoratzen danok etxian. Harek han kandillatxua eta behin illundutakuen gabien ohera aguro. 
- Zenbat bonbilla egoten zien etxian? 
- Ba bastante ipiñi eben, habitaziño bakotxien bonbilla bat, kortan da kamaran be bai, eta gero gure osabiak eitteban gabian hor hamarrak ero inguruen, "media luna" esaten moruen, argixa bajau eitteban, gutxiao gastetiarren ura ero, etxetik, bolante bat euken kuartuen, da handik ipintten eban ba argixoi bajauta jentia erretiretako holako orduen. 
Gau guztien egoten zan argixa baiña gero goxien kendu eitteban. 
- Zela kontrolatzen zan, uran pasuakin edo? 
- Urak zela goittik behera... Gaur be han eongo die oinddion honek kolauzko tuberixia, [holakoxe] tubuak. Eta deposittua bastante haundixa ein eben goixen, ondo. Da han etortzen zan ura, bueno, leku bittatik, ur asko etorten zan. 
Gerra hasiera: iheslariak eta taberna etxean
Gallastegi Gorroño, Iñaki
-Eta gerria urten zan urtian zuk... 
- Zortzi urte neukazen. 
- Eskolan edo bakaziñotan? 
- Batian be ez. Gerria urte ebenien hor fraillietako eskoletxien ipiñi eben kuartela, UHP, Union de Hermanos Proletarios. Gipuzkuanuak zien gehixenak. 
- Zein aldetakuak? Eibartarrak edo? 
- Gipuzkua danekuak, Donostia ta, Oñati ta, Eibar d, Bergara ta, Azkoitti tta... 
- Dana dala, zuk zela gogoratzen dozu lehenengo eguna? 
- Lelengo eguna? 
- Gerria sortu zala ta... Bueno, hona aillegau zien eguna. 
- Hona aillegau ziena, gu giñien ortuen, mahatsa giñuken, txakolin-ahatsa, ta etxeko danak, orduen etzan telebisiñoik eta, eta etxeko danak atxur banaz mahats arteko bedarrak-ta ebaten, eta etorri zien zortzi-do mutil formauta, eta hor etxe aurrien jarri zien, euren konpañietan eta euren lekuetan, da gu illuntzen hasi ebenien danok etxera ta atiek itxi danak barrutik eta, iñoi ez dotsagula zabaldu biher ateik-ta. Eta eten barik hamen mutillak [atartien] , atia jo ta atia jo ta. Euskaldunak. Ta zarauztar batzui zabaldu otsen aittak atia. Haren izena be goguen daukat: bat zan [...] eta bestia Ignazio Idiakez. Gero sukaldera sartu ta beste lagun batzuk pe ekarri ebezen, da sukaldien eurek kantau ta trikitixen dantzan-a [bortzegixekin]. 
- Hori lehenengo egunian. 
- Lenengo gabian, bai. 
- Gero izengo zien kontuak, ezta? 
- Ez. Gero handik hille bi edo hirura gabe baten etorri zien, orduen "Comite de guerra" Casajarenien euen, republikanuena. Da gabe baten etorri zien goxeko laurak aldien eta, benga! Etxie hustu ein biher zala tabernie ipiñi biher ebela hamen-a. Eta aittak: "Ta ni umiekin nora bialdu biher nozue ba? "
- Emaztea-eratzi neba-rreba. 
- Euki eben hor etxe aurrien folloe bat eta geratu giñien barrido ohien. Eta esan otsen ekarteko jenerua eta berak emongo otsela. Eta holan eitten eben. Bagoien ekarten otsen igual sagardaua, eta burdixaz ekarri, eta hurrengo egunien dana eraten eben. 
Lehen tiroak eta kainonazoak
Gallastegi Gorroño, Iñaki
-Eta lelengo tiruak edo bonbardeuak edo entzuten ziñuen hemendik? 
- Intxortan. 
- Eta Elorrixora ez zan ailegatzen kaiñonazoik edo? 
- Bai. Lelengo kaiñonazua bota ebenien [...] , eta abioiaz zintta bateaz eitten otsen kontraseiñia, abioneta bataz ta. 
Bota eben kaiñonazua ta, Guarda Zobillen kuartela apurtzia zan destinuoi, eta lelengo pasau ein eben, aurreragoko taberna baten sartu zan, ta neskia jo eban ta iztarra kendu otsan, ta hil ein zan segiduan. Tetuanengua. 
- Tetuango neskia? 
- Tetuangua. Ta gero bigarren kaiñonazuak jo eban kuarteloi ta gehixao etzeben bota. 
- Nundik botatzen zeben? 
- San Prudentziotik, Bergatik. 
- Joño! Urriñetik, e! 
- Andrea-andik hona, orduan denporetan? 
- Bai. Hau etxiau dau biziik tontorra dauelako hor. Hona bota ebezen berrogei kaiñonazo baiño gehixao hona fraillietara, UHPko kuartelera. Baiña zelan mendixak ganetik, ganetik pasatzen zien. 
- Bai, bai. Horregatik nahiko zeben tabernak eta kuartelak eta bazterrian ipini? 
- Tabernia gerian euan bakarrik. 
"Nazionalak" Elorrio hartu bi lekutatik
Arietaleanizbeaskoa Altzerreka, Felisa; Arietaleanizbeaskoa Altzerreka, Frantziska
-Nora sartu zien lehenago (Francoren tropak) , hemen Gazeta, Berrixo aldetik ala Elorrixoko kalera. Zeintzuk aillegau zien lehenago? 
Fr-oixe eztakit. 
- Fl-ortik sartu zien, Memarixatik sartu zien, da gero ba hau fallau ebenien Elgetako zeroi, ba bestiek aillegau zien da ba. Oiñ hori horko batasunoi eztakit zelan eiben (ein eben). 
- Batera samar, ezta, egun baten... 
Fr-gun baten pasau zan hori danoi. 
- Handik sartuko zien Memarixa aldetik, eta bestiak ikusi zebenian harrapauta zarela atzetik, iges egingo zeben... 
- Fr-ai. Baiña zan... , bueno. Txikixak giñien, bost-ei urte. 
- Fl-ona moruak sartu zien, [...] zien, argaltxo batzuk zien, bigotiekin-a. Ñeeeñeee... , ajillak eta zerak zittunan. Oin, bal-altzak ez, e. Oin dauzen moruko baltzak ez. 
- Eske moruak, berez, marrokixak eztie baltzak. 
- Fl-oreno-orenuak bai. Ta ba gu bialdu giñuezen... 
- Fr-"Manos abajo" itten ei etsen; "manos arriba! " itten ei etsen. Nik hori beorri entzunda. 
- Fl-urrengo egunien be barriro jun giñien erresaixora. Da handik etorri zien, mutil batzuk etorri zien, da, kirrinn, atia zabaldu eben; da, klaro, prisioneruek [eruen] zittuen da bialdu zittuen da. Orduen be haraxe erresaixora aillegau zittunan. Da, klaro, horrek etxatzuz ahazten sekula. Horrek ikusteozuz pelikulian letxek memorixan. 
Errepublika aldarrikatu zen eguna
Igarza Zubiate, Maria
-Behin ikusi giñuen gauza bat Patxik eta nik, parrapien euen erromeixia. Ze gerra aurretik beti euen mitiña batena, mitiña beste... Eta gu juten giñien hara eta "ha norena izen da? " eta "eztaitt, baiña esan dau Gil Robles, da igual, e. 
Eta bestien Prieto, eta bestien nor dan be ez. 
- Plazan beti egingo zan? 
- Bai. Eta juen giñien behin, egon giñien Patxi ta ni begira, da kojo bat euen Elorrixon eta igo eban aiuntamentu onduen mailla batera, maillatxo bat euen han, eta igo eban hara eta esan eban: "Abajo el clero, viva la Republica! "
Eta danak: "Viva! , eee! ", zarata baten eta. Juan giñien añiketan ezkatzera eta esan otsan amak, Don Justo abogau bat euen gurien, e, "Juez de Paz" zan orduen Elorrixon. Esan otsan: "badatoz honek, badakarre honek zeoze". 
"Zer dau plazan? ", ta. Zer dan be ez "abajo el clero", eta "viva la Republica" be ez ta. Don Justok: "Nok esan dau ba? " "Felixek esan dau, igo dau maillara ta danak". Eta, klaro, urten eben eta efektibamente. Plaza euen...! Eta zan, Eibarren ipiñi eben banderia, hortxe egunien, "el dia de la Republica". Hori egunoi be guk... 
- Goguan daukazu? 
- Honbre! "Abajo el clero" eta zer zan be ez. Eta gero esan oskunien kasik pekatua zan hori. "Abajo el clero, jo... "
Hori geratzen xatzu... Hori edadioi da nik pentseteot... 
- Dana grabauta. 
- Bai, hobe izango zan eskolia ikasi baneu nik holan. 
- Zazpi urte edo eukiko ziñuan zuk? 
- Hamaika, hamaika. 
- Republikia. 
- A, republikia ez, hori, hori, gaztetxuaua. 
- Orduan juntaizu haundixa egin zan, jente asko batu zan? 
- Republika egunien? Plaza guztia. Herriko jentia etorten zan eta plazia bete. Eztait nundik eze kanpokuak pe etortzen zien. Eta esaotena, e, mitiñak eta be egoten zien asko. Eta guretzako, bueno, kalien denpora guztian da, ezebe ez zan egoten baiña, kalien egoten giñien. 
- Eta nazionalisten mitiñak? 
- Bai. Etortzen zan hona "Zabala dator", esaten eben, hau eta bestia ta. Hori zan nazionalista. Eta ikusten giñuen ba alkatia be zan Ariño, nazionalista zan, eta guk ezautzen giñuzen danak. 
Gerra hasierako mugimenduak; kainonazoak
Igarza Zubiate, Maria
-Gerria lehenengo nun somau ziñuen hemen? 
- Hamen ensegida, ensegida. Ez tiroik-ta, e. Baiña zeozer dauela ensegida, ze danak hasi zien, kotxietan sartzen zien eta gora ta behera, fusillak bentanan da paiñolo gorrixa ta, hamen sozialistak pe baeuezen, da ensegida. Baiña ez zan ezebe pasetan. Hamen hasi zan mobidia oktubre inguruen, oktubre inguruen. Eztakit zer egon zan hor Intxortan ero Irun be erre. Eztakit exakto egunak, baiña danak betetan [...] , dana pasetan zan... 
- Entzuten ziñuen Elgetakua izan zanian tiruak edo? 
- Elgetakuak ez. Udalakuak entzuten giñuzen Igurixan basarrixan egon giñenien. Eta ez zan bihar Intxortakoik entzuteik, e. Ze hor Elorrixoko... ez herrira, baiña Txanberi inguruen, Txanberitik gora egun bat bai tta hurrenguen be bai kaiñonazuak egoten zien hor zazpirak inguruen. Bergaratik botatzen zittuen. [...] Gero enterau giñien Bergaratik botatzen zittuela. Eta guk giñukan han artillerua, militarra, orduen zan tenientia. Eta harek esaten eban: "Siempre andabamos antes de Elorrio, antes de Elorrio! ". Eta etorri zanien lelengo-elengo etorri zan aber etxia zutik euen ikusten. Eta esaten eban: "Pues nosotros hemos tirau, e. Jolin, por poco... ". Jo eban behin Tribulin etxia da nere etxien onduen dagona, ezta, eta jo eban alerue, esplotau eban kaiñonazo batek eta sartu zien ba holako... eperdixa obusena, jo eban hormia, sartu bentanatik, sartuko eban etxando txispas. Jo eban hormia aiuntamentukua, buelta ein eta jo eban pixu bat, holako bi kiloko pixua, ta zatittu ein eban. Eta gero bestekaldien euen balde haundi bat abarketakin; ze orduen abarketakin ibiltten giñien danok, eta gu asko giñien da abarketak pe asko. Eta euezen baldien lejiatan ipinitta. Jo baldia ta taberna guztia bete zan abarketaz. Jente guztia: "Pero que... Zer dok, baiña, hau? " dana, dana abarketa pillua lurrien. 
34ko "Iraultza"ko oroitzapena
Treviño Agiriano, Pantxi
-Akordaten naz, nik eztakit zenbat. Zenbat urte da Eibarko zeroi urten ebanien? Setenta? 
- Bai, pasauta izango die, treintaiunuan zan eta. Eibarko zer? 
- Hori... , gerra moduen edo zeoze jazo zan. 
- Bai, bai. 
- Eta gure ama jun zan esniekin Eibarrera, eta illuntzera arte ez zan etorri. 
- Treintaikuatrua. 
- Eta gure aittek hara tontorrera junda, handik basotik etorten zan eta, Zaldibartik. Zenbat buelta eitten eban? Eta ez zoskun ezebe esaten. Eta illuntzixen astuaz etorri zan. 
- Ta zer pasau jakon Eibarren egun horretan? 
- Ba ze zan jazo zana? Republikia. 
- Ez, hori izango zan Hogetamalauko Reboluziñua edo modukua egon zanian, ezta? Zuk zenbat urte orduan? 
- Eztakit ba, larogeta hiru daukadaz oin eta. 
- Bost edo hola? 
- Ba hoixe pentsetan dot nik pe, txikitxue nintzen eta. 
- Hogetamalau izengo zan, bai, egon zan halako zer bat eta. 
- Ba orduentxe. Ta ama iluntzixen etorri zan. 
Durangoko bonbardeoa
Urizar Suinaga, Herminio
-Eta Durangoko bonbardeua gogorrena orduantxik izen zan. Ordurako Durangon bota zittuen, hille batzuk lehenau, bi-iru lehenau edo, han frontoi bat euen, Ezkurdin, frontoi luze bat, da han bonban bat, bi edo hiru jausi zien eta hil zien, hilddako bi edo hiru egon zien itxuria. Baiña gero izen zan gogorra. Hori izen zan, bonbardeua izen zanien goxeko zortzitterdittan agertu zien abioiak, lau-do honek bonbardeokuak, eta beste beratzi edo "de cazas" esaten dienak, eta horrek ba atzien protejitzen. Eta gogoratzen naz, ba sirenia entzun giñuenien orduentxe ni, amak armozue emon ostan eta jueteko [...] ia gertau [nauen] nere anaiakin. Barria kalien, Calle Barria han dau bat, Konbentu kalia ez hurrengua harutz, ta haraxe jueten giñien egunero ba eskolara, Maristak euki eben han pixu bittan edo etxe baten Barria kalian, da hara jueten giñien. Eta orduentxe gertu jueteko eta abioiak agertu zien. Sirenia jo eban eta ikusi nittuen nik abioiak hametik Elorrixo aldetik. Klaro, hamen bonbak bota ebazen bi edo hiru eta gero segidu ein eben harek abioiak. Da han gero han izen zan, e... 
- Esaten dabe oso gogorra izan zala, ezta? 
- Puff! Hara, Gernikakua be gogorra ixen zan, ze orduen be tokau yakun egotia Mendatan basarri baten, da Gernikatik bastante onduan. 
- Ze diferentziakin izan zien Durangokua eta Gernikakua, zenbat egunen aldia egon zan? 
- Bueno, ba, itxain. Elorrixokua izen zan, o Durangokua izen zan martixen pentsetan dot izen zala, hogetaseixen edo... Ez, ez, eztaitt ointxe. Hori bonbardeuoi Duragokua treinta de marzo edo, martixen hogetamarrien edo ixen zan. Da han izen zan hamen Intxortakohau frentia apurtu ebenien, hiru egun edo lau lehenau Gernikakua ixen zan. 
Da Gernikan egon giñen han basarri baten ze ama Durangon hor bonbardeuen metrailliak holatxik besuan, da hankan euki ebazen punto bi ta ama aittak erue(n e) ban zerera, kotxien hartuta, ospittalera zera eitten, osatzera, da gu bestiok, aittak nere anai nausixai esan otsan "hartuizuz danak eta jun zaitte zeera, Abadiñoko auzua... 
- Ze aldetara? 
- Batek eukan tabernia hantxen Abadiñon, eta gero, zelan da bestia? Abadiñoko auzua, Durangotik Matixenara, Matixenan. Motxoia esaten otsen eta gure aittak asko ezautzen eban ze berak saldu otsan itxuria motorren bat edo zeozer. Eta hori Motxoia Elorrixora be asko etortzen zan ardaua saltzen-a. Da han, Motxoianera juen zaittie eta esaiozue neuk bialdu zaittutela ta ni amakin zeera noia, ospittalera. Eta ospittalera juen zanien dana jentia baiño ez euen, heriduak o danak. Eta Duragokua izen zan, e... Pasau zienian abioiak hametik Elorrixo aldetik harutz [...] , bostak holantxik, deskargau ebezen ba ehunetikiguel larogei bonbak danak golpien, osea, pasaizuen bota zittuen. 
- Zu orduan Durangon zenden. 
- Klaro, gu Durangon bizi giñien. 
- Eta errefujixuan zendeten ezkutauta momentu horretan edo zela ein ziñuen? 
- Ez, gu geure zerien, gure etxian, lokalian. Orduentxek amak armozua emon oskun da ba gu zeera, Konbentu kalera, ez, Barria kalera jueteko giñien ba eskolara, Maristetara. Eta orduantxek izen zan hori. Goxeko zortzitterdixak edo izen ziran. Goxian goxau izen zan. 
Nazionalak eta moroak sartu ziren eguna
Egidazu Gongeta, Claudio
-Txarrena ganauekin... Hona nazionalak sartu baiño egun bat edo bi, etorri zan hona gabeko... , eztaitt orduetan, pistolia eskuen eta, "Hay que salir fuera, hay que salir, hay que salir derrepente", ganauokin. Eta aber nora, aittak, koiñetuaz edo. "Donde voy a ir con esta familia" ta. "Porque no llevais vosotros las vacas y todo el ganao? ". "No no, hay que salir, ya estan saliendo todos. Ya vendre enseguida". Laster etorri zan barrido be. "Cuando vengo yo ya teneis que estar fuera". Danok negarrez, zer ein be ez; eta urten eben anaiak eta arrebiak, ganauak hartuta Bilboraiñoko juen zien. Ta beste bat veinticuatro de abril Elorrixon sartu zien. Gazetara jatzi zien moruak. Ez euken libertadeik hona etorteko, baiña seguramente ardixegaittik, e. Ze hiru-au egunien edo ardixak etara barik euezen eta gosiaz kortan eta. Tiroteuoi akabau zanien arratsaldien ardixok etara zittuen kanpora. Ta Intxortatik edo ikusten zittuen ardixok. Beratzi edo bajatu zien, eta eztakitt hamabi lagun edo zenbat eruan zittuen. Ta gure aitta difuntua salbau zeikien, baiña hortxe Bolungaraiko [neskokin] roze haundixa giñuken eta etorri in zien. "Pedro, joan in biha ziñike, hor eztakit ba reunixon bat edo, fulano ta fulano ta fulano juen die eurakin eta. Zeu be joan in biha ziñike aber ze esaten daben edo. Eta joan [ingo ete non ba] [...] horma gaiñien eta atzetik ondora arrimau zanien, e, "Paisa", kuadrillara. Nora doiazen be ez. Intxortara, Asentziotik ziher Elgetara. Elgetara aillegau ta ardixok "en un santiamen" desaparezidu. Dana moroz beteta Elgeta. Eta ardixok danok. Sartu ei zittuen han kuarton baten edo, dana bonbia ta muniziñua besteik ez ei euen, eta hantxe. Eta androk negarrez danok, alde batera, bestera. Gero bajatu zien domekan, hurrengo eguna domekia. Ta aber baten bat hemen, aiuntamentukon bat edo zeozer baekixen. Baiña iñok, e... Horretako etorri zan kapitana gurera. Nik eztakitt, e, gure arreba bat Donostian euen eta haren famelixakon bat edo. Hantxe Bolungaraiko etxe onduen mutiko-eskato kuadrilla bat, eta gure aitten preguntie ein oskun. "Pedro Egidazu donde? ". "Pero no esta, y la madre tampoco. Han ido el padre... Bajaron ayer los moros aqui y llevaron a no se donde. Ovejas y doce o no se cuantos". "Moros aqui? No puede ser". Elgetaz itxuria libertade guztia euken Elgeta hartziarren moruok. Buelta eindda juen zan ta domeka gabeko hamarrak inguruan edo etorri zien gizonok etxera. Ardi barik. Hiru etxetako ardixak. Orduen errebañuek pe txikitxuak. Hogetamar edo berrogei edo. Kuestiñua behintzet... 
- Erendako hartu zittuela. 
- Jateko. Bai. Segittuan desaparezidu zien ardixok. 
Auzoetako erromeriak eta errondak
Arietaleanizbeaskoa Altzerreka, Felisa; Arietaleanizbeaskoa Altzerreka, Frantziska
-Auzuetako jaixetara joaten ziñaten, Berrixo edo? 
- Fran-an Estebaneta-a. San Lorentzora be bai Miñotan, barrixua-ta. Gero zerian be bai, Gazetan be beti egoten zonan zeroi. Igurixan be bai. Euren santuen egunien fiestia. 
- Eta zela izeten zan erromeixia? Ze soiñujole ta ze...? 
- Fran-amen baakizu nor egoten zan sarri? Itxua, Felix. Hamen sarri haxe. Hamen holakoxe bat izen biher, ze ostantzien traste [...] Oiñ akaso... 
- Fel-amen etorten zonan beste bat Isaak, Angiozarko tabernakua. Ha be etorten zan soiño-oten. 
- Korro bat baiño gehixao ez zan egingo, ezta? 
- Fra-eba. Korro bat, korro bat. 
- Kobrau-ta, mutillei kobratzen zotsen? 
- Eurek jakingo eben; ostantzien ez eben kobretan. Mutillak izengo zien soziedadeko zerok. 
- Fel-do etxen baten; orduen ez euen soizedadeik pe, [...] , han itten zan erremeixioi, ta txokolatie gabien eta errondia-a, ba holakotxe gauzak. Lehenaoko kontuak. 
- Errondia zer zan? 
- Fra-a afalostian juntetia barrido. Dantzan eiñ da. Gero goixaldera txokolatadia. 
- Fel-xokolatia ta berakazopia. 
- Osea, gaupasa eitten zan. 
- Fra-ai, bai. Hoixe izeten zan fiestioi. 
- Fra-aiña hamen esaten otsen "errondia". 
- Fel-"Gero etorri, e! Ez geatu etorri barik, e! ", eitten oskuen. "Etorri! ". 
- Neskak be joaten zien errondara? 
- Bai, bai, danak. Neska ta mutil. 
- Egun seiñalauak izango zien, ezta? 
- Gurera be... , enjeneral hor beheko etxian egoten zan Felix. 
- Parientia da Felix, Itxua, hamengua. Aranzabal. 
Iratan
Eguen Belar, Martxel; Errasti Onagoitia, Felisa
-Udazkenian iratan eitten ziñuen? 
- F-aitta, baitta. Hori zetan esan be eztak -Nora joaten ziñaten idatara? Zela eitten ziñuen? 
- M-rixekin, eta behixek beste pare bat, eta hor Santamaiña, Erdella, Mendisolo... Horraxe mendira. Egunien bieje bi ekarri, da gero lepoka jaso. 
- Nora? 
- M-ora. Ta gero artua zurittu, aparte. Da gero porrusaldia. 
- Basora iratara zein joaten zan lelengo ebaitzera? Zeuek? 
- M-ai, klaro. Ebai tta preparau ein biher. Batzuetan haxiek erueten zittuen. Da bestiok ba... 
- Eta oso urrin zeren ida-ailak ala ez? 
- (... ) Hortxe... 
- Zegatik zan hain inportantia iria? 
- Iria? Hogetaka burkarak ekarten giñuzen, hogetazortzi-eratzi bat burkara. Sabaiok itxi, bete, ta gero metak ein gaiñera. 
- Lan gogorra, ezta? 
- Satsa eitteko. 
- F-atsa eiñ eta ha gero solora atara-a. Eneee. 
- M-a ilbarrixe zanien buelta emon satsai, ze-eia egon daitten. 
- Ilbarrixa zanian? 
- Ilberan emon buelta. Aaai... 
- Kortan emoten jakon? 
- Kortan, kortan. Oiñ kortan ganauak pe danak-ta; bentanak -zuek "leihua" esaten dotsazue, ezta-, harek pe zerrau, haxeik pe etxakuela komeni behixei tta. Oiñ kanpuen txalok eta behixok eta. Edarto. 
- F-purdiko zulue be garbittu ondo. 
- M-ber zelan dien gauzak. 
- Bai, zelan kanbixau dien, ezta. 
- M-ana zerrauta. 
Zenitako auzo-errota
Esteibarlanda Aizpurua, Patxi
-Sutonduan lanik egiten ziñuen mutikotan artua zuritzen edo? 
- Artua xehetzen-a, urkultzen-a; hori bai. 
- Eta zurittu? 
- Zurittu tartien zerian askaurrien, askaurrien. 
- Askaurrian hori, sukaldian ez, zikinddu eitten zan sukaldia. Artua urkuldu, berriz, sukaldian, ezta? 
- Bai, enjeneral, neguen-a bai; ostien, bero baeuen kanpuen be igual edo. 
- Erresaixua errezauaz ala ez? 
- Bai, bai. Errotia, auzo-rrotia giñeukan. Partia astelenak, bata bai eta bestia ez. Da hori errotioi barriztau zan zerien, milla seirehun da hogeta zazpixen barriztau zan. Hamalau parte zien, hamalau astiak [...] bakotxien. Eta hori ein zan, e, dana esango-t? 
- Zerbait esaten badozu gustatzen etxatzuna, eztou ipiniko, zu trankil. 
- Erderaz dago idatzitta: "a primeros dias de febrero del año mil seiscientas ventisiete convenieron los vecinos de Zenita, Berrio, Gastea, Mendraka y Lekerikas para renovar eso". Da konpondu eitteko [uetua?] izan daittela, eta izan daittela tiro bikua. Honenbeste oiñ, arra, kana, kana bi tterdi uste dot daukala. 
- Zerk dauka kana bi tterdi? Zeren neurrixa da hori? Errotiak? 
- Ez. Kania da larogeta zortzi (koma) hiru zentimetro daukaz. [...] kaniak, "la vara", erderaz. Berrehun dukat zan dirue eta juntau. Juan Rementeria zan maiordomua. Kondeziñua: "Para poner andante y moliente para el dia de Santiago del año corriente". 
- (Barreak) Bertsotan orduan. Asike auzo-rrotia zeunken. 
- Bai, eta beste bat euan zerien. Elorrixon ba hamazortzi, eztakitt, hemeretzi errota badaz. Batzuk auzo-rrotak eta beste batzuk partikularrak. 
Lixiba eta ehuna
Lasuen Ugaldea, Margarita
-Zelan eitten ziñuen lixibia? 
- Lixibie? Hementxe euen beheko sua, holakoxe kanpae haundi bat euen tximinixia, goraiño zan libre hau, kanpaie lakoxe bat tximinixie, hor beheko sue ta hemen holan barrikie eukitteko lekutxo bat askatxo bataz, eta lixiba-ntzixe esaten dxakon hari; ha lixibie zan ohe-rropie ta erropa zurixe. Eta azulak azpixen ifintten zien. 
- Zertzuk? 
- Erropa azula azpixen. Bai, ta bestie gaiñien. Ta harek jabonau ta sartzen zien han. Ta gero ur berua botaten dxakon, haustrapua esaten dxakon, ehunezko tela-ati haundi bat ifintten [dxakon] hari gaiñien ta surteko hautsa botaten dxakon hari gaiñien apurtxo bat hartu deixen harek. Ur berue bota handik. Lelengo urek kendu itten dxakozen danak. Handik askatik etara ta fregaderatxo bat euen hor eta handik behera botaten zien. Eta gero handik aurreraoko urek behekue hartu ta gora bota. Ta gero errekara jueten zan hak garbitzen barrido. Errekan eitten zien. 
Hortan ama guria erropia garbitzen gutxin morukua zan. 
- Errekara aklaratzeko edo? 
- Errekara aklaratzeko danak. Aklaratzeko errekara, hartu... 
- Errekan bazuenken lekuik... 
- Bai, harrixe be bai, eta ona geuken errekia. Ur ona gaiñera, ur garbixe. [...] , eta akabo oiñ. Baiña orduan ur ona egoten zan. 
- Zeozer botatzen zontsen usaiñandako? 
- Erauntz-rrixe. Erauntz-rrixe ganien ifintten dxakon, ta haustrapue esaten dxakon hari ganie hartzekuai. Ta ha trapue ifintten dxakon eta surteko hauts apur bat eta erauntz-rrixe gaiñien. 
- Harek usain gozua eukiko eban. 
- Bai, haretxek etaraten eban zeroi. Baiña lelengo urek hara etorten zienak goittik behera, fregaderatik behera. [...] ostera berua egoten zala ta ba behera. Eta gero errekara. 
- Eta zelakuak geratzen zien? 
- Kolore ona. Eta usain bat... Orduen ehuna izeten zan dana, ehun-rropia. 
- Ehuna latza geratuko da ba, ez? 
- Garbitzen-arbitzen argitzen da. Garbittuta bai, mehetu eta argittu itten da. Eta finddu. 
- Egiten zan hemen ehuna? 
- Ama guriak-ta eitten ebela esaten eben. Eta lehenao basarri-txe askotan halako propietarixo haundixek itten zittuen, "gorulak" esaten otsen harei. Goruetan eitten eben. Eta ama guriak eonda dauela esaten euen holako lekuetan eitten. Auzuen han eztakit zeiñek, badakit zeiñek. Nere ama zan, Aramiño esaten dxako, Berriozaletatik harutz hiru-au etxe. Hantxe, hemetikaldeko etxia, jausitta dao, [etxekue] zan nere ama. 
- Gorulak orduan bazien zuen aman denporan eta. 
- Bai. Nere aman sasoien bai gorulak bazien. Eta gaubelak pe bai. 
Otea ebakitzen basoan
Treviño Agiriano, Pantxi
-Zuk ota-otia ta ezagutu dozu? 
- Jotie ez baiñe ebatie bai. Basuen. Eta aittittek, e, aitte taillerrien ebillen. Eta aittittek "juen in biko dxonau"; holakoxe denporia. "Juen in biko xonau". Bai, zer... [...]. Urte biko ota-edarra. ["zelan juengo ga? "]. "Ba jueten ezpagaittun etxonau ebaiko, etxonau ebaiko ba", ta. Piper-xorixeruek hartu merixendetan eta bagoiez. Segie zorrozten ez zekixen aittittek, eta aittek segie ekarri ebanien etxera, guk hartu, ze igeteixak eta ibiltten giñen eta. "Egunen baten hainkan bat ebai bixok honek, hainkan bat ebai bixuek honek umiok! ". "Hartzen ezpadabe eztabe ikesiko", aittek. Eta juen ga. Nebie be bai, e, Iñaki be bai. Ta juen ga eta ni hasarre, berua euen eta ezin zeikien ebai ta. Etorten da honen amen osaba bat Gasatik. Bakizu nun dauen Gasa? Tio Euxebio. Etorri hadi geurea kridxeda, horrenbeste bihar ezton eingo ta". "Zuk eztozu iñor biheko geldi egoteko", nik. Eske... 
Linua eta ehuna
Irazola Arietaleaniz, Dominga
-Zuk liñua ereitten zebela-a entzun dozu, zure aurrekuak edo? 
- Bai, bai. Gure ama difuntiek arriua ein eben berak goruetan. Zien hamahiru, hamaika, ezkondu zien hamaika; ez, hamar, hamar ezkondu... , hamahiru zien, hamaika bizi; hamar ezkondu ta bat soltero. Danendako arriua ein eban liñuaz berak. 
- Eta hemen erein egitten zan liñua edo beste nunbaittetik ekarriko zan ordurako? 
- Ez, ez, ez, beste nunbaittetik ekarri. 
- Zeuk ez dozu ezagutu liñu-oroik eta ez, ezta. Horrek die lehenaoko kontuak. 
- Bai. Eta goruetan, egunez josten eitten eban etxeik etxe, eta gabian, klaro, gabien goruetan danak, kandela argixaz goruetan. Eta arriua neba-rrebenak danendako eiñ eban liñua berak eindda. 
- Gorua zelakua da? 
- Ba gorua da holako zer bat, holako bat, eta hemen holako buelta bat, holan emoten otsen buelta, holan emoten otsen buelta. Bueltaka. Hemen bolatxo bat, eta holan bueltaka holan batu... Holan zertu ta bueltaka holan emoten otsen buelta. 
- Zeuk ikusi dozu goruetan? 
- Bai, ikusi dot. 
- Errondak edo eitten zan, gorularixak juntau gabian ta? 
- Bai... Ez. Errondak ingo (e) bazen baiña ez; gabien ba berandu arte ez. 
- Zeuk ehunezko erropak ezagutu dittuzu? 
- Bai, bai, bai. Harixa be gurien asko euen-a. Ixerak eta be bai, asko, asko. Asko euen. 
- Ze moduzkua da? Ez da latz samarra geratzen edo? 
- Ez, behin ohien ipiñi ezkero ezta geratzen latz, ez. Ondo. 
- Hor be egongo da hari fiñaua ta... 
- Bai. Senduaua ta mehiaua ta bastuaua ta. Zelan eitten dan gorua, zelan eitten dan gorua. Gorua zelan itten dan be bada. 
- Zeuk josi dozu harizko edo? 
- Ez. Bueno, gerra denporan bai josi giñuen zakuzkuak eta holakuek eta danak gerra denporan. Ze orduan ez euen telaik, eta zelan ez euen gerra ostien telaik ba... Zakuaz be eindda nau. 
- Bai, e? 
- Orduen josten ikesi barri neuen baiña. Nire ahiztiek pe afan haundixe euken josten eitteko. Ta ahiztiek josi itten oskun, ta lagundu ta ba. 
- Zakuaz akordatzen za ze josi? 
- Bai, zakuaz be akordetan naz. 
- Zer, erropia ala beste zeozer be bai? 
- Gonak, gonak, gonak. Gonak eta. Enjeneral zakuakin gonak. 
- Eta txukun geratzen zien edo? 
- Bai, ondo. Ba eruen eitten zan da ba eruen. 
- Modan jarriko zan eta. 
- Modan jarri zan. Besteik ez euen eta dauena. Gerra ostian euena. 
- Hola izaten die gauzak. 
Arbillo kalebaserria
Eriz Arbulu, Pedro
-Umetan ezaututako etxia ta oingua oso diferentiak dittuk? 
- Bai. Lelengo bizi giñuazen ointxe urte bi arte goixen. Ta gero zelan ezkondu zan semia hona behera, ta familixa hasi dxakun [esaten] , "Aitta, ba guk beste leku batera juan bihou, hemen ezka kabitzen. Eta gura bozue ba zuek bajau behera ta guk igoko dou gora, ostian kanpora juan bihou. Eta esan giñuan, guk daukun edadian iñor barik geratzia etxien be, ba esan giñuan: "Ez, gu juango ga behera eta zuek etorri gora. Eta orduen ein eben obria goixen eta harek bizi die goixen eta gu hemen behien. 
- Lehen igual ganbaria izango zan goixa, ezta? 
- Kamaria ta sabaie gaiñera. Kamaria ta sabaia, bixak. 
- Eta kamaran eta sabaixan jenerua eukitzen ziñuen? 
- Jenerua bai, guk orduan denporan giñien sei neba-rreba, ta hartzen giñun hor soluen artua ta patatia ta babak. Ta urtien hazten giñuzen ba saso baten txarri bi. Gurian, ezta esatiarren, baiña egoten zan ogixa ondo, ta zaragi-rdaua kortan. Aittak eukitten eban bost kuartilloko botillia, ta danei emoten oskun ardaua ta ogixa. Hori sekula ezta falta izen. Gero babak, lentejia edo gura dana; lujoik bapez. Baiña jana bai. Eta orduen soluen itten giñun biharra. Ta kamaran eukitten giñun ba artua ta patatia. 
- Ganaurik ez? 
- Ganaua bai, behi bat. Bai, gero ya kendu giñun, baiña lelengo behi bat euki giñun. 
- Kale-aserritxua zan orduan. 
- Eske hemen kalian danak euki giñun behixa orduen, gehixenok. Ta orduen denporetan garixe be bai. Ni eindde nau San Ferminetatik etorri eta gari ebaten eindda. 
- Zeuk be garixa... 
- Neuk pe bai, neuk pe bai ereindda nau. Ta ida ebaten be bai basuen, e. Ez, ez, danak inddakuak ga gu. Eta orduen denporan egoten zan kalian, pentsaizu zelako trafikua egongo zan, garixa etaraten zan hemetikaldetik betik, enjeneral [...] euzkixak hona joten eban ba. Ta kamiño erdixa eta honek zera danok garixa jo biha zanien ipini harri haundi bat edo bi zerien eta han joten giñun garixa. Gu mutikuak lastua altzau kamarara. Guk ez, guk ez [giñun] asko hartzen, baiña ni ibilitta nau hor beste etxe baten lastua altzetan. 
- Eta garixa joten heu bai? 
- Ez. Ikusi. Klaro, ni oinddiok ba gazte. 
- Hori gerra ostian galdu zan. 
- Ni gerra ostian egon nitzan, San Fermiñetara joateko, ba nik hogei urte edo eztakit zenbat eukiko [nebazen] orduen. 
- Orduan gari asko ez ziñuen hartuko. 
- Ez, solo txiki bat, solotxo bat. Ohitturia zan eta zerian ba horretxegatik. 
Gazta egiteko esku hotza komeni
Gallastegi Egidazu , Angel
-Gero gaztaigiñan. 
- Gaztaia eskuz egiten ziñuen? 
- Bai, eskuz, eskuz eitten zan orduen. Da gaztaiak, e, oin ba etxako igarten, ze oin makiniakin eitten da eta, frigorifikuak daokozuz-a, gaztaie kuretako eta, bueno. Enfin. Baiñe orduen eskuz ein biher izeten zan, da gaztaia siketu ein biher zana urte guztirako, hodei bat etorten bazan ha sikatzen danian be ba txarra izeten zan. Gero eskua be ona bihozu gaztaia eiteko. Esku berua daukonak gaztaia ona ezin leike etara. Eskua hotza bihe da, persona esku hotzekue bihe da gaztaia ona etarateko. Bai. Eta hori eztakit inportantziaik emoten otsien oin. Baiña lehenau inportantzia haundixe euken horrek. Nik etxien eitten zien gaztaiak, etxerako, ya urte guztirako siketzen zienak neuk eitten nittuen. 
- Orduan zeu gaztaigiña izan zara. 
- Bai, nire aitta zanak-ta neri zapaldu eraitten osten gaztaia, ze ni esku hotzekua beti izan naz. 
- Bai, hori eztakit oin emoten otsien oiñ inportantziaik. Baiña lehenau inportantzia haundixa euken. 
- Eta zuen etxeko gaztaiak fama ona eukan edo? 
- Orduen ez euen famaik oingo moruen. Oin dauko gaztaiak ba Idiazabalgua eta bestekua ta. Orduen ez euen holakoik. 
- Baina ona. 
- Baiña gaztaia, gaztaia ona. Gari-rkan sartuta eukiten zan. Garixa garbittuta arketan, da han sartuta egoten zien gaztaiak urte guztirako. 
- Zergatik, konserbau eitten dau garixak? 
- Konserbau eitten dau garixak. 
- Eta kerik emoten zontsen? 
- Ez. Bueno, keia... Eskatzien egoten zien siketzen sarrittan, ta ba hartzen eben, baiña hori "aumaua" esaten xakena, oiñ esaten xakena eta holakoik ez euen. 
- Salmenta zer moduzkoa eukitzen zeban gaztaiak? 
- Gaztaia ta? Ezin neiketzu esan. 
- Kanporako. 
- Kanpora saldu be asko ez zan eitten orduen, ba ezagunen bati edo, baiña ostien ez zan... 
- Etxerako. 
- Gero etxien gaztaia faltau barik, ba ogixen moruen jan. 
- 
"Ota-karobixa"
Gallastegi Egidazu , Angel
-Zuk ezautu dozu lehengo karobi zaharrik? 
- "Ota-arobixak" esaten dxakenak? Bai. Eindda be bai karia. Eindda nao ni ota-arobixa. Lelengo kargetan zan, eitten dxakon bobedia, kargetan zan karobi-uluoi, eta otia ebaten zan, otia euen orduen leku askotan, ta otia ebaten zan, arluak. Ta egunez otia sartzen dxakon, ta gabez abarra, sorta-barrak ta egurra. 
- Zergatik diferentzia hori? 
- Ba gaba deskantsuz pasetako. Otia sartu ta sartu ta sartu ibili biha ziñien, berotu in daitten. Ta bestiak ba aguantia, aguantia. 
- Lan gutxiao egiteko gabaz. 
- Gabez ba lan gutxiao eitteko. 
- Zenbat denpora bihar dau ondo erretzeko? 
- Hiru egun. Gau ta egun. 
- Bobedia zeiñek eitten zeban zuen kasuan? 
- Erreza da eittia. Enaz gogoratzen nok eitten eban. Gure aittitta-anak edo aitta-anak edo eztakitt nok itten eban baiña. Kare-txakin samurra da, ze karobixak asientu bat eukitten dau behian. Hasten zan altzetan eta puxkat kanporatxuau, kanporatxuau, kanporatxuau; betetan, betetan zerrau eitten dozu. Hori harri haundi samarrakin. Eta gero handik gora ba zehiaua kargau. Gaiñian torretu artian. Ta gero karia eitten zanian igartzen dxakon zelan eindda dauen. Hiru egun esan dot baiña lau egun biharko littuke su gutxiaz ibili ezkeiño baiña. Botaten dauen keia ta llamia gora azul-zul-zula botaten dau ia eindda dauenian. 
- Diferentia, igarri eitten jako? 
- Bai, igarri itten dxako gaiñian azul-zula, brisa. Azul-zula. 
- Eta geratzen da bobedia osorik ala hundidu eitten da? 
- Ez, ez, osoik. Osoik gelditzen da. 
- Eta gero ze eitten da? 
- Ba gero etara, goittik. Goittik, goittik, husten, husten, husten. 
- Eta haustu noiz? 
- Karia haustu soluan ein biha dok. 
- Ia hauts bihurtuta geratzen da haura? 
- Ez. Ha harrixen dau. Ota-arobixen eta bestien be bai, ha harrixen urteten dau. Eta juen biha dau solora; orduen garixa ebaten zanien botaten dxakon arbixa ereitteko. Eta joan bihozu solora, harrixe eruen bihozu. Apurtzen dozu soluen eta zabaldu. 
- Zela apurtzen dozu? 
- Ba porrillua esaten dxako, zer bat; mailluketiaz be igual. Apurtu ta zabaldu soluan. 
- Errez apurtzen da? 
- Errez. Ta gero ha burdiñariaz edo brabanaz edo nahastau eitten dozu lur azpira joan daitten. Ta lurra harrotu eitten dau harek. 
- Asko ontzen da lurra kariaz? 
- Bai. Oin be lurrak karian premiñia badauke. Ortuetan eta. Eta oin hasitte dau jentia puxkat botaten. 
- Artua, garixa... , danandako erabiliko zan karia? Laboriandako gehixenbat edo? 
- Karia botaten zan garixa ebaten zanian, arbixa ereitteko. 
- Nundik ekartzen ziñuen harrixa? 
- Harrixa bertan etaraten genduen guk. Bertan kanteria. 
- Zelan esaten jatzue, "kare-arrixa"? 
- Kare-arrixa, bai. "Atxarrixa" esaten dxakona. 
Pinuaren neurketa eta salmenta
Ardanza Errasti, Juan
-Tirabira haundixa egoten zan? Erregateo haundixa? 
- Klaro haundixa. Arreglau be ez makiña bat bidar. Eta beste bateana juen be bai. 
- Eta kalkuluak zela etaratzen dittu bai jabiak eta bai erosliak, "honek piñudi honek hainbeste jaukak edo". 
- Ba neurtu ein bihar. 
- Zutik dagon lekuan? 
- Zutik dagon lekuan neurtu. Alturia puxkat gora behera ta. 
- Ta zenbat neurtu? Zenbat? Ehun piñu badare, zenbatekin eitten da kalkulua? 
- Ehun piñu badaukazek ehunak neurtu bixuek uno por uno. Ta alturia batzuei gutxiao ta gehixao ta gero promedixua. Tanto. 
- Heuk ezautu dittuken tratuetan, begira egindako traturik bai, ala banan-anan neurtu die. 
- Horrek lehenao eitten zittuan, oiñ berrogetamar urte-irurogei urte eitten zittuan begira tratuak; Baiña oiñ eztok eitten begira tratuik. Oin danak neurtu uno por uno, [...]. 
- Ze prezio akordatzen jak heuri, aspaldi, e, lelengoko preziuak, kubikua zenbaten? 
- Gu salduta gazek zazpirehun pezetan be ta. Año cincuenta y tantosian eta. Millan be bai. 
- Gero? 
- Gero hogeixen be bai ta. Ya aber. 
- Diru gehixen ein daben sasoia zein? 
- Diru gehixen ein daben sasoia? Izengo zan dos mil sinco-eis baten edo hor ein dxuan diru gehixen piñuak. 
- Preziuan bai baiña proporziñuan? Poporziñuan oin dala berrogetamar urte diru gehixao ez? 
- Etxakixat ba nik hori, orduan zenbat proporziñuan. Proporziñuan orduan gehixao eingo dxuan oin baiño. 
- Noiz hasi zuan asko bajatzen piñua? 
- "Ni idea". Piñuak euki [dxok] gora-ehera-ora-ehera-ora-ehera. Nik etxakixat ba, nik ezautu jittuat hiru-au bidar gorabeherak eta. Etxakixat ba nik noz. 
Laiaketan ibilitakoa
Kortazar Agiriano, Antonia
-Biher gogorrak egingo ziñuzen ba basarrixen? 
- Basarrixen biher gogorra dao betik, ein in biher da basarrixen biherra. Oin ez askorik, baiña lehen? Buenooo! 
- Zer daukazu goguen, holan biher astuna edo, akorduan holan biher eskasa? 
- Laixaketan eta danian eindda nao ni, laixaketan. Zuk ez dakizu zer dan laixaketia. Laixaketan; hartu, zerak hartu ta lurra bueltau. Hamabi urteaz kuadrillan. Eztao. Ixotza galanta-a [...] kuadrillan. Holantxe, aurrera. 
Elorrion diferentzia txikiak euskarak
Arietaleanizbeaskoa Altzerreka, Felisa; Arietaleanizbeaskoa Altzerreka, Frantziska
-Elorrixon zuen ustez nun eitten da euskeraik onena? Edo danak antzerakuak die? 
- Fra-z, "distintos hay, hay distintos". 
- Fel-errixon be diferente itten da. 
- Fra-ai. "Muy distinto". 
- Hemendik Berrixora... 
- Fra-"Hay diferencia". 
- Zeozer, berbaren bat edo... 
- Fra-"No se que pero algo si". 
- Fel-ai. Dauko ba... "Elorrixokuak" edo beste... 
- Fra-lorrixokuak kalekuan dittun horrek eitten dabena "xua" ta hori. Guk "Elorridxokuak", "Elorrixokuak" barik, eta kalekuak"Elorrixokuak". 
- Fel. Baiña diferentzia dago hamenditxik zerera be... 
- Fra-patara be zelakua... "Se nota la persona". 
- Fel-amen Igurixan, Gazetan, hamen Azkarretan... 
- Fra-"Esto parecido". 
- Eta Miñotan edo Berriozabal edo? 
- Berriozabaletan eta "no he notado yo asi... "
- Diferentzia haundirik ez. 
- Fra-ik eztot notau. 
- Nik gehixen Berrixo aldekuek. 
- Jontxo! Ba eztago urrin, e! 
- Fel-errixokuak. 
- Elgeta alderako jokeria dauke? 
- Eztakit zer dauken baiña zeozertxo diferentia. 
Belauniko euskaraz egiteagatik
Lasuen Ugaldea, Margarita
-Nere aittek erderaz ondo ekixen, e, nik paiño hobeto. 
- Zuk zeuk erderaz noiz ikasi ziñuan? 
- Eskolan erakutsi oskuen, belaunbiko ifintten giñuzen txirten ganien euskeraz eitten bagiñuen. 
- Zigorra? Kastigua? 
- Kastigue izeten zan belaunbiko txirten ganien. Grabillie, grabillie. Iñ in biher. 
- Orduan egonda zare belaunbiko txirtan gaiñian? 
- Bai, grabillien ganien egonikue naz ni. Bueno azkena [...] , laster ikasi nittuan nik. Eskolantia gogorra nintzen ni. 
Eskolan... Diputaziñoko eskolak zien horrek, da bieltzen oskuezen hillien behiñ edo holako liburu txikitxo batzuk ipoiñ moduen. Ipoiñek edo oso zien zerak. Maistriek leidu itten oskuzen harek, eta "onduen eitten dabenak berendako". Euezen danak etara nittun nik. Ta neuken holakoxe pillue, eta atzenien esaotsen, e, "Todo saca Margari, para que vamos a hacer". 
- Osea, zeuk irakurtzen ziñuan onduen? 
- Bai, leitzen ona izan naz ni. Eskribitzen be politte, ondo. 
- Dana erderaz egiten ziñuen? 
- Eskolie erderaz. Euskeraz eitten giñuen geuk, baiña erderaz eskolia ikasi giñuen guk. 
-... noiz, sasoi hortan? 
- Ba gaztiek giñen; nik hamaika urte [orduko] eskolia itxi neban. Da gero batek, hemen maixue zan, hemen auzoko batek ba bakaziño denporan eskolia emoten eban. Hantxen [ibilli] nintzen, hillebete terdi edo eztakitt zenbat. Eta hantxe ikesi neban hasta regla de interes tresera arte, baiña lau zerak bai baiña bestiek ez. 
Etxera etortzen laga ez erdaraz ez baldartzeagatik
Eguren Amiano, Genara
-Erderaz be orduan ikasiko ziñuan, ezta? 
- Zu, ni zortzi hillebetien ez osten itxi baserrira etorten "porque me iba a entorpecer con el castellano". Pentsa, e, pentsa. Ni telefonoko neukan kargua, telefonokua, atia eta mahixa. Eta ni telefonotik berbetan eta eurak entzuten egoten zien "a ver como hablaba el castellano". "No, no, usted no puede ir al caserio porque alli se va a entorpecer". 
- Eta gaizki esan ezkero zeozer? 
- Ba-a-a-a! Egon zien hamen bi señoritak, egun baten etorri zien " a ver en que ambiente vivia". "Que cosa! ". Ze gauzia, e! Esaten otsen, nigaz egon zan donzella bat, zan Santardergua. Berriotxoa, bakizu, jaixak ixeten die Elorrixon. Etorri gintzazen eta esan otsen:"Maria, usted mire a ver en que ambiente vive esta chica". Nigaitik, e. 
Aber. Ta gero jun zanien, esaten otsen: "Maria, que tal vive esa chica alli? ". "Uuuu, señorita, yo no se como esta sirviendo", ondiño eztakizu? , "tiene un ganao! , tiene una cantidad de tierra! ". "Ai, no le diga usted nada porque sino se nos va a escapar". Bestiak guzurrak, eztakizu, haundikerixak esaten. "No le diga usted nada porque sino se nos va a escapar". 
Kuarta-denporak eta eguraldia
Treviño Agiriano, Pantxi
-Kuarta-enporena kontau bihotsut. Aittittena. 
- Zela da? 
- Ba kuarta-enporetan eitten zan bijilixia, ta bijilixia itten zan eta ba auzuen, etxe haundixe euzen, krixaue euken-a. 
Krixaue bialdu dau auzora, ta: "Abemaria jeup! Etxekoandriak bialdu nau modu honetan/ kuarta-enporak diela aste honetan/ Asteazkena, ostirala, zapatuetan, olixo puxkat emoteko katillu honetan". Lehenaoko ipuiñak, lehenaoko ipuiñak. 
- Eta kuarta-enporak zer die? 
- Elixienak. Honek esango dotsu. Pellok esaten dau hori, Pellok. Datorren astien die. 
- Badaukazu fedeik kuarta-enporetan edo. 
- Honek Zaragozanua. 
- Azertatzen dabe? 
- Batzutan bai, beste batzutan ez. Pellok esaban, Pellok esaban udebarrixe eingo ebala, lelengue ez, bigarren hille,... edo eztakit pa zelan esaban, hotza eingo dabela. Bai, hori esaban, hoixe esaban. 
- Esaeraren bat hola, "edur urte... ". Zer izaten da? 
- Edur urte, gauza asko, ona. 
- Gizona-xkur asko badau... Ixkur urte edur urte. 
- Bai. Baiña edur asko itten badau, kanpuek barrue ondo buzten diela ta... 
- Hori onerako izaten da, ezta? 
- Bai. 
Josten erakusten: puntada
Irazola Arietaleaniz, Dominga
-Jostun batek zer erakusten dau lelengo eta zer gero, eta zer pauso eruaten da? 
- Enjeneral ba puntadia erakutsi eztakixenai. Ze puntadia ezpadaki ezin leike josi. 
- Ze puntada klase dare? 
- Lelengo ba albapuntadak, sobreilauek eta halako gauzak. Pespuntiek eta holako gauzak. Pespuntiek, albapuntadak, sobreilauek, ojaliek eta holakuek. Lentxo baten batek; eta enekixen, akordetan nintzen ibili zala, baiña gehixao enitzen akordetan, ze. Ta lehentxo baten jokuen ibili nintzen arkalaz, eta esan notsan ze: "zu gurien ibilitte zaoz, ezta, josten? ". Ta "bai", esan ostan. Denpora gitxi ein eban, e. Harek pentsau eban igual emongo gotsazela erropak edo, eztait pa. Lelengo puntadia erakutsi biha da, ze puntadie ezpadakizu. Eta esan ostan, e, "zu ibilitta zaoz gurien. Ni akordetan naz gauza bataz", esan notsan. "Bai" esan ostan. Ta gero esan ein notsan ze zan. Zan "Abadetxue" edo esaten otsen, Apatako abadien loibie zan. Ta kamiño ezkiñan euen gure etxia, ta balkoik ez euken orduan, bentanak zien. Ta ni bentanan holantxek makiñan josten eta. Preguntau osten atzekaldien "Zein da? Zein pasetan da? ", eta esaten dotsat: "Abadetxuena". Ez! , kontestaziñua berak. Ez! Eta hoixe esan ostanien barreguriak emon ostan. Eta behera jun nitzen, eta barre pillo bat indda gero jun nitzen atzera. "Maixuen alabia" esan biherrian, "Abadetxuena". Beroi zan Abadetxuena. Eta abadia zan txikixa, ta. Maixuena esan barik Abadetxuena esan (barreak). Hoixe akordetan nitzen etorri zala eta. Berak esan ostan: "Bai, e, gero arbolatik jausi ein nitzen eta enitzen gero juen gehixao. Eta esan neuen, hau, seguramente, pentsauko eban emungo notsazela erropak edo. 
Lelengo puntadie erakutsi bihe da. Puntadie ezpadakizu... 
Juanitaren bakailaoa famatua Gazetan
Arruabarrena Lazkano, Juana; Arruabarrena Lazkano, Maria Jesus
-Esan daixela bakillaua zelan ipintzen daben, ze kofradixako bakaillau onenak Juanitak ipintzen zittuen -Juanita, kontau bakaillaua zela preparatzen dozun, gero bihar edo etzikuak jakin daixen. 
- Nik gobernetan nittuen moruan Kofradixan iñork eztittu gobernau. Hori "como... yo digo la verdad". 
- Ezin leike. Juanitak eiten eban lana ezin leike eiñ. 
- Ezin leike eiñ, iñok eztau eiñ. Esan otsen Aldapeko sozio batek neuk itxi notsan ezkero biher dan moduko bezkairik eztabela jan. 
- Kontaizu, Juanita, bakaillaua zela ipintzen ziñuan. 
- Ba nik beratzen bota eguenien. (... ). Eguenien ekarri ta beratu. Ur korrentan. "Que digan lo que digan", bañeran ipintten neban. Eitten notsan gero kendu ura dana, eskuakin altzau... Ta bakillauak pe ez oingo morukuek, e. Osuek ekarri, neuk zatixak eiñ; da senduak pe ez. Gazixak pe sekula be ez. 
- Eta puntua zela hartzen zontsan gatzian? 
- Gatzian puntua, barikuen eskamau ta zatixak eiñ, ta gero barrido bota uretara. Ta gero zapatu goxien goixau jagi, kendu ura ta ipini siketzen, gastetan uroi, ta gero hartu katxarruetan eta eruen soziedadera, da gero han ipiñi, soziedadien ipiñi. Ta nik jenerue eruen bihe dan modukua gertetako. 
- Baiña han ipiñi be zeuk eitten ziñuan. 
- Neuk ipintten neban. 
- Eta? Zer botatzen zontsan? 
- Jenerue eruen ona ta ekarri be ein deiztela ona, olixua ta biher gauzak onak ekarri be hara be. Nik erueten nittuenak be bai eta hara ekarten ostezenak pe bai. 
Fusil-kartutxo batez istripua mutikotan
Arietaleanizbeaskoa Agirrezabal, Eusebio
-[...] Gerra denporakua daukat hamentxe zeoze eindda. Metrailliaz. Kartutxo bateaz eiñikua. Orduen eguerdi-omeketan, eguerdi-tsaldetan mutiko [kuadrillia] jueten giñien eta. Ni ta beste mutiko bat juntau giñien bakarrik [...] , bixok. Eta kartutxuek errebentetan eta holakoxiak itten giñuzen guk ordun be mutikuok, ze in be ez eta. 
Kartutxo bat giñuken bakarrik. Bixok bakarrik, ondio bestiek etorteko, ta jueten giñien domeka atsaldien mutikuok eta, ta haundixauek pe bai-ta danok, besteik ez euen-a, haintxe. Da kartutxo bat, ein suoi, eta "errebentau erain bihar [jotsau] honetxi, kartutxo honi". Ta ein [dogu] suoi, ta sua ein da ipiñi kartutxuoi han da gero sua ixoteko. Ta gu baezpada be horma ostera salto eiñ. Horma ostera salto eiñ dou, ta kartutxuorrek pau! , tirue ein eban. Ta kartutxue pistoiekin, fusillen kartutxua zan, ta pistoiekin. Ta ein dxok, ta salto eitten dok hormien bestekaldera ta, gero kartutxuek berak esplotau. Ta hemen [zati batek]. Ta jun zan eta gero odol asko, odol asko, ta medikuana [juan bihar gazela gurien] , ta batek lagundu osten ta medikuana erueten-a. Ta Goikoetxea medikua orduan famosua. 
Horrek Goikoetxeak, "Cinturon de Hierro" egiñikua... Famosuoi. Ta haretxen anai bat. 
- Medikua orduan? 
- Bai, medikua. Ta injiñiruek pe bi bazien, listuek horrek. Baiña mozkorrak zien gehixenok. Listuek. Haretxek kurau ostan eta. Zana hartu ostala esan ostan. Eta egun batzutan geldi egoteko eta holantxik kalien geldi egon nintzen eta. 
Eta holantxik, e... 
Eskolan dena erdaraz
Iñurrigarro Aranzibia, Maria Pilar
-Eskolan zenbat urtekin hasi ziñan zu? 
- Eskolan? Ba eztakit ba, zenbat urte [eingo] naban. Ba lau urte edo holan. Orduan lau urte arte etxien iguel. Etxe inguruen. Oin bai, oin urte bi edo hor daoz. Baiña lehen ez. Eta dana erderaz. Dana erderaz. 
- Lau urtekin? 
- Bai. Nik ez nekixen erderaik ezer, baiña iguel lau edo urte uste-t hasi giñiela. Ta, bueno, dana erderaz. "Cara al sol" kantau te... 
- Euskeriagatik gogor eitten otsuen? 
- Bueno. Hor etxe onduen euen bat, eta esan otsan behiñ gure aittai: "habla en cristiano! ", esan otsan harek. 
"Hable usted en cristiano! ". Pasau zan beste aldera. Eta hori esan otsan gure aittei, e, eta gure aittek, e, "hable en cristiano? ". Bueno... Hari , e... 
- Baiña eskolan gogor eitten otsuen? Kastigoik eta? 
- Ez, ez. Horeaittik ez. Ez, horreaittik ez. Nik eskolako gogue daukot, bueno, ondo. 
- Hasieran gogorra izango zan, ezta? 
- Bai ba. Entendidu be ez ezer. Entendidu be ez ezer. Baiña bueno. 
- Zenbat urte arte ibili zinen eskolan? 
- Hamalau? Eske orduen... Uste-t hamalau urte edo zea. Nik beste eskolaik eztekot. Defendidu naz baiña beste eskolaik eztekot ya. 
Argiñetako Kofradia jaiak
Eguen Belar, Martxel; Errasti Onagoitia, Felisa
-Eta hemen Kofradixia edo zeozer bada. 
- Bai. 
- Kofradixia. Ze historixa da hori? Zeintzuk egoten zien? 
- Lehen kofradixia, txala hiltten eben bertan, hamen. Berrogeta hamar bat edo (erralde? ) , hamen inguruan topau dot nik haundiña. Hamentxe ibilli mozkor-ozkor eindda astebete baten. Batien astelena dalako, bestien zapatua dalako ta... 
- Fel: batien preparetan ta bestien [...]. 
- Eta zera, agura eta halako gure moduko zarrak eta, bata etzunda egon zala arbolapien, bestie zerien. 
- Fel: Txarto, txarto. 
- Txarto. Ardaua be bakizu, holakotxen baten, bestelan... Ura, iturrikua, hangua, Mendrakakua. 
- Bai, edarra. Ha Reginan terrenuen egongo dok ha, ha bokia han dak, ha labaderua ta? 
- Bai. Ura. 
- Ixilik egon hadi, ixilik. 
- Ta holakotxiek aprobetxetan zarrak. 
- Baiña erromeixa eleganten bat be eingo zan. 
- Bai, sasafoia ta... 
- Zenbat urtian sansafoia ta. Hamen, bueno, jaixak... 
- Gero bezkeittan etortzen, eta neu be bai etorritta nak hona, Kofradixako soziua. Maletatxua ta noberen kubiertuak eta noberen basuak hartu ta ta etorri hona ta... 
- Neu be ni aittaz mutikua nitzala birrittan edo ta, garbantzuak eta makillaua beratu barik. Gazixaua...! Ta gero ardaua eran mordo bat, ardaua eran eta mozkorra ugeri. 
Erramu Eguneko gurutzegaiak
Aizpurua Murgoitio, Jose
-Atian kurutzia edo? 
- Lehen bai, lehen kurutziek erueten zien baiña oiñ ikurutzeik pe eztau iñok erueten da. 
- Lehen sasoi baten? 
- Hoixe! Zelako sortak erueten giñuzen geuk pe! 
- Zein egunetan? 
- Erremu Egunien. Erremu domekaz. Erremu Sapatuen Bergako ferixia, da Erremu Egunien kurutziak eiñ, ba sortak eiñ zeiñek baiño zeiñek ederrauak eta haundixauak. Baiña zelako mutiko pilluak! Elixia dana beteta kurutzez. Harek erdiko gradak pe danak beteta egoten zien. 
- Zela eruaten ziñusten kurutze-akillok edo? 
- Sortak eindda, kurioso eindda. Da gero ba batzuk sokiaz, beste batzuk euren azalaz lotuta erueten zittuen, da kurutziak dotore beren zera eindda, eta erremua eta erauntzaz. Eta beste batzuk laranjak pe bai eta beste gauza asko; eta mutiko guztiak haretxek harrapetan. 
- Naranjak sortan ipinitta? 
- Bai, goixen. Da mutiko guztiok harek harrapetan añiketan han ibiltten zien. Bai, bai. 
- Eta ze soka zan lotzekua? 
- Jeneralien traillak, honek abarkak ebalten ebena, jeneralien. 
- Da gero elizatik pasautakuan ze eitten jakuen harei? 
- Harei, etxetara partidu. Eskatu eitten [...] , neri sei ero, beste batek zortzi, beste batek hamar igual, da harei eruen, eta harek emon eitten eben erriel bat ero, ba zeozer. Eta orduen sasoien diru asko zan. 
- Gauza dotoria izango zan, ezta? 
- Hoixe, hoixe, orduen karamelo bat pe asko zan. Oiñ ez. 
- Etxetara kurutzia eginda eruaten zan, ala? 
- Etxetara lotuta pixkat, lau-ost edo zortzi [...] Solo bakotxien bat ipintteko. Gero, atzo izengo zan, San Jurgi edo zera, urbedeinkatuen eguna. [...]. Ointxe astien ixen da ba, eguenien, eguaztenien ero. San Gregorixo! San Gregorixo! , San Gregorixo! Bai. Eta orduen egoten zan urbedeinkatuoi, hori kurutzioi eiñ eta soluen ipinttekoko. San Gregorixo ixeten zan urbedeinkatua. Gure andriai aurten be akordau dxako baiña ba! , elixara ez juetearren... 
- Eta zela eitten zan San Gregorixo egunian ur bedeinkatuaki? Bota eitten zan? 
- Gero kurutziai bota eta horrek soluetan sartu eta soluetan bota eitten zan apur bat, soluetan be bota eitten zan apur bat. Lehenauko zera. San Gregorixo egunian. Hamen bai. Lehen hori urbedeinkatuoi ekarri barik... Pazkuetan ero hor izeten zan subedeinkatua. 
Neskalaguntza, dantza eta apaizak
Aizpurua Murgoitio, Maria; Gallastegi Berriozabal, Bittori
-Neskalaguntzia-a esaten dabe izaten zala. 
- Mari-onbree, bai, bai. Honbre. 
- Zela izaten zan neskalaguntzioi? 
- Mari-a, etorri... (barreak). Lenago ezebe. Ahi no habia nada. Oin die horrek oingo gauzok. 
- Baiña nada... 
- Mari-agunak, lagunak, lagunak. 
- Bittori-agundu batak bestia, eta bestia bestekaldera, ta agur. 
- Mari-ta etxera. Eta punto. 
- Eskutik helduta? 
- Mari-ai... , holan ala? , holan ala? 
- Ikutu be ez? 
- Mari-zta ikutu bez. 
- Orduan be izango zien batzuk atrebidutxuauak. 
- Mari-orretxeatik esaten dotsut ba kaletarrak hasi zienien, gero beste mutillok hor zien, harek aprobetxauko giñuzela ta, bai, etorri hari! Etorri hari! Ikusikok bueltia zelan daukon. Honbree. 
- Belarrondokua be errez orduan? 
- Mari-aunditxuaua be igual, belarrondokua be igual barik. Buenooo. 
- Bittori-ana pekatu zan, abaria eukitten giñuen eliza azpien zelan dantzan eitten giñuen eta dana. 
- Mari-ola joten oskun don Anastasiok (txaloak) , barrura! Gu ezkutau. Eta gero hori baiño haundixaua, akordauko haiz hi Hijas de Mariena, han goittik behera grada guztiak beheko barreneraiñoko ta, pulpittora juen, eta enon akordetan abadia zein zan. 
- Bittori-on Anastasio izango zonan, honbre, ha zonan Hijas de Mariena. San Luis, Hijas de Maria, baiña goizeko zortzitterdittan, e! Elizia dana bete-ete eindda egoten zan goittik behera, medallakin. 
- Mari-tzo illuntzixen dantzan plazan ein ebenak barrido konfesetan jueteko, esaten dau. Nik etxakiñat ba, heu be eongo hintzanan igual, beti alkarrekin [ibiltten gintzonazen]. Eta esan notsan: "jun bihon? " "Ez. " "Ba neuk pe ez. 
Berak in baxon pekatu bera konfesau daixela. Guk etxonau bai holakoik eiñ ezer, da konfesau daixela bera. Ta asko buelta eiñ eta barrido konfesonarixora. Zetan? Por aki! 
- Bittori-a penitentzixia hartzen. 
- Mari-ai... 
- Bittori-ztakitt zenbat errosaixo edo, zenbat pater noster edo zenbat "zulora laster". Besteik ezebez. 
- Eta abadia begira? 
- Mari-ulpittuen. 
- Dantza denporan, e. 
- Bittori-ai, elixostien, elixostien. 
Mari-maitzeko, erresaixua hasi bihar zala barruen eta. Etzan amaitzen erromeixia, eta gu hantxe. Eta hona etorten zanien, ha hona etorten zan ba, eta aittaitta eta amama ba, bueno, tio ta tia, bronkia. Eta behin sartain bat [...] beko atien, oin serrauta dauen atien, sartain bat esegitta, galdaria xauanan esegitta, eta haxiak [...] don Anastasiuoi sartu, joixon atiak eta halabiarrian etxonan buruan jo abadioi. 
- Bittori-Galdariak (barreak) 
- Eta, klaro, etorten zan eta gure gizonai esaten otsan: "Asentzio, gero Marik babak erreten dotsuenien bronkia bota, zaindu daitzula! " Enotsan kontestau oninddoko gaztetxua nintzelako, gaur ixeten bada, ti-i! , zuk zeuria ta nik neuria. 
Hamentxe. Hori neria da eta zuk zeuria. Gaur izan balitzonan, baiña orduan oindi... , bueno! 
- Bai, gaiñera abadiei errespetua, billurra. 
- Mari-amen hamabostian behin etorten zien, tia ohian euela be, hamar hillebete ohian ein xonazen... Baiña don Austin etorten zonan eta don Austin zan un santo. 
- Bittori-n santo, ha santo bat zan. 
- Mari-eneditino (Benedictine) kopatxua ta mostotxo bi, da, klaro, nik ganauak neukazen, da zelan? Urten in bihar, [esaten notsan] "Bueno, Don Agustin, ni ganaunera noie solora eta zu be kantsetan zarienien, itxi atia, tiratu atiai ta juen. Eta akabo, ta etorten zien. Baiña don Anastasio, buo! , menudo! 
Mariri katua gonapean sartu zitzaionekoa
Aizpurua Murgoitio, Maria; Gallastegi Berriozabal, Bittori
-Ba bagabitz kastillanuekin dantzan, esnie erueten [giñutzen] eta, kastillanuekin bagabitz dantzan, eta hori Anjelita Etxebarrian gizona, Josanton, sarjentuen semie edo zer zonan ha? Ba hori. Ta gu haretxekin, kastillano bixokin pieza bat eiñ eta berbetan. [...]. Holakon baten in dxonan, zeozer etorri dxatanan hanka bittartera. 
- B: Adios! 
- Banao holantxek, ta Josanton etorri dxatan, sarjentuan semia. 
- B: Azpittik ala? 
- Bai. Plazan erdixen. Ta Josanton etorten dxata. "Mari, debajo de la falda tienes algo? ". "Yo no se lo que tengo, pero si hay algo". Gengonazen mutil bi ta neska bi. Etorri-tun lau edo bost mutil ta ni erdixan. Eta esan ostan: "haz un paso". Katuan buztena. 
- B: Ai ama! 
- Katua etorri, hola. Harek hartu eben aurrian han Sixton etxe onduen, eta ekarri eben. Eta nora sartuko... 
- B: Ai ama, menudo susto! 
- Gona luziak eukiko ziñuzen... 
- Ez, belauneraiñokuak. Abrigua neukan. 
- B: Haundixak etzien erueten. 
- Galtzak apurtu. 
- B: Menudo susto, hija. 
- [...] Pedro ta bixok Sixtonian behera [zentozen]. Eta esan jonan Pedrok: "Juen in bihou Mariana, Mari txarto dau ta". 
- Ni horrekin enon akordetan ni. 
- Nik hori gaur letxe. "Juen ein bihou, Mari txarto dau ta". Etorri zonan eta: "Mari, zer pasetan dxatzu" ta, "ezebez? "Ezebez? Txarto zauz". "Ez nau ba txarto". Orduko pasauta neukan-a. Ta dantzan ein bihoula. Ze dantzan? Itxera, derrepente! , derrepentien! Etorri naz etxera, galtzak apurtuta, esan in bihar amai. Honbre! 
- B: esan in bihar, menuda paliza. 
- "Ama... ". Ez, palizaik eztostan emon. "Ama, galtzak apurtu-ttut". "Galtzak apurtu, zer? ". "Ba katua sartu dxat". "Aiba laletxe, hoixe biha xonau. Katua? Zelan euki dittun ba hankok, holan? " (barreak). Goniak etxonan emoten asko eta nun koño... Bueno, zein! Eta gero horrek mutil horrek -San Luisenien bizi don, hospitalien gaiñien bizi don, gorengo... , eta lentxo-entxo komentau dxonau bixok haraz. "Que no le he dicho a mi mujer todavia eso". "Porque no le dijistes? ". "Es que me diria cualquier cosa". "Tu no me has hecho nada. Alli vino el gato, y cuando vino el gato... " (barreak). Katua, aibadio... 
Gaztetatik dantzan
Eguen Zabala, Alejandra
-Akordatzen zara lelengo aldiz erromeixa batera noiz joan ziñan? 
- Plazara, granbolie euen da, hortxe ikesi giñuen dantzan. Dantzan bere berezkue neuken nik. Dantzan ikusi hamabi urtegaz edo. Eta gero bestetik auzoko neska ta mutil danok batera bejatzen giñen kalera. 
- Asko ziñaten? 
- Bai, kuadrillia giñien, kuadrillia giñien, hamabost bat ero iguel. Da bai kalera bejatu alkarraz neska ta mutill da bai ixon be bai. 
- Zenbat urtekin esan dozu? 
- Hamabi bat urte arte ero. 
- Plazan orduan eitten ziñuen dantzan. Sueltua edo agarraua be bai? 
- Bai, danera, danera. Baiña sueltue be asko. Da agarraue gero gizonei kobrau eitten otsen plazan, txapatxo bat ipintten otsen, ta kalabazak emoten botsazuz ba ha galdu itte(n e) ben, ha pagau eben-a. 
- Ze pagatzen zeben, pieza bakoitzeko ala? 
- Ez, baten, baten. Baiña ha pagau dabe ba dantzan eitteko. Ta gero ba neskak pe okerrak eta saso baten kalabazak pe emon itten giñutzezen. Da, bueno, nik behin bakarrik emon notsazen, behin, da bertan garbatu xatan da kitto. 
- Hasarretu eitten zien mutilak? 
- Hasarretu itten zien. Pagau eben txapie ta, bai. Bueno, ba holan. 
- Erromeixa-ekuak kaliaz aparte, nora joaten ziñaten erromeixara? 
- Juen kanpora ni enintzen jueten, e. 
- Hemen inguruan baiña, auzuetan? 
- Auzuetan. Auzuetan eta gero granbolie euen plazan, da herrixen. 
- Zeintzuk zien hemen erromeixa onenak auzuetan? 
- Eztakitt onenak ero zer. Soiñojollak zien. Plazan ez, plazan granbolie, baiña ostien soiñojollak zien. Da jaixetan, Elorrixoko jaixetan Durangoko musikie da Mundragokue etorten zien, etorten ez, ekarri itten zittuen, da harek joten zittuen piezak markatzen giñuzen, bueno! , bueno! 
Bainuetxeak eta beraneanteak
Eriz Arbulu, Pedro
-Balnearixuak aittatu dittuzu, sasoi batian balnearixuak egon zien, ezta? 
- Bai. Bat euen Belerin, hor Mondraora goiazela eskumetara, ta bestia Delicias, oin dau han zerak, Convento de... 
Bueno, konbentua zan, oin eskola moduan dau, Asuncionistas, eta han dau aparte uratsa. Sasoe baten fama haundixa eukan harek, [Bilbotik] be etorten zan jentia, esaten eben hau "ezemas" ta zerendako, granuendako-a ona zala. Baiña, joe, hori hartutakuen korroskaria eitten [ziñuenien] usain bat! , bueno! 
- Heuk hartu dok? 
- Bai. Bai-ai-ai, baiña jota... , arnasaik hartu barik. Ostien holan ardaua eraten dan moduan... , pentsau be ez, klau! sartu ta begixak itxi-ta gero egon. 
- Ona izan leike hori? 
- Nok jakin. Etxaixak pa nik, neuk ezin neikek esan. 
- Ze jente etortzen zan balnearixotara. 
- Hona asko, ni akordetan naz... Orduan Elorrixon udan-ta dana beraniantiak. Bai-ai-ai, beraniantiak. Hasi hemen [...] eta Txanberiñera edo San Juan kalera arte, ta Kuarteronak han Mondraora goiazela, Gravesena, bueno, asko beraniantiak. 
- Gehixenak balnearixora etorritta? 
- Ez, ez, nik balnearixoik eztot ezautu. Ostien euren etxietara. 
- Hire denporan balnearixuak amaittuta? 
- Bai, bai, nere denporan bai. Hona ba holan famosuenak Casa Cadena, Tolenak (Tola) , Gravesenak, Valientenak, Gonzalezena... 
- Horrek beraniantiak. 
- Beraniantiak bai, udan etorten zienak. 
- Ze jente zuan? 
- Onenak honek elegantiak, honek Etxebarrienak, horrek kaballuen-a ibiltzen... Orduen esaten [zien] hillien milla pezeta emo(n o) tsela; orduen denporetan. Gu haren atzien ibiltzen... tabako rubixuen usaiña hartu ta. Joe! Rafa, Jaime... horrek zerekuak, Etxebarria Bilboko tailler zerekuak. 
- Eta nun bizi zittuan? 
- Hementxe, hortxe, hortxe, hortxe. 
- Eta urtian zihar, Madrilen? 
- Bilbon. Hona Madriletik [etozian] nere zeretik haraxe Txanberinera etozenak. Zelan izena euken harek, enok akordetan. Neretako Madriletik haretxek, eta zerak be bai, Valientenak be bai, Buzkantz Kalera, horrek be bai, Madiletik. 
- Buzkantz Kalia orduan? 
- Bai. 
- Jente aberatsa izango zuan, eztok? 
- Bueno, guri zelan ez doskuen ezer eskatu ba ezin jakin. Eurak pe ez emon ezer, e! 
Konjurua eta bulda
Valenciaga Gacetabeitia, Isidro
-Udaberrixan abadia etortzen zan konjurua eittera edo? Ezautu dozu sekula? 
- Konjurue... , "konjuro-arixe" ta horrek esaten zien. 
- Eta zer zan hori? 
- Ba honenbesteko bat gari abariai emon. Ta gero ba buldie be bai. 
- Zer da buldia? 
- Buldie zer dan? Garixuman okelie jan gure bozu, buldia pagau ta okelie jatia libre. Oseake... 
- Asko pagau bihar zan? 
- Eztakit zenbat, ideiaik pe eztaukat zenbat izeten zan. 
- Zeuek hartu ziñuen sekula buldaik? 
- Eztakit, ideiaik pe eztaukat, e. Nik neuk ez behintzet. Eta gure aitte be etzan holako... 
- Baiña ezautu dozu hemen abadia bedeinkaziñuak eittera monagilluekin edo konjurua eittera edo? 
- Hona ermittetara edo eztakit zelan zan, errogatibak edo, eurixa eskatzen. 
- Txorixak uxatzeko zeozer ipintzen ziñuen? 
- Garitzan artakuxuak ipini. Artakuxuak ba txapel haundi bat edo kapela bat edo, ta monigote bat ipini. 
- Ohitturia bai, ezta? 
- Bai, bai. Oin be, porejenplo, ointxe be, oin CDiak, cediak. Horrek ikera itten dabenien. Holakoxiak ipini. Keixei ta, makatzei ta. 
Orain pekaturik ez, dena libre
Kortazar Agiriano, Antonia
-Bestela mezetara ta zuek Santo Tomasen? 
- Bai zera! , kalien. Orduen berriz lehenao mezaik be ez zan egoten Santo Tomas eguna ixenda be. Ez. 
- Abareik ez, ala? 
- Jentiak astik ez eta zerik be ez. Akabo. Astik be ez. Oiñ egoten da mezia. Abadek edo gorabehera, egoten da. Oin andrak be emoten dittue mezak. 
- Aldapen zenbat ermitta dare? 
- Hiru zer dauz. San Juan, Sarn Jurri (Jurgi) ta Santixo. 
- Eta zelan ba hainbeste ermitta auzouna baten? 
- Zer pentsetan dozu? Aldape nausi da. 
- Zeozer izen biher. 
- Jolin! , hoixe. Jolin! , hola. 
- Ez dago Elorrixon holakorik. 
- Hori ba, aber, Aldape nausi. 
- Edo pekatu asko hemen? 
- Bueno. Oin ez dao pekatuik. Oin dana libre da. Dana libre. 
- Eta lehen ze pekatu egoten zan ba? 
- Ez dakit ba nik. Lehenguok jun zien kokoraiñoko (? ) baiña oin dana libre da; itten dabena dana parkatuta dao oin. 
Akabo. Ze eingo dotsazu ba. Gauzak kanbixau eitten dia; jangoikua ez da kanbixetan baiña jentia kanbixetan da. 
Akabo. 
Gazterik hasi zen ehizan, eta 16 urterekin erosi lehenengo eskopeta
Arietaleanizbeaskoa, Lorenzo
-Kazan zeiñekin hasi ziñan, aittakin? 
- Ez. Gurian aitta ez dok kazarixa ixen sekula be. Baiña gure basarrixa, esan doten moduan lehen, bizitza bikua zuan. Oin be bai. Geuria ez dok basarrixa, beste propietarixo bat dxakok. Ta han beste bizitzan bizi zuazen hiru neba-rreba, solteruak zuazen, eta haren ama. Eta haren ama ba ni ondokua, ta amama, beti amama zuan ha; gure amama amama. Ta han hiru neba-rreben artian dxeuan bat gerra-enporan hanka bat kendu otxen ta ba kojo dxeuan eta muletakin ibiltten zuan. Eta ha kazan afeziño handikua zuan. Ta haretxeaz hasi gintzuan ba mutiko-utikotan bertakua ixen ta ba tratua beti gehixau. Ta gero ba, joe, eskupetia ikusi ezkero barriz beti euren atzian eta zerian. Ba bera be konforme ta ni be bai. Ta noizikpeiñian ba holako tiro bat botatia ta. Nik lelengo tirua botako naxuan sei-azpi bat urtegaz edo. Ta billurrez zelako atzerakaria ta; oingo moruko eskupetak be ez zeuazen. 
Ba holantxek, haretxeaz hasi. Ta gero han beste, bertan auzuen, beste basarri baten bizi zuan beste bat, beste mutil bat. Bueno [ondio bizi dok] , ni baiño nausixaua zuan, nik baiño lau urte gehixao dxeukazen, eta ha be holantxek kazari amorratua. Ta harek aurretik eitten dxuan eta gero nik hamalau bat urte naixuazenien ba eitten genduan, gu kalian bizi giñian, eta orduan be bai, aurretik be bai. Eitten genduan ba guk alkarraz kaletik urteten genduan, hemendik bueltia ein Miñota Leiz aldetik ta gero basarrira [...]. Ta han nik hartzen naxuan kojuan eskupetia, ta haregaz batera, ta gero barriro beheruzkuan barriro bertan itxi eskupetia ta... Ba holan nik hamasei bat urte ein arte edo. Hamasei bat urte ein nittuenian aittan permisuaz ibili zeikian eskupetia. Aittan permisuaz. Eta orduak erosi naxuan nik lenengo eskupetia, usaua, kaiñoi bikua, Aguirre y Aranzabal, AIA. Ondio be holaxe dakat ondio. 
- Oindio dakazu? 
- Bai. Ta lau milla pezeta pagau naxuan orduan denporan, barri-arrixa dxeuan, e. Ta gero ba haregaz, eta ya permisuaz ba handik hasi, ta-a-a-a, rekorridua betikua, beti oiñez, e. Elorrixon urten, Elorrixo, Toloto, Leiketa, Mendakara gutxittan baiña bueno. Toloto, Leiketa, zera, [Usturbe] , Leiz, Miñota, hamendik Beerrekatik [Basaltara] , Aramiñora, eta gero Aramiñotik berriro Basaltara eta Basaltatik, Araunetatik Elorrixora. Hori domeka guztixetan. 
Denpora ona ein, eurixa ein, gura dabena eindda be. 
- Mendirik mendi... 
- Bai. 
- Buelta guztixoi Elorrixoi. 
- Hori buelta guztioi beti. Ta ba asko ez genduan [ezkenduan] harrapetan baiña bueno, gure afiziñua haxe izaten zuan. Haxe edo; nik nere kaza denporako gogorapen onenak orduantxe denporakuak dittuk. Gero ba bai, oin be ba bai, ibili, ibili. Ibili edo, basarrira juen eta ba! , bueltan bat ein harutzatxuao, honutzatxuao, eskupetia lepuan hartu, ta hamaikak inguruan hamarretakua ein, eta kendu amai hamarretakua, salda apur bat eta bata ta bestia, ta bale, bale. 
Azken 30 urteotan asko gutxitu da birigarroa
Arietaleanizbeaskoa, Lorenzo
-Gero lehenaoko moruan beste gauza bat pasatzen dok, hamen urte batzutan Bizkaixan, ez jakiat (etxakiat) zenbat urtian, hiru-au bat urtian edo zozua prohibiduta egon dok. 
- Baiña ointsuan edo? 
- Bai, ointsuan, ointsuan. Oin joan dan azkenengo urte bixan edo zabalduta dak. Edo hiruan, baiña atzeraoko hiru-au bat urte edo prohibiduta egon zuan. Ta alde batetik zozua hil ezin. Ta gero beste gauza bat pasau dok hamen, bidigarrua ta lehen hasi hor Domusantu inguran edo ta Erregenak ingurura artian edo landetan-ta geratuta egoten zuan bidigarrua. Landetan eta hau bestia ta. Oin... 
- Pasekua? 
- Bai, pasekua, pasekua. Bertako bidigarrua beti egoten dok, eta oin be badak. Baiña ugarixa ez dok ixeten, eta pentsatzen dxuat barriz bertakua martxau eitten dabela. Hamen bertakua beti ixen dok puxkat haunditxuaua pasetik etorten dana baiño. Baiña hamengua bai beti geratu... , baiña nik pentsatzen dxuat hamendik martxau eitten dabela, baiña hori sekula ez juat (etxuat) kontrolau. Baiña lehen esaten hasi nazena, hamen lehen asko be gehixao bidigarrua bertan geratu eitten zuan landetan eta. Gero lehen orduan labrau be gehixao eitten zuan solua ta. Orduan denporan arbitzak eta erromolatxa artien eta artotzetan-ta. Ba horrelako lekutan jana topetan eta. Oin egon be ez dak eitten holakoik eta igual horregaittik izango dok; ez jakixat (etxakixat) nik zegaittik ixen dan, baiña ya ez dok geratzen. Paseten dana paseten dok eta akabo. Holan denporale txarren bat jo ezkero igual egun erdin bat edo egunen bat geratzen badok bandadan bat edo, eta gero akabo. Gehixau... 
- Oin pinuekin eta tokirik be... 
- Piñua... , nere denporan be piñua badxauan. 
- Hainbeste ez zan egongo. 
- Bai, bai, bai. Nere denporan piñua ointxe beste. Bai. Banekan bat gehitxuao-utxiatxuao egon leikek baiña ez, lehen beste. Bai, bai. Baiña nik pentsatzen dxuat ixen dala hori, lehen ba basarrixetan labrau eitten zala gehixau. 
Oin ba dana landak itxitta dazek. Lehenao arbixa, artua, erremolatxia ta. Ba han janarixa edo topetan dxuen, eta gordelekua be beti zeraua ta. Ez jakiat [etxakiat] horregaittik ala zegaittik, oin pasau eitten dok baiña ez dala geratzen bertan lengo moruan, ezta gutxiagorik be ez! Ez-z-z, ez, ez da geratzen. 
Zozo-birigarrotan non egin
Arietaleanizbeaskoa, Lorenzo
-Zozo-idigarruak jokerak eukitten dxuezek, jokerak. Porrejenplo zozo-igarrua tontorretan-ta nekez egoten dok. 
Zozo-idigarrua-a sakon-akonien, bidigarrua gutxiao; zozua bai. Beti be holan bixkar aldetxuetan eta holan. Ta gero ba total garbi dauen lekuan be ez. Ba holako leheno zangak eta sastratzak eta. Gero han sastratza artian ba porrejenplo pikua badak arbolan bat edo, edo masustrak edo holakuak badazek ba jokeria. 
- Bide baztarretako eskeretan eta? 
- Bai, hoixe, landa-aztarretako sasi artietan eta. Eta han arbola banekatxua eta holakuak. Zozo-idigarrotan eittia piñua dauen lekuan edo arbolia, pagadixa edo, arazteixa dauen lekuan gatxa ixaten dok, gatxa ixaten dok. Ze txit, alde batian eta txit! beste aldera joaten dok, eta txit! beste aldera, eta azkenian ez dok jakitten nun daon. 
Zozo-idigarrotan-a ein bihar dok garbixen. Garbi-arbixa be ez. Baiña bihar dok egon daittela bai zangia, egon daittela sasi artia, arbola banekia eta holan. 
- Jarraitzeko, ez? 
- Bai. Jarraitzeko edo ba... Jokerak, jokerak egoten dittuk hor zerian. Sagastixetan, sagastixak baztarrien. 
Porrejenplo, sagasti garbi-arbixa bada be ez, baiña sagastixetan porrejenplo baztarrien sasi arten bat edo bajak, ba han sagarra jaten edo han beti holako lekuetan. Jokerak, jokerak eukitten jittuezek zozuek eta bidigarruek. Edozein lekutan ba ez dok egoten. Normalien piñadixetan-ta ez dok egoten holan, ze esango dostat, kazan eitteko moruen. 
Bai, gordetan-ta, gabien-ta igual piñadira jungo dittuk baiña gero kazan eitteko ez dok, piñadixa ez dok ona. 
Basarri eta Uztapide, lehenengo entzundako bertsolariak
Gallastegi Gorroño, Iñaki
Lehenengo bertsolarixak noiz ezagutu ziñuzen? 
- Nik Basarri eta Uztapide. 
- Kontxo! Nun? 
- Elorrixon. 
- Ze lekutan? 
- Plazan. 
- Zenbat urtekin? 
- Hamasei-amazazpi edo. 
- Gerra ostetxuan, ezta? 
- Bai, hasi zienien batera ta bestera. 
- Plazan nun eitten zeben, bentanan batetik edo? 
- Aiuntamentuko balkoittik. Altaboz barik. 
- Eta ondo entzun hala ta be, ez? 
- Baiña jentia ixilik, e! Orduan entzuteko egoten zien [...] haxe ikusten. 
- Eta ze inpresiño egin zotsun, ze zarrara lelengo aldixan entzutiak? 
- [Asko gustau xatan] 
- Nobedadia, ezta? 
- Hoixe. 
- Goguan daukazu ze gai erabiltzen zeben? 
- Gaia? Ba hau Uztapide mutilzarra dala ta haren [anai] artian baten bat apartauko dabela ta holakoxe gaiak. [...] 
Baxarri eten barik. 
- Basarrik ahotsa be... 
- Ona eukan. 
- Uztapidek ez dakit zelakua zeukan. 
- Uztapidek pe ona. 
- Zuretako zein hobia? 
- Uztapide. 
- Zergatik? 
- Onena zalako. Gaur be dauzen danen artien ezin leike eiñ ha besteko bat. 
- Danen artian be ez? (barreak) 
- Andrea-onek Egaña ta be... 
- Horrek beste estilo batekuak dia. Ha zan bertsolarixa berez-erez. Pelotarixa izeten dan moduan igual; barrutik. 
"Bizixo Kalia" eta bertako putetxea
Igarza Zubiate, Maria
-Ta gero, je, ordurako gu txikixak giñienien hala esaten oskuen, ez etortzeko hona. Hau kaliau zan Julian Zapateruenetik honutz ondo, ta panaderixatik harutz be ondo. Baiña hor erdixen eztait zer euen. Gero Buzkantzera, gu Buzkantzera joaten giñien. Pixkat haundi ein giñienien baten batek esan oskun, e, "que ahi estaba "La Marquesita" "La Condesita" y "La Tremens". Baiña ezkiñuan jakiñ zertzuk zien. "Si, esta "Tremesita" eta "La Marquesita" eta. Aillegau da gerria, ta gero kolia soldauena (barreak). Ta bagoiaz etxera preguntez, eta esaten amai... Jooo! Bueno, ixilik! , zarata baten, hasarre. Eta halaxik enterau giñien ze pasetan zan hor "Kale Bizixuen". Y eran tres chicas, pues, 'cariñosas'. 
- "Neska txikixak" edo Eibarren esaten zotsena. 
- Hori! Orduen zien ba, pekatua zan eta. Baiña gerra-enporan dana liberau zan, libertade haundixa egon zan. Elixia be itxi egin zan, bai, zakuak eta ipiñi ebezen "intendencia" moruen, azkenetan, ezta. Eta elixara be ezin zeikien juan eta bueno... 
- Etxe hori Errepublika denporan be egon zan ala bakarrik gerra denporan egon zan? 
- Ez, aurrerao. Gero ya dendia egon zan. Gero... 
- Esan nahi dot gerriak iraun zeban bittartian egon zan hiru señoriten etxia? 
- Hori etxioi? 
- Bai. 
- Bueno, baiña iñok... , eurak ekixen, soldauak eta eurak ekixen zer euen han. Ze jentiak jakingo eban baiña berbaik... , kontau ez. Gu enterau be ez giñien eitten. 
- Gero gerria pasau zanian desegin egingo zan etxe hori.. 
- "La Marquesita" joan zan nunbaittera ta. Tremens hamen geratu zan, e. Bai, ikurriña berak ipiñi eban, osea, banderia. Esaten eban... 
- Berak ipiñi eban Españako banderia? 
- Berak lapurtu eban han eskolan. Harek eitten eban kanposantutik bajatu. Esango-an: "Nik zetako ingo xuat ba", ezin zeikien erosi, "ba hauxe eruango xuat". Kalien ba hartu eta eruan. Baiña harek, e, pregoia be jo eben aber entregetako, harek entzungo eban hori baiña keba! 
- Elorrixokua zan? 
- Nik pentsetan dot baietz. Zan enterradorien alabia. Ta eztakit zelakua zan be, ezin neike esan ezautu neban be ez. 
Entzutez bai, baiña. 
- Zuek gaztetxuak artian. 
- Hori ba. 
Masajistak arropa garbitzaile
Urizar Suinaga, Herminio
-Asko aldatzen zan ekipua domeka batetik bestera ala titularrak titular zien betiko? 
- Bai, e, titularrak, bueno, orduen oingo moduan ez da. Oin igual ba hogetabi lagun ekipo baten, baiña orduen ziran hamaika titular, titularrak edo jokatzen ebanak, eta gero ba beste hiru edo lau. Hamabost-amasei bat lagun edo. 
Eta gero, klaro, Bergarak pe beste ekipo bat eukan, esaten otsen Txiki. Or Konpon Txiki. Ta han be nausitxuak eta be baeuezen batzuk. Eta handik iguel pasatzen zittuen falta eitten ebanian. 
- Masajistaik eta bai? 
- Bai, masajistia bai. Masajistia zan jokatzeko erropak eta garbiketa eitten ebanak, haretxek. Baiña zerien bai, Gasteizen han masajistia euen. 
- Masajia astero hartzen ziñuen ala ez? 
- Ez. Nesezidadia eukanak bai (pai). Automatikamente ha etzunda ipintten zan eta. Gero beste gauza bat ahaztu naz. Gasteizen egon nintzanian entrenatzaile egon zan Oceja, Atletixena izen zan defensa bat. Ona gaiñera, durangarra. Eta haxe egon zan, nik debuta in nebanian Oceja. Baiña denpora gutxixan, ze Alavesa bastante, klasifikaziñuen bastante atzien ebillen. Ta Oceja ibilli zan tenporada baten edo. Baiña gero harek itxi ta beste bat jarri eben ekipuen defensa jokatzen [zana] baiña beterano bat, Elgoibarkua zan. Ta zan Realien defensia ixendakua, ya beteranua zan, eta ba gero Bitorixara fitxau eban. Gabilondo. Elgoibarkua. Ondo, harekin Gabilondoaz be edarto, oso ondo. 
Izekoren euskal eztegu ikusgarria
Eguen Zabala, Alejandra
-Eta hori izekuoi ezkondu zanien, hori izekuoi edo, eruen zittuen arriue, amaz, geugaz bizi zan, ezkondu zanien burdi bi arriuaz eta asto bi. Eta beste guztiok oiñez, soiñojolliaz, hori Gelatxoaz. Orduan Gelatxoaz. Ta soiñojolliaz. 
Ta Elorrixo guztie pasau. Eztakitt noz aillegauko giñen bezkeitteko. Elorrixo guztia pasau zan, ta harrezkero eztakitt halako ezteguik zertu zan. Baiña zoragarrixe! Zoragarrixe! Soiñue jo, saltoka, danok sasokuek... 
- Arreo bi burdi esan dozu. 
- Burdi bi ta asto bi. Asto bi asto-tzaretan ba jeneruaz. Ha zan, harek bai merezi ebala etaratie. Gaurko egunien... 
- Ze edade zeunkan zuk orduan? 
- Bai nik orduen neukezan hamahiru urte inguru. Tia ezkondu zanien hamahiru urte inguru neukezan nik. Ze lagun neure gizonaz ba hango anaiak zien. Aiztak anaiekin aiztak. Gaurko egunien neuk be ahaztuta daukot neure familixiaz be. Ta, baiña zoragarrixe... 
- Ze baserrittik ze baserrira izan zan ibilaldixa? 
- Ba ibillaldixe zan neure etxetik, Telletxetik Gazetara. 
- Joanaldi edarra. 
- Juenaldixe kristona. 
- Eta akorduan daukazu burdixak eta irixak eta zela zoiazen apainduta? 
- Bai, bai. 
- Kontauko ziñuke puxkat? 
- Ba burdixek... Burdixen eztakitt oin zer eruen giñuen. Baiña mueble ta gorue be bai, gorue be bai, gorue be bai burdi baten, aurreko burdixen. 
- Bistan? 
- Bai, aurreko burdixen gorue be bai bista-istan. Eta, zer esangotsut nik; eruen zer in zan? Etxata akordatzen, baiña maletak pe bai, erropetan batu beste erropa batzuk eta, ba maletak pe bai. Muebliek pe bai baten batzuk. 
- Eta irixak apainduta zoiazen, hola zamarrak edo zeozer? 
- Bai, txilintxuekin. Ta ardi-arrue zuri-uri-urixe, horrek irixok eruen eben. Gero besteko bezinuek, bestekaldeko osabie zan neure partetik, harek eruen eban behixek, behi gorrixek. Behi gorrixek eukezan eta behi gorrixek. Narru zuri-urixaz. Eta harek eztakitt eruen zittuen txiliñak, eztakitt eruen zittuen harek, enaz akordatzen. 
- Gero entzunda dauka entzzuteko-do ardatzari zeozer emoten jakola irrintza edo, zaratia etaratzeko... 
- Soiñujollie giñuken, soiñujollie giñuken guk Gelatxo, ta eztakitt beste zarataik. Baiña ganauek dingi-anga, dingi-anga euren martxan, ta asto bi ba, astuek pe sokatik, muturretik astuek pe. Ta zan zoragarrixe! 
- Eta hari jarraitzen zuen familixia. 
- Atzien, eztegura giñoiezen danok, danok. 
- Eztegu egunian bertan hori, edo bezperan? 
- Ez, ez, egunien, eztegu egunien. Ta ezkondu eztaitt nun ein zien... Elorrixon ezkonduko zien. 
- Eta hori zan ezkonduta gero? 
- Ez, orduentxe egunien; orduentxe egunien. Eta gero bezkaixa be koziñerakin-ta baserrixen. Asike baserrixen oingo zerien barik ba orduen be ahal dana eindda baiña. Hainbeste jente ta baserrixen beheko sue euen bakarrik. 
Beheko sue. 
- Oillaskon batzuk edo... 
- Oillasko edo gixau edo. Zer jan giñun eztakitt. 
Dantzaldiak eta erromeriak
Eguren Amiano, Genara
-Zuk erromeixen lehenengo akordua? 
- Elorrixon. Abarka-altzakin neguen-a, abarka-altzakin plazan dantzok itten. 
- A bai? 
- Buenooo! Danok giñen dantzarixak, bai. 
- Eta kaletarrak ez zotsuen begiratzen... 
- Bo, alla kuidaos! Baiña gero, askotan illundu orduko etxera. Klaro! Zelako bidiek euzen lehen ba, oiñezien etorteko? 
- Ez dago urrin ba (zure baserria). 
- Ez, baiña ez euen kamiñoik eta. Zera, abarka-altzakin, klaro, derrigorrez. 
- Abarkak zelakuak, narruzkuak? 
- Ez, gomazkuak, ondo lotuta barrenian. 
- Zelakua izaten zan plazako erromeixia? 
- Ba trikitikixa asko. Sueltua, bai. Eske saso baten euen abade bat, agarrauen ez eban ixten, e! Gero ba ia ohitturie kendu zan baina, o! Bai, bai. Gero, bakizu, elizia ta plazia, bertan dau. Da abadia ikusten, begiratzen. 
- Eta soiñujole bat edo gehixao edo? 
- Bai, soiñujolle bat normalian egoten zan, bai. 
- Beste erromeixa-ekuak? 
- Honbre! San Blas, Asentzio, San Lorentzo, horrek guztiok. Baiña oiñezien juen da etorri, e. 
- San Blas Abadiñon? 
- Bai. 
- Zeintzuk zien zuendako erromeixaik onenak? 
- Zeintzuk zien? 
- Bai. -Honbre, igual San Blasekuak. 
- Zergatik? 
- Ba eztakitt, hurrien hartzen zalako, herri txikixa be bazan, oin haundi eindda dao baiña bai. Oiñezien juen da etorri. 
Trena baeuen baiña (diruaren keinua atzamarrekin). Da oiñezien juen da etorri, bai. Gero Gazetan be bai egoten zan erremeixia Gabonetan. Gero egoten zan Berrixon be bai; horrek egoten zien. Gero Santa Lutzia. Bueno, baiña behien eitten zan erremeixia, hara ezkiñen joaten ze, karo, jueteko be bidiak be txarrak eta. Mezara jueten giñen gora, erminttara. 
Santa Lutziara? 
- Hori, Besaidetik buelta. 
- Asentziora? 
- Be bai. Hara be erremeixara jueten giñen eta hara be oiñezien. Hamendik mendiz mendi... 
Txirrindulari holandesa Urkiola igo ezinda
Ardanza Errasti, Jose Luis
-Vuelta España bat, esate baterako, jente asko mobitzen zuan ikustera ta? 
- Bai, bai, kamiñuan asko. Vuelta España sarri pasatzen zuen hamendik eta Urkiola ixo ta be bai. Gogoratzen nok baten Urkiolan-a holandes batek bizikeletan, ni enintzuan bertan suertau baiña, Ixo ezindda eskuen-a, "esto no es cuesta, pared! " esaten ei [...] (barreak). 
- Hori Urkiolan, holandesoi. Eta bultzaraik bai, edo? 
- Eskuen hartuta bizikeletia gora. 
- Baiña zuek bultza ta ez ziñuen eitten? 
- Ni enitzuan suertau orduan. Lagunen batek esanda. 
- Heuk sekula igo dok Urkiola? 
- Bai. 
- Baiña bizikleta horrekin bai? 
- Samur. 
- Geratu barik? 
- Samur. 
- Heuretako Urkiola baiño gogorraorik topau dok? 
- Ez. Nik hamendik urten be ez, Euskal Herrittik iñora. Ez, hamen Urkiola dok aldapaik gogorrena askogaittik. Santo Domingo-a be bai baiña motxauak dittuk eta. Urkiola aldatz haundixa dok. Oiñ kurbakin apur bat mejorau xuek baiña. 
- Gogorrena, zatirik gogorrena zein dok Urkiolan? 
- Dana. Txarrena hoixe esaten xuek, Txakurzulo ta. Kantsau be eitten dok hara orduko ta. 
- Kanbixo barik? 
- Kanbixua, kanbixuakin. Elorrixoko batek Urkiolara hogetamazortzi-errogei kilogaz ixo xuan. Eta berak eukiko [ittuzek] larogetaka kiluek eta. Hor durangar batzuk posturia ein xuen, ta geratu barik ixo xuan. 
Errondak eta ezteguak
Arietaleanizbeaskoa Agirrezabal, Eusebio
-Errondarik-ta ezagutu dozu? 
- Ezkontzen [zietzenien] eta bai. Ezkontzen [zietzenien] gabien lelengo ba izeten zien, bezkeixek eukitten zittuen horrek eurok inbitauok eta. Ta gero gabien ba errondara, hara juanda. Han gabien ba ardaua-a emuten eben-a; orduen ardaua-a be gauza haundixa ixeten zien-a. Ogi edo [....] haintxe emun-a, haintxe errondan. Haxe ixeten zan orduko errondioi. 
- Musikaik egoten zan? 
- Bai, bai, musikia egoten zan. Soiñujollie enjeneral, soiñujollan bat. 
- Hori basarrixan bertan? 
- Basarrixan, basarridxan, basarrira ezkondutakuan, basarridxan bertan egoten zan bazkaixoi. 
- Ezteguak esaten zontsen? 
- Ezteguek, bai, ezteguek, ezteguek. 
- Eztegurik akordatzen jatzu, ezteguren bat? Zeuria akordauko jatzu. 
- Bai, bi be bai. Hor Leizen bat, eta bestie [Eiztekua] , lengusu-engusiñak. Harekin zela egonda nauen nik ezteguen, ta ni mutikuoi, ta haintxe. Ta ezteguen ba akordetan naz baten garbantzuak eta azak jan giñuzela. 
- Eztie txarrak. 
- Bai, orduan esaiezu honei... Bai, ta orduen pozik, joño! , ezteguek eta ezteguek. 
- Oilaskon batzuk be hilko zien baiña. 
- Bai, gero okelia be egoten zan-a, bai. 
- Zeu ezkondu ziñanian zela izan zan? 
- Ni ezkondu [nintzanien] ia aurreratua euan, nik tabernan ein naban bezkaixoi, bai, Elorrixon [...] ezkondu nintzanerako. Orduko ya kanbixauta. 
Nobio-kontuak
Eguren Amiano, Genara
-Zure kasua diferentia izango zan baiña, hola nobixua ta noiz topatzen zan, edo zela edo? 
- Bai, bai. Honbre, ba etorten zien porejenplo ba Abadiñotik edo Apatatik edo hortik etorten zien mutilak, ta itten zittuen hori, dantzan edo, ta gero lagundu ta batzutan esaten otsen ba bueno ba "ez etorri gehixao". Baiña bai. 
- Neska-aguntziak eta? 
- Hori da, neska-aguntziak. Baiña nobixo ez, bestelan ba lagundu. 
- Eta nobixo izateko (kasu bakoitzian diferente izango zan baiña) , mutillak esango zotsan normalian neskiai. 
- Normalian bai, neskiak ez. 
- Eta lelelengo eguna ze izaten zan, geratzen zien zerbait hartzera, edo erromeixan dantzan... 
- Ez. Erromeixan dantzan, ze lehen hartzera ezer etzan joaten tabernara ta neskak. Bo... Keba! Neskak zan apuntauta atzamarraz. Ez, ez, ez. 
- Nobixo eindda gero be ez? 
- Umm! Gutxitxuao. Oingo moruen eta bueno-ueno-ueno. Keba-eba! Eta zigarrua erretan, bueno... Ez eraten be ez eta ezebez. Erremeixatik, erremeixa [amaitzen?] zanien etxera. 
- Zinera? 
- Bueno, ni Arenetan bai. Arenetan bai joaten nitzen, baiña hamen bertan Elorrixora gutxi, gutxi. 
- Zigarrua erretzen zeban baten bat ezagutu dozu? 
- Neskak? Ez. Keba. Ezta, ezta pentsau be ez. Oingo bezela? Booo. 
- Erropiai ta asko begiratuko jakon, ezta, eskotiak eta. 
- Bai, bai, honbre! , hoixe bai. Honaiño tapauta. 
- Gonia be... 
- Ez motza. Belaunetik behera. Eta frakak eta, holakoik be ez sekula. Booo! 
- Baiña izango zien puxka bat atrebidatxuak. 
- Honbre! Batzuk beti dana, beti. Batzuk salidatxuak edo gehixao [jakintzailliak] edo. 
Eguraldiari zela igarri
Aizpurua Murgoitio, Jose; Esteibarlanda Aizpurua, Patxi
-Egualdixai zeuk zela igartzen jatzu? 
- Lengo zarren esakeria, mutikotia basuen ibiltten giñenien, idetan ibiltten giñenien, ganaua illuntzixen ardixa-a mendixen gora jueten bada, denpora ona hurrengo egunien. Ta holan barrankura, zuluetara ta jueten bazan-ta, arrena, zaata asko intxarrixak-ta, zaata asko etaraten baeben, hurrengo egunian denpora txarra. Halan esakeria lenaokuak esaten eben. 
- Zeozer eukiko dau. 
- Bai, bai. Ganaua gora jueten danien, jeneralien denpora ona hurrengo egunien. Hori hamentxe be bai. 
- P: Kaballerixia zerien Santamaiñara gora ixoten ebenien -oin piñua dao eta ikusi ezta itten baiña-, gora jueten zienien, e, "denpora ona da bixar". Enjeneral... 
- Satelite bihar barik. 
- Ardixakin gu Memarixan ibiltten giñenien, ardixekin beti illuntzixen, illunkerie igual eskasa laiñua ta, ardixek gora ta gora ta gora ta, ba! , bixar denpora ona dator, idetan bixar. Ta intxarrixak-ta zaata asko etaraten berutz juten bazien barrankuetara ta sakonetara, hurrengo egunien denporale txarra jeneralian. 
- Kuarta-enporei eta kaso eitten jatzuen? 
- Kuarta-enborak eta ilbarri-lberak eta gaur baiño fede gehixao euan len asko be. Lenau satsai buelta emoteko be ilberan beti. Ilbarrixan siku-iku eitten zan satsa, zezpalan letxe dana sekatu... , probetxuik ez eukan [harek]. 
- P:Zurittu. 
- Zurittu. Ta beti ilberan, ilberan satsai buelta. Eta etara be azpixak eta be jeneralien. Ulie ebai be bai. Ulie ebai be jeneralien ilberan. Gutxiao galtzen zala esaten eben asko be, ilbarrikua gehixao galtzen zala ulia. Esakerak. 
- Eta arbolak-ta iñausteko? 
- Arbolia be baitta. 
- P:Arbolia, izardixa botaten dau ilbarrixan zertu ezkero. Ilbarrixan botatako pagua sutara botatakuan bitsa darixola. 
Haize-klaseak
Valenciaga Gacetabeitia, Isidro
-Egualdixagatik zertuko dotsut. Euki dozu zaletasunik, egualdi hau eingo jok bihar edo etxok eingo edo? 
- Keba! Nik seguru-eguru hurrengo egunien atzo ze iñ aben. 
(Barreak) 
- Baiña haiziai edo erreparauko zontsan, ez? Haize hau dago edo bestia dago. 
- Bai, hego-axie ta. Horrek bai, ze haxe dabillen, horrek bai. Lehenguan be haxe-utz edarrak denpora asko eztala in zittuan. 
- Ze haize klase bereizten dittuzu bere izenaz eta? 
- Hego-axie, iferra, be-axie. Gero Anboto-axie be esaten otseu te. 
- Eurixa ekartzen dabena ze haize da? 
- Be-axia, be-axie. 
- Nundik joten dau? 
- Gutako behia hori da (eskuaz seinalatuz). 
- Amboto aldetik? 
- Ez, ez, beherautik, beherautik. Trumoiek joten dabenien ixeten da hor Anboto aldien-a joten dabenien, hor, orduentxe. Han da joten badau, ba! , hamen etxok eingo, Udala aldien-a jo ezkero. 
- Beheragotik esan nahi dok, hemen Zornotza aldetik edo? 
- Bai, bai. Itxesotik datorrenien, itxesotik datorrenien. 
- Gaillegua edo bai? Holako berbaik? 
- Gaillegue e iñoz bai, baiñe ez, ez. 
- Eta egualdi hotza, nundik? 
- Egualdi hotza iferrak. Hau, iferra esaten otseu guk. Haxe gorrixe edo. 
- Eta frantzi-parra edo esaten da? 
- Frantzia-parrra, bai. 
- Eta egualdi sikua? 
- Egualdi sikue hego-xiek eta... 

Ereño (Bizkaia)
Ereñoko eskola; irakasleak
Elorza Ugarriza, Maria Luisa
- Ta eskolara junikoa zara zu? 
- Bai. 
- Ta nungo eskolara juten ziñen? 
- Ereñora. Ereñon eskolie. Bai. 
- Ta eskolan zer egoten ziñien, neskak eta mutillek nahasteta? 
- Ez. Neskak aparte ta mutillek aparte. Bai. 
- Ta maistrie kanpotarra? 
- Bai. Abadiñoko alabie. Zaharra koitxadie. Lo egoten zan eskolan. Erdera be ez gendun ikesi guk eskolan. Keba, euskeraz. Ta gixona Mungixekue, Don Francisco Arrieta. Zuk ezetuko dozu Amaia. Ez, keba, zuk horrek ez. Don Francisco Arrieta. Baia geiztue! Baten, eskolan askorik erakutsi ez baia txatxamurkadak-ta, bueno! Zinturiegaz joten eta zinturie ibiltzen eban. Zan e... besuek onak ekozan baia atzamarrak holan, holan, ta atzazalak holakuek eta txatxamurke, bueno! Belarri atzien txatxamurke. Iñoiz jun nintzen ni odola darixola etxera belarri atzien txatxamurkadak eindde. Haren atzamarrak, bueno! Eta eskolarik ikesi... zer erakutsiko doskun ba! Errekreo. Urteten gendun kanpora ta, klaro, hainbeste mutil umetan Ereñon orduen, umetan burdi-ete: Omakuek, Gabikekuek, danak Ereñoko eskolara. Omatik, e! Danak Ereñoko eskolara. Umetan, neskatan, bueno! 
Jolas-orduan "txiauke"; irakaslea gerrikoarekin zain
Elorza Ugarriza, Maria Luisa
- Eta beti esaten doskuen mutillek "txiauke". Geure jolasa "txiauke". 
- Zelan da hori jolasa? 
- "Txiauke" bueno, ba, mutilek esaten euben beti "mutillek martxan ta neskak eitxen", asike mutillek eskapan ta gu atzetik segixen ta "txiau" esan biher. Ta atrapetan genduzenak, guk ez gendun iñor atrapetan e, eurek mutillek e, ixeten zienien eitxen neska guztixek atrapetan gaitxuien ta guk ez gendun iñor atrapetan. Ta aiuntamentuko etxie untxe dauen lekuen baia beste etxe bat, etxe zahar bat, beste forma batekue ta kantoie, hor kantoie, etxe kantoie, badakixue. Eta bueno, hantxe, lanbulinbrauko, alkarreri golpetan korro itzela ta batan batek etorten bazan ezkiñan batetik suertez, e... zelan esaten gentson? "Libre! ". Ta ha esanez gero soka guztixe apurtzen zan ta atzera eskapan. 
Baia ensegida harrapetan gaitxuen. Neskak eitxen eta mutillek martxan. Ta ez gendun ezebe entzuten. Izerditzen. 
Bueno, bueno, bueno. Busti, busti, busti eindde. Ta Emeteri, andra ona, koitxadue. Esaten dot nik "Ha ez badau zeruen, ez dau zerurik". Eta balda zabala eskuetan Bengetzeko itxurriko ure, badakixu, bajatu hara, balda zabala urez beterik hartun buruen ta ekarten eban eta balantzaka etorten zan koitxedue. Eta gu, bai mutil ta bai neska, izerditxute atrapetan eta gero, ba, egarri ta Emeteriañe ure edaten ta kola itzela, sokie. Ta bueno, edan ur hori, bakotxak edan ta alde ta azkenien amaitxu, amaitxu baldakadie. Tangie eukitxen eban edateko ta balda... bakixu horrek baldak, baldak horrek antziñeko burdiñezkuek, balda zabalak, ta tangiek azkanien holan jota ure altzaukeran "tarran! " zaratie ta hala, hartun ure ta danantzako urik ez. Eta hori Arrieta, klaro, pozik. Don Francisco Arrieta zan apellidue harena. Ta pozik gu joteko ta gerriko zinturie zabala ta heundixe, ebilla bat itzela. Ta han dekozue, hara, ta puntatik golpeta ez beran eskun mantsuen hartunde baia ebillien puntie barik hebillie bera joteko e, ulertzen dozue? 
Hebillie bera joteko. Eta atin paraute. Ta guk zaratarik entzun be ez. Ta Flora, ezetu zendun zuk? 
- Bai, Flora. Hemen Akordaetxebarrikue. 
- Bai, Akordaetxebarrikue, Flora. Zuenien krixeda. Ta oin be han egongo da txatarrie atien, han egongo da behintzet, ala kendu zenduen atiori? 
- Txatarrerixakue? Hantxe dau. 
- Hantxe dau ondiño. Ba han egoten zan harrixe. Ta han eitxen eban Florak jabonadurie. Eta han egoten zan jabonetan erropie ta entzuten eban dana Arrietan kontuek. Ta guk ez gendun entzuten ze bata bestieri atrapetan ibiltzen giñen ta Florak urten atera ta atetik Flora diarrez ta entzun be ez hareri be, ha beti nire etxe aurrera, elixapera "Ene koitxaduek, oin be hartu biher dozue ba palizie ba! Zoieze arin, han dekozue ta atien". Txiliñe joten eban txilin-xilin. Guk entzun be ez. Ta "Han dekozue. Ez dozue ikusten ala? " Ta Flora guri errukixegaz guri abisetan ta Arrieta han dekogule. Ta bueno, atien pareten zan hartun zinturie hebillie puntan dabela beran eskun mantsun batunde ta, hala, banan-anan paseu biher ta "dramba! " ta "dramba! ", ta gerrixen nahiz eperdixen, nahiz bernatan atrapetan bagaitxuen golpik hartun ta barrure. 
Eskolako zigorrak; behin gertatutako pasadizoa
Elorza Ugarriza, Maria Luisa
- Gero tablerora, ta tableruen ezebe ez gendun ikesi. Ezebez nik ez naben ikesi behintzet, ezebez. Eta trapu zaharrak beterik han kaja bat ta trapu zahar beterik eukitxen eban han kajan. Ta klaro, grabie tablerun kontuk eitxeko eta, ene! Hau gure konture ataten gendun ta hau txarto egongo da ta ezta egongo ondo ta jo eingo gaitxu ta bota txistue ta garbitxu tablerue ta kare guztixe hartzen eban trapu zaharrak eta belauniko, lehenengo zinturiegaz jo atien ta gero belauniko. 
- Baia zer zan, maisue? 
- Maisue, zeuzer ikesinikue. 
- Ala maistrie? Maistrien gixona ala maisue? 
- Maistrien gixona. Baia maisue ez bera. Holako mantsue zan lez, ba, zeuzer ikesinikue. Apurtxu bet baserritxarrak baiño listuaue. Zeuzer ikesinikue, erdera-a. Ha ikesinikue. Eta bueno, pentsau gendun, gero bernatan. Han erropak altzeu gora eta bernatan. Ipiñi belauniko eta paluaz "dra-ra-ra". Min. Egun baten pentsau gendun, ta bera beti kanpuen, ein gure ixeten eban eskolie erakutsi barik geuaz drogan, geuri errixetan ein gure ixeten eban, jolastu eitxen eban holan geuaz holantxik, ta egun baten pentsau gendun, ba, eze, "aj! Miñ eitxen dosku ta honexek trapu zaharrak sartun biher doguz", ordun kaltzerdi luziek geuk be, erropie bebai ta "honexek sartun biher doguz hemen pantorrillan". Ta baitxe. Bajatu behera ta kanpoan ibiltzen zan ta libertadie eukin gendun guk. Eskolarik ez gendun ikesi ta klaro, ha ez zan egoten erakusten ta guk eskolan ikesi gure bez, gure bez. Ta hartun trapu zaharrak ta bajatu kaltzerdixek ta ipiñi hamen pantorrillan ta altzeu kaltzerdixek gora ta bueno ba ez dosku miñik eingo ta betiko modun erropiaz tapaute ta hartun palue eta paluen puntiaz kendu erropie ta kontuixu bultu handixe kaltzerdixek ta igerri ta igerri ta hasi zen joten paluaz ta zelako keie! Karie! Heuts itzela! Bueno! Heuts itzela atara genduen eta bueno, berak igerri ia ze eiñ dogun-a. Eta ezizena danari, danari ezizenak ipinitxe eskolan. Igerri, bueno. Kendu erain kaltzerdixek eta ordun dobleko palizie pantorrillatan. 
Sabina irakaslea lo; senarraren zigorrak
Elorza Ugarriza, Maria Luisa
- Ta ezizenak ipintxen dotsuezan? 
- Bai. Jesusari "Anbotoko señorie". 
- Ze Jesusa, gure tia Jesusari? 
- Bai. 
- Anbotoko señorie? 
- Anbotoko señorie ta, badakixu, maistriek beran lekutxue egoteko, ezta? Eta erun hara ta han jesarritxe ipiñi ha Anbotoko señorie dala ta Jesusa. Harek agintzen dabela-do nik ez dakitz ze pentseten eban. Ta bueno, holan. Ta gehixau ez gendun trapurik ipiñi, ze paliza haundixeue hartun gendun-a. Eta bata bestiai ba mahaixen zeuzer esaten bagentson, geu be umiek, bakixu, umiek ume die ta berbarik ein barik-ta ezin egon ze batin kanpun egoten zan, bestien guk ez gendun jakitxen nun egoten zan eta holan. Ta atrapetan gaitxun igual alkarregaz berbetan ta bueno! Txatxamurke hamen beran atzazal handixekin belarri atzien ta hori Tomasa... Teles, badakixu, Martikoneko Teles, haren arrebie Tomasa. Geure edadeku da Riojan, ondiño bizi da. Ni baiño... hiru hillebeten diferentzixe-do dekogu ta pentsa eixu, larogeta hamar ein biher dotez nik ta ha be hor dabil... Ta "Sorginpitxi" ixena ipiñi dotsen hareri. Ta makurtu erain, zera, kokota eta leña hareri be txatxamurke [...] txatxamurke txak. Arpeixe urrutute txatxamurkadak eitxen eta guresuek ezebe ezin esan. Ta gu jauberik barik. Ta hori Jacinta, Jacinta apur bet txatie zan, apur bat, ta "Txata barata con esos dientes de perra de presa! " hareri ta palizie! Baia trankille Jacinta, baten. 
Baten trankille. Juten zan, urteten eban kanpora gure Arrieta horrek urteten eban kanpora, oin be badeko hor bentanie, hemendik bizi da baia bentanak han dekoz eta bentanan eulixek. Ze ez jakun etorriko geuri, ba! Heutse ta zikiñe baiño besterik ez gendun eukitxen ta eulixek bentanara. Ta Jacinta hain zen trankille, eulixek atrapetan. Ez gendun eukin maixurik eta... han txiauke bebai eskolan bardin eitxen gendun guk mahaixen bueltaka. Ta eulixek atrapetan. Eulixek atrapetan. Ta gero eulixen burue kendu eta papelien batun ta sakatu holan ta klaro, odolak urteten dotzon, ta han eitxen zan holako odol markie-do dibujue-do eitxen zan han eta ba pozik gu. Ta bueno ba badabil Jacinta holan, holan badabil, badator atzetik, harexek baia gure ixeten eban drogan ein gure ixeten eban geugaz. Ene! Nik ez dakitx ha, Emeteri ta ha pertsona diferentiek zien behintzet. Geuaz ein gure ixeten eban. 
Atrapetan dau Jacinta hori bentanan dabillela, datorko atzetik zinturiegaz brin-ra. Ez, paluaz brin-ran-an! Lepun atrapetan eban ta esan "Txata barata con esos dientes de perra de presa! " ta palixie. 
- Erdera apur bet ikesi zendula ze ez jatzu ahaztu hori. 
- Ahaztu bai, "Sorginpitxi! ". Tomasa Martikoneko "Sorginpitxi", Anbotoko señorie Jesusa eta niri be ez daitz, halako zeuzer "Txata! ", "Txata" neuri be. Ta danari izenak ipiñitxe e. Baia jolastu eitxen eban geuaz. Harek ez dotson ardure eskoliaitxik ezebez. Aburridute euen, konta eixu, haren andrie bera baiño zaharraue, doña Sabina Intxaurraundieta Abadiñokue, bera baiño zaharraue ta koitxadie lo egoten zan ta kontuixu aburridute euen andriegaz eta geuaz juergan. 
- Dibersiñuen zeuekaz. 
- Bai. Ta holan ibiltzen giñen eskolan. 
Doktrina abadearekin; elizako hilarriak
Elorza Ugarriza, Maria Luisa
- Ta holan ibiltzen giñen eskolan. Gero handik urten ta elizara dotriñara ta abadiekañe. Abadiek ba batzutan ondo hartzen gaitxuen hurrungo bueltan hutsik eitxen bagendun edo inori berba edo eitxen bagendun paluaz burutik behera eta egurre. 
- Abadiek be bai paluaz? 
- Bai, bai, bai. Sakristerixan, sakristerixan, badakizu nun dauen, ba han elizan len pater noster-k eta sepulturie, akordetan zara sepulturiaz? , ta txakur handixe-a sepulturie bota biher zan eta abadik ibiltzen ziren ta isipue, palue, isipue baia zuluk eindde ta txarrixe hiltzen zanien musturreko bizarrak kendu txarrixeri ta hantxe sartun ta ebai ta hori ixeten zan isipue. Ta sakristerixan eukitxen ebien abadiek sepulturarako ekarteko, haregaz bedeinkaziñue botata txakur haundixe boltsara. Ta ba, ba, txakur haundixe, errezau eingo eben konteixu, eta horretan ibiltzen giñen ta ikusten bagaitxuen berbetan, eitxen bagendun berbarik edo albokueri ziri edo hartun ta burutik behera harek be. 
Haregaz paluaz e! Isipueaz burutik bera drik eta drak. 
- Isipuaz jo? 
- Bai. 
- A bai, e? Ha sendue zan, ezta? Mazizo-azizue. 
- Bai bai. Ikusi zendun ala? 
- Isopue? Bai. 
- A, izeutu zendun, e? 
- Bai bai. Badakit nik zer dan isopue. 
- Isipue, bai, bai bai. Ba hareaz abadiek be. 
Elizako hilarriak; abadearekin gertatutakoa
Elorza Ugarriza, Maria Luisa
- Goikolako Ereñora etorten zan, elizara, Omakue, Goikolakue. Ta Goikolakue oin´e Nabarnizera harrezkero baia nik ezagutuniko Goikolako zaharrak Ereñon dauz ya. Ereñora ekarritxe. Ta gero sepulturie. Ezetu zendun sepulturie? 
Sepulturie. Ta klaro, geixotu zan gure abadi hori, tio esaten eusten, esateko berari "tio" esaten eusten, beran lobak nire lehengusuk zin lez, ondo gogun dekotez "Maria Luisa, niri ez esan gero Don Inaziorik, e! Niri esan tio, e! Zeure lehengusuen moduen, tio. " Ta bueno, ba, tio geixotu zan eta tiak eukitxen eban sepulturan ardurie ta Goikolakue ta ez dakit nungue ta hamen Akordakue eta hainbat sepulturak imiñi eta kendu ein biher ixeten ebazen Domeketarako. 
Ta tio geixotu zan. 
- Ez eban bakotxak berana ipintxen? 
- Ez. Urrekuk bai. 
- Etxe bakotxekoak ez zaban beran sepulturie ipintxen? 
- Bai. Elixaldekuk be bai, baia ostantzien Elixaldeko jentik-ta, Akordakuek-ta, Basetxetakuek-ta, Mendiandiko-ta, Goikolakue-a... 
- Horren kargue, ezta? 
- Ba, tiak horren kargue. Eta bueno, domeka baten ba bagauz han, tian etzien eta bera ba ebillen biherrien eta abadiek geixorik eukon nebie eta esan euskun baze "Zoieze ta sepulturak batu ein eiztazuz". Hainbeste sepultura. 
Ta jun giñen Juan Jose, nire edadekue, sei hillabete ni baiño zaharraue, ondiño bizi da Madrillen, badakixu Madrillen ta Madrilleko familixe ondiño bizi da ta jun gara bixok, jun gara bixok ta abadie sekritarixan ta guk ez gendun jakin sekritarixan badau. Ta ganera olgetan ez giñen ibilli, Juan Jose ta ni trapuk altzetan ta Juan Jose niri esaten "Hori, hori be bai, hori be bai"
- Agintzen ha! 
- Urteten dau sekretarixatik geure abadi horrek isepuaz ta bri-ra Juan Joseri ta niri be bai ta Juan Josek ospa ta trapuk euezen lekun bota elizan zabal-abalik eta kanpora! Ta trapurik barik tiañe ta "Zer paseu jatzue? " "Hauxe, hauxe ta hauxe, ta trapuk nik jaurti dotez, joten etorri dxate-a" Ta bueno, gero abadi hori tiañe, hor Elvira bizi dan etzien bizi zan apopillo neska zahar bateaz, Pedron-a, tio Pedro? Haren tia zahar bat, Antonia. Ta Serafiña ez dekozu entzuterik? 
- Ez. 
- Ez dekozu entzuterik... Harexekin bizi ixen zan abadi hori. Ta kontixu konturetu zan, kontixu, txarto ein ebana ta gero tiañe elizara orduko tiañe, eskuek holan igurzten zitxuzen ta altue bera e! Gallardue zan. Ta tia minddute, trapuk be plantxeta eukitxen zitxun-a zabaldu bota nitxunien ta... eta bueno, ia ze ein dotzien umieri ta behera botaten egon dila ta sepulturak altzauten ibili dila ta tiak ein dotzon gogor abadi horreri ta gero zer esan ez dakixela, baia geuri golpe ederrak buruen, zer esan ez dakixela baia golpe ederra buruen. Ta gero abadi hori etxera jun zanien, tire jun ta atzera zelan edo halan doblau ta ipiñi ta plantxeute egoten zien holanik elegante, almidoiaz plantxaute, bai. 
Hilarriak nola prestatzen ziren elizan
Elorza Ugarriza, Maria Luisa
- Zelan ipintxen zan sepulturie? Zuk esan, ze hori be honek ez dakixe. Nik hori badakit baia honek ez dabe hori inoiz ikusi. 
- Ba trapu bat baltza lehelengo, trapu baltza ixeten zan holako bailleta antzekue, beran sepulturien markakue, holan, lehelengo ha ipintxen zan ta gero ipintxen zien kandeleruek, bana edo bi edo hiru... edo bueno, kandeleruek. 
- Trapu zurixe lehelengo Maria Luisa, trapu zurixe. 
- Trapu zurixe plantxeute, plantxeute baia puntilla elegantie-ta, hor dekot nik, trapu zurixe. 
- Eta haren ganien gero... 
- Gero, esate baterako haulan, ezta? Honek kandeleruek, trapu baltza hamen ipiñitxe, horrek kandeleruek ta gero ha trapo zurixe ganien, kandeleruen ganera puntillie apur bet aillegetan dala, elegante ta belauniko egoteko ez zan egoten... 
- Ta platertxu bet-do ipintxen zan? 
- Ez, ez, ez. 
- Bertara ganera zuzenien, ezta? 
- Bai, bertara ganera, beran trapu zurixen ganien doblaute egoten zan lez han doblien sartunde dirue, ba esate baterako zuk ikusi ez deixun edo gitxi gorabehera txakur haundi bat, bi iguel ta aberatsaua danak gehitxuau, bestik gitxiau, ba holan. Ta han trapuen doblien sartunde dirue egoten zan eta ba holan. Altzau eta gu domeka goizien ipiñi... 
- Eta noiz ipintxen zan? Zenbat denporatan? 
- Zenbat denporatan? Ba esan doten guztixe. Goizeko mezatik meza nagusire bitxartien sepulturie ipintxen zan. 
- Bai, baia etxekue hiltzen zanien, ezta? 
- Bai, bai. 
- Eta, kendu segiduen ala... 
- Gero kendu bez, kendu bez gero. Bai zera! Ez zaben kendu gure ixeten zaharrak, keba. Seputurie beti. 
- Beti? 
- Aunke hil barririk ez badekozu trapu baltza kendute. Trapu zurixe. Baia kandelero bat hantxe. Bai. Ta sillarik ez euen. Gero bai agertu zin sillak-ta, baia hankak holan parau, belaunbiko ta gero eperdixen ganien jesarri ta hantxe, umik be hantxe. Mutillek sikeran bankutara-do juten zien baia andrak hantxe, sepulturan halantxik, errezarixuk eskun ta hantxe errezetan ta hantxe. Haxe biximodue. Bai. Trapu zurixe hortxe eukot nik ondiño ba. 
- Elegantie zan. Neuk be goguen dekot. Puntilla elegantiekaz eta trapue bera gogortxue baze total almidonaute egoten zan. 
- Bai, almidoie. Almidoiegaz dekotela nik pentsetan dot nik be, hortxe euko dot nik pentsetan dot ba... 
Etxea erre zeneko kontuak
Elorza Ugarriza, Maria Luisa
- Han salo handixe egon zan. Etxie erre ein zen. 
- Etxie noiz erre zan, ba? Holanik zeuek umiek izen ziñienien-do? 
- Bai. Bai. Umiek baño... bai, gaztiek, gaztiek giñen ondiño. Danok giñen gaztiek. Eta ni Aldekosire juten nintzen eskolatik urtetan nabanin ba umiri... umik jaboten. Eta orduen be han egon nintzen umiekaz olgetan. Badakit nun egon nintzen be. Eta... kanpaiek. Klaro, etxe errin kanpaiek. Eta ni kanpaiek-ta... 
- Zelan distingiduten zan etxe erriena dala edo hillena dala edo zein kanpai klase dan? Ze ixeten zien, diferentiek-do? 
- Kanpaie ixeten zan etxe errinak zenallie, zenalliek ixeten zien. 
- Ta zelan joten eben ba? 
- Ez dakit nik ba drin-rau dra, zenalliek eitxen. Igerten zan behintzet. 
- Zuek jakin ein zenduen zertarako zan kanpai bakotxa. 
- Bai, bai, bai, bai. Jakin gendun. 
- Ta noiz joten ban kanpaiek? 
- (Semie) Eta ganera, persona bat hiltten zanien tokadak. Baia diferentiek ixeten zien gixonezkue edo andrazkue zanien. 
- Bai. Ta gixonari kanpa bi azkanien droun-roun. Baia andriri bat. (... ) Eta Aldekosiko umik be Aldekosin ziento bat ume zan ta, Aldekosiko ume pillue: Elvira, Julio, Asi tte Gloria, Jesusa ta bueno! Eta ni ixeten nitzen haren jefie. 
Elixaldera jutiri itxi netzon Kasimerari umik jabotiarren. 
- Ta ba banau... ordun be kosiñan ekin gentzon, leiña, eta bagauz eta hasi zen kanpaie, eta ene! Su-anpaie dala ta su-anpaie dala ta ez dakit zer, ta enseida zabaldu zen Boninen dauela su Kasimera garraxike hasi zen, itxi ume guztixek neuri, ion elixaldera. Gero, Aldekosin, Juana-a, beste kuadrilla... Seferino-a euzen ta harek be danak igo ben ta Aldekosi guztixen neu umikin gelditxu nitzen. Eta Juliok-do eskapau ein dosten ikusten su-do, eskapau, Julio ixen zala pentsauten dot eskapo dostena. Ta arratsalde baten erre zen. Umik ibilli zien olgetan ez dakit zer ta papela biztu ebela ta halanik hartu ebala su. Ez dakitx. Ni Aldekosin egon nitzen behintzet. Etze aurri erre zanien. Ta pentsau be ez gendun eitxen alkarreaz. 
Umeen jolasa zaku gainetik saltoka
Elorza Ugarriza, Maria Luisa
- Ta hau esango dotzut. Lehengo etziek euki eban ezkatza untxe euki daben lekuen, beti euki daben lekuen ta dendie betiko lekuen. Ta ezkatzien, gero, pasillue gorako. Korrajue. Ate bat eta atzien eskillarie, bai, gorako eskillarie. Eta jatekue, komedora... mahaixe jatekue, ezkatza, eta pasillue, horra bentanie, ta mahaixe han albuen, ezkatzan albuen. Hantxe jaten zan eta han, gorako bidie goixen. Eta behien, oin be badau ta leku galanta egongo da, salo galanta, hiru edo lau mahai kabiten zien. Eta egoten zien sahaixe, babie eta horrek ekarte zitxuzen almazenetik. Gero jentiek han erosi eitxen zitxuxen. Ta saltzeko. Ta egote zien sakuen pilluek, pillo itzelak, e! gora arteko pilluek, eta guk illundu arren be hantxe, saku ganera igon ta behera salto. Ta lantzien igul saku bat botaten gendun behera ta amuma Marzelinak sekule agorik edai bez, beran umiek izen zien gehixenak eta, erriztarik iñoz bez erriztarik. Ta beti zeuzer emon, beti zeuzer emon. Harek andrik beti eukitxe eban zeuzer emoteko. Andra ona, ona ta aitxitxe, ostera, serixue. Umiri kasurik bez. Erriztarik bez, e! Erriztarik pez, baia kasurik pez. Ta Marzelek hainbeste ume ta lantzien ume bat emote doskun guri jaboteko ta beste bat besuen ta beste bat tripan ta koitxadie halantxik. Halantxik. Goizeko mezara etorte zan ta mezie entzun ta sartzen zan hantxe ta hantxe, etxien barruen. 
Kanpai-klaseak
Elorza Ugarriza, Maria Luisa
- Maria Luisa, ni lehengora noie. Kanpaiek. Zemat kanpa-lase egoten zien? Zeaitxik joten zien kanpaiek? Herrixen ordue joten zan? Noiz joten zin kanpaiek? 
- Kanpaiek? Illuntzien joten zan abemaitxekue. 
- Ze orduten? 
- Ba, illunaz batera. Ta illunetik eta... 
- Neguen zein udan, illunaz batera. 
- Bai. 
- Ordu diferentietan, ordun. 
- Bai. Eta arimena gero osta be. Gero arimena, arimenan kanpaie, don-on. "Ene, arimena joten". Arimak. Arimak. 
Gure amak esaten eban "Arimak hasi diarrez ta errezau, errezau". Bueno eta domeketan albarakue, goizeko bostetan. Emeterik joten eban. Emeteri gixajie. 
- Albarakue. 
- Albarakue, goizeko bostetan, e! Daun-aun-aun-aun-aun. Eta gero, joten ban albarakue ta gero meza-anpaie. 
Bigarrenez. Meza-anpaie joten eban, zortzi kanpa-do ez dakitx ixeten zan eta, gero, monagilluek, altarakue, dran-ran. Monagillue gero, hirugarrena. Ta eberdixen, hamabixek. Hamabixetan kanpaiek. 
- Hamabixetakue zegaitxik ixeten zan? 
- Ba, eberdixe dala-a. Bai. Eberdiko horixe kostunbrie ya... 
- Biherra itxitxeko-a? 
- Bai, biherra itxitxeko ta bazkarixe eitxeko eta, ba, horrek. Eta jatekue... bai, jatekue jateko. Eta hamabixetan joten zan kanpaie. Eta illuntzien abemeitxekutan ba illuneaz batera abemaitxekue. 
- Zelan esan dozu? Illuntzekue zelan? 
- Illuntzekue, abemaitxekue. 
- Abemaitxekue? 
- Abemaitxekue. Ta gero arimena. 
- Bi? 
- Bi, bi. Illuntzien. Bai, bai. Holan zan gure antziñeko denporie. 
Ezagun bati gertatutako pasadizoa
Elorza Ugarriza, Maria Luisa
- Eta abadikaz ez zin ondo konpontzen. Ez, ez zin konpontzen ondo, keba! Eta Abadikaz ta maixukin be bai. Andoni bera be bizkorra, bizkorra Andoni be eta maixuek kastigaute ixten ban eskolan ta Fidela ekon ixekue baia... baia, e! 
Guresuek eitxen ez dabena eitxen eban harek, e! Ta ha, Andoni itxi eskolan, mutillen eskolie... Badakixu nun dauen? Oin ez daitx hor medikuk eta ez daitx nortzuk dauzen oin han. Ta Primaneko etziek jardiñe han atzien, oin be han egongo da jardiñe, eta kastigaute Andoni itxi deu maixuek. Kastigaute itxi deu ta atie zarratu eta... baia bentanak eta jardiñe han, bai, sartun biher Primanetik. Prima jostune, jakingo dozu. 
- Bai. 
- Haren etzin azpitxik patiñera-a, haren atetik sartu pasillo batetik sartun biher. Ta Andoni itxi dabe preso, maixuek. 
Itxi deu preso eta agiri ez etzera eta agiri ez. Eta ama... ixekuek baekixen, kontuixu, zer pasauko zan eta jun da eta hau... atie eskolako atie zarratute eta mutille barruen. Ta ze ein deu ixekuek? Fidela eukon ixena. Ze ein deu? Edai Primaneko atie, pasau han pasilluen ta ortureko ta patiñerako atie edai ta handik edai Andonik berak bentanie barrutik edai, atara handik ta etzera. Bazkarixe jateko. Eta gero maixue etorri ta eskolie zabaltzeko eta Andoni kanpuen olgetan eskolarako ta maixue nun egon dan errixtan-do ez dait ba nik, zeuzer jo-do ta Andonixorrek eskapau etzera ta ixeko maixuri lotsak emoten. Halantxik. 
Amona Marzelen inguruko kontuak
Elorza Ugarriza, Maria Luisa
- Ba hantxe, Tia Jesusa be eliza ondotik etorritxe bueno, bueno, bueno, gurin etzeko Bonineko umie neu be bai gero orduen e! Neu be Boniñen etzeko ixen na ni. Baia eurek bebai geurin e! Tia Jesusa egoten zan, pentsau be ez zaban eitxen ez gora jun biher ebanik eta holakorik, ta beste ume batzuk baia Jesusa hantxe urte guztien. Neu be bai. Marzel ona zan e! Amuma. 
- Ezetu zendun zuk amuma Marzel? 
- Ai, ezetu ez! Bai ondo! 
- Bai, e? 
- Ondo! Amuma Marzel ez neban ezetuko, ba! Jesusa ia, Jesusa ta bixok edade batekuk gara ta Jesusak... urtik eukiko genduzen guk. Hamar urte bai. Ha hil zanien euko genduzen guk. 
- Hamargarren umie eikeran hil zan ha. 
- Bai. Bai. Bai. Gixajie. Andra ona. 
- Zelaku zan? Handixe, txikixe, lodixe...? 
- Ez. Ixen zan atentziñoa deitxuteko guapie. Atentziñoa deitxuteko guapie. Haren moduko umerik! Zeuk dekozu antza zuk harena. 
- Eskerrik asko Maria Luisa! 
- Amaia, ez pentseu broman nauenik e! 
- Amuma Marzelen antza, nik? Bai? 
- Bai. Zan guapie. Guapie atentziñue deitxuteko. 
- Eskerrik asko Maria Luisa. Zuk begi horrexekaz beitxu niri. 
- Atentziñue, atentziñue deitxuteko guapie ixen zan. 
- Ta haundixe, andra haundixe-do. 
- Bai, ta zabala. 
- Ta zabala. 
- Biher asko. Krixedie eukitxen eban. Baia baserrixe eukitxen eban ta zaldixe... astue! Romero. Ta automobillek-ta, ordun automobillik ez zeuen baia banaka, ikeratu ez deixen, horko Ereñoko hariztixe badakizu zein den? 
- Bai. 
- Han, han dana solue eta bedarra, ha baserrixe. Terreno asko dekozue zuek han. Bonineko terrenuek asko dauz hor. Eta automobillek-ta asustau ez deixen, kartuliñez belarrixek eindde ha astue, Romero. Holan belarrixek tapeute ipiñitxe. Eta hantxe harexen ganien ta gorantzin ta beherantzin hutsik-ta. [...] Mañesi Zenikoaz. 
1918an Bengetze baserrian jaioa
Elorza Ugarriza, Maria Luisa
- Lehenengo eta behin esan zeure izena eta bi abizen. 
- Maria Luisa Elorza Ugarriza. 
- Bale. Eta noiz jaixo ziñen? 
- Zemendixen 23en, urtie 18. (1918) 
- Eta nun jaixo ziñen? 
- Han Bengetzen, beste baserrixen. 
- Bengetzen. Eta gero hona ezkondu ziñen? 
- Ez, ez. Bengetzen ezkondu ta egon naz bizitzen ni... Zemat urte Iñaki hamen? 
- SEMEA: Hemen ez dakitz zemat urte baia... hemen hamabost urte inguru ixengo die. 
- Hamabost. Ixengo die hamabost? 
- SEMEA: Edo hamabi-amabost. 
- Bai, bai. Bai. Ba ordura arte. 
- Orduen zure aitxe ta ama be Bengetzekuek ziren? 
- Ez, nire aitxe Mendarukue ta ama Bengetzekue. Bai. 
- Eta zuen familixek bazeukon, holan, goitizenik edo ezizenik edo? 
- Ezizena? Nire famelixen ez. Aitxe kiputxe zan ta "Kiputxe". "Kiputxe"aitxeri. Ta amari, ba, bertokue zan ta Isabel eukon izena ta Isabel. 
- Ta zemat neba-rreba ziñien? 
- Hiru. Baia bata jaixo zan partuen, halako partuen, ezan ondo jaixo, hildde-do jaixo biher izen eban eta bigarrena, ba, nebie... hogeta... hogeta bi hillebeteaz hil zan garrotilluaz. Bai. 
- Ta gero geratu ziñien zeu eta...? 
- Aitxe ta ama. 
- Baia zu zer, ume bakarra etxien? 
- Bai. Gero bakarrik. 
- Ta Higinian gixona-do ez zan ixen zure nebie-do? 
- E... zer? 
- Higinian gixona ez zan ixen zure nebie? 
- Nire aman nebie. 
- A, zure aman nebie. 
- Bai, nire aman nebie ixen zan. Bai. Ta nire amak ez ekon ahiztarik, neba-rreba bi izen zien. 
- Zeu izen zinen ume bakarra etxien. 
- Neu. Neu, neu bakarrik geratu nintzen, hamabost egunekue ni. Ha hil zanien, hamabost egunekue. Bai. Bai, amak esaten dosten "Ezara gero bakarra, e! Ze... nebien mazokadie besuen hartunde zauz-a". Klaro, amak... altzuen eta hogetabi hillebeteko umie amagaz usaute ta, kontixu, zeluek eta arrebatxue jo ta mazuaz. Mazutxue eukitxen ei zeban berak olgetako, untziek-ta sartzeko, ta mazuek emon, besuen emon ei dosten mazokadatxue. Gure amak esaten dosten hori. 
Umetako jolasak: "txiauke", "errepisoka", tortolosekin...
Elorza Ugarriza, Maria Luisa
- Olgeu. Olgeu zetara olgeuten zenduen? Eskola denporan hori esan dozu baia beste joko batzuk-do eitxen zenduezen herrixen ala eskolatik segidun etxera ala zelan? 
- Bai, elixapien txiauke be bai geuk. Elixapien pizarrak esaten jakon ta elixapien be bai. Zuk bakixu pizarreka? 
- Bai. Errepisoka esaten gendun guk. 
- Bai, errepisoka. Ba hori, zaharrak oker esan dot nik. Errepisoka be bai. 
- Ta zelan zan errepisoka? 
- Errepisoka? Teilla zati bat-do ipiñi elixapeko zeritan ta ipiñi ta gero hankiaz erun ha. 
- Teilla gañien zeu? 
- Bai bai. Hanka bateaz jo ta eruen.... Baia errepisoka eitxen zien markak. 
- Eskillaratan eitxen gendun guk errepisoka. 
- E, nun? 
- Eskillaratan. Elixpeko eskillaratan. 
- Elixpe barruen guk. 
- Elixpe barruen. 
- Barruen, barruen. Hasten giñen, markak ein eta gero eskillara baten holako kuadro bat ein holan, holan, ta hankiaz haraxe sartun biher zenduen pizarrie. Alboko erreixak ikuturik be ein barik. Bai eta holan eitxen genduen. 
- Txiauka edo hori, zer da? 
- Txiauke. 
- Harrapetan. 
- Txiauke be bai. 
- Bai, hori lehen esan dozu. 
- Ta gero... zelan zan? Ahaztu jatez niri-e. 
- Bueno baia, aber baten bat akordeten jatzun. Tabakin-ta olgetan zenduen? 
- Tabakin bai. Tabak hor dekotez. Ikusi dozuez iñoiz tabak? 
- Nik bai, txikitxen ikusi dotez baia ez naz akordetan. 
- Ba erakutsiko dotzutez ba. Hortxe dekotez. 
- Izenak eukitxen biezen aldiek? 
- Bai. Ixenak ipintxen dire: lepotara, zulotara, belarritxera, burutera... ipintxen dire. Bueno, ba zer gehixau esateko egon naz... A! Ta gero olgetan genduen ba... miñen puntan dekot gero e! Ai Amaia oin kanbixau jat dana. 
- Zu trankil Maria Luisa. Urtengo dau ta bestela ba... haxe. 
- "Ando, Anton matarilerilerile. Ando, Anton matarile rilerileron. " Eta benga. Eta "¿Que [ofrece] tiene usted? "
Mendaroko amonak tortolosak ematen zizkion
Elorza Ugarriza, Maria Luisa
- Ta nire aitxitxe zan Mendarokue, kiputxe. Eta bizi... etxie oin be han dau ta jentie bizi de. Mendaro baia mendi-endi puntan. Zelan esango dotzut nik. Mendi handiko baino puntarau. Eta ardixek ekezan, lantzin ardi bat etxin hiltzen eben ta amumak poltsin-a tabak niri botaten eztezen. Ta dekotez tabak. Ta gero etxien jaten doguz guk artxue, kontixu, urtin birritxen: paskoz eta gabonez edo gabon zaharrez. Ta ha, nik eitxen dot, tabak gorde. 
Aita Australian egona; aitaren izakera
Elorza Ugarriza, Maria Luisa
- Zuen aitxe Australian egon zan? 
- Nire aitxe? Bai. Bai. Bai. Berandu jun ta berrogeta zazpi urteaz Australiara jun zan ha. Ta urte bi egin zitxuzen ta Australian irebazi haundixek eta afan haundixek eta kaña ebaten... baia zaharra ixen zan ordun baia kaña ebaten be ein ta diru ekarri hamen ez euen ta. Amaia, hamen ez euen dirurik. Ta diru ekarri, bakixu. Bai, diru ekarri. Ez neure aitxe zalako, baia fiñe zan, fiñe, fiñe, fiñe, fiñe. Ta ona, ona. Zure... 
- Ta alegrie bebai. 
- Bai, bai, bai. Akordetan zara? 
- Akordeten naz apur bet beragaz. 
- Bai. 
- Askorik ez, baia bai. Domingo Bengetzekue bai, dekot halanik e... 
- Bai, zure osaba Domingo gerran hil zan. Altue zan. Altue, oso altue eta mutil ederra. Ta etorten zan Bengetzeko itturrire uretan, praka luzikaz dauela aitxen besuen holantxik ibiltzeko. Umik halantxik ibiltzen zittun harek danak ta elixaldeko ume guztixek etorten zien Bengetzera. Ta holan: behie ikutu, gora altxau ta umikaz holantxik ibiltzen zan. 
Ta berak estimau eukitxen eban tokaixue berena. (... ) , tokaixue berena ganera Domingo estimau eukitxen eban ta esaten eban, neuk be entzuten netzon. Esaten eban Domingok "Hau de gozamena, hau de gozamena! " Ta nire aitxe besuen itxurrixen itxi baldie ta Bengetzeko ezkatzera holan besun ibiltzen. Ta berak be gozau eitten ban. Bai, bai. 
- Bengetzeko itxurrixen danok pasau gendun ondo. Umetan asko gustetan jakun itxurrire uretan juatie. 
- Bai, bai, bai, bai. Itxurri politxe ixen zan ha. Ur hori oin gastaute dau. 
- Ta jentie dana haraxe. Oin ez dau... 
- Dana, dana, dana. Atxoste guztixe haraxe. Dana. Dana. Han saso baten kolie egoten zan gero! Ure hartzeko. 
Kolie. Bai, bai. Bueno. 
- Ta zuen aitxeaz amaitzeko, nik entzun dot bertsolarixe be bazala. 
- Bueno, bertsolarixe... berak bertsue ein ez zaban eitxen, bestinak abestu, kantau. 
- A. Ta zelanik ikesten bazen, papelatatik-do? 
- Papela... esango dotzut. Australiara jun zanien ikesi eban leiduten, bertsopapelak, San Antonionak, bai, beran debotue, San Antonionak, bueno! San Antonion debotue. 
- Gure amumak bebai. Amuma Faustina bebai, nire ama. 
- Bai, bai, bai. Ixengo zan. San Antonioaitxik gure aitxe, bueno! Ta San Antonion bertso papela topa deu ta haxe leiduten Australian ikasi. Apur bet leiduten: m, a ¦ ma, Maria. Ta holan berbak esaten zitxuzen. Eta eskibridu bebai. 
Baia eskibridu bera be ondo ez zaban eitxen baia paseu xakon Australiara jun zan ta, klaro, kañie ebeitxen dirue, diru lorrixe, librie, libra esterliñie eta jun zan bankure, uzabak emon dotzon txekie ta jun zan bankure ba etzera botateko... txekie kobretan ta bueno jun da bankure ta tope deu neska bat bankuen biherrien eta bota dotzo mostradorera txekie ta baitxe neskiek hartu ta ein dotzoz urre montoixek diruek holan, holan, holan. Ta ez dakit ba zenbat montoi ta gero esan dotzon neskiek "too much money", diru larrei emoten dotzut esan ei dotzon neski horrek. 
Ta harek diruek kobreu ta kañie ebeitxe pozik etzera bueltateko, pozik etzera bueltateko. Eta holan, holan. Holan, hamen gerra ostien leku txarra egon zan Amaia, leku txarra. 
Tortolosoka eta kanikak
Elorza Ugarriza, Maria Luisa
-(... ) 
- Pillue dekozuz hemen! 
- Bai, pillue dekot behintzet. Amumak hortxe trapuen botata. 
- Hemen kanikak. 
- Hor kanikak, bai. 
- Kanikak zer die, kristalezkuek? 
- Kristalezkuek, bai. Batzuk bai kristalezkuek eta... 
- Zer diz antziñekuek , Maria Luisa, ala oinguek? Antziñekuek? 
- Antziñekuek. 
- Bai, e? 
- Gaseosa botilla txikixek kanikie eukitxen ben. 
- Zer? Gaseosa botillak zer? 
- Gaseosa botilla txikixek kanikie eukitxe ben. 
- Nun eukitxen eben, barruen? 
- Bai, saman. 
- Saman. 
- Honek, honek, honek, kristalezkuek, kristalezkuek. 
- Horrek gaseosa botillatan. 
- Bai, gaseosa botillatan. 
- Harek txikixek ixengo zien, gaseosa botilla txikixek, ezta? 
- Txiki-xiki-xikixek. 
- Ta honek bestiek, zer diez, bustiñezkuek-do? 
- Esango dotzut honena, honen pekatue. 
- Hamen be badau beste bat, Iñaki, horren antzekue. Ta hau besti hau? 
- (Semea) Baia honek ze eitxen eban gaseosa botillan? 
- Tapie, tapie. 
- A, tapie! 
- Tapie. Saman eukitxen eben. Edai eitxen zien holan, oin be badauz botillak edaitxen dienak holan. Edaitxen zan eta hori ba kanpora. 
Tortolosetan; tortolosaren aldeak
Elorza Ugarriza, Maria Luisa
- Ta tabien partiek zeintzuk direla esan dozu? Zein da zein? 
- Lepue. Lepotara, zulotara... Belarrixe. Belarritxera, burutera. Ta bota biher dozu... kanikie ibiltzen gendun. Hori peloti hori ez dakit gero nok umik-do baten batek ekarri dost niri hori hona. Eta kanikie botaten dozu gora, kanikie botaten zendun gora ta honeri buelta emoten zentzon zulotara, belarritxera... Ta baiña hasi nintzen, gixonak ipiñi gendun baiña ba ezin izen naben. 
- Zemat tabagaz eitxen zen? 
- Honek die... 
- Zemateaz? 
- Sei taba. Seiaz. Honek die karneruek. Honek e... 
- A, handixauek. 
- Amumak botaten dostezenak horrek. 
- Handixauek horrek, bai. 
- Ta iñok ez zaban eukitxen karnerorik hamen. Ta honek bildotsanak txikixek baiño. Ta honek amumak botaten eustezenak die, niri. Ta gero lagunek inbiditxen eukitxen nitxuen baia neuk eukitxen nitxun estimau! Ta honek karneruek, ardixek zaharrau hiltzen zitxuen lez, haren ardi zaharran tabak. 
- Maria Luisa, eta gero holanik ipiñi biher ixeten zan, ezta? Sei tabagaz, ezta? Eta botaten zien, ezta? Bota pelotie eta ein danakaz hori, ezta? Danakaz ein biher zan banan-anan? 
- Bai, bai, bai. 
- Danak ipiñi biher zien zulotara igul, ezta? Holantxik, danak batera, ezta? 
- Bai, bai. Danak. 
- Ta gero, eitxen zenduzenien ya danak, zer eitxen zan? Biñen biñe, edo hirune... 
- Bai, bai, bai. Holantxik biñan edo hiruñan edo altxetan genduzen. Biñan, biñan seguruen. Biñan altxetan genduzen tabok. Ta ez pentsau danak eukitxen zitxuenik, baia niri amumak botaten dostezen ta amumanak. Ostantzien neuk be ez. Nik bape ez neban euko, neuk, neuk. 
- Baiña beitxu zelako pillue batun zendun. 
- Bai, ta oin danak dekotez... 
- Gauzie gaiñera ez da batzie, gauzie da gordetie hainbeste urtetan. 
- Bai. Lehengo gixonak be etorri iatezan ta taba pillo galanta ikusi dogu ta barre eitxen eben. 
Sokadantza eta beste jolas batzuk
Elorza Ugarriza, Maria Luisa
- Soka saltoan eitxen zenduen? 
- Bai, soka dantzan. Soka jantzan, bai. Bi eraitxen ta bata saltoten, banan-anan saltoten. 
- Ta ze kantetan zenduen? Kanteu, bitxartien? 
- Akordako xat... ai... etxat akordeko oin bape. Kanturik etxat akordetan. A, bai! "Soy la reina de los males y... no puedo ser, echar pañuelito al suelo y despues recoger". Gero, ez daitx holan zan "Una, dos y tres". Azkana. 
- Erderaz ez daitx. Ta hori esaten zenduenien makurtu eitxen ziñien? 
- Makurtu ta paiñelue altxau. Albokue atzera soka jantzan baten batek. Nik ez naben asko eitxen. Bai, hori. Hori be holan da. 
- Ta beste jolasen bat, holanik, eitxen zenduen? 
- Bai. Zelan zan? "Al treinta de mayo". Ez doste emoten oin buruek, hori be etxat akordetan ta zerien, bueltaka korruen. Eta han be bat matarile-ile-ile, hori koadrillie, bat begire eta nik ez daitx, "Que oficio tiene usted" ta "Oficio de arrascar la chimenea" ta hori ez gendun entzun gure ixeten holakorik baia... dauenak kanteten ebaban entzun ein biher eta holan. Ez dakitxetez, kantak etxatez akordetan oin. 
"Etxetxoka" nola jolasten zuten
Elorza Ugarriza, Maria Luisa
- Ta gero holan, etzetxuke be bai, katxarro zaharrak ta hartute ta horrek bedarrak, uztai-edarrak horri zabala eukitxen dabe eta harek txuletak ixeten zien. Ta piper potutan ipiñi ure ta lurre hartunde morokille ein ta... gogun dekozuz horrek? 
- Guk ein doguz. Zuek eitxen zenduela ez dot jakin baina guk ein doguz holakuek be. 
- Bai, beti. Enei! Gure etxiek solue goiko partien deko Bengetzek, oin landa dau eta deko goiko (... ) deko kurba bat, bidi doie baia ha bidie... kurba bat deko, ezta? Ta han kurban etxie eukitxen gendun guk, platerak atrapaten genduzen, ha plater bat apurtzen bazan ta tabernan nahiko apurtzen zan eta plater zatixek batun ta haraxe ekarten zitxun Jesusak ta hantxe etzie eindde eukitxen gendun platerak eta danak ipiñitxe, piper potiek, batien morokille, bestien saldie ta geure geuzak eta bueno! Mañesi Zianeko, andra edadekue, gixajie andra ona, ene! Zemat gauza parkatzen dosten niri harek ta "Zuk kosiñerie ixen biher dozu, ba! Derrigorrien! Bai umie, zuk kosiñerie ixen biher dozu ze jateko guztixe dekozu ipiñitxe ta! ". Ta bedarrak, hau txuletie, hori ez dait zelakue, hori ez dakit zer eta etzebizitzie hantxe ipiñitxe. 
- Ta hori, iñerra eta zer ixeten zan? Iñerraren garaunek eta zer ixeten zien? Arroza ez zenduen eitxen? 
- Bai. 
- Iñerragaz. 
- Bai, iñerraz bai. 
Neska-mutilak plazan dantzan; soinu-jotzaile eta pandero-jotzaileak
Elorza Ugarriza, Maria Luisa
- Holan zan. Ta eleixaldien jentetan! 
- Ta beste gauzatxu bat, hori. Gaztetan ta gero plazako neskak ibil ziñienien-a nobixu kontuk eta horrek zelan eitxen zien tratuek ba? Edo nobixue ezetu-do neskak eta mutillek-do...? 
- Bai, bai. Neskak eta mutillek erromerixe edarra! 
- Hori. 
- Erromerixe edarra. Eta zer da kontue eta farrarik joterik ez. Panderue. Eta gero gure... Andres Mendibill be bai. 
Andres zuk ez zendun ezeutu, ezta? 
- Andres Mendibil bai. 
- Ezetu zendun. 
- Bai. 
- Ha ixen zan soinue, harek jote eban farrie. Ha ixen zan mutil gazte ederra ixen zan ta ha ixen zan farrie joten ebana. Ta gero gure albokuek, haren ondoren. Juan ta Fidel. Ezetu zenduzen? 
- Ez, Fidel Bengetzekue... Juan... 
- Juan Kobiakue. Juan Kobiakue. 
- Derrigorrien ezetu biher Juan Kobia, bai. 
- Ez dekot nik akordurik, e. Ezetu eingo naben, baia... ta Fidel ez, ze Fidel gerra denporan hil zan. Fidel gure tioaz hil zan, bai. 
- Bai. Eta... ze esaten eon gara? 
- Hori. Neska-util kontuek-ta nobixu topetie eta horrek ia zelan eitxen zenduezan. 
- Bueno, ba zelan eitxen genduzen nobixue topetie-a? Ba nobixuek eta neska-utillek ba jantzan plazan. Ta panderu joten eben, ba, ekixenak. Neskak be baekixen ba askok. Florak be bai, krixedie pandero-otzaillie ta jantxarixe, bueno! Baten! Eta Abaztarren Andonin ama eta ixeko bi egon zien ta harek be panderu joten eben. 
Elizpean kaniketan; bolatokia plazan
Elorza Ugarriza, Maria Luisa
- Maria Luisa, baia elixapie leku txarra da kaniketan eitxeko. 
- Ba hantxe eitxen gendun ba! 
- Ze dana dau losa bat beherau, beste bat gorau. 
- A, ez, baia ordun lisu. 
- A, lisu egon zan orduen? 
- Bai, liso-iso egon zan, liso egon zan ta hantxe. Nun eingo gendun ba? Kanpun be, plazan be, ezin ein, harrixe-a han plazan oin be zementue ta botata dau baia ordun ez euen eta ezebez. Ereñon bolatokixe be plazan egon zan, lurre... 
- Plazan bolatokixe? 
- Bai. 
- Nun? 
- Nun? Hantxe badau ba han Bengetzerako balkoie badau ba? Ikusteko Bengetze ta danak ikusteko, ba hantxe, haxe zan bolatokixe. 
- Bolatokixe ala probalekue? 
- Probalekue ez. Bolatokixe. Probalekue erdixen, plazin erdixen probalekue. Ta hantxe bolatokixe. 

Ermua (Bizkaia)
Urkoko "funikularra"
Izarra Larrea, Fidel
-Hor Urkora ipini eben funikularra, hortxe zeretik, Malengoneko baiño lehenao, hantxe kantera onduan funikularra. 
Ba funikularra estreiñau eben egunian etorri zian abioi batzuk eta jota dana apurtu eben zeroi, funikularroi. 
Bobardeua egon zan, bonba batzuk bota zittuen eta, ya segiduan... Azkenako egunak zian orduan. 
- Nun ipiñi eben funikularra? 
- Funikularra ipiñi eben, Urko Bekuan. Oin Urko Bekua ez dago, ez da agertzen. Ta hamentxe behian, hor Olkinzuri esaten gentsan guk, Okinzurittik gora ein eben Urkora materixala jasotzeko. Porke han Urko Goixan euan zera, kaiñoiak, Arratera begira. Arratetik euazen hona begira, ezta, baiña hamendik Arratera. Ta hor materixala jasotzeko, porke bestelan hamendik jasotzeko Urko Goikora... Urko Goikora ez, Urkoko puntara, ipini eben funikular bat. Baiña ez dot pentsatzen zertu zanik. Orduan segiduan etorri zian.. 
- [...] 
- Kablia edo, zer bat. Guk funikularra esaten gentsaun baiña itxuria karrete bat edo holan poste batzuk ipiniko zittuen. 
Porke guk ez genduan.. Bai ba, horretxek obusak, balak eta jasotzeko. 
- Muniziñua, ezta? 
- Muniziñua, klaro -Ez zan gutxi kostako orduan denporan holako funikularra... 
- Bai ba. Funikularra... Ez, baiña postiak eta kabina batzuk holan zeoze txirrikiakin edo izango zan, baiña ez zan zertu. 
- Txirrikia zer da? 
- Txirrikia, oin hamen andamiuak ibiltzen dabe ba. Horrek eukitzen dabe zer bat, errobera bat, "txirrikia" esaten gentsaun guk horreri. Orduan txirri eingo eban, ez dakit zeregaittik [esango zan] txirrikia. Polea batzuk, baiña burdiñazkuak. Polea kanala einda, kablia joango zan eta. 
Jate aldera lan
Ormaetxea Atorresagasti , Luis Mari
-Eske orduan taillarretan eta be izaten zuan faltia. Esku-iharrerako, taladruan edo bestian eta. "Etorri hadi arratsaldian". Goizian joan biharrik daon, eta "etorri hadi arratsaldian". Normala zuan hori orduan. Bajauan biharra, eitteko gogua ekanak behintzat. Erozeri heldu, honbre, dudarik be ez ba, honek, e... 
- Gaiñera hemen jendiak ez eban eukiko dirurik sobra, baiña kanpotik zetozenak oinddiokan gitxiao. 
- Gitxiao, klaro. Orduan dirurik ez jauan (etxauan) iñun be. Baiña jatiagaittik, bueno! Baso garbitzera ta, basarrira neri, gurera akordatzen jatak, Ermutik joaten zittuan hiru lagun normalmente, sarrittan. Domeketan joan eta goizetik biharra ein baso garbitzen, eguardixan baba-an bat edo bazkari bat ein ta atsaldian be biharra. Ta illuntzian berriro afari merixendia ein eta etxera. Dirurik ordainddu barik. Eske tripa betetze alde. Jentia, orduan jatekua ta ogixa zuan eskasidadeik haundiña. 
Karlistak, bizkaitarrak eta errepublikanoak
Bengoetxea Isasi-Isasmendi, Maria
-Gerra aurrian be politikia... 
- Bai. Eneee! , orduan karlistak eta bizkaittarrak zien Ermuan. Beti burrukan. Baiña gero gabian beti egoten zan plazan, bandia euan Ermuan, ta alkarrekin dantzan be bai, e. Baiña beti burrukan, e, karlistak eta bizkaittarrak. 
- Benetan burrukan? 
- Benetan burrukan. Benetan burrukan, bai. 
- Eta sozialistak bazeren Ermuan? 
- Bueno, ez. Karlistak eta bizkaittarrak. Soizialistak Eibarren euezen. Esaten dotsut ba, nik sozialistia euki neban nobixua ta, amak esaten ostan "atrebidu eitten haz sozialista batekin ezkontzen? " Ja-a. 
- Zergaitik? Sozialistak zelan ikusten zien? 
- Elizian kontrarixuak zien eta. Horixe eken zeroi. Kontrarixuak. 
- Ta republikanorik-ta baeuen? 
- Bai, bai. Droget. Ez zenduan ezagutu zuk Droget? 
- Ez, ez neban ezautu. 
- Republikanua zan. Haretxek lelengo republikako banderia, Eibarren eta baiño lehenao Ermuan ipiñi zan. Haretxek, horretxek, Drogetek. 
- Ez esan honi hori; Eibartarrei esan bihar jakue hori, Maria. 
- Republikia Eibarren baiño lehenao Ermuan? 
- Ermuan. 
- Zelan da hori ba? 
- Republikako bandera gorrixa Ermuan lehenao etara zan Eibarren baiño. 
- Eta honek zelan dakarre ba famie? Beti esaten da Eibarren ipini zala... Zeiñek ipini eban ba Ermuan? 
- Ba horretxek, Droget esaten dotsutenak. 
- Hor historixa bat kontatzen da Droget eta beste batzuk joan zirala Eibarrera edo. Hori badakizu zuk historixa hori? 
- Ez, ez. Ez dot sekula entzun. 
- Nik be entzunda, republikia proklamau zanian hemendik Droget eta beran lagun batzuk Eibarrera joan ziala eta holakoren bat. Baiña ez dakit zela zan. 
- Ez dakit. Neuk be ez dakit. 
- Margaritak kontatzen dau. Bai, bezperan, banderak hartu ta Eibarrera joan zien klarinetiaz, klarinetia joten eta. Eta gero ba han Madillen eta erregioi edo ondiño Madrilletik joan barik euela urten eban, eta tolostu barriro banderok eta, fi-i! , isil-silik danok etxera barrido. 
Tunelean gerra denboran
Egia Agirrebeitia, Luisa
-Gero gerra ostian... Klaro, gerra denporan bizi genduan bizimodua "de aupa! ". Refujixuak euazen, baiña azkenian akordau jakun Espillako tunelera edo joatia eguna pasatzen. Gure ama bazkarixakin joan eta gu alper galantak hantxe, ixa egun guztian. Abioiak etozenian tunel barrura. Aria-akuak eta ipinitta euazen parian. Eta han pasatzen genduan eguna. Gero arik eta hamazazpi edo hamazortzi urte... , gerria amaittu zanian ba Eibarera joan nitzan biharrera, bederatzi hillabete-do gerria amaittu arte. Ta gero handik beste hil batzuek etxian einda, beste tailler batera Eibarrera. Beste, arik eta gero Ermura etorri nitzan. Nobixua Ermuan topau nebanian harek Ermura ekartia nahi. Ta Urretanian ezkondu arte biharrian. 
Batzokia "botín de guerra"
Idigoras Arzuaga, Joseba Gotzon
-Gu ondo bizi gintzazen batzokixan gauazenian. Baiña kendu oskuezenian danak, batzokixa ta dana kendu oskuezenian, ein eben, batzokixa ipini eben "como botin de guerra". Txarrixak zer zien, e! Deklarau baeben "esto hemos cogido", bien. "Pero no, como botin de guerra. Y al poner como botin de guerra, ni el ayuntamiento de Ermua ni nadie. Sabes quien? El ejercito y la Guardia Civil. 
- Jabetu zien? 
- Jabetu zien. "Y a joderse". 
- Eta zeiñek izendatu eban botin de guerra? 
- Eurak. 
Errepublikaren aldarrikapena Ermuan
Zubizarreta Garro, Pedro
-Eta nik gauzak akordatzen jatazenak, sei urte nekazela proklamau zan Ermuan "La Segunda Republica", el 14 de abril del año 31. Ta ointxe be ikusten nago aiuntamentuko balkoittik Droget-k zelan txapliuak botatzen ibili zan. 
Txapliuak botatzen. Haxe dakat nik; ni eskolarako... , oinddio Eskola Txikixan nebilen, Eskola txikixa esaten gontsan. 
Hantxe, eta Drogetek aiuntamentuko balkoittik benga txafliuak botatzen. 
- Haxe dakazu. 
- Txafliuak. Eta gero gorrixak el año treinta y tres be, zelan andrazkuei emon otsen botua -andrazkuak ez eken botorik hasta el año treinta y tres-. Ta Lukrezia [...] nekua, Eizagirre. "Hamen nago hamen, andrazkuak be hamen gaozak gu", plazan erdi-rdixan jarri ta. "Hamen gaozak andrazkuak be, oin arte ez juau (etxuau) euki baiña oin hamen jakau! ". 
- Pozik androk. 
- Horrek gerra aurrekuak. Gero gerria etorri zan eta ez eskola eta ez prozeziño. 
Karlistak eta bizkaitarrak beti eztabaidan
Agirregomezkorta Isasi-Isasmendi, Agus
-Maixuak, maistrak... 
- Maistria Doña Paca. Zela zan? Bai, maistria Eibartik etortzen zan. Nausixa zan eta, neri ule-artze asko eitten ostan. Porke berak ekan loiba bat beraaz bizi zana politiko, PNV edo ez dakit nik zer giñan, umiak giñan ondiok eta. 
Baiña karlistak eta bizkaittarrak (burrukaren keinua). Bene zerekua, plazan bizi zana, eta ni lagun haundixak giñan eta harek zien karlistak eta ni bizkaittarrak. Eta ez genduan eitten ezebe ta beti diskusiñuan. Ta egun baten etorri zan esaten, aizta nausixa ekan eta: "jesus, neska, hori zure laguna Agus hori ondo politikoa da! ". Nik politikua ze zan be ez nekixan. Ta pentsaizu. Etorri zan esaten eta "kontuz ibili biharko nok ni honegaz", porke aizta nausixak txarto irizten badotsa ba... Osea, umiak baiña geuk, e... Karlistak eta bizkaittarrak, e, karlistak eta bizkaittarrak. 
Umetatan. 
- Bizkaittarrak? 
- Bizkaittarra zan "nacionalista". "Bizkaittarras", izena holan zan, baiña "nacionalista" eta harek zien karlistak. Izaten zan burruka bat Ermuan karlistak eta bizkaittarrak, terriblia. Burrukan eitten eben. Botaziñuetan eta, neri akordatzen jata, horrek eskillara batzuk plazara fatekuok, bolarak etortzen zien eta zer eta burrukan karlistak eta bizkaittarrak. 
Ta ni bizkaittarra nitzan ta laguna karlistia. Ta bueno. Aittu ezebez, baiña... 
Baserri-giroa Ermuan
Ormaetxea Atorresagasti , Luis Mari
-Oinddiokan gerra ostian be ezagutu zenduen basarri girua. 
- Bai, bai, hoixe, bai. Basarri girua? Otxoanekuan ostatuko aurrian euana, ni ezkonduta, berrogei urte dittuk, oin berrogei urte be, garirik ez, baiña behixak eta bai. Urten eta soltautakuan zelaira eruateko ta, Ermuko kale prinzipala haxe zuan, Ostatuko aurria. Ba ointxe udaletxia daona. Zera kalia dok udaletxia, elixia, ta Bilborutz beran bidia, hoixe kaliori, Valdespina. Ganauak soltatzen zittuenian, behixok soltatzen zittuen eta. Ganauak be kanpora urtendakuan segiduan plis-lost, plis-lost, plis-lost, dana tortilla lagata kaliori. Hori ointxe hogetamar bat urte arte edo ganauak egon dittuk Ermuako kalian. Ordurako Anton Atxa ya aldeta jauan baiña Motxunian baitta, Motxunian hor ba hiru basarri jeuazan hor bertan. Hortxe kalian. Ta goratxuao Torreta. Eske Ermua... 
- Eta oin ixa danetan esaten moruan bankua. Motxunekua edo zelan esan dok? 
- Bai, han be bankua. Ta bestian be bankua, ostatuan be bankua. Danian. Torreta be Caja de Ahorros. 
- Anton Atxxak ez jakixat (etxakixat) berak dakan. 
- Anton Atxa be bankua. Banco Vizcaya, lelengo ein ebena. Banco Vizcaya, ta kaja ahorrosa baitta. 
- Basarrittar guztiak bankero orduan. 
- Basarrittarrak ez, bankuak harrapau, klaro. 
Suegurra eta egurrikatza
Ormaetxea Atorresagasti , Luis Mari
-Egurretara be, sua eitteko egurretara be basora. Benga! 
- Makiña bat buelta ein juan Untzaman Fedek, mekauben diez. 
- Bai, danak. 
- Hamalau edo hamabost urte arte, latigo! 
- Ermuan egurra saltzailliak be bajauazen, Eusebio Ureta ta. Horrek sutarako egurra preparau ta Eibarrera joan eta saltzen eben harek. Iketza be, iketza be gitxi. Eske egurra zuan ona ekonomikiandako ta. Ekonomikia be orduantxe, gerra inguruan hasitta, e. Aurrerao danian su bajua. Eibarrera egur saltzera. 
- Nere andrian gizonak, Malkorra, hil ein zuan. Ikatza be eitten juan mendixan, "carbon vegetal". Hor Untzaman eta. 
- Baiña carbon begetala karua urtetzen juan. 
- Giputxa zuan eta. Mendixan ibilittakua bizi guztian. 
- Baiña iketza, egur-ketza karua sua eitteko. Ha plantxia eitteko ta. Plantxiandako ta eitteko. Inddarrik be ez jauan (etxauan) ba. 
- Taillerretarako ta, fraguetarako. 
- Suteixak, suteixak berotzeko, taillarretarako. Oin soziedaderako bakarirk usatzen dok, txuletak erretzeko ta, baiña... 
- Ezagutzen zenduen hemengo mendixetan Ermuko jenderik ikatza egiten? 
- Bai. Honen suegrua be baitta, ta asko. 
- Baiña normalian eitten zan basarrixetan eta? 
- Hamen Hanbrekuak igual ingo juen. 
- Gurian aittittak eta be eitten juen. Basarrixetan-ta iketza eitten zuan baiña gitxi. Eske erropia plantxatzeko be jeneralian, zela suakin berotu, iketza ipiñi barruan eta tximinixiakin erre bidebatez. Ta hortarako basarrixetan itten zuan, nik asko ezautu juat txendorra eitten, bai. 
- Hamen Hanbre gaiñian daon basarrixa, saltzen dabena, zelan dittuk horrek? 
- Mardua. 
- Harek asko saltzen ebala hori. Seguramente lehenao berak eingo juan mendixan. 
- Eingo juan. 
- Gaur egunian ekarri kanpotik, baiña... Lehenao berak eingo juan seguramente. 
- Bai. 
- Urte asko dittuk harek gurera be ekartzen ebala, taillerreko sutegirako ta. Asko. 
- Bai, lehenao asko, baiña garesti urtetzen juan etxietarako. Etxian jentia egurra. 
Gari jotzen Ermuko kalean
Izarra Larrea, Fidel
-Orduan garixa jotia, garijotiak eta orduan festejuak izaten zian, gari-otia. Hamen Montxunian, gure onduan. Gero Trakenian, Santukuan. Han plaza moduan etxe aurrian ipintzen zittuen gari pilluak eta. Gero, lehen, gaiñera eskuz joten zian, baiña gero ez; makinak etortzen zian eta ha basarri-asarri ha makinia ibiltzen zan. Ba oin hau basarrira, gero Patakoniara edo han zerera, baiña... Betiondora; baiña hamen gure inguruan Orozkonekua, Santukua, Trakenekua. Hamen Motxunekuak. Honek herri barrukuak lagundu pixkat zerak kendu. Bai ba. Lastua kendu, gora igo edo. Orduan zeozer traba eitten genduan behintzat han. 
Etxean haserre amak erdaraz eginez gero
Bengoetxea Isasi-Isasmendi, Maria
-Zuk ze rekuerdo daukazu eskoliana, ona? 
- Bueno, bai. Horixe, erderia dana. Eta gurian etxian ez zan eitten erderarik. Eta deskidatzen bagiñan, e, bueno! 
Amak hasarre eitten oskuan. 
- Erderaz ein bihar, kostata. Eta zuek jo edo noz-oz egin zaittue maisuak? 
- Ez, ez. Et, et. 
- Erderia ta euskeria ta esan dozula, zeuen artian lagunen artian-ta zela eitten ziñuen? 
- Erderaz. 
- Erderaz lagun artian be bai? 
- Bueno. Euskeraz bagenkixen, ezta, baiña. 
- Eskolatik kanpo be bai erderaz? 
- Ez, euskeraz. Erderaz bagenkixan, e. Puxkat dotoriao edo eittiarren. 
- Baina normalian lagunekin eta... 
- (Kantuan) 
Baserriko alabak gerade baiña somos muy listas, euskeraz nahi erderaz hitz egiten degu alkarrekin. 
Miren ustedes que garbo y salero, dantzan gaiñera iñon bezin ondo
Hika
Ormaetxea Narbaiza, Antonia
-Zenbat anai-rreba izan zarie? 
- Lau. Neu bakarrik nao oin. 
- Eta zuen artian hikan eta zukan eta... 
- Bai, hi, hi. Hi, bai, hi. 
- Zeiñeri eitten dotsazue hikan? 
- Ez dakit ba nik. 
- Zeinekin dakazu ohittura gehixen? 
- Aiztiakin hika eitteko ta. Ostian gitxi. Beti zu. 
- Aittari ta amari? 
- Bai, zu, zu. 
- Eta harek zeuei? 
- Ez dakit ba. Hi, pentsatzen dot. Bai, hi. 
- Kalian-ta erabiltzen zan? 
- Bai, bai, hika bai. 
- Andren artian asko. 
- Andren artian-a bai. Baiña gero etxian zu. 
Xemeikoak eta lamaikoak
Idigoras Arzuaga, Joseba Gotzon
-Xemeiko barik orduan. 
- Xemeiko barik. 
- Xentimorik barik esan nahi da. 
- Xemeikua zan... Osea ke, dirurik txikixena zan lamaikua. Lamaikua zan dirurik txikixena antziñakua. Gerora lamaikuan ostian xemeikua; eta xemeikuan ostian txakurraundixa, txakurtxikixa, ta txakurtxikixan ostian txakurraundixa. Aitzen dozu? Txakurraundixa, txakurtxikixa, xemeikua ta lamaikua. 
- Lamaikuak eta xemeikuak pezetiakin zerikusirik bai? 
- Klaro, harek "centimos, centimos". Osea que la peseta era uno, una fraccion unica. Pezetian txakurraundixak zekan "veinte centimos... diez centimos" txakurraundixak; "cinco centimos" xemeikuak, ta lamaikuak "una porcion [...] ". 
Horrek zien diru antxiñako... Gero egoten zian errialekuak... 
- Txakurraundixak? 
- Txakurraundixak diez centimos. 
- Txakur txikixak, barkatu... 
- Cinco centimos. 
- Eta xemeikuak? 
- Xemeikuak ekazen "la fraccion de diez" xemeikuari kenduta. Txakur txikixai dibidu hamarrekin eta lamaikua. 
- Orduan pezetiakin? 
- Pezetiakin lamaikuak asko euazen. Horrek zian antziñako diruak. Ta jokatzen zan lamaikora intxaurrekin eta. 
Bai-ai, intxaurrekin zuluak eitten zan eta, intxaurrak botatzen zian eta "pares" edo "nones" urtetzen baeben ba haxe. Lamaikora jokatzen zan. Horrek antziñakuak dia. 
Ermuan egindako pistolak
Idigoras Arzuaga, Joseba Gotzon
-"Esos todos estuvieron en la carcel. Sabes porque estuvieron en la carcel? Estaban preparaos para la guerra, preparando para la guerra. Las pistolas vendian esos. "
- Nun? 
- Esango dotsut. Horrek pistolak saltzen zittuen. Saldu ez, esango dotsut. Eitten eben pistolak gorde eurak "para la guerra esta, para la querra aquella", ta ladrillua sartu. Tenian un pedido de Paris, o de Francia o de Alemania o de lo que fuera. Alli mandaban los ladrillos y ellos se quedaban con las armas. Estos se quedaban con las armas. 
- Horrek armok Ermuan eitten zien? 
- Bai, Ermuan. Gure etxian eingo zian bastante, Pedro Atxanian. Danak eruan zittuen. Etorri zan general bat ona, General Pinto edo ez dakit zein zan, etorri zan Ermura "al entierro de Ignacio Olañeta". Sartu zien gure etxera, Pedro Atxanera, ta pistola bat topau eben. Bere pistola zarra bota bai, ta haxe hartu eta haxe eruan eban. General Pinto. Haxe eruan eban harek. Harek be lapurretan ein. Danak! 
- Nun egiten ziren pistolak? 
- Salaverria, Lomiño, Atxa, Urreta... 
- Bizikletak ez? 
- Bizikleta gehixen Urretak. Bizikleta asuntuan Urreta izan zan gehixen. Baiña pistolak eitten zien lelengo hori. 
Lomiñon bat, Pedratxanian (Pedro Atxa) bi, este... Eros, Eizagirres; Eizagirre Hermanos ez dakit zer, Eizagirre Hermanos. Droget euan hantxe sartuta; harek be bai. Ta gero separau ein zien eta ipini eben hiruk: Migel Kantabria, Droget eta zerak. Eta horrek, joan zan hara eta handik hona ekarri zittuan. Dirua ekarri eban harek. Dirua, hamar mila pezeta berak ipini bakarrik. Era gero kalera bota. Haundixak ein zittuen horrek! 
Ama inude Madrilen
Bengoetxea Isasi-Isasmendi, Maria
-Ermua jaixo ziñanian, zu jaixo ziñanetik hona dana aldatuko zan Ermuan, ez? Zelakua zan Ermua? 
- Bueno. Ermuan etxe zarrak asko, gero ein die etxe barrixak eta asko. Ba esaten dosut, bakoitzak bere ortutxua, geuk be geure ortua dakau ta. Orduan ba porru-atatak-ta jan eta. Bizimodu diferentea zan total. Nere ama, oso emakume ikusgarrixa zan, guapia. Ta esaten eban, hemeretzi urtekin ezkondu ta hogetabat urtekin semia euki ta hil ein jakon. Ta joan zan aiña, iñude Madridera palazio batera. Bai. Hain zan guapia nere ama, etxekoandriak esaten ei otsan: "los hombres que estan trabajando en el tejado tambien se asoman por mirarle a usted", esaten ei otsan. 
"Se asoman por mirarle a usted". Hantxe egon zan umia hazi artian. Ta gero sarri faten zan Madridera. 
- 
Sallabenteko eskola
Ormaetxea Atorresagasti , Luis Mari
-Eskolia bete-ete eindda. Sallabenteko eskolan... 
- Ermutik be joaten zittuan. 
- Asko. Asko. 
- Nere arrebia ta. 
- Lengusiñak be bai, Mari Tere ta. Ermutik jente asko joaten zuan. Malekonetik be bai, Malekoneko Mateo Sallabenten ibilittakua dok eskolan, pentsaik. Ta zelako joataldixa euan! Ta Elorretakuak be baitta Sallabentera ta. 
Bueno, Sallabenteko eskolan guk maistra ona euki giñuan, gaiñera, itxuria, famia jakan eta. Elgobartarra, Maria Concepcion Unzueta. Ta hogetalau pupitre jauazen dobliak, berrogeta zortzi lagun, ta ez zuan lekuik egoten, beti beteta egoten zuan. 
- Eitzatik eta Ermutik eta danetik. 
- Bai. Eitzaan be bajauan eskolia, e. Ta Eitzaan be, jente mordua bizu zuan orduan Eitzan. 
- Joantxo be joaten zuan Eitzara. 
- Bai. Eske Ermuan eskolatan lekurik ez. Joantxi eta Ermutik Eitzara joan ein bihar. Trenbidez trenbide, orduan trenbidian ibiltzen zuan asko. Bestela Sallabenteko eskola pasau ta aurrera joan bihar. Buelta haundixa ein bihar. 
Tomas Larrosia ta be baitta joaten zittuan Eitzara be baitta. Eitzan be beteta. Ermuan eskola faltia. Oin sobra daozak danak. Oin produziñua bajatu dok eta. 
"Olixo-azia" eta marraskiloak
Ormaetxea Atorresagasti , Luis Mari
-Gabonetako hori (intxaur-altsa). Hori eta karakolak. 
- Marraskiloak hemen jaten dira? 
- Bai, bai, marraskiloak be jaten dia, bai. Gabonetan bai eta ostientzian be bai. Eta olixo-zia, ni aza zalia ez nok baiña olixo-zia be, beti ifini bihar azak, eta olixua bastante botata. Orduan, klaro, olixua botatzen bajakuan, horregaittik izango zittuan onak. Ostientzian jango zittuan azak olixo barik eta orduan olixuakin. 
- Egunero azia olixo barik eta Gabonetan olixuakin. 
- Bai, ya mejorauta. "Mejorao". 
- Intxaur-altsia ta azia ta igual izango zittuan karakolak, marraskilluak. 
- Bai, marraskilluak be bai. Eske oin marraskilluak, hamen kastillano jentiak bizi guztian jaten dabela, ta gaiñera hartu barrixak, baiña orduan ez. Orduan aurrez hartuta eta sikatuta marraskiluak eta. Orduan ya "hechos al detalle". Oin hamen ixa urte guztian jaten juek jentiak marraskilluak. 
"Andria daukat alkate"
Areitioaurtena Isasi-Isasmendi, Lucia
Andria daukat alkate errespetua aparte, gizonamorroi galtza zarrekin andria galai jantzita, hau dala diferentzia nork hartu pazientzia nik daukat penitentzia. 
(Barreak). Ahaztu [..] , ez [...] akordatzen. Sarrittan pentsatzen dot. Gure Olatzek lenguan etara ostan zera, grabatzekua, eta esan ostan: "ama, kantaizuz", ta bai, ein bihar dot ba aber zelan urtetzen dostazen. Hainbeste kantu, gaiñra, ahaztutzen nao. Oin sosa-osa, ikusi telebisiño zarrok, urtetzen dabenak ganorabakuak gaiñera ganorabakuak dia batzuk. Ja-a, ahaztutzen lengo kantak, zerak. Donostiakuak be asko nekixezen nik. Donostiako Gaztelupeko... Eta gero, zera, eta baekezen asko-sko, amak be baekan eta Miren eta nik kantatzen genduan asko holan pelukerixan eta, hasieran ez zan egoten lan asko be ta, kantatzen genduzen honek "zarzuelas". 
- Zartzuelak... 
- Zerana hori, Katiuska-a dana, dan-an-ana, hasi ta akabau kantatzen genduan zarzuelak. Eta, bueno, zeranak, "Caserio"na be bai, eta holako kantuak asko eitten genduzen. Gure etxian ohittura haundixa euan kantuan eitteko. 
Jokuan edo zera bai, baiña kanturako gehixao. Sobre todo amagandik, aitta ez baiña. Amagandik eta honek anaiak-ta be, bueno, puff! Habanerak-ta kantatzen zittuen kuadrillak, ikusgarri kantatzen eben lehen. 
Eitzagara eskolara trenbideko tuneletik
Egia Agirrebeitia, Luisa
-Ta gero eskolan be Ermuan. Neri akordatzen jata, Doña Maria maistra zaharra. Ez eban erakusten tautik be baiña bueno. Gero akordatzen jata geixorik, geixotu nitzan ni, bronkixuetako fuertia nekan. Bizi guztian segidu dost haretxek, e. Ta ez dakit ba zenbat urte eukiko nittuan, hamar bat urte edo? Bederatzi edo? Ta holan handik lasterrera Ermuan euan mediku bat oso-so ona, Don Sabino Bengoetxea. Mediku bat zan kategorixakua eta argixa. 
Eta gure amari esan bihar izan otsan eze: "Hau neskato hau atarako bazendukie holan mendira edo piñadixa daon lekura, bronkixuetarako asko be hobeto. Gure aitta patxaraz, harek ez, baiña gure ama zan argixa. Eta esan eban eze: "Bai? hau eskolara ataratzia onena. Orduan barriadetara jente asko joaten zan, Sallabentera... Eitzara gitxiao urrin eualako. Ta Sallabenten ez euan lekurik eta, bueno ba Eitzara eskolara. Eitten nittuan goixian eta arratsaldian biajiak, e. Orduan trenak be gitxi pasatzen zien eta. Tuneletik joaten giñan. Goizian maistriakin. Ermuan Arkupe Zarretan euan apopillo. Ez dakit zein lekutan. Bera eta Sallabentekua be bai. Ta gero egualdi ona euanian behintzat, egualdi onakin, bazkaittara etortzen giñan. Enkanbio neguan egualdi txarra baeuan, ba sukalde ederra genkan. 
Diputaziñuak amantalak, ontzixak, esku-rapuak... Baiña ederrak, e. Ta harrikatza be eruaten eben Ermutik diputaziñuak pagauta, astuakin. Ta bazkaixa eitten genduan eta bertan bazkaldu. Holan ibili nintzan ba urtietan. Ta astian behin edo, ala ez dakit birrittan behin edo, joaten jakun Ermuan euana jesuitta haundi bat, Aitta Murgoitio, dotriniakin. Ta ibiliko nitzan ba ni eskolan gerriak urten arte, hamalau urtera arte edo. Ikasi nebana hantxe ikasi neban. 
"Hik baheki euskeraz nik erderaz dakitten moduan..."
Egia Agirrebeitia, Luisa
-A, berak esaten ostan, gaiñera. "Aitta, eskolara ta? " "Ni eskolara gitxi joan non, dantzan gehixao gustatzen jatanan eta". "Ze eitten zenduen? ". Ba ganauzaiñara bialdutakuan, gaztaiña-uluak egoten zien haundixak. Gaztaña-uluak ba gaztaiñak eta behian lekua haundixa ta. Terreno saillian. Ta gaztaiña-uluak, berak soiñua jo eta berak dantzan eiñ. Dantzan hantxe be. Dantzari kristona zonan, dantzan nahixao eskolara joatia baiño. Eta horregaittik gero. 
Periodikua beti hartu bihar izaten eban. Ta irakurten eban ba. Baiña sekula ez eban ikasi erderaz ondo. Danekin aittu, e, erdi erdera erdi kastillano. Amak zoragarri ekixan, baiña harek ez. Pentsaizu, Eibarren Aurrerako almazenian zenbat urtian egon zan eta. Orduan fakturaziñuak eitten zian, "grandia" ta "pequeñia" esaten otsen, "facturacion grande y facturacion pequeña" Eibarko estaziñuan. Faktore bat euan gure aittari ulia hartzen beti. 
- Zer zan faktoria? 
- Faktoria zan ba zerak eitten zittuena, fakturatzen zittuenak. Ta zelan esan otsan baten? "Vitoriano! " "Que? " "Que tal andamos con el castellano? " "Hik baheki euskeraz nik erderaz dakitteten moduan hobe izango litzakek! ". "Que bien le has contestado! ", jefiak. Euskeraz tautik be ez ekixan, eta guriak erderaz aitzen eban. Itten zittuan, fakturaziño guztiak berak itten zittuan. Erdi erdera erdi euskera. "Hik baheki euskeraz nik erderaz dakitteten moduan". Ta periodikua be irakurten eban ba. Baiña euskeraz harek, erderaz, e... Gero be nik euskeraz dakitteten edo irakurten doten beste aittagaittik. Gure aitta hankia ebaitta egon zanian, gustatzen jakozen bertsuak eta! Esaten osta ze: "Hi, hik ederto irakurten don eta hamen jakanadaz kantu-apelak eta bertsuenak eta". Euskeraz irakurri bihar izaten notsan dana. Nik usten dot orduan praktikau nitzala puxkat euskeraz irakurten. 
- Drogeteniturri irakurtzen dozu? 
- Bai. Hasi ta akabau. Baitta... Beste bat dakat euskerazkua Aranberrik erregalautakua, txiste morduakin eta. Eta Asierrek erregalau ostan Lazkao Txikin liburua. Bai-ai. Asier! Ez, hori zeuri erregalatzen dotsut. Ederto. Hango txiste batzuekin nahikua barre eraitten otsen gurasueri. Eske txiste bat da gaiñera barregarrixa batena, e. 
Eraztuna euskaraz egiteagatik
Zubizarreta Garro, Pedro
-Erderaz izaten zan (eskolia)? 
- Bai. Orduan euskeraz genkixan, Ermuko euskeria. Erderaz, ez genkixan erderaz, baiña don Pacok-ta erderaz, liburu guztiak erdraz euazen eta erderaz erok erakusteko, ta erderaz ein bihar alkarri. Eta batak ez badau eitten, bestiak eitten badau euskeraz, euskeraz eitten dabenari anillua sartu. Anillua gero: "honek euskeraz ein jok; honek... ". Azkenian anilluakin joaten zanak ba zeoze kastigotxo bat eukitzen eban. 
- Erderaz ez eitteagaittik. 
- Erderaz ez eittiarren. 
- No-oz ipiñi otsuen anillo hori? Ekarri zenduan etxera noz edo noz? 
- Neuk ez. 
Mutiko bat berarekin enamoratu eskolan
Agirregomezkorta Isasi-Isasmendi, Agus
-Eskolara nora joan ziñan? 
- Ermukora. 
- Nun euan? 
- Plazan. Bueno, oin frontoia ta horrek; hantxe zan. 
- Neskak eta mutilak... 
- Bai, neskak eta mutillak aparte, baiña nik akordatzen jata parejatxo bat banekan, mutil bat, bera enamorauta euan eta ni lotsatu eitten nitzan eta martxak eta [...]. Holan. 
- Umetan ia enamoramentuek. 
- Bueno... Enamoramentuak ezebez, lotsatu. Nik burla ein eta haretxi mutillai, bera mutilla lotsatu ta ni lotsatu ta martxa eitten ta juntau ta, bueno. Umien kontuak... 
Bilboko kartzeletara senideak bisitatzera
Agirregomezkorta Isasi-Isasmendi, Agus
-Eta salbokondukto horri esker zer egin zeinkian? Norako, nun pasatzeko? 
- Nik ez dakitt honako bakarrik zan ala geroko bazan, hori ez jata (etxata) akordatzen ondo. Baiña hori halaxik ein neban. Hamasei urtekin ni nitzan kapaz edozetara fateko, edozein. Eitten neban fan Bilbora, lo ein, bisittau karzelakuak; zelan euazen karzelan. Eta gero Luki euan barkuan. Goixao-oixao joan, bisittau harek eta gero barkora Lukigana. Ta baten politta pasau jatan ba. Ba Luke euan barkuan, eta barkuan be txarto berba eitteko, porke illaran gelditzen giñan, eta aa! , ta zarataka. Eta ni barkuan noz joango hara. Emon eitten oskuen permisua sartzeko batera. Ta militar bat hasi jatan lorak botatzen. "A mi tonterias no me digas, a mi dejame hablar con mi hermano a solas tranquilamente porque si no no hablo" Nik pentsauko neban ba? Ta harek militarrak zer ein eban, deittu Lukeni, izena ta apellidua hartu ostazen. Lukiri deittu ta joan, ta ni joateko. Ta joan nitzan eta bixok. Nere poza. "Ene! ", esan notsan Lukeni "zelako ederto bixok! ". "Ederto? Militarregaz zer darabin hik? ". Hasarre, hasarre. 
Militarreaz traturik ez eukitzeko. Pentsaizu berai ein otsan bentajia, neretako zan poza. Ta oindio militarreri kaso eitten. Haxezan txarra berandako. "Militarregaz laguntasuna? Militarrekin? Zer darabin hik? ". Ni pozarren, berriz. 
Bestela [...] bisittia militarraz tratatzia baiño. Nere anaiak. 
- Barku bat? 
- Bai, barko bat euan. Gaiñera han euan Ermuako [...] , izena eta apellidua ez jat (etxat) akordatzen, famosua zan, artistia zan. Ta beran barkua ein eban berak. Eurak euazen barkuan, hori... , izena [ez jata] etxata akordatzen oin. 
Eta euazen barkuan, eta harek ein eban barko bat baiña polittaua! , eurak euazena. Ta ni fan nitzanian bisittatzera emun osten barkua entregatzeko beran familixiai. Ta Krispenesiak ikusi. Krispinesia zuk ez dakizu zein zan. 
Gogoratzen zara? Zan elementua! Ene, ama! Ze zan ha! Ze zan ha! Ta ikusi ninduanian joan zan kuartelera. 
Pentsaizu. Ene! Baiña ez osten kendu, e. Nik emon notsen familixakuei ta. Eske iñok be ez ekan sabakonduktoik. 
Neuk be gaztia nitzalako. Nausixei ez otsen emoten. Ta ibiltzen nitzan edozein lekutara. Nere kapazidadia orduan, ez ostan inporta ez militarrik eta ez iñobez neuria eitteko. Zelan izaten dien gauzak, e. 
"Lau esku banekaz..."
Agirregomezkorta Isasi-Isasmendi, Agus
-Esan dozu eruan egiten zenduzela gauzak. 
- Jatekua, bai. Akordatzen jata guardazobillak estaziñuan, ya honek kentzen dosten eta. Begiratu osten eta. Esaten neban nik: "lau esku banekaz danendako eruateko... " Nekan jatekotan, eta eruatia. Ta begiratu osten eta, ze ingo ete doste honek. [...]. Eta esan osten: "Hola, donde son? " "Para los presos" "No comen mal los presos". Nik kasorik be ez. ixil-xilik, pozarren laga ostenian, kendu ez ostazenian... Baiña esaten neban "lau esku banekaz" Bat bete, bestiai ta danai eruateko. Ez ostan inporta... Zelako gauzia, e. Halako gazterik eta. 
- Zenbat jente, senidiak edo? 
- Bai. Tia anbrosia be egon zan kartzelan. Tia Anbrosia be egon zan, hareana faten nitzan. Gero mordua, mordua, familixakuak. Zera, Maria Txindurrin gizona. Ta gaiñera polittena izan zan, Maria Txindurri ta, zera, gizona bakizu, ezta, ze pasau zan? Bitorixan euazen, bai, eta lagatzen otsen andriak faten dienian lo eitteko. Eta joan zan lo eittera andra-izonak, eta ez zan ba geldittu estaduan; kartzelan euala. Begoñita, Begoñita, azkenengo umia. Karzelan estaduan, kartzelan egun bat edo laga eitten otsen andriaz pasatzen, eta hor nun geldittu zan estaduan karzelan. 
Kartzelan gizona eta estaduan bera. Zelako gauzak, e. Maria Txindurrik asko pasau dau, asko. 
Migelito mutilzaharra gorputzari kontra egiten
Agirregomezkorta Isasi-Isasmendi, Agus
-Pertsona barregarririk edo xelebrerik edo akordura etortzen jatzu baten bat hola? 
- Klaudio Tontua, zuk ezautuko zenduan. 
- Erretratuetan ikusi izan dot. 
- A bai? Haxe zan popularra. Tontua, Klaudio Tontua baiña; kalian danaz berbetan eta zerian eta holan. Oin ez dakitt. Beste bat famosua zan mutilzar bat bizi zana, eta esaten eban gorputzari... Zelan zan izena, berana. Migelito. 
Migelitok pentsatzen dot zala. Gorputzari egin bihar jakola aldrebes. Aldrebes. Bero badakazu... Ez, zela zan esaten ebana. Berak nahi ez badau haxe ein bihar da. Eta egun baten, Matxineneko, ez dakit gogoratzen zaran, kunbua (osina, errekako putzua) euan han, eta emon otsan gogua ez baiñatzeko, baiña gorputzai aldrebes zela ein bihar jakon, baiñatzera sartu zan. Berak esaten eban gorputzari aldrebes ein bihar jakola. Izaten bazan hara fateko gogua, "al contrario". Zan mutilzar bat bakarrik bizi zana. Baiña ein eban baten, horixe. Kunbua ikusi ebanian, "ez nok sartuko, ez najoiak sartzera. Ez jakat (etxakat) gogorik. Ez ba, sartu ein bihar nok ba". Sartu zan gorputzai aldrebes eitteko, estuasun baten etara eben. Ixixa itto. Zan mutilzar bat bera bakarrik bizi zana; Maria Txindurrin amak itxi otsazen kuartua ta zer garbitziak eta horrek. Eta bera zelan espeziala zan, aldrebes ein bihar jako gorputzari, eta zer egin eban? Ez ekan gogorik baiñatzeko eta sartu aldrebes eittiarren. Ixixa ittota. Ittota ez baiña estu etara. Migel zan mutilzar raro bat. Famosua zan, famosua. Aldrebes ein bihar jakon gorputzari. 
Bentako giroa eta bezeroak
Ormaetxea Atorresagasti , Luis Mari
-Ze kliente eukitzen zenduen (Sallabenteko bentan) , Eibarko jentia edo pasokua edo? 
- Pasokua. Sallabenten tabernetan eta pasoko jentia. Bueno, orduan oin beste golferixa ez zuan eitten. Domeketan, domeka illuntzian zaroi afarixoi [...]. Sarbo-skailluak eta halako zer bat. Pasatzen zuan orduan trafiko haundixa euala Sallabenten. Sallabenten Ermura, oin Sallabente ta Ermua bat dittuk baiña orduan Ermura etortzeko, jolin! , ba kilometro bat pasau! Ba bizikletan etortzen giñuazen gu. Baiña jente asko biharra eitten ebana Eibarren, oiñezian joaten zuan asko. Etorri be oiñezian, ta orduan ba tragua edo bestia edo. Trasportistia ta... Orduan gauza asko ibiltzen zuan. Orduan, buf, Eibarrera trafiko haundixa jeuan. Ermu guztiak kasi Eibarren eitten juan lana. 
- Oiñaz asko, bizikletan eta oiñaz. 
- Oiñaz, bai. Ta zer? , Eskola Armerixara ta joaten zienak eta be bazkaittara Ermura, etxera. Ta Alfakuak eta ez, eurak komedora, baiña Carreras-k [...] erdixan ekanian taillarra ta, akordatzen jatak neri; taillarrera oiñezian edo bizikletan, baiña bazkaittara ba etxera. Orduan ez euan "menu del dia"rik eta halako... Oingo, modernuak zittuan. 
- Batzuk bai. 
- Bai, bai, bai. Asko joaten zuan bere bazkaixa erdi preparauta ta berotu bat edo emon eta jan eta eitten ebenak, bai. 
Alfara ta be joaten zittuan. 
- Ta bidian, etxeruzkuan, tragua jo. 
- Bai. Taberna bat jauan eta. Ez jauan (etxauan) hor beste tabernarik. Elorriakua gerra ostian ez juen (etxuen) zabaldu. Ez jakixat (etxakixat) zabaldu euen, igual egongo zuan apurren baten edo baiña. Elorriakua itxitta. Ta berutz ba bapez. Matarifiena be geruao ein juen, Matarifia be gerra ostekua dok, ta. Ba hurrengo tabernia Eibarren Txaltxa izango zuen. Ta Txaltxa be, Isasixa be orduan direkziño doblia, gora ta behera bertatik danak ibiltzen zittuan gora ta behera. Hori Alfa aurreko kamiño hori ta barrixak dittuk. 
Motorrean txakurraz eta eskupetaz
Ormaetxea Atorresagasti , Luis Mari
-Kazia ta. Orduan perretxikua ta ekarri asko eitten zuan, zegaittik iñor ez zuan joaten perretxikutara astegunian. Oin batak puente dakala edo, relebuan itten dabela biharra edo, bestiak. Ta gero... 
- Egunero dabik jentia mendixan. 
- Egunero. Lokomoziñua be haundixa. Jo, harek lelengo oiñezian. Gero motorra hartu [euanian] , jolin, ba motorra ba horra Oizera joateko ta baakizu zer zan? Motorra, Lambrettan txakurra kazara be baitta. Han bandejan txakurrori ifiñi, buztana [arrastrian?] eruaten juan baiña. Eskopetia lepuan eta kazara. Ez jauan (etxauan) automobillik eta. 
Orduan ez jauan (etxauan). Ta gero, kazan be ona izan zuan Kostan, kazan be ondo eitten juan. Bai ba, orduan basarrittarrak eta basuan ibiltzen zittuan iretan edo bestia edo. Ta batak jaso dabela ta, errekaua segiduan. "Hi, Kostan, oillagorra jaso juat! "A, bai? " Ta trago bat. 
- Errekaua bialtzen jotsen Kostaneri basarrikuak Oiztik eta: "Hi, Kostan, oillagorra jaso juat honen lekuta", bestia ta. 
Holan entzunda nik. Ta hango pastoriak eta lagunak. 
- Perretxikuenaeta, perretxikuak horretxek ekartzen juan asko. "hi, ba basuan ibili nok eta perretxikua daok, kantidadia daok". Ubillara akordatzen jatak, perretxikutara joaten zuan, eta harek deittu eitten jotsan, harek telefonoz be bai deitzen jotsan. Telefonua be orduan asko ez jauan (etxauan) , baiña deitzen jotsan, eta joaten zuan, eta ikusten ebenian asko euala... Sobra! 
Zozo-birigarrotan eta eperretan
Iturriagagoitia Mallagarai, Fede
-Eta bestela zozotan, zozo-idigarrotan... 
- Ta eskillarasua ta horixe. Lizentziak hartu arte, nik hamasei, hamazazpi, hamazortzi urtera arte. Eske ni ya hamazortzi-emeretzi urtekin motua, Vespa zar bat zekan aittak eta harekin Bianara joaten giñan eperretara ya. 
Bueno, aparte udan eta hola, pare bat bidar urtian. Ostantzian ba hamentxe, Trabakutik Markiñarutz, hortxe kanteretan eta be bai eitten genduan. Baiña beti guk zozo-idigarrotan. Oillagorretan aittak hamengo Ermuko jentiakin iñoz salida batzuk ein zittuan, Oizera ta. Gaiñera baten zazpi hil zittuen. Gaur asko da, orduan faziltxuao. 
Zapatu arratsaldian urten bazkalostian eta domeka illuntzian etorri ein eben. Muniozgurenen pentsatzen dot gaua ein ebela, bazkaldu ta bestia; afaldu ta abar, eta lo. 
- Munittibar inguruan edo? 
- Ez, Muniozguren dago hamen Trabakutik, Geria ta honek basarrixok, ta azkena Muniozguren da. Bai, hori dok, pastoriena ta. Abioia eroi zuan ba hamen Oizen. Muniozgureko semia juan zuan lelena hara legau zana. Osea, euren basarrixa baiño bastante goratxuao, baiña hantxe, Oizko punta aldera, bai. 
Erreklamoarekin ehizan
Iturriagagoitia Mallagarai, Fede
-Eta reklamuakin zela eitten da kazan? 
- Bueno. Reklamuakin guk eitten genduan, lehen esan dotsut hasieran, iñor ez zala ibiltzen hor. Eske peligrosua da ta. [...]. Reklamuakin eitten genduan moruan ba gaur egunian ezin leike ein. Klaro, aintziñan geuk be eitten genduan baiña eze. Eitten da sasi artian norbera. Sasixa edo arbolia behintzat egon dailla, arbola asko, ez deixen txorixak nobera ikusi. Ezkutauta egon bihar zara. Eta puntu askotan zela [dittuzun] ba txabolarik sekula guk ez genduan sekula be ez. Lekuak hartuta tokixak. Honbre, hamentxe hiru edo lau arbola daozak eta tapauta goittik eta ertzetatik be puxkat sasixa edo. Hantxe. Ahuakin aparato bat, halako anilla bat; horrek saldu eitten zien, prohibiduta zeuan baiña saltzia libre zan armerixetan-ta. Ta "txok-xok-xok-xok", harekin joten eban reklamua ta zozuak "txok-xok" kontestau eitten dau. Noberak be "txok-xok, txok-xok", osea, dihar eitten euren berbetia. Da, xxxiu! , halakon baten ikusten dozu legau dala adar batera, tak! Bixkor tiratu bihar, osea, bixkor-ixkor, osea, azkar, eze eiten dabe arbolan geratu eta bu! , atzera fuera. Klaro, eske ezkutauta zaoz baiña bistan zaoz. Urreratzen danian bera ba nobera... Iñoz eskillarasua ta oinddiok peligrosuaua eskillarasua, osea, azkarraua. Etorri ta adarra ikutu orduko fuera atzera. Ta bizixaua da. Ta iñoz ba eskillaasua urrin, nobera ikusten urrin txamar, bueno, tirotik fuera. Arbolatik igual lurrera, tak. 
Kaak! eta kaak! , joten gontsan reklamua ta hantxe. Orduan esaten eban aittak, "begirik be ez mobidu, e". Je-e, hauxe begixekin be ez eitteko, "begirik be ez mobidu". Hori bai, txorixak bista haundixa daka eurak. Mobimentuik badao ikusi eitten dau. Geldi bazaoz ba bueno. Pasa. Baiña mobimentu txiki bat ein ezkero, adios! 
Txantxangorria
Iturriagagoitia Mallagarai, Fede
-Txantxagorrixa da txorixa konfianzia haundixa hartzen dabena personiakin. Nik hor txabola bat, esan dotsut, txabolatxo bat, ezebez, ez, da terreno puxkat eta lorak eta ipintzen. Lengunian be andriakin han nebilen. Areñeun, exakto, areñeun arratsaldian. Baiña, klaro, nik atxurtu ta berak lorak ipiñi ta bestia ta. Txantxagorixa metro bira. Edo gutxiao. Ni hamen lanian eta hortxe txantxagorrixa ta harutzatxuao andria ta. "Arantxa, horixe da txantxagorrixa, beittuizu zer dan, horixe da". "Hori txikixoi? ", ta "bai, horixe da". Loibatxuai-a esaten dotsa, Aratzek, urte bi dakaz eta: "Hau zozua ta txantxagorrixa", erakutsitta dakadaz. Badakiz, ama ta lengunian beranak estraiñauta: "Hau txantxangorrixa ta hau zozua". Eta esaten dotsa: "Txabolara jungo gaz eta ikusiko douz han txantxagorrixak" eta. 
Klaro, hori sarri ikusten da, zozua be bai ta txantxagorrixa be bai. Txantxagorrixa bertan kontinuamente, osea, konfiantza haundixa hartzen dau personiakin. Ez bajako molestatzen, bertan jartzen da. Eta, karo, atxurtu edo ein ezkero pixkat eurak ensegida datoz koko billa edo zeoze billa. 
Mikak
Iturriagagoitia Mallagarai, Fede
-Aittatu zostazun lengunian eskillasuak eta mikak eta bakoitzak territorixo bat zekala. 
- Bai. Nik ezautu dotena, eta beste batzuk be esan leikek, klaro. Beti izan bihar die ehiztarixak ze kaleko jentia ez da konturatzen. Baiña porrejenplo esan dotena, Elgetatik datorren errekia Aixolara, bueno, Aixola erreka Eitzaraiño. 
Eskumara behetik gora goiazela Elgetarutz eskumara da Santamaiñako terrenua, Santamaiña aldekora. Hor sekula, Santamaiña, Urantzu, Santamaiña gaiña, pase lekua, sekula hor mikaik ez neban ikusi. Hor ekin errekatik trenbidetik hor gora. Sekula be ez. Eskillarasuak eta bai. Beste toki bat zan, ni Ermuko estaziño kalian jaixua naz, ta joaten giñan Abeletxe, hor basarri bat dao, ta horren ostian Ultzama esaten jakona. Gero Karia, Eibartik ikusten dan mendixa Karia. Hor sekula mikarik ez neban ikusi. Sekula be ez. Ta urrian, urrian, zer esango dotsut nik, kanteretatik gora basarrixak, Geria edo zelan dira? Geria ez, ez, harutzao... Berano, Berano txiki ta. Hor mikia. Berano Txikittik Trabakura, Trabakutik Hanbrera, hor mikia. Eta esan dotsuten toki bixetan sekula mikaik ez dot ikusi. Bueno, ointxe bost, zelan bizi nazen hortxe anbulatorixo onduan, ba ointxe bost-ei urte agertu zien mikak. Ze ardixak dakaz gizon batek hor, ardixak, ta nik pentsatzen neban hiorraxe, haren ingurura desdeluego etortzen ziran, jatera harena zeoze, ardixena. Ta umiak be ein zittuen hortxe. Ze parejatxua ibiltzen zan eta gero agertu zan mordotxua, sei edo. Aurten atzera ez die agertu. Neu bakarrik ez, neure auzokua ta komentarixuak eitten: "Ene! , mikak agertu, mikak" eta. "Zein dabizak, umiak ein jittuk". Ta atzera be ezkutau ein dira. 
Ehizarik onena, zailena
Iturriagagoitia Mallagarai, Fede
-Esan leike kazarixendako kazia zenbat eta zailagua polittaua dala? 
- Nik neuk pentsatzen dot baietz, neutako bai. Neuretako bai, ze erreza, errezena zein dok? Jarri pasian eta eon, itxain. Ein hamarretakua ta datozenian tiratu. Ta zenbat eta eskupeta hobia ta kartutxo hobiak bentaja, punto! Eta hi ba neu be egon nok iñoz. Bale! Baiña ez dok neuretako hainbeste emozionante bestia, oillagorretia edo eperretan edo moruan. Eperretia be ein juat nik txakur barik. Orduan Bianara joaten giñanian motorrian eta txakur barik. Baiña txakurrakin be ein juat. Eta, klaro, txakurra ikasitta egon bihar dok ondo. Baiña txakurrakin asko hobeto, emozionantiaua dok... Klaro, txakurra ikusten dok lanian han makur-akur einda ta bestia ta. Hobiaua dok, ze nobera eperretan dabilleniak dok, noberak ikusten badau bandua, segiru. Ta ostantzian hoiala bu! jaikitzen dokk eta , inesperadamente ta, ba. Joten ba dok bien eta bestela aurrera. Baina ez dok, diferentzia haundixa daok neretako. 
Oilagorretia dok neuretako onena. Hamen, e, hamen, klaro. 
Amama kantazalea
Ormaetxea Narbaiza, Antonia
-Eta kantuan eta eitten eben? 
- Bai. Gure ama zan kantantia, bai, bai. Ni ointxe be harek kantuak, [lehengo gauzak] zer haundixa emoten dosta. 
- Zer kantatzen eban? 
- Edpzer. Trikitixok eta zerok hartu ta taka-aka-aka koillaria ta. Benga, panderuan moduan jota. 
- Mahigaiñian igual. 
- Bai, bai. Gabonetan zerian, "benga amama! " esaten gontsan eta benga. 
- Ta ume kanturik, lua hartzeko ta? 
- Bai, horrek be bai. 
- Eta ze kantatzen eban. Akorduan dakazu? 
- [...] baiña ez dakat zerik be. 
- Obabatxua edo? 
- Hori da! Bai, horrek. Baiña trikitixak eta. Bersuak eta be bai. Ama-ana kantantia. Ni gogoratzen naz umia zanian etorten zan ez dakit nundik, bat kanta-apelak saltzen. Ai, gure amak dirurik baekan erosiko otsan. Bai, bai. 
- Ta zer eitten zittun, kantau? 
- Bai, kantau. Kanta-apelak hartu ta berak ikisi kantuak. 
- Eta Ermuan saltzen zittuan horrek? 
- Kanpotik, ba etortzen zan etxei-txe, lehengo gauzak, badakizu. Eta etxei-txe saltzen zittuan. Ointxe be goguan dakat, [...] ikusi eitten dot ha zelan etorten zan. 
- Ta euskeraz izaten zan. 
- Bai, bai, euskeraz. 
- Lehen sasoi baten Urkiolan eta be esaten dabe. 
- Ez dakitt, ez dakitt. Ni Urkiolara... Ni Urkiolara ez naz joan neska haundixa ein arte be ez zerian eta ez dakitt. Baiña horren gizon horren zera dakat ointxe be zelan etorten zan. Ez dakit, Bergaratik edo hortik etorten zan. Euskalduna zan, e, euskalduna bera gizona be. 
- Eta musikia haren kanta-apelana zelan erakusten zotsan amari? 
- Ez dakit, ez dakit. Horixe ez dakit, holakorik ez. Danak kantatzen zittuan eta. 
- Letria. 
- Bai, letria. 
- Eta harek zer eingo zotsan, kantau igual zatitxo bat edo? 
- Ez dot pentsatzen. Berak etara. Gure ama hortan artistia. Bersolarixa zan ha, bersolarixa zan. 
- Zelan bersolarixa? 
- Bera be bersuetan eta, bai. Gero loibia be badakat bersolarixa, ta jatorrixak dia gure ama ta. 
Txinatik ekarritako saskiaz ikasi
Solozabal Areitio, Alex
-Eta gero ya hamasei urtekin joan nitzan ya Coruñara jokatzera. 
- Hamasei urtekin. 
- Hamasei. 
- uri beti gustau jatzu pelotia. Gustau bai, ez? 
- Bai, bai. Lelengo hamen, ikasi hamen, Ermuko plazan. 
- Ermuko plazan ikasi zendun? 
- Bai, ikasi hamar urtekin, bedratzi urtekin, ya hortxe zestuakin. Ta zesto haundi bat ekarri osten neri tiok Txinatik. Ta bera zagerua zan, atzelarixa jokatzen eban, Ta aurrelarixanak ba zestuak txikixauak diaz; ta harek tiok emon ostan zesto itzela, neu baiño haundixaua. Ta haretxekin ikasi. Ta gero ya Markiñara joaten giñan ensaiuak ya nausixao. 
Hamalau urtekin, hamabost ya Markiñara. Frontoia haundixa zan. Hoixe. 
- Coruñara esan dozu hamasei urtekin. 
- Hamasei urtekin ya joan nitzan Coruñara. Kontratau nauen sei hillabeterako, han. Dana han amaittu ta gero etorri nitzan, hamazazpi urtekin ya kontratau nauen Zaragozan. Urtebete ein [nauen] Zaragozan. Ta Zaragozan ya, Habanatik etorri zan gizon bat pelotarixak kontratatzeko ta danak, eta ni kontratau nauen Habanara joateko. 
Hamazortzi urtekin; hamazazpi, hamazortzi eitteko. 
Raketista
Areitioaurtena Isasi-Isasmendi, Lucia
-Orduan Barzelonara joan ziñan eta zazpi urte egin zenduzen, ez? 
- Zazpi urte. 
- Lehenengo hemen entrenamentuak eta. 
- Bai, Eibarrera, Eibarrera. Eibarrera joaten giñan eta gero frontoia genkan zerian, batzokixa daon lekuan. Hantxe eitten genduan eta. Ibili eitten zian jentia, Eibartik asko joan zan, neska asko. Asko egon dia. Ta bastante entrenamentuak-ta itten genduzen eta gero etortzen zian kontratuak eittera-a hola. Ein oskuzen kontratuak eta han egon giñan Barzelonan. 
- Bateron bat etortzen zan, gizonen bat? 
- Bai, begiratzera eta etortzen zan, kontratua eittera ta hola. 
- Orduan etxian eta hamalau urteko neskato bati lagatzeko, ezta? Atrebiduak, ez? 
- Ezaupidia be bai, Rosita Mallabikua be baeuan eta. Ba bueno, ze eingo eben? Nun-undik etara ein bihar zan bizimodua. Aiztak be bixak euazen biharrian. Danok ein dou biharra. Ta ba danen artian. 
Dirua jokatzera eta neska ederrak ikustera
Areitioaurtena Isasi-Isasmendi, Lucia
-Orduan urtetzia andrak, holako mobimentua-a, orduan gauza haundixa izango zan. 
- Ba, bastante, bastante. 
- Prensan eta [...] 
- Bai. gero anunziatuta be bai zerian, ointxe hemen etortzen dian moruan. Pelotari, esku-elotakuak eta etortzen dian bezela. Han be bai etortzen zian. 
- Eta gaixotu ezkero edo perioduakin... 
- Ez, periodoko denporan hiru egun eukitzen genduzen jai. Anunziatzen genduan eta hiru egun jai. Hortxe ekarri doten periodiko baten urten eban, Ta harek be ipintzen dau. Gero lagako dotsut ikusteko. Ipintzen dau horixe. 
- Orduan zaintzen eben, ez? 
- Bai, bai. Ta gaixorik bazenguazen ba ezingo zan jokatu, baina... 
- Zu hamahiru urtekin ondiñok titirik, petxurik eta... 
- Bai, bai. Ederrak eukezenak be bai. Baiña sotenekin zer? , igual-gual jokatzen zan. Oin be honek tenistak be jolasten dabe, osea ke. Ez da problemia hori. 
- Gizonak hara joaten ziran jokua ikustera edo bertako neskak ikustera? Lehen "palomitas" esan dozu. 
- Baiña "palomitas" guregaittik esan eben. Kontxitagaittik eta neregaittik. Baiña ikustera, bai, batzuk joango zien, baiña jolastera asko, jokolarixak asko, jokatzia gustatzen jakuenak. Bo, joango zian. Partidetan ba neskak, badakizu, atenziñua gaiñera batzuek llamatibak be bai ta, pelotia joten zanian pixkat mobtzen bajakuen eta iztarrak ikusi, ba bueno. Orduan zeiñek ikusten zittuan ba iztarrak? Ze plaiara joaten baziñan be ba igual jentia joaten zan ikustera, jakitzen eben ba pelotan itten genduana ta plaian be gu normal ibiltzen giñan baiña. Ez. Bizimodua normala eitten zan. 
- Bueno, baiña gonak eta ez zian oso luziak izango. 
- Ez, holan, holan. Belauna tapauta. 
- Inportantia, ezta, belaunak tapatzia. 
- Belauna tapauta izaten zan. 
- Lehen galdetu dotsut, ze oiñetako erabiltzen zenduen? 
- Zapatillak. Lotzekuak, zapatillak. Orixa ta gero galtzetiñak zurixak. 
Raketa, tenisa baino inportanteagoa
Areitioaurtena Isasi-Isasmendi, Lucia
-Zenbat tantora eta izaten zan? 
- Guk a veinticinco, veinticinco pentsatzen dot. Treinta be bai. Txikixauak veinticinco, gaztiauak, eta bestiak treinta edo. 
- Eta arauak zeren antza gehixao dauke, remontiana, esku-elotiana? 
- Ez, paliana. Jotia da ta. Baiña orduan guk pelotan jokatzen genduanian Barzelonan tenisa ixa ezautu be ez zan eitten. Egoten zan "en los clubs, en los grandes clubs" jokatzen eben. Ta euan klub bat parte altan leku onian, eta euazen neska bi ba eruaten ebena el club. Eruaten eben aittak eta amak eta eurak, eta bertan bizi zianak eta, jokatu eitten eban ba tenisian ta pixkat eurak. Eta pentsaizu zelan euan tenisa bajuan, eurak, neska bixak, Nuri eta Carmen etorri zian jolastera frontoira. "Fijate, era mas entonces la pelota, la raqueta que el tenis. Y no habia asi campeonatos de tenis, nada". Ez euan. "Y habia, esto, uno que jugaba muy bien, que le llamaban... ", zela zan bera? 
Lehen mñian euki dot eta oin ez jata (etxata) akordatzen. Bueno, ba gehixen zana. Ta baten akordau jakuen jokatu bihar ebala Tonin kontra pelotan raketiakin. Pedrin zan, Pedrin. Ta jolastu eban palista; jokatzen eben, beste frontoi bat "Barcelona" esaten jakona, ta hara joan giñan neska guztiak Toniri animatzera. Ta Tonik emon otsan paliza bat hareri! Sekulakua emon otsan. Ta klaro, eske tenisa ta ha ba diferentia zan. Baiña berak jolasten eban, "a pala" jokatzen eban. Ze tenisian ez euan orduan bizimodurik. Ipiñi eben hori ba jentiandako, ez dakitzu? Pikia hantxe, Toni ta Pedrin. 
Desafixua, ezta? 
- Desafixua ipiñi eben eta. Tonik palizia emon otsan bestiari, mutil horreri. Ta oin zelan daon tenisa, e! Eta enkanbio pelotia desaparezidu. 
Moja bizimodua
Areitioaurtena Isasi-Isasmendi, Lucia
-Gu zerian konbentu monjan moruan egoten giñan. Hantxe kuarto baten sartuta, ta hantxe bingua edo jolasten genduan loterixia hantxe kuadrillan; tokatzen jakunian urtetzeko jolastera. Ta gero antxiketan etxera ta antxiketan... 
Eta ez jata (etxata) gogoratzen holan anekdotarik. Egongo ziran, baiña oin momentuan... 
- Jokatzen zan denporia izaten zan, entrenauta ez zenduen eitten, ez? 
- Bueno, batzuetan eta joaten zian, baiña jeneralmente ez. Jeneralmente partiduetara aurrez urtetzen bazenduan puxkat jotera edo hori bai, baiña ostian ez, partiduora bakarrik. Goizian bai, goizian batzuetan joaten giñan. 
Akordatzen jakunian goizian. Ze arratsaldia ta gabia izaten zan. Arratsaldia ta gero illuntzixan gabian hamarretan edo, ordubatak, esaten dotsut, ordubaterdiak igual. Ramblasen behera bajatzen gintzazen. 
Neskek arrimatzen lagatzen ez dantzan
Zubizarreta Garro, Pedro
-Nun izaten zan bailia? 
- Plazan. Aiuntamentuak ekan aurrian zera bat, bandia jartzeko... 
- Aterpetxu bat, ezta? 
- Aterpetxo bat ekan eta hantxe. Ta jentia begira. Andrazkuak urtetzen eben alkarrekin, andrazkuak urtetzen eben alkarrekin dantzara. Gero mutillak joan bi ta joan hareana ta bengaeta. Batzutan andrazkuak "fuera! , zuekin ez", eitten eben andrazkuak. Beste bateana joan bihar. Joan beste bateana eta benga zuekin ez, igual eta. Han ibiltzen zan jentia dantzan. 
- Harek be gustokua noz etorriko zain igual egongo ziran, ezta? 
- Bai ba. 
- Hori, esate baterako, konfesatzera eruan bihar izaten zan? 
- Larregi animatzen bazara bai. Baiña orduan pixkat arrimatzen, pixkar gogor ein ezkerio, andrazkuak ipintzen eben, hamen (sorbaldan) ipintzen eben eskuori ta atzera bota. 
- Orduan ha be konfesatzera. Eta zeiñek eruaten eban konfesatzera? Andrazkuak edo gizonak? 
- Bakotxa beria joan bihar zan. 
- Baiña hor pekatua zeiñek eitten eban, urreratzen zanak ala urreratzen lagatzen ebanak. 
- A, hori ez dakitt. Baiña urreratzen batek lagatzen badotsa ta bestiak lagatzen badotsa, bixok joan bihar. 
- Doble, orduan. Zelan ez zian ba egongo illarak elixan konfesatzeko. Illara itzelak egon bihar. 
- Illarak? Illara bi. Aurretik eta albotik. Albotik andrazkuak eta aurretik gizonezkuak eta mutilak. 
Kangrejotan guardaren beldurrez
Izarra Larrea, Fidel
-Gero baserrixetan maillukixak edo sagarrrak edo holakuak lapurretan, bueno... Hamen inguruko guztiak. Hor San Antonio Txiki, Berano aldian, hor beti horraxe. Han zera dago, presa bat. Ez, kunbo bat esaten getsan. Kunbo bat, famosua euan zerian, Bolueta, Bolueta. Hantxe igarira joaten giñan eta kangrejuak hartu ta holakuak. Gero ekin otsen zerak kangrejuak-ta pixkat zertzen. Etortzen zan zer bat, zaintzaille bat errekak-ta, eta bueno! Harek harrapatzen bazittun ba. Horretxek tranpok bai, kangrejuak harrapatzen. Porke lehen lagatzen eben horrek gauzok, baiña gero zan, zer gehixao etortzen zan, mas militar o mas... Bai, guardia, guardia, errekak zaintzaillia. Eta gero ya kangrejuak, hamen inguruko kangrejuak joan zien. Hamen ez dago berriro, baiña guri asko gustatzen jakun kangrejuak. 
"Txindurri" ezizena
Bengoetxea Isasi-Isasmendi, Maria
-Baiña zu jendiak ez zaittu ezautuko Bengoetxea izenakin, ez? 
- Ez. Maria "Txindurri". Nere aittari Txindurri esaten otsen, esan dotsut ba. Ama ei zan, nere aittan ama ei zan batzaillia. Neguan eta, urabarrixan eta, urazkenian eta, beti sagar usteltxuauak bazien be, aunke sea haxe ustel atala kendu ta gorde, gordetzaillia. Eta horretxegaittik esaten otsela "Txindurrixa". Txindurrixak be negurako kosetxia eitten ebala ta. Hortixek datorrela esaten eben horren izena. 
- Gatxizena amamana zan. 
- Amamana. 
- Gero zure aittak eta... 
- Bai. Geu be ba "Txindurriñekuak". 
- Ze urtetan jaixo ziñan, Maria? 
- Seis? El año seis? 
- 1906, ezta? 
- 97 egin behar dozuz hamabost egun barru? 
- Bai. Eta bueno, trikili-rokoluak asko euki douz munduan. Gerra-enporan guk asko pasau genduan. 
Nola ezagutu zuen amamak Iparragirre koplaria
Bengoetxea Isasi-Isasmendi, Maria
-Gure amak kontatzen eban, amamak, nere aittan amak hamen etxian eitten zittuan, erretxinak zian. Erretxina zan argizarixakin, kandela moduan eitten zittuen. Eta zapatuetan Durangora faten ei zien, goizian lauretan urten hamen eta hartu zestuan burua eta saltzera. Eta egun baten, esaten eban, ba hamen Ziharko bueltan gora, Aitxixora (Areitio) baiño lehenao bidian topau ebela gizonezko bat holako lepuan zaku haundi batekin eta. Esan otsan: "Nora zoiaz zuek? " "Ba gu azokara erretxinak edo kandelak eitten douz eta haretxek saltzera plazara. Ta zu zein zara ba? "
Ta "ba horra Aitxixo gaiñera heldu orduko lehenao botsazu nor nazen, orduantxek esango dotsuet". Ta zan Iparragirre. Iparragirre. Ta harek kontau eitten otsazela ipuin asko, orduko gauzak-ta; eta berakin fan ziala Durangoraiño. Sarri kontatzen eban. Nere amamak hori, amamak. 
Gabon Gaueko ogi koskorra
Bengoetxea Isasi-Isasmendi, Maria
-Orduan kostunbria genkan, ezkonduta, umiak eta, mahixa jartzen zanian beti errezatzen zan, Agur Marixa bat beti errezatzen zan mahixetan. Euskaldun etxe guztietan. Zuek be egingo zenduen gaztetan. Bai. Gurasuak eozen lekuan, mahixan jartzerakuan, aittiaren egin eta agur marixa bat errezau. 
- Eta mahixa bedeinkau? 
- Bai. 
- Eta ogixa be bedeinkatzen zenduen? 
- Bai. Beti ogixa, haundixa, hartu eta kutxilluakin kurutzia eitten otsen ogixari ebaten hasi baiño lehenao. 
- Beti? 
- Beti. 
- Eta mun ein? 
- Bai. Orduan baserrixetan kostunbria zan, ha Gabon Gabian ogixa hartzen zanian koskorra ebagi eitten otsen, eta trapu zuri baten batu eitten eben. Eta hurrengo Gabonetan haregaz zopia eitten zan. Haregaz koskorragaz. 
- Eta urtebete irauten zeban? 
- Bai. 
- Nun gordetzen zan ba? 
- Trapu zuri baten gordeta. 
- Armarixuan arasan? 
- Bai. Eta haregaz Gabonetan zopia eitten zan. Kostunbria. 
Solozabaldar pilotari asko
Solozabal Areitio, Alex
-Aitta pelotarixa zan? 
- Bai, palaz jokatzen eban, palaz. 
- Eta ze ezizenekin edo zelan? Solozabal Primero edo? 
- Solozabal, Solozabal. "Y tenia un tio que era Solozabal, hermano, que aquel jugaba a cesta". 
- Zu beti izan zara Solozabal? 
- Bueno, Ameriketan Alex, ta hamen ya Alexekin jokatzen neban. Habanan eta Mejikon Solozabal. Solozabal Segundo. Beste anai bat nekan han Mejikon jokatzen ta "Primero" zan ha. 
- Zein zan anai hori? 
- Migel
Eztabaida gogorrak afari orduan
Izagirre Garate, Tomas
-Ba etortzen zan (aita) trenian zazpitterdietan eta zortzirak arte pare bat txikito hartuko zittuan. Zortzietan "el padre era asi, como un coronel", puntual-untual, hamabi lagun. Gure aittak euki dau... , geunkazen kriadia orduan, ta ez eban, sekula ez dau permitidu gure aittak kriadia ta bestiak aparte zertzerik, jaterik. Geurekin danak jaten eban, beti, hortan demasa izan da. Harek danak igual, etxekuak danak igualak gara hamen. Hamen jartzen zan [mahixa] haundi bat, ni eskuman amakin, ezkerrian beran zera, beran arrebia. Ta gero tia Luisa, ha a su cuenta ibiltzen zan ha, ha zerbidu ta bestia ta ibiltzen zan. Bera ibiltzen zan, Tia Luisa ez zan jartzen jeneralian. Jeneral orduan pasatzen zan, ekin otsen, "gaur makinia" ta ez dakit zer eta hau eta bestia. "Keba! , harek ez jok (etxok) euki ta", ez eta... , diskusiñua ta. Gu txiki-xikixak orduan eta billurretan. Ta sarrittan pasatzen zan, berotzen zian eta gure aittak laga eitten otsen diskutitzen, laga eitten otsen. Baiña legatzen zan momentu bat, eta gure ama, itxuria... , neri hori akordatzen (j) ata zeu ikusten zaittuten moduan ointxe. Holan eitten otsan: "Patxiko -holan eitten otsan aittari, Francisco zan, ta ama Eskolastika-. Ta "Patxiko", holan eitten otsan eta. Raaa, boum! joten eban eta "ala, jarri danok! ". Da! Jota sillia be apurtu eitten eben ipurdixakin; jartzen zian, e. Akabo diskusiñua. Amak ikusten ebanian beroeigi... , joten bahaut eta bestia ta; badakizu, sasoia eukiko eben orduan hogetaka urtiak, hogeta hamar edo ta. 
Mekauben hango... , mekaubenak be igual eta. Gure aittai ez jakon (etxakon) gustatzen hori, maldiziñoka sekula be ez, sekula ez dau bota maldiziño bat harek. Eta, dra! , eta gure amak, edarto, silencio, buu... Ni txikixa orduan eta billurretan anaiak burrukan eingo dabela euren artian eta, ez dakizu? Billurretan eta zerian eta. Bueno. Ni, sarrittan bero-ero einda, eta bueno; "emoten baduat arpegiko bat" ez dakit zer eta. Baten akordatzen naiz Arantxan aitta jaiki ta: "emoidak eta". Ene! , ni estu ta. Joan amari esaten moduan eta. Amak "Patxiko, zer? " Dra! jo eban eta, "jarri hamen, danok". Jarri zian bixak eta. Silencio. Gero ekin etsen pixkat berbetan, baiña... 
Ama eta anaien piano eta biolin kontzertuak
Izagirre Garate, Tomas
-Despues [...]. Gero zan obligaziñua danak bazkaldu ta, edo afaldu ta kafiatesnia hartzera, jeneralian, danak kafietaesnia hartzera. Honek nausixak igual kafia hartzen eben bakarra, Estebanek eta nere anai nausixak igual kafetxua hartzen eben, bere kopatxo batekin igual eta. Hartzen eben eurak eta bueno. Ha akabatzen zanian, lelengo pixura ez, komedorera, ama jartzen zan pianuan, ta Jemenen aitta eta gure aitta bioliñakin. "Y a tragar todos los Beethovenes y todos los Rigolettos y toda la pesca alli". Ni lurrian jarritta, makiña bat bidar, ene!. Rigoletto eta zenbat bidar neuk bakarrik kantau dittuten. Entzun eta entzun eta entzun hantxe. Klaro. "Y nada, despues ya cuando terminaba, bueno, akabatzen zan eta ya nausixak ya beratzirak, urtetzen eben beste pixkatian eta beste kafetxo bat hartu ta etxera segiduan gero. Goixao jaiki bihar izaten zan eta. Hori izaten zan gure... , jeneralian, jeneralian bizixa. 
Hileta bazkaria
Egia Agirrebeitia, Luisa
-Lehen hasi zara esaten, eta zelako akorduko Ermua? 
- Ba Ermuan dana basarrixa. Herri guztia euan basarrixakin beteta. Baiña oso danok etxeko moruan edo. Ondo konpontzen giñan gaiñera. Orduan badakizu zer euan etxian hiltzen zanian txarra? Nik dakat akorduan neure aiztia. 
Ixa azkenengo samar haxe izango zan, urte asko da ta. Ha il zanian goixetik entiarrua hamaiketan. Bueno. Bazkaixa emun bihar zan gero. Etxian hildakua falta ta bazkarixa emun bihar. Ta akordatzen jata, Balerionian emon genduan bazkarixa. Ba etorri zien sekula bisittatzen etorri zienak be bai. Hiru edo lau baserri bakotxetik ta mahikara galanta, zigarro-uru galantekin erdi moxkortuta illuntzian etxera. Ta gero graziak ipiñi ebena arratsaldian. Porke aitta ta gero arratsaldetik, baiña nere aiztiana goixetik. Ta Balerionian bazkarixa emon genduan. Zelako kostunbriak euazen orduan, e! 
- Zelan deitzen jakon horri bazkarixorri? 
- Entierruko bazkarixa. Entierruko bazkarixa. 
Umea izandako amaren elizan sartzea
Egia Agirrebeitia, Luisa
-Orduan gaiñera neri akordatzen jata elixia... Zelan kanbixauta daon oin elixia! Orduan justizieruaua edo gogorraua zan. Oin libertade gehixao dao elixan. Porrejenplo umia eukitzen genduanian bautizau, ezta, ta gero elixan sartu bihar izaten zan andria. Umia hartu bai, eta bakarrik edo jeneralmente lagunakin. Kandela batekin joan bihar ziñan. 
Neri akordatzen jata elizpian. Silla bat ataratzen otsuen ta hantxe belaunbiko orañizo batzuk eitten otsazen. Baten ein neban hanka-artze bat... Ahaztu jatan neri elizpian egon bihar nitzana. Hartu umia ta sartzen naz barrura. Orrua baten, kanpora urten biotela! , elixara ezin nazela joan. Oin akordatzen jata, gure jangoikuak ze, ze pentsatzen ete juan orduan. Ni elixara sartu ta urtetzeko kanpora. Bai ba, umiakin kanpuan egon bihar nitzan. Pentsatzen egoten nitzan, nahikua sakrifizio dok ba umia eukitzia. Noberak umia euki ta oinddiok han horrek sakrifiziuok noberak ein bihar. Gizonak danetik daonaz libre beti! 
Zelan hil da Kristo?
Egia Agirrebeitia, Luisa
-Txartela zer zan? 
- Paskuazkua eitteko, berdia. Zurixa ez dakit zetarako zan. Neri akordatzen jata txartel berdia gero, paskuakua eitteko txartela bihar zan, dotriñia jakin bihar zan horretarako. Aintxiñan pasau, hor joianaz lagun bat. "Gure etxian tabarra kristona emoten jostek eta banajoiak paskuakua eitteko txarteletara". "Ene, neuk be eingo neukek ba" ta. 
"Esango dostak ze preguntatzen duen elixan" ta "bai, esango duat". "Ze pasatzen da? " ta, "hamen nator txarteletara, gure etxian bake txarra dakat eta, paskuakua eitteko". "Hi dotriñatik be ondo egongo haiz? " "Bai, pentsatzen jatak baietz, dotrinatik ondo nagola". "Orduan jakingo dok, eztok, Jesukristo zelan hil dan" eta. "Koño, koño, koño, Jesukristo hilda dagola? Ni ez naz enterau Jesukristo hilda dagonik". "Ba zelan hil dan ez badakik, etxera joan eta ikasi dotrinia eta etorri bixar". Lagunak esan dotsa: "Hi, preguntau... " "Ez dakik asko zer preguntau dosten. Jesus dakitteten zelan hil dan" eta. "Nik gaixorik dagonik be ez juat (etxuat) jakin. (Barreak). Txarteletara joanda. 
- Zerak emongo otsen hari txartela. 
- Bai ba. Gaixorik dagonik be ez juat (etxuat) jakin eta txarteletera joateko. 
Aste Santu gogorra
Agirregomezkorta Isasi-Isasmendi, Agus
-Bai, konfesionarixotik. Pulpittua be bai baiña pulpittuan danak ekitzen otsen baiña konfesionarixuan zan aste guztietan hantxe, benga; baiña pozarren! Halaxe. Hoixe azeptatzen neban nik ba halaxe dala ta. Konforme. Nahi, gaiñera, konfesatzia, trankil geldittu. Pentsaizu. Oin be trankilao nago gitxiauaz. Baiña "epocas distintas". 
Diferentiak. Bastante historixa kontau dotsut, ezta? 
- Aste Santuan eta, ze izaten zan Ermuan. Aste Santua zelan bizi izaten zenduen? 
- Aste Santua? Ba bueno, serixo, serixo. Astelena, martitzena ta gitxiao, baiña Eguen Santua ta barixakua, horrek zian serio. Nik pentsatzen dot kaxkartu izan nitzala, aiuno batzuk eta! Neu nitzan gero larregi igual, e. Bai, Aste Santua. Konparaziño baterako, egun bi, behintzat barixakua "ayuno; ayuno". "Ayuno" zan afari gitxi-itxi, armozua be gitxi, bazkaldu dezente. Bai. Hori zan, ba Aste Santua gogorra izaten zan. Gogorra. Neretako, e. Oin, danak ez zian izango igualak baiña. Nik neuk hartzen nittuan gauzak ba, pentsatzen neban, bueno, pues ein in bihar zala. 
Osea ke. Santidaderik ez nekan baiña pixkat nahi. 

Errezil (Gipuzkoa)
Entregatutako patatak eta orduko merkataritza
Garmendia Uzkudun, Juana
- Etxe, bai, esan, esan. 
- Patatia're entregatu ber izeten zan, ta oin bezela patatia're asko ez zan izeten. 
- Noa entregatzen zenuen? 
- Herrira. 
- Herria? 
- Bai. Ta batian herrira entregatu, ta herrin alondegi esaten zaion hola herriko puesto bat. Ta han dana usteldu patatak, ta nee gizonak jakin in zuan, ta herriko alkatiek tabernia zeukan, eta han bersotan kantatu harek, pobrieidi kendu ta alondegin danak usteldu ziela, ta bueno... bai. 
- Errezillen esaten dezu taberna bat zala. Tabernak eta dendak bazien? 
- Bai, dendak bazian, hiru're bazian dendak. 
- Ze denda zian? 
- Korreuenia. 
- Ze saltzen zan hor? 
- Hor letxeria esan detan hua're bai, hortxe zan, ta konbestible gauzia dana. Eta geo Eulenien'e konbestiblie'de bai, ta erropia're hola tarteka bai. Ta bestia Itxeberri; behian estankua're bai, ta dendie're bai, bazan. Karnizeri're bazan. 
Hoik bazien Errezillen. Bai. 
- Ta tabernak'e bai esan dezu. 
- Tabernak'e, bai, karnizero horrek tabernia euki zuan, eta "Bondei", ta panaderi bestia, panaderua, beak ogi itten zeen, hantxe Errezildik gora erteeran do, ta tabernia zan han'e. Hiru taberna're bazian. 
Gaixotasuna eta sendagaiak
Garmendia Uzkudun, Juana
- Gaixotasunik eta izan zan ordun? Gaixotasunik, o goatzen zea hola... 
- Nik ez... 
- Oain gripe A hori aitzen da, ordun izaten zan gaixotasunen bat hola? 
- Ez, bat'e ez, bat'e ez, gaixo. Pulmoni, oain neumonia do, pulmoni. Gaiñentzin nik hola gaixotasunik gripeik eta zaniken ta, nik... 
- Eta erremedioik etxen itten zana? 
- Itxian, bai, paxmobelar mungia're bai. Hola zeozen zea baldin bazan. Ta gaiñentzian ez dakit, jarabe ta oliokin'e ematen zan. Hagiñeko miña baldin bazan, aspirinaikan'e iye gero arte ez zan. 
- Osea ke ez zendun medikamentuik ez zendun eukitzen? 
- Ez. 
- Ezer'e? 
- Ta hagiñeko miña baldin bazan, baratxuri jartzen genun hola exkumuturrien, ta kendu itten zun han. Burun lana akaso izengo da, baiña kendu iten zun, ta majiña bat aldiz jartzen gendun. Ta eskumuturrak danak erre, baiña horkua kendu itten zun, ta harengatikan lo itten zan. 
- Botikaik eta itten zenduen? 
- Nik botikiak, ba. 
- Ez? 
- Paxmobelarra, ta beste belarren batzuk'e izengo zian ta. 
Oheak eta koltxoiak
Garmendia Uzkudun, Juana
- Ta ohian, ohi haundi batzuk izaten zian, ba hoinbeste altu bai. Lastairia, zakua bezela, estilo honta, hemen josi, ta hola kuadrua, ohia aiñekua, ta geo erdin hola zirrittu bat. Eta haren barrun, zorrua, artazorrua. Artazorru bi egun apartatu, ta hua sartu. Eta gaiñien koltxoiia. 
- Eta koltxoiak zekin? 
- Koltxoia illeekin. 
- Ardi-llekin? 
- Bai, ardi-lliekin koltxoia. Eta egunero ohia aldatu, ta zea, eskuk sartuta harrotzen gendun zea hua, zorro hua. 
- Egunero harrotu behar izaten zan? 
- Bai, esku sartu, errexa zan, oain zeatzia bezelaxe. Eta guk bere hartan guztiya, amona zanak "bai, ez dezue asko harrotu. Koltxoie bat'e ez dezue bueltatu" ta hola esaten zigun. 
- Egunero lanea? 
- Bai, egunero. 
- Ta gaiñien'e koltxoie zan, mehexogua, ta bestiek bezelaxe zorruan sartu ta tapakin hua mantaik ta ez: hua, illiakin indako zea bat. 
- Mantaik eta ez zan izaten? 
- Bi lagun lo itteko oso txarra. Batekin ez beste bezela, beti bizkarra airin ta hola. Bai. 

Eskoriatza (Gipuzkoa)
Trenbidea, lehenengo autoak noizkoak; bainuetxea eta ikastetxeak
Ibabe Uribeetxebarria, Encarna; Lezeta Madinabeitia, Maximo
- Lehenengue nobedadie izengo zan hemen, lehenengo kotxia, e? 
- Amak akixen esaten: "Oiñez? Zueik kotxien be ibiliko zare, kotxien be". Ta azkenien, hil zanien, bera be kotxien erutie tokau jakon. Bai. Kotxien fan zan bera be. [...] kotxien fan zan, egualdi txarra euen hil zanien ta kotxien fan zan. Baiña ez euen ezautu hak kotxeik, ez auen ezautu. Ta berak esaten [eban] : "Ondion kotxien be igual ibiliko zare". Ta astue egoten zan etxien, baiña kotxia... Oin dana kotxiek! 
- Zaldixekin ebalten zienak ezautu zittuein zuek? Zaldixekin ibiltten zien karro edo holako...? 
- Dilijentziak edo...? 
- Bai, dilijentziak edo lagunak ebalteko horreik, ez? 
- Ez. 
- Horreik ez zittuein ezautu... 
- Klaro, nik [...] leidu dot, uste dot, "en mil novecientos catorce" edo ein zan hau trenau, hau trenbidiau -ointxe denpora asko ez dala leidu dot-eta, ba, ordurarte hemendik Gatzaga gaiñera faten zien holako kotxietan edo; hemendik Gatzaga gaiñera. 
- Bai, hor baeuen dilijentzia zerbitzuren bat baeuen... 
- Bai, horixe. 
- Bueno, hori lehenauko aberatsan zera izengo zan hori; aberatsen kotxiek-ta izengo zien. 
- Bai, bai, bai. Baiñuetxera etorteko ta... 
- Bai, baiñuetxera atorren jentie-a ekarteko ta... 
- Hemen, hemen bizi zienak be aberatsak zien lehenaukuek, gizon haundixek. 
- Hemenguek? Bertakuek? 
- Hemen [bizi...] Gaztañadui, gizon haundixek. [...] horrek izena, ta orduan [kamiño...] izena. Hemen aberatsak, gizon... gizon haundixek [...]. 
- Bai, nik zeoze leiduta badauket. Hemen... 
- Klaro, gero [...] 
- Jeneralak-ta, gizon haundixek, e! 
- Hemen Landetako aittejaune ibiltten zan bolantie. Hemen bestek ez auken bolantie [hain txirrinka] haundixe, Maximo. Ta faten zan harekin Eskoitzara. 
- Harek, harek Gaztañako... Harek Gaztañako aberatsak fango zin karruan igual mezetara, e? 
- Bueno, Maximo, itxiozu horri. 
- Bai, [horixe ez dakit] , baiña behintzat hau... 
- Eta ha Eskoitzako estaziñotik marianisteta´ faten zan. Pentsaizu zenbat hurrao euen Atxabaltako estaziñue, ezta? 
Baiña hori beroi, baiñuetxioi, zela Eskoitzako partekue dan, horrakotxe direziñue emongo euen. Ni akordetan naz -ez dakit astien behin edo hillien behin edo-ha zelan Landetako aittejaune hareaz bolantiaz [...] pasetan zan. 
Bergarako trenien hartzen zittuen gauzak... 
- Bai, trenik be ez ta; artien trenik be ez ta ezebez ta... 
-... baiña ordureko bai. Nik... ni txikiñe nitzenien baeuen trena. Ta harek Eskoitzako... hori... hori... oin [... leidu dot] nik. Klaro, horra bialketan zittuen ta harek eruaten zittuen marianistetara ekipajiok. Bai. Baiña guk bestela ez dou ezautu. Klaro, zeaittik neu veintidoskue naz. Orduen, ni jaixo baiño sei bat urte lehenau-do ein zan hau trenbidiau. Baiñe dakit aurrerao faten ziela hemendik Gatzagara jentie; auen hori... kaballuekin edo auen hori. 
- Bai, baeuen bai. 
- Ta gero beste bat Gatzagakue be faten zan. Ez naz akordetan zela zan. 
- Bai, kotxerik-ta ez auen ta... 
- Hemendik Elorrixora edo Durangora edo beste bat. Baiñe... 
- Karrue, kotxerik-ta ez auen ta, karruekin. 
-... [han] errekadista moduen, ez dakitzu? Baiñe [Bilborako] ez zan egongo. Geruauko gauzak die horrek. 
Gatzaga inguruko auzoetako erromeriak
Bengoa Argarate, Barbara
- Eta erromerixie esan dozu hemen Maulandakue zala... 
- Maulanda... 
- Baiña, bestela, beste nunbaittetako... beste nunbaitteko jaixek zienien-a faten zitzien? 
- Jaixek zienien bakotxa berera be bai. Jaixek zienien Maringo... Madalenak Mariñen. Ba, Madalenetan egun pare baten Mariñera faten gitzen. San Bartolome Gaztañixen; beste geun pare baten San Bartolomera faten gitzen. Ta hemen inguruen fiesta onenak Gatzagan. 
- Gatzagakuek? 
- Gatzagako Andra Marixek "indiscutible". Han hiru-au eguneko fiestak onen-nenak. 
- Bai. Ta atsalde-asa edo egun-asa edo zela faten zitzien? 
- Bai, atsalde-asa. 
- Bazkalostien? 
- Bazkalostien komenta. Komenta bazkalostien faten gitzen. Bai. Oin baiño goxau. Oin baiño goxau. Klaro, bai, illunkararako etxera etorteko, illunkararako etxera etorteko, lehenau. Bazkalostien, ba, nik dakit lauretan edo... ze... erromerixia ekin bihar illunkararako etxera etorteko, gure gazte-enporan. 
- Eta oiñez, ezta, alde batera ta bestera? 
- Oiñez, oiñez, oiñez. Bai, bai. Orduen ez euen automobillik eta zeraik. Gero bizikletie euki neuen neuk be, baiña... 
- A, bai? Euki zauen bizikletia, e? 
- Bai, bai. Bai, gu [Jesusa-rrotako] tokixen bizikleta asko [ibiltzen gitzen]. Asko, bai. Baiñe gure neskatilla-enporan oiñez: Mariñera be oiñez eta Gaztañixera be oiñez. Ze automobil euen, ba, orduen be? Pentseizu ze automobil egongo zan, Gaztañixen kamiñuen egoteko erromerixia! Ta Maulandan kamiñuen egoteko! Ni akordetan... Ni erromerixan Maulandan egon ta, pentseizu, atsalde guztien, e! Illunkarara arte, atsaldien ekin ta, ba, lauretan edo gura danien ekin ta illunkarara arte, bai? Eta nik makiña bat bider automobil bat pasau barik. Bat! 
Marin auzoa; trenbidearen inguruko lanak
Azkarate Arejolaleiba, Jose
- Kontauko destazu noiz jaixo ziñan eta nun jaixotakua zaran? 
- Ba, ni jaio nitzan Mariñen, ezta? Marin badakizu dala gure [auzoba] , ezta? Bai. Jaio nitzen, gaiñera, milla bederatzirehun eta hamabostian. Orduaintxe zebitzen trenbidie eitten. Trenbidie ni jaio nitzenien trenbidie eitten zebillen Gatzagaindik Eskoriatzara bitartian. Bai. Eta ni jaio nitzan urtietan zegoan apaiz Mariñen Don Juan Ibargutxi. Juan Ibargutxi euskal liburuak idatzi dittuena, batez ere teologiakoak. Bai, idatzi zittuan. Horrek idatzi zittuan, ba, aginduak, lehelengo aginduak, gero [...] edo sakramentuak. Horren esplikaziñua, ezta? Ta gero otoitza. 
Otoitza. Eta gero beste liburu bat geruao Ama Birjiñari buruz, ezta? Bai, Ama Birjiñari buruz. 
- Eta zu bertan, Marin auzuan, ze basarrittan edo...? 
- Ni jaio nitzan, ba, Garaikua baserrian. Garaikua baserri zaharra. Jausi zan, baiña jausi orduko in zuen onduan barri bat. Ta oin barrian bizi dira nere lobak, nere lobak, bai. 
- Eta gurasuak bertakuak zian? 
- Baitte. Bai, gure gurasuak, ba, bertakuak zian. Aitta bertan Maringua, Garaikuan jaixotakua; eta ama, berriz, Gatxikarro Araba partian dago, Aramaionakua da, ezta? Azkoagako parrokiakua da. Eta, orduan, gure ama jaio zan herri hori, ba, Azkoagako parrokiakoa zan eta amaren bataioa-a han egin ziren Azkuen eta haintxe daude gure amaren honek partidak-ta. Gero, hori, Gatxikarrotza auzo bat da; beste bi auzo pasa ziran, parrokia, pasa zan Maringo parrokia izatera. 
Hirigintza arloan herrian izan diren aldaketak
Beloki Altuna, Antonio
- Oin, e, Dorleta [ezautzen] dauen auzua, hori hasiko zan gutxi gorabehera, 66an edo, ni soldaduskara etorri barri, hasi zien pixkat kooperatibak eiñaz, eta etxiak, ba, [ehun ta] 36 piso. Herrixendako izan zan gorakada haundixa, jente asko, beste... errentan bizi zianak eta ezkontzeko asmotan ta zerak eta... asko... hortantxe sartu zan. 
- Orduan, zuk ze esango zenduke, hor, Dorleta ta Olaetan eta, kanbixua ze etorri zan...? 
- Dorletaz hasi zan gehixen. Hori... hogeta... Klaro, hogeta... hamarren bat urte edo gehixago. 
- 60 edo 70 inguruan? 
- Bai, 60 inguruan, bai. Olaeta ez, Olaeta bastante barrixagua da. Lehengo estaziño parerutz, han danak ortuak eta soruak zien. 
- Asko hazi da herrixa, ez? 
- E? 
- Asko hazi dala herrixa. 
- Honbre, asko, asko, benetan. 
Umetako oroitzapenak
Arrieta Gallastegi, Esteban
- Han San Prudentzio inguruan zeren etxia, eliza, eskolia... Zer zekazuen hor inguruan? 
- Kamiñero-txia, gero, zera, beste bat, e, tabernia euena, estankua eta tabernia: gure beziñuek zien hareik. Gero, e, oin Kruz Rojie dauena, hor auen zentrala, Union Cerrajerako zentral elektrikue, elektrizidadie. Han kanala-a auen-a. Han bizi zan matrimonio bat seme bategaz, da gero estaziñuan jefie-a, guardagujia ta beste kaltzadoren bat ero bizi zien; eta beste matrimonion bat be bai, guardafrenua-ro zeren bat. Gero Oñatiko trena zela etorten zan San Prudentzioraiñok, da San Prudentzion, e, berutza eta gorutza doiazenak. Bitorixara juteko, Maltzaara juteko ero Donostiara juteko, Oñatittik San Prudentziora etortzen zien trenien, da han transbordue eiñ, ta... San Prudentzio inportantie da, e! 
- Bergarak orduan, sasoi baten, lau estaziño zekazen, ezta? 
- Bai, bai. 
- Eta bat San Prudentzio zan. 
- Bai. 
- Orduan hor jende asko ibiliko zan, batera eta bestera... 
- Bai. Jentie ibiltten zan. 
- Eta zeuek kontakturik eukitzen zenduen, estaziñora joateko ohitturarik edo? 
- Bai, bai. Estaziñuan-a ibiltten gitzen gu. Klaro, han lagunek-ta be bageuken-a. Neska ta mutil, estaziño inguruen asko. Guk estaziñokuekin-a asko tratetan geuen, zela guk basarririk ez gauken... Ortue-a baauken, ortue-a baauken aittak-ta. Baiña beste gehixenak basarrittarrak. Horreatik izeten zan, e... Gu asko gehixau juten giñen eskolara; guk sekula ez geuen faltetan eskolara, eta basarrittarrak ba askotan fallo ein biher izeten auen, behixek zainddu biher zittuela, ero hau ein biher dauela ero bestie ein biher dauela. Urriñ zela bizi zien, atxakixan bat izan ezkero, etorri barik geratu-a... 
San Prudentzio ingurua
Arrieta Gallastegi, Esteban
- Eta hor inguruan errekia be badago, ez? 
- Errekie? Errekie ona, aberatsa auen orduan. Peska asko egoten zan. San Prudentzion-a, peska asko egoten zan. 
Amorraiñak eta barbuek eta loiñak, eta eskailluek be asko. Kangrejuek be bai... Oin bape ez dau: baiña orduen asko, asko, asko. 
- Zeuek ohitturia eukitzen zenduen errekara joan eta... 
- Bai, igeri be bai eitten geuen, igeri puxkat eitten geuen, bai. 
- Bertan ikasi zenduen? 
- Bai, bai, bai. Garbiketako be, ba igeri faten gitzenien, bestela dutxaik-ta ez auen-a ba... 
- Igerixan bertan, eta peskan eitten zenduen? 
- Peskan? Bai, bai. Ni gaztie nitzen artien, baiña gustatzen jaten... bai, bai. 
- Eta akordatzen jatzu zela egitten zenduen? 
- Peskan? Peskan, e, botillekin be eitten gauen, eskailluek harrapatzeko botillekin. Botillak azen, e, batzuk behian ipurdixan hola gora zer bat eukitten auen, ezta? Eta ha apurtu erredondua, barruen ogixe ta kortxue ipiñi, ta eskailluek han sartzen zienien, gero urten ez auen itten. Ha erdixen zela egoten zan salidie, han inguruen ibiltten zien, baiña ez auen urteten. Ta botillara han sartzen zienien, gero ha atara, kurioso-urioso, ta eskailluek harrapo, ta bai. Eskaillue asko egoten zan, ta harrapetan gittuen. 
- Eta botilliaren sistema hori zer zan? Eskaillutarako bakarrik. 
- Bai. Hari ipurdixa apurtu ezkero, beste ezetarako ez euen balixo izeten, eta eskailluak harrapatzeko, hiru-au botilla. 
- Barbuak-ta zela harrapatzen zenduezen? 
- Barbuek guk ez gittuen harrapetan, gu artien gaztiek gitzen-a, baiña baazen peskari oso onak, baazen, Barrenakuek-ta, Ubittakuek-ta, horreik peskari amorratuek zien-a. Guardazibillek ibiltten zien, mikeletiek be bai; peskan ikusi ezkerok, e... 
- Orduan debekatuta zeuan, ala? 
- Bai, bai, multie eukitten auen, ta jentie zain guardozibillek datozen. Klaro, guardazibillek orduen zela oiñez ibiltten zien, ba zain ipinitta, guardazibililak etorri ezkero, e, "Hi, bajatozak, bajatozak, guardazibillak jatozak! ", eta gorde ein biher. 
Garai bateko Bolibar auzoaren argazkia
Pagaldai Iñurrategi, Jose
-Zuek ume asko zazen han Bolibarren zu txikiña ziñanian? 
- Gu bastante, gu kintuek Bolibarren izen giñen bost bat edo. Bolibarren egoten zien, gure hurrengokuek izen zien, dozena bat inguru izen zien. Bolibarrek auken etxiek hogetamabi, sakristaue eta abaria. Gero batzuk galdu eiñ die, gero beste batzuk barrixak be ein die. 
- Asko die hogetamabi. 
- Bolibar bera da auzue da oso zabala. Bestela Bolibarrek hola pagodixek eta begitute, oiñ asko piñu sartuta dagoz, lehenao gaztaiñixek be, gaztaiñak be asko azen. Eta zan oso... parajie, eztakit nik hola mendire eta fotografixak atarateko ta oso politta izeten zan. Eta setienbrien-ta iketzak baztar guztietan, San Migelak aurretxuen, san Migelak hogeta beratzixan zela izeten zien, orduko ia bukatzie gure izeten zan. 
Gasteizerako joera; plazara erostera
Uribe Urrutia, Juanita
-Akordatzen jatzu zeu umia ziñala Gatzagan zer denda edo taberna zeren? 
- [Pedrofanena...] Ez euen taberna asko. Eta ez auen... Rafena, Rafaelena, Rafe. 
- Zuek zela esaten zotsazuen, Rafena? 
- Bai. Eta ez auen, taberna asko ez auen. Ez auen, taberna asko ez auen. 
- Eta dendarik? 
- Bai, Marixena, Estakua. Estankua, Marixena. Bestelan ez auen, ez auen. 
- Eta eguneroko konprak han egitten zian? 
- Bai. Eguneroko konprak hantxe, bestela Bitorixatik ekarten gauen, basarrira Bitorixatik. Bitorixara faten gintzen konprak eitten. 
- Orduan jokera gehixao Bitorixara joateko Eskoriatzara baiño. 
- Bai, bai. Eskoritzara baiño Bitorixara. Handik ekarten gittuen okela-a... 
- Eta hara zela joaten ziñaten? 
- Autobusa auen. Autobusez. Eta bestelan ba kotxeik ez zan egoten, ba, autobusian faten zan, autobusez. 
- Autobusa zer zan? 
- Vergaresa, ointxe pasetan dana, Vergaresa. Gure Ametsa-geraketan zan. 
- Eta jente asko juntatatzen ziñazien Bitorixara joateko? 
- Bai, Bitorixara fan... Jente asko ez. 
- Jente guztiak eukiko zeban jokera berdiña... 
- Bai, bai. Hanguak ba hoixe, eguenetan hara fan. 
- Zergatik eguenetan? 
- Plazia egoten zan egunetan. Plaziaz ba faten zan plazara. Berdurak eta bakitzu. 
- Zeuek saltzera? 
- Guk ez. Baiña jentiek saltzen auen orduan be, gaztaie aukenak-ta saltzen auen. Baiña guk ez. Handik ekarri. Oiñ konparaziño batera gu faten gan moduen Mondrauera konpra onenak eitten, ba Bittorixara fan eta hantxe, haraxe. 
Handik Bittorixara auen jokerie, e. Trena auen, trena be bai, trena. 
- Baiña zuek autobusez? 
- Bai, autobusian. Ero trenien, trenien be asko. Trenien be bai, trenien faten gintzen. Trena geraketan zan hantxe, Gure Ametzan, eta trenien. 
- Eta zelan gogoratzen dozu Bitorixa? Plazia esan dozu izaten zala eguenetan. Zer izaten zan, plaza ederra? 
- Edarra. Orduen be edarra egoten zan. 
- Berdura-lazia? 
- Berdura-lazie, bai, berdura-lazie. 
- Animaliarik eta ez? 
- Ez. 
- Landarak-ta? 
- Landarak-ta bai. Porrue, azia, horrek landarok bai. Baiña bestela... 
- Orduan batzuk saltzera joaten zien, baiña bestela erostera. Eta aparteko gauzak be han erosiko ziren, dendetan? 
- Bai, erropa-ta. Zer dana Bittorixan gauken. Bittorixan bai, Bittorixan. 
- Esan dozu trena be egoten zala. Orduan trena inportantia zan, ezta? 
- Bai. Hemetik bueltaka-ueltaka, Eskoritzatik faten zan bueltaka, Mariñen hartzen auen jentia, Mariñgo [...] , eta handik Gatzara, eta ondo. Landan be bai, Landan be jentia hartzen auen, eta danok. Trena be egoten zan, eztakit, hiru bat ero lau bat bai. Goxien beratzietan, gero atzera... , lau bat bider ero bai. 
- Eta orduan paradia nun zekan? 
- Gure Ametsa-, [Erietzan, Erietzan] , Gure Ametsa-. 
Aste santuko prozesioak; herriko arkuak apainduta
Uribe Urrutia, Juanita
-Zuk gogoratzen dozu proseziñorik-ta, gauza espezialik gertatzen zan? 
- Prosoziñua Ama Birjiñia, Ama Birjiñia eta ibiltten gauen. Ama Birjiñia prozosiñuen; enda zeetan, aste santuetan faten gintzen, lehen esan dotsutena, zer baten, egun baten San Antoniora, eleixatxo, ermitatxo bat. Eta bigarrenien Andramaixara, Andramaixara prosoziñuen. Prozosiñue eukitten gauen, bai. 
- Eta hor arkuetan zeozer ipintzen zan? 
- Bai, hor ifintten zan ba adornuek, ifintzen zan ba lorak eta gauzak. San Inazio eta dauz hor, ta han ifiñi eitten zan bere patroien zerien. 
- Berez, zenbat arku dare? Goguan dakazu holan...? 
- Ba, bota ein daue bat, gorutza oiena botata dau oin. Egongo diez... Arkuik gutxi oin, e? Botata dauz danak, arkurik ez dau, bat egongo da, eleix ondokua, besteik ez, bota ein zittuen, gero etxiek fan zien han, eta botata daz. San Inazio botata dau. 
- Eta arku bakoitzian zer zeuan, santuren bat-do? 
- Santua. Baiña oin horrek botata dauz. 
- Eta goguan daukazu zer santu zian? 
- San Migel beste bat, San Migel; San Inazio, San Migel. Eta horretxek. Bestiek ez naz akordetan. 
- Eta orduan prozesiñuetan aste santuan? 
- Aste santuetan, aste santuan faten gintzen San Antoniora, ermittara San Antoniora, eta bestia Andramaixara. 
Baserri ingurua nolakoa zen; bideak
Zubia Zabala, Miren
- Zeure akorduan zeure basarrixa edo basarri ingurua zelakua zan? Asko aldatu da edo...? 
- Bai, bastante aldatu da. Etxie be, etxie be bi bizitza zan eta oin aldamenekue jausten edo euen ta, ba, ha kendu ein dotsie ta bakarrik geratu da etxie. Bai. 
- Eta ingurua? 
- Bai, berdin antxien dau. 
- Bai? 
- Bai. Lehen automobillik-ta ez zala allegetan, ez zalako [...]. Oin, oin danera allegetan da ta, klaro... 
- Bestela paisajia, hemen Bolibarko... 
- Paisajia? Oso politte. 
- Bai, paraje oso ederra. Baiña lehenau bihar bada, ez dakit, ez? Labratzeko... 
- Landute! Lehenau dana landute ta oin dana zelaixe. 
- Berde... 
- Oin berdie, berdie dana. Bai. 
- Ta lehen, orduan, ze zian, solo haundixak? 
- A! bai, bai, dana landute egoten zan! Artue, babie, garixe, erremolatxak, patatak, babak... horrek danok. 
Ura eta argindarra
Bengoa Argarate, Gregoria
- Suok be bai, hau hirugarren ekonomikia daukogu hemen. Gero, han Atxorrotzen badau ba, Atxorrotxe Aitxekurtzeko han goixen? 
- Ez dot nik ezaguketan. 
- (... ) 
- Haundixa da, lehengo gerran be oso preziadua izaten zan hori. Atxabaletakua Santutxotik oinguen, oinguen be 'da' hor, eta 'da' hemen eta 'da', baiña ha zutik Aitxekurtzeko, bai. Handixek azpittik ekarritta dakogu, lehenauko etxetik oin ura ipiñitta. Bueno, galbanizaue, pentsaizu. 
- Tubua. 
- Bai. Gero hasi zan hor zuluek, urtiak fanda, hemen be bai zuluek eta hola. Kristaua! Handik urte batzutara pasau ziren eta kendu hareik eta hona [...] Nungua da? 
- (Alabie) : plastikozko bat sartu auen, plastikozkuaz ipiñi zan. 
- Untzillako batek, bonbiaz ekarri euen, ensegida e? Ez dakit zenbat denporan, horrek jakingo dau. 
- Arginddarra noiz sartu zeuen etxien? 
- Bolibartik txiki-xikiña, motza, oso oso argi motza. Baiña gero ba badakitzu, kanbixau zan argixori. 
- Bolibartik ekarten zeuen argixa? 
- Lehen bai, Olazar esaten utsien. 
- Presaren bat edo dago? 
- Olazar esaten utsien, hango ura uste dot hartuta daukiela honako argirako, Bolibarren. 
- Zuk zenbat urte zeukatzun argixa ekarri zanien? 
- Argixe? Motela baiñe ni hona etorri nitzanien hemen bauen. 
- Beuen ya? Eta Marulandan bazeukatzuein? Marulandan argirik bai? 
- Bai, Marulandan egongo ez zan ba, Marulandan? Bertan zentrala ta! Behien zentrala. 
- (Alaba) : Zentrala eta gero Beroako lana etxepeien aukien eurok taillertxo bat; bueno eurok, ugezabak han aukein taillertxo bat, han azpixan, etxepeien. 
- Zentralaren onduen? 
- (Alaba) : klaro, zentrala, han bertan. Eurok bizi ziren goixen. 
Denetariko denda etxean
Pagalday Garro, Mari Carmen
- Lehelengo-ehelengo barkakada bat sagar. Hurrengoko astien ba zela ondo saldu zien, hurrengoko astien ba ya bi edo hiru ta bai, ta gero naranjak eta ba de todo. 
- Ta horrek danak ekarten zittun aittak Bittorixatik? 
- Aittak trenien bai, bai, bai, bai, trenien. Eta pentsue-ta be trenien orduen, klaro! Ta hamen guardaujie esaten jakona, ba klaro de tren a tren zela bi ordu euken ba hola pentsu asko allegetan bazan berak karro haundixenak hartu zittuen eta ekarten zittuen eskaperaiño. 
- Eskapie zereri esate zattue? 
- "Al portal". 
- Portal eskapia e? 
- Zuek Oñatin zela esaten dotsazue? 
- Bebarrua-do. 
- Ez, ez, hamen eskapie. 
- Normalien bebarrua portalari. 
- Ya ya ya, ahi esta, ikusi! Ta holaxe gure bizimodue. Ta gure dendan saldu da danetik; zapatak be bai, "de todo se ha vendido". 
- Eta orduen noiz arte noiz arte egon ziñain arrautzak Donostira eta Gasteizera eruten? 
- Donostiara eta Gasteizera ba trenien gero ya autobusin aitte ibili zan, autobusien be eruten zittuen batzuk, eta beste batzuk trenera ya "en el año cuarenta" ya hace cuarenta años o berrogeta bat pasau die ointxe kendu zala trena? 
- Ez dakot goguan. 
- Ez dakit berrogeta bat edo berrogeta bi pasauko bazien. 
- Osake hirurogeita zortzixan edo hola kenduko zan, ni mutikua, hamar urte. Ni mutikotan Oñatin be bauen trena. 
- Oiñ ez dau ya claro, San Prudentziotik. Ga haixe kendu zanien hemengue be bai. Porke San Prudentziokue orduen kendu zan ta San Prudentziotik faten zan Oñatira, klaro! Ta gure aitte bueno, ba, ba, ba, ze esango dotsut? 
Oin hogeta hamar urte izengo die ya Bittorixeri itzi tzela. Posiblemente, gero ba dendan. 
- Urte asko... 
- Bueno urte askuen aitte fan zan. Buf! "¡ya lo creo, ya lo creo! ". 
- Horregatik pollero famosua. 
- Karo, klaro. Hamen inguruan ba nik ointxe telefonotik deiketan dotenien "Karmen Polleruena", en kanbio "Pollera" esati etxata gustetan. Euskeldunek batek bez baiña, honek erdeldunok "La pollera" askotan e!. "A mi eso no me gusta a mi dime 'la de Pollero', 'Pollero' nada". 
- Eske 'Polleruena' da - Bai, bai, bai-
- Zure aitta zan 'Pollerue'. 
- Bai, bai, bai gure aitte, zemat ollaskoa eruten eben Bittorixera be astien-stien jaulatan. 
- A, osea arrautzak bakarrik ez, okelie be saltzen zeben. 
- Bai ollaskuek be bai, ollaskuek. Klaro, klaro. 
- Ai karo industria bat euken hor... 
- Bai, bai, "en resumidas cuentas" haxe zan. 
- Eta esan dozu orduen ya Bittorixakua eta Donostiakua itzi zebenien ya arrautzak eta ollaskuak-ta danak dendatik saltzen zittuein. 
- Dandan, bai, bai. Ta ollaskuek be bai. Ta bueno jentie, bueno! Klaro, bizirik gero eurak hiltzen zittuen. Oin gaur ez litzake salduko. 
- Ametidu ez. 
- Ametidu? Gaztiek ollasko bat etxien hiltzen ez doiez. Ba lumatute ba... 
- Karo, horregatik igual ez dabe ametitten bizirik saltzen. 
- Ba "sanidad pues en primer lugar" ez leukie, klaro, klaro. 
Itaurrean nahiago eskolara joan baino
Barandiaran Elorza, Eustakio
- Orduen zenbat lagunek itten euein lo...? 
- Hori ez dakit, itten euena badakit. Porke onddion zenbat denpora izango da ba, onddiok sei-azpi-ortzi urte-do? 
Hor lo itten egoten ziren soldauak, bik gabonetan urtero felizitetan gauan. Bata zan "Resucito Palomero", ha zan Burgoskua eta beste bat "Pedro Bombin", ha Valladolidkua. Ondiok urte... igual hil ingo ziren hareik eta gero itxi baiña. 
- Felizitaitten zindduein Gabonetan, postala e? 
- Bai. 
- Dozena erdi soldau ittuan eukitten zittuein? 
- Dozena erdi ez dakit, ez, gehixau, dozena erdi baiño gehixau. 
- Ittuan baiña, ittuan edo kamaran? 
- Ittuan, ittuan, behian planta bajan, han egozen behixak holako ezkiña baten apartautaeta bestia esan dotsut bagoi bete bat lasto rekisau-do, ez dakitzu? Zabal-abal in eta hantxe lasto pilluan. 
- Zenbat denpora egon ziren hola? 
- Ez dakit, bastante, ez dakit zenbat. 
- Eta zuek baserrixan, ura eta inddarra eta betik ezagutu (di) ttozu? 
- Bai, bai. 
- Sukaldien ura betik? 
- Bai, ura eta argixa betik. 
- Eta zuk igual ittaurren eta ibilli biharko ziñan? 
- Honbre! 
- Orduan eskolara fatia, eskolara ez ziñan faten? 
- Neuk ittaurren ittia gurago eskolara fatia baiño. Esaten oskunien, "mutikua gaur etxian geratu biherko dok, bixar karreterua jaukat", bueno, pozik! Orduen eskolara fatia kastigua zan. 
- Eta soruen garixa eta holako... 
- Bai, danak hartu: garixa, babia... 
- Eta akordaitten zara kupua eta entregau bihar izaten zanik? 
- Baitta, bai, bai. 
- Nora eruaten zeuen zuek? 
- Kontzejupera-do, hor aiuntamientuan badau ba? Haraxe, kontzejupera. 
- Ze izaten zan, dana entregau bihar izaten zauein? Edo zati bat-do? 
- Ez, eurak kalkuten auen, aurretik deklarauten zan zenbat erain zeban-do, eta gero handik euen kalkulauta zenbat, hamar, hamabost kilo edo hogei, gura dana, ez dakit. 
- Goserik edo zeozeren faltarik izan zeuein? 
- Ez, gurian ez, guria kale-aserrixa eta betik egon zan edo talue edo morokilla-do, behi paren bat, hirun bat esnia be egoten zan, txarrixa be hiltten zan ta, gosia neuk ez nauen ezagutu. Biziorik be ez baiña goserik be ez. 
Kale-baserri ugari Eskoriatzan
Barandiaran Elorza, Eustakio
- Etxien amak erropak eta etxien garbiketan zittun-do? 
- Bai. 
- Etxe barruan, sukaldien garbiketan zittuan? 
- Ez, hola sukaldetik aparte eukan beste holako habitaziño txiki bat, fregaderu, komuna-a. 
- A, komuna eta dana zeukatzuein e? 
- Bai. 
- Bonbaduna? 
- Bai, eta dutxie. 
- Dutxia be bai? 
- Dutxia, baiña dutxia bakarrik, bai. 
- Zuk dutxia umetatik ezagutu dozu? 
- Bai. 
- Beste zenbat kale-aserri egozen zu gaztia ziñanien? 
- Eskoriatzan? Hemen San Juan kalien danak, etxe danak. 
- Danak, baiña ganauakin danak? 
- Bai. Hemen hor frentekuan hor Txurrena esaten otsien, oin be Txurrena esaten dotsie, horrek baeukien. Han aldamenekuek be... 
- Esan izenak. 
- Bat Txurrena, bestia Felix Ubirena, bestie Arbena, Antxitxena, Sorautz, eta beste bat plaza onduen Patxiko Paulona. 
- Zela, Patxi...? 
- Patxiko Paulo. Patxiko Pauluena, bai. 
- Hori etxe baten izena zan? 
- Bai, honeik Patxiko Paulonak. Hor dako famelixia, Karmen Patxiko Paulona. 
- Oseake ondiok horreik izen zaharrok gorde itten dira. 
- Bai, danok horreik ondion. 
- Beste izenik goguen dakotzu? 
- Patxiko Paulona, gero Ibarraundi, oin museue dakona, han be bizitza biko etxia da, bixetan. Gero beste bat Okiñena be bai goratxuau; Galartzetxe, hemen danak kale inguruen. 
- Eskoriatza asko aldatu da zure akorduan? 
- Aldatuko ez zan ba, bueno! 
- Lehen zer euen? Burdibide bat eta plazia eta... 
- Nik neuk burdibidia asfaltauta betik ezagutu dot baiña. 
- A bai, e? 
- Bai, baiña plazia... 
- Plazia eta danak ziren hola etxe sueltuak edo kale-txiak baiña baserrixak. 
- Hemen kale inguruen ointxe antzera kale inguruen, barriren batzuk badauz baiña. Baiña behin parrokixatik gora fan ezkero, gure etxia bakar-akarrik eguen lehenau. Gero aldamenien beste bat auen, Plus Ultra esaten utsen, Plus Ultrakue. 
- Plus Ultra? 
- Bai. Eta gero goratxuauan dago beste bat, Katapazena esaten otsen. 
- Katapazena? 
- Bai, bera ferrobiarixua katapaza zan eta Katapazena. Gero goratxuau beste bat, Anjelena. Etxe sueltuek. 
- Eta horreik etxe horreik ondiok be hor dagoz edo...? 
- Bai. 
Marindarren arteko elkartasuna
Barandiaran Elorza, Eustakio
- Zuek trenien ibiltten ziñain? 
- Batzuetan bai. Geu gaztiak gitzanien Santo Tomasetan Mondrauerako eta ferixa, jaixetan, patronaletan tren espeziala egoten zan, eta orduentxe. 
- Zuek hemendik orduen Santo Tomasetara fateko ohitturia bazeukatzuein. 
- Bai. 
- Eta Bergara aldera-ta? 
- Baitta Bergarara be, baiña Bergarara nagusitxo eginddakuen, nagusitxuau. 
- Eta San Prudentzioko jaittan eta geraketan ziñain-do? 
- San Prudentzion ez. 
- Paskuatan Bergarara. 
- Paskuetan Bergarara. Baten akordetan naz Bergarara fan gitzan hemendik kuadrillatxo bat. Eta txikito batzuk edanda eta ondo, eta Bergaran euen aguazil bat Maringua. 
- Maringua? Hemengua. 
- Bai, harek ezaguketan gindduen, geu apur bat rebelde gabitzen eta, gau guztian geure atzian ibilli zan ha, aguazilla. 
- Zuek zainketan? 
- Gu harrapatia gura gindduan. 
- Maringua e? 
- Bai. 
- Eta Maringo gizona Bergarako aguazil? 
- Bergaran hau aguazil, bai. Bauken ardau kolore bat bauken. 
- Zela euken izena horrek? 
- Ez dakit, ez naz akordetan. Banekixan baiña ez naiz akordetan. 
- Eta bere baserrixa Maringua? 
- Ez, hainbeste urte dira. 
- Bai, baiña Marinddik Bergarara aguazil... 
- Bergaran aguazil. Maringo jentie gehixau lanien baebillen Bergaran. 
- Baiña orduan garai hartan hemen be nehikua lan egongo zan ba, ezta? 
- Bai baiña ez dakit ba nik, marinttarrak betik izan dira independiente samarrak eta. 
- A, bai? Bergarara fatia gurago Eskoriatzan geraketia baiño? 
- Horreik domeketan be, berrogeta hamar urteko mutil zaharra eta hemeretzi urteko mutil gaztie danak kuadrillan ibilten ziren. Lider bat aukien eta danak haraxe. Eta, "datorren domekan Gatzaga gaiñera fan bihar jou", eta faten ziren Gatzaga gaiñera; eta "hurrengo domekan be hona fan bihar jou", Bergarara faten ziren, "Bergarara fan bihar jou" eta halaxe danak Bergarara. Danak kuadrillan, e? 
- Alkartuta orduen. 
- Bai, bai, zaharrak eta gaztiak, danak kuadrillan. 
- Eta orduen ferixetara Santomas kenduta, Santa Lutziara-ta ez ziñain faten? 
- Ez, Zumarraga eta urrin egozen hareik. 
- Oñati aldera eta fateko ohitturarik? 
- Oñati bizikletan, domeka atsaldetan. Guk Oñatin bageuken hor erdi-ariente batzuk, Klara Arkauz eukan berak izena, gero laba bi auzen Arantzazun fraide, bata Patxi enda Inazio. 
- Arantzazura faten ziñain? 
- Baitta, bai. 
- Bizikletan? 
- Bizikletan bai, oiñez. Goittik behera bizikletan baiña. 
- Lehen gaiñera erripak haundixauak izango ziran oinguak baiño, ezta? 
- Bai, baiña Oñatira sarri, sarri-do, uda partien ta domeka batian ez eta hurrenguan bai, bizikletia domeka baten anaiak eukitten aben eta bestien, domeka baten neuk. 
- Eta anaiak antzerako rekorriduak itten zittuan? 
- Beste kuadrilla batekue zan eta. Bai, bai, antzera. 
- Leheningo motorra edo leheningo kotxia noiz euki zeben? 
- "El año cincuenta y seis, edo siete"-edo. 
Estraperlokoa dendan saltzeko
Fernandez de Arroiabe Pagoaga, Kontxita
-Zuek orduan tabernia, jatetxia eta dendia be baeuen orduan Maulandan. 
- Bai, denda txiki bat gauken, ba Maringuak eta, ba dezente saltzen zan. 
Eta harako sumistrua Bitorixatik? 
- Bitorixatik. 
- Eta estraperluan ekarritako gauzak, saltzen zittuzuen dendan ala dendatik kanpo? 
- Saldu bai, haura be estraperluan. Gabez faten zien Eskoritzatik eta andrak: "Para un kilito de alubias". 
- Eta diruik izeten euen pagaitteko? 
- Bai, dirue baeuen ondiok orduan. (... ) Nik hamazazpi urte neuken ia ordurako, eta nobixua neuken eta nobixua gerran ibilitta. Amaiur, entzunde daukotzu? Amaiurko zera, Batallon Amaiur. Ointxe fan zan astien hil zan, oingo astien hil dda bat, haure intimo lagune guria (... ) , Eskoritzan hil diez danak Amaiurkuak. Eta akordatzen naiz, nobixue zan baiña ondion enauen, neure artien, honek igual jaten emuten dutsetelako gureko jostak eta. Esan notsan, e:"Zu, janik eta badauketzue, babie ta". "Bai zera! " Eta esan nutsen, hiru kilo, aittei harrapau nutsen, e. 
- Nobixuoi emuteko? 
- Etxoin, emon enotsen eiñ, kobrau ein notsen. Askan eukitten zaban bedarra, gaiñian bedar berdia edo zeoze ifiñi eta hantxe zakuetan. Sekule ez zoskuen harrapau. Eta handixek hartu neuk gabian eta hiru kilo emon notsan. Eta pozixao! Seis por tres dieciocho, ondio akordetan jat, hamazortzi pezeta kobrau notsen, xei pezeta kilua. Eta karua zan orduan, e, karua zan. 
- Eta babia Arabatik ekarrittakua. 
- Bai. 
Marulandan kotxe bakarra
Fernandez de Arroiabe Pagoaga, Kontxita
-Kotxe asko etzan ibiliko orduan. 
- Bat egunien. Han gure aldamenien euen taillerra, aluminio taillerra. Atxabaletako Arrue, Beroa, entzunda eukikozu. 
- Bai, bai. 
- Arrue Zarra, Arrue Zarra esaten gontsen da. Haxe zan gure taxistia. Ikusten giñuenian, Eskoritzara fan bihar igual eta ikusten giñuenian... 
- Hori taillerroi zentralen etxian edo euen? 
- Bai. Ondio hantxe dao huekua, oiñ eztakit ze daukien baiña. 
Hezkuntza diktadura garaian
Beloki Altuna, Antonio
- Zuk gogoratzen dozu, hori, eskolan, Francon erretraturik edo? 
- Bai, bai, Francon erretratua eta... batenbaten... edo epokan baten zerien, "Cara al Sol" be kantauta nao ni, e! 
- Eskolara sartutakuan? 
- Eskolan. Goizian frailliekin errezau ein biharrian, maixuekin... 
Etxetik alde egin behar gerran
Bengoa Argarate, Gregoria
- Zuk gerria hasi zanian, zuk euko zittun hogeita bost urte - Bi mutiko naukan. 
- Gerria hasi zanian? 
- Bai. 
- Ze rekuerdo dakotzu gerrakuak? 
- Fan gitzan Atxabaleta partera, gizona Atxabaletan. Gero badakitzu, zuk idea bat, nik beste bat eta horrek beste bat eta guk ez geukan idearik ezebe baiña Atxabaleta partera fan gitzan, eta Atxabaleta partien hillebete edo bi in gittun guk. Oro badakitzu non dauen? Fan gitzan Atxabaleta partera. 
- Oro bai, auzounia bai. 
- Makiñabat, makiña bat tiro handik zeretik, elixako zeretik in euen. Atxabaletan badaz nunbaitteko... 
- Orduen zuek egon ziñain han gordeta? Hemendik ihes egindda? 
- Bai, hemetik fan gitzan. Eruen gittuen bi behi eruen gittuen. Txarrixe hil barri geuken, baiña txarri eder bat eruen oskun hortik zihar. 
- Militarrak? 
- Bai, bai. 
- Eta hemen Urezaundin tirorik eta egon zan? Bonbarik eta egon zan Urezaundin? 
- Bai, ene! Danien, hemen danien. Geldik ez ziren egon e? Hor auzen gorrixak esaten jaukonak, eta Aitxorrotzen auzen bestiek. Bi auzen bi aldetara. 
- Eta zuek erdixan. 
- Bai. 
Gerrako kontuak
Bengoa Argarate, Gregoria
- Gero pasau jakon, hemen gaukan bezinuak telefonue eta telefonue jo eta danak hartute etxe baten. Eta gure koiñatue ta Gatzagatik fan biher euen Eskoriatzara hortik basoz, ezta? Kobretan kamiñeruok, eta horreik hartu. 
- Baiña kobretan zer? 
- Horrek telefonuena danak. Horreik hatu eta aide! Bizkai aldera eruen zittuen auzokua bat behintzet, mutil bat. 
- (Alaba) : "chivatazo", telefonotik hartu llamadia, eta [...] bittartien detenidu. 
- Hori, gura dauena, ez dakit nun dauen, betik fateko, fateko, baiña gure koiñatua hantxe hil euen gorrixek. 
- Gorrixak hil euein? 
- Bai, klaro. "Castigos", ez dakitzu, zera ifintten, jesus, zela esaten da? "Zuk hau zanjiori atara biozu", ba holaxe dabitzela. Eta suerte txarrak. 
- Oseake lana itten forzauta, eta tiroz hil euein? 
- Bai, klaro, ha bakarrik suertia, [...] bestiek, beste Gatzagatik etorri ziren. Gero laister suertau zan ba hartzie gerrie, eta ikusi bazeue, hemen oin piñue dau baiña piñurik ez euen ta, Bilbo aldera hemen euen jentie, gero Bilbora aldera fan ziren, eta hor goiko etxien 'Komite' esaten otsena, jana Bilbotik ekarritta euen, euren aldekuendako eta honeikin faten ziren beziñuak, [...] horreik ez euen ezer falta baiña guk ezin. 
Batzuk gerra aprobetxatu zuten
Bengoa Argarate, Gregoria
- Gero gerra ostia zer modukua izan zan? 
- Ezebez, baikotxak bere aldetik lana egin eta aurrera. 
- Etxia eta ondo topau zeuein? Orotik bueltau ziñaiñian etxia ondo euen? 
- Etxia zarramarraz beteta dana, txakurrek be danak akabaute, txakurrek ederrak geuken ta, bai. 
- Militarrak ebali euen etxia? Zuek Oron egon ziñain bittartian? 
- Klaro, hareik nire koltxoia Zarimutzen topau auen, koltxoie Zarimutzen. 
- Zarimutzen. 
- Bai. 
- Hemendik eruandakua. 
- Bai. 
- Eta ze in euein, ostu egin otsuein gauzak? 
- Klaro, ze ingo euein ba? Badakitzu gauza gutxiago esateko, ezer ez daukenak jeneruaz geratu ziren orduen, eta jenerua aukenak bape barik. Bai, hor hemetik urrien dau gizona naparra esaten euen Zarimutzen, tiruaz hil eta famelixie itxitako euken andrie, hortxe zelaixen, bai. Eta holaxe, ez dau. 
Gerran denak berdinak
Bengoa Argarate, Gregoria
- Eta gero gerra ostien atzera ganauak ifiñi-ta... luzia izango zan, ezta? Gerra ostian bueltia luzia izango zan. Gerra ostien normal jarraittu zeuein? 
- Ifiñi in biher, ez dotsut ba esaten? Bi eruen gittuala hara Atxabaletara? 
- Bai, hareik ekarri in zittuein atzera. 
- Bai, hareitxek ekarri gittuan. Eta oilluek, oilluek hor goixen txabola bat gauken, han bi eta hemen bapez. Etorri ziren egun baten, eta lehenengo etorri zirenak gu ezagutu itten, gizona be bai eta ni be bai, atxabaletarrak, eta bi etorri ziren, aber zer eta oilluek, bueno ba oilluok eta gero dirue be bai, euskal dirue, euskerazko dirue. Aittek euken izua, eta eskerrak e? Aittak "ez, ez, eruen, eruen oilluok, ez da biher ta". Ez, artzaik hori dirue; gero enterau gitzan nortzuk ziren. Bi horren hemen euen, eta bi [...] ezagutu itten Atxabaletako jentiak, eta gero beste batzuk etorri ziren handik egun gutxira, oilluek harrapatan, baiñe ezin harrapau egunez ziren ta, eguna zan ta [...] eta amak ezkatzetik, ez oskun urteten mutiko bixekin hortxe, eta harek umiek zainttu zittuen, ama difuntiak. Bestiek sikiera horreik bestiok barre egindda fan ziren horreik atxabaletarrok. 
- Barre egindda? 
- Bai, oilluekin, otan auzen ta, hartu eta eruen besterik ez. Hareik bestiek eguna zan, eta aittek esan usten, ez dakit zer esan utsen euskeraz eta ifiñi eskopetia holaxe: berba bat itten bauen euskeraz baekixela zer euken gero, aitteri, horreik bestiok. 
- Baiña bestiok euskaldunak ez ziren izango. 
- Guk berbarik be ez orduen e? Harrapau ahal dana, emun, aide. Pagau ezkero pentsaik. Persona diferentiak daz, guztirakuak. Hor, bata erdeldune eta bestie uskaldune? Nik batari be ez neutsen federik emuten. 
Gorriak Atxorrotzen
Agiriano Arenaza, Agustin
-Zu gerria hasi zanian hamabost urteko mutikotia. 
- Bai. 
- Eskoriatzan egon ziñen edo nunbaittera fan ziñen? 
- Ez, ez. Nik neure denporia dana Eskoritzan emun dot. 
- Ez ziñan iñora fan, ezkutau edo gorde edo? 
- Ez, ez. Eskoritzan emun dot nik neure... 
- Eta zu akordaitten za hemen militarrak ebitzenian? (... ) Gerra denporan bonbarik edo tirorik edo egon zan? 
- Bai, setienbrien gerria urten euen urtian, setienbrien hogetabixen, hiruen edo agertu zien hor Atxorrotz edo, hor bakitzu gaiñien nun dauen? Horra. Da gorrixek edo gorri usaiñekuek mutil mordua hor ezen gaiñien; da komentu bat auen, hor Ederlan fabrikia. Han oiñ beste fabrika bat eiñ daue han, Eskoritzara gora zatozela ezkerretik, da han auen komentu haundi bat, marianistak; marianista euzen han. Da ha euki euen eurak rekisauta. 
- Kuartel modura edo? 
- Bai. 
- Hori gorrixak ez, hori bestiak? 
- Gorrixek, gorri aldekuek, bai. Eta gero handik janoi surtiduten euen mendi gaiñien ezenok, hemendik bistan dau hori mendixoi. Ba hortxe, Degurixa gaiñien edo, bai, hortxe gaiñetan ezenok. Gero ofensibie jo biher euela militarrok Bitorixen edo zerien. Eta ez eukien armaik eta ezebe, eskopetekin ezen bakarrik orduen, da danok gorri aldera, harutza fan zien danok, Bixkai aldera fan zien; al dauen guztiok, horren billur euzenak danok hara fan zien. Batzuk hemen be geldittu zien, bai, baiña asko fan zien harutza. 
Militarrak gorriei erasoka
Agiriano Arenaza, Agustin
-Hemen burrukarik egon zan gorrixen eta bestien artian? 
- Bai, hurrengoko egunien, hogetaxeixa eta zazpixa edo eztakitt, halakotxe egun baten; da, klaro, Bitorixan Eskoitzan hemen kalien sartu arte ezebe ezebe ez eben topau, ezebez. Gero bittartien aillegau jatien armak gorri aldekuei. Da, oiñ ezta ikusten halako automoillik, automoillek zien orduen kapote bategaz tapetan zienak, da holan zabal. Da izeten zien eztakitt hamabost bat lagun edo, halakon bat kabiduko euen; da armok aillegau jatienien, da eurak hemen Eskoitzan aillegau zienien militarrok Bittorixatik behera, aillegau zienien, etorri zien hiru automobill edo lau edo hortaikuek; begira-egira egon nintzen, bista-istan geukenhan bizi gintzen lekutik kamiñua danoi tta; begira-egira egon nintzen eta eta etorri zien, eta bueno. Eskoritzara edo ezkutau zien hemen basuetan eta holan. 
Da gero hurrengoko egunien militarrok, klaro, hona arte; ezebe-zebe barik etorri zien kantuen; eta gero hor Apotzaga auzoi, hor dau auzo bat, horra aldera behetik gora (... ) Gure aldetik, oiñ etxiokin tapauta dago dana baiña lehen zabal-abalik euen, ez euen ezebe ta; brindau (blindau) bat eukien eta brindau hori han gure etxetik beheratxuao geldittu, jarri zan, da bestiok be armok zelan aillegau jatien, hor batien da bestien jarri zien, da militarrok euren zeroi, hona arte ez euen tiro bat be entzun barik, eta Apotzaga hartzen oizen. Enda han ezpalda baten, ostetik ez euken fan besteik, baiña burue erakusteagatik ezpalda batetik gora badoiez gora. Eta apurtxo bat goitxoraiño fan arte itxi eiñ utsien bakien; da gero han goitxora ixa arrimauez doiazela ekin-sien tiroka hemen alde guztietatik gorrixok, eta hamarren bat edo han geldittu zien. 
- Garbittu ein zittuen bestiek? 
- Bai, bai. Hildda edo heriduek edo. Eta kamilleruek faten zien jasoten, eta kamilleruek jasoten faten zienien eurei be gogor ataketan utsien, eta eztakitt bi ala hiru illundu arte hantxe egon zien. Bai. 
- Eziñ atara handik? 
- Eske eurei ataketan utsien da. 
- Osea ke harek heriduta eta hantxe jare ein bihar. 
- Eztakit ba hildda euzen edo heridute egongo zien ala zela egongo zien. Behintzet han ezpaldan zortzi bat edo hamarren bat, nik eztakit kontautakuan zenbat izengo zien baiña bai, han geldittu zien. 
- Zuek hori danori etxetik ikusitta billurra etzeben eukitten? 
- Ez, bentana ertzetik egoten gintzen begira. Ni mutikue zela nintzen pentsau bez holan peligroko gauzaik danik. Eta gaiñea gure aldien artien ezebe-zebe ez auen. 
Etxea kanoiekin erasotua
Agiriano Arenaza, Agustin
Gero bai, gero herriko hortxe emakume batzukatik zera itxi gindduen, kañoiekin atakau barik itxi oskuen etxia. Amak, harek be ez euen ikusten koittauak peligroik eta. Aittak esaten ei utsen: "Ez zaittez fan, ez zaittez fan". Eta harek, miliziano aldekuok etorri jakun esnetan da; orduen esnealdiko gengozen, esnie ondo geuken orduen, eta eurei armozetako baldekara bat esne emun gutsien. Eta esan gutsen: "hortxe eruen geike kalera hor batzuei esnia? ". 
"Bai, gu hemen armozetan gazen artien bai; gero tiroka ta hasiko die baiña bai". Holaxe fan zan, eta etxera ixa aillegauan atakau utsien gogor hemen aldetik. Orduen piñuik etzeon bat be hemen. Eta atakau utsien da kurrixka baten sartu zan etxien baiña ez auen azertau, ez auen azertau. 
Soldaduen istorioak
Agiriano Arenaza, Agustin
-Gero beste kasu bat pasau jakun, gu ba etxien danok billurrez han, etxe barruan danok han, da aitta-mokin hiru mutiko, lau mutiko egongo gitzen han barruen da. Gero itxuria eurek, geuk be handik entzuten geuen pa-a-a! eta pa-a-a! , tiro eta zaratok eta. Hori nun ete dok? , bertantxe etxe onduan auen moduan tiraketan utsien, da eurak militarrak pentsetan euen geuretik tiraketan utsiela. Da hor emakume batzuk, estankue, esnie eruen geuntsenoi, esan utsen, hara erretirau zien hemen zien jefetxuok eta esan utsen goxien han egon dala hango zera eta han eztauela iño be ta; bestela kaiñonazoka etxiorri ekitteko preparauta erezen. Eta ez oskuen tiratu. Eta gero holan da halan, ba atsalde erdi baten edo, hor Apotzatik jatxi zien bi lagun añiketa baten gurera, eta hemen aldetik ikusi ein zittuen zelan bajatu zien, da hogein bat soldau etxien buelta guztien zera ein zan, eta gu han ittueko zulo baten billurrez ikara, eta urten nauen eta txakurtxo bat gauken da, txakurtxue txa-xau-xau, txa-xau-xau, ta. Urten nauen bentanara zulo batera ta soldauek holaxen erezen. Aittai esan nutsen: "Hemen soldauek dauku, e, eskopetekin, fusillekin begira ta". Aittorrek urten euen atia zabaldu ta urte utsien da. "¡Aqui hay dos rojos! " "No, son de aqui esos" esan utsen. "Abre, pues! ", da urten utsien da bueno. Gero eurek kalera ekarri zittuen. 
- Detenidu ein zittuen? 
- Bai, eurek bixek hartu ta kalera, aber kalien iñok ezauketan dauen. Ordurako kalioi hemen Eskoitza hartuta euen eta Apotza bera be bai tta. Eta orduen eiñ euen zeroi, orduko denporioi. 
Gorriak inguruan
Agiriano Arenaza, Agustin
-Eta gero beste hori, bezinue ta beste bat, haik be gure euen zera eiñ, gorrixen zeroi, ie! , amorro txarra utsen gorri aldeko jenti horri, zera ta, eta gurera jo euen goxian egunsentixan da. Apuntau biha dabela boluntarixo horrek hemendik bial... , kontra eitteko. Holan, da amak esate utsen: "Ez zaitteze apuntau, ez zaitteze apuntau, apuntau ez zaitteze eiñ". Hor (... ) ezpaldie zan eta hor ezpaldan atzo hor geldittu zien zortzi-amar bat, lurrera botata hor egon zien, eta ez zaitteze apuntau" ta. Itxurie etzien apuntau lagunketan. Egun hartan fan zien lagunketan militarroi hemen aldetik, da hau zoniau ezauketan euen parajiok eta espliketan utsien da, da gorrixoi handik atakau utsien, gorrixoi atakau utsien kaiñoiekin, horrek siete y mediokuek edo, diez y mediokuek, txikixauek igual izengo zien, kaiñoiokin atakau utsien, apur bat atzeratu zittuen. Gero blindaue eukien gorrixok Atxabaletan han Santutxo esaten jakon kanposantura bidien, handik hori topetan euen, ezpaldioi, eta eurok euren kaiñoiokin, muluen gaiñetan kaiñoiok eta gero montau eitten zien; eta haixe ataketako zerorri, ataketako daezela, justu justuen iges ein biher izen utsen zerorrek, blindau horrek eta etzauen harrapau. Gero berriz hor Kurtzetan jarri ei zien da, ba gero gauzie, hemen hau barranko hau danau hartu euenien, kamiñue librau euenien eurak ibiltteko, hor mendixetan bertan, bertantxe hor geldittu zien gorrixok, nazionalok geldittu zien hor, da gero gorrixok ba hor jarri zien danien, eta eurek be itxurie armamentuaz fuertetu ein zien gorrixok. Da gero San Andres egun baten danien atakau euen, hemen Billerealen da. Hor mutil asko galdu biher izen euen Billerealen, esaten euen moduen. Entzun nauen, eztaitt holan izengo zan baiña, zulo haundi bat eiñ eta larogei mutill hara bota zittuela arkalen gaiñien. Eta eurak danak alkarri tiroka hor Billarealen. 
Errazionamendua
Agiriano Arenaza, Agustin
-Hor eratxo baten garixe entregau eraitten oskuen, basarri bakotxai tanto bat ipintzen oskuen, tanto bat, eta haraxe entregau eraitten oskuen. Arabatik jentiek ekarten euen al dauenak jentiek ogixa jan edo zerbaitt ibiltten zien hemen kaleko jentiek eta, gutxi hartzen euenak eta. Baiña guk garixa ondo hartzen gauen, gero lana be asko eitten gauen, garittan oiñ hau urabarri denporiau beti garittan han ibiltten gitzen han bedarrak ebaten jorraixaz, eta gero haundittu eitten zanien eskuekin ataraten ibiltten gintzen bedarrak. Bai, guk garittan lan asko eitten gauen eta garixa ondo hartzen gauen, bai. 
- Garixa ta beste zer entregau bihar izeten zeuen? 
- Ba garixa ba bakoitxai (... ) oskuen kupo bat entregetako. 
- Artua ta? 
- Artue behiñ uste dot zerbaitt entregau, artue ez, garixe nahixao, biher izeten euen. Gero urtiek be, haik urtiek txarrak zien, gerra ondorien gose haundixa egon zan, gose haundixa egon zan gerra ondorien. Irabazixe be gutxi, Alemaniako gerri-orregaz ez euen ezebe mobimenturik, ezebe-zebez; dana egon zan holaxen, geldi-eldi-eldi. 
- Ez aurrera ta ez atzera. 
- Bai, bai, holaxen egon zan, geldi-eldi-eldi. 
- Bueno ha akabau zanien, martxan jarri zanien gauzia gero bai, gero urtetik urtera igote-an gauziak izugarri, baiña hori Alemaniako gerri-orregaz geldi-eldi egon zan gauzia. 
Estraperloan Arabara
Fernandez de Arroiabe Pagoaga, Kontxita
-Zuk gerra osteko kontrabanduak ezagutu zittuen, ezta? 
- Honbre. Asko. Asko ibilitta nao ni oiñez Maulandatik Bitorixara. 
- Zeu be bai. e? 
- Honbre, gura aittakin biheko. 
- Eta ze ekartzen zeuen? 
- Ekarri, jeneralien faten giñan ganauekin, estraperluen ganauekin, mendiz. Akordatzen naiz behiñ noien, batzuk mosue tapauta ta ibiltten zien, klaro, ekartzen zittuen ba mataderiarako ta geiztuak. Eta zubi bat pasau giñuan, hori historixia enoie kontetan, ezta (... ). Zubi batetik pasetan da zekor haundi bat naroian eta aittak beste bat, mosue tapauta ta. Aittak esan zostan: "Kontuz, tiraketan botsu zuk jaraiñ, e", zeatik zubittik behera errekia euen, eta gabez pasetan gittuen horrek. Eta farolik be ezin geikien eruen, aittak ondo akixen horrek bidiok eta hola ibiltten giñen. 
- Sekula ez zeuen euki problemarik miñoiekin edo? 
- Sekula be ez. Ni neskatillie ta Bitorixara faten giñen aitta ta bixok trenien. Gero, errekauek itten. Trenien faten giñan, eta ittak erosten zostan han gauzak eta trenien sartu. Baiña bera sekula be ez nerekin. Eta nik asientopian sartu ta ekarten nauen olixua, kafia, danetik. 
- Libre zaukazuen trenian horrek ekartzia? 
- Keba libre. Zenbat neuri begira, Landara ta aillegetan zien, andrak eta pena bat emuten ustien, patata zakutxuekin Landan da aillegetan zienien da, Landan bota. Eta gero fan hari barriro Gatzatik hara. Nik esaten neuen... Neri sekula bez. Eta aittak esaten ustan: "Zuri beiketan botsu, zurie eztala esan". Baiña etxaten tokau sekula be. Egun baten bai artua bagekarren hemen lengusiña batek eta bixok, horrek lenoko zesto horrek astadunek, goixan astadunak, artoz beteta gakarren bixok, eta guardazobil parejia Gaztaiñixan. Pako bizi dan tokixan guardazobil parejia. Esan zostan lengusiñiak: "Ai, ointxe kendukuskue" ta. "Ba, ikusikou". Ezauketan gittuen guardazoillak zegaittik firmetan da tabernara asko etortzen zien, eta esan usten: "Que llevais ahi? " "Que vamos a llevar? , con el hambre que teneis ahi, maiz", esan nutsen egixa. Gure lengusiñie geratu zan da "Capaz". Sekula ez giñuan euki zerik. Estraperluan asko ein giñuan. Asko. 
- Bittorixan razionamendurik ez euan? 
- Egongo zan baiña Maulandakuendako ez. Estraperluen erosi bihar. 
- A, erosi be estraperluan. 
- Klaro, guk dendatxo bat gauken, ezauketan gittuen dendarixak eta olixue ta ekarri tta. Ta gero nik lagun bat nauken, Eibarko soldau bat euen Bitorixan soldau, eta harekin biaje asko ein nittuen, kapie jazten zeban guardazobil, edo soldau horrek, eta bi pote bost litrokuak hartu holaxen eta Mariñera. Mariñen estaziñue zeuan ba, Mariñera ekarri. Biajie pagetan gotsen da propiña bat emon eta haura ondo eta gu hobeto. Olixue etxakun sekula be faltau etxien. 
- Oseake soldaua kapiakin -Bai. 
Gerra garaian errotak itxita
Fernandez de Arroiabe Pagoaga, Kontxita
-Zeuek garirik eukitten zeuen souan edo? 
- Garirik ez, artua bai. 
- Artua bai? 
- Artua, patatia, babia... 
- Artua ixotzen zenuten errotan? 
- Hoixe. Bueno, gerra-enporan taluek eitten gittuen, taluek eitten gittuen baiña prohibiduta egon zan errotak, danak orduan errotak, eta gure aittak ekarri zaban hola Bitorixatik makinatxo bat eta han ibiltzen giñen illaran danok, puf, besuek kantsauta hantxe joten. Iriña jeneralian aittak Arabatik ekartzen zeban estrapeluan. 
Gerra hasi zenean Marulandatik Gatzagara
Fernandez de Arroiabe Pagoaga, Kontxita
-Gerria hasi zanian gu gengozen Maulandan. Egon giñan hille bixen. Gero sartu zien nazionalak, lelengo falangistak sartu zien Gatzara. Guk Gatzan aittajauna-mandrie gauken eta han eitten giñuan, eskolara be haraxe ta. Hori lehen esan dotsutena da eskolakua Maulandakua gerra ostekua. Gerra aurrian tiakin egon giñan. (... ). 
- Klaro, zu hasiko ziñan Maulandako eskolan gerra ostian. Gerran etzan egongo eskolarik. 
- Ez. Gatzara faten giñan. (... ). Maulandan gengozen, eta Maulandan atiak itxitta, gure aitta jun zan Bitorixara dirua estanpilletan, eta orduantxe egunian sartu zien eta geratu zan aitta, eta ezin etorri etxera, Gatzara kilometro bat dau bakarrik, e. Baiña gabetan pasetan oskun ogixa. 
- Aittak? 
- Aittak eta beste batek. Pasetan oskun. Gero gengozen gu Gatzan nazionalak, soldauak... Reketiak egongo zien. 
Lelengo falangistak sartu zien, gero egon zien reketiak, eta gero soldauak. Eta fan gintzenien, aittak esan oskun ba urten ein biher geuela. Bera ezin etorri, eta gaiñera etorri ezkero, bakitzu, peligrua zan orduan batetik bestera (pasatzia). Eta Gatzatik etorri zien gabian aitta ta beste bat -tio edo eztakit zein zan; bai, tio izengo zan-, eta etorri zien eta atara gindduen. Baiña dana itxitta etxian, zeoze erropak edo zeoze hartu giñuan baiña. Maulandatik atzera hiru ordu tardau giñuan Gatzako basarri batera. Basoz fan giñan. Klaro, bestela kamiñuan. Gatzan soldauak begira eta milizianuak eozen Zarimutzen, hantxe goixan. Ta beti ba tiroka ta guk etxetik urten be eziñ eiñ. Katamarran faten giñan han beste etxera ta hola. 
Marulandako etxean ezkutatuta
Fernandez de Arroiabe Pagoaga, Kontxita
-Gero Gatzan geuzela egun baten Pako eta bixok fan giñan Maulandara, mendittik edo atzekaldetik edo, fan gintzan Maulandara, ba etxie ikusten zela dauen edo, zeoze erueten, erropan batzuk erueten edo fan gintzen. Pako mutikotxue zan, nik hamabost urte neuken, harek hamahiru urte. Eta fan giñen bixok, eta joan giñan bixok... 
- Gabaz? 
- Ez, ez, egunez. Jun giñan eta ikusi giñuan bentania zabalik, zabaldu giñuan ba bentanak zabaldu oriatzeko, ezta. 
Ikusi giñuan zetorrela han, Palazio bakitzu nun daon Maulandan? Bueno, gure illaran; gero errebuelta bat hantxe, hori errotia esan-suten tokixa; da hantxe, ikusi giñuan etorten kotxe bat, ondio ikusten nau, berde bat edo grisa, holakotxe bat, brindautakua. Eta ikusi giñuan bentana (... ) ; eta geratu gintzan barruan bixok bakarrik, geratu giñan. 
Eta etorri zan poliki, poliki, poliki, eta gu handik kortiña ostetik begira bixok. Eta gurian buelta ein zeban. Eta zaukan brindau horrek zeuken bi txulo alde bakoitzetik edo hiru, eta ikusten zan fusillak handik. Guk bagenkixen ze zan zegaittik gerra-enporan ikusten giñuan han da. Eta ra! , poliki, poliki buelta ein zeban, batek urten zeban, persona batek bera manejatzeko eta barriro jun zan. Eta jun zanian eta han errebueltia pasau zanian, urten giñuan kanpora baiña han basarrittarrak eta ikusi ein zeben haura eta etorri zien, tabernie ikusi euen zabalik euzela, ta, klaro, desiatzen euzen etorteko, ha zan ba euren etxioi. Eta etorri zien kuadrilla bat, eta urten giñuan danok kamiñora eta Gatzatik soldauak ikusi eta tiroka hasi zien, da danak hanka ein zeben zerok. Da gurian aitta ta ama larrittuta, soldauak esan zotsen, zelan tiroka somau zeben eta "a ver a donde tiraban" edo eztakit na nik zer, eta gu barruan atiok itxi gittuen barriro eta eurok hanka eiñ euen, baserrittarrok fan zien etxera, Errotakua, (Iparretxekuak) eta danak. Eta etorri zien soldauak. Soldauak ez, reketiak, bueno, igual da. Etorri zien eta atia jo oskuen. Zabaldu giñuan, eta ra! , ri-a! , rebisau oskuen etxia, eta esan oskuen aber nun dauzen han kamiñuan ikusi zittuenak. Eta ba txera fan ziela. Aber zeintzuk zien; zegaittik haik ikusi ein zeben haura, etorri zan zera, pentsau zeben ba jentie itxi zebela han. Derrepente izen zan ba. Enda gero han beste etxian aber hango ordenia zan. Harek ez zeben sinistuten harek baserrikuak zienik. (Esan gontsen) harek baserrittarrak ziela, atia zabalik ikusi zebenian etorri ein ziela, ezta. 
Tabernara etorri, guk atia itxitta geukela eta. Eta haura be ba haura esplikau gotsen zela izen zan kamioi haura. Eta harek jentia itxi zebala. Eta ezetz esan gotsen, batek zela urten zeban baiña zelan sartu zan barriro eta zelan jun zien. 
- Hori blindauoi zer zan ba, milizianuena? 
- Bai, milizianuena. Eta gero horrek fan zien, eta esan oskun han beste etxien aber zein dauen. Eta esan notsen neuk: Neuk erakutsikotsuet, hor eztie sartu iñobez. Neuk erakutsikotsuet, eta neuk erakutsi notsen soldauoi etxe dana. Kamararaiño fan gintzen, daba rebisau zeben da. Da gero eurak eruan giñuen Gatzara, eurakin fan gintzen Gatzara. Eta gero handik egunetara, gero Gatzara botatzen zeben, gorrixek botatzen zeben morterua. Baiña morterua zer? Holakotxe berdetxo batzuk, oindio ikusten nau. Ezebez. 
Gatzagatik Nanclares de Ganboara
Fernandez de Arroiabe Pagoaga, Kontxita
-Han elizia edo ez zeben apurtu? 
- Ez. Kristal batzuk bakarrik apurtu zien. Ni Jexusekin egon nintzen, beti faten giñen sotano batera. Etortzen zienien abioiak, abioi kaxkar batzuk eukien, ikusten gittuen, eta beti faten giñan sotano batera faten giñan. Jexusi esan nutsen: "Bapez, goazen, etxian egon bihou. Baiña gero botaten hasi zien eta gero sustau, ta fan gintzen han parra arte batera. Eta ikusten giñuan botaten da, ointxe, ointxe, ointxe! Eta nik holaxen tripa azpixan hartu Jexus, mutikotxua, holaxe hartu azpixan eta pentsetan neuan ba neu hilgo nok baiña berau behintzat eztailla hil. Da urten giñuan handik be. Da gero eruen gindduen Gatzara eta bonbak botaten zittuen, txikixak, baaiña bonbak botatzen zittuen, eta han ezin geikiela egon eta gero egon gitzan, Araban egon gitzen. Oiñ urak hartuta dao. Nanclares de Ganboa. Nanclares de Ganboan egon giñen. Han pasau giñuan ba gerria abanzau artian. 
Gatzagako zortzi gazteren hilketa
Fernandez de Arroiabe Pagoaga, Kontxita
-Esan dozu zortzi lagun garbittu zittuela Eskoriatzakuak edo. 
- Gatzakuak, mutil gaztiak. Majuauak. Ondion izena batzuena akordatzen naiz. (... ). Gero horrek txofer horrek ekarri zittuen mutillok horra iges eitteko asmuaz. Da hantxe euzen kamiñuan, kamiñuan berbetan. Da gure amak esaten usten, e: "Horrek ze esaten ete jabiztan hor, zetan ete jabin? " Eta orduan txoferra sartu zan barrura eta esan zotsan gure amai: "Emilia, gauza bat esan bihotsut: dudan gauz, edo aurrera fan, gorrixetara fan, edo bertan geratu. 
Eztakigu zer ein". Gure amak esan zotsan: "Ze eiñ dozue ba zuek, ze eingotsue ba zuei? Tira, tira! " "Da aitta ta ama negarrez geratu dia etxian, esan zotsen mutil horrrek. Eta esan zotsan: "Ze eingotsue ba". Nere amak esaten zeban: "Neri preguntau jostenen ba hori, e! ". Gero geratu zien eta danak afusillau zittuen. 
- Gorrixak garbittu zittuen ala bestiak? 
- Nazionalak. Listia topau zeben. Horrek guardixia, ba obligau ein zittuen eta guardixia ein zeben mendixen Bitorixatik sartu eztaittezen nazionalak. Gatzan euen batzokixa, eta batzokixan euen hori listioi, eta batzokikuak be bai, batzokikuak aurrera fan zien, baiña harek ahaztuta edo laga zeben listia hantxe, eta handitxik listatik danak hartu zittuen. 
- Mutil gaztiak eta danak garbittu? Eta eurak bape parte hartu barik. 
- Ezebez, harek ez zien ibilli, harek egon zien hantxe guardixia eitten. Akaso euko zeben fusilla edo zeoze, baiña harek ez zeben eiñ ezebez, zegatik sartu zienian, bueno! , harek hanka etxera. Ezebez, han tropia etorri zanian. 
Fusilatutakoak asko eta libratutakoak gutxi
Fernandez de Arroiabe Pagoaga, Kontxita
-Geure tio bat be egon zan kartzelan, haura librau zan, zegatik lelengo bi edo hil zittuen eta gure aittajauna fan zan Donostiara, baiña ordurako bestiak hildda euzen. Gure tio bigarren tandan eruan zeben eta bigarren tandakuak etorri zien. Gatzan librau zien fan zienetik bi, geure tio eta beste bat, beste baserriko bat. Eta Maringuak eruan zittuen, abade bat, abadia be bai afusillau zeben Maringua. Hor disgustua euki giñuan, gure aittai kulpia bota zotsen, zelan Arabara pasauta ta zelan zegon, kulpia, gure aittai fama txarra ifiñi zotsen, beragatik hil zittuela ta, lagunak zien da. Horrek Gatzakuok etxekuak zien beti, egunero egoten zien, zegatik han aldameneko taillarrien ibiltzen zien lanien eta beti geurian. Eta horrek Mariñen hil zittuen, oin be hemen be Bergan be ifiñittue; bueno, ointxe urte bi edo ifini zittuen aiuntamentuen, neu egon nintzen ikusten, nik haik danak ezagutzen nittuen. Da andra bat, beti be ataraten daue zerien, buruko paiñoluaz da, Emeteri. Ondo akordatzen naiz. Mariñen hil zittuen, bost uste dot ziela, eta egon zien geurien aittakin jokuan. Egunero egoten zien. Eta horrek gorrixetara barik nazionaletara... Nazionalak be ez, gu bixen bittartien gengozen; baiña pasau zien, pastoriak zien, eta pasau zien ardixekin, zegaittik bestelan han ezin leikian mendira eruen, mendixan milizianuak abitzen, eta horrek pasau zien Atxorrotz aldera, bestekaldera. 
Ez euen frenteik eta ezebe ez euen hor. Eta pasau zien. Eta hor baserri baten, gure baiño beheratxuagoko baserrixan lo eitten zeben horrek, eta jokuan ibilli zien geurian aitta ta danak, eta geratu zan bat -ondion ikusten nao-. Esan zotsan, Martin zeukan izena, esan zotsan: "Hi, Martin, geratu hari, kamaran eitten dozue lo hor, geurian eingok lo", zegatik jokuan akabau barik abitzen, harekin abitzen. "San Martin, geratu hari, geratu hari, geure kamaran lo eingok, jokuan segidu biha juau". Geratu zan eta hauraxe salbau zan bakarrik. Bestiak han hil zien. Gero hango basarriko gizona, Teodoro, hango gizona ibili zan gabien, gero soldauak kontau zeben Gatzan, "a ver como le habian llevao a aquellos". Gatzan euki zittuen gau baten. Eta "Como le habian llevao". "Que habian andado haciendo señas a Jarindo". Jarinddora, bai. "A Jarindo que habia estado haciendo señas a la noche". Eta, pentsaizu, ibilli ei zan farolaz oillo bat otan falta eta oillua topatzen. Baiña orduen ezebe ez zan biher hiltteko, e. 
Harek ez zeuken beste delittoik ezebez. Eta gure aittei etorri jakon, ondio ezagutzen dot dendara ekartze zebena Bitorixako almazen batekua, Zarate, almazen batekuak ekarten eban jenerua, maiorista zan eta gurera ekartzen zeban. Eta haxe etorri zan nausi batekin. Horrek be entzun barik daz horrek gauzok, eztostazue sekula itxi esaten horrek gauzok. 
Baserritar fusilatuak
Fernandez de Arroiabe Pagoaga, Kontxita
-Gero gure aittai etorri jakon hori, Zarate. Jenerala edo eztakitt ze zan, estrellak edo bazeukan behintzat. Ta neuk ikusi neban, neuk be urten neban eta ikusi neban. Eta kanbioien Gatzatik, horrek kartzelan Gatzan gau bat pasau horrek basarrittarrok, auzen hantxe kanbioian, orduantxe jaroien. 
- Bizirik ondio. 
- Bai, lotuta, alkarri lotuta hantxe. Eta gure aittei, etorri zan barrura hori Zarate eta esan zotsan: "Prudencio, ven, ven", eta jun zan kotxera, neu ba aittakin fan nintzen eta ikusi neban. Eta aittai preguntau zotsan horrek banan-anan-anan zertzuk zien, eta gure aittak esan zotsan: "amigos", eta bategaittik akordetan naiz gure aittak zela esan zotsan: Auxibarkua, caserio Ausibar. Eta esan zotsan. "Y este? " Beste danagatik esan zotsan "pues amigos, estabamos jugando a cartas y eso y le llevaron asi, y asi, y asi. Aittak esan zotsan, neu be hantxe nenguan. 
Eta esan zotsan, "ese es otra persona que lo que crees tu" Gizona zan onaua! Esan zotsan: "Ese no le ha votao seguro que ni a nacionalistas siquiera. ese a Franco. Orduntxe itxuria botaziñuak zien, etxat akordetan ondo. Baiña aittak esan zotsan: "ese es otra persona que lo que crees tu" Bueno, hortxe akabau zan; eruan zittuen kanbioien eta fan zien. Etorri zan barrure, eta gure amak esaten usten: "Ai, gure aitta, horrek hor eta gure aitta, aber zeozer pasatzen jakuen gero, zeoze pasatzen jakuen horrei" tta. Aitta sartu zan barrura eta esan utsen: "Ai, estoy de miedo", erderaz eitten zeban. "Pero si he hablado muy bien de ellos! Que les iba decir pues de esos? Si eran todos amigos, y con lo que eran" "Y si pasa algo? ", amak esan zotsan. "Y si pasa algo? " Que si paso, mataron todos. Eta, klaro, gero etxekuak gure aittan kulpa (euki zeben) zegaittik harek ikusi ein zeben. Mondrauen edo egon zien egun baten eta etxeko familixakuok bisittau zeben eta gure aitten kulpia euki zeben. Gure aitta negarrez egon zan esan euenien que el tenia las culpas. "Yo como estaria, si siempre estoy fuera y que casualidad que estaba en casa". Eta hori badakitt hola zana zegatik neu hantxe neguan da. Eta amai esan zotsan: "Que va, si de todos he hablado lo que eran" Y de este de Auxibar me ha dicho eso. Tomas, Tomas Auxibar. Pues de este me ha dicho eso. Ya le he dicho que no, que es un hombre bien esto. "Ese es otra persona que lo que crees tu", esan utsela. 
- Bera be garbittu. 
- Danak. Han eruen zittuenak, aurreko gabekuak, danak. Harek pentsaizu, gorrixetatik, nazionalak ez euzen guretan ondio, Gatzan euzen, baiña pasau zien hemendikaldera ardixegaittik. 
- Horrek fusillau nun ein zittuen, Mondrauen edo Oiartzunera eruan zittuen? 
- Ez, ez. batian Hernanin esaten zeben. Da gero Maringo abadia eruan zeben, eta (egunsentixen? ) tiro batekin, Mugarte, Mariñen bakitzu nun dagon, Maringo etxia. Haxe azkenengo auzua. Maringo, zela euken izena, "Tuertua", beti "Tuertua" esaten gutsen, tuertue zan, da nere lagun baten tio zan. Da ha abadiakin lotute eruan zeben, lotuta. 
Kanbioi bi eruan zittuen, han beste bat zan. Eta lotuta eruan zeben eta librau ein zeben hori. Tuertua librau ein zeben eta abadie hil ein zeben. 
Gariaren inguruko azalpenak
Ibabe Uribeetxebarria, Encarna; Lezeta Madinabeitia, Maximo
- Garixe? Ba, garixe ointxe eitten zan. Gari-itten, ointxe Domusantu ostien gari-iñian, garixa eraitten. Ta heldu, [barrez] , eitten zien, hor, San Pedro edo San Kristobal, hor heltzen zien. Ta heltzen zienien, igetaixakin ebaten zien gari danak. Igeteixakin danak. Aspeltxue, holan, aspeltxue eitten zan ta ha aspela lotzen zan gero, egunez eitten zana, gabien, illunkaran lotu. Ha aspela lotzen zan, hartu sei bat lasto ta hareaz, beraaz lotzen zan. Bai. Ta ha lotzen illunkaran. Egunez eitten zan lana illunkaran... 
- Akabau bihar... 
-... harek lotzen. Illundutakuen, ez, illunkaran. Illundutakuen ha lasto-otzen. Bestela haixiek-do zabaldu eitten euen aspela. Holako aspel bat izeten zan. Errosarixua errezau! Lastue lotzen ta errosarixua errezau eitten zan. Bai. 
- Gabeko lana, orduan, hori. 
- E? 
- Hori gabeko lana, gabian eitteko. 
- Gabien. Egunez ebaten zan garixe gabien lotu. Ta lotzen, erresarixua errezau. Bai. 
- Illundu aurretik izango zan, ala? 
- E? 
- Illundu aurretik izango zan... 
- Illundu aurretik ebaten igitaixaz. 
- A! Ta gero? 
- Illundutakuen, illundutakuen eitten zan lasto-otzioi. Bai. Errosarixua errezau. Ta, ba, gero horreik danok einddekuen, solue [gertaketan] zanien, edo ebaten akabaten zanien, ba, metak, metie eitten zan. Metie gure bazan haundixaue ein, erredondo haundixaua hartu, edo txikitxuaua hartu. Ta hasierie eitten jakon hiru aspeleaz. Holan. 
Hiru aspel ipiñi ta politto-olitto, politto-olitto. Ba, gura baeuen meta haundixa ein, ba, korro haundixaue. Baiñe txikiña [euan]. Ta politto-olitto, politto-olitto, gora puntazorrotz, holan. Urik ez zan sartzen, ez zien bustitten metie. 
[Ez, ez zan han metaik bustitten]. Bai. Ta gero, barrez, larraiñera, hona, larraiñera. Hemen hau... hau larraiña izeten zan. Honi larraiña esaten [gutson]. Bai. Hor, larraiñera. Trillua, behixen edo idixen atzien trillua ifiñi... Trillua izeten zan, ba, ixa honen zabalerie edo, trillu... metro bi edo zeoze zan, holako [untza...] zer batzuk be eukitzen zittuen ebateko zera, garixa, ta larraiñian. Zabaldu ta... zerien, gaiñien euenak kaldarie ta akulue ganauek aida eitteko. Bai. 
Ta txixe ta kaka eitten dauenien, kaldaria hartu ta holan. Buelta, e? Gaiñian azala eitten jakonian, buelta emun. 
Sardiaz buelta emun. Ta dana [kargaketan] zanien, akabo; lastua kamarara ta garixe hona, eskiñan batera. Ta garixe garbiketakue, [... eta bixok euki geun] , denpora askuen euki geuen onenien, denpora askuen egon zan garixa garbiketakue. 
- Makiñie? 
- Bai. Baiña [...] traba eingo euen ta kenduta eukiko auen. 
- Kamaran badao. 
- Kamaran? 
- Bai. Zera, hola, helduleku bikin, holako zer haundi bat. 
- Haize-rrotia? 
- Holan eraitten jakon ta haretxeaz garbiketan zien garixa-a. Garbittu, ta gero errotara. Errotara gero. Elorretara faten [gitzen]. Elorretara faten [gitzen]. 
- Eskoitzara? 
- Bai. Ta, ba, urune ekarten geuen handik eta, ba, gero laba-ua [ein] ; astien-stien laba-ue. Ogi erredonduek. Ta [... zenbat] , zenbat ogi izengo zien, dozenan bat ogi ta artue be bai. Artue be, lau bat arto hareaz batera eitten zien. 
Lau bat arto erretzen zien. Artua ta esnia [erateko] edo morokille edo gura dana. Arto-rune edo be bai, hareaz batera. 
Basora lanera
Ibabe Uribeetxebarria, Encarna; Lezeta Madinabeitia, Maximo
- Ta oin sasoi hontan, lehen ez dot esan, oin sasoi hontan etxien geldiketan zan lapikuai kaso eitten. Lapikue, lapiko gorri bat. Ifintzen zan bi trongo suten ta babak egosten. Ta, ba, hemen etxe inguruen. Ta etxe inguruen geldiketan zanak eguerdixen eruten euen bazkaixa basora. Basuen [... zelan] gehixenien, ba, haintxe, basuen bazkaittarako. 
Bazkaixe, lanien gabitzen lekuen. Bai. Edo gaztaiña-atzen edo ira-baten gabitzen lekuen. Ta lapiko haundixe egoten zan sutonduen. Ta oin bakotxak bere platuek; orduen ez. Orduen plato... holako plato harrizko bat izeten zan, ta mahaixen erdi-rdixen ifini ta handik jaten geuen danok batera; ez oingo modun bakotxak bere platuetan. 
Holako harrizko zer bat izeten zan, ta hara bota babok ta hala jaten zien. Ta basora, ba, egosten dauen bertan lapikuen erun be. Gero platuoi atara. Han be holaxe basuen be. 
- Han rapido ez zabillena... 
- E? 
- Rapido ez zabillena gosiek geratuko zan, ez? 
- Ez dakit, ba. Hori zera izeten zan. Kustiñue: plato batetik jaten zan. [Esan gura dot] , platoik-ta ezauketan, platoik-ta holan ezauketan. Urik be... Urik be ez euen. Oingo modoko... Oingo moduen ontzixek garbiketako urik be... urik be baeuen, ba? Ta ure be, ure erateko be, handixik eruten zan. Oin endreauta dao, baiñe han itturrixe edarra egoten zan han zerien, pagopien, gure pagopien. Ure, itturriko ure -ardaurik ez zan izeten orduen be-, itturriko ure, umiek, neskatilla-utikuek etorten zien tanborra joiez. Handixik eruten euen eguerdixen zera... ure erateko bazkaixaz batera. Bai. Ta gero ifini zien. Oin ifinitta dauz tuberixan-a urok beste modo baten ifinitta dauz, baiña... 
Baserriko lana emakume eta umeentzat
Ibabe Uribeetxebarria, Encarna; Lezeta Madinabeitia, Maximo
- Lan asko eitten zan gero baserrixan, e! Lan asko. Asko lana, e! 
- Txikittatik gaiñera. 
- Bueno! Nik ardixek batzen ikesiko nauen zortzi urte baiño lehenao! Ikesiko ez neuen, ba? Bai, bai. Ta ardixek batu goixen, e! Etxien-a ez; han goixen. Ta handik ekarten zan esnie gaztaie eitteko. Amak eitten euen gaztaie. Ta lehen esan dodana, gaztaitxuokin, arrautzakin Mondraura faten zan astuaz. Honek maiorazkuok-ta hainbeste ez, honek ez euen hainbeste biheleku eukitten. Honek [...]. Honek errenterue eukitte euen orduen, ta harek... Ez dakik? Zelan gertatzen zan. Lehen esan [dotena] : neskazarren modokoik. Holako [...] edo zer izengo zien. 
- Ez nakixen nik holakoik. 
- Bai. Maiorazko etxie izan edo errentero izan diferentia izango zan, ezta? 
- Onbre! Izengo ez zan, ba? Errentie pagau edo [iñon] errenterue... Errentie eukiko euen. 
Umetan morroi
Ibabe Uribeetxebarria, Encarna; Lezeta Madinabeitia, Maximo
- Orduen kriau be faten zan, ezta? 
- E? 
- Kriau. Esan gura dot... 
- Ba, familiak be ez zauken indderrik orduen. Oingo... Orduen fabrikaik Eskoriatzan be lehenengo Zubizarreta ta Aretxabaletan be Arruena edo... Ez zauen, ez zauen industriaik, ez zauen industriaik, ta kriau-a. Batzuk, baten batzuk, baitta Ameriketara be esaten zaben ta. Bilbora be esaten zaben faten ziela Somorrostrora miñatara-do lanien. Ta, ba, norabaittera. Hemen, hola, fabrikaik ez zauen, industriaik edo, oin dauen moduen... 
Gaztainadiak; toponimia. Gaztainaren garrantzia baserrietako elikaduran
Ibabe Uribeetxebarria, Encarna; Lezeta Madinabeitia, Maximo
- Harrezkero ez dou jan be ein be... 
- Holako gaztaiña apur batzuk ekarten dittue, baiñe nik esaten dotsiet ni nahikue lehen janda naola ta... 
- Ez daue ekarten, e. 
- [...] nik lehen nauela gaztaiñak janda. Ni ez naz izen gaztaiña zalie. [Bueno]... Ama gurien gizendu... ba, bentaja eitten [...] gizendu letxe eitten zan gaztaiña egosixaz. Gaiñera, erriaz be ez zan gustora gelditten. Hagiñik be ez eban eukiko bihar dan moduan edo ez dakit ze esan be. Behintzat [errian] ekitten zanian ez zan gustora geretan ama. Baiñe... 
- Han [...] Arantzazurako bidien badao gaztaiña banaka batzuk? 
- Bai, bai... 
- Banakak egongo die. Banakak egongo die hor be. Bai, egongo die. 
- Oin kazarixak-ta batzen dittue. Kazari ta... 
- Basarrittarrak ez daukie astirik. 
- Ez, ba. 
- Danak lanien... 
- Bueno, astixa euki, euki... Baiña lehen besteko... apreziau ez da eitten oin. Lehen besterik ez euen ta! 
- Gaztaiñak, gaiñera... Gure basue zakarra izeten zan, gaiñera. Honek eta... Honek, ostera, parajeik onen-nenetan gaztaiña batabat baeuan Txarralden. Gaztaiñak sartzen zittuen, ta han, hareaz gaztaiñiaz -iñon terrenuan hartu... - berak aginketan auen gaztaiñiaz. Batebat baeuen Txarralden, behintzat, hor. Akordetan naz, Txarraldeko gaztaiñak egoten zien geurien be bai ta leku askotan. Baeuen batenbat aprobetxetan zana eta ha gaztaiñie, iñon terrenuen egonaatik, berak aprobetxetan auen. Berak aprobetxetan auen. Oin ez, oin ez dao hori, baiña orduen behintzat sartzen euenak... [...] ni akordetan naz Txarraldeko gaztaiñia... "Haura Txarraldekua dok! Eta bestie be Txarraldekue dok. Eta ha bestie? Ha bestie Arroaganekue dok". Gaztaiñak iñon terrenuan. 
- Bai, bai. Neuk be entzunda dakot hola, e! 
- Bai, iñon terrenuan. 
- Bai, hola... papeletan, eskritturatan-a, ba, terrenuen zera eta bi edo hiru gaztaiña halako terrenotan, iñona izanda be. 
- Bai, bai... Geurien be, geure terrenuen be bai, ta "Hau? Hau Txarraldekua dok. Bestie? Hori gaztañioi Okarantzakua dok. Ta ha bestie... ", baiña iñon terrenuan, e, danak! Gehixenak, e! Bueno, noberanien be bai, baiñe kanpo librian batenbat baeuen orduen, ba... behintzet lana ein gura auenak edo aprobetxetan auenak behintzet. Ta gaztaiñek, bai, bai, gaztaiñioi... Urte erdi pasetan gauen gaztaiñak jaten. Urte erdi, e! Gaztaiñak? Afari merkiek eitten zien: gaztaiñie ta saldia eran ta ohera. 
Abereen zaintza lanak; baserriko lanak. Lehenagoko bizimodua nolakoa; aldaketak
Ibabe Uribeetxebarria, Encarna; Lezeta Madinabeitia, Maximo
- Behixek be, lehen esan dodana, jare ein, lasto apur bat edo arbixe-do emun ta hortik ziher [...]. Baiña illunkaran etorten zien ganauek. Ez dakit arbixa jateko edo zeatik, illunkaran etorri eitten zien. 
- Bai, bai. Ordua zainttu! 
- Bai, baiñe... hor basuen piñurik eta [ezer ez auela...] , janda etorten zien, e! Sikue. Baiña errapie be sikua. Ta gero ekin zan jentie ondo gobernau ganauek, eta esnie kalera eruen ta horreik lanok eitten ekin zan gero politto-olitto. 
Baiña aurretik, arbixe ta lastue emuten [jaten] ta soltaten zienien kataietik "echando poñetas" faten zien ganauak basora. Ta eurek etorri eitten zien. [Niri] pentsetan jat haxe arbixe edo lastue jateko intenziñue eukiko euela edo. 
Bai, errapian, errapian... Txahala ein barrin batek. Lapikun bateaz faten bazan be esne apurren bat batuko [...]. Nik esne... Mutiko-enporan, gaztaiñek; goguan dauket gaztaiñek eta saldie zela jaten gittuen. Esnia jateko amorraketan. Baiña gero ekin zan. Gero ganauek gobernau ta ekin zan jentie kalera esnie saltzen ta holaxe. 
Lehenauko bizimodue. Esaten da oin be kejak, baiña lehenauko bizimodue... Lehenauko bizimodue be... [lanai heldu bihar jakona zerbait]. Zera, laminaziñoko hautsetan ez, baiña lan asko eitten zan gero baserrixen. Asko lana, asko! Aitte-mak edo ibili ezkero, ta mutikuok edo neskatilla-utikuok eskolara ta fabrikara, bien. Baiña danak etxien be, zerak, neskatilla-utikuek be, ta ezebez. Danondako lana ta dirurik, dirurik ez zan iñundik be ikusten. 
Danondako lana! Neskatilla-utikuok eta danok lanien, baiña dirurik ezin izaten zan topau. Nik ez dakit nork [jauken] ; aberatsak euken gordeta diruoi edo... Hamen diruik ez zan argiketan. Oin be, oin be kejak. Oin be kejak, baiña oingo moduen ez zan lehen orduen [bizitten]. Laixe ta lehen esan dittuun kontuek, laixetan-a eitten zanien ta... 
Arrasateko feria; ferien beherakada
Ibabe Uribeetxebarria, Encarna; Lezeta Madinabeitia, Maximo
- Ni behixe saldute nao, ta gurien semiek... Harrazkero ez dakit gehixao behirik saldu nauen. Zenbat urte eukiko ete auen Romanek, hamar urte? [Hemendixe be] eruen ta Bergarara [tratuena] ta behixe [atarateko]. Ni ez naz akordetan kotxerik pasau nauenik. Horreik ez dia milla urtekuek, e! Nire semiek, ba, oin zenbat eukiko dittu? 
Berrogeta hamar bat? 
- Hamaika, hamabi edo... ez dakit zer dauken. 
- Ta ha atzetik dotela, behixe Mondrauera hemendixik behera jatxi, kamiñoik kamiño, Bergarara [...]. Ni ez naz akordetan kotxeik... Horreik ez dia milla urtekuak, berrogeta hamar dauka Romanek edo holakon bat dauko. Ta orduen eukiko zittuen, behixen atzetik fateko, hamar urte. Ni ez naz akordetan kotxeik ikusi nauenik. Behixa hartu sokan, "danga-anga-anga", Bergarara. Mondrauen... Mondrauen ferixa-ekuen berba ein ta gero etxien tratue ein ta etxetik eruen ta holaxe. Ferixa haundixe eitten zan ta. Geuk orduen epokan ez gauen esne-altzen eitten. 
Holaxen behixek saldu ta ardixek eta hortara eitten geuen. [ez gauen epokaik]... geuk. Eskoitzara esne-altzen ez gara ibili, ez. Gero horreik ferixok eta danok gastau zien ta hona. Hemen letxero [bat falta zana] , Arozteikua edo, ta harei ataraten gotsan, baiña ezebe ez gauen irabazten. Huskerixa bat pagaten auen, ta ezebez. Baiña ferixa haundixak, bueno...! Ferixia? Idixak eta ferixa haundixak [eitten zien] Mondrauen, haundixa ferixie. Idixak be kuadrillie. Honen anaiek-ta, harek idi kuadrillak eukitten zittuen. Oiñez. Hor, [nunbaitzuetan] erosi, Vittorixan edo [nunbaitten]. Oiñez ekarri be aurrien. Gero [arreglau] ondo, ta Mondrauera ferixara. Ba, [ekarri idixek]. [... ta... eitten zan...]. 
- Hamabostien. Bi astetik eitten zala uste dot. 
- Hamabostetik hamabostera. Bai, baiña ya kotxiek eta, ez dakizu? Oin, neuk... zenbat urte dien, ta ya ez auen... ibili be ezin leike ein, dana kotxez tapaute! Danak... ez lekurik iñun ta ezebe. Zelan daon plantaute. 
- Geruao ta gehixao gaiñera... 
Lihoaren inguruko azalpenak
Agiriano Zubia, Andres; Goiz Urgumez, Maria
- Liñue, ba, lehenau erain eitten zan holako [...] batzuk. Ba, eraitten zien urebarrixen eta gero San Pedruetan edo maietzien edo San Pedruetan atara. Liñue badakitzue zer dan? Ez dotzue jakingo... 
- Ikusi barik daukou, entzunde asko baiñe... esplikaizu. 
- Bedarra da mehia, holan alturakuek, arranketako oso samurrek die ta harekin telie eitten zan, ixarak eta kamixak be bai lehenau ta danak. Eta horrek lan asko dako liñuek, lan asko. 
- Lan asko? 
- Bai. Esplikau... Berba ezin dot ein ondo ta... Eta erain eitten zan lehelengo, 
- Atara! 
- Ixo! 
- Lehenengo erain ein biherko zan... 
- Atara! 
- Calla! Atarateko erain ein biher da lehelengo. 
- Atarateko erain ein biher da! 
- Bai. 
- Klaro! 
- Ta gero [hareik] hazixa apartau. Holako tabla bat egoten zan holako hortz batzukin. [Hareik] hazixa apartaten jaten, ta ha hazixe, ba, erain eitten zan [gero]. [Etara]. Gero ha geraketan dan bedarra eruten zan osiñera. Osiñie da -hor daukou guk be osiñie-zulo bat, holako zulo haundi bat - Zulo haundixe? 
- Bai. Dana uretara botatzen zan. Ta liñuak zela gora eitten euen [zezpalen] moduen, ba, zerak, harri-osa batzuk botaten gontson gaiñien, [hondarrien] egon dein. Zortzi-amar bat egunien hantxe egoten zien ta gero atara, nahastu barik, e! Kurioso-urioso-urioso. Ta zelaixen zabalketan zan luze-uze holaxen, ta ha kurioso gero batu eitten zan. Ta ha gero eguzki-guna dauenien eguzkittan ifini ta jo eitten zan hazixe. 
- Sikatu ondo... 
- [...] 
- Zuztarrak... 
- Hak gero... 
- Ixo! Ixo! Zu ixilik ezin egon! Zuztarrak mazuaz joten otsien ta kendu hori, zuztarrak, ta hareik zerak, bedarrak, lotu eitten zien madejak, madejak ein... ta gero [liñu guztie] eitten zan. Haik gero trangau eitten zien. 
- Trangau? 
- Laba-ue eitten geuenien hor, ogixek atara, labie epel-pel egoten zan, ta han sartzen gittuen ta berotan daazen bittartien gero trangau. Trangie ez dozu jakingo ze dan... 
- Badakitzue zer dan trangie, nik esango... ni ibilitte nao, gaiñera. 
- Bai, neu be ibilitte nao. 
- Trangie da, ba, horreik gogorrak egoten die, [...] izengo balitz leetxe. 
- Bai, txaka-xaka-xaka... 
- Eta trangie izeten da, holan artazixen moduen, baiña ebai ez dau ein biher, ein biher dau zapaldu. 
- Bigundu. 
- Bigundu, bigundu. Ta han traka-raka-raka, pasaixaz, pasaixaz, pasaixaz eitten da bigundu-igundu, bigundu-igundu. 
- Bai, hau da liñue ta traka-raka-raka trangie joten jako ta bigundu eitten zan. 
- Hiru bat zera eukitten dittu... 
Lihoaren inguruko azalpenak
Agiriano Zubia, Andres; Goiz Urgumez, Maria
- Ta gero [liñu-...] eitten zan errondie. Gurian arditeixen, garbi-arbi eindde egoten zan ta mutillek-ta etorten zien kuadrillie, ferixatik igual, ta atsuek eta danak dantzan! Juerga ona pasetan zan, ba! Bai. Oso umore onien egoten zan, oin baiño umore hobien orduen. 
- [...] 
- Amandrie bizi zan artien ta bi hemengo [barri baekixen] , etorri ta amandriei eskatu erropa zaharrak, hola, txaketak, tokillak eta buruko pañelua ta muñeko haundi bat ein harek trapuekin ta ondio hor dao armaixuen. Baiña [ez dakit...]. Ha euen han, [han] zabaldu atie ta [han bautizau eitten euen]. Ene zelako barriek, baiña! Enee! 
- Gaixe kanbixau ein dozu, ama. [...] 
- Aldeidak hortik! Bestieri esaten otsen: "Ijitto baten frakak... ", ez, "Sarjento baten polaiñak ta ijitto [baten] frakak daukek ta fan hai". Alanbren baten apurtu ein jakon bidien ta "Sarjento baten polaiñak eta ijitto baten frakak", fuera, hi! [Haik] beste bixek umie bautizetan. Enee! Baiña juerga bat...! 
- Ama, baiña esplikau biher dotsazu! Liñuen zera esplikau biher dotsazu! 
- Bai, liñuek lan asko, lan asko. 
Lihoaren inguruko azalpenak
Agiriano Zubia, Andres; Goiz Urgumez, Maria
- Liñuen zera esplikau biher dotsazu! 
- Bai, liñuek lan asko, lan asko. Andrak etorten zien txarrantxa txikitxuekin, orrazixek moduen. Hiru klase egoten da liñue: liñue, karraskie... zakuek eta eitteko, hola, bastuena karraskie. Liñue... 
- Lehenengo trangau, trangau ta gero pasatzen da txarrantxa bat. [...] 
- Liñue izarak eitteko fiña. Hiru klase egoten zien. Lan asko dako liñuek. 
- Eta alkondarak eta horrek latzak izengo zien, ba? 
- Ez, ez, alkondarak ez... 
- Ez zien eitten? 
- Ez. 
- Bai, bai! 
- Bueno, bai, eitten zittuen, eitten zittuen alkondarak. 
- Alkondarak?! Gure aittejaunek kriston alkondarie [...]! 
- Bai, bai, eitten euen. Bueno, ixilik. Alkondara kamixak eta [...] baiña orduen bai. 
- [...] 
- Ta izarak, izarak zabalak, fuertiek. Ni jota nao han. Labaderue daukau handikaldien -abandonauta dao, baiña-, hantxe joten nittuen erropak. Egositta be banao ni han erropie. Egositta lapikue be bai etxera etorten ibili barik. 
Egurtxo bi ifini holan ta lapikue ifini erdixen ta babak egositta nao ni han. Biheko! Bai. Ta, holaxen. Liñuek lan asko dako. 
Eskoriatzako ehulea
Agiriano Zubia, Andres; Goiz Urgumez, Maria
- Ta holaxen. Liñuek lan asko dako. Gero eruten gittuen, [pelotak in] , egosi, madejak ein... harilkixe esaten jakon. 
[Bueltaka-ueltaka fan] katxarro bat, madejie sartu han ta obilluek eitten zien. Hareik obilluekin Eskoriatzara faten gintzen, ehulie euken izena. Honek bai ezautu dau. 
- Nik ez dot [baserrikue esan] , nik... 
- Han telie eitten euen, makinie euken ta telie etaraten eben handik. Telie. 
- Bestela ezin atara hemen telaik? 
- Ez. 
- Izarak eitteko ta alkondarak ta holako gauzak. Gerra-enporan, baneuken nik pieza bat etxien sobrauta, ta Eskoitzako andra bat etorri jaten -[ha be hil zan] ta-... etorri jaten aber salduko noskion zerak eitteko, frakak-ta eitteko. Tinttau, telaik ez euen orduen, dana rekisauta euen, dana zerrauta, ta ez euen, eta frakak [ein] ta eitteko telie [...] saldu notsen. Bai. Ha pozik fan zan. 
- Eta hareik gero, izerak eta horreik danak gorde eitten zien gero arriorako edo ze eitten zan? 
- [...] 
- Kirruzko... bai, fiñenak bai, fiñenak gorde eitten zien, arriua edo batenbati erregalau edo eitteko. Bai. Bestela etxerako isten zien, etxien [...]. Ohietan ifintten gittuen ta haik beruauek zien, baiña garbiketako latzauek. 
Auzoan errota
Agiriano Zubia, Andres; Goiz Urgumez, Maria
- Hemen [harri] -errota, auzuetan... Guk be geuk ein geben errotie. Ni mutikue nitzen, nik hamahiru urte neukenerako eindde euen argixa, hau argixau ifiñi ta errotie ya auzuen. Guk indde, e! Inddarra ta errotie; [...] ifinitte euen, [hiru... kua] be egon zan, [bikuek] be bai ta [herri] -errotan. Ta han joten gebena soziuek, hogeta bost sozio [...] , ta joten geben artue, garixe, txillerra... ta oilluendako ta danendako [...] auzuen bertan joten geben. Ta etxerako [...] geben, ba, hogei anega edo [...]. Han sobretan bazan hamar-do zerien, ha saldu eitten zan. 
- Ha saldu eitten zan? 
- Saldu eitten zan. Oin Arabara faten gara erosten, baiña orduen bertan. Hau... Francon gerrara orduko pixkat ekindda euen [kentzen] , baiña orduntxe akabau zan. Bestela hemen eindde [garixe] ta? Mekauen! Mordue! Auzo danien, e! Pillan bueltaka, larriñien pilletan zien garixek. 
Umetan gosea ezagutu zuten
Agiriano Zubia, Andres; Goiz Urgumez, Maria
- Holaxe mutikuak. 
- Eta horreik harrapautako makatzok-ta horrei ze eitten zauien gero, zeuek jan? 
- Jan! 
- Gosiek egoten zitzien? 
- Gu bai. Etxien [geozenak] , han badare ziento bat ume, makatz bat [bakotxai] eta guk bela jaten [geuen hiru-irek]! 
Bueno! 
- Maria: Gosiek! Lehanao gosie euen! 
- Gu etxe bitten? Bestien hamaike-do bazien ta gu be bai beatzi. Ta puf! Han... eskolara fan sei-azpi ume [neskatilla] -mutiko faten gitzen Otzaibetik. 
- Maria: Ez dozu esaten haranik be ez zala egoten Otzaibetik eskolara bittartien? 
- Ez haranik ta ez masustaik ta ezebez! 
- Ezebez... 
- Dana linpio! 
- Loratu orduko danak [... hasten giñen]. 
- Bide-skiñek garbi! 
Emakumeen, neska gazteen janzkera; usadioak
Bengoa Argarate, Barbara
- Eta lehen erropak, jazteko-a, zuek emakumak beti goniekin esaten dozu, ezta? 
- Bai, bai, bai. 
- Beti goniaz edo soiñekuaz edo... 
- Bai, soiñekua edo gona edo... Frakaik-do orduen nik be sekula frakaik...! Oin, ba, zertu izen dot, ezta? 
Txandarrak edo. Baiña, bestela, sekula ezta pentsau be ez frakie emakumientzako zanik be! Beti gonakin. 
- Ea domeketan betik elegantetxuao? 
- Bai, betik, betik. Batzuk esaten euen aste-gunien soiñekue alde batera ta domeketan bestaldera. Baiña guk geuk beti domeketako domeketako erropak. Domeketan... Aste-gunien erropa batzuk eta domekarakuek gurien gure ama zanak betik domeketakue diferente. Erropa zertxuauek, ez dakitzu? Hobatxuek... 
- Hobatxuak... 
-... domekarako. Bai. 
Baserriko lanak: garia
Bengoa Argarate, Barbara
- Ta, orduen, baserrixen garixe eukitten zauien artue be bai eraindde, ez? 
- Bai, bai, bai. 
- Babie be bai? 
- Bai, bai. Babie ta garixe ta... Guk babie sekula faltan ez dou izen ta artue ta garixe ta... garixe be dezente gure sasoien. 
- Ta porruek eta hori be etxien eukitzen zauien? 
- Dana, dana, dana. 
- Patatie-a be bai? 
- Nire gazte-enporan guk dana etxien euki dou. Bueno, oin be bai, ezta? Baiña oin garirik ez, ta artue be hutsa daukou, baiña lehen artue asko, gaiñera. Asko. Eta garixe be bai, neure neskatilla denporan, ya haundi ein arte, garixe? Gari... Guk gari dezente, gaiñera, eukitten gauen, e? Gari dezente eukitten gauen guk, e? Bai. Sasoie zanien ebaitten "rin-in-in" ibili ein biher, dana eskuz itten geuen ta. 
- A! Dana eskuz eitten zauien? 
- Dana eskuz. 
- Ta garixak eukiko zauen lana, ezta? 
- Bai. Klaro, lehelengo ebai, gero lotu, gero mutxurixuek ein... 
- Mutxurixuak in? 
- Bai, ba, lotu eta ein mutxurixuak. Gero, metia. Metia, ba, bueltaka-ueltaka zeiñek elegantetxuaua ein, ba, metia. 
Meta bat, bi meta, hiru meta, segun zela garixa zaukotzun. Bai, bai. 
- Ta gero horrekin uruna eitten zan? 
- Bai. Errotara eruen -zeuk gure bozun hona errotara, gure bozun Gaztañiko errotara-eta, ba, errotara eruen ta gero urune [eitten] zaukotzun ogixe eitteko, taluek itteko edo gure dana itteko. Etxien artue be bai eta... [guk be bixek be joten gittuen] artue be bai ta urune be bai. Zeuk gura dozun errotara eruan... 
Herrira saltzera; oiloak nola hazten zituzten
Bengoa Argarate, Barbara
- Orduen, danetik eukitten zauien... 
- Danetik. 
- Ta gero arrautzak saldu eitten zittuen? 
- Bai, arrautzak bai, arrautzak bai. Arrautzak guk geuk saldu dou. Nik neuk be hemen be saldu dittut eta ni hona etorri aurretik, ni... gure ama zanak euki euen... Nik ez dakit nundik horixe, ze nundik gure amak auken zera, hori amistadioi. Donostiako diputaziñoko txofer bat etortzen zan gurera astien-stien, astien egun baten Donostiatik, orduen sasoien. Ta aukenak, ba, asterako eruten otsen egunien dozena bat edo gura dana asterakuek, ba, zazpi dozena edo aukenak edo sei edo zazpi edo zortzi, aukenak, eruten otsen. Ta akordetan naz ni gure ama zanak hemen garajia... Ointxe be [...] hor etxian. Etxe barrixa ein auen, baiña lehengo zaharreko zera da. Hor ate bat, zu oin pasau zarenien ate haundixe Benta Zaharren? 
- Bai. 
- Ba, han. Garajie esaten jakon, hak auken izena garajia. Ta han oilluak... atie be gure amak zerrau itten otsen zera, irristuen neguen edurre-a auenien ta hola. Edur gesala ta neguen? Zertu eitten otsen, danak irristuik be zerrau eitten otsen. Egunero-gunero-gunero zaperue emuten otsen. 
- Zaperue? 
- Zaperue. Patata egosixek, patata azalak, patatak, egosi ta apurtu-purtu ein ta arto-runaz. Arto-runaz zaperua. 
Ta gure ama zanak botaten otsen egunien koillarakada bat piper gorrixa, negurako beroketako ona zala ta. 
- Beitu... 
- Bai, piper gorrixa koillarakada bat. Ba, gure amak neguen be arrautzak betik eukitten zittuen. Ta nik horixe ez dakit nundik amistadia hartuta eukan, baiña Donostiatik diputaziñoko txoferra etorten zan, urtietan nire neskatilla-enporan. Ta gure amak arrautzak zestotxuan -zesto bata eruten euen ta bestie ekarri, ta -zestotxuan ifinitta eukitten zittuen sei dozena, zazpi edo zortzi, aukenak, hantxe. Ta txoferroi etorten zan hartu, amai pagetan otsen, aide! Zortzixen behin etorten zan. 
- Beitu... 
- Bai, bai, bai. 
- Donostiatik, e? 
- Donostiatik. Ta urtietan etorri zan nire neskatilla-enporan, urtietan. Ta horixe amistadia nundik hartuta euken horixe ez dakit. Ez naz akordetan nundik auken gure guresuek amistadia. 
Ikazkintza eta karegintza inguruko baserrietan
Bengoa Argarate, Barbara
- Eta, gero, iketzik eta kareik eta eitten zauien zueik hemen? 
- Iketza neuk, osea, ez dot... hortxe ez naz... ikusi ta ez dot ein. Bueno, ikusi-a bai ondo ta, baiña gurien geurien be iketza eindda dau. 
- Bai? 
- Bai. 
- Hor gizonezkuek ibiltten zien, ezta? 
- Gizonak, gizonezkuak, bai. Ni ezkondu nitzen aurreko urtien be gurien aittegiñarrebak esaten euen han basue Gatzagan daukou eta orduntxe euzela iketzak eindda. Txondor paren bat edo ein auen iketza. 
- Eta kareik? Kareik? 
- Karaik ez dot ikusi. 
- Ez, e? 
- Ez, karaik ez dot ikusi, hoixe ez. Baiña txondorra hemen Marin basuen be ikusitta daukat, egurra ipintten illera-llera-llera-lleran zela ipintten zan danak holaxe illera-llera-llera-lleran bueltan-ueltan-ueltan-ueltan zela ipintten euen badakit, ikusitta daukat. Ta, gero, gaiña dana tapau ta sua emun ta... Hori bai, txondorra akordetan naz, neskatilla-enporan akordetan naz. Bai. Oin, kareik ez, kareik ez jat tokau, geure etxien edo [neri] ez jat kareik tokau. Ikusteik be ez jat tokau. Karezulue baeuen hor zerien -vete a saber noskue dan-arinzubin badau. Oin ixa apurtu ein da baiña karezulue badau. 
- Badau... 
- Karezulue esaten daue dala. 
- Bai. 
- Bai. Hori ikusi dot. Eta karezulue, oin, neuk ikusi ez dot ein. Nos esistidu dan hoixe ez dakit. 
Umetan morroi joandakoa beste baserri batera
Errasti Ibarzabal, Bernabe
- Eta zenbat urtekin hasi ziñan lanian kanpuan, basarrittik kanpo? 
- Joe... Hamar urteaz kriau. 
- Juan ziñan? 
- Bai. 
- Nora? Inguruko basarriren batera? 
- Bai, basarri batera. Baiña ondo egon nitzen, etxien baiño hobeto han. 
- Bai, e? 
- Etxien baiño hobeto, basarri ona zan... [...] ba, gu pobriauek gintzen ta, ba, haik... ondo egon nitzen. Baiña hamabi urte kunplidu baiño lehenao gero fan nitzen Bergarara kriau atzera. Han, barriz... 
- Gaizki? 
- Gaizki, ba... Onbre, bestien moduen ez, behintzet. 
Umetako lanak baserrian
Errasti Ibarzabal, Bernabe
- Eta basarrixan, orduan, umetan lan ein biharko zenduen, ez? 
- Lana? 
- Esan dozu solo haundixak eta... 
- Lana, ya lo creo, lana! Besteik ezebez. 
- Besterik ezer? 
- Lana, ta jan gutxi. 
- Ta ze eitten zenduen? Gari-reitten ibiltzen ziñan ala...? 
- E? 
- Garixa erein, artua...? 
- Ba, garixa ereitten zan ta gero heltzen zanien ebagi eitten zan. Ta eskuekin ebaten zan, gaiñera, garixe. Ezta? Ez oingo bezela makiñiekin ta, eskuekin ebaten zan. 
- Lan asko, ez? 
- E? 
- Lan asko.... 
- Las asko. Ba, gero ha trillau eitten zan [larriñak ein] esaten otsien, eitten zan. Ez dakizu? Ta gero garbittu ta lan asko eukitten euen garixek, e! Han lan asko, e! Ta gutxi hartu. 
- Ta gutxi hartu? 
- Gutxi hartu. Gurien, behintzet, e! Beste batzutan gehixao hartuko zan. [Eta] baserri danak iguelak ez zien orduen be, e! Orduen be ointxe leetxe, ba, baserri onak baeuezen txarrak be bai, e? Guria, ba, [atzenien] , ba, txikitxo bat zan. Bai. 
Baserrian errentero; antzinako bizimodua
Azkarate Arejolaleiba, Jose
- Eta zeuen basarrixa zelakua zan? 
- Gure basarrixa zaharra, oso zaharra zan. Oso zaharra, bai. Nik uste det sasoi baten holako ardi txabolan bat edo izango zan. Bai. Baiña... ba, baserria zaharra zalako saldu ere in zan, e? Gure aitta jaixo zanian ta gure aitta ezkondu ta gero saldu zuen... bueno, erosi zuten baserria. Baserri... gu errenteruak giñan, ezta? Errenteruak ziren gure aitta ta. Baiña, ba, basarri zaharra ta nahi zuten, ba, zertxobait hobetu zedilla baserri hori, ezta? Eta, ba, zeari, uezabari... Uezaba, jabia, baserri jabia, bizi zan Madrillen. Eta zeukan administradore bat, ezta? Villareal de Alava, ezta? Arabako Villarrealen, Legutianon. Eta, ba, hari esan zion gure aittak zeoze obra edo eitteko, ezta? Ha etxia oso eskasa zegola ta. Ta, ba, zeak agindu omen zion uezabak edo administradoriari ia ikusi zezala, ba, etxe hori ia ze obra edo ein litteken. Eta ikusi zuanian esan omen zeban: "Honek ez du merezi obrarik egitterik. Hau jo-a bota ta barri bat ein". Eta, joño, orduan uezabak pentsau omen zuen: "Ño! Barria eittia asko kostauko jata". Salgai ipini zuan. Salgai, ezta? Eta aittak, ba, "erosiko nuke, baiña nola pagau? " esaten zuan, "nola pagau hori? ". Ta konsulta egin zuen zerarekin, herriko apaizarekin, ezta? Ta apaizak esan omen zion: "Erosizu bai, ta nahiz ta oin pagau... ezin pagau, dirua topauko dezu. Ta zure baserriak dauko basuak asko, ezta? Baso arboladiak eta, ezta? Asko dauka. Eta handik arboletatik eta atarako dozu zuk hori pagatzeko". Eta holaxe erosi in zuan. 
- Apaizak pixkat animau zeban? 
- Bai, animau zuan, bai. Harexen konsejuari jarraituaz, ba, erosi in zuen etxia. Eta gero etxe hori, ba, pagau zan holaxe, apaizak esanda bezelaxe. Gure anaia, lehelengo [...] nere anaia, pixkat mutil in zan ta lanerako oso zan zea, abilidade haundikua, ezta? Eta ikatzak eta egin zittuen ta basuetatik atara zittuen egurra be bai ta ikatza be bai. 
Ta horreik... holako lan batzuk in ta gero, ba, pagau zuten etxiori. Pagau zuten, bai. Ta gero, harrezkero, ba etxien jabe dira. 
- Eta esan dozu administradoria Villarealgua zala... 
- Villarrealen zeguan, bai. 
- Orduan normala izaten zan errentero egoten zian basarrixetan administradore bat egotia? 
- Administradore bat izetia? Bai, hola zan, hola zan, itxuria danez. 
- Eta jabia, esan dozu, Madillen? 
- Jabia Madrillen, bai. 
Marin auzoko baserriak
Azkarate Arejolaleiba, Jose
- Ni gazte nintzanian, ba, esango [dizkizut] nahi badezu baserri guztien izenak. 
- Aber, esan, esan. Eta goguan dakazuz danak, e? 
- Bai, bai! Bai, ba, han jaio ta han bizi ta... Goittik hasiko gera: gorengo etxia da Belategi, Belategi. Gero onduan dauka beste bat: Ugarte. Bai, Ugarte. Gero Emaldi, eta Emaldi da Emaldi txiki eta Emaldi haundi, bi Emaldi dia. 
Gero beste bat zan Idiazabal, baiña hori galdu zan. Galdu zan, nere denporan, e! Galdu zan... ba, haixiak... jausi zan hori, bai. Bueno, gero jarraittuko dogu. Gero geuria, Garaikua, ta gero Etxebarrixena. Eta beste bat zan, oain hau ere galduta da... Gorretxe uste dot daukela izena, Gorretxe. Gero Laudio: Laudio Gokua ta Laudio behekua, bi bizitzadun teillatu baten, teillape baten, ezta? Bi bizitza eukena. Horrek [die] Laudio Gokua ta Laudio behekua. Gero hurrengo dator Iturrarte ta hurrengua Maiñurti, Maiñurti. Gero, Agarre. Gero Maiñarte. Gero dator maixuen etxia, Maistretxia, Maistruetxia. Bai. Han maistrue edo [maisutza] eitten euena ez zan maistro karreraduna, e? Baizik pixkat zekiena irakurtzen ta... 
- Kultotxuaua ta... 
- [kultotxuaua] ta... hua egon zan, urtietan egon zan maisu bezala. Bueno, esan degu [...]. Gero abadien etxia, Abadetxia, ezta? Abadetxia. Gero Etxaundi, horixe zan etxerik, hola, haundiena ta hola palazioan antzekoa, ezta? 
Hori ere erre ein zan. Harek eukan bere ondoan, berari dagokiola, ezta, eukan Etxaundi txiki. 
- Etxaundi txiki? 
- Etxaundi txiki. Bera zan Etxaundi, ta eukan Etxaundi txiki. Gero dator Zabale, Zabale bai. Ta gero dator Erromarate, Erromarate. Gero... a! Beste bat galdu zana, Azkarraga. Gero Isasi. Gero dira Irurena ta Erregena, Bidebeitti goitti ta Bidebeitti beheko, Bidebeiti goiko ta Bidebeiti beheko. Bi. Gero Insustegi. 
- Jesus! Basarri asko, ezta? 
- Bai, horrek... Eta gero Arane. Arane. Lehen esan degun... 
- Ermittia... 
- Ermittia onduen euki euena, e! Galdu zana. Bai. Horrek dia Maringuek zienak; gero Mariñeri parrokira zertu... ekarri zienak [...] izan ziran Gatxikarro, lehen esan deguna, Auzibar... Arozibar esaten due zaharrak, e? Auzibar esaten dou guk hola, baiñe izena osua Arotzibar zan. 
- Arotzibar... eta honek guztiok ze dia Aramaixokuak? 
- Aramaixokuek die, bai. Aramaixo, Azkoagako partien. 
- Baiña parrokixia... 
- Oin bai, lehen izan zien zerak... 
- Maringuak. 
- Maringuak. Ta Mariñera pasa zian horrek... 
Marin auzoa; baserriko bizimodua
Lezeta Errasti, Maria; Romaratezabala Badiola, Maritxu
- Eta Marin auzua, bestela, zelakua zan? 
- Politte auzue. Bai. Ondo auen. Oin ez, oin baserri asko hutsik eta hola. Orduen hogeta hiru baserri izeten zien. 
Hogeta hiru ala gehixau be bai? Hogeta lau bat bai. Eskolie bertan eukitten [geuen] , eleixie be bertan dao... Eta danok... eskola handixe... 
- Eskolara ta eleixara derrior fan biher! Derrior! 
- Bai, bueno! 
- Bai, e? 
- Bueno! 
- Ta, gaiñera, ahal zanien orduen be. Batzuetan fuen biher izeten gitzonan errotara. Asto bat hartu, han ifintten geuen artu edo garixe zorro bat... 
- Zorro bat ifiñi... 
- Zorro bat ifintten geuen ta errotara faten gitzonan. Eta hara faten gitzenien, ba... Zenbat urte? Hamabi urteaz edo... Hamaika-amabiaz orduko... eta zazpi-ortzi urteaz be lanak, batien konejuendako bedarra ebai biher izeten gixonan, bestien txarrixandako ezkurre batu, bestien artue karandu ein biher izeten gixonan, babak... Orduen lana ez zan faltetan. Geldittu be ez! Txikitxotatik hasitte, e? Bueno... uu! Jesus Maria! Zenbat... 
- Oingo gaztiek bizioz bizi... bizi die. 
- Ondo bizi die ta hobeto pentsetan jat, gaiñera, e? Sufriduteko geu nahikua izen gitzonan. 
- Zeuena larreikua zan, ez? 
- Baiña gu... 
- Gurie bai. 
- Baiña gu geure denporan ondo bizi gitzen. 
- Guk pentsetan geuen [hobeto] , guk pentsetan geuen hobeto iñun be ez zala izengo, e? Holaxe pentsetan geuen. 
- Besterik ez danian ezautzen, ez? 
- Bueno! Gero muñekak-ta be etxe-stien eukitten gittuen. Bapez! Eta badakitzu ze... faten gitzonan, arto-aillek egoten zien, artue, badakitzu ze dan? Eta haik eukitten euen urteten otsien uliek hola artuei. 
- Artobizarrak edo... 
- Bai, artuek. Artabizarrak, hori. Ta guk haraxe fuen, orrazixa hartu eta kopetak eitten. Ta harrapetan bagiñuen, "Zer dabitzu hor? [...] arto guztiek alperrik galtzen! " ta hango takarrarie. Baiñe orduen... Ta gustora [holakotxiekin] , e! 
- Ba lehengo jolasak holaxe zittunan. 
Baserrian lana ugari; ikatza nola egiten zen
Pagaldai Iñurrategi, Jose
-Ikatza eitten zan, txondorretan? Kontau hori. Zelan zan txondorrana? 
- Txondorra izeten zan, egurra lelengo [...] zan eta kuadruan uekue ataraten jakon eta egurrak lelengo senduek barruan ipintten zien eta gero mehiakin, eta gero zohixekin edo orbelaz tapetan zan eta gero lurrekin. Eta gero goittik behera sartzen jakon brasia. Egun baten edo han brasan [laguntzen?] jakon eta gero punteraiño hori kuadruoi bete eitten zan. Eta gero esaten zan "puntie hartu jok txondorrak". Eta txondorra hasten zan lanien, goittik behera hasten zan. Eta txondorrak egurrek senduek eta euki ezkero ba uekuoi gehixao eitten auen, eta orduen ba betegarrixa emon bihar izeten jakon; apur bat zabaldu, egur barriek txikiñek sartu, atzera tapau eta [...] beheraka-eheraka, eta txondorrak lana gehixao eitten auen freskurakin. Gabetan lanak, udaan eta deskidau ezkero [erretan?] zittuen gehixao Eta euri-aparrara bat eittenn euenien be lana hobeto eitten euen txondorrak, bero lar haundixakin barik. 
- Eta han norbait egon bihar zan beti zaintzen? 
- Bai. Txabola bat eitten zan, eta txapakin edo. Askotan guri pasetan jakune, bueno, gaur denpora ona jak eta txabolia ondo bukatu barik igual, eta gero deskuidau ezkero hanketara edo burura tantakia. Eta hamen bihar izeten zan ba segun, txondor batzuk biha izeten zittuen hogei egun edo martxan igual, hogei egun, batzuk gehixao be bai, edo gutxiao, segun egurre sendue edo zela zan. Txabolan be bai. Eta gabien be begire fan bihar izeten zan. Hiru txondor edo lau bazaukotzun be, ba zu batzuetan fan bihar izeten zauen senda batzutik eta bueno. 
- Hori eitten zan san Migeletan? Ala negu partian? 
- Hori lelengo hasten zan, sasoe honetarako egurre botata egoten zan eta preparauaz faten zan, etxeko lanak eiñaz eta hola; preparauaz, preparauaz faten zan, eta agostuen atzenetan, setienbrien lelengotan hasi txondorrak eitten eta hortxe hillabeten barruen hortxe eitten zan. Baiña etxeko lanak amak edo etxian azen emakumak eiñaz, eta gizona-ta basuen hori eiñaz. Gero handik, hori bukatukuan izeten zan, idie esate-tsau guk, hor behaldien ba garue; harek erretirau eta ein bihar izeten zien. Eta gero handik etorten zan ba gari-reittiek eta haren ostien. 
- Urte osuan lana zaukatzuen zuek. 
- Gero neguen artuek karandu eta... 
- Artuek (k) arantzen egon zare zu? Gero artuak batu eitten zan eta eitten zan arto-orran... 
- Eta aparte eitten zan, lehenau telefonoik eta mobillik eta holakoik ez auen, Bolibartik, gure etxetik, Pagaldaittik Agiña eta Tailluena eta beste batzuk ikusten zien, eta zien terrenue, lurre gertatekue, gu enteretan giñen izera zuriren bat han ipintzen zana: "Atailluenien ipiñi daue izeria", edo Agiñan edo Altzarten, eta faten giñen laguntzen. 
Eta guk be gertatzen gauenien iguala eitten gauen. Zeozer seiñala bat ifiñi. 
Garia; nola moztu, batu eta jo
Pagaldai Iñurrategi, Jose
-Gariarena eitten zenuten etxe aurrian, garia batzen zanian... 
- Bai. Gari-rabazten be faten zien, ieteixakin ebaten zan lehenao, gero segakin be bai eta makiñakin be bai. Baiña gurien aittak eta amak... ni neu kanpora be fanda ez nau, baiña hasten zien hortik Garagartza aldetik edo, "egunek irabazten", han heldute egoten zien garixak, eta gero gurera etorten zien hanguek, ia hangue bukatute euan eta gurera... eta txandan ibiltzen zan gauzia. Gero metak eitten zien, metie zerakin, eta gero larriñe idixekin edo behixekin edo. Eta bekotza itten euenien katxarro bat ifintten jakon bekotzak ez daixen hazi, zera, lastotara edo. 
- Eta gero auzuetan eta holan, ze auzolan eitten zan Bolibarren adibidez, ze hori gariarena ez zan iten danok batera, edo etxe bakoitzak eitten zauen beria? 
- Gero makiñie etorri zanien lagundu eitten jakon bata-estiai, baiña bestela ganauekin eta ebillenien ba orduan... 
Ebaten eta bai, ebaten eta laguntzen zan, baiña bestela bakotxak berak. 
Auzolan berezia: Sasi bisittie
Pagaldai Iñurrategi, Jose
-Gero auzolanak izeten zien, errespetu haundixakin gaiñera, hor e, bestela be eitten zien, baiña medikuana-a kaballuakin faten zan, eta egun bat ipintten zan noberan terreno parietan-ta obligaziñue egoten zan garbitzeko. Eta gero faten zan aiuntamentua, ni neu be fanda benau, aiuntamentua, alkatia [gengozela-a] , sasi-isittia esaten jakon, auzorik auzo, aber ebaitte auken edo ondo ifinitte, garbittuta auzen edo. 
- Zelan, sasi...? 
- Sasi-isittia. Sasixek-ta ebai-ta sendetan eta, lehenau egoten zan... 
- Izen hori ipintzen jakon. Eta ze egunetan eitten zan? 
- Hori uste dot eitten zala oktubre lelengo inguruetan. Uste dot hola zala. Eta gero eitten zan, aiuntamentue, faten zan alkatiakin eta bazkaixa egoten zan. 
- Hantxe auzuan bertan? 
- Ez, Gatzaga-aiñen, edo bai. 
Sarrikorta baserriaren inguruko baserrien izenak
Uribe Urrutia, Juanita
-Basarrixan izena? 
- Sarrikorta. 
- Eta hau geratzen da herrittik goialdera? 
- Bai. Beste baserrixen izenak gura dozu? 
- Bai. 
- Sarrikorta, gero Tranpena, [Txarritxetegi]. Horrek die goixen batetik bestera urrien. 
- Segi. 
- Tranpena, Lakittegi, Txarritxetegi, Agarre, Katategi, Astesolo, zuk esan dozuna lehen Beitiena, Astesolo, eta Burdingurutz, eta San Martin. Horretxek... Hor aldien horretxek daoz. [...] basarrixen aldien. Bestaldera gehixao, bestaldera be badaz etxiak, baiña kamiñotik bestaldera. Hori da... 
- Zuen basarrixan inguruan? 
- Inguruan dazenak -Imajinatzen dot lantzian behin joango zarela Gatzagara. Ingurua asko aldatu da? Galdu egin dira baserriren batzuk? 
- Ez. Oso aldatuta daoz oin. Geu bizi gintzen basarrixa be oin edarto ifiñi dau loba batek. Oso ondo, ez die galdu bape, lehen baiño elegantiauak daoz. 
- Eta basarrixak jausitta edo? 
- Ez, ez, ez. Hor nire aldeko zerien basarririk ez dao jausitta. Hor... bizi die danien. 
Lan banaketa baserrian; lixiba nola egiten zen
Uribe Urrutia, Juanita
-Esan dozu basarrixan umetan askotan ez ziñatela eskola juaten. 
- Bai, ez gintzen faten askotan eskolara. 
- Lanak ziela? 
- Lanak ziela eta ez ziela, askotan ez gintzen faten. 
- Orduan baserrixetan lanak zela repartitzen zien? Gizonezkuak eta... 
- Ezebez, Gizonezkuek ba soluen eta emakumiek etxien. Ama beti etxien: etxien edo behintzet etxeko lanak eitten. 
Eta nik esaten (d) otsutena, ni fan nintzen hamazortzi urten baiño lehenao gatz fabrikara. 
- Eta emakumiak soluan-ta ez eben laguntzen? 
- Bai. Geuk be bai, geuk be aittei lagunketan gutsen. Idixekin ibiltzen zan, eta geuk be bai. 
- Basoko lanak eta? 
- Gizonak, gizonak. Aittak anaiekin. 
- Eta lixibia eta erropa garbitzia? 
- Hori amak. Eta gero erarie geukenien geuk be bai. 
- Eta erropak garbitzeko zelan? 
- Labadoraik ez auen, auen errekia. Zer haundi bat, labadora bat... 
- Labaderua? 
- Bai, labadero... , hoixe, harri haundi bategaz. 
- Eta errekia gertu zeukazuen? 
- Bertantxe, etxe onduan. Etxe ondo-nduan. 
- Eta zer izen zekan edo daka erreka horrek? 
- Errekiak izena? Sarrikortan ba, ez dakit nik, errekia. Hantxe garbiketan [gauen] erropia, eta [...] zela lehenau ez auen labadoraik eta ezebe... holaxe. Lehenengotan, gero jarri zien labadorak eta gauzak, baiña holaxe. 
- Eta amari-do entzunda lixibia zela egitten zan? 
- Bai, otzara baten erropa zurixa, bai. Otzara baten ifintten auen eta gero egosi eitten zan ur beruaz. 
- Zuk hori ikusi zenduan? 
- Bai, bai. Hori ikusi dot nik. Hori ikusi dot. Gero faten zan haren ura harri batera. Hori ikusi dot. 
- Eta zelan izeten zan orduan, otzara baten... 
- Sartu erropia eta hantxe ur beruaz ifiñi otzara edo zer baten, bai. 
- Eta egosi? 
- Bai, egosi moduan, ura bero-eruaz. Egon hantxe, jaboia botata hantxe egon. 
- Orduan jaboia bazeuan. 
- Bueno, jaboia nik ez dakit, jaboi-autsa ez, hori takuak, takuak. "Mas bien" takuak. 
- Eta han ur bero-eruakin... 
- Hantxe egoten zan erropa zurixa, izarak-ta. Bestiak beste... 
- Eta gero handik atara eta... 
- Aklarau, alberkan aklarau, lixibia ein. 
- Lixibia zenbatero egitten zan? Ez zan egingo egunero... 
- Hori zeroi erropienoi? 
- Bai. 
- Hori hillien behin igual. Horrek izarok eta horreik ba holaxe. Baiña izarak izeten zien senduak. 
- Eta egoten zan andren artian, harek lixibia egin dau eta zelako erropa zurixa dakan, eta... 
- Beti hori egoten da, e. 
- Harrokerixia... 
- Hori beti egoten da. Hori beti. 
Osaba batek haria egiten zuen artilearekin
Uribe Urrutia, Juanita
-Esan dozu izarak-ta senduak zirala. 
- Bai. Zien senduak. 
- Liñuzkuak? 
- Liñuzkuak. 
- Orduan zuk ezagutu ziñuzen liñuzkuak? 
- Bai. Baiña liñuzko erroparik-ta? 
- Ez. 
- Eta sasoi baten basarrixan liñua eraitten zebena? 
- Liñua ez. Baiña ardi-ania bai, ardi-aniakin eitten zan galtzetiñak. Eta iruten be bai, tio batek niri, tio batek itten auen. Maratilla bategaz, bueltaka-ueltaka holan eraitten; bueltaka-ueltaka, eta gero ba galtzak ein. 
- Tiua? Gizonezkua zan? 
- Bai. 
- Eta harek itten zittuan...? 
- Harixa eitten auen; berak be galtzagiñan be baekixen. 
- Eta maratillia... 
- Maratilliaz. Egurrezko maratilliaz. 
- Eta ama edo amandria edo halakoren bati... 
- Amandriaik ez nauen ezautu. 
- Edo aldameneko basarriren baten ikusi zenduen goruetan ingurun baten egitten? 
- Goruetan ez dot ikusi. 
- Ardi-ania... 
- Ardi-ania ba horixe. Ardi-aniena zeagaz... Hori eitten auen tio batek nere denporan. 
Baratzean lantzen zituzten gaiak
Uribe Urrutia, Juanita
-Esan dozu aittak-ta basoko biharrak egitten zittuela. 
- Bai. 
- Han inguruko basuak zelakuak zien? Baserri gertuan zer zeukazuen, soluak? 
- Dana solue. 
- Eta basuak zer egoten zien, urriñao? 
- Bai, bastante urriñao. Zelaixak, [ibiltten] zien behixak, zelaixak, ortua, eta horretxek. Urrien ortua eta hoixe. 
- Eta soruan zer eraitten zenduen? 
- Eraitten gauen artua, babia, patatak, horretxek. Garixa... 
- Orduko ortuetan-ta gaur besteko berdurarik-ta egoten zan. 
- Bai, bai. Ni akordetan... lekak, porruak, azak. Danetik. Azelgak... 
- Puxkat danetik. 
- Puxkat danetik. 
- Letxugak eta tomatiak? 
- Baitta. Letxuga ta tomatia eta dana. Dana egoten zan lehenau be. 
- Eta zuek letxugia-ta zela jaten zenduen? 
- Ba lehenau-ehenau jaten zan azukarraz. Azukarraz. Eta gero ia gatzaz. Gero gatzaz, baiña lehenengo-ehenengo akordetan naz azukarraz. 
- Ortua, zelaixa eta ganaua egoten zan. Soluan garixa eta artua. Behixendako bedarra-ta ereitten zan? 
- Ereiñ ez. Zelaixan zela [auen] bedarra ebai han, sikatu eitten gauen, eta bestela ebai. 
- Eta pagatxia ero? 
- Baitta pagatxia be bai, pagatxia be bai. 
- Hori ereiñ... 
- Hori eraiñ eitten gauen, hori eraiñ eitten gauen, bai. 
- Basuak akordatzen jatzu zer zien, haritza, pagua, gaztaiñia...? 
- Gaztaiñie be bai, baiña pagua, pagua gehixao. 
Sutarako egurra bezeroei nola eramaten zien
Segura Errasti, Rufino
- Eta, orduan, Vitorixara bialtzen zenduen egurra. Hemen Aretxabaletan ta Eskoriatzan fabriketara-a edo, ez dakit, sutarako beste... 
- Nik... 
-... toki batzutara ez zan saltzen? 
-... gero idixekin behin baiño gehixaotan burkada asko erunde nao kalera. Kalien nauken hiru edo lau bezero nauken ta... Kargau hor goixen, hor gorau ondion, e! Ya Araba partien dao ha basua. Ta han kargau ta kamiñuen oingo moduen zerik ez auen... 
- Trafikorik... 
- Oingo moduen trafikoik, eta idixekin kalera. Ba, biher izeten zien... 
- Orduak, ez? Juan eta etorri ein orduko... 
- Atsalde osue biher izeten zan, atsalde osue. Burdixe kargau ta bueltie eitten atsalde osue biher izeten zan. 
- Eta bezeruak ze izaten zian, partikularrak edo...? 
- Bai, ba... edo jentia apopillo eukienak eta horrek biher izeten [aben] asko. Jentia apopillo eukitten euenak eta batzuk [be aazan] ta harek biher izeten euen egur asko. 
Perratzailea Marulandara joaten zen igandetan
Segura Errasti, Rufino
- Eta, gero, lehen esan dou perratzaillia bazeuala, ez? 
- Bai. 
- Idixak-ta perratzera nora eruaten zenduezen? 
- Hona domeka goxetan etorten zan horra behera, Maulandara. Hor perratokixa ifinitta euen ta horra etortzen zan domeka goxetan. Domeka goxetan atara biher izeten gittuen. 
- Eta ze izaten zan, idixak bakarrik perratzen zian edo...? 
- Behixek normalien ez zien perretan. Ez, behixek, ba... bai, batenbat koja edo auelako noizbaitten igual perrauko zan, baiña bestela ez. Idixek perretan zien. Ta idixek be, ba, perrau... asko ez zien ibiltten, e? Hamen... Beste toki batzuetan hor harri-idiek dazen tokixen-a perrak gehixau falta izeten zien. Hamen hainbeste ez [dotsien] falta eitten perrak. Baiña hamen be perrau eitten zien puskat, bai. 
- Eta perratzaille bakarra zeuan orduan hona Maulandara etortzen zana? 
- Bai. Eskoriatzatik... Hak Eskoriatzan be eitten euen lana ta gero domeka goxetan hamenguek eitten zittuen. Ba, perratzaille... perratzaille... Beti perratzaillie, perratzaillie, ba, hak hortan bizimodue etaraten euen. 
- Hori be poliki-oliki galtzen juango zan, ez? 
- Bai, bai... 
- Idixak ya kentzen ta... 
- Bai, ya gero idixek-ta kendu ein zien eta... 
- Eta perratokixak jarraitzen dau hor Maulandan? 
- Ya ez, ya kenduta dao. 
Jatorria, Bolibar auzoaren inguruko gorabeherak
Zubia Zabala, Miren
- Nun jaixo ziñan, ze urtetan...? 
- Bolibarren, Bolibarren, "dieciocho de marzo de mil novecientos veintitres". Asike, gaur dauket larogeta hiru eta lau hillebete. Hamazortzixe... Klaro. 
- Bolibarren ze basarrittan edo...? 
- Esibei. 
- Esibei. 
- Uste dot apuntauta dakatela... hemen etxe-ultzo batzuk badare, ba? 
- Auzounak, bai. 
- Auzounak. Eta ze izen hartzen dabe auzouna horrek? 
- Ba, batzuk [Zubiztarro] , Eraña, Goietxiek, Otsaibe aldiek... holan die. 
- Besterik akordatzen jatzu? 
- Ez. 
- Orduan, ze dia? Etxe-ultzo batzuk... 
- Bai, bai. Eske, berez, gaiñera, betik auzuen hasten da etxe baten, ezta? Ta baserrittik baserrira, baserrittik baserrira betik faten da "en fila". Kontaute illeran, e? Betik. Otsaiben hasi ta Errotan bukatu, buelta dana. Oin gehittute daz etxiek. Lehenau gu gaztiek gitzenien, ba, egoten zien hogeta hamalau, hogeta hamabost. Hori. Ta oin die, ba, berrogetakak daz. Jentie gutxiao, e? Personak gutxiao. 
- Lehenau familixak be haundixauak zian... 
- Bai! Oin hirurogeta hamar urte ta, oin hirurogei urte ta, hirurehun bat lagun, persona. Ta oin, ba, ehun ta hamaika, hamabi... 
- Orduan, etxiak gehittu, baiña... 
- Etxiek gehittu baiñe... klaro, familixak lehenau seme-laba askokuk egoten zien ta. Gu geu bostekue gitzen. 
Holako asko be ez beste batzuen onduen, baiñe, ba, familixak haundixek izeten zin. Bai. 
Basoak. Langintza zaharrak: ikazkintza eta karobiak
Zubia Zabala, Miren
- Baso inguruak-ta kanbixau dia edo lehenau, ba, ez dakit, oin piñua be ikusten da... 
- Bai, gehixau dau, bai. Han nere basarrixen ondiokan be pagadixek badaukie, e? Mendixen. Bai. Lehenau iketza itten zan. Martixen botaten zan, martiko hilbeheran, egurre, ta gero setienbrien edo larriñak-ta eitten zienien, ezta? 
Garixek trillau ta [haik] eitten zienien handik eta San migeletara -hemen da San Migel, ezta? -, handik eta San migeletara, ba, gizonak-ta eitten zittuen, ba, mendixen iketzak. Bi txondor edo hiru edo... Ba, bueno, dirue be nunbaittetik biher zan ta... 
- Eta txondorrak ze eitten zian auzolanian edo...? 
- Ez, ez, bakotxak beriek. Bakotxak beriek. 
- Orduan, basarri bakoitzak bi-iru... 
- Bai, segun... Batzuk eitten euen beste batzuk ez. Gure etxien itten zan. Ta karobixe erre be bai solorako karie botateko. 
- Txondorra, esan dozu, egurra martixan botatzen zala... 
- Martiko hilbeheran paguei moztu abarrak, "bota" hori da. 
- Hori ze izaten zan... 
- Iketza eittekue. 
-... bakoitzak beran basoko... 
- Bai, bai, bai. Bai, bere mugarrixekin daz, bakotxak bere basuek die. Ta, ba, han... Ni gaztie nitzenien? Bai, bai. Ta karobixe erreten be bai akordetan naz. 
- Eta ikusten zenduan, orduan, zuk aitta... 
- Kargetan be bai eta kargau zelako ondo... 
Karobi-erretzearen inguruko azalpenak; lexikoa
Zubia Zabala, Miren
- Ni gaztie nitzenien? Bai, bai. Ta karobixe erreten be bai akordetan naz. 
- Eta ikusten zenduan, orduan, zuk aitta... 
- Kargetan be bai, eta kargau zelako ondo itten zan, e? Zelako ondo! 
- Zelan [gogoratzen] dozu? 
- Karobixe da zulo bat, ezta? Zulo bat hola bueltan. Eta gero dauko mailla bat han... Ta gero da gora, e? Hormakin ta einddeko toki bat da, e? Bueno. Ta gero atakie da... ba, bai, ba, personie sartzeko moduen arkue, arkutxo bat. 
Eukiko dittu, ba, metro ta erdi edo holan. Handik barrure sartzen zan ta kargau eitten daue, kargau eitten euen -gaztie izen arren horretxekin fijetan nitzen ni-, han maillan hasten zan ta hor potxolue. Han ure egoten zan. 
Enjeneral, eurixe-a eindde egoten zan ta ure egoten zan. Ta gero handik potxolotik kañuek euken harek kanpora. 
E? Kañue. Zetarako? Ba, karobixe erreten dauenien arnasie hartzeko, kañuek-ta. Gero, urek-ta falta itten ez [ebenak] , ba, handik urteten euen. Ta kargetan euen bobedia zelako edarto itten otsien gizonak. Hatx-arrixaz, e! 
- Klaro, harri espeziala bihar izaten da, ez? 
- Hatxa, hatxezkue, bai, "piedra de cal" esaten dana. Ta han maillan hasten zien bueltan, bueltan, bueltan, handik arku ondotik hasi ta han bueltan. Eitten euen kargetan, kargetan, kargetan, eitten, eitten, eitten, formetan zan bobedie. E? Bobedie. Laba bat ikusitte daukotzu ogixe eittekue? Zela eukitten [dauen] han goixe? Ba, holaxen jarten zan. Eta gero handik goittik botaten euen ganauekin-a burdixaz eruen harrixe eta bota. Eta ha bobedie ez zan jausten! Ta, pentseizu, "rraa! " harrixek eta. Baeukien zera, e? Meritue gizonak. Eta gero egoten zan... Hori bai, karobixa erreten lagundu itten jakon, auzuek lagunketan auen, zeaittik egon biher zan, bost-ei egun edo die, denpora danien suten. 
- Hori zaindu ein bihar izaten zan... 
- Suten. Otak, "argoma", e? Zela [izeten da] otie, piketen dabena, hori ebagi itten euen. Neguen-do ebagi itten euen hori, otie. Eta lehelengoko egun batzuetan otie sar... A! Gero, ha atakie, ha kuadrue, "que diga", arkue, ha zerrau eitten euen. Ifintten euen tubo bat holan. Izengo zan, ba, karretilla baten-do modukue edo holan, tubo bat izeten zan. Eta ha dana... "zohixek" die zelaixan ataraten die bedarrakin. 
- Lur zati... 
- Bai, lur zatixaz, zohixek. Harekin zohixekin ha dana atakie zerretan euen. Ta ha... 
- Libre lagatzen zan? 
- Haxe zulue bakarrik libre, handik sue sartzeko. Gero, behetik eukitten eben beste kañu bat "trongadak" esaten eutsiena. Zien paguek... 
- Badabil lanian. Lasai... 
- Paguek luziek sartzen otsien azken samarrera, gero abarrak be bai. Ha bota zan paguen abarrak, "la leña", ha be hantxe aprobetxaten zan, karobixen erreten, karobixe suten eukitten. Eta haik trongadak be, gero betik be "rra! " aurreratu ta sue izeten zan. Ta gero, "fffiii" goixen hola gauza bat, hori, eguzkixe-a fuerte dauenien egoten da holako gauza bat... ya erreta... egositte [...] karobixe euenien hola egoten zan handik goittik. Harrixek egositte, ya kare eindde. Baiñe berue izeten zan gero be, e! Sue hotzittu ta gero be karie ein barri-arrixe oso berue izeten zan. 
Ganauek-ta be txarto ibiltten zien, hankak beroketan jakuen, soluen erueten-a dabitzela. Jakin ein biher zan ze sasoitten zabaldu ta holan. Enjeneral, artuek eraitten zabalketan zan. Ta horreaz egoten zan, ba, lurre fazil-azil, mamorro be gutxiao egoten zan... Eta hartarakotxe izeten zan. 
Karea nola egiten zen
Zubia Zabala, Miren
- Harrixa, esan dozu, hatxa izan bihar zala... 
- Hatxa. 
- Eta nundik ekartzen zeben edo...? 
- Hatxien ataraten euen. Eta, gaiñera eitten euen... 
- Eurak ataratzen zeben? 
- Barrenuekin! Holan hartu bi lagunek edo, barrenuekin zulue; "danba! , danba! , danba! ", haintxe zulue ein, e? Eskuz. 
Eta gero han ifintten euen kartutxo bat ta eitten euen esploziñuaz urteten eben, apurketan zan. Baiña eskuz eindde dana, e! 
- Gero burdixakin dana kargau... 
- Gero burdixekin eruen dana. Gero zerakin, porrakin-a apurtu harek hatxak. Zatittu ein biher zien, klaro! Eta gero burdixekin karobira eruen. Karobixak egoten zien hor ta hemen. Ni hemen be lauaz-do akordetan naz zelan [erezen]. Oin be badaz, e! 
- Basarri bakoitzak gutxi gorabehera eukitzen zeban beran karobixa? 
- Bueno... Bien artien edo holan, bi-iruen artien edo holan izeten zan, enjeneral. Gero, burdike, ba, errepartue egoten zan. Inkluso etxien letxadie eitten zan, etxie zurittu-a eitteko be etxien eitten zan. Gurien, behintzet, etxien itten euen. Aitta arotza zan. 
- Karia gauza askotarako erabiltzen zan, ez? 
- Bai! Gauza askotarako. 
- Esan dozu harrixa nundik ekartzen zeben, zelan kargau... Egurra pagua izaten zan? 
- Pague, pague, pague. 
- Derriorra zan pagua izatia? 
- Bai, bestiek ez dauke berotasun... ez da iguela. 
- Sei egunetan erretzen egon bihar zan karia... 
- E? 
- Sei egun ingurutan eretzen egon bihar zan karia... 
- Bai, eta gero itxi eitten jakon. 
- Eta bertan egoten zian zaintzen? 
- Gabe ta egun! 
- Gau ta egun bertan... 
- Sue dauenien, suten dauenien, lagundu biher jakon. Osea, gabe ta egun. Holan lagunketan euen auzuek. Ta gero han dabillenien bestiek [eurekana]. Ni akordetan naz hiru bat tokitten-do hemen. Danak ez euen hori eitten, e! 
- Bertan egoten zianian eukitzen zeben tokitxo bat edo aterperen bat han egoteko edo lo eitteko edo... karobi inguruan? 
- Ee... lo ez euen eitten han. 
- Ez? 
- Errelebau eitten zien. Batzuk, ba, ordu batzuetara fango zien; gaberdixen... Ni gaztetxue... 
- Txandaka? 
- Txandaka, bai, bai. Gero eukitten euen, ba, ardaue edo ure edo jana edo han eukitten euen ta, ba... 
- Eta gogoratzen dozu gitxi gorabehera nun zeren karobi hauek? 
- Bai. 
- Ez dakit, izena... 
- Bai. Bat Esibeiko karobixe, hor; beste bat Lapatzakue; beste bat Erañen. Horreik hirurok bai. Hiru, baiña ondo daz; haik oindio ondo egongo die, e! Bueno, Erañekue ez dakit, baiñe hori Lapatzakue ta Esibeikue ondo egongo die oindio, bastante ondo, hola, ikusteko moduen-a. 
- Orduan, hau auzolanian eitten zeben ta gero banatu eitten zeben, ez? 
- Gero lagundu eitten otsien etxe batzuk beste batzuei, ezta? Eta, ba, gero bien artien edo hiruen artien erreten euen ha karobixe. Ta hareindako izeten zan karie. 
- Ya repartidu ondoren, bakoitzak, basarri bakoitzak beran karia... 
- Bueno, han lagunketan ibili arren, harek ez euen kareik eruten handik. Ez, ez. Por ejenplo, bien... bi... bi familixan artien igual karobi bat erretie pentsau euen, ezta? Erretie. Ta gero beste batzuk harei lagundu eitten otsien. Eske egoten zan oso... bata bestiei lagunketako gauza haundixe egoten zan. Lagundu eitten jakon asko. Hemen bai, behintzat! 
- Eta, gaiñera, derrigorra izango zan, ez? Ze batzuetan bati lagundu bihar beste batzutan noberari... 
- Bai, bai. 
- Dana dala, ba, bi-iru basarrin artian erretzen zanian, euren artian bai repartitzen zeben kare hori... 
- Bai, harek karobixek eukitten euen jabie, baiñe beste batzuek be lagundu eitten euen gero. 
- Eta gero hori, kare hori, basarrixan nun gordetzen zan? Bazeuan toki espezialen bat? 
- Ez, ez, solora. 
- Solora zuzenian? 
- Bai, solora, artuek erein biher zienerako. 
Karea soroan zabaltzen zen
Zubia Zabala, Miren
- Eta gero hori kareori basarrixan nun gordetzen zan? Bazeuan toki espezialen bat? 
- Ez, ez, solora. 
- Soora zuzenian? 
- Bai, solora. Artue ta erein biher zienerako. Por ejenplo erreten zan karobixe, ba, maietza baiño lehenao. Neguen be ez, neguen be ezin leike erre. Baiña akordetan naz ni, bai, bai. Mallukixek be egoten zien orduen. Akordetan naz, etxe baten bazkarixe zan. Karobixe erre ta, jo, ba, gero famelixen artien zelebrau eitten zan, klaro! Eta akordetan naz zelan etxe baten eukien -ni txikitxue, eta-, etxe baten eukien kuajada, gatzatue, ezta? Ta gero mallukixek, [...]. Eta [ni] orduen... kuajada... gatzatue gutxi gustaten jaten; mamia, ezta? Ta han batek [esaten eban] : "Ai! Neuk beste gauza batzuk gutxi jan biher dittut, baiña hori jan biher dot! ", neska bat zan. Ta zelan jan zittuen oin natie botaten jakon moduen, gatzatue bota zeai, mallukixei, eta jan. Horretxek... horixe daukat goguen! 
- Detalle hori goguan dakazu, orduan... 
- Bai, bai, bai, detaillie. Gaztie izengo nitzen ni orduen, klaro! Bai, ta egun baten, ba, hori eitten zan. 
- Orduan gero zelebraziño moduko bat eitten zan, bazkariren bat edo... 
- Bai, bai, eitten zan. Haik familixa bixen artien. Gero bestiei be, ba, zeoze emungo jakuen nos edo nos nunbaitten, nik ez dakit... 
Karea etxeak zuritzeko ere erabiltzen zen
Zubia Zabala, Miren
- Baiña esan dozu momentu baten letxeria edo eitteko, basarrixak zuritzeko... 
- A, bai. Hori... Guk geuken aska bat harrizkue eta haintxe eitten eben nere aitta zanak eta aittaitte... aittajauna esaten dou guk, ezta? Zanak eta haintxe eitten euen. Nahastu, nahastu, nahastu eitten euen ta tapau, tapau, tapau ein tablakin, tabla batzukin edo -beste gauzaik zer egongo zan, ba, orduan? - tablakin tapau eta beti botaten otsien ure, betik uraz. Eta gero paletiekin "ra! " hartzen zan ta sendo-endue egoten zan, ura behien geraketan zan. 
[Gaiñera] , paletiekin hartu ta, ba, igeltseruek han eitten eben kaldaran mezklie ta, ba, paretak-ta zuriketako. 
- Hori zenbatero eitten zan edo? 
- E? 
- Zenbatero eitten zan hori, basarrixak zuritzia? Urtian behin...? 
- Urtien behin bai, e! 
- A, bai? 
- Bai, bai, bai. Ta nere etxien sukaldie be urtien bi bider be bai. Tia be ondo gustetan jakona izeten zan ta... 
- Gaiñera hori, ez dakit, ze izaten zan insektu edo edozein gauza... zikinkeri... 
- Igual... igual... hemen betik die... hemengo patroie da San Migel, setienbrien, ezta? Hogeta bederatzixen. Oin aldatuta egoten da aurreko igandera, domekara, jaixe edo holan. Baiña San Migeletarako? Danak! Bai, bai, hori ta koltxoiek eta danak jo ta garbittute! Lanazkuek, ezta? Ta gazte-aztie nitzenetik ikesi neben josten koltxoiek. Amak zabaldute ifintten osten dana hola, ondo, ondo, eta txiki... txikiñe -oin be ez naz haundixe ta orduen txikiñe, klaro-, baiñe afan bat josten...! Izeten zan orratz luze bat ta zinttak, ta zuluek eukitten zittuen [arkuetan] moduen koltxoiek. Ta holan eskua azpixen sartu, koltxoien azpixen, ta goittik norberak topau zulue ta gero bestien sartu gora ta gero gibistie ta ya esta. Gero azkenengo josten notsen puntie. Baiña gaztie nitzela, e! Hamalau bat urte? Ba, hamalau-amabost bat urterako josten neuen nik koltxoie. 
- Demaseko lana izango zan hori be bai koltxoi guztiak astintzia ta... 
- Soltau, zinttak-ta kentzen jakon, muturre soltau ta ifintten zan eguzkittan zera, lanie, hobeto joteko. Ta gero [iregurraz] , bi egur alkarreana lotzen die eta norbera zutik dala oso ondo eitten da. Bata bueltaka faten da, baiña bestie eukitten dozu eskuen. 
Zenbait datu biografiko
Zubizarreta Zubia, Cipriano
- Zer urtetan jaixotakua? 
- "18, 18, 1918, 16 setiembre"
- Oso ondo, oso ondo. 
- Larogeta zortzi urte! 
- Ondo, ondo baiña, guapo zare. 
- Eta zer, oin zer ikusi bihar dozu? 
- Ba, aber, kontaidazu... nun jaixotakua? 
- Jaixota? 
- Bai. 
- Golibarren. 
- Gollibarren? 
- Bolibarren. 
- Eta han nun, eliza onduan, edo auzunaren baten, edo zer baserrittan? 
- Eraña, Eraña! 
- A, begira! 
- Eraña, "caserio" Eraña! 
- Eta zelakua, zelakua zan zeuen basarrixa? 
- E? 
- Zelakua zan basarrixa? 
- Bazkaixa? 
- Basarrixa. 
- Pakita: Baserrixa zelakue zan! 
- Baserrixa, ba, oin, jausitta ya, bringauta dao erdittik. Ura dauko azpixen, ta... baiña orduen basarri ona. Etxe ona. 
Ikazkintzan aitonarekin
Zubizarreta Zubia, Cipriano
- Aittajauna ta... gu ikazgiñan ibiltzen gitzen. Ni mutikua, eskolatik fan ta gabien han lo eitten nauen nik basuen. 
- Txondorra zaintzen? 
- Txondorrak ein ta [betegarrixa] bota ta... Horreik danok eitten gittuen. 
- Eta, bestela, Eraña basarrixa, han inguruan ermittaren bat be badakazue, ezta? 
- E: Bai. 
- Ermittaren bat badau han... 
- San Andres. 
- San Andres? 
- Bai, San Andres dau han. 
- Eta basarri asko zeren inguruan? 
- E? 
- Zenbat baserri aazen Erañan? 
- Ba, Erañan lau... lau basarri ta gero gorau beste bi, sei. Dauz Erañagoitti ta [Burdintxuena] , bi; gero Akixona, hiru;
Erañagoitti, lau; Txorixana beste bat, bost; eta guria, sei. 
- E: Oin barrixek be eindda daz, e? 
- E? 
- E: Oin barrixek be eindda daz. 
- Oin barrixek eindda egon biher daue, bai. Oin barrixek eindda daaz. Erañagoikuen barrixe eindda da. Ta gero [Burdinxonien] be beste txalet bat eindda ta... Oin barrixek eindda daz. Zaharra zan Eraña [goikue] etxe haundi bat ta ha bota ein daue ta oin barrixa ein daue lobak edo... 
Antzinako bizimodua
Zubizarreta Zubia, Cipriano
- Eta ur-orrientia grifuan? Ezautu zenduzen etxe... 
- Aurrekaldien erreka bat [pasatzen zan] , handitxik ura. 
- Handik ekartzen zenduen? 
- Erateko ez, erateko Leteko itturrittik. Ura, barriz, mosue garbiketan-a errekara. 
- Errekara... Eta erropak garbitzera-a errekara be bai? 
- Errekara. Bai. Holaxen lehenauko zaharrak - Bizimodu gogorra, ez? 
- E: Oin balegoz haik [bizi...] ze esango ete leukie? Ene! 
- Oin botoiari emon ta erropa guztiak labadorian garbittuta. 
- Ya lo creo! 
- Orduan, ama ze ibiltzen zan, errekara juaten zan erropak garbitzera, lixibia eittera? 
- Ama josten ibiltten zan. 
- Josten ibiltzen zan, e? 
- Ta amandria ta. 
- Eta ze eitten zeben, ba? Liñua edo eitten zeben? 
- E? 
- Gorutan eitten zeben? 
- E: Ez. 
- Ez... Joskiñak zian, orduan? 
- Josten bai, josten baserririk baserri ibiltzen zan! Mendiolara ta faten zan handik. 
- E: Makiñie eskuetan hartu ta... 
- Bai, makiñie eskuetan hartu ta [...] zerien baserririk baserri. 
- Eta nun ikasi zeban berak josten? Hemen kalian edo? 
- Ez dakit, hoixe ez dakit nun ikesi euen ez dakit. 
- Orduan, basarriz basarri makiñiakin josten. Eta hori ze izaten zan piezia amaittu arte basarrixan egoten zan? 
- E: Bai, baiña goxien jun ta gabien etorri [...]. 
- Bai, bai. 
- Amaittu arte han geratzen zan...? 
- Bai, [...]. Gero kalien bizi gitzen gero. 
- E: Gero kalera bajau zien. 
- Gero kalera etorri gitzen eta kalien bizi gitzen. 
- Ederra kanbixua, ez? 
- Gero ni fabrikara fan nitzen esku-anera, horra Uribarrenera esaten jakon orduen. Horra fabrikara sartu nitzen hamalau urtekin. Ta, gero, ba, gerrie etorri zan ta gero gerra-enporan gerrara. 
Oiloak ardien ordez
Pagalday Garro, Mari Carmen
- Zu Olagoitin jaixo ziñan eta noiz arte egon ziñan han? 
- Ba zazpi-ortzi urtera , hortxe. Ta handik bajau giñanian kalera. 
- A, zazpi-ortzi urtekin e! familixa dana? 
- Bai, osea ke gu, gure aitte ta ama ibiltzen zien betik olluekin. Labrantzan, nik labrantzarik ez neben ezagutu. Eurak lehelengo ifiñi ziren ardixekin baiña gero ba zela Bergarara-ta urten bihar euen neguen ze hemen ez zeguan pastorik ardixendako-a orduen etxetik kanpora zelan urten bihar izeten ben negureko ba orduen ardixek kendu eta olluek ifiñi zittuen. Ta gero, osea asmue euen Bolibar eta (... ) ibiltzeko. Hamen atara txitxak, geunken lau inkubadora, atarate zittuen mille ta seirehun txitxe batera. Ta hamen hazi eta ollendak eruten ziren baserrire. 
- Hamen hazi, kalian? 
- Hamen hazi txikixok ta hamendik ya ollendak handitxuek euzela eruten zien baserrire eta ibiltzen gittun baserrixe eta kalie, bixek. 
Gerra ostean mendira lanera
Pagalday Garro, Mari Carmen
- Baiña gero pentsuendako eta ha ya txarto euela, ta bueno ta ya dezididu zien hona etortie. Ta hona guztiz etor guztiz "en el año cuarenta" edo holakon bat. Bai. 
- Eta horren orden ollueri jare, jarein zotsein? 
- Orduen ez. Ollueri gero jarein getzen zelan pentsurik ez zeuen gerra ostien, ya orduen ba olluek kendu ein bihar izen zien. Orduen hasi zan gure aitte mendittik ifiñi kabliek, horra Zubibarri esaten jako, uren deposittuen onduen, hortxe ifiñi estante ba osea holako zer bat ta han deskargetan zan. Osa kablien etorten ziren egurrek ta han deskargetan ziren egurrek. 
- A, egurra bajaitten... 
- Egurre bai, bai, bai. Bai, ez dakit nik zemat kilometro egongo diren hortik Alabitxara eta hor, basoko arbolak ba ordun ba kendu ein bihar ziren. 
- Nundik noraiñon ekarten... 
- Bolibarretik, Bolibar goixik, goittik e, Alabitxa mendixa, Alabitxa izena, ta handik horraiño bajaketan ziren egurrek kablien. 
- Eta esan dozu ekarri zittula ura dauen depositoraiño? 
- Bai. 
- Zela dau izena leku horrek? 
- Depositto zaharra. Oseake Galartzetxe bizitza bi zuk esan dozu, ezta? 
-... 
- Bueno ba haretxen ondo-nduen dau hori deposittue. Lehengo deposittu ure, oin ba Urkulutik dator ure baiña hona lehen urtero etorte zan ure Zelaitxuetatik. Edarra ure, bueno! oingo urek ur horreaz ez deko konparaziñorik. 
- Ez harek ez zekan klororik ez , ezta? 
- Ez horixe! tuberixie, lurretik dana, lurre osa ure eder-derra. Ta hantxe onduen eote zan estanterixa, estanta bat kabliaz poleaz etorten zan ta ba hantxe deskargetan zien. 
- Osake orden egur kargie euen, baiña kablez. 
- Kablez, kablez, kablez. 
Sutegurra saltzen
Pagalday Garro, Mari Carmen
- Ta gero astuekin eroate ziren polea hutsek astuekin mendiraiño eruten ziren harek. Ta barriro harek poleakin etorte zan egurre, kablien. 
- Eta gero egurre kamionetan edo... 
- Egurre gero hortik hona ba kamionetan, kamionetan ez astuekin normalmente. Ta gero hementxe eskapeien ta osea beste habitaziño bat dao barrurau, zerrie ifiñi ta hor zatittu. 
- A baiña sutegurra zan? 
- Bai sutegurra zan, sutegurra, sutegurra bai. 
- Osea piñuak eta ez? 
- Ez, ez , ez. Pague ta ba horrek. 
- Sutegurra, sutarako egurre. 
- Porke ordun modan jeuen ba piñue sartzeie. Eta piñue sartzeko ba basuek hutsittu ein bihar ziren, ta orduen ba ba paguek eta haretxak eta horreik ba eurak ebaten zittuen "osea los dueños". Eta guk gure aittek-ta erosi, ta hona ekarri ta hamen zatiketan ziren ekonomikarako moduen eta beste batzuk handitxuauek estufatarako. Ta gero hamen errepartiduten ziren harek egurrek, danak etxerik etxe eta holaxe errepartiduten ziren. Ta asko eruten euen kamioiekin Bitorixara. Bai kamioiekin, gasojenuek eta zela orduen ziren kamioietan, harendako eruten ziren egurrek, harendako ebai bihar izaten ziren itxikitxuek, bai. 
Oiloekin berriro
Pagalday Garro, Mari Carmen
- Ta gero handik urtetxo batzuetara, ba nik ez dakit lau-ost urte edo sei-do, etorri zan Durengoko Jesuitta bat. 
Hona etxera. Ta preguntau eben, ba gure aittatik ta karo kalien eta etorri zan eta aitte ez zeuen ez daki nora fango zan baiña aitte orduen ez euen. Ta amagaz, amagaz egon zan ta harek esan eutsen: "a ver si le podiamos sacar unos pollitos". 
- Baiña zuek ya hori kenduta. 
- Inkubadorak ondiok be hortxe daz, hortxe daz ondion be. Eta "a ver si le podriamos sacar y criar". Ta amak esan eutsen: "sacar es un poco dificil pero si se puede hacer, facil". "Le deciamos, con petroleo estaban las incubadoras". 
"Pero luego criar no hay pienso, y no podemos criar". "De eso no se preocupe, todo el pienso que necesitan yo les traigo al portal". 
- Erdalduna, emakumia? 
- Jesuittie zan. , jesuittie bai. Durengon zeren Jesuittak. Ta hortittik hasi ta ifin ginttun barriro olluek. Klaro, orduen estraperlue zan, pentsue eta hala ibiltzie... 
- Eta jesuittek itten euen hori. 
- Baia jesuittak ba libre euken itxurie. 
- Jaingoikuaren izenian. 
- Hareri emote otsen gia, gobernuek emote otsen gia klaro. Baeuken ume asko, mutikuek eta estudiantiek asko, eta gobernuek emote otsen gia ekarteko pentsue, "osea ellos podian trabajar con el pienso". 
- Gero ollaskuk-ta eskolan jateko? 
- Ba komentuen. Komentuen klaro, estudiantiek ekezan orduen asko han be. Ta holaxe hasi nitzen barriro olluekin. 
- Ta orduen jesuittak ziren. 
- Bai bai, Durengoko jesuittak. "Hermano Antonio" oso gizon majue ta bueno... balixo ebela gaiñera negoziorako balixo eben, ba! 
- Ta orduen, zuek zemat urte zittuen? Hori pasau zanian? 
- Hori pasau zanian ba nik hamalau-amabost bat urte, edo hamasei bat bai eukiko nittuen ya. Bai bai. Eta gero ba beragaz amistade haundixa hartu gendun porke klaro berari be edarto etor jakon hareik: ollendak eta ollaskuek eta danak. Eta klaro ba gero gure ahiztie durengora, bueno ahizta bixek fango ziren lehelengo, durengora arrautzak saltzen faten ziren. 
- Etxeko arrautzak. 
- Bai bai, etxekuek, etxekuek. 
- Zu orduen hain pentsuakin atzera be olluek ifiñi... 
- Gero ha ifin ginttuen olluekin bai eurei pentsue pagetan jakuen, ba etxien konsumiduten zana ta zea, ta bueno gero ya libre jarri zan, ta libre jarri zan ta ekarte eben, Bittorixatik ekarten eben pentsue ta gero etxerako urune olluendako. 
Pentsua etxean prestatuta
Pagalday Garro, Mari Carmen
- Aittek preparetan eben. Ifiñi eben errotie be bai, porke gure aitte oso artistie izen zan. Ta ifiñi eben errotie bertan osea Bolibarren euen errotie, baiña gero zuk guk osea sozio, auzo dana ba sozio, baiña zela pentsu asko gastetan geben eta aparte jo eitten geben, ba batzuk kejau ein ziren ba! 
- Eurek baiño gehixau ebaten zebillelako? 
- Hori ba, hori da. Eta gero aittek esan eben: "bai hori be bai? Ba ifiñikou etxien errotie eta jokou etxien". Ta holaxe preparetan zittuen. Gero nire anaie be oso artista, oso terriblie da, bamos zan por desgracia. Tesan eitte ben lana ta tesan burdinakin ba gero klaro tio be horren, oin ein bitzazu entrebistie? Ba horren aitte egote zan han ta jose bera be artistie ta euren artien ein euen tanbora bat, burdiñieaz ta gero hantxe botaten zitttuen hamazortzi klase gurien aittek, botaten zittuen olluen pentsuetarako, "que si carne de gallina, de pescau, de carne conchilla en harina" eta bueno nik ez dakit zertzuk, "panizo", dan-an-an-ana jota, garixe, artue, dana. 
- Material dana jo eta gero nahastu berak eitten eben. 
- Exaktamente. 
- Orduen, ya konpuestoa erosi biharrik ez zeukan. 
- Ez, ez, ez, ez. Hantxe tanborrien dana, ta artue denboralditxuen egon zan, eurok, jesuittak ekartzen zittuen "de Argentina" artue ekarten euen. 
- Aiba, hemen ez zeuen artorik? 
- Gutxi orduen, gerra ostien. Ta harek zela Argentinan etxurie konpañian bat eukiko euen ta hola ebaketan zittuen. 
Ta etorte zien zaku zuri-uri-urixek, ederrak zakuek holakotxe zuri-uri-urixek baiñe eder-derra. Oindion gure armarixuen bada, porke ama be holakotxie zan, dana aprobetxetakue ta harek zakuekin lehelengo ein zittun sobrekamak. 
- Sobrekamak, arto zakuekin? 
- Bai, bai. Esate otsut, oingo sukaldeko trapuk ezer ez dabe balixo, lehenauko harizku harizko harek, harizko harizkoak e? holakotxiek zien. Holakotxiek. Eta ein entre dos bat, bera gantxilloagaz oso artistie zan, gantxilloagaz entre dosa ta lozakuekin sobrekamie. Bai, ta gero harekin sobrekamakin sukaldeko trapuek in zittun, ta ondiok sukaldeko trapuek hor armarixoan egongo die atarateko estriñetako. 
- Oin dala, oin dala zemat urteko kontue da hori? 
- Ba zakuek ez dakitt, ze ifintten ban "el año cuarenta y dos, me parece que ponian". Bai, bai, bai, bai, bai, bai. 
2000 oiloren arrautzak saltzen
Pagalday Garro, Mari Carmen
- Orduen, orduen atzera baserriko martxiori hartu ein zeuen? 
- Barriro olluekin baserrixe itxi geben. 
- Baiña olluek non hazten zittuen, hemen bertan? 
- Hamentxe, hamentxe. Hortxe atara, ze eskapeko onduen dau zera kuartue. Oin dau bamos gero zerrau geuen, baiñe han egon zan librerixie, periodikuek-ta saltzen zittuena eta oin zea lau inkubadora justu-ustuen sartzen ziren hantxe. Eta gero ahiztiek ifiñi eben han ba dendatxo bat, periodikuek eta dana saltzen zittuena ta gero horreik inkubadorak pasau zittuen barrurau eta hortxe hasi eta gero geunken hamen bi ollotegi, oin bota dittuez danak hamentxe bat, ollotegi bat, hamentxe etxe ondo-nduen ta beste bat errekie pasau eta harutxau be geure terrenue zan, bamos ondiok erosteko geunken e! ta hantxe beste ollotegi bat ein ta ba hortxe hasi ta gero hemen behien lo ta hemen behien eitten euen ta ba holaxen hasi giñen. 
- Ta zemat ollo euki zittuein aldiko? 
- Baserrixen bi mille pasauraiño allegau ziren. 
- Bi milla? 
- Bai, bai bai, bai. 
- Horrein danan arrautzak saldu eitten zittuein? 
- Bai Bitorixera faten zan aitte Bitorixera ta Donostiera. 
- Dendatara eta hola? 
- Bai, plazan. Mas ke nada plazan baiña bera hara allegetan zanerako holakoxe korrue eindde, abasto emon eziñik. 
Klaro ba arrautzak bakizu fresko-reskue eta edarra. Ollo zuri-urixek ta ba baserrittik, ba eguaz... eguenetan faten ziren eta eguazten dan-an-an-ana eta martizen atsaldie arrautzak ifinten, kajatan. Kaja espezialak eindde ta gero astuekin bajau, orduen ez zeuan kamiñorik. 
- Astuakin kalera ekarri gero aittek zer eukan kamiona? 
- Ez trenien. 
- Trenian. 
- Bai trenien, kamioie euki, dirue be nun euen ba? 
- Eta gero trena eta gero han estaziñotik merkaura? Bai bertan ya estaziñuen horrenbeste urtien ya hartute euken bertako ba "un mozo", ta karro handi bategaz bi biaje edo hiru-do handittik plaza de abastosera. 
- Zemat arrautza erute zeben? 
- Ba milleka dozena erungo ziren. 
- Osea bi milla olloraiño. 
- Bai bai, bai. 
- Eta hemen kalien euki zittuenien? 
- Hamen, hamen gutxi. Hamen zazpirehun-ortzirehun. Ointxe, ointxe hiru urte dire kendu gittunak azkenak. Bueno gero gutxiau geunekn porke bagenekigun ze zetorren o ze problema geunken. Baiña hemen be laurehun-eirehun egon da, eukitte gaz. Bai, bai, bai, bai. Hor ez zeguan bedarrik oingo moduen, porke orduen suelto, orduen danak suelto ibiltzen ziren. Goizien, bai bai, bai. Ta goizien emoten jakuen zaperue eta eguerdixen be bai. Eta gero atsaldien ya granue: garixe, olue eta artue. Garagarra ez jakon /etxakon/ gustetan aitteri, garagarra esaten eben ha kaballuendako zala. Ta gero zera "panizo". 
- Panizo ez dakit zer dan. 
- Panizo... 
- Ez da izango kañamuen... 
- Haxe hazixe, "eso es". Eta gustetan jakuen ollueri, bueno... Lehelengo batzen euena haxe izete zan. 
- Kañamuakin, kañamuen familixako landarakin eitten dittue porruek. 
- Eitten dittue? 
- Bai. 
- "¡Ahi esta! "
- Gustau ollueri be. 
- Bai, bai, bai. 
- Kakaraka gustora eingo euen. 
- Bueno hor egoten ziren kakaraka arrautzie eutten ben bakotzien. , bueno! Kakaraka horixe eitten euena. 
- Baiña igual panizua jan ta musikie ta dana. 
- Ez dakit hori. Ez dakit baiña asko gustetan jakuena bai. Ta gero artue ta gero hurrenguen garixe. Azkenengo olue izten euen. Baiña bueno, jaten euen ha be. 
- Osake ondo gobernautako... 
- Bai, bai, bai. Ta klaro arrautzak famie, bueno... ta "¿son frescos? " ta gurien aittek askotan eitte eben kaskau ta klik "pa que vean que son frescos". Gero preguntaurik bez. 
Inkubagailuak
Pagalday Garro, Mari Carmen
- Ta gero gure dendie bakitzu zela hasitte dauen? pentsaizu nundik alla... 
- Hau? Beheko dendatxu hau? 
- Bai, bai. Aitta fan arrautzakin Bittorixera, ta sagarrak ikusi han baserrittar batek eta "¡Jose Mari, lleva huevos, uy, lleva manzanas, ya que has traido huevos ahora lleva manzanas! ". Barkatxu bat sagar hartu ta haretxek saltzen lehelengoketatik, haixe zan gure "la primera venta, una barca de manzanas". 
- Ta orduan dendia osea fruta saltzeko dendia ipiñi zeuen. 
- Bai, bai, bai, bai. 
- Esan dozu zure ahizpiak periodiko dendia-do. 
- Bai, baiña hori ya ezkondu ta gero. 
- A, hori geroko kontue da. 
- Geroko fanada euen bai. Baiña ha dendie ifiñi euen lekuen egon ziren, lehelengo-ehelengo baserrittik bajau zienak inkubadorak. Ta lehelengoko urtietan, urte askuen egon zien petroliueaz ataraten gittuen. Bai, txitxak atarateko bai, bai. Porke klaro ure bihar daue gaur (... ) egunien bi buelta emon bihar jakue arrautzari be, goixien eta gabien. Bai, olluek be emoten (... ) buelta, inkubadoratan bai. 
- Eta gero baserrixen ollalokie egoten zan. 
- Exaktamente. Baiña arrautzak horrei bai eitten eutsan aittek kurtze bat, ta goixian ha kurtzie gora begire, ta gabien behera begire, bi buelta emoten jakuen. Eta gero elektrifikau in zittuen inkubadorok, ya elektrizidariegaz. Ta petroliuena porsiakaso ez gentson kendu porke orduen argixe Bolibartik etortze zan ta uran askotan, zela ura falta zan, orduen ba bixetara egon zien. 
- Karo ze ya zuek hotziketan jatzuez arrautzak eta danak galdu. 
- A bai, bai, bai, bai, bai. Sekule be ez geuen euki problemarik arrautzak saldu eziñik. Gero ahiztak Elgoibar, Eibar ta Durangora bixetara, hiruretara ibiltzen ziren. 
- Trenez hareik be? 
- Harek trenez, trenez klaro! "es el año cuarenta". Bai, holaxe izen zan gurie, ta gero dendie ba apurke-purke-purke, "pues hasta ahi hemos llegau". 
- Ta gero dendia ordun hasi ziñanian sagarra saltzeko. 
Aita eta osabak ganadu-tratulariak
Fernandez de Arroiabe Pagoaga, Jesus
- Ganaduak-ta bazeukatzuen. 
- Gure aitta beti tratantia izan da. 
- Ganau-ratantia? 
- Beti. Ta Gatzagako tio bixek be, tio bixek be tratantiek. Ba orduen e akordetan naz ni Salvatierran kriston ferixie itten zan, ta gure aitta Bentafriakua bestia ta Gatzagako tio bixek, laurek soziuak ziren, ta akordetan naz baten, horra Gure Ametsako trena ha geraketan zan lekura, ekar zittuen hogei ganau. Erosi zittuan Salvatierran ta horra ekarri zittuen emerjentzia baten, etor zittuen eta gu danok fan bai, ta handik ganau danak aurrien dittula hemetik beherutza geure piñudi batera. Ta hamen etxen eitten dozena bat karnazeruek orduen, joño bazekiñen bagatozela eta. 
- A, okeletarako ganaua? 
- Karo. Ta orduen: "hau neuretzako", ez dakitzu? Markau eitten etten, "hau neuretzako, bestien zein... ", Mondraorako ta Atxabaltarako. Enda zuzen basora erun gittun bai? Ta guk piñue orduntxe zerraua ta piñue sartu barrri, ba holako piñue-do egongo zan, harek ekarren gosie sartu zirenien jo ta piñue ta danak jo zittuein. 
Akordetan naz ondo. 
- Atzera be sartu bihar piñua. 
- Joe, harek dakarren gosiaz. Ba ikusten euen berdia barrura. Bai, aitte tratantia izan da beti bai. 
Mateo astoa
Fernandez de Arroiabe Pagoaga, Jesus
- Ta komunera joan bihar euela txize eitteko edo zerien ta atie zabaldu ta astue egote zan ixa han atera bittartian beti lotuta, Mateo euken izena, famosua Mateo, hemen munduen danien. Ta hak atie zabaldu orduko han illunien ba txiza eitten da itxuria astu aurrien txiza eitten atzetik eta astuorrek halakoren baten "ba! " zarta ostikadia, mekauen la letxe! Ikusten nau. " Ie, Prudentzio, " -Prudentzio euken gure aittek izena-"zer jauk hor? " ta astu horrek ostikadia emon, jentiek barre ein. Ba astuen paraderue izen zan azkenien, hementxe Gatzako bat, lan eitte eben Mondraoen ta astue ya zutittu en biher izete zan noberak. 
- A, ya zahartuta? 
- Ondio, zaharra? Esate eben ehun bat urte eukiko zittuela. Ta karo zutik ibiltzen zan, igual fan Gatzara, erremolatxie ekarri guran "danba-anba", baia etzitten zanin zutittu ezin, karo danaoi pasau bihar jakuna. 
- Artritisa. 
- Bai, ezin zutittu ta orduen noberak jaso ein biher ta gero ba aurrera. Ta azkenien pentsau bien honek Gatzako, Gatzako zela zan izena? Bata han kastillokue zan, kastilloko mutilzahar bat zan, lehenau fraile-do egondakue-do. 
Bete-ete indda akordauko jok: "hi, hori Mateon zerak solomulluek jan bi'ku". Akordau e! astu hori solomillue jan bigula ta astuek ez dakit ba entendiu edo ein euen edo zer astue ekarri horra tabernara ta joe (... ) ein biher dogula solomillue jan biher dogula ta zera. "Bueno bueno, pentsau bez! " hartu eingo ben eta hurrengo ostien zer? Hurrengo egunien fan ta astue akauta, badakitzu zegaittik? Astueorreri ebatu azpittik da jasoten eta ez dakitzu? Auskalo, astu horrek ehun bat urte ba eukela. Ta sartu kotxien ta... bai ta hurrengo egunien astue ittuein akauta, aurreko egunien solomillue jan biher euela ta. Bai, hor akordetan naz, mekauen diez! 
- Mateo. 
- Mateo. Mateo izena. 
Kontrabandoan Mateo astoa laguntzaile
Fernandez de Arroiabe Pagoaga, Jesus
- Eta zuek garixa eta artua-ta ereitten zittuein-do? 
- Ez, ez. Garixa horrek, Mateok ekarri zeretik Ozaetatik eta hortik. Gure anai bat be orduen estraperluan-a, bakitzu estraperluan garixa harten ta jentie ibilli zan ta hari astuei, Ozaeta edo Asuan edo hor, kargau ehun kiloko zorroa-do ta han esan: "Arre! ". "Arre! " esan ta hortik mendittik ha marjiñie ez dakitzu? Hara urten baserrittik, hortik Dorletatik, astue etxera. "Arre! " esanda e! ta bera ba bizikletan edo danetik bizikletan kamiñotik. Etxera etorri. 
- Astua listua zekazuen orduan. 
- Ta anekdotie beste bat da. Karo guk bagenekixen anaia hori datorrenik hiru-au astogaz igual urteten euen Ama Birjiña ondora, Guardia Zobillak be jakiñien e, danak jakiñien "este suele traer trigo" bestiek eta zer, enda han zain euela ni bizikletan fan ta: "E, etxazek iño be". Handik Ama Birjiñe bajatu, Ama Birjiñe hortik zeretik etxera. Ta etxakiñot [...] edo ez dakizu? Ba egun baten bera goittik bera ta etorten naz etxien ta Guardia Zobillek gurien, tabernan, tabernan hortxe mostradorien zozer ta "Hi ba etxien jazak! ". Harek "Este tio ya vendra pues, tiene que llegar ahora, ya vendra". Ta Guardia Zobillek barruen dazela, hortik etxe ostetik bueltan astue sartu itxuera, deskargau ta gure anaia kontrabandistiori atien ra urten han ra ta Guardia Zobillek bertan ta: "hola", "hola", ostia esango euen "¿Y este? Le estabamos esperando ¿y este? ". Guk astue deskargauta ta holaxe pasau zan. 
- Ta haiek zai. 
- Haiek zai. 
- Harek pentsaiten eben astuakin harrapako eibela. 
- Klaro, Klaro. 
Periko Arrasatera garia eramatera
Fernandez de Arroiabe Pagoaga, Jesus
- Gero eruten gauen furgoneta bat auken gero, erosi auen aittek edo semiek, anaiek-do euranak beti Arrasatera, Periko Arrasate? Mondraoen. Bazakizun nun auen? Entraeran dau. 
- Sarreran, ezkerrrera. Panaderixie euan, ezta? 
- Eskuman, panaderixia bai, Periko Arrasaten panaderixia. Ta hara eruten euen tolara bat euen. 
- Joxe Bixentek kontau eustan han zera aiuntamientoko garixa han ixoten zala, ezta? 
- Bai, dana dana dana. Ta taula bat euken ta hauxe zabalketie letxe tobie barruen ta hara zakuek esketan ziren. Ta gure anaiek furgonetie garixe a tope kargaute Guardia Zobillek hor egoten ziren, Marianistak ta hori, Eskoriatzatik Atxabaltako bittarteko zerin, hor ibiltzen ziren. Ta ni bizikletan; anaia geruau. Eta: "hik bijilau", ta mekauen dios! Igual hantxe, ta Goardia Zobilla, haik ezautu gendun ta nik berutza fan, baiña behien buelta ein eta gorutza ta anaiak alto: "e, hor jazak! ". Ba norabataittera sartu edo gorde edo buelta edo in ta hola ibiltzen nintzen. 
- Ta gero ze eitte zeuen gari horrekin? Etxerako euki? 
- Saldu ez ez ez, ez. Perikori. Ba horixe, horixe eitte auen-ta. 
- Estraperluan Arabatik. 
- Estraperlua. 
Errotak itxita
Agiriano Arenaza, Agustin
-Zuek basarrixan normalian goserik etzeben pasauko, ezta? 
- Ez, ez, ez, goseik ez. Ogixa ezpaeuen artua. Oiñ txarrena izeten zan hor Servicio Nacional de Trigo jente ze horrek prezintau eitten zittuen errotak. Da jakin eitten euen hamabost bat egun lehenau zer etorkixen eta orduen zera eitten euen; eta guk geuk be haxe eitten geuen. Eta gero etxie gerra aurreko urtien barriztau geuen dana eta suelue euken hauxe letxe tarimiaz. Eta han komedoria edo zan lekuan hara jo ta pillatu eta zabal-abal han eukitten gauen urunoi. 
Ez, goseik ez gauen guk pasau. 
- Uruna etxe barruan gordeta? 
- Bai, ezin leikien ixo errotan da, prezintau eitten utsien harrixak eta. 
- Ixo etxian eitten zebeiñ? 
- Ez, hor beheko (... ) , hor be errotie eukien, eta Bolibarren be bertan entradan lenengoko etxie errotie zan; da gero Ederlanetik bera goiazela ha be lenenegoko etxia errotia zan, da hemen errotak orduen asko ezen. Kastaiñixenen be bai, Maulandan be bai, uraz eitten dauen lana, hortaikuak. 
- Horretan errotak prezintauta egon zienian, baten batek gabaz ixoten eben garirik? 
- Bai, responsable errotarixa bera eitten zan; itxuria papelaz harrixoi lotzen utsien, da peleoi eziñ apurtu. Hor Errotabarri esaten jakon etxien, hor Ederlanetik beheratxuao lehenagoko etxien, ha (... ) beste errota elektriko bat enda baltztxuao eitten zan haregaz ogixoi, baiña, laztxuao be bai, baiña hantxe pasau eta eitten zan, eta gosia behintzet... 
- Etxerako laiñ behintzat... 
- Bai, etzan behintzat goseik... Gosie pasauko euen honek ezebe etzaukenak. Hemen oin danak piñu plantau die baiña lehen hori ezpalda danoi be labrauta, garixa eta zera; sasipe guztiok labretan zien orduan, bakotxak bittarte guztian kuadro bat ezpada preparaten patatie edo gure dana hartzeko. 
- Aprobetxau eitten zan. 
- Bai, bai, al dauenak al dauena zera eitten euen, bai, bai. 
- Baiña piñua ifiñi zanetik... 
- Ez, ez, piñurik ez euen. Piñuoi hortxe bestaldien, honetxek eukien, atzekuok, atzo egon zintzenok, horretxek eukien piñui bat, beste bat, biren artien piñui sail eder bat. 
Egurraren prezioak gora
Agiriano Arenaza, Agustin
-Beste piñuirik ez zan hemen. Gerra akaau zanien, nik eztakitt, kanpotik itxuria egurrik ezin leikien sartu edo, Francok ez eukan tratabideik edo nik eztakit ze pasauko zan. Egurrak igo euen ikaragarri! Egurra asko igo euen. 
Orduen xei milla pezetaraiño metro kubikue igo euen. Orduen xei milla pezeta zan, nik eztakitt gaurko zenbat baiña diru asko zan orduen. 
- Urte daneko jornala. 
- Orduen xei milla pezeta diru asko zan. Eta gero danok, basarrittar eta eztien guztiok, danok piñu plantan, ta gero urte morduen egon zan karu holaxen piñuoi, da urte morduen, da jentiek al dauen danak piñu plantan. Eta oiñ eskiña guztiek piñu ikusten die. 
80-100 litro esne eguneko
Agiriano Arenaza, Agustin
-Astorik ez zeuen eukitten? 
- Ez, eztou euki astoik. 
- Eta zela erueten zeuen esnie kalera? 
- Ba lelengo eskuetan eta gero karro baten erueten gauen. 
- Karruan? 
- Karrotxo bat Bittorixan enkargaute andriantzako eiñ nauen eta. Larogei litrotik ehun litrora bittartien , hor ibiltten gintzen. 
- Egunero? 
- Bai, egunero. Baiña, klaro, jornaltxo bat atarateko hantxe-antxe, eurekin lana ein bihar. 
- Eta gobernau ein bihar. 
- Gobernau ein bihar. Ganauei be eurei jarraiketan ez badutsazu ganauek be eztauke produziñoik, eztaue emuten. 
Ez, eurei esana ondo ein biha jate. Gero klasiek be izen bihe dau, kalidadiek be izen bihe daue. Batzuk, ganauek danak eztie igualak. Behi batek hamar litro emun ezinka egongo da ta beste batek hogetamar igual emuten dutsu. 
Hoixe diferentzioi dao ganauetan be. 
Oñatiko Murgialdai ganadutegia
Agiriano Arenaza, Agustin
-Gero oiñ azken aldera Oiñetin ganaderixa formalagaz egon zan ha, eztakitt izena zelan euken, han harutzao bizi zan, arboloi haundi bat euken... 
- Murgialdai. 
- Murgialdai, hori da. Eztaitt bera, hill dala entzun dot. 
- Eztakitt hil ddan. Eztao holako ganaderixaik han. 
- Oiñ ganauok kenduittuela eta oiñao entzun dot, eztakitt... 
- Bai, holako zerbaitt pasau da, bai. 
- Hantxe erosi nutsen txal bat; erosi ez, neuk emun nutsen bat eta berak emun nusten beste txal bat. Da trukie ein geuen. Da haretxegaz suertia haundixe euki neuen. Umie ein euenien oso esnedun ona urten usten, ona esneduna. 
Eta gero berak be, eztakitt beratzi txal edo zenbat hartu nutsen; beratzi uste dot hartu nutsela. Da danak esnedun onak. Bai, Franco hil zan ingurutxuen hamar-ozena bat urte oso onak hartu gittuen, esne askogaz. Bai. 
- Noiz arte euki dittuzu ba behixak? 
- Ba ointxe honaxe etorri arte. Bueno, lehen kendu gittuen zerak, baiña bategaz honaxe etorri arte egon gare. 
- Zeuk zainketan zeben? 
- Andrie ta bixok. 
Hori be igualien ez gauen gure kendu, behi ona zan da. Beste behi batzukin, semie daukou hor zerien, hemendik fan, hor goratxuao fan da hor daukou geure zelaixe, sail haundixe daukou hor, da etxie formala indde dauka han semiek, enda hara. Eta berak ez euela bihar behirik esan oskun berak batzeko, berai be tokau bihe jakola batzen-a, berak eztauela hori lanoi biher-a. Kendu eiñ geuen, mataderixara kendu geuen. 
Arabatik ganadua ekartzen
Fernandez de Arroiabe Pagoaga, Pako
-Zuek etxian ganaurik eta eukitzen zeben? Zeuek etxian ganaua hasi? 
- Ez, ez. Ganaua Arabatik jeneralmente ekarri, erosi eta etxian behi bat etxerako, esnerako, bai. Baiña bestela bestiek "para carne". 
- Aittak eitten eben tratua ganauakin okelatarako saltzeko. 
- Araba aldetik ekarri ta gero hemetik gehixen Mondrauera. Neu ibiltten nintzen, mutikua, ha eruten. Gure aitta faten zan ba pixurako, bizikletan faten zan. 
- Txalak izengo zien, ezta, ixkuak ero? 
- Bai, txalak, terneros de 250 kilos o una cosa asi. De 200 para arriba. 
- Eta horrek zela eruan, sokan? 
- Kaballuaz, atzetik. 
- Ze atzetik eta gero libiran... 
- Ez, ez. Kaballuaz lotu ta kollaronaz, lotu ta berak erueten zitttuen (... ). 
- Zenbat eruaten zittuen aldiko? 
- Bi, bi jeneralmente. Bat be bai baiña bi normalien. Mondrauera goxien. Ordu bi inguru itten gittun. Eta askotan Mondrauera eruan eta gero han mataderixan: "Hau Aramaixora erun bihou". Aramaixora gero, kamiñoik kamiño. 
- Txal hori berori Aramaixora? 
- Bata edo bestia. Bi eruan eta bat bestaldera erun biha zala. Handik berriro Aramaixora. Gero Aramaixon jarri zaldixan eta harek baekixan nundik etorri biha zan. 
- Hori zenbat urtekin? 
- Hori lelengo ein neuena con ocho años. Gure aittak ifiñi hor Zarimuzko bidian eta hortik ba Aramaixora. Ni sekula pasau barik neguan. Hor, Zarimutz, egon za sekula? 
- Bai, buelta bat eitten. 
- Faten nintzen bost urtegaz eskolara faten nintzen Zarimutzera. 
- Zarimutzera? 
- Bai. Eta gure aittak ifiñi hor beheko kamiño eskiñan ipiñi kaballuaz eta bueno, zuk segidu, kaballuai segidu. Ta Aramaixora. Handik gora sekula pasau barik eta bidian negar eiñ da. Danba-anba, kaballua joango dala, e, kaballuai jarraiketako ta. Bi zekor atzian diela ta dinbi-anba, dinbi-anba. Eta Aramaixora kalera sartu nintzenien, e, joño! , hauxe izengok Aramaixo. Sekula egon barik. 
- Bost urteko umia? 
- Zortzi urtegaz. Da han gizon bat, gizon bat etorren kalien gorutza, eta esan nutsen: "Zu, hemen mataderixia nun dau", ta. Haretxek bialdu, harek ezautu gure aitta. Bai, kaballua, bajakixat nik hori kaballuoi zelakua dan, eta hik jarraittu kaballuai. Danba-anba-anba, eta halako baten plazara aillegau zan da, geratu zan kaballuoi, begiratu neban bentanatik eta hantxe mataderixia. Behixen, ganauen zer hori eiñ, jarri kaballuen da ezebez esan biharrik be ez, jarri gaiñien eta dipi-apa etxera. Ha zan, terriblia zan. 
Etxean ere lana
Fernandez de Arroiabe Pagoaga, Pako
-Eskolan zebitzen garaixan batzutan etxian lbe ana egongo zan, ezta? 
- Joe. Gurien kriauak egoten zien, baiña kriauak fan zienian geuretako dana. 
- Eta zu zaharrena ziñan? 
- Klaro. Zarrena kojua zan baiña ha ez zan gauza ta. Gero ba hurrengo arrebia, oiñ Bergaran bizi dana. Ha bizi da, setenta y ocho años. Da horrek ba tabernan da han jiretan zien, Atxabaletan daona bestie. Baiña ni nenguen kriautik gero, hurrengo neu. Kriau, klaro, etxien. 
- Souak eta eukitzen zittuzuen? 
- Han Gatzako aiuntamentu azpixen, sorua oso ona. Baiña gauza haundirik bestela ez. Gero bason bat edo beste be bai, baiña terreno asko ez gauken. 
- Gari eta arto ta holakoik? 
- Ez. Ganauendako arbixa ta holako zer batzuk bai. Baiña bestela ez, garixa ta horreik ez. (.. ) apur bat eta. 
- Eta zu lanian noiz hasi ziñan? 
- Hamalau urtegaz. 
- Eta ze lan klasetan hasi ziñan? 
- Atxabaletan, Bernardiñonian. Zubia. Gerra denporan. 
- Ze eitten zeuen? 
- Espoletak. 
Eskoriatzako kale-baserri batean jaioa
Barandiaran Elorza, Eustakio
- Esangoztazu izena ela apeliduak. 
- Eustakio Barandiaran Elorza Makazaga Barandiaran, laugarrena be Barandiaran. 
- Eta jaixo non eta noiz eiñ ziñan? 
- Zu eskolan zenbat urtekin hasi ziñan? 
- Eskoriatzan jaixo nitzan. 
- Eskoriatzan ze lekutan? 
- Goiko kalian. Bernabena esaten tzen, erdi baserri erdi... 
- (... ) 
- Behixek egoten zien, Kalien-ta baiña behixek egoten zien. 
- (.. ) 
- Noiz jaixo ziñan? 
- Juliuen hogeixen hogeta hamahiruen. 
- Zeure aitta-mak nunguak ziran? 
- Aitta bertakue, ni jaixo nintzan etxekue, eta ama han goixen dau baserri bat Atxorrospe-do, ama hangue. 
- Zu eskolan zenbat urtekin hasi ziñan? 
- Eskolan txikittan, ez dakit, sei, bost edo sei-do, umetan. 
- Nora faten ziñan eskolara? 
- Mojetara. 
- Monjetara. Ze monja ziren? 
- "Mercedarias". 
- Merzedarixak? 
- Bai. 
- Goguen dakotzu maistrien izenik? 
- Bat bai. 
- Zein zan? 
- Ondiok bizi da hori. Sor Dolores. Ez, ez, Mari Cruz. 
- Sor Mari Cruz? 
- Bai, eta Sor Dolores be bai, horreik bixok. 
- Eta zein esan dozu bizirik dauela, hau, Mari Cruz? 
- Mari Cruz bizi da, bai. Horrek be lehengunian in zittuan larogeta hamazortzi urte-do. Berrogeta hamar monja eta ez dakit zenbat eta bueno. 
- Hori Sor Mari Cruz hori Eskoriatzarra da? 
- Ez, Mondrauekua. 
- Mondrauekua? 
- Residentzian bizi da. Eta ondiok argi e? 
- Euskalduna da bera? 
- Bai. 
- (... ) 
- Baiña Eskoriatzan doia horrek ez dakit, nire akordu guztien. 
- Zenbat urte arte egon ziñan eskolan? 
- Hamalau urte kunpliu baiño lehenau kalera, orduen badakitzu, orduen ez zan oingo moduen. 
- Eskola urte danok monjakin in zittun? 
- Ez, ez. Han umetan. Gero maistro bat, nazionala. Eta gero San Viatorren frailiekin. 
Soldaduek etxeko ukuiluan lo egiten zuten
Barandiaran Elorza, Eustakio
- Zu eskolan zebiltzela exian ganaurik eta bazeukatzuein? 
- Bai. 
- Zenbat ganau eukitten zeuein? 
- Hiru, lau. 
- Ardirik-ta? 
- Ez. 
- Eta gero, oillo eta konejo-ta? 
- Oillo eta txarrixak eta danak. 
- Zenbat txarri hiltten zittuein urtien? 
- Urtien bat. [...] gerra denporan orduen hiru hil gittuen. Soldauek egon ziren hor, elizpeien, eta horko rantxo-obrakin... 
- A, soldauen rantxuen sobrakin txarrixak gobernau zittuein? 
- Bai. Esan dotsut lehen, anaia, hil zan oin dala denpora gutxi, ni baiño anaia zaharragua. Eta beste prima bat Frantzian dau oin, Dunkerken-do. Eta hirurok etortzen gitzen horra elizpera, eta soldauak egitten oskuen herejerixak, bueno, jolasien! Egun baten akordetan naiz, mermeladiaz pinttau-inttau in eta hirurok etxera bialdu gindduen. Jota mermeladia daixola. 
- Orduan zuek itten zeuein jolasian soldauekin? 
- Bai, hor elizpeian. 
- Eta horreik ze soldau ziren, Franconak? 
- Franconak izango ziren, bai. 
- Eta orduen hor jolasien, eta gero gaiñetik rantxuen sobrak etxera. 
- Bai, etxerauzkuan, horra etorten gitzanien gurekin jolasien, gero ipintten oskunien hartu eta etxera, txarrixentzako jana. 
- Zuk orduen euko zittun... 
- Hiru-au urte. Nire anaiak ni baiño bost, harek beratzi anaiak. Eta Frantzian dauenak be beratzi. 
- Hemen bapebe frenterik-do egon zan? Tirorik eta akordaitten zara zu, Eskoriatzan? 
- Bai, tiruak Atxorrotzen, han. 
- Atxorrotzen? 
- Eta gero Asentzion be badazen, ni akordaten naz, Atxorrotzetik Asentzion, eta gero beste bat Ixitulen be bai, han goixan. 
- Baiña kalien bertan... 
- Ez, ni ez naz akordetan kalien. 
- Militarrak eurak itten euein astokixarik kalien? Lapurretan eta holako gauzarik? 
- Ni akordetan naz be bai, gurien ittuan gabien ez dakit nik zazpiretarako, zortziretarako, ze ordutarako ittuako lanak in eta eurai itxi biher, soldaueri. Horeik eukien bagoi bat lasto rekisau euen estaziñuan, eta ekarri euen eta ittuan danien bota euien eta hareik lo itteko gabien, beratzitako ittuako lanak in eta gero ganauakin han lo itten euen ittuan. 
- Ittuan itten euein lo? 
- Bai, eta gero eukien han goixen dau Iruzketa edo baserri bat, edo mendi bat, hatz bat, ta gure kuartoko bentanan ondiok be denpora gutxi da ba ondiok, han tomia dau, entxufia, han entxufau eta argixa eruateko. 
Herriko pertsonai ezagunak
Bengoa Argarate, Barbara
- Orduen, medikuek-ta be ez zaukien automobillik. Ez? Medikue-a be oiñez? 
- Medikuek be oiñez... Motorraz akordetan naz ni, Don Jesusek motorra euken. Orduen lehelengokuek motorrak eukiko euen. 
- Motorra euken? 
- Motorra, bai. Akordetan naz ni don Jesus motorrien etortzen zana. Bai. 
- Orduen medikue ta abadie ta dana "don" izeten zien, ezta? 
- Bai, bai, abadie eta medikue "don". 
- Eta maistrue edo maistrie? 
- Bai, haik be "don". "Doña Petrita" edo "Doña Maria" edo "Doña los que sea", "doña" edo "don". Lehen "don" ifintten jakuen. Bai. 
- Eta abadiei be "beroi" esaten jakon? 
- "Beroi", abadiei "beroi". 
- Bai, hori errespetuzkua izengo zan, ezta? 
Abadeari berorika
Arrieta Gallastegi, Esteban
- Orduan zela tratatzen jakuen abadiei? Berori-do egitten jakuen? 
- Berori, berori betik, bai, bai, bai. Berori. Joe, abariai berori. 
- Zuk monagillo moduan berori... 
- Bai, bai, bai. Eta zaharrak be bai. Berori abariai. Gaztie izan arren, gaztie igual baiña, berori. Holaxe zien gauzak-ta. 
Hika edo zuka nori egiten zioten
Lezeta Errasti, Maria; Romaratezabala Badiola, Maritxu
- Guk itten dou "hi" konfiantza haundixa [daukunai] , gaiñetikuei ez. Etxien be nik semiei betik hi, eta zerai be, ba... alabiai, en kanbio, [alabiai] "zu". Ta anai-rrebok be beti "hi" bata bestiei. Ez dakit, kostunbrie holaxe. 
- Oso-so politta. 
- Danien, ezta? Ahizta batekin itten dot "hi" ta bestiekin "zu". 
- Ikusi? 
- Bai. 
- Zela ohittute... 
- Kostunbria. 
- Hori da, zelan... 
- Zela kostunbretan dan da dana. 
- Dana izeten da bai. Holaxe. En kanbio, nik denpora baten... Ama... geldittu nitzen ama barik zazpi urteaz eta aittaz, aittak niri betik "zu" ta beste lau anai-rreba gitzen ta harei "hi". Ta neuri, en kanbio, gaztiena nitzen ta beti "zu". Ez dakit ze... hori zela ohittuten zarien edo... 
- Bai, ohittura kontuak. 
- Bai, ohitturak. En kanbio, Mariñen lagunek gaukenien nik lagunei danai betik "hi". Bata bestiei "Etorri... ez hator? ". 
Oin, zahartxuauek bazien harei ez, baiñe geure edadekuei. 
- Ez, hori gaur egunian... 
- Ta neri hori pentsatzen jaten, neuri "zu" ein ezkero, oin ya akostunbreu naz, baiña han baserrixan danak "hi", "hi", ta gero "zu" eitten euenak, ba, falta de konfiantza edo pents... pentsau eitten jaten. Ez dakit. 
- Ta, gaiñera, zeuendako be belarrira egingo dau segiduan, ez? Zeiñi "hi" ta zeiñi "zu"... 
- Bai, bai. 
Hitanoaren erabilera senideekin
Lezeta Errasti, Maria; Romaratezabala Badiola, Maritxu
- Ba, hori, gaur egunian hori asko galdu dala eta, biharbada, mutillen artian gehixao [...] da... 
- Mutillen artian dana entzuten da hori, "hi". 
- Bai? Oin... 
- [...]? Bueno! 
- Bai, gure edadekuk bai. 
- Bestiek ez? 
- [Gaiñetikuen] ez. 
- Ta gaztien artian, biharbada, be ba... 
- Zure seme anai bixek "hi" itten jone? 
- Ez, "zu". 
- Ba, guriek be "zu". 
- Bai. Ta mutil bixei nik hi itten [detsat] ta neskiei ez. 
- Ikusi? Ta eurak... 
- Ta lehengunien esan osten: "Zeatik ez dostazu niri erakutsi hi itten? ", "Bueno, bueno". 
- Nok? Jonek? 
- Bai. 
- Ba, erakutsi in bihar... Bai, bai. Baiña hori, ez? Nesken artian galduta edo... 
- Ba hori ikesi, erakutsi in bihar dotsazue! 
- Hori, ba! Zeuek erakutsi bihar dozue! 
- Ezta? Bestela gu, ba, galduta geldittuko gaittun hamen! 
- Onbre! Ya lo creo! Guk, behintzet, [geurie] aurrera! 
- Geurie aurrera. 
Amama eta amandrea
Pagalday Garro, Mari Carmen
- Ta zan ban ire amama. Oin amandrie esate jako a la... osea bueno oin amadrerik ez da existiduten. Oin "a la abuela" esate jako 'amama'. Ta lehen, nire denboran, bestaldera zan. Karo! 
- Bai. Usteot nere aitta-mak be euren, euren aittajauna eta amandriari 'aittajauna' eta 'amandria' esaten jakuela. 
- Esaten otsiela. 
- Baiña nik ez dakit zegatik, guk 'amama' eta 'aittitta'. 
- Klaro, ikusi? Bai oin desde luego hamen be holan hasi zien 'amama' "a la abuela". Eta gero gure euen, hartu izen bueltie lehengo moduen, lehengo moduen, baiñe ya ba berandu klaro. Ya mutil bamos, ume askok ya ikesi euen 'amama' eta 'aitaita' eta ba halaxe segiduten da. 
- Ba guk 'amama' eta aittitte', eta nere illobak be nere aitta-mei ba 'amama' eta 'aittitta'. 
- Klaro, klaro, klaro. En kanbio horrek mutikotxuek niri 'amandria'. Esan ein neutsien e, jaixo aurretik: "bueno nik gurot amandria esatie mutikuek e? ", "bai, amandrie? " esan eusten semiek, neure semiek. Ta nik: "bai", ta "a bueno ba, zeuk amandrie gure bozun". Eskoitzan asko daz 'amandriek' eta 'aittejaunak' esaten dotsienak e! oin 'abuela' asko "pues a lo de antes". 
- Baiña oin baiña karo keba. 
- Gatza da. 
- Lehen, lehen, lehen edozein modutan lehen emakumiak umiak gaztetan eukitten zittuein. 
- Bai. 
- Oin ya amandrek ezautu ez askotan. 
- Hori da, hori da. 
- Hogeta hamar urtekin lehenengo umia badakotzu... 
- Amamaik ya, osea "la bisabuela" askoz ez, ez, ez... egixe da hori, halaxe da. 
- Lehen baserri-txe baten euezen hiru belaunaldian kargakin. 
- Bai, bai. 
Herriaren bilakaera
Arrieta Gallastegi, Esteban
- Etxiak be hasiko zien egitten? 
- Bai. Etxiek eitten hastia kosta jakon, baiña... Gu geu bizi gan etxiek, Dorleta, Dorletako auzua, uste dot hogeta hemeretzi urte daukela. 
- Eta ohitturia izaten zan etxe berdin baten pare bat familixa bizi izatia, ero? 
- Ez. Hori pasau zan gero. Kanpotarrak, e, hemen industrie hasi zanien kanpotarrak etorten hasi zienien-a, orduen bai, pisu bat topau ezkerok ba familixa bi ero hiru igual, ta ahal dan moduan. Baiña bestela aurretik ez. Gero pasau zan, langilliak kanpotik etorri zienak, Zamoratik-ta, askok lelengo entradie Gatzagan eitten euen, Gatzagan etxiek hutsik azen ba, eta gero, apur bat konsegiduten euenien ba Eskoritzara saltua; Eskoritzara, Atxabaletara be bai, Mondrauera be bai... Ta bestela ba, Gatzagatik-ta bizikletan fabrikara, Atxabaletara-ta bizikletan. 
63 urtetan bordatzen
Pagalday Garro, Mari Carmen
- Orduen eskolan be bastante profesiño, karreria be atako zendun zuk ez? Bordadore karreria, ezta? badakotzu zuk titulua, diplomia? 
- Titulua bai, goixen dauket. 
- Nere amak be badako. 
- Madrillen hori, osea Mondraoen, hori atara neuen Mondraoen. Ta gero Bilbon egon nintzen, makiñie erregale osten tia batek, ta hori makiñaori erregalau arte ba aman zahartxuenein neben, baiña ederra makiñie, makiñie ederra da. 
Ondiok be hor dau, goixen. 
- Orduen zuk gero bordaitten-a urtietan eingo zendun lan? 
- Bai! Ointxe arte, ointxe operau nintzenien itzi naben, baiñe ondiok be lan banak hortik erdizke hortik badauket eta aber aurtengo udabarritxuen denpora hobetxuau eitten dabenien eitteko asmue badauket. Bueno ba pentsaizu "desde el año cuarenta y cuatro que empeze" zemat urte die? "Sesenta y... ". 
- Joe samurre da esatia. 
- "Sesenta y cinco años", ba hirurogeita bi urtien jardun dotsat bordetan. 
- "Sesenta y cinco"en jentia jubilau eitten da. 
- Ni ez naz jubilau e! 
- Baiña "sesenta y cinco años" lan eindde ez, e! 
- Hori da, lana ein barik. 
- Hirurogeita bostera arte lana ein ta gero jubilau, ta zu hirurogeita bost in dittuzu bordaitten. 
- Bai, bai, bai. Hirurogeta hiru. "Para mas seguridad" hirurogeta... bueno ez, porke oin dauket, hirurugeta hamazortzi, "setenta y ocho", hirurugeta hamazortzi, oin hiru urte "setenta y cinco años", "que empeze con catorce", bai, "sesenta y dos, sesenta y tres años". 
- Ta gero osea bordaittetik aparte umiek hazi... 
- Dendia bai ama hil arte. Ama be egon zan, baiña ama hil zala ya hogeita hamalau urte die. Manejau eitten da. 
- Biheko. 
- Biheko gaiñera, biheko gaiñera! 
Armagintzan lanean
Agiriano Arenaza, Agustin
-Zuk zeuk fabrikan eztozu lanik eiñ. 
- Bai, gerra denporan ibili nintzen, zortzi hilebetien edo ibilli nintzen, baiña. Ez, gero gerrie akabau zan eta gerrie akabau zanien urten euen etxeko lanak eitten eta gehixao enintzen fan fabrikara. 
- Ze fabriketan ibili zinen? 
- Hor Zubia edo, Atxabaletan zerien ibilli nintzen. Oiñ uste dot... 
- Zer egiten zeuen? 
- Ni neu ibili nintzen denporan kañoiendako, obusendako espoleta muturrak eitten gittuen. 
- Armak eitten zien? 
- Bai, gerrarako, han ibili nintzen denporan, gerrarako espoleta-uturrak; ekartzen zittuen halakotxe barrak hau tamaiñuen eta ha barria ba halako zatixetan eta (... ) zeuen da gero ha makiña baten figura bat ataraten utsien da gero beste baten beste figura bat ataraten utsien, eta gero neuk eitten nauen lanien beste figura bat, ia han konpleto. Itten gauen erdixen holako zulo bat, zulo mehe-ehetxo bat orratza sartzeko tamaiñokue edo gehitxuao, ta harixa eukitten euen eta harixorregaz muturrien granadiai koloketako, eta euko euen pistoioi, eztakitt. 
- Horrek zien kañoientzako? 
- Bai. 
- Fabrikiak zela euken izena? 
- Izena? Benardiño zan bertako uezaba ta. Eztakitt. 
- Beste armarik eitten euen? 
- Ez, han dana espoleta kontue ibili zan ni ibili nintzen denporan. 
- Bernardiño esan dozu? 
- Bernardiño bai, Zubia. Oiñ taillerroi haundi eindda dauke. 
- Eta zu fabrika horretan ze garaitan egon ziñen? 
- Bai, azkenengo otubrien fan nintzen eta handixek abrillera gerra-enporan, ba abrillien edo hortxe. 
- Hogetamaseiko urrittik hurrengo urteko aprillera arte? 
- Ez, gerria akabau baiño lehenao zerien, otubrien fan nintzen lanera. 
- Hori izango zan hogeitamaseixa. Gerria hasi zzan urtia ala... 
- Ez, hirugarren urtia, hiru urte ez euen ba aguentau gerriorrek? 
- Holakoren bat, bai. 
- Ba hoixe, hirugarrengo urtia. 
- Hogetahemeretzixan orduan? 
- Bai sartu gintzen, gero hemeretzixe. 
- Osea ke espoletak eitten. 
- Espoletak eitten, bai. Gero ha gastau zanien ba klaro, geldittu gitzen danok alkarri begira, eta etxera ez giñuen iño be bieldu, baiña danok alkarri begira. Ta haik gerra denporan uezabok diru asko atara euen, libre atara euen, irabazi euen, da aumentetako zeorri, fabrikiori aumentetako; eta gero zan ba, euken atzekaldie eta berau letxe terrapena (terraplena) , terrenua zerien da, ibilli gintzen, ni neu ibili nintzen denporan San Juanak arte ibilli nintzen da abrildik, eta karro batzukin mutillok ha lurra kendu eta errekara eruten. Orduen ba iñok ez euen altoik eitten, da errekara eruten geuen. 
- Errekara uretara botatzen zuen ala erreka ezkiñan. 
- Atxabaletako mataderixa atzekaldien euen errekara zeroi tta hara erueten geuen lurroi. Bai. Ez euen iñok be ezer esaten da. Orduen gerra ondorien lenengotan ezebez. 
Espoletak egiten
Fernandez de Arroiabe Pagoaga, Pako
-Zela euken fabrikiak izena? 
- Zubia. Bernardino Zubia zan jefioi. Orduan bera zan. beste anaiak be egoten zien baiña haik enkargau moduan edo. Gerria akabau zanian bialdu giñuen. 
- Lan barik geratu ziñen? 
- Bai, bai. Esauskun Bernardinok: "Ya se ha terminado la guerra y ahora tengo que hacer otra vez cerrajeria. Quiero empezar. Asi que ya nos llamaria". 
- Bera zerrajerua zan baiña gerra denporan espoletak eitten. 
- Klaro. Han etortzen zien militarrak eta, bueno! , eta prixaka danak, puf!! Egun batetik bestera pon! , akabau zan eta bueno, handik egun bira ero bialdu giñuen, hogetamar bat bai. Ia lelengo preparauta zanian deittuko uskula ta. Bai, guri asko inporta uskun. Orduan lana edozein lekutan euen. Gero bizikletan harutza ta honutza, kamiñuan kotxeik be ez ebillen da. Eskoritzako ospittal parian auen taillertxo bat de aluminio. Da uezaba atian holaxe ta gu bizikletan kristonak eitten kamiñuan da zera ta. "Ze, mutikuak, eztaukotzue lanik edo ze? " ta. "Lana? Bialdu gau Bernardinok" eta. "Lana eitteko gogue badaukotzue? " ta. "Ba! , zeoze ein bikou". "Etorri bixar goxian". Hurrengo egunian fateko. 
Eta handik hamar egunera edo hartu oskun zera, ofizinako harek hartu oskun zerok eta fan gintzen. Da gero, handik eztakit, urtebeten bat edo, Bitorixara doiezela eta gura bou fan Bitorixara. Bitorixara lana eitteko? Pentsau bez. Eta hor eskatu neuen lana eta hurrengo egunetik lana. 
- Eta hor beste lan horretan ze eitten zeuen? 
- Puliduten da. Zera eitten, katxarruak eitten. 
- Eta hor zenbat denporan egon ziñen? 
- Hor soldau fan arte. Ez, hamazortzi urtegaz edo. Gero beste urte bi hortik fan zienien, hau zela da, estaziño ondoko zeroi, TESA ez bestioi, beste tailler hori; oin be ondo dabill hori. Horraxe. Fan nintzen da "Etorri bixar goixien". Hor lana sobra euen da. Hortxe ein nittuan dagero handik soldau fan nintzan da. 
Aita arotza; ama eta umeak etxean
Bengoa Argarate, Gregoria
- Eta etxien sororik eta bazeukatzuein? 
- Ez dotsut ba esan? Amak soruak eta erosi biher harrapaten auen diru horreaz, aittak irabazten euenaz; eta aittak, aitta ez zan metiuten, aitta ez zan metiuten, aitta bere lanien, arotzetan. 
- Baiña etxien ortua edo zerbait euko zeuein. Olluak-ta. 
- Ene! Euen zenbat terreno! Sobran euken lobiak terrenuak egindda. 
- Biña orturik bazeukatzuein, ortua? 
- Bai, ortua eukiko ez geuen ba? 
- Eta sorua plantauta, patatia-ta? 
- Klaro, terrenuek amak erosten zittuenak, patatie ta artue ta babie ta, danetik. 
- Eta orduen, ganaurik ez bazeukatzuein ittaurren eta ez zeuein itten. 
- Gero ganauak ipiñi gittun guk. 
- A bai? 
- Bai, uztarrikuek be bai. Lana in ezkero egin itten da aurrera, aurrera. 
- Zu zeu ittaurren eta ibilitta zauz? 
- Bai, ittaurren bai horixe, bai horixe! Gero honeik [...] traktoriek kendu euen eta grabiekin lana, eskerrak horitxek etorri zirelako, bestela hemengo umiok danok, bata ittaurren eta bestien zerien, hala. 
- Zenbat anae-rreba ziñain? 
- Beratzi. Baiña haundixak onduen urten oskun. Hemen maristak dabitzen, ez dakitzu? 
- Eskoriatzan? 
- Bai. Han ibili zan eskolan. Beste biaz, eta horrek eskolia ikasi zun, eta hala, Bittorixara. 
- Fan zan? 
- Bai, andriaz ta aide. Etxien bestiok. 
- Eta zuk zenbagarrena ziñan beratzi anae-rreba horrein artian? 
- Nik nauken ahiztia zaharragua, beste bat be bai ahizta zaharrena, bigarrena, hirugarrena, ni laugarrena naz. 
- Laugarrena ziñan. 
Arotz lanetan
Fernandez de Arroiabe Pagoaga, Jesus
- Zu bizikletan ibiltzen zan garaixan lanik eitten zen edo edo etxien eitten zen lana? 
- Lehelengoko karpinterixan ibili nintzan Eskoriatzan karpinterixa baten. 
- Arotz? 
- Bai. Bergaran bizi dan arrebia zaharrenak, esan osten beran familixako zozer zien hanguek eta: "koño, zegaittik fan behintzet, beti be hara ta". Karpinterixan hantxe ba zeozetan, karpintero ikasi ba ezebez, etxeko etxin zeozer egin bihar bada bai baiño bestela ezebez. 
- Eta zemat urtekin hasi ziñan aroztegixan? 
- Hor, orduen hamalau urte-do ez zan bihar izaten? 
- Osea eskolia eskola akabau eta aroztegixara fan ziñan lanera? 
- Arotzeixan nabillela nabillen zerien, arotzeixan eta gero Bergarakoa zera. 
- A, bixak eitten? 
- Bai. Bixek eitten edo zeozer eitten neban. 
- Eskolia eta arotzeixa. 
- Goxien hor egon apur baten eta gero bizkletan fan edo ez dakitt zer eitten nauen, bai? Holako bat. Baiña bizikletarik kendu bez. 
Egurra eta zerrategiak
Agiriano Arenaza, Agustin
-Hemen Bilarrealeko batek zerrie potentie euken eta hara egur asko faten zan. Neuk be saldu nutsien eta beste batek be bai eta egur asko erueten euen. Gero Atxabaletan be beste zerra bat hor auen. Harek be zerrau euen. 
Mondrauen be Atxa izena euken batek serria potente euken, martxa haundixen, da hak be itxi utsen da. 
- Egurra zela mobitzen zeuen, karreteruak ala kamioiak ala zela? 
- Ba kamioia aillegetan zan lekua kamioia eta bestela ganauokin hartu burdixan eta burdixa kargauko euen lekura ekarri tta. 
- Zeu ibili ziñan karretero? 
- Ez, ni karretero enintzan ibilli. Guk baserrixen gizon bat lanien engaiñetako beste beti euki dou lana, bai. 
Erlijioaren eragina familian
Ibabe Uribeetxebarria, Encarna; Lezeta Madinabeitia, Maximo
- Seme-labak be ekarri eitten gittuen, tranpak eittie pekatu zan ta. Zuei ez dakit zela [...] , baiña tranpak eittie pekatu zan ta. 
- Bihar be bai lanerako baserrixan, ez? 
- Bai, [...]. Baserrixen dirurik ez zan izeten, baiña lana, lana toketan zan. Bai. Famelixek... Aberatsak libre eukiko euen orduen be. Orduen aberatsak ez euen larrei eukitten. Pobriek... Pobriei ekarri ereitten eutsen [pekatuek...]. Bai. 
Famelixa haundixek. Bai, tranpaik-ta ezin [... ein] , pekatu mortala zien horrek, ta [...] tranpaik eitteik eta. Oin ez dakit nora fan dien pekatuok. Horrek gauzok oin beste modu baten ikusten dittut neuk. Ez dakit zela dien. Beste modu baten ikusi eitten dittut neuk. 
Erlijioaren eragina hezkuntzan
Ibabe Uribeetxebarria, Encarna; Lezeta Madinabeitia, Maximo
- Lehen elixiek be inddarra gehixao edo... 
- Elixiek, religiñuek, oingo poliziek eta guardia zibillek baiño errespeto gehixao eukien. Asko be bai! Enee! Izan be, orduen polizie biherrik ez auen ertzainik biharrik. Religiñuek, lehen esan douna, dana pekatu zan, dana... lehen. Bai, bai. Baiña hor ez dakit edo jangoikue edo bestie zein dauen... Oin horreik gauzok diferente ikusten dittut. Ez dakit, hola... 
- Asko kanbixau da, ez? 
- E? 
- Garai hartatik hona gauza asko kanbixau da. 
- Kanbixue? Gure denporan aiñako modoko kanbixue... Oin beste modo baterako be eingo dabe hemen kanbixue beste postura batera, baiña hor gauza hortan... Kanbixue? Bueno! Kanbixo haundixe! 
- Lehen dotriñie-a be ikesi ein biher izeten zan, ezta? 
- Eskolaik erakutsi be ez! Dotriñia? Goxien mezie ta atsaldien be mutikuak erresarixuetara ta gero dotriñara. 
Dotriñan, sankristeixia edo [orduan] esaten [euen] , han, preguntiek eitten euen. Ta errosarixua errezatzen doun ta horreik danok preguntaten zittuen abadiek. 
Eskola gutxi ikasitakoak
Ibabe Uribeetxebarria, Encarna; Lezeta Madinabeitia, Maximo
- Bai, eskolie... Eskolaik ez auen. Gure amak bape ez zakixen eskolaik, bapez. Ta [erderaz] be ez, bapez. Lana ikesi auen lehen... Bera zaharrena [be] ta kriada urten ta ezkondu artien, ba, kriada. Ta gero, ba, honaxe etorri ta akabo. 
Ez erderaz, ta ez eskolaik ta ezebe ez zakixen. Aittek apur bat bai, baiña amak ez zakixen bape be. 
- Kriada kanpuen ibili zan edo...? 
- E? 
- Nun egon zan kriada? 
- [Aroztegin] egon zan. 
- A! [Aroztegin] egon zan, e? 
- [Aroztegin]. Lehen esan dotena, maiorazkotxuak [Aroztegin] [be] beste hainbeste, lehen esan doune, errenterue be bai, ta [honenak] eta horreik diferente. Errenteruek ta horreik diferente. [Aroztegin] egon zan kriada ta handik hona ezkondu zan. Ta ez zakixen erderaz ta euskeraz ta ezebez. Bueno, euskeraz [...] erderaz, ta leiduten ta ezebe ez zakixen. Bapez baiña, e! Bapez. 
Erlijioaren lehentasuna
Ibabe Uribeetxebarria, Encarna; Lezeta Madinabeitia, Maximo
- Zueik eskolara hemen auzuen fan zitzien? 
- Hemen apurtxo bat. 
- Apur bat ein zabien hemen, auzuan bertan? 
- Bai. 
- Bai, Cipriana eta Zacarias-ta zien, ta ni asko... ni ez nitzen asko fan. Nik ez dakit ardi-ain edo zetan ibilten nitzen. 
Ni ez nitzen asko juan, ta haik emuten euen eskola apur bat be, baiña gero ekin zan jentie kalera ta hortik, hemendik, hau ta... Baiña han eskola modukue, eskola modukue. 
- Marianistetara be fan zien gero mutikuek. 
- Bai. Gero, gero ekin zan kalera-a ekin zan, baiña hemen, lehenengokuen, eskolie modukue bai. Ta jo eitten zittuen, baiña... [...] makillie luzie, ta [...] eruen-a eitten eutsen ta jo eitten euen, baiña [...]. Ez, eskolaik ez zan, dotriñie. Dotriñie. Eskolaik ez. 
- Klaro, lehenengo etxeko lanak zien, ta gero eskolie. Ez? Lehenengo, etxekuek. Lehenengo lanak ein biher, ta gero, ba, astixe baeuen iguel, ba... 
- Bai. Mezetara ta atsaldien errosarixotara. Mezetara, mezetara-a faten da noiz edo noiz]. [...] ta neskatilla-utikuei preguntiek eitten eutsien dotriñienak eta... 
Erlijioaren eragina bizitzaren ikuspegian
Ibabe Uribeetxebarria, Encarna; Lezeta Madinabeitia, Maximo
- Mezie ze ordutan izeten zan? Goxien gox edo zela? 
- Meza kontuek ez dakit zela egoten zan orduen. 
- Bueno, egunero, ba... Egunero egoten zan. 
- Egunero izeten zan? Egunero mezia? 
- Bai, klaro, bertan egoten zan abadie. Apotzan Apotzagakue. Pentsaizu, [Usuitten] -ta bauezen etxiek, baeuezen auzuek, igual, hamar etxe baiño gehixao ez aukenak ta haretxek be abadie eukien orduen. 
- Abadie, abadie... 
- Ta egunero mezie. 
-... ta sankristaua. Kanpaiek joteko, sankristaua be bai. 
- Eta gero mezetara faten zien, ba, zaharrenak. Zahartu ezkero faten zan egunero be. Zure aittejaune, aittejaune... 
Felizianon aitte egunero faten zan. Eta Arruako Jose be bai, baiña [zahartikuen] , e! [Zahartikuen]. Gaztetxuau zanien lana be ein biher zan, ta hil be, hillttie be, urrin ikusten zan eta ez zan faten. Baiña, gero, zahartu ezkero... 
Orduen... orduen egunero, igual, mezetara. Bai. Zuen biz-ittejaune egunero faten zan zahartu zanien eta Arruakue, zerekue be bai, [... nekue] be bai. Eta baeuen jentie egunero faten zana. 
- Mezie, ta domekatan sermoia formala, [hara] , pulpittura igota infiernue ta zerue [be erakutsi]. Dana, bateko infiernue, infiernue sutan. Pekatu... orduen bilddur ikeragarrixa [egoten zan...]. 
- Infernua ikusi eingo zauien zuek... 
- Ikusi, ikusi be eitten zan [...] infiernue, infiernue ta zerue. Lehen esan dodana: errespeto gehixao goardia zibillek eta horreik baiño religiñuek. Jaiero beste lanik ez [...] abadiek, estudixauta faten zan pulpittora, ta sermoia ein barik ez san sekula [geldittuko]. Bai, sermoia, infernue ta zerue. Oin infernue ez da larrei... ez da [itten]. Zerua-a esaten da apur bat, baiña infiernue ez dotset entzuten neuk hainbesteraiño oin infiernue. Ez dakit, ba, zela izengo dien. Nik ez dot entediduten horreik gauzok, baiña infiernue ta zerue dauzen nok daki, nok? Aitta Santuek badaki? Dauzen, nun dauen infiernue edo zerue ta horreik nok daki? 
- Batek daki... 
- Erakutsi geuri bai, baiña ez dakit, ez dakit. Neuk... honezkero geuri erakutsi oskuena segiduten goiez ta zueik, zueik administrau biherko dozue. 
- [Espaiñian] zeri segiduten dotsie, meziai edo abade [...]? 
- Ya, ya, ya... z eatik faten... 
- Ez dakit [ze] sinistute faten dien, e? 
- Ya. Bueno, hor topau ein biher da bakotxan gustue, ezta? 
- Hoixe. 
- [...] bakotxai... 
- Gura dana, gura dana... Nik erakusten [ostena] errezetan dot elixara fanda, ta gura dana eittia dauka. 
Baserritarren harremana abadeekin
Ibabe Uribeetxebarria, Encarna; Lezeta Madinabeitia, Maximo
- Ta lehen elixiai ta emuten jakon... 
- Koño! Lehen esan dou uezabai, zera, errentero, garixek-ta esan dou... 
- Hamarrenak eta premiziak esaten jaten. [...] 
- Abadiek [...] 
- Eta egoten zien kasuek, igual, jentie orduen pobrie auen, ta ez auenak pagetan ningunua aukien enterraixua-a eitteko be orduan, e? Kasu batzuk suertau zien. 
- Zer da hori "ningunu"-ori? 
- Ba, zuk ez dutsezu pagetan elixiei zeuri perteneziduten jatzune eta, ba, enterraixua eitteko be pegak ifini. 
- Bai, pegak ipini. 
- Bai. Ez zien... Iñobe ez zan geldittu ein barik, baiñe bai, euren [...] ipintzen auen. 
- Errentak pagaten ez baotson, enterrazixuak ein be ez igual gero! 
- Amenazua, ez? 
- Horixe! Bai. 
- Onbre, hemen defendiduten zien abadiek. Ba, horrek hamarrenok hamar [erdi...] hillien besterik ez zan, e! Baiñe asko zan orduen, e! 
- Garixe ta artue... 
- [Orduen be ez auken]. 
- Garixe ta artue [...] abadiei. 
- Eta, gaiñera, gero hori errezetan jakien, Aittegurie bat meza ostien papeleti esaten auen. Eta han etxe bakotxak auken gure beste, bere aitte, auttejaune edo gure dauenak, ta gero harena be eruten zan beste anega erdi bakotxena. Ba, [ondikoz ta betikoz] , ba, holakotxe gauzakin abadiek be abaeratsak [zauzen hemen]. 
- Aberatsak ez zauzen, baiña... 
- Baiñe... 
- Garoik eta artoik erein barik etxien nahikue euken, behintzat! 
- Klaro, hori da. 
- Abadiek geuk manteniduten gittuen ta sakristaue be bai, ta [...]. 
- Hamarrenak, eta bestia ze esan dozu? 
- Premiza edo... 
- Bai, hola esaten zan. Hori esaten dau... Eske oin ez dia [...]. Jangoikuan legeko mandamentuek dia hamar eta ama eliza santuarenak die bost. Eta han esaten dau: "Hamarrenak eta premiziak elixari pagatzea". Han hola saten da. Eta, ba, ez zan asko, baiñe bueno. Ez zauenak sinisketan be baeuezen orduan be, jentie ekindda euen, ta bestekaldeti, ba, ezin auen [...]. 
San Elias ermita eta haren ingurua
Ibabe Uribeetxebarria, Encarna; Lezeta Madinabeitia, Maximo
- Jaturabek-ta esistiduten dau oin be? 
- Bai. 
- Ha ermittie-a haintxe ete dau...? 
- Bai, bai. Ha ermittie [...] dauena? San Elias? 
- Bai, haxe. 
- Bai, han dao. Bai, bai, bai. 
- Baiña ez da... Lehenao etorten zan hona batzera [...] , bat, San Elias jarten auen. 
- Ta hango Ama birjiñekua zera etorten zan batzen? Arantzazuko fraillen bat etorriko zan. 
- Diru-atzen edo? 
- Ez, garixe edo... 
- A! Bueno, bai, bai... 
- [...] ordutik behin edo behin egonda nao han, pasauta nao handik. Ta gero, noizbaitten leidu dot zerbait, baiña han ez da biziko oin iñobe. 
- Ez, ez , ez. Ha, bueno... 
- Lehen han andra altu-ltu bat, alta-lta bat, flaka bat etorten zan, nik uste dot, batzera. 
- Bai, Arantzazura, mendixek zera; Aozaratzatik zerera. Zela dia hor goiko etxiok? 
- Urrexola. 
- Urrexola. Urrexolatik Jaturabera edo [...]... 
- [...] ha auzue bistan dao? 
- Bai, bai, bai. Gure etxetik pare-arien dao auzue. Bai. 
- Hemendik Arantzazura oiñez fateko [... tatik]... 
- Han igoten gauen Urrexolara gaiñera, ta gero han trabes-rabes faten gitzen. 
- Bide-ailla, e! 
- Bueno... 
- Ba, Urrexolatik oin esan dozun lekura, handik gora Arantzazure, oiñez. Oiñez. Bai. Oiñez ibiltten zan... Oiñez... 
Bueno! Nun ibiliko zan, ba? 
Abadearekin izaten zuten harremana
Bengoa Argarate, Barbara
- Abadiei "beroi". 
- Bai, hori errespetuzkua izengo zan, ezta? 
- Errespetuzkue zan, bai. Orduen holaxe zalakotan. Ba, abadiai "beroi" esaten jakon betik. Onbre! "Beroi" hortik, "beroi" hemetik. Klaro. 
- Eta eskuen mun-ta emoten jakon? 
- Baitte. 
- Bai, e? 
- Bai, ni akordetan naz don Josei be zelan emuten gotsen. Txarrixe hiltten gauenien, ni akordetan naz ni neskatillia, eta guk beziño bixok txarrixek egun baten hiltten gittuen. Ta hori nire koñetie esan doten mojioi eta ni batera faten gitzen don Joseana eruten txarri-ortzillok. 
- A! Eruen eitten zotsien? 
- Bai, bai, guk eruten gutsen, nire neskatilla-enporan eruten gutsen. Eta, gaiñera, emuten oso ona zan. Pezetia, zurixa esaten jakon orduen, zidarrezko pezetia. Ta akordetan na´ ni gure koñetiei emungo otsen pezetie, ba, eskuetara. Ta gaiñetikue be jaten ta zera, baiñe pezetia. Ta orduen pezetia nok emuten euen? Orduen txarri-ortzilliekin zoiezenien be emuten baotsuen bost txakur haundi edo dezente zan, e! 
- Eta hori propiñia izeten zan? 
- Propiñia, bai. Ta gure koñetiei emuten otsen. Abade difuntuek niri -akordetan naz-hak abade difuntuek niri pezetie holaxe [ifiniko] ostan, apur bat bistan. Nik itten notsen ahalegiña! Pezeta barik etorri etxera...? Serixo esaten ostan ta, klaro, abade batek serixo esan ezkero... : "Ez badostezu ataraten, diru bae fan bihar dozu. Bestioi, ikusten dozu, Ixabelek hartute dauko. Baiña zuk ez badostezu ataraten... ", serixo. [Nere artien] , hau dok ona! Ha pezeta barik etxera etortie zan ona! Badakitzu etxera etorri ta "Ama, beitu, don Josek pezetie emun... " zer zan ha? Pezetie orduen! Holaxe, apur bat itxiko osten, geru´ ta gehixao, geru´ ta gehixao... Ha zan ona! Berak gure ebenien soltetan osten ta eskutik ebatute ni. Eskutik larrei ebaketie be ez nitzen atrebiduten, ebatu biher... nik ibiltten nauen zera! 
Don Jose difuntuek... Makiña bat denporan, gaiñera! Bai. Bai, bai. 
- Orduen, txarrixe hiltten zanien eruten jakon? 
- Bai, bai, guk geuk eruten gutsen, gure beziño bixek nire... Gero ez, gero ez. Baiña nire neskatilla-enporan betik eruten gutsen. 
- Ha ohitturie izaten zan edo obligaziñue edo? 
- Ez, ez, obligaziñoik ez. Ez, ez, ez, ez. 
- Obligaziñoik bapez... 
- Ez, obligaziñoik ez euen. 
Marin auzoa; ermitak
Azkarate Arejolaleiba, Jose
- Eta Marin auzua gitxi gorabehera goguan dakazu zelakua zan? Basarri asko zeren, ermittarik zeuan...? 
- E? 
- Ermittarik edo...? 
- Ermittak be bai. Ermittak... Oin geratzen da bat, baiña lehen zauen beste bat. Bai. Baiña bestiori, lehelengo ermitta zaharra, zaharrena, zan San Lorenzo. Euen Arane baserri onduan. Arane... Dao baserri bat Arane izenekue, ezta? 
Haren inguruen zeuen hori ermittaori. Ta ermittaori, ba, nolabait hondatu zan eta han euen santua San Lorenzo. San Lorenzo ekarri zan beste ermitta batera. Beste ermitta bat egin zan oso ederra -oain ondo dago-Santa Luzia, ezta? Ta Santa Luzian jarri zuten hori, ekarri zuten hori San Lorenzo hori ere. Ta [...] oain zean dago, Donostiako artxi... esto... 
- San Telmon edo? 
- Ez, esto... obispaduko... 
- Diocesis... 
- Bai, diozesiko... zela esaten da? Museuan. Bai. Haintxe dago, baiña Maringua da ta uste dugu laister barriro Mariñera ekarriko dutela. Baiña haintxe agertzen da Maringua dala, ezta? Ta hoixe da, ermita hartatik ekarrittakua. 
Maringo ermita, parrokia
Azkarate Arejolaleiba, Jose
- Eta esaten dozu gerora ein zala... 
- Gerora ein zan - Santa Luzia... 
-... Santa Luzia. 
-... gerora eindakua dala, ez? Barrixa da, orduan... 
- Bai. Ha gero, ba... Harek be eukiko dittu... eukiko dittu berrehun bat urte bai. [...] Bai, bai. Baiñe haren dauken [...] guztia dago, nox ein zan ta zenbat gastau zan ta dana dago ermitta horrena, e! Bai, Santa Luzia ermittarena. Bai. 
- Eta, orduan, auzo horretan ze jai ospatzen zan? San Lorenzo eguna ospatzen zan edo...? 
- Ez, ez, Madalena. Parrokia zan Madalenana, Santa Maria Madalena. Madalena parrokia da, parrokiko zaindari da Santa Maria Madalena. 
Herri-eskola
Otxoaizpurua Oyanguren, Teodoro
- Eskolara nora juan ziñan? 
- Ni eskolara bertan Eskoriatzan. Ta gero hementxe hermanuak ipini euen eskolioi, zerak, frailletakuek, [San Viatorkuek]. 
- [San Viator] , bai. 
- Lehenengo hasi gitzan hamen, [ospittale] hor bertan, [...] lekuen. Eta gero handik pasau gitzen zerera, [oin...] lekura. 
- Eta hermanuekin...? 
- Hermanuekin. 
-... zenbat urtekin edo? 
- Ni hermanuekin ekingo nitzen, ez dakit, hamabi urteaz edo ez dakit zenbat eukiko nittun orduen ekin nitzenien. 
- Eta hasierako eskolan, eskola txikixa edo...? 
- Txikixek. Plazan aazen eskolak, Jose Arana edo zerak, ta haintxe ibili nitzen. Lehenengo mojetan hamantxe zerien eskolatxo bat, emuten oskuen klasie mutikotan, ta gero maistruenera. 
- Orduan, lehelengotik monjekin ume-metan, gero herriko eskolara eta gero ya hermanuekin... 
- Hermanuenera. 
- Eta monjetan ze egoten ziñazien neskak eta mutillak danak batera? 
- Orduen bai. 
- Txiki-xikixak, ez? 
- Txiki-xikitan bai. 
- Eta gero herriko eskolia, batetik mutillak eta bestetik neskak? 
- Aparte [juten gitzen eskolara]. 
- Eta, ez dakit, goguan dakazu maistroren baten izena edo...? 
- Maistruek don Tomas ta halako [zera] batzuk, bai, baiña... zerian. 
- Eta ze zian gogorrak? Zorrotzak? Ze...? 
- Bai, zorrotzak orduen. Gero hermano Luis egon zan... 
- Hori ya hermenuetan? 
- Bai. Ta haretxeaz, don Luiseaz, gero, lana ekin artian. 
Euskararen erabilera ikastetxean
Otxoaizpurua Oyanguren, Teodoro
- Eta asko ikasten zenduen? 
- Bai, bastante. 
- Bai? 
- Bai, ahalegiñak eitten gittuun ta... 
- Klasiak-ta ze izaten zian euskeraz edo erderaz edo...? 
- Orduen erderaz dana, euskeraz ein be ez zan eitten! Hemen hermano bat egon zan euskeraz berba eitten euenai erriela emuten otsen, ta ha erriela doiena kastigau. 
- Bai, e? 
- Euskeraz eitten euenai. 
- Eta erriala emon zelan...? 
- Ba, gero erriala doiena kastigaute, erriala doiena kastigau eitten auen. Joe, euskeraz [ein bazeuen] , [...] zerien, kastigaute. Guri [...] ein, baiñe [gure aurrekuei] bai. 
- Eta zeuek erderaz ondo moldatzen ziñazien? Bazekizuen erderaz? 
- Bai, ikesi, buruz ikesi geuen. 
- Ikasi ein bihar, ez? 
- Bai. 
Eskola kontuak
Beloki Altuna, Antonio
- Zu, umetan eskolara nora juan ziñan? 
- Lehenengoko letrak, lehenengo gauzak, monjak. Klausurako konbentu bat egon zan hemen, honeixekin, horrek, Merzedarixak. 
- Eta? 
- Eta lehelengoko, ba oin, e... txikittan esaten dana, lehenengoko eskolia, hara. Eta gero, maistrua, nazionala. 
- Eta klausurako monja hauekin, klasiak zeiñek emoten zittuan? 
- Ba, monja batek! 
- Klausurako monja batek? 
- Bai. Eta izaten zan gauza kuriosua, gero mezia egoten zan han, domeketan, baiña mezara joaten zien monjak, arpegixa tapauta, klausurako [sariakin]. Baiña guk ezautzen giñuen; ikusi, mantilliorregaz, jarritta eruan arren, ba, lekturaren bat edo zeozer ein ezkero be, ba, haxe, fulana da, eta... 
- Eta zein zan zeuen maistria? 
- Ba, ez naiz asko akordatzen, Caridad ete zan, Sor Caridad edo... bat ete zan. Oso gogorra, e? 
- A bai? 
- Bai. Neuk oin behintzet, hoixe... Klaro, 5-urteaz, ba, bueno... baiña bastante gogorra zan ha. 
- Eta gero zuzenian handik, zenbat urtekin edo ya nazionaletara? 
- Ba, nik uste dot... 
- Justo hor gerriak harrapauko zetsuan, gaiñera, ez? 
- Ez, ez, gerria, gerra ostian... 
- A, bueno, ez, klaro, zu 36kua zara... 
- Ni eskolara -pentsetan jat-lau urtegaz egon giñala, 4-, monjetara, ba bueno, gerra ostian, segiduan. 
- Gero nazionaletara esaten dozu...? 
- Beste urte pare bat edo hiru bat ein nittuen. 
- Horrek nun zeren, eskola hori nun zeuan? 
- Plazan. 
- Plazan bertan? 
- Plazan, oin etxe barrixak eindda dauzen tokixan. 
- Zelakua zan? Haundixa edo...? 
- Ke ba! 
-... edifizio...? 
- Ke ba, ez, edifizio zaharra, e? Zaharra. Hantxe, etxe barrixok eindda dauz baiña... entregatzeko zeretan baiña, haik etxiek, bueno, nik botatzen ikusi nittuanian, grabatzen egon [nitzan] ta... 
- Orduan eskolia bertan emoten zenduan, plazan? Baiña ze izaten zan, neskak eta mutillak...? 
- Aparte! 
- Aparte baiña edifizio bardiñian? 
- Bai, baiña entradak, osea bi, osea baikotzak beria. Plazatik gora eskillera batzuk neskenak eta bestiak mutillenak. 
- Zeozetarako juntaten ziñazien, jolas-rduan edo...? 
- Ke ba! Ondiok... 
- Eta maixuak edo... Zeuek maixua eukiko zenduen, ez? 
- Bai. 
- Irakaslia, gizonezkua. Knpotik etorrittakua zan edo bertakua? 
- Bai, izetez, pentsaten jat, Santandertikua, Santanderkua. Klaro, euskeraz ez batek eta ez bestiak, e! 
Ikasketak non burutu zituen
Beloki Altuna, Antonio
- Herriko eskolan, zenbat urtekin edo? 
- Herriko eskolan, 8 bat... 6ttik 8ra, 6-... holakon bat. 
- Eta behin hori amaittutakuan, zein izaten zan hurrengo pausua edo? 
- Ez, zera, gero... zerakin, frailiekin. 
- Frailliekin. 
- San Viatorrekuak. Urte asko maixu bateaz. 
- Zeiñekin? 
- Hermano Luis. Hau be, ibilitta egongo zara. 
- Eta zelakua zan Hermano Luis? 
- Bueno, euskalduna, hak bai euskeraz itten oskun. Bai. Eta bueno, hemengo kantuak eta, bueno, oso boz onekua, eta, bueno, gero epokia be izen zan, egon zien, ba, orduan apaizak zela gehixago zaozen, hor lehen esan douna, Don Antonio, ba, zinia zertu zabena eta, eta horreik musikuak zien, musikuak eta organistak eta, bueno, musika... musika... asko gustatzen jakonak be bai, eta asko zekixenak. 
Zinea Eskoriatzan
Beloki Altuna, Antonio
- Bueno, klaro, zu gerturatu ziñanerako ya pixkat kontu horretara, ordurako ya hasitta egongo zan, ezta? 
- E? 
- Zinia emoten zeben eurak, ez? 
- Bai. 
- Zu 18 urtekin pixkat hasi ziñan interesatzen baiña ya emoten zebizen... 
- Ba, 5-bat urte edo. 
- Eta ze pelikula izaten zian? 
- Bueno, normalak, baiña... 
- "Indios y vaqueros" edo...? 
- Bai, bai, danera, danera, baiña beti... zeakin... kontrola... parrokuak. Zeatik hak, ha lokala zan parrokixa... osea, monjak alde ein euenien, monjen... osea, parrokixan kargua edo, behintzat, uezaba, edo, behintzet parrokixakua zan. Ta gero aiuntamentuakin, alkatiakin ta proiektua ein euen eta, bueno, zeozer, hasieria emun zakon. 
- Eta, orduan, eurak zaintzen zeben, hori, parrokuak eta, ze, ze pelikula emoten zian eta? 
- Bai, eurak zertuta. Euen hemen, dana, zela parrokixa danetan zeuen kasik zinen bat, ba, edo sakristixan dala edo beste lokalen baten parrokixakua, orduen, zeuen ofiziña bat Tolosan, eztakit nik ze, ze, ze, ze esan gura euen, baiña Fides edo zan ha. Osea, gero pixkat zinian administraziño partia be [erun auen] , baiña haik kontratuak itten zittuen, ba, ze pelikula, ze lote. Ba, marka batetik, ba... Eta, klaro, hamarretik bi edo hiru izaten zien oso onak edo famosuak, baiña bestiek, ba... lotia hartu bihar zan ta, ba... 
- Hala eta guztiz be, orduan, gustora juango ziñazien, ez? 
- E? 
- Hala eta guztiz, nahiz eta pelikulia txarra izan edo, gustora ikusiko zan, ez? Behintzat zeoze diferentia, ez? 
- Bueno, beste... beste... bestela autubusa edo trena hartu geikien, hartu zeikien ta Mondrauera, bueno Mondrauen bai eta Aretxabaletan be bai, baeuen zinia, baiña, ba, kanpora fan bihar. 
Umetako oroitzapenak
Arrieta Gallastegi, Esteban
- Bueno, zu San Prudentzion jaixotakua eta lehelengo urtiak han ein zenduzen... 
- Bai, hamar urte ta erdiaz etorri nitzen ni Eskoriatzara, hamaika urte kunplidu aurretik Eskoriatzara etorri nitzen. 
Eskoriatzara etorri gitzen el año... hogeta hamabostien, trenta y cinco. Gero treinta y seisien gerriek urten auen. 
- Eta San Prudenzion juan ziñan eskolara? 
- San Prudentzion, bai, bai, bai, San Prudentzion, honaxe etorri arte eskolara. Gero handik etorri nitzenien hona bilddurrez etorri nitzen ni. Gu, ba, baserrittarrak ez, baiña "rural", ezta? Ta hona bilddurrez hamenguek asko gehixao jakingo dauela eskolie ta bilddurrez eskolara juteko. 
- Eta San Prudentzioko eskolia zelakua zan edo nun zeuan? 
- San Prudentzioko elix-nduen auen eskolie ta oin sozidadie [dao han] , auzoko sozidadie eindda dauke. Soziedade edarra, e! Oso ona. Ta noixien behin juten naiz. Jun zan domekan be egon nitzen. Mezie entzun ta gero hango lagunakin hamarretakue ein ta musien ein edo... 
- Zeozetxo... 
- Ez gauen domekan musien ein ya jente geruao ta gutxiao... Zaharrak, badakitzu. Ni baiño zaharrauek eta, ba... Ez gauen musien ein, baiña hamarretakua ein gauen, ta... 
- Ondo. Eta eskolia ze izaten zan neska ta mutillak batera? 
- Bai, bai, bai, neska ta mutillak danak, San Prudentzion danak batera zan. Maistrie geuken, maistrie, ta gizona euken maistrue Bergaran. 
- Eta maistria zelakua zan? Gogorra? 
- Bueno, bai, belarrieskiñako batzuk eta emoten zittuen, baiña nik uste dot erakutsi ondo eitten auela, e? Guk, behintzat, nahikua ondo ikasi gauen, nahikua ondo. Nik eskolia gehixena, esateko, haintxe ikasi nauen. Gero hamen gerriek be urten auen ta... ba, San Prudentzion ikasi nauen nik eskolarik gehixena. Ta, bueno, nik "regla de tres"-ik eta holako puñetaik sekula ez dot ikesi, baiña problemak, lau operaziñoko problemak-ta eitten gustora ibiltten nitzen. Ona nitzen. 
- Horretan, gaiñera, ona ziñan, ez? 
- Bai, hortan bastante ona nitzen, bai. Dibujuen-a oso txarra. Han ez geuen dibujorik-a eitten sekula be, ta hamen eguenetan eitten zan dibujua, eguen atsaldien. Ba, katxondeo bat izeten zan, danak bata bestiekin ta "Eeee" ta. Nik ez nakixen ezta... bueno! Erredondo bat eitten be ez nakixen. 
- Ta maistria ze zan kanpokua edo bertakua? 
- Bai, ez dakit nungue zan. Ez dakit nungue zan. 
- Baiña euskalduna edo...? 
- Guk erderaz eitten gauen ta ez dakit euskeraz akixen. Ez dot pentsetan euskeraz akixenik. Gero uste dot Vitorixan hil zala ta ondio urte asko ez da hil zala, e? [Basiliza] Navarro. Bai, ta gizona zan maistrue Bergarakua don Inazio Zabala. Ba, eukiko zittuen... ez dakit nik, dozenerdin bat ume edo eukiko zittuen harek andriak. Ta gehixenetan, parto gehixenetan, geure amak asistiduta [auen]. Geure amak asistiduta [auen] partuek eukitten zittuenien harek. 
Bai. 
Auzo-eskola San Prudentzion
Arrieta Gallastegi, Esteban
- Esaten dozu eskolan erderaz egitten zenduela? 
- Erderaz, bai. 
- Bertako umiak izaten zian, San Prudentziokuak bakarrik? 
- Bai, San Prudentziokuak. Baiña San Prudentzio, zuk kontu ataraizu ba, han behian kasik etzan iñor bizi, geu eta beste ferrobiarxuenak-ta, estaziñuan bizi zienak, eta beste bi ero hiru etxe. Beste etxe danak ba... jangoikuak dakixen lekutik etorten zien, e. Basarri... urrinddik, e! Bai, bai, bai. Han basarrixak daz, San Prudentzion, oso urriñ daz basarrixak. 
Umetako kontuak; eskola garaia
Arrieta Gallastegi, Esteban
- Umetan-ta mendixan ibiltzen zinazien asko? 
- Keba. Hantxe, eskola inguruan-a. Maistriek errespeto kristona auken, e. Ta guk, e, bost ero xei jolasian ibilli. Eta "maistrie! " esan ezkero, raa! , ezkutau eitten giñen danok. Bilurra, billurra geuken. 
- Zigorrik ipinttzen zotsuen euskeraz berba egitteagatik? 
- Ez, ez, ez, ez. Erderaz, e, basarrittarrak-ta, e, neuk be asko ez, baiña basarrittarrak eta gutxiau; erderaz drinbili-ranbala eitten geuen gehixenok; eta gero abariakin monagillo-a, monagillo bizi guztien. 
Doktrinaren garrantzia
Arrieta Gallastegi, Esteban
- Relijiño kontuak eta, dotriñia eta. Hori guztiori imajinatzen dot San Prudentzion izango zala. Jaunartzia non ein zenduan? 
- San Prudentzion, bai. Abariak emuten oskuen dotriñie, dotriñie sagraue zan orduan. Joe... , dotriñie, e, dotriñie ondo ikesi geuen guk orduan. 
- Zenbat jaunartze egin zenduezen, bat ala bi? 
- Nik... Uste dot bat hartu geuela, uste dot bat. Ez naz ondo akordetan, baiña. San Prudentzion zela hartu geuen komuniua akordetan naz ni. 
- Bai? 
- Eta konfirmaziñuaz be akordetan naz. Obispue etorri zan, Mateo Mujika izango zan, uste dot. Obispue etorri zan, ta... erdi billurrez, obispuekin, baakizu, erdi billurez zer esango ete oskun. Ta monagillo be ein bihar, ta... Baiña obispuekin, e, abadiekin letxe, ondo. 
- Dotriñia esaten dozu ondo ikasi bihar zala? 
- Bueno, bueno! Dotriñie ondo ikesi geuen guk. 
- Ondo jakiten ez bazan, kalabazak emuten zittuen, edo? 
- Keba. Nik eskolan esamiñaik-ta sekula ez neban euki. Guk ez geuen sekula esamiñaik euki. Urtien behiñ-edo Bergaako aiutamentukuok-do etorten zien, orduen preguntan bat edo bi eitten zittuen, ezta? Zeoze preguntatearren, baiña premixuek ekarten oskuen. Premixuek, paketetxon bat-do, pastelak-do, hau edo, bestie edo, ekarten oskuen. Premixuek! Joe... Orduen ez zan ezer eoten-a... Aldamenien zela guk geuken estankue, estankue ta tabernie, han gailletak eta saltzen zittuen, gailleta paketiek, kostetan zien txakurraundi bat, hamar zentimo, pezetien hamar zentimo. Eta guk harei pastelak esaten gutsen. Honek "galletas maria", ez dakitzu, baiña mariak ez zien; horrek beste luzenkok zien; baiña txakurraundi bat kostetan zien, eta guk jaixetan eukitten geuen pagia txakurraundi bat. Domeketan txakurraundi bat, etxien emuten oskuen txakurraundi bana; neri ta arrebiai txakurraundi bana. Ta takarraran fan ta pastelak erosi. Pastelak. 
- Gauza haundixa. 
- Eta oin gaiñera esaten dou, ezta, e, "joe, hareik oinguen aldien onak zittuan ta". Oinguek hobiek izengo die seguru asko. Seguru asko bai, txarrauek ez die izango oinguek. Baiña orduen ez auen-a! 
- Orduan premixuak Bergarako aiuntamentutik. 
- Premixuek ekarten oskuen, bai. Zer ez dakit. Gero kantau eitten gauen, maistriek kantu bat erakusten... Ahaztute daukat. Eta ni kantuek goguen eukitten-a ona naz, e! Nik lengo bertso zarrak-ta asko dakit, baiña asko. 
Erlijioaren eragina gizartean
Arrieta Gallastegi, Esteban
- Orduan dotriñia jaunartzia eitteko derrior ondo jakin bihar? 
- Dotriñie sagraua zan orduen. Dotriñie orduen, e, urtien behin, sekula elixara faten ez zienak be [baazen San Prudentzion be, baazen; jente ona zan, baiña elixara ez zienak faten baazen] , ba urtien behin komuniue eitten auen hareik be. Komulgetara urtien behin, eta konfesetara be faten zien; konfesetara, ba, zelabait konfeseuko zien, baiña... Gero komuniue hartzeko, meza denporan ez, goixien goixauan, seiretan edo fan, ta... Gure anaia-a monagillo zien-a, bezperan etorri gurera-a: "Hi, bihar goixien abadie esanda jak", eta fan ta komuniue emun, ta... 
- Eta orduan komuniua-ta baraurik hartu bihar zan ala zela? 
- Barurik, hoixe, barurik. Agiñekin ikutu ezkero be pekatua, pekatua izeten zan, ta barurik, barurik fan bihar. 
- Ura edan zeikien? 
- Ez, ez, ez. Ezebez, Barurik. Barurik egon bihar. 
Umetan eliz mutil
Arrieta Gallastegi, Esteban
- Monagillo lanekin San Prudentzion bertan hasi ziñan? 
- Bai, hoixe. Ni fango nitzen monagillo, nik uste dot xei urtegaz ero hasiko nitzela. 
- Eta zela hasi ziñan, zeiñen bittartez edo? 
- Zela? Bai ba, kalekuek izen-a, mutikuek, e, han inguruen bizi zien mutikuek danak, asko ez gitzen-a; gu be bai, eta han tabernakuek be bai, eta gero Elormendiko nire lagunak, oin be lagun intimue dot, Dionixio-a, eta gu monagillo. Gure anaiek be, anai zarren bixek be monagilluek izan zien. Gero.... Hareik urteteko desietan-a, gu barrura. 
- Eta orduan monagillo lana zer izeten zan, zer egitten zenduen zuek? 
- Mezie emuten lagundu-a; gero baten bat, e, gaixoik dauenien elixakuek emon biha jakonien-a, oiñ ezta hainbeste usetan, baiña orduan, goixien illunetan, igual kilometro bira San Prudentziotik. Atzenengo baserrixa dao San Prudentziotik kilometro bi ta erdira-ro; kamiñoz, e. Bentan akordetan naz, ni be birrittan fanda nenguen, da nire anaiek eta sarrixau, gizona be txarto, txarto, zaharra... Eta harei komuniue eruten. Abaria-a goixeko xeiretan-ro, e! 
Eta kanpanillia, talan! , talan! , jo-a... Birian baten bat jo ezkero belauniko jarri biher. Belauniko, han pasetan zienak, ba, belauniko jarri, eta talan! , talan! "Han, elixakuak". Holaxe izeten zan. 
- Zuk txiliña jotzen... 
- Bai, bai. Abarie faten zan kopoiekin komuniue emuteko. Lelengo kostunbriek holaxe zien. 
- Eta hori zela izaten zan, beti goizian? Goizian goiz? 
- Bai, bai. Goixien xeiretan-ro, goixien illunez. 
- Eta zeurekin batera besten bat joaten zan prozesiñuan-do? 
- Ez, ez. Gehixenien bakarrik. Bai. 
- Gaixorik zegoenaren habitaziñora? 
- Bai. Konfesau eta komuniue emun-a itte utsen-a. Gero urtien behiñ terrenuek bedeinkaketan faten zan abarie. 
Baserririk baserri, monagilluekin. Eta lelengo abare zaharra auenien, batzuetan oillaskue emuten utsen, da beste batzutan arrautzak, beste batzutan txorixuak... Bedeinkatu-a... Zestuekin, e, asko batzen zittuen, e! Eta monagillueri, abariak, lenagoko abare zarrak, hirutik bat monagillueri emuten utsen; oseake asko. Asko, asko; hirutik bat monagilluei. Gero abare barrixa etorri zanien, gaztie, ha hil zan, ta gaztie etorri zanien, ba... , harek puxkat kanbixau auen, harek, e, propiñie emuten auen, baiña hirutik bat-ta ez. Baiña abariek-ta asko batzen auen. Gero, e, orduan txarrixek zela hiltten zien baserri danetan, geurien be bai, kamiñero-txie izan arren, aittak urtero-rtero txarrixa hazten auen, txarri haundixa, e! Afana eukitten auen txarri haundixa hazteko. Txarrixa hil, eta gero ba erregaluek, batai eta bestiai, ta... Eren auzo danekuei ez, baiña han ingurukuei, danei. Abariei baserri danetatik erregaluak. Asike... Odolostiek-ta abariek sobra eukitten zittuen. Solomue-a... Abariei onak eruen bihar ba... 
Bedeinkazioak; baserri-giroa
Arrieta Gallastegi, Esteban
- Soluen bedeinkaziño hori noiz izaten zan? 
- Ez dakit ze epokatan izeten zan. Ez dakit, ez naiz akordetan. 
- Udabarrixan edo? 
- Udan izengo zan. Neguan ez zoiazen abadiek soluek bedeinketan. 
- Baserri bakoitzera? 
- Baserri bakoitzera. Baserri danak pasetan zien. Eta basarrixak han urrin daz, e! Batzuk alde batera urrin, eta bestiak betekaldera be bai urrin... Baiña egun bixan edo hiruan danak pasau-a... 
- Auzuetara eta baserrixetara beti oiñez? 
- Biheko, besteik ez auen-a. Biheko oiñez, orduen ez auen... 
- Toki batzutan medikua-a ibiltzen zan zaldixan... 
- Bai, bai, bai. Eskoritzako medikuek be zaldixa baauken. Baiña bestela oiñez. Mondrauetik-ta baserrin batera karnazeruek-ta errekauren bat bialdu biher ebenien, e, orduen ez auen telefonoik eta puñetaik, eta "ekarri deixela, txala ekarri deixela... " Beti geure etxien abixue ixten euen, ta gure aittak-do gure anai zaharren batek kasakristora; hara fan, ta "bixar goixien erueteko, zera". Gauzak holaxe zien. Ta basarrittarrak esnia hiru-au lekutatik behintzet ekarten euen geure etxera esnia; eta hurrengo goixien pasetan zan, Angiozarko letxerue esaten jakon, goixien, goixeko seiretan-do aittak ataraten utsen esnia hari. 
- Gera harek repartitzen zittuen... 
- Gero Mondrauera erueten zittuen, nik gero Mondrauen ze eitten euen ez dakit. Baiña baserrittarrak beti be, ba, ekarten oskuen zeoze, basarriko ogixa, basarriko opilla-do; edo labe-ue eitten euenien sagar erriak-ta. Ni akordetan naiz zela ekarten zittuen. 
Elizakoak banatzen abadearekin
Arrieta Gallastegi, Esteban
- Elizakoak esan dozu gaixorik zegoenaren habitaziñora joaten ziñaziela, ezta? Orduan ohitturia izaten zan beste baserrixetatik be hara joatia? 
- Ez, ez dot uste, ez. Eta lehen nik esan dotsuten baserrixa... Kilometro bi t'erdi, kilometro bi pasau daz hara, elixakuekin neu fanda nauela esanda nau, soluek bedeinkaketan fan zanien izengo zan lelengo aldiz, zerbezie hantxe probau neuen nik lelengo aldiz. Zerbezie atara otsien, ta nik sagardaua zalakota rauu! Trague, ta ez jaten gustau. Ez jaten gustau. Dios, kriston sorpresie eruen nauen. 
- Zer zan, bertan egindakua, ala zer? 
- Ez dakit, ez dakit. Zerbezia orduan rarue izeten zan, baiña han baserrixan baaukien. Ta abariai ba atara ein biher zerbezia. 
Eskoriatza bere gaztaroan
Arrieta Gallastegi, Esteban
- Zelakua zan orduan Eskoriatza? 
- Eskoriatza? Bueno, orduan ezebe ez auen ta. Hemen, e, Erdiko Kalia, Beheko Kalia eta Goiko Kalia. Eta gero horri San Juan kalia esaten jakon. Hortxe dirijiduten zan dana. Eta gero ezautu danak itten zien, e, ba Dinotxuenak, ero Baldasarrenak, ero Enekotegixenak... 
- Danak ezaunak, ez? 
- Bai, danak, danak. Danak ezaunak. 
- Eta kale horietaz aparte, beste guztia zer ziren, soluak? 
- Bai. Kalien be baazen ganauek aukenak-ta. 
- Kale-aserrixak? 
- Bai. Inotxuenien be eukiko auen, eta Baldasarrenien be bai. Da nire andrien etxekuek be behixek euki zituen. 
Harek Ubidetik etorrittakuek zien, baiña behixak, eztakitt bat ala bi eukitten zittuen, baiña behixak eukitten zittuena badakitt seguru. 
- Orduan herrixa txikixa izango zan, ez? 
- Bueno. Nik eztakitt zenbat habitante eukiko zittuen baiña. Eztakitt. Akaso bi milla eukiko zittuen, baiña gutxi. 
Auzuetakuekin eta danakin, e. Kalien danok giñen ezaunak. 
- Umiak-ta kalian danok alkarrekin ibiltzen ziñaten ala auzo diferentetakuak... 
- Ez, ez. Danok alkarrekin. 
- Eukitzen ziñuen burrukarik-do zeuen artian? 
- Bai, bai. burrukan be eitten gauen beti be-a. 
- Goiko kalekuak... 
- Bai. Batzutan harrika be bai, eta gero hurrengo egunien eskolara fan ta lagunek, baiña... Bai, pasetan zan, bai. 
- Hemengo jolaslekua zein izaten zen orduan? 
- Bueno. Plazan-a, orduen frontoia, e, ez auen, oin dagon frontoi hori ez auen. Horma, pareta bakarra auken hemendikaldien; zabala zan. Eta gero han arbola azen haundixak, gaztaiña zoruek, "castañas pilongas" ero. Eta jolasien han ibilttten gitzen. Eta gero, gu etorri giñen urtien, al año treintaycinco, frontoie itten hasi zien, eta al año treintayseis frontoia akabau, San Pedrotan inagurauko zan, eta juliuen gerria urten auen. 
Umetako gogoetak
Arrieta Gallastegi, Esteban
- Esaten dozu treintaycinkuan etorri zinatela Eskoriatzara. Lagunak segiduan egin zenduzen? 
- Bai, bai, laster ein nittuen lagunek, bai. 
- Erreza zan? 
- Lelenguen erdi billurrez etorri nitzen. Kalien... , gu kalien bizi barik gengozen, ta... Hemengo mutikoek asko be gehixau jakingo dabela-a pentsetan neuen. Da gero ikusi neuen, ba, neure antzera. Hortxe, dibujuan-a manejetan nitzen gaixki. Gaixki ez, bapez. 
- Eskolia nun zeuan orduan? 
- Hementxe, plazan, hor etxiok eitten badabiz ba... Hortxe plaza pare-arian bertan. Hortxe azen, neskak eta mutillak. Eskillarrak alde banatatik, neskak eta mutillak. 
- Aparte, ezta? 
- Bai, bai. 
- Hemen maixua eukiko zenduen, ez. 
- Maixua. Gero azken aldera emakumie euki geuen, Celia, majia, oso guapie zan. Bixetan emakumiek, geurien be bai eta bestien be bai. Eta gero ha ezkondu zan Eibarrera. Hil zan. Oso guapie zan. Ordurako fijetan gitzen gu. 
Eskola garaia
Arrieta Gallastegi, Esteban
- Zela gogoratzen dittuzu eskola kontuak? Asko ikasi zenduen ala zer ikasi zenduen? 
- Nik, e, "las cuatro reglas", "las cuatro reglas" bastante ondo, eta gero honek problemak "de cuatro operaciones"-ta. 
Hortantxe bastante ona nitzen. 
- Mapak eta eukitzen zenduezen? 
- Euki bai, baiña nik, e, gutxi, gutxi. Guk han ez geuen mapaik eukitten, eta gutxi. 
- Inspekziñoik, inspektoreren bat pasatzen zan lantzian behin? 
- Ka, ez dot pentsetan, ez dakit. Ahaztuta eukiko dot igual-do. Baiña ez dot pentsetan inspekziñoik-ta. Keba, keba. 
Eta esamiñaik-ta ez dot pentsetan sekula ein geuenik. 
- Eskola-gunak zeintzuk izaten ziran. Zapatu goizien be joaten ziñazien? 
- Zapatu atsaldia jai uste dot, eguen atsaldia jai. Baiña eguenien izeten zan, e, dibujo. Katxondeo bat izeten zan. "Hi, etorri hona! Etorri hona! " Dibujuoi izeten zan... Ni ardi galduen moduen ibiltzen nitzen lelengotan. Gero, gero... akostunbrau nitzen. 
- Eskolatik urten eta jolastu non egitten zenduen? 
- Jolasian? Lelengo etxera merixendie hartzen. Guk, e, arrebiak eta nik, arrebia urte bi zarraua zan, merixendie preparaute eukitten euen. Orduen txokolatie, ontzak izeten zien, eta ontza erdi, kutxilluaz ebaitta, e, eta ontza erdi eta ogi zatixe. Domeketan ontza bat. Hori matematiko. Eta domeketan, ba, txakurraundixe propiñie eukitten gauen. 
Eta gero hamahiru urtegaz fabrikan (s) artu nitzan, ta ba dirue apurtxo bat gehitxuau, apurtxu bat gehitxuau barkilluek-ta erosteko, orduen barkilleruek eta egoten zien-ta. 
- Barkillerua bertakua zan ala etorri egitten zan? 
- Bertakue... Kanpotik be etorten zien, bai, Mondreuetik etorten zan, bai, Gutierrez, bai. 
- Eta zelan? 
- Potiekin. Txakurraundixa bota, ta ra-a!! Bota-a, premixoik haundixena treinta izeten zan, ta zero be bai, ta "cinco, seis", ta... "Treinta! ", ta, io! Barkillo pillue! Eta egoten zien erredonduak, hostixek esaten utsen, eta bestie, e... barquillos, hostias... bestiek ez dakit zela esaten utsen. Bestiek edarrak izaten zien, e. Hemengo barkillerue oso ona zan, oso onak eitten euen, eztixa erdixen ipiñittta-a, oso barkillero ona zan. Baiña haik, e, gutxi jaten gittuen guk. 
Guk hostias, hostixak esaten gotsien. 
Eskolan eta abadearekin errespetu handia
Lezeta Errasti, Maria; Romaratezabala Badiola, Maritxu
- Hi zenbat urteaz hasi hitzen eskolan? 
- Ni seiaz o, ez dakit, holakon bat. 
- Hasi hitzenan? Ni be bai. Ta seiaz. Ta gero maistrue zelakue izeten zonan? 
- Maistrua segun... 
- Maistrua ala maistrie? 
- Maistrie. 
- Maistrie eukitten zeuen? Guk, en kanbio, maistrue. Ta gogorra, e? Beti be zaplasteko onak eta. 
- Jesus! Bai, e? 
- Bai. 
- Oseake, jotaillia zan? 
- Orduan leña emoten euen danak. 
- Bai, gurie... ha okerra. Erakusten be ona zan, baiña ni baten markaute be bai, e? 
- Bai, e? 
- Juan nitzonan. Eta beziñak-ta: "Ene! Zer pasau jatzu hor Maritxu? " ta "Zer pasau jatzu? " ta "Jausi". Tonta haundixe! [...]. Baiña orduan egoten zan gauza bat maistruekin, abadiek... 
- Bai. Errespeto bat...! 
- Bai, billurra, ez? 
- Bai. Hik be eingo honan, behin baiño gehixao, abadie ikusi ta ze eitten hunan? 
- Bueno! Takarraran fan ta mun emuten! 
- Mun emuten. Bai, bai. Kalien ikusi ta... Etorri [hona] Marindik igual, ta abade [ez ezaune ta ezebez] , sotanie ikusten bageuen, "Hola, ave maria purisima"... 
- Bai, ta mun emun ta... bueno! 
-... eskutik [obatu] ta emon eitten [geuen]. 
- Osea, zeuek hori umetan ein izan dozue... 
- Bai, umetan ta haundi indde ya hamabi urte ta hamalauaz be bai, e? 
- Bai, bastante haundi indde be bai. 
- Hamabi-amalauaz be bai, e? Itten geuen [etorritta abadiek-ta]. Eta autobusien edo faten -autobuse ez, orduan trena egoten zonan-faten bagintzonan ze itten [gixonan]? Asientua aguro librau. 
- Aguro! 
- Itxi ta persona... zutittu ta jarri. 
- Edadeko bat ikusten bagauen... 
- Oinguek ez jone eitten hori! Oinguek bultzetu! Oingo gaztiek? 
- Bueno, horrenbesterako be... 
- Oinguek? Bueno, bueno! 
- Ez, nik ez dot esaten oinguk... 
- Eta elixan? 
- Eleixan be igual. 
- Elixan ikusten bazauen edadeko bat han dauela, zu kendu ta sillia emun eta zu zutiñik egon biher. 
- Hi, niri beittute eidan berba, bestela hari be eixon "hi". 
- Horrek gauzok ze ikasten zian etxian? Errespetu kontu horrek eta... 
- Ba, horixe erakutsi oskun guri maistruek eta... 
- Baiña maistruak ala etxian ikasten zan? 
- Ez, maistruek gehixao. 
- Maistruek. Maistruek gehixao. 
- Maistruek? 
- Gero etxien be ondo pentsetan jatien, ba... ez dakitzu? Baiñe maistruek horreik... hori eskolatik. 
- A, bai, e? 
- Bai. Eta gero eurak maistrue eta abadie igual ekitten zien eurak geure aurrien igual... Zeatik izeten zonan -Mariñen behintzet-maistrue etorten zonan hillien o astien behin klasiek emutera etorten zonan. Eta maistruek emuten jonan erderaz, ta abadiek emuten jonan euskeraz. 
- Euskeraz? Ta bixen artien burrukan... 
- Eta egoten zittunan... Bueno! Euren artien ikusten geuen... hori, hori oso zatarra izeten zan, e? Baiñe gauza danak orduen be polittek be bai gauzak eta zatarrak be bai, e? 
Eskola kontuak gerra garaian
Padilla Maguregi, Mario
- Eta Otxandixon ze urtetararte juan ziñen hara eskolara ta...? 
- Ba, eskolan... gerran emon gendun guk denpora gehixena. [Neukezan] trenta y seisien neukezan nik hamar urte, ta trenta y seisien hasi ta berrogei, cuarentararte edo, hamarretik hamalaure, pixkat ikesteko garaie euki gendunien, ba, "Cara al sol" ta "Por dios, por la patria, el rey" ta holako gauzak ikesi genduzen. Ta gero gabeko eskolan apurtxo bat. Gabeko eskolia emoten euien orduan, eskola-aixuei pagetan otsien sobresueldo bat edo, sueldo [txiki... zan] ta. Hasi nobienbrien edo hasi ta, ba, enero erdi-ngururarte edo, gabez, gabeko bederatziretatik... 
- Gabeko eskolak? 
- Gabeko eskolak. 
- Fin-in. 
- Ordun ya orduko neskakin-a hasitta gengozan, ba, ordun ezin gauza haundirik ikusi. 
- Ya... Denboria pasau gehixao. 
- Jolasien batzukin ta... zeoze gehitxuao... pixkat zentzun gehixao eukitten dozu ta ba... mutikotan baiño. Gero ordun, barriz, eskola-aixuek... ez die oingo moduen andereñuek hamalau, hamasei, hogeigaz ta; gure eskola-aixuek larogetaka eukezan bere azpixen. Pentseizu, larogeta ume hazteko... 
- Ya... hainbeste gobernetako...! Puf! 
- Haunditxuenak [ibiltzen] gindduzen txikixei erakusten; hamahiru-amalau urtegaz ibilitte nao, ba, sesiño bat edo, hogei bat mutiko edo geure... 
- [...] eitten? 
-... erakusten hori. [...] ta larogetaka mutikuak... puo! 
Musikarako zaletasuna umetatik
Padilla Maguregi, Mario
- Ta musikia be han ikasi zozun edo...? 
- Musikia koruen. Koro parrokialera hasi giñen abotsa ona [euken...] edo belarri ona geunkenok, ba, ta harek zerak erakusten oskun bertako organistiek. Bai. Otxandixoko organistiek. Ta ha be kanpotarra zan, Lekeitixokue. Bai. Don Pedro Jauregi. Ha zan lehelengoko maixue musikan. Ta gero, ba, hasi giñen, ba, banda musikiaz ta banda musikatik txistulari zaharra be hil zan ta iñor ez euela txistularirik eta neu hasi nitzen txistu... ikesten. Ta pixkat holan... 
- Zeure kabuz? 
- Bai, sasi-xistulari izen naz ni. Maixo bako... 
- Bai! Sasi? Oi sasi... Hoixe! 
- Sasi txistulari. [...]. 
- Baiña eskola onekue. 
- [...] ahalegiñe ein dou, ez holan aparteko... 
- Asike, ikasi, zeure kabuz ikasi dozu, e? 
- Bai, bai. 
- Joe...! 
- Klaro, lehen gehixenak autodidaktak. 
- Klaro! 
- [...] 
- Txistulari zaharrak han beste txistulari bat be, bat hil zanien beste bat euen, ta harek lehelengo notak eta gero, hoixe, Demetrio-a juaten zien han bertako herriko jaixetan Aretxabaletako txistularixek, Oñatikuek, ta horrek erakusten ostezan soiñu batzuk eta danboliñe zelan jo ta... Hantxe egoten zien hiru egunetan, lau egun edo... 
- A, bai? Han jaixetan, e? 
- Bai. 
- Ta orduen aprobetxetan zabien erakusteko zeuei...? 
- Neuri erakusteko ta gero ya... 
- Baiña hori Demetrio hori [entzuna da] , Demetrio hori Aretxabaletako txistulari... bastante famosue edo behintzat entzunda... 
- Hori oñatiarrak [dia horrek] izatez, oñatiarrak. 
- Izatez oñatiarrak dia? 
- Bai, bai. Demetrio Iriarte! 
Mojetako gaiztakeriak; zigortuta eskailerapean
Uribarren Liziaga, Esperanza
-Zigorra, e, lenengoko egunien zigorra. 
- Zigorra? 
- Hiru urtegaz. Ba gaiztokeixan bat eingo nauen, eta hango zigorra izeten zan eskillapeia. Eskillapeien igual ordubete edo bi ordu edo holan. Gaiztuek giñen geu be, e, gaiztuek giñen. 
- Zer egingo zenduen ba? 
- Okerkeixan bat. Ni neu enaz gogoratzen ze ein nauen. Oin, geruau ze ein nauen bai. Ba pentsa: auen monja bat auen oso gaixki. Monjak zien; hau etxe inguru danau lehen zan mojan konbentua hori etxioi. Baiña honek terrenuok monjanak zien honek, e. Orduan gu ibili gitzenien eskolan izengo zan horixe, caja de ahorros antxiñako hori izengo zan patixua, eta hortik hona kantoiraiño eskolia. Eta mojak etorten zien etxetik eskolara. Eta harek joten auien kanpanillia sartzeko eskolara, ezta? Eta moja bat auen gaixki, eta esan oskun ixilik egoteko, ezta? Ixilik, klaro, monjak esaten auenien "la hora" urteteko, han alboroto tremendua egoten zan, ezta. "Bueno, sor Maria Aranzazu oso gaixki dao eta ixili-xili". Ba ez jauna. Maria Luisa Zaldua, hil zan, neure laguna, eta esan gauen: "lekaixo ein bihar dou /bihou/". Ein zauen, monjak esan ixilik egoteko, baiña guk lekaixue ein gauen. 
- Lekaixua ze da? 
- Irrintzi bat! 
- A bai, e? Hantxe gelan? 
- Hantxe. 
- "Que cuadrilla"! 
- Urten bihar gauenin /bigauenin/, urteteko be ba "en fila" jarten zan orduen eskolan, e. Eta in gauen, horixe irrintzixoi in gauen, eta eskillapera bixok. Han illuna egoten zan e? Baiña sartu gindduen han eta guk mojak baiño inddar gehixao geuken guk, barruan egon arren, preso egon arren. Eta mojia holan hankia ipinitta atien, bestaldetik bi moja, eta gu bi neskatilla barruen, eta mojia atia zabaldu eitten gauen. Urten gauen; gero hurrengoko egunien... Ordun izeten zan kopia, "cien veces, quinientas veces" edo "mil veces". No hare mas o holan. 
- Zigortuta. 
- Zigortuta. 
Merzedarietan soinekoa belaunen azpitik eta ilea liso
Uribarren Liziaga, Esperanza
-Horrek zien "Mercedarias de la Vera Cruz", ezta? Zu egon ziñenak. 
- "Mercedarias... de clausura eran, e". Zegatik hemen residentzian-ta dasenak horrek be die "mercedarias, pero son libres", eta bestiek zien "de clausura". Gero hamendik fan zien horrek Berrizera. Berrizen uste dot dauela konbentu bat "de las Mercedarias de Clausura". 
- Eta zu uniformiakin eta holan faten ziñen klasera? 
- Ez, ez, ez. Era bat egon zan, ezta? "De uniforme", soiñeko baltza izeten zan. Soiñeko baltza ta kitto. Eta hola. 
Baiña orduen ahal dauenak itten auen, baiña ezin auenak ez. Eta gaiñera, fan biher zitzen mangakin honaiño, eskotia holan eta belaunperaiño soiñekua, e. Motzaue erueten bazauen, kalera. Ni akordetan naz neure zorion egun baten gure amak in osten soiñeko barri bat eta fan nintzen haregaz soiñekuaz eskolara eta monjak bialdu niñun kalera. Zegatik itxuria belauna ez nusten tapetan! Berezko ille kriskue aukena be, eskolan larri egoten zan orduen monjakin, e. Ez dakit zer pentsetan auien monjak, "por presumir" eitten zala edo zer. Eta "a quitar". Izen dana la sacristana, horrek berezko ulia dauko holan, eta zenbat bider; eta hori baiño zaharraue akordetan naz beste bat, Emilia edo euken izena, sokiaz lotuta, e. Sokiaz lotuta uliak atzeruzka liso eukitteko. 
Merzedarietako eskolan 7 urtera arte
Uribarren Liziaga, Esperanza
-Orduen ez zan izeten oingo moduko oporrik eta. Eguena, osteguna, atsaldia. Eta kitto. Bestela dana izeten zan... 
Jaia jai, e. Astien eskolako jai ostegun atsaldia. Ostegun atsaldia izeten zan eskola bakua. 
- Zapatuen be faten ziñaten? 
- Klaro. Aste guztia. Eguena ez, esaten dotena, ostegunien atsaldia jai. 
- Eta klasien zer emuten zenun, goixetan "matematicas", eta zer gehixao gogoratzen dozu? 
- Bueno, bai. Irakurri, idatzi eta gero abestiren bat elixan monjakaz; abestiak. Ni monjatan egon nintzen lelengo jaunartzera arte. Gero handik ostien egon nintzen nazionaletan, plazan. 
- Aranan. 
- Aranan, bai. 
- Eta zenbat urtekin ein zendun jaunartzia? 
- Zazpi. Nire lagun batek ein auen xei. Horko... espabilladia zan eta. (... ) Pilar, oso intimia da laguna, eta han dau, eta haretxek auken xei, gaztiena kuadrillatik haxe izen zan, baiña bestiok gauken zazpi. 
- Eta gero egoten zan "Mis Labores"? 
- Bai. Nik badauket neure aiztiek inddako uge-rropak be daukat monjetan bordetakuak, eta neuk be bai eitten nauen bordau eta errepasau. Klaro, tela bat eruten zauen eta eitten utsuen eurak artazixakin holan, "un siete". Ha ein biha zauen, ojo! Ebagixa, sietia hamen. "Una espiga" urten biha auen hor. Ha ez bauen urteten" a soltar todo. Otra vez a volver a empezar". Eta ojaliak eta bordau, punto de cruz, bolilluak be bai, nik ez nauen ikasi. Nik ikasi nauen "malla". 
- Mailla? Eta hori zer da? 
- Arrantzailien bezelako... Ez dakizu zelan arrantzaliek ibiltten dien ba hor. Ba nik hori ikesi nauen eskolan, gazte; pentsa, hamahiru urte arte egon nintzen eskolan. Hamahiru urtekin fan nintzen Arrasatera umezain. 
- Hamahiru urtekin lanera orduan? 
- Bai. Nik behintzat fan nintzen eta beste batzuk be antzera batzuk. Beste batzuk hamabost-amaxei urtera arte be bai eskolan. Gu hemen monjetan gabitzela, gure doble edadekuek abitzen ondio eskolan. 
- Luzaruan ikasten zan. 
- Batzuk bai. Gero montau auien solfeua be monjak. 
- Nibel zan, e, preparaziñua monjak. 
- Bai, bai. Bi aizta zien monjak. Batak pianua eta bestia "como profesora" egoten zan. 
Mojetatik eskola nazionaletara aldaketa
Uribarren Liziaga, Esperanza
-Eta gero joan ziñenian monjetatik beste eskolara, nazionalera, ze aldaketa ikusi zenun? Ze zan, berdiña edo hobetuau? 
- Libertade gehixau. Orduen be errekreo moruen edo mojetan be hor zan patixo bat, eta han patixuen egoten giñen. 
Baiña hor urtetzen zeuen plazara. Eta izeten zan, nik esaten dotena, gure ikestie izeten zan, ba klaro, danak batera emuten auien, esaten auenien maistriak: "Geografia", danok jarten giñen pillan. Eta ez zakixena be salbau eitten zan. Zegatik bestiei beitu ezkero, ahuai erain ezkero indda auen. Indda auen. Eta zan beste... honek zien... 
- "Mas rigidas"? 
- Bai, honek zien "mas rectas, mas"... Harek be, han be, eskolan be repartiduten zien edarrak, Orduan "todo era palo". Reglia edo. Oin uste dot ez dabela zigorketan ezta ezebe. Baiña orduen maistrakin eskolan plazan gabitzela, bai igual ez dotsazun ixten persona nausixauai eskumia pasetako, ezta? Zu bazoiez zeu eta bera fan biher badau bestaldera, fan daixela. Ba enteretan bazan, orduen persona nausixek be esan: "oye que fulanita o menganita... a ver que habia en la escuela, que ordenes o que... " Eta ya "pues tenias castigo". Maistriak be regliaz, ni akordetan naz beste batei ba emun bihar otsen, eta bestiek ipiñi auen txaketie burutik eta eskola guztien postaka [...] , danak korrika hantxe eskolan. Baiña ha zan beste gauza bat. 
- Eta zein zan zuen maestria? 
- Doña Rosina. 
- Hemen Eskoriatzakua zan? 
- Ez, ez. Senarra zan Eskoriatzakua. Aretxaga. Horrek... arotzan anaia zan Aretxaga. 
Eskolan neskak eta mutilak banatuta
Uribarren Liziaga, Esperanza
-Eta neskak eta mutillak faten ziñaten [...]? 
- Ez, neskak eskumakaldien eta mutillak ezkerrien, bertan danak baiña... 
- Separados. 
- Tambien ya habia otra cosa. Hamen auen patixo bat, ezta? 
- Bai. 
- Eta hor azen mutikuen eskolako komunak, eta hamen neskatillanak, eta alkartzen giñen neskatillak eta mutikuak holan, komunera fandakuen. Batzuetan ordue ipiñita eoten zan. Orduen be, orduen be. Ordue ipiñitta egoten zan ba batzuk komunera oiezenien, bestiek eskaketan zauen komunera fateko, eta igual ikusiko zauen, igual ez. 
Eskolako bizipenak 34ko erreboluzioan
Uribarren Liziaga, Esperanza
-Errekreua orduen be aparte. Errekreuan be neskak ordu bat eta mutillak beste bat. 
- A, hori ez nekien, beittu. Oseake inposible. 
- Orduen be ze izen zan? Treintaycuatro izen zan oktubreko reboluziñua. Orduen be ni zigortuta nenguen. Arrasaten Oreja-a hil zittuenien ostirala zan, eta ostiraletan ferixie egoten zan Arrasaten, ganauena eta hola. Eta hemen Mazpelatik-ta danak faten zien Arrasatera eta ez utsien itxi pasetan, Muxibarren edo Arrasaten orduen panadera bat auen, eta buelta eiñ eta plazan sartu zien, plazara ekarri zittuen ganau guztiek, eta orduen errekreo sasoie zan, eta doña Rosinak: "tu castigada, aqui! ". Eta baiña bentanatik urten nauen igual-gual. Plazan ze auen. Baiña aparte, horrek izeten zien aparte. Gero bai, urteten zauenien neskak eta mutikuek danok eitten gauen jolas batera. 
Bolibarko Pagaldai baserriko semea
Pagaldai Iñurrategi, Jose
-Joxe, zu nun jaixo ziñen? 
- Bolibarren. Nire baserriko etxiek be Pagaldai dauko, abizena be Pagaldai eta baserriak be Pagaldai. 
- Baserrian bertan jaixo ziñen? 
- Bai. 
- Eta zure aittak eta amak zelan zaukien izena? 
- Luis eta Matea. Luis bertako Pagaldaikue zan eta Matea Jausorokue, Iñurrategi. 
- Eta zure aitta eta amak ze eitten zauien, zertan dediketan zien? 
- Ba etxe-anetan ibiltten zien etxien. Aitta faten zan, iketza eitten euan urtien apur bat, dirue nunbaittetik biher, eta amak ba eitten auen soluen lana, etxien, janarixek, seme-labak hazi. Askotan zesto baten hartu eta titixa emuteko solo ezkiñen apur bat eukiko gindduen, eta... 
- Asko ziñeten, ez? Zenbat esan dostazu? 
- Hamaika, ni hamargarrena nitzen. 
- Joe, pilla bat. Eta etxien zelan konpontzen ziñeten, ondo? Zelan zan zure etxia? Haundia edo... 
- Oso haundia zan. Lehenau bizitza bikue zan hori. Pagaldai eta Pagaldai-ldekua. Eta Pagaldaittik fan zan Simon Otxoa, soldau fan zan denporan Tailluanera pasau zien, eta Tailluanekuak fan zien Arabara. Pagaldaiñena baserria aldatz haundixe eta nekosue zan. Han oillaskuek eta gangar edarrakin egoten zien, baiña dirua hartzeko saldu ein bihar izeten auen. 
- Eta jateko bai, ez? 
- Jateko be bai. Gose-oseik ni ez naz akordetan gose-oseik, baiña gehitxuau jango gaukiela askotan geldittu naiz. 
- Bueno, hori leku guztietan pasatzen da. Eta zu txikiña ziñenien han bizi ziñen Bolibarren, eta eskolara faten ziñen... 
- Eskolara, Bolibarrera. Ni ekingo nintzen eskolara xei urtekin edo. Eta han ibilli nintzen hamahiru urte arte. Gero Eskoriatzan ibilli nintzen, Hermano Luis Mugica, liburuen han daukat, urte bi ein nittuan Eskoriatzan hemen. Eta gero geratu giñen, etxien geldittu nintzen, fabrikara hogei urte arte ez nintzen fan, anaia hil jaten eta bestie soldau fan zan eta idixekin eta danakin ibilli bihar izeten nintzen aitta-mari laguntzeko. Ni neu soldauzkatik librau in nintzen, anaie ezkonduta auen, eta ein ustien papelak neuk aitta eta ama jasotzen nittuela eta hortan librau nintzen soldauzkatik. 
Aldamenekoen fruituak gozoagoak omen
Pagaldai Iñurrategi, Jose
-Eta aitta ta ama siestan ezen denporan, guk keixa denporan mutikuek, beziñuenak gozuauak izeten zien eta [...] faten giñen. 
- Gereziak edo...? 
- Gereizak, okanak eta danak. 
- Beste zuhaitzetara faten ziñeten? 
- Askotan. Gozuauek izeten zien. 
- Bai, pasetan da. 
Leintz Gatzagako Sarrikorta baserrian jaioa; herrira eskolara
Uribe Urrutia, Juanita
-Lelengotik, Juanita, zu noiz jaixotakua zara? 
- Nik ein dittut setenta y siete. 
- Gatzan bertan, herrixan. 
- Bai, jaixota basarrixan. 
- Basarrixan? 
- Basarrixan, basarrixan. 
- Baiña zer zeuan, herrixan bertan? 
- Herrixan, baiña basarrixetan, basarrixak dauz han. Bestela herrixan, kalian figurau dana, baiña basarrixan jaixua. 
- Eta inguru hari zela esaten jako, auzu horri edo? 
- Auzue ez da. Basarrixa bakarrik, Sarrikorta, baiña basarrixa bakarrik. Gero beste bat [Tranpena] , beste bat [...] , holan zabalduta. Beste herrixa Gatza, kalia. 
- Orduan basarrixan jaixotakua... 
- Bai. 
- Eta eskolara eta? 
- Kalera. Etortzen nintzen behera, eskolara, herrira. 
- Nun zeuan orduan eskolia? 
- Ointxe dauen inguruen. Ointxe dauen, eleixaostien, hantxe. Hantxe auen lehen be. 
- Eta goguan dakazu zenbat urtekin hasi ziñan eskolan? 
- Ba nik gutxienez euko nittuen hamabi bat urte. 
- Hasi ziñanian? 
- Bai. Hamabi... Hamabi be ez naban eukiko baiña hamar bai. Lehen ez zan [...] hola faten. Haunditxuao faten zan; aizta bi, gu hamar bat urte bai. 
- Orduan hamar urtekin eskolara. Eta zenbat urte egingo zenduzen han? 
- Erdixetan fan be ez. Erdixetan fan be ez. 
- Basarrixan lan asko? 
- Klaro, amagaz eta holan; ta orduen ez zan faten eskolara, gutxi faten zan. Hamazortzigaz fan nintzen gaz fabrikara. 
- Orduan hor bittartian? 
- Bai, hortxe bittartian. Hamazortzi urte arte... , ibiliko nintzen hamaxei urte arte. Hamazortzi arte holako herrixetan ez zan egoten zeaik, eskolaik. Hamaxei urte. Xei urte ifiñizu. Xei urte, "lo unico". 
- Eta zelan gogoratzen dozu maistrua-do, zer zekazuen, maistria-do? 
- Maistria... nik horixe, izena ez dakit zela euko eban. Hainbeste kanbixau zan. 
- Asko kanbixatzen zien? 
- Bai. Ez dakit. Zela esango dotsut ba. 
- Eta zer zien, kanpotarrak ala bertakuak? 
- Ez, bertakuak ez, etorri eitten zien. Maria, nik ez dakit zelan, [...] , fijo ezin neiketzu esan. 
- Orduan kanpotik etortzen zien, eta klasiak eta ze izaten zien, euskeraz, erderaz? 
- Euskera, erderaz. Orduen euskeraik ez auen. Erderaz. Eta erdixetan ez gintzen etorten; batien ganau zain, bestien ardi zain, ez gintzen etorten, eta ezebez. 
- Eta orduan erderaz zelan konpontzen ziñazien? Ordurako ya bazekizuen...? 
- Ba nik ez dakit; erderaz be ez geuen eingo, erderaz ez geuen ikesi-a. Euskeraz eingo zan igual eskolia, e, baiña nik fanda daukat horrek gauzok. Euskeraz eingo zan, ze erderaz ez geuen ikasi-ta, erderaz zelan ez zan etxian be eitten eta iñun be ez zan erderaz eitten, ikesi be ez geuen eiñ-eta. [...] ikesi be ez. 
Inguru guztietako umeak Gatzagako eskolan
Uribe Urrutia, Juanita
-Orduan eskolara zein joaten ziñaten, inguruko auzoetakuak? 
- Inguruko auzuetakuak eta kalian eozenak. 
- Orduan asko juntauko ziñaten. 
- Ba asko be ez. Gu ez gintzen asko juntauko. Hamen danak be hamaxei bat? Hoixe. Gehixau ez. 
- Eta gaiñera edade diferentetakuak. 
- Bai, edade guztikuek, edade guztikuek Orduan zela bat egoten zan. Doña Maria pentsetan dot (eukela) izena maistriak. 
- Maistriak? 
- Bai. Eta danok batera. Eta erdixetan... Baiña orduen ez jakon inportantziak emuten, porke faltaten bozu ez bozu ez [...] 
- Etxian ez jakon inportantziarik emuten? 
- Eske etxien ez jakon inportantziarik emun... Edo behixekin ittaurren, edo bestietan hau [...] , ez jotsen inportantziarik emuten. Bapez. 
- Eta zure moduan bestiak. 
- Bestiek be danak holaxe, bestiek be danak holaxe. 
Laboreak egiten eskolan ikasi zuen
Uribe Urrutia, Juanita
-Eta eskolan liburuak-ta zer izeten zien? 
- Ba liburuak, badakitzu, liburu batzuk emuten auen bertan, eta bertan. [Etxerako] debereik eta ezebez. 
- Bertan egoten zien liburuak eta ez zenduen erosten. 
- Ez, ez. Kuadernuak emuten oskuen eskribiduteko eta gauzak eitteko ta. 
- Orduan zuek pizarriñik eta? 
- Pizarriña bai, pizarrak bai. Pizarra baltzak. Hainbeste urtian ahaztute dana. 
- Ez, ez. Ikusi zela gogoratzen dozun. 
- Pizarrak. 
- Eta zer ikasten zenduen, matematikia edo, sumar...? 
- Sumar eta restar, dividir, eta hori dana nakixen, ia ahaztu, baiña hori bai. Bai, horretxek, horretxek; horretxek itten gauen. 
- Eta maparik-do eukitzen zenduen? 
- Horman? 
- Bai. 
- Kia. Orduan ez auen mapaik, ia urte asko da eta. 
- Akordatzen jatzu eskolia zapatuetan be emuten zenduen? 
- Ez. 
- Zapatuetan jai? 
- Zapatuetan jai. Hori bakit. Zapatuetan jai. Bestelan be bost egunien faten gintzen. 
- Eta laborerik edo egitten zenduen? 
- Bai. Nik hantxe ikesi neuen gantxillue-a eitten. Gantxillue eta horrek gauzok nik hantxe ikesi neuen. 
- Maistriakin? 
- Bai, eskolan, eskolan; puntugiñen be bai. Nik jersiek itten, oin ez, baiña gauza asko ein dot leheno; galtzak ein-ta, hantxe ikesi geuen, eskolan ikesten zan. Baiña ez dakit ba, dana itxi... 
- Eta zeuek neskak hori eitten zenduen, eta mutillak be bai-do? 
- Ez. Mutillek beste gauzaan bat, dibujo-do, beste gauzaan batzuk. Hori pentsetan dot eguenetan-do ez dakit zelan eitten gittun horrek gauzok. Astien behin. 
Garizuman txirikiletan jolasten zuten
Uribe Urrutia, Juanita
-Eskolatik urten eta jolasteko astirik izaten zenduen? 
- Errekreuen ibiltzen gintzen, bai. Baina astirik ez, gero etxera. Lanien, zela behixak-ta asko eukitten geuen, ba ganajatekuek eruen, ez dakitzu? Etxera listo. Ez geuen eukitten astirik. 
- Baiña egunen baten eukiko zenduen jolasian eitteko astixa, domeketan-do? 
- A! Domeketan kalera jazten gintzen. Erresaixua, beti egoten zan erresaixua, erresaixora etorten gintzen. Eta gox fan biher izeten zan etxera, baiña behintzet geure erresaixua errezetan gauen. 
- Eta errezauta gero, jolasian egiten zenduen? 
- Bai, bai. Eitten gauen jolas, eta gero argiz etxera, ezta? Baiña behintzet ba... Baiña hori bai, e! Eta gero han auen kostunbria gero txirikilla-enporan, Garizuman txirikillan. Zuk hori [entzun be ez dozu... eingo]. Holako egurtxo batzuk izeten diez, eta zer bategaz txirikillan. 
- Garizuman bakarrik? 
- Garizuman bakarrik. Eta gero hartzen gauen txokolatia. Zergatik e hamazortzi urte arte hori txirikilla asuntuoi eukitten gauen; eta gero txokolatia. Dirurik ez gauen eukitten, baiña ba haxe. 
- Txirikillia izaten zan Garizumako jolasa? 
- Garizuman bakarrik. 
- Eta zer zan, makilla batekin? 
- Bai, holako egurtxo bat hartzen zan, eta makilla luze bateaz [...] , zeiñek urriñao bota haxe txirikillia. 
- Neska eta mutil... 
- Danak junto. Holako zer bategaz makillia joten zan, eta danak junto jolasian. 
- Eta makillia zeuek egiten zenduen? 
- Geuk, geuk. Geuk eitten geuen, zegatik korosteixa izeten zan, eta basarrira fan, hartu korosteixa eta itten zan. 
- Korostixakin eitten zan? 
- Bai, makillia korosteixakin. 
- Orduan zeiñek urriñao bota? 
- Zeiñek urriñao bota irabazi, irabazten [zan]. Konpaaziño... bi eta bi, hiru eta hiru, eta zeiñek eta urriñao botaten auen, ba haretxek irabazi. 
- Eta beste jolasik gogoratzen dozu? Sokasaltuan edo? 
- Bai, hori be bai. Sokasaltoka neskak. Sokasaltoka neskak be bai. Hori eskolatik urtenda errekreuan-ta be bai. 
Sokasaltoka be eitten gauen, ibiltzen gintzen. Batek handikaldien erain eta bestiek hemetikaldien-ta. Sokasaltoka. 
- Eta harrapatzen? 
- Hori mutillek bai, baiña guk ez, neskok ez. Gero ibiltten gintzen jolasien, tortolesak ez dakit entzunde daukazun. 
- Entzunda bai, baiña... 
- Ardixen [...]. Tortolesak, tortoleska be bai, tortoleska eitten gauen. Jolasien hantxe. Tortoleska gauzatxo bat izeten da, buelta emun bestia emun. Tortoleska. Hori eitten gauen. Eta eitten gauen, konparaziño baten, arraixak ein horregaz, zer zurixaz, tiza edo zurixaz, eta harritxuekin zerien. Hankakin zenbat eta zera, arraixak... 
- Horri zelan esaten dotsazue? 
- Ez dakit zela esaten jakon be. 
- Txindurrizka edo? 
- Ez dakit. 
- Ea tortolosekin zeozer erabiltzen zan? Kanikaren bat edo pelotaren bat? 
- Ez. Tortolesak ifintten zittuen eta, ez dakit zelan, buelta emuten jaten. Bai, kanikan bategaz. Eta buelta emun, bertan buelta emun. Hantxe be zeiñek gehixau, eta hoixe, besteik ez. 
- Orduan zuek kromorik eta eukitzen zenduen? 
- Ez. 
Meza ostean gizonak bola-jokora
Uribe Urrutia, Juanita
-Bolatokixa esaten dostazu. Basarrittarrak be joaten zien ala kaleko jentia bakarrik? 
- Mezetara fan ezkero bai. Basarrittarrak mezetara fan ezkero denporie emuten edo ez dakit, faten zien. 
- Eta zuk ikusi zenduen boletan zela eitten zeben? 
- Bai. Holako zer batzuk egoten zien, zer batzuk gora begira. Zazpi izeten zien. Gero hemendik bota zera, pelotan moduen harrixa... zera; eta zenbat eta bola gehixao bota ba hortxe, hortxe zan irabaztia. 
- Orduan zazpi izaten zien. Hirukin ez dozu ezautu? 
- Ez. Bost edo zazpi. 
- Eta esaten dozu mezetara jaisten zienian aprobetxatzen zebela? 
- Bai, aprobetxatzen zeuen mezetara [etozenian]. 
- Eta mezetara etortzen zien andrazkuak? 
- Ez, keba! Mezetara etorten zien andrak eta zerak, mezie entzun eta aide. Etxera. Ez auen han ezer. Oingo moduen tabernara fanda eta eraten-ta ezebez. 
- Gainera gaizki ikusitta? 
- Honbre! Orduan txarto [pentsaten] zan. Neu Eskoritzara etorri nazen ezkero han ez gauen ezer [...]. Oin Eskoritzara etortzen [...] pasio bat egin eta kortau bat hartu-ta, pentsau be ez. 
Jatorria; Eskoriatzako auzoak
Segura Errasti, Rufino
- Eta aitta zan basarri honetakua? 
- Aitta basarri honetakua. 
- Basarrixan izena esan dozu zala...? 
- Segurena. 
- Segurena. Eta ama nungua zan, nun jaixotakua? 
- Ama Nagiturri, Nagiturri basarrian. 
- Eta hori ze dao hemen bertan auzuan, edo...? 
- Bertan auzuen han bestaldetik, bai. 
- Eta, orduan, ume-metatik zu basarrixan bi izan zara, hemen bertan... 
- A, bai. Nik... Basarrixen edo hamen. Hamendik eskolara faten gitzen horra Maulandara edo behera. Hor egon zan eskolia. Hemen bertan be uste dot eskolia egon zala hor elixa-ontran lehenau. Baiña nik hor ez naben ezautu. Gu faten gitzen behera, Maulandara. 
- Oseake, aurrekuek, biharbada, horkua ezautuko zeben, ez? Horko eskolia. 
- Bai. Baiña Maulanda da, berau auzuau da. Zarimutz ta Maulanda dana da Zarimutz auzua. 
- Bai, gaiñera, lehengunian esaten zenduan, ez? Maulanda ipintzen da, baiña berez Zarimutz auzua da, ez? 
- Zarimutz auzua, bai. 
- Orduan, Zarimutz haundixa da, ez? Bai, terreno aldetik eta basarrixak be... 
- Bueno, haundixa [bada] , bai, hogeta xei basarri edo zien lehen. Oin batzuk, ba... batenbatzuk galduta daz basarri batzuk. 
- Bai? Gogoratzen dozu basarrin baten izena oin galduta dauana ta... 
- Galduta dauena? Bai, Zelaizueta bat. Klaro, oin beste batek erositta dauko, baiñe... beste batek ardixek-ta ibiltten dittu , baiña ez da bizi iñor. 
- A, orduan, basarrixa berez badao, osea, basarrixa zutiñik dao, baiña... 
- Basarrixe zutiñik dao. Ta beste bat Gorosarri be bai. Gorosarri be... ha ya basarrixoi jausitta dao. Ha be oin beste batek erositta dauko, baiña... 
Sakristauaren eginbeharrak
Segura Errasti, Rufino
- Eta gero, ez dakit, kanpaiak jo eta hori zeuen lana izaten zan edo...? 
- Bai. 
- Bai? 
- Hori makiña bat urtien eindde [ga´] sankristau. Sankristaue izeten zan, ba, kanpaiek jo kandelak ixotu ta holako lanak eitteko. 
- Orduan, hori sakrisatuan lana? 
- Sankristaue izentauta egoten zan. Ta kanpaiek, ba, mezetarako-a joten zien, ta gero joten zan "harri-anpaie" esaten jakona goxien, goxien egune zabalketaako edo hola, egune zabalketako inguruan. Ta gero gabien illuntzera doiela "aramaittakua". Ta gero eguardixen egoten zan denporaldi bat "letxuga-anpaiek" esaten jakon. Zerera, kanpantorrera gora igo ta errepikak errepikak joten zien. 
- Eta hori zegaittik? 
- Errepikak ez dakitzu zer dian? 
- Bai, bizkor-izkor, ez? 
- Kanpai bikin. , kanpai bikin, kanpai bikin jota. 
- Baiña hori, letxuga-anpaia, zegaittik esaten jakon horri? 
- Letxuga-anpaia esaten jakon, ba, ez dakit, letxuga denporan joten zalako edo. Santikutzetik Santikutzera. 
Santikutz bi daz, bata maiatzien ta bestie... oktubrien? Bai, bestie oktubrien izengo da. Ta Santikutzetik Santikutzera joten zien horreik. 
- Letxuga-anpaiak... 
- Letxuga-anpaiak horreatik esango jakon. Ba, ez dakitzu? Letxuga denporie, letxugak dazen denporie edo. 
- Orduan hori sakristauan lana izaten zan, baiña. 
- Sankristauan lana izeten zan. 
- Ta zeuek laguntzen zetsazuen edo... Monagilluak, ez dakit, okerkerixaren bat eingo zenduen kanpaiekin edo, ez? 
Holako... Ez dakit, kanpaidorrera igo ta... 
- Monagilluek? 
- Bai. Halakorik ez zenduen eitten? 
- Ba! Ez geuen holako istorixa haundirik eitten guk. 
- Orduan, urte askuan monagillo... 
- Bai. 
- Eliza kontuak ondo ezautuko dozuz, gaiñera, ez? 
- Bueno! 
Don Policarpo Larrañaga
Abarrategi Leaniz-Barrutia, Cruz
- Esan dozu Don Policarpo Larrañaga. Zuk ezautu zenduan? 
- Bai, Don Poli, bai... Don Poli. Ha soziologo zera zan, e, oso ospetsua. 
- Bai, Eibarren, gaiñera, be oso gizon... 
- Han egon zan apaiz. 
-... langillia ta... 
- Don Poli, bai. Buf! Famatua zan. Ez Eibarren bakarrik, bestela be Euskal Herri danian, e! 
- Bai, gaiñera berak sortu zeban, ez, "Sindicato de Obreros vascos" edo...? 
- Bai, oso... lan asko ein eban, bai, euskeraren alde ere bai eta gero horixen, sozialmente. 
- Zeuk ezautu zenduan bera? 
- Asko, bai. 
- Eta zelakua zan edo...? 
- Bai, bai, bai, oso haundia zan eta oso burutsua eta apaiz ona, e! Ona. Don Poli esaten genion danok eta Eibarren, ba, oso estimatua izan zan, bai. Gerra garaian uste det pixkat bat denporalditxon baten Frantzian ere egon zan aldatuta apurtxo bat. Ezta? Ta Frantzian be... Uste dot Baionan zala. Neuk ere agurtu neban iñoiz han Frantzian. 
Don Poli, famosua zan haura. 
- Eta esan dozu beran familixiak, aittak-do, kañoi fabrikan lagunen bat zekala? 
- Bai, klaro, bere familikoak kañoi-abrikan Soraluzen, ba, aginpidia zeuken, ezta? Ta haren bittartez ta han Ipuruatik gertuan han Konzepzionisten kapillaua ere ta han biltzen ziren, ezta? Ta neu be [egoten nitzan] han. Geure senideak monjak eta bazeuden han ere, ezta? Eta haren... handik bittartez izan zan nere aitta Plazenzian zertzia. 
- Hau esaten dozun konbentuau, Konzepzionistena, nun zeuan? 
- Han... han dago! 
- Santaiñes kalian? Ipurua basarrixan behekaldian? 
- Hori da, bai. Osea, Eibarren han tontorrian, Isasi. 
- Markeskua...? 
- Markeskua ta hori, haintxen, bai. Han Escuela zera egon zan orduan, ez dakit oin jarraitzen daben han... Escuela de Armeria be han zan. 
- Baiña zuk ezautu zenduan konbentu zaharra, ez? 
- A, klaro! Bai, konbentu antiguala, haundixa. 
- Eta zelan gogoratzen dozu? Zelakua zan? 
- Ba, haundixa eta oso gauza baliosuak be bazeuzkan, bai. Oin ez naiz gogoratzen, ezta? Baiña bai. 
- Eta monja asko zeren bertan? 
- Bai. Oin nik ez dakit zenbat leetxe egongo zian, baiña... Ez daukat goguan hori. 
Eskolan non?
Fernandez de Arroiabe Pagoaga, Jesus
- Eskolan nun ibilli ziñan zu? 
- Ni lehelengo, hemen aldameneko etxia? Hemen zan eskolia guria, hau aldameneko etxie geurie da, bizi dia semia eta alabia. Ta hor auen eskolia hemengo sarein emongo otsen hemengo danekua. Lehelengo hor. 
- Marulandako eskolan, orduan? 
- Bai, eta hor gero zerera, Eskoriatza, gero Eskoriatzan ta gero Bergarako eskola profesionalian, elementala deiketan jatzon orduen. Elemantalien hantxe. 
- Eskoriatzan nun ibili ziñan nazionaletan? 
- Bai nazionaleko zerien. Nazionaleko han plazakuen ez e! gero han bahien ein zan frontoie, kanpofubola edo ifiñi euen han frontoi onduen hantxe, "Hermano Luis" frailiekin. 
- Baiña zer ziran maristak-do? 
- Fraile bat euen orduen. Karo hor, Eskoriatzako badau hau komentua? Lehenau hor frailien zazen, lehenau. Ta hango fraille baten ein tson "Hermano Luis", jatorra, hak emoten euen eskolia, Eskoitzako hor. 
- Eta hori ya gerria pasau ta gero. 
- Ni gerriana ez naz akordetan, hori hori neure denporan. 
- Ba nik euki nittun orduen ba horra fan nitzenien ba hamalau urte edo hamabi-do holakoren bat. 
- A ta hamar urte arte hemen, Marulandan egon ziñan? 
- Hemen ta hor Eskoitzan ta gero, bai gero, gero hamalau-amabost urte elementalea. 
Eskola kontuak
Agiriano Arenaza, Agustin
-Galartza etxiori Eskoriatzan kalian dago ala auzounan baten? 
- Ez, kale partia hartzen dau. 
- Eta han eskolara nun fan ziñen zu? 
- Eskolara? Ba lelengo monjakin-a hantxe eskola apur bat ikasi geuen xei urte artien eta gero maistruaz, eta maistruak ba mutiko larregi euken eskolie erakusten da, hirurogeta lau edo hiru ero eztakit zenbat gitzen han da. 
- Danak alkarrekin? 
- Alkarrekin, klaro. Korruok ifintten zittuen han gehitxuao dakixenekin da haik izeten zittuen maistruek eta gero berak pasilluen aldamenetara ba zer onak euken, eta han pasilluetan berak espliketan zittuen gauzok eta guk hartu ein bihar izeten gittuen edo eskribidu edo berak esaten zittuen gauzok. 
- Zein zan maistruoi? 
- Don Ismael. 
- A, zu orduan Hermano Luisekin etza ibilli? 
- Ez, ez. 
- Monjakin Merzedarixetan ibilli ziñan? 
- Bai, orduen monjak hor ezen da. Gerra ostien ezkutau zien. 
- Zu orduan hogetabatekua zara. Zu gerra aurrian eskolan ibilitakua. 
- Bai, maistruakin genbitzen, republikanua ero zan bera da republikiek trinfau euen egun-gunetik republikiek triunfau dauela ta jarein oskun eskolatik; bai, eskolatik jarein oskun. Bera republikanua zan da. Entzutia dauket, eztakit holan dan edo, bera Donostiara fan zan hemendik eta Donostian txarto; klaro, honek regimen honek honek gorri antzerakue ta zerok txarto hartzen zittuen. 
- Hau zan Don Ismael? 
- Bai. 
- Eta republikanua bera orduan. 
- Ba bere ideia hori baeukan itxuria ta. Bai. 
Eskolan erdaraz...bestela zigorra
Agiriano Arenaza, Agustin
-Eskolak euskeraz ala erderaz? 
- Erderaz (ibiltten) gitzen. 
- Eta euskeraz egittiagatik kastigatzen ziñuen? 
- Bai, halako bolatxo bat euken, euskeraz itten dauenari bata bestia (zainttu) ta emun da hola ibiltten gintzen. 
- Eta gero bolatxua eukenak azkenian... 
- Ba gero azkenengo geldiketan danak ba urteixeran ba gero "No hablar en vasco" hogei bider edo zera eraitten oskuen; hurrengoko egunien kopixioi eruen biher izeten gutsen. 
- Don Ismaelekin hori? 
- Bai. 
- Gerra aurretik kastigauta, e? 
- Bai. Gerra aurretik be bai, bai. Gerra ezkero enitzen ibili. Enitzen ibili. 
Oiloen gaixotasuna
Agiriano Arenaza, Agustin
-Ointxe arte ganauzaiñ. 
- Behixak aparte, oillorik eta eukitten zittuein? 
- Oilluek be euki gittuen batzuk, oilluekin be pozik eta ondo gaiñera gebitzen. Esnie erueten gauen etxe batera emakumiak famelixie eitteko euen, bilbatarra zan, da famelixie eiiteko, orduantxe umia eitteko dauela amorrek Bilbotik ekarri utsen oillo bat. Hori ba, ni ezkondu, hirurogei urte setienbrien pasau zien ezkondu ziela ta, beste hiru bat urte lehenau zan hori kontuoi. Da ekarri utsen oillo bat, eta oilluoi, emakumioi bera hain kaxkala zan, oso normal-ormala be etzan da, oilluoi ekarri oskun etxera geuri, aber euko geuen berak umie eiñ arte. Da hango txabola bat baeuken han, ortu-asko baten (... ) emunde euken da, "eukizu han txabolan", esan gutsen, da ha oilluoi eruen euen etxera, hill da jan daue, eta hazurrek ekarri zittuen bentanapera, sukaldeko bentanapera ekarri zittuen hazurrek, oilluoi jan da. Da etxetik aparte geuken oilluok, larogei oillo han geuken, da bat etorten jakun etxera, goxien jaraiten gutsenien eta eguna pasetan da lo itten hara faten zan beti. Da holaxen hazurrok... , ekin zien akabetan da lau egunien danak akabau jakun. 
- Oilluak? 
- Bai. danak akabau zien. 
- Ze gaitz edo? 
- Hor Inglaterran agertu zan hori gatx hori eta handik, haik be ikusi euenien al dauen danak aprobetxetara fan zien eta. Bilbon, esan dotsutena, emakumiorren amak Bilbon erosi euen oilluoi eta ekarri utsen alabiorri umioi eukitten dauenerako, familixie eukitten dauenerako zera eitteko. Eta berak geurera ekarri euen, da geurien guk halako gauzaik pentsau be ez eta ezta gutxiagorik be, da behintzet handitxik sartu jakun gatxa eta akabo. Danak akabau zien. 
- Eta zeuenak be bai? 
- Geuriek, danak akabau zien. 
- haren oilua zaintzeagatik zeuenak galdu? 
- Bai, Inglaterratik ekarri euen Bilbora, haik be aprobetxetan daukeneraiño, da merkera ifiñi eingo euen Bilbon saltzen, da amorrek Bilbon oilluoi erosi euen eta ekarri utsen alabiorri, baiña bizirik, ondo. Baiña hak gatxa aldien ekarri. 
- Gripe famoso hori izengo zan. 
- Halakotxe gatxen bat sartuko jakon da. Aide, gaiñera. Aaaa! Eeee! ta, gora begira halakotxe arnasa batzuk botaten zittun da, plaut! , akabetan zien eta kitto! 
- Gero ze ein ziñuein, ere edo enterrau edo? 
- Lurpien enterrau nittuen danak. 
- Atzera berriz ifiñi zittun? 
- Bai, ifiñi nittun bai gero. Txabolioi etxetik aparte daukat eta desifestau ondo ta. Ifiñi gittuen, baiña aurretik geuken moduko klase holan onik etxaten suertau. Diferentzie haundixe dau, behixetan be bai ta oilluetan be bai. Bai, bai. 
- Klase onak eta klase hain onak eztienak. 
- Bai, bai. 
Zumaiako tren istripua eragin zuten haize boladak
Agiriano Arenaza, Agustin
Zumaian orduentxe ikusi neuen trena jausitta itsesora. 
- Akzidente famosua, e. 
- Hor aurreko illunkeran, nafar-egoia hortik etortten da, da, io! , inddartsu ibilli zan atsaldien, zapatu atsalde baten. 
Da gabien kanbixau zan goittik, da bazterra guztiok eruen biher da, holaxen guri etxien goiko bentanok jota zabaldu zittuen berak, maratillok apurtu eta zabaldu zittuen, da luzeruek euen eta luzerue hartu ta aidien eruen euen zerorrek eta. Guri ez zoskun kalteik bape eiñ, hoixe besteik eta. gero alanbriek eta postiek. Zentraltxo bat hor kalien euen eta hortik surtiduten gitzen gu argixaz da, holan enda ba asko lekutan apurtu zittuen postiok eta alanbriok eta gabian ibilli zan haxia billurgarri han Zumaian trena bota euenien. Billurgarri ibilli zan haxia. 
- Zuk ikusi ziñuen itsasora jausitta? 
- Bai. 
- Ikusi neuen, bai, hiru bagoi, hiru kotxe, bi ia goraiño beteta urez eta bestie erdixeraiño edo holan atzeratxuao han buruz behera; hantxe ezen, bai. 
- Baiña Zumaiara nundik fan ziñen ba, Zumarragatik ala Debatik? 
- Kostako trenoi. 
- (... ). Zuek San Prudentziotik zuzen? 
- Bai, gu Maltzagara fan, Maltzagan beste trena hartu eta handik faten gitzen Donostiara. 
- Eta orduan trenetik ikusi zeuen trena uretan? 
- Hori da. 
- Ze urte zan, goguen daukotzu? Hori zan anaie libraittera fan ziñanian? 
- Bai. Edozein modutan be gerrie akabauta gehixen be urte bi edo. 
- Berrogeta bata inguru horretan? 
- Halan izango zan. Eztotsut esango ze denpora izengo zan baiña. Urte bi barru behintzet bai. Belaxe ein gittuen papelok eta. Bai. 
- Eta itsasua be orduan ikusi zeuen lenengo aldiz. 
- Bai, han ezen bi bagoi. (... ) Marea baja euen ala altu ala zela euen baiña. Bi ezen uretan bertan tapauta eta bestia erdixe, dana etzan jausi, e. Itxurie geldittu zien, atzetik beste bi edo hiru kotxe illaran geldittuko zien atzetik zutik. 
- Haiziak bota eben? 
- Bai. Itxuria makiniek engantxauta doiazela haize billugarri batek urten euen illunkaran, da hori azkenengo trena, Donostiara doiena. Klaro orduen euen beste gauza bat, oin bi ordu aurrera daroiu eguna, eta orduen bi ordu atzerago euen eguna, da illunetan oiazen, illunetan gabien, oingo hamarrak edo izengo zien han jausi zienak zerien. 
Itxurie haixe billurgarrixorregaz inddarra fan in jakon trenorri. Elektrikue. Bai, inddarra fan. Eta inddarra fan jakonien ba hantxe geldi, geldi, ez atzera eta ez aurrera. Da bera han zubi gaiñien; apur bat sartuta euen barrura zubixen, uren parien aurreratxuao; eta itxurie makiñiek pixu haundixe euki tta, makiñiorri kataiek apurtu berai engantxauta eukenoi eta bi kotxe, hiru kotxe, bi uretara ta hirugarrena erdi txistxilixka han. 
- Makiñia bertan? 
- Makinia bertan geldittu zan, itxuria. 
- Zer euen, aldapan trenbidia? 
- Ez, lau-auen euen, ura bardiñ-bardiñ-bardiña euen lekuan. Bai, halaxen euen orduen. Lenengoko aldiz. 
- Eta miñik hartu euen inork? 
- Bai, bai itxurie hil zien banakan batzuk, eztakit zenbat baiña. Klaro, antxiñako kontue da hori. 
- Bai, bai, korreue. Normal. 
Lehen automobilak
Agiriano Arenaza, Agustin
-Orduen zer euen ba, ez euen automoillik, e. Lenengoko automoillek, agertu zienak, haxe Oñetiko, Eskoritzako semie zan Arantzazura ta bueltaka ta ibiltten zienak, automoilloi ibiltzen zanoi. Beste automoillik ez euan orduen. 
Orduen honek poliziok, motorrien ibiltten dienok etorten zien Bittorixatik Eskoritzara edo Mondraueraiño etorten zien. 
Da belozidadie be formala ekarten euen, belozidadien bixkor etorten zien. Da lenengo (... ) rotundue ein ddauen leku-ekuen, han auen zubixa, ta zubixa auen goittik behera zuzen eta gero hola derrepentien, e, eta gero aurrera holan, eta han ze bat euken. Eta lenengokua raaaa! etorri zan da hartu euen rraaaa! , fan zan. Eta bigarrena atzetik berrogetamar metrora edo baetorren eta hak hankiaz zapaltzen dauen martxie emuteko, zutik egoteko (pieza) , haregaz ezkiñatxoko harrixei ikutu utsen, eta ikutu utsenien han jausi zan txatxilipurdika, enda fan nitzan, lenengo neu, da hantxe eta konozimendu barik eta erlojue eskuturrien han euken da erlojuoi martxan ondo eta bera konozimendu barik, geldi. Enda baten bat etorriko ete dan, baten bat etorriko ete dan, baten bat etorriko ete dan, eta iño be etzan agerketan, eta beste emakume bat edo agertu jaten, orduan Apotzatik betozen errekaun batzuk egiñien da haraxe, ta bixok begira hari, ta gu bixok hari ezebe ezin iñ eta hantxe egon gitzen begira. Da halako baten kamioi txikitxo bat lastuaz hor dator goittik behera; geldittu gauen eta han gauken lurrien eta txoferroi be jatxi jakun da Mondraueraiño erueteko. Holan ebatu ta hasi gitzen. Eta orduantxe behetik gora lagunoi etorren, etorri jakun. Eta beraz gero fan zien Mondrauera edo eztakit nora. Baiña, Bitorixatik jasten zien bi motorista egun danetan. 
Eskolako kontuak
Fernandez de Arroiabe Pagoaga, Pako
-Eta esan dozu lau-ost urtegaz eskolan... 
- Bost urtegaz eskolan faten nintzen ni Zarimutzen. 
- Eta eskolia euskeraz eukitzen zebein, erderaz edo? 
- Euskeraz, orduan katona esaten jakon hola liburu zar bat. Euskeraz. Hamen auen abade bat zerekua, Oñatiko Lizarralde. Araoztik gorau. 
- Arantzazukua? 
- Arantzazu baiño lehenau. Ha zela zan ha? Ixidro. Ha nungua zan, zeraz ibiltzen zan, egur, piñuixakin ibiltzen zana? 
- Isidro? Ni gaztiaua naiz zu baiño. Arrikrutz, Gesaltza edo... 
- Gesaltza izango da bai seguramente. Araoztik han gora, Arantzazu aldera. Auzounatxo bat ero badau. 
- Maiña. 
- Hangotxia zan hori abadioi. Don Jose Lizarralde. 
- Eta ze zan, abadia edo frailia? 
- Abadia, abadia. Hak urte asko ein zittuan hemen. 
- Orduan eskolak euskeraz jasotzen zittuen. Zu gerra ostian ibilli ziñan eskolan? 
- Gerra ostian? Gerra ostian gurien maistrak egoten zien han Maulandan. Gero zela ein zan hor beste etxien. Hor egon zan eskolia. 
- Auzo-skolia Maulandan. 
- Da hor egoten zien maistra bi. Bat eztakit, baiña maistra bi egoten zien. Eta orduen ba geurien egoten zien apopillo. 
Eta hortxe apur bat. Baiña ba! 
- Zu Maulandako eskolara fan ziñan? 
- Bai, bai. 
- Baiña ia gerra ostian eskolak erderaz izango zien, ezta? 
- Klaro erderaz, klaro. Gerra aurrian be bai. Gerra aurrian be bazan hor, el año... Matxainek esangotsun hori, kontaukotsun -Baiña Matxain ibilli zan beti Maulandako eskolan. Zu Zarimutzen. 
- Zarimutzen, klaro, hamaika urten diferentzia daukau ta. 
- Eta Zarimutzen egon ziñen gerria hasi zan arte? Edo zenbat urte arte? 
- Urtiak eztakit zenbat baiña, gero handik olaster Maulandan jarri zien, e. Eskolia hor jarri zan, (... etxian) Hor ibiltzen gintzen gero. Nik orduko ba eztakit. 
- Zu gerria hasi zanian hamahiru urte. Eta orduan hamalau urte arte eitten zan eskolia. 
- Bai, hor ibili nintzen, bai. Da gero gabeko eskolan da puxkat. 
- Gau eskolan be ibilittakua orduan? 
- Nai. Ordu ezkero ze ikesi, lau regla ta problematxo batzuk, baiña orduan asko gehixao ez zan egon be ta. Hemen bakitzu ze esan utsen maistruai batek. Orduko hamahiru urte edo baeukela ta, dividir ondo eitten euela ta. "Bueno, no vengas mas, ya sabes tanto como yo". 
- Hori maistruak esan otsan? 
- Maistruak esan utsan. "Ya sabes tanto como yo". Orduen maixuek be dividirretik asko gehixao jakin be ez ordukuek. 
- Kebraduak eta holako gauzaik? 
- Bai zera! 
- 
Santua margotzera Gasteizera
Barandiaran Elorza, Eustakio
- Esan dostai zuk prozesiño asuntotan eta Aste Santuko prozesiñuak-ta zer horretan ibilli zariela, ezta? 
- Lehen bai, baiña aspaldi ez naiz... 
- Ze itten zittun, zeuk organizaitten lagundu? 
- Ez, ez. Hori santuek eruateko organizaitten auen baiña... 
- A, santuak erueten? 
- Bai. 
- Eta hori zela itten... entrenamientua eta dana itten zeuein, edo? 
- Ez, ez. Hainbeste urte daroiat, eta ya martxia hartuta. 
- Eta zela zan? Nundik urtenda edo ze rekorrido itten zeuein? 
- Aste Santukua zan parrokixatik urten ta haraiño, estanku, oin hotela edo zabaldu daue ba? Horraiño, hor auen plazuela bat, eta hor buelta in eta gero plazatik bueltan, handik bueltan, plazan egoten zan beste altare bat ipiñita egoten zan, eta gero San Viatorrera, konbentura. Eta han be beste zer batzuk in eta handik ostera parrokixara bueltan. 
- Zenbat denporako bueltia? 
- Ez dakit, bastante, ordubete edo bai igual. 
- Ze santu erueten zeben zuk? 
- Holako Santo Kristo haundi bat, oin be ha [...] Ha Bittorixara eruen be pinttetako, ni soldau fan aurretik, Beroara fan aurretik in nittuan urte pare bat edo, hori Aranburuzabala, Transporte Aranburuzabala-do, eta horren aittaz aiudante. Eta orduen euen hemen parrokua Don Agustin Etxeberria, Ondarrukua edo ez dakit nungua zan. Harekin berba in auen eta ha Bittorixara pintetan erueteko. Eta esan usten harek Patxik: "fanari parrokixara eta han egongo dok santue eta ekarri egik, bixar goizien haruzkuan eruen dagigun Bittorixara". Eta han euen zakutan forrau-orrau egindda, eta bixkarrien hartuta eruen neben garajera, eta hurringo goizien Bittorixara geuk eruen kamioien, pinttetako-do. 
- Eta eruen euein? Eta ekarri be bai, atzera? 
- Bai, elegante asko. 
- Hori noizko kontua da? 
- Nik orduen euko nittun hamazazpi bat urte. 
- Harrezkero ez daue ya gehixau pinttau? Ondo pinttau euein orduan. 
- Bai, ez dot pentsaten gehixau pinttau dauenik. 
- Zenbat urte arte ibilli ziñan zu Santo Kristo hori erueten? 
- Ez dakit, lau-ost urte-do. 
Marulandan 22 etxetan 24 erlijioso
Fernandez de Arroiabe Pagoaga, Kontxita
-Jolasian zela eitten zeuen, neska-utillak alkarrekin edo aparte edo? 
- Bai, eskolan be holaxen gabitzen. 
- Eskolan be aparte? 
- Gatzan ez baiña Maulandan bai. Maulandan junto neskak eta mutillak. 
- Gatzan be bai. 
- Gatzan ez, Gatzan gauken bixetakuak. 
- Maixua ta maistria? 
- Bai. Oin badau ba aiuntamentua? Haintxe zan. 
- Eta Marulandan danak elkarrekin. 
- Bai. Geure etxian zaon eskolia. 
- Zenbat juntatzen ziñen? 
- Orduan asko. Mariñen be baeuen maistrua. 
- Eskolia be bai? 
- Baitta. 
- Marulandan hainbeste etxe be eztie, ezta? 
- Hogetabi etxe euzen. Oin be eztakit zenbat egongo diezen baiña. Hogetabi etxe eta hogetalau relijioso. 
- Moja ta fraile? Etxeko bat. 
- Etxien gurien bat, baiña lau eozen etxiak be bai. 
- Baiña ola media bat atarateko etxeko bat. 
- Etxe danetan. 
- Horrek abariok eta monjok eta nora faten zien? 
- Eurak euken etxia. Abadia euen Zarimutzen. 
- Danak ez zien egongo Maulandan. 
- Abadiek ez. Frailliak, mojak, danak relijiosuak zien. 
- Eta ez zeukazuen abaderik edo fraillerik Kuban eta Ameriketan ibilitakuak? 
- Neuk aiztia Brasil, Brasillen eta gero hemen be egon zan, gero azkenian ba Madillen hil zan, eta hartu zeban hango gaitz bat; etxakon kendu sekula be, granoz beteten zan. 
- Tropikoko zera? 
- Tropikal. Dicen que en Brasil habia, bi auzela bakarrik; hango medikuak esaten zeben bi auzela bakarrik, eta Españan uno, tu. 
- Hoixe da loterixia tokaittia. 
- Bai, asko sufridu zeban. 
Bizimodua zenbat aldatu den
Errasti Ibarzabal, Bernabe
- Ta ze urtetan esan destazu jaixotakua zarala? 
- Neu? Jaixotakua? Mil novecientos diez. 
- Maiatzian...? 
- Maia... lauen. 
- Lauan. 
- Orduan, larogeta hamabost urte? 
- Larogeta hamabost urte pasauta. Lartxo, e? 
- Lartxo ez, ondo. 
- Lartxo bai, lartxo. 
- Orduan zuk ixa-xa mende osua Eskoriatza zelan aldatzen juan dan... 
- Bai... 
-... ikusi dozu... 
- E? 
- Ikusi dozula zelan juan dan dana aldatzen, ez? 
- Bueno, hori kasik-asik guk esanda zueik siñestu be ez dozue eitten bizimodue ze kanbixau dan. E? Gure... ni umie nitzenetik aurrera, ba, siñestu be ezin leike ein. Hemen andrak-ta, ba, tabernara-a pentsau be ez! Bi andra tabernara? Sekula be ez! 
- Gaizki ikusitta edo...? 
- E? 
- Gaizki ikusitta zeuan? 
- Ez zan... Ez zan [faten]. Nire ama segurutik gizonakin tabernan ez zan sekula egongo. Gizonak bai, gizonak tabernara faten zien orduen be. 
- Bai? Orduan be ohitturia zeuan? 
- Bai, bai, gizonak faten zien. 
- Ta txikiteua edo ze izaten zan? 
- Bueno, gu... 
- Orduan bai ala gerora etorri zan? 
- E? 
- Txikiteo kontuak eta... 
- Gero... Ba... Hori andrak-ta tabernara fatiek oin etorri da, e? Oiñao, e? Hemen, e? Hemendik kanpora, porejenplo, Barzelonara hori lehenau be badao, [baiña]. Hemen baiño lehenao etorri zan bizimodua adelanto asko. 
Baiña hemen lehelengo hola neskak-ta tabernan bi neska ni mutilla nitzenien be ez zan ikusten, e! Sekula pentsau be ez, e! Ta faten ziñen, porejenplo, geu ibili neskakin ta, ba, dantzan ibili ta buelta bat ein ta geuaz zerbeza bat hartu edo kafe bat hartu, sartzen zien, baiña bestela pentsau be ez emakumaik, e! Hemen oin larogei urte ta hola emakumaik... jolin, ikusi balie bi emakuma tabernan, ba... Ta fumetan ikusiko balie, barriz, herrittik be bialduko zittuen. 
- Bai, e? 
- Bai, bai, bai. 
- Hemen fumau-a emakumak ez dau ein, sin enabargo, lehenau be egongo zan fumetia gure aurretik be. 
- Bai, e? 
- Ni akordetan naz Asturiasen-a etxiek hemen be baeukien sukaldia. Ez dakizu? Ta sua bajua zan, lurrien eitten zan sua. 
- Bai, beheko sua, ez? 
- Beheko sua. Ta tximinixia. Ta Asturiasen, akordetan naz ni, tximinixiak eukitten euen borde bat. Hola, bordetxo bat. 
- Bai, halako... 
- Bai, holaxe. Badakizu, ezta? Hantxe pipia eukitten euen andrak. 
- Andrek, e? 
- Andrak. Eta pipie fumetan euen. Ta hemen sekula ez zan ikusi, baiña hemen be denporan baten igual egongo zan, e? Lehenau. Baiña gure akorduan ez, e? Ta andrak fumau hemen sekula ez dau ein ointxe artian. 
- Bai, bizimodua asko aldatu da, ez? Eta emakumiak... 
- Nik hemen lehelengokua andria trenian ikusi nauena -neu ezkondu ta gero, Vitorixan nabillela, Vitorixatik natorrela-rekadista baten alabia. Zigarrua fumetan [euen] ; jente guztia berari begira. Hori el año cincuenta y... o cuarenta y ocho cuarenta y nueve. 
Gizarteak izan dituen aldaketak
Lezeta Errasti, Maria; Romaratezabala Badiola, Maritxu
- Nik pentsetan jonat oingo gaztiek gu baiño hobauak diela, e? Oin horren gauzetan... Por ejenplo, horreik, ba, lekua isten ta, baiña kritiketan ta? 
- A! Kritikau ez... 
- Ta bata bestiatio gaizki esaten ta lehenguak gehixao gitzen. Lagunartien ta hola, ez dakitzu? Igual zapata zahartxuauek edo soiñeko zahartxuaue edo... Ta orduen oingo gaztiek distintziñua asko be gutxiao dauke bata bestiendako. [Askoaz be hobeto ikusten daue]. Faltan egoten badittun edo mutiko [...] bat "Gaur ez jaukat, ba, diruik", "Autso" ta lagundu. Guk, en kanbio, poltsikuen gordeta [eukitten geben]. 
- Bai, e? 
- Bai, horreik gauzetarako oingo gazterixia askoaz be formalauek die. En kanbio, beste gauza batzuetarako, ba... 
- Bai, danetara. 
- Danetara. Baiñe... Danetarako izengo da, baiñe... Hori... Por ejenplo, edukaziño haundixe, baiña gero "a la hora de la verdad" igual badakin ze eitten geuen. 
- Gero "eskerrikasko" emun biher [geuenien] bape emun ez ta holakuek. 
- Bai, halaxe izeten zien orduen kontuek, e? 
Inguruko erromeria eta feria ezagunak
Ibabe Uribeetxebarria, Encarna; Lezeta Madinabeitia, Maximo
- Orduen be erromerixan bat edo beste be egongo zan, ez? Erromerixak izeten zien orduan, ala? 
- Erromerixie? 
- Bai, esan gura dot, ba, jai egun batzuk be hartuko ziela tarteka. 
- Jai egunetan ez dakit, ba [...]... 
- Gizonak ferixa egunien. 
- A! Gizonak? 
- Bai. 
- [...] umie gosiek etxien, gizona lelotute etxera. 
- Hori da, hori da. Bai, behixe... Behixek... Urte askuen ibili nitzen neu behi bi Mondrauen saltzen nittun -bi, hiru be akordetan naz-Mondrauen ferixan. Ta esnerik edo ez gauen, orduen ez gauen saltzen. ; behixak saltzen gittuen ta ez. Beste zekorren bat-do [...] ta hortara [...] behixek. 
- Orduen faten zan, ba, Arantzazure, Urkiolara, San [Andresenera] , ta, ba, San Pedruek edo Andramaixek. 
- Bai, ta fiestie gero, fiesta haundixek eitten zien orduan, e! Dantza... Soiñue jo ta dantzan, neska-utillek dantzan. 
Ta San Migeletan be dantzan -oin San Migeletan be ezebe ez da eitten-; San Migeletan-a be dantzan, dantzan ganoraz neska-utillek ibiltten zien. [Ta kanbixau ein euen]. 
- Ze egoten zan? Akordeoie edo trikitixa edo...? 
- Bai, akordeoie. 
- Akordeoie? 
- Soiñujoillie. 
- Soiñue... 
- Beste... Oin harrazkero [argittu die beste...] aldemenekuek-ta [be, honek] soiñue joten eben, baiña... San Migeletan, ezebez, baiña San Migeletan dantzan neska-utillek. 
- Urkiolara-a be dana oiñez fan biheko zan, ez? Urkiolara erromerixara ta dana oiñez? 
- Mondraura be bai ferixara, oiñez. Mondraura ferixara oiñez-a faten giñan. Oiñez. Urkiolara? Baztar guztietara [...] oiñez. Oiñez? Nun ibiliko gitzen, ba? Mondrauera... Mondrauen ferixa haundixa eitten zan. Ganauek... Ganau asko saldu eta erosi ta ferixa haundixa eitten zan Mondrauen. 
Eskoriatzako musika banda
Beloki Altuna, Antonio
- Bueno, bueltauta musika kontuetara eta, musika bandia esan dozu kanpora larrei ez ziñaziela urtetzen, baiña herrixan bertan...? 
- Bai, domekero. 
- Domekero joten zenduen? 
- Domekero, bai. 
- Ta pasakalliak eta itten zenduzen? 
- Baitta, baitta. Jai haundixak zianian pasakallia. Eta iñoiz, ba, bueno, pixkat, e... ya osatu giñanian grupotxua ta zerien, ba, konziertuak be bai, plazan. 
Zinearen lehenengo urratsak
Beloki Altuna, Antonio
- Eta, hori, esaten dozu ziniak bazerela beste parrokixa... bueno, parrokixa gehixenetan edo. Baiña hemen bertan, Eskoriatzan, zenbat halako makiña, osea, zinia zenbat tokittan egongo zan, hor bakarrik? 
- Bai, bai, bai. 
- Eta zuk badakizu zelan jirau zeben, ba, aparatua eta horrek gauza guztiorrek? 
- Ni hasi [nienien] , ni hasi [nien] , aparato bat bakarrik zeuen. Gero ya pixkat jentia... jentia edo gehittu edo gehixau etorri zala zerien, ba, ya bigarren aparatuau, ba... zertu barik, korte barik, batetik bestera pasau, baiña... honeik, e... kasik, honeik asuntuok, pixkat tokau jaten "en primera linea"! 
- Eta, orduan, lehelengo aparatu horretan, kortiak zegaittik? Ze zian, "ocho milimetros"? Ze, ze...? 
- Ez, ez, ez, "treinta y dos", normala, normala. 
- Eta ze korte egoten zian? 
- [...] , ba, hiru ordu larenetik hiru ordu larenera, por ejenplo, tamaiñua, bobinian tamaiñua, hiru ordu larenetik aurrera ez zan kabiduten ya. Zinttia goraiño. Eta, klaro, hara allegatzen zanian, ba, bueno, deskantsua ein ezkero, orduan deskantsua eitten zan... 
- Bobinia aldatu... 
- Bai, ta ya esta. Eta, ba, bueno, normalian izeten zien hiru, hiru rollo, hiru zatittan, eta, klaro, proiektore bat zeuenien bakarrik, ba, derrigorrian, kendu in bihar, osea, aldatu ein bihar. 
- Bi deskanso. 
- [...] guretzako izeten zan prueba bat, aber zeiñek azkarrau in. Gero prisakin igual zinttia gaizki sartu ta barriro argixa ixotu bihar, ta "fssss", txistua. Buf... ohittuta, ohittuta ya, [zenbat] txistu... 
- Eta gero, esan dozu, makiña barrixa ekarri zanian, orduan ya korterik ez? 
- Ez, zeatik lehelengokua, lehelengo rollua baten eta gero bestian, eta bata akabatzen zanian, ba, hirugarrena han barriro... 
- Anekdotak be eukiko dozuz, ez? 
- Buu... zinekuak? Danak, anekdota danak daukat. 
- Pelikulia apurtu edo erdixan...? 
- Ta argixak itxungi, zeatik orduan bonbillak ez zien... zien hortaiko... horreik, soldadora elektrika modukoko... zer batzuk, bonbillia, ba, argixa itten zabena oso foko fuertia, baiña bonbillia izan biherrien kristaleko [...] , zerak, polo bixak ta, orduen, ikutzerakuen sua, sua, bueno, argixa. 
- Bai. 
- Eta atzien egoten zan kristal bat, eta hak urtetzen euen makiñan aurrera. Eta ha euki biher zan beti, ba, puntutxo baten, osea, aurreratxuao edo atzeratxuao. Ta separauta [zerenian] , osea, gastau, gastau itten zan, ta apurtxo bat [apartatzen] zanian, itxungi itten zan dana. Eta bueno, segiduen enteretan ziñen, txistua ta... 
Zinearen inguruko zenbait azalpen
Beloki Altuna, Antonio
- Pelikulak noiz izaten zian, zinia ze egunetan egoten zan edo? 
- Zapatua, domeka, eta eguenak be bai. 
- Eta zenbat kobratzen zan? 
- Puf! 
- Hasierako urtietan, zer izango zan? 
- Ba bastante [urterakuak ni]... osea... hasi ta 10 bat urte edo, nota, hola, zea bat, nota bat daukat neure, neure rekuerdua... 
- [...]. 
- Ez, ez, neuk eiñikua, zera, likidaziño bat eiñikua, ta 9 pezeta, 8, entradia. 
- Eta, orduan, ba, umiak edo gaztiak edo tranparik-ta egitten zeben, ba, sarreria ez pagatzeko edo halako...? 
- Ez. Ez, zan bastante... Bueno, butaketan ta, bueno, butaketan... lehelengo sillak zien. Apurtxo bat... 
- Egurrezko...? 
- Bai. Apurtxo bat bat dirua [eukitzen gebenien] , bueno! Zerien, hemen Rioja, Rioja... Ezkarai edo, zeuen fabrika bat hola itten zittuena, eta handik etorri jakun bat eta, bueno, montaje politta in zoskun. Baiña, bueno, hillebetegarrengo ya... 
- Apurtuta? 
- Buf, desastre. 
Umetan errekan arrantzan
Arrieta Gallastegi, Esteban
- Eta karramarrotan? 
- Kangrejuek? 
- Bai. Zelan harrapatzen zenduezen? 
- Kangrejuek, e... Retelak esaten jakuen holako aro batzukin, zera, saratxo bat; eta ha ipini, eta han okela puxkat, usaiña botaten dauena-ro, puxkat usteldutakue, eta ha ipini, ta kangrejuek hara faten zien, ta atara-a, hartu-a, berriz... Angirak-ta asko azen, angirak; eta angirak harrapetan zittuen, e, kordela botata, gabien bota kordelak, punta batetik bestera, bestien ipini, da antzueluekin, hiru-au antzuelo kordel bakotxari, da hurrengo goixien juan ta, angirak baldin badauke, etxera ekarteko. 
- Eta angirak estimauak izaten zian? 
- Bai, bai, bai. Angirak haundixak eoten zien! Gu Eskoritzara bizitten etorri gitzenien, gure aittak bezperan kordelak bota zittuen, da Eskoritzara etorri, ta Eskoritzan, e, kamiñeruek etorri zien gure muebliok ekarteko-a, kamioi baten, eta amak angirak ipiñi zittuen Eskoritzan, lenengo merixendia angirak jan gittuen, jan zittuen... Neuk be jango neuen zeoze, baiña. Bezperan peskan eiñ-ta... 
- Orduan erreka aberatsa. 
- Oso aberatsa. Oso aberatsa. Eibartik-ta be bai etorten zien, e, horra San Prudentzio aldera-a peskan eitten, e! 
Mondrauetik eta be bai asko. Eta, klaro, gero fabrikak hasi zienien, industrie hasi zanien, peskie orduen galdu zan. 
Loiñak-ta harrapetan zien, bueno! Loiñak eta asko, asko. Bandadak ibiltten zien holaxe bista-ista-istan, bandadak ibiltten zien. Eta batzuk erreminttak be baaukien, guk ez, baiña hola esparbela, raaa! Bota eta behera faten zan, gero zerakin tiretu eta harrapetan zittuen, loiñak-ta hola harrapetan zittuen. 
- Zuek ohiturarik izaten zenduen agorrak egitteko, presa txiki batzuk? 
- Bai, bai, bai. Presak eta errekan eitten gittuen, eitten gittuen. Ibiltten gitzen. 
Perretxikotan mendian
Arrieta Gallastegi, Esteban
- Eta perretxikutarako afiziñorik? 
- Bai, bai. Ni oin ez naz juten, baiña orduen perretxikutara afiziño haundixe geuken bai. 
- Bertan inguruan, San Prudentzio inguruan? 
- Bai, bertan inguruen. Eta ni Eskoritzara etorri ta gero be bai, perretxikutan asko eitten neuen, bai. Mutikotie, baiña ikesitta neuen, eta perretxikutan eitten neuen, bai. Oin aspaldi hontan bapez, ez dot eitten, e. 
- Eta zer hartzen zenduen? 
- Gibelurdiñek eta korostei-erretxikuek eta honguak zien onenak. Eta gero saltsa-erretxikuek be egoten zien... 
Baiña gibelurdiñak eta gorostei-erretxikuek-ta neuri gehixen gustetan jatenak hareik dia. Zatittuta, tortillie eindda ipintten die, ezta? Baiña horreik die perretxikuok, e, osorik, berakatza eta gatza-a ein, ta zartaiñien, gehixen holaxe gustetan jat neri. 
Eskoriatzako dantza-taldea
Armendariz, Mertxe
- Zenbat urtekin hasi ziñeten dantza eitten edo dantza-aldian ze urtekin...? 
- Hamabi-amahiru urte. Guk hemen, klaro, en el cincuenta y siete bada... 
- Ez, hamen cincuenta y [...]... 
- Ikusi, hemen ifintten dau cincuenta y siete. 
- Bai, cincuenta y siete. 
- Eta gu en el cuarenta y cuatro gaoz jaixota, ba, hamahiru urtegaz. 
- [...] cuarenta y uno, [hamahiru urte] , nik eukiko nittun hamabost-amasei urte. 
- Hamahiru urtegaz. Hemen gaztetxuena da nire ahiztie Mari Carmen. 
- Bai. 
- Honeik Maria Jesus ta...... 
- Maria Jesus ta horreik ez. 
- Mertxe urte bat zaharraue? 
- [Haure] zaharraue. Eta gero zaharrenak Nekane como gehixen, gero Maria Jesus, Maria Luisa, Kontxita, Isabel, Mercedes eta gero gu gitzen hau Mari Pilar eta ni [... nau hemen]. 
- Hau zan lehenengo grupue [urtetzen euena]. 
- Lehenengo grupue urten zana. 
- Bai, honeaz, e? Aurretik egongo zan beste grupo batzuk, baiña... 
- [...] Eskoriatzara ta gero... 
- Gero egon zan urte batzuk, ba, ez [zebela ein] dantza... 
- Betiko moduen. Betiko moduen, horixe. 
- Eta, bueno, etorri zan hau Vittorixatik lanera hemen eta honek itten zauen dantzan el "Txirinbin", ezta? 
- [...] "el Txirinbin de Vitoria". 
- "De Vitoria". Ta formau zauen, ba... 
- Eta horrek formau auen hori... 
-... grupotxo bat. 
- Eta zelan zaukan izena gizon honek? 
- Joseba. 
- Joseba Ortiz de Zarate. 
- Ortiz de Zarate. 
- A! Ortiz de Zarate? Ta hona etorri zan lanian? 
- Lanera etorri zan fabrikatxo batera. Eta dantzan itten auen han eta [ekitten zan] , ba, geuri erakusten. Hori gero hil zan, gazteik hil zan [...]. 
- Eta bakarrik emakumiak ziñeten? 
- Bai. 
- Ez, gero mutillak be bai, e! 
- Gero. Baiña lehenengotan igual izengo zan... 
- Guk ingo gauen orduan "solo chicas", edo "solo chicos". Hori orduen, badakitzu "que no se podia hacer mucho asi". 
- No, baiña, badakitzu, andrak betik izan gare "mas dadas a estas cosas", eta nik uste dot lehenengotan formau zala, eta eske... bestela gero ya zien honek ya ez diez hain zaharrak, osea, gaztetxuauek die, ez? Klaro, gure edadekuek diez ya. 
- Hamen bai. Bueno, eske hamendik gure Maria Jesusek eta Ana Marik, edo... Maria Luisak eta [...] 
- ta holako fortografixetan del cincuenta y cuatro honek in euen mezia... 
- El cincuenta y nueve. 
- El cincuenta y nueve. Hortxe desberdintasunien... 
- Eta hau dau el cincuenta y siete. Oseake... [segittuen]. Hamen ez da ikusten ez Maria Jesus, Isabel be ez... 
- [Harek nik uste dot] denbora gutxittan ein auiela dantzan, e? 
- Bai, oso gutxi. Oso gutxi, zegaittik hau fortografixiau uste dot Txomiñek ein zauela el cincuenta y nueve. Mezie. 
Hurrengo urtien... 
- Txomiñek eukiko dau setenta y... setenta? 
- Y... 
- Setenta y uno? 
- Uno. 
- Uno. Hogeta bost urte... 
- A! Eta egin zenioten omenaldixa edo holan? 
- Ez, ez, lehenengoko mezie. 
- Lehenengoko mezie. Lehenengoko mezie [ein gauenien] , hori. Ta hamen bai, hamen ya [garez] mutillek... 
- Da gure kuadrillie. [...]. 
- Gure kuadrillie... 
- [...] be... Zein ikusi dot gehixao hemen? Ez? 
- Hamen Alfonso, Jose Juan Arbe, Pedro Mari... Ez, Idigoras, Jose Luis [Marzel] , [...] , Armando y Larrañaga. Baiña gehixau be egon biher zan, e? 
Dantza-taldea; dantza desberdinak
Armendariz, Mertxe
- Eta ziñeten, orduan, taldetxo hau hasiera baten, holan... hamar inguru...? Hamar... sei, zazpi... 
- Bai, izeten zien [...] , betik izeten zien... 
- Hamar. 
- Hamar. 
- Hamar. [Sagar-antzara]... 
- Sei ta sei hamabi... 
- Sagar-antzan be lau eta lau, eta [...] hamar. Eta zinta-antza eta horreik hasi zan. Eta gero ya honeik diez ya mixtos. Hasi gitzen... 
- Bai, hasi gitzen mixto. 
-... beste [eusko] -dantza ta hor faten zien ya... 
- Hor be... dantza-aldia ya neskak bakarrik eitten zan ta gero mutillak eitten abien aurrezko ta [...] bakarrik, oseake, nahastuta ez zan ez zan eitten hainbesteraiñoko dantzaik, e? 
- Bai, batzuk in gauen, e! 
- Bai, batzuk bai. Baiña bestela izaten zan neskanak eta mutillenak. 
- Bai, segun ze dantzak diferentiak. 
- Diferentiak. 
Eskoriatzako dantza-taldearen inguruko azalpenak
Armendariz, Mertxe
- Eta zelan zaukotzuen izena? 
- [...] nik pentsetan dot "Alai-arbi" gitzela. 
- Ai! Ideaik be ez, hara! Ideiaik be ez ez dauket. 
- "Alai-arbi"? 
- "Alai-arbi". 
- "Alai-arbi", e? Ez... ezta ideaik be ez... 
- Nik [pentsetan...] baietz. 
- Eta zelan pentsau zenuten edo zelan izen zan? 
- Izena? 
- Bai. Edo...? 
- Izena akordetan naz ibili gitzela, ba, bakotxak edo [kuadrillan...] ein biher zan, zelan ifini, ze izen ifini. Ta egon gitzen pentsetan, ba, nik ez dakit zenbat. Ta azkenien pentsetan jat urten auela, pues, alaiak, alegriak gitzela eta hori ta garbixak. Honbre, hori porsiakaso. Ta pentsetan jat "Alai-arbi". Ta beste izen bat egon zan be, ta ez naiz akordetan [oin] zelan zan. Beste izen bikin egon gitzen, ta azkenien "Alai-arbi". 
- Zu, izenak ez dakit... Ideaik be ez. Ez, ez naz akordetan... 
- Eta hemen zer ensaiau eitten zenuten edo zelan? 
- Bai, ensaiau! 
- Fijo-ijo? 
- Fijo-ijo. 
- Honbre! "Mas finas que [el esto del coral] ". Bai, bai, bai, bai. 
- Zenbat? 
- Astien behin edo... 
- Behin edo bittan be bai igual. 
- Bi be bai igual, e? 
- Bai! Lehen... Bueno! Oin zinia, hori, gaztetxia dauen lekuan hor zinia auen ta haintxe eitten gauen. 
- Haintxe eitten gauen... 
- Haintxe eitten gauen ensaiuek. Bai, bai, bai, bai. 
- Eta berekin, ez? 
- Bai, horretxekin, Joseba... 
- Josebakin? 
- Josebakin. Gero txistularixak zien, ba -hau dauena hemen be bai-, ya txistularixek zien Eskoriatzakuak: Jose Kruz, Felix... eta horrek zien txistularixek. Tanborrerue betik urte askotan bat: Anton "Tanborrero". Oin [Coruñan] dau. [Coruñan] dao. 
- A! Anton "Tanborrero". Bai, entzunda daukot. 
- Bai, ha beste argazki batzutan urtengo dau. Ta ke raro hemen ez dauela egon. Antontxo. A! Anton Guridi da hori txikitxue! 
- Hori da txikitxue? 
- Ipini dozu Anton Guridi? 
- Bai, jarri ein bihar dot. 
- Honbre! Anton Guridi! Honen primua zan bestia Anton "Tanborrero". Artista batzuk zien honek tanborra joten! 
- Eta gero ekitaldixak eta ze eitten zenuten hemen Eskoriatzan bakarrik edo...? 
- Ez, ez! 
- [...] fan gitzen Angiozarrera fan gitzen. 
- Angiozar, bai. 
- Trenien. 
- Trenien. 
- Ta gero autobusien handik Angiozarrera. 
- Gero Plazentziara. 
- Gero Plazentziara be bai Santa Ana egunien fan gitzen. 
- Eta [estas... bestia nora gehixao dao]? Ideaik be ez... 
- Urten be asko be... Orduen [danetan...] ez dakit... 
- Horreik bixek bai. 
- Horreik bixetan bai. 
- Akordetan naz, bai. 
- Gero herrixen itten gauena, bai, ta ez dakit nora gehixao fan gitzen. 
- Horrek bixetara bai. 
- Bai. 
- Eta jaixetara? Gero hemen be bai jaixetan itten zenuten edo...? 
- Bai! Bai, bai, bai, bai. [Obligaziñoz, zu]. Jaixak zieten zien "obligacion". 
- "Obligacion", edo... ta gero... 
- Obligaziñue. 
-... etorten bazan Gobernadorie be bai... 
- Baitta. 
-... edo [...] , ba... 
- Horrek gauzok izeten zien eskolan be bai. 
- Holan... 
- Klaro. [...] ta gero... 
- Apotzan be egon gitzen. 
- Apotzan be bai. 
- Inauguraziñue, hau, kamiñue. 
- Kamiñue ein zanien. 
- Kamiñue ein zanien. [Gobernadorie etorri zan] eta egon gitzen, bai, dantza... Fan gitzen [...]. 
- Gatzagan be ez dakit ez gitzen egon [beste...] , holakotxe gauzetan. 
- Horreik zien akontezimentuek. 
- Bai. 
Kintoak Santa Ageda eskean
Pagaldai Iñurrategi, Jose
-Zu gaztie ziñanien zenbat urtekin ospatzen da, bueno, Santa Agedako... Kintuen eguna? 
- Hamazortzi, hemeretzi urte, hogei, hortxe. Oin kintuek urte bi edo hiru edo gaztiauek [etozen?]. Lehenau nausitxuauek faten zien. Hogeta bat urte ingurukin, edo hogetabi edo holan faten zan soldau. Oin urte bi edo adelantau ein daue. Adelantau, gaztiauek joaten die, kintuek gaztiauek ibiltten die lehen baiño. Lehenau gu auzuetan auzue batzen giñuan guk; kaletarrakin aparte ibiltzen giñan. Oin danok batera eitten daue, baiña gu faten gintzen Mendiolara, Arkarazora eta horra. Eta gero Eskoriatzara be etorten gintzen, Eskoriatzakuak be faten zien Bolibarrera-a. Eta kaletarrak hasten bazien kalebarrenetik, gu kalegoixenetik hasten giñan. Batera ibili barik. Eta gero parte itten gauen Izibill edo, Izibill baserri bat, etxe bat zan, lehenauko aguazillen ta zera, oiñurrengo aguazillanak, fan zanak ez, aurrekue Toribio, Toribio Zubia, haren etxia preparaten oskun ba... 
- Zubia, badakit, horren anaia; Miren Zubian aittajauna. Eta zelan, barkatu, moztu ein dotsutela... 
- Han eitten gittuen guk bazkaixek eta afaixek, eta eitten gittuen batzen geuen gauzakin eta. 
- Eta zelan zan egun hori? Goixian elkartzen ziñaten... 
- Gu ba bezperan batzen gauen auzuak, eta bertan egunien kaliak. Dirue edo batzen zan. Lehenau baserrixetan eta emuten zittuen dozena bat arrautza igual, eta txorixuek eta gauzak; janak-ta asko batzen gittuen. 
- Eta gero etxe horretan jana egin, ez? 
- Jana ein. Eta bezperan be afaitten gauen, gero egunien bazkaldu, afaldu be bai, eta gero sobretan bazan, hurrengo domekan edo atzera eitten gauen. 
Bolatokia Gatzagan
Uribe Urrutia, Juanita
-Mutillak zertara jolasten zeben, kanikak eta izaten zittuen? 
- Kanikak baiño, boluen. Ez dakitzu horrek boluek ifini, boluek ifintten die, eta gero pelotiekin, eta holakuek. 
- Eurak egindako boluekin? 
- Bai, euren zerekuak. Boluen jentie ibiltten zan, nausixa be bai domeketan, nausixa. Baiña ia harek eukitten eben bolo onak. Eta mutikuek ba bakitzu. 
- Bolatokixa nun zeuan Gatzagan? 
- Ba gorutza goiazela holaxe eskumetara. Han estankue badakitzu nun dauen han behien, hantxe behien, hantxe. 
- Eta han bolatokixa. 
- Eta han eitten euen. 
- Gizonezkuak? 
- Bai. Eta mutillak eta horrek. Emakumeik ez. 
- Eta badakizu jolasten zebenian, posturarik eta egoten zan? Dirua eta? 
- Orduan diruik ez zan egoten, ez zan egoten diruik. Baiña bai, ahal dauenak ba dirua. 
- Dirua edo beste zeozer... 
- Zeozer. Guk konparaziñorako, esan dotena, txirikillan ba, txokolatia eitten gauen. Ez dakitzu? Gero juntau danok, ez gauken diruik be, baiña daukenak ba han etxe baten, zer baten, zera ein, txokolatia ein. 
Txirrindulari profesional izandakoa
Fernandez de Arroiabe Pagoaga, Jesus
- Zu bizikletan ibilli ziñen garaixan ogibide zuekatzun bizikletia? 
- Zela? 
- Ogibide, profesiño modura bizikletia? 
- Bueno, selekzionau ein eustien "campeonato de España"ko Sabadellen. 
- Nunguen? 
- Sabadell, Barzelonan egon zan. Nik lehenengo karreria korridu nauena orduen Aretxabaletan, ziklo krossa egoten zan ba, Arantzazun Oñatin famosuek "el año cincuenta y tres" edo noz egon zan? "campeonato del mundo" Oñatin? 
Ziklo krossa, Robick-ta. 
- Ni ondiño jaixo barik neuen. 
- Ba nik "en el año cincuenta y cuatru"en-do korridu nauen lehelengo karreria zeien, Aretxabaletan. Ta ikusi eistien salidan urteten eta gero metan, trofeue hartzen. Urten, hanka ein nauen eta adios! Orduen nengoen preparauta ondo, jentiek ezetu be ez dostien eitten, ta akordetan naz e Aretxabaltatik hara zera Copreci gaiñera igoten zan karreteran, zerera horra pantano aldera, ta euan zelaittik behera, Coprecittik behera bajetan zan ta ni ez eistien ezautu be eitten, Anton Barrutia-ta entzunda euko dozu? 
- Entzunda bai. 
- Barrutia (... ) , ta ni ondo preparauta neuan eta jo ta irabazi nauen karreria. Lehelengoko karreria. Aiba! Zela baiña? 
Fotografixe daukat berraiz hangua. Ta gero selekzionau eistien Sabadellera, "campeonato de España" korriduten. 
Ta in nauen bigarren, "campeonato de Españan" Sabadellen in nauen bigarren. 
- Lehelengo aldiz korridu zeuenian? 
- Lehelengoko karreria, bai. 
- Ta orduen esan dozu... 
- Gero erun eistien kanpeonato de mundura Luxenburgon korriduten zan "campeonato del mundo". 
- Ze urtetan izan zan hori? 
- Ba "cincuenta y cuatro-incuenta y cinco". Kanpenato de mundua Luxenburgon, ta ni afizionau moduen nenguen baiña ekipue, Españakue, fan bihar euen kanpeonato de mundura eta ni ebatu eistien profesionaletara pasau eistien. Karo, "campeonato del mundo" profesionala zan ta ikusko auen lau hontatik nahiz ta ni afizionaue izen ta pasau eistien profesionaletara eta kanpeonato de mundure joan nitzen. Joan nitzen Anton Barrutia, Mitxelena, Joxe Mitxelena, Talabio difuntue hil zan Burgoskue hil zan, ta laurok fan giñen. Ta bukatu gauen Talabio aurretik ibilli zan, Mitxelenak hamahirugarren uste dot, joe ointxe (... ) nau, hamabi-amahiru, puesto bat bera aurrien edo ni atzien, holaxen sartu ginttan hamahiru-amabi-amahiruen gauen. 
- Hori mundukuan? 
- Kanpeonato de munduan, Luxenburgon. Handik etorri hori zan, handik etorri enda hori zan "diecinueve febrero del año... " febreruan... handik etorri eta soldau joan bihar nauen, Bitorixara. Orduen zozer eistien Bitorixara joateko soldau, soldadutzara, ta Bitorixa, handik etorri ta Bitorixara ta adios, gehixau karrerarik korridu bez. Soldau fan nitzenien, gero etxien kamioi bat geunken, ta faltan eitten nauela anaiakin basuan harantza ta honuntza ibiltzeko ta orduntxe itzi. Horren penie dakat, ez segidutia. 
- Orduen zemat urtietan ibilli ziñan bizikletan konpetiziñuan? 
- Ba gaztetan afizionau moduan hasi ta gero kanpeonato de mundura erun eistien, "campeonato de España" atara nauen Sabadellen, ta pasau eistein profesionaletara kanpeonato de mundura fateko. Karo, afizionaue nitzen baiña koño afzionau izena ikusten nauen profesionalei irabazten notsela ba erun eustien kanpeonato de mundura. Handik etorri ta kamioia zela etxon: "koño, honek falta itziok eta... ", mutikua badakitzu, kondizuten gustau-do, ta adios, gehixo, hortxe itzi nauen karrerie, korridutia. Horren oenie beti euki dot. Kauen la letxe, oin esate ostie: "Joe Indurainek-ta sei tur atara ittuen ta", bai nik be atara nekien segidu banau, ez dakitzu? , esaerie da. 
Ziklo-krosean zein errepidean
Fernandez de Arroiabe Pagoaga, Jesus
- Eta Sabadelleko eta Luxenburgoko karrerak zer zien karreteran edo ziklo krossa? 
- Ziklo krossa, ziklo krossa. 
- Osea, zu beti bibli izan zara ziklo krossian? 
- Karreteran be bai e! karretera hemen herri danetan atarata dauket, Eskoitzan, Aretxabaltan... Mondrauen... 
- Arantzazukoa be esan dozu? 
- Arantzazun zortzigarrena bai, akordetan naz. Arantzazun, orduen ni profesionalak korriduten euen Robick eta honek Rondeau-a, ba onenak etorte zirien eta nik urten nau akordetan naz, Arantzazun behien urteeran, urteeran igoteko han behien, jausi gintzen mordua, batan batek errobedie-do ikutu ta... Joe gero han Txopekuen goruntz jun bihar, Txopekure joaten naz tiro batzuk botaten, beti akordetan naz, Txope pareko ha ermittatxo bat euan, han parien beti akordetan naz. Mekauen, jentie hantxe pasetan pasetan pasetan pasetan, hartzen hartzen hartzen ta aurreraka ta aurrera baiña han galdu euena, entre jausi ta hor bestiek badakitzu aldatzien llanuen izen ezkero ba "ra" sartzen zara baiña aldatzien ezin leike. Bai bai. Arantzazun allagau hara goiko, Miliku, zer da? Atzenengua? 
Tabernia? Han ez zan bukaten, goratxuau. 
- Arantzazun bertan? Lehelengo dau Milikua, gero goixen Sindika. 
- Sindika! Sindikan be ez zan akabetan e, goratxuau igo ta han bide bat-do badau ba? Bai. Hantxe gaiñien akabetan zan orduen. Bai. 
- Errepia akabaitten dan lekuan. 
- Bai, bai. 
- Osake Sindika gaiñian. 
Gasteizeko San Antonio zirkuitua
Fernandez de Arroiabe Pagoaga, Jesus
- Bitorixan zirkuito eitten zan lehenau, San Antonio. Zirkuito bat, onak Oscar Elgezabal-ta, ez dakitt ezauketan jatzun, (... ) onena Durangokue zan ta han zirkuituen azkenengue fuera, azkenengue fuera, azkenengue fuera, azkenengue fuera, bigarren indda nau. Atzeneko bueltan danak fuera, gero ta gutxiau, gero ta gutxiau, azkenien bi geraketan zarenien ba lehelengo edo bigarren ein bihar, ta bigarren indda nau. Hantxe. 
- Nok irabazi otsun? 
- Oscar Elgezabal horrek, Durangoko horrek. (... ) kristona. Txapamutikote zaharra. 
- Ta hori soldau ziñala edo...? 
- Ez, ez, ez, ez, ez. Aurrerau, aurrerau. 
- Osake orduen eskola bidian hankak gogortu ta... 
- Exakto. Hemetik Bergarara egunero fan ta etorri. Ba entrenau, gero eitten nau e. Gero eitten nauen igual askotan libre dauketenien hemendik fan, Bitorixara fan eta zeretik bueltan, Alsasuatik bueltan edo ba Beasain aldetik hortik hona; edo, bestekaldera, Urkiola igo, bajatu zeretik-do. 
Arrasate eta Elgoibarreko azokak
Agiriano Arenaza, Agustin
-Baiña lanetik aparte beti be dantza edo juergatxon bat eingo zeuen, ezta? 
- Juergie? 
- Zuek (nora joaten ziñeten) , San Pedroko jaittara? 
- Baserrixen beti euen gurien lana ta, beti-eti lanien. Zerbaitt. 
- Baiña jaixak edo. 
- Jaixek bai, jai hartzen gauen biha dan moduen. Orduen oin baiño, gero elixa kontuan be dan-anok faten gintzen elixara, danok faten gitzen orduan. Eskoritzan basarri-uzo bat beste etzan izen be. Eskoritza oiñ haundi eindda dau baiña orduen zenbat ezen ba? Eztaitt, hamabost etxe etzien egongo ganau bakoik, deste danak ganauekin bizi zien, danok bizi zien ganauekin, bat edo bi edo hiru... Hor kale-alien be danok ganauekin. 
- Domeketan mezetara fango ziñen baiña gero plazan musikia egongo zan, ezta? 
- Bai, musikie egoten zan bai, bai, bai. Dantzan neskokin neskatillokin han ibiltten gintzen. 
- Domeketan dantzan. 
- Bai, domekie aillegau begire, pozik. 
- Ferixetara be fango ziñen. Zein zan hemen inguruan ferixarik hola... 
- Ferixie ba orduen ferixa formala Mondrauen eitten zan. Mondrauen ferixa formala eitten zan. Enda gero politto-olitto ha be oingo bizimodu belozidadie honek ha be kaliek eitteko apurtu euen, kendu euen, dana kendu euen, da gero handik estaziño ondora pasau euen ferixioi tta berez-erez gastau eindda, gastau eindda. 
- Basarrixak ezkutauaz, ganauak ezkutauaz... 
- Bai, bai, gastau ein da. Eta gero Elgoibarreraa hartu gauen martxia ta Elgoibarrera faten gintzen. 
- Elgoibarren noiz eitten zan ferixia? 
- Oin be eingo da, hillen azkenengo zapatua. Han ferixa bat, hillen azkenengo zapatua bakarrik. 
- Mondrauen ze egunetan izaten zan? 
- Lenengoko, Primer Vierneseko eguakotxien ez eta bestie, hamabostien behiñ. Primer Viernes ez; eguakotxa. 
- Bigarren eta laugarren eguakotxetan? 
- Bai. Mondraue era baten, bueno! , formala egon zan. Bai, bai, hemen inguruen onentxuena. Hor Bixkai aldetik be jente asko sartzen zan ba. Kanpazartik eta. Gero hemen ingurukuok be danok faten gitzen da. Ez, ez, ferixie formala eitten zan. 
- Zuek Santa Lutziara Zumarragara fateko ohitturaik izaten zebein? 
- Bai, fan izen gintzen hara be, fan izen gitzen, baiña astoik eta animalixaik eztou sekula euki be. 
Familia musikaria
Fernandez de Arroiabe Pagoaga, Kontxita
-Jolasetik aparte dantzak eta erromeixak eta. 
- Bueno! Hori geure aurrian eitten zan. 
- Zuek dana zeukatzuen etxian, eskolia, dantzia, tabernia. 
- Soinujotzailiak danak gurian, neu ez, neskak be bai, monjia be bai; kordeona euken monjiak be. 
- Mojiak korneona joten eben? 
- Monja egonda gero erositta. Ta beste aiztia, ondio Atxabaletan bizi da, eta horrek oin be pianillua ta joteittu. Neu torpiena. 
- Osea ke zuek familixakuak alaiketan zeuen giruoi. Domekero joten zeuen edo? 
- Ez, juten zien Angiozarko Itxua, be juten zan hara soiñua joten hola jaialdixetan, hori elegantia zan da. Eta horren anaia be bai, Julian. Da Angiozargua beste bat; Angiozargua zela zan? 
- Baiña haik etorriko zien aparte. 
- Bai, jaixetan. Itxua jai apartetan baiña bestiak jaiero egoten zan han. Eta gero joten zeben gure anaiak inbaliduak eta nere gizonak joten zeban tronpetia. Eta hori gero, gerra ostian da. 
- Gerra ostian? 
- Bueno, gerra ostian be bai, horrek bestiok be bai. Eta hau hemengua... 
- Urki? 
- Urki be bai. Bueno, han zenbat kordeonista! Bueno! 
Marulandako erromeria
Fernandez de Arroiabe Pagoaga, Kontxita
-Marulandako jentia bakarrik egoten zan ala Eskoriatzakuak be bai? 
- Keba! Bizikletan ibiltten zan orduan jentia ta. Mondrauetik be bai faten zien. 
- Maulandako erromeixara? 
- Erromeixara, bai. Bueno! , han erromeixia eitten zan. Eta zeretik, Golibar dana, eta Eskoritzatik be bai. Mondrauetik eta be... , ezta. Baiña Oiñatittik be bai. Oñatikua, ezautukozu igual. Zela jaukak izena, apellidua, Karmelen laguna, Eba, Eban aitta be faten zuan, berorrek zenbat bider esaten daben hara zelan faten zan. 
- Oñatitik oinez etorriko zien gaiñera? 
- Bizikletan, orduan bizikletan ibiltten zan. 
- Marulandako erromeixia famosua orduan. 
- Honbre! Hantxe auen. Hantxe kamiñuan eitten zan, e. Kamiñuan eta hantxe daon plazuelatxuan da kamiñuan. 
Ardiak menditik baserrira
Ibabe Uribeetxebarria, Encarna; Lezeta Madinabeitia, Maximo
- Hillan hamarra ezkero behera. 
- Etxera [ekarten gittuen]. 
- Bueno, egualdixan gorabeheran be bai, ezta? 
- Bai, bai. Mendira lehenao ez gittuen eruten. Nik hamabi bat urte edo, ze eukiko nauan. Bestela, lehen hemen ibiltten [gittun] ardixek. Hamabi bat urte edo holakon [batekin] mendire. Ta batzen be... batu-a be lehenao hementxe eitten zien. Bai. Etxien be ez, hor goixen batu, hemen basuen batu. Goixien egunsentixen fan ta batzen gittuen ardixek. 
- Jeixteko edo? 
- Jexteko. 
- Bai, goixien ta illunkaran. 
"Pujetia"; lixiba
Agiriano Zubia, Andres; Goiz Urgumez, Maria
- Egosi eitten neuen pujetie han laderuen. Hondarrien ifintten notsen abartxo batzuk, ta gero abarren gaiñien trapu zahar... inporta ez dotsen trapu zahartxo batzuk. Han. Ta gero izarak sartzen gittuen han banan-anan. Ta gero kamiseta, kantzontzillo ta holako gauzak gaiñien. Haik gero lehelengo etara ta aklarau ondo ta lejietan ifintten zien, apur baten lejietan. Hala manejetan nitzen ni. Ta gero, oin neguen txarto, ño! , ura hotza. Urik ez zeuen hemen ta... 
Holan? Holan? Ño! 
- [Kiskildduta]... 
- Bai, ya lo creo! Bai, eta anilla eitten txarrena, anilla eitten sinplie, aguro ibili bai baiña... hotzittu. 
- Hotzittu eskuek, bai... 
- Bai. Gogortu eitten zien erropak denporien txarraz. 
- Ta ze jaboe [...] oingo jaboerik-ta ez zan egongo lehen... 
- Jaboie bai, [...]. 
- A, bai? Bazan? 
- Jaboie ta, "bolas maravillosas" egoten zien orduan, baiña haik zien kolorezko erropiendako; por ejenplo, alkondara kolorezkuek edo, harendako izeten zan. Oin adelantu gehixao dao lehengo aldien. 
- Bai, holan bola batzuk [...] jaboie, batzuk illunauek ta beste batzuk argixauek ta... 
- Bai, holako bolatxo batzuk egoten zien, [kopien] tamaiñoko bolatxo batzuk. Haik botatzen zien uretara. Pujetie egosi suteko hautsaz, trapu zahar bat ifini gaiñien ta eralgi hautsa ta ha pujetien gaiñien ifini ta... 
- Holako tina haundi baten. Badakizu zer dan holako tinia? 
- Bai... 
- Ikusitta eukiko dozu, ezta? 
- Bai. 
- Egosi eitten zan. Hauts-[...] esaten otsen ta hareaz bankuek-ta garbiketan gittuen, suelue be bai, hemen euenien... 
- Harek zurittu, ezta? 
- Zurittu, [ba] , lejia moduen kolore edarra ifintten otsien. Bai, lexibia esaten jako, lexibia. Ba, holaxen, holakotxe lanak. 
Emakumearen lanak baserrian
Agiriano Zubia, Andres; Goiz Urgumez, Maria
- Lan asko egongo zan orduen... Emakumak ze lan eitten zittuen basarrixen? 
- E? 
- Basarrixan orduen emukimiek ze lan? Zertzuk eitten zittuen? 
- Holakotxe lanak, erropak garbittu ta plantxau be bai ta... 
- Plantxau? Zelako plantxie egoten zan orduen? 
- Hor [eskapeien] badao, ba? 
- Bai. 
- Hoixe. Hori... iketza biher, hori iketzaz eitten da. 
- Berari iketza botaten jakon. 
- Iketza botaten jakon? 
- Barrura. 
- Horrek iketza ein ta nik plantxara, zatittu ta plantxan sartu ta horreaz. Oin, oin elektrikua daukou; hor dau. 
Umetako jolasak: tortolosak
Bengoa Argarate, Barbara
- Tortolisek zien... 
- Ardixek edo billotsak aukienak tortolisek. Hori be guk asko eitten gauen, e! Kanika bateaz, e! Han be kanikie gora bota ta buelta emun ta gauzak ein biher izeten dau, e! Hori joku elegantie izeten zan gure sasoien, e! Asko eitten gauen guk hori be, tortoliske. Tortoliske. Nik ointxe be batzuk gordeta daukat, batenbati erakutsi edo ez dakixienei zerketako badauket gordeta be batzuk. Gure sasoien hori zan jokue, baiñe joku elegantie! Tortoliske. 
Baserritarren eta abadeen arteko harremana
Bengoa Argarate, Barbara
- Bestela, anega-rdixek eta obligaziñue euen moduen, hori, ba, noberak gure [euenak]. 
- A! Ta anega-rdixa ta ze izeten zan hori? 
- Horreik, anega-rdixe ta? Gaur [Mazpalan] erabili dou horixe konbersaziñuori abadie tentetan, gaiñera, ondion. 
Gaur, ba... ene! Ze barre ein [dot] abadiaz! Urrutiaz. Horreik obligaziñuek auzen lehen ifinitte abadientzako. Ta neuk esan dot gaur [Mazpelan] "ni tanto ni tan calvo", ta danak esan dostie: "Ze egixa". Lehengo abadiek be larreikuek zien. Erresarixue... Hiltten zan bat, ezta? 
- Bai. 
- Eta hari errezaten etsen zerak, abadiak, eta haren ordez anega-rdi gari. Bi bazeukazun, bi anega-rdiko. Ta asko toketan zan, e! Nik... akordetan naz nire aittegiñarreba hil zanian, gero maiorazkuak... Ba, ez dakit, ba, nik hemen auzuen zenbat egongo gazen maiorazkuok. Behintzat gurie maiorazko. Eta akordetan na´ ni abadiak: "Maiorazkuena hainbeste". Errezuek esaten jakon horri, errezuek. Zuk bazaukotzun bat, bazaukotzun bi, errezeuek. 
Ta obligaziñokua? Nik badakit aittegiñarreba hil zanien be ze takarradia pagau nauen, e! Orduen ez auen holan dirue oingo moduen montoraute; orduen pillo txikittik etara biher izaten zan, e! Ta horixe esaten [...] nik. Gaurko kontue da [Mazpalan] hori. Ta neuk esan dotsiet, abadiek edo -ba, abadie tentetan ibili gara-lehenau abadiei kapoiek-ta emoten jakola ta oin ezebez. Eta batzuk han gauza bat, beste batzuk beste bat eta esan etset: "Urrutia, Urrutia". Ta gengozen, gu, ez dakit, ba, hamabi bat andra edo egongo gitzen ta bea bakarrik ta "Urrutia, toki txarrian sartu zara! -esan etsat-Toki txarrian sartu zara. Hemen al corro de la patata ta zeu bakarrik... Ta, ikusten dozu, gauza edarrak esaten ekin zara". Ta, klaro, lehengo... lehenau kapoiek eta gauzak ez dakit egongo zien, baiña garixe bai, behintzat. Ta bat hiltten zanien, zuri urten eitten etsun diruek, e! 
- Bai, bai... 
- Bai, ya lo creo! 
- Eta egurre ta be ez jakon eruten? 
- Bai, sasoi baten bai. Sasoi baten bai. Eta gero, hau, don Jose egon zanien, sagrarixuei olixue ez jakon zerketan, iñok ez otsen zerketan, ba, bera erregletan zan, berak-do ifintten euen olixuoi. Ta don Antonio etorri zanien, litro bat olixo auzo... beziño bakotxai ifiñi etsan hak. 
- Litro? 
- Bai. 
- Ta orduen olixue ez zan asko egongo, ez? 
- Olixue, gaiñera, elixakue onena segurua´. Ta, ba, [harek] ifini euen modia ta abadia be gaiñetik pagau eitten jakon. 
- Bai, bai. 
- Ta horri, ba... Gaur konberstaziñua: oinguak... lehengue larreixa, eta oinguei ezebe-zebez. Ikusten dozu? Gaur neuk horixe esan otsiet, "ni tanto ni tan calvo", lehengue... Ba, batek esan dau, kapoiek be esan dau. Nik ez dakit, egixa esateko, ni [... oillaskue] ta neuk esan etset: "Neska, neuk kapoiek abadiei erun dotsetenik sekula ez nai´ akordetan; oin, garixe bai", ta gero nire aldamenien bestaldien euenak be esan dau: "Bai, errezoia daukotzu, garixe bai". Hori... hori obligaziñue izeten zan. Urtien anega-rdi edo bi edo errezuek; zuk errezuek bi bazaukotzun, bat bazaukotzun... segun. 
- Bai? Beitu, e? Eta gehixao euki ezkero... 
- Bai. Ta anega-rdi urtien obligaziñokue; gero, errezu bakotxa beste anega-rdi, ta "entre una cosa y otra"... 
- Bai, han juntetan zien, e? 
- A, ez! Zera! Nik horreaittik dakit aittegiñarreba hil zanien zenbat pagau nauen ordurako. 
Baserriko bizimodua; aldaketa handiak gertatu dira
Errasti Ibarzabal, Bernabe
- Zeure basarrixa-a zelakuak zian? 
- Ba, basarri zahartxo bat. Basarritxo bat, ba, etxe zahar-ahar bat. Oin egongo da, ba, ondo, baiña orduan denporetan, ba... lau pareta ta... eskatza, sukaldia, ta kuarto bi. Habitaziño bi edo euken. Ta hantxe bizi. 
- Inguruan basarri gehixau zeren? 
- Ondo-nduen ez. Egongo zien basarrixak, ba, hirurehun metro, bostehun metrora lehelengokua. Bai. 
- Eta asko aldatu da auzo hori? 
- E? 
- Asko aldatu da inguru guzti hori? 
- Ba, oin lehenauko antzik be ez dauko. Lehenau, ba, dana hemen labrau eitten zan: garixe erain, artue erain, babia... ezta? Ta oin ez da eraitten. Oin dana piñue edo dau, ezta? Ta, ba, piñu ez dauena, ba, hemen oin... zelaixek daoz beste batzuk ganauendako edo basuek edo, ezta? Baiña oin erain ez da ezebe eitten Gipuzkuan, e? 
- Ez, guztiz galdu da hori, ez? 
- Nik ez dot ikusten. Hor... telebisiñuan [...] sarrittan begira ta labrau ta garixe ta eraindda ta artue ta eraindda nik ez dot ikusten. Ta lehen... lehen, barriz, dana. Auen lur guztia erain eitten zan. Ta bizi gintzen, ba, hortitxik, [hazten gauena] jan. 
- Basarrixan bizi izan ziñan gazte izan arte, ezkondu arte ala noiz arte? 
- Bueno, ba, nik lanien-a kanpuen sarri, ezta? Baiña, ba, ezkondu arte baserrira faten nitzen betik hemen ninguenien, e? Betik baserrira. Baiña lana kanpuen betik. 
- Oseake... hori nahi neban esatia... basarrittik kanpo ein izan dozu lana? 
- Bai, etxien arrebia euki nauen. Etxien egon zan, ezta? Ta, ba, neu kanpuen ibiltten nitzen lanien. Ba, geu kanpuen, ezta? Baiña gabien etxera. 
Neskatan-mutiletan nola egiten zuten
Otxoaizpurua Oyanguren, Teodoro
- Erromerixetan, ez dakit, ze egoten zian, plaza desberdiñak edo soiñujole desberdiñak edo...? 
- Hamen soiñujollie, ba, zerien, Arrasaten egoten zan Santo Tomasetan, [...]. [...] pezeta bi-iru kobretan auien ta... dantzan eittie ta benga! 
- Eta mutillek ordaintzen zenduen? Neskak ordaintzen zeben erromerixan bailia? 
- Ez, [ez] , mutillek bai. 
- Mutillek bai, mutillek pagatzen [zeuen] , ezta? Baiña neskak ez. 
- Neskak ez... 
- Etorten jatzun ta ipini papeletia ta benga! Oin, kalabaza mordue be...! 
- Bai, e? 
- "Hijas de Maria", "Hijas de... " zerien... joe! Orduantxe, ba... 
- "Hijas de Maria" hori ze zan kongregaziñoren bat? 
- Kongregaziñue. 
- Eta horrek ezin zeben dantzarik ein ala...? 
- Ez dakit. Kalabazak emuten zittuen ta... 
- Oseake, begira egoten zian bakarrik? 
- Bai. 
- Edo...? 
- Aitzikixa bat [...] ; hoixe, esan. 
- Eta mutillen kongregaziñua zein izaten zan? 
- E? 
- San [Diego] ta San Luis. 
- Mutillen kongregaziñua... 
- Luisena. 
- Eta zeuk be parte hartu zenduan hor? 
- Luistarretan bai. 
- Bai? Eta ze eitten zenduen? 
- Azkenengo... 
- Ze izaten zan kongregaziño horretan parte hartzia ze... suposatzen zeban? Mezaren batera juan bihar ziñazien? 
- Goxien zazpiretako mezetara fan eta gero tabernara. Tabernan raziua edo zerakin hartu ta benga! , bazkaldu artien [txikiteuan...] gaiñera. 
- Hori zer jai egunetan? 
- Ba luistarrenetan, aparte. 
- Hori ze zan hillian behin edo...? 
- Hillien behin. 
- Eta zeoze medallaren bat edo zeoze eruaten zenduen? 
- Medallia bai. Han [egongo da] batenbat etxien. 
Aitaren ogibidea
Arrieta Gallastegi, Esteban
- Eta kamiñeruan lana ze izaten zan? 
- E? 
- Beran lana ze izaten zan? 
- Kamiñeruek eukitten euen orduen, kamiñero bakotxak, bi, hiru... lau kilometro edo. Euren trozuek eukitten zittuen ta ha garbi eukittia izeten zan euren zera. Ta gero noixien behin juten zien harri-abalketan ta ibiltten zienien brea botatzeko ta, ba, igual Plazentziara edo beste leku batzuetara. Ta gure aitta beti oiñez faten zan. Bizikletan ahalegin danak ein ikesteko, ta pentsau be ez, pentsau be ez ta pentsau be ez, ta sekula ez zan jarri bizikletan. Ta bizikletan jarri balitz, ba, asko hobeto fan leikien, ba, baiña ez auen gura. Beti oiñez. 
- Toki guiztietara... 
- Bai. Ta gero ondo auken [hak] , kilometro bat auken... San Prudentzioko kruzien bizi gitzen, ezta, kamiñero-txien. 
Kilometro bat Oñatira, beste kilometro bat Mondrau aldera ta beste kilometro bi Bergara aldera euken. Harek etxetik urten ezkero [palarraz] ya bere trozuen auen. Etxetik urten ezkero, ba, hori bentajioi baueken, iñora fan biherrik ez. 
Beste batzuk, ba, noberan trozora fateko, ba, kilometro bi, hiru edo bost ein biher. Ezta? Ta harek etxetik urten ezkero, trozo barruen auen ta ondo auen. 
Lan munduaren egoera antzina
Arrieta Gallastegi, Esteban
- Hamendik orduen jentia kanpora juten zan lanera ta. Hamen lanik ez auen. Ta orduan, ba, oin andaluzak eta zamoranuek eta hona etorri dien moduen, ba, orduen hamenguek beste leku batera juten zien. 
- Kamiñero lan eittera? 
- Hemenguek juten zien beste leku batzuetara. Batzuk ikezgiñan ta, zerak, pantanuek eitten ta, ba, ahal dan lekura. 
Umetako jolasak
Arrieta Gallastegi, Esteban
- Dana dala, jolas orduan eta zer jolas egitten zenduen? 
- Ze jolas? Maistriakin berakin... bera gogorra zan sokasaltoka-a, asko eraitten oskun, bai. Ta bera sokiai eraitten, ta soka fuertie-a, fuerte! Deskuidau ezkero jo orkatillan eta hankazgora be bai. Batzuk, e, gauza danetan moduen, batzuk abillidade gehitxua eukitten auen beste batzuk baiño; beste batzuk torpe samarrak eta... Ahal dana. Gero pelotan be eitten geuen puxkat, elixpeien pelotan be eitten geuen puxkat. Eta gero, intxorrak dazenien-ta, potxoloka esaten gutsen, intxaurrekin, zer bat eindda. Zerakin, e, tortoleska be eitten geuen. 
- Tortoleska zerekin eitten zenduen? 
- Tortoles "tabas" dia, ardixen, e, hankak... Tortolesak die ba... lau, bost, xei... alde... 
- Eta mutillak be horretan? 
- Bai, bai, ba. Neskak abillidade gehitxuau izeten auen, abillidade gehitxuau. 
- Intxaurrak esan dozu, intxaur denporan intxaurrekin jolasten zenduen? 
- Bai, bai, bai. Intxaurrekin. 
- Egoten zan urte sasoi bakoitzian, esate baterako Garizuman... 
- Garixuman txirikilletan eitten gauen. 
- Eta zer jolas da hori? 
- Holako, txirikillia esaten gauen, holako egur bat, puntak alde bixetatik eindda, eta gero mazeta bat egoten zan, da harekin bota ahal danik urriñen, eta gero bota biher izeten euen, holako zer bat, barruan sartzera; sartzen ez baeuen ba... Ez dakit. Ia ahaztuta dauket, e. Gero txirikillia ipiñi zoztxo baten gaiñien hola, ta mazetiekin jo, ta aidien bota. 
Ez dakit zela eitten geuen be... 
- Zeuek eitten zenduezen makillak? 
- Bai, bai. 
Erlijioarekin zerikusia duten ohitura zaharrak
Arrieta Gallastegi, Esteban
Orduko gauzak ba, oin ikusten (d) ittugu guk, Eskoritzan bertan pasetan zan, ni Eskoritzara etorri ta gero, Eskoritzan be monagillo ibilli nitzen ni, ni bizi guztien monagillo ibilli naz, oindio be monagillo nabil-a, bizi guztien. Eta Eskoritzan entierruek izeten zien beti hamarretan, goixeko hamarretan. Jentie fabriketatik urten eta entierrora. Eta mezak egoten zien, ba, bost edo sei meza, zazpi altara euazen-a, batzuetan zazpi be bai, eta hareik mezie emun ta gero, hiru abarek meza nausixa emoten euen, entierrokua. Baiña -oin ez jat ondo pentsetan, baiña orduen, e... -, mezia emuten auen abarieri sakristixara armozue erueten jakuen: meza txikiñak esaten jakonak emuten auenien, sakristixara, e, bandejiakin armozua. Kantsau eingo zien-a! Lan asko eindda, barurik... Beste danak be bai, e, barurik, han dazenak... Baiña kostunbriek, orduen holaxe zien-a... 
Lehengo bizimodu eta ohiturak: maiorazgoa, errenteroak
Lezeta Errasti, Maria; Romaratezabala Badiola, Maritxu
- Orduan, zu Mariñen jaixotakua... 
- Bai. 
-... eta zeu? 
- Ni Eskoriatzan hemen. 
- Eskoriatzan, Eskoriatzan goixen basarrixan. 
- Ze basarri edo zelan daka izena? 
- Gu gare lau; edo... bost, bost, bost! Ene! Eta bat, anai bat, hil zan eta bestiok bizi [gare]. 
- Eta basarrixan izena zein zan? 
- Zapategi. Ya handik urten nauen aspaldi ta akabo. 
- Ezkontzeko edo...? 
- E? 
- Ezkonketako, bai. 
- Ezkonketako, bai. 
- Orduen ezkonketako urteten zan, bestela... 
- Eta lanien bazabitzen be ezkonketako urteten zan lanetik. Eta oin segidu eitten daue. Orduen ezkondu biher zan ta ala! Kanpora. 
- [Danak] kanpora. 
- Zeu be Mariñen basarrixan jaixotakua? 
- Bai. Oin ha basarrixa bota auien ta oin barrixe... Bueno, gu gitzen errenteruek, e? Eta oin ha bota auien eta oin han beste barri bat eindde dau [...]. Baiña jaixo ni baserrixen ta hogeta sei urte artien baserrixen bizitte. Gaiñera, ama barik. Ba, gitzen lau anai-rreba ta bost niaz, sei beste bateaz. Ta ha beste bat hil estien... 
- A, bai, gerra-enporan... 
-... hil justenan, hil justenan... gerran... Bueno, "hi" eingo dotsut nik zuri be, e? 
- Bai, bai. 
- Gerra-enporan... Gerra-enporan ez, ifintten zittuen... Ifini jittunen maniobra batzuk. Ez dakitzu? Mendixen. Ta abixau be ez auien ein. 
- "Ez dakin"? 
- Eta fuen zan aittaaz ekarritten irie ekarritten. Badakitzu zer dan irie? Ganauei azpixek eitteko. Eta fuen zanien, bueltan bala batek jo eta hamaika egun. Hillen... setienbrien hamaikan sartu otsien balie -hamabost urte euken. 
Hamasei, hamasei urte euken-, baliek jo euen, ta hemeretzixen hil zan. Bai. Eta gero geldittu gitzen bost anai-rreba. Eta oin bost anai-rreba. Ointxe hiru urte anai bat hil zan, ta oin [dakaaz] bi ahizta ta bi anai. Hiru bizi gara Eskoriatzan ta beste bat bizi don Bergaran. 
Umetako jolasak
Lezeta Errasti, Maria; Romaratezabala Badiola, Maritxu
- Tortoliska-a eitten gauen eskolan. 
- Tortoliska ta sokasaltoka ta... 
- Hori da, bertan topatzen zenduen... 
- Bai, sokasaltoka. Gero tokoka be bai guk. 
- Baitte tokoka be bai. 
- Tokoka zan... 
- Zelan da hori? 
- Izeten zonan tokoka igual kuadrillie, ez dakitzu? Ta bat faten zan ta "toko! " eitten otsun ta [hak] harrapau biher zittuen "toko! " bestiei ta "toko! " bestiei ta "toko! " bestiei, igual hamar edo hamabi. Eta atzenengo eitten auena "toko" barriro. Takarraran igual. Han, ba, lekue egoten zan plazatik ziher ta handikaldetik ta harrapetan takarraran "toko! " bati, hak beste bati [eitten otsen] , gero beste bat... Txandan holaxe eitten geuen tokoka. "Toko! " ta "Toko! ", [alkarrenn...] beste bat. Beste bat be [bardiñe[ izeten zan, [...]. 
- Eta pote-oteka? 
- Pote-oteka, bai. Pote zahar bat izeten zan harrixekin, [betetzen] zonan, eta gero zapaldu ondo ta harek "tra-ra-ra-ra" eitten euen potiorreaz ta danak gordeta sasi ostien, leixo ostien, leixo aurrien... ta, ba, han geldiketan zana, ba, topau ein biher euen [lehelengoko]. Ta zu juaten [...] barriro harrapetan baotsuen potie zaukatzun lekue, buelta barriro. Eta barriro hamar kontau, begixak tapau holan ta "Bat, bi, hiru, lau... " ta bestiek bixen bittartien gure dauen lekuen... 
- Tranparik ein barik... 
- Gure dauen lekuen eitten jonan gorde. Ta gordeten zienien etorten zittunan, barriro harrapetan baeunan zeroi, geldiketan hitzonan lehen bezela. Baiña distraidu... ondo distraitzen... 
- Pozik! 
- Edozer gauzakin, ez? 
- Bai. Ta gero arranpasetan eitten gauenien? Zueik be eingo zauien? 
- Zer? 
- Arranpasetan. Lurrien jarri, hankak hola ifini, hortara, hola, ta gero eskuek hola ta gero salto. 
- Hori ez. Ez, ez. 
- E? Guk bai. 
- Hori zelan da? 
- Ba, lurrien jarten zitzen, lurrien jarritte, e? Bat hemetik eta beste bat hortik. Eta gero hankak hola ifiñi ta honen gaiñien eskuek ta bestiek lurretik, ba, saltau ein biher izeten euien hola. Itten euien. 
- Eta horrek ze izen zekan? 
- Arranpasetan esaten geuen. 
- Arranpasetan? 
- Arranpasetan. 
- A, beira, sekula ez dot entzun. 
- Bai, ba, bi aldetik jarri ta bi... Orduen, [baiña] , hankak hobeto luzaketan [gittuen] , neskatillak, eta eskuek be bai eta alturan, hankan puntako alturatik. Eta gero [haik...] batzutan ta zapatiak salto eitten [euenien] begiondoko bat hartzen geuen, baiñe... Gutxitten, e? Gutxitten joten zan, zeatik distantzia egoten zan batetik bestera. [Luze ahal zan guztie] ta bestie bestekaldetik... Ta hortxe takarraran etorri ta... Ta alturie be ezan egoten haundixa, neskatillak, ba, hamar-amabi urte, hamahiru. 
- Orduan... 
- [...]. 
-... kirola be eitten zenduen, ez? 
- E? 
- Halako kirola, bueno, saltuak-ta be... 
- Bai, hori eitten gauen. Ta beste jolasik ze eukitten zonan? 
- Eta tortoloska esan dozu eitten zenduela, ez? Tortolosak. 
- Tortoliseka. 
- Bai, tortoliska bai. 
- Eta ze...? 
- Kanika bat gora bota ta... 
- Oin ez da eitten? 
- Ke, ba! Ezebez. Tortolis mordo bat hartzen zan hola ta botaten zien tortolisek ta ifintten zan... Izeten zonan, izeten zonan irabaztie tortolisek [aldemenera]... Nik ahaztuta [dauket]. 
- Bai, aldemenera ifinttie. 
- Ha hartu bittartien haik tortolisek hola [ifini biher zauen]. 
- Ta alde bata euken lisue ta bestaldera rizaue. 
- Bai, holako... bestaldera. Eta, ba, danei bueltia emon biher otsezun, kanikia gora bota eta [hareka] , ta jausten jatzunien barriro ta... Ta gero bestie, zuk galtzen bazauen, bestie ta bestie, bestie... igual zortzi neskatilla holaxe jarritte mahaixen. Mahaixe, bai, lurrien! Holako... Gero beste bat dama-okuen be eitten gauen guk. 
- Zuek Mariñen gauza asko eitten zauen! 
- Bai! 
- Guk [...] bakarrik! 
- Hola, hartu, hartu... zela dauka izena? Teilla zati bat eta hola kuadro bat eitten zan hortara ta hortara. Ta gero hola ta hola. Ta hemen zentruen ifintten geuen harritxuek. Ta ez dakit nik gero zela eitten [geunan]. Han harritxue [ifintten] han... Ahaztuta dauket zela izeten zan. Dama-okue izeten zan, dama-okue esaten gutsen. 
- Dama-okua? 
- Dama-okue esaten gutsen. Ta holako zer bat, kuadrue, ein ta hortara ta hortara ta ez dakit harritxue han gaiñien ifini ta gero zela eitten geuen be ez dakit. 
- Holako gauza asko honek han bertan etxe mordotxo bat eta lagunek danak bertan. Ta guk, [barriz] , baserrixen... 
Bakarrik basarrixoi ta gu han. 
- Inguruan bazekazuezen beste basarri batzuk edo? 
- Inguruan beste etxe barik, beste etxe barik. Ta guk zer? Ganauak zainddu ta holako gauzak. 
Inguruan zutenarekin jolasten zuten
Lezeta Errasti, Maria; Romaratezabala Badiola, Maritxu
- Gero dendatxoka be bai... 
- Bai, hori be bai, bai. 
- Dendatxoka. Ifini... arbolai-a kendu loratxuek eta bestiei orrixek kendu, ifini holako tablatxo bat edo harri haunditxuenak hola topau... "Hemen daz azelgak saltzen, hemen... -izenak ifintten gutsen-hemen tomatie". Ta, ba, igual tomatie kentzen gutsen horrek... berdurak egoten zien loratxo moduen [...] , baltzak, zela esaten otsien... jutsenen horrei? Txorixek jaten dauena, ez dakin? Zela...? Sakutie. Sakutie ez zan? 
- Bai, sakutie, sakutie. 
- Baltza urteten jutsena, holako loratxo [baltza, sakutiei]. Eta haik hartzen gittuen ta, ba, kazuelatxo... kazulie, bai, holako zatin batzuk fratelen bat apurketan bazonan haren zatixek. Hurrengo tazan bat apurketan zana ta lustre kajie be izeten zonan. Lustre kajie be bete han beste orritxuekin ta dendaka, bueno, holaxe! 
- Badakitzu lustrie zer dan? 
- Lustria... 
- Betuna edo... 
- Bai, ez? 
- Betune, betune, bai. 
- Zapatak garbitzeko ta... 
- Bai, ta haren tapak sobratzen zienien haik garbittu ta [holakoxe dendatxuek]. Erositta orduen gauzaik ezebez! 
Dana holakotxiek. 
- Baiña orduan imaginaziñua... ez? 
- E? 
- Imaginaziño asko eukitzen zenduela, ez? Ta edozer gauzakin... 
- Bai, bai, bai, hori bai. Bestela ondo eitten geuen jolas. 
Otxandio gerra garaian
Padilla Maguregi, Mario
- Eta garai hortan Otxandixo zenbat biztanle izengo zien? Haundixa zan edo...? 
- Ez, gerria [hasi] arte biztanle gehixao [eukezan] oin baiño. Gero bertan frentie zela jarri zan, ba, taillarrak-ta seguridadiaaittik, segurtasunaaittik, [Bilbora eruan ebiezan,... ta]. Ta gero taillar... gero gerra-stien zelan... 
- Gero lanik ez... 
-... tokatu jakun sekretarixo bat, ba, zerekue, "del regimen", ba, harek ez zeban... iberduero ointxe honaxe etorri baiño lehentxuao [hartu... honi] , iberdueroi. Bertako hemengo Bolibarko modoko [... sartu...] holako zentral txikitxuek. Ta udan... neguen ur gehixao eukitten euenien ta, ba! Neguen, ba, egun guztixen egoten zan argixe, baiña udan gabeko hamarretarako... ez euen argirik; ta egunez be holako ipurtargixe [...] moduko argitxo bat. 
- Horrekin ezer gutxi [...] , ez? 
- Ez, ez. Holaixe zan orduko kontuek. 
Jai-giroa Eskoriatzan
Armendariz, Mertxe
- Eitten zan "un disfraz de tipo cuadrillas, pero tipo fiesta vasca" edo... 
- Bai, bai, gehixau, ba... 
- Gehixau apur bat hamengo gauzakin. 
... fiesta vasca... 
- A, bai, holan... 
- Bueno... 
- Ez tipo fiesta vasca, baiña bai. 
- Ez, baiña, bueno. 
- [Bueno] , guk in gauen... 
- Bai, karroza bat oso politta... 
- Karroza bat urten gauen. 
-... txistu bateaz, oso txistu haundi bat, eta gero holan zazpi [harri]... 
- Zazpi [harri bakotxak...] [idea eitteko]... 
- Txistu ta tanbolin oso haundixe ta gero inguruan, ba, zazpi [harrixekin]. Eta bueno, ba... 
- Gero [...] "del Club Deportivo" ta... 
- Gero jantzi gitzen, osea, dantzari urten gauen, dantzari. 
- Bai. Eta [orduko baten] urtien in gauen "del club deportivo", ba, bakotxak [...]... 
- Ba, aktibidadiak. 
- Ba, bizikletie egun guztien jo-a sue! Jarritta gaiñien ez, e? Ibili. Bata motxiliakin, bestia paliakin, bestia bastoi batekin ta kantutxo bat be ifini... 
- Eta motxilakin be bai... 
- Bai. Kantu bat in oskun, ba, honek, mezie emun auenak, Txomiñek: "Viva el Club Deportivo". Kantetan gauen... 
- Jantzixa be koloriek "del Club Deportivo, blanco eta verde". 
- Bai. Eta "blanco"... 
- Eta Aizorrozko insig... bordauta... 
- Bordauta, bai, alkondara zurixen. 
- Elegante urten [gauen]. 
- Zapatilla zurixak gorrixakin eta... 
- Eta bestela... 
-... eta gerrikue berdie. 
- Berdie. 
- Bai. 
- "Del Club Deportivo". 
- Eta beste baten urte baten urten gauen burdi bat [...] ipini gutsen... 
- Ba, ha zan txistu... 
- Ez! 
- A, ez? 
- [...] ifini [gutsen] holako arbola zer bat, faten jakun edozein lekutara... jolin! 
- A! Bai, egixa! Bai, bai... 
- Ibili gitzen tontuen moduen. 
- [Pertiga o que]... Apurtu in zan pertiga edo nik ez dakit ze izen zan, baiña [... geldittu jaten]. 
- Ta orduen be geldiketan gitzen, ta, bueno, txistua jo ta batek aurrezkua eitten auen ta [...] "los aplausos y veinga"! [...]. 
Neguko jolasak; garizuman txirikiletan
Uribarren Liziaga, Esperanza
-Eta zer jolas eitten zenun? 
- Orduan neguen izeten zan sokasaltua, sokasaltoka. Txorromorroka, neskak eta mutillek txorromorroka. Hori bai, eta sokasaltoka be bai. Eta gero itten zauen "Tres navios", edo kuikika izeten zan gordeten. Ba horrek neguen. Eta gero Garizuman izeten zan txirikillia. Bakitzu zer dan txirikillia? 
- Bai, esan dustie, baiña komentau zelan dan... 
- Die egur bi, bat senduaua luzia, mazetia esaten jakona. Eta harek astie eukitten auen apur bat zurittuta, heltzeko; heltzeko edo bueno jakitteko nun... Gero txirikillie zan txikixa eta punta bixak zorroztuta. Eta orduen ha txikixa ipintten zauen lurrien, eta mazetiaz jo eta gero azertetan bazauen, hainbeste pauso, bat; segun nun jolas itten zauen. Ba zelan elizpeien "por ejemplo" azen hamen harrixak modu batera, eta beste bat bestaldera. Haraiño arraixaraiño igual kontetan zan bat, eta zenbat arraixa, horrenbeste. Zuk azertetan bazauen mazetiaz txirikillia, hori mazetiaz txirikillia jotia izeten zan, ez bazeuen azertetan... 
- Ez dau emoten erreza. 
- Bai. Zuk hartzen zauen txirikillia eta joten zauen hola, eta, klaro, bekokixan joten baziñun, ba pentsa. Eta baitta izeten zan aidian hartzera be. Eta aidian hartzera ipintten zauen jertsia edo txaketia edo eukutzuna hartzeko. Igual esaten zauen: aidian hartutzera, bost puntu, eta gero ez bazauen azertetan... Gero mazetia ipintten zan holan. Eta torria marketan zan holan, zapi bat, eta mazetia egoten zan, zuk txirikilla botata gero ha mazetia han. Eta torrera ez bazan aillegetan, orduen itten zauen "patxetak" esaten jakon, hola jo txirikillia puntan eta zeuk joten zauen, eta zenbat arraixa, hainbeste punto. Gero altzuan hartutakuan baaukatzun beste bost, ba harek kontuak ba, esaten zauen: ehuneraiño! Jokatu bihar dou gaur ehuneraiño. Eta hori izeten zan Garizuman, txirikillia Garizuman. 
Garizumako jolasa: tortoliska
Uribarren Liziaga, Esperanza
-Eta tortolesak be Garizuman. Nik ikusi nauen telebistan lengo baten, baiña ez da guk itten gauen moduko tortolesketia, ez, ez, ez. Hor ibilli zienak behintzat, kanikia baiño pentsau leikien zala "bola de pon-in, de pin-on". 
Guk kanikia. Xei tortoles eta kanikia. Eta klaro, tortoles bakotxak dauko lau era: bata, bestia, hola eta hola. Eta hor eitten auien bota eta ez, hartu be ez, holan. Guk eitten gauen hartu, eta gero esaten zana, bata bestiakin izeten bazan ba, zuk kanikie goixan eukotzun bittartien hau zure erie bazan, zuk hartu biher zeuena, bestia aber ipintten zauen haren erara. Eta haren erara ipintten bazauen, zuk ipintten zauen erara ipintten bazauen bestia, bixak zien zuretako. Baiña difizillena izeten zan holan eta holan. Hirugarrena eta laugarrena. Sei tortoles eta kanikia izeten zien. 
- Eta tortolesak nun batzen zenun edo zela? 
- Tortolesa ba klaro, orduan billots-enporan, ba klaro, etxien jaten bazan, edo amonanien edo tianien edo gure dana, ba billots bakotxak dauko bi tortoles. Baiña ardixenak izeten zien elegantiauek eta hobiauek askogatik be, hori bai, e! Ardixena zan beste gauza bat, ederraua, haundixaua eta gaiñera, zegaittik igual billotsenak zulatu eitten zien, baiña ardixenak ez, ardixena zan gogorraua. 
- Jolasteko hobia. 
- Bai, bai, bai. Jolasteko eta danerako, haundixaua. Eta arriskua auken harek, dotoria zan, jolines, ez dau samurra, poltsatxo bat eitten zan, poltsatxo bat, eta tortolesak eta kanikie poltsan. Baiñe Garizuman. 
Aita fabrikan lanean eta ama josten
Uribarren Liziaga, Esperanza
-Jarten zitzen armailla baten edo lurrien edo plazan elixpeien edo. Elixpeie izeten zan geure jolaslekua, gu onduen bizi giñen, ezta, elixatik eta. 
- Hemen, San Pedron? 
- Bai. 
- Zu hemen jaixo ziñen? 
- Bai. Nire ama be hangotxe basarrikua da. Aitta Garagartzakua zan, baiña ama hemengua. 
- Ze urtetan jaixo ziñen? 
- El año veintidos. 
- Eta jaixo ziñenien zure gurasuak ze eitten zauien, aittak eta amak? 
- Aittak, oiñ Ezkurran fabrikia, han goixan dauena, lehen zan Uribarren, nire aitta zan Uribarren, eta como jefe berak eitten auen, eta gero ba zien sozio batzuk, eta ama josten [Amorrortugaz] , zegatik eze orduen denporan fabrikie ipiñi auenien be lautik hiru fabrikan itxi biha zittuen, eta gero bategaz ba ama lau neskaz, eta apopilluek lau ero bost eukitten zittuen, eta gero hantxe zelabaitt josten, ama josten. Sobre todo Viteri denda hau botata dauena, hara, eta bestie be bai botata. Orduen zeiñek euken? Pagaldaik auken ha dendia. Eta Viteriri makiña bat kantzontzillo eta alkondara entregauta [daukat] nik. Alkondaria con tirilla, pezetia pagetan utsien amai. Eta kuelluaz bost erriel. Eta kaltzontzillue hiru erriel, hiru erriel. 
- Orduan zure ama fiña zan. 
- Biheko. Biheko. Ez auen beste erremeixoik euki. 
Urik gabeko komunak etxeetan
Uribarren Liziaga, Esperanza
-Eta zelan gogoratzen dozu etxia, zelakua zan barrutik? Sukaldia zelan zan? 
- Sukaldia ni gogoratzen naiz, sukalde bajue nun auen ez naz gogoratzen, baiña ekonomikie ipiñi auenien hango tresnak amak korredorera atarata, ipiñi arte, hantxe korredorien janorduak ein zittuena, hori bai akordetan naz. 
Zegatik orduen berotu bihar zauen ura be, klaro, lapikue ta ipiñita su bajuen, etxien bertan. Eta gero ekonomikie jarri zan, deposittotxo bat eukitzen auen ekonomikiek. Eta hamen itturri bat. Hamen deposittua eta hamen itturrixa, eta zuk haura zeuk bete bihar zauen /bizauen/, e. Eta hamen zela daukotzun txapie, txapien berotasunaz ha ura beroketan zan. Irikin erain be bai, segun zelako sua daukotzun. Baiña orduan. Eta gero orduan ekonomikia ipiñi zanien, ipiñi zan... , zegaittik orduen komunak be zien ur bakuak. 
- Eta han eukitzen zenuten ura ta bota? 
- Ez, ez. Orduen izeten zan, ze esango dotsut nik, depositto bat bezela, ba zure gauzak hara oiezen. Gero lantzien behin ha atara eitten zan, e. Pentsau zelako useiña agerketan zan han etxostien. Eta gero iria edo botaten zan, garbittutakun botaten zan barrura. Eta gero ostera hurrengo beste txandara arte holaxe. Ni akordetan naz, txapie ipiñi zanien gurien orduen ipiñi zen komuna urakin. Eta goixan be bai, bueno, pi pisokue da etxia, eta goixan be bai orduen urakin ipiñi zan. Bestelan ura bai, etxien ura baauen, baiña komunien, komunek han inguruan azenak danak zien ur bakuak. 
- Udaletxeko jentia juten zan gero hori garbitzera, udaletxiak egitten zauen? 
- Ez, ez, ez, noberak, beziñuak juntauta. Ba gaur hoixe ein bihar dou /bihou/ edo. Ein in biharko dou /bikou/ edo. Bai, bai, beziñuak, goikuek edo behekuek edo aldamenekuek lagunduta. 
Umeak jolas eta jolas
Pagaldai Iñurrategi, Jose
-Zu txikiñetatik gogoratzen zara zertara jolasten zenuten han? 
- Ba asko ibiltten giñen gu, txirikilletan be bai aste santuetan. 
- Zer da hori? 
- Holako egur mehetxo batzuk izeten die eta gero makilla bat; haregaz jo, eta altzora hartu ezkero ez dakit zenbat tanto hartzen zittuen harek, hamar tanto edo hamabost edo, ez dakit zenbat zan hartzen zittuenak. Eta torria euen, eta torrera botata sartzen bazauen orduen be tantuek emuten zien. Eta gero banderaka be bai, gorde-ordeka be bai; potxoloka be bai zerakin, intxaurrekin eta be. Potxolotxo bat ifiñi eta intxaurrak bota, barrura sartzen bazauen eta bestiek botaten ez bazittuen, intxaur danak. Gero eitten gauen txapan be bai, txakurraundixak, horrek txakurraundixok, lehenao baltz haundixak zien. Hormie jo, eta eskua arrabetien barruan hurrengo txanpona geraketan bazan, ha zuretako. 
- Hori banderaka zela zan? 
- Bandera egur bat sartzen zan. Torria, salidatik hogei bat metrora edo, eta zuk urteten bazauen, korrika joan, ha makillia, banderia hartu, eta handikaldeko porterixa ondora aillegetan bazintzen iñork heldu aurretik, irabazi itten zauen. Eta baten batek atzetik heldu eitten baotsun ba ia galdu itten zauen. 
Gazte garaiko asteburuak; larunbatean lan eta igandean dantza
Pagaldai Iñurrategi, Jose
-Astebukaeretan, zapatu eta domeketan zer eitten zenuten? 
- Zapatuak lan. Eta domeketan be gari-bateko denporan ez giñen bajetan igual. Askotan hantxe ibiltzen giñen. 
Zapatuetan eta pentsau bez. Zapatuetan fabrikan... batzen giñenien edo, zapatuan merixendatxon bat gabien edo itten giñuen. 
- Eta domekan eukitzen zenuten romerixarik edo? 
- Bai, hemen Eskoriatzan plazan. Musikia joten auen, hiru bat pieza joten zittuen, eta gero neskan batzukin lagun eitten bazitzen; lehenau neskak eta ez auen pagetan, baiña bakoitzak mutilok neskai pagau, tabernara fan eta kafetxo bat hartu eta [...] pasiotxo bat eiñ eta gero atzera plazara fan eta dantzan eiñ, eta neskia apur bat gustetan bajatzun ba alegiñek itten [...] zuk berai laguntzeko. Eta berai gustetan ez bajakon ba ospa aguro igual eitten auen... 
Igandero dantza egoten zen Gatzagako plazan
Uribe Urrutia, Juanita
-Bestela Leintz-atzagara pertenezitzen daben auzuak zeintzuk dira? Marin... 
- Gatzara ez zan... hori Gatzakue bakarra da, bakarrik. Aiuntamentuz eta dana bakarrik da Gatza. Hori Marin eta honek die Eskoritzakuak. 
- Eta jokerarik ez zeuken Gatzara joateko? 
- Bai, bai, Gatzara fateko bai. 
- Eskoriatzara etortzia baiño? 
- Bai. Domeketan egoten zan dantzia, bailia egoten zan, arkupe baten egoten zan bailia, eta zela egoten zan bailia ba hantxe juntetan gintzen marinttarrak-ta, maulandarrak-ta... 
- Maulanda be elizaz-ta aiuntamentuz Eskoriatza da? 
- Bai, Eskoritza da. 
- Eta jokeria? 
- Bai, Gatzara, domeketan dantzara-ta. 
- Orduan dantza... 
- Bai, egoten zan kordion bat, kordion bat, bai. Nabarro izena euken bat egoten zan gure denporan, eta dantzia egoten zan. 
- Eta zer izeten zan, soiñua bakarrik? 
- Soiñue bakarrik, kordiona. Fiestetan ez, baiña bestela kordiona. 
- Eta filarmonikarik edo gramolia sasoi baten? 
- Ez, ez, ez. Hor egoten zan hauxe, soiñua. 
- Eta dantzia zelakua izeten zan, agarraua, sueltua? 
- Bai, agarraua, sueltua ta dana. Tanboliña be baauen. 
- Eta dantzia, mutillak izaten zien neskei eskatzen zotsenak? 
- Bai, bai. Egoten zintzen ezkiñan, eta mutilllek, e, edo neskak dantzan ekitten zien eta mutillek hara fan. "Mesedez" esan eta dantzara fan. 
- Eta dantza hori nun izeten zan, herriko plazan? 
- Bai, herriko plazan arkupe bat auen eta hantxe. 
- Eta pagau eitten zan? 
- Ez, ez, ez. Pagau eta ezebez. Hantxe juntetan gintzen, eta hantxe. 
- Eta dantzara joateko elegante jantziko ziñaten? 
- Bai, gauken erropaik onenak. Oingo modukoik [ez dauen]. 
- Orduan zer izaten zan, abarketak? 
- Eukitten gittuen zapatatxuek... , domeketako eukitten aeuen, zapatak domeketako eukitten gauen. 
- Eta mutillak be dotore joango zien? 
- Bai, bai. Harek be zapatekin, alkondara edarrekin eta fraka edarrekin eta. Domeketan beti jazten gintzen... nik nere gizona hantxe, dantzan eta hantxe ezautu nauen. 
- Esan dozu tanbolintterua be egoten zala. 
- Bai, tanbolintterua. 
- Ez dakit Gatzan-ta egongo zan, baiña pregoia-a irakurtzen zan? 
- Holan kaleik kaleez, baiña [...] zeoze bazan bai. Kaleik kale (hemengo) moruen ez, baiña goxen baten, domeka goxen baten zeozen zera baeuen bai. 
- Eta zeiñek jotzen zeban? 
- Horretxek tanbolintteru horrek. 
Soraluzera bizi izatera zergatik joan ziren
Abarrategi Leaniz-Barrutia, Cruz
- Esan dozu, bueno, oin dala larogeta zortzi urte jaixo ziñala... Plazentzian? 
- Jaio nintzan ni Soraluzen, Placencia de las Armas, bai. Eta nere gurasuak ez zian Soraluzekuak, ezta? Baiña ama zan Apozaga Eskoriatzako auzo batekua, Apozagakua. Gero hemendikan Bolibartik Apozaga parrokian arduria euki neban urte mordoska baten, ezta? Han bertako apaiza hil zanian, ba, neuk jarraittu neban han urte mordo baten. Eta nere aitta Arrasatekua zan, bai, Abarrategi; ama Leanizbarrutia Apozagakua, bai. 
- Eta aitta Arrasatekua? 
- Bai, bai. 
- Eta zelan, ba, Soraluzen...? 
- Ba, halaxen, ba... 
- Halan gertau zan? Halan suertau zan, ez? 
- Bai, bai, bai, gertatu zan, bai. Nik badakit bai, ba, Soraluzera jutia gure gurasuak badakit nola izan zan. Eibarren zeuden eta Ipurua baserrian han nere aman ahizta bat zeon ta han... gero handik hartu-mana eukitzen eben. Han Concepcionistas mojen konbentuan ere, ba, geure senidea bazeon, eta hango kapellaua oso laguna zan apaiz oso famatu batekin, Soraluzekua zan, Don Policarpo Larrañaga. Eta [apaiza...] juten zan eta haren familia Plazenzian, Soraluzen kañoi fabrikan toki... mailla onetan zeuden eta haren bittartez gure aita izan zan kañoi fabrikan han postu bat hartzia. Eta gero ni, ba, Soraluzen jaixo nitzan. Bai. 
- Eta, orduan, aman ahiztia bertan Ipurua basarrixan... 
- Ipuruan, bai, bai. Han bizi zan eta bertan hil zan. Bai, bai, Eibarren, bai. 
- Eta zuk ezautu zenduan basarrixa edo...? 
- Bai, bai. Ni Soraluzetikan hara juten giñan bai San Juanetan ta beste... edozein sasoitan ere bai. 
- Eta zelakua zan orduan inguru haura? Gogoratzen dozu? 
- Bai, oin oso aldatuta dao haura, e? Ta basarria eskas samarra zan, ezta? Baiña kaletikan gertuan zaon. Bai. 
Umetako bizimodua baserrian
Zubizarreta Zubia, Cipriano
- Ba ni Erañan hazitta nau hamalau urtera arte. 
- Eta basarrixan lanak be eingo zenduzen, ezta, umetan? 
- Ba, ganauek zainddu ta... 
- Ganuak zaindu ta... 
- Eskolara etorten nitzen ni egunero kalera. 
- E: Itturrittik ura eruen ta... E? 
- Marmittakada bat esne ekarten nauen beherutza ta gero eskolara. 
- E: Ta gero itturrittik ura. 
- E? 
- Itturrittik ura. Itturritik ura. 
- Bai, Leteko itturrittik ure be bai eruten nauen. 
- Nungo itturrittik? 
- Leteko itturritttik. 
- Hamen etxie [...]. 
- Ure erateko. 
- Zeuk umia ziñanian ezautu zenduan argi elektrikua-a etxian? Bonbillia-a ezautu zenduzen edo gerora ipini zian? 
- E: Ez... 
- Argixa? 
- Bai. 
- [Neu nauela]. 
- E: E? 
- [Neu nauela] ifiñi euen. Aurretik egoten gitzen karburuekin ta, [...] argixa ein ta... 
- Eta karburua ze zan? 
- Karburua [erosi] ta karburua bota apur bat lapiko batera, katxarrora, ta katxarruek, ba, eitten euen sua. Argi zer bat, motel bat. Hareaz egoten gitzen. 
- Karburuaz aparte petroleua edo...? 
- Petroleuekin gero, ondion, gero petrole... 
- Geruao... Oseake, lehelengo karburua ta gerora petroleua. 
- Bai, lehelengo karburuekin, gero petroleuekin. 
- Eta gero ya argixa? 
- Gero ya Bolibarren saltua ifiñi euen ta handik argixa. 
- Eta nun ipini zeben saltua? 
- Hor beheko [arruen] , Zubixetan, hor ifiñi euen saltua. Oin [be] han [dao] deposittua ondion. Oin han dao herriko uren zera... 
- E: Depositto zaharra. 
-... deposittue eindda. Bera lehengo depositto zaharrakin, aumentauta, herriko urakin herrixen deposittua. Ta lehen auen han saltorako behien makinarixia ta goixan deposittua; ta errekia, ba... goittik behera etorten zan ura ta... 
- Eta urik etortzen ez zanian? Urik etortzen ez zanian, orduan argirik ez? 
- Orduen argirik ez. Batzuetan argixe egoten zan ta uda partien-a gehixenien argi barik. 
- E: [...] ixotu ein biher bestioi. 
- Ene! Ha bizimodue orduen, e? Oingo moduen... 
- Bai, bai. Asko kanbixau da, e? 
- E: Onbre! 
- Eta aittajunak-ta bonbillia ikusi zebenian ze esaten zeben? 
- Aittajuna ta be zaharrak zien ya bonbillia ifiñi euenerako. 
- Hori, ba. Eta, orduan, eurendako inpresiño gehixao ondiokan, ez? 
- Haik akordau be ez zien eitten hola izen biher euenik be argixa, argixa hola emun biher euenik be. Ta guk, barriz, bagekixen kalien-a ikusten gauen ta, argixa ta. 
- E: Ya zaharrak zien aittajuna-a. 
- Guk ikusten gauen zelan zan hori, baiña haik ez auen siñestu be eitten holan argixa emun biher euenik. 
Etxean jende asko
Bengoa Argarate, Gregoria
- Hona ezkondu ziñanien, hemen zenbat jente euen etxien? 
- Bat aitte eta seme bi. 
- (Alaba) : Aitte ta ama. Bi seme eta beorren gizona beste bat, hiru. 
- Hemen ganaurik eta beuen zu ezkondu ziñanien? 
- Errekia, han behien, urik bapez. Esango dotsut, sekule, honek esaten dau sarrittan errepetiuten dost baiñe, sekule esan dot. Aber, kamiñue, hor kamiñeruek auen koiñatie ta koiñatue, eta hor beheratxuau ura euen, metala dala ez zala. Hemen bapez urik. Errekara gure aizta difuntia, Jaungoikuak zeruan euki daixela, han bueltan badau ba kamiño ez gñan ure, kamiñuen? 
- Bai. 
- Hara faten zan janordua itteko. Alargun jarri zan gerra denporan, suerte txarra euki auen, gizona ia aurrera eruen ta suerte txarra. Hemen egoten da sarrittan. Bestela errekara. Gero kamiñue, katapaza hori koiñatuori, zera kamiñuori erdibittu eta kamiño erdixe kotxie pasetako, eta beste erdixe tubuek pasetan, tubue, eta harek barrura sartzen zanien ha ondo ifiñi ha aldie, eta handik fan daittezela kotxiek, beste aldetik, beste aldie ifintten. Bost bat, dana in euen, kuadrilliak. Ondiok akordetan naz, hamarretakua erueten fan nitzen, eta hamarretakua jateko beste bat be bai, [...] 
- Eta orduen ze in zeuen, etxera ura ekarri? 
- Bai. 
- Zenbat urte zeukatzun zuk orduan? 
- Gero ure hona eta bost batek, orduen deposittue suerte txarra euki geuen guk, ez ur eta ez argi, itxurie iñiztue sartu zan barrure. 
- Zer sartu zan? 
- Iñiztue depositto zaharrera, han dau deposittue. Bueno, horreik be pasau ziren. 
Igande arratsaldea Eskoriatzan
Pagalday Garro, Mari Carmen
- Eta aparte, San Pedrotatik aparte domekatan egoten zan musikarik plazan? 
- Bai. 
- Domekero, ezta? 
- Bai. Baiña klaro, ni eskolatik ya kanpora egongo nitzen baiña plazan kontinuo-ontinuo. Eskoitzako plazie zan "una privilegiada". Jote eben bandiek, "la banda" Eskoriatzan banda edarra euen, ederra. Ta ointxe be bei e, ointxe be badaukau bandie bueno "de los primeros". Ta gero joten zan akordeoie, akordeoie, Mondragoetik etorte zan un tal Lucio Markaide ta gero tanboliñe, sueltue. Osake sartzen gintten plazan atsaldeko seiretan ta urten be ez zeban eitten bederatziek arte, bederatziek lauderen gutxirau arte, despatxetan zanien bandie orduntxe. Etorri etxera prisaka afaldu eta zinera eta zinera bederatziak eta larenetan, domekero hori izete zan. Ta konforme! Oinguk baiño gustorau, domekie noz allegetan dan desietan. Bueno... 
- Ze gaztie danien ez zeuken zer itterik. Oin berriz dana telebisiñoian, bestian, han, hemenguan... 
- Exaktamente, exaktamente. Oin ein da desde luego "de punta a punta" esaten doten moduen. 
- Ya dantza be ez da eitten. 
- Ke ba! Keba! Gero keja eiutten die ez dauelako ekarten. Ekarten dabie bailabliek be San Pedroatan, egunen baten ifintzen dabe ta nok eitten due ba dantzan? iñok bez. Iñok bez, keba. Ez dau merezi. 
Aita Argentinan jaioa
Fernandez de Arroiabe Pagoaga, Jesus
- Esango dostazu izen-bizenak faborez? 
- Jesus Fernandez de Arroiabe Pagoaga. 
- Pagoaga? 
- Pagoaga bigarrena bai. 
- Eta nun, nun eta noiz jaixo ziñan? Jaixo hemen etxe hontan jaixo ziñan? 
- Bai, bai hementxe. 
- Marulandan, zela dauko izena etxe honek? 
- Ba auzua? 
- Ez, ez etxiak. 
- Bar Marulanda beti. 
- Marulanda taberna. 
- Bai, merendero Marulanda. 
- Eta ze, ze egunetan jaixo ziñan? 
- "Veinti tres de marzo del treinta y cuatro"
- Zure aitta-mak nungoak ziren? 
- Aitta ta ama? Gatzakuek, Salinaskuek. 
- A, Gatzagakuek bixak? 
- Ama Gatzakue ta aitta, aitta be bai, gure aitta jaixo zan Argentinan jaixotakue da, baiña hemengu izatez e, Gatzagan gauko parentsekue ta dana. 
- Osake zure aitten... 
- Aitten aitte-do hau euen, berori jaixo zan, nire aitte jaixo zan Argentinan. 
- Osake orduen zure aittajauna hametik fan zan? 
- Hemendik fandakua lehenau ba oin faten diez, bueno oin ez, oin ez dakit faten dien baiña. 
- Gerra aurretik orduen? 
- Bai, bai. 
- Osake aittajauna Argentinara fan eta zure aitta han jaixo zan. 
- Bai etor zan bost urtekin-do uste dot. 
Soldadutzan zerbitzua ez egiteko baimena kirolari moduan
Fernandez de Arroiabe Pagoaga, Jesus
- Soldautzan be horrexegaittik suertie euki neuen. Soldautzan nauela karo rebajauta euki istien, "como deportista"-edo, neu ta Garitano, pelotarixa, Bergarakua, Txomin, ba ha pelotarixa ona zan orduan, (... ) jokatuko auen ta bixok in guzen rebajauta ta goxien egon bigauen beatzitako kuartelien goxien beatzitako, bizikletan faten gintzen, ta bestiek bazkaitten-do faten zirenien, ba gu libre. Ta orduen ba barriro entrenamienton buelta, handik edo hamendik etxera. Egunero-gunero-gunero. 
- A, ta orduen Bitorixara be egunero faten ziñan soldadutzara? 
- Egunero, egunero, 
- Eta lo eitten zeñun ala han? 
- Hemen, hemen, hemen. Ta gero goixin fan, beatzitarako han, eguardixen bazkaitten-do ataten euenien, gu etxera. Rebajauta, rebajauta engozelako. 
- Orduen zuek soldaduzka euki zendun "media jornada"? 
- Bai, bai. Ba Txomin pe... Txomin Garitano eta bixok egon gintzan. "Rebajaus de todo servicio". Kuartela edo hau edo bestia. 
- Deportistia ziñanelako e! 
- Bai. 
Errotabarriko koronela
Fernandez de Arroiabe Pagoaga, Jesus
- Horren aitta edo anai bat-do euen, orduen euen koronela. Ni akordetan naz, gu mutikokuak eta hemen kriston edurrek eitten zittuein, ta ha bajetan zan eskiekin, hemen goittik behera "ri-i" Bittorixatik. Bera koronel edo ez dakitt zer euen eta bere deportie eittie moduan ba hemen bajetan zan horrekin, etxera. 
- Eta hori koronelori euskalduna zan bera? 
- Horkotxia. 
- Ta baiña Frankoren ejerzituen edo? 
- Horixe ez dakitt. Uribesalgo. Ta horren gero seme bat be ibil zan Asturias aldin be bai futbolien be bai. Danak izan dire deporte zera. Uribe, Uribe. Uribesalgo ziren. 
- Baiña hori zuen kuartelien euen? 
- Karo. 
- Ta horren eitten otsun zuri zerok. 
- Horren isten lehelengo horra fateko. Bakitzu ze in bihar izete zan, ba o Kanariasetara tokau edo hara bestaldera, ta horrek Bitturixerako eiskun. Niri ta horri, Garitanori. 
- Bera be deportistia ta. 
- Ta harek esango ba: "e, estos dos". "Cuarenta y seis" kuartela zan, Bittorixan. Euan "Flandes" ta "cuarenta y seis"-a eta artillerixia guria. Ta haixe enkomendaxiñuan. Aittaaz edo gure banaz eukielako zozer ba. 
- Orduen eskolara eta soldaduskara bizikletan ibili zara. 
- Bizikletan, bizikletan. Egunero. Gatzagara bizikletan igo biher. Lehen pantanua ez auen hor, ta Uribarrittik bajetan holako baten zuzenien, Arroiabe aldera zuzen. Gero in zan hori, pantanoko zer hori. Egunero. Baiña fan, lehelengo han beatzitako egon biher, bueltan sekule bez etxera, igual behin edo birritten igual e, beti o zeretik, Salvatierratik, zeretik bueltan edo Durangora bajatu edo... karo, ibili ein bihar zan ta. 
Eztei-bidaian Donostiara eta Bilbora
Agiriano Arenaza, Agustin
-Ezkondu ziñenian Viaje de Noviosera nora joan ziñen? 
- Be, Viaje de Novios, ezebez. Donostiaraiño fan gitzen eta Donostian pasau gittuen hiru-aun bat egun, eta gero handik Bilbora. Bilbon beste lau-ost bat egun pasau gittuen edo. Handik basarrira ta beti basarrixan. 
- Donostiako eta Bilboko ze rekuerdo daukatzue? Ze zan, lenengo aldixa Donostiara faten ziñana? 
- Ze esangotsut ba. 
Itsasoa lehendabizikoz ikusi zuenekoa
Agiriano Arenaza, Agustin
-Itsasua noiz ikusi zeuen lenengo aldiz? 
- Ba itsasua ikusi neuen, anaia Estrecho Gibraltar edo han auen soldau enda hemen kamillero ibilli zan zerien gerra-enporan nazionaloi lagunketan. Ni baiño bi urte zarraua zan baiña Durangoraiño fanda ibilli zan lagunketan, hartu zeuen aurrian da jarraittu utsien haraxeaiño. Enda gero han, itxurie balixo utsan denporiak, da papelok in gittuen, herrixen ein gittuen papelok da ha libretako Donostian eztait zeiñeana, beste lagun batek ekixen enda ezaupide haundixe euken (... ) , da holaxen. Esku hutsik ez fateagatik usokume bi zuri-urixek, hain polittek eruen gittuen kaja baten eurendako hara, da haritxeri eruen gutsen papelok libretako, anaioi libretako, ia etxera etorteko. 
Eske gure soldauxkariok izen zien, e. Hak ein (zittuen) , eztaitt zazpi urte edo zortzi urte edo ze eiñ euen. Da bueno-ueno. Da holaxen hor Donostiako zerorrek papelok belaxe eiñ oskuen etortzeko ta halaxe etorri zan etxera. 
Ta orduentxe lenengoko aldiz. 
Umetako jolasak: "arranpasetan, tortoliska, alfilerrekin"
Fernandez de Arroiabe Pagoaga, Kontxita
-Gerra ostian eta gerra aurrian, eskolan ze jolas klase eitten zittuzuen? 
- Bueno, "arranpasetan" esaten gutsen, tortoliska, "alfilerrak", ifiñi holan kartoien geuk eta alfiler buru baltzak et kolorezkuak eta ifiñi eta holakotxe (afiletan) da. 
- Afielekin zer egiten zenuten, figurak eittera? 
- Ez, afielak ifiñi tta hari montatzen zebenak irabazi. 
- Zela irabazi? 
- Por ejenplo afielak mordo bat juntetan... 
- Kartoi bat ifinitta? 
- Ez, kartoian ifintzen giñuan etxian. 
- Eruteko? 
- Bai, eta gero lurrian ipiñi eta jo eta bestia montatzen zebena irabazi. 
- Osea ke afiela beste afiel baten kontra botaten? 
- Bai. 
- Bista ona eukiko zebein, ezta? 
- Oin baiño hobia, oin be eztauket txarra baiña. 
- Eta bestia esan dozu "arranpaka"? 
- Bai. Ni oso akerra nintzen horetan, eztakitzu, mutillak holan jarri, zenbat eta gorau, eta pasau, salto. Holakotxiak. 
- Zela deiketan jatzu horri, jolas horri? 
- Arranpasetan. Igual beste zeoze izengo da eta baten batek barre ingo dau. 
Erlojurik gabe, nola jakin ordua?
Pagaldai Iñurrategi, Jose
Eta askotan "ze ordu ete dok" eta guk begiraketan gauen Ataillunera, "bentanaraiño aillegau dok eguzkixa, handik keizpia, hamabixak dittuk", hola ibiltten giñen. Gero hamabixetan eta joten auen, kanpaiak joten auen. Oiñ automatikue ifiñitta dau Bolibarren be bertan joteko, baiña lehenau hamabixak ordue adelantau zanien, ordubatetan joten zan hamabixak. "Hamabi zaharrak, hamabi barrixak dittuk". Bai. Oiñ ordu bi [harek kontatzen] eguzkittik, baiña lehenao egon zan zati baten ordubete adelantaute. Ordu batetan joten auen hamabixak. Guretzako bazkaittara fateko, eta orduen faten giñen bazkaittara. 

Gabiria (Gipuzkoa)
Hainbat kontu
Zufiria, Pako
- Noiz sortu zen Atagoitiko baserria? 
- E? Noiz eindakoa dan? 
- Bai. 
- Hori nere aittonak'e hola ezautu zola ta nere aittonan aittonak'e baitta. Jainkok, Jaungoikok jakin noiz eindakoa dan. 
- Nork sortu zuen? 
- E? 
- Nork sortu zuen? 
- Noiz? 
- Nork! 
- Nork hartu zuen? 
- Nork sortu zuen! 
- Ez dakiat, ba, nik zeiñek. 
- Zenbat pertsona bizi dira? 
- Hemen personak hemen ba... hemen ba... hemen batzutan asko eta beste batzutan oso gutxi. 
- Noiztik bizi zareten hemen? 
- Ni beti hemen. 
- Zeintzuk dira inguruko baserriak? 
- Hemen gertuenekoa bat Irazola baxerrie, ta hemen daona hau, beste txalet hori, hoi gaiñea. 
- Ze zatitan dago Atagoiti: Legazpin edo Gabirin? 
- Gabirin. 
- Motxorra eta Atagoiti bitarteko errepidea zergatik deitzen da "Camino" reala? 
- Hori, hori nik esan ezin daikeana; ni mutikua nitzeneti holaxe ezautu nola ta holaxe aittu nola ta nik ez dakiala nundi etortzen dan hori, Kamiñu Real izen hori. 
- Zenbat kilometro ditu? 
- Honek? Motxorroti hasitta Gabiriko kruzea nik ez dakit, ba, beatzi bat o zemaitt eongo dien. 

Gatika (Bizkaia)
"Jaungoikoa" eta "Jaungoikotxu"
Zabala, Paulina
Bai, hemen egon zan gizon bat ba lelau "jangoiko" esaten otsena eta gero ba "jangoiku" eta "jangoiku" eta gero ba familie euki eben eta alabak hainbet, baia semerik bat baiño ez, eta gero beste seme bakarrari "jangoikotxu" esaten otsen, ta ointxe ba hil da larogeta zazpi urtegaz hil da, eta ba oin a esan deu jenteak jangoikoa nork administratuko ete dauen akaba dala jangoiku ta. Oin semek asko euki dittuz, baia ba oin jangokotxurik ezin imiñi bateri ba, bat baiño ez ta, asko dire-a, noreri imiñiko jako oin jangoikotxu, ba? inori ere ez. Bai, semek bere bai alabak bere bai badekoz, baiña oin ya ba horrek akaba dire, jangoikotxu akaba da. A bai, ba hori, horrek dekoz oin familiek ba, lehen bere izen dire horrek, batzuk izen dire zerak baiña horrek lehengoak rubiak izan dire lehengo familin danak rubiak majok, eta oin ama izen dalez morenea amatatik doaz, aman antzekok doaz, baiña majuk eta majak, baiña familie oin direz klase bittekuk: batzuk direz rubioak eta beste batzuk dire morenoak, baiña danak majuk. 
Piperra eta tomatea landatzen
Zabala, Paulina
Bai, lurreri in ber dako lenengo labra eta gero apurtu eta gero piperrak imiñtteko ba... , sotok iñ, satza iñ eta gero piperrak imiñi, eta gero piperrari satza tapa, ure iñ ta tapa ta ba... alan segidu yorratuten-a, ta ba gero ba... esebes, gero urrengon ba... andi itten danen batu piperrak, ta ba eskei edo saldu edo yan-do. 
Bai yorratu piperra, lurre batu piperrari on daitten, eta gero eseberes, eurek emon arte frutue eseberes geiau. Urek koran ba, eskei edo itteko siketu itteko, batu ta plasarako esteko lebarik, yateko baya... orretarako ba urek berean, menguantean ba batu ta eskei. Tomate bere, labrau ta gero imiñi lurre ondo eta bota satza eta iñ txorkoak eta gero satzagas imiñi landare, ta landare imiñi rte bota ure eta tapa eta gero ostabere yorratu, ta ba... palutan imiñi amarrata ta ba botikegas-a kontzerba ber, eta gero batzen danen ba ak esteko menguante serik seuk gurusunen. Eltzen danen yan ta nai batu ta saldu nai jenero. Esteko pegarik. 

Gernika-Lumo (Bizkaia)
Seber Altuberen etxea udaletxe; Elvira Iturrirena Falangisten bulego
Basterretxea Santiago, Maria Dolores
- Gero Zabalianekoak urte eben ta eurek joan zien Seber Altuben txaletera, han, Tiloatara. Seber Altuben txaleta da, haixe dauena istitutoan eurrez-urrez kontixu, ondiño be txalet sostenitan dana. 
- Bai, bai, badau bat. Asesoridxen ondoan, Torrealdaien ondoan. 
- Torrealdai baino harantzago dau bat. Oin ez dakit zelan egongo dan baia gehidxenien berdez pintteta bentanak ta eukitten dabez harek. Ha ixen zan Seber Altuben txaleta. Ta ha, sartu zienien nazionalak, ba ha errekixeu ei eben ta han ipiñi eben udaletxie. Udaletxie egon zan hantxe, hau bestie ein arte. 
- Klaro, dana apurtute egon zalako. 
- Bai, hau be dana apurtute egon zan. Ta oin batzokidxe dagon lekuen egon zan beste txalet bat, ixen zana doña Elvira Iturriñe. Ta doña Elvira Iturri ixen zan lez emakumeen presidentie ba hareri be kendu eutsien ha txaleta. Ta han egon zien Falangeko ofiziñek. Hantxe egon zien. 
- Orduen, klaro, hor zer egon zan? Edifixidxo guztidxen txalet bakarra edo etzetxu gehidxau han? 
- Ha ixen zan txaleta be bai, ortu ederragaz. Gero P. N. V. k erosi eban, batzokidxe eitteko. Baie Txorrabururentz begire, Txorraburutik hasitte, etziek eiñdde dauzenak han Batzokidxen ganien¬? ha terreno guztidxe ixen zan txaleta. 
- Txaleta. 
- Bai. 
Barrenkale eta San Juan inguruko kontuak, gaiztakeriak
Aranzabal Olaeta, Enrique
- Gero diferentzidxe egoten zan Gerniken ba txikidxaua izen zalez ezetu be danak, etzeko danak. Joaten ziñen Barrenkalle kaletik, gu jaidxo giñen hiru bai, hiru jaidxo giñen geur Hotel Boliña barridxe dauen lekuen Txobertxun etzie izan zan, ta hantxe jaidxo giñen. Bai, Hotel Boliña barridxe dauen lekuen egon zan hantxe Txobertxun etzie ta behien egon zan estankue Kataliñena esaten otsiena, ta hantxe jaidxo giñen eta bautidxeu San Juanen. 
- Zelan deitzen zan ha etzie? 
- Txobertxun etzie esaten otsien. Katalin estankue. Ta hantxe jaidxo giñen hiru; Ni, Jose anaidxe eta Consuelo. Ta Alberto Errenteridxen, gaztiena, ta beste bat San Juan Ibarren, hil zana bonbardeoa baiño ariñau. Ostantzien, gure bizidxe hantxe San Juan Ibarren izen da. Ta karo, San Juan Ibarreko hori beti eukitten oskuen Gerniken billur apurtxu bet, zapotxuek izen giñen, bai mutil gaztiek zapotxuek, billurre danak San Juanetik pasetako ta hortik. Joño! kale peligrosue dala ta joño, geiztoak dauzela mutillek eta bueno ba, billurre. Egon zan, ta karo egon zana uneda baten egon zan ba tifuse egon zan itzela, ta han kuadrillie han San Juan kalien egon zan tifuse asko, ta nire lagunek anaidxek etzien, Rikardo Arrienen-ta, batzokidxe euki eben oin Arrien dauen barrien, hantxe egon zan batzokidxe eta nagusidxek esaten otson Rikardori esaten otson: "ez gara joango San Juan Ibarrera han tifuse dau ta, ez zara joango hara e! ta handik pasetan bazara arin paseu e! tifuse dau ta". Asko egon zan. Gure lagune, esaten otsien Gerniken "Barkilleruena" harek be hil zien ez dakitz bi-do, hantxe-antxe egon zan tifuse, baia asko. Ta orduen, joño ha geixo txarra izeten zan, tifuse, bueno! kontajidxue eta billurre jentiek. Ta gu han ibiltten giñen, etze zaharrak egoten zien, Calle El puertotik Calle San Juanera pasetan zan etze zahar artien ta bueno! ta hantxe pasetan giñun ta bueno, geixoa bakizu, batzuk hartzen dabe ta urrunetik beste batzuk bertan ibildde bez. Ta hantxe ibiltzen giñen gu. 
Gernikako bonbardaketa
Basterretxea Santiago, Maria Dolores
-Umetakorik etxata gogoratuten ezer haixe bonbardeo bueltara arte, ez ordura arte ez dekot gogoan ezer. Ez. 
- Ta hori bonbardeoa... 
- Hori dekot gogoan ba neure egunien, neuk lau urte ein nittuzen egunien, horixe da dekotena gogoan neure aittebitxi, neure lehengusu bet, etor zala zorixonak emoten, ta ez dekot gogoak kanpak jo bazittuezan edo ez, baia antza kanpak jo zittuezan badatozela abioiek-do, ta dekotena gogoan da trikotien ipiñitte eroan nendula aittebitxik errefujidxora; horixe dekot gogoan bakarrik. Ta gero hortik eta gora ba gero ba gero bonbardeoko egune ba, nire ama izen zan lagun handi-andixe zerena Abaitunekoan amana, horrek Dunixi Abaitua ta horren amana. 
- Dunixi Abaituan amana? 
- Amana. Dunixi alkatie izen zana lelengoko alkatie gero Franco hil eta gero. Horren aman lagun handixe izen zan nire ama ta horrek bizi izen zien Mertzeden, Larruzeaneko txaletien; Larruzeanekoa behien eta eurek goiko pisuen. 
Ta orduen arratsaldien joan giñen nire ama eta ni ba haraixe, beren lagunen etzera. Ta bera, euren seme-labatik gaztiena, bueno gaztiaue gero Joseba eduki ben mutille, baia neskie gaztiena neure edadekoa zan Nekane. Ta hantxe gauzela hasi zen bonbardeoa. Ta orduen dekotena gogoan da zelan han erreka hegalien, arbola azpixetan pare zien eurek persona edadekoak ya danak ta Nekane eta ni ipiñi genduezela itxunde soloan, bardatxu batzukin tapeute, erraman arbolan bardatxu batzukin tapeute, ta bixok eskutxutik ebatute hantxe tapeta. Ta handik arbola azpittik esate oskuen: "umiek ez eiñ zirkiñik, egon geldi, egon geldi! ". Ta gu hantxe bixok geldi-eldi bardatxuen azpixen, horixe dekot gogoan. Ta gero hurrungo gogoan dekotena bonbardeokoa da, ba ni hain izen nitzen, gero be beragaz geratzeko izen nitzen baia, tia estimedue, nik izekoa izen naben estimedue txiki-ikittetik, ta ni gabaz hasi nittela negarrez izekoañe gura dotela ta izekoañe gura dotela eta zelan etor giñen Errenterixeko zubira arte, ta ikusten zan dana sue, ta han soldadu batzuk ba ez oskuen itzi pasetan honantz, ta orduen paseu gendun guk gaba Errenterixen. Pase gendun gaba beste lagun bat eukin ban nire aman han Errenterixen beragaz batera Nueva Yorren egonikoa ya alargundute ta familixe barik, ta ha izen zan lehen kontzejala izen dana? Zubizarreta, udaletxien? Bai, dekiena etze bat Ajengizera goazela, alemanan txaleta paseu ta gero. Bueno ba, harexen izeko bat, ta harek bizi izen zien, ha bizi izen zan Errenterixen Gomezanekoan etzien, Gomezanekoan etzie bakizu zein dan? horixe Dunixi Abaituan ama andriena-a. Han etze pisu askokoa, Maurizio Bilbaok-ta ein bena, han errebueltan Arratzure bidien hartzen dauen, akaburengo iledan Errenterixen, akaburengoa ezkerretara, ha izen zan Gomezanekoan etzie. Ta orduen harexen lagunen etzien paseu gendun gaba, baia etxat gogoratuten hor gabaz ez ze ikusi naben ez, hantxe egon giñena bai, baia besterik ez. 
Emakumeak garbitzera behartuta
Basterretxea Santiago, Maria Dolores
- Falangistak zenbat denpora egon ziren ba? 
- Ba bai, urte batzuetan bai. Urte batzuetan bai, egon zien. Ta horrek danak, ba garbittuteko, ba emakumiek eroan zittuezan. Bai. Neure ixekoa be ibili zen. Batzuk Andra Maridxe garbitzen, beste batzuk... ze Andra Maridxen ta, zerien ta, hori nik ez dekot gogoan, baie etzien entzunde, Andra Maridxen ta Santa Klaran konbentuen-a antza egon zien moroak eta erreketiek eta holakoak euki ebezan akuartelamenduen-do. Ta gero antza itxi eben dana txarrikorta bate lez ta horrek danak garbitzen; Guarda Zobillen kuartela, Santa Klara, Andra Mari, Doña Elviren txaleta, ofiziñek ipiñtteko falangekoak, ta horrek danak garbitzeko ba ein zien emakumen listiegaz ta deittu eutsien danari garbittasunek eitten joateko. 
- Ta han ixengo zan musutruk. 
- A! Klaro, klaro zer esanik be ez. 
- Ez ebezan... jateko edo emoten dotsiela... 
- Ez, ez, ez. Jaten be etzera. Jaten be etzera. Goixien joaten ziren, egun bat astebete edo halako bat ixen zan ze ensegida ein ziñttuezan, hainbeste pilloa ixen zien ta. E? Ta goixien joaten zien; horixe dekot bai gogoan. Hauxe, hauxe dekot gogoan: egon giñen danok han kontuek kontetan, ee, han bixi giñen Olaetaneko txaletian ta, kontu-ontetan egon giñen ta ez gendulez eukitzen ez giltzik ez ezer, esan (deu) tsut [esantsut] , ba han eskatzien danok jesarritte, eskatza haundidxe da, kontuek kontetan ta, halan jo eben eskatzeko atie. Kalien euki gendun ate bat, eta gero eskillarie eta goidxen eskatza ta, baia ha be zabalik behekoa ta, gora, goiko atie jo eben. Ta ondiño aittitte Tomas falta ixen zan, ta ha dalakoan, beti joten eban atie sartu orduko ta, nire amak esan eutsan: "aurrera". 
Ta atetik, hauxe dekot gogoan, atetik abots batek esan ebala: "Mañana, que vayan, Anastasia Santiago, Margarita Santiago, Maria Dolores Santiago con el balde y el estropajo pa tal hora a tal sitio". Eta orduen iri eben atie ta txapel gorridxegaz bat etor zen abixue emoten, joateko hurrengo egunien. 
- Ta joan ein biher... 
- Klaro! 
- Ezetz esan ezkero... 
- Klaro! 
- Ezetz esan ezkero? 
- A, bueno ez dakit zer ixengo zan ezetz baie inor ez zan atrebittan ezetzik-ta esaten. Danak artez. 
- Bai, ezta? Eta, lehen esan dozu moroak eta erreketiek-ta. 
- Horrek nik neuk ez dekot gogoan, ez dotez ikusi ta hori etzien entzunikoa. Antza, Andra Maridxen moroak egon biher ixen eben, ta hemen, Santa Klaran erreketiek. Ta ba hau be etzien entzundxe, ze nik horrek gauzak ez dekotez gogoan, baie etzien entzundxe, Santa Klarako mojatxuek, koittaduek, ba, jakin ebenien zegaittik joan diren garbitzen, ze, antza, ba esan eutsiela [esantsiela] ba andra batzuk boteko dotsiezela [botekotsiezela] garbitzen, "ta guk pentse dogu ba soldatara zatoziela". Ta han batek, neure ixekoak, ez horrek ixekoak, beste batek, beste ixeko batek, e: "Ba ez. Gu etorri gara garbitzen emakumiek garelako, besterik barik". Ene! Hori entzun ebenien monjatxuek eurek, esaten eban gure ixekoak, atxurregaz ta zikiñik haundidxenak kentzen laguntzen-a. 
Elvira Iturri, emakumeen presidentea
Basterretxea Santiago, Maria Dolores
- Eta bittartien, Elvira Iturri non egon zan? 
- Bilbon euki eban etzie. Elvira Iturri be bai Bilbon bixi ixen zan. Ahona etorten zan ba aiñtxiñe-iñtxiñe antzan beti bixi ixen zien berton, baie gero ya semien estudidxoak eiñdde eta Bilbora joanda, ta hona, antza etorten zien uden. 
- A! Uden... Eta hori errekidxetziena-ta, nox ixen zan? Uden? 
- Bueno, hori errekidxetziena nazionalak sartu zienien, artez! 
- Baia nox sartu zien-do? 
- Ba hemen sartu zien, ba ze, hogeta seidxen ba ixen zan bonbardeoa ta ze ixengo zan sartu zienien ba? Bilboko liberaziñoa hogeta bederatzidxen ixen zan. Ba, ze ixengo zan? Hogeta hamar edo, hogeta hamaika-do, edo hogeta hamar, edo bat, edo bi-do. Ba, hortxe! Astebeten bueltan ixengo zan, nik uste dot. 
- Ta emakumien presidentie esan dozu zala... 
- Bai. 
- Zer zan? Emakumien...? 
- Hamen egon zan, o sea. Oin PNVn ez dau holako apartekisunik, danak bardin. Baia lehen egon zien, egon zan, antza, antza, horrek gauzak etzien entzunikoak, ze neuk horrek ez dekotez gogoan, baia batzuk emakumek, ta gero gizonezkoak, ta gero beste bat, gaztetxuek. Be bai euki eben euren ee... Oin ez dao gaztetxurik eta holakorik, gaztetxuek. Ze neu, etzien esaten eben, apunteu nenduela gaztetxuetan urtebete eiñ nabenien. 
- Jaidxo eta segiden ya afilieta... 
- Bai. Halanda ze, ba horixe! Ta emakumen listiegaz, antza, jabetu zien ta orduen eroan zittuezan. 
- PNVko zerrendan egon ziren, listen egon zien andrazkoak garbitzen. 
- Bai, errepartidute batzuk hona eta beste batzuk hara ta zera ta klaro ba astebetien edo gauzie danan artien garbittu zittuezan danak. 
- Orduen andrak be egon ziren politika munduen sartunde... 
- Politikan sartunde ez, ezpare ze haidxe, osea zer esango dotsut ba. Politiken, gure etzien sekule ez diez sartun politiken. 
- Bai, bai... 
- Gure etzien, e, politiken inor ez da sartu sekule be, baie danak sentidu dabe horixe, ta danak egon dire apunteta. 
Gernikatik Frantziarantz
Idigoras Zabala, Juanita
- Zera dala ta juan ziñien Frantzire ba? 
- Ba ebakueu ein ziren jentie. 
- Alaba: Zuk esan biher dozu /bizu/ tiok ze biher eitten zeban, ta tiogaz joan ziñen zu. 
- Bai. Tiogaz ta tia-a. 
- Alaba: tio ze izen zan? 
- Tio Rotaetxen txoferra. 
- Alaba: ta ze ordena euki eban? ze ordena euki eban tiok? 
- Ez dakitz ze ordena eukiko eban, harexegaz txofer ibiltzen zan-a. 
- Alaba: Itsosora botetan kotxe guztidxek-ta ez ziren ibilli, bestiek sartzen egon zirenien? 
- A ez dakitz. 
- Rotaetxe nor zan ba? 
- E? 
- Rotaetxe nor zan edo zer zan? 
- Ba aginpidie euki eban hantxe, hamen Euskel Herridxen. 
- Ministroa, ministroa-do? 
- Ez dakitz zer izen zan. 
- Ta lehen txoferra? eta, nortzuk joan ziñien ba hareñe? 
- Ta gero zerien egon giñen Algortan. Hametik ebakueta. 
- Alaba: Baiña nundik joan ziñien Gerniketik? harek bestiek sartzen eta zuek urtetan nundik ibil ziñien? 
- E? 
- Alaba: Tian eta tion kotxien sartun ziñienien eskapetako, nundik eskape zenduen? 
- Nundik eskape gendun hara? 
- Alaba: Nundik joan ziñien bidien eskapetan? 
- Kanposantu bide, bide jeneraletik ez, ze igonda egon zan bestiek Burgoko puntera ta. Ta neuk esan notson: "hortik libre-ibretik bagoaz tiretuko doskue, ta hortik kanposantutik bueltan joango gara", ta handixik joan gintzezan. Ta orduko goittik behera bajatute Ajangizko Elizaldien hillek ageri ziren, ta sartu kotxien ta joan giñen ta Burgoatik ipilako deskargie ein zoskuen ta [...] burue bajatu behera eta: "beherei behien joan e burue behien dozuezela". Ba pase giñen han Bizkerre parien ta gero ba handik e erreka izkiñetik, Bermiotik Algortara. 
- Ta Algortan? 
- Algortan gero ein eban ha Frantzirekoa ein zotson /eintson/ Rotaetxek, ta zera barkue bete dala ta jentie bueltan. 
Danak esaten oskuen /esateskuen/ ze ez joateko ze bete dala barkue ta zerak kanpora altxe diela mahaidxen dauzenak be ta. Ta zerak e, Rotaetxek, guri ofiziñen eingo dabela eingo dabela berak eta sartzeko zerien, barkuen. 
Frantziara itsasontziko kubiertan
Idigoras Zabala, Juanita
Ba gero gabaz han danak marietute, danak marietute. Ta ez dakitz zelako gerrako Jose Luis Diezek-do urten dabela ta ez dakitz nundik bueltie ein biher izen dabela barkuek hareri eskapetako ta joan giñen. Ta danak marietute egon ziren barkuen ta ni tian umiegaz kubierta ganera urten naben, barkuko kubierta ganera. Ta etor jaten gizon bat ta esan osten baze harek umiek... rubidxie dala esan gure izen eban ta ni morenie, ta baietz, ta harek pentseten eban ha umie neurie dala ni bakarrik han kubierta ganien kaja baten ganien jarritte-a. Ta gero joan zan gizon hori barrure ta botillekada zera ekar eban, esnie txupeta eta guzti umieri emoteko, ta emon notson ta truke-ruke dana akabeu umiek. Eroan eban eta gizon horrek barrure ta gero nun ekarten eustan /ekartestan/ neuri katillu bete kafe ta esne. Ta ederto neu be pareu, hareri umieri emoteko biher dotela /bitela/ esaten eustan /esatesten/. Edan ta joan nitzen barkure barrure ta esan notson tiari ze paseu jaten, berak biher izen dabela hori ta berak biher izen dabela ta gure tia hasarratute, "bai, baia ez zara egon han ta! ", ta eroan ein biher notsola /binotsola/ berari, harexe barrure joango nitzen hartun katillue eta berañe. Ta gero bajatu gintzezan ha ez dakitz nun izen zan Burdeosen-do, ta zera, "pasajeras o estos, refujiaus o pasajeras" ta "refujiaus" garela gu ta "refujiaus" hara barrure sala batera, "pasajeras a la calle", ta harek kalera. Ta ekarri oskuen /ekarriskuen/ ogi zuri bet elegantiaua, gozoa! ta ez dakitz zer izen zan gaztaie-do beste bat, ta jaten emon oskuen hantxe. 
Bordelera iristerakoan
Idigoras Zabala, Juanita
Ta gero joan gintzezan hara trenien sartunde. Ta emoten deu euridxek eta trenetik ezin bajatu, euridxe ta euridxe ta euridxe ta euridxe ta euridxe ta esan doskun baze bertan trenien egon biherko dogule /bikogule/ gabaz ba gaba hantxe pase biherko dogule /bikogule/, ta hantxe. Ta bidxamon goizien errepartietan hasi zien batzuk hara herrire ta bestiek bestera ta leku diferentietara. Ta sartu gintzezan kotxietan ta ni txoferran ondoan, ta bestiek atzien eta horko Renteriako mutil zahar bat joan zan, ez dakitz zer euki eban ziriñetan egon bazan ez dakitz, esan doste baze: "¡oiga joven! ¡dile a ese chofer que se pare! ", ta neuk esaten notson baze harek atzekoak diñola gelditzeko, señie eitten notson txoferrari, ta txoferrak barre eitten eustan /eittestan/. Ta oso zarata harek atzekoak, ta ostabe esaten notson ta ezebez. Ta halakoan baten geldittu zen, ta etxe baten andra bat eta neska bat egozan atien, ra! euren bittartetik sartu zan barrure gizonari, ta etor zan gero ta ostabe eurrera. Ta allege gintzezan geu egon giñen lekure ta esan zotson /esantson/ patronieri ia komune nun dauen ta "lalalalalala" esan otson /esantson/ ta neuk esan notsan: "¿oiga donde esta el retrete? ", eta: "que coño me estas diciendo si no he visto retrete? ", "y donde has hecho pues? ", "ahi en el jardin debajo de un arbol" esan dosten. Ai, halakorik! Ta hotel elegantie izen zan e, elagantie, ziñie be bertan emoten eben eta dana e, behien kotxiek-ta arregletako zerak egon ziren, ta ziñie be bertan ta dana bertan emoten eben. Ta hotela elegantie izen zan e, elegantie hotela, baiña komunik ez, komune jardiñien. Kuboak kuartuetan tapiegaz ta jardiñien zera, kasetie, alderdi bikoa: henbrana eta gizonana. 
Daux-en I
Idigoras Zabala, Juanita
- Eta nungo jentie gehidxau egon zan? gernikarrak egon ziñien asko edo nungo jentie? 
- Ez. Bilbokoa bat hiru umegaz ta Portugaletekoak beste hiru ahizte ta mutiltxu bet. Ta gehidxau nor egon gintzezan ba? gehidxau malamonja bat, ha gero Ameriketan euken ahiztie eta Ameriketara erun zeban ahiztiek, ta besterik ez. 
- Eta Burdeosen bertan egon ziñien edo beste nonora mobidu ziñien? 
- Burdeosen ez giñen, Daux-n. 
- Ta hori zer dau Burdeosetik hurbil-do? 
- Hirurehun eta hirurogeta zazpi kilometro egozala fronteratik esaten eben eta ez dakitz nik nun izengo zan. 
Daux-en II
Idigoras Zabala, Juanita
- (Alaba) : Baia biher eitten zendun han be laguntzen. 
- E? 
- Biherrik ez? 
- Biherrien nik kridxedieri laguntzen notson, ni geldi ez nintzen iñoz be egoten. Kridxedieri laguntzen notson labaderoan ta erropak errekan joten ta danien. 
- Ta gero ze ein zenduen, buelteu? Setienbrien buelteu, iraillien buelteu esan dozu? 
- (Alaba) : setienbrien honantz etor ziñen. 
- Bai, setienbrien hiruen ta zortzidxen izen zien bertako jaidxek. Ta karteruek esan eustan /esastan/ soldadu dauela eta hillien zortzidxen etorko dala ta ondo pase biher dogule /bigule/ han, ta ha etorri orduko eskape naben nik. 
- Eta? Ajangizera bueltan edo bertora? edo nora joan ziñien? 
- Bueltan Ajangizera. Nora joan nintzen ba? aitte ta ama hantxe euki nittuzen ta. 
- Ta gero zer etzeko biherretan-ta, edo zetan jarraittu zendun gero? Buelte ziñienien etzeko biherretan edo zetan jarraittu zendun? 
- Etzeko biherretan. Ez neken nebarik biher eitteko ta aitteri laguntzen
Osaba erru barik 20 urtez preso
Idigoras Zabala, Juanita
- Ta guk tio bat euki gendun Zaratamon, Zaratamon. 
- (Alaba) : Hareri be ze pase jakon gerran ama? 
- Gerran ze pase jakon? eurek etzetik aldeta egon zien hara beherau Zaratamoko Elizaldien bizi ziren eta. Ta gero, etzera joan zirenien han beheraure joanda eurek billurregaz, etzera joan zirenien ensegida Guarda Zobillek etzera. 
Ta ia armarik-do badekon, ta bai, zera karterue dala ta jiroak eitteko zertute dekola ta badekola zera. Ia beste armarik ez badekon ta ez, ez. "Kaidxarik be ez dekozu? " ta "kaidxie bai". Joan ta erakutsi dotso kaidxie ta ezebez. 
"Beste kaidxarik ez dekozu? " ta "bai, sabaidxen tapie be apurtute ta retxazeta dauen bat", "ia, goazen ikusten ia! ". 
Joan dire ikusten ta eskuko bonbie, fusille ta ez dakitz zertzuk han kaidxan, ta detenidu eben eta eroan eben preso eta hogei. Hiltzeko sententzixe emon ta zera hango Zaratamoko amerikanu batek "branga" salto ein ei zeban hara zeran eurrera, ta esan ei zotson baze: "horren lekuen neu afusileu hori kuperik bakoa da ta" esan zotson, "horrek ez deko kulperik". Ta orduen hogei urterako kartzelie emon zotsien. Ta lekurik txarrien ipini eben, ure datorren lekuen goittik behera, ta etor zan bronkidxoak total zarratute, ezetako geuze ez dan moduen. Ta etor zan geurera be Asuntzixoatan konbidedu ta, bera Mendatako semie zan, gure aitte be bai baia. Ta Mendatara joateko gogoa berak eta ezin joan, ta gure aittek esan zotson: "bai joango zara. Neuk prepareko dotsut astoa ta astoan ganien joango zara hametexik zeretik, ez dakitz nungo zeretik behera bajatuko zara ta joango zara". Ta bote eban ta pozik etor zan bueltie eindde. Baia ez zan ba ha arnasa bete eziñik egoten zan. Ta kulpe bako gizona, kulperik bape-ape bako gizona. 
Bonbardaketa
Etxebarria, Irune
Esin lei jjakin semat, gitxi gora bera be, semat il siren Gerniken, se ixen san gudarijjek atzeraskadie einde Durangon... edo or... Kalamuako frentea apurtute; eta egon siren emen iru batalloi: Itxarkundia, Itxasalde eta Loiolako gudarijjek. Da aren artien, ba, nor gelditxu sen Gerniken jainkoa lagun, iño´pe estaki. Da bestie, nor etorri sen kanpotik abes, iño'pe estaki, semat falta diren euren etzietan, eurak jakingo dabe semat falta dauen baiña gurin estaki iñok, iños. Gerniken esta falta iños. 
Gero, gernikarrak, falta diresenak, ba, lantzin bat agertzen da emen eta, ba, orduntxe jakitxen dogu ba... "Fulano il jjakun edo. Í. baitte... a ta ba, an gelditxu sen da estakigu eser edo". Batzuk Frantziera, beste batzuk Inglaterrara, beste batzuk Ameriketara, beste batzuk Rusiara. Ume artien be, ba, iñope estaki semat gelditxu siren. Orixe da gertatu sena emen tristeena. 
Lengoan, nire lagune dao gaixorik eta, a ikustera etor siren beste lagun bi: nire lengusue bat eta beste bere lagun bat. Da esautze ba se "Au nor dosue ba? ›› "Au... Elixabeten nebie" "Ene! txikijjena? ›› <<Bai››. Ba berrogetasak urtiek ikusì barik eta arelakoak, ba asko daos emen. Ontxe agertu da beste bape, Pilar deritxona, ona Residentziara eta estakigu nundik ibilden bes eta ser egin daben bes da olakotan, ba, asko dago. 
Bonbardaketa
Iturbe, Maria
Astelena, da lagun asko egon san Gerniken. Ferijja egune ixesan da arratzaldeko bostetan asi sien da illuntzeko sortzi txerdijjek arte egon sien botaten... bonbak eta... -selan da ori-susko bonbak eta baitte metralladorie, metralladorie ba bai da gero, ba, andik urtenda dana sue egon san deskenduen nora juan bes, esebes, dana ille kalien, da gero baserri batera jun giñen da antxe egon giñen aldi baten. Gero ostabe etorri giñen barrure baiña emen eseuen arrijje ta sue ta negarra baino. 
Gero egon giñen, ba, korupien da korupien gengosala jausi san bonba bat an atzeko aldien, kantoìen da arek ateko, arek atzeko ate lodi bijjek jun sien bera, aixie´putz einjje les, da an egon giñen, ba, arnasarik artu esiñik. 
Euskarazko lehenengo eskolak II
Arzanegi Uribe, Itziar
- Eta hamen Industriako ikastolan eta hamen jesuittakaz-ta, ze ibil ziñien neska zein mutil danak alkarregaz edo zelako jentie egon ziñien? 
- Ez, ez mutillekaz ez, neskak, hamen neskak. Hortxe txaletan euki gendun izen zan leku eder bat izengo balitzeke [...] luzie, holan ganera kalien, kalien baia kalien ez, kalie hamen izeten zan eta gero holan izeten zan miradorak dana ta hantxe eukitten gendun ta leku ederra, ta hantxe ein eben ba gerra denporan, etorri arte zelan, Jesus! alemanak, alemanak etorri arte. 
Lehenengo bonbekin batera etxetik ihesi
Gabiola Arbulu, Rosarito
- Ta zuek Rosarito bonbardeoan? 
- Beste pentsamentuegaz nau. Ni bonbardeoan akordetan naz urten gendule etxetik hasi zienien bonbak, eske kasi lelengoa edo laster jeusi zen gure etxera, ta urten gendun beste etxe batera, baia aitte ta aittitte geldittu ziren ondiño barruen hartzeko zeozer, ta jeusi jaken zati bet. Eta gure aittittek esaten eban, ba aittitte zaharraua ta geldittu zala ya konorte barik, konortiegaz bai, baia total desorienteta, ta berak ikusi ebala holan argitxu bet, ze guk argitxu bet eukitten gendule entradako etxien Jesusen bixotzegaz argitxue, ta ha argixe geldittu zala biztute ta grazixek hareri argixeri, haregaitzik jun zala hara urtetako kalera, ta haregaitzik argixetaitzik urten bala berak. Ta urten eban, alkartu giñen, ta jun giñen oinez Mimentzara, Mimentzaraiño. Ta beittu zelan akordetan nazen, juten giñen hortik San Juan Ibarratik San Juanen bizi giñen ta paseu San Juan Ibarretik, eta han erreka ondoan han milizianu batzuk erreta gixajoak bonbakaz edo zeozer ta: "Hermanos, ¡socorrerme! ", karo erreta egon ziren. Ta gure amak-ta: "que ta vamos a socorrer si no tenemos nada, hemos salido corriendo, no tenemos nada, no podemos hacer nada". 
Gixajoak han ta gu pase giñen ta justu-ustu jeusi zen bonba bat zubixe Errenterixeko zubixeri, baia puntetxue, osea ez aban apurtu erdixe, erdixe bez, holan puntie. Baia klaro, harek harrrixek eta harek urtetan urten zien ta niri aittek hartu ostan lepoan ta handik pase giñen ederto ze bidie bakarrik ounten, ostantzien euren amesa nik pentsetan dot izengo zala apurtzie zubixe, nik pentsetan dot ez urtetako hametik, baia ez aben aparau, grazixek. Ta handik jun giñen oiñez Mimentzara, ze gure amuma izen zan Mimentzakoa. 
. -Nun dau hori, Mimentza? 
- Mimentza Ajandizen, han lelengo baserrixe, Errenterixe segidu ta lelengo baserri dagona, handixe ederra, on be ondo jabonda dau, harek familixe direz, familikoa, gure amuma izen zan ta hara juan giñen, ez giñen nora joan ezebez barik. Ta handik ikusten sue zelan dan Gernikekoa, umiek; ta zaharrak ba barruen. Ta gero sartu oskuen habitaziño baten ume guztixeri, eurek lau-do ez daitz zemat izen zien ta neu-a, ta han koltxoiek bota-ta, eta edarto, ta gero oiñez Nabarnizera. Ta ni ba Nabarnizen geldittu nintzen urrira arte, ze klaro gure ama ta gure aitte etor zen Gernikera ya biher eitten arin tope eban leku bet, etxe bat bizitzeko Errenterixen, hor Apolinar, igual ezetuko dozu Apolinar, bueno ba horren etxien, etxien pisu bet euki eban libre ta han alkile eban, ta han korralien hasi zen gure aitte biherrien ze barberue izen zan: hartun sille bat etxetik ta ipiñi trapu bet ta afeittetan jentieri, dirue irebazten, irebazten. Ta gero han euki ebanien etor ziren ama ta danak, ta ni eureri izteko biherrien be geldittu nitzen Nabarnizen, ta urrixen gure izen eben niri sartun eskolara Nabarnizera, ta ni ez noiela Nabarnizera eskolara, hori pentsa bez, ta bost urte, baia terkie. Ta ba derrigorrez etor nintzen Gernikera ta ya segiduen kolejixora. 
- Iñaki: Ta Nabarnizera, esan eizu zegaitzik joan ziñien Nabarnizera? Ze euki zendun? 
- Hara joan giñen, euki gendun osaba bat, osaba bat euki gendun. 
- Iñaki: Abadie. 
- Ta pisu handixe, abadie, ta bera krixediegaz bizi zen. Ta klaro han hiru habitaziño edo lau-do, on be esango neke zelakoan diezan harek habitaziñoak ederto baten ta han ederto baten egon nitzen, bakotza beren ohien ta ondo, ta han ederto, ederto egon nitzen han umiekaz jolasten danak, osea. 
Guardia Zibilak Errenterian
Idigoras Zabala, Juanita
- Errenteridxen Guarda Zobillek egoten ziren Nabarnizetik eta Kortezubittik-ta, hortik, Ajangiztik-ta, datozenak atrapetako, Guarda Zobillek itxeraitten han. Ta danak errekistetan, ta hor, Arratzun, andra bat geizto-eiztoa egon zan, plazan be beti egoten zan zarataka iñok erregatietan batson o jaten zera agirikak eitten eta arrantzaka beti. Ta baten etxatorren beran zaldidxe euki ban, ta traillen dabela, ta "a ver si trae alguna maleta", "si, ahi atras vienen" esan zotson /esantson/. Ta guarda zobille joan ta errekisteu ta errekisteu ta errekisteu ta errekisteu beran zerak eta: ¿donde estan pues? " "¡ahi atras! " bestiek. Ta ostabe baia "¿pero donde? " "ahi tiene el burro las paletas pole... las pelotas" esan zotson /esantson/. Guarda zobilleri be barrieri urten zotsien ta eskapeu ein biher zeban /bizeban/. "Ahi tiene las maletas, ahi atras el burro". Baia ha andrie beti egoten zan plazan be danari zarataka agirikaka iñok erregatietan batson barritz, Jesus! 
- Guarda Zobillek esan dozu ta, nun egoten ziren Guarda Zobillek Gerniken? 
- Hortxe kurtzeroan, Errenteridxeko kurtzeroan. 
- Ta kuartela nun euki eben? 
- Kuartela nun euki eben Guarda Zobillek orduen, ba? ez naz akordetan. 
- Saraspen ez bien euki kuartela? 
- Bai, bai. Bai hortxe, Melitonen atzien. 
Jon Arrospide medikua
Basterretxea Santiago, Maria Dolores
- Eta hori Arrospide medikue esan dozuna... 
- Hori zan Jon Arrospide famosoa, euki bana, horrek euki ban Mirandan be "sanatorio antituberculoso" karue izen zan ta edonor ezin joan izete zan baia Gerniketik egon zien hiru edo lau han; Erretxiñeneko panaderixekoa esan dotsuten Iziarren nebarik gaztiena be, Jabier, hantxe hil zen e, bularretik geixotute hantxe hil zen. Bai, ta bera izen zan "especialista de pulmon y corazon". Ta euki ban, horrixen konsulten geratu zen gero entzutie eukozu, ba? 
Babio, Bilbon Babio, famosoa izen da, igez, igez, ointxe urte bi jubile zan, Doctor Babio han San Francisco Javierren eurrez eurre euki deu konsultie. 
- Ez. 
- Bueno ba hori Babio, horrexek ein zittun praktikek-ta Arrospidegaz ta gero bera geratu zen beren konsultiegaz , beren konsultiegaz. Ha izen zan famosoa, bixotxekoa eta birikixetako espezialistie, bai. Ta haren aitte izen zan Muxikeko medikue. 
Konfesioan ezin dena kontatu
Idigoras Zabala, Juanita
- Ta zelan izeten zan? zu joaten ziñen mutilleri jantzan eskatzen eitteko edo bera etorten zan edo zelan izeten zan hori? 
- Eurek etorten ziren. Nobera joan? 
- Baiña beti gustokoa ez zan izengo. 
- Soltien batien soltien joten eben musikie ta beste batzuten agarrauen ta. 
- Ta gero, konfeseu biherra? gero konfesetan? 
- Bai. Baia guk be danak konfesiñoak be ez genduzen esango. Oin konfesionaridxoak be kendute dauz ta oin dana libre. 
- Lehen dana esaten zan, ezta? 
- Lehen dana esan biher. Oin fazilidade handidxek dauz, antziñe ez. 
Etxean egindako xaboia; sutako hautsa
Idigoras Zabala, Juanita
- Zelan garbitzen zenduezan erropak, labadorarik-ta ez zanien egon? 
- Jagoi, jagoiek etzien eitten genduzen guk Ajangizen. 
- Eta, zelan eitten ziren? 
- Ez dakitz nik zegaz eitten genduzen baia. 
- Txarridxen koipiegaz-do... 
- Baten Rotaetxen, Rotaetxen señorie eta kridxerie etor jakuzen inddabatan, inddabak gure dittuela /guttuela/-eta, ta jagoien trukien gure dittuzela /guttuzela/. "Jagoiek han dekuz guk, zerien, armaridxoan ganien zera etzien eindde". 
Ikusi zittuzen eurek be beittu zotsien /beittutsien/ harexen trukien, eurek etzien ein jagoiek eta inddabie emoteko harexen trukien. Eta guk etzien eindde dekoguzela jagoiek, etzien eitten genduzen-a. 
- Eta zelan ez dakizu? 
- Ez. Ahaztu dxate niri. 
- Eta heutse ibiltzen zan, surteko heutse? 
- Surteko heutse? zetako? 
- Garbitzeko erropak. 
- Ez. Antziñe gure amumak eukitten eban hori, surteko heutse. Botaten otson ganetik, ipini lelengo izera zahar bat-do eta gero ganetik ha botaten eutson zuritteko amumak. Baia amak iñoz bez. 
- Zuek ez? ta zer eitten zenduen, jaboneu eta gero, errekara edo nora joaten ziñien? 
- Errekara. 
- Ze euki zenduen etze alboan errekie edo... 
- Bertan. Gure etzien ur askok urteten eban, Errenteridxera be geuretik eroan ben ure. Ta bertan be deposittue han egoan ta behien labaderoa eta txorroa daridxola beti. On be halantxik egongo dire han. 
Arropentzako ereinotza
Idigoras Zabala, Juanita
- Eta etzie garbitzeko, etzie zelan garbitzen zan lehen? ze eskobarik eta fragonarik-ta ez zan egon. 
- Fregonarik eta holakorik ez baia eskobie bai, baia fregonie ta holakorik ez. 
- Ta belauniko? 
- Gurien ezkatzien egon zan ha baldosie beste lekuten ez, ta baia han beleuniko pareta eitten naben nik. 
- Eta bedarrik-do ez zenduen ibiltzen, ereiñotza-do usin gozoa eukitzeko edo holako ezer? 
- Ez. Hori gure amumak Lapikoten bizi giñenien eitten ban ereinotza ta bota ta zer zesto baten ipini danak eta izera guztidxek eta surteko heutse eta ereinotza eta horrek botaten zotsozen /botatetsozen/ usiñe eukitzeko, usin gozoa. 
Prozesioak eta letania
Idigoras Zabala, Juanita
- Prozesiñoak? Zerenak? 
- Santuenak. 
- Ez. Ajangizen ez, Gernikera. Gernikera baitte Mendatatik be geure etze ondotik behera bajatzen ziren abarketa gorridxekaz-a mutillek apostoluk-ta ikusten. 
- Eta letaiñie-ta egoten zan? 
- Letaiñie egoten zan ha Santixau eurreko hiru egunetan. Hamen be hona Kanpantxuko erminttera hona bestera ta Errenteridxera joaten ziren, hiru lekutera. 
- Horrek danak akabe die ya. 
- Akabe die horrek. 
- Eta zelan izeten zien? zelan izeten ziren horrek, prozesiñoak eta letaiñie-ta? 
- Gure aitte be sarritten joaten zan ha kurtziaz eurretik eta abadie ta. Gero mezie emon han ermintten ta etzera. 
Soroak bedeinkatzen
Idigoras Zabala, Juanita
Soloak Erramu egunez eroaten zien horrek kurtziek dozena bat edo holako bat ereiñotzakaz-a ipinitte lotunde bedeinketuten elizara. Ta gero harek elizan edo soloan ipintten zien hiru palutxu ereiñotzagaz ur bedeinketue botata, halantxik. 
Osaba soroak bedeinkatzen etxerik etxe
Idigoras Zabala, Juanita
- (Alaba) : Garidxegaz-ta zer pasetan jakon horreri? 
- Garidxekaz ezebez. Etarterik ez dekolez berak zerien e, elizpeko useten ez danan zerien joten zittuzen zerak, garidxek. Eurrerauko abadiek esan zotson /esantson/ hantxe joteko ta joten zittuzen. Ta gero hurrungo etor zan abadiek ez zotson izten. Ta gero bera etzerik etze ibiltzen zan zera soloak bedeinketuten, ta kridxedie atzetik ta soloa bedeinketuten beneko etzien, edo koneju pare bat edo oillo pare bat emon biher. Ta eurenera joan zanien esan zotson baze euren soloak ez bedeinketuteko berak bedeinketuko dittule-a, esan zotson gure tiok. Ta gero bestiek be, handik gora ez euren soloak zertuteko, zera Pedron soloatako laboriek eta eurenak bardiñek izen diela-ta, eurek bedeinketuko dittuela, eta bedeinketutie be akabeu eurenien be. 
"Txikitxuten aittek eta amak..." abestia
Idigoras Zabala, Juanita
Txikitxuten aittek eta amak fraille ninduan ondratu estudidxoa ikasitera Salamancara bialdu. 
Salamancatik datorrenian bidien etorren pentsatzen: estudiante tunante baiño hoba dabelai ezkondu. 
Ezkondu nitzan ezkondu, baiña bai milla biderrez damutu, praka baltzetan hari zuria sekula etxaden faltatu. 
"Doniene bezpera gabien..." abestia
Idigoras Zabala, Juanita
Doniene bezpera gabien, abadiek hasarratu zirien, ez zeben besterik egiten, alkarreri muzturrek heusitten, San Juan dabil soloetan: artoetan eta garidxetan. 
Artoak eta garidxek Kaidxan gordetan, sorgiñek eta lapurrek surten erretan. 
"Gabian farrandan ta goizian logure..." abestia
Idigoras Zabala, Juanita
Gabian farrandan ta goizian logure ai ena maitia ez zara osasunen gure. 
Bainujantziak erosi beharrean ostu
Aranzabal Olaeta, Enrique
- Zuek trajedebañue-do eukitzen zenduen? 
- Bai! trajedebañue eukitzen zan "noventa y seis"ekoa. Beatzi txakur kobretan eben, taparraboa [esatetsagun] esaten zotsagun. Ta "noventa y cinco"koa. Izen zien baltza ta zuridxe, ta azule ta baltza, ta ralledune, preso moduko trejedebañuek izeten zien. Ta horrek, horrek eukitten eben Piok-ta han, ta dendatan-a egoten zien. Baiña guk erosi ez gendun eitten trajedebaiñurik e, dendatan eskeitte egoten zien kanpoan, ta eskolara joaten giñenien, falta zanien, tiretu ta boltsillora! 
- Ostu? 
- Ostu! Bai, ha Pionien eta beste bat esaten zotsiena askok eukitten eben eskeitte, ta joan, eskolara goazenien, faltetan deuenien tiretu eta gorde. Karo, gu paretan giñen, esaten eben: "horrek ein dabe zapokeridxen bat". Ta: "Zuk zemat hartu dozuz", "nik bi", "nik bat". Asike kuadrilla guztidxek beti trejedebaiñue gratis. 
- Eta etzien ze esaten otsuen amak-ta? 
- Etzera kejetan zanien, palizie. Baia ostantzien, ez. Ez zeben denuntzidxe edo kejeu, dendakoa ez bazan kejetan, ba geur arte. Eta egoten zien ba eskeitte geuze asko egoten zien, kaltzetiñek-ta eskeitte. Dendak bakizu, lehen dana eskeitte eukitten eben kanpoan. Ta lelengo bat paseten zan, mutiltxu bet, gero bestie, ta gero: "Zuk zemat hartu dozuz? ", "nik bat", "nik bi", ta holantxik. Karo, tiretukeran, batzuten etorten zan bat eta beste batzuten bi. 
- Zantarrak. 
- Beti trajedebaiñu barridxekin. Horixe izten zan zapokeridxe, ez zan, baiña nok eukiotten ban pezeta bat ba? nun emon, ademas trajedebaiñuentzat etzien dirue emon? ariñau eskobie. Keba, ta holantxik izeten zan. 
Aterkiarekin leihotik salto
Aranzabal Olaeta, Enrique
- Beste baten be holantxik, ta baserrittar joan ta astoak joaten zien ta baten aterkidxe ostu, aterki handi bet, ta handik oin be terrazie dau han, ta behien harie-ta egoten zan, ta: "¡Oye! ¿a que con el paragua hago lo de, lo de esto lo del paracaidas? , ¿a que salto de la terraza esa hasta el suelo? ", "¡Que vas a saltar! ". Elio Sierra: "Que si salto", "que no", "que si". Joan ta aterkidxe ostu, ta hara joan eskolara errekreue, han goidxen eitten gendun astelehenetan, Santa Klaran han goidxen, ta behien harie apur bet egon zan orduen obran ibil zien-ta. "¡Que salto! ", "¡Que no saltas! ", "¡Que si! ", ta jentie danak begire, ta aterkidxe, ta ein eban, lelengo bai aterkidxek bai ein otson aguante apurtxu bet, baia gero "blast" gorantza ein otsonien /eintsonien/, harek harek hartu eban eperdikoa, bueno! ta salto harek, baia eperdidxe errementue ez, ta aurrera. Horrek zien ya mutil handitxuauek, Elio Sierra ta horrek bai. Horrek kalle Industriasen limonadak-ta eitteko fabrikie euki eben euren aittek. Bai, fabrike euki eben. Ta Elio izena, horren ya izen zien hamabi urte. Hamabi-amalau-amahiru urtekoak ya mutil handidxek izen zien horrek, horrek izen zien ya mutil, baia zapokeridxek. Lelengotaz ein otson aterkidxek ondo, ta "buf" aguanteu, lelengo golpie, baia barilliek ein otsonien /eintsonien/ gora koño, harek hartu eban eperdikoa, bueno bai. 
"Pirineos" esnetegia
Armendariz Gainza, Rafa
- Ademas zan lelengo, nik ez naben ezetu, baia esto Pirineos, "fabrica de leche condensada y". Ondiño bertan, bertan eukin gendun guk fabrikie, ta ariñau izen zan hori. Ta propagandien papela kamaran tope genduzen, ipintten eban: "Yo cansada doña Juana, de ver enfermo a su niño, y ver como adelgazaba en su cunita de aluminio, llego al medico asustada y este dijo sin rodeos : 'darle leche condensada la marca los Pirineos´. Doña Juana agredecida hasta el medico a besado al ver que su niño sano y fuerte, ya no parece mareos y le salvo dela muerte la leche Los Pirineos". Propagandie. Ta gero txokolatie eitten bien, errazionamentureko txokolatie, txarra, txokolate zantarra, baia bueno. 
- Orduen... nik ez dot jakin sekule Gerniken txokolatie ein danik, han eitten zan? 
- Txokolatie errazionamenduen emoten otsien jeneroa, kakaguetak eta zerak, ta han txokolatie eitten eban. Ya karameloak eta kondensadie ta horrek ya joan zien, eitten bien txokolatie bakarrik. 
- Zelako txokolatie zan? 
- Ha txokotalie, ganera hara dana arratoiek ta dana... ta txarra ta emoten oskuen errazionamentue baia... 
- Gitxi. 
San Juaneko Dibina Pastora bederatziurrena
Armendariz Gainza, Rafa
- Eliziek indder asko euki eban, ezta soziedadien? 
- Honbre, itzela! Soziedadien, guk dotrinie hamen [...] esto "Yo no voy a la dotrina, yo dotrina ya he aprendido cuando tenia diez años". Zerien, elizan, gaztetxuek zera, katezismo, ta oin larogeta lau urtegaz emon gure doskue katezismoa hamen. 
- Baia elizaz zein zan zurie, Andra Mari ala San Juan? 
- Guk nik San Juaneko erlojuen ikes naben ikesten erlojue, San Juan. Ze guk "rast" bertan eukin gendun San Juan, ze urten apurtxu bet kaletik ta San Juan elizie. Ta eitten bien Dibina Pastoran zera, nobenie: "Piedad, piedad Divina Pastora, piedad, piedad, que tu eres la oveja perdida, eres la oveja perdida". Ez jatez ahaztuten horrek. Ta gu Andra Marikoak San Juanera. 
- Bertan ein zendun komuniñoa, San Juanen? 
- Ez, Andra Maridxen. 
- Ta hori zelan ba, San Juan bazan zuen elizie? 
- Ez dakitz, elagantiaua izengo zan. 
- San Juan zer zan txikidxaua-do? 
- Bai txikidxaua, txikidxaua. Don Eusebio egon zan abadie, majoa, ta don Roberto. Baia San Juan txikidxe. 
Konfesatzeko hobeto Santa Klarara
Armendariz Gainza, Rafa
- Zuek derrigortute egoten ziñien joaten, ezta, konfesetan-ta? 
- Bai. Aste Santuen madre mia! ta joaten giñezan danok Gerniken dauzen mutil guztidxek, bikaridxoa Santa Klarakoa, ze harek dana pasetan ei zeban. 
- A bai? ta Andra Marikoak ez? 
- Buf! egon zan bat don Pedro, oin Durengon dau, txarra, mortala. Baia Santa Klarako bikaridxoa ez dakitz entzun ta ezer ez zeban entzuten, ta danak paso: "hala, ein, erreze padre nuestro bat". 
Santa Ageda
Armendariz Gainza, Rafa
- Ta Santa Agedan esan dozu kantetan zendule. 
- Bai. 
- Zer kantetan zenduen? 
- Edozer. 
- Zein da Santa Agedatan kantetan zenduen kantie? 
- Bedeinkatua izan ditela etxe honetako jentia pobre ta umilde dabilzanentzat badauke borondatea. 
Kandelerio eguna; basatoste
Armendariz Gainza, Rafa
- Eta gero bestela kandeleridxotan-ta? 
- Bai. Kandelak horrek ogidxek ipini zer bat eta, horrek danak. 
Kandeleridxo leridxo atxari ura daridxo sagarrari madari, eutsi Peru adarrari. 
- Beti ezetu dozu Gerniken hori ohitturie? 
- Bai, bai. 
- Ta Basatosten? 
- Basatosten tostadak ein. Ogi, ogidxe, gure amak eitten eban ogidxe zerien esnetan sartun ta kaleniegaz ta gero urune ta zera, arrutzie, ta prijidu. 
Euskarazko lehenengo eskolak I
Arzanegi Uribe, Itziar
- Lehen esan dozu ba lelengo ikastolie egon zanien zure aittek han sartun otsuela /sartuntsuela/. 
- Eske ya ondiño ni berba eitten nauen lekuen oin, orduen ondiño ez zan egon ikastolarik ezpabe kolejidxoa, monjana. Gerniken ez zan egon, "el publico" bai, "el eso", baia horrek orduen neskak-ta leku onauak hartun biher izen dabe. Bueno, ta gero ipiñi zen ikastolie ta segidxen. 
- Nun egon zan hori ikastolie ba? 
- Nun egon zan? oin, aber, kalie, lekue galdu de, ez dakitz zegaittik ein ddaben nik be [...]. Baia lehen frontoie nun egon zan? frontoie, ha kalie izen zan. 
- Industria kalie. 
- Bai, haxe! hantxe azkenekoa egon zan plazatxu bet, ez zan izen plazie, baia lekue egon zan holako sakona, ta hantxe egon zan, ba zelan esaten da? 
- Lokala-do. 
- Lokal handi bet, eta hantxe ein zabaldu eben. Ta gero gerra denporan, hantxe goidxen, hamen zelan. Baia oin ez dau, baia orduen egon zan palazidxo bat, ta ezeunek izen zien palazidxokoak jentien ezeunek, baia ez zien bizi izeten orduen danak eta itzi eben lekue. A bai, izen zien behien beheko partien, abadiek ez. 
- Jesuittak. 
- Jesuittek. Ta gero gorau guretzako, gorau ez, beherau izen zan, baia leku baten guretzako euskeldun geuzek emoteko, euskeldun geuzek, baia danetariko emoten zan. 
- Ta nortzuk zien ba hor maisu-aistra edo nortzuk ibil zien hor ikastolan? 
- Kanpotarrak, gernikarrak ez. Señora onak, harek onak izen zien, euskaldunek, giputxe bat ta gero beste bat. 
- Giputxek zien. 
- Giputxek. Ta zelan izen da giputxek? 
- Maistrak esan dozu, señora onak ziela. 
- Ta oso oso onak eta ganera ondo hartzen doskuenak esateko geuzek eta, eta hantxe ikasi gendun idazten eta dana euskeraz. 
- Ta ze liburu edo ze euki zenduen euskeraz? 
- Ba ni ume-mie izen nintzen ta liburuek ez, ezpabe dotriñe izengo zan ta izengo zien holako geuzek, ez e geuze... 
Uste dot bonbardeoa pasa ta gero ze horrek ariñau izen zien. 
"Erregiek datoz"
Alberdi Zubiaurre, Presen
- Beste kantarik bakizu? 
- "Erregiek datoz" be eitten gendun. 
"Erregiek datoz, erregiek datoz, limosnia batzen, limosnia batzen. 
Gu be hemen gatoz, gu be hemen gatoz, Apalazixo zaldune, hiru erregen egune, zotzak eta paluek txori bixaren kontuek. 
Emongo bozu emoizu, bardin emongo badozu. 
Geure begira gagozen artian, egiten jaku berandu. 
Hemen gatoz lau, kanpak joten bi, emoiskuzu limosnia jangoikoagaitzik. Ieup!!! "
Hori Erregietan kantaten gendun. Eta etxat ahaztu e! "Desde niña. Tengo buena memoria todavia". Ta Erregietan horixe ta Gabonetan bestie abestuten gendun, bestie. Horrek bixetan. Eta ume guztixek joaten zien, gu bakarrik ez. 
Koadrilletxuek eta etzerik etze, etzerik etze. Ta oin ba ez daitz zemat urte /esangotsut/ esango dotsut, igual hogeta hamar urte-do, etorten zien noze behiñien batzuk, ta jentie pozau! "¡Ay, ya venis! que bien", "Ene umiek! ". Baia kantetan be ahaztute, dana txarto eitten eben, dana txarto. Baia guk ederto kantetan gendun eta gero errepartidu diruek, horixe. 
San Juan suetako "Txomin eta Bartolo" abestia
Etxabe Garro, Kruzita
"Nik ikusi nituan San Juan gabian, Txomin eta Bartolo tabernako atian. 
Hormia zalakuan, batak bestiari Txiza eitten deutso zart-art praketan alkarri". 
Hori kantetan gendun /kantetangun/ San Juan, San Juan sueri bordeetan. 
San Pedro osteko domeka
Idigoras Zabala, Juanita
- San Pedrorik hurrungo domekan hortxe behien, hor eskillaratatik behera bajatute, hantxe kafien eurrien erromeridxe. 
- Arrienien eurrien? 
- Ha partie Lumona. Gernike, Gernike, Gernike handik Andra Marixko elizien ondotik behera bakarrik; ta beste guztidxe Lumona. Ta gero Lumok eta Gernikek bat ein eben ta. 
Frontoiko eta Argatxburuko zinemak
Armendariz Gainza, Rafa
- Ta pelotarik-do ez zenduen euki? 
- Bai, bai, bai, bai, pelotak bai. Pelotak bai, frontoi edarra, ta ganera han egon zan ziñie, lelengo; ta ziñie zerien horman zer zuri bet, pintture zuri bet, ha pantallie ta mutue. Ta Azkaraik biboliñe joten ban ta mutue ta biboliñe jota, ta haidxe ziñie egon zan. Ta gero ipin bien ziñie Tiloatan, Argatxburuk euki eban zera garajie, ta hantxe garajien ipin bien ziñie. Ta nik emoten naben ziñie, hamalau urtegaz. 
- Zuk emoten zendun? 
- Bai. Zera, beran jabiek nobidxie euki eban Muruetakoa, ta bera joaten zanien zera ba neu neu geratzen nitzen ziñie emoten, gero buelta emon zerari pelikulieri, ostabe emoteko hurrengo egunien. Ta gero barridxe ipin bienien, Tiloak, hor hor, han bost ogerleko emon ostiezan ta ya horra joan nitzenien hor ya ipin osten /ipisten/ sueldoa. 
Espainiako ereserkia zineman; zentsurak
Armendariz Gainza, Rafa
- Ta zelan dezididuten zenduen ze pelikula emon? 
- Bai, zerak dauz, oin be bai. Warner Bross, Picture "eso las casas que alquilan", alkilleu pelikulek ba hiru egunerako eta lauerako-do, ta por ejemplo hor emoten bien zapatue, domekie ta astelehena. 
- Bai hor zensurie egongo zan, dana ezingo zan emon. 
- Bai, bai. Ta ganera iritzen zienien atiek, ipintten naben nik diskoa "el imno nacional", ta danak zutunik, zutunik urten orduko. Ta guarda de asaltoak kanpoan, zerien. Zensurie itzela. 
- Ta derrigorrez jarri biher izeten zendun imnoa? 
- Bai, ostantzien multie. Hori ahaztu barik! 
- Ta gero zelan izeten zan zensura kontue edo ze pelikula emon ahal zan edo zein ez-ta? 
- Ya bertatik almazenetik, pelikule lekutik etorten zan ya zensurie eindde, ta pelikulek ekarten bien papel bat: "tal esto censurau, tal esto censurau". 
- Ta ez zan izeten "R1, R2"-edo? 
- Bai. Elizan ipintten biezen berdiek... "Uno pa todos los publicos, dos para trece, y tres pa censurar" ta holan. 
- Ya baia karo, zuena ez zan elizako ziñie, zuena nok kontroletan eban zuen ziñie? 
- Eurek zerak, horrek eukin bien zer bi, lokal bi, lokal alderdi baten ipin bien zinie ta beste lokalien garajie, ta izen zien sei sei anaidxe. Baia harek anaidxetan egon zein bi kontroletan benak, Agustin ta Mario. 
"Marianela" lehen pelikula; "Las cuatro plumas" koloretako lehena
Armendariz Gainza, Rafa
- Ta ze pelikula izen zan zuk ikusi zendun lelengokoa? 
- Marianela de Mary Carrillo. Ganera Ameriketatik ez egoan pelikulerik, prohibidute egon zan, ta danak izeten zien españolak. Ta Marianela izen zan lelengo pelikulie emon biena. Lelengo pelikulie "en tecnicolor" ta amerikanue, "Las cuatro plumas". "En tecni color" ta entradarik bez, entradarik bez. 
- Eta egoten zien asiento batzuk baten batentzat erreserbeta-do? 
- Ez, euren eurentzako. Sei mutillek ta ama ta aitte eurentzako euki bien palkotxu bet, ostantzien danantzako libre. 
Taverna Vascaren hastapenak
Arrien Monasterio, Kontxi
- Ta gero apurken-purken ba hasi giñen, hor Santa Claran ipin gendun ba restaurantxu bet, iñor bez ez zan etorten lelenguetan alemanak bakarrik. 
- Sanra Claran nun? 
- Santa Claran, bakizu nun bizi den Egala? 
- Aldatzien bertan diñozu? 
- Ez, Santa Claran, zu, aber mojan kamiñue, lelengo dau oin museue dan palazixue. Bueno, gero segiduen jardintxu batzukin etxe bat, han etxien. Ze guk ha etxie euki gendun alkillata hori etxie da, Conde Montefuertena izen zan, ta eukin gendun akilleta gerran ze hamen zer asko egon zien, Madrilleko republikanuek-ta asko, eskapata eta giputzek eta etor zien asko eta orduen ba jentieri eta emoteko habitaziñuek eta lo eitteko-a jentie alkillata euki gendun ha etxie. Ta klaro, gero hau erre zanien, handixe erre zanien, ba bertan ipin gendun restaurana, arbolan ondoan. Ta han bizi giñen ba hau etxie ein arte, hau etxie ain arte bertan bizi izen giñen. Ahal dan moduen han be bai. 
- Zuk beti ezetu dozu restaurana etxien. 
- Nik beti. 
- Nok jarri ban martxan Taberna Vasca famosue? 
- Ba nire aittek hartu otsan beste bateri, beste bateri, eta gero bera ba hor oin dau, hor egon zan lekuen hasi ziren nire aitte ta ama ya barriztute, "el año" ze urtien izengo zan? "Veinti nueve"-edo izengo zan. Usten dot izen zala. 
Alkate-soinua
Solaguren Basabe, Iñaki
- Alkatiek-ta diñot. 
- alkatiek bai bai. Orduen jaixetan, joaten ziren kultur etxetik ta alkatie ta kontzejalak-ta danak ta txIstularixe aurretik, alkate soiñua egoten zan zozer txistuegaz joateko, bai. Ta joaten ziren ta lelengo bankuen han alkatie ta konzejalak. Ta gero orduen monagilloa, ni baten baiño gehixau ein dot, insensionarixoa "ra-a", insensarixoa, ba banan-anan alkatieri ta konzejalari aurrien pareu ta ein holan ta "tra-ra-ra" ta bestie "tra-ra-ra". Bai, diferentzixe hareri, bai. 
- Ta hori txistularixe nor izeten zan, alkate soiñue joten ebana? 
- Ba txistularixe, orduen egon zan bandie be egonzan, musika bandie be egon zan. Hor egon zan Paselekuen kiosko ederra, bota eben gero, ta txstularixek be bai. Horrek txistularixek joaten ziren. Bai ta uniformez ondo jantzitte-a. Ta gero mazeroa, mazeroak holan buruen ipiñi peluke zuri bat eta kapie ta harek be bai joaten ziren. Kategorixe, orduen kategorixe gehixau egoten zan horrek geuzek. 
Gernikako bonbardaketa ostean; Olaetatarren etxean
Basterretxea Santiago, Maria Dolores
- Baia gero, hurrongo egunien, joan giñen ama ta ni Belendixera, ta Belendixen, ba nik ez dot jakin nun egon giñen. 
Egon giñela han txalet baten bai, baia ez, baia antza izen zan Leginetxenekoan txaleta. Hor dekot gogoan egon giñela jende pilloa gabaz. Bueno, ume batentzako ba pilloa ez dakizt, izan littekez igual zortzi, hamar edo, edo hogei, baia neuretzako pilloa egon giñen. Ogera barik, e? Jesarritte. Jesarritte. Ni aman altzoan. Horixe dekot gogoan ta argirik ez gendula euki. Ta mahai baten ganien kandela bat ipiñitte. Horixe. Ta gero dekotena gogoan da beste gauze bat da handik egun bigarrenera, edo -beittu zelako detallie jun behar geratzen jakiezan buruen sartunde-egon nittela ni txaletan aurrien jolastuten, horrek frantses bedar gorritxuek. Frantses bedarra. Beren lorie da hala luzetxue, gorrixketxue. E? Holan, ta harixekin olgetan, halakoxe bedartxuekin egon nittela olgetan hantxe txaletan aurrien ta agertu zen izekoa. Ta nik ikusi nabenien joan nitten arrapaladan beragañe. Ya gero, hortik eta gora, ya, ez nora joan ginen, ez giñen, ez... Hori etxat gogoratuten. E? Gero bai, gero eurrerau badekot gogoan ba nire aman etzien, ba klaro, bestiek danak egon ziren lez Gerniken ezkondute bizitzen, ba danak, amumanera. Ta danak jaten. Ta orduen, ba, han jende askoak egon giñen ze lau etzetakoak, seme-labanak eta danak amumanien. 
Ta orduen nire ama ta ni joan giñen neure aitten etsera, Amunara, e? ta nire ama eta ni egon giñen Amunan ba hainbeste hillebetien, hainbeste hillebetien. Gero, ba Olaetanekoan txaleta, ez o(in dekien txalet-xue ezpare ze lehen egon zan hor behie ta gorantz pisu bikoa. Baia, klaro, gero hasi zienien konpontzen, ba kamiñotik hurrie dauela, ta bota erain etsien ta atzerau erain. Baia klaro, nire ama euzoa izan zalez eta beti hartu-mon handikoa, eurek Frantzidxen egon ziren ta hor egon zien aittitte Tomas, ta osaba Juan Cruz, ta izeko Bernardiña. ta kridxedu bet euki eben, Pedro izena euki ebana. Ta harek. Ta orduen ba, joan giñen bizitten horraixe. Ta horraixe etor ziren be bai biziten Zabalianekoak. Zabalianekoak badakixu nortzuk diren? Hamen, zerien, Seber ikastolan egon dana kontserje urte askoan, Joseba, haren andrie Garbiñe, bueno, haxe, Garbiñen familidxe. Harek etor ziren be bai hara. 
Ta han egon giñen gu bost urtien, bost urtien, e? Ez die bost egun, bost urtien hogeta bi lagun, lau familidxe desbardiñetakoak. Zabalianekoak izan zien aitte ta ama, Ziriako ta Juli, ta gero eurek, bost neba-rreba, Luzina, Luzina Gerniken bizi da oin, Jon, hil zen, Itziar, oin Inglaterran dau, Garbiñe, hori horregaz ezkondunikoa, ta Joseba, hil zala oiñtxe urte bi-do, izen zana udaletxeko enpliedue, ta izan zana uneda baten Ibarrangeluko alkatie; Joseba. 
Ta euki zittuezan hiru izeko eurekin, aman izekoak: izeko Rosario, izeko Raimunda ta izeko Satur. E? Horrek danak. 
Gero nire izekoa, neure ama ta neu. Ta gero beste izeko bat geurie, gixona ixen zan neure aman nebie baiña ya alargundute egon zan geure ixeko Petra; geure ixeko Petra beren lau seme-labakin. Ta gero aittitte Tomas ta ixeko Bernardiña ta osaba Juan Cruz ta kridxedue Pedro, eurek, Olaetanekuak. Danok, hogeta bi lagun, hogeta bi lagun egon giñen. 
Etxea beteta, baina eztabaidarik ez
Basterretxea Santiago, Maria Dolores
- Ta sekule-ekule eztabaidetxu bet ixen barik aparte giñen. Ta geur egune Olaetanekuekin ta Zabalianekuekin ez dogu pentsetan ez garienik familidxe. 
- Neba-rrebak. 
- Bai, segiten dogu familidxe beti ixetie lez unidute. Bost urte ein genduzen hantxe, e? ta ez giltzik ez ezer e? Dana libre, danok zera... Han euki gendun harmonidxe guk gabon-aidxetan-a, turroi askorik-ta ez gendun euko mahaidxen baie han egoten zan harmonidxe ta soinue jo ta abestu-a, zera-a. Eskasunie baia urte, gogoratuteko urte polittek pase genduzen guk bost urte han. Gero geu, gero ya, etor zienien, etorteko ixen zienien, bueno, etorteko baiño ariñau, honek estaduko etziek e in zittuezen, residentzidxen aurrien daozen etziek. Ta nire amak hor solizite eban bat. Ta lehelengo, ba, ez dotsielako ha emongo, ta zera, bihergiñentzako dala-ta atara eben baia gero emon eutsien [emotsien] ta geu etor giñen ixeko ta ama ta ni horra bixitten, ta beste guztidxek han geratu zien ondiño. Ta gero ya etorteko ixan zienien eurek, Segundo Olaeta-a ya Frantzidxetik, ba ya danontzako ez egoan egon lekurik, ta orduen ba urten ein biher ebela [bibela] ta, atzera, gure ixekoa ta, ba etor zen geurera ta: "ene! urten ein biher dogu [bigu] handik". Nire ama ya hildde egon zan, nire ama ya hildde egon zan ta ixeko ta neu egon giñen bakarrik, eta urten ein biher dabela [bi dabela] handik eta: "ba oin ba ez gauz gu oin pisue erosten hasteko moduen, ta zera ta". "A! bueno ba ohitturatute gauz gu lehen be alkarregaz egoten ta etorri geurera". Ta atzera etorri zien danak geurera ta beste zortzi urte ein bezan geure etzien. 
- Olaetatarrak? 
- Ez, ez, ez, ez. Geuriek. Ixekoa ta lau lehengusuek. Lehengusu-ehengusiñek. 
Aita juntetxeko kontserjea
Solaguren Basabe, Iñaki
- Iñaki Solaguren Basabe. 
- Eta noz jaixo ziñen? 
- Treinta de julio, mil novecientos treinta. 
- Nun jaixo ziñen? 
- Gerniken, Gernikeko arbolan azpixen, Santa Klaran. Han nire aitte zan konserjie "casa de juntas"koa, ta han bizi giñen gu, han etxien, dau konbentuen ondoan, arbolan aurrien ta han jaio nitzen ni. 
- Hori etxie ondiño badau? 
- Dau apurtxu bet modifiketa, bai badau ondiño. 
- Zein da konbentu kanpoan dauena? 
- Bai, konbetuen han bat dau ta bestie. Bi dauz bat txikitxue handixau ha handixaua da. Ta nire aitte izen zan konserjie hara bonbardeora arte. Gero bonbardeoa etor zen ta ez daitz zer pase zan ta hauxe bestie ta kendu ein otsoien. 
- Ze biher zan konserjie, "casa de juntas"eko konserjie? 
- Ba erakutsi "cada de juntas" barruen barrukoa. Ta ha puesto ona izen zan ze ha diputaziñoana izen zan. Ta sueldo ona eukin eban ta gero propiña asko ataten eban. Harek hor orrixek eitten biezen, Gernikako arbolako orrixek han zepillotxu bategaz "ta-a-a-a" jo ta [...] ein ta harek emoten eban ta propiñek ataten eban. Ta kenduko otsen gero zegaittik? ba batzokire joaten zan egunaro kafie hartzen, ez daitz nik izen bazan afiliadue, politiken ez zan sartu, ta gero kartzelara eroan otsoein zortzi hillebete, ta gu bizi giñen bigarren pisuen ta gero joan giñen boardillera, izteko leku barrixeri, ta han egon giñen. 
- Rosarito: Ta ezebez barik. 
- Baia etxe barik ez ziñien geratu, tellatu barik. 
- Ta gero danak biher ein biher. Ze aitte biher barik, mutille anaixe nagosixe, hamazortzi urtegaz soldadu joan biher zan /bizan/ ta arrebak ba bat josten, bestie egon zan alpargaterixien, fabrikien, Etxien be alpargatak josi ta puntoan ein ta danak. 
- Rosarito: Etxe guztixetan. Grazixek fabrikek hamen derrepente arin hasi zirela. Holan hasi giñen danok biherrien, ni ez, baia bueno. 
- Zerriñen bille zerratara ta zozpalak eta dana ekarten etxera, danak lagunduten. 

Getaria (Gipuzkoa)
Janari-denda izan du Eugenik
Azkue Fernandez, Sabina; Lazkano Ulazia, Eugeni
- Lehen esan dezu baserritik herrira etorri ziñala bizi izatea? 
- E: Bai. 
- Eta zergatik edo? 
- E: Hogeita hamaika urtekiñ etorri nitzan ni honea zeakiñ, anaiakiñ. Ta in gendun denda jarri geo hemen. 
- S: Hamentxe denda. 
- E: Ta orain arte, iya oaiñ arte. 
- S: Bai, denda euki due. 
- E: Hogeita hamaika urtian hementxe dendakin. 
- Ze denda zan? 
- S: Komestibliak. 
- E: Komestibliak. Bai. Ta geo komestibliak eukiyagatikan mantak eta maindiriak eta zea... 
- S: Honek danetikan saltzen zun. 
- E: Danetik saltzen genittun. 
- S: Honek danetikan saltzen zitun. 
- E: Bai, ordun. Bai. 
- S: Tratante goorra zan ta! 
- E: Bai! 
- S: Tratante goorra. 
- E: Goizeko lauretan jaiki ta fruta billa Donostira, astian hiru bat biaje, lauretan, goizeko lautako jaikita. Axier ta biyok... Joxe Inaxio ta biyok... 
- Trenian o... 
- E: Atzea zazpiretako etorri... 
-... autobusian, o? 
- S: Semiakin kamionian. O furgonetan eo. 
- E: Bai. Geo goizeko zazpiretako atzea hemen etorri ta bazkaiak eta gosaiak eta, lan danak iñ ta, denda ta... Gizona lanian, artian semia... bai, uain bai, baiño... Gizona're taillarrea juten zan lanea, ta hementxe. 
Kale-baserriak txikiak eta terrenoak etxetik aparte
Eizagirre Ulazia, Juanito
- Eta gutxi-orabehera danak antzekuak izango zian, ez? Okoillua... 
- A, bai, e... 
- Eta gero bizitza, eta... 
- Bai, bai, bai, bai, bai... Ez, zergatikan okoillua zeukanai, bizitzeko tokidxa're behar zun uaiñ baiño. Bestela, bajuaguak zian itxiak, e? 
- A, bai? 
- Hoiek zituzten, hoiek zituzten lehen esan deten bezalaxe, okoillua, habitaziyo bat eta ganbara. 
- Ganbara. 
- Ganbara. Geo esan dizut ba, guria're, guriai're in zioen beste piso bat eman erre ta geo. Baiña orduan, erre zan denboran, hark'e hori zun: okoillua, beak bizi zian tokidxa eta ganbara. 
- Ordun, e, Getaia, nahiz eta arrantzalia izan... 
- Bai, bai, bai, bai, bai, bai... 
-... baserritarrak ere asko izango zian kalian bertan, ez? 
- Bai, ta e... esan dizuten kale-asarri hoietatikan, kale-asarritik bertatik itsasuan'e ibilitakuak, e, geure aita ere bai, hamasei urtekiñ ibili emen zan hura're itsasuan. Hemen, Higinio hau're bai, itsasuan hori're. Eta Nikasio Galdos hori're bai. Derrior zeon, zergatik toki txikidxa zian. Bi behiei ze atea behar zendun, bi behi. Bi behiek urtian bi txahal iten zituela? Beno, bale. Endrerua gehio zun kale-asarriyak. Baiña harta jarrita zaben aurretik, e... 
- Bai. 
-... itxeako esnia izaten zala, ez dakit ze iten zala, ta badakit ze iten zala, ta dana... 
- Eta lurrak'e bai, ez? Soruak eta, eta beti e... 
- Bai, bai. Oan... hemen, e... , ez zian danak guria ta bezela terrenuak berenak zituenak ez zian, ez zian danak, ez. 
Beste batek zelaiak, toki txarreko zelaia dala ta, laboreik iteik ez eta "bueno, nik, nik garbituko didxat hori, nik garbituko... ". "Beno, garbituta eukitzen baek" errentik'e kobratu ez, beste batek errenta kobratuko zun... Higinio honek, hor, Iturritxiki deitzen zitzaion hortan zelai haundi bat, baiño aldapa bai. Ta, hemen olaskoagatar habek eta're berdin, ta. Ez zian... Toki eroso gutxi zitun kale-asarridxak, oso toki eroso gutxi zun. 
- Eta esan diazu, zuek'e nahiko urruti, ez? , zenutela, e,... 
- Bai, bai. Esaten dizut, bat han, talaia deitzen zitzaion hartan. Eta hurrengokua, berriz, hurrengoko pusketa han, kanposanto, este, Kanpaia deitzen zitzaion hartan... 
- Kanpaia, bai... 
- Jeneral, jeneral, itxetikan aparte terrenua kale-asarriyak zitun, bai. 
- Hemen bertan, Erregeta kalian atzian eta, bazan e... 
- E... Hemen, e... 
- baatzak, o... 
- Egurbidek... A! Guk itxe atzian bagendun baatza, baatza deitzen, uaindikan hala deitzen diou, baatza deitzen diou, baatza txiki bat. Geo, goiko aldeko itxe hoiek'e ez zian orduan ta euzkiya're sartu iten zan, ta iñ iten zan baatza. 
Uain ez. Uain itzala eoten da, ta ya lagata daukat neuk'e, loriak sartu ta ya, ta hola. Baiña, oain lehengo baatza txiki hoidxek eta behekuak, danak deseindu dia. Baatza txikiyak zian hemen, e?! Itxiai zeokion bezela, itxien tiradako terrenuak, batzuk ehun metro, bestiak berrehun metro, holako, holako zeak zituen. 
Kale-baserritik ezin bizi eta beste lanbideren bat behar
Eizagirre Ulazia, Juanito
- Hemen, e, hurriena, bi terreno euki zituna Egurbide. Horrek zitun, hor kanposantoako bire horretan, oain itxiak inda dabe, ta geo mahastiya zeon behian, eta gaiko aldetik. Geo, soro, soo koxkor bat, hor [Putzeko] soua deitzen zioena, ta oandikan horrei Putzoaga deitzen zaio, han dao zean ta itxian "Kale Putzoaga". Ta horrei, sorokote horrei, Putzoaga deitzen zitzaion. Beste gaiñuntzian danak, ba, terrenuak, e, bire pixkatea junda, bai. Kaletikan ertenda, ertenda. 
- Ordun lana're gehio. 
- Bai, e, endrerua zun, kalian, kale-asarridxak endrerua zuan. Endrerua zuan, e, bat urrutira jun, urrutira o aparte ibili beharra, eta beste batzuk esan dizut... Bi behiei, gurian bi zian, akaso beste non eo non izango zian hiru, hiru. 
Gurian sutaidxa're bazan eta [...] tokidxa're bai, eta ez zeon, geo behi askoentzat'e ez zeon tokiik ta. Gurian bi: bi behi, ta bi txahal ta asto bat, han okoilloko gorabehera hori zan. Ta haiei ez zeon ezer ateatzeik! Handik ez zeon familiya zeatzeik. Ama beti zan kontraidxua gurian, baita aita bizi zala're, hemendik ez dao ezer, ta hemendik ez dao ezer... 
- Eta itsasoa. 
- Ta egidxa, ta. Aita itsasuan ibili ta geo zeatu zan, kale-asarrira geatu zan. Itsasuan ibili ta georo, zergatikan [...] igeri, hamasei urtetikan, e, hogeta hamabira bitartian ibili zala itsasuan. Baiña berrogeta hamarrekin hil zan, ta ni jaio ta geo buelta horretan ta, ta ra, ya... Hemezortzi urte behintzat, hogeta hamabitik, berrogeta hamarrekin hil zan, ta hemezortzi urte hoidxek lehorrian in zitun zergatik zerbait hobexio're bai, herrerua, entenditzen? Ta handikan'e zer zeon, ba? Handikan'e ez zeon ezer. Bi herremintak, han, zorroztu ta erdiyak paatu're ez, bestiak... 
Goizean lanera joan aurretik hondartzara bainua hartzera eta mezatara
Isasti Otamendi, Juanita
- Eta, bertan jaiotakua? 
- Bertan jaidxo ta bertan bizi bizi guztidxan. 
- Getaian. 
- Getaidxan. 
- Hemen, etxian? 
- Ez, hor uan kale hartan, zu ez ziñan pasako ta, itxe txiki bat, han jaidxo nitzan. Ta uain dana bota ta berridxa in deu, habentzako, habentzako. Elkano kalian, bai, hogeita bostian. Ta ni honea etorri nitzan, hemen zeon Karmen inglesa esaten zioen bat dendakin. Ta esan zion, bea ondoezik eta, gure aitai: "Markos, alaba bat bialdu diazu", ta ni bialdu niñun, hamazazpi urtekin. Asiske, eon nax... 
- Dendan laguntzea. 
- Bai, beai laguntzea, lanak itea ta badakizu, lehengo ohiturak. Eta, "setenta años he pasao de pie en el mostrador". 
Castellanoz ta euskeraz ta dana ingo dizut (ingo'xut)... 
- Oso ondo. 
- E? 
- Eta hirurogeta hamar urte bertan, dendan. 
- Dendan, jai ta aste, e? 
- Bai. 
- Ez zeon, ez zeon bakaziyoik eta... 
- Ez. Ta geo nazkan... 
-... ez jaiyik, eta... 
- Ez. Jaitan ireki iten zan denda. [...] señorak bezela mezeta, ta nik dendan eon behar izaten nuan. Ez al dakizu? 
Hamarretako mezeta. 
- (A1) Ta gero? 
- Geo ni, mezeta ni're hamaiketan... Oan... Leheno hamarretan, ta leheno sei t'erditan. Ta seiretan hemen aurreko ni baiño askozez zaharro zan batekin hondartza, baiñua hartzea [bisera] batekin. Ta geo, sei t'erditako mezeta. 
- Kontaidazu hori. Nola... 
- Bai, ba! 
- Goizeko seiretan... 
- Goizeko seitan jaiki... bai tontuena zala, e? Ohian eon besteik eta... Jaiki, hondartza jun, baiñua hartu, sekatu ta mezeta sei t'erditan. Ta geo zazpitako, zazpik ta laurden, zazpi t'erditan denda ireki. 
- Eta goizeko seiretan baiñatzea, e? 
- Baiñatzea, udaan. Jun in behar da, e? Ohian bero-ero eon besteik ez, ta... 
- Eta ordun normala izaten zan emakumiak hondartza jun eta baiñatzia? 
- Normala ez. Normala ez zalako juten giñan goizian, lana in behar zan ta! 
- (A1) Baiña gero egunez iñor ez al zan juten? 
- Bai, txaletekuak eta horrela. 
- Bai, baiña bertako, Getaiko jendia ta? 
- Getaiko ta bai, jungo zan, baiña gitxi, gitxi... 
- (A1) "La gente de pasta". 
- "La gente de pasta", bai. Horrela nunan. Ta guk berez nola dendan lana in behar giñun, juten ez. 
- Eta, trajebañuakin ta? 
- Traje de bañuak ahal zala, ahal zan bezela. 
- Bazeon? 
- Ta burla iten zien nei. Ta nik elegante juten nitzala uste! 
Elkano kalea dendaz beteta
Isasti Otamendi, Juanita
- Eta beti, bizi guztian hemen Elkano kalian eta bizi izanda, nolakua zan Elkano kalia lehen? 
- Oan baiño zaharro. Oan danak, etxe danak berrituta dabez, baiño. Tabernak'e bazian, ta. 
- Tabernak eta dendak eta [...] asko [...]? 
- Bai, dana, dana, atian-tian, atian-tian. Lehen bajuak estimazidxua zukaen, baiño uan ez dukae. 
- Ta lehen baju bakoitzian... 
- Baju bakoitzian denda, o taberna, o... bai. Aurrian, bestia, bestia... Plaza puntatik hasita. 
- (A1) Ana Marin denda, [...] 're bai... 
- Bai... [Maritxanonekua, Kauanekua] , Txomiñanekua... 
- (A1) Bat, bi, hiru, lau, bost... nik sei denda ezautu ditut hamen. 
- Bai, ba. Ta in dian kontu... Terexa [...] , Xixili... 
- (A1) Poito. 
- Poitonekua, ni, Largoninian'e jarri ziñenan... 
- (A1) Largonenian'e bai. 
- Haor bost... 
- (A1) Izeko Beltxora... 
- Beltxora... 
- (A1) Ana Mari... 
- Estankua're tartian... 
- (A1) Estankua, Ana Mari're bai... 
- Joxepa [Etxabarri] , Elkano txikidxa hemen aurrian... 
- (A1) Zea, Maria Teresa... 
- Panaderua [Kirinona] , bai... 
- (A1) Hor zortzi bat bai. 
- Haor zortzi bat, kale honetan, aber, kale honetan. Horregatik esaten dizut / esaten txut, ba, ez dakit, ba. Ta geo iten giñun, noizik eta behin, "gauzak idxo in [dabe] ta, gaur reunidxua ingo diñau, ta" , "honela jarriko al deu? " O este... "perro haundi bat idxo den ta, perra haundi bat idxoko al deu? " Ta... danok alkarrekin, ta uan ez dao hori. 
- (A1) Guk tabernak iten deuna. 
- Bai, ba. Zuek tabernak alkar hartzen dezue (hartzen txue) , dendaridxak ez, ordia. Dendaridxak gitxidxo, gitxidxo. 
Dendaridxak iten diñu... Ba al dakin guk ze iten deun? Aurreatu iten diñau. "No gastabamos y ahorrabamos lo que ganabamos". Entenditzen al diazue? Ez giñun gastatzen, ta! Nik ez nuan gastatzen! Ta ni bezela, umiak jantzi ta jan, ta goseik ez deu pasa guk behiñ'e. Gerra denboran'e nik ez niñan goseik pasa. Ogidxa ekartzen zigun Zarauztik. Hiru, orduan hiru panadei bakarrik giñan saltzen. Oan, ateik atea iten zan, ta guk bakarrik saltzen giñun. 
Ta [Porrostuanekuak] eta Txomiñanekua. Geo hasi nunan Eulali. Ta iten gitxonan, ogidxakin, badakin, atea iten nunan orduan'e. Perro txikidxa zanagatik, atea iten nunan. "Pero, ganabamos" ta "el secreto es el no gastar. No hay otra cosa". Oi! Ez al da hala, ba? 
- Hala da, bai. 
- Oi! Hik ze iten din, ba? Bi irabazi ta hiru gastatzen bahitun, "hura zorretan zian! ". Txanpaiñan hura're ez al dakin? 
Nik eraman nuan orduan. "Pu! ", "pu! " in ta, "pu! " in ta erango nikin, "pu! " in ta erango niñan. Ta gure aita etorri nunan ta "pu"-ik ez zeak, txanpaiñak. 
- (A1) "Pasao, caducao". 
Getariako "Katukalea", Aldamar kalea
Iribar Arrizabalaga, Brigido
- Eta jaio ziñan, Getayan? 
- Getaidxan. 
- Ze kaletan esan dezu? 
- Esto, "calle" Aldamar. 
- Aldamar? 
- Aldamar. Goiko kale hura da. 
- Baiña horrela deitzen diozue? 
- Kato kalia. 
- Kato kalia? 
- Bai. 
- Getaidxan hola esaten da ezta? [...] 
- Kato Kalia, bai, Getadxan kato kalia. 
- Eta hori zergatik da? 
- Kato asko zalako, ta oaindik bada e? Oain'e kato pillua dago, bai. 
- Eta holan esaten diyozue? 
- Bai, bai, Kato kalia, Getayan iya ez do besteik, hua Kato kalia. Jakin'e ez due egingo gaztiek Aldamar izena dunikan kaliak. 
- Ez? Eta kato asko zan orduan? 
- Bai, asko, antxua're bai, oain baiño geyo. Geo, geo itsas aldea ia ia mendiya ta zan, mendiya, mendi parte hartan, plai aldea, Zauzko plai aldea. 
- Eta katuak libre? 
- Bai, ba, katuak libre, oain bezela. 
- Ta katuak libre. 
- Bai, dana katuak libre, oain bezela. 
- Eta arraia ta, kalian izaten zan arrain... 
- Antxua oain'e jateko ez daukaguna, orduan bota iten giñun ya katuai leyotikan antxua, antxo frexkua. 
- Oain botatzeko moduan... 
- Ez... 
- Eta asko aldatu al da kalia? 
- Kalia? Bai, bai. 
- Katu kalia? 
- Bai, etxez bai, etxez bai, etxez, ba... etxe berri batzuk in dia, ta bai. Baiña Getaya zarra, parte zarra aldatu egin da pixkat estruktura, hola itxe berri asko ez da iten kalian [...] kale zaharrian, herri zaharrian. 
- Oraindik eta etxe zaharrak eta badia... 
- Bai, bai. 
Getariako kale-baserriak. Baserritarrak itsasoan lanean eta arrantzaleak lurra lantzen
Iribar Arrizabalaga, Brigido
-Eta esan diate kale baserriyak eta izaten ziala Getaiyan... 
- Bai, hemen bertan'e bai. 
- Bertan, Katu kalian? 
- Bai, Kato kalian'e bazan. Kale basarriyak, joño, bi ganao, txarri bat, zukaenak, hemen'e bai, goiko kalian'e bai. 
- Goiko kalian'e bai, Elkanon'e bai... 
- Ez, hemen ez, ez, hemen ez. 
- Baina Aldamar kalian, Katu kalian bai. 
- Kato kalian bai. 
- Zer zan, zer zeon, bakarra? 
- Ez, geyo bazian, hayek, bat Higinionekua, bestia Larrakonekuak... Oaindik bizi dia, e? Bi hoyek, bi hoyek zian. 
- Eta ganaua eta... 
- Bai, bi-iru ganao. Ta gero, ba, souak. Nola ez zan, esto, udan ta atunetan eta azkar bukatzen huan, ba denbua izaten huan orduan lehorreko lanak egiteko ere. Oain ez zeok holako denboraikan. 
- Eta orduan izaten zian lehorreko lanak ere bai, baiña itsasuan ere ibiltzen zianak. 
- Bai, bai, itsasuan ibiltzen zianak. 
- Eta soruak eta bertan? 
- Ez, souak pasa egin behar. Beno, gero gendun San Anton mendidxan arrantzale danak puxketa bana. 
- A! Zuek'e bai! 
- Bai, bai, bai, dan-an-an-an-anok. Familiya guztiyak. Ustez gaiñea kendu zanean ustez betiko jana kendu zala Getaiyan, ta patata, patata bakarrik zan: patata, tipula, arto pixka batzun batzuek, hola kale basarriya zunak eta bestelakoik ez. 
- Eta kendu zanian jendia keja? 
- Izugarrizko keja. Problematika izugarriya izan zan. 
- Bai, bai, eta zuk, hori ere ezagutu dezu... 
- Bai, bai, esaten det, geuk bagendun ta. 
Sabinaren senarra "Bou Navarra"ko naufragoa zen
Azkue Fernandez, Sabina; Lazkano Ulazia, Eugeni
- Eta familiya, biyok zeneukaen getaiarra familiya? 
- S: Bai, nik gizona nun, zea, arrantzalia, baiño Zarautzan jaidxua zan. Eta "Bou Nabarra"ko naufragua zan. "Bou Nabarra" aitu al dezu behiñ'e? 
- Ez. 
- S: Ez? Gerra denboran "Bou Nabarra" ez? Libruak'e badabe ateata... 
- Bai, e? 
- S:... gure gizonan izenian, Perico Quintana. [...] zan, baiño Quintana. Ta librua daka ateata "Bou Nabarra"kua. 
Canariasen enfrentatu zian, Canarias, bafore haundidxak... 
- A, bai. 
- S:... enfrentatu zian. Ta hamazazpi geatu zian "supervivientes" berrogeta hamarretik. "Ya esta bien, eh? " Eta Calderon, "comandante Calderon"ek salbatu zitun "de pena de muerte", "a la calle" atea zituen. Franco denboran hogei hillabete kartzelan inda nere gizonak. "El Bou Nabarra", bai. 
- Ba, hori, hori interesantia da. 
- S: Hori jakin [...] , librua ekarriko nizun. Baiña ez nakan hemen, alaban itxian nakan. 
- Baiña gero, gero galdetuko dizuet. 
Gariaren garrantzia; honen inguruko lanak
Ezenarro Isasti, Jose; Gurrutxaga Gartxotenea, Maria
- (Maria Gurrutxaga, emaztea). : Ordun ez zan nahi izaten, ordia! Gure ama zana, gaixua, jesus! Bere gariya ta artua iñ ezkeo, babarruna, konforme. 
- J. : Ordun gariya ta artua zan. [Hua iñ ezkeo] ona, e!. 
- M. : Bueno! Ta nere koiñatak, koiñatak esaten ziyon: "Ama, baatza pixkat bada're... ", "Ixilik eon ai, neska! Ixilik eon ai! Nola baatza ingo den, ba, zean? " Hark bere gariya ta bere artua izan ezkeo, Jesus! 
- J. : Ordun dana [behar zan ta] , zea [guziya] , hartua ta baba. 
- Gehiena hori? 
- J. : Dana hori, dana. 
- M. : Geo in zan gariya're txartzen hasi. Olua ta... 
- J. : Geo txartzen hasi zan, bai. 
- M. : Ta geo beherago gendun zea, terrenuan, han garbi-arbi-arbiya, zillarra bezelakoxia. Ta "Ene! Hau ez deu uzteik! Hau ez deu uzteik! ". Han zea in zan ditxosozko olua, "Utzi beharko deu, Maria, ba! ". Haor, ba. Ordun, ene! , gurasoi zea ez ematetik, disgustua ematetik, ya etsi zunian, beak "ez, utzi in beharko da". Eske ordun zan garia han, garbi-arbiya behian, [...] , bueno! Ordun txoatzen. 
- Eta hemen ingurun garia asko iten zan? 
- J. : Ordun gariya iten zan dezente, bai, bai, bai, ondo, ondo. 
- M. : Bai, orduntxe ze zea iten zan: gariya... 
- J. : Guk geuk'e urtiak beti hortxe... 
- M. :... gariya jo... 
- J. : Eun bat, eun bat [zea, anea, anea] esaten diyou guk, geuk'e beti urtian, e, eun bat izaten giñun. 
- M. : Garia jotzen. [...] ez zan atea're itten. Entre, ekarri in zunak ta zea in, hua jo. Ez... 
- J. : Ez, ta uain bezela ez da zeaik, eta orduan gastua [...] , hoixe. 
- M. : Bueno, bueno, bueno. Gariya iñ, ta o zea in ta, garittan gehio gastatzen zan ogiya ekartzen. Gariya in [...] ta, zea itten zan, errotan ta jo banakin ta zea, ordungo... Jesus! Gariya ekarri ta bereik ez! 
- Lan asko ta... 
- M:. : Lan asko ta [...] ez. 
- J. : Bai. Lan asko ta, lan asko ta zea gutxi. 
- M. : Jesus! 
- Esan diate gariya frontoian joten zala... e... Getaiko... 
- J. : Getaiko... e... kaleko, kalekuk bai, kalekuak danak frontoira. 
- Kale inguruko baserritakuak eta frontoira juten ziñaten? 
- J. : Bai, frontoira. 
- Baiña baserritakuak ez? 
- J. : Basarritakuak aleik ez [...]. 
- Zuek hemen bertan? 
- J. : Hemen bertakuak, basarritarrak basarrin. Haiek kalekuk zian haiek, kalian bizi zianak. Hola badaude basarri txiki batzuk? 
- Bai. Kale inguruko basarriyak. 
- J. : Kale ingurukuak, bai. Hoiek'e danak kalea. 
Arbia ganaduentzat
Ezenarro Isasti, Jose; Gurrutxaga Gartxotenea, Maria
- Eta ordun, Aizarnazabal esan dezue ta, bestela, hemen inguruko auzuen artian eta, hartu-mana haundiya izaten zan? 
- M. : Bai, bai. Auzuan bai. 
- Ba, Aiako... ez dakit ba... Urdaneta, Elkano... 
- M. : Hori beste aldea da, baiño. 
-... Mia... 
- M. : Bai, bai. Alkartasuna. 
- Bertakoekin eta? 
- M. : Bai, bai. Bertako zeakin ta bai. 
- J. : Bertako zeakin. 
- Jaietan'e bai? Urdaneta ta Urteta ta... 
- M. : Ordun ibili iten al zan, ba? Mezeta jun behar zendun. Ta ordun ez zan ibili're itten. Zeure zean hortan, ta listo. 
Geo arbiya zeon ordun ta, arbi hostrua in ta,... 
- Hori noiz? 
- M. : Hori neguan... ze garaittan izaten zan hua? 
- J. : Nobienbria. 
- M. : E? 
- J. : "Noviembre", "noviembre". 
- M. : "Noviembre" izango zan gaiñea. Hostrua itten zan bittartian... bueno! Arbi haundiya bazan, ta arbi hori haundiya in bazan, ordun earki jata zea itteko. Geo majina jarri zan ta, majina jarri zanian hua txikitzeko difeentzi haundiya. Eske dana etorri da... Ai! Ta hori apuntatzen ai al zea, gaiñea? 
- Danetik pixkat. 
- M. : Ta ni berriz, txoliñan moun [...]. 
- Ez, oso ondo. 
- M. : Pentsatzen jarrita're... 
- Eta arbiya ordun inportantia izaten zan? 
- J. : Ganauentzako. 
- M. : Ganauentzat. 
- J. : Ganauentzako. 
- M. : Oain bezelako pentsu, oain bezelako janak ez. Oaingo zeak... Jesus, Maria! 
- Eta noiz batzen da? Noiz biltzen da arbiya? 
- J. : Hori hortxe, nobienbrian o hola izaten zan. 
- M. : Bai. Ta geo bestia, artua, artazorrua in ta zea're bai, artua txikittu, zuittu, ta haen hostruak zea inda, dana holaxen, dana holaxen, ganauai. Bueno, bueno, bueno! Oain bezela... Oain bezelako pentsu zeak eta... Jesus! 
Ziharo kanbiauta dao! 
- Eta arbiya nobienbren hartu... 
- J. : Bai. 
- M. : Bai. 
-... eta gorde iten zan? Neguan gorde, o? 
- J. : Ez, hua eman... 
- M. : Ez, hor huaxe ibiltzen zan. 
- J. : Ganauentzako hua izaten zan, ta bata jasotzen zanian, bestia ta hola. 
- Bildu ta eman, bildu ta eman. 
- M. : Bai, bai, jenealian. Zapa... jaian ez itteattik, mezeta jun gabe ez zeon gelditzeik ordun jaietan, ta bezperan ekarri pilla bat, han [tolestun] jarri ta. Geo jarri zanian majina txikitzeko, [dongiñian] ordun, hua zean, txikittu itaiakiñ eo, diferentzi haundiya zan. Geo motorra jarri zanian txikitzeko, difeentzi haundiya. Ene! Gauza kanbiatzen jun zan bezela, izugarrizko difeentziya. 
Gariaren inguruko lanak
Ezenarro Isasti, Jose; Gurrutxaga Gartxotenea, Maria
- Eta ganauantzat ze izaten zan, jana ze izaten zan? Arbiya esan dezue, ta... bestela? 
- M. : Ta bestia belar-ndua... 
- J. : Belar-ndua bestia. 
- M. : Ta lasta txikiya ta hoiek. 
- J. : Lasta txikiya ta hoiek, hoiek die. 
- Lasta txikiya zer da? 
- M. : Hoi lastua... 
- J. : Lastua txikitutakua, lastua, txikiuta lastua. 
- M. : Bai. Gariyen... 
- Gariyana. 
- M. : Bai, ba. 
- J. : Gariyana. 
- Eta txikitu nola iten zan? 
- M. : Hori txikittu? Jotzen zanian geo eoten zan bat hola txikitzeko're, ta holaxe. Hori estreiñeko urtetan. Geo oso pixkanaka zeoze adelantatzen hasi zanian, orduntxe zea itten zan, gariya're itaiakiñ ebaki. 
- Eskuz? 
- M. : Bueno! 
- J. : [...] 
- M. : Bai, ta geo beste majina bat jarri zan, ze majina, lan gehio bai, jata ta-a-a-a juten zan ta dana zabalik laatzen zun ta. Nik esaten nun hamaika bider, "hau baiño hobeto deu gero itaiakin", baiño geo gui iruitzen adelanto gehixio zala, ta geo haikiñ jarri giñan, [zea itten zala]. 
- Majinakin? 
- M. : Bai, majinaz. itaia o segakin baiño okerro geatzen zan, majina zea ba, klase bat, ta holaxen, adelante. [...] adelanto. 
- J. : Negua're ona zan ordun, e? 
- M. : Bai, izuarri earra. Dana ona, ebaten zanian. 
- Nola izaten zan ebatia eta? 
- M. : E? 
- Gariya ebatia eta nola, nola izaten zan? 
- M. : Ebaki, ta gero itten zan lotu hua berriz. 
- Ta, kontaiazu mesedez, dena, nola hasten zan, goizian goiz edo, hasiko zan? 
- J. : Goizian, goizian hasi behar ba, [...] bestela ez zan zeatzen. 
- Euzkiya irten aurretik? 
- M. : Bueno, bueno! 
- J. : Bestela lehenaotik hasi behar! 
- M. : Bai hoixe! 
- Eta, ordun, baserriko jende guztia auzolanian, o nola izaten zan? 
- M. : Ez, auzolanian ez, familiko zea jenealian. 
- J. : Familiko zea. 
- M. : Jotzekuan ta bai, jotzekuan bai auzuak eta ordun. 
- Baiña ebateko ez. 
- J. : Ebateko ez. 
- M. : Ebateko zeaik ez. Bai, oso gutxi baldin baziñan o zea in baziñun, baiño... etxeako [...] zintuela, beakin. 
- Etxekua nahikua izaten zan. 
- J. : Etxekuak, etxekuak. 
- M. : Bai, bai, jenealian. 
- Eta ordun etxeko guztiak... 
- M. : Ebaketa lotu behar zan, lotu ta geo meta in. 
- Kontaiazue hori, mesedez... 
- M. : Ta gero meta txikiya [...]! 
-... nola zan, nola zan dana, ea, hasi ebaten eta... 
- M. : Ebaten, bai. 
- Nola izaten zan? 
- M. : Geo lotzen haiek beak. Haiek lotu... 
- Lotu nola? 
- M. : Beakiñ, bere zeakiñ. Hola ez Joxe! 
- J. : Bere zeakin. 
- Lasto... 
- J. : Lastuai beai kendu. 
- M. : Bere gariyan zeakiñ. Batzuk zea... 
- Eta horrela, e, zerbaiteatikan? 
- M. : Ta holaxe in ta geo sartu. Buelta eman ta geo bere tartian sartu zea itteko. Ta geo in behar izaten zian metatxuak. Estreiña meta txikiyak, ta geo berriz, pixka bat ya zea inda zeonian, sekauta ta zea inda zeonian, ordun meta handitxoauak. Lana itten zan "como un burro". 
- J. : [...] lana... 
- M. : Geo, berriz, jotzeako etortzen zanian berriro, Jesus, Maria ta Jose! Hori majinakin zanian, ta eskuz jotzen zanen harriyan berriz, haiek danak zabaltzen, "en cruces". Beste [...] hua! 
- J. : [...] harri bat jarri, hari jata danga-anga! 
- M. : Bai. 
- Harriya jarri eta danga jo? 
- M. : Bai, hari jo. Hari atea behar zitzaion. 
- Gariya, burua, burua harriyan kontra jo. 
- M. : Bai, bai, bai. Ta geo jarri zan adelanto gehixio ta ordun majina jarri zian ta. Majina jarri zianian bai! 
- J. : Hua're probau gendun ba! 
- M. : E? 
- J. : Izugarri probau gendula harriya! 
- M. : Dinbi-anba! Dinbi-anba! 
- Ezagutu zenduen, orduan? 
- M. : Bueno! 
- J. : Ezautu gendun, bai. 
- M. : Ta geo majina jarri zanen salto haundiya. 
- J. : Majina jarri zanian [...]. 
- Eta izenik bazeukan harriyan kontra jotiak? Edo harriyak? Izen espezialik? 
- M. : Ez. Aproposko harriyak jartzen zian zean... 
- Izen espezialik edo bazeukan? 
- J. : Ez, ez. 
- M. : Izena? Ez, ez. 
- Gariya joteko harriya, o... ez? 
- M. : Bai, ba. [...] haundiya behar zun gariya hor jotzeko ta pixkat zea itteko're. 
- Beste toki batzutan entzunda daukat, e, txanketan jotia zala, o... horrela esaten diyoela. 
- J. : Txaketan hoixe da ba! 
- Hori da txanketan? 
- J. : Bai. , hoixe. 
- Horrela esaten zaio? 
- M. : Txanketa bezela. 
- J. : Hori da txanketa. 
- M. : Pentsatzen jarrita, Jesus! 
Tratua saltzera Eibarrera eta itsasontzietara
Erkizia Osa, Jose Mari
- Leheno... Jesus! Bolada baten itten giñuzen... Korrika asko in ber, ibiliya naiz, ta bai andria're, biyok. 
- Bai, e? 
- Hasi giñan, gero zea, tratuakiñ ta demonio guztiyakiñ, benga, benga... Gabian erretira orduko beandu, ta goizian bost eta erdik, seiretako... 
- Goiz. 
-... arriba. Ta hemendik Zumaira, astua ta karro zahar bat bagendun, ta haekiñ. Ta geo zaldiya ta karrua, eta haekiñ. 
Haundiya iruitzen zitzaigun. Ta holaxe. 
- Eta Zumaira tratura? 
- Ez, ez, ez. Eibarra. 
- Eibarra. 
- Eibar aldea [...] treneako, Zumaiako estaziyua. Eibarra. Udazkenian behintzat, tratua asko. 
- Eta zergaitik Eibarra? Gehio saltzen zan Eibarren? 
- Bai! Oain kanpotik etortzen da tratua danian, plazatan, kanpoko fruta o zeakiñ. Guk sagarra ta tomatia ta hortakuak eukitzen giñun. Ta patata, patata [...] ez, sagarra ta tomatia udazkenian. Patata itten gendun... berrogei zako ta eraitten giñuzten... 
- Bai, e? 
-... [hazittan]. Ba... beatzi barku geneuzkan Getaian, ta haientzako patata iñ in behar izaten gendun. Haiek atuneta ertetzeko, igual bi milla kilo. 
- Bi milla kilo, e? 
- Emanaldi baten, lehendabiziko, hasierakuan. Tratoria kargatu, ta molla. Geo, tipula're asko itten gendun. 
- Eta tipula're bai, e... 
- Tipula? 
-... barkotako? 
- Bai, bai, bai. Asko. Tipula [...] jartzen gendun. Ta geo bestia porrua. Porrua're asko. Ta segi. 
- Eta zuzenian molla jun, ta... arrantzaliei... 
- Bai, bai. Denda, denda zeatuta eukitzen zuan, dendak eukitzen zittuan hoiek, danak, barko hoiek. Beti hamar barku o eukitzen zituen, ta hoiek. Haiek etorri orduko itsasutik igual egualdi txarra o [...]. "Baatoz ta holako... honenbeste kilo patata, o horrenbeste tipula, o horrenbeste porru" o eskatu [...] , osatu in behar. 
- Tratoria hartu, ta... 
- Tratoria hartu o [...]. Geo, azkenian zeak, andriak karneta atea zuan ta [...] , zeakiñ, kotxiakiñ, furgonetakiñ. 
- Ordun zuen, zuen patatak eta atuneta eramaten zian? 
- Asko! 
- Marmitakua iteko! 
- Bai, bai, bai. Marmitakua iteko o bestela jateko, nik ez dakit zertako eramaten zittuen. 
- Bai, bai. 
- Baiña asko, asko patata. Geo dendak laga ziyon, ta dendak laga ziyonian akabo, gu're mutu geatu giñan. 
- Eta, ordun, arrantzaliak eta horrela ibiltzen zituen, ba, porruak eta tipulak eta jasotzeko baserritarrekin tratua zuzenian? 
- Ez, ez, ez. Guk denda, guk iñ itten gendun tratua. 
- Dendakin zuzenian. 
- Dendakiñ eitten gendun guk tratua zuzenian. 
- Eta gero dendakuak, e... 
- Dendakuak barkutakuak. Guk dendatik kobratzen gendun ta dendaiyak esaten ziun. "Zuek ekarri honenbeste kilo o honenbeste gauza", ta "Bale! ". Ta eamaten gendun, ta guk molla bai zuzenian barkura eraman. Baiña... 
- Baiña... 
-... dendakuak. 
- Diru kontuak dendakuakin. 
- Dendakuakiñ. Dendakuakiñ arreglatzen giñan. 
- Eta esan dezu tratua askotan, garai batian behintzat, Eibarren iten zenutela. 
- Bai. Eibarrea're bai, Eibar'e... Larunbatetan ta juten giñan zea, kamiona hartuta. Bestela trena, Zumaiako estaziyoa trenea jun ta han fakturatu ta, zaldiya o astua o zana laga estaziyuan ta bueltan etortzen zanian trastiak hartu ta itxea. 
- Eta, zergaitik Eibarrea? Zarautzen baiño gehio saltzen zan Eibarren? 
- Bai, bai, bai. Askoz gehio! Hemendik jende asko juten zan ordun Eibarra. 
- Eibarra. 
- Bai. Askoz gehio! Eta orduan, goizian goiz... 
- Goizian goiz jaiki behar, ta sekula ez nun jarri despertadoreikan! 
- Ez, e? 
- Ez. 
- Oillarrakin jaikitzen ziñan, o? 
- Oillarrakiñ ez, ez. Bestela! Jartzen zitzaiten buruan, ba, "holako ordutan jaiki behar naiz". Ta ordu hortako beti tak! 
Beti tak, zuzen esnatu. 
Artazuriketa-lanak
Erkizia Osa, Jose Mari
- Ordun, garai hartan, gariya're asko itten zan. Ta artua ta babarruna're bai. 
- Gehien zer iten zan hemen? 
- E? 
- Gehien? Artua, o gariya, o? 
- Artua gehio ingo zan, baiña... Ehun anea esaten diyou guk, ez dakit kiluak zenbat... Aneak izaten dittuk berrogeita bost kilo bakoitza. 
- Berrogeita bost. Eta ehun, e? 
- Bai. Ehundik gora, bai inguru hortan beti ibiltzen giñan. 
- Hori gariya. 
- Gariya. Ta artua [ez dakit]. Ta geo basarri honek duan nekia, dana lepaka, goiko ganbara. Eskailletan bigarren, biarren pisoa jun behar. Hemen [...] , geo hurrungua pisu bat ta hurrungukua, gora. Dana. Lepaka. 
- Gariya're bai, e? 
- Gariya're bai ta artua're bai. Artua zuittu ta otarra haundiya bete ta hartu bizkarrian ta, tapa-apa-apa. Illuntzian etorri ta, leher inda ta, "Dios! Jasoko [...] , jaso beharko dixkiu hauek'e! ". Segi! [...] sasoia banuan, dedio! Laneako sasoi hua! Baiña alperrik da, ez dao uain sasoi hua. 
- Eta esan dezu, artoa zuritu ta... Nola izaten zan? Arto-uriketa ta izaten zan, ez? 
- Geuk! 
- Ze izaten zan hori? 
- Hori... zeak eoten da hori, torruan barruan eoten da artuan burua... 
- Bai. 
-... aliakiñ. Ta haura, gaiñeko zorrua kendu eta dana garbitu ta zestura bota. Ta zestua betetzen zanian, bizkarrian hartu ta gora. 
- Eta hori egunero iten zan? 
- Artua zeon arte bai! Egunero bai, gehienez, milagrua gabe uztia. Ta familiya juntatu ta... Familiya azkenian, zean geundela, danak juntatzen zanian, errosaiua zeatu. 
- Hori gabian izaten zan? 
- Gabian bai, gabian. 
- Eta... 
- Egualdi txarra jotzen bazun, egunez'e bai, baiña... Egunez gutxi. 
- Eta artua ordun ganbara. 
- Dana ganbara. Geure ganbara zaharrak badu indarra, bai,... 
- Bai. 
-... horrenbeste tonelaai eusteko. 
- Eta zorrua ta? Zuritutako hori? 
- Geo behiai haura eman. 
- Behiai. 
- Behiai ematen zitzakoen. Hola ibiltzen giñan. 
Txakolina egiteko prozesua
Erkizia Osa, Jose Mari
- Zu, ta gero, batu ta gero txakoliya itia ta, nola, nola iten zan txakoliña? 
- Txakoliña? Beno, lehendabizikotikan zeatu itten gendun, hankakin xi-iya, xi-iya [xehe-ehea, xehe, xehea] in... 
- Nola? 
- Hankakin, xi-iya esaten diyou guk. 
- Xi-iya? 
- Xi-i... txikittu hankakin. Hankazpiyan dana, hankahutsik jarrita. Dana txikittu, ta geo prentsa bota. 
- Eta hori nun eiten zan? 
- Hori hormigoizko zea baten, gurian behintzat, ta beste tokittan'e bai. Geo pats-holak esaten zitzaten. Uain sagardua itten dan bezela. Pats-hola hoiek ipiñi gaiñian eta geo [tronbongo] haundiya jarri eta gero eskuakin: tiki-aka, tiki-aka, tiki-aka, estutu. 
- Estutu. Tolaria estutu? 
- Tolaria estutu. Ta beak ateatzen dizu [prentsa] bat. Estutzen ai zean bezela, beak ateatzen zittun. 
- Eta zuzenian barrikara? 
- Guk bai ta ez. Guk beste barrika bat jartzen gendun, ta geo baldiakiñ bete barrika. Oaiñ, oaiñ eindako zea dakau guk hemen daon garaje hau're, uaiñ hor eoten dia. Garajiai bodega esaten diyou, baiño, hor eoten dia txakoliñak eta sagarduak eta danak. 
"Txordoketan egitea"
Erkizia Osa, Jose Mari
- Eta entzuna daukat, baiña ez dakit zer dan, "txordoka" o "txordokia"... "txordokan itea", o... 
- "Txordoka"? 
- Zer da hau? 
- "Txordoka". Zea izango da, mahatsa bildu, pasatzen dan jende, e, zea, aurrea, ta geo atzetikan han geatzen dienak, morduak, haiek, zuetzako izaten dia, juten ta biltzen ditunantzako, "txordoka". 
- Pasatzen dan edozeiñentzako. 
- Bai, bai, eozein. Zeuk oaiñ nahi bazu mahastiyeta jun ta billatzen dezuna, zeuretzako. 
- Neuretzako. 
- Bai. 
- Eta hori da "txordokan"? 
- "Txordoka" hori da. Leheno, lehenotik ez dek laatzen, e! Iñok ikusi ezkeo, errieta ematen due, mahatsa hartzen mahastitikan, bildu baiño lehenuo. Geo biltzen danian, ordun bai. 
- Ordun bai. Ordun libre. 
- Ordun "txordokatan" libre. Hoixe da "txordoka". 
Kale-baserrietan azpigarria otarekin egiten zuten
Eizagirre Ulazia, Juanito
- Eta, kale-asa rriyen kontura itzulita, e, esan diazu azpigarriyak eta itea ta... 
- Urruti, e?! Hori urruti. Hara juteko bazaben geure etxetik bertatik, bat, bi... hiru kilometro bai! Gaiñea, han Garateko gaiñ hartatik geo pixkat gaiña beste aldea. Oan mahastiya dao han sartuta. Bai, hamen, e... , Aizpurua horrek mahastiyak euki behar du sartuta. Han, eta beste beak eabili zuen tokidxan eta... Baiña hiru kilometro bai hemendikan, e! 
- Eta, azpigarriya ze izaten zan ordun? E... 
- Otia, ote-akarra hori... Ote-akarra ta belarra nahastutakua. Ta geo iten zan ebaki ta pixkat lehortzen euki, ta geo ekartzen zan ganauen azpirako, hori. 
- Ote-akarra esan dezu? 
- Bai... 
- Zer da? Otia... 
- Otia, otia deitzen gendun, bai. Otia. 
- Eta, orbela ta erabiltzen zan? 
- Hori, zukaenak. Daikena ibiltzia, orbela... Baita piñuen zea're. Piñuen orri hori're ibili ohi zuen, azpi-zpitan. Hori jeneralian kale-asarritan, e! Zergatikan basarritan orduan, e, garua, ta... 
- Bai. 
- Garua ebaki iten zan, ta. Garuakin asko ibiltzen zian orduan basarrikuak, garua ibiltzen zuen asko, ta bestiak otia're bai, baiño garua askoek. Garua ona zan oso, berogarri ona zan oso ganauentzat. 
- Kale-aserritan ta ez zeon. 
- Ez, ganaua... Kale-asarritan esan dizut, ahal zana, esan dizut ba, otia eo ta... Otia artian txikiya baldin bazeon, ba, piñutik hostro hori're igual, ta. Eskuariakin biltzen zan, eta ekarri, ta. Hori're erabilitzen zan kalian. 
- Eta gero gurdiyakin ekarri o, lega... 
- Bai, gurdiyakin, gurdiyakin. Kalian ez zan legik, e! 
- Ez? 
- Basarritan bai legak, baiño... hemen ez. Hemen lehenbizi iten zian gurdi-orra deitzen zitzaion egurrezko kurpillak ta egurrezko ardatza, ta hoiei gurdi-orra deitu ohi zitzaion, gurdi-orra. Geo hasi zian hemen kalian, e, arrai-arritoako ta, gurdi-olantiak. Gurdi-olantiak zian, ta geo been llantakin, eta... Ardatza burnizkua, ardatza burnizkua, kurpillak haundiyo, been llantakin. Radi... bizikletakuak radiyo mehe hoiek dituen bezela, bere zeakin... este... nola esango dizuet nik ba zueri... soportiakin. Eta hoidxek, hoidxek sortu zianian kargak'e haundiyaguak iyotzen giñuzen arraidxakin zeara, fabriketa. Hemen plazatik gora zian, fabrikak bazian hemen, geo behian'e bai, ta. 
- Eta itxiak zian? 
- E? 
- Itxiak gurdiyak? 
- Zeak, este, gurdiyak itxiyak? Ez, ez. 
Gari-jotzea herriko frontoian egiten zuten kale-baserri guztiek batera
Eizagirre Ulazia, Juanito
- Ta gari-otzia zanian, berriz, gari-otzia zanian hemen frontoian jotzen zan gariya. 
- A, bai? 
- Hemen, e... 
- Kale-aserriyetako gariya... 
- Bai, bai, bai. Danak alkarrei lagunduta nola iten zan... Bai, nik zuri lagundu, ta bestiak nei, ta bestiak eta danak... 
Danak behintzat ondo zeatzen zian. Hemen Egurbide ta hoidxek ez. Egurbide ta hoidxek been itxe-taidxan jotzen zuen. Eta geo bestia, Ostolaza ta hoidxek'e bai, goitik jotzen zuen. Ta zean, hemen plazaz behekuak, hemen, e, Aranguren, Olaskoaga, Ibarbia, ta hemen Galdos, eta hemen Goikoetxea ta hauek, hemen, frontoian jotzen zuen. 
Frontoian jotzen zuen. Hori nik mutil-oxkorretan ezautzen det. Ta baita geo, hor garidxa jotzian lasto-arreeta ta hortxe ibiltzen giñan, mutil-oskorrak. 
- Eta, danak batea? 
- Bai, bai. Horkuak danak batea. 
- Egun bat hartu ta egun horretan... 
- Bai, bai. Listo gu, ekartze... euna baiño, euneako ekarrita eoten zian hemen gurdidxak, gurdi pillua, danak lastoz kargauta. Frontoian kabitzen ez zianak kamidxuan... transporteik, kamioik, automobillak eta enbarazuik batez, ta, hola eon ohi zian. Ta holaxe zeatzen zan ordun. Eun bat horretako. 
- Horretako. 
- Ta geo izaten zan, ba, gariya jo, ta geo gariya garbitzeko zea're bai, deitzen zitzadxona're bai. 
- Makiñak? 
- Bai. Eskuakin eraginda, e! Eskuakin... Makinak... eskuakin eraginda! Garidxa batea ta azala bestea botatzen zun... 
- Eta... 
- Nola deitzen zitzaion harei? Gari-arbitzeko makina, bai. Makina deitzen zitzaidxon orduan. 
- Eta hori're egun horretan iten zan? 
- Bai, bai. 
- Jo eta garbitu. 
- Bai, bai, bai, bai. Ta geo esaten dizut, ba, bakoitzak beria jaso, ta... 
- Eta jaien bat iten zan? 
- E? 
- Jaia, o? 
- Astian, astian iten zan hori, e? 
- Astian. 
- Astian iten zan hori. 
- Baiña ez zan izaten gero, e, afariya o? 
- Hori geo eun berian, eun berian afaidxa, segun... danak, danak gaur hemen ta bihar hor, ez zan iten hori. Zurekin launtzea jun [...] zergatik beak bakarrik'e ez zian moldatzen, entenditzen? Geo laguntzailliak'e behar izaten zituen gehidxo. Igual itxe batetikan bestiai, gizona itsasuan zalako, igual bat eo, bi o... baiño biek ezin laike [...]. Ta geo bestetikan, ta hola, juntatu. Ta geo horretaz gain, familiko bat o beste juntatu ohi zian, eta nik nere familikuak nik hartuko ditut, bestiak bere familikuak [...] han hartuko ditu. Ta bakoitzian zortzi hamar bat eo zianak eo zeatu, ta hola moldatzen zan, e! Hola, hola iten zan jatordua. 
- Jatordua izaten zan, e... 
- Bai... 
-... bazkaia? 
- Bazkai-egia, bazkai-egia... o olaarru-opa... Jenealen olaarru-opa. 
- Olaarru-opa, e? 
- Olarru-opa, atuna tomatiakin... hori behintzat tipikua izaten zan. 
- Udaan izaten zan? 
- Bai, ba. Udaan, udaan. San Pedruak pasa ta, hori, e... ekaiñen bukaeretan eo hola. Zergatik garidxa ebakita're puxka baten euki iten zan metak inda, ta, bai. Horrela. 
- Bai. Eta, olaarru-opa? 
- Olaarru-opa tipikua zan. Gari-otzetan olaarru-opa tipiku, ta atuna tomatiakin bestia. Zergatik marmitakuik eta ez zan zeatzen, artian ez zan erabilitzen, ez. 
- Eta eateko? Txakoliña o, saardua? 
- Ardua, jeneal. Umiak ez, umiai ura ematen zioen. O bestela ur-rdua. Baiño... 
- Ur-rdua. 
- Bai. Baiño beak ardua erango zuen noski, nik uste det, bai... 
Lehen etxerako lain egiten zen txakolina
Sorazu Aginaga, Julian
- Eta garai hartan, e, mahastiyak eta bazian? 
- Mahasti gutxi. Gurian beti ezautu det, e! Hamen [atekun] ta hor puxketa, beti. Nik hoi beti ezautu det. Hor beste puxketa, ta hemen Agerrekuak beste puxketa hor pixkat hauntxio. Etxetxo pixkat aurrexio. Puxketak, [bujoi] bat eo bi, o... ta gehiena itten zuenak lau o bost eo. Tankera hori. 
- Baiña holako... 
- Oooooo! Hau uain jarri da, e! Oaiñ hamar urtetik aurrea jarri dia habek, hamar hamabi o urtetik honea jarri dia mahasti habek. Ta dana mahastiya ta. [...] , gu hemezortzi... ez dia hogei urte o zer dia jarri gendula. Ta beti igual zan. Hor behian jarri gendun aurrena, ta geo pixkat xabalo. Geo hau, geo han goien, aurrea. 
- Eta mahastiyak ordun? Txikiyak, baiña baserri... 
- Mahastiya hauxe, hamen ataian. 
- Baiña basarri gehienetan, ez? , izango zan txakoliña ta... 
- Bai, gehienetan. Gehienetan puxketa bat, puxketa bat itxeako. Milla litro o, o bostehun litro o... txakoliña, puxketa. 
Gehienetan bai, danian hemen eongo zan. 
- Eta oaingo tankerako mahatsa ta mahastiyak, o...? 
- Mahatsa iguala. 
- Iguala. Klasia iguala. 
- Iguala. Iguala mahatsa. Baiño mahastiya, bueno, Jesus, Maria ta Jose! Ta mahastiyan uain lana dana prepaatuta, ondo jarri dittue terrenuak. Tratoria azpin ibiltzeko, sulfatua emateko, bitzeko, geo atxurtzeko. Ta ondo jarrita. Geo, lan gutxi in. Eoso, lana erraz in. Ta geo itxian leheno berriz barrikak'e... egurrezkuak zian, gaur berriz inoxidabliak. 
Ta, puf... Haiei're hustutzen zinian, garbitu in behar ondo, ondo sekatu. Ta geo hillian behiñian [behittu] ta metxak erre ta behera ta, lizundu iten bestela, ta. [Hontutzen] gero, erariya ona ateatzeko ta. Ateatzen ez zunak, erariya gusto txarrekua ta. Danetik. Ta habek, berriz, inoxidablek, puf! , betetzen dituzu, ta gaiñea nahi... , tapak dauzke batzuk. [...] bai ba, baldin baukazu hamar milla litro, o hogei milla litro, ehun milla litro ta gehio itten dituenak eongo dia, ta berrehun'e bai, e! , harrapatzen dittuenak. [...] mahastiyak, txomin-a-arren mahasti ikaagarrik dauzke hoiek ta. Barrikak badabe, ba, milla litrokuak ta erdiraiño betetzen da, erdiraiño. Ta, tapa ra! behera bajatu, haizia eman ta itxita geatzen da. [...]. Gustatzen dunak ri-a! pixkat mangera pasa, ta libre! 
Lehen lan asko txakolinak; azpi guztia aitzurtzen zen
Sorazu Aginaga, Julian
- Kontatuko diazu lehen-ehen, e, mahastiyak eta nola zaintzen zian urtian ziharreko lana zein zan? 
- Leheno mahastiya, gaiñea baju, bajuak, azpin launa justu samar. Oain hori goian altu, ba al dakizu ze altura daken oain? Leheno baju... 
- Eta garbitu iten zian, e, urtian zihar, e... 
- Baai! 
-... udabarriyan eta? 
- Moztu, lotu, ta geo belarra atxurrakiñ eo segakiñ eo ebaki, ta geo neguan dana atxurtu. Atxurra, bi hankeko atxurrakin, dana [...] , dana atxurtu, e! Oaiñ hori're ez dao. Oaiñ rotadorak dauzke, ta ra-a-a, atxurtu. Gaiñea zotza're botatzen badue, makinak, este, jata bertan txikitu ta dana deseintzen due bertan. Ta geo rotadorakin danak atxurtu, ta beste batzuk dazke oain rotadora berriyak dia habek. Hola sartzen diyoe, ta blak! , lurra jotzen due, tzau! 
Ta hau hobia, hori, neetzeko hori. Zaiña gutxiyo ebaki, ta... Baiño leheno... ta, atxurrian! Zeatik, hoitik galdu zian beak, mahastiyak, atxurreako're iñor ez. Ta belarra, mahastiyan gora belarra. Ta oan belarra, botika hau, oan daon botika hau ez baleo, geue itxian aurrena dala, mahastitik gora belarra, e! 
- Bai. 
- [...] , ta hau bezela, garbi-arbi-arbi. Ta, leheno ez zan hori. 
- Eta ordun, garbitu ta jorratu ta, neguan izaten da? 
- Leheno bai... 
- Izaten zan? 
- Leheno bai. 
- Eta udaberriyan ezer ez? 
- Udabarriyak, ba, atxurtu ta lurra. Ta geo udaberriyan ibilli xoxe, baiño pixkat atxurra in ta berdindu, lurra erre, dana hondarra bezela jarri ta. 
- Eta udaran? 
- Geo, mahastiyak galdu zian, e! Geo galdu zian mahastiyak, bai, ba, iñor ez. Atxurtu in behar, lotu in behar, geo sulfatua eman behar, gaiñea sulfatua're hola, bizkarrian, hola eman behar. Jode! Ba la dakizu ze... Oaiñ ya segi zazu hoiei, potua hartu bizkarrian ta, saillai ematen... Bueno! Ta oaiñ'e hor, hasi gaur eta hamabost eunian eunero jardun hamabost eunian, ta hamabost eun o eman ordu, berriz atzian lixto, emateko berriz'e. Berriz'e sulfatua, saillak, saillak duzkenak, Jesus! Ta uaindik aldauta dao hori're. Oaiñ ya ez dakit. 
Majua hitzaren definizioa; beste zenbait esaera
Isasti Aizpuru, Jaxinto
- Eta majua berez zer da majua? Majua da... 
- Izurdiak ateatzen du, arraidxa ateatzen dunian. 
- (L) Bai, bai, gorridxa. Antxua hor zabal eoten da antxua. Ta izurdiak iten ditu hori juntatu. Ta behetik gora atea ta juntatzen danian gorri-orri gelditzen da, antxoa gorridxa [...] , bai. 
- Hilda, bate moimentuik gabe. 
- (L) Akabo. Haor aurrian'e danak junta-unta inda. Ta hari saria bota. 
- Baiña majua da antxua pillua? 
- Huraxe da, huraxe da majua, bai. 
- Antxoa pillo hori. 
- (L) Bai, bai, bai. 
- Bai, izurdiak ateatzen dun arrai hori, majua. 
- (L) Baiño [...] beste gauza, majua horrei jarri izena, majua, e, antxua. Antxotan, majua. Ta iruitzen itsasoko gauza dala, ta geo izen hori beste gauzai in ziouk zeatu. Hik gauza on bat iten dek o, "koño, zeiñek esaten ziak [...] , hau dek majua, hau! ". Igual, ez zekit... 
- Suertia, suertia bezela. Suertia. "Hau dek majua, hau! "
- (L) Ez zekit ze izango dan. Neska batekin dantza in ta [...] , "jode, majua hau! ". Hitz hori bea geo bestiai jarri. 
- "Kalaa in diu" bezela esatia. 
- (L) Bai, "kalaa in diu". 
- "Kalaa in diu. Kalaa in diu". 
- (L) Bai, ba. 
- Kalaa? 
- "Kalaa in diu". 
- Kalai? 
- Kalaa. 
- Kalaa. 
- "Kalaai ein diu". 
- (L) Bai, "kalaa in diu". 
- Zeoze, gauza... 
- (L) Bai, zea dek hori, bai... 
- Arrantza ona iten bazun, esaten zuen "kalaa earra in diu! ". 
- (L) Gauza on bat, gauza ona "kalaa" zea hori, bueno. 
- Bai, bai, bai, bai. 
Inguruko herrietako euskarak doinu desberdina
Isasti Otamendi, Juanita
- Eta, ari gea jasotzen'e bai euskera kontuak eta. Eta euskera, Getaiko euskera, ta inguruko herrietakoa ta, diferentia al da? 
- Beno, guk euskera, beti euskeraz in izan deu. Zarautzen eta hoidxetan gehidxo iten da. 
- (A1) Euskeraz gehio hamen. 
- Bai, ba! Hemen gehidxo. Han castillanoz gehidxo. 
- (A) Bai. Geo, desberdiña da. 
- Desberdiña, bai. Boza o, boza o, ezaguna izaten da. Zumaiarrak'e bai! "Zuek zumaiarrak zeate", ta. "Zuek bizkaitarrak zeate", ta. 
- (A2) Baiño getaiarrai seituan. 
- Seituan, bai. 
- Eta zuk igartzen dezu zein dan zarauztarra ta zein zumaiar bat, eta...? 
- Bai. Hau eibartarra omen den, baina ez zekan eibartarren bozik. 
- (A2) Zu Eibarkua al zea? 
- Bai. 
- (A1) Ta azpeitiarrak'e asko... 
- Bai. Azpeitiarrak eta azkoitiarrak eta hoidxek boza diferentia due. 
- (A1) Baiña guk beste zea bat dakau. 
- Beste... gatza bat. 
- Eta esan diate Getaian bertan kalekuak eta baserritarrak diferente hitz eiten duela. 
- Bai? Iruitzen al zazu, e? 
- Ez dakit! Jendiak eta esan dit. 
- Ez. Basarritarrak getaiarrak... boza diferentia? Ez! Ke ba! Ke ba! Ez zat, ez zat iruitzen. 
- (A1) Doiñu berdiña. 
- Doiñu berdiña, bai. 
- Eta euskera, zuen artian eta, beti hika? 
- Bai! Nik hika gehidxo ohitura det horrela, ba, habei, ta oan gure umiai'ta zuka iten [zuat] eta zaharrei berriz, Aitziberrei ta hoidxei're zuka iten al diot? Ez zekiñat, bai! Zuka ingo zionat, bai. 
- (A1) Nei hika iten diazu. 
- Hika iten diñat hiri, bai. 
- (A1) Nik zuri zuka. 
- Bai! Nola ingo dian, ba, hika? Ez diñat utziko, gaiñea! Ez diñat utziko! Lehen beorika ta zan, e! Nik behiñ'e ez berorika zeai, amai ta hoidxei. Ez, zuka. 
- (A1) Nik umiai zuka, baita're. Nik nere umiai zuka. 
- Gure umiai zuka iten zionat. 
- (A1) Baiña been artian hika. 
- Been artian hika, bai. 
- Baiña lehen lagunen artian eta dana hika. 
- Hika're bai, bai, hika asko. 
- Bai mutillekin, bai neskekin? 
- Bai. 
- Berdin? 
- Uain, ez zatena gustatzen da senar-maztiak alkarrei hika. Horrek inpresidxo haundidxa iten dit. [Hitatoka, hitatoka]. Dendan'e etorri ta, "Aizak, hi! "... gizonai nola leike hika, e? "No me gusta". 
- (A1) Ta gizonak andriai. 
- Bai. Ez zaiten gustatzen. 
Euskara aldatu egiten da kaletik baserrietara
Sorazu Aginaga, Julian
- Eta, e, euskera aldetik eta, zuk, e, igartzen dezu Zumaiko euskera, Askizukua... diferentiak al dia? Getaikua, hemengua, Zumaikua? 
- Zaautzkua're! 
- Zaauzkua? 
- Oriyokua're bai. Ta Motriko [...] , Itziar ezkeo berriz'e difeentia. Ta Deba ta hor behera ezkeo, gehio. 
- Eta Getaikua? Askizukua ta kalekua difeentiak al dia? 
- Askizukua ta hor, e, frontoietikan o gora, ya hamengua bezela itten due. Hortik beherakuak... 
- A bai, e? Erregieta kalian hemengua. 
- Bai. Erreitta kalia beheia da, baiño hor gora, zeara, Indaux ta... 
- Bai. 
-... hortik honeo, gora, oan behekuk'e gora etortzen dia, ta... Baiño hor leheno, hor zeatzen zan, aklaatzen zan gehiena: ttak! , goikua dek o behekua dek. 
- Horko baserri batzuk. 
- Zean, kalian, kalian bertan. Baiño kalen, uain itxe asko dao hemen goien, baiño leheno gutxi zan, ordio. Baiño ezaun, e! Bai. Getaia're "itsasora", ta. Zumaia're beste hizketa bat, eta zaauztarrez "sasitan", ta oriyotarrak berriz, beste... difeentia, difeentia! Bai, bai. Herritik herrira difeentia... 
- Bai, bai. 
- Bai, bai. 
Baporeetatik motordun ontzietara aldatu zeneko garaia
Isasti Aizpuru, Jaxinto
- Eta esan dezu, ya, zu lanian hasi ziñanerako motorra zala, ez? Barkuak motorrezkuak ziala? 
- Motorrezkuak, bai. 
- Zuk ya baporeikan ezautu zendun? 
- Ezautu bai, ezautu... 
- Baziran? 
- Baporiak Getaidxan orduan lau eo bost eo horrela zian. Ta ni hasi nitzan hoidxek'e bazuen baporia, aurreokua, Karmengo Ama, bai. Ta geo motorra. Ni hasi nitzan, motor hori zan, hortikan lehenbizikua. 
- Eta izena nola zeukan barkuak? 
- Monte Arno. 
- Monte Arno? 
- Monte Arno. Zeatik, Mutrikutik ekarri zuen hori, Mutrikutik. 
- Eta beti barko horretan ibili ziñan? 
- Bai. Itxe horrekin beti. Geo bestia Kaximirona in zuen, Kaximirona. Geo ya handikan aurrea Kaximironak, hiru bat eo. Harrezkeo, hiru bat berri, o... E! Hirugarrena? 
- (Laguna) : Bai. 
- Hiru bat. Uan bestia, laugarrengua huan txapazkua in due ni ibiltzen nitzan zea hortan. 
- Egurrezkuetan? 
- Eta nik ya egurrezkua. Txapakuan, danak Getaidxan, danak txapazkuak dabe. Leheno egurrezkuak zian. Beno, bat o bi o bazian oan dala berrogei bat urte, lehenbiziko txapazkuak, bajuran [in zituena]. Bestela, dana egurrezkua. Ta geo uan dana txapa. Bai. 
- Eta normalian ze iten zan, e... Barkua esan dezu Mutrikutikan ekarri zutela? 
- Bai, orduan han salgai eo. Ta hemenguak baporia zuen, ta bapore hori Donostira saldu zuen. Ta geo, haren ordez, hura hartu zuen. Bai. Bai, ta geo hamen astillerua, hamen Getaidxan iten zituen, beste batzuek Getaidxan indakuak. 
Eta hura Mutrikutikan ekarri zuen behintzat. 
- Bai, eta barkuak Getaiyan bertan eindakuak [...]? 
- Getaidxan iten zian, Astilleruan, bai, barko... 
- Nun zeon hemen... 
- Hortxen, ixkiñako... Hor oan zea dao, restaurantia. Astillero. Hori zan, hoidxen, hoidxen osabak eo aitak eta zian iten zituenak. 
- (L) Aita eta aitona. 
- Oan restaurantia dakaenak. Hoidxen aitak eta. Hortxen bertan. Hor iten zan, hortik [...] zian barkuak moilla barrura. 
- A bai, e? 
- Bai. 
- (L) Aitona hasiko huan. 
- Aitona, aitona Euxebio. 
- Eta normalian barko zaharrak ze iten zan, saldu o? 
- Bai, jenealian, hemen beti pixkat aurreatuko barkuak eoten zian beti, hemen, lesteko aldea. Hor, e, zea, beheko castellano jende hoidxek beti barku exkaxouakin, o... Orduan, e? Oan ez, oan haidxek'e gu bezela. Eta hamen... 
Zuk geo berridxa in behar baldin bazendun, lehengua txikidxa dalako o hola, hori hara saltzen zan. 
- Santanderrea o...? 
- Santanderrea o, Galizira o... 
- Galizira. 
- Bai. 
- Ta hemen berriya in. 
- Hemen berridxa, bai. Geo ya haidxek paren jarri zian, e! Baiño lehenbiziko urte [...] , urte dexente, beti hamengo barkuak berridxa in behar zunak, hara saldu, Galizira. 
- Orduan, eta zuk ezautu zendun orduan, garai hori, ez? Baporiak [...]... 
- Baporiak deseinditu ta motorrak hasierakuak, bai. 
- Orduan sekulako adelantua izango zan, ez? 
- Bai, Jesus! Lana're oso gutxi. Ikatzakin ta lan haundiya zuen haidxek. Bai. 
- Eta arrantza egiteko ta hobiak berriak? 
- Bai, beti beste adelantua, adelantua etorri zan, gauza gehidxo. Makinillak eta. Leheno eskuz gehidxo, eskuz iten zan. Ta geo makiñei txiki bat jarri ta harekin, ta horrela prosperatzen. Bai, pixkat adelanta... , beti adelantatzen. 
- (L) Pixkanaka-ixkanaka. 
- Baporetik motorrea, ba, adelantua, bai. 
Ontzi bateko arrantzale kopurua eta bakoitzaren papera
Isasti Aizpuru, Jaxinto
Ontzi bateko arrantzale kopurua eta bakoitzaren papera
Emakumeen lanak arrantza munduan
Isasti Aizpuru, Jaxinto
- Zeintzuk izaten zian, emakumian lanak zeintzuk izaten zian? 
- (L) Beno, despeskatik aparte sariak konpontzen ta, e!... 
- Horixen... Motorra dana arraiz beteta etortzen zan eta geo hoidxek lehorrian, saria gizonak iten zuen aurrea prestatu, honela, tira. Eta emakumiak igual eongo zian hogeita hamar bat tiran eta danak zutikan, banaka-anaka kentzen, ta honeaiño garbitzen zuenian, berriz'e tiraa in ta berriz'e segi, ta horrelaxen bukatu arte. 
- Eta hori gabian gaiñera. 
- E? 
- Gabian. 
- Gauian. Goizeko [orduetan]... Ta noix arte, e? Asko baldin bazan, ba, egunez, hamarrak aldea arte o, goizeko ordu bitan igual ta. Emakumiak billa ibiltzen zian. Tak! , ta atia jo ta, "Aitu, etorri gea ta... ", "Zein da? ", ta, "Honelako barkora", ta. Lehenbizi etortzen zienak, haiek harrapatzen. Aurrena etortzen zanai [...]. Bai. Nik lau arreba banitun eta haiek ikusten nituan nola ibiltzen zian. Etxe guztitan, emakumiak. 
- Beste lan batzuk ere izango zian emakumienak, ez? 
- Ke fabrika. Horko [aitten] fabrika. Burua kentzea. 
- (L) Baiño baforia bertako zea, e, Jaxinto, bafore bertako lanak geo, saria konpontzen. Nahi dit esan emakumiak saria konpontzen. 
- Sare-onpontzen. Baiño jenerala, ordia... 
- (L) Bai! Baiño nahi dit esan... 
- Jenerala zan... 
- (L) Ez, ez, nahi dit esan baforeko lanak, saria konpontze hori emakumiak iten zuen. 
- Emakumiak, saria... 
- (L) Oan, beste, geo, fabrikan ta... 
- Fabrikan. Fabrikan. 
- (L) Ta kontxo, ta arraidxa saltzen'e bai, e, Jaxinto? 
- Horkua in ta geo burua kentzea. 
- (L) Arraidxa saltzen ta... 
- Baita're. Esto, emakume... 
- [Fresko daon] arraia, sikatu burua ta Zarautza ta Zumaira ta Azpeitira ta, arraia saltzea... ibiltzen zian. 
- Otarretan? 
- Bai, emakumiak'e lana. 
- (L) Zinkak, zinkak. 
- Zinkak? 
- (L) Bai, jenealen zinkak buruan, e? 
- Bai. Zinkak. 
- Zinkakin. 
- Ta hori gainera astuna izango zan? 
- (L) Aber, ba! 
- Ba... hogei bat kilo ibiltzen zituen. 
- (L) Getaitik Zarautzaiño juten zian [...] hartu zea, buruan, ta oiñez, Zarautza, e, Jaxinto? 
- Bai. Oaingo aldian hor... Emakumiak oan'e iten due lana, baiño orduan'e lan txarra emakumiak, e! 
Emakumeak antxoa fabriketan
Isasti Aizpuru, Jaxinto
- (L) Zergatik orduan fabriketan emakumek iten zuen lana. Bai, ibiltzen zian fabrika bakoitzian bost-ei gizaseme. 
Baiño jeneala lanian emakumia bai antxuakin ta baita atunakin'e, e, Jaxinto? Emakumen lana izaten zan fabrikako hori. 
- Hamen, hamen ordun lan asko. Lan asko. Fabrika asko zan gaiñea. 
- Fabrikak zer zian, e, denetan eiten zan bai atuna, bai antxua, o... 
- Ez, ez. Atuna, hiru bat fabrika zauden. Bestela igual eongo zian dozena bat, o, zea, antxotako. 
- Antxotako. 
- Bai, dozena bat eo bai. Gehidxo. 
- (L) Igual zeoze gehidxo, e! 
- Gehidxo igual. 
- Eta, antxotakua izaten zan, zein izaten zan beaien lana? 
- Beno. Orduan antxua, batzuek burua kentzen eta geo bestiak latian jartzen. Behin lateko jartzen zituen pixkat zakienak... 
- (L) Gatzakin, gatzakin. 
- Zakienak. Ya emakumiak pixkat zakienak. Ta bestela berriz, edozein. Burua kentzeko, ba, igual basarritik, o... 
- (L) Jitano pillua. 
- Jitanua, bai. Baiño orduan jendia bertakua ibiltzen zan ta umiak'e bai. Ume txikidxak'e buruk kentzen ibiltzen zian. 
Haidxek burua kendu eta geo ya pixkat emakume zakienei, ya, haidxei, artia bezelako... Latian ta kolokatu, gatza eman ta... Haien gain zeon zea, nola arraidxa atea, ta... Geo zaitu in behar izaten zan haidxek iten zuenian bere [salbuellakin] ta gauzakin ta. Hoidxek ya fabriketan gizonak eoten zian, bi-iru gizon. 
- (L) Geo gatza're bere tamaiñan bota behar, ta makinan jarri behar, zeatik gatza gutxi bota baiozu, hura usteldu iten da. 
- Bai, bai. Ohittua zeona behintzat haidxek iten. Bestela hamen, burua kentzeko eozein. 
- Eozein. 
- Bai. 
Bisigutako arrantza negua pasatzeko eta antxoatakoa dirua ateratzeko
Isasti Aizpuru, Jaxinto
Bxigutako arrantza negua pasatzeko eta antxoatakoa dirua ateratzeko
Majuako arrantzan konpainiak izaten ziren
Isasti Aizpuru, Jaxinto
- Eta majua, hortxe zai eoten zan ta, igual, zenbat? , minuto batzuek eoten zan han. Brast! , ertetzen zuan. Barkuak zai zabenak, zeiñei eran [...] zunak, hark jotzen zuan ondoena. Porke hemen zeona hor [botzen] bazuan, ez zuan horrek [botzen] , honek. Eta [botzen] zun hark, eta bestiak, ta! , gelditzen zan... Arraidxa baldin bazuan, partia bazekan honek. 
- A, bai, e? 
- Igual-gual, erdira. 
- (Laguna) Bai, ba. 
- Bi. Lau baldin bazaben, lau partetan. Lana haidxek in behar, bestela izango litzake alkar ondo [...]. Hartaka nola berdin dan, ba, errespetatu, eon ta eiten zuen, ba, biekin baldin bazan, ba, zuen partida hori bientzat berdin. Ta lau re baldin bazian, lauekin. 
- Ta parte bardiñak? 
- Berdiñak, ta... 
- Berdin-erdiñak. 
- Bai. 
- (L) Geo gertatu zaken, geo, beste majua gehidxo're ateatzia. Ta geo igual laurak harrapatu arraidxa. Geo laurak harrapatzen bazuen arraidxa... 
- Haidxekin parte suma, bai. 
- (L)... lauren suma, igual, parte, laurak igual. 
- Bai, ta zea, lau haidxek konpañero eun hartan. 
- Eun hartan. 
- Eun hartan. 
- (L) Hala izaten zan. 
- Eta konpañiak egunero-gunero aldatu egiten zian? Edo gutxi gorabehera... 
- Ez, ez, ez. Egunian egunekua. 
- Egunian egunekua. 
- (L) Aber ba! Zeiñentzat? Parte. 
- Eta gertatu zaken, ba, hark arraidxa harrapatu ta lau partekuak'e harrapatu, ta danok berdin, hartaka... Beno, iten zuen geo konpañia haura juten zian ta juntatzen zian beste batian. Ta iten zuen partilla, lau barkoko jendiak, e, konpañikuak... 
- (L) Konpañian sartzeko in behar zan saria bota, ta zuk aurreko ta atzeko txikota, nola ekartzekua? Haidxek kostaora ekarri, oseake, kortxua atze horretan kostaura ekarri. Zuk ekarri ta bestia ez zan sartzen konpañian. 
Entenditzen? 
- Haik barrura ekarri ezkeo, ya... 
- (L) Haidxek barrura ekarri ta "ez zea sartzen konpañian ezta [aillatuta] 're! ", esaten zan. Ta beste batzutan berriz, konpañe, han, zea, konpañiakua ta, zuk nahi ez badezu arraidxa barrun zeola, aurreko [txigota] suelto laga. Ta han hola beira: "harek ez zakek, ez die aurreko [txigota] ", ta martxa ta [...]. 
- Engaiñatzeaitikan. 
- (L) Holako, holako trapu erdi asko're bai. 
- Bai, bai, engaiñatu, baiña zailla izaten zan. 
- (L) Bai. 
- Porke, banko bat ta da! , lixto eoten zian ta. Eta geo, aparte zeona're igual zeon bakarrik gertatu majuan, barko aleik gabe... 
- (L) Bai, bai. 
-... eta aparte o. Ta dana emanda etortzen zian ta honek esan duna... 
- (L) Bai. 
-... sokak presaka ekartzen, ekartzen, ekartzen... Ta haiek sartu ta aillatzen bazan, fuera, ez zun parteik. Baiño askotan, sartu baiño lehenuo sartu ta konpaiñe. Ixtori goorrak izaten zian hor. 
- Sarian bueltan zeuden barkuak sartzen zian... 
- Beno, saria bota... 
- (L) Bai, zure bai, zure zea... 
-... soka barruan... 
- (L) Bai... 
- Beno, han kieto zabenak haidxek parte, porke han zaben. Baiño aparteotikan [...] , dana emanda etortzen zan aillatzea soka hoidxek sartu baiño leheno, sartzen baldin bazian, konpañe. 
- (L) Geo [...] 're iten zan jenealian, o jenealian, ahal den zeenak, geo axkarro ekartzeko ekartzeko ta, ez al dakik. 
- Ahal dan azkarrena barruan eukitzeko soka. Pikardi goorrak, ordun. 
Arrantza-motak; bakoitzarentzat garai egokia
Isasti Aizpuru, Jaxinto
- (L) Ordun zea txarra izaten zan, ta beti ez zuen ateatzen majua, eun guztidxan eon, izurdiakin hantxen asper... eun guztidxan, e! Hara ta honea ta hantxen. Majuik atea ez, ta itxea. Hua izaten zan txarra, e, Jaxinto? 
- Bate gabe. Askotan bate gabe. 
- (L) Bate gabe, izurdian gorabehera. 
- Ta jenealian horrea juten zan ilargiya zeonian'e bai. Porke ilargitan ardora ez da ikusten. Ilargidxa baldin bazeon, ardora ez du iten. Bota harrika ta ez da iten. Eta aorduan gabaz ez zendun arrantza erabiltzen, ta majuta juten ziñan. Ta eunez arrantzatzen zan. Bestela, ardora zeonian gabaz zeatzen zan. Ta ikusten ez zalako, harrapatzeik ez. 
- (L) Illargidxa dola, ur gaiñia're txuri-xuridxa eoten da... 
- Zuri-uridxa. 
- (L) Ta ardora ikusten'e zailla ikusten. 
- Argidxei. 
- (L) Illuna, [...] illunakin ta errexo ikusten zea, fosforo hori. 
- Eta garaian arabera izaten zan hobeto ardora in edo majuata jun o... 
- Beno, majueta juten zan egun argiz, "alba". Hamen gabaz, baita're gabaz ibili ta izerrez, ta geo majueta, bai. 
- Ezer ez bazan harrapatzen orduan eiten zan [...]. 
- Bai. 
- (L) Geo... Aber, Jaxinto. Baiño oain, aspaldiko urte hauetan ta majuan ta ez, aspaldiko urte hauetan ta ez. 
- Majua hura, haiek galdu zian. 
- (L) Hura lehenotidxo zan, e! 
- Aspaldi galdu zian. 
- (L) Oan, harrezkeo gehidxo sardan. Gehidxo. Euna argitu ta sardan. Sarda da antxua ur gaiñian saltuka ikusi, sarda. Hori gehidxo, sardeta gehidxo, majua baiño, ya oaingo zeara. 
- Egunez, egunez sarda ta. 
- (L) Hoi egunez sardeta. 
- Eta hori zer da, jun ta jun ta jun... 
- Ez, inguruan jartzen dezu kala... 
- (L) Hoi ikusi iten da apartetikan'e. 
- Aparte. 
- (L) Sarda nabarmena da. 
- Haizia, haizien brixa nola uren gaiñian iten du "briiiiii" zea hori? Tipo horretan ikusten da. 
- (L) Hamendikan urrutira ikusteko zeak dia hoidxek. 
- Bai. Baiño igerri iten da. 
- (L) Ur gaiñian dana saltoka ta harei igertzen zaio. 
- Arraidxa daola igerri iten da, pixkat hartako dana, ba... Moimentua igerri iten zako arraidxai. 
- (L) Bai. 
- Apartea, e! 
- (L) Geo antza ematen, antza eman, beno, nola dijuan saltoka-altoka-altoka. Hura itxi mutur hura, saria bota ta batzuek harrapatu, bestiak ez, ta. 
- Gero bizimoua ardoratikan gehidxo majuetatikan baiño. 
- (L) Bestela, ardora. 
- Bai. 
- (L) Bai, bai, bai, bai. 
Bisigutako kontuak; distantziak, tretzak, lexikoa
Isasti Aizpuru, Rufo
- Ta bixigutako [egoera] ziharo txarra, e! 
- Bai, e? 
- Puuu! Diru gutxi irabazi... Oain, eunero jaten giñun bixigua, e! Arrai frexkua! Oain ya zenbat baliyo duan? Esaten giñoun nagusiyai ta, "bixigua? ", ta ez zeon problemikan. Bere aurrian garbitu ta geo etorri ta erre ta. Ta geo, behin sanantonak pasatu ezkeo, pusketak inda. Ordun asko jaiotzen zan ba! Grasa iten zakon, ba... Ta pusketetan arrazo jaten zan, oliyo bota gabe. Eunero bixigu jaten giñun guk! 
- Bai, bai! Ez da gutxi! 
- Jolin! Garai hartan, bai, bai, bai. Hoixe iten giñun, jateko ona jan. Baiña dirua ez, e! Ta geo tresa esaten zun aitak, "tresa beteta baldin badabe lojan, argi ibilli ai, e! " Bai, ba, itsasoa juteko... ordu bitan, goizeko ordu bitan jaikitzen giñan. Ta hamazazpi... hamendikan hogeta hamazapi milla juten giñan, Frantziko kosta, pixkat goroxio, [noroestia] , hogeta hamazazpi milla. Korreoria eukitzen giñun markatzeko, osea, katxarro bat atzea botata, ta oaintxe ingurura aillatzen zanian, han lagatzen zan ta beitzen ziñun numeraziyuai, ta "oaintxe, oaintxe gaituk, ba! ". 
Ta geo iten giñun hogeita hamazazpi milla, zea, ruta. Eta geo sonda iten giñun. Ez zan aparatuik sonda iteko ta burni haundi batekin erriatu, ta ehun brasa zanian, marka. Ta geo banaka-anaka koxkorrak apuntauta, honela, beayen koxkorrak, zeatzen, zenbat? , ehun ta hamar, ehun ta hogei... pusketa. Ta geo ur... 
- Ta zenbatera botatzen zan? 
- Moitzen giñun ehun brasa o horrela, ta ya ehun ta larogeira. Ur mehetik hasi, ehun brasa, larogeta hamar hasi botatzen, ta uraldika-raldika, larogeta hamar... berrehun baiño barruro behintzat bukatzen giñun beti. 
- Eta esan dezu distantzia neurtzeko... 
- Ze, korredera. 
- Korredera. Eta korredera... 
- Korredera erderaz da, baiño... euskeraz ez dakit. 
- Eta, hemen moillan lotu, o... 
- Hamen beyan bota. Hamen ertetzen giñunian moilla muturretik kanpora, bras! , bota. Ta, lau bat brasa. 
- Harri batekin? 
- Ez, ez, bea botatzen zan burni... Bea, bea zan burnizkua. Ta bere katxarruai da! ematen zan, fletxai ta, bota, hiru-au brasa atzetikan, barku martxan. Ta oaintxe, aillatzeko relojuakin kalkulatu ta "uaintxe gaztik [...] ". Atzea jun, ikusi, ta numeraziyua ikusi atzian. Eta, "ba, aillatu gaituk". Ta geo in behar ziñun plaia billatu, zea, runbua hartzeko berriz, itsasoa juteko. Ta geo hartzen giñan, berriz sonda hartzen giñun, [...] , ta danak illaran jartzen giñan. 
Hamendikan horrea danak. Eta tarte... hurre're asko, ta geo, nahastu iten giñun. 
- Horregatik! 
- Hura izaten giñun haserria! Ta ez zeon... Kordak gabe baliyo zuan garai hartako... 
- Bai. 
- Eta, oan bezela izan bazan bai, amua kendu dana ta dana libre. Baiño, ño! , dana libratu in behar zan. Dana gaiñez txigotezko gauza, e! , dana txigotekua... 
- Soka. 
- Orduan linolik ez zan, soka. Kordela ta geo supilla. Supilla ta amua honenbesteko pusketa. Ta tresa bakoitzak zitun, e, ehun ta larogei bat amo, tresa bakoitzak, ehun ta larogei amo. Geo hasi zan pixkat gutxitzen. Bakano ta hobio zala, ta. Baiño, ehun ta larogeta hamar. Ta haiek bete in behar zian, e! Hirurogeita hamar tresa, lau lagunen artian. 
- Guztira zenbat amu botatzen zian? 
- E? 
- Guztira zenbat amo botatzen zian? 
- Ba, ateako dezu hor, e... Berrogeita hamar tresa, ehun ta larogeita hamarrekin. 
- Ehun ta larogeta hamarrekua... Ba, zortzi milla edo bederatzi milla, o... 
- Bai! Haiek danak bete in behar zian egunero! Ta libratu? Alatzian. Baiño egun asko bixigu gutxikin, e! 
- Esan dezu, supilla? 
- Supilla. 
- Zer da supilla? 
- Supilla da, txigota, amarria bezela juten zana, amarrauta. Ta kordela zan [...] gora altxatzeko. Kordela. Ta supilla zan, amarre, tiratzen ez zuna, illara guztikua. Bakoitzak zituan hirurogei metro, paño bakoitzian, tresa bakoitzak. 
Hirurogei metro, ta geo iten zan amarratu alkar: hirurogei metro, hirurogei metro... Ta geo iten zan bi tresen partez, [kluisa] bat bota, flotadore bat... 
- Flotadore bat. 
- Hura. Ta handik hartzen zan. Flotadore [...] hartu ta geo alatzen ai ziñala tresa, bestia etortzen zan, ta bestia're hartu, ta gora. Hala, bost ordu edo, lau ordu t'erdi bai alatzen! 
Berotzeko motorrak arrankatzeko metxak
Isasti Aizpuru, Rufo
- Alatzen? 
- Alatzen. Ta askotan, e! , ta ez dakit zer. Ta giro kaskarra! Ta hotza... 
- Neguan. 
-... ta tristura gogorra. Ta geo iten giñun, leatza harrapatzen giñun ta bertan jaten giñun, baiña ez zan gozatzen. 
Jendia're debill o, zea, hotza! Hotza, ta gozatasun txikiya. Puf! Nik'e orduan motorra arrankatzeko zian metxeruakin, metxakin, han berotzen zian, berotzeko. Nik, buruan sartu zitzakun ta, nik kalian behera sumatzen nun usai hura, buruan sartuta, metxakin. Metxa batzuek zeatzen zian holako, nola zigarrua pizteko, zigarruak pizteko leheno izaten zian ba [...]? 
- Bai. 
- Ba, holako puxketak, sua eman, ta sartu, ta estutu, kulatra bakoitzian, holako lau. Haren usaia ziharo fuertia izaten zan, ba, ta nik usai hura buruan, mareagarriya neretzat. Ooo! [Tistur!] Triste! 
- Bai? 
- Triste, triste. 
Tretzak preparatzeko lanaren inguruko azalpenak
Isasti Aizpuru, Rufo
- Neetzat, ofiziyoik txarrena. Esaten zuen ona zala, baiño neetzat ez. Sotokua bai earki! Sotuan geatzen giñanian, amak ekartzen ziun sei t'ardiyak zazpirak aldian kabitzen ez giñakin zopakin kazuan eta geo, hamarrak aldian, arrautza erdi bat edo arrautza bat, pusketa bat ekartzen ziun. Geo berriz arrebak eo ekartzen zitun. Ta gizon zaharrak nahio izaten zuen, bai ba, hamaiketakua barkuan kontura ekartzen zan ardua, ta zaharrak, [han antxua] iteko're baakizu, ez zeon. Ta haiek gustoa. Ta haiek, dana bukatu arte eoten giñan gizon zaharrakin, beakin batian, han eoten giñan. 
- Orduan, hori izaten zan neguan bixigutan bakarrik, ez? 
- Bai, bixigutan, bixigutan. 
- Eta izaten zan tripulaziyoko parte bat edo lehorrian geratzen zana, ezta? 
- Bai. Itsasoa juten giñan zortzi, betzi. Ta lehorrian beste lau edo bost. Hola ibiltzen zan. 
- Tresak, karnata... 
- Bai, betetzen. 
- Karnata betetzen. 
- Ta geo itsasotik ekartzen zituen askotan, nahasteik ez baldin bazan, libratuta. Ta haiek in bihar zian hurrengo egunian sekatu. Itxian giñakaun bi mahaiko silla holako, bi holako silla, ta geo arraun pare bat. Gau guztiyan sua martxan. Arrauna hoiek jarri zabal zabal ta tresak. Ta geo [okasiyuak]. Geo sekatu ta aitei behera eraman behar, arrebak eta eramaten zituen. Ta geo iten zan txotxetikan, txotxa holako pusketa izaten da, egurra, ta han amua sartzen zan. Ta bi istutzen zianian zeakin, bustiyakin [...] , geo lehortzen zanian lasaitu iten zan. Ta igual brasa erten. 
Okasiyuak! Oooo! Bakizu, pixkat goor samarrak zian, karakterra're... uuuu! [...]. Geo gizon haundi samarrak zian, ta puuuu! Ixilikan eonda, hobio. Ez kontestatzia munduko gauzikan earrena haientzat. 
- Eta lehorrian getzen ziñaten lauak, zuen lana ze izaten zan? 
- Bete! 
- Goizian goizo... 
- Goizian ordubitan. Ordubitan [saltoena] in makinistai ta kuadrillai, ta etorri sotoa ta hasi ta hamarrak aldea arte. 
Hola bakoitzak'e hamar-amabi milla tresa betetzen giñun. Ordu erdi batian... Azkarrauak bazian, baiño guk ordu erdi bat o ibiltzen giñan, tresa bakoitza. Ehun ta larogeitaka, orduerdi bat o hola ibiltzen giñan. 
- Eta tresak, karnata hartu eta ze, ze, ze in behar izaten zan? 
- Antxua, antxua. 
- Antxua, amuai jarri... 
- Amuai jarri antxua, ta [...] texabla. Texabla haitan. 
- Texablan. 
- Texabla izena zuan. Holako tabla bat eta geo beheia pixkat laga, eta lixtoi bat. Lixtoi bat honela jartzen zan, ta geo [...] bat atian palillatzen, goraka-oraka, betetzen. Ta geo hura itsaso beika jarri, asteburua ta, dana banaka-anaka [...] , tza-za-za-za-za. Ez al dezu ikusi pintxuan ta hola reportajia? Tipo hori, igual-gual. Hura, martxa haundiyakin jungo zian, haiek sarriyo, habek, guriak. Igual atzea beira jarri ta ta, geo hantxe bukatzen zanian kendu, ta bestia jarri. 
Antxoarik ezean karnata moduan lantzoia
Isasti Aizpuru, Rufo
- Eta karnatako antxua beti? 
- Antxua. Geo gutxi zanian'e, lantzoia're ekartzen giñun, lantzoia're [...] giñun. Ta bixiguantzat, bixiguak jotzen zunian hobe zan zea... 
- Lantzoia. 
- Lantzoia. 
- A, bai? 
- Gogorro. Ta ez zun botatzen, zebo firmeo zan. Ta hoixen. Geo antxua're ordun asko zan, antxo polit askua. 
Antxua, holako antxua. [...] jan laike pare bat paleka, e, txakoliñakin! 
- Bai. 
- Ta orduan ondo moldatzen giñan. Baiña hura iñ arte, beti kezka. Beti... hura zan neguko ogiya. Hura iñ ezkeo, lasaitutzen zan. 
- Antxua? 
- Bai, antxua ibiltzen zanian, "bixigutako garnata in diguk, behintzat eta". Ta geo bakoitzak norbeak iten giñun hamalau o hamabosna tresa berriyak, ta amua jo, ta bakoitzak, bakoitzak, lagun bakoitzantzako horrenbeste. 
Lagunak iten zituen, lagun bakoitzak hamabi, hamalau tresa, berriya. 
- Berriya. 
- Itxian, itxian iten giñun. Batzuk... 
- Hori noiz egiten zan? 
- Etxian [bankotik] ez bazeon, ta iltze bat sartu, ta aurrenengotik jo ta bestiai aitak peatu, ta. Sillan, etxe barruan. 
Etxe barruan iten zan. 
- Eta hori neguan? 
- Neguan. Neguan. 
- Udazkenian? 
- Bixiguta jun baiño lehenotikan. Garnata iten giñunian. Garnatik ez bazian iten, ez zeon tresik iteikan. Ez zeon tresik iteikan garnata behar zulako. Garnata in behar. 
- Eta izan zan urteren bat, gogoratzen dezu, urte txarren bat? 
- Bai. 
- Antxua gutxi, eta... 
- Bai, bai, bai. Ziharo. Ta geo ekarri're iten giñun, lantzoia ta hori. Lantzoia're etortzen zanian, lantzoia gehio sartu behar. 
- Erosi in behar? 
- Ez, lantzoiak geuk iten giñun! Baiño hura're gutxi, ta hura garesti, bakizu. Garai hartan, e, kuarentaiseisian o hola, hogei duro balixo barriyak! Zeak, nola... zenbatekuak izango zian hurak? Hamabost, hamabost hamasei bat kiloko, hola [...] dan ontzi bat zan, Donostiyan. Baiño ziharo urriya. Hamabost hogei etxea iten giñun, poitua iteko. Ta poitua iten zuenian, bai poito polita garai hartako. Lanian! Goorra, goorra! Leheno're goorra, ta uain'e goorra. 
Sarea azkar konpondu behar izaten zen marinelak berriz itsasoratzeko
Azkue Fernandez, Sabina; Lazkano Ulazia, Eugeni
- Eta pentsatzen det, hamen Getaian, emakume asko, modu batian o bestian, beti arrantza kontuekin ere ibiliko ziñetela? 
- S: Oin gutxidxo, e! 
- Baiña zuen, zuen gazte denboran normala izango zan, ez? Zuk esan dezu umetatik... 
- S: Bai, ni sare-onpontzen ibiltzen nitzan. Ni saria konpontzen, gizona mariñela nuan, ta... Geo baforia're bazun, armadoria zan, ta... Derrior sarian ibili bihar izaten gendun... Saria konpontzen ibili bihar izaten gendun. 
- Jarriko dizut, zuri jarriko dizut eta... 
- S: E? 
- E: Bai. 
- Zuri jarriko dizut hau, eta... 
- E: Jarri, bai. 
- Eta kontatuko diazu sare-onpontzaille kontu hoiek nolakuak izaten zian, ta... 
- E: Horrek esango dixkizu, ondo dakixki. 
- S: Bai, han izaten giñan, bai. Eozein ordutan deitzen ziguen saria puskatu zula ta saria konpontzea moilla gaiñea goizeko ordu bitan igual, ta eguna hasi bai, konpondu zai eoten zian itsasoa juteko. 
- Eta ze izaten zan, bafore bakoitzak bi edo hiru andre izaten zitun, e...? 
- S: Bai, bai, bai. Asko bihar bazian, asko. Zeatik askotan etortzen zian saria dana puskauta ta piezak falta zitula, ta. 
Hua in in bihar zan, uain bezelako aukerik ez zeon orduan sare asuntuan, ta. Orduan in bihar izaten zan azkar ta dana eskuko lana izaten da, eskuko lana. 
- Eta nola izaten zan? Kontatuko diazu? 
- S: Eskuko lana. 
- Nola izaten zan... 
- E: Sariena? 
- S:... sari-onpontzia eta? 
- E: Sari-onpontzia, jostorratzakin ta... 
- Bai, bai, baiña nola? 
- S: Nola iten zan? Ixerita. Bai. Oseake, dibujo hori ikusten dezu? Dibujo hori. Ba, igual-gual in behar izaten zan. 
Dibujo horren iguala in ber dezu /bertzu/. Saria hola da, e? Ta hori in ber dezu /bertzu/ "tejer". Igual-gual in behar izaten dezu. 
- Josi? 
- S: Josi. Falloik gabe. Hala in behar izaten zan. Ta gizonak zai eoten zian itsasoa juteko. Halaxe. 
- E: Hauek konpondu zai. 
- Eta ze... ze ibiltzen zan? 
- S: Hari algodoiakin. 
- Algodoia. 
- S: Geo hasi zan nylona. [...] Algodoia zanian gaiñea in behar izaten gendun tintatu tintalekuan. Ta gizonak itsasuan baldin bazian geuk ahal bagendun. Gizon pare bat hartu lehorrekuak launtzeko sariak jasotzen ta, astunak izaten zian ta. Ta tintatu, lehortzen euki. , ta horrela. Geo nylona azaldu zan, ta harekin salbatu giñan. Ta oan, berriz, hain haundidxak dazkae, ez due ia lehen bezelako lanik hartzen, porke... Gaur goizian eon naiz batekin. Esan diot, "ze, sarea konpontzea al zuaz? ", ta "bai". Ta, "lehen bezela segitzen al dezue /altzue/? " Gu urte asko geauta geo. Ta esan zian "Ez! Lehen bezela? Pentsatu're ez" esan zian. "Lehen bezela? Ikusiko bazenduke uan ze sare dazkaun? 
Herridxa baiño haundidxaguak dazkau! Eta hau ez dao harrotzeikan lehen bezela". Lehen iten genduzen, ba, geuk, ahal zan bezela. Baiña oan ezta pentsatu're. Oan haundidxak ziharo. 
- Eta lehen, sare zati bat apurtzen baldin bazan, ze egiten zan? Beste sare zati bat hartu ta... 
- S: Peatu. Pusketa falta bazun, pusketa jarri. Ta bestela, "tejer". 
- E: Jostia, bestela. 
- S: Bai, josi. Zergatik xulo bat ikusten bazuen gizonak, handik arrai asko jun zeikien, bakizu, zulua. 
- E: Igesi. 
- S: Igesi iten. 
- Eta hori gutxi gorabehera eguneroko lana izaten zan? 
- S: Euneroko lana, gutxidxo o gehidxo, primaveran, e? Primaveran. Geo ibiltzen zian neguan, ba, bixigutan, papalardua ta. Arraidxa ederra pranko jan deu saldu eziñik hemen kalian bixigua. Saldu eziñik hemen kale ertzetan jarrita, ze bixigu eder ta ze arrai eder! 
- E: Bai! Haiek bai bixiguak! 
- S: Jesus, Maria ta Jose! Haiek bai ziena gauzak! 
- Sare-onpontzia izaten zan udaberriyan, antxua sasoian. 
- S: Bai, orduan. Ta geo udaan'e bai, garnaata itea juten zinian, hemen bertan, Oridxoko [kanpo...] puskatu zuela, ta. Baiño, ez. Gehidxena primaveran, sare asuntua. Holaxe. 
- Eta beti, bi hiru emakume beti bafore bateko sariak konpontzen. 
- S: Derrior. Derrior, derrior. Karruan eon behar zan, bai. Ni baiño maextraguak bazian, ta han ibiltzen zian haidxek. 
- E: Geo kuadrilla haundiyak'e bai, lan asko zuenian. 
- S: Bai, bai, bai, bai, bai. 
Sareak tintatu egiten ziren konserbatzeko
Azkue Fernandez, Sabina; Lazkano Ulazia, Eugeni
- S: Oain, hori're gutxitzen ai da. Gaztiak ez due nahi sareik konpondu eta lehenguan batek esan zian, "Ez dakit ze ikusi behar deun! ". Zaharrak erretiratzen ai dia eta gazteik ez dator. Ze in behar da? 
- E: Gaxtiak'e... Lan astuna da hori, ta! 
- S: Eta esan zuela, esan zian batek. Barzelonan ai zila ateatzen makina bat "para tejer". 
- Josteko. 
- S: [...] Barzelonatik etortzen dia en jeneral sariak eta gauzak. A! Auan ikusi in behar "si resulta o no". Baiña hor eskua beti behar da emakumiana. Armatzeko ta daneako, hor eskua beti behar da, gaiñian. 
- Lehen sariak nundik ekartzen zian? 
- S: Barzelonatik en jeneral. 
- Lehen'e bai, e? 
- S: En jeneral Barzelonatik. 
- Oain dala berrogeita hamar urte're bai, e? 
- S: Bai, bai, bai. Barzelonatik etortzen zian biajantiak beak, itxiak hartuta eukitzen zituen, e! [...] hobeto esateko. 
Beti Barzelonatik. Beste non o nondik ekarriko zian, oan ni... Aspaldi, esan dizut, aspaldiko urtetako kontuik ez dakit, ez dakit. Baiño jeneralmente Barzelona erabiltzen zan. Bai. 
- Eta... esan dezu, tintatu're iten ziala, ez? 
- S: Hori leheno, algodoiakin bai. Baiño uan ez. 
- Eta tintalekua esan dezu... 
- S: Tintalekua hor nola dao oan Myflower? Horren behian zan tintalekua. Estreña zan, beno, mataderua godxan. 
- E: Bai. 
- S: Te geo behian tintalekua. 
- E: Bai. 
- S: Hor tunel bat bado, ba, hor behian? Zean, txiringituan pare hortan? Hor, hortxe zan tintalekua. Hor tintatzen zian sariak. Konserbatzeko, konserbatzeko. 
- Oain, tintatu ta... 
- S: Lehortu. Algodoia konserbatzeagatik izaten zan. Ta geo atea zian habek, nylona, ta... puf! 
- Eta tintatu nola iten zan? 
- S: Ba, tersa jarri, zea batzuk, e, tinta esaten zan... 
- E: Koskorra. 
- S: Koskorra bezela. Hua irakin in behar izaten zan. Irakin in behar izaten zan koskor hua, deseindu. 
- Tiña, tiña haundi batian [...] , edo? 
- S: Bai, tiña, ontzi, zea [...] , deposituak. 
- Deposituak. 
- S: Deposito haundidxak zaben hor. Ta hua in behar izaten zan disolbitu, dana likido jarri ta han sartu. Alkitrana're eman izan diyou, alkitrana're. Puf! Ta geo gabian, haua eman ta, umiakin komerita plaza. Komeridxak izaten zian orduan, komeriantiak. 
- E: Ordun bai! 
- S: Eta gu etorri zai orduan ume danak banko txikidxakin plazan, komeridxa ikusteko zai. 
- E: Ume ta andre! 
- S: Honbre! Gustora gu're! Geo, uan zea dakau, telebista, baiña orduan gustoa asko eoten giñan komeriantia ikusten. 
- Eta tintatzia emakumian lana izaten zan, o? 
- S: Gizasemiana, hobeto gizasemiana, baiño gizonik ez bagendun, ahal zan bezela, norbeak moldatu bihar. 
- Astuna izango dalako, ez? 
- S: E? 
- Astuna, e... 
- S: Astuna. Oso astuna. 
- E: Bai. 
- Sariak eta moitzia... 
- S: Oso astuna, oso, oso. 
- E: Oain... 
- S: Beti izaten zan baten bat laguntzeko, e! Gizasemen bat o beste beti izaten zan. Geo karroa ate hua, busti-usti inda, ta geo handik zabaldu. Ta geo lehortu. 
- Kaian? 
- E: Lehengo sariak... 
- S: Kaian zabaldu ta lehortzen segi, denboa guztidxan... 
- E: Lehengo sariak gaiñea astunak oainguan aldian. 
- S: Bai, algodoia... Jesus! 
- E: Jesus! 
- S: Konparatu. Astuna? Hoixe zan, ba, astuna! 
- E: Hoi ba! Lehenguak ziharo astunak. 
- S: Bai, oso astunak'e. 
- Eta tintatzia ze izaten zan, astian behin edo hillian behin, o...? 
- S: Hoixe ez dizut /etxut/... Ez naix gogoratzen! Hillian behin ez. Hillian behin ez, baiño... Bastante zean bai. Hillian behin, o bi hillabete izango zan. Ez dizut /etxut/, hori ez dizut /etxut/ kalkulatuko. Hortako bestiak gehidxo zeatzen zian ta. Baiña oso-so astuna lana. 
Emakumeen lana mallako arrainarekin
Ezenarro Idiakez, Maritxu
- Asko zan, bai. Idxa atetik atea. 
- Bai, bai. 
- Ta fabrika txikidxak'e, atetik atea. 
- Hori bai, ez? 
- Bai. 
- Bodegak eta? 
- Bodegetan jartzen zan antxua, mallan etortzen zan antxoa guztidxa, ba, hor, italianuak etortzen zian ta apopillo jartzen zian Rosanian ta Pelaionian. Bai. Nik haidxek goguan dazkat. Gizon diferentiak beti ikusten giñuzela, italianuak. Eta hoidxek benta juten zian ta gure aita [...] : "Aqui viene San Francisco lleno de pescao" ta, bentako listo eoten zian. Ta geo, mallako arrai hori arrai diferentia izaten zan egunez majuan harrapatzen zuenan aldian, e! 
Porke, saretikan jartzen giñan filan, emakume pillo bat, arranpalian, eta saria luzatzen zan antxoz beteta, ta geo deskabezatzen zan saretikan burua sangratuta, eta otarrea botatzen gendun. Kendu ta otarrea, kendu ta... Geo haura benta juten zan. Ta hori konserban iten zuenian ikusi in behar zan haren koloria zer zan! Plata koloria erteten zun antxo hark! 
- Diferentia. 
- Bai, diferentia. Baiña brillo batekin! Sangratutakua beste gauza bat. Eta estimaziyua izaten zuan hamengo antxuak Italidxan. Eta etortzen zian epoka horretan antxua itea. 
- Ta hori mallakua? 
- Mallakua. Eta majuakua're bai, baiña mallakua zan konpletamente... Zea ematen zuan, brilluan brilluakin, zillarrezkua. Oso... plantxa dana ta oso-so, oso polita izaten zan. Ta antxoa lanian'e asko ibili gea gu. 
Udaberridxan beti danok. 
- Klaro, ordun emakumiak eta... 
- Ta despeskan, txingorretan ta, goizeko bostetan jaiki ta, lau t'arditan jaiki ta, hantxen. Geo ardo goxua ematen ziguen galletakin... 
- A, bai? 
-... ta hantxen. 
- Epeltzeko? 
- Pixkat berotzeko o ematen ziguen ta. Holaxe bizi izandu gea, oso bizimou polita zan bestela hamen. 
Olagarroak nola harrapatu eta hil
Sorazu Aginaga, Julian
- Eta olaarruak eta? Nola harrapatzen zan? Nola harrapatzen dia olaarruak? 
- Olaarruak hor... 
- Eskuakin o? 
- Eskukiñ. Jesus! Hola gaxto samarrak... kakua, baiño gutxi... [...]. Gue anaiak askotan eabiltzen zun harrek kakua. 
Baiña hola, etorri nahi ez bazun, burua atea ta, ta! , haizuluan, luzatu bai erruak hola, ta burua ixkutuan ta. Eaman, ta tzas! , sartu ta... olaarrua. 
- Bestela, eskua sartu ta atea. 
- Eskua sartu ta... Eskua sartu ez! Hola... [zihorra] esaten giñun guk, makilla, hurritzekua, harekiñ. Puntan garra, ta amarra o, o bakaillaua o, zeoze [...] , ta, tta! zeatzen zan. Ta, rrrrrrra! , seituan etortzen zan kanpoa. Burutik rak! heldu hola. Estutzen baziñun, ra! , dana heltzen zun hola, jata, behetik gora! Baiña justu-ustu, rak! , ttak! , atea... Ta geo, bi begi eukitzen dittu, eta begi-artian zaiña. Ta hartu ahuakin ta, krak! , ta, krak! , ra! , seittuan. Ta hobia. Beste batzuk hola, jo ta akatzen duen hoiek... Hesten nunbait odola o, heste, hesteta. Hori gozoaua. 
- Biunaua. 
- Gozoua. Sangratu iten, itxuraz. Bai! Hori askoek esaten zuen ta. Oaiñ, oaiñ ez. Oaiñ postizuak, ta oain ez da bate. 
Oaiñ, oaiñ, oaiñ ez. 
- Eta ordun hamen, e, inguruko basarriyak... 
- Danak, danak olaarrota. Olaarro pilluak ekarri're. Oain geo, uain azkelnaldin'e galdu in zan, [...]. Nunbaitt arrasteruak honeaiño etortzen zian ta jata garbi itten. Hi, ze, horreaiño beste, arrasteruak. 
Gau-arrantzan kabrak harrapatzen zituzten gehienbat
Sorazu Aginaga, Julian
- Eta bestela, beste... ba... nekorak, o...? 
- Nekora... 
- [...] o... Baztarrian izaten zan beste zerbait? 
- Gau-rrantzan'e makiña bat itten giñun guk... Jesus! Launa bagiñun hemen ta, karburuakin. Ta hiru muturreko inda. Gure anaiak tallarrian in, ta hiru... Batek, batekua izaten due karburu potua, karburua sartu behian ta goien ura eukitzen du, eta zuk manejau itten dezu: gehixio iriki, gutxixio iriki. Bere zea ateatzen du: zuuuuuuu, eoten da. Ta hiruekin, ta argi haundiya. Ta kabreta. Ta holako... Arrankatzia esaten giñun, kertenakin, ta, tzas! bizkarrian, ta sakura. Ttak! han atea, ta... 
- Kabrak? 
- Kabrak. Ta, [...] zea hori, nekora hori, hemen... oain biberua nola dao Getaian, oain daon molla, atzea hori, hoi zan ona. 
- Inguru hori? 
- Hori ona, baiña ibiltzea txarra... Jesus! Arraldian, hola, planea esaten diou guk, altua, eta hemendik hara pasa in behar, tartian, ta gero goitik behera jatsi behar. Ta seuru jun ezkeo [...] baiño, ibiltzen bajamar haundiya behar ondo ibiltzeko. Gaiñea jarri uain pentsatzen, jata, guk ibiltzen giñun bala, nik neure buruai esaten diyot, guk ibiltzen giñun bala, e! Ta oaindik ez diyo gaiñea esan izango iñuik juteko're. Esango diyoe, "ez jun, paraje txarra dek eta". Hala're jun ingo dia, baiño... 
- Eta nola esan dezu, harri zapal hoiei nola esaten diyezue? 
- Planea. 
- Planea? 
- Planea, guk planea esaten diyeu. 
- Planea. 
- Planea. Hola eoten dia hoiek, planean. Oso toki txarra zan hori. Ta jun ezkeo, zea, nekora hori asko. 
- Hola, e... , arraldietan eta dian, e... , harri hauek, ez? Zapal-apal, goitik beherakuak... 
- Hemen ez da, hemen gutxi da. [...] eta honea gutxi da. Bajuak, bai, harri... Hor zean dia hoiek, lehen esan deun San Anton mendiko... 
- San Anton atzekaldian, bai. 
- Hor, hor, hor! Ta tuneletik hauntza're badabe hor, tuneletik hauntza bajamarren daunen ikusiko zendun hola... 
- Bai, bai. 
-... haen azpin ibilita gea gu! Gau-rrantzan, bajamar haundiyakin. Ta akordatzen naiz, batian jun ta, hiru kabra harrapatu giñun, ta beste ze?... ihesi! Dezente zeon. Ihesi, ra! Dios! Hura're hantxe gora, ta bildurra ta, hantxe gora. 
Behera jun, ta, peligrosua! Peligrosua. 
Ilargiak badu zerikusia gau-arrantzarako
Sorazu Aginaga, Julian
- Geo, bestia, txilinduna o, badao, ba, Getaian? Txilinduna o, behian, nola daon, ta cruz roja o, zer dao hor? Hoi dana arraldia, itsasua zan hoi dana, arraldia. Ta goian mataeia. Ta geo, goiko, herriko zikiñak'e asko hara juten zian, horrea, ta. Han kabra asko harrapatzen, harrapatu giñun. Baiña geo, sartu [ziyeun] dios! , zikiñeko're gauza, ta ez zikiña zabelako hua, baiño zikiñeko zea. Ta ez giñan juten geo, gerora, azkenaldea. Ta, lazuna're zenbat dao? 
Lazuna're zikiñea ibiltzen dia. 
- Bai. 
- Gu ez gendun lazuna harrapatzen. Harrapatu izan gendun hola, baiño... Angira batian harrapau gendun, hortxe [...] esan deten zea hortan... 
- San Antongo... 
- San Anton biberoko... Hoiek arraldia zan, ba, dana, ta. Goien ez zan, behero zan hor planea hori. Goi-oien ez zan, behero barra, ta. [...] gora juten zanian, goien'e dana agortu itten zan, ta. Angira bat harrapatu gendun sei kilo, iya zazpi o hola eskas o, angira haundiya. Hura behera jun da, potzuzuloa, [...] , atea gendun. 
- Sekulakua, ez? 
- Bai. Baita gu hor, zearea juten giñan, Debako zea're. Hor Deba aldian, Itsas... , hor zea horta. 
- Itsaspe azpiyan? 
- Horrea, bai. Hor, nola esaten diyoe, Itsaspe ta... 
- Sakoneta... 
- Sakoneta, horrea're bai. Hor kabra txikiya. Txikiya hor kabra. Habetan handiyagua. Gorri hori [...] , ta beste marros... marroia itten dun hori da haundiyena. Baiña gorriya, gorriya. Gure ama zanak earki prepaatzen zun hemen, de dio! Gozua jaten, haren saltsa! 
- Eta hori beti gau-rrantzan. 
- Gau-rrantzan. Aurrenengo junaldiyan gehien harrapatzen gendun, ta geo hurrenguan gutxiyo, ta hirugarrenekua gutxi. [...]... 
- Bai... 
-... o illargiyak itten ziyon, o ez dakit ze... 
- Inportantia izaten da illargiya? 
- Bai. Illargiya berriyan gehiena. Illuna're eoten da, ta ikusi're itten da. Ta illargiya haundiyakin, dio! Argik beak'e... 
Hola gure kontuak gazte denboakuak. 
Garai hartan antxoa zen diru-sarrera nagusia
Iribar Arrizabalaga, Brigido
-Eta zu, txikitatik itsasuan? 
- Bai, bai. 
- Noiz hasi ziñan? 
- Bai, ni hasi hamalau urtekin. Geo utzi nuan, ez nintzan... itsasuak ez zian ondo hartu, eta soldautza bukatu nuanian hogeita bat urtekin berriro hasi eta ya oan arte. 
- Eta, orduan normala izango zan hori? 
- Bai, bai, bai, bai, Getaiyan bai, normala. Getaiyan ba zenbat, hamarretik bat gelditzen baldin bazan o zoze estudiatu ta ez baldin bazan zoze hola zerbait, itsasora. 
- Eta zuk, familiya eta aita ere...? 
- Bai, familiya. Bai, bai, danok, danok. Aita ta.......... Bai. 
- Eta normalian ze hasten zan, aitakin barkuan edo? 
- Bai, txalupa txikian ta, txalupa txikidxan ta. Gero ez, gero ya bafore haundira, bafore haundira ze tokatzen zan. Guk geuk giñun bafore bat. Ni itxeko baforera, baiña bestiak normalki... 
- Aitak eta... 
- Aitak eta zuen bafore bat. 
- Izena nola zun? 
- San Pudencio. Oan'e bada. 
- Eta gero, bizi guztian bertan? 
- Bizi guztiyan baforian. 
- Eta zu hasi ziñanian eta, zer harrapatzen zan gehienbat? 
- Antxua, antxua. Garai hartan, antxua zan... Ondo aitu hau, e! Garai hartan bakarrik ez, pixkat geora're bai, ehunetik hirurogeita hamabosteko jatekua, arrantzaliena. Ehunetik hirurogeita hamabost. Ez, gaixki ai naiz: ehunetik berrogeita hamar, antxua. Atuna, ehunetikan hamabost. Eta geo bestiak, ehunea ailleatu arte falta dian habek danak, ba bixigua, paparlardua, txitxarrua, berdela... Ta oan? 
- Baiña klabia? 
- Klabia antxua, antxua "cincuenta por cien". Ta uan gertatu da da antxua, bajatu da hainbeste behera, behera, behera, kiloz jaisten, jaisten, jaisten, jaisten, "setenta y cinco por ciento" atuna da. Gaiñea, gaiñea ez due utzitzen harrapatzen. Aurten'e, aurten ez do harrapatzeikan -Eta lehen atuna ostera ehuneko hamabosta besteik ez. 
- Bai, ez. Kostera ere motxa iten zan e? 
- Atunana? 
- Atuna. Geo, baforiak txikiyak zian errutira juteko ta. Juten zian Gijon gaiñea, juten zian... gure denboran bai. Gure denboran ni izan naiz ba Afrikan'e bai, Azoresetan'e bai, Mediterraneon'e bai... 
- Baiña gerora? 
- Gerora. 
- Baiña zuen gurasuen sasoian eta? 
- Ez, ez, ez, gure gurasoen sasoian ta ez. 
Belauntziak eta kostaldeko arrantza
Iribar Arrizabalaga, Brigido
-Eta antxua orduan, bi-iru hillian antxua? 
- Bai. Lenbizi, gu, ni gaztea nitzanian, maillan. 
- Maillan? 
- Maillan. Sariak mailladunak. Ze mailla zuan, antxo hura arrapatzen zan. Maillatu ta geatu iten zan. Orain in dia gauzak aldatu. 
- Mailla diferentietako, neurri diferenteko. 
- Antxua diferentia. 
- Eta ze erabiltzen zan, sasoi garai batian bat eta bestian bestia, edo...? 
- Ez, gutxi gorabehera, ikusten zanian zeak'e bai, ikusi [...] haundiyak zauzkak, sare bat o bi bota, antxua haundidxue dek edo txikidxue dek, eta orduan batzuk bota eta bestiak barroa ta hola. 
- Eta hori, baporetik'e bai, maillan? Edo txalupa txikiyak? 
- Bai, txalupak eta geo lehenbiziko motorrak, zeak zianak, esto, gasolin motorrak eta zeak, eon pixkat... belan ibiltzen zianak. Zea, [panpaloi?] txiki batekin belak, belak. 
- Hori ere ezagutu al dezu? 
- Bai, bai, belan. 
- Eta maillan? 
- Bertan e? Klaro, orduan antxua honea etortzen zan. 
- Kostan bertan? 
- Kalegua. 
- Kalegua esaten zan? 
- Kalegua. Kalegua. Klaro, fabrikak zian kale hontan, beno, kale hori ya geiyena bajo denak antxua eiten zan. 
Hemen'e bai batzuek, eta geo plastikorako pixkat haundidxaua fabriketan, antxua dan-ana Getaidxan elaboratzen zan. Geo etortzen zan Italitikan barko bat aldian behin. Orduan zeatu bakarrik, ez zan latian-a jartzen; barrilletan zeatu, gatzakin zeatu, geo itxi, kargatu eta Italira. 
- Eta Italiara ya eramaten zan barriketan... 
- Barriketan, berrogeita hamar kiloko, hirurogei kiloko barriketan. 
- Eta orduan, zuk ezagutu zendun ya lehenbizi, ba, belakin eta kale... 
- Bai, bela, bela gutxi zan baiña... geo han aldian erakutsiko dizkiyat, bazezkatek hor argazki batzuek Getaikuak pilla bat ziok, nahi badek utziko diat eramaten. Moilla zarra, moilla zarra... ez hau, e? -Barrurokua, oain arranpla nola do? 
Ba horixe zan, moilla hori huan leno Getaiyan. Nik ezautu nien, nik ezagutua diat hau oaingo zea hau, baiña lehengo Getaiko moilla zaharra hura bakarrikan, San Anton azpidxan daon hori. 
- Txintxarria o nola da hori? Txintxarriya. 
- Txintxarriya... Ez. 
- Atxirriya? 
Atxirridxa! Atxirridxa! Han ikasten giñun igeriyan danok. 
- A bai e? 
- Hondar pixka pixkat huan han goyan, eta... 
- Eta, txalupak eta bertaraiño? 
- Bai, bai, hura bete-ete-etia. Ta gero erakutsiko diat. 
Antxoaren arrantza: ardoran, majuan eta "estraperluan"
Iribar Arrizabalaga, Brigido
-Eta mailla gehienbat? 
- Maillan, maillan, maillan. Eta geo kazan, atuna kazan. 
- Bai e? 
- Kazan. Biberuak eta, nik hogei urte nitunian o hola hasi biberuak, hori bai, hori, hamabost urte nitunian edo hola. 
- Eta antxua ta, antxuatan iteko, zer zeren, bi o hiru modu diferente bazian ez? 
- Bai -Edo zerkuan ere bai, gabian edo majuan edo... 
- Gabian ardoran. 
- Gabian ardoran? 
- Ta normalki egunez majuan, majua deitzen zakok izurdiakin: izurdiai segi, segi, segi, segi, segi, segi eta izurdiak antxua billatzen zunian, ordun iten zin behera sartu, ta jatea dijuanian, hik'e ze ingo huke? Igesi! Iges! Orduan antxuak igesten dik behetik gora. Ta orduan iten dek gorri-orri-orriya itsasua, ordun ez [zitxon] aparatoik eta ezer: bista, txoriya, ta... , nik lenbiziko antxua hala harrapatu nian. 
- Majuan? 
- Majuan. Ta beti eguzkiyen ondon, hura itxiaz. 
- Ze ba? 
- Eguzkiya nun dao? Eguzkiya moitu iten dek, estetiken erten ta oestea arte. Asike eguardiya baldin badek, eguzkiya surrian zeok. Orduan surra itxi beti. 
- Surretik bota? 
- Surra itxi, muturra itxi, muturra itxi. Saria hola botatzen dek. 
- Beti harako joera daukalako? 
- Beti eguzkiyan joera. Antxua igestea eguzkiya, eguzkiyan billa. 
- Eta goizian estetik eta... 
- Goizian estetik, eta illuntzian oestetik. Oestea, bai. 
- Eta hori zan majuatako... 
- Majue. 
- Majuatako arrantza. 
- Eta gabian esan dezu? 
- Geo sardeta're bai, sardeta're bai. Izurdeik gabe berez jaikitzen dana ba... , saltoka edo bestela ikusten dek errutia beltzunia, "oi! Arraya". Antxua ta bota. Gabian ardoran, ardoran hasiera. Geo dana argiyakin. 
- Eta hasieran nola ardoran? 
- Ardoran, ikusi iten dek gabez. 
- Jun ta ibili ta...? 
- Ibili ta ikusi, billatu arte. Ilargiya zeonian, ilargiya zeonian, orduan ibiltzen hituan holakoxe harri batzuek, hauxe, hiru bat kiloko harriyak, kanala atea, txikota amarratu harei, esto... ardorik ez dek ikusten, ilargia bado ez dek ikusten, arrairik ez dek ikusten. Orduan, aurrian jarri bafore txikiyuak'e bai, batek bota dzu! Bestiak dzu! Batek dzu! Bestiak dzu! Arrayan gaiñian jartzen zanian, arraia sustatzen zanian, dzu, iten zien, ta orduan ikusten zien arraya zeola. 
Ordun iten zien, ta dzu! Orduan, bota saria. 
- Eta harri hori botatzen zan? 
- Harri hori. 
- Izenik edo bazun? 
- Danbarriya, danbarriya, danbarriya, danbarriya, danbarriya, danbarriya. 
- Eta hori aurretik... 
- Bi launek: blast batek eta blast bestiak, eta blas bestiak, eta blas bestiak, eta.. "in dik! Listo! " Ta erria. 
- Eta erraz aurkitzen zan antxua? 
- Zeonian bai! 
- Gehio zeolako. 
- Gehio zeolako. Hori ez diat nik ezautu, e? Baiña... geo baita zean'e, bazterrea etorri hemen kosta, kosteta etorri ta, klaro, aparatoik eta ez zeon ezer, eta antxua ez dek beti jaikitzen, ta orduan zeon "estraperlo". Asi ke jun ta toki seiñale bat o toki batzuk beti hobiak dia geyo harrapatzen dalako "o lo que sea" , "por tiempos" jakin iten da, ez? Ta jun ta bate ikusi gabe... bota; ta batzuek harrapatu ta bestiak ez ta. Estraperluan. 
- Holan esaten...? 
- Bai. 
Bisigutako arrantza eta tretza-betetzea
Iribar Arrizabalaga, Brigido
-Eta bixigutako arrantza ezagutu zenun? 
- Bai! Ibili gutxi ein nai. Ni, orduan, lau lagun, sotuan gelditu ber izaten zuen. Lenbizi in ber izaten gendun setienbrian edo holako antxua ein. 
- Harrapatu? 
- Harrapatu. Hura gazitu, ura zeatu, salatu, eta geo norbeak ein trezak. Trezak. Treza deitzen dia horik. Treza bakoitzak ehun ta hirurogeita hamar amo, hirurogeita hamar amo, berrogeita hamar treza, berrogeita zortzi, berrogeita hamabost, ta orduan juten zian han zortzi-amar gizon, ta beste sei-au-ost geatzen zian lehorrian. 
Porke ein ber izaten zian bete hayek. 
- Egunero-gunero? 
- Egunero-gunero bete. 
- Bete ta askatu ere bai trezak? Aurreko egunekuak edo ya garbi etortzen zian? 
- Geidxenak garbi etortzen zian, geidxenak garbi etortzen zian. Azkenea behintzat amua ere gutxitu ein zan, ta arrazo sartzen zan, ta garbiyo [...]. Asi ke apajo bat itxasuan ta beste apajo bat lehorrian. 
- Eta esan dezu ehun ta hirurogeita hamar amu? 
- Ehun ta hirurogei ta hamar, ehun ta hirurogeitamabost, ehun ta larogei. 
- Treza bakoitza. 
- Treza bakoitza. 
- Ta zenbat treza ibiltzen zian? 
- Berrogeita hamar. 
- Guztira orduan, zortzi milla...? 
- Ba, zortzi milla amo. Oain motor txiki batek ibiltzen txu zortzi milla amo. 
- Eta lehorreko lana, zein izaten zan orduan? Goizian izaten zan o gabian, trezak [...] Ta...? 
- Ez, ez. Segun ze ekipo zeon. Gizona're, askotan daneako ez huan gizonik izaten, ta orduan trezak itxian bete're bai. Famili askoek, dozena bat trezo hartu ta, ama-labak o... Baiña guk, ni lehorrean goizeko hirutan hasi ta hamarrak aldea arte edo hola. 
- Goizian beti? 
- Beti goizian. Ta gero bafora etortzen zanian, baldin bazeon... Ta geo iten huan puskatu, ta hayek konpondu, arreglatu... 
- Gero egunian'e... 
- Egunian'e lana eoten huan. 
- Deskargatzen ta... 
- Deskargatzen lan gutxi izaten huan orduan. Bost peztan bixigua. 
- Eta trezak eta, zuek egindakuak ziran? 
- Bai, bai, bai. Gizon bakoitzai ematen zitzakon fabrikatik etorrita bezela [rollotikan] ta sokak, honenbeste amu, ta geo txanpela. Txanpela dek "puntera". Treza juten dek hola, hauxe huan neurriya, amotik amoa, ez? Hamen amo bat, hamen bestia, ta hamengua izaten dek, ba, zenbat izaten dek ba, zentimetroko holako soka, soka, ta geo beste erdiya, meheua, jaten duna, meheua. 
- Hori da? 
- Txanpela, txanpela. 
- Eta trezak orduan egiteko, soka hartu eta txanpela... 
- Sokai, sokai lehenbizi, bihurridxa kendu uno por uno. Bihurriya, bihurridxa fabrikatik ekartzen du. Bihurridxa kendu, eta tiratu, trezak in. Ez huan zailla iten. [...] lehenbizi amua jo, amua jo. Amotan honelako zea jarri, "puntera" hori jarri, holakoxia, hauxe. Geo koapilua in, porke zean, bestela korritu eiten zian. Orduan, silla batian, silla... Tiraan'e bai, bestela sillan jarri, amarra muturrak eta da! Honenbestian. Da! Sillai. Ta firme eiten zuenian amarra zeatu, amarra zeatu, amua zeatu... 
- Lotu? 
- Lotu zeai. Bea, amo bea ez e! Amu bea lotu. Amua lotua zeok, amuai buelta bat eman, han jarri, ta bueltak eman, bueltaka, bueltaka, bueltaka... Iten zanian, holako txotxa hartu, San Antongo mendira junda, txotxak ekarri, ta hura han sartu, banaka-anaka, to ordun gelditzen huan honela apajua. 
- Amua bertan? 
- Amua sartu, sartu, sartu, sartu, eta gelditzen huan honela. 
- Amua goyan? 
Amua goian, eta apajua hola. Geo, hamen jartzen huan, harriya jartzen uan gaiñian, hemen maya, antxua eta geo, zea, trexaola. Trexaola. "cincuenta por cuarenta" o hola, ta da! Hamendikan, antxua hartu ta bete ta jarri, hartu ta bete ta jarri. Banaka-anaka. Bakoitzian, trexaol bakoitzian, bi bi bi bi apajo. 
- Bi apajo? Hirurehun bat amo? 
- Bai, hirurehun bat amo, bai. Ta geo eiten hitun konkursuak eiten hituan, zein azkarro, herriko festa zea izaten huan ta. 
- Bai e? Herriko festetan hori? 
- Bai. 
- Eta zuen artian'e bai igual, ez? 
- Bai, beno, guk guren artian bagiñakigun zein giñan onak. 
- Eta esan dezu tripulaziyo bakoitzian lau-ost...? 
- Bai, lau-ost bai. Edo hiru. Hiru behintzat gutxienez. 
- Bai, ze hori lana izango da, ezta? 
- Bai, batzuek ohitu gabiak eta, gu mutil koxkorretatik ohitu giñun, gu azkar xamarrak giñuan... Baiña batzuk nahio izaten zien itsasoan denboaletan neguan, trezak betetzen eon baiño. Nik ez. 
- Gaiñea, bixigutako arrantzak neguan eta izaten zian. 
- Negua, negua, negu purua. 
- Eta zu orduan bixigutan ez ziñan ibili. Itsasuan eta... 
- Ez, ni beti lehorrian, beti. 
- Eta hori, bixigutakua noiz izaten zan? Ze garaitan izaten zan? 
- Ze garaitan? Nobienbre, nobienbretik eneroa, San Antonak pasa, ta febreroako behintzet ya antxoata -Baiña esan dezu bixigutako're, antxua leheno harrapatzen zala. 
- Leno harrapatu, geo gazitu, gazitu, geo aroma emateko pixkat gustua... Honbre! Harek ez hitun tontuak e! Esto, zea sartzen zitxakon erramua. 
- Erramua e? 
- Erramua. 
- Antxuak...? 
- Usaya hartzeko! Usaya hartu deilla erramuena. 
- Bixiguai erramua gustatzen zayo? 
- Erramua, bai. 
- Eta, bestela, antxua bizirik eta harrapatzen zan edo? 
- Bizirik? Oso bizirik. 
- Ez, ez, baiño bizirik, gorde bizirik? 
- Ez, ez, hori, hori... "el año cincuenta y cinco, cincuenta cincuenta y cinco"... Ba nik hamalu urte nitunian edo hola hasi hituan. 
Lehen berdel gutxi harrapatzen zen, zailagoa zelako
Iribar Arrizabalaga, Brigido
-Eta orduan neguan zan bixigua, gero antxua eta... 
- Ta geo, derivados, txitxarrua, berdela, na. 
- Harrapatzen zan berdela? 
- Bai, baiña oaingo aldian gutxi. Saria gutxi. Berdela zailla izaten zan harrapatzen. Oain, "en cambio", sare habek eta... Sare habekin erraz harrapatzen due berdela -Ta lehen ez e? 
- Len ez, len zaila, oso zailla, oso zailla leno berdela harrapatzen -Ta zergatik da hori? 
- Arrai azkarra dalako, ta geo bloke haundikuak, ta sare... Sare txikiyak, sariak algoidozkuak. Izaten zian larogeita hamar braza. Oain zea, oain hirurehun braza, badabe sariak hamabi tonelada pixatzen txuenak, ta orduan bizkarrean jazotzen giñuzten zeara, lonjara. 
- Ta orduan bihar zian berdeletako o...? 
Azores inguruko mareak gogorrak ziren
Iribar Arrizabalaga, Brigido
-Ta geo beste harek, geo hasi giñuan zeara juten, lenbizi Azoreseta. 
- Atunetara? 
- Bai, atuneta. Ta Azorestikan Vigoa, "mucha tortilla". Egualdiya pixkat txarra jotzen zigunian ta, paraje txarra, txarra. 
- Bai e? Aldia dago hamendik harea? 
- Bai, bai, bai, izugarriya. Ta geo, bide luzia, erdi bidian harrapatzen badik, "no hay arribada". Honea o hara, beti "dos dias", o "dia y medio" o... 
- Bai, eta baforiak ere, ez zian oraingoak. 
- Ez. Oainguak hobiak dia, baiña hala're bastante haundidxa bagiñuan orduan hara juteko. Baiña beti karga-arga eginda: biberuak kargauta, larogei tonelada ura, o hirurogeita hamar [...] ura. Geo frigua're, oain bezelako frigoik ta gauzaik'e ez, ta jela asko eraman bihar , eta... 
Garai bateko ontziak oso kaskarrak ziren: sukaldea, komuna, oheak...
Iribar Arrizabalaga, Brigido
-Eta baforiak ere nolakoak zian? Lehenbiziko baforia ezagutu zenuna, "años cuarenta" ta, nolakoak izaten zian? 
Egurrezkuak izango zian. 
- Egurrezkua bai bai, egurrezkoak. 
- Eta barrutik eta nolakoak eh... 
- Barrutik, barrutik, lo eiteko tokiyak eta, "indeseables". Geo personen ta bean garbitasunikan eta ez zeon. 
- Komunik eta bazan? 
- Komunik? Bai. Bai ta ez. Bestela atzian ein bihar. Atzian holakoxe zea bat, zulo bat, ta antxe, arriskuan e, arriskuan. 
- Eta lo egiteko ta? 
- Lo iteko, hola, kamaiñak. Kamaiñak ez zan komeni zabalak izatia, kamaiña istua bihar zuan. Zabala baldin bada kamaiña, lotako tokiya, balantza eiten dunian, ibili iten haiz. Orduan, kamaiñak, holakoxe kamaiñak. Oain'e bai e? 
Oain kamarotiak dauzkae. Lagun bakoitzek edo bi lagunentzako bat. Armayua, pertxak, kumunak ez dakit hiru o lau uste det dauzkaen, dutxak... Dutxak eta jarri ta geo, dutxetan urik ez [dutxatzeko]. Entenditzen? Oain zenbat arte ba? Oain bata gehiago haunditu, ta bestiak ura gezatzeko aparatuak jarri dixkoela, ta uan ura aukeran; baiña orduan ez. 
- Orduan ez -Orduan ez. 
- Kamaiñak ta sukaldia ta... 
- Bueno, baiña itxea e? Atuneta're jun, ta hiru egun pasata ta itxea, ta guk hogei egun pasatzen giñuzen. Baiña gure barkua ta haundidxuak hituan. 
- Zuek asko jota, bi-iru egun? 
- Ez, gu geyo, gu geyo, gu geyo. Guk zortzi egun, hamar egun, hamabost egun, ta geora ya, tenporada juten giñanian... Almeria juten giñen bi hillabete edo hola. 
- Eta sukaldia-a izaten zan? 
- Bai, txikiya, txikiya, sukaldia ziharo txikiya. 
- Eta pertsona bat izaten zan tripulaziyoko sukaldian ibiltzen zana? 
- Bai, bai, bai, bai, bai. 
- Beti berdiña? 
- Sukaldia, sukaldia, sukaldia, sukaldia txarra; ta han eramaten zana txarro. Klaro! Ez zitxon ta! 
- Dana arraia izango zan! 
- Arraya bai, baiña dana marmitakua jan bihar. Iya aste guztiyan egunero marmitakua jaten. Oain marmitakoik porratu're ez. Oain ondo jaten dek, ondo. 
- Ta lehen ze jaten zan? 
- Geyena marmitakua. 
- Arraya: egosiya, egosita...? 
- Erreta, erreta, arraya erreta, erreta, parrilla eramaten genun. Bafora bakoitzak parrilla, ikatza, egur-katzakin parrilla. 
- Ta horrela, patatekin ta ez... 
- Bai, bai, marmitekua, marmitekua. Marmitekua dek atuna patatakin, atuna patatakin. Hori asko: bakaillua... Ta geo, faltatzen zana, ardua, ahitu iten. Hori lengo zaharrak oso ohituak ardua eraten. Oain ez dek ardoik eaten. Hori bai, hori gutxitu, dana gutxitu. 
- Baiña leheno? 
- Lehen bai. 
- Ardua gehienbat? 
- Ardua, ardua, ardua bakarrikan. 
- Sagardua eta? 
- Ez, ez, sagardua gaiñea, zea, mariatu iten dek. Bai. Akaso oain ez dek mariatuko, baiña orduan prozesuak edo... 
Ezkondu arte jatetxean zerbitzatzen
Ugartemendia Labaka, Luisa
- Eta zenbat urtekin etorri ziñan? 
- Ba, hamazazpi urte... 
- Gazte. 
-... kunplittuta. Hemezortzi... 
- Eta... 
- Urte asko nik hemen, e! Hor... 
- Getarianoa? 
- Getarianon, bai... Getarianon ez. Azkenengo urtiak hoteletan pasa dittut. 
- X: Ze, Zarautzan? 
- A, Zarautzan. 
- Zarautzen ta Donostiyan. 
- X: A! Donostiyan'e bai? A! Ez nakin nik hori. 
- Bai, Donostikua... 
- X: Udaan, e! Udaan! 
- X: Udaran, e! 
- X: Udaran, neskame. 
- X: Bai. Baiña hemen urtiak... Ezkondu arte, e! 
- Bai, bai, bai. 
- X: Ordun, ezkondu ziñan hogeita betzi urtekin. 
- Bai. 
- X: Hogeita beatzi... urtekin. Orduarte, zerbitzen. 
- Hamar, hamabi urtian, zerbitzen. 
- Bai. 
- Hamen, Getaian. 
- X: Bai. 
- Getaian ez. 
- X: Getaidxan... 
- Getaian bai, baiña geo behin zeatu nitzan ezkeo, hotelea jun niñun. Hasieran niñunan, ordia, hiru udaratan hotelea jun niñunan, e! 
- X: Udaretan bakarrikan. 
- Udaran. 
- X: Baiño neguan... 
- Neguan horrea, [...]. 
- X: Geo neguan atzea honea. Baiño udaran beti Zarautza o hola, La Perla o zeara. 
- Bai. 
- Ordun Zarautzen zeintzuk zian ordun, e, hotel... 
- Zarautzan eon nitzan, ni hotel berriyan eon nitzan, oso jende ona zien. 
- X: La Perla ez al zan? 
- La Perla ez zan. 
- X: Hotel Marina? 
- Ez! Nauticuan. Berriya hunan hori leheno, partikularra hunan. Baiña oso... han exkiñan daon, nola, zea dijuan... 
- X: Bai, bai. 
- Huaxe, hantxe. Han ordun labadorak eta... ordun, uan bezela, ez hunan zeaik eta. 
- X: Maletaik ez zeon leheno. 
- Gu oso ondo, oso ondo, oso eleante eon giñan. Ta oso jende onak hittunan, Bilbaokuak. Bilbaon hotela zeuken. 
- Eta zein izaten zan , zuen lana zein izaten zan hoteletan? 
- Hotelen ze lan izaten zan? Goizian ohiak, [...] kuartuak, bestiak ohiak... 
- X: Geo, zerbitu... 
Etxe partikularretan neskame
Ugartemendia Labaka, Luisa
Neskame, geo, hemendikan gerra denboran jun nitzan, zeara, Donostira, fameli partikular batea jun nitzan. Eta oso jende ona zian. Eta gizonak bankuan eitten zun lana, ta gauian, billetiak zeatzen, holako, koadro hontako kajak, ta dana dirua. Ta [hari] afariya ematea juten nitzan. Ta geo behintzat, berriz´e... sartu zian [Pasaian] , ta etorri zian danak ta, Donostira jun nitzan, beste etxe partikular batea. Baiña han´e oso jende ona zien haik´e, oso onak. Ta hantxe. Ta gero handikan ezkondu. 
Arrain-saltzaileak kalez kale
Iribar Salegi, Claudia
-Eta arrain-altzaileak kalerik kale ibiltzen ziren? 
- Arrai-altzaileak, bai, bai, bai, Zarautza juaten zianak, buruan hartu karga e; "mujeres potentes", ba hogei kilo ta, lo que sea, ta. Hoiek, ni baiño zarrauak o sea que eiten zuen hori. Ta geo igual bazeon furgoneta bat'e ibiltzen zana horrela ta. 
- Eta kalean? 
- Bai, "lo que pasa es que" hamen asko izaten zan. O sea, nik, nere gurasoak eta anayak ez dia izan arrantzaliak, baiño osabak eta lehengusuak euki ditut baporiakin, eta, herriya txikiya zan da, saltzaile batentzako eongo zan igual, baiño berez, nik zuri, bestiak horrei, horrela asko izaten zan, arrai asko izaten zan eta. Bai, truke edo alkarrei ematen edo horrela izaten zan asko, bai. 
- Ia familia guztietan? 
- Bai ba. Eta gero antxua ere, adibidez, Brigidon aita, eta guri igual antxua latan egiten zanian eta horrela, ekartze ziguten ba ez dakit zenbat arrua edo ez dakit zenbat kilo, eta gero burua kendu ta eiten giñun zea, geuk eiten giñun ba antxua latetan. Bueno, osea, barriketan bezela ipiñi ta. 
Umetatik itsasoari lotuta
Isasti Aizpuru, Jaxinto
- Eta, aita ere arrantzalia? 
- Bai. 
- Hemen, Getaian, kalian jende gehiena arrantzalia izango zan, ez? 
- Arrantzalia, hemen jenerala arrantzalia. Arrantzalia ta basarritarra. Kaleiko bakar-akarra lehorrian lana iten zuenak Zarauzko taillerretan, ebanisteidxan ta horrelako... bestela dana arrantzaliak. 
- Eta zu're txikitatik itsasuan? 
- Txiki-xikitatik. 
- Gogoratzen dezu lelengo egunak, txalupa batera igo ziñan lelengo eguna? 
- Bueno, txalupa batea... bai, mutil-oxkorretan hamentxe, erten gabe ibiltzen giñan moillan ta. Baiño, geo baporia, aita ta etortzen zianian juten giñan ta, hantxe barkuan ibiltzen giñan. Ta geo, edadea hurreatzea bezela gehidxo-ehidxo ta, ya ohituta ya zahartzeako nun, ze barkotan o ibiltzen ziñan. Aita ta jenealian, jenealian, mutillak, semiak juten zian, aita ta nun eoten zian, hara. Beno, ni osaba baten zean, aiten ta anaidxen barkua zan. Ta aita're han, ta famili gehidxenak bertan hasi giñan gu, gure partetik. 
- Bertan, barkuan? 
- Bai. 
- Eta baporia o ya motorra... 
- Ez, motorrian. 
- Motorrian ya. 
- Motorrian nik ya. 
- Orduan txiki-xikitatik lanian gutxi gorabehera, ez? 
- Bai, bai. Monagillo eon nitzala, hortxen bertan, bixigutako [teslak] betetzen ibiltzen zan aita. Ta zean lagundu, mezan lagundu, eta hara, ikastea, tresa nola betetzen zan, ta... Horrelaxe. Geo ya primaveran sartu nitzan ni, primavera batian. Bai. 
- Zenbat urtekin? 
- Beno, hamahirukin. Hamahirukin. Ta geo hamalau, hamalau... Beno, hamahirukin, orduan ya primaveran goizo hasten giñan, ta geo junidxuan in nitun hamalau. Bestela hamalau urtekin paperak ematen zituten, orduan. Oan geo hamaseikin o ematen due. Ta lehen rola o barkoa juteko ya hamalau urte behar zian. 
- Galarazita zeon hamalau urtetik behera... 
- Bai. Bai. 
- Eta, goguakin hasi ziñan? O bildurtuta o? 
- Ez. Beste lagunak'e danak hara juten zian ta, hamen ez zeon beste zeikan. Estudidxua zakana, estudiatzea juten zan, baiña guk, gure estudidxua hori zan. Bai. 
Umetako jolasak: "Kinkinisetan", "Potsetan", karburoarekin...
Aranguren Ulazia, Sebastian; Argibe Uraola, Paulo
- Eta, umetan eta, sei, zortzi, hamar urtekin eta, zeintzuk izaten zian zuen jolasak eta? Jolasik eta iten zenduen? 
- Bai, honbre! Jolasak bai, jolasak! Jolasak, klaro, jolaseako amorratzen! Kinkilisa, kinkilisa esaten giñoun! Makillak, makillak, egurrak, loriera hontakuak o, ta luzaera hau, e! Luzaera, holako luzaeran bat. Eta, beno, igual da! Altuera zun hau. Zenbat? Zenbat zentimetro? Berroeta hamar zentimetro? [Alturan bat]. Ta ibiltzen giñan, lurran pixkat biundu, ta tak! , zas! , muturra sartu. Ta bestiakiñ, bestiak in behar zun hura jo ta bota. Ta hola. Botatzen zuna, bata besten ezpata botatzen zuna, hura nausi. Ta hola ibiltzen giñan. Hura nausi. Geo beste bat, han-an goyan ibiltzen giñan, potxetan, potxetan. Potxak, potxak. Egur bat, holatxeko egurra, bi muturrak zorroztu, e, bi muturrak zorroztu ta makill bat. Behiñe ikusi... 
- (Laguna) Bai, bai, bai! 
- Ba, hala, jartzen gendun plazan, plazan o zean, egur bat. Hola jartzen gendun makilla, egurra hori eta hura jo behar potxakin. Jo ta hemendikan igual han bazterrea. Ta! Tira pelota! Jotzen baezu, ta makilla botatzen bazuan, harrek iten zuan hartu potxa ta ziuuuu! , bota urrutira. Ta berriz, beste hark hartu ta beste, tira berriz'e zeara, ta hola, holaxe jolasten [gendun]. Ta [...] hau're polita da. Esto... karburuakin, karburuakin. Baten batek esaten zuan, "nik karburua ekarriko diyat", ta piper, piper potua, potua piper potolokua, pote zea hoiek... 
- (L) Hoi, peligrosua hoi... 
- Bai. Iten gendun xulua in lurrian, e, baatzetan. Biuna, biuna, uretan daude ta. Xulua in ta hara ura bota, ura, ur pixkat. Ta karburua, karburua... bakizu zer dan? Ura bota hara ta gasa azaltzen zuan. Ta poto horrek xulo txiki bat. 
Poto hori iten zendun zulo horretan sartu, poto hori zulo horretan sartzen zendun, ta kañaberak, makil muturrian papera o zeatu, ta hari su eman. Ta geo, makilla harekin poto haren xuloa. Paun! Ta behetik gora ertetzen zan. 
- Lehertu. 
- Ta nik batian, Patxi Iñarra, Patxi Iñarra. Hola ez bazan esplotatzen ta sua o hola, "paola! , Paola! ", esaten gendun, "paola! , Paola! ". Patxi Iñarra hori, "Paola! Paola! ", hola moitu zun ta jata pum! , ta potuak muturrian jo zuan. 
- Eta karburua nundik hartzen zan? 
- A! Ostu! 
- Ostu? 
- Ganbara... Geo, ordun kinkiak... 
- (L) Motorra... Kotxian ta argiya iteko... 
- Argiya, gabian argiya iteko da. Kinkiak [zea zian] , kinkiak. [...] eoten zian, ba! Eta latak, hamar kiloko latak izaten zian, latak. Ta iten zan gaiñea [...] haustu, zetu, bea deseindu iten zan. Baiño, bea zeonian, goor-oorra izaten zan. 
Ta huai, bruuuuuuu, zea haundiya ateatzen ziyon, gasa haundiya ateatzen ziyon. 
Lehengo neguak gogorragoak; izozteak
Erkizia Osa, Jose Mari
- Eta gogoratzen dezu, holan, tenporal gogorren bat? Ba, ez dakit ze urtetan tenporal gogorra izandu zala o, haizia o, elurra... 
- Elurrakiñ'e bai, elurrakiñ'e gogorrak izan dia hemen urtiak. Ur danak geatu ta etxian atzian hortxe gaude [...]. 
Handikan hartu baldian ura ta hemen ataian honea pasatu orduko, jelauta. Lurrea eroitzen zan ur [...] jelatu itten zuan. Ba, holakuak ezautu dittugu hemen. 
- Lehengo neguak zer zian, gogorraguak? Oainguak baiño gogorrao? 
- Bai, bai, Urte habetan ez da neguik izan. Hotzak eta zeak izan dia, baiño ez da, ez dao uaiñ konparaziyoik [...]. 
- Lehen izaten zian izotz kandelak, eta? 
- Buuuf! Hor, hemen azpiyan kandelak ikearagarriyak eta batian pentsau ta jun naiz harraldea, lapata. Ehizian'e gustatzen zitzaiten asko botakiñ ibiltzia, baiña harraldea jun ezkeo, lapa baare seuru. Eta hala jun naiz harraldea, ta ai naiz lapak biltzen ta, "uuuuuuuu! ", [...] goittikan. Haize soiñua goitik behera, ta, "bruauuuu! ", behian soiñua, ta. Ze etorriko? Ta jela pilla haundiya etorri zan txintxilika zeona. Soltau ta behera. Haura sustua eman zian! Dedio! 
Bildurra? Bai, hau parajia... Ez zeazte hor hauzkaldian izan? Ikusiko bazendun behera... Hortxe kamiyua, beheko kamiyua, karretera jenerala azpiyan ertenda... 
- Bai, jeneralea. 
- Bai. Hor tunela nola in da uaiñ? 
- Bai. 
- Peligrua zeola haundiya hemendikan, ta tunela in zan hor. Goittik harriyak jun ta eroitzeko zeola ta... 
- Bai, bai, bai. 
-... zeatzeko, miña hartzeko arriskua zeola ta tunela in zuen. 
Lastoarekin argi eginda Askizutik kalera mezatara eta esnea saltzera
Azkue Fernandez, Sabina; Lazkano Ulazia, Eugeni
- E: Gu mezeta etortzen giñanian goizeko... 
- S: Seietako. 
- E:... seietako mezetako Getaira Askizutik. Lastua piztu ta haekin birian zatozela, astua esniakiñ ta... 
- S: Aurretik. 
- E:... atzetik, aurretik astua. 
- S: Ta zuek lastua. 
- E: Ta geo lastua hola pixtuta, haren argitasunakin illunpetan... 
- S: Pentsa zazu. 
- E:... Getaira. 
- S: Bai. 
- E: Goizeko sei t'erditako hortxe izaten zan meza. 
- S: Bai. Sei t'erditan lehenbizikua. 
- E: Seiretako itxetik erten, esniak danak hartu astuan, ta geo argiya itzalduta igual geatzen ziñan birian illunpetan. 
- S: Illunpetan, hori earra! 
- E: Non etorri asmatu eziñian! Holaxe. Holaxe. 
- S: Oso bizitza diferente. Oso diferente. 
- Eta lasto, lasto pixkat hartu, ta... 
- E: Bai, bai. Lasta, lasto bat, holako zea bat izaten zian, ta hua... 
- S: Seituan erreko zan hua, Eugeni. 
- E: E? 
- S: Seituan erreko zan. 
- E: Deskuidatzen baziñan, euriya o haixia bazan, haixia [...] , ta hurruna berriz batez, ta illunpetan igual pausua non eman asmatu eziñikan. 
- Biria're txarra. 
- E: Bai, bai. 
- S: Biria're txarra. Oso txarra. 
- E: Bai. 
- S: Oso txarra. 
- E: Egualdi onian zeoze. Txarrian gaixki. 
- Txarrian gaizki. Eta hori egunero? 
- E: E? 
- Egunero seietako... 
- S: Igandetan, igandetan. 
- E: Ez, igandetan. Mezetako kontu hori igandetan. 
- Eta bestela, esne-artitzen eta? 
- E: Eunero. Esne-artitzea eunero. Bai. Eunero. 
- Eta gozian, ez? Goizian goiz. 
- S: Goizian beti. 
- E: Bai. Goizian, beti goizian. Bai, atzea. Hoiek, lan hoiekin ta, beatzi t'erdiyak, hamarretako atzea buelta in ta etxea juten giñan, ta. 
- S: Etxea. 
- E: Lan hoiek danak inda, ta. Puf! 
- Hamarretako etxian. 
- E: Geo etxea jun ta gosaldu. Leheno taluak eta izaten zian, ba? 
- S: Talo ta esnia. 
- E: Talua ta arrautza prejittua urdaiakin ta jan, talua ez [...] katilluka, ta holaxe. 
- S: Halaxe hazitakuak. 
- Esan dezuna, lasto honek, sua emandako lasto honek, izenik bazeukan? 
- E: Ez. 
- S: Lastuak izena? 
- Lastua ta sua, o... 
- E: Bai, izena... 
- Bidia argitzeko, e... , suziya, o? Lastakua, o? 
- E: Izena ez dakit nola esaten ziyoen, ba! 
- S: Lastuakin iten zendun... Ez dakit. 
- E: Bai. Ixena ez dakit ze ixena. 
- S: Antortxa ezin esango diyou, antortxa. 
- E: Ez! Aparteko ixenik ez dakit hark zer izango zun. 
- S: Holaxe ba. 
Aristokratak udaran Getarian
Ugartemendia Labaka, Luisa
Luisa: Ta udaran´e jendia etortzen zan. 
Galdetzailea: Bai? Izaten zan... udako... turistak-ta izaten zian? 
L: Bai, bai... 
Alaba: Lehenguan... atzo esan ziazun, ba, txibiyakin, mantal zuriya jantzita jun ziñala txibiyak ematea... 
L: Bai... 
Alaba: Kondia o ez al zan, ba? 
L: Ez, kondia ez hunan... 
Alaba: Askotan aitu dizut. O duke o... 
L: Ez zakiñat, ez. 
G: Zer zan, ba, Aldamar edo? 
L: Ez, Aldamar ez zan. 
Alaba: Honea etortzen zana, yatian-a ibiltzera... 
L: Eta horrek bialdu zun txoferra, eta txibiyak aber bazeuden, eta baietz. Inda bazeuden eta, baietz, eta aber zenbat nahi zun, ba, ta... Etorri zan [berriz ostera] haren kriaua ta esan ziun zenbat txibi ta geo txoferrakin etorri. Txoferra jun hunan nereana bila, ta ni mantal zuriya jantzi, ta txibiyak hartu kazuelan ta, zeara, barkura, moillaa. Ta holaxe. 
G: Ta, orduan, jende inportantia etortzen zan, ez? 
L: Bai, gurena jende asko etortzen zan... 
Alaba: Ama, [...] Fabiolan ama ta... 
L: Bai, haik´e udara dana [hementxe pasatzen zeen]. Urtiak eta urtiak etortzen ziela. 
G: Fabiola eta, bere gurasoak eta... 
L: Bai, ta gero markesak´e hor eoten zian. 
G: Bai, hor parte... karreteratik gorako... 
L: Bai, oain obran ari die, bukatzen ez dan obra. 
Semea: Oain Museo Balentziaga hori eitten ai dia ta... 
Alaba: Eta ordun, amak esaten du, etortzen ziela "con carruaje" etortzen ziala. 
G: Bai, e? Karro haundiyekin ta? 
L: Bai. Ta txoferrak eta haik etortzen zian zea osua... 
G: Eta ze pasatzen zuten, udara guztiya? 
L: Bai, bai... abuztua dana, ta leheno etortzen zien. Jardineruak eta beak zittuen danak haik. Jardineruak fijo eukitzen zeen gaiñea. 
G: Ta herriyantzako ona izango zan, ez? Dirua-ta ekarriko zun... 
L: Bai, bai. Oain, udara, jun dan udara ta [...] baiño zea... udara hobia itten zun gaiñea. 
G: Bai? 
L: Bai. Jun dan udara txarra gerau da... 
Semea: Aurten udara ona in du, ama. 
L: Bai? 
Alaba: Aurten udazkena´re fenomenala. 
G: Eta hondartzara juten ziñan? 
L: Bai zea! Hondartzaa? 
G: Orduan ez zan izaten holakorik, ez? 
Alaba: Ez zun ikasi igeriyan amak behiñ´e. Lana besteikan ez du in. 
L: Ta lagunak´e oso langilliak nitun, onak. 
Jendeak arraina eta mariskoa jaten zuen jatetxean
Ugartemendia Labaka, Luisa
- Eta, hondartzara juten ziñan? 
- Bai zea, hondartza! 
- Ordun ez zan izaten horrelakoik, ez? 
- X: Ta ez zun ikasi igeriyan, e! , amak, behiñ'e. 
- Ez. 
- X: Lana besteikan ez du in, ez zuen in. 
- Ta launak'e oso langilliak nittun, onak. [...] ez giñan kanbiatu. Bi nexka fijo eoten giñan, ta geo, larunbatetan ta hola ekartzen giñun, faltan, beste nexka bat eo beste, posaderian laguntzeko ta. 
- Eta orduan, bazkaiak eta ze izaten zian? Jendiak ze jaten zun gehien? 
- Orduan arraia asko izaten zan! 
- Arraia? 
- Bai. Bixigua asko ordun. 
- X: Mariskua're bai, ama, e? 
- Ta mariskua ta dana, igual. 
- X: Langosta earrak jaten zituen [...]. 
- Langosta, langosta, langosta... 
- X: [...] ni hilko naixela gure aita baiño langosta gitxio janda, hori fijo! 
- Bai! Langosta're asko, langosta asko harrapatzen zan. 
- X: Hori fijo. 
- Bai, ez? Itsasua aberatso. 
- Aberatsaua zan leheno, oain baiño. 
Pelikula espainiarrak ziren gehienak; elizaren zentsura
Larrañaga Ugartemendia, Gregorio
- Eta esan dezu txikitan ta pelikulak, nausien pelikulak zianian eta, zuek pelikulak jaso bai, baiña gero ikusteik eta? 
- A! Klaro! Pelikulak pixkat... leheno "tres mayores" esaten zien, o? Ta "tres erre" ta, bahituan. "Tres con reparos" izango huan, pentsatzen diat, "tres erre" zana. Ta orduan gu nola, zortzi anaietatik hiru txikiyenak geatu behar izaten giñin itxian ohian, ta bestiak, ba, etortzen hituan pelikula ikustea. 
- Eta pelikulak izaten zian Españolak asko? 
- Bai, porzentaje haundiyan Españolak bota behar izaten hituan. 
- Legez. 
- Bai, bai, lege, legia zitxion. Legia ipiñita eongo huan, ta "Fidez" o, ez zekiyat, organizaziyo bat bahuan, usten dit Tolosak, elizako zean sartuta eongo giñun itxuraz, beak erabakitzen zitun organizaziyo hortan. Ta hura enkargatzen huan astero-stero zapatuan ta jairako pelikula. Geo, norma bezela hartzen huan... e... Iten huan zapatuan, zapato gabian pelikula bat bota eta geo pelikula hura normalian botatzen huan hiru t'erditan jai arratsaldian, e, umientzako. 
Ta ondoren, bostak aldian o, beste pelikula bat botatzen huan haundiyentzako. Oseake, pertsona normalak zuxken astian bi aukera, osea, bi pelikula ikusteko aukera: bat zapato gabian, ta geo beste pelikula bat jai arratsaldian. 
Zeatik zapatuan botatzen zan pelikula hura, ez baldin bazan haundiyentzako, osea, "tres mayores" o "tres erre" o, zea hortakua, kalifikaziyo hortan ez baldin bazan sartzen, ez baldin bazan sartzen, botatzen huan arratsaldian hiru t'arditan. Ta aurretik izaten zian bizperak, bizperak, eliza. Hori're goguan zakat, ba. Bizperak izaten zian. Haiek kantatzen zian, ta, juxtu-uxtu zineako, ba, denbora're tamaiñan izaten huan. Orduntxe handik erten, eta saltaka, honea allatzeko moua. Hori ezautu gendun, amona! 
- Ta ordun hori izan da Getaian izan dan zine bakarra? 
- Bai. 
- Elcano. 
- Hori ezautu diyat. 
- (Amona) : Zarautzen ez, e? , bakarra ta... 
- Ez. Zarautzan bazian gehio. Zarautzan Modelo ta Antoniano ta, beste bat'e bazan. Beste... nola zuan bestiak izena? Beste bat'e bazan. Hiru zian Zarautzan. 
- (Amona) : Hiru, bai. 
- Eta, zentsura ta asko izaten zan? 
- Zentsura haundiya zitxion orduan, bai. Zine maillan zentsura haundiya. Geo, apaizak nahiko atakatzen zien. 
- Bai? 
- Bai, bai, bai. Hori gaiñea, kontxo! , nahiz apaizak geure lagunak eta izan, pixkat, e, hola, pelikula zea zanian ta, pixkat sartu iten hituan, e! 
- Elizan'e bai, sermoietan eta? Edo... 
- Bai. Nik goguan zakat hola, askotan ez, baiño... noixik eta behin, bai, sartu iten hituan. Orduan zinia begi txarrakin ikusita zitxion, zea, gauz zea bat bezela, "fuera del orden". 
- Gaiñea, Getaia herri txikiya, ta... 
- Karo. Orduan hik pentsatu behar dek Getaian nik hiru apaiz ezautu dixkiyat. Habek been garaian gazte denboan: zuk bost bat ezautuko ziñun? Zu etorri ziñan garaian, ta... 
- (Amona) : Nik lau. 
- Oain bakarra zakau, oseake... 
- (Amona) : Bakarra, ta hua're... 
- Bea're kanpotik. Zumaian bizi dek, baiño honea, baiño hontako, Getairako dao ipiñita. 
Garbitokian txanda itxaron behar izaten zuten emakumeek
Ezenarro Idiakez, Maritxu
- Hor, kale-aserriyak txarrena izango zun, e, terrenuak eta lurrak eta aparte ziala, ez? 
- Bai, horixen, ba. 
- Urruti. 
- Ta gero, ganauak'e ura eratea, ez zan urik zean, askaetan, okoillotan ta. Plaza eramaten giñuzen. Ta plazako iturri zarra eukiko dezu dibujuan beharbada ayuntamentuan, e! Han aska hiru erreglan zan, e! Hamen hasi naiz ni itxuran... ez dakit, dibujatzen'e ez dakit eta! Han! Dibujatzen'e ez dakit! Hau zan herriko labaderua. Hemen harridxak, harridxak, harridxak eta harridxak, harridxak. Ta gero, goro zan teillatua, hau zan teillatua. Teillato horren zean, hamen [zinkak eta] lagatzen giñuzen, petrilla honetan. Ta hemendikan beste hainbeste, [zinkak]. Ta txalupa-utillak ba al dakizu ze iten ziguen? Arbidxan buruik haundidxenakin zuluakin kalabera jartzen ziguen kandelakin koska habetan gaiñetan, ta gu barruan lanian, hamen. Ta, "Ah! ", bildurtuta. Broma jartzen ziguen txalupa mutillak. Geo illuntzetan ez zuen zer iñik eukitzen, ta guri tentatzen ibiltzen zian. Ta holaxe bizitza zan leheno. Nik ez dakit... 
- Eta labaderuan, zan bai erropa garbitzeko eta bai ganadu askak'e bai? 
- Ez! Geo hau zan... Luzia zan, e! Ta harri asko zitun. Oain esango dixut, ba! Ta txandan eoten giñan, e! Herri guztidxa horrea juten zan ta. Ba, hoi danak harridxak ta ur hau dana betia eoten zan. Ta garbitu harridxan ta uretan danok hantxe, saltsan. Garbitu... Geo hamen zan, honen onduan zan, labaderuan onduan zan, honela, uren zea bat, ura korrientian eoten zana. Ta geo ura korrientian ta geo honea beste zea bat, hiru puntan. Hau dana ganauen ura zan. Ta hau atai zea zan, harrizkua, kale kantoiak eukitzen duan holako harridxa, ta hemendikan sartzen zin ganauak, bazakien larreatik etortzian noa jun bihar zun ura eratea. Ta hemendik okoillotikan'e bazekien ura eratea noa zijuazten, plazatikan. Guk hurre giñakaun. Ez dakit bestiak eramaten zuten horrenbeste, hamen, kale honetakuak eta [...]. Behero giñan oaindikan ta plaza pasa bihar izaten gendun ganauakin, ta honea ohitura zaken, ta honea etortzen zian ura eratea. Hamentxe ura eraten zuen ta atzea, danba-anba-anba, okoilloa. Ta ganaua bagendun Iturritxiki, hiru txaletak pasata, hor zelai haundi bat gendun... ez dakit hauek danak esatia? 
- Bai, bai, bai. 
- Bai? 
- Bueno, nahi badezu! 
- Eta handikan... Bat bagendun, nik Suizua deitzen nion, behi gris zea, beix bat, oso jatorra zan, ondraua... Ba al dakizu ze iten zun hark? Tripa betetzen zunian zelaidxan, uan hainbeste kotxe ez zan orduan ta, danba-anba hasitzen zan eta okoilloaiño juten zitzaitan bestiak han lagata. 
- Etxeaiño. 
- Etxeaiño. Kamidxua dana korritu in behar da, e? Iturritxikitikan, Iturritxiki deitzen diogu guk, hiru txaletak pasa ta beste kamidxua plazaiño, ta geo hor Kale Nagusira sartu ta etxeaiño. Ta hark bazakin biria iñork zeatu gabe, ez zin harek bate preokupazioik ematen, ta ez zeon hainbeste kotxe, ta, ederki. Holaxe ibiltzen giñan. 
Txerria hil eta odolkiak, txorizoak, etab. egiten zituzten etxerako
Ezenarro Idiakez, Maritxu
- Eta, esan dezu txarriya're izaten zendula... 
- Bai, bi txarri itxian hazitzen giñuzen. Ta bat, ba... Tabernetakuak ematen zizkiguen sobratutako baldeka gauzak eta, ta geo itxian erramolatxakin ta, artuakin, arto aliakin ta nahastutako pentsuak eta... ondo gobernatzen giñuzen guk txarridxak, e! Ta geo bat itxeako hiltzen gendun, bestia ez dakit saldu o ze in zuan. Eta hori iten gendun itxian oholkidxak, eta txorixo, urdaiazpiko, danak itxian konserbatzen giñuzen. Ta guk goseik ez genduan pasa, egidxa esan. Gu gazteik goseik pasatu gabiak gea. 
- Txarriya gaiñera, oso-sorik aprobetxatuko zan, ez? 
- Bai, oholkidxak eta danak iten giñuzen, txorizo ta dana. Ta geo urdaiazpikuak gazitu iten giñuzen, gure aitak gazitu iten zitun, ta barriño batian jartzen zitun ta geo handikan, ba, bere, bere ekis denboa atea, ta ya helduta zaben ta, garbitu ta rajatu ta, urdaiazpikua, earra. 
- Eta nola konserbatzen zian txorixuak eta oholkiyak eta... 
- Txorixuak eta iten giñuzen, ta, goiko tetxotan txintxilika jartzen giñuzen sekatzen. 
- Sukaldian bertan? 
- Sukaldian ahal zan tokidxan. Leheno artuak'e zeak iten zian, montoiak iten zian ta txintxilika jartzen zian. Behian ez, traban batetikan dana jasotze arren. Azkenengo apurrak, ba, okoilluan ganauei ta horrela. [Lakras] asko indakuak gea! Bizi guztidxa lanian. 
Getariako jatetxeetan arraina nagusi: bisigua, legatza, barbarinak, panekak...
Iribar Salegi, Claudia
-Nola egiten da bixigua? 
- Bixigua nola egiten dan? 
- Erretzeko? 
- Ez, eske batzuek esaten due Bizkaian eta "a la espalda" ta eiten duela, baiño hemen ez, hemen bixigua ba hartu eta, o sea garbitu ta sare batian sartzen da; bueno, besugera batian eta horrela ia parrillan, buelta ta buelta, eta gero sukaldera eraman ta ereki eta erdiko hezurra kendu eta orduan refritua bota, o sea, olidxua ta binagria, piper pixkat eta baratzuiyakin, eta refrito hori hartu ta listo. "Mas al natural, imposible". Eta gerora hasi zian beste jatetxe batzuek ia, igual adibidez, badakit nik, Elkanoko arran... Elkano, eta igual hari ere iten baldin badiozu, restaurante Elkanoko Pedro eta nere gizona joan zian alkarrekin kanpoa, "en los años de", krisisa zan orduan ere, cincuenta y ochoko krisisa. Zu jaiyo gabe eongo ziñan artian baiño. Eta handikan etorri zian eta nere gizonak jarri zuan Elkanokuakin taberna txiki bat. Baiño gero, handik urtebetea, ezkondu ta ia gure itxea etorri zan. Eta Pedro Elkanokuak jarri zuan, leheno dana bixigua, bixigua, ta kogotia, lehendabiziko aldiz, porque leheno egiten omen zan... Eta gustatuko litzaidake harei ere eitia entrebista. Brigido nere laguna da, ta guria ere bai, eta lehendabiziko aldiz legatza leheno burua ta ez zan estimatzen, ta beai okurritu ba legatz burua eingo det, kogotia, gero harrezkeo beste gauza geiyo, ta gero rodabaillua ta lenguadua ta horrela. Baiño kogotia harek jarri zuan lehendabiziko aldiz. Bai, gure itxian eta artian bixigua ta bixigua, ta horrela, baiño. 
- Eta bestela, rodabaillua ta lenguadua ta horrelakuak izaten zian edo? 
- Rodabaillua gutxio izaten zan, lenguadua bai, rodabaillua pixkat gerotiyoa bezela edo. Bai. 
- Eta bestela, zein arrain izaten zan? 
- Bueno, gero... 
- Bixigua neguan izango zan? 
- Bai, bueno gero antxua asko ematen zan, antxua prejituta, sardinak erreta parrillan. Antxua prejituta, edo egosita edo horrela, baiño sardiñak berriz parrilan, banaka-anaka inda ta. Hori sardiñakin'e asko egiten zan lana. 
- Eta barbaiñak edo? 
- Baita ere, bai, bai. Paneka... , pixkat hola prejituta eta horrela baiño, bai, barbariñak eta ere bai, ta itxaskabrak eta, bueno, danetikan, danetikan. 
- Hemen bertan, itsasoa bertan. 
- Bai, eske harrapatu eiten zuen. Oain berriz, azkenian antxua ere ez dakit zer ikusi biar deun hemen. Atuna ere lehengo urtian ondo baiño beti ez da ondo izaten eta. 
Antxoak kontserban nola egiten diren
Iribar Salegi, Claudia
-Eta nola egiten zen hori? 
- Hori nola eiten zan? Pues antxua asko izaten zan orduan, eta burua ta tripak kendu, osoikan, eta gatzetan euki. Ta gero atea ta, ontzi batian ba jarri, ontzidxan behian jarri antxua, gatza, eta gero antxua. Batzutan hamar kiloko latak eta horrela, ta un poco, banaka banaka bezela, como haciendo circulo bezela. Barrikan iten bazan, "mas a granel", baiño bestela banaka jarri eta gero en cada... fila bakoitzian gatza bota, ta horrela, azkenearte, ta geo azkenian, gatza, eta lata honeaino iyotzen baldin bazan, ba ya bere tapa bat egurrezkua jarri, ta horrei jartzen zitzayon este... pixua, ta gero iten zan zuuun! , betik gora juaten zan, eta gero handikan, hurrengo astian edo horrela, bete baita ere eta hola. Eta geo, garaia allaatzen zanian, atea, garbitu sakuzko trapuakin eta kutxiluakin eta horrela, eta oliyuakin jarri. Eta, klaro, hori dendan ere erosten dezu antxua, oain makinakin eta horrela eiten da asko, baiño orduan, guk ere bai, ta beste jatetxetan eta ere, hori ya oain dala urte gutxi arte, oain Sanidadiak yz ez du utzitzen iten, baiño oso, antxuak hamenguak eta hanguak eta ze onak dian, eta dana zan poke iten zan hastian behin edo hastian bietan edo horrela, eta orduan, antxua latekuak daka peligrua de que, nola gatzakin kontserbatutzen dan, geo gatzak beak gazitu egiten du, ta orduan, etxian egiten giñuna zan, ondo garbituta jarri ta denborik etzeukan gazitzeko, eta orduan jendiak "huy, esto es jamon" eta hola askotan esaten zuen ta. Asko ematen giñun, osea ke garbitzailea ere ona giñakaun eta asko eiten giñun, ta oain berriz ezin da ein batez. Oaindikan'e batzuk klandestinamente bezela iten da, baiño oain, nola, adibidez, "falta la materia prima", ta orduan ba... 
- Antxoarik ez da. 
- Antxoik ez dao ta, Sanidadea're sartuta bezela, baiño... 
- Eta hori lehenago etxe guztietan. 
- Bai, etxe guztietan. Eta geo laga zan pixkat porke ia itxiak e dotoretzen ta usaya ta, bodega zakaenak eta bai egin, baino... 
- Normalian nun egiten zan, bodegetan? 
- Bai, bai. 
- Etxean bertan? 
- Ez, sotuak eta horrela, bai. Hori da, klaro, porque usaya asko zeatutzen du baiño antxuakin fama, herri mailan eta, geuk ere partikularmente ba, danak, "que ricas son". Y era por eso porque ondo gaxituta, baiño ondo garbituta jarri eta ya urrengo asteako remesa. Ez zakan /etzakan/... 
- Freskua? 
- Ez, freskua ez, egin berriya, eta gatza hartzeko denborikan ez zakan /etzakan. Hoixe ba. 
- Eta beti barriketan edo gehienetan? 
- Bai, bai. Edo gero ba plastikozko hola, barrikak edo "bidones de plastico". Haundiyak ez, e, eta gero bere neurriko tapa egin eta. Eta gatza askoekin. 
- Eta esan dezu tripa eta burua kendu? 
- Bai, horrela, forma batian... Tripak kendu ta gero... , salmuera da gaziya, ur gaziya. Han garbitu eta gero ba ta, ta, ta! , jarri, bota gatza; ta, ta, ta! , beste fila, bota gatza; eta gero gaiñian hori, ta klaro, horrei, hori bai eoten da freskua, ta pixua hartu bihar du lehortzeko ta honela jartzen baziñun ya, pixuakin jetxitzen zan, ta geo hurrengo astean berriz e "rellenar", eta gero ya utzi ta, udaberriyan in eta negurarte utzi, dizienbre arte edo horrela. Geo orduan erten behar zun ba kolore... Bai, pixkat hobeto zan lagatzia, batzuek presa zakaelako pixkat txuri xamarrak ertentzen due, eta orduan, denbora geyokin, gorri, arroxa bezela koloria -Eta osorik orduan. 
- Bai, bai. Eta gero, atea atea ta. Oain fabrikan-ta urakin. 
- Filetiak? 
- Bai ba, filetiak iten, filetiak ein bihar, bai ba. Eta orduan esaten zan ba zakua edo tela fuertiakin kendu gatza dana eta gero kutxiluakin batzuk oso artista zian. Honela, tripako salientia, ra! , korte, korte, eta gero, honela're bai kutxiluakin egin eta gero orduan honela altza eta ta, ta! , kendu azala. Altza eta hezur hura bota. Orduan "ya eran dos filetes", bai. 
- Eta azala ere... 
- Ez. eske azala berekin zuan, eta orduan azala gero gatzakin juten zitzayon, garbitu eiten da, ta orduan dana kolore batekoa. Erekitzen badezu oain askotan lata bat eta pixkat grixa baldin badaka gaiñian ba hori ondo ein gabe daolako edo horrela. Berez, perfektua da zure jertsien kolorea, marroia ya eginda, oseake bai. Hori egiten giñun aldameneko bodegan. Bai, bastante kantidade "para lo poco". Gu toki txikiya giñan, osea, lehen [esan dedan bezela] , gure jatetxea txikiya da, ta hoixe. Ta uan ba ez dao antxoikan baiña ekartzen due "de donde hay". 
- Mediteraneotik edo... 
- Bai, ez dakit nundikan. Eta gero ba egiten due baita ere, ta danak esaten due "uy, esto no es lo de antes", "pero cuando no hay mas, contigo Tomas". Hoixe. 
- Bai, bai. Beste zerbait apuntatuta... 
- Ez, ez, ez. Habek dazkat, habek dia nere lotako gelak eskatuta dazkatenak eta. Ez dakit zer esan diten, gure Marijek nahi du, baino... Nei, eta nik beste gizon batei esatia nahia baldin baziñuke... Zuk ya gaur ein dezu Getarikua, no? , 
- Bai, baiña bihar edo... 
Getariano jatetxearen funtzionamendua
Ugartemendia Labaka, Luisa
- Eta zu honea etorri eta jarraitzen zenun Zizurkillea ta juten? 
- Egun [...] hotelian. Hemen lana beti, ta jaia ta nola ta? Zea... 
- X: Ordun lana egunero [...]. 
- Bai. 
- Ta jairik eta ez zan izango, ez? 
- Jaiik ez, ez. Gaiñea jende asko izaten zan... 
- X: [...] 
- Geldik eoten errexa al den! Zea, bazkaldu, gu bazkaltzeko ta kafia hartzen hasten hittuan, hemen, tabernan. Ta ze? 
- Eta Getarianon, nolakua zan Getariano ordun? 
- Oaiñ, igual-guala. Holaxe. 
- Zan hotela, o kafeteria, o? 
- Ez. Euki itten gendun, bost [...] bost eoten zian apopilo, hok hor eoten zian. Eta geo, jana ematen gendun, jana asko ematen gendun. Ta [hairei] gora gaiñea, komedoria, bigarren pisoa. 
- A bai? Aparte? 
- Aparte. 
- Apaizei? 
- Apaizak eta, italianuak eta oain, garai hontan. Orduan antxua asko izaten zan eta... 
- X: Honea italianuak etortzen hituan... 
- Bai. 
- Italianuak etortzen zian. 
- X: Oain'e etortzen dittuk, e! , baiño gutxiyo. 
- Honea etortzen zian sonbreruak jantzita. "Hau eleantia izango diñau, nexka! ", guk alkarrei, ta. 
- Eta bertan izaten zian apopillo? 
- Bai, apopilo, bai. 
- Beste hotelik bazan? 
- Bai, beste aldian biyak, lehengusuk zian, Bar Getarianokuak eta Zabalako hoik. Hor'e jende asko eoten zan, ta jende asko ibiltzen zan jaten, ta. 
- Ta gehienak ze izango zian, e, arrantzakin eta... Italianuak, eta... 
- Bai, ta udaran'e jendia ta etortzen zan. 
- Bai? Izaten zan, udako turistak eta izaten zian? 
- Udaako jendia, bai, bai. 
"Elkano" zinearen sorrera eta funtzionamendua
Larrañaga Ugartemendia, Gregorio
- Eta cincuentan o, bertan zinia in. Zer zan, zine haundiya zan? 
- Bai! Etxe honen luzero bea, iya kamiyoa arte, ta atzian'e beste lau bat metro o, luzea. 
- Jarri bertan, jarri bertan. 
- Hamen ixeitzeko, amona! 
- Eta ordun, Pio horrek ein zun? O... 
- Albisuk, Albisuk in zian zinia ta epoka batian, ba, euki zian soziyo bezela Pio. Ta geo, handikan urte batzueta, ba, Pion partez gu sartu giñun, ta beste urte batzuek alkarrekin in da geo... 
- (Amona) : Urte pare bat iñ al giñun? 
- Bai, ya gu sartu giñan, guk hartu giñun zinia. 
- Eta izena zun Elcano. 
- Elcano. Izena ziniana Elcano. Ta garai hartan, ba, ibiltzen giñun, ba, zinia ekartzen huan, Zarauztik bialtzen zixkiyen trenian. Han [lakostan] sartu... 
- Rollu haundiyak. 
- Rollo haundiyak, holako paketiak eta geo remolke txiki batekiñ hamen goraiño ekarri behar izaten giñin. 
- Ta zuk sei urte o zortzi urte izango zenitun? 
- Bai. Gu orduan gaztiak. 
- Eta pelikulak igotzen. 
- Bai. Ta hasiera batian'e, pelikula botatzen herriko batzuek ibilli hituan, ta geo Luix'e bai. Geo hura Alemanira jun zanian, ba, gure arrebak titulua atea, ta bea ibiltzen huan, gure arreba Mertxe. 
- Ordun, negoziyo guztiya zuek, ez? 
- Bai, familiarra. Azkenian ya geatu huan zine familiar bat bezela. Ta geo, urtiekiñ'e, ba, ohiturak aldatu itten dittuk, eta jendia ya gutxio etortzen da bezela, jende gaztia ta Zarautza ta juten hasi zanian, ba, denboakin, in behar izan geniyan itxi... 
- (Amona) : Geo gu, beak, hasi neskak eta, ez al dakizu? Beak'e nahio zea, ta beno. 
- Ya, momentu bat allatu huan, ba, itxi in behar izan zana, ta, toki bertan in giñin itxiak. 
- Gero in zian etxiak. 
- Bai. Itxiak geo. Zinia zeon lokal bertan, dana goitik behera bota ta itxiak in hituan. 
- (Amona) : Dan-ana botata. 
- Ordun zuek bertan, zinia bertan zeonian, zuen etxia beste bat zan. Ez zan... 
- Bai, beste toki batian bizi giñan, hor, beherogo. Erregieta bertan, baiña beherogo. 
Pelikularen deskantsuan jendea kantinara
Larrañaga Ugartemendia, Gregorio
- Ziniak orduan etortzen hituan rolluak, bakik, zintak, zintak zeluloidekuak nola izaten zian? Etortzen hituan, ba, igual, e, poltsa batian hamar, hamar, hamar rollo eo, dozena bat o, "los que sean". Ta geo haiek in behar izaten hituan alkar enpalmatu. 
- A bai, e? 
- Karo! Hik, hik rollua ipintzen huan, ta geo zinia botatzen hasteako in behar izaten huan rollo haundi batian ipiñi. In behar izaten hituan enpalmatu. Ta enpalmatzen hituan zea, e, foto zea hoietako bakoitzai pixkat arraskatu, azetona eman, ta azetonakin iten huan peatu. Ta geo, ba, iten huan zinia botatzeko mouan hiru bat, osea, bi deskantso inda, hiru bat alditan. Entenditzen al dek? Izaten huan deskantso haundi bat, ta geo, pelikula luzia baldin bazan, ba, nola ez zun rolluak ematen makinak rollo danak kabitzeko, ba, in behar izaten huan aurretikan'e beste deskantso txiki bat. Ta jendiak orduan aprobetxatzen zian zinian, ba, kanpoa erten ta, kontxo! , coca-ola o, fanta o, limonada o, zerbeza o, zeoze, holako erariya hartzeko. 
- Eta taberna zeon bertan? 
- (Amona) : Bai. 
- Ez. Zinian bertan kantina bat huan, kantina bat, eta bertan zerbitzen zixkien. Esito haundiya eukitzen zituen baita're abellanak, abellanak esito haundiya eukitzen ziyen. 
- Orduan txikliak eta holako konturik ez zan izango. 
- Bai, txiklia bahuan ordurako, e! 
- Bai, e? 
- Bai, bai, bai, bai. Orduan, ordurako txikliak eta bahituan. 
- Karameluak, eta... 
- Karameluak, abellanak, txikliak eta gero, ba, hoixe. Ta kopa're bai. Kopa're zerbitzen zan. Kopa're bai. Koñaka zerbitzen, koñaka're zerbitzen huan. 
Pelikulak botatzeko makina; zinean erretzea debekatuta
Larrañaga Ugartemendia, Gregorio
- Ta makina're huan, ba, huan bi ikatzekin funtzionatzen zian, osea, bi elektrodo. Gaurko egunian ez zituan holako kamarik eta. Hituan bi elektrodo suakiñ. Nahiko ondo funtzionatzen zian. Atzetik pantalla bat eukitzen zian. Ta geo iten huan bere aurretikan zea pasa, zinta hoiek, zinta hoiek eta proiektatzen huan. Gaurko egunian'e pentsatzen diat tipo hortan izango diala zeak, ziniak, ez zekiat. Ta makina, ba, inportantia huan. Makina, noixian behin ikatzak eta pixkat distantziatzen baldin bazian iten huan argitasuna illundu ta, kontxo! , ikusi're gitxi iten huan. Ta jendiak, ba, orduan protestak iten zixkian... 
- Txistuka ta... 
- Txistuak ta pataleuak, pataleuak eman, ta... Zea hori bahuan. 
- Dana eskuz izango zan, ez? Dana: makiña... 
- Bai, bai, bai... 
- [...] , ta... 
- Ez, e... Ikatzak eta automatikamente moitzen hituan, e! Ordurako nahiko makina politak hituan. Bueno, nik goguan dakatena behintzat! Baiño, beste gauza goguan asko dakauna garai hartako, garai hartako zinian prohibituta huan erretzia. Zenbat lutxatu deun guk, e! , jendiak ez zigarrua erretzeko ta ez puruik erretzeko. Zeatikan orduan zinia ikustea etortzen zianak etortzen hituan zapato illuntzian earki afaldu, txuleta jan, kopa hartu, purua pixtu, ta purua errez, ba, zinia ikustea. Purua botatzia ze kostatzen zan, jainko santisimok bakarrik zakik! 
- Danak ezkutatzen, ez? 
- Baiño ordurako zinetan erretzia prohibituta zitxion, e! 
- Peligrosua zalako? 
- Ez zekiat. Ez, lokal itxiyak zialako, eo... Nik ez zekit ze motibogatik, baiño ordurako... Baiño beti gerra biziyan, zeatik orduan beti huan, batek sua pixtu zula, ta, kabreatzeatikan'e igual. Bakik jendia nola izaten dan askotan. 
- Bai. 
- Hori... danetik eoten dek! Batzuek errespetzen die, baiño bestiak, ba... 
- Eta zapatu gabian, ba, gutxiyo. Bai, bai. Istoria polita. 
- Gure gazte denboatako, nik, hori dek dakaten zea. 
Inguru guztietako jendea Meagara erromeriara
Ezenarro Idiakez, Maritxu
- Eta erromeita ordun, e, Miara? 
- Miara juten giñan. Han trikitixa jotzen zuen ba, ta suelto iteko amorratzen eoten giñan. Eta hura're berandu hasitzen zan ta ez giñan bate disfrutatzen. 
- Ta jende asko juten zan? 
- Bai! 
- Bertatik, Getaitik eta? 
- Bai. Udaberridxan asko juten zan. Zeak esaten dia ba, San Isidruak 15ian? Eeeee, ze hil da hori? 
- Maiatzian. 
- Maietzian hamabostian, ez? Bai. Orduan. Ta bakizu, udaberridxa zan ta, gizonak'e antxotan ta, ez zian atunetan ta orduan ta, danak, gazte guztidxak eta juten giñan gora. Baiña guk itxeko bildurrakin, Garate gaiña harrapatu bihar, hartaka ez zeon bate sermoiikan itxian, egun argiz itxea etorriz geo. Gurasok bildur haundidxa zuen neskaakin ta. 
Bai, e, ez dakit. Orduan itxe launtza're asko zan, baiña guk ez gendun denborikan ezertako izan. Bai. Holaxen. 
- Eta Mian, e, ze izaten zan, Getaiko jendia bakarrik edo Zumaitik eta Aizarnazabal ta... 
- Ez, bazter guztitatik etortzen zan, oso erromei polita izaten zan. Ta geo jendiak iten zuen bokaillo jan ta, batzuek afaldu're bai. 
- Taberna're izango zan. 
- Bai. Tripakidxak o zeoze hola, kaxuelitak eta eoten zian. Taberna? Bai. Uaiñ'e hala dao. Oain restau... zea, Azkue, hotela jarri duen oan, oso hotel polita. Atzo izan giñan azkena. Eta hortxe disfrutatzen giñan. Holaxe. 
- Eta erromeritan gustora hamen e... 
- Hamen bandakin ta gustoa. 
- Bandakin? 
- Bai. 
- Hobeto? 
- Bai. Baiña trikitixa're asko gustatzen zakun, e? Ordun dana hoixen zan, pelota, trikitixa... eta zea habek... banda txiki hori, ta... Uandikan'e bado hamen, e, banda, baiña... 
- Bai, oaintxe zeon, oaintxe zeon joten. 
- Bai. Baiña hori idxa festetako ta horrela gehidxo, oan ez da horrela jaiero ta izaten. 
- Eta, e, hori bandana zan gerra ondorenian? Gerra bukatu ta aurreneko urtietan o gero o? 
- Nik beti ezautu det banda. Jaitan beti ezautu det banda. Esan dizut (esan txut) , ba? 
- Udaran, edo? 
- Zumaitik eta Zarauztikan jende gaztia etortzen zan, mutill gazte ta. Batzuek nobidxuak'e in zituen, eta, horrela. 
Uain kanbio, dana hamendikan dana alde in iten da, ez dao zeikan. 
Iribar sagardotegiaren sorrera
Iribar Salegi, Claudia
-Eta etxia orduan, lehenbizi etxia zan eta esan dezu... 
- Zan bajua ta pixu bat, eta bajuan zegon tolaria eta geo baita ere ba kanoa, kanoa, belero bat ere bai, esto, tetxuan ez, baiño alturan eoten zian. 
- Baina gordetzeko erabiltzen zan? 
- Ez gordetzeko, porke etxe hau omen zan... Hor beste etxe bat badago... Erromeronekoa deitzen ziyoen zaharrak gure etxiai, porke Erromero era como un personaje bezela, eta hau zan... 
- Getaiarra zan? 
- Ez, ez, "algo de Las Cortes" edo horrela, baiño gizon horren kanoa gordetzeko... , o sea como el local o, soto bat, soto bat bezela, bai, eta nere aitak gero jarri zuan tolaria. 
- Berak jarri zuan? 
- Bai, tolaria, jarri zuan, eta egongo zan, pues oain dala hogeita hamabost urte edo horrela kenduko giñun. 
- Eta tolarian egiten zan sagardua edo? 
- Sagardua, bai, sagardua ta txakolina, bai. Nere aitak, beste bere gurasoenak eta zitun mahastiak eta horrela, eta gero sagardua ere bai. Eta gerra denboran, ai, baino hori ez det nahi jartzia, gerra denboran zeara're bai, Kataluiña're bai, eta eramaten zuan barrikak. Eta gero ba jatetxia. 
- Eta berak jarri zun tolaria? Berari okurritu zitzaiolako? 
- Bai, o sea, bazakaten jenerua lana eiteko ta horrela, basarrikua ta horrela. 
- Basarrikua zan bera? 
- Bera basarrikua zan bai. Eta gero ba pixkat ere kanpokuentzako ere egiten zuan, etxeako... Sagardua, nik jardun izan det sagardua txotxian ere saltzen. 
- Bai, e? 
- Bai, klaro, oso ezberdina zan oaindikan, baiño hola toki batian, hor bodega batian eta, hoixe, basuak hogeita hamar xentimo; bueno, orduan xentimuakin eta, nola izaten zan eta, baiña bueno ez naiz hori ondo detailliakin akordatzen. 
Iribar jatetxearen historia
Iribar Salegi, Claudia
-Eta zuk etxean aitari ta etxean laguntzen? 
- Bai, bai, bai, hori da, berez ama ta're urte askoekin hil zian. Ama hil zan larogeta hamabi urtekin, ta aita're hil zan larogeta zazpikin horrela, baiño berak sasoia zakatenian eta nere gizona're beste lan bat egiten zuan, baiño gero jatetxian ya hasi giñan, eta indarra hartutzen hartutzen jun zan eta. Eta gero oain dala hemeretzi urte hil zan nere gizona, Marijen aita, eta geo beste alabakin segitu det jubila, jubilatu, nik utzi det esku onetan, o sea ke nere alaba beste soziyo batekin. Eta horrelaxe eta goyan daukagu ba, beti euki deu, e. Leno ere lotako tokia baiño igual hiru kuarto edo lau kuartokin, bi baño eta horrela. Oain ez, oain dazkagu gela bakoitza bere baiñuakin. 
- Eta hola restaurana, jatetexe-atetxia noiz jarri zenuten? Behin ezkonduta? 
- Bai, bueno. Lenotikan eta ere hasita giñauben, baino gero jun gea mejoratzen eta. Gero asko nere alaba Pilik, ikasi zuan, Madriden ikasi zunian, rebistetan eta ere hola erten izandu du eta, ondo ein deu lana, o sea, bere tamaiña batian. Getayan daudez beste batzuek famosuak eta hola, baiña momentu honetan, momentu honetan, adibidez, zarrena restaurantia, zarrena, o sea, urte geyena daramakiguna gu gea. 
- Iribar. 
- Bai. Txikia, o sea, geo haundiyak, Kaia eta Elkano eta hoiek haundiak eta jarri zituzten baiño, antziñakuena guria da. Oain gero bestiak ba toki egokiyouan, edo hobeto, edo... , baiño nahi dut esan, gu ere gure tamaiñan ondo. 
Antzinako sagardotegiak eta parrillak
Iribar Salegi, Claudia
-Kontatu didazu pixkat lehen nola hasi zan. 
- Ba sagardoteya, bai. 
- Parrila kanpuan jarri... 
- Bai ba, orduan jendia hasi zan, esto, sagardua eta ardua eraten zuen eta, baiño beak ekartzen zuen ba, orduan arrai asko izaten zan, hurrian harrapatzen zutena, ta honela ein, ta ogidxen gaiñian jan eta hamaiketakoa bezela, eta horrela. 
- Zuek parrilla jarri eta jenerua norberak ekarri. 
- Bai, hori da, norberak ekarrita puxkanaka-a. Geo, ba, pixkat gero hasi giñan ba gauzak eta egiten. Nere aita marmitakua egiten oso abila zan, eta, ona, oso ona egiten zula esaten zuen eta ya Madridko jendia, Frantziko jendia ere bai, eta gero frantzes jendia, baiño puxkat gelditualdi bat izan zuen, eta oain berriz ere asko etortzen da Frantzitikan, o sea. 
- Eta garai hartan, zu gaztea zinala eta, hemen kondiak eta markesak eta Madridko jendia eta... 
- Bai, bueno, bai baiño hamen orduan Zarautza juten... etortzen zan jende asko markesak eta holakuak. Oain zenbat itxe daude, igual itxiak eginda eta, "Las casas de Santillana" ta, por que? , porque antes estaba el chalet del Marques de Santillana, ta horrela zaudezelako. Berez Zautza era mas... 
- Eta honera ez ziran etortzen? 
- Honea? Bai, etortzen zian, baiña berez zan Zarauzko jendia, bueno, Zarautzan itxiak eta zauzkatenak. Hamen oso gutxi zan, bat edo bi edo horrela, gutxi zan, honea... 
Iribar, sagardotegi izatetik jatetxe izatera
Iribar Salegi, Claudia
-Eta esan didazu parrilak eta kalean ez zirela leheno... 
- Bueno, parrilean, usten det, lehendabizikua ez baldin bazan e bai; nei hala esaten zien, lehendabizikua gure aitak jarri zuan kalian, hori da bai, eta zan ba jendientzako, este... , adibidez, gizonak, itsasuan-ta ibiltzen zianak eta. Oan jende askoek esaten diu guri, ene! , gure aita honea etortzen zanian-ta, ni mutil koxkorra ta. Porque gure etxia ba, honbre, beste batzuek oain famosuauak ta hola dia, baiño badu zahar... , o sea, nola esan det ba, Erromeronekua deitzen ziyoen leheno, geo Joxe Loidinekua, Iribar, baiño Joxe Loidi nere aiten basarridxen izena zulako. Porque basarridxak izena zuan Loidi, baiño gero basarri hura, por lo que sea, fist! No ha desaparecido pero esta completamente en ruinas, esaten dan bezela. Ta jende askoek daki, ni baino zaharruak eta pixkat gazteuak'e bai, ba... nola esango nuke ba nik, zan itxe bat, "sin grandes prete", pretentziyorik gabe, baiño oso, jende asko, herri maillan, betikua bai. Nik sukaldian pixkat ikasi nuan kanpuan edo horrela, eta igual eiten giñun ba atuna tomatiakin eta beste arrai batzuek saltxan, eta horrela, baiño geo, geo ta gehidxo ta gehidxo, ta oain ba dotore. O sea... 
- Hasi zinetenian esan didazu aitak marmitakua ta. 
- Bueno, hori udaran maillan izaten zan geidxo, e, eta gero ya neguan, klaro kanpoko jendia udaran etortzen zan eta. 
Baiño gerora ya indarra hartutzen eta gero nere gizona... Ezkondu giñanian e, baiño gero ta geidxo, ta sukaldea lehen hamen goyan giñun eta gero behian tolaria kendu ta jarri giñun, porke tolariakin guk orduan ba, o sea jantokiakin, jatetxiakin ikusten giñun etorkizun hobeua edo geidxo, edo horrela. 
- Eta jaten eta, orain dela berrogei ta hamar, ze izaten zan, jatordua ta normalena ze izaten zan? 
- Bueno ba, orduan, marmitakua izaten zan asko, eta geo arraya prejituta ere bai, prejituta ere bai; o sea ke hasieran. 
Eta bueno, bestela parrillan erreta, baiño... igual, nik, oain ez naiz akordatzen izena, baiño aukera haundidxa eoten zan arrayakin, hemen bertakoa. Hasi pantxo, paneka... , hainbeste, egunero-gunero. Eta bixigua ere, guk bixigua, oaindikan'e jendia akordatzen da, jesus! Iten giñun, bixigua halako merke eoten zan eta hainbeste harrapatzen zuen, goizian juten zian, bixigua neguan izaten zan orduan, eta adibidez, jendiak jaten zuen bixigua, [...] ta geo pìxkat extra egiteko, haragiya. Baiña oain alderantziz, haragiya askoz'e merk... , baiño bixigua "articulo de lujo, de super lujo". Zergatikan? Ez dalako harrapatzen, eta ekartzen dan tokitikan... Baiño hamen jendiai gustatzen zaio hamen preparatutzen dan erara, eta orduan ba ordaindutzen du; oso garestiya da baiño. 
- Eta hemen orduan arraia eta... 
- Bai, bixigua asko asko. Osea ke igual San Antonak eta izaten zian hamengo festak, eta bixigua baiño eske kantidadea, e, asko, asko. Dana bixigua, dana bixigua, dana bixigua... 
- Eta apreziatua zan? 
- Oso apreziatua, bai, eta horigatikan segitu du baita ere. Gero Oriyon eta jarri zian, beranduo ta horrela, baiño. Asko gustatzen zan hamen jartzen zan erara. Erre iten zan ta gero ereki ta. 
"Apuilla-apuillaka" jolasa
Aranguren Ulazia, Sebastian; Argibe Uraola, Paulo
- Eta beste jolasikan? 
- Hori, horrek, horrena... 
- Bestela, harrapatzen o korrikan o... 
- A, bai, bai. Apuill-puillaka! Honbre! 
- Nola? 
- Apuilla-puille, apuilla-puille. Beno, eo... Apuill-puillaka. Ta iten gendun hori, igual zortzi, hamar o dozena bat lagun juntatzen giñan, ta bi, beti izaten zian kuadrillan bi jefianak iten zuenak. Haiek iten zuen oiñakin, hankakiñ, hola, tak-aka! Alkar, hura handik honea ta ni hemendik hara. Tik-ak, tik-ak. Gaiñian harrapatzen zunak, hark nahi zuna apartatu. 
- Izenik bazekan... Hanka itia? 
- (L) Bai. 
- Hanka, hanka aurrena tapatzen zunak, hark [...] hasiera [...]. "Beno, nik hau", ta bestiak, "hau". "Nik hau", ta bestiak "hau". [...]. Apartatu, bi grupo iten giñan eta kuadrilla bat plazan, eta bestiak, hor, e, berrogeita hamar bat metro, hirurehun metro behero jartzen giñan. "Apuille! ", ta, tas! , kantoian behetik gora, kantoian behetik gora o al zan zea. Ta batzuk iten zuen [...]. Ayuntamientotikan, ayuntamiento aurretik hasten giñan, ta iten zuen, tras! , beste aldea jun, ikustea, ikustea aber noa juten dian. Ta, "beno hi" esaten [...] , "beno hi, hi horrea, e! Gu behera [...] , hi horrea". 
Ta behekuak, beheko kuadrillak iten zuan... [...]! , ta anda dio! , juten giñan. Guk badakau batian arratsalde guziya etxe batian [...] barruan sartuta. Markoseneko etxian, Markoseneko etxian. Kuarto o zer zan, entrada... 
- (L) Ganbaran, ganbaran. 
- Illun-lluna, illun-lluna. Itxin barruan! 
- (L) A! Etxe barruan? 
- Andriak beak sartu. Ama o... Illun-lluna zan entrada, illun-lluna ta. Hala, "hi", esan ba, "beno, hi, zeara jun dituk, Markoseneko zeara jun dituk [...] ". "Apuille! ", apuille esaten giñun. "Apuille! ", saltaka, da, da, da, ri, ri, ri, sartu gea zea horta, entrada horta. Ta Markos xaharra xiestan, siestan, ta gu eskandalu-skandaluan ta. Piperra, piperra zan geo bea, letxe txarrekua ba. Andria berriz on-n-na zan. Ta hala somatu zunian, "xiiiiii! ", hola in zigun, "xii! ". "Ixo! 
Pasa, pasa barrura, pasa barrura", [...] , "pasa barrura, pasa". Sartu giñan sei, danak barrura sartu giñan ta Markox hori jaiki ta, "ze ostia horrekin zer dezue! ". Hura bere maldiziyuakin! Hau dek hau! Beste kuadrilla akordatu guregatikan. "Hemen zabek! Hemen zabek! Hemen zabek! ". Ta gu [...] , "eon bertan, eon, beak aspertu [bitartian] ". 
Aspertu in zian arte eon giñan. Geo [...] geu're [...] kanpoa. 
- Hori zan apuilla-puilleka. 
- Apuill-puilleka. Ta izan deu zea're, apuilla-puilleka moillan barrena, haben fabrikako atze hortan. Orduan fabrika ez zala, jun, arraldea jun, ta hantxe lapa jana, lapa batzuk jan ta, denboa pasan ta, arratsalde guztiya han bota. 
"Txapelarrastaka" jolasa
Aranguren Ulazia, Sebastian; Argibe Uraola, Paulo
- Geo, pixkat hasten da mollan, txalupakin ta, jolasian ta. 
- [...] beste jolasen bat? 
- (L) Tokan. Beitu, kukuka. 
- A! Baita're, kukuka. Honbre! 
- (L) Matxinsaltoka. 
- Ta txapelarrastaka, txapelarrastaka ta. 
- (L) Txapelarrastaka. 
- Txapelarrastaka ta... 
- (L) Txapelarrastaka, hoiek, hoiek, hoiek earrak. Geo kontatuko diguk nola zan. 
- Txapelarrastaka, txapela, txapelakin hola, ipurdi gaiñetikan jarri makurka, ta bota. Ipurdi, hankatartetikan, e! 
Horrela. Da! , ta, tziiiii! Zeiñek motzena, zeiñek motzena bota, izaten zuan zein motzena izan, hura, hura kastigatu iten zan. [Jarri] txapela, arrastaka geo. Ti-a, ti-a-a, fubolian bezela, baloia bezela. 
- Orduan, norbean hankazpitikan bota... 
- Bota, bai. 
- Buru gaiñetik, buru gaiñetik. 
- Jarri makurtuta, makurtu, ta hola jarri ta, ta! Ta, bueno, makurtu baiño... Ta! hola zeatu ta, txapela urrutiyena [...] hura nausi. Hura nausi. 
- Eta galtzen zunak, txapela... 
- Galtzen... txapela, haren txapela arrastaka danak, jata tirriki-arraka, arrastaka. 
- Fubolian. 
- Bai. 
"Erretzen ta kiskaltzen" jolasa
Aranguren Ulazia, Sebastian; Argibe Uraola, Paulo
- (L) Akordatzen al zeate beste bat, joko bat, nola zakan Primitivok, zean hori, San Roke kalian, beno, San Roke... 
Iribarren ta kalian, baatza bat zean, pikotaneko aldamenian, ta paeta haundi bat? 
- Bai. 
- (L) Txomiñeneko... 
- Ez, txomiñeneko ukuillua o zana zeona? 
- (L) Bai. Aldamen hura, paeta haundi bat, paeta haundi bat. 
- Bai. Bai. 
- (L) Eta han erretzen ta kixkaltzen. Pañelua ezkutatu... 
- A, bai! Erretzen ta kixkaltzen, ta... [...]. 
- (L) [...] Han, paeta hartan. Paeta hura desagertu zan. 
- Hor esango diat horren zea polita. Joxe, [...] , Joxe Txomin ta, nola Joxe Txomin ta? 
- (L) Bai. 
- Haien... Haiek'e orduroko iten ziyen erretzen ta kiskaltzen. Babarrun alia sartu, belarriyan sartu, ta geo atea ezin! 
Atea ezin ta marruaka ta... Babarrunak [...] erretzen ta kixkaltzen ta, beti're beitu ta zea ta, belarriko zulun sartu babarruna, ta barrura jun, jun zako barrura ta, han bestia beira, ta "Erretzen ta kiskaltzen! Erretzen ta kiskaltzen! ". 
Zenbat eta hurreo zabillen, [...] , zer eta bea kejatu babarruna behera jun zaionen, bea kejatu. "Kaguen! Hemen zekat barruan! ". Barru-arruan sartu zitzaion. Ta, ba, holako joku zeak... 
Kanikatan nola jolasten zen
Aranguren Ulazia, Sebastian; Argibe Uraola, Paulo
- Ta zea're bai, kaniketan. Ta geo arra, e, arra, arra zeatu ta. 
- (L) Kaxk eta arra bi. Kaxk eta arra bi. 
- (Laguna 2) Kaxk eta arra bin in behar zuen jo, e, beste kanika jo eta gelditzen baldin bazan arra barruan... 
- Bi kanikak, bi kanikan eaman behar. 
- (L2) Bi kanika: jo zenduna ta bestia eaman behar. Kaxk eta harra bi dek hori. 
- Bai. Geo kanikak izaten zian, este, limo, limoaillak nola... 
- (L2) Limonada. 
- Limonada botellak gasanak, gasanak, eukitzen zuen kanikak presiyuan, tak! , zeauta. Hari saka ta puuuuuuf! , zea, edariya, burbujak. Ta kanika hura, botellak bezela kanika eukitzen zuen barruan, kanika, kristalezkua. Hark baliyo zuan zaharrak baiño lau. Zaharren lau o bost o... Kanbiatzeko. 
- (L) (... ) Bestiak, lurrezko zea hoiek eta hoiek batere... 
- A! 
- (L2) Uaindik kanikak baittuk! 
Emakumeek lan ugari baserrian
Ezenarro Isasti, Jose; Gurrutxaga Gartxotenea, Maria
- Orduan, zein izaten zan lan gehien iten zuna baserriyan? Emakumia? 
- J. : Emakumia. 
- M. : Emakumia. Bi semiak'e bai. 
- J. : Orduan emakumia, orduan emakumia. 
- M. : Bai, baiño bi semiak'e bai ordun. Dana lana asto lana zan, dana atxurrakin ta zeakin, ta. 
- J. : [...] beti gogorrauak iten zuen, emakumiak beti zeauak. 
- M. : Bai, emakumiak, esan dezuna egiya. Entre erropa garbitzen, entre zoze... Oain bezelako itxetza baiño haiei [...] pasaa ta, pasaa onena astin behin linpieza jeneral [...] izaten zenun... 
- Etxe guztiya. 
- M. :... ordun jaian, ta bestia berriz al zan bezela astian in, ta... erten in behar izaten zendun ta. Amona ta [...] zozer, Jesus! Itxea gatozela ikusten gendunian tximinitik zea, kia, aaaaaa! Hau da difeentziya hua hil zanian guk billatu genduana. Itxea etorri ta zeu hasi behar hasiera-asieratik. 
- Dana iten. 
- M. : Bueno, bueno. Eske, esanda esanda're, ta oain horrenbeste, oain pixkat gehio nahi ta ezertako gauza ez dao, tristia da berriz. Katxis la mar! 
- Eta orduan esan dezu, emakumiak lan gehio iten zula... Gizonak baino gehio? 
- M. : Lan gehio... 
- J. : Gehio, goorro... 
- M. : [...] Hauek entre segakin ta zea, jun [kanpo hoita] ta... 
- J. : Guk, ez dakit, gehixio, baiña, ez, emakumiak lana gehixio izango zun, e! 
- M. : Emakumiak, bai. 
- Emakumeak etxia eta kanpuan, ez? 
- M. : Bai. 
- J. : Bai. 
- M. : Hoixe! Bueno! Bueno! 
- Gizonak kanpuan, baiña... 
- M. : Bai. 
- J. : Bai. 
- M. : Ta behiai [...] dana eskuz in behar izaten zenun. Ta zean, uraan, igual "cincuenta centimos mas" izugarriya iruitzen, [...] ta hartu hamabost litroko marmita, tzi! , astua bezela. Dana [...] , ordun sasoia! Sasoia dakazula, eozer gauza itten da. Hori galtzen danian dana galduta. 
Zizurkildik Getariara lanera
Ugartemendia Labaka, Luisa
Galdetzailea: Eta esan didazu baserriko kontuak zuri ez zitzaizkizula gustatzen. 
Luisa: Inori ez. Sei arreba giñan gu, ta iñor ez giñan basarriyan. 
G: Danak sakabanatu. 
L: Danok sakabanatu. Ta nik in nun, ba, pixkat gelditu ta josten hasi... Josten ikasi nun, ta amak esan zidan Tolosa eramango niñula denda batea. Dendan, familiarrak zian ta hara, ta nik esan niyon: "Nik ez det nahi Tolosa jun", esan niyon. Ta, geo behintzat, hemen neska falta, koiñatak, ahizpak abisatu zian, bere koiñatak, barreko zea hortan egon nitzan. Horrek nexka bat falta zula, ta hala, honea etorri nintzan. Ta jai batian, basarrira jun nitzan, basarritikan honera etorri nintzan illuntzian, ta geo goizetako mezetako honea. Ta orduan hemen historiya zan, oain jaiotakuak ez dakiye, zea, ama birjiña ekartzen ziñenan eleizetikan zeara, hor nola dao, komonak eta nola dabe, horrea, gordeta, ta geo ez zakiñat ze santokin behintzat etortzen [hitunan Golpeneko] ta... asto-endia [...] ordun! Enee! 
G: Eta zenbat urtekin etorri ziñan? 
L: Ba, hamazazpi urte, kunplittuta, hemezortzi. 
Zizurkilen ezkondu eta Bilbora ezkon-bidaian
Ugartemendia Labaka, Luisa
- Handikan... Launa're elkarrekin hazi giñan ta, Casildoneko [...] , Casildoneko zea, Felix. Ta haik Aian ezkondu hittunan. Ta gu ezkondu giñunan, hemendik jun, ni... hemendik jun niñunan, ta nakeiñ zeara, Zizurkillen ezkondu, Zizurkillen... 
- X: Ezkondu... 
-... ezkondu... 
- X: Ta Amasa. 
-... ta Amasa banketea. 
- Banketia? 
- Bai. 
- Ordun, ezkontzea, Zizurkillen, ordun? 
- Bai, neure herrira, bai. 
- Eta hemen bizi ziñala... 
- X: Ta viaje de novios Bilbora, e! 
- Bai? 
- Bai. 
- Kontau hori, kontau. 
- Bai! Bilboraiño allatu al giñan? Bai. Bilbo aurreaiño bai, bai. Bilbon, gaiñea, pixkat beherakuan ta ibili giñuan, ta... 
- Ordun, viaje de novios eta egun bat o bi, igual izango zian, ez? 
- Bai. Ez, gehio pasa giñun. 
- Gehio bai, e? 
- Ez dakit. Han ibili giñan behintzat, [...] ta bestea... 
- X: Bueltaka. 
- Danak botiak eta txikituta zian baserri guztiyak eta. 
- Noiz zan, gerran? 
- Gerra bai, gerra. 
- X: Gerra ondoren... 
- Gerra bukatu ta seittuan ezkondu giñan, bai. 
- X: Gerra bukatuta. 
- Ta nik ezkondu behar nunian beste lagun horrek'e seittun ezkondu behar zula, Felixek, Casildonekuak. 
Zizurkildik Getariarako bidea
Ugartemendia Labaka, Luisa
- Eta ordun, jende asko Zizurkildik eta Asteasutik eta, jende asko etortzen zan honea? Zarautz eta Getaira? 
- Ez, ez, ez.... Honea ez. Honea... Handik Tolosa gehio da ohitura. Nola dan? Oin ya hau aldrebes eitten da. 
- Bai. 
- Hor kotxe bat baldin badao, ordun kotxe gutxi zan. 
- Leheno nundik etortzen zan? Aiatikan? 
- Aiako bire hori ni ezkontzeako [...] , [...] aldapa ta goitik behera. 
- X: Baiña [...] hua're etorriko zan, ama. 
- Ez! Hemen Lasartetik bueltan gu beti. 
- X: Lasartetik buelta beti? 
- Bai. Baiña ondo. Tranbian sartu Villabonan eta Lasarten atera. Ta Lasarten trenian sartu... Pixkat, bire pixkat bazan, baiña bire ona zan. Eta trenian. 
- Zarautza. 
- Zarautzaiño. 
- Eta... itsasua ta noiz ezautu zenun? Hamazazpi urtekin o leheno? 
- Ez... Leheno. 
- Leheno, bai? 
- Bai, bai. Donostira ta juten, asko juten giñan, ta... 
- Bai? 
- Bai. 
Ama urtean behin Tolosara dirua sartzera bankura
Ugartemendia Labaka, Luisa
Luisa: Eta Zizurkilgo basarriya, oain daukena, oso basarri ederra da. Hoi zan matrimoniyo bat ezkondu zan ta seitun gizona hil zitzaiyon andriari. Ta andre hura ezkondu zan geo, mutilla jun zan, andria jun zan zeara, beste basarriko batekin ezkondu zan, oso basarri onea. Eta geo gure aitai saldu etxia eta jun zan Ameriketa mutilla. Oso mutil earra zan. Ta geo gelditu zan gure aita, ta kontentu, halako baserrira etorri zianian. 
Alaba: Baiña zure ama juaten zan urtero.... urtian behin ez al zan juten Tolosaa, dirua sartzea? Hango bankura. 
Galdetzailea: Bankura? 
L: Bai, bai. 
Alaba: Eta erderaz ez zakin. Eta anaiya gerra denboran gaixotu edo ingo zan, ta Guardia zibil sartu. Ta harek erderaz [jakiña] , ez, ama? 
L: Bai, bai. 
Alaba: Harei laguntzen. 
L: Harek hiru urtian, zean, Ameriketan gerra eon zan. Han eon, honea etorri ta gauza ez laneako. Gauza ez laneako. 
Kuban, Kubako gerran. Ta osasuna're txikiya, ta "Ze in bihar det nik? Lanea juateko gauza ez, baserriyan behiñ'e aritu ez", ta zeara... Guardi zibil sartu. Baiña berak esaten ziñan bere ume bat Guardia zibil ikusi baiño Zurriolako zean bota nahiyo zula. Ta [ezin zun] behin ere bildurrik zeai, gizonai, baiño bati mozkor... edanda zeon personai bai, harek esaten zun. Ez zitzaion gustatzen harei, Guardia zibila. 
Alaba: Ta harek laguntzen ziyon zure amai, porke zure amak ez zekin erderaz. 
L: Ez, ez. 
G: Eta Tolosara laguntzen ziyon bankora? 
L: Bai, bai. 
Alaba: Bai, baiño bankora, dirua... Horrenbeste umekin in zun basarriya erosi. Emakume latza. 
Ganadu-zain zeuden denbora beste lan batzuk egiteko aprobetxatzen zuten
Ezenarro Idiakez, Maritxu
- Ta geo ganauakin berriz, ganaua esan dizut (esan txut) zenbat giñuzen: bi behi, bi txahal, bi txerri aldameneko [tejamenian] , ta oilluak, astua, ta... danak kale-asarrira jateko ekarri behar izaten [...] astuakin. Ta geo bire-azterretan ibiltzen nitzan ni behidxak zaitzen. Ta behin, bire-azter guztik eon zian orduan danak garbi-arbi-arbi. Danak ateatzen giñuzen larrea. Eta beheko kamidxua, plaiko kamidxu horretan'e, asko ibili naiz ni ganauakin. Eta haor, plazatikan aldapa daon horretan, mendi horretan'e bai. Ta San Antongo mendidxan ze esanik ez! Ta badakizu zer zan gure zea, ganao-aitzia? 
- Zer zan? 
- Dotriña ikasten edo galtzetiña iten behidxakin genden bitartian. Gure bizimoua horrela izan zan. Beti lanian! Ta artillezko galtzerdidxak eta iten itsasoa juteko ta... 
- Gaiñea gazte-azte, ez? Hamar-amabi urtekin... 
- Jesus! Nik ez dakit, e, hamasei-amazazpi urte, ze izango nitun nik orduan. Ta gero, gure aita horrek esaten zun beti "souan'e in", [...] bazekin [...] beti zeoze iten neola, bea itsasoa jun arren. Ta itxian ezin izaten zian ikusi. 
Egualdi txarretan josten pixkat hasitzen nitzan ta, muturrakin ta patarrakin ta, "egualdi txarra iten [...] ", "[...] ba soora, ba". Baiña, holaxe! Beti iruitzen souan eon bihar detela! Ta halaxen, dana lanian ikasi deu, ta bate penik ez dakat, eskolik ez det, baiña nahiko eskola lanian ikasi deu. 
- Bai. 
- Bai. Hori bai. 
- Eta kale-aserriyan beste lanik eta izaten zan? Hor, e... 
- Ikatza ta egurra partitzen'e bai. Egurrak partitu in behar izaten zian otarrak betetzeko ta. Gatza're deitzen zunak, ba, hura're pixatu ta zakuetan. Ta geo aitak beak eramaten zitun itxian zanian. Ta semia bai, Pakok'e bai. 
Horrelaxen, lan klase asko. 
Iribar jatetxea
Iribar Salegi, Claudia
-Lehendabizi esan behar dituzu izena eta bi apeliduak. 
- Klaudia Iribar Salegi. 
- Salegi. 
- Salegui, bai. 
- Getaikua da? 
- Ez, nere ama Okiyakua zan. 
- Bai, hori Oikiya eta Itziar eta. 
- Zumayan ta bai -Eta aita bai? 
- Aita bai, aita Getaikua zan -Iribar. 
- Iribar. 
- Eta, noiz jaiotakua zera? 
- Ni, beatzi.. hogeita hamalauan, bueno, setienbrien batian, hogeita hamaluan, treinta y cuatroa. 
- Eta gerra aurrean orduan. 
- Bai, ni ez naiz akordatzen gerrakin por que txikiya nintzan. 
- Zuk, gerra bukatu zenean, bost urte.. 
- Baiba, horigatik -Eta jaio, nun? 
- Hamen, etxe honetan -Bertan? 
- Bai, bertan, bai, bai, bai.. 
- Ta familiyakua, aitan... 
- Bai, nere aita ta ama eskondu zianian, nere aitak igeltseritzan ere egiten zuan eta. Gero hamen -Sagardo... tolaria zegon ta. Tenporadan egiten zuan eta geo hamentxe jarri zian bizitzen, eta pixkanaka-ixkanaka jun zian ba... sagardotegiya zan, ta taberna gero, ta taberna ere pixkat herri mailako taberna, nola esaten da... 
- Popularra? 
- Bai, popularra ere bai, baiño... , gauzak, denda bezela ere pixkat bai. Porke itsasoa eramateko ta, gauza batzuek saldutzen giñun, o sea ke... 
- Egindako janariak? 
- Ez, ez, pixkat denda bezela, nola esango nuke ba nik, igual tabakua ere bai, eta jendeak... , orduan ezberdiña zan bizimodua... 
- Herri txikietan eta denetik. 
- Bai, bai, eta gero ba pixkanaka-ixkanaka, nere anaiak, nik lau anai nitun, geo bat hil zan, eta haiek eskolaa ta... 
Itsasoko txoriak: gabaiak, kaioak...
Iribar Arrizabalaga, Brigido
-Eta esan dezu txoriai segika ere bai. 
- Bai. Klaro. 
- Ta? Ze txori izaten dia? 
- Txoriya, hemengo txoriya, ze esaten da? Kayua esaten diyou; kayua, kayo txikidxa. Ta bestela, zea, nola izena du...? 
- Gabaiak o...? 
- Gabadxa, pardela. 
- Pardela? 
- Pardela. Batzuek gabadxa deitzen diyoe, bestiak pardela... hori atunetako hobia da, e? 
- Antxuetako ez? 
- Bai, antxuetako... baiña ez, pardeletan, zean ta bai, udaan ta bai. Hori geyenbat atunekin ta ibiltzen da. Atunak nola altxatu eiten duan zea, izurdia bezela, berdin-erdin. Atunek jan ber dunian, antxuek igesi iten du gora, ta orduan pardelak... 
- Gabaidxa o martiña, o nola esaten dezue? 
- Bueno, bat da martin txikiya, ta bestia gabadxa. Igualtzuak dia, baiña diferentiak dia. Batzuek hega due gelditu gabia, ta gabayak du ibili ta zea, zea juten dana. 
Goizeko ordu txikietan despeskara
Isasti Otamendi, Juanita
- Zu ibilitakua zea antxoa lanian ta? 
- Bai. Ni antxua lanian, bai, txiki-xikitatik, harridxan jarri ta burua kentzen. Mahaira ailleatu ezinda, harridxa jarri, ta... 
- Harriya jarri iyotzeko? 
- Hankian, azpidxan ta. Bai, bai! 
- (A2) Baiño hi gutxiyo [...]. 
- Ez, nik'e in niñan! Hi haiz geo jaidxua... 
- (A2) Esaten diñat... 
- Hi ez haiz... ez! Eon hai ixilik! Hi zazpi urte ni baiño gazteo haix. Ta zazpi urtian badakin, ni hamarrekin hasi banitzan'e, zortzikin hasi banitzan'e, hi [...] akordatzen. Ta hik nahi den esan ni honea etorri nitzala geo Karmenena denda ta dendan eoten nitzala. Ta habek ibiltzen hitunan, ba, despeskan. Ta ni're despeskan jun izanda natxion. 
Gitxi, zuek gehidxo. Ni gitxi. Hemen etorri ta nik zazpitako denda ireki behar niñan, ta. Poz ederra're ez [...] , esnatu ta, "ze ordu ete da? ", ta... Askotan, esateako, goizeko ordu bitan igual txalupa etorri zala ta despeska, antxuai burua, zea, kentzea, saretikan ateatzea. Despeska esaten zan, motor txikidxai ta. "Oi, zazpirak! Ez zianen deitu gaur itsasoa [...] ", gaztetasunian, lo iña, behintzat. 
- Bestela ze pasatzen zian? 
- Jun in bihar? Zeara... 
- Baporeta? 
- Bai. 
- (A1) Despeska. 
- Baporetarik etorri ta... 
- Bai, deitu. Moillan hasi zian geo sariak ateatzen. Ta moillan zanian, juten gitxonan. Bestela mariatu iten. 
- (A2) Aitu, baiño hik gitxi in den hura, e? 
- Nik gitxi in diñat, baiño in niñan. Zuek asko. Bai, ba! Zuek asko. 
- (A1) "Otra epoca" zuk ama. 
- Bai, ba, "otra epoca". Ni orduan hemen nitxonan, ta. Ni're hemendik arratsaldian jostea igual juten nitxonan. 
Goizian in ta geo arratsaldian jostea. Ta geo fileteta jun nitxonan, pixkat, filete itea're. Ta geo Karmen'e gaixotu nunan, ta... ezin jun. Ta geo nere kontura jarri nitzanian berriz'e gitxio, ta, ez al dakizu, ba? 
- (A2) En fin, en fin... Guk'e in deu nahikua. 
- Eta despeska moillan izaten zan? O... motor txikiyan? 
- Aurrena iten zuen motor txikidxan bertan. 
- Bertan. 
- Baiño geo hasi zian, han arranplak izaten zian, ba? Moillan, bajadakin, arranpla esaten zakoe. Ta han sariak atea ta han geo filan-ilan-ilan jarri eta otarra jarri, ta han buruak hara. Antxua hara. Ta hutsa hara. Antxua geo idxo, ta horrela. Ta orduan jende asko juten nunan porke mariatzen ziana ez zitxakaen han juteik baporian, ta txalupian'e gitxi jendia kabitzen, motorretan'e. Motor txiki hoidxetan zenbat jende kabituko nunan, ba? 
- Ta moillan bai. 
- Moillan bai, filan, ta. 
- Bertan, lurrian jarrita, o? 
- Ez, tente, tente. 
- (A2) Ez, ez, ez. Tente jarri eta guk bota. Bueno, atea... 
- Atea... 
- Tente, tente. Oan hainbeste kopla, kopla, ta orduan ardo goxua ta horrela partitzen zuen. Ta danak ardo goxo hori erateko zai. Ta in zazu kontu! Antxuei burua kendu, dana eskamez beteta. Lehenguan eon nitxonan dendan esaten. 
Danak baso hartatikan ta zea eraten, ardo goxua. Gure umiak eramango ziyoen [eralontziya] , galdezka [...]. Jesus! 
- Eta hori gabian izaten zan, ez? Gabaz. 
- Ez, goizaldea. 
- Goizaldian. 
- Goizaldea... Arratsaldian, goizaldea. Ordu bidxak o, bostak o... 
- (A2) Eske, goizo ertetzen zuen, e! 
- Bai. 
- Bai. 
- Oain ez liake, ez litzake iñor jungo. 
- Goizeko hirutan ta lautan ta... 
- Honbre! Parranda bai, baiño! Ezta pentsatu're! 
- Eta apreziatua zan despeskako antxoa hori? 
- Bai! Gehidxo paatzen zuen, e! 
- Gehio? 
- Bai! Arrai hori gehidxo paatzen zuen. Nik ez dakit zergatik zan maillako arraidxa, "malla", maillako arraidxa esaten zan, garestidxo zan [...]. 
- (A2) Bai. Hobeto etortzen zan, ta hobeto jarrita ta... 
- Ondo paatzen ziñenan, ondo paatzen ziñenan. 

Idiazabal (Gipuzkoa)
Etxeko lanak erdibana
Oiarbide Goiburu, Juanita
- Unai: Zuek hemen, bueno, iaz arte, oain dala urtebete arte eo behintzet, hemen tabernea izan dezue, eta etxen, gizonezko, emakumezko, danetik izango ziñeten. Lanak nola partittu izan die zuen etxe hontan? Tabernako kontu hori ta nola izan da? 
- Juanita: Ba... bakoitzek e... besten lana nik igual ta... bestek igual nee lana ta, eo... "lo que sea", baldin badaki eitten ta "o lo que sea", ta segi. Gure etxen [...] danea ikasi [...]. 
- Danea? 
- Danea, danea, danea, danea, ikasi behar da, danea ikasi behar da, bai, bai, bai. Lehenao gure ama zanak, ta aitte zanak, ama zanak behintzet, [...] gehigo umei ama zanak, amak eakusten [...] 
- ta, eskola juteako, bueno, zuk kuartoa garbittu, zuk patatak zuittu, zuk ohiak ein, zuk ez dakit ze ein, zuk... ta danak, e? Ta... gaur o bihar'e, Andrea palta baldin badeu'e, [...] , lanen ikasten zeatu behintzet! 
- Ta eskola-a juten ziñeten garaien, e... 
- Ama zana bizi zan ta, gure ama zanak, eta bestela ahizpa zanak eta hori, hori zien. 
Gaztetan gozo-saltzen
Oiarbide Goiburu, Juanita
- Gero, bueno, gozo-altzen eta ibili izan zeate, baita. Hautza gizonak eta emakumek, mutil eta neskak, danak igoal juten ziñeten... 
- Noberto, Noberto zana ta ni jeneralmente, ta, ostera, Iñaxio noiz edo behin, da, [...] beste mutikon bat, Urrestillaa [...] , baña Oñatin Noberto zana ta ni, jeneralmente. 

Iurreta (Bizkaia)
Iurretako kofradiak I
Gorroño Uribeganekoa, Gregorio
Onen basuen ixekera sera, sera a: Onek basuok pa, lenauko denporan baten, esaten dabie lengo sarrak, Mendizabal gobernanetie ixen sanien e... eiabela ba, nasiñuek, ba sor batzuk ein sittuela, gero ba ayuntamientueri botautzosan karga batzuk, gobiernu sentralak, da gero ba, ayuntamentuek Durengo (Durango) Ijjorreta (Iurreta) ayuntamentuek eseuken dirurik e, orrek sorrok pagerako estadueri, da lelengoko pruebie einbierrixeaben segun lenauko sarren esakerak ba, propiettarijjueri emon gurijjotzesan ba onek basuok pagetan basittuen estaduek ipinitzesan sorrak, baya arek pe esien kapastu ordaintzeko orrek sorrok, da gero ba plasuek allegeubiaben da estadue eguen dispuesto jabetzeko onek basuok berak, da orduen se iaben Ijjorretako ayuntamentuek? Ba sei Kofradijjak reunido sittuen, da sei kofradijjari ofresidutzien ba ze, bueno onek sorrok pagetanbosues e, nik ordainddukot, dirurik es baia ordainddukot, oseake baso lurrekin onekin ordainddukot, da onek basuok dekie istorijja bat, oseake, Ijjorretak pageuaben dirurik geijjen, Ijjorretak deko etariarik geijjen, hurrengo San Faustok pageuaben dirurik geijjen, da proporsiñuen a'pe deko etaria geijjau, da gero ba sera: "Orozketa". Gero "Santa marina", da "San Markos", da gitxien pageuabena san e... gitxien, ixen be txikijje da, oso arlo gitxi arrapetan deu "Gojjuriko" (Goiuriako) kofradijjek, besinddadie be txikijje da, da enproporsion ba txikijjena da: Gojjuriko kofradijje, oseake seiren etareak suponietan dabien eun da irurogetamasortzi etarea, sertzen die lengo eskritura sarretan. Baia lenau orrek mojonamentuek, danak daus eindde, bakotxa bere parselak da bakotxa bere terrenue, da bakotxa, bere lurre deko kofradijja bakotxak. Baia beti beti kolabore'u, kolabore'u, kontribusiñuek pe konjuntuen pagetan die, aministrasiñue en conjunto eittu danok, oseake, kolaboretau da danontzat iguel. Gero, artu dien diruen amnistrasiñue ixen da, bueno: ciento setenta millones artu die kasureko esta, da onen amnistrasiñue da ba pageu abogeuen goraberak da gastu gutijjek eiñ, da gero repartuek ondie, da ori diruori ba bakotxak errepartietan danien, kofradijja bakotxak, ba sortzi milloe ero beratzi esta kasureko da nesesidaderik andijjenak dausen lekuetara, bai kamiñue, bai asfaltue, bai iberduero, bai telefonue, bai iturrijje, bai saniamentuek da orrek gausa gustijjetarako ba enplieu die onek diruok bajo recibo, bajo el recibo, responsabilidade gustijjas, aitzosu, da kofradijja gustijjek kolaboretan dabie olantxik. Da dekus, esiertu bat dau, de momento, askok kritikeu deu, Durengoko Ayuntamentuek pe kritikeu deu. Durengoko Ayuntamentuek gurixendabena: guk esteiule jatortu, patxaras, da ondo resulteuda ondo amnistreu deigun bes, oseake, asko estimeuko aben Durengoko Ayuntamentuek e... , guk emen burrukatu, ero asarre bat atara ero gasteu malamanera, ero granujada bat eiñ aitzozu. Da arek eurek ba eingo abiesan orrek bierrok Durengoko Ayuntamentuen se legalak estie ixen da tranposuek eta rateruek da lapurretan ein gurixendabienak ixen ie diretuek eurek. 
Iurretako kofradiak II
Gorroño Uribeganekoa, Gregorio
Guk e... , artu gañunien, oseake, paseu sanien linie "Lasier selaitik" (Lasier-elai) Itxaso-aranza paseu sanien, etorri sen Iberduero geure etxera etorri sen neuana, da eruen niñoyen mojoiek erakusten, eruen niñoyen "Laster selaitik" geure terrenue sein sen, da onradamentien metalikuen pageustien egune, da enfin. Gero etorri sen espropiasiñue, etorri sen, da firrnak eskatu abiesan, firmak eskatu abiesan da, oba es! firmeuko eskentzen ba Iberduerori? Da gero aren terrenuen alderako etorri sen diru Bat ciento setenta y tres mil pesetas ixen san diru ori, da Iberduero, etorri onaxe, "Trasolara", da ontxe gausen mai onetan, e, alabie neskatotxue da ementxe pageusten Iberdueroko serak, espropiasiñoko injiñerue 173 mil pesetas, gero juen gintzesan Don Carmeloana, Bilbora, Mendibe ta bijjok da esauskun:
- Koño! Ser dabixue? 
- Ta auxe ta auxe, onantxik ta onantxik etorri gara se deskoiduen bat eiñesteigun Iberdueron, ba neuk teket dirue etxien, da responsabiiidade txiki bat da, txiki bat da neuretzat, iñoen dirie, seoser paseuko balitze ba enfin. 
- Es, es, es es... juen da seuek gurosuen banku baten eixue ingresue, eixue dibidendo por seis, sei kofradijjena eixue ingresue ta esta esebe pasetan. Ori abixu ona da, gausen e... momentuetarako, ori abixu ona da.. 
Bueno, gu be pixkat asi ein giñen. Iberduerok selan pageuskun ori propiedadeko diruori, da serien, bueno ba pixkat sabaltzie komunidu ixen jjakun, da pixkat jentie entereuditten ba. Koño, onantxik eta onantxik Iberduerok pageuskus onek diruok eta enfin, ba olan. Gero ba Ayuntamentuek eiaben estudixo txikijjen bat, eiaben, "geu gabixek emen gusurras da kontuas da lapurretan einguran, da esinjjuouk eiñ, da oinbe Iberduerok ba, pageutziek eurori erresoe justuas, registro propiedad eurek kosta be eittosak, eurek tosak ixen be, da guk ilegalmente kendu ein gurutzius, da oiñ orrek di ruok setara kendukotzius? Geure suposisiño bat da, Ayuntamentuek eiabiela pleno txikijjen bat, eiabiela eurok neusitxuok, guri onek diruok sertzeko, da oinbe or deket kartie, da deku danak de recuerdo esanutzen alkateari, esanutzen ba se:
- Ba ik iñdduala bakie? Ik estok bakerik eiñ, se iñungo alkatiek, iru alkate paseijjueus da, beste alkate bijjen firmarik etxekuat etxien, irie bai, ire firmie antxe jjekuat. Da motibo ganera, orrek los ciento setenta y tres mil pesetas Iberduerok ernouskusenak e, berrogetasortzi orduko plasuen barruen e , entregetako ero asiendan ero J uesien, Primera Instanciako Juesien entregetako berrogeta sortzi orduko plasuen barruen. Bueno batzartu giñen da, batak en da bestiek an da bestiek serien, da bueno, ni neu es, ni neu artu neure libretie da neuri toketan jjatan dirue, etara Banco Biskajjatik eta Haciendan da Juzgado de Primera Instancian entregeu baiño lenau karselan usteldu eingo nok, baia ni es e... , seni, lenbe egonda najjauk karselan, au amenasuau ganera txikijje, ni neuk es. Bestiek pe ba bueno. 
Danok atzeratu abien da pageu sien berrogetasortzi ordu, ingurok, da danak pageu sien. Da kartiek ipintten deu, kartiek ipintten deu: ori diruori los ciento setenta y tres mil pesetas e... Iberduerotik artu gañun dirue, berrogeta sortzi orduko plasuen entregetako Haciendan edo bestien, len be esan dot baia repetidu einbiot atzena emoteko. Da berrogeta sortzi orduko plasuen barruen entregetan espagaiñun ori diruori selan ixengo san parte emonda Gobernadorie, aitzosu, da areattik esanutzen alkateari:
- Bakiek eiñdduasela da esai egon e... se ik eiñualakorik iñor etxok eiñ, querella kriminalien sartu atzenien e... 
Iberduerok onrradamentien pageu dirue, da orrek berrogeta sortzi orduko plasuen barruen entregetan espagañusen e... ondiño kerella kriminalien sartu geu? Se injjueu ba? Lenak gitxi osak ala? Ba bakiek ik iñdduasela diñok? 
Bakiek? Ba anjjekueuk ire kartie da ire fimie an jjekueuk de recuerdo geu garien deporarako, da gure atzekuentzat pe entxe geldittukok eterno sekula sekuiorun amen. 
- Ori es Gorroño! 
- Ori es, orrek olantxi ixenbe einbijjok, orrek geusok esileijjes borreu, seuk eiñikuek tosak, gu es gosak juen orrek geusok ipintte, da liorik ipintten bes, gu gure lekuen ongosak, geure propiedadiok, geure propiedadien aministrasiñuen eruen eiñ gurixendosues, es erresoias e.... por abuso de autorida, por abuso de autorida, da gixontasunik estosue demostreu, iñopes, iru alkate paseujjus da irurok por estilo ixen sarie guretzat, se suen borondatie ikusi jjueu, suek lema bat eruen dosue danok, selan ero alan por aburrimiento eruengosuesela pentzetan ixen dosue, guri lau baserrittar kokoluori, bia gu aburridu eraitteko, estok kapas Durengoko Auiuntamentue, da erri gustijje bes, se gu, gu milloyek ofresidute gausek tradisiñue eittiarren, tradisiñue eittiarren e... da ori prepareu aben gixonari sekule geijjau arpire begittu be etxutxiuk eiñ, sekule begittu bes, eiñ be estetziu eiñdde, asike, onrradementien guk oixe da amistrasiñue. Onek istoriale andijje deko, onek ordubetekue be badeko esta, baia laburpen baten, seuek konforrne basarie. "
Gerra: frontean eta presoaldia
Santa Cruz Alzaga, Julian
Gure gaste denporan, gerran denpora geiyena ta, lelego soldadu juen artien, basuen bierrien. apeak itten, Ondarruan da, Elgetan da, leku askotan Asturiaseako apeak itten, miñetarako. Gure aitte defuntuek, erosten sittun, da gero barkuen bieldu, Ondarruati(k). Gero, ba, gerrak urtenda kittul, frenteti gora, prisioneru eo, iru urtien etxea etorri barik, ba, frentia lelëgo emen danien, batalloie formau sanian "batallon Mungia' da orti oiñ juen geñen, lelego serera, Villalera, antxe in geñun eotaldi bat, gero andik Lekeittiyora, Lekeittiyoko frentera, gero andik, e, Sollube be bai, Artxandara be bai, Bixkergire be bai, kristo gustietara, da gero andik prisionero sera arrapo giñusen gu italianuak, Santoñan, an eon geñen emenguek asko, Durangokuek, Larrinaga ta, asko, asko Iyorretan bi be bai Toloetxu ta, Aldekoa, il san bera Demetrio, da asko. Prisioneru jeusi giñen Santoñan da andik, e, Mirandara, "kanpo-onsentrasiñora", Mirandatik, e, Saragosara, geo andi barrido Mirandara, da gero andi Sebillara, gero andik trintxerak itte Kordobara, Francontzako, da Kordobatik jun geñen Granadaa, gero Granadatik Malagara. Malagan in (g) iñusen amaika illebete "kanpo de abiasiñu(e) " eitten, amaika illebete justuen, gero andi barrido etorri geñen Kordobara, ango trintxeragiñek, eskoltias. 
Batailak
Santa Cruz Alzaga, Julian
Batallak itzelak, otia! Elgetan be bai tte, elgetan be gogorra eon san, andiyena andiyena eongo san Solluben seguruti, ni eon nitxen lekuen, Solluben. Gero andik Artxandara, Josantonio Agirre etorri yakun felisietan, baia es eben abioirik eta, eser da guk esin eser eiñ fusilekin bakarri. Errekie pasau an lantxetan, subiyek bota abiesan Biibon, da lantxetan pasau bier Deustuti Sorrosara, jo... Iru urte, e! ariñ esate (d) a "treinta y seisien' urten, etxien, da "treinta y nuevian' etxea. Etxeko kinttue nitzen ni da, justu justu arrapau gerriek, gorriye ta diabrue, sasoi ona al guento! 
Frontetik
Santa Cruz Alzaga, Julian
Sarritte eurek, geneal ataketa abien, se eurek eukien abiasiñue eta artilleriye, kristo gustiyek, guk es genken ser bat, artilleria sar bat da arnetrallaora txiki batzuk da esebes, arenakiñ ikusitte esebes, da aren abioiek etorte sienien, ostie! , arek abio baltzak, bonbas kargeuta. 
Gernika bonbardeau (a) bienien, astelen baten bonbardeau, da gu martixe goxien erretiradie andik, an iriduek oniño errekan. Au ta Otxandiyo ta, bonbardeau abienien Elgetako frentien, generalien Naparroati etorte sien, Naparroako "kanpo de abiasiñoti", orti, argitte sien. Txakurre pe susteuta eoten sien. Saatia entzute abienien, txakurre pe susteuta.... Sienie jote abien erriyetan sentitze abenien, sirenie jote abìen, jentie erretietan al da lekuen, baia nun? jente aentzako es euen seik, dana jo ta austu itte abien da, gero orrek kasak txikiyok ametrallaoras lurre joten bajatzen sien ios! Frentian da arek bajatu, gu perris, e, blindeute eusela ta billurtute tietzen isete geñen fusillas. Da gero Malaan prisionero eon nitxenien "kanpo de abiasiñuen" birritten eon giñun gu, "kanpo de abiasiñue" itten, an ikusten giñesan, "kauen san dios! ' Onek biindeuta eusela! sarritten billurras etxunda pareu ta nok tiretuko tzo ametraliaoras da... seriyuek sien arek, seriyuek! 
Gerra hasiera; soldadu deituta
Santa Cruz Alzaga, Julian
Karmen urrego domekia san, Sorrontzako jaiek, "diesiocho de julio" urte abena gerrie(k) , oniño iñok es ekiyen eser da, erromeriyen jentie, beteta Sorrontza ta aläko baten eutobusek:
- ¡Viva la Republica! ¡Viva el Comunismo! - da estaki ser. 
- ¡Ahi va la ostia! Se paseta ok! - ensegida sabaldu san:
- Gerriek urten yok! 
Tranbiye euen orduen, tranbie sarrak eusen, bete sien tranbie sarrak, bakotxa al da moduen desaparesiu san Sorrontzatik. Da andik egun bi baño ariñau, abixua niri kuartelea presentetako soldadu, orduntxe jeusi nitxen ni tte, kuartelera Bilbora. Andik soldadu seera Iruñera. Gero batalloie formau sanien bertako jentias, nobera pe gurau juetia eseunekin da "batallon Mungia", nazionalisten batalloiek formau sien da, permisue eskatu naban militarretati da baietz etorteko "Batallon Mungia konpañia Santxo Estegi' otxandiyarrak eta Elorriyo ta onakoxe jentia, [...] Iurreta aldien be asko, Zamalloa arrapo be bai, geiyenak ildde daus baia, Toloetxu, Isa be bai, Iyorretati asko, asko baia, Agorria bisi da oniño, Galartza ta asko asko. 
Gurasoak ebakuatuta; etxea okupatuta
Santa Cruz Alzaga, Julian
Aitte ta ama be ebakuau sien, sartzeko etorri sien Francon ejersitue ta arafixkue ta iru bei ero etxien da beste anaiye nerie, ba, txofer juen san Kirikiñora, batallon Kirikiñon txofer eon san. Da aitte ta ama bakarrik, da artu kamioien da erue abiesan leleko sera ei abien Artxandara, ganau arafixkue ta kristo gusties, da gero onek arasoetan asi sienien, andi martxau in bier. Artu andik da juen sien serera Torrelaveara, kontuek atara! , Torrelaveara kamioien, ia ser dan, etxie abandonauta, Torrelaveara kamioien, gu be frentien, an be bakarrik, guk es geken etxerik eta es kristorik, etorri sienien auxe okupauta, beste batzuk, eurek, koittauek, sute eskiñen parau ta kanpo-entie etxien, da tire! tiretu in bier eurrera. Gero martxau abien, aitteri kendu otziesan eukittun diru ondarrok eta piñudiok. 
Sollubeko frontean
Santa Cruz Alzaga, Julian
ltalianuei eiñ utzien sarrasiñue Solluben, ostie! , pena emateko moduen. Arek pentzatu aben Sollube galduta euela, iñor estauela, da gure batalloie da sosialista batalloe bat eon sien goiyen, ta formaute etorri sien arek, seetik, ba, Bemieotik, Bermeotik Sollubera kamiño betian etorri sien. "Fuego" aintxen dabe gure aldetik, goiyen, goiko ganien, aren aiñeketie barrido berantza, ango, ango... Antxe arrapau (g) untzen materiyaletan be, gero Bilbon eon sien eskaparatien an arrapariko fusillek eta kristo gustiek [...] baia gero ordu bete baño ariñeu, etorri san bueltia itxosoti, asi sien barkuek, Francon barkuek, da antxe ibilli geñen, olako "rompedora(k) " botate abiesan, berrogetamar kaniken moruko serak eskopetak goi goiyen da sabaldu itte abiesan da, laster arrapau da erre iñ abien Sollube, bai bonbakiñ, da bai itxosoti. 
Lekeitioko frontea
Santa Cruz Alzaga, Julian
Lekeittiyoko frentien, e, suerteu ei san da itzelie ei naben baten. An gabetan "escuchan" eon bieketan bat, frentie badau or mendiyen, da an barrankuen iño bes, an barrenien eote san "escucha" bat gabien sentieta bosu kontrariyorik. Ta orduen arranakiñ ataketa abien leku askotan, ardiye die moruen. Da klaro! botata txoletak, ba, sera, potiek eta botata trintxeratik eurrera. Neu antxe, ni tta beste bat "escuchan". Tikilin, takalan, euriye san sano gogor:
- "¡cauen la puta! ' Bayatosak ontxe ardiyek arranakiñ! 
Tikin tan tikin tan, da emote utzou parte goikoeri:
- Badatosela aiñeketan. 
Asten die goiku(ek) , ametrallaora txikiyok ta fusillok, da potiek siela. Klaro! euriye jote abenien gogor arek txoletak saatie itte abien, ardiyen arranen moruen. 
Esaie fiyetan, "ademas" gabien an egotie... gero, ba, sasoi ona, sekula gripe ba pes, oiñ beti katarrue ta kristue. 
Bermion be, kakatza artien sartute, egon be gabien be antxe egon bier aixekiñ. 
"Orduen be entxufau asko be egon san, emen Gora Euskadi asko kalien, da gero gerria etorri sanien, intendentzietan entxufeute, nobera juen erdi billosik iguel da, karlistari tabarduak pasetan igual. 
Lekeitiotik ihesi
Santa Cruz Alzaga, Julian
Orduen be gure abien Francoren serak sartu Trabakutik, Oistik, Iusubietara, estok aitxen, da gu lau batalloi geñen, kostan, orrek eurrie arrapau eskeo, au sarratu eskero, prisionero jauste geñen an barruen. Da orrek sartu sien andik, Oistik Trabakure da gu juxtu juxtu justu Gernika bonbardeau da juxtu juxtu astelen bateko bonbardeau da martitxenien pasau Gernikan, errekan ondiñoko jentie ildde ta sue, da anditxik serera Mundekara. 
Komunisten batailoia eta abertzaleena
Santa Cruz Alzaga, Julian
Komunistak Solluben be, neskakiñ da enbrakiñ etorri, filarmonikias da frentera "Viva la Virgen" etorri sien, arek arrapate abiena eruen da, neskakiñ dda [...] Gogorrenak emen geu, PNV-uok, biskeittarrak, sosialista pe baeusan batalleu onak, e, sosialista pe batalleu ona ego san [...] Malatesta ta Durangoko komunista batalloe bat "batallon Malatesta", orrek "Altos Homos" dinamitteute euki aben botateko, seekue, Sestaokue. Gure batalloe juen san guardiya itten, ostantzien, dinamittie sartu ta aidien botate dabe. 
Bartzelonara neskame
Belar Etxaniz, Maria
Gero Durangon eo nitxen kriyera, esta? da ara etorri yaten neska bat, Alzolan eon sana da gero, ba, klaro! geiyau irabasiko otela ta, etorri yaten bera, baie Barselonara jueteko, e! , orko etxien egon nitxen egun batzutan, baie Barselonara juteko ango alabias, da Barselonara jue nitxen kriyera, da gero aistie be eruen in naben beste lagun batenea, da gero ba, "resulta que" beti nere usabak beti esate aben:
- ¡Va a salir una! ¡Va a salir una! - da guk esatë götzen:
- ¡Que va a salir! Pues que salga lo que salga. 
Orko sasoien gu eskeñun gerrie ser dan jakiñ, baña es aben gure isan etortie ona, da erri txikitxo batera juen geñen uran, ba, beranieuan, da, klaro! baña ni prometiuta selan euki naben etortzeko amabost egunerako, etorri nitxen, da juxtu juxtu gerrie asi san egunien allegau nitxen ona. Nire aistie Barselonan, ni emen, da, nire aistie iru lau urtien eon san an, gerra gustiye akabau arte, Barselona artu arte. 
Santa Marinako jaiak
Etxenagusia Ereñaga, Maria
"Santa Miñako jaiyek? Nik estekuas olako gogoapen aundirik, se ni seian gerran denporan arraposten sasoe txarrekue. Da Francon denporan emen esan eitten, emen sekulan esta itten jairik patxadas, es, emen Santa Miñako konfradiyan esta iñ jairik patxadas. Oin, nire aitte sanak esate aban Askorren, or goiyen dau, da, an emoten sala ardaue debalde orduen sasoien, da, badakixu, orduen ardaue etxien eskasa euki, gurien beti egon da txakoliñe, gure etxie txakoliñ-etxie ixen da lengo... Nik enauan esautu, se gerra eurreko txakoliñ-etxi(e) , txakoliñ›etxie gogorra, se gurien daus goiye maiye pa gure atartien kabidakuek, emen etxaurrien be badau erretratu(e) , len len atararikue, etxaurreko matsa, ta gurie txakoliñ-etxie isenikue da, Kastañatzako txakoliña, Kastañatza Abaiñokua es, Kastañatza Iyorretakua. Da esate aban nire aittek, ardaue sela eote san `debalde' or, Askorren, San Kristobal eguna, "el diez de julio", jentia etorte ei san, ba, baskaiyekiñ dda, afaiyekin dde, gure dan beste ardau eran da erdiyekin etorte sienien, ba, batzuk soluen, da bestie kentzen, da, al dan moduen. Iños sertu i sien, or emen estarta bat dau, estarta oin serratute dau, oin kamiñue in ddalako etxin atzetik. Erregiñie ortixi paseta ie san, estaitt se errege ixengo san, Lekeittiyon beranieta abalako, "asi ke" etxonek miistro asuntue dekos. Da esate aben nire aittek orti etorri goitti bera retuen, da klaro, or pentzau es, ta sasiye, eta estartan sartute bate paño geiyau egote sala burue aber nok atarako aben, da... 
Inguruko erromeriak
Etxenagusia Ereñaga, Maria
Onek erromeriyonek estau eukin sekule... beti Arriendik arrapau dau, nik estot esetu Santa Miñan erromeriyarik, Askoiren bes, e! , nire sasoerako mesia bai, oin be eoten da, baia esate abien len, jente asko eote sala Askorren, asko asko, baia erromeirik estot esetu. Bakiya neu enas jun, baia Bakiyan oin be itten da, ni enas sekule juen, ni gaste gastetan juengo nitxen, baia nogas? Esta isen olako romeriya popularra, Bakiyaku(a). Oiñ geiyau itten da, oiñ popularrau plantau da, oiñ jente asko jueten da, baia len esan popularra. Samamesen estot pentzetan isen danik olako romeriyaik, se oin be eoten da or mesia, baia romeriya moukoik es. Emengo au beruneuko ausuek len, nik estot esetu, e! , nire eurreti isen da, baia jenterik geiyen esate abanaittik, Askorren juntau (a) bala. Nik esautu dot basarri erromeiyarik popularrenetaikue, Oosketa, Santiyau, Santiyaun jente asko eote san, gure sasoien be bai. "
Muniketako erromeria
Arroitajauregi Gandiaga, Sabina
Muniketa, Muniketako goiye, antxe itte san erromeriya, es elixarik, es esebe, antxe taberna baten junteu, unieta gintzesan, da uda ta negu, edurre pe bai, e, gastiek esteko orren billurrik, e, domeketan, danetan, araxe. Oromiñon bertan erremeriyetan, da gu tanok ara, axa junteta sien Etxano, Iberruri, Magunas, Oromiño, iru lau erriko jentie araxe. Abustuen, ontxe Andra Mari Abustukuen ixete die jaiyek, oiñ ia esta itten da, baie gure denporan itte san esta? juerga amen, Oromiño beiyen itte san, da iños juete geñen be bai. Muniketa oñes, igerri bes, igerri barik allegeu gora, ordubete, ordubete bier, berantza ordu erdi euela arin etorri eskeo. Nire gixon defuntuen arrebie bisi san erromeriya eote san lekuti arantza nire etxera beste, erdinguru euki giñun, da nire gison defuntue etorte san Oromiñora da birien krusie atzera tabeman, e, doble esate utzien bata bestiei, nebarrebak nebarrebekin eskonduta, antxe reuniñue, txikiton bat ero seoser eran da, i orra ta ni ona, ta ola bost urtien ero olan. 
Ezkurdiko erromeriak
Belar Etxaniz, Maria
Eskurdiyen musika jote abien ordu erditti ordu erdira, da musika jote es abienien, ba, bestie soñue, an korruetan. Mutillei kobreta utzien dirue, neskai es, da gu, e, posi parris. Amasaspi kalabasa emon dous onguen, da mesedes etorte sien da, es, geo beste batzuk da es, da ala posik. Penas? Bai sera, penas! Ainbeste mutil atzien, da penas? Ni mutil bat onduen es neban ikusi domeka bitten segiduen, ori es, gero! el esto pier. 
Domekan ondora etorte basan, bueno! Gastie nitxen da, nik es naban gure nobiyo orduen. Bueno, ba, klaro! itte sien fasil, arkaleas jantzaldi bat, eta beste bat, eta beste bat, gero etxea lagundu eta iñ eskeo, bakisu, lagundu formal, basuen esebes. Ni be basoti es, ni kaleti, kriya neue lekuti ibiltte nitzen. 
Ni ia basoti dekuan gisonas etxea etorte nitxen, ogeitabi urteas ia iperragerren gelditu nitxen, da orduntxe nobiyue topeu, ogetasortzi artien beras ibilli, da gero eskondu, baie beraas, bestei bapes, ostien eneban gure, guapue isen san gastetan da... oiñ txarto oin sarra gara ta. 
Neskame Bilbon eta Santanderren
Arroitajauregi Gandiaga, Sabina
kriyaa eo nitzen ni Bilbon, bueno, bederatzi illebetien Bilbon, da iru illebete Santanderren. Kriyera, da, etxeko bier gustiye, ba, kosiñeu, etxie arreglau, plantxie, ta ba... , neguen eta arratzaldetan ba, aixie sikeran artzen urtete ixte uskuen. Amabost, e, peseta ilien irabasten, orduen amabos peseta asko san, da antxe iñ giñusan lau urte ero. Beste aista bat euki naban, urrengoko neurie, bermu fabrikien Bilbon da antxe bierrien, egunien amar peseta irabaste abasan arek, sueldu andiye, da ganera beste kantera bi bermu, len ardau gitxi isete san, da bermuta san "a tirar", amabostien amabostien lau asunbrako garrafoitxue. Kriyara eo nitzen lekuen aberatza sien, "continuamente" afariye emoten geu ta... Bilboti be etxera etorri bes, kartie, kartie, ba, ondo gabisela ero, orduen, e, jairi pe esan eoten, sortzi eguneko jairi pe esan egoten, oiñ abustue eta jaiyek ta Aste Santuen beste sortzi egun da eoten die, orduen, es, orduen kriyentzat es eusen, es segururik, es jairik, es sueldorik, esebes. Baña tripie bebetze uskuen da, ba, uniformie etxien ibiltteko, aixe emute uskuen da irabasten, iru ogerleko illian, orduen galtza pare bat, e, peseta bi tta, sapatak saspi tta, bos ba ta, orre pe gitxi ixen dien gausa tie sapatak eta be. Mille peseta itteko, e, urtiek in bier kriyera, mille peseta artzeko, e, ni neuri kosteu yate, ta erosi nebasan eskontzeko mantillie, guardasola da estaki ser, nire lau urteko suelduok an juen sien. 
11 urterekin neskame
Belar Etxaniz, Maria
Amaika urteas, ba, kriyea jun nitxen. Klaro! ba, an tripak bete in bie sien da. Da umiok, danok, txikiyek, eta txikiyenak saspi illebete, da ama bakarrik an , serue goiyen da lurre beien. Selako bisimodue eukingo geñun, ba? 
Ni Portugaletera, "tia" euki naban an da, aitta defuntuen anaiye euen an eskondute, esne-artietan, tia be biximodue ataaten, gisona ildda be. Biximodue al da moduen ataaten ibili san. "Comedor de los pobres" eitte aben, jatekue ipini, da gero "Montaña"ti ekarte utzien esnie, da a esnie, ba, gu partidu eitte geñun. Beste kriyera ba pe euki aben, da ni be bai tta. 
Neskame lanak
Belar Etxaniz, Maria
Esnie partìetan egun gustiye emote naben, amaika urteas, etxeik etxe, artu kantintxuek, kalien. Pobrien jatekue eitte aben "tiak", ango, Portugaleteko pobrientzat. Señorittak etorte sien gero a probetan, gero pagau itte abien ero estaki ser itte abien. Da itte aben jatekue, da an euki aban komedora. Lapikuekin etorte sien da emote utzien jatekue pobrieri, ta biyen bittenien... 
Karobiak I
Derteano Txintxurreta, Gabriel
Karabiyek? akorduan ondo dekuas. Arreskero jun dan iruogei eo iruogei bat urtien esan erreko bape, baia nik dosena bat urte euki nebasenien, amairu bat, atzenengo erre san ortxe. Orrek itte sien, sulo bat onetara, esta? , da gero itten san karabiyen barruen, beste arku bat onetara, arku bat, erredondue, da aren ganien atxarriye kargeta san. Kargeu itte san atxarriye ganien, da goiyen arri-osakas tapau itte san, garrak eta andiyek urte estaiyen da, da karabiyek aspittik kañue euken, da karabiyen, otia sartzeko lekuen bentanillatxo bat onakotxe bentaniltxoa da andixik urkulugas otia sartze san, da orretaxe karie errete san. Oiñ esta itten, oiñ asko kostaten da ta. Lenau bakixu, nun irabasi be eseuen jomalik eta Ienau kariak, emen badaus berrogetamar karabi, neu pe ontxe topatuko nekes erres, emintxe, emintxe, emendixi Durongotik, ementxe kontornuen. Lenau karabiyek, bi tte iru ta arkaleko onduen be badaus. 
Orrek soluetaako itten sien soluentzat karia ona da, lurre xamurtu itten deu, erre itten deu lurre, bai. Da oiñ orrek juen sien, orrek asko kostate ie (e) besa(n) , basuen otia erre be isete san, ero otie ebai be ixete san, ote aundiye, es txikiye, ote aundiye. Da oiñ orrek karabiyok akabau sien emen, oiñ obrataako ta orretako, or Gemikatikaantza dau karabiye, orretaa ta dediketan dana, obrataako ta, baie ostantzien iñun esta itten karabirik, e, iñun bes. Estau meresidu, jode! esta errentablie, bost ogerleko irabasteko egun gustiyen inbiosu bierrien, gaur, barris se! , sea bost ogerleko es, txakurraundi ba pes, gaur estau, jagi tte akabo da ori. 
Eskolara gutxi
Bilbao Astorkia, Gregoria
"Eskolara? 'Pilastrara' Amesketaa, baie eskolara gitxi nik, se guk bier asko. Nik bier asko in ddot, nebieri gure ise abien erakutzi geiyau, mutillek ei aben eskola geiyau, baie nebiek buru txarra, obie nik, asko be, baie juen esi, se ama guide beti plasara egun gustietan bendejies, esnie ta bendejie. Gu asko. denetik el, kipula landerie, porru landarie, asa iandarie, artue ta danetik, da ni txiki txikitteti, ni, eskolati urten ei naban amaika urteas ero, da orduen be, amaika urtes urte nabenien, lapikuek eta itte nebasan ni. kontuek atara! Beskaiye ipini tte, eskolatik, e, urtete naben da, errekreuen, da etxea etorri ta lapikue bisan, a plasara jute san da, se bos lagun eon gintzesan, da ama plasara juen eskeo, ba. 
Beharrean jaio eta beharrean hil
Bilbao Astorkia, Gregoria
Eukitte geñun mallukiyegas, asko mallukiyak, egun gustietan jute san astoas plasara, kajak kargauta astoan, da eukitte geñun malluki-urue, olakotxe burueel, olakotxe. Sei killoko kajak goxien goxeti juen bai. Da batze nabasan nik egunien egunien, sei sortzi kaja diariyo, mallukiya, da atzaskalak eukitte nabasau gastaute, odola (d) aiyola, min itte jaten gero, kirtena ebaten, atzeneako gastauta atzaskalak, min de asko eukin dou. Gero piperra, orrek ikusiko baseko selakue dauen oin, bedarra ebateko dau, e! , or piñuen kontran, a dana piperra eukite geñun, jateko piperra, piper lodiye, burdiyas(? ) ixete aban astiro, da, ostien se saltzen san bes, da olantxe gausa gustiyek, gu bendeja asko eukin ddu. 
Ni bier asko indde nau, erosiñei pregunteu emen. Leleko, amabost euki nabesen, ebakusiñuen bueltan amasei iã eiñ (n) abesan, gero "tio gerran il san, "tio" gerran il sanien oniño nebie gastie ise san da, aittas neuk ibili bier buruti kargetan, neu karga-eskargan beti, gero nebie piskat asi san da, a defendieta, gero a pe soldau jun bier, ogetasortzi illebete soldau eon bier, aittas neu karga-eskargan. Ni se burdi kargau ta deskargau uan! Da gero nebie soldautzati etorri san da aitta il, da gero atzea be ba benga! Bierrik txarrena neuetzako ise san gari ebatie da piperrak ittie, se kantidadie ipintte geñun, makurtuta a plantetan, aren piperrak apintte siesenien serua, da gariye jote sienien iguel. Bier asko, larrei, bakixu bierrien jaiyo ta bierrien il. 
Herri-basoetako lana
Arroitajauregi Gandiaga, Sabina
Bisimodu gogorra baserriyen, gogorra, juten san gisona, orduen sartu-arriek onaño ite sien, da kasualidadie ise san, onek, kofradiya-asuek ero Iyorretakuek sartzen ibili sien, landarie sartzen, da nire aitte defuntue, Jainkue seruxan euki deiyelal, ibili san, ba, piño-uloketan, etxien onduen asitte gorantza egon sien da, piño-uloketan, da, ba, destaju emote utzien, da diru pillotxu etara, da nik (u) kuste naban bierrien, da, orrek fasil sartze ekien, baia diru geiyau irabaste san, an, e, ba, ille batzutan, neguko libre batzuetan, aitte ta suiñe be, antxe ibili sien, ta orduen ama ta ni, ba, etxien. Iru bei esnerako, da beste bi busterrireko, bos bei eukitte geñusen generalien, andi bi esne gitxitxu dekiena, da beste iru olandesa ser geitxuau dekiena, esne geitxuau, da gero, angue akabau abienien, ori be bada, Garaire asterako jute sien, astelenien juen, da sapatuen etorri, e! 
Behiekin lanean
Arroitajauregi Gandiaga, Sabina
da esan duana, gixona bierrera, da ni goxien beiyek batu, eratzitte esniek, amak erute ustesan, kamiñora bajate abesan, orduen es euen an nunbaitte bueltie dauen kamiñue esan eon orduen [...] esniek be ara, beko krusera, ba, soluetati, landatik bera, ba, da amak itte ustesan. Nik itte naban pentzuek emon goxien beiyeri, da esne-eiyek landara etara, bestiek bustertu. lotu, da beiyek sustetako morukuek, "sobre todo" amabi urtien euki giñusen itzelesko beiyek, ikusitte be sustetako moruko, arrimetan be, orren ondoa esin leike juen, baia tire! ain mantzuek isen sien! [...] eitte nabasan ipini busterriyen, sapa! , almadilla, ganeko mantie ipini, da ekarri bat, lotu bat, da geldi, bestie ekarri artien eutzi, bestie lotu, ipini fundamentuas, da ipini beiyek, lotu garatxue, estosu jaïngo ser dan, erramenttieri engantxetako kateak, ori san olan, tron(g) ötxu bat, sulotxue, da a sartu busterriyen suluen, da alakue sartu sotza, atzera korriu estaiyen, da gero a katia erreminttieri soluen katietu, da lelego eruete naban goldie basan ero beie basan ero dana dalaku(e) , da lelego erute naban leleko erreiyera eruen neuk artu lepuen, da gure amak esan be bai:
- Suri beittuten nik estait selan erun leiken ori katxarruori lepuen. 
Ni olantxik makarra, baie iñddertzue, da jan be bai, gogorra jaten be, ta inddertzu, da ipini, e, makiñie erreiyen, da sartu kateak lelego biejien neu eurreti eta, erute nabasan, kollaria artes jueteko, gero arek esabien lagun bier iñ, e, gero:
- Gora txiki, gora apala, gora txiki, gora apala. 
Arek eurreko lagune beño asko obeto, kantzeualdi bat emote notzien goldaketan eo, labrantza gustiye neuk ibiltte naban, e! [...] oiñ ereitten da apur bat, punta bat, babie artziarren, baie orduen andi biximorue etaateko kasik, ganeuentzako asko be urterako ixete san, orduen be anegak, soluok osue pe ereitte giñusen, da bakar bakarrik gixona bierrien, da labrantzia ibilli naben nik, urtietan 

Kortezubi (Bizkaia)
Gernikako bonbardaketan zubipean ezkutatu zen
Zarrabeitia Lauzirika, Bittori
Pasa dan /pasan/ astien ixen da Durungoko bonbardeoan egune, ta orduntxe akorde dxaten, ni ni bonbardeoko egunien, euzoko neska nagosi bategaz, nik hamar urte ta nire ahiztiek zortxi urte, ta etor giñen eskutxetan horraxe godxera, orduen be, hamen e esan egon lekurik niretzat, ze Gernikeko bonbardeoko jentie erretireta egon zan, ta gu horra karkaba batera joan giñen eskutxetan ta gero lehengunien, e! Radidxoak esan banien bonbardeoko egune dala Durengokoak, enee! , akorde dxaten, ene gure atxitxe hil zala hirurogeta zazpi urte. Karo, nik e, hamazortzi eingo dotez /eingotez/, hirurogeta hamazortzi... , hiruta zazpi urte. Ta etor giñen eskutxetan, ta gu, ordun entierru goixien eitxe zan, ta gu honantza gatozela hor errekan, bakixu nun? , hor beheko bidie hartzen dan lekuen, gu honantza ta abadie joan zan gorpuen bille harantz, atxitxen bille, enterretako, zelan akorde dxaten, e?. Bonbardeoko egune ixen zanien Durungokoa. Gero Gernikeko bonbardeoan egon giñen, hamendik urten ta zelan dauen zubi bet? hantxe azpidxen, itturren ibiltzen nitzen ni behidxekaz, behidxen eurretik, ta tio Jenaro atzetik, ta bonbardeetan etor zien hamendik, hortik etorte zien aeroplanoak, trenbidieri segidute, trenbidieri segiduten otsien /segidutetsien/, baju-aju-aju etorte zien aeroplanoak, ta nik itturren nauen lekuen, gure tio Jenarok behidxek basora bota bazen alpelarridxegaz ibil giñen ademas. Alpelarridxe ez dakixu zer dan? , hor dauena, hoixe harridxe, soloa zapaltzeko, artoa ereitxeko. Ta tio Jenarok ze in ban? Karkabarik karkaba eskapeu, eskutxeta, eskutxeta, jentie. Ta ni gogortute joan nitzen solora, mobidu eziñik, ta milizianuek egon zien zubi ganien ta hartunde erun ben milizianoak. 
Bonbardaketaren ondorena: jendea noraezean, gorpuzkiak palekin jasotzen...
Zarrabeitia Lauzirika, Bittori
Astelehena zan, ta astelehenien Gerniken jente asko, ta guk ama falta ixen gendun, ama Gerniketik, gero etor zen ama, ama allege biher ixen /bixe/ ban etzera, lehenengoko bonbiek jo banien Gerniken, amuma, zure amuma, Barrutire sartun eta zubipengo hotzagaz ta amuma etorri hara ta amentaltxuegaz tapeta euki, egon giñen, uretan hankak, ure zubipien be, eskutxeta egon biher, oiñetakotxuek bai, ezta? Hankak bustitte ez, baia, hantxe. Gero handik urten gendunien, amuma bixi neuen nik orduen, handik hamar hille bete hil zen amuma, atxitxe ta amuma bidxek hamabi hille beten barruen, ta bagoaz etzera ta kalien, kamiñoan jentie danak, umiek be galdute, umiek be gurusoak-ta hildde, danak negarrez ta dana jentie. Ta gero amuma, han nebera bidien bustiñe atate zan, ta bustiñe atate zan lekuen, huekoa barruen egon zan ba, ta han eskutxeta amuma, tia Gregoria haundixegaz, e! Ez honegaz txikidxegaz e! Beste tia bat, neure tia bategaz, ta joan giñen etzera ta klaro! , Gerniken, Pili ta familidxe, Pilin ama ta danak ta ka, amumak e: "ene! Nun ete die harek, nun ete die harek! " Gernike guztidxe, dana su egon zan, su! baze bonbardeotik gero likido bat edo bota biher ixen /bixe/ ben aeroplanoak, su hartzeko danak. Hurrungo egunien etor zien Pili-a horra Forun, Forure harek erretire zien, jentiek, haunek alboko etziek danak bete zien, Gerniketik urtenda jentiek. Hil be asko, e! Hurrungo egunien barranderuek palakaz batunde, nortzuk dienik barik, danak! Eneeeei! A zan!. San Juan Ibarren be, dana behien hildde, hau erreixo ezkiñie be, arbolapie, ta jentie eskutxeta, metrailliegaz aeroplanoak, ta aeroplanoak etorten zien baju-aju-aju, armiaz artapetako moduen ta iñok defendidu be ez. Ta gero ba ostien, hona etorten giñen eskutxetan, horra gora karkaba batera. 
Mairuek bortxa ez zezaten ezkutatuta; esne-kantinak hustu zizkieten militarrek
Zarrabeitia Lauzirika, Bittori
- Ta gero nik, hamaika urte eitteko egon nitzen, ta orduen amak-ta esaten ostien /esatestien/, ba zuk Abarsolora joan biher dozu /bizu/, hara Kortezubin tia batenera, amuma ta ni joaten giñen hara, ta han egon giñen luzero, ta nik moroak jan ez dizen-do, moroak artape ez dizen, ze moroak egon ziren Merceden. Merzeden bonbardeoko ostien moroak egon zien. Hor, Merzedeko konbentuen, kuartela, moroana, ta klaro gero akorde dxaten niri, moroak-ta... 
"zu gaizto parete zara eta ez dakit zer /ez dait zer/" , moroak zertun ez distien, niri kontixu amumak eta eskutxeu, ta egon giñen hor e, tia batenien, lehengunien hildden lehengusiñe? , harexen etzien, ta harek egon zien neska bi. Ta ni hiru, ta nire ama be han egon zan, ta tia Martzelinak-ta be, harek urteten otsien /urtetetsien/, soldaduek e hori atera, ta gu eskutxetan goidxen, bioleu ez gintzezen. Gero akordeu eitte ixen dxatez niri be horrek. Bioleu ez dixen. 
Ez dakizu zer dan bioleu? 
- Bai, bai. 
- Gero akorde neuri be eitte ixen dxatez horreik, gu zegaitxik ama-ta gordetan gaittuen orduen be, ze txarrikeri handidxe ibil zen ba soldadu-ta ta gero militarrak sartu zienien, Jenaro etor dxakun hara Abarsolora. Ta eneeeei! 
Etzera etorteko ogi zuridxe ekar deuela-a etor giñen kantintxu bete esnegaz, ama ta ni etxera, ta etxera orduko soldaduek kantiñe hutsittu ein oskuen /einskuen/, tragoka, tragoka, tragoka. Ogidxe jan ta esnie dana hutsittu. 

Legazpi (Gipuzkoa)
Lehengo hainbat kontu
Olabide, Dionixio
Gerra garaien sei urte neuzken, sei ta zazpi; ta gosea galanta zeon ordun, da katuk harrapau ta haik igual jaten gendutzen, trikuk'e bai. Nola neuzken sei urte, ez naiz gogoratzen hortik aurreagoko gauzakin. Nik uste det Legazpiko hizkuntzakin Zumarraga ta Urretxuk daukela antza. Legazpi oso txikie zan. Ta fabrika ta danea bizikletan ibiltzen giñen, ta Brinkola aldeko autobuse zeon, Brinkolako autobuse. Barrakak etortze zien festata, ta plazan boladore bat o hola ibiltzen zan ta beste txiki bat umendako; besteik ez zan hemen izaten garai haitan. 
Erlijioari lotutako kontuak
Olabide, Dionixio
Hamabi urte neuzkela, Arantzazuko komentura jun nitzen estudiatzea. Ta hamabost egun pasa da atzea etxea, gosea besteik ez zeon han ta. Legazpin genduzken hiru eliza: Brinkolakoa, Teilleriartekoa, Brinkola San Agustin, Teilleriartekoa, San Juan, ta gero hemen, kalen. Ta San Miel, baño hura ez zan ibili're eitten, ez zon iñok ebiltzen hura. Len, goizeko seiretan lehendabiziko meza, hurrengoan zortziretan, gero hamarretan meza nausie. Zeren apaizek lau zien: Brinkolan genduken Don Jose, Teilleriarten Teilleriarten Don Miel, ta Legazpin Don Bitor, Don Antonio bikario, Don Jose, Don Feliziano... Apaize hobeto zeon hemen! 
Anekdota bat
Zumarraga, Anita; Zumarraga, Maria
M: Nundik hasten gea? Nun eon zan kriada? 
A: Nun eon zanan ba? Maanttonina ez gendunan esan ezta? Ez dakiñat [...]. 
M: Oso jatorra tokau zikon ta. 
A: Jaiki behar izaten zon oso goizago, eunero-unero, goizeko ordubitan, o lenau igual, eta gaztaiñak'e egosi behar baldin bazittun, gaztaiñak egosi behar izaten zittun, sua egin, eta gero erre behar bazittun, erre. 
M: Haik jaikitzeako. 
A: Nausi etxekoandrak jaikitzeako M: Ta lenengo, haik tapau ohera junda. Haita jun jaikitakon, eta pipak eman biei erretzeko. 
E: A bai e? Pipea eman? 
M: Bai. Eta gero, ba, sua ein eta gero hasi behar zon bere lanak eitten. Hori egunero e? 
A: Eta gaiñea jun behar izaten zon errota, egunero ez, baiño iriñeta. 
M: Noizik peiñetan. 
A: Ogia eitteko. Eta behin jaiki zan beti bezela, ta sue ein zon eta bazeon suondon holaxe ta aittu zittun ordubik. 
M: Zeon erdi lotan, ez, arten ez. 
A: Tan-an! Eta ordubik. Eeeene! "Ondio goize dek. Nik oaindik beste lo pixkat iñatio lanak ingo tuat pa! " pentsau omen zun. Ta holaxe, ze in do? Lo hartu pixkat. Eta geo [...] txinpartea erori zako belaunen gaiñea. 
M: Eta erretzean akordau. 
A: Erretzean akordau, berotu zionen. Eta ordun dana bertan bera utzi eta lanak itten hasi. 
M: Loa kentzeko modue ein zikon hari! 
A: Eta hola. Eta gero besta baten, ai men zien lanak itten gure ama eta nagusie, nausie, eta andrek men zon izena Maanttoni, Maanttoni. Eta umea men zeukien. 
M: Joxepatxo. 
A: Eta esaten men tzion gizonak: "Anttoni, jatsi zitzu ardi horik, guk hauxe akabatzeako. Guk hauxe in ber deu, ta hauxe akabatzeako jatsi zitzu ardi horik". 
M: Esan ta esan ta kasoik ez zion iten. 
A: Hartu men tzon umea ta: "Joxepatxo, ja-ai! " itten men zion. Eta berriz'e handik gerotxoa, berriz'e esaten men zion: "Anttoni, eizu gaixo horrek esandakoa! Ardik, ardik jetsi izu gaixo horrek! Ardi jetsi eizu gaixo horrek guk hauxe itteako! " Ta beste "Joxepatxo! " "Ja-ai! " [...] Ta hortan,. Ta halako baten, esanen-sanen, ba, hasi zako ardik jeixten. 
Ardik jeixten ai da ontzira. 
M: Ta gizona eusten. 
A: Eez! Gizona ta ama lanen. Eta ardi-eixten bea. Baiño ze in dio ardi batek? Ostikadea ein ta... 
M: Esnea bota! 
A: Ontzin zeuzken esnek danak bota eta pixkan bat utzi. Enda hue jun, ta gizonai baldea bota eta: "Muin iok oin heuk! " esan ta alde ein. 
M: Danak botata seuro, dana bustita. 
A: Dana esnekin goitti bera, tximatatik bera dana esnia dariola geau men zan gizon hori. [...] Ke ba, hoixe aindu ziolako, ta ez ziola ondo erten. Oso alperra men zan andrea e? 
Aurkezpena
Olabide, Dionixio
Ni Dionisio Olabide Irastorza naiz. Milla bederatzirehun ta hogeita hamarran jaioa. Jaio nitzen Leazpiñ, Markazteiko errotan. Nire jolaslekue zan txorik harrapatzea tiragomakin, ta gero kolejion, hemen Buen Pastorren, Buen Pastor zan ordun, hor ibiltze giñen, pidolamide, korrika, sokatiran, ta danea hola pixkat. Ni jaiotako tokia zan baserri bat. 
Genduken errota, errota, errotea. Oin olea zeon lekun zan, genduken errota. Nola zeon einda baserrie? Baserrie, ba, harriekin ta egurrakin. Lana ugari eukitzen gendun guk baserrin, ta eskola gutxi; horregatik gare oin garen bezela. 
Esaerak, txistea eta bertsoa
Olabide, Dionixio
Esaera batzuk: haudi, hodi. Eon hai lo ta jango dek me. Hau da txiste bat: Ataunen soldaduska jun ta sarjentu batekin han izandakoa. 
" Terzien, jakin izan bano zer zien, nere hanka hezurrik ikusiko ez zien"
Hanka motzak ein men do Apustu korrika Ta beso motza berriz Atzetik harrika Mutua hor da junik Jendiai dedika Itsua barrez lertzen Begira jarrita Oingo berso hau da Gexaltzako Grazianon bersoa. Hari jarri zion Baxerrik puntuba:
Zenbait metro daude lurretik zerura? 
Hori jakin ez arren Bate ez zait ardura Nere poltsikutikan Metrua galdu da Barrerik ez dezu ingo neronen kontura 

Leintz-Gatzaga (Gipuzkoa)
Herriaren aldaketa
Plazaola Uribetxebarria, Marcelina; Zubillaga Zubizarreta, Victorino
- Oseake, aldatu, urte gutxixen be asko aldatu da Gatzaga... 
- Bai. Ta gero, ba, gerra-stien kañonazuek eta hortiko eta hemetiko ta, ba, desbarajustie ta, ba, iñok arreglau ez ta honek etxe zaharrok danak behera. Enda abandonauta [euen herrixa]. 
- Bota ein zittuen. 
- Baiña oin ya badoia apurtxoka-purtxoka. 
- Bai, bai, asko aldatu da. Bai, etxiek asko barriztau in die ta... 
- Bai, horixe. 
Gatz-fabrika; dendak; e.a
Plazaola Uribetxebarria, Marcelina; Zubillaga Zubizarreta, Victorino
- Gatz-abrikatik aparte beste lanik, beste lan-laserik hemen ez zan izaten? Esan gura dot, beste ofiziorik edo...? 
Lana hemen gatz-abrikan eta... 
- Hemen ofizio hola fijorik... 
- Bestela, basarriko...? 
- Guk be basarrixa besterik ez dou ikesi, e? 
-... dendarixak eta... 
- Nire anaiak-ta, ba, faten zien... [...] 
- Oin dendarik be ez dao ta ezebe ez dao ta oin dana ezer bihar badozu kanpora fan bihar dozu. Orduen bi denda egoten zien kontinuo. Denda bi beti. Bai. 
-... lagunketan euen, ezta? Baiña... 
- Ta bi denda [azen] orduan, e? Bi denda orduan Gatzan? 
- Bi, bi, bai. 
- Bi denda ta barberue be bai ta... 
- Barberue be bai. Bi barbero eozen. 
- Bi barbero? 
- Bi anai. 
- Alpargaterue be bai, ez? Alpargaterue be bai... 
- Bai, alpargaterue be egon zan hor Azpeitti, Azkoitti ez dakit nungue zan bat. "Txulo" esaten otsen. 
- Ez dakit zelan [...] , apellidue zan "Txulo" edo zelan zan? 
- Ez, ba, moten bat. 
- A! Moten bat... 
- Moten bat izengo zan. Bera moreno-orenua [...] , bizarra ta beltza ta zerien ta, ba... Bai, esaten otsen. Ta hak alpargatak eitten zittuen hak bai. Hak alpargatagiñen ta danien gero. 
Umezain; berrikuntzak etxean
Berrostegieta Goiburu , Felipa Saturnina
- Ta zure lana zan ume-ain? 
- Bai, bai nik ez neuen eitten besterik. Ura, ura eruen. Orduen ez euen urik etxien, ezta? Eta itturrittik ura karriau. Ta umiek zainddu. Bestela nik ez neben eitten ez jatekorik eta ez erropak garbittu ta jabonau ta holan ezebe ez neuen eitten. Umia. Umia kalian ibili ta... 
- Ta ura sarri ekarri bihar ala? 
- Klaro! Etxien falta eitten dauen ura, ba, eruan ein biher. Baiña balde bi hartute eruten neuen ta tira! Gabien, gabien, umiek ohera faten zienien, orduen kargetan geuen urori hurrengo egunerako. Tiña zahar haundiren bat bete ta ala! Hemen be holaxen eitten geuen! 
- Hemen be urik ez etxien... 
- Ez geuken ta! Hor goiko [...] , kamiño eskiñan dauen itturrittik, hor [krutza] bat dao, ezta? Ta ha bete ta hortik [askaurretik] zera, komunerako ura goixen. Komun gaiñien deposittua ein geuen. Ama difuntiak, ezta? "Hor depositto bat ein leike, ba. Lekua badao, [...] badao, ta. Ura, komunerako behintzat ura eukitteko. Jentia datorrenien be betik komunera zoiezen bakotxien baldekada ura botaten ibili barik". Ta, klaro, ba, ein euen. Ein otsen, deposittuori ein otsen, ezta? Ta ifiñi euen. Ta zapatuetan beteten geuen deposittuori aste guztirako. Aste guztirako egoten zan beteta. Handik karriau eta bete. Polea txikitxo bateaz igo ta tira. Eta behin andra bat akordau zan zer eitten ete [geren] ; zetan, zapatu guztietan, zetan karrietan geuen hainbeste ur ta nora. Hemen oin [Arratekue] dauken lekuen, ezta? Tabernia. Eta akordau zan, eta preguntau otsen amari: "Lola, zapatuetan zer eitten dozue uragaz? ". 
- Zetako hainbeste ur? E? 
- "[Hara, hainbeste ur karrio] " ta, ba, "Hauxe ta hauxe", ta "Ez da egixa izango! ". Ta zer ein euen harek? Gure aittari enkargau horretaiko ziñezko tiñak. Ezta? Lehen horrek beste... zerak ardaua-a gordeten dien moduko horretaikuek izaten zien pujatie eitteko, pujatie eitteko izaten zien, ezta? Ta aitta difuntuek ekarri euen etxerako ziñezkua. Haundi bat. Ez dakit behien edo nun egongo dan. Bere grifo ta guzti. Eta enkargau otsen. Ekarri otsen ta ifiñi euen kamaran ha. Ta ha beteten euen ta eurok be, ba, ure eukitten euen aste guztirako edo aste erdirako edo, ba, hutsiketan zanien, ba, [gero] bete. Eta holaxe. 
- Oin baiño gehixao begiratu be eingo xakon urai... 
- Bai. Konparaziño baten, fan ta txixa bakarrik eitten bazeuen... Baiña gorputzetik eitten bazeuen, ba, ura bota behintzat ta kitto. 
- Gauza bat: ura ekarrittakuan zerbait esan biharrik egoten zan? Etxera ura ekarrittakuan... 
- Ez. 
- Ez zeuan ohitturarik hola...? 
- Ez. Itturrira fan bihar nintzen, etxien ez geuken! Guk [...] ostian atia zela daukoun, ezta, hortik, kamiñua krutzau. 
Hori tabernako etxiori, eta kamiñua krutzau ta ya esta. Behetik karriau bihar bazan, bai, zerak [... ko] jonan horrek eskillara guztiok! Ta ekarten geuen, e! Ta holaxe. Gatzan bizimodua holaxe. 
Antzinako bizimodua eta berrikuntzak
Plazaola Uribetxebarria, Marcelina; Zubillaga Zubizarreta, Victorino
- Bai. Alde guztietara ez dau begitu, [baiño] oin adelantua jarri da, bai? Ta adelantuaz ez dau. Baiña gure denporan ez zan holako adelanturik eta orduen aixkoria bizkarrien ta arrea! hareaz. Goxien fan ta gabera arte, geratu be. Oin, oin motosierrak, oin egur gogorra bada be, igual-gual motosierriaz "rast! " ebaten dotsue ta ya esta. 
Baserrian eta lantegian lan egin beharra
Plazaola Uribetxebarria, Marcelina; Zubillaga Zubizarreta, Victorino
- Baso-util be ibilittakua zara? 
- E? 
- Baso-util be ibilittakua... 
- Bai. 
- Ba, guztira. Hemen etxien euenak, ba, guztira ein biher izeten eben. 
- Ta gero... 
- Fabrikan be bai, baiña gero handik ordu librietan, ni betik kasik errelebuen zela ibili nitzen, basarrixen be bai. 
- Ein ein biher... 
- Bai. 
- Gero [...]... 
- Baitte, ze oingo konturik ez euen orduen, e? Orduen, orduen garixa be etxerako urterako ogixa eittteko etxien hartzen zan. Etxerako justo samar, baiña etxien hartzen zan. Ta etxien. Ta garixe erein ta hortik eta hemetik eta itteko, ba, betik, betik in biher zeben lana. [Parejakin] lana soluen ta baztar guztietan. Oin danak zelai itxitta daoz. Ta geuk be orduen bastante terreno eukitten geben; oin bapez. Oin ez... oingo jentia... Geu be holaxe nagittu gara, e! 
Geu be. 
- Aldatu ein da ta... 
- Bai. Ya oingue ikusi ta, ba, geu be hartaraxe jarri. 
Feriara Gasteizera joateko ohitura; txerri-tratua
Plazaola Uribetxebarria, Marcelina; Zubillaga Zubizarreta, Victorino
- Aurrekuan esan zosten Vittorixara be fanda zazela, ez? idi-arie saltzen. 
- Bai. Ni mutiko haundixe ez nitzela, txikitxue nitzela, aittaaz-a faten nitzen Vittorixara idixek saltzen. Kanbixau; idirik ikusten bazan, kanbixau. Baiña Santixauetan kendu ta [komenta] izeten zan, ba, tenporada bat "Ba! Oin hiru-au hillebetian ez jaukau lanik etxien" eta orduen, ba, idixek saltzeko kondeziñuetan eozenak saldu eitten zittuen. Bai. Ta orduen tratuek plazan bertan eitten zien. Gaur, gaur iñun traturik-ta ez dot nik ikusi. Fan izen naz plazetara-a hola noizbait lehen, oin ez, oin bapez, baiña lehenao-ehenao faten nitzen. Ba, noizbaitten ganauak [ferixara...] eta fan. 
Ta, ba, lehenao ikusten zan preziua, "Hainbeste emongo dostat", bestiak hainbeste eskatu, bestiek bestie... Oin... 
Edo igual-gual da txarrittan-a. Fan Vittorixara ta zer da, ta telefonotik "trrrriiiin" abisau ta "Hi, ze egunetan? 
Txarrikumak biher jittuu" ta "Urlixa egunetan fango nauk", kotxian. Ta "rast! " kanbioiak Vittorixako lehenauko abiaziño-anpo zaharrien. Ferixia itten zan gero. Ez eben ezebe ikusten. Txarri-erixia edo zera eitten zan. Kanbioi batetik bestera kanbixetan bakarrik ikusten zeben ferixioi. Gu be faten gintzen, ba, orduen, ba, txarritxo bi edo hiru be igual hazi eitten gittuen etxien. Ta hazi ta, ba, [...] egoten zan. Ta hazi etxien ta fan ta, ba, hari abisau. Badakitzu, zera, kurriñerua. Hemen "kurriñero" esan ezkero ha danak ezauketan daue. 
- "El txurrinero", bai, bai... 
- "Kurriñerua"? 
- Txarri-ratuen [dediketan zan]. 
- "Txurriñero" esaten [...] 
- "Txurriñero"? 
- "Txurriñero", bai. 
- [Txarrixek] "los txurriñes". 
- "Txurriño", ba, txarrikumak. 
- [...] "txurriñes". 
- Hak kanbioikadak txarrikumak, berak esaten eben Valenzia aldera ta, kanbioiak baiña. "Zer da, hola... " ta "Joño! 
Kargauta... Kauen! Txarrikumak biher jittuat eta kargau dostak eta... ", "Ez, oindio etorriko dittuk hobak. Zuendako hobak etorriko dittuk". Ta hak zela jakitten eben hemengo jentiek ze klase-odu edo zelakuek gure izeten zittuen, ta beste kanbioikada bat. Ta bat haundixe kargetako, hemen Araba [...] 
- eta ibiltten zittuenak, bi kamioi, haik txarrikumaz beteta, batera pasa ta aide! Ta neuk esan be "Baiña zela, zela hainbeste txarri? " ta "Ba! Honek salduta jaukat nik segittuan". Bai. 
- Txarrixak jaso ta... 
- Bezeruek, bezeruek hartuta. Fan ta itxuria... 
Gasteizera idiak saltzera
Plazaola Uribetxebarria, Marcelina; Zubillaga Zubizarreta, Victorino
- Zeuek oiñez Vittorixara? Oiñez? 
- Idixekin bai. 
- Idixekin... 
- Oiñez, oiñez. Faten gintzen hemendik Betoñoaiño idixekin. Ta gurian aittak, ba, lagun bat eukan hango beziño bat, Betoñoko konbentuen bestaldetik kamiñuen, pare-arian. Ta lagun bat euken ta, ba, zer ta ikusten baeben noizbaitten [batenbaten] "Hi, ba, santixauetan etorri gure duenia]. Abisau barik be igual, e! Ni han egongo nauk", "Bueno, bien". Ta, ba, [...] Idixok urte bi edo hirutik-do kanbixau eitten gittuen. Hemen lanien ondo jarten zienien, Arabarako moduen jarten zienien, saldu. Ze dirua hor egoten zan, arabarrak be konfiantzazkuak, ba, betik... betik gehitxuao. Ta hara fan, hara allegetan gintzen gaberdi hurtxuen edo hola ta idixoi jaten emoten gutsen ittoien, ta geu be erretiretan gintzen ta eurek be bai. Ta ohia, e! Hantxe gertu. Ta gu aitta-emiok han alojetan gintzen. Goixien jagi, ta idixei jaten emon ta hortik eta hemetik idixak plazara atara ta aide idixekin... 
Zuhaitzak botatzearen inguruko kontuak
Plazaola Uribetxebarria, Marcelina; Zubillaga Zubizarreta, Victorino
- Trankilo, bai. Holaxe. 
- Pagua "kapau" hori zer da? Pagua "kapau" esan dozu. Hori zer da? 
- Kapau, pagua... 
- Alde batera fan dain. 
-... materixalerako-a ipurdixe kuriosotu eitten jako ebateko. 
- Ipini [...] ez dain noberana fateko. 
- Ta gero, noberak gure daben aldera botateko han goittik behera kapaduria, haren fallora... 
- Fan dain? 
- Bai. [Botaten dozun nibel igual] badao ta pisu apurtxo bateaittik bestaldera be zeuk kapaduria ein dotsazun aldera fango da. Bai, bai. 
- Arbolie txikiñe bada, bueno, bultzatute fango da, baiña haundixe bada... 
- Bai, bai. Haundixen igual. Haundixai be kapadura haunditxuaue ein ta... Bai. Gu, ba, gu basuan-a ez; holakoxen baten. Bestela etxeko bihelekuak: etxerako sutarako egurra ta, ba, hemen urtien... 
Umeen arropak
Berrostegieta Goiburu , Felipa Saturnina
- Eta orduan zela jazten zan? Porejenplo, umiek zela jazten zien? 
- Umiek ointxe... ez... Bueno, frakakin ta holan ez, neskatillak sekula be ez frakak, e! Beti euren soiñekotxuekaz. 
Perkalezko soiñekotxuek, ezta? Ba, zurixak, ondo zurixak, [babatxoren] bategaz edo [mantaltxuekin] edo holaxe, ezta? Fruntze-runtze in, zertu, eta holaxe, neskatillak holaxe. Mutikuek ez, mutikuek ya frakakin. 
- Fraka motxak ala luziak? 
- Ba, batzuk motzak, beste batzuk luziek eta beste batzuk erdizpurdizkuek. Ez luziek eta ez motzak, holan belaunak tapauta... Ta txikitxuek bazien, gurien modukuak bazien, atzekaldie zabalik, alkondaratxue urtenda... "Han Gregorio! ". Hemen bat ya nausixa, Gregorio euken izena, ezta? Ta karterue zan. Ta ama oso joskin ona zan; [hala be] gizonezko erropetan oso ona zan. Ezta? Erropa ona itteko ez, e! Baiña diarixoko erropia itteko. Eta beti ibiltten zan alkondaria, zera, fraketatik kanpora. Ta "Han bajoian seboliña darixola dauela", burla. 
- Seboliña... zela esan dozu? Zeboliña darixola? 
- Seboliña... 
- Zer da hori? 
- Seboliña, ba, alkondaria fraketatik bistan. Ezta? Ta holaxe, holaxe. 
- Seboliña darixola... 
- Seboliña darixola. 
- Seboliña alkondariai esaten [xao]? 
- Alkondarie... zuk alkondarie jazten dozu ta, ba, barrura, fraka barrura, sartzen dozu, ezta? Ta atzekaldetik betik, zera, [ziminizkoka] , [atzetik ibiltten]... Ta seboliña esaten gontsen. Umiak... umiei ifintten notsen, holan... ba, berbetan ez zekixenei-a, ba, holan, gaztiak zieneien, badakitzu, frakak ifini ta ezin kendu eta kakaguria baueken, kaka fraketan eitten euen. Eta ein ez deixen, zabalik. Eta, holan, ba, makurketan zien, eitten euen, ta ya esta, ez euen frakarik [...]. Pentsau ein bihar da dana! 
- Oseake, umiek fraka zabal-abalakin ibiliko zien orduen... 
- Eta barruko erroparik-ta, lehenao beti ez zan ibili...? Bueno, lehenao... 
- Bai, ez... guk geurien sekule ez dou zertu. Kamisetie ointxe letxe, ezta? Neguen felpazkue edo gura dana eta udan mehiak, tirantedunak edo zerak, ezta, betik. Gurien ama difuntiek hortarakotxe betik udan "quita y pon", eta gero beste bat "de repuesto", edozer gauza pasetan bada be, akzidente bat edo edozer gauza pasetan bada be. Ta holaxe. Hori ez... kamis... Ta beste batzuk be holaxen ibiliko euen, nik ez dakit, ezta? Baiña... Bai. Baiña, bestela, oin lako lujorik ez, esaten dot. Atxorrotz egunerako bata barrixe eitten oskuen ta urte guztirako. Ha domeketan diarixo; domeka guztietan. Ya gero beste bat barrixe eitten euenien ha aste-gunetan be bai; bestela aste-gunetan ez, e! Aste-gunetan estropiau eitten da ta. 
- Jai-gunetarako, orduan, baeuan erropa... 
- Bai. 
-... apartekua. 
- Apartekua. 
- Ta batie ze izeten zan? Zelakue? 
- Perkalen bat... Perkalezko telia, ezta? Oin ez dao perkalik; izararik be ez dao perkalezkorik eta. Eskerrak lehen ein nittuena, bestela... nik horrek nylon-zko izaretan ezin dot lorik ein. 
Baserritik bizimodua ateratzea oso zaila; kanpora lanera irten beharra
Plazaola Uribetxebarria, Maria Dolores
- Esan dozu familixa haundixa izan zariela zuek, ez? Lehenao basarrixetan normala izaten zan, ez? 6-eta hortik gora...? 
- Bai, gutxiaokuak be bai, baiña gu asko izan giñan. 
- Eta gerora, basarrixan lan asko egongo zan umetan be bai? Gero seme-labak, eztakit, bihar bada zeure sasoian ez, baiña aurrekuak, zer izaten zan asko, morroi juatia? Edo kriada juatia? 
- Nire anaiak, por ejenplo, esan gura dozu? 
- Bai, edo igual zure gurasuen sasoian, eztakit, igual anaian sasoian ya ez horrenbeste... 
- Bai, hau 9 urtekin morroi fanda dau. Auen, kalro. Eta besta batzuk, ba, bueno, fabrikan, ahal zan moduen, edo kantaratan. Kanteria badakitzu, harrixak [etaraten] zana, klaro. 
- Eta fabrikara, orduan, juaten zian ya mutillak? 
- Bai. 
- Hemen gatz-abrikara edo nora? 
- Eskoriatzara edo Mondrauera edo... hemen batzuk gatz-abrikara be bai. Ahal zan tokira. 
- Orduan, zeure denporarako ya mutillak-ta fabrikarako jokeria zeken, ez? Basarrittik bizimodua atara biharrian... 
- Eske hemengo basarrixak ez auen emuten... ez auen emuten, holan, famelixia aurrera atateko. 
- Terreno txikixak edo...? 
- Klaro. 
- Edo aldapa asko edo zegaittik? 
- Dana, dana. Lo que pasa que, klaro, ereitten zan garixa, ereitten zan artua, e? Por ejenplo, ereitten zan garixa eta gero joten zauen errotan eta ya urte guztiko, e... ogixa, etxien itten zauen, urunagaz, jota. Ogixa, ba, astian behin edo itten zauen, ezta? 
- Bai, hori ze izaten zan labako sua edo...? 
- Hori da, hori da. 
- Orduan garixa inportantia izango zan, ez? Urte guztirako ogi hori... 
- Honbre, ba, bai. 
- Eta gero kanpotik jornalen bat etortzen zan eta... 
- Honbre, betik, e... betik ayudan bat biher zan, ze garixakin bakarrik ez auen... 
- Bai, beti hartzen da edo patatia dala edo... ez? Basarriko gauzak... 
- Klaro, klaro. Bai, bai, patatia be bai... Bai, bai, basarriko gauzak, klaro, etxerako gauzak, hartzen zien: patatia, artua... Bueno, artua jeneralian gehixau izeten zan oilluandako edo... en fin. Eta bueno, ba, noixik behiñien ogixa itten zanian, itten zan artua, e? Artua, "la borona" esaten jakona, eztakit ikusitta dakotzun ferixatan ta... 
- Bai, zapal hau horixa dana? 
- Horixa, hori da! Hori be bai itten zan. 
- Eta hori ze izaten zan? Gosaltzeko edo armozurako edo...? 
- Klaro, klaro, klaro. 
- Orduan, ogi normalakin batera edo...? Artua be itten zan labako suan? 
- Bai, bai, artua, oseake... garixena ez, urunakin itten zauen ogixa eta artuenakin itten zauen artua, artopilla esaten jakona. 
- Artopilla. 
Baserritik kalera lanera; Eskoriatzara bizikletan
Plazaola Uribetxebarria, Maria Dolores
- Eta, esan dozu hori, fabrikara mutillak Eskoriatzara-ta, orduan, koperatibak, ez? Izango zian ya... 
- Ez, gutxiao zan orduan koperatibak, e? Gutxi. 
- Ta zeintzuk zian orduan fabrika... eztakit, hemendik-ta nora juaten zian? 
- Ba, bueno, bi anai ibili nittuen Alzan, Eskoriatzan, urte askuen. Bat hau da. Hau ibili zan fabrikara baiño lehenau, ibili zan mendixan egurra ebaten, ibili zan kanteran, lehen esan dotsutena, harrixak ataten... danetatik, danetatik! 
Bai. 
- Orduan, koperatibak baiño lehenau, klaro, beste fabrika batzuk zeren Eskoriatzan? 
- Bai, bai, bai. 
- Eta hemendikan hara juateko, zelan? Oiñaz edo...? 
- Eskoriatzara fateko? 
- Bai. Bizikletan? Edo...? 
- Bizikletan, bizikletan. Orduen ez abillen kotxeik oingo moduen, orduen, bizikletan. Bai, bai, ta bizikletia ekenak... 
Eta gero, ba... 
- Dotore, ez? 
- Eta gero ifini zan motorra. Uuui, gero motorra! "Que lujo! Que lujo"! 
- Orduan, hemendik hara, bizikletan. Eta zer juango zien, gero igual kuadrillak, ez? 
- Bueno. 
- Eztakit, bat baiño gehixao edo... 
- Bai, bai, klaro. 
- Juntauko zian batzuk eta... 
- Baiña, ba, bueno, ahal auenak ahal auen tokira faten zan! "A sacar la vida"! 
Ingurua zeharo aldatu da: basoak, lursailak...
Plazaola Uribetxebarria, Maria Dolores
- Esan dozu basarri hauek ez diala, holan, bizimodua errez ataratzeko. Galdu ein dira hamen basarrixak, hamen inguruan? Asko aldatu da? Ez dakit, ba, igual lehen basarri asko zeren eta oin batzuk ya lagata... 
- Eske hemen daozen basarri ya gehixen-ehixenak ya labratia itxitta dao, ya kasik, esateko, danak. Esateko, kasi danak. 
- Baiña galduta, basarrixa jausitta edo abandonauta edo...? 
- Bueno, ez, ez, ez, baserrixak ondion danak dauz kasik, bueno, [...] kasik danetan bizi die, jentia. Bai, bai, bai. Eta hori esan dotenori be arreglau ein daue. Oin bizi ez diena be, etorten die, ba, asteburutan edo zerien baiña... arreglauta txulo dau. Baiña, bestela, bizi danetan. 
- Orduan ez da geratu, ez, [...] hutsik edo...? 
- Ez, holan, arruinauta moduen esan gura dozu? Ez, ez, ez. 
- Ez dakit, zure akorduan ingurua zelakua zan lehen? Zu umia edo gaztetxua ziñala, ez dakit, asko aldatu da? 
Basarrixak bardin jarraitzen dabe, baiña basuak eta paisajia diferentia zan? 
- "Lo que pasa que", piñua gehixao ikusten da oin nire txikittan baiño; fan zan denpora baten piñua, piñua sartzen, piñua sartzen. Baiña, bestela, ba, bueno... 
- Orduan, zeure ume-enboran ze izango zan gehixao? Zelaixak, ez? Berdia, labraua...? 
- Labrautakua gehixau. Oin dau zelaixa gehixau. Labrautakuak, labrautakuak, bai, bai. 
- Eta basuak ze ziran orduan? Ez dakit, pagua edo...? 
- Pagua, pagua, bai. Baeozen piñuak be, e? Bai, bai, baeozen piñuak be, baiña pagua gehixena. 
Gatz lantegiaren inguruko kontuak
Plazaola Uribetxebarria, Marcelina; Zubillaga Zubizarreta, Victorino
- Ba, igual hasteko, gatz-abrikako kontuek edo... 
- Gatz-abrikakuek? 
- Bai, apur bat gatza zela eitten zan, ta... 
- Gatz-abrikako kontuak orduan... Bai. Nik [modu] baten ikusi nittuen danak. Lehenauko [zaharrek] lehenauko labetan-a itten euen gatz [...]... Orduan mutiko gaztia nintzen, ta ikusi itten nittuen, baiña ez dakitzu? Zerik ez. 
Gaztiak zerik ez. Zegaittik eze ura deposittotik atarateko ta horreik gauza guztiok, ba, horrek danok ikusten nittuen. 
Ta erruberie bueltaka zela ebillen be bai. Ta danak. Baiña nik ez nekixen zetako zan ta zer eitteko zan ha. Ta gero, oin kasua allegau da, ba, ha mina-ekuko zera, tunela ta danak, ba, hundiduta euezen, ezta? Ya dana ha zerrau zanien, iñok kasorik ein ez, ta, ba, hundidu. Gu [hor] gebitzela, betik puskat hundiduten zanien, ba, arreglau eitten gittuen, ezta? Egurrakin zera in ta kuadrua in, ta ipini ta barriro jausten zan lekua zerrau, tapau ondo, ta pasua libre ifintten geben. Ta gero urte askuen egon zan, ba, iñok kasorik ein barik. Horreik danak zerrau in zien; ya manantialak be zerrau zien, ta depositto prinzipala be dana goraiño forrajiaz bete zan. Tellatua be ittokiñakin-a, depositto prinzipalera hundidu zan dana; kuartoiok, [...] eta danok hara jausi zien. Ta gero iñok kasorik in barik. Gero Otxoak esaten osten niri "Ze, hor, hor...? " ta "Hor... [hor ibilittakorik] , ba, [...] , neu". Bai, egunen bat edo bi einddakuak bai bateron bat, baiña bestela nik, ba, bederatzi-amar urte ein nittuen hor. Otxoak esan eusten: "Oin hortxe gura gauke jartia zertxobait, ezta? Martxan edo, ahal balitza". Zegaittik eze lehenauko honek fabrika zaharrok eta, ba, hemenguori gatz-abrikia zan, Gatzagakuori. Hemen ez euen besterik ezebe, gatz-abrikia. Ta gatz-abrikan, ba, biharra eitten geben, ba, dozena bat lagun edo... Bai. Ta hemen, ba, jentia zabaldu eitten zan kanpora, ezta? 
Baiña horra dozena bat lagun... Bai, hor biharrien ibiltten gintzen. 
Lan-banaketa gizon eta emakumeen artean
Plazaola Uribetxebarria, Marcelina; Zubillaga Zubizarreta, Victorino
- Ta han lana, gatz-abrikan ibili zitzenien, gizonezkuek eta emakumezkuek lana eitten zauien? Gizonezkuek eta emakumezkuek lana? 
- Bai, gizonak eta emakumiek. Gu... Ni neu relebuen ibili nintzen betik. Bai. Gu errelebuen sei gizonezko ibili gintzen. 
Bai. Han guk esaten geuntsen, ba, goixen aparatuetakuak, ezta, gatza itten zertzen zana, ha goixen aparatuetan ibiltten zan, goiko tellapeien. Eskillarak, holaxe, burdiñazkuak, ta gero, egurrezko pasillua. [Ba... metruak] , ba, porejenplo, urak ze kaloria dauken, gazixa ze kalorietan dauen, ta gauzak han aparatuetakuek ikusten eben. Ni neu ibili nintzen zerien, baporrien, kaldaran. Bai, kaldaran ibilli nintzen. Kaldaria, hamabost atmosfera gutxiena; hamabostetik hamazortzira, hamabostetik hamazortzira, hor; behin hamazortzittik gora be peligrua. Bai. Ta hamabostien, ba, ondo, ondo zertzen zan, gatza ondo eitten zan. Lau aparato euzen, ta lau aparatuok, ba, ondo itten euen gatzori. Baiña hor errelebuen-a ibiltteko ez dao hor [gatza eitten eukitteko]. Zortzi ordu biher zittuen eitten eukitteko bakarrik, gatza eitten. Han gabeko hamarretan sartzen gintzen porsiakaso, porejenplo, jai egunetan-a, ezta? Jaixen be, ba, biharrien ekitten gintzen, hurrengo, ba, gatz gutxitxo edo "Falta eitten jok eta pedido asko jaok" eta domeka gabien igual ekitten gintzen biharrien. Ta goxerarte ez zan gatzik, harik eta goxeko lauretan, ondo [baixoian] , goxeko lauretan, ya lehelengo [entresakia] etarateko. Ta aparatu batek itten eben, lehelengo aparatuak, aparatoik haundixena edo... Ba! Neurrixak igual euken, baiña bero guztiok hartzen zittuen hor lehelenguek eta beste hirurak beste eitten eben hak bakarrik. Bai. Bestiak hiru aparatok lau ordutik lau ordura gatza ataraten jaten; ta horrek bestiorrek bittik bira, ordu bittik ordu bira. Bai. Gatza be hoba; zurixaua. , ta dana. 
- Bero gehixao hartzen ebalako? 
- Hak lehelengo beruok hak hartzen zittuen. Ta ura, gatz-ra, iguala zan, zer, gradu igualetakua. Baiña beruak eta danak lehelenguak handik pasetan zien, ta hak hartzen zittuen, ta gero, gerokuek, ba, hak isten eben bapor sobrantiaz. Bai, hak isten eben bapor sobrantiaz. Bai, ba, aparatuek ezkerreko aldien euezen; ezkerreko aldera, bai. 
Lanaren inguruko zehaztasunak
Plazaola Uribetxebarria, Marcelina; Zubillaga Zubizarreta, Victorino
- Ta lehenengua suakin beroketan zan? Lehenengua suakin? 
- Ura beroketan zan hor, oin azkenengo gatza eitten zan aldixen, iketzaz. Bai. Kaldaria, baporra. Baporren... Esaten euen itsasuko bapor baten kaldaria edo hola izeten zala. Kaldara bat, kaldara haundixa. Bai, han kaldara barruen, ba, erdi-artuta gorputza, erdireiño sartuta. Gero hurrengo tubuak errebentau, tubua zulatu eitten zanien han ez zan ezebe ikusten. [Erak] eukitten eben presiñuakin [dana] baporra. Sue be, klaro, iketza zela zan fuertie, sue be [izeten] zan, baiña sue be [entzun] be eitten eben. Ha zuleketan zanien, "di-a! " kortau, freskatu dana aguro, tubue, ba, arregletako. Oso biheleku txarra izeten zan, berua, barruen oso bero egoten zan. Uraz pasetan geben, ur hotza sarri, baiña oso biheleku txarra. Ta kaldaria baporrezkua. Ta [sarririk] askotan, ba, ikusten ebenian apurtu zala, kortau dana ta, ba, atara gatzok eta aparatuak garbittu, zeaittik eze aparatuak astero-stero-stero garbiketan zien. 
Bai. Tubuak, horreik aparatuok, kobrezko ta zink ta latoi ta esaten euen holako mezklie eukela tubuak, ezta? 
Lau-auak, kobre koloreko zerak, ta aparato bakotxak eruengo zittuen ez dakit berrogei edo... igual... berrogei tubo, departamentu baten, e? Holako [...] baten, altura haundixa, ba, eukiko eben igual haik metro bi edo bi terdi edo luzeeria. Ta haik aparatuak enmadrinauta eruten euen plakak euken euren zuluekin, neurrikuekin, ezta? Ta goittik behera sartzen zeben tubua ta enmadrinau eitten zeben, [...] sartu ez dain zerien, tubuetan. Ta han ez zan ez... junta... juntie ta bai, ba, urak kanpora urten ez deixen ta zerien. Ta juntiai plaka haundixak izeten zien ta haik, ba, juntak eruten zittuen urik nahastu ez zain, baiña tubuak danak enmadrinauta. Ta madriniaz enmadrinaten zittuen ta han ez zan pasetan. Han martxan jarten zeben, ta ura ifintten zotsen ta ez jauken eskaperik. Fuera! Dana enmadrinauta. 
Ikatza Asturiastik ekartzen zen
Plazaola Uribetxebarria, Marcelina; Zubillaga Zubizarreta, Victorino
- Ta kalderetarako iketza ze zan, pago-ketza edo...? 
- Ez, ez, zera, [artrazita] edo iketz hori. Ba, Asturiastik ekarten euen. 
- Harri-ketza? 
- Bai. Ha iketza be, ha be, han be iketza... guk laister igarten geutsen. Esaten geuntsen enkargauai: "Honek iketzonek ez dauko", ta "Bai, oingo aldixen esan joskuan ez auela bestaldekoik, bestelakoik eta... ". [Hori] Donostiako puertotik ekarten euen. Horra barkuan ekarten euen iketza, ta hemen Gatzagako bat euen enkargau han puertuen, ta hari zertzen otsen: "Hi, bialdik hainbeste milla kilo; bialdik hainbeste" edo "[Bagu] bat edo bi" edo... Bai, gure zana. Ta [artrazita] iketz hona, garrik bapez ta berua eukitten ebena. Bentiladoriaz haxia azpittik, azpittik bentiladoriaz, [... txuleta zeran] , ta "ra! " jasoten eben gogua emoten otson puntu-unturaiño. Kentzen [zeutsen] bentiladorioi, zerrau baztarra guztiak eta, ba, zati baten, ordu-rdi edo hogei minutu edo gura zana, egoten zan bero normal-ormalien. Bai. 
Gatza garraiatzeko erabiltzen ziren kutxak
Plazaola Uribetxebarria, Marcelina; Zubillaga Zubizarreta, Victorino
- Ta horreik zien... gizonezkuek eitten zittuen horreik lanok, ezta? 
- E? 
- Kaldarako lanak eta horreik gizonezkuek... 
- Bai. 
- Gizonezkuen lanak zien horreik... 
- Bai. Emakumiek enbalau besterik ez eben eitten. Kartoiak poltsetan sartu, poltsok zertzen zittuen, dobletan zittuen, ta kartoiak "al momento". Han eskua hartuta eukenak, ba, uf! Ze asko, poltsa asko, egunian zertzen euen. Bai. Ta batek beste lanik ez bere kazu bategaz, ya kazutxo bat, neurrixa, ezta? Pixaketan-ta ibili barik, neurrixa izeten da, kazutxo bat. Ta poltsara "dast! dast! dast! ". Batek beste lanik ez eben eitten; egun guztien. Bai. Batien bateri toketan jakon, bestien bestiei, bestien bestiei... egunien bat kanbixetan zien emakumiok. Ta besterik ez euen eitten, dana beteten. Emakumiak enbaletan, besterik ezebez. 
- Kazutxo horreaz gatza hartu ta zakuetara, zakutxuetara, sartu... 
- Bai, bai, dana. Ta, gero, haikin emakumiekin gizakume bat ibiltten zan. Batu eitten zan, ba, [...] , ha izeten zan, han eskue hartuta eukenoi ta, ba, bakotxa bere puestuak eozen emonda ta fuera. Han ez zan iñobe. Ha ibiltten zan emakumiekin. Gero beste bat ibiltten zan, ba, kajak montetan; kajak montetan be bai, kajak, oholezko kajak. 
Kartoizkuekin-a hasi zien, baiña ez eben erresultau. Puertuetan ta transportien ta trenien ta ibiltten euen transporte haundixa. Hemendik estaziñora jaso ta trenian. Ta ez euela erresultetan kartoiak. Pisua be bai, berrogeta hamar kilo hartzen euen. Holakoxe kajatxo baten, ba, berrogeta hamar kilo [...]. Oholezkua, oholezko tablia neurrikuak eindda kabezalak eta, zera, tapa ta gauza danak neurri-eurrikuak ekarten zittuan, ta montetan ebillenak josi besterik ez. 
Bai. 
Gatza nola garraiatzen zuten
Plazaola Uribetxebarria, Marcelina; Zubillaga Zubizarreta, Victorino
- Ta, gero, ha eitten zan karriau? Ta... 
- Ta gero, ba, gu oin azken aldera ibili gitzen idixekin. Bai. Hor [Begiñarrokua] beste basarrittar bat, ta gurie ibili zien idixekin karriuan. Ta, gero, hau kamiñuau-a enbreau-a in auenien idixak ez zien [bale izeten]. Hor aldatz eta [repetxotxo] , ta idixak jausi eitten zin "drast! ", labandu ta lurrera. Tiratu zela ein biher auen, labandu breaz. Ta, orduen, gero, karreteruok, ba, negau zien. Gurien aitta be, ba, ezin leikiela kamiñuen. Ta, gero, zuek ezautu be ingo zeuen igual, baiña... ez, zuen denporarako itxitta egon [be]... Atxabaltako [Alkur] kamioiaz. 
- [Alkur] , entzutie badaukat... 
- [Alkur] Atxabaltakua, bai. [Alkur] ibiltten zan. Kamioia euken horrek bixen artian, horrek eta beste batek. Ta [Alkur] ibiltten zan kamioiaz ya azkenaldera. Kargetan gutsen kamioia ta Gatzagako almazenea, estaziñoko almazenea jasoten euen. Bai. Ta gero han eitten zanien, ba, bagoia... bagokada bat eitten zanien, eskaketan geun bagoia, ta guk obreruok, esaten oskun enkargauak, ba: "Bagoia jatok eta kargau ein bihar dozue". Alamazenetik kargetan geben eta fuera. Bai. 
Gatza nola garraiatzen zuten
Plazaola Uribetxebarria, Marcelina; Zubillaga Zubizarreta, Victorino
- Lehen, kamioirik-ta ez zanien, idixekin almazenera erun biher izeten zan? 
- Bai, almazenea, idixekin-a almazenea, ta kamioiaz be bai. Kamioiaz be, ba, hurrengo aldixen, ba, [...] bagoia etorriko zala, etorri ez, ta, hurrengo aldixen, ba, pedidua [ematerako] igual apurren bat falta zala oinddio ta ez zala konpletau ta, ba, egun bat gehixao almazenien enplegetan zien ta gero almazenetik geuk kargetan gittuen. Bai. Oin balitza, ba, elebadoriek eta gauzak eta... ordun bizkarraz, bizkarrak gorri-orri eindda. Kajak kantoi zorrotz-orrotzakin ta segi! Bai. 
Tren geltokian gatza gordetzeko tokia
Plazaola Uribetxebarria, Marcelina; Zubillaga Zubizarreta, Victorino
- Almazena nun euen? 
- Estaziñuen. 
- A! Estaziñuen euen... Almazena estaziñuan? 
- Bai, estaziñuan bertan. "Gure Ametsa"... 
- [...] 
- "Gure Ametsa", hantxe. Ta, ba, ha aparkaderua dauen han, zerori dauzena. Bai. Ta almazena euen lekura ixa "Gure Ametsa"-ko ha zera allegauko da, e? Komedoria. 
- Komedoria [...] , ta harutzatxuao esatziñua. 
- Bai, almazena aparte euen estaziñotik. Estaziñua handikaldien, almazena hemetikaldien. Bai, holaxe. 
- Ta gero ya handik, ba, repartidu ta... 
- Bai. Hemengo transportioi hola izeten zan. 
Rekadistak
Plazaola Uribetxebarria, Marcelina; Zubillaga Zubizarreta, Victorino
- Gero egoten zien baitte errekadistak edo... Esan gura dot, transportie esan dozu ta rekadistak edo errekauek eitten ibiltten zienak edo...? 
- Bai, hemen errekauak orduen, ba, errekau gutxi, ezta? Zegaittik eze hemendik bertatik Vittorixara jentia faten zan trenian. 
- [...] esan gure dau [karreterue]. Martzel ta Patxi ta... 
- Bai. Hemendik lehelengo errekaurik haundixenok eitten, ba, Vittorixara faten zan bertako jentia. Ta Vittorixara fan ta, ba, handik [...]. Baiña etxien beti zerbaittek falta eitten dau. Ta falta eitten ebenien hemen bertan kalien euen bat rekadista ibiltten zana Bergarara; goixien urten ta gabien bueltetan zan Bergaratik. Mando bategaz, mula zer haundi bategaz, karrua ta rekadistia. Bai. Marzel, Marzelo Elgoibar. Hil zan. Edadekua zan; ya, ba, gu gaztiak eta ha edadekua. Ta, ba, ha akostunbrauta euan holaxe. Bai, hemen [...] be gabetan, ha astien ez dakit zenbat egunien fango zan, baiña ha astien egun bi, hiru edo lau igual fango zan. Ta gero Maulandatik hona gorako, sarririk askotan, pisua ta karrua ta mandua be ya [...] bueltia eindda kantsauta, behixakin semiak urteten utsen Maulandara. Behixek eukitten zittuen pareja bat etxien, ba, terrenuetan-a biher puskat eitteko, ta gero behixekin Maulandara urteten utsen ta haik lagunketan utsen hona etorten behixekin. Bai. Ta hak, ba -ni akordetan naz-batien... gurien be, ba, zerbait etxien-do falta bazan edo, hurrengo edozer gauza, ba, txutxerixaren batzuk igual, ta, ba, "Haretxek ekarri bihar dozu, Marzel" ta "Bai, bai, ekarriko dotsut". Ta ya esta. Hak errekauak eitten zittuen. Hartan ona, e! [Buru... buru] ona hartan. Bai. 
- Ta fan ze eitten zan, karrua hutsik faten zan ta gero karrua beteta etorri? 
- Sarri gatzak-ta eruten zittuen, zegaittik eze, ba, hor behien be batzuk: "E! Ekarridazu zaku bat gatz! " batek be igual; beste batek igual, ba "Urlixa lekutatik ekarridazu hauxe ogixau edo bestia"; milla errekau modu. Ta, ba, hak ein eitten zittuen. Ta hak -akordetan naz ni-behixakin-a gatza-abrikatik, ba, igual hiru-au zaku ekarten zittuen kalera. Ta kargau ta hurrengo egunien urteteko goxien kargauta eukitten eben gertu-ertu etxekuok ipintten utsen. 
Ta, ba, ha goxien hartu ta faten zan preparauta. Bai, errekauak. 
- Gatzak errepartidu... 
- Bai. Gero [basuen...] , ba, jentiek, ba, "Etorriko dok" edo "Bixer fango gaittuk etxera"; hemen kalekuok, ba, bertakuok bertara faten gintzen ta, ba, karruen-do han eukitten eben etxien-do erretirauta. Errekauek gauza haundirik ez zan izeten, baiña... Hurrengo... Hurrengo igual "Ekarrizu zesto bat" igual, "barrixa"; ta hemen, ba, hau zestero jentiau, hau orduen ez zeben esistiduten hemen, ta hak hor behe-ldetik ekarten zittuen. 
Rekadista lanaren inguruko zehaztasunak
Plazaola Uribetxebarria, Marcelina; Zubillaga Zubizarreta, Victorino
- Eta karrue zelakue zan, ba? Zelako karrue eukitten euen? 
- Karrue errubera galantakin ta bi erruberakua bakarrik. Bi errubera. 
- Tolduaz. 
- Tolduaz? 
- Bai. 
- Bai, bai, bai. Ha tolduaz ta aurrien be asientuaz ta dana karruoi. Formala [itten] eben. Bai. Honek, Marzelo Elgoibarrek, laukua, horrek be laukua: aurrien bi ta atzien beste bi. Aurrien estutxuaua, atzekua zabalao... Bai. 
Esaten eben torpetxuaua izeten zala, baiña seguruaua. Laukua seguruaua; kargia alde batera eukitta be, ba, hurrengo kaballuek be labankada bat edo edozer gauza eindda, ba, kargiek ez ebela domiñetan ez atzera ta ez aurrera. Lau erruberakin, ba, ondo. Torpetxuaua esaten eben. Bai, entzunda nenguen ni harei ta. 
- Jendeik ez zauen ebalten, ez? Karruan jenteik ez zan ibiltten... 
- Ez. 
- Jenteik ez, jenerua bakarrik...? 
- Ez, iñor ez auen ibiltten, eurak bakarrik. 
- Bai, eurak bakarrik. Ez, ez, ez. Eurak, eurak. Bai. Harek seme bi etxien, ta haik lagunketan otsen dana. Berak ya hoixe biajiori bakarrik. [Han] oso edadetu ta gero eitten eben, e! Ta Bergaratik bueltia ein ein biher da! [Ha] beti batien ikusi, bestien ikusi... Mondrau parien be ikusitta [dauket behin baiño sarrixao] , ta ha oiñez. Bateko errekauak, bestia bestia, bestia bestia... oiñez, "tikirri-akarra". Bai. 
Umezain Bartzelonan
Berrostegieta Goiburu , Felipa Saturnina
- Kanpuen ibilittekue zara zu be? 
- Nik urtebete in neuen lehenengo fan nitzenien, ta bigarrenien, ba, egun batzuk gutxiao. 
- Bi urte, behintzet, orduan... 
- Urte bi. 
- Urte bi... 
- Deskantsuagaz, baiña urte bi. Eta tipo onak zien etxeko andre-gezabak. Harek gau bat be ez euen isten urten barik. Pelotarixak, badakitzu. Pelotarixa zan gizona, ezta? Horrek zesta-untakuak. Markiñakua zan. Eta hak egunero kanpuen [afaitten] ez baeuen urten, behintzat. Edo zinera edo teatrura edo kabareten batera be igual. 
Behin eruan nindduen, etxekoandriaz [han] , e! Etxeko andriaz, hiru umiak eta neu. Frontoien egon, partidue ikusi, urten geuen ta esan euen etxekoandriorrek: "Ba! Oin ez goiez etxera zertzen, afarixa preparau ta zertzen. Hementxe dao kafeterixa bat", han zerien, "Paseo Gracia" edo han zerien ez dakit ze bokakalletan edo, "Hementxe dao kafeterixa bat ta horratxe fan ta hartuko dou". Fan gara, [...] umiak -umiak, hirurak, hirurok, esateko, umiak-eta porteruorrek esan otsen: "Señora, estos no pueden entrar", esan otsen, ezta? Ta, ba, gu isilik. Ta berak esan otsen "¿Por que? Si venimos a tomar un cafe. -esan otsen-¿No es una cafeteria o que? ", "Era". 
- Aldatuta euen, orduen? 
- Bai, [aldatuta]. Harek ez ekixen ezer ta guk gutxiao. "Era". Bueltia ein ta etxera. 
Umezain Bartzelonan
Berrostegieta Goiburu , Felipa Saturnina
- Gazteik fan zitzen... 
- Ba, hamabost urte bertan zerien; Markiñan [neuen] hamabost urte kunplidu neuenien. Hille bi in gittun Markiñan, ezta? Eta hantxe neuen. Hamalau urteaz sartu nintzen ta hamabost hantxe kunplidu neuen. 
- Kriada han be? 
- Ba, eurakaz. Etxekoandriek... [Oseake] , hemen euken ama. Etxekoandriek hemen euken ama, eta anai bat, ezta? 
Eta etorri zien Cubatik edo Mejikotik edo ez dakit nundik etorri zien. Eta ekarri euen ume txikiña, sei hillebeteko umia. Ta fan biher euen beste batek, baiña bestien ama gaixotu ein zan eta, ba, neskiorrek ezin leikiela fan esan otsen, ezta? Ama gaixotu ein jakola ta itxoin ein biherko dauela ta... Baiña umie zainketako biher euen bateronbat, eta gure amaana etorri zan amandrie, umien amandrie. Bera etxekoandrie ez, haren ama etorri zan, ta esan ei zotsen -nik ez dakit zer esan otsen, ezta? ni ez naz akordetan ta-: "Esto... esto... Satur, bialduko dozu umie zainketako? Etxera etorriko da lo itten, e! Baiña umie zainketako. Ta geurien bazkalduko dau", ta, ba, "Bueno, denpora gutxiko bada, bai", kontestau ei zotsen berak, ezta? Ta fan nitzen. Akordetan naz, karnabal eguna zan, gaiñera, e! Karnabalez jantzitta euzen plazan fiestie ta. Hori akordetan naz. Febreruen atzenak edo izango zien. Eta fan nintzen; ba, lau urte t´erdi, esan notsun moduen. 
- Eurokin? 
- Egun birako fanda. 
- Egun birako fan ta... 
- Klaro, gero bestia ez zan etorri. Ta zelan ez zan etorri, ba, [...] esan [otsen] : "Geldittu...? ", ta "Bueno". Eta gero, ba, esan otsen juni... ez juli... Hurrengoko urtien izango zan [...] Barzelonarako, ta amak: "Umia don, baiña, ondion! 
Hamabost urte ez jaukan ta! Hamalau urteaz zelan fango don, ba, Barzelonara? " esan otsen. Gero amak kontetan osten, ezta? Niri ez osten eze esan ta. Ta nik baietz. Markiñan be egon nintzen hillebete, zeatik bera gizona Markiñakue zela zan, han, Jemeiñen. Egun baten, akordetan naz, automobil txiki-xiki-xikitxo bat zan. Orduen ez euen automobillik! Bateronbatek beuken... Ta harek baeuken holako txiki... baiña nik ez dakit ze automobil zan; txikitxo bat! Hiru neska eta ez dakit sei edo zazpi ume automobillien sartu, bai? Eta Jemeiñeraiño eruen nindduen Markiñatik. Nik arbolak ikusi be ez nittuen eitten! [... belozidadie]! Ene! Honek akabauko gaittu! Eta etxien ez ekixen ezer. Etorri nintzenien, "Nun egon zarie? ", ta isilik. Baiña baekixen, e! Ez dakit zeiñeaz fan nintzela. Ta "Haregaz". 
"Zoruao da ez dakit zer baiño ta ez dakit... ", bilddurtuta danak eta gu [...] automobillien. Ez dakit sei edo zazpi ume zoiazen, e! Nik bi, neskatillia ta mutikua; beste neska nausitxuena ha ez zan etorri. Ta bestiek be, ba, holaxen erungo euen. Asike... 
Josten ikastera
Berrostegieta Goiburu , Felipa Saturnina
- Gero joskin ibili zitzen... 
- Bai. gero Mondrauen Gorroñogoitianien ikasi neuen, amagaz, Pruden. Pentseizu, hori, Alfonso edo hori txikitxue zan; esateko, jaixobarrixa ni han ibili nintzenien, ezta? Ta amandriek esaten osten, betik euen negarrez, betik negarrez umiori ta: "Zazpikixori halakuori, zazpikixori! " esaten otsen, ezta? Ta, ba, "zazpikixa" negar eitten euelako esaten otsela. Ta behin preguntau ein notsen. Zera, Mondrauen tabernia beuen zera, "Berbena" ez, beste bat zan, [...] tabernia, han, frontoi ondun euen. Hak euken automobilla ta. Eta gero euen bestia "Hilarionena", eta hango neska bat be josten ebillen. Ta harek kontetan zittuen izateko batzuk... tabernan entzunda, e! Tabernan entzunda. 
Ta guk, ba, juerga. Ta bestie etorten zan ta "Baiña ondion ez dozue ein hau edo hori edo bestia" ta halaxe. Ba, holaxen. Ni astelehenien fan ta zapatuan etxera. Holaxen ibili nintzen; urte t´erdi edo ein neuen. 
Arropak josten urte askotan
Berrostegieta Goiburu , Felipa Saturnina
- Ta han joskin ikesi ta gero... 
- Han joskin ikesi ta gero etxien egon nitzen. Bai, etxien. Ta holaxe, nire bizimodue holaxe. Batzuk kobrau ta beste batzuk kobrau barik ondion. 
- Neurrira...? Holan, neurrixak hartu ta baikotzai...? 
- Bai, bai, bai. Badakitzu, hemen, ba, batak eta frakak eta alkondara ta... gehixen horixe. Bai. 
- Zuk zeuk kanporako eitten zauen... 
- Bai. Baiña horreatik esaten dotsut, batzuk kobrau ta beste batzuk kobrau barik eta ondion halaxe. 
- Eta ehunak-ta edo tela edo materiala-a nundik eskuraketan zittuen? 
- A! Ez, telia eurak ekarten euen itteko. Bai. Eta, bestela, ba, neuk ezin baneuen fan Vittorixara, zera, hor Gatzaga gaiñien Gure Ametsan euen bat lehen ferrobiarixue izandakua. Ezta? Eta hak euken debalde trena. Eta errekauren bat bihar banauen harei emoten notsen apuntaute ta harek ekarten osten Vittorixatik. Klaro. Eta etxera ekarten osten, e! Ta propiñatxo bat emoten notsen ta... 
Kanpai klaseak
Berrostegieta Goiburu , Felipa Saturnina
- Kanpaiak diferentiek izeten da, ezta? 
- Bai. 
- Guk oin ez dou... 
- Bai, sonido... sonido diferentie eukitten daue. Bai. 
- Zenbat kanpai daz? 
- E? 
- Zenbat kanpai-ipo edo ze...? 
- Asko egongo die. Segun... 
- Aramaittakue... 
- Aramaittakue, anjeluse esaten otsen erderaz, ezta? Aramaittakua. Goixien "el alba" edo gura dana goizeko bostetan-do eguna zabalketan euenien ta holan illunketan euenien aramaittakuori. 
- Ta anjelusa? 
- Hamabixetan be joten euen. 
- Baiña gero sua zanian be...? 
- Baitta! Kanpaiak, su-anpaia. Kanpaia joten ekitten otsenerako baekixen "Su-anpaia da, edo basoren batek edo zerbaittek hartu dau sua". Bai, bai, holaxe. 
- Desbardiñak zian, orduan? 
- Bai, bai, desberdiña. Ta hiru kanpa baiño ez geuen ikusten kanpantorrien ta diferente joten euen. Sonido diferentie eukitten euen, bai. 
- Eta joteko arduria norena? 
- Sakristauena. 
- Gero, hil-anpaiek be diferentiek? 
- Bai, hil-anpaiak be diferente joten daue. 
- Segun ta nor dan hil dana? 
- Ez, joten daue, ezta, honenbeste kanpa edo zera ta gero azkenien, gizonezkue bada, "Klon-lon" birritten edo ez dakit zelan. Hortxe dao diferentzia, azkenengo kanpaietan, edo gizonezkue edo emakumia zer dan. 
- Eta umie bada? 
- E? 
- Umie bada? 
- Umia bada, aingeruen kanpak joten dittue, kanpa alegriak. Holaxen. 
- Guk [...] ez [dou] ikasi ta... 
- Ez, guretako danak igualak... 
- Klaro. Danak, klaro. 
- Ta entzuten egon be ez gara itten... 
- Baiña horrek badaki diferentiak joten dauena. 
- Bai, entzutia bai, baiña ezauketan kanpak...? 
- Ez? 
- Nik neuk ez, behintzet. 
- Bai, igerten jakue. 
- Hil-anpak igual lentutxuauak dia, ez? Hil-anapaiek... 
- Bai, bai. 
- Batetik bestera tartie ta... Ez? 
- Ez dakit. Nik... Igerten jakue bai, zaratan igerten jakue. 
Ospitalea; Dorletako eliza
Berrostegieta Goiburu , Felipa Saturnina
- Hemen Gatzan ospittala-do auen, ezta? 
- A! Bai. 
- Ze...? 
- Ospittala ez zan, "Casa de beneficencia" zan. Horrek Zalterain famelixiek itxittako dirua -pezeta bat igual izango zan, ezta? Baiña... - egunien, ba, bat eukitteko, behintzat, jasoteko. Herriko... herriko semiek izan bihar auen, e! 
Eta egoten zan andra bat. Ez zan sekula iñor egoten ta andra bat eukitten euen, ba, etxie zainketako ta egoten bazan bateronbat ha zainketako ta zerien. Ehun pezeta hillien emoten otsen andriari. 
- Hango lanak ittiarren? 
- Hango gauzie ta etxia libre. Ezta? Ta egoten zan, bai. Nik ez neuen... Ni ez naz akordetan hori biatien, lehen egon zan biatien zera, Andra Marixen egon zan bietien ama egon zanik. Ezta? Ez naz akordetan, hareaz ez naz akordetan. Ez naz ez, ez, ez zertzen. Gero egon zana urte askuen egon zan, ba, hil arte. Alargune zan. 
- Ospittala be bietien lana izeten zan ospittala zainketie? 
- Ez. Ez. Hak andra bat page... andra bateri pagetan otsen ehun pezeta egunien. Ta zelan iñor ez zan egoten, ba, berak etxie libre eta, ba, gure dauena ein deixen. Bai. "Casa de beneficencia". 
- Ta han ezer ez eukenei lagundu edo zer...? 
- Ba, ez... Zuk... nezesidadien bazaz etxien ta ez bazauz ondo, ba, haraxe errekojidu, ezta? Ta, ba, han zuri, ba, jaten emon ta zainddu ta garbittu ta, ba, zer bat letxe. Bai. Residentzia... 
- Etxeik ez badaukotzu, ba... 
- Bai. Residentzia baten egotia letxe. Oin ezebez. 
- Herrikue izan bihar. 
- Herrikue, bai, herrikue izan bihar; kanpokue ez, herrikua, herrikua. 
- Eta biatia zer zan? 
- Ha zera, Andra Marixe zainketan euena, Ama Birjiñia zainketan euena. Bietia. Bietia esaten otsen ta! 
- Ta haxe zan bere lana? 
- Haxe bere lana: Andra Marixa garbi euki ta haxe. Baterenbat faten bazan atendidu ta horixe. Zabalik egoten zan lehen egun guztien egunero! Dorletako eleixie zabalik egoten zan lehen. Klaro, ha euen zainketako ta! Horreaittik. 
- Ta hango garbittasunak edo...? 
- Danak, danak. 
- Eta ze izeten zan, moja bat edo ez? 
- Ez, nik lehelengo ezautu nauena zera, ezkondue zan. Ezta? Gero ez, hau bigarrenau monja egon ta monjatatik urtendakua. Horixe. [Anita]. Ha hil zan ta akabo. 
Sasimedikuak Gatzagan
Berrostegieta Goiburu , Felipa Saturnina
- Gatzan kuranderuek asko [zeren]. Danak zien kuranderuek, danak ekixen. Teresa "Bizimodusia" primerakua. 
- Zein? 
- Teresa "Bizimodusuena"... "Bizimoduena". "Bizimodu" esaten otsen. Teresa euken izena, ezta? Eta andra txikitxo bat zan. Zuk orkatillia bihurketan bazeuen, ez dakit zelan demonio ifini ta bendetan otsun ta ondo jarten jatzun. Bai, bai. Eskue eukiko euen. Holaxe. 
- Bat baiño gehixao zian, esan dozu? 
- E? 
- Kuranderuak bat baiño gehixao? 
- Bat baiño gehixao egongo zien, baiña kalien zelan bizi zan, ezta? Ha zan gure kuranderiori. Danak ez zittuen jarten ondo, baiña... 
- Ta bedarren barri ta be baekixen? 
- Bai, bai, gure amari emon otsen errezeta bat bedarrakaz eitteko, ezta? Eta ez dao haren moduko pomadarik. Zuk itten doz... Nik oin hau erreta euki dot eta badaukat erreendako pomadia, baiña ez dotsat emun, zeatik betik uretan ta zera, baiña herida bat, infeziño bat, erlakistanak, ezta, urteten daue ha pomadia ifini, berotu eta... Gasan ifini ezkero, ba, urtu eitten da ta jausi eitten da, ezta? Baiña harizko... harizko tela zatitxo baten ifini, ta gero ifini esparadrapue edo gura dana eta berde badao be zertu eitten dotsu, berak bigunketan dau eta atara eitten dau. Nik eindda dauket. Gauza bat falta dau, ez dakit zer ez notsen bota, bedar bat. Ez neuken ta ez notsen bota. Ta gero argizarixa apur bat sobrau itten jaten ta gehitxuao bota notsen. Baiña bestela, ba: koipia, koipia edo sebua, ezta? 
Sebua hobeto ondion, ardixen zera hobeto bestelako koipia baiño. Koipia, kipula gorrixa... Kipuliak gorrixak izan bihar dau, e? Zurixak ez dau balixo. Gorrixa. Zartakiñan eindda soseguz, soseguz, soseguz. Egun guztien euki hor atzekaldien txapan ta ala ein dailla! Gero, koñak apurtxo bat, jaboi... baiña jaboia txinbo edo lagarto zatitxo bat, bai, eta zera, ezti... ezti panala. Ezta? Argizaixa. Baiña erosi... dendan erosittakuak ez dau balixo, e? Zera, erliena izan bihar dau. 
- Panalekue... 
- Panalekua, bai. 
- Zati bat bota, ezta? Eta horreitxek uste dot diela: sebua, kipulia, eztixori eta ez dakit... Gero beste bedar bat botaten otsen, gurien ama difuntiek botaten otsen bedar bat be, berak esan otsen ta. Ezta? Ta ortuta fan ta ekarten euen baiña [...] ez nekixen zelakua zan. Esan neuen: "Hori gastau jatak". Ez dakit zenbat urtien euki neuen bost edo sei urtien holako fraskutxo baten, hortaiko maihonesa horreik frasku txikitxuek saltzen zittuen, ba, lehenau? Oin ez daue saltzen, oin potietan saltzen daue, baiña hor fraskuen, ezta? Eta, zu, halakotxe fraskutxo baten emon ama difuntiek eta, baiña igual hogei urtien eukiko neuen, e! Eta azkenengoko hondarra gastau zanien esan neuen: "Ba, ein ein biharko dot". Ba, [horixeaz ein] , primeran. Nik edozein herida badaukat "ranba" ifintten dot eta ez daukat gehixao kurarik ein biharrik, haretxeaz primeran osaketan da. Ta pusa badaukatzu atara eitten dotsu. 
- Zikiña atara? 
- Bai. Eta gero, ba, bera apurtxuka-purtxuka sikaketan da. 
- Eta igual balixo dau erriendako ta...? 
- Klaro! Herida guztiendako. 
Sendagilea Gatzagan
Berrostegieta Goiburu , Felipa Saturnina
- Medikuik-ta, bestela, hemen ez zan...? 
- Bai, medikue egoten zan. 
- Bazan? 
- Bertan egoten zan medikua orduen, ni umia nitzanien, gaztia nitzenien, bertan. Gero ez. Gero etorri zan bat, ez dakit nungua zan bera, gero Eskoitzara fan zan, ezta? Ta hil da; gero Donostiara fan zan ta hil zan. Ezta? Don Domingo. Eta ha hemen tabernan egoten zan apopillo. [Lorentzuena] zan tabernia, ezta? Ta apopillo han egoten zan. Baiña gau ta egun egoten zan medikua fijo Gatzagarako. Gero, ba, ekin otsen bati ez dakit zer ta best... ta gero kitto. 
- Gero kuranderiena fan bihar... 
- Kuranderiana medikue euenien be bai! 
- A, bai, e? Harekin fede gehixao? 
- Sarrittan bai, segun zetarako. 
- Bai, lehenauko erremedixuak asko ta asko... 
- Bai, naturalauak. 
- Jakin ein bihar ze bedar ta zela... 
Harizko izarak
Berrostegieta Goiburu , Felipa Saturnina
- Gurien ama difuntiek harizkuek. [Haik, ez dakitzu? Haik] antiguakuek. Ta baeuezen aittak Madrittik ekarritta hau sukaldiau tapauko euen. Ta, klaro, bigaz hiru izara ein: zatixa kendu, ezta, ta bestiari zatixa ta erdittik josi ta ala! 
Beste bat. Ein gittuen, ezta? Ondion bi ein barik dauz, zeatik holakotxe bordaua dauke, e! Holakotxe bordauak. 
Eta... egongo zarie hor; batenbatek aprobetxauko [...] , bestela, barriz, usteldu deittezela. Bai. baiña gurien harizko erropie gastetan zan, e! Gure ama difuntiak algodoizkorik ez euken; ez euken. Harizkuak. Berak ein zittuenak be dozenerdi harizkuek. Ta aittajauna difuntuek be harizkuek euken... Horrek sendotxuauek [...] eitteko. Eta holaxe. 
Ba, gure bizimodue holaxen izan zan. 
- Harizkue nik entzun inda dakot, baiña zer da...? 
- "Hilo". 
- Bai, "hilo". Eta perkala ez da hari-ota... zer da? Ez da harixa? 
- Algodoia. 
- A! algodoiakin... 
- Algodoia. 
- A! Perkala be algodoia... 
- Perkalezkue bai, algodoia. 
- Algodoia da orduan... 
- Algodoia da, bai. 
- Ta linozkuak lehenaokuek izango zien? 
- Linozkuek... Horrek linozkuek badaoz... liñua fiñaua eta sendotxuaua eta gero hori beste piketan dauen hori. 
Halakorik ez euen gurian. 
- Horreik lehenaokuak... 
- Antiguakuak, bai. 
Antzinako ezkontza
Berrostegieta Goiburu , Felipa Saturnina
- Ni akordetan naz, hemengo kaleko bat euen, ezta, Arraten hor baserrixen ezkonduta. Ta, ba, klaro, ha ezkondu zanien berak kontetan euen bere bodia zelan izan zan. Sarrittan.. Ta nik esaten notsen: "Casimira, kontaizu bodia", "Ba, ume, gari joten ni egon nintzonan atsaldeko bostak artien -hementxe, e! Hementxe-, eta atsaldeko bostetan hankak garbittu errekatxuen ta mosue ta baiezkue emoten fan nintzonan". Holaxen. Bai, zu. Baiña berak saladiau kontetan euen ta nik esan ta esan eitten notsen. Handik denporalditxo bat pasau ta "Casimira, kontaizu bodia". 
Kontauko euen bere bodiori ta... Bere aitta ta ama, ba, hemen, hau taberniau dauen lekuen bizi zien, ezta? Eta emon otsen zera, ba, eleixatik etorri zienien, pipar haundixak. Pipar gorrixak, ezta? Horretarikuak. Udie zan ta. 
Emon otsen. Arratera fan ta oillue euken afaitteko. Pentseizu, oillue saltsan ifinitta. Zopie ein ta afaitteko. Ta hurrengo egunien fan zien gaztañadixa ezauketan. Gaztañadixa euken hor kanposantu zerien, ezta, ta, ba, terrenuek ikusten, zertzuk zien baserrikuek. Eta gero astelehenien Arrikrutzera garixa joten. Baiña saladiau kontetan euen berak! Eta lobak, Donostiko seme nausixenen neskatillak, etorten zien ta esaten otsen: "Amama, kontau bodia". Ulia hartzen otsen, "Amama, kontau bodia". Ba, beti bat. Beti bat. Bai. Ba, holaxen. 
Aisialdia
Berrostegieta Goiburu , Felipa Saturnina
- Dantzara-a Landara faten zitzien? 
- Bai. Udan Landara ta neguen herrixen. Landara. Landara fan atsalde... Bezperetatik urtenda, e? Zuk ez dozu jakingo bezperak zer dien... 
- Ez. 
- Oin ez dakit zela deiketan dotsen, "maitines" edo ez dakit zelan esaten dotsen. Atsaldien egoten zien eleixan, elizkizune, ezta? Bezperak. Errosarixua. Eta gero handik urten -nobenaren bat beuen, ba, nobenia eindda urten-eta Landara oiñez, miña atarata, aldatza gora hemen. Ta gero han Landan... 
Dorletako eliza
Berrostegieta Goiburu , Felipa Saturnina
- Ta lehen bietiorrek eta dirue-a batzen auen Dorletarako edo...? 
- Bai, etxerik etxe ibiltten zien, ibiltten zan batzen. Ez dakit... Honeik hemengo Eskoitzako auzuna guztiok, ezta? Ta Atxabaltakuek be baietz uste´t, ez dakit, eta herrixen be bai batzen euen, ezta? Ta, ba, eukenak eukena emongo otsen. Txakur txiki bat baeueken, txakur txiki bat; ta haundixe baueken, haundixe. 
- Eta dirue zetarako izeten zan? 
- Ba, beretako. 
- A! Beretako... 
- Ez euken sueldorik eta. Ez euen orduen oingo moduen bodarik. Badakitzu? Ta horrek be asko esan gura dau. 
Bodatan gutxi itxitta be batek igual ez dau itxiko, baiña beste batek [hiru bat lau] milla pezeta itxitta be... Ta egon direz astiak hemen... Oin ez, oin ez dao hainbeste, e! Badaoz betik be bodak, baiña oin ez dao lehenaoko moduen. 
Oin hamar urte igual astien lau ta bost boda. Zapatuetan hiru boda? Kasi zapatu guztietan. Bai. Badakitzu, haik bostehun pezeta itxitta be milla ta bostehun pezeta die. 
- Ya... Baiña harek ez euken holako diruik eta batu ein bihar... 

Lekeitio (Bizkaia)
Lehenengo lineako autobusa Lekeition
Atxurra, Rufo
- Hor bai, hor topaten diraz, lelengo, Bizkaidxan [...] euken matrikulia hogeta zazpi, hamalau matrikula Lekittokuna eduki bana. Lelengo ipiñi eutsana Lekitton kotxiari kenduta, "autobus de linea" zan Lekittoko Delaia, hori be han dao "en mil novecientos siete". 
- Autobusa ipini zan baña? Alkilerreko edo linea zan? 
- Linea, linearako. 
- Linea. 
- Bai. Etorten zan ha, hortik bat, Filipinastik lekittar bat han izanikua hamen aberasteko esperantzan, ta hamen gogor urte eutsan kutxeruk ta halan ta guzti be ze ein ban? Itxi ban beren kotxiori ta enpresa baten handidxo sartu zan, ta hori prozesuori argazkixakin ta danakin daukat ha... 
- A bai? 
- Hasi zanetik eta. Hon eongo da... 
- Historixa guztia. 
- Bai. Ta on ha, liburua nahi dabelez ein, batzuk hona ekarri dotez ezta, atzera eruteko neure tokira baiña. Ta on esplikaten naon hau gora beheriori hontxe agertzen da, dan hori. 
Lehengo Lekeitio
Pagoaga Etxaburu, Mertxe
- Eta gero bestela Lekitto asko kanbidxe da edo...? 
- Buf! Lekitto? ba zer esango dotsut neuk? Madrid Txikito on, ta lehen ein kontu Oleta zala, esakera baten. Beti izan da Lekitto ba herri politte izan da, beren portu politte, hogeta lau enbarkaziñoi edo hogeta sei edo zemat euki ebazan? ta oin bi daoz, ta gero motor txikiñak, neure gizona be zan itsasokua, mariñela, sotapatroi ibiltzen zan, baiña motor txikiña be baeukan, edo tximiñotan-a eitteko hori. Ba haidxe zan gure bizimodua ba itsasotik izaten zan, baia neu hango partekua nintzan, orduan ganera esaten ebenaz gu baiño ariñagokuak, zelan da? eukitten ebela, aparteko hori, gure partia ta Arranegi partia ein kontuz erdittik bi endda egoten giñela, nik neuk ez dot ezautu, baiña halan esaten eben. 
- Entzunde dekogu be bai, ezta? tonuen be bai, berbetan be, diferentzidxe dauela. 
- Bai! Ez noia ezer esaten, baiña gure aldin motelak zirin mariñelak. "Ladero", "Crasto", esto... egon pixkat, "Saander" ta dana zan holakoxe berbetia, nire gizona lelengo dala e! Ta gero ya ein zirian por ejenplo izenak gizonezkunak be, nik dakit, on etxat akordaten, baiña neure gizonari bere lagun bateri nik ez dakitz zelan deittuten eutsan erderazko izena, zelan zan? Bueno, oin etxat etorriko gero etorriko dxadaz danak, baiña on etxat etorriko. 
Dana zan nahiku txarto eitten eben berba, ta erdera "no te digo nada", erdera ui! 
Bainuen sorrera eta funtzionamendua
Eiguren Mendiguren, Jose
Hori aittittek ein eban hori. Hori dao bonba bat dao itsasotik ata eutsen bonba bateaz "Club de pesca" don tokidxan, han eon zan txabolatxu bat, ta bonba bat egon zan han, handik eta oin taillerra daon tokira arte ataten zan bonba batek ataten eban ura beste depositto handi batera. Baia lelengotan ibilli zan horreaz gasoliñiaz ta gero etor zan elektrizistia, eletrizidadeko motorra. Baiña handik behetik ataten zan ronpeolasetik sotano batera, han euen depositto bat, ta hara. Ta handik deposittotik beste depositto batera, altura batera, atzeko hori indder hartzeko, pasateko beste beste poste batera. Ta kaldera bat egon zan berotzeko, ura berotuteko kaldera bat, ta harexeaz presiñoiagaz berotu ha ura ta gero ha ura pasaten zan baiñuta. Egoten zin bost baiñu, bost bañera, bost bañera, ta gero ohiek, handik urtetan dabenien sartzeko ohian barruan hori. Ta gero askok eitten eben horreaz, iodo, iodo, hori "¿como se llama este? " honek, goroldidxa goroldidxa, harek eukitten eban iodua eukenak, hareaz eitten eben baiñutara bota ta kolorie hartzen eban harek iodunak, "yodo de... " baiñutara boaten zan iodua. Ta harek eitten ban tintie emon, ta hareaz hartzen zin baiñuak. Ipintzen dxakon ha kantidadie denpori eitteko, holako honek "reloj de cristal", "reloj de arena", harek ipintzen zirian, hamalau hamabost, ordu laurden ordu erdikua ta harek "reloj de arena" ikusten zan eta amaittu zanian da! altxa. 
Goroldio motak
Eiguren Mendiguren, Jose
- Eta algak-ta, bueno goroldidxoa-do, tipo diferentiek ibiltzen zien? 
- Alga tipo bat dao, bi, batek ez deu balidxo. Hamen egoten da, hondarrian egoten dana, honek horrek ez deuke ez deuke tinterik horrek, iodo bestiek bestiek izen biher deue, barruen daukona iodua. Guk hartzen genduan ronpeolasen egoten zan behian, nik hartzen nabazan handik, ta han ez euenian han Quinto kilometrora, bizikletan hartunda. 
- Ba zer otzaran ekarten zendun-do? 
- Otzaran, otzaran, bai. 
Baserritarrak joaten ziren bainuetara
Eiguren Mendiguren, Jose
- Ta nok ibiltzen bazen baiñuek ba? Baiñuetara nor joaten zan? 
- Gehidxenian baserriko jentia. Gerrittik-ta dabizenak txarto, erreuma erreumiantzako zan gehidxena. 
- Eta hemen portuko jentia-ta. 
- Ez, portuko jentia ez. Gehidxenak baserrittarrak zin. 
- Eta zerba bakarrik baserrittarrak? 
- Bestik gerriko miñak-ta eukitzen ebezan harek negu guztidxan atxurregaz ibillitta ba. 
- Arrantzaliek-ta be eukiko biezan gerriko miñek. 
- Ez, arrantzaliek ardauagaz pasaten eben. 
- A bai? ta zemat kobretan jakien? 
- A hori ez dakitz zemat kobretan zan, ze kantidadia. Gauza gitxidxa izengo zan, baia ez dakitz ze kantidade. 
Orduen dirurik be ez zeuan-a. 
Bainuak mare bizietan; batez ere gizonezkoak
Eiguren Mendiguren, Jose
- Zenbatero-enbatero joaten zan ba persona bakotza? 
- Hori izeten zan oktubrian, oktubre, setienbre-ktubre egoten zin baiñuek horrek, ura daon bizidxen daonin, mare bizidxak dagozenian, ze esaten eben apurtzeko, olatuk apurtzeko indder gehidxo daukola horrek ur horrek bestik mari bizidxakin, horrek indder gehidxo eukola urak ta han eitten ebezen, egoten zan setienbre-ktubre zan bainutzia, gero ez zan egoten. 
- Eta zelan, paparroia-do ibiltzen eben-do? Traje de baiñua-do ibiltzen eben-do? 
- Bai traje de baiñua, trapu zahar bat. 
- Trapu zahar bat. Ta billuzik ez? 
- Billuzik ez. 
- Ez? Eta andrak eta gidxonak eta umiek-ta danak bardin? 
- Umerik ez zan egoten. Ez, andrak, gidxonak gehixo e, gidxonak gehidxenak. Bakizu, baserriko jentie zan erreumiagaitzik-ta zera. Gero egon zan papel bat medikuena, "el autorizado", medikuk baimena emonda, ona dala ipintzen eban. 
Bi bainuetxe egon ziren
Eiguren Mendiguren, Jose
- Eta Lekitto kanpotik be etorten zan jentie-do... 
- Baserriko bueltie: Mendata, honek Munittibar ta hortik hortik bueltakua, horko bueltakua. Gehidxena kanpoku zan e! 
- Orduen famie euki eban edo ezeune zan. 
- Bai, bai. Ze hamen egon zan beste bat "Astilleros de Mendieta"n hortxe egon zan, beste lelengo hori baiñuetxia. 
Baiña horrek ez eukan, ure hartzen eban horrek erreidxotik ta ordun ez eukan presiñorik, ta hori ipiñi zanian ha zarratu ein zan, ze hau zan ur bizidxa, ur bizidxa "de rompeolas". Handik hartzen zan ta ni hara bajatzen nintzan ta ipiñi martxan bonbia martxan ipiñi, ta lantzien olatu handi bat goittik etorten zan. 
- Ta ze egoten zien bañerak edo zelan? Zelakoa izeten zan hori barrue? 
- Bañerak han etxien. Etxien bañerak, bañerak ontxe moduko antzekuak. 
- Baia holan personak banan-aban baiñetako modukoak edo...? 
- Bai banan-anan. 
- Ta gero ze zerbitzu gehidxau emoten zenduen holan, baiñetien aparte... gero toallak eta hori zuek izten zenduezan edo... 
- Bai bai etxekuak, etxekuak danak. Batzuk sikatu eitten zirian beste batzuk ohian sartu be bai, egoten zin ohia [...] lo dauenian haize berua botateko. 
- Han geratzen zienak trankil-do diñozu? 
- Batzuk baiñuaz ohia nahi izaten eben izerdidxa botateko, handik urten eta bero dauelez han, urteten zendunian berotatik, ba sartu ohian ta ordu laurden edo ordu erdi-do. 
- Izerdidxa botateko. 
- Bai. 
Ura berotzen
Eiguren Mendiguren, Jose
- Ta han mantenimientoan-ta ze ibiltzen zan persona bakarra biherrian? 
- Gure ama-ta, holan berotuteko eta eukitten nebazan kalderia biztu eta kalderia ura berotu eta hori. Baiña ipintzeko gauzak-ta ama zan ha. 
- Alaba: Baiña zuen aitta orduan kartzelan euan. 
- Bueno bai kartzelan. 
- Alaba: Orduan zeuk laguntzen eutsazun amari, ezta? 
- Bai, neuk bakarrik. 
- Alaba: Berak eitten eban horixe, baiñuk-ta martxan ipiñi eta zuk eitten zendun oraldidxen bueltia eta bonbi ipiñi martxan. 
- Bonbia ipiñi martxan eta ura berotu. 
- Alaba: Eta ura berotu,. Ura berotu zelan zan? 
- Baporaz kaldera bat eta hareri presiñoiaz ura bero eitten gendun. 
- Alaba: Ta biztu nundik eitten zenduan kalderia? 
- Bertara junda. 
- Alaba: Bertan ronpeolas azpidxan? 
- Ez, ez, ez, hori egon zan taillerrian. 
- Alaba: Taillerrian hori. Taillerra dao etxe horren azpidxan. Arotzeridxa hori, gaur egun arotzeridxa dana. 
- Ze izatez zu arotza zara ezta, Jose? 
- Bai. 
- Hori zan ba konplemento bat, ekonomikoki konplemento bat, ezta baiñuana? 
- Baiñu zan denbora gitxireko euki eban, setienbre-ktubre horixe, ez dao gehidxau. 
- Alaba: Baiñuk egon zirin denporan martxan arotzeridxa ez euan martxan. 
- Bai, arotzeridxa bertan. Zati baten zan ha baiñuna ta bestia. Han arotzeridxa gitxi euazan, orduen ez euan gaurko martxarik, [...] egongo die batzuk eta holakoxe arotzeridxarik ez zan biharrik ordun denporan. 
Zapatuetarako dutxak
Eiguren Mendiguren, Jose
- Baiñuek-ta garbitzeko-ta zozer espeziala ibiltzen zenduen edo... ze jentien izerdidxekaz-ta... 
- Ez dot, orduan ez zan osea. 
- Horrek beste jente dabillen lekuen-ta. 
- Bai ez dakitz ze mejunke botaten otsen baiña... Ta gero egoten zirian zapatuen dutxak egoten zirian, dutxak kanpokuentzako, ur gazizagaz e! Nahi ebenak kanpoko jentiak, orduan ez euanez hamen etxitan dutxarik-ta, ba zapatutan egoten zan dutxia, pagetan zan zozer baia ura, ur hotzaz e! 
- Ta horra ya edonor etorten zan. 
- Bai. 
- Bakarrik baserrittarrak ez? 
- Ez. Nahi dabenak. Garbi garbittuteko. 
- Alaba: Mariñeruk-ta be bai. 
- Mariñeruk ez dira izan sekula. 
- Ur gazittan. 
- Eta lehen esan dozu hori oraldidxe-ta batzen joaten ziñela, eta ze batzen zenduen eskuekaz edo zelan batzen zenduen? 
- Eskuegaz, eskuegaz. [...] honek e honek deukonak hori oroldidxori, bata, oroldidxo tipo bi doz: bata iodo daukona, ha zan nik hartzen nebana; bestik ez dau balidxo. 
- Alaba: Ta ze koloreku da hori iodo daukona, berdia edo gorrizkia? 
- Berdi gorrizka paraten da. Honako kolore bat. 
- Alaba: Ta harek haunako, badaoz batzuk daukena zelan da? inddiarra lez, horrek ez? 
- Horrek ez. 
- Alaba: Lisuk zirian? 
- Lisuk, barrutik iodo euki ben bakarrik harek. 
Herriko etxeak garbitzera zigortua
Akarregi Aboitiz, Jesusa
- Eske erre erre baia zer entzun genduan. Erabilli gaittuzen "de la seca la a lameca. A! Sei hillabeteko kartzelia euki genduan, ta erabilli gaittuzen. 
- Alaba: kartzelan ez ziran egon. 
- Erabili gaittuzen. Kartzelia osake, ez, herrittik eukagun herrittik ez urteteko eta erabiltzeko geu lantzien txalet bat garbittuten. Batzokixa, lelengo-elengo erain gaittuzen hori zan elizin ondun dona, Aroztegiñekua, haixe etxia, sei laguneri. Ein genduan, edarto imini genduan garbittu-a ederto imini genduan eta handik urten genduan. Gero, hori, batzokixen azpixa hori, ta topa eban ikurrin ederra batek, "Bitu Jesusa, neuk erungo dot etxera", imini eban haulan barrutik, eta "neuk erungo dot etxera ta neuk gordeko dot". Akordaneko zuk ez zendun ezetu-a, hil ein zan gero, Akordaneko Pilar. 
- Etxe zemat etxe, ze eitten zenduen egunero-gunero ipintzen eutsuen? 
- Egunien-gunien haurra juten ta sekule emon bez ogi zati bat be, horra, zelaku da? "Cafe Puerto", Marina, Marinan. Haraxe patatak zurittuten, saarrak zurittuten, ta hantxe, sekule emon leike ba. Ta geure tia bertan e, tia! "Zeuek zarie" esan neutsan zelako [...] ein neban. Ez dxaten ardure orduan nigaittik be. "Zeuek zarie" esan neutsan "gure kontrarixuk " esan netusan "zeuek ez gu! ". 
- Alaba: Han egoten zirin andrak nunguak zin? Falangistan barik zelan esaten jaken hareri? 
- Txapel gorrixaz ibiltzen zirinak, txapel gorrixak. 
Baporeen euskal izenak gaztelaniara aldatu behar
Akarregi Aboitiz, Jesusa
- Ariñaukuak diraz horrek eta beitu. Neu naola imini eutsen euskarazkua "Zeruko izarra" eukagun, imiñi erain eutsen "Estrella del cielo" gero, horrek Franconak zirien horrek. Ta hori be jun giñina esan dot zein. Esan dot izena? 
- Alaba: "Lekeitio numero uno". 
- Ez. 
- Alaba: "London" edo hori? 
- Ez London hangu de. Erun gaittuzena. 
- Alaba: Erun eittuena zein zan? 
- Haixe baporena urten gaittuzen harek bestiak, London ez zan. Esto izena zan berena, ta gero London imintten eban. 
Lekeitio eta inguruko herrietako euskara
Atxurra, Rufo
- Eta, lehen konta dozu Rufo, lehen Lekeittion eitten zala bakarrik hamengo euskeria ez? 
- Bai. 
- Pixkat sartu ta... 
- Bai, bai. 
- Diferentia. 
- Aaa, Mendexan modu batera, ez dana. Hau ispastertarra da, hau lekittarra da, ondarrutarrak eta lekittarrak diferentzi handidxa. Ez soiñun ta, euren tonun, ezta? Bai halantxerik da. 
- Eta Ipasterren? 
- Ipasterren, ba baserrixetan hamengo beste bat [...] Ariñei igarten jakun arrantzalin berbetia ixan edo... Hori pentsa [...]. 
- Eta baserritxarrena diferentia? 
- Diferentia bai, ez dot nahi esan [...] bata bestiena, baiña doiñu diferentia bai. 
- Ta lekeitxiarrak bertakua. 
- Lekittarrok geuria, esate eben euskera bastante garbidxa eukaula. 
- Bai. 
Ondarrutar eta lekeitiarren kontuak 1922ko Kontxako estropaden inguruan
Atxurra, Rufo
- Eta ondarrutarrekin hartu-mona zelakua izaten zan orduan? Ondo konpontzen ziran lekitxarrak eta ondarrutarrak? 
- Beiratu, lelengotan pentsa eban, ondarrutarrak, Donostiko estropadetara jutia ta lekittarrak, konde bat euan hamen, harek eiban traineru bat bertokuak ibiltteko nahi badabe juan gero. Dxaukon izena "Isuntza", oin daukaun "Isuntza". 
Ta ondarrutarrak preparau zin "en el año veinti dos"-en juteko ta ondarrutarrak gogorrak ixan dira ezta? Ta lekittarrak sekula ez diraz Donostin ixan. On juten diraz baiña orduan ta preparaten euazan ta lekittarrak esan bez: "ez goiz gu, ze gu baiño gehijao diz"[...] eta. Ta ondarrutarrak ikusi ebelez triñeru barrixa eukela ba itxi eutsen traiñeruari, osa eurari, eurak eñiko traiñeruan jungo dizela ta, baiña kondiziño bateaz e? Haretxeaz juteko Ondarrura, edo Kontxararte. Baiña ze etxeben, itxuria danez, euren entrenamentutan erabili ta harako bestia eruten eben ta orduan kendu eutsen lekittarrak eta aurrera. Ni gaztia ixango nitzan ordun. 
- Hau noz esan dozu, hogeta bixan? 
- Hogeta bixan bai horixe, bai nik aa... hamar. 
- Hamar. 
- Ba ondarrutarrak jun zirin ta irabazi eiben, irabazi eiben ondarrutarrak. Gero kantan ta jantzan eitten eben ba! 
Kantautoriak edo? Mekauen... 
- Eta hartu-mona, zelan za, ondarruarrak ze ziran lekeittiarren lagunak edo pixkat... 
- Ez, ez , ez, ez. Ezebez. Ezta sekula ez da eon e, beste herrijakin hartu emon handixo, arrantzale aldetik, ezta? 
Lihorrian aa gero gauza batek besti nahasta eitten dau, bai bai. 
- Eta estropadarik eta eoten zan hamen? 
- Lekitton? Ta baiña leheno bai, egoten ei zan. Baiña ongo denporan da on a[...] 
- Bai baiña. 
- Bai. 
- Da traiñerurik bez? 
- Traiñerua gaur egun baukauz, traiñeruak. 
- Baiña lehen? 
- Lein be... 
- Baiña zure sasoian da eitten zan? 
- Lehen be eiben, Isuntzan euki ben, bai eiben, horixen, Isuntzan. Ondarrutarrak juteko zirin baiña gero ezin jun... 
1912ko galarrena
Alzibar Arregia, Modesto
Urte' beni´n txalopak itxasora sartu san galarrena illen amabijjan, galarrena, da lekitxarrari ei eutzen buelta eraiñ da lekitxarrari morun bermi'tar askori. Ordun bermi'tar asko gelditxu sirian, ba, gixon barik, eun da ogeirero geijjo' itxo sirian. Da lekitxar txalopan euana, Juan Daniel Eskurza, san buelta eiebana. Da buelta einjjakuan, denporale andijjaas, mariñeru' laundu eutzen patroiari, da amarratu' ben palu'n krutzijju' einjja, amarratu' ben. Etorri san algarete onutz, algarete onutz, algarete onutz, da txori askok persegiru eitxe'besen. Da orrek eieutzen txarto txorijjakin. Ta Lekitxoko parera allagaga zanin ikusten zan Lekitxoko Otaijjo ta,... ikuste'basan arek, da kalma ebales denpori' Lekitxoko alturara ezkero, ba, beren laun bat euan patro bapor baten -ordun bapor txikitxu' zirian-da vapor baten, da deitxu eitxe'utzan arek beren launari: Pintto jjakon ixena, "PINTTOl›› baiña e'eutzen entzuten da pasa zirian. "Adios ni". Pasaiko alturara alla'zanian, Pasaitxik urteniko arrasteru'k kalmata, sarati' eieutzan, bera jjo bia eben da,... saratia,... saratia, "nonor dao emen" esa'ben arrasterokuak. "Nonor do emen, altza gizonakl". Topa eben ori, Juan Daniel Ezkurza, topa eben, paluan da esa' eutsan: "Beste launak? " "Es to' besterik, illen amabiku'kara ta; illen amabijjan aaa ondora,... buelta ein gendun guk eta". Erua eben Donostiara da Donosti'tik, erregi'ta entera ziri'n da erregiñia... , erua eben da artu eutzeni'n aaa referentzijjak, artu eutzenian, ba, eurentzat artu'ben gixonori. Ordun andria zinttan eukan,... Bitor, ezagutukosue danok lekitxarrak, Bitor Eskurza. Amendik gero arek aa... Da orduan salba eben da ordun ipini eutzen errei'k eta erreiñi'k -erreiak-ipini eutzen, ba, oorlekua egunian da asko san ordun oorlekua eguni'n da eieban biximoru ona andik aurrera da... beti euan "KUN-UZIN" (Alfonso XIII. aren yatea) san aita eukana erreiak da antxe euan beti beraas mariñeru, errei'n semi'kiñ ibiltzezan da ondo arreglatezan da... 
Bermion orduan gixon asko itto san, egun da ogei ero geijjao. Da gero, ordun, andrak eta falta ebeseles gixonak Bermion, mariñeruak eta palta ebesen da ordun ekarri besen ume gaste asko Bilbotik. Da orretseatxik dao or ixena on... askok,... Bermion apilleru'k daukes "BILBAO>. Beste apilleru"k eseuken da... <<BILBAO›› orretxe tias. Gero, ondarrutarrari ordun etortejjaken Santa Klara, etorri jjaken, da... or salva sirian ondarrutarrak; beren egunin galarrena ekan'i'ban da salba siri"n ondarrutarrak asko... da orreaitxitabe maitxe Sama Klarako ¦ 'stia. 
Lekeitioko bizimoduaren aldaketa
Atxurra, Rufo
- Esan dozu orduan mendizalia izan zarala? 
- Bai, mendizalia-do... 
- Eta animalixak eta gustau ixan jatzuz? 
- Txoridxak eukitxen nebazan etxian. 
- Bai? 
- Bai, jilgeruak-ta, kamarixorikn eta ez, bertokuk, torretxoririk bez e! 
- Torretxoririk bez, e? 
- Ez. 
- Holakorik ez, e? 
- Bai. 
- Eta hori be kanbixau ein da on txori kontua ta? 
- Bai, ez diraz on abidxaten honek ongo gaztiak gero, ongo joeria gehidxo da tabernia-do, edatia ta beste. Ze lelengo ta bat dirurik ez eukaun baiña pobre aberatsak be eoten diraz, nik ikusi dot hamen jente aberatsa baiña jente galdua, ezta? 
- Egixa. 
- Ta hamen be bakixu ze pasaten dan baiña hamen gero beraneantiak eta beste jokera bat, ezta? Baiña bueno pentsa eukauzan hamen hogeta hamabi bapor baiño gehidxo, Tretseruak gaur ez doz, sei-do, ontxe dabiz batzuk eitten barridxak, gero eukauzan hortik kanpora lau astilleru baporak eittekuk. 
- Hamen bertan? 
- Bai, bat dao on holan-olan dabil baiña bueno bapez, taillerrak ta gero inportantiena zan "Fabricas de conservas" esaten jakona. Horrek eukazan honak eta nahiku gure herridxentzako. Gaur be bat bakarrik do baiña berak be kanpotik ekarri eitten dau arraiña, osake, zentzun horretan, aldatu ein biha da, baiña horreri bide barri bat ipintteko ta gauza dan (... ) izateko, barririk ez dou sortu. Aitzen nazu? 
- Bai, bai, bai. 
- Segun zer, turismuak-do, ia emoten badau. Ta on a ba gaztedidxa be ez da lehenagoko modun ez da. Danak ogidxa nahi ta itxasora ikasten. Ulertzen dozu? Pilotuk eta kapittanak eta nautikakuak eta, on ez dao nautikakorik be, baiña lehen famili askotan ha zozer dirutxu eukanak ha euren umiari emoten eutsen, karrera bat, o bien zala makinista aldetik o piloto aldetik eta da... beiratu diruari ta ondo, nahiku ondo bizi zan herridxa zan Lekitxo. 
- Bai ez? 
- Bai, denen zentzunian, ezta? Millonarixo be ez eukoun iñor, ogidxa bidian erosten behintzat. 
- Eta bihar asko ein bihar baiña biharra einda ondotxo bizi zan herridxa. 
- Bai, on hori aldau ein da, hori aldau ein da. 
Perretxikotarako zaletasuna inguruetan
Atxurra, Rufo
- Eta perretxikotan, eitten zan perretxikotan? 
- Baai, perretxikozaliak asko zirin hamen inguruan. 
- Bai? 
- Asko... neu be iñoz jun naiz baiña ez dotelez ezagutzen, anguak eta... ee eoten zirin baiña... jatia gustaten jaten baiña... topaten baiña ez ezta launakin afiziño gehixao eukenakin. 
- Eta zeintzuk zirin hamen egoten ziran ongo edo perretxiko normalenak? 
- Gehijen horrek, zelan deitzen jake eurari, ez dakit, ixena be ahaztuta daukat... 
- Suzak-do? 
- Zuek suzak, guk sizak. 
- Sizak esaten dozue? 
- Bai, bai. Arrautza perretxikuak be bai asko ez ee... 
- Arrautza perretxikoak be bai? 
- Asko ez ee, horrek gitxio, horrek ez dira eoten. 
- Horrek gozuak ez? 
- Baai, "oola". Da gaurko gaztik ee... 
- Zer danik bez? 
- Eeh? 
- Zer danik bez, arrautza perretxikoa, zer danik bez? 
- Keeba. Ez dakidxe ta... aldendu. 
Santa Ageda
Akarregi Aboitiz, Jesusa
- Santa Ageda bai, neuk be Santa Ageda baserrixetara-ta dxuten giñan Santa Ageda kantaten. 
- Ta ze kanta kantetan zenduezan? 
- Santa Ageda? "Santai Ageda, Ageda, bixar da Santai Ageda, bixar da Santai Agedai eta gaur dala bizpera gaba". 
Gero, "Zemat sufridu zenduan, [...] zure gorputza kristau Ageda arraspatau ebenian". 
Baitta guk hori Santa Ageda: "Santai Ageda, Ageda, bixar da Santai Ageda, bixar da Santai Agedai eta gaur da bizpera gaba". 
14 urterekin hasi eta 52 urte lantegi berean
Atxurra, Rufo
-Eta aitta ze zan arrantzalia? 
Arrantzalia -Zeure aitta? 
- Arrantzalian umia naz ni. Arrantzalina. 
- Orduan ee, Lekeitxion jende guztia izango zan arrantzalia edo? 
- Gehixenak bai, gehixenak, ta hongo historixak ezta? 
- Eta zeu ez? 
- Eeh? 
- Zeu ez zara arrantzalia izan? 
- Nik hamalau urte naukozanian urten neban eskolatik, gehixao ikasi neban ta, hamalau urte ikasten egoteko, gehixao ikasi neban ta sartu nintzan, automobillak euazan, "linea de automobiles", Lekitto ta Bilbokuak; taillerretan, hantxe taillerretan, ta hantxe ein nebazan berrota hamabi urte. Hantxe sartu, ta handixik jubilau. Gero [...] honek aa... erosi ein zirian ta lelengotan zirin batzuk, gero saldu ta beste batzuk, ta holan ein zirian ezta? Lehenoko Lekitton arrantzarako. 
Itsasoko lana eta lehorrekoa
Atxurra, Rufo
- Asko aldatu da, Lekitto? 
- Puf, total, goittik behera, goittik behera. 
- Eta ba zuk e, ez ziñuan euki zuk e gogorik arrantzan eitteko-do? 
- Ez, ez nintzen, maria eitten nintzan, maria eitten nintzan, ez nintzen ee, lehena itsasora nahi eusten neuri be baiña, ee ez neban nahi, hantxe [...] ta gero, ondo urte eustan, urten ebanin ia beste gauza bat nintzon, ezta? 
- Itsasoko bizimodua zer da gogorraua, lihorrekua baiño? 
- Ba gustaten jakonentzako ez, ze daoz pertsonak, baiña nitzako bai, nik ee ni maria eitten nitzan. Baiña beste batzuk ez, ta hantxe sartu giñun ta handixik aurrera edo bai. 
Umetatik bildumak egiteko interesa
Atxurra, Rufo
- Eta olakuak zemat daukazuz asko? 
- Berrota hamabi. 
- Berrogeta hamabi holako? 
- Zazpi mila zortzirehun da bost argazki daukot. Heuren temakin, ezta? 
- Bai. 
- Lekitto asko goittik ta behera aldatuta. 
- Orduan Lekeitxioko historixia-a ondo ezautuko dozu zuk? 
- Eh? 
- Lekeitxioko historixia-a ondo ezautuko dozula zuk, ez? 
- Bai hombre, horixe zan neure afiziñoia ta, holantxek ixanda, eozer en bihar neban da. Leheno zana [...] da holan pasaten gendun denpori. 
- Eta noiz hasi ziñan holako kontuak jasotzen? 
- E txikitxatik neukazan, daukat ondioko guri lehenengo komunioia eieuskunian, "primera komunion" emote euskuen liburutxu bat Elez liburua jakon ixena. Euskeraz indda lelengoz zana. 
- Bai - Ordun denboran da. Ta lelengo daukaten liburua haixe daukat, lelen daukaten liburua. Ta gero, beti ha edo bestia edo topaten zana edo batun da... maletia beteko neukoke. Amak esaten eustan: "zetako da? Etxin ez daukau nun euki be ta, zeure paperok eta braetak". Afizinoi neuri zan ta, geldi, geldi, geldi, geldi geldika balidxo ixan eustan asko, ze gauzak ondo erun nebazan. Neure bizitzia zan "hobby" esateutzan batek, ezta? Mendizali nintzan, ta karo beti biharra eukaulez beti ba ez eukaun ha, ibiltteko holakoik baiña, Urrarixan ixan gara, Aizgorrin be bai ta horretan. 
- Bai, eh? 
- Baiña hogeta hiru urteaz, hara be idxon genduan [...] , Lekittarra zan, harek eta bixok. Ta bestelan ingurutako mendidxetan ta ahal nebanian. 
- Bai ba. 
- Ze autobusen gora beheria eguneroko lana zalez, nik domekan librako. 
- Bai, lehen kotxerik eta holakorik ez zan egongo, edo oiñez edo autobusa hartu bihar, ez? 
Gaztetan txoritarako zaletasuna
Atxurra, Rufo
- Eta esan dozu zuek afiziño handixa zekazuela txoritxan-ta ibiltzeko ta...? 
- Bai hombre. 
- Bai. 
- Asko, gaztetan hamen asko. 
- Harrapatzen be bai? 
- Bai, txoridxak baiña liskiaz ta. 
- Zelan? 
- Liskiaz, liskia. 
- Eta zelan eitten da hori? 
- Ipini lelengo, hartun arbola adar bat, sartun. Ta gero, hartzen diraz haunako beren adarren gauza handi batzuk, ta emoten jako liskia, liskiaz ipintzen jako. Ta txoridxak, ipintten jako albuan beste txori bat kantaten. Ta ze eitten dau, etorten da ta paraten dalez, preso geratu. 
- Bertan geldittu pegata? 
- Bertan pegata geratzen da - Eta holan zer harrapatzen zenduen? 
- Gilgeruak, gilgeruak-ta, holako txorijak, torratxoririk eta holakorik ez, kantaten eben txorijak ezta? Ze kaidxolan ipintten jakon kantaten ebana ta afiziño haundixa euan hamen, hamen mendi inguruan. 
- Osake likiaz? 
- Eh? 
- Liskiaz? 
- Liskiaz bai [...] ta gero habidxetan be bai. 
- Habidxetan be bai ibiltzen ziñazien? 
- Ene! Gazteridxak horrek atrapaten ebazan. 
- Eta ze, ze harrapatzen zenuen? 
- Segun, ze habidxa topaten zendun. Han ez zan eoten ze harrapau baiña topaten zana. 
- Eta zer topatzen zan hamen? 
- Hamen, gehidxen, torratxoridxak eta honek goi partian eitten ebezelez, ba gehidxen honek txepetxak, jilgeruak gehidxen, ta gero baitta be topaten zirin enarak eta honek, balkopitan eitten ebezen, horrek ez zirian atrapaten. 
Sosuak be bai, sosun habidxa, birigarrunak be bai. Ta ongo gaztik ez diraz... ta gero grillotan be bai. 
- A bai? 
- Grillotan be bai, sartu ziridxa... Ta on ez dakit juten dirazen edo... 
- Gitxiago seguru. 
- Osake ez dau ongo mezuak balidxo? 
- Eta eskopetiaz ez ziñazien ibiltzen, karabiñiaz? 
- Ni neu ez naz ixan eskopeta zalia. Gerran euki gendun hori. Ta... 
- Nahikua. 
- Nahiku ta gehidxao, ez gendun ezer atara handik, etxetik kanpo urte asko. Aldan modura... 
Herriko kanta ezagunak
Atxurra, Rufo
- Eta zu jaixo nun jaixo ziñan Lekeittion? 
- Lekitton. 
- Nun, ze kaletan? 
- Bergara kalian, Lekitton daonik kalerik popularrenin. 
- A bai? 
- Han euzan personajerik onenak aa, Lekitton euazanak. Langredo ta Pitxarra. Ezixenak ezta? Emakume arrogiñatik-ta. Langredo ta Pitxarra pertsebatan hasi, Langredo gixajua txirrist endda jausi, baitta pitxarra parez etxera jausi, honako parejarik ez dxuat ikusi. Kantia. 
- Orduan asko kantaten zan? 
- Asko... 
- Bai? 
- Asko. Hombre, honek ez dabe eitten baiña, honek on ee gure kantak hondatu dabez, on e... Bagoiaz danok estrepedsuan, bakotxa beren tostara, e... bagoiaz danok, mariñeruak bruum! Bagoiaz danok estrepesuan bakotxa beren tostara. Tostia jesarlekua da dagona. Andra ta umiak ohian itxitta lihorrekun kontura. Da on kantaten da, andra zantarrak ohian itxitta txaputxerun kontura. Pentse zelako... Lekeitioko kalian [...] denporalian hogei txitxarro ta gehixao sartzen diz zabelian, baiña guztiak aldian. Harek asko [...] Lekittora harek kanta danak atarata on zeuena. 
Hasi tala puntatik eskolaperaiño, ez da ikusten besterik tabernia baiño, nor ez da mozkortuko hainbat tabernakin, baitta islako akerrak eraten baleki. Tali da kurtzidxoduna, da portua aurrian, da lehen akerrak euzan islan. 
- Bai? 
- Nonoiz... Ta gero eon zirin milla lio da kendu eibezen, ezta? Bai. 
- Eta bat edo batek eruanda? 
- Bai, erunda. 
- Han lagata? 
- Bai erun, izteko hantxen e... zea, piñuk euazalez haretxek garbiuten e, bedarra jateko. Hantxe euazan. Ze lehen hor konbentua eon zan ba, ez gure denporan, lehengo garaixetan. Hontxe be hor doz oiñarridxak harenak. 
Zita Enperatriza Lekeition
Atxurra, Rufo
- Eta zein da historixia ba emperatriziana? 
- Emperatriza, eon zan Lekitton, bakixu desterrata bialdu eben, bere zortzi seme-labakin, gixona hildda ta hamen etorri zan, gerria hasi arte, gerria hasi zanian ha urten en bihar zan, ezta? Ta emon ban ejemplo bat bueno iñok emon baban ha, pertsona onak eta dirurik eta ez euken laguntasunaz-a, benetako pertsonak zirin harek, ta gero jun zan ta ezkondu zanian semia Otto ta etorri ein zirian ha bizittan, sekula ez dira Lekittoaz ahaztu, ta geu bez eurakin eh? 
- Ez? 
- Hombre. 
- Lekeitxok e asko maitte zeban? 
- Bai, bai, bai, bai, benetan e? Ta gerran be amak ha influidu ban "pena de muerte" euazan batzuk hil ta ez eitteko ta... Bueno, bueno, bueno, on-nak. Onak zirian. 
- Izena zelan jakon? Enperatrizak? 
- Zita. 
Baltseoan neskek erabakitzen zuten
Pagoaga Etxaburu, Mertxe
- Ta gaztetan baltsiun genbiltzazanin be geuk nahi gendunakin eitten gendun baltsiuan, ordun neskak urteten gendun ta hori, ta ni beti izan naz neure lagunak baiño altatxuo ta klaro eruteko ba altiak, ta ba ni neu beti erutekua izaten nintzan eta klaro ikusten nebanin mutille pareji datorrena ta neure gustukue zana, eitten neban buelta emon ta bestiari enplia ta nik neu neure gustokuaz baltsiuan. Ta halakoren baten esan naben: "entzun eizu Mertxe, beti toketan jat neuri feuenagaz baltsiun eittia", ta: "bai? ez naz ni kargutu, e hurrungun ondo beittuko dot ia nor datorren, ta gustokue ez badan ez dogu eingo". Ta halantxerik zan erutia. Ta ni handidxa nintzalez ba neuk nahi nebanagaz eitten neban ta nahi ez dabena bestiari enpliaten neutsen. Ordun korruan egoten giñian, eta etorten bazirin: "eingo dogu? " izaten zan preguntia, "eingo dogu? " ia zer ein bihar zan /bizan/, "eingo dogu? " ta "ez". Ta lagun bat neukan ta bizirik dao ontxen be, ba urteten gendun ta lekittar bi etorri dxakuzen, baiña gauza feorik ezin neike esan, ezta? ez noie esaten. Ez baia esan biher dotena, bai ignorantzidxan esan niku zan, gauzi dan modura, ze ez bazan izan ingnorantzidxan ez eban kontestako ha berbia. Etor zirin mutil bi ta, gu baiño zahartxuo, guk ordun hamasei bat urte-do gehidxorik ez, ta: "eingo dogu? ", ta nire launak esan eutsan, saladi zan e, neu baiño ondiñoko saladio zan, ta "tenia casa salida numero uno", ta esan eutsan ze, "eingo dogu? " ta: "zoieze zuok amagana umiok, mokuk kentzen" berak, ta baltisun segidu ta halakoren baten batek dinotse: "nunguak? goikuak ala behekuak? ", "nahi bozun goikuak eta nahi bozu behekuak, eta zuk nahi dozun tokikuak, baiña guri itzi bakian" hala ta hor. Gero, gero zirin kontuak: "Fulana, akordaten zara? ", "egon zeiz isilik! ". Karo, ordun nok nok, ze sentidutan esan eban? ez dozu, aittu dozu, ezta? , ze sentidutan ta harek oso-so-sorik esan eutsan: "nahi bozu goikuak, nahi bozu behekuak, guri etxaku ardurarik nunguk kentzen dozuzen-a", ta segi geuk baltseoan. Horretxek diraz lehengo kontuak, on ez dao. 
- Ta baltsioan zer, plazan? 
- Plazan bai. 
- Eta ze egoten zan ba? bandie edo... 
- Osake egoten zan gramolia honenbesten denporan gramolia, baiña danak zirin: "Franzisko alegre ole, Franzisko alegre ola! ", holakotxiak. Ta gero amaittuten zanian izaten zan piezatxu bi bandan, bandakuk eitten genduzanian, dxuten giñian parkera, parkin egoten zan Tomasa, Tomasa parkekua, han e hori euan, zelan da? kopak, refreskuk-ta hartzeko, taberna modura mostrador bateaz, ta harxe dxuten giñien ta hantxe eitten gendun nahi beste baltsiu, ta ostera be plazara bandara. Ta halantxerik pasaten zan gure denpori, ta zinerako nonor ahal bagendun manga Eskolapin haratz eta hontz ibili, nahi dan beste pausu emon, etorten zirinin bien, ta ez bazirin tanbien, han ibiltten giñien lantzin bat mangaten genduan, baia laurentzako bakarrik, beste bidxak han geldituten zirian, ta halantxik. 
Beti diru barik
Pagoaga Etxaburu, Mertxe
- Ez gendun eukitten, abellanetarako be ez gendun eukitten ta abellanak lau-do txori txiki baten ta txori handidxaz sei-do ta eurak ezin janda, peniaz amaittuteko harek abellanak, bai. Ta eskaparati, pasetelen eskaparati mokoz beteten genduan: "ha neuria, hori neuria... " ta danak zirin geuriak. "Ez, ha neuk esan dot neuria dana". Bestik: "Ez, hori neuk zuk baiño ariñao esan dot neuria dana", halantxik pasaten gendun guk arratsaldia. 
- Eta pagarik-do eukitten zenduen? 
- Pagia? lantzin tio ez danari "tio" deittu, tio ez danari "tio" deittu. Nundik norako tio, aitten ezaunen bat-do "vete a saber", ta: "tio". Igarten eben kontixu diruagaittik zana eta txori txikiña edo txori handidxa, haidxe poza, harexeaz txori, baiña tio ez zanari e, asike... tiuak makinista nebazan eta kanpotik zirian ta tio ez zanari: "tio", lantzien bat, geuk fundaten genduzan tiuak be, halantxerik zan. 
- Bestela zer, ziñera-ta mutillen konture edo? 
- Mutillen kontura! nun geunkagun ba zinerako dirua ba? hola! gallineruan ganera, gallinerun ez gendun nahi izaten hara gora ion, ze pasun beti egoten zan. Ia nahiz ta [...] bakizu ba, pasun itzi ein bihar zan /bizan/ ta. Ahal dala lelengoko filatxun jesarri juten giñianian zinera, ahal gendunian. 
- Nun? 
- Goraburun. Ordun Goraburun, ontxen batzokidxa daon tokidxan Goraburu zan, ta egoten zirin aurrin horrek butakak ta atzin gallinerua gora artian, asike eske, hauri. 
- Eta jantzan eitteko eta ordainddu ein bihar izaten /bizeten/ zan edo ez? 
- Jantza soltia? holan eitten eben, egoten zan, baiña no. 
Nobio kontuak
Pagoaga Etxaburu, Mertxe
- Zortzi milla nobidxo, beti nobidxua baiña beti launa. Lekittarrak asko euki nebazan etxera lagunduten eustenak, baiña neuk hartun dot, hartun neban gizona hamalau urterako neure atzetik ibilli zana eta berari eitten neutsan kasurik gitxien, Jose Zumal, Jose Abaskal Zumal, ta gero ba beragaz ezkondu nintzan, baiña lelengo lelengo lelengo harek nik zortzi milla nobidxo, baiña berak nobidxa bat bakarrik, neu. 
- Horretan be okerra. 
- Bai okerra izan naiz, bai. Nire alabia barriz ez, nire alabia bat hartun eta beragaz geldittu zan. 
- Eta nobidxotan eta zer? ezetakorik ez zenduen eitten, edo eitten zenduezan zuen kontuek, mosutxuek eta zirritxuek-ta? 
- Bueno, lelengotan ez pentsa erreza izaten zanik e! ze konfesa ein bihar izaten /bidxaten/ zan-a. Gero ba holan tokadatxuak " un poquito a la ligera" eta bai, beti egoten izan da zeozer, ezetz esaten dabenak be zeozer beti izan da. On, ongo moduko libertaderik ba ez zan egon, ordun be pasaten zirin gauzak pasaten genduzan modura, baiña "no, era diferente" diferentia izeten zan. 
- Baiña holan etxerako bidien-ta sekule be ez ezebez ez zan, bueno zozertxu bai. 
- [...] bizi zirin bizi giñian-a, bai atetan mosutxuek emon, ze eingo zenduan ba? karo ba! 
- Ta gero konfesetan? 
- Konfesa? bai. Ta "hurrengun ez ein e! " esaten eben eta hurrengun bi gehidxo, hurrengun hiru gehidxao eta dxo aurrera, bai. 
- Orduen ez ziñen hori, beste batzuk ez dotsien izten nobidxoari ezta ikuturik be ez eitten. 
- Nik ezetz esaten da, baiña nik baietz pentsaten dot "poco mas o menos" antziñakuak "al lado del culo lo tenemos", baietz, baiña "habra de todo", osake egongo zan danetarikuak, bai. 
Itsasoan ibiltzen diren txoriak
Atxurra, Rufo
- Ee itsasuan eta ze txori ibiltzen dira? 
- Kalatxorixak, zantzia eh... ta gero potorrua. 
- Potorrua zelakua da? 
- Baltza ta zuri antzekua, eoten da ur ganian da dzanga eitten dxau daa... eruten dau toskun arraiña da gora ostera be. 
- Holan txikitxue? 
- Bai, potorrua, askori ez jake gustaten. 
Itsasoko txoriak
Atxurra, Rufo
- Eta, beste txori batzuk edo gogoratzen dozuz? Holan ee... itxasuan ibiltzen diran beste txori batzuk? 
- Hamen ee... San Antoliñetan kopliaten zirin ee... on be eitten diraz Antzarrak. 
- Ah bai! 
- Koplia ekarten eben, koplia jakon ixena, ta eukitte eban kokota gogorra. Ta iñoz ipintten dabe ha baiña ezin kendu gogorra... 
- Antzarran lekuan? 
- Bai ba, antzarran lekuan koplia... baiña on ez dao... 
- Eta karrabazua? 
- Karrabazua be bai, jajaja. Karrabazuen sasoiku da. Koño, karrabazua. 
- Hori zein da, bal-altza-do? 
- Ez jat gomutaten ee, karrabazua. 
- Eta hamen beste batek esan zestan zerela txiki batzuk baporien ostian eta joaten diranak. Txikitxo batzuk... 
Matxiplanak-do? 
- Matxiplakia? Jajaja. Matxiplakia, jajaja. 
- Hori ikusten zan hamen? 
- Bai matxiplakia baiña gitxitxuo, ezta? Honek gitxio. Matxiplakia ixen politta ee? 
- Bai, eta gero beste txori batzuk holan ee... itsasertzian eta egoten diranak? 
- Asko diraz da... 
- Holan moko luziaz eta? 
- Ez jat akordaten... 
- Kurlink... edo, kulinkak-do? 
- Kurlinkia, kulinkak, kulinkak. 
- Kulinkak? 
- Eta zelakuak dira ba horrek... ee holan ee? 
- Kulinkia... hamen gitxi ikusten da hori ia e... 

Mallabia (Bizkaia)
Mallabiko antzinako kontuak
Gallastegi, Alejandro; Gallastegi, Basilio
Otzoneko artapien lena, Uxarteko osabie ta Seberiano jeuasen alkarrekin. Berue itzela. Geri-berreko ama-emiek, txalas Ermun ixenda, beetik gorutz jatorrasen. 
Amak esan ei jutzan Seberianoi:
- Ur apur bat ekarrikustek, mutiko, egarrixek najatok eta? 
Seberianok:
- Es, nik es. 
Úxarteko osabiek:
- Neuk ekarrikotzut. 
- Ia ekarteustan ba! 
Ekarri jutzek Úxarteko osabiek ure ta, soose goson bat edo bi emon Úxarteko osabiai. Gero, arek alde ebenien, Seberianok ure ekarteik es, baiñe, gosuk jateko gogue ta gosuk eskatu Úxarteko osabiai. 
Úxarteko osabie okerra. Akordau jakok ara estartertza jun da - an sapartaburuk gorri-orrixek-aretxek sapartaburuk artzie ta eru jutzesak Seberianoi:
- Amen jukas ba, arek emondako gosuk gure baittuk. 
Baietz! Artu eskun da, rraaau! sartu jittuk auen golpien, erre jutzek aue, Jesus! , gero dana arrantzie ta eskarmentue. 
Úxarteko osabiek anka. 
Úrrengo domekan Ortusarreko etxonduen, Úxarteko osabie ta gure aitte mesetatik etxa, ta Seberianon aitte mesa nausitta. Antxe akordau jajok Seberianon aittai Úxarteko osabie amenasatzie:
- Se eitzan gure Seberianoi lenguen? Se eitzan gure Seberianoi? 
Úxarteko osabiek etxeukan beste erremedixoik, kontisu. Obatu jutzek Úxarteko osabiai ormian kontra, rraau! bastartu te, albotik anka eindde librau suan. 
Álan esate juan berak. 
Baserriko ekonomia gerra ostean
Leixarra
- Garixek apuntatzie pagau ein biher izeten [eben] , sekretarixuek kobrau eitten juan ha be, Bustinduik. [...] 
Bustinduik, hak kobrau zera, garixek apuntetie be berak. 
- Apuntetie? 
- Bai. 
- Apuntetie be bai? 
- Geuk e... Bai! Apuntetie pezeta bi [...] harek. Ta beti esaten gendun nik eta Estanisek eta: "Horra? Horra diruik barik ezin lei juen". [...] diruik barik mezie entzuten, baiñe horra ez, horra alperrik [jun biher dok]... 
- [...] garixek erun ta, gaiñera, apuntatziarren pagau? 
- Bai. [Lehendik apuntatzen ibiltzen zan...]. Apuntatzie kobrau eitten eban hak pezeta bi. Ta babak-ta apuntetie be bai, ta artuek-ta be bai. Ta patatie entregatzen gendun, ta artue be bai ta babie be bai, baba gorrixe be bai berak esaten daben beste. Ta garixek [...] mordue... 
- Zuk ez dozu eukiko goguen hori, entregatzen zanik. 
- E? Zer? 
- Ke, ba! Ez, ez. Neu be justu-ustuen akordetan naz [...] eruten zittuena ta... 
- Bai, [...] nik. 
- Astuaz eruten gendun... 
- Horraz neu be akordetan naz, zela [eruten zenduen]. 
- Astuaz sekula ez garirik, burdixaz. 
- A! Babie ta artua astuaz bai. 
- A! Babie bai, babie etxera eruten zan ta. Baba gorrixe etxera eruten zan. 
- Bai, artue ta babie be bai astuaz. 
- Beti egoten zan honen entregua. Ha esaten eben, ba, Franco-gerria irabazi eban, ta zerak lagundu otsen gerran, horrek zerak, alemanak eta italianuek. Eta gero harek zor haundixek ein, ta harek zorrak pagetako. 
- Harek pagetako. 
- Harek zorrak pagetako zera zala ha esaten eben. Baiñe... guri ez zoskuen esaten holakoik, baiñe jentik hoixe esaten eban, ta ixen be hartarakoxe, zorrak pagetako gerran lagundu otsenai. 
- Zein euen sekretarixo? 
- E? 
- Mallebin zein? 
- Orduen denboran , entregatzen gendun denporan, Bustindui sekretarixue. Bustindui egon zan sekretarixo orduan. 
- Hori ez euen ondo eitten Mallebixen, ze entregau Berrizen ta Zaldibarren-a baiño gehixa´ entregau biher izeten gendun [laborie]. Ta erreziñua etorten zan asko gitxia´; olixu´bazan, azukri´ bazan, ta dana. 
- Bai, terreno iguelin Berrizen lako hiru entregatzen gendun guk. 
- Hemen, Aldapanekuek eta be Zaldiberrera pasauta euezan [umientzako] , umik zienien Franzisko-a. Ta harei asko be gehixa´emoten otsen. Zaldiberren danok baiño gehixa´[ume birena] emoten otsen. 
- Bai, ba, zonak euezan apuuntaute ta hau be "zona rural" zan ha basarrixau ta zona ruralai emoten otsen gitxia´asko be. 
- Klaro, harek baserrittik hartuko dabela berak jateko lain ta... 
- Bai, [basarrixetan hartzen da]. Txarrixa be eukitten dabela ta... baserrikuei gitxia´emon... 
- Gero, ba, guk be [aurrian sartu] nahi izen gendun, baiña guri ez doskuen emon izen berandu artin. Ta gero, guri be emon oskuen ta geu be hasi giñen han juaten. Baiña denpora gitxixen. Gu hartzen hasi giñenien amaittu ein zan. 
- Amaittu zan. Gastau ein biher dabelako emon oskuen guri [...]. Gastau zienien, gehixa´ez eben... raziñoik ez zan... 
- [...] hiru-au bider edo [gehixaotan] hartu gendun Zaldiberren... 
- [...] gastau ei zan ta. 
- Bai, ta [...] zelan juten giñen? Oiñez ordun errez! Oin ezin geike jun baiña orduen oiñez! Ta asko gehixa´emoten eben han. 
- Oiñez... Oiñez jun ahalan, oiñez jun ta ekarri ahala euki bagendu, ekarriko gendun! 
- Neu be junda na´ [baten baiño gehixa´]... 
- Orduen [kofradetako-a litro bat olixo-a egongo zan ta...] 
-... Erreziñua [emoten eben] , eta gero holakotxe etxe bakoitzari tanto bat, jateko olixue, azukria ta, ba, gauza batzuk. 
- Bai, bai, gitxi. 
- Erdi debalde antxian zela izaten zan ha. 
- E? 
- Debalde edo zeoze pagauta, zelan eitten zan? 
- E, debalde ez! Pagau ein biher [izeten zan]. 
- Pagaute. Pagaute raziñokue, pagaute. 
- Ta gehixao gura baeban... 
- Ez dakit zenbat urte izengo dan, ta ahaztu [...] 
- Gehixao be [egoten...] astraperluen, baiña astraperlokue karue izeten zan olixue. Orduan litrua hogei duro pagau biher izeten zan. Ta gero jornalien, kamiñotan harri-oten, irabazten genduen hamar pezeta egunien. Ta hogei duro eitteko, badakizu zenbat biher ein bihar dozun? Hamar egun ein biher harri-oten! Litro bi-iru erosteko [...]. Zure amak be goguen eukiko dau hori. Zuen ama... [...] ama gaztia´da zatixa ni baiño... aittek bai, aittek goguen eukiko dau. 
- Baiñe amak be bai. Amak be bai, ordureko ezkonduta euen ama be ta. 
- Hirurogeta bederatzi urte dauke. 
- Deukoz? 
- Bai. 
- Bai, ni baiño gaztiaue da, baiña... goguen eukiko dau bai hori... 
- [...]. Ha zan ona! 
- Hori gerra-stie izengo zan, ezta? 
- Bai, gerra-stie. Orduen urtiek luziek izeten zien, oin arin juten da baiña. Ez olixoik ta ez ogiik eta... 
- Olixue hoixe, ta olixue beti biher. Ordun txarrixa hazten zan bai, ta txarrixan koipiaz asko, e! 
- Bai, bai, txarrixaz defensa haundixe euen. 
- Erosi be iños [...] txarrixan koipie. Eta merke izengo zan [...]. Holantxik, ba. Orduen sasoi ona ta orduen ondo ibiltten giñen. 
- Bai, sasoia ta gosie ona... 
Argindarra baserrian
Gerenabarrena Astorkia, Maria; Longarte Gerenabarrena, Pedro
- Eta umetan Amezti basarridxan zerenian, orduan bazekazuen argirik? 
- Maria: Ez. 
- Argindarrik. Ondiokan ez, ez? 
- Maria: Ez. Argi barik, hori karburue edo petroliue. Karburue izen zan argindarra izeten zan. 
- Pedro: Bakizu ez, zelakue dan karburu? 
- Maria: hHn han jak. 
- Pedro: Han ate burun da. 
- Maria: Ez dozu ikusi...? 
- Pedro: Ikusten zu ha katxarru han atian? 
- Zutunik, ez? 
- Pedro: Bai, haixe da karburu. 
- Maria: Haren harrixe saltzen eoten zan eta ekarri eitten zan. Ta han potuen barrure botate zan haixe harridxek eta, goixen eukitte ban ure. Katxarruek e, haraxe katxarrure bota biher, ta argi ederra eitte eban e, ederra argidxe. Hori eukitten zittunak be bere zertzuk, baiña... 
- Ze eukitten zeban, ze pega edo ze eukitten zeban? 
- Maria: ba ondo abilinen argi ederra eukitten zeban. 
- Ta esan dozu barruen argidxa-do sartzen dala? 
- Maria: Kandelak, kandelak - Eta nun erosten zenuezan horrek? 
- Horrek' horrek dendan, edozein dendatan egoten zin kandelak. Pon, petroliu-ta ez. Petroliu-ta egoten zin ez dakitz nik ze esango dotsut eogten zin bera eukitzeko, bera eukitten eben etxiek-do egoten zirin drogeridxetan-do, eta petroliu-a handik erosten zan. Hau karburu be bai, harexek izeten zin horrek. 
- Orduan karburua, petroliua eta argidxa? 
- Maria: Kandeli. 
- Pedro: Kandeli, argizaridxe. Argizaridxe asko. Ez dakizu argizaridxe? 
- Bai, honek luziok... 
- Maria: Biribilduta egoten di. Gaur ez dakitz asko dauen hori. 
- Ez gutxi ikusten da. 
- Maria: Egon eingo da. 
- Eta argidxa noiz gogoratzen dozu zuk lehenego bonbillia? Ya gaztetxua ziñanian edo... 
- Pedro: Neu gazti nintzala argidxa ipini zan berton. Orain zentrala hor errekan, izengo dira oin dala berrogeta hamabost bat urte igul. Geuri e propio geuri bost-ei etxeko-do daneta hamen ipini zan, ta haretxeaz. Baiña urez egon bihar dabe /bidabe/ ezta, udan gitxitxua, ta barriz gabaz argidxe ta horretan. 
- Eta nun esan dozu zeuala zentrala? 
- Pedro: Hementxe berton, hortxe tontor ostien. Horra asko kostau zan presie, zulu itzala ein eben gure aittek-ta, ta ura ekarri ein biher hara, igul kilometro bat baiño gehixauen. Ta gero handik goittik behera aldapa bidie ipintten jako aldapie, hemendik hara goiko etxietaraiño eta presiñue bihar dau bidau/ ba turbiñiek-ta. Eta handik gero, bueno ta joe, ha geuze itzela zan! Bonbillak orduntxe. 
- Bonbilla bajue izango zan ez ondiokan? 
- Pedro: Bueno, oin oin bestekue ez, baiña argi itzela eitten eban, baiña pasetan zan, oin beste ez euezan gauzak graduaute, ta zuk amatauten bazendun, ta harek be amatau bestie, ba bonbillak erre ta holakuk eitten zittuen. 
- Orduen esaten dozu zeure aittak eta eindakua zala? 
- Pedro: Bai geure aittek. 
- Auzoko gizonak-ta? 
- Pedro: Bai. Auzo auzo danak. Batzuk ez zirin sartu. Kasureko hori bizitza biko etxi zan hori, bata sartu zan bestie ez, beste bat be sartu bestie ez. Bakizu gora-eherie dana nahasta, aittu ezin dana, dirue zana. Pillo bat kosta zan hori ordun. Gero ze ein zeban? Oiñestuk erre. Danak kostetan die asko. 
- Eta tokidxan izena, zein? Hor esan dozu mendi-ontorrian atzekaldian izenik izenik bazekan toki horrek? 
- Izena? Arranbaltz, Arranbaltzko errekie izaten zan, hantxe euan. 
- Maria: Zuluen ein biher. 
- Pedro: Bai ba, zuluen ein biher dozu /biozu/ goittik behera emoteko. Horiaitzik zan ure ekarteko. 
- Bai, presiñua emon bihar jako, ez? 
- Pedro: Goittik behera emotie, ta ba han eitten zeban argidxori. 
- Eta ze auzotako, zeuek... 
- Pedro: Geuk, hortxe goiko etxiok, ta beste bat da handik aldetik eta geuk hementxe. 
- Biña bertokuak, ez? 
- Pedro: Bertokuk, berto bertokuk. Gero hau Iberdrola sartu zala, ba oin zemat urte? hogeta hamar bat urte izengo die. 
- Eta orduan argidxa zeuek presa hori edo... 
- Pedro: Dan-ana zan propio geurie ha. 
- Eta beste auzuetan be halakorik ein zan-do? 
- Pedro: Bai. A beste auzuetan? 
- Bai. 
- Pedro: Gero beste bat euen Muniozguren, bestela holako argi bat. Muniozguren bakizu zein da? Ho haruntza dauen etxie? Ba han geunken, beste barridxue ha Longa gero harek. Ba guk baiño eurretik ba danak izengo ziren horrek [...]. Hak gero errotak be ipini zittun hareaz argidxegaz ta horretan segidu zan bizimodue. Baiña ha asko zan. 
Ha petroleu ta ikusitte. Petroleue bakizu ze? holako keie-a. 
- A bai, e? 
- Pedro: Bueno, karburu asko gehixa zan, baiña oso-o txarto. Kortara jun bihar dozu /bizu/ ta ze, argirik bez. Hara jun bihar dozu /bizu/ ta argirik ez. Beti argidxe mutikon bat-do argidxe eitten, aitte edo ama-do kortara jun bihar baeban /bibaban/ edo bestie ein bihar-do. Ba hortxe, holantxik kostunbrau zan, ba halantxerik zalako. 
Ur-korrontea baserrian
Gerenabarrena Astorkia, Maria; Longarte Gerenabarrena, Pedro
- Eta ura, ur korrientia etxian? 
- Pedro: Ure baldaka. 
- Eta zuk noiz ezagutu zenuen? 
- Maria: Ure? 
- Bai. 
- Pedro: Ure años zinkuentan ekarri zan, hori guk. [...] ta hemen pozo handi bat euen ganaduntzat-ta, hementxe berton, bua, beste, hor handiko sakonin dau beste pozu moduko bat, beidxek eta sokiaz, txahalentzako baldiaz bide batez ta, edateko ure ba Ibarrara-do, han itturridxe ta hara mutiku ta neskato ta horreta. 
- Hamen errekarik e? 
- Pedro: Ez, errrekie hor behien, baiña ttattarra, erreka ttattarra, estu. 
- Izena? 
- Pedro: Horrek ez dauko izenik. 
- Errekatxua. 
- Pedro: Bai. Beheko errekastua-do. Gero, hortik beheraku, ba artibai-do ez dakitz zein dan hori beste erreka handitxuaue. 
- Eta putzuak zer ziran? 
- Pedro: Ezebez, posos, posos, biditatik beteten zan euridxe etten banin, ta ur asko hartzen ban hak pozuk e, ganauek sartute pekotzat ta gehixa [...]. Ganauntzat harek ez ban balidxo besterik. 
- Maria: Oingo moduko ur garbidxe ez pentse, lelengo sartzen ban ganauek hankakin zikintzen zeban eta ba bestiek haxe edan biher ya. 
- Pedro: Ta ganauek be garbidxe da ta garbidxe da ta aurrera, aurrera, aurrera, aurrera ta... 
Trabakugoiko taberna
Zelaieta, Evarista
- Ezautuko zenduan tabernia, jentia, mobimientua... ez? 
- Bai, beti. Beti. Ordun diferente zan: jente guztixe oiñez ibiltten zan. Ez euen... Batenbat bizikletan edo holakon bat bai, baiñe oiñez. Ta iguel etortzen zien baserrixetara, ba, karnazeruek, Eibarkue edo Durangokue edo, ba, txahalak ikusten -aber zelako txahalak deukozen erosteko-edo beste baserri batzutara, ba, arbolak ikusten -lantaixek-ta erosteko-. Holako jentie. 
- Eta bertatik pasatzen zian eta... 
- Harek, ba, iguel eitten eben jatordutxo bat edo batzuk gaba be bai. Hara urriñeko baserrin batera jun ta, ba, bueno, bertan geldittu lo eitteko. Hurrengo egunin jun. 
- Orduan, lo eitten-a geratzen zian? 
- Bai. Autobuse bai. Autobuse beti egoten zan Bilborakue. 
- Umetan be ezautu zenduan? 
- Beti ezautu dot. Ondarroa-ilbao. Hori betiku zan. 
- Eta jentia, oiñezian, batetik bestera pasatzeko ta batzutan gaba pasau bihar... 
- Bai. Berandutu eitten bajakuen, ba... gaba pasau ta hurrengo egunien juen. Batzuek hori. 
Baserriaren egitura; aurrerakuntzak
Garitagoitia Arriaga, Martzel
- Eta basarrixak, esan dozu, distribuziño ona zekala. Habitaziñuak eta... 
- Bai, bai. Ba, esaten dotsut, zer bat, portal bat, ez zera, e? Oingo zera, hori harrizko harri edarrok eta horrek ez, e? 
Holako... korriente bat. Portal haundi bat euken. Egurtokixe ezkerrien eskumako ate haundi batekin, esan dodana, arditokixek, haundi bat. Haundixe, e! Bai, bai, han berrehun ardi sartuko zien. Guk ez gendun sekulo berrehun euki, eukiko genduzen, ba, berrogei edo holako bat. 
- Bai, baiña kapazidadia... 
- Baiña kapazidadia beuken harek. Handik mailla bi, akordun [duket] ondo, hiru mailla, hiru. Sala bat, sala majo bat, holantxik ezkerrien ate batekin kuartu bat. Mutillen kuartue, e? Mutillena, ze mutil mordue giñen ta han ohe biko gelie, kuartu bat. Eskuman beste ate bat sukaldera. Sukaldie beheko sue, e? Beste gauzaik ez, e? Beheko sue ta ure... errekan. Ura... Ta handik gero eskumara sala edar bat; bai, sala majo bat euken. Ta salian parien hiru ate filan holan ta hiru kuartu filan eukezan. Distribuziño politte euken. Zaharra zala. Zaharra akabo zelakue! Ez dakit nik... 
- Aitta zan bertakua? 
- E? 
- Aitta zan bertan...? 
- Bai, bertan jaixue zan. 
Artzain Ameriketan
Longarte Gerenabarrena, Pedro
Kanperu ein najuan ordun urtin. Gero, otoñun esaten dana, negurutz, Juan Bastaitte tokau jatan. Jesus! 
Bagentorrasen da denporaldie txarra jaunan, edurre, bisustue... Negarres or jatok:
- Nik etxakixat or kanpue nun itxi. 
Esan najutzan neuk, e:
- I, denpora txarra jak, gau txarra jatok eta sartik or sulue pixkat eitten daben lekure "wenkerke" esaten jakok, gordelekue, se gau txarra jak eta. Negarres etorri jatan esaten "nik etxakisat or na erretirau" "Kabuen la letxe", esan najutzan, "ainbeste urte daroiala or da, emendik beti pasau as arutz da onutz... sartik ara txamixala kanpuoi da joko juat nik ara illuntzire. Oin emendik aurra illuntzixe entzeira etortok pa, argi ibilli biok!. Beiñ atzaldeko laurek eskero oin saso onetan argi! 
Ein juan denporalde bat! Kastor Euskitze, San Mielgue, esibala ion da katiak ipintteko laguntasune bibala. Ni ardixas netorran; neuk ipiñi nutzasan. Kate gemelak ipintten gastxua dittuk baiña estittuk gatxak pe. Doblik dittuk, baiña eiñ enbiok! 
Ipiñi najutzasen kataiok. A suan gaba! Ardik esin gaatu... 
Artzain Ameriketan
Longarte Gerenabarrena, Pedro
Bakarretxe esaten dan mendixe dok ikeragarrixe, an egoteittuk ogetamar banda sasoien. Esan najutzan, "ik segidixok bidiai, itxaidek an linie pasetan dan lekun, kanpolekun, ni etorriko nok ara". Da, ak se eijok? Esan najutzan ori baiño geixa, "galtzasela ikusten bok gaatu ari, nik topaukaut". Baiña, oixe, esatie dok txarrena. Ak galdute doiela be aurra, "topauko najok ni-te". 
Domeka eberdixe suan, beittu juat katalejuekin... Jesus! gaberako allegau bigendun lekure eberdiko jauan junde. 
"Ostia, onako gisonekin be aguntau enbida gero! ". Pasau suan a be! 
Urrengo egune txarra jatorran, edurre, bisustue ta txarra. Mejikano bat jatorrenan ardixekin beetik gora. Ardixe be onako edurrin estok ondo ibiltten da bixok leku batera goiasen. Neuk esan najuan, "orraittiño aurreko kanperuok, puntok pixkat e... "se, ni banatorran Eltzubixen atzias da, bestioi emen. Esebes, aurra! 
Jun nitzuan saldixorras da esan najutzan mejikanuorri: "Oye, si no apartas la punta se van a mezclar" da, "Es que yo tambien tengo miedo, pero no puedo, estoy solo". Beste mosoluoi kanpun sartute begire. Bueno, apartau giñan an. A egune pasau suan da illuntzixen neuk esan najutzan:
- Juan, pixki-ixkat espok ori baiño idea geixa etxakixat selan biaun negue pasetan. 
- Eske nekabuendios! 
- Ire nekabuendiosak etxustek bape serik emoten -esan najutzan-Orrek etxeukek indderrik. Emen enbiok bata bestiai lagundu te, pixkat ori baiño geixa urten. Iru urte geixa daroiesak emen da nundik na abillanik pe estakik ik. 
Jakin be etxakixan. Udebarrixen ipintten bok kanpue orra begire neguen ipiñi biok bestera begire, se afrontue diferentie dok eta. Pasau suan a. 
Artzain Ameriketan
Longarte Gerenabarrena, Pedro
Doze de diziembre allegauon. Atzaldeko lauretan galdu nitzunan. Laiñue ta edurre ta bisustue jo junan da neuk igerri nutzen, "ointxe estakit na begire nauen". Da, tak, asaldu juan, eten juan... ikusi najuan... koño! Eltzubixen etxie, kasureko! Emon jutzenat atza runbue Eltzubire ta bixen bittartien galdu! Dana bolkana ixenekue don a, sulu-ulu sulu-ulu. Illuntzixen galdu asela ikusten bon onakoxe saata bat don aundixe dirijitzeko. Esebes, kanpuen plantaute. 
Jo juan isotz batek da kanpuen lo. Ur-rropie erre najunan, satittute, atzamarrak berotzeko. Otza! Etxeuan se erreik da bera justuen kendu nutzen saldixai. Saldixek igerri justan niri galdute nauena... ordun riflie eukitten bot berai tiretuko nutzen. Atzien muxillie soltau najutzan da jake nausixe, edarra. Áretxek kendu nutzesan da jota saldixek galopie. Jun sunan saldixoi, txakurrek geratu sittunan nirekin. Sartu nitzuan sulo moduko baten baiña an be leku txarra. Atzamarrak elau bier da metxeruas atzamarrak berotu... , urrengo eberdiko amabixek etorri sittunan. Etxunan altzetan kanpuk, lañue jaunan jota itxutute. Altzau junan lañue ta nun ikustoten emendixik Goittonda lantxik neure etxie, garbi-arbi, "Koño, an! ". 
Orduko Juan notisie emonda jauan selan galdute nitzen. Beste bat pasau suan bere etxondun, Txilibron esatutzen artzain bat: "Eske artzaie galdu da ta". 
Arek gure usabai:
- Oneidan artzaie gaIdute ei da Bakarretxen. 
- Ba, kanpotik bada saldittik beera jausitte, mankaute egongo da, elaute egongo da. 
Bata be etxatan pasau, es jausi es elau. Banajoiek etxerutz egune argittustenin, lañue kendustenin, eberdiko amabixetan da, Jose Andres da usaba:"Koño, saldixe". Nire saldixe. 
Saldixek eittejok, en jeneral, aurreko egunien lo nun eindduan ara jun. Ikusibenin saldixe ara junda gure usabak:
- Pedro mankaute, onek bota dau -euskera txarra eitte jok, garbittute ixengo da esateko modun. Ni etxera ta, usaba ta Jose Andres:
- Koño, bisi as, e! - Jose Andresek wiskixe ekarri justan. 
- Bai, bisi nok. Onako jentemoduas bisik urtetie kosta eittok-san najutzan. 
Beste mosoluoi beetik gora datorrela, "etxuat pentzau bisik ikusteik, etxuat lo asko ein gabien" esan justan. "Neuk eijuat asko" esan najutzan. Bera etxin jauan, ni kanpun isotzetan da berak esabala lo asko eiñ esaten. "Ixillik egon ari" esan najutzan. Aintxe amaittu suan a. A geixa berbaikparik pasau suan. Rifleik eseukela. Riflie euki eskero ik tirue jaurtzok, bestiek pe jaurtzue ta gixau eittas. 
Ekarri jutzan riflie. Urrengo egunien ardixek eskapau. Gabin eskapau eittejuek, ori eukitten juek oin txarra. Jun nok katiuskak bernutzik jantzitte ta, ementxe kamiñuetan egoton ba intermitentetxu bat, igul-gula ipinttok etxian gaiñin, gero gixetako, baiña a ikusteko baiño urriña jun nitzuan. Esin gixau etxa, esiñ etorri. Topau najittuan ardixek, baiña esin gabin etorri etxa, nundik nebillenik pes: "Nire kanperue or egongok pa"! Da, se ein najutzen? 
Ona dok oixe, beteranixiek erakutzi eittuk; ardixei emon txakurkada bat, etorri dien lekutik atza eurek etxera jote juek eta noberak eurei segidu. Olantxik etxa etorri. Etorri nitzuan etxa ta jota lo ronko jauan. Esan najutzan: "Ik riflie or daukek eta ni kanpun nasenik estok jakiñ estok? Ba emetik aurra ordu bixek arte errelebue eingok ik eta nik eingo juat aurra, edo bestelan neuk eingo juat ordu bixek arte, edo orreta". Eske errelebue enbiok! 
Ardixek askenengo salidie ordu bixek ingurun eitten jok, gabin. Txanda bi eukitten jittuk. Orduntxe geldi egotok. 
Ostantzin gau te egun ardisain ta a an konserban. Allegau gaittuk etxa ta, esan juan geixa bera estoiela ardire ta, estakit selakue ta baakit selakue. "Ori gausioi or arrelau" esan nutzen, se, Jose Andresi be arek Aste Santu baten eskapau ein jutzan da Jose Andresek esan jutzan: "nikin geixa estok lorik eingo". Sin mas ni menos, di-a eskapau. Jose Andresek amorru itzela jutzan. Da gero niri inkau justan. 
Eskasauek tokau jatasen gero. 
Artzain Ameriketan
Longarte Gerenabarrena, Pedro
Bixaonien esa justan:
- Pedro, esa jungo su ara, Norfok arte? 
- Es araiño enoie. Araiño juten banas gero araiño jun biot -Ak atza be leengue. Esa justan:
- Lelengo bandie etakosu? 
- Bai. 
- Bakarrik jun biosu. 
Aintxe salbau nitzuan. Bost urtien bakarrik ibilli nitzuan. Esan najuan "beste mouteko bisimodue. Bueno, kriston serak eukitteittuk, endreduek, traste pillue itzela be banajukan, ganau pillue itzela be bai, gero kontrarixuek pe asko, ardidunek eta ure emotie be eure kontureok eta... Esaten justan Okamikak -aitte-emiek bixek eitten juen, "bakarrik esin leikek eiñ ori". "Aprobau biot". 
Ni bierrak enajok billurtzen, ni billurtzen najok ganorabako personiek. Nik gabas eruten naban ure ta igerri eitten najutzan ure nun bisan, igerri es, ik euk dakik eure martxie. Nik eitte najuan es egon egarrittu arte, egarrittu orduko erunde euki bidan lekueta urek. Ure emoteko sisternie najukan itzela, amasei kanofa. Árek altzau te bajau eitten bierlekue eukitteben. Árek beteta ipiñi, banda aundixe basan da, bero aundixe baetorren arek bete ta beste sisternakada bat ekarritte eukitte najuan nik ara, baiña gabas, e! 
II. Errepublika eta ekonomian aldaketak
, Felix; Gallastegi, Basilio; Goitta, Pedro; Onandi, Pilar
- Seguruek-ta lehen, gu biherrin ibilli giñenien [Mallabi-... etan] , zazpi pezeta jornala, ta txakur haundi bat segurorekue. Segurue [zer zan be ez genkixan]. 
- [Monte Pio] esaten eutsen. 
- Ta segurue zer zan be ez, ta txakur haundi bat jornaletik kendu eguneko. Ta gero, ba, segi! Ekitteko ordue: zortzirek; isteko, ba, hamabixek edo, ondo. Baiña atsaldien, ordu bixetan ekin ta izerrak urten arte... 
- Jainkuen gauzak agertu arte biherra. 
- Aldemenekuek bata bestiei esaten: "Ointxe laste [itzuliko] jotsau, jainkuen gauzak argittu dittuk eta". Izerrak argitzen zienien... Ta gero, errelebuen eittia etorri zan treintan. Ta errelebun eittia etorri zanien... 
- Trenta y uno. 
- Treinta y uno? Trenta y unun. Errelebun eittie etorri zanien, ba, jarri zien lege batzuk, itxurie, aurretik be egongo zien, baiña, ba, ordun, zortzi ordu einddekun "da! " isteko. Ta guk ez zortzi ordu ta ez hamabi, guk esaten ebenin itxi ta esaten ebenin ekin. 
- Harek [...]. 
- Bai. Ta gero etorri zien... Hori ordenioi errelebun eitteko urten ebenin, ba, orduek. Ta lehenengo kamiñotan [ibili zin] obreruk, hamen, Trabakotik Markiñerako ta horretan argittu zienak, ba, hemen, Barakaldo aldeko ta horko zer batzuk, orduk joten eban momentun erreminttak "bloust" bertan itxi, ta harek ipiñi eben orduetako [asuntu hoi]. Baiña ez euen, gure gazte-enporan ordurik ez euen. Ordurik barik eitten zan biherra, esaten eben moduen. Ta ezer [enojorik] bada, "aiba kontue ta jun etxera". Ta "dda! ", pagau bertan tokatzen zana ta etxera! Geur txarto esaten da, baiñe geur geuzak normalao daz, ta normaltzen doiz, gerua normalao doiz horretan asuntuokin, horrekin asuntuokin. 
- Orduen be [... bata bestia...] ondo ta. 
- [...]? Bai, baiñe orduen, ez bizikleta bat, ez automobil bat... Zakutxue lepun hartu ta kuartillo bat ardau. Botillie bai haundixe, baiña kuartillo bat ardau. 
- Zakue burun hartute eskolara be, gero! 
- Bai, baiña kuartillo bat ardau hartu biherrerako, ta egun guztiko kuarttillue. Ta eguerdixen erango lukiela be bai, baiña "ño! ", illuntziko be tragotxo bat ona dok, ba! Ta itxi. Ta halantxe, miserixie garbixe. 
- Miserixie garbixe! 
- Zaharrak, erdixek baiño gehixa, gantzontzilloik be ez zeben ebaliko. Gaztiek, emakumiek behiñipehin, ni erremerixan nebillen denporan, ez paparrekoik ta ez besteik ez zeben usatzen. Libre. 
- [...] ibili zittuan. Oin, berrogeta hamasei [urtekuk] bertsuak etara zittuen gona motzei. Ta [... melena...] 
- A! Melena ta [a la...] beste bat izeten zan. 
- Ta hor, horko... Lapatzak, Bermeon dauenak, eitten jittuan horrek. 
- Neuk be bai makiña bat neskai! Hamengo kofradixakuei gehixenei [ebatzen] najutsen. 
- Melena itxittakuen ze tipotan izeten... 
- Melena, hona. 
- Melena, gora, gora. 
- Ez, [a la razon] gora. 
- [A la razon] gora. 
- [A la razon] honaiñok goraiñok ebaitta. 
- Baiña kokota labaiñaute. 
- Melena, zeindde horrek dekon modun. Baiñe bueltan ebaitte. 
- Bai, baiña kokota labaiñaute. Kokota garbittu labaiñiaz. 
- [A la razon] hori. 
- Bai. 
- Gurien aitta zana ibiltzen zan ebaten. 
Doktrinaren garrantzia XX. mende hasierako gizartean
Meabebasterretxea, Maria; Sarasua, Pedro
- Lehen esan dozu dotriñia ta. Eskolan emoten zenduen? 
- Eskolara etrotzen zan abadie, baiña... Eskolara astin hiru bider etortzen zan. Ta ihesi eindde... Maistriek berak be iños ainddu oskun, "Erlojue euki dot gaur txarto" ta baten... Gu aguro. 
- Orduan, astian hiru bidar ta... 
- Ta gero domeka... errosarixua orduko domeka atsaldin. Ta gero hara jun ez, ihesi handik, eta hurrengo zortzi egun kastigaute. 
- Sin recreo. 
- Ta aittek eta amak be hara jun ezik, barritz, e... 
- Eta dotriñia ze emoten zenduen, euskeraz edo erderaz edo...? 
- Dotriñie? 
- Euskeraz. 
- Bueno, euskeraz, baiña guk... 
- Eskolan erderaz. 
- Ba, hoixe, ze nik bixetara be badakixaaz ta. Bai, eskolan, eskolan erderaz hori. 
- Bai "Eres un cristiano" hori esaten zan ta bestian "Kristiñaua zara". Batien euskeraz ta bestien erderaz. 
- Eta euskerazkua zelakua zan? Gogoratzen dozu zatiren bat? 
- E? Gogoratzen dozu zatiren bat euskerazkua zelakua zan dotriñia? 
- Euskerazko dotriñie zelaku´ zan aber akordetan zarin! 
- Euskarazko dotriñie, ba, gu ze gogoratuko ga´ ba? Agur Marixe ta Santa Marixe, Aitte Gurie... 
- Dana. Salbie ta beste gauza asko. 
- Euskeria ze izaten zan... 
- Aginduek eta danak. 
-... Bizkaiko euskeran ala halako euskera...? 
- Guk Bizkakue. Bizkaikue, bai. 
- Orduan errezaua ikasteko, ez? 
- Bai, geure erakuk - Bueno, bestie be dotriñie... Ha ondo ikesi biher izeten zan ta. 
- Dotriñia, hori da, inportantia zan, ez? 
- Hoixe! 
- Kasik eskolia baiño gehixao edo...? 
- Ez, eskoliek palta gehixao ingo eban ordun be. Oin, barritz, halan be gehixao, baiña... E! Dotriñie ondo ez ekixenak eta primera komuniñoik ta ezin zeixen ein lehen, e! 
- Honako liburutxo bat egoten zan. Zenbat orri eukiko zittun harek? 
- A! Ez dakit. 
- Hamar iguel? Baiña ha dana ikesi biher izeten zan. Nik ha lehen dana ikesi [naban] ; oin ez dakit jakingo neuken erdixek. 
- Bai! Oin lehendik diferentetuta daz egon be, ta... 
- Kartillatxo bat izeten zan ta, bueno, ha dana. Ta, bueno! Ni akordetan naz baten premixue emon osten dana jakin nebalako. Oin ez dakit erdixe be, e? 
- Ez zan... ez zan izengo premixo haundixe... 
- Erregalutxue, elizako erregalutxue izen zan. Ta jo! gure amak pozik ikusi eben ha. 
- Eta dotriñia, esan dozu, ondo ez zekixanak jaunartzia-do ez zebala eitten? Orduan abadia ze izaten zan, gogorra? 
- Bai, hoixe, ondo jakin biher jaunartzia itteko. Igul gure sasoku baiño zaharrauek be geukin batera-a itten eben aurreko urtin atrasau zielako ta. 
Artzain Ameriketan
Longarte Gerenabarrena, Pedro
Solaiken bajatu nitzuan. Urrengo Solaiken be lo mismo, galduen galdue estok? Baiñe trankilddu ein nitzuan da ixen baiño etxeukek nai dabena pentzaute najukan. Gisontxo bati esan najutzan Triunfos? da ak aittu justan. Esan justenan, numero diez, bere salidie, jarteko aintxe, eberdiko amabixek ordue, klok estakit se, egoteko aintxe. Jun non ara, asafatioi an joienan, Triunfos? esa najutsenan da... uaak! ein junan. Nausi kontuek erreta jaunan kuittaue. 
Ak artu oneta mangatik eta txoferrorri erun niñunan. Triunfos? esan najutzenan da, iaa! Bajau non beera, i, lenguajie es jakittie! 
Baiña naikue asiertu euki najunan bedorras bakarrik. Jakin barik orrek trasborduok ein en 'bidabe, e! 
Jun nitzunan. Banajan an da usaba ixen nabana,... auxok nire usaba! 
- Su sa Benitto? - esan najutzan da -I as Pedro? 
- Bai. Ordue ixen da batamat berbetako ikusteko be!. pentzaik, trasara, sekule erretratuik ikusi barik! 
Bijiana ortxe amaittu suan. 
Artu niñuan kotxien da esan justan "erropak erosi bijittuau" "Pikapa"(pick up) baakisue ser dan, telebisiñun ikusitte daukesue, oeko erropa, oe oso osue... baiña selako mantak, selako gausak. Askenien kutxillo, kartera, madre gustixe erostue. Esan najutzan "onek esin neikes nik pagau sati baten" "Amabost egunekuas pagaute daukesak". 
Artzain Ameriketan
Longarte Gerenabarrena, Pedro
Bueno, allegau nok rantxure. Antonio Larriñe jeunan an da esa justan. 
- A ardi-anpue ikustok? 
- Bai-esan najutzan-Ikusi sera eingo najuan. 
- Aintxe bisiok pa beste mallabittar bat, Antonio Elgezua. 
- O bai, -esan najutzan. Lelengo lo aretxas ein najuan. 
An egun bat ein najuan da gero erun niñunan ara. Andik asi giñan gero basoko, Juan Bastaitte, napar bat eta Juan Jose. Kanperu ein najuan ordun urtin. 
Artzain Ameriketan
Longarte Gerenabarrena, Pedro
Txakurre euki najuan: Braunin. Niri nobesientas kuarentaikuatro dolares kobrausten ona etortie. Eneuken diru asko baiñe a txakurre neure ondun ekartie ixen balitzok pagauko najuan beste olako bat. Askok esango lukek "edarrak jaurtze jittuk orrek", baiñe nik estimau nuken. Ak makiñabat apurun librau niñuan. Jose Andresek-ta iltteko destinau juen. Espaiñire etorri sanin Jose Andresek esan justan, "Bier baittuk txakurrek neuk jukas onak". Lista eta Urtain txakur bi fenomenuek. "I, da a Braunin ser?. Ekarrik, balixo espa jok gero be bajak ilttie", esan najutzan. Sein baiño sein, iru txakur. Árek sittuan txakurrek! Urtain barres listuaue! Faltau barik, Jangoikue bera baiño listuaue, baiña puterue suan itzela, arek artuko jutzan usaiñe Ondarrukuai be! 
Gero Gorospek, "I, bat emon bistek. "Emon najutzan Gorospei. Bakeruk ill jutzen. Okamika gastik "I, oixe Lista emon bistek", eta "ibilli tte ibilli, txakurrik onenak neuk euki jittuat eta neuk txakurrik parik gaatu bijuat, batai emon, bestiai emon. Emonguat pa" Bakeruk ill ari be. Baiña, etxuen txakurrik erretiretan. Nik, parisiño denporan, etxin egoten giñenin, txakurrek bakotxa bere kaixolan egoten sittuan da estimau, e! Illuntzixen bueltatxue, soltau te eurek ibiltte sittuan, da atza barrure. Juan Bastaittenak berrogetamar ardi itto jittunan gabin olantxik ainddute. A sunan trillue!. Bixaonien burkaraka sula. 
Neure Braunixorras gaatu nitzunan, bestiok ill justesan. Ainkak joitzen jakunasen. Berbetan etxakixenan, baiña esan kiñus eitten junan. Selan abill ba?. Berak kiñue eindde ondo ebillela, i! Barre eingosue ori esanda. Ainkak apurtute ta, esan najutzan usabai, "ekarrixu botikie" An jauan onetaiko argisarixan antzeko goso bat, pomada antzeko bat. Atera etortzen suan kuittaue, "etzun ari tte ekarrisak ainkak", eta onaintxik plantau txakurre ainkekin gora, artu ospal batekin botikie da gustora txakurre, berak "eskerrak" esateko modun. 
Beste bat, Pantxo, aren umie. Txakur saarraok gastiai erakusteko onena, baiña suan agiñes gogorra txikixe. 
Ikusten juan a saarrak, eldu eitteutzela, gero nik asarre, "jota berton ill gaut gero" txikixorri tte, saarrak berantzat artze jittuan, eta arek sentitzen juan. Baiña, erakutzi aretxek onduen, noberak paiño obeto. 
Artzain Ameriketan
Longarte Gerenabarrena, Pedro
Oñestuas ostantzin be pasau najittuan iru-au eskapada itzelak. Beste domeka gox bat suan, edarra, denpora bat jauan... laiñoik iñun be bako bat. Ordun ardi sikukin najauan. Etxok ardi sikuek bierrik eukitten amarretan jun, sortziretan jun. Ardi sikue euk altzetan espok amaiketan be lo egotok. Lo edo alperrien, ustela. Koiotie an, txau, txau, txau, txau, txau, txau... "Orretxek umiek jeukesak ortxe" pentzau najuan. Jun de banajabik eta, denporie sobra, ba, urten junan onako gausa bat rarue... laiñu moltzue lakoxie. Asi suan trumoie, baiña ikusi bako gausak, siñistu be eiñ esin leikesenak. 
- Ser? -pentzau najuan. Etxa be esiñ etorri, jota orpun jote niñuan, txakurrek barres ainketan sartute. Trumoias sustaute egoteittuk, endemas olakue pasau esko. 
Bata ilstenien, bestie, Kalisto. Axe sunan bai "KaIisto". A beti saldixan keisan, a alperraue sunan! Gero oiñestuek bestie ilttie pasau sanin berak golpeik pes. Trumoie entzutebanien nobere ainketan traban. Erresau be eitte najunan. Etxa nintzenin posik egon nintzunan. 
Beste domeka atzalde bat, peruanukin. Ogixe ein najutzen, arek tentias jauasen. 
Kasu baterako peruanuk jauasen Durungo alderdittik etorritte, ni. emendik junde, Oisen. Gixajuek, an, es erropaik... da erropie nik neukan burdixen eruteko baiño geixa. Santik emoten justasen, gaiñera tratauteko erropak. Esan najutzen peruanuei: "Que os hace falta, pantalon, camisa?. "De todo, de todo"! Bajatu non beera baten, beittu bes selakue san, kargau saldikadie... baitte gabiro itxitte. Ogixe ein, domeka atzaldie pasau genduan de primera. 
Artzain Ameriketan
Longarte Gerenabarrena, Pedro
Ni konforme bisi nitzuan, baiña egun asko egoteittuk garratzak pe. Ni akordetan nok domeka batas be: esiñ ardik manejau, egarri sittuan, itxurie, ta esin nabala ardik batu. Ta sunan dana ardi koja, olantxik esanda bardin ddok, puta sikin bat. Txakurrek mankau juen. Aras gaatu amar billotz, oixe dok txarra. Ardi ganorabakue, lelengo-elengo tiretixosu garauneta tirue, asko da oba. Pena emotue ilttie, baiña arek eittue amar-mabost gaatu beras, da gero arek eruten da, ortikos emetikos abillala, bestiek danak endreatzeasek. Desiertuko kontuek dittuk orrek. 
Nik askenengo urtien suerte txarra euki najuan, galdu najittuan irurogetamar edo. Esan najutzan usabai, "ementxe ibilli nas txarto, marka danak dukas, (markie ixetok baltza, adarixe ta onek) baiña ardixek falta die". Ekarri jittuan ogetamabost. Abioie ta elikoterue ta danak ibilli sien topetan, baiña, itxurie, raintxeron batek artute barrure, berak alan esaban, baiña estok ori esebe. Esuan eser pasau. Urtero jatues irurogei-rurogetamar billotz koiotiek, ori badok sooser, e! 
An juten sa goxien laurek... esta ixen bier alperra ara mendi punta juteko. Laurek-ostak egune sabaldu orduko, urrusa sasoien. Dauesenik onenak igul, bat edo bi ittota, suk apuntau eittosu. Ni orretan susena ixen nitzuan. 
Batzuk eittejuek bat ikusten badabe lau apuntau igul, bera trankilla gaatziaittik, baiña tontoik etxak. Usabak bajakik gitxi gora-era semat jun leikesan. Usabak esaten jok "suk bat ikusi bosu bi galdu die". Arek urteneratik kalkuletan jok: "Onek mille ta bosteun billotzetik galdukoittu berreun billotz", a kontaute jeukene. Gero desiertuk pe arditten asko jatejok. Gero lelengo bandie dana aginbakarra, billotz-akarra ta askenengo urteko ardixe ta... arek ilttekuk ixeteittuk. Niri pena emoten justan ilttie da, onek, Jose Andresek esaten juan "nik ilttie baiño gura juat atzera itxi, desiertun beste batek artuko jittuk eta". 
Artzain Ameriketan
Longarte Gerenabarrena, Pedro
- Lehenengo suerta daten urti suerta daten erosuena, itxuri dauenez uzabak esan eustanez e, banoa bai zaldidxokin, zaldidxok temedaridxoa. Zaldi pari itzela, ene edarrak animalidxak karruaz, etxia hantxe geuk geunken. 
Baiña hori, etxi bai etxi zelan esaten eutsen hari? karrokanpue, zaldidxekin. Baiña guruntza bagoin, bigarren uzaba, ha lehengue amaittu zuan, ba etxa allaga zan ondo ta ba [...] amaittu zuan. Gero Luisaz egon nintzenin, horrek ein eustan harek etxie, ordun inmigraziñokok liau eitten zittunan, ba bi baiño lau, oge biko etxie zelaku ta holaku, papelak zelan nik ez neukezan ondiok [...]. Bueno, ipini eustanan asko kostata e, honako [...] izenaz da, ta gero oge bi, terrenue azpidxan, larogeta hamar arloko terrenue, ure garbidxaz, coleman argidxe, coleman argidxe bakizu zer dan? gero ha kendu ta nik butanue ipini. 
- Zer da coleman argidxa? 
- Coleman ba hori, bete gasoliñiaz ta hori metxiaz ta argidxe eitten dabena. 
- Karburua. 
- Ez, karburue ez, coleman beste bat da. Bardin da. Gero, nun ikusten doten e honek gas-otilla moduko butanoa han, etxin trelako zahar bati inkeute, trelako zahar bati, ze ein najuan? kendu ha, gero kanpora erun, kotxe bateri llantie soldiau atzien kamioie, ta han sartu ipinitte, nik eitten neban holako gauzak e, uzabak baekixan, nik nahi nabana ostu, ta gusta jatana ondo ta bai hoixe. Zeozer e etxin llabi falta bazan e, [...] zittunan Jon, nire moduko mutil zaharra ta: "Llabi falta da" ta "Jon jun Pedron kanpora, hara bakarretxera hantxe eukiko dozu segurua" ta hoixe. Nik, nik, han ez da egoten iñori eskatzeko e, han etxetik eruten ez [...] etxera eruten [...] baiña horretan pertsona bazittuan, nik zertzuk eitten nittun. 
Antzinako bizimodua
, Felix; Gallastegi, Basilio; Goitta, Pedro; Onandi, Pilar
- Ba, oin hirurogeta zortzi urtez hor atzetikuk kontau biheko jittuau! 
- Bai, bai [...] lekuen ekixok. 
- Orduko bizimodue, geur txarto esaten juau, baiña geur hobeto, neuretzako, lehenaukuek baiño. Orduen, baserri baten ez euen Mallebi guztixen fregaderara urik. Pozuetati edo iturrixetati, handik zertu biheko zan. Ta geur ya etxe bat ez da egongo urik bakoik. 
- Kotxeik bakoik be ez! 
- E? 
- Kotxeik bakoik be ez! 
- Kotxeik bakoik be ez. Baiñe urik barik behiñipeiñien. Eta kamiñoik be... Geure akorduen einddekuek die, hirurogeta hiru bat urte edo lau izengo die Ermuatik Markiñarako [hona goiko] kamiñue ein zala. Ta euen kamiño bat bakarrik Eltzubittik herrire. 
- Mallebire, bai. 
- Mallebirekue. Ta Mallabittik Areittixora. Mallabittik Ermurekue be oindio urte asko ez dala einddekuek die. Horrek ointsua ' einddekuek. 
- Hori geu ezkondu giñan ingurun, ez? 
- Bai. Berrogeta hamabi urte inguru edo [holakue]. Ta holantxek gauzak. Hamen miserixeko bizimodue erun eben lehenaoko zaharrak, ze ez urik, ez argiik, ta ez bideik ez euen hamen. 
- Ezebez. 
- Hamen euen miserixa bat, jantzixaz be bai... 
- Honek ez jakixiek baiñe... 
- Jantzixaz be bai, eta bidiekin be bai, urakin be bai, ta argixe be... Ointsuao ipinitteko argixek die honek argi... Ez euen. Petroliue edo karburue. Ta ez euen argiik be. Ta oin txarto bizi gariela? Bai! Sekulo be ez gara ondo biziko, baiñe ordun baiño hobeto oin. 
- Orduko zaharrak bai konformidadie, e! 
Lehengo zaharren konformidadea
, Felix; Gallastegi, Basilio; Goitta, Pedro; Onandi, Pilar
- Orduko zaharrak bai konformidadie, e! Hamen, horren etxie baiño beheratxuao zien haritz bi edo, ta beste pago bi edo; han proba-arritxo bat. Proba-arritxo bat. 
- Bai. Ordun leku askotan proba-arrixe. 
- Ta neguen, [hara] lantzien pareja bat lotu etxe bakotxak ta handik gora [hara] Otsonera, granjak dauzen etxe aurrera, behetik gora. Ta ha harrixa han gora altxatzen ebenak e... 
- Zeozer. 
- Zeozer. Ta gero, ba, lantzin batek, lantzin batek parejok lotute harekin harrixaz. Ta gero hor beste aldien [...] , ta horko gizonai bestien parejak ikusten han, ta -Pantxiko juan izena-ta "Pantxiko, zuk be lotu biheko dozuz, ba". Ta, ba, "Lotu eingo dittut". Andriek urtetzen deutse: "Ez horixe! Ez dozu erungo probara behirik! ", ta andriek [...] 
Pantxikoi [...]. 
Gerezitara joan zireneko kontakizuna
, Felix; Gallastegi, Basilio; Goitta, Pedro; Onandi, Pilar
- Beste baten keixak jatera jun giñen, hor, Trabakutik hurrengo tontorrera, han etxie... [...] etxie pasau ta Gomesian. 
Han, kamiño eskiñan keixa-altzak, edarrak. Ta, ba, keixara igon dou. Horren anaie, ni, ta hori, Eibarren bizi dana, Eugenio, keixata '. Harek eskupetia, Eugeniok, anaiana, Iñixiona. Ta andriorrek sentidu gaittu keixan ta: "Hona Prin! 
Prin! Prin, hona, hona! Heldu horrei! Heldu horrei! " Ta salto ein dou keixa gaiñetik, ta horri, Lapatzai: "Ekarrik ona eskupetioi". Ta txakurre, ba, hor, hamar bat metrora edo, goratxua '. "Bau-au-au". "Danba! ", nik. Ta hauxe ein eutsen buztanai, buelta. Ta gero, [horra] , Lapatza, mutikuek -zesteru zan aitte, hor Eibarren bizi dana, aitte-ta tentau harek, Manuelek: "Ta txakurrek, Priñek, ondo jaten jok? ", ta "Bai, esnetan ogixe bustitte. Bape ez duke hagiñik ta esnetan busti ogixe ta jaten dau". Ja! Gustora Lapatzako zaharroi. Ta, ba, gero ospa. Ta gero, amak esan bere mutikuoi, ba, txakurrai ze pasau jakon. Tirue bota eutsela bata-atzuk eta... harek ezautu ez gu, urrintxuao egon be ta... Ta gero, hori behekuoi, Ortuzar Txikixe, nobixie euken han, Eltzubixen. Ta harek mutiko gaztiok, ba, zeintzuk izen ete dien edo, basuok errekistatzen. Ta harek Eltzubiko atiek "kirrink" ein dabela ta Ortuzar Txikixe ixen zala. Ortuzar Txikixek kulpak. 
- Kulpantiek danak librau. 
- "Kirrink" ein ebala atiek ta... Ba, etxera juten zuan, nobixien etxera. Hori [bere etxekuoi]. 
- Zeuek be dezentiek! Bidexingorra [ixa einde...] hor behetik ziher, ta tranpie ipini [zontsen]. 
- Zeri? 
- Ortuzarri. 
- Tranpie ipini! 
- Tranpie holakotxie. 
Antzinako kontu zaharra
, Felix; Gallastegi, Basilio; Goitta, Pedro; Onandi, Pilar
- Konbersasiño bet hontxe honek txapistak ei eban, ta daz. Ta txakur handi bi ta beste txikitxu bat die, ez deuke zeikusik ta esan ei zirin txapisti horrek bere lagunai "ez zeixu lagundu e, aitta aukola makalik eta berana jun zala" esan ei zeban. Famili bille be ikusi zaittuez, faltan be ikusi zaittuez ta Zaharburun txakurrok, ta zera e, horra Oizen baso baltzan dabil ba, eskalaristie Orozkoku-do kastellano bat. 
- Bai? 
- Bai, [...] egun birik batzuk, ta berari be jentek emon dotsela txakurrok. Ta zera e, moluskun hor e, zera e, ehuntze jan, ta "zer nahi dozue? " Ba ondiño bistan dauela [...] harei leku gorde ta, [...] makiño hotsin hor sakonin, Orozkoko gizon hoi ai jun da gaztioi ta, bata ein zotson ta bestiek emon dotsola tirue, baiña buztana hanka artetan sartunde jun zala, ta ez dakixela haren barririk ta jenti ixilik da. Oizen dabiz, txakurrok. 
- Bai. 
- Ta pintta txikitxu bat, haixe eskasena esate eben ta, niriek izte bena solte lagata zeunkez, ta ni ez naz ezer, [...] daz ba. Honek zera Gerardonak edo hor enpresa orduko zerak e, txakurren [...] edo, oin txapiaz tapauta daz danak, etxie eindde ta, ez dot ikusi zelakuk dazen. 
Antzinako bizimodua
, Felix; Gallastegi, Basilio; Goitta, Pedro; Onandi, Pilar
-Orduen denporan erromerixara be... ba, jertsie, konparaziño, jertse azule, horrek, Basiliok daukena baiño azulaguk, bazien. Ta orduen ez euen botikaik eta ez ezebe ta hogei urte edo, hamazortzi-ogei urteko neskak-ta -mahaixa apartaute, ez da esatekue, baiña-zorri ale galantak jertsien taka-aka ikusten jakuezan. 
- Hori bai. Zorrixek? 
- Zorrixek? Erromerixan? Saillien. 
- Osasune [...] ei jako. 
- Ta pantorrilletan behera odol-xipristin ugeri, ta bueno... aurrera! Bueno...! Bai. [...] Egixek die horrek! Horrek guzurrek ez die. 
- Bidixingorren baten [... jo eitten dau pantorrillan] ta horiaittik. 
- Horrek Bittor Lapatzak... 
- Horrek hamen hartuko die, ta guzurre bada, [preguntau] edozeiñi. 
Idi-diruaren inguruko pasadizoa
, Felix; Gallastegi, Basilio; Goitta, Pedro; Onandi, Pilar
- Han izen da beti gorutz ta, karreterun e, ba ein zotsala ospa. 
- [...] 
- Bai karreteru geure aitta zanak esate eban ba berak ebala konbersaziñu eban [...] ididxek saldu etxin ta idi-iru gurin e mahai gaiñera bota dabe ta gure aitxari esan zotzan berak ha idi-irue bat bez ez zebala estimau; kortaraa jun ta ididxe falta. Hak emoten zotsela pena bere. 
- Hori. 
- Bai, osta hori neure bistan e gure aittari esanda. Ha idi-iru bape ez zebala estimau berak. Hak e, ididxe korta jun ta ididxe falta ixeti, harek emon zotsola penie berari. 
Markinara feriara
, Felix; Gallastegi, Basilio; Goitta, Pedro; Onandi, Pilar
- Bai. 
- Hori zuen aittek entzundekue dok, ferixara doiela Markiñen: "Maritxuu, argiik-ta badozu? "
- Joxepa. Joxepa ez zuan? 
- Bai, bai, Joxepa. "Joxepa, argiik bai? ", "Bai, ba! Lehen [holan... ibilli] baiña oin bai, ba" esan ei eutsan. Ta "guk ez, ba. Guk [... sartu izan jako] ta holako komerixaiken. " Argi barik. 
- Bai, lehenao argi baekuk ta urik baekuk... Ta gaur Mallebixen be kamiño barik etxe bat be ez da egongo. Ta gure gazte-enporan ez urik, ta ez kamiñoik ta ez... ezebez. 
- Hoixe goiko kamiñuoi ta lehen esan dana. Hauxe [Apottetik] behera doien zahar hau... 
- Gero eliza [aldien] , Areittixora doiena, Alto de Areitiora doiena. Akabo. Ez Beranora, ez Berano txikire, ta ez Goittara, ta ez Osmara. Kamiño bakuk. Horrek ointxe, geure akorduen eindako kamiñuek die danok. 
- Bai, bai, dan-anok. 
- Ta orduen, oin txarto bizi dala jentie, baiña gaur baiño txartuao oin arte beti bizi izen da. Aurrerakoik ez dakiu, ez dou ikusten aurrekoik, aurrerakue ez dou ikusten. 
- Beste asko be halan egongo zan. 
Urrezko txanponak
, Felix; Gallastegi, Basilio; Goitta, Pedro; Onandi, Pilar
- Ta beste asko be holan egongo zan, baiñe pobriek harek be ta txakur txiki bategaz etxin. Ta [...] edo ze pasaten zan behintzet biherrin esan zostan, ta bost duroko urri topau txakur txiki bateaz etxin da bost duroko urri topau hantxe, ta gero gure aitta zenak esaten eban mando baba baltza esaten jakona baba txikixe ei zan. 
- Bai. 
- Ta Durungora jun ta [...] bataz ekarri bost duroko urriaz. 
- Bai bai. 
- Ordun be urri e. 
- Dirue. 
- Dirue. Ta diru te gañera harek eta neuk be beste hain beste eingo naben-ta. Porke ha babie pagauko eben biher baiño taku gehixa [...]. 
- Hori bai. 
- Ze urrie urrie izengo da, ta e ha e kobrauko zotsen beste diruaz saltzen daben tamañun. 
- Jakiñe ba. 
- Horixe ba. 
- Lehen amak gurin esaten eban aitte zanai, nire aitte zanai zelan e ttattatik urriaz txahala parau zen, baiña urri ez zan gero zidarra aurkittu ei zan gero zidarra be ezkuatu zan eta... Lehen urri. 
- Lehenengo urri. 
- Bai lehenengo urri. 
- Bai ziderra be. 
- Ordun be bai e Lamaiku ta txanpon bat ta zera holakuk asko ziren. Lauzirikuk [...] eta zera bera erosteko dirurik ez. 
Biografia; jatorria
Gerenabarrena Astorkia, Maria; Longarte Gerenabarrena, Pedro
- Eta Amezti basarrixa zer zan, basarri haundixa ala...? 
- Ba... Haundixe... Aldapie. Badakizu aldapia zer dan? Baiña, bueno. Ez haundixe, ez txikixe, erregular antzerekue ixengo zan, edo korrientie edo... zelan esaten da? 
- Eta zeure izena eta apelliduak eta...? 
- Bai. Maria... Bueno, Maria Prantziska ipiñi eusten baiña Maria besterik... iñok be ez daki besteik. Maria Gerenabarrena Astorkia Ibaibarriaga Arriaga. 
- Asko dakizuz... 
- Eta aittan izena eta aman izena? 
- Joxe Mari aitte. Ama Mari Dominge. 
- Eta aittan basarrixa zan Amezti? 
- Bai. Erosi edo ein eban, baiña hangotxie zan, ixen, ixetez. 
- Eta zer ziñazien zuek, anai-rreba asko? 
- Bai. Ixen bederatzi ixen giñen. Hiru hil: bat Ameriketan, beste bat gripe denporan etxien, hogeta bat urtekue, ta beste neskatilatxue txikixe. Hil ei zien, nik horrek ez dittut ezautu. 
- Eta gripia ze egon zan, gripe fuertia? 
- Gripe-enporia egon zan. Ez dozu iñoiz entzun? 
- Bai, bai. "Diecisietian" edo halako zeoze, ezta? 
- Ez dakit ze fetxa, baiña bai. Gripe fuerte bat egon zan ta nire gixonan aitte be haretxek hil eban. Nire anaixie be bai, hogeta bat urtekue. 
- Gripia edo tifusa edo... Tifusa. 
- Ez dakit nik igerri etsien be zer zan edo... Ezin eutsitte, behintzet, gizonak. 
- Orduan, gaiñera, medikuak eta medikamentuak eta ez zian gaur eguneko... 
- Egon, eingo zien, baiña badakizu. Ez dakit, ba, nik. Ezin, behintzet... Ha geixo barrixe ixen biher eban etorritte, orduntxe. Ta ezin atajau ixen eutsen. Odolana edo esaten eben, ta, ba, itto edo ez dakit ba nik zer. Ezin eutsitte [egoten zan] gaixue. Ondo esan dot? Ez ala bai? 
- Bai, bai. 
- Orduan, anai-rreba asko, batzuk hilda baiña gero... 
- Sei geratu giñen. Gero seirek, ba, ointsu-intsura artien egon ga ' danok. Bai. Ni gaztena. 
Baserriko bizimodua
Gerenabarrena Astorkia, Maria; Longarte Gerenabarrena, Pedro
- Zelan gogoratzen dozu zure ume-enporia? Basarrixan eta, ze izaten zan? Lan haundixak eitten zenduezen? Zuek aittari ta amari laguntzen... 
- Bai, aittai ta amai laguntzen ezkondu artien. 
- Bai? 
- Lehen holan ixeten zan. 
- Ume-metatik, gaiñera. Edo? 
- E? 
- Ume-metatik. 
- Bai, bai, bai. Lehen baserrixen jentie biher zan biherra eitteko, [lurrien] ein biher zan ta. Ta gu, anaixa-rrebak, ba, sei gengozan ta bat kanpuen biherrien. Besterik ez zuan egongo. 
- [Bueno, jente larrei egonda etxien be]... 
- E? 
- Egon be [gaixoik] asko etxien. 
- Ba! Gaixorik barik, biharra eittekuek be bai. Ta... 
- Eta ze bihar eitten zenduezen? Ittulan eta... 
- Ze biher? 
- Bai. 
- Danetik apur bat. 
- Danetik. Zelan esango dotsut? Udabarrixan hasten zan patatie ereitteko manejuek, lurra preparau ta... Gero, patatatik hurrengo, patatie jorratu, gero artue erein, ointxe da sasoie artue ta [illarra] ereitteko. Ba, garixe be jorratu. 
Garixe zemendixen erein eitten da. Haxe lehelengo ortuen. Zemendixen, aurreko urtien. Gero, hurrengo, ba, patatie, erremolatxie ganauantzako ta, ta artue ta [illarra] ointxe. Ointxe, maiatzien, erein [ohi] da. Ta gero, bera jorratu, garixek ebatie etorten da gero, julio ingurun. Ala? Bai, holako baten. Julio, garixek ebai. Gero, ba, eurek jo. Lehen, holan, eskuakin, harrixen ipinitte ihertute. Gero garbittu. Santa Eugeniak be iguel etorten zin denpora txarra bazan. 
Urte txarra bazan, euritsue, ba, ahal zanin jo bihar. 
- Berua bihar izaten zan, ezta? 
- Berue biher ixeten zan ta. 
- Ta... 
- Ta gaztaiñak batu. 
- Gaztaiñia be batzen zenduen? 
- Gaztaiñak bai, gaztaiñak zerien, zemendixen. 
- Udaguenien. 
- Udaguenien, [seguru egon] , zemendixan gaztaiñak. Baiña danien ez zin egoten, e? Baiña egon zan lekuen. Gurien be egon zan. 
- [... gaztaiñia asko] 
- Bai, bai. [Gurin] asko euen. 
- Orduan, soluan lan eitten zenduen eta aberiekin be... 
- Bai, bai, bai. Aberiekin be bai. 
- Aittari-ta laguntzen... 
- Aittai-a laguntzen. Hoixe! Famelixa danak eitten eban, ba, batak biher bat... Ganauei ganajaten, -ganajatekue [esaten] zan bedarra-, ebaitte ekarten eben. Bihar haundixa egoten zan. Lepun ekarri biher izeten zan. Gero, ba, astuen ta holan ekarten zien, baiñe lepun, kargie eindde, bederatzi arruko [karga...]. Neu be erunde na '. 
Etxeko lanak; arropak garbitzea
Gerenabarrena Astorkia, Maria; Longarte Gerenabarrena, Pedro
- Eta etxeko biharrak zeintzuk izaten zian? Orduan labadorarik-ta ez zeuan eta lixibia ta zelan eitten zan? 
- Etxeko biharrak, ba, amak edo... Ahal zan moduen. Amak be... 
- Egosi eitten [...] lixibia orduen. 
- Eta gogoratzen dozu zelan... 
- Egosten eben? 
- Bai, zelan eitten zan hori, lixibia ta... 
- Bai, bai. Lehen egoten zan, ba, hartarakotxe euen geurien be barrike haundi bat. Barrikie esaten jako, badakizu zer dan barrikie? 
- Bai. 
- Barrika haundi bat egoten zan, holako bat, ta, ba, hantxe erropok pixkat jabondu ta ipintten zien, ta ipintten zin haraxe botata. Gero han ipintten jakon hari trapu bat [...] beran gaiñien ipintteko [zikiña] pasau ez dakixon, hautse ipintten jakon. Orduen jaboirik be ez euen ta, hautse ipintten jakon trapuen gaiñin hari barrikiai. Erropen gaiñien, e? 
Entenditzen dostezu edo...? 
- Bai, bai. 
- Ta gero ur berue bota goittik behera. Holako zer bat egoten zan, askatxo bat, barrikiek eukitten eban... 
- [...] 
- Bai. Ta egoten zan... Bueno, fregaderie be antzekua egoten zan. Baiña egoten zan harri bat haren barrikian bueltan bere zerakin... 
- Sobratzen zan ura... 
- Bai. Hara askatxure ura jun zeitten hango barrikeko erropak egosten, -"egosi" esaten jakuen-egosten egon zan lekure ha ure juteko. Ta, ba, holantxek izeten zan orduko erropa kontue be. 
- Eta barrikiari "barrikia" esaten zetsazuen, ez? "Lixibontzixa"... 
- [...] hortaikoxe tipoko bat. 
- Barrikie. 
- Ta hori danoi eitten zan zorrixe, ahardixe ta zikiñe, ostantzien zelan kendu? 
- Hori, ba. Eta trapueri izenen bat... 
- Hari trapuai? Ba, ez jakon pasetan... 
- Sutako hautsa edo ez dakit ze izeten zan... 
-... hautsik behera. Sutako hautsa izeten zan. 
- Garbitzeko, edo zikiña kentzeko edo... 
- Erropiai, lejian modure, ba, orduen ez zeuen lejarik-ta, lejian modure erropia garbitzeko ta, ba, hau, ze esango dotsut, ba, nik? Kokue, mikrobixo edo zikiñe gitxitzeko edo, hiltteko edo... Ta halantxik izeten zan. 
- Bai, ta ereiñotza be [...] 
- Bai, bai. Ereiñotza be botaten jakon hari, e? 
- Ta hori ze izaten zan, usaiñandako? 
- Bai. 
- Ta usain edarra hinketan eutsen erropiai, e! Bai, hori bai. 
- Eta hori zenbatero eitten zan? Astian behin, hamabostian behin...? 
- Ba, hamabostien behin? 
- Astien behin ezin leike. 
- Astien behin ezin. Hamabostien edo... Hori ez dakit zenbat denporatik. Ez zeban eukiko iguel fetxaik. [Ez bada be eze] ahal zanien baserrixen be, ahal zanien. 
- Eta erropa haundixak-ta, zelan garbitzen zian? 
- Bai, bai, haintxe. Ixerak-ta be haintxe. 
- Ta ixerak honakuk, harek, lehengo ixerak, harek harizkuek, takarrak eta [hotzak]? Ni akordetan [...]. Oin be [...]. 
- Eta errekan-ta jabonaduria-do eitten zenduen? 
- Aklarau errekan batzuetan. 
- Bai. Jabonadurie eitten zan eskuakin. 
- Errekan? 
- Bai, errekara junda. 
- [...] , fregaderara ekarri ure ta [eskuek... eukitten...]. Hemendik, gero aklarau askan edo errekan edo... 
- Bai. 
- Eta harlosaren baten gaiñian, edo...? 
- Bai. Honako harlosak egoten zien, honakuek. Egoten zien pozure edo errekara, etxe onduen potzu zaharren bat baiño ez bada be egongo zan, ba, hau erropa txikixe garbitzeko. Ta, ba, haintxe, askan. Ta ahal zan moduen. Oingo besteko zer barik, e? Hori bai. 
- Eta gero zelan sikatu ta...? 
- Sikatu? Bihurtu ondo. Ta esei. 
- Bihurtu, biren artian? 
- Bueno, "en general" biren artien, baiña bi beti ez zien egoten jentie ta, ba, batek... Batek gitxiao... ahal dan moduen, ahal dan moduen. 
- Eta gero sikatzeko zer? Bedar gaiñian ala sokaren baten esegitta ala? 
- Ez, sokan guk geuk, baiña bedar ganien be askok eitten eban; koloria emoten eutsela esaten eben. Ta sasi ganien siketu be bai. Sasixe badakizu zer dan? Laharra. Sasi ganien siketu be bai. Ni neu horra ez nitzen [...]. Nire orduko, ba, soka edo alanbrekin ipinitta. 
- Eta, orduan, ezaun izango zan, ezta? "Hango basarrixan lixibia egin dabe edo... "? 
- A! Bai. Gaur be bai hori! Gaur be ezaun izeten da. Bueno, etaraten da siketzera kanpora. Oin, eurixe bada, ganbaran edo ahal dan lekun, baiña ostantzien honakotxe denporiaz danak etaraten dittue kanpora. Kanpuen siketu. 
- Eta orduan egoten zan, "Jo, hango basarriko erropa zurixa" edo... 
- Bueno... 
- Edo hango kontuak andren artian... 
- Barrixoko alkarren kontuek [...] alkaueterixia... 
- Egongo zian halakuak lekuren baten, ez? 
- Bueno... 
- Ze hor goixen [...] lau-ost baserri leku baten ibiltzen zien, ezta? [...] Askan. 
- A! Bai. 
- Harek esango eben: " [...] kolore edarrekuek ekarri dittu". 
- Bai. Horrek danok pasauko zien orduen be. 
Linuzko arropak
Gerenabarrena Astorkia, Maria; Longarte Gerenabarrena, Pedro
- Erropa haundixak edo izarak edo, liñuzkuak izango zian, ez? 
- Garbittu eskuaz danak. Danak garbittu eskuakin lehelengo. Han barrikan egosten zienak be lehelengo eskuaz jabontzen zien. 
- Lauskittute. 
- Lehelengo. Ez da, gero, ha, bera be gauza edarra izeten, eskuaz... 
- Eta zelan esan detsazu horri? Lauskittu? 
- Lauskittu. 
- Lauskittu. [Honan]. 
- Pixkat zikin haundiñak kendu ta... 
- Bai. 
- Lauskittu, hori berbioi ez dakit iñun be [esaten deutsen]. 
- Lauskittu, ba... Ze esango dot besteik, ba? 
- Geuk aitzen dou, baiña honek... 
- Bai, bai, bai. 
- Eta erropia zelakua zan? Takarra? Liñuzkua edo...? 
- Liñuzkuek gitxi eozan, baiña lehen liñuzkue takarra izeten zan. Sendue. Ez dakit, ez dozu ikusi hori teliori sekulo? 
- Bai, gogorra, ez? 
- Bai. Gero akaso ikusiko dou. Hor, alabiek deko, ba, etxe barritxue eindde ta hari emon neutsen. Euki be gitxi, e? 
Ehune lehen-ehen dana haxe. Ostiantziengo... 
- Honen ume sasoien haixe gongo zan... 
- Ostientzengo tela barik. Baiña nire jaixotetxien, ez zan egon hori. Nire suegriek baeukezan batzuk eta emon eutsezan, neba-rreba bi zien, nire gizona ta arrebie. Ba, gizona gripe denporan hil zan ta, ba, gero halan segidu eban. Ta, ba, ezkondu zanien, lehen esaten zan, ba, arrio modure-do emoten eutsen etxien be bai, ta suegriek emon eutsezan aittai hiru ixera ta hiru koltxa-zal. Horrek koltxa-zalok nik sekulo honaxe artien ez dittut ikusi. 
- Kerrue-do esaten jako horri. Kerruzko... 
- Kerrue? Bai, kerrue beste bat izeten dok [...]. Ixetez, dana ehune, baiña kerrue [ixeteko] fiñaue edo ez dakit, ba, zer. 
- Kerruzko izerak. 
- Bai, bai. Ehunezko izerak. Oin, kerrua izeten da fiñaue, mehiaue edo holan. Ta haretxek emon eutsezan semiai... 
- Arreo moduan edo...? 
- Bai, bai. Etxien, ba, hiru ixera, hiru koltxa-zal ta burrukuek esaten jakuen. Almuada lez, hiru burruko azal. Ta senduek, takarrak bai, e? 
- Honek [usetako] norberantzako txarrak dia, e? Ni akordetan naz ta... 
- Ta, bai. Ta euken harek koltxa-zalak, harek koltxa-zalak badakizu zer zien? Nik be honaxe artien sekula ez dittut ikusi ta, gaiñera, usau be ez nittun ein hemen be. Ixerak bai. Ta harek koltxa-zalak euken, nahiko txiki zin [izeretarako] ohien, baiña koltxa-zalak euken honakotxe... 
- Moldaduria. 
-... alkatona esaten jakon. Alkatona. Azulaz eindde garixan dibujue ta beste dibujo bat. Ta hiruretaik bat, egixa esateko, alabiai emon neutsan. Orduan Ondarrura ezkondu zan, ba, ta pixkat afantxuaz emon neutsen. 
Amezti baserria nolakoa zen
Gerenabarrena Astorkia, Maria; Longarte Gerenabarrena, Pedro
- Amezti basarrixan habitaziñorik-do eukitzen zenduen ala bakoitza... ala danak batera habitaziño batian? 
- Kuartuek? 
- Bai. 
- Kuartuek danak bana. Bueno, danak bana ez. Mutillek, esate baterako, mutil bi badaz edo lau badaz, ba, ohe bi kuarto bakotxien, ta, ba, ohe bitten, ba, mutil bi edo... 
- [...] 
- E? 
- Bai, kuarto baten [libre] ohe bi, ta hiru-au lagun ta... 
- Oin be bai, oin be bai horrek, e! Oin be bai horrek. Egoten zien. Ta, ba, mutillek mutilleta´, neskak nesketa´, ba, euren kuartuek euren ohiekin. 
- Eta sukaldia-a zelakua izaten zan? Sukalde haundixa izango zan, ez? 
- Bai... 
- Hauxe da sukalde konpleto bat, hauxe tamañuau. Baiña zelan? Bentana txiki-xiki bat-do hor, behien losak eta bueno! 
- Hamentxe [...] bentana txiki-xiki bat. 
- Baiña zeure basarrixan orduan zuk ezautu zenduan sua erdixan eta...? 
- Sua erdixen ez, erdixen ez, baztarrien. 
- Baztarrian? 
- Baztarrien. Esate baterako, hantxe sue, hamen bentanie... Lehen butanorik edo zerik be ez euen, txaparik be ez; hangotxe suaz. Hamen be bai, e! Neu etorri ta gero ta gero be hementxe be suaz hangotxiaz. 
- Ta orduan tximinixarik-ta be ez zan egongo... 
- Tximinixie beuen, baiña ez zan egoten... 
- [...] 
-... danien ez zan egoten, e! Baiña beuen tximinixie. 
- Gerora ipini zan, ez, toki askotan? 
- Han nere jaixotetxien. Hemen be beuen tximinixia. Bai. 
- Baiña leku batzutan [...]... 
- Ez, ez. Bai, bai, ez euenak be asko. Lehen be, lehen be, tximinixak-ta, etxiek be, ba, pixkat kategorixie eukenak eta ez eukenak eta zaharrak eta barritxuauek eta... Barri-arri asko ez, e! Baiña holantxik. 
- Orduan, gaiñera, sukaldian ordu asko emongo zian, ez? Ama-ta koziñatzen, erropia garbitzen, gero... 
- [Hemen] ganauek bistan. 
- Ganauak bistan. Eta gero gabetan, gaiñera, edo artuakin zeozer edo... 
- Bai! Hemen arto-illa haundi bat... 
-... edo artilliakin lanian... 
- Hau, hau, ba, ni hona etorri ta gero gauzie pixkat adelantau... asko ez ondio. 
- Bueno, etorri ta... honek ein dila, honek [haundi] haundixok ein dila hamabost urte [...]... 
- Bai, hamabost. Hogei be ixengo die , baiña iguel da. Eskaratza ein zala be, eskaratza arrgelau bitten eindde da, baiña eskaratza ein zala be ixe hogei bat ixengo die. Dana dala. Lehen holantxek atrasau eben gauzie, dana. Dana, ez bat bakarrik. Etxe danak esan nahi dot. 
- Jenerala zan, ez? Orduan korrientia ganauak-ta... 
- Bai, bai, bai, bai. Ba, hemen kortie hamentxe, hamentxe hormian handiko partetik. Ganau-skak hortxe ta aska-entanak badakizu zer dien ganauenak? Ba, hemendikaldetik. 
- Hemendikaldetik... 
- Ta, hemen, bedarra be bai, artue be bai... horraxeaiño dana beteta egoten zan hau. 
- Ta ure? Bedarra [...]... 
- Eurixa zanien bedarra bustixe [beuen] , ein ure be bai. 
- [...] 
- Lehengo, lehengo bizimodue ta lehengo gauzak... 
- Bai, halakuak zian, ta... 
- Halantxe izan da, kittu. Danentzako zien harek halantxik. 
- Baiña jentie konforme bizi zan. Seguramente oin baiño konformidade haundixaua euan, e! 
- Eta laratzarik edo eukitzen zenduen? 
- Ze? 
- Suan ipintzeko laratza edo...? 
- Laratza? Bai, oin be bai. Han. Hortxe da´. 
- Han [...] eseitte. 
- Baldie be haintxe dauko gure alabiek. Ez dakit [horreri] ze objetutarako, baiña erositta barri-arrixe, goittik behera ez dakit nik zer sartu ez [daittien] , ez dakit zer... Dana dala, behintzet, laratza, hangotxe suaz eitten zan koziña dana lehen. Bai. Bueno! 
- Hau osokue da txapie. 
- Hori, ba, horregaittik. Lehen beheko suan eingo zan, ez? Aspaldi-spaldi behintzat... 
- Horixe! Horixe! 
- Bodie be, bazkarixe... 
- Treberie ta parrillie ta horrek... 
- "Treberia" zeri esaten zetsazuen? 
-... geure bodie be... 
- Honi. 
- E? 
- "Treberia" zeri esaten zetsazuen? 
- A! Treberie, parrille ta trebera. Hortxe dao. 
- Zetako erabiltzen zan treberia? 
- Kazuelarie eukitteko. Hamentxe, e! Sutetik kanpora. Bodie, bazkarixa, hamentxe, koziñerie ekarritte, hementxe, sutetik kanporutz. Ez jakixat hemen bestaldien ez dauen, hemendikaldeti. 
- Hau da parrillie... 
- Hori parrillie dok. 
- Hau... 
- Argixak ez detsu trabarik eitten, ezta? 
- Zeuk ikusi... Hemendikaldetik! Taluek erreteko parie ta bixek jaz. 
- Taluak erretzeko palia esan dozu, ez? Orduan talua be sarri jango zenduen... 
- Hau da treberie. Honi ipintten jako brasie azpixen... 
- Eta hor koziñatzen da? 
- Hor kazuela bat gaiñien. Sagarrak be parrillan erreten di´. Hortxe dao taluek erreteko parie be. 
- [Hau da] taluek erreteko parie. 
- Oin gaizki, gero grabauko dittut, bestela... 
- [...] 
- Talua be egunero jango zan, ez? 
- Zeuk dakizu ze komeni jatzun ipinttie... 
- Bai, bai, lasai. 
- Bueno, ba. Talue egunero? Hoixe egunero! Goxien ta gabien. 
Zer jaten zuten
Gerenabarrena Astorkia, Maria; Longarte Gerenabarrena, Pedro
- Talue egunero? Hoixe egunero! Goxien ta gabien. 
- Talua ta esnia edo... 
- Talue ta esnie. 
-... morokilla edo...? 
- Morokilla be bai, baiña guk geuk gehixa´ usetan gendun talue morokille baiño. Beste batzuk talue usetan... edo... morokilla usetan eben... Gustau zelan eitten zan. Baiña... 
- Eta talo-rretzaille onena etxian zein izaten zan? Ama ala...? 
- Horri esan. 
- Zer ein? 
- Talo-rretzaille onena... 
- Ona zan. 
- Bai? 
- Nire suegrie eskasa. 
- Bai? 
- Eitten zittuen lodixek, honakotxe senderakuk. Nik ezin... 
- Taluek onak eitten zien. 
-... Nik ezin jan ha. Neri gustetan jata talue azal bi. 
- [...] 
- Bai. Ein bai? Talue erre, ta... Ze eitten dotset, ba, nik? Kendu eitten dot hona? 
- Ez, ez, ez, ez. Nik ondo hartzen detsut. Mobidu eitten zara ta ondo hartzeko zeuk esplikatzen dozuna. Lasai. 
- Bale, bale. Behintzet zeuk dakizu zer ein biher dozun. 
- Bai, bai, bai, lasai. 
- Ba, taluoi, hoixe, azal bikue neri gustau. Baiñe, ba... asko kostaten da talue, izerdixe ta... Honek mutillok, barritz, nok bete? Ez, egixe da. Bueno, taluek [nik txikitxuek-ta dakiraz] eitten, e! Oin hatzamarrak be ezin dabe ein ta... 
- Urdaixaz-a jaten zan asko, ba! 
- Urdaixaz. Ta urdixaz ta gozue talue [izen biher eban]. 
- [...] zartainkada bat urdai ta gero taluek erre ta bueno! 
- Esniaz gero gaiñin. 
- Talua zelan eitten zenduan? 
- E? Talue... 
- Talua zelan eitten zenduan? 
- Zelan? Hor dao taluek eitteko egurrezko oholezkue be. Baiña... Talue? Holantxik joten eitten da talue. 
- Lehenengo orie ein biher da, orie... 
- Eta oria zelan eitten zenduan lehelengo? 
- Orie? Ure, ur beruaz, ta ondo ontzen bada, ha be hobie egoten da talue be, e! 
- Ondu ein biher... 
- Ondu ein biher da ondo. Ondu, ondu esaten da honan. 
- Bai, masia ondu... 
- Masia ondu. Masia ondu. Gero eitten die honakoxe bolatxuk, bolatxuk, taluen tamaiñue. Ta gero, ha eitten da... 
Batzuk behien eitten eben zeran gaiñien. 
- Hor ez da eitten ondo. 
- Ez. Nik neuk zer bat neuken eindde, ba, [...] honakotxe bat. Hortxe egon be eingo da ointxe be, baiña iguel da. 
Holakotxe haunditxuao bat, biribille [itten] zan... 
- Talo-arie. 
- Talo... talo-hola. Talo-arie hori dok, baiñe talo-hola. Ta... Goixen egongo dok igul hor, parien. 
- Bardin da. Ohola [...]... 
- Bai. Ta, ba, nik eitten neban haintxe. Hartu altzuen ta... Hatzamarrak be oingo moduen zubixe eindde barik zuzenauek eta hantxe. Baiña mehie talue, e! Mehie. Ta, ba, gero, ba, eukitten dozu, eukitten dozu zera... 
- Bai, lasai. Biharbada trabia eingo detsu edo... 
- Ez, ez, ez, ez duke trabraik, beoni eingo deutset igul... 
- Orduan, denporia bihar izango zan, ez? Talua holan... 
- A! Bai. Bai, hoixe, hoixe. 
- [...] suak be [...] eban, sua ta prasie. 
- Laster eitten die. [Sua...] 
- Han paran emon buelta bat eta gero parrillan "ra! " ta bueno! 
- Bai, [dauen modun bai, dauen modun]. Biher dan modun erre bai taluek? Bai, baiña paran lehelengo nik buelta bi, azala in artin. Azala inddekun parrillan, hortxe parrillan, prasie azpittik ta gora-ora holantxik urteten dabe, ba, ondo ondute ta zertute bada´. Ta honek erre ahala guztixe honek jan! Horixe! Ta jatie hoba; hoba jatie be. Ta, ba, holantxik. 
Abarkak nola egiten ziren
Gerenabarrena Astorkia, Maria; Longarte Gerenabarrena, Pedro
- Badakizu zuk, zelan eitten ziran abarkak? 
- Bai, nik ez nittun ein... 
- Baina, ikusitta bai? 
- Ba izeten zen ha be ganauan narrue. Ganauan narrue ipiñi tamaiñuen, bakotza hanka tamaiñokue, ta eitten jakoen ba hauxe zabalera inguru eta holan ein jo ta [...]. Honen hertzie ebai eitten zan. Han honek holan ebaidxe holan. 
Han ebagidxen sartzen eutsen zera uhela. Han, ta geratzen zan gero. 
- Horrek, izenik bazekan? Zozkixe edo honi... ez. Honek ze izen zekan? 
- Abarka-iridxe. Ta honi sartzen eutsen, lehen esan dotena, uhela, eta halako uhalak emoten eutsen hanka formie hari narruai. Josten eutsen holan, holan josten eutsen aurreko muzturre. Ta gero hemendik honutz, hemendik honutz. Hori honak eñiko hau zera, hari uhelari dana bueltan eitten eben, eta halan ipintten eben. Gero lazuk esaten jakon, lazuk, ba holantxerik, lazue sokie sartzeko ipintzen eutsazan hegaletan abarkiai ta ta sokie sartu eta ibili apurtu artien. 
- Pedro: Hau zan erremintti propioa ta hauxe narrun uhela sartute laguntzeko, ez dakizu? Abarka txikidxe esaten jako esan be. 
- Maria: Honek berbaz ezin leike aittu be ein. 
- Eta narrua ondu eitten zenduen... 
- Maria: Narrue, hori narrue, hori izeten zan... 
- Sikatu edo... 
- Pedro: Kurau ein biher izeten zan. 
- Kurau ein biher izeten zan, ez? 
- Maria: Hori narruori izaten zen, lehen ba zeziñe eitten zan baserridxetan. Badakizu zeziña? Txahala edo, txahala nekez. 
- Pedro: Behidxe edo txahala hiltzen zanien. 
Maria: Behidxe edo ididxe edo dana dalakue. 
- Pedro: Halanik [...] josi. Horman-do zabal-abal - Narrua? 
- Pedro: bai. Gero ebai ein biher izeten zan gero burdidxan. Ganauen burutako ta hareaz eitten zien. Abarkiek ba ez deu biher materidxelik asko baia ganauen tirak eitteko-a lepokue en jeneral zuzen eta sendue, dauenik eta ganau senduena, hari ataten jakozan zuzen-uzen ebai. 
- Eta horixe izaten zen baserri bakoitzian halako narrua ataratzen zan hala? 
- Maria: Ez hori eitten zan, baserri danetan ein be ez zittuen eitten horrek. 
- Ez? Erosi eitten zan bestela? 
- Pedro: Bai. Saltzen bada, baiña saltzen kurtidu ta gozuen e! 
- Nestelan baserridxan nun izaten zan ganbaran-do... 
- Maria: Bai, bai. Leku baten... 
- Pedro: Baiña ez pentsau bertan txarrauek eitten zinik. Gero zebuakin-ta gozatu eitten zien noberak eta... Gero burtedie esaten dana, burdidxeri eta buztarridxeri eitten jakon aklopaziñue etxin eitten zan. Hareri esaten jakon burtedie. Oin be hor dago gurin, ataridxen hor da buztarridxe beren... 
- Titzeko geuzie, honakotxe bueltaku izeten da hori burtedie. Han sartu biher izeten /bizeten/ dau nardiki edo burdidxan burtidune edo dana dalakue ganauek tiretzeko. 
Umetako arropak
Gerenabarrena Astorkia, Maria; Longarte Gerenabarrena, Pedro
- Galtzak-ta ze arropa ibiltzen zenduen? 
- Maria: Abarkak - Umeetan, umetan zein arropa erabiltzen zenduen? 
- Maria: Erropie? 
- Abarkak. 
- Maria: Abarkie, gero gomazku argittu zin abarkak. 
- Lehenengo narruzkuk eta gero gomazkuak. Eta, gomazkoak hobiak? 
- Maria: Gomazkoak jakiñe. Hori narruoi labana ta euridxe edo bustidxe bazan, zer izaten zan. 
- Pedro: Siku badau [...] jo ta siketute eta gogortute hanketan apurtu zittuzen hankak. Nik ein nittun asko, usau eta erabili nittula, bueno, bueno... 
- Maria: Nik ez, baiña... 
- Pedro: Ortozik hoba da horrekin baiño. 
- Maria: Ni ni ez nittun horrek gitxia ebali nittun nik horrek narruzkoak. 
- Pedro: Ontxe be dantzan-a horretaridxoko tipoko usetan dittue. 
- Maria: Horrek goxuauek dira, kurtidute dagoz kurtidoratan-ta. Baiña ostantzien holako igul-gulak, baiñe gomazkuek, Nire ahiztie-ta, bueno nirie-ta nirie oprduen eta bestiek ne halantzerik, eitten eben. 
- Pedro: Hau kutxilluau zakutue. Hau Ameriketan eindde dau ta honek dekoz berrogeta hamar urte, pentseizu e!. 
Han kutxillue ez da guk eitten dogune, astarik. Pentseizu [...] hau [...] ekarriniku da hau gerridxen eukitzeko. Esan /gurot/ gura dot goxu-oxu dala. Hau izen be ardidxena da. 
- Narrua izango da baiña? Baiña bai gozatutako... 
- Maria: Gomazko abarkan aurretik hori esan dogun narruzkoei, baiña horrek oiñetako eskasak die baserrireko be. 
Bustidxe bada total busti ta likistu ta ezebez. Siku bada gogortzen die hankak, ezin. Gure ahiztiek makiña bat bider ei ban udegonien-ta bedarra ebaiten landan ezin ibili, labanak die, ezin ibili, eta erantzi bai abarkok eta galtzutsik be. A txarrak. Gomazkue? gomazkue diruaz be pagaten zan harek ikusitte. Bestela be bai. Gomazkue ona da. 
- Pedro: Gero gomazkuek agertu ziren txatuk esaten jakona. Kubiertiaz ein azpidxa egin eta holako txapel bat. Oso senzilluk [...]. Elgoibartik ekarten zttiun aittek peridxa egoten zanin. Okerrauek, punta okerrak eta jo ta [...]. Harek ez euen gastetarik ezta hamar urtien be. Ekarri be horregaittik eitten zittun merkiek eta. 
- Eta nondik ekartzen zittuen? 
- Pedro: Elgoibarretik ekartzen zittun aittek. 
- Maria: Gomazkuk antzera batekuk izengo zirin. Gomazkoak zirin [...] antzekuk. Ekarri eustazan nire lelengo, gora-eherie eitten nabilelako [...] pentseu eizu. 
Eta harek erabiltzen nittun zapatak modure, janzteko estimauak, Ta harek txatuk etxaldin. 
- Maria: Esan gudot gomie, ba gomazkuek, danak antzera batekuk - Pedro: Beste beste zer bat euken. 
Nagusien arropak
Gerenabarrena Astorkia, Maria; Longarte Gerenabarrena, Pedro
- Maria: Erropi ondo eoten zan, ondo euen bai, bai - Ta aitta eta edo aittajaunak ta amandreak-ta ze arropa? 
- Maria: Baitte, baitte harek be bai, harek gonak ebaltzen zittuen amonak. 
- Pedro: gonak o [...] raiñoko gonak. 
- Gona luziak? 
- Maria: Gona luzik goni, goni bakizu zer dan? 
- Bai, bai. 
- Maria: Ba oingo modun e plegata gauzak ez baiña, gerridxen ze eindde prakei ta lantxerik gerridxen e gerriko zintture zintturoi bera teliana haxe ipintten zetsen ta ixurtsu-xurtsu ipintxen eben ta... 
- Pedro: Oin baiño erropa gehixau andrazkuk. 
- Maria: Bai, bai. 
- Pedro: kamisie, azpikogonie, soiñukue. Hiru-au arropa... 
- Maria: Batzuk erabiltten zittuen e hori ehunezkuk be. Nire suegriek be baeukazan kamisak ehunezkuk, ta gaiñera ordun e, hau San Antoniuk, San Antoniuk eta honek zeretan, jaidxetan harek mariñero ta mariñera ta kamisie zerbitzen ebenak harek bai kirrizkuek, eukezenak e, harek gitxi euki harek, eukezenak hoixe! 
- Orduen ze izaten zan? azpikogonia gero kamisia? 
- Maria: Azpikogoni. 
- Pedro: ta soiñeku gañin. Ta kortsoa bat, dana sokie euken kortsoa bat. 
- Maria: ba kortsie bai... 
- Pedro: Hori neskak be [...]. 
- Maria: Hori txaleko esate jakon kortsiai. 
- Pedro: Txaleku bistan doie. 
- Ta kortsia edo hori zer izaten zan estutzeko-do? 
- Pedro: Estutzeko estutzeko. 
- Gerridxa... 
- Maria: Bueno, kortsie zan beste gauza bat hau e, kortsi bat oin hori, oinguai be kortsie esaten jako, ta lehengu guntze barriz lehengue, guntze esaten jakon. Guntze kortsian antzekue, hau, ez di bat baiña antzekuk di, hamen goittik, goittik honañokue. 
- Eta zetako izaten zan hori? 
- Maria: Ha izeten zan, ba ez dakitz ba nik ze... berotzeko! Ha berotu ta zinttiakin bere bere apraposko zinttiakin lotu eitten zan ha, txaleko modure izaten zan ha guntze. Ta ba... 
- Pedro: Gauza batzuk itzalezko kanbidxu ein dabe erropak, ta andrazkuk batez be. 
- Maria: Ba alderdi bidxek, alderdi bidxek lotzeko zinttatxu bateaz lotzen zan, ta honako lekutik, honañokue izaten zan ta, haixe. Beste bat baxkie esaten jakon, baxkie, ba zelan esango dotsut ba nik hori... Tela zuridxa izeten zan jeneral, ta baxkioi zeran kamisian ganetik erabiltten ebena, hori hori oin gero ontsule pentseten dot nik lehen lehena ez zan ha izengo, eskuturretan ta, zera, zerakin puntilliakin, honako lekuetan be puntilliakin-a adornautekue, ta ha, ha ez dakit noz erabiltten eben ba. Nik neuk ez dot useu baiñe. 
- Ta hari Baxkie esaten... 
- Maria: Baxkie esaten jakon. Ta ba holako soñekue ez, gerrirañokue izeten zan hori be. Ta kamisie. 
- Ta orduen lotzeko ze? noberak lotzen zeban kortsie? 
- Maria: Hori, hori esan dot [...] 
- Pedro: Lotu orduko zintturoi moduko... 
- Baiña noberak, ez? Aurrekaldian lotzen zan ta... 
- Maria: Bai, bai. Aurrekaldetik egoten zan e alderdi bidxek juntatekue hantxe, ta ba eitten zan e, eukitten zunak e, zapatak eukitten dittu igual soki sartzeko e halako zer batzuk, halakoxik eukezan ta ba e lotu eitten zan ha, gorputze gogortzeko edo sostentzeko edo berotzeko edo ez dakitz zetako. Zozer behintzet atako [...]. 
- Hori zuk ezagutu zenduan, zure amak erabiltzen zeben? 
- Maria: e? 
- Zure amak-ta erabiltzen zeben? 
- Maria: Bai bai, nire amak be bai. 
- Ta ze izaten zan hori, egunero eruaten zan hori? 
- Maria: Hori? 
- Bai. 
- Maria: Ez, ez hori jaixe jaixegunin. 
- Domekan edo... 
- Maria: Jaixegunetan edo holan, iñora joizenin-do. Ta ba holantxik. 
- Orduan erropa kontuan be? 
- Maria: Ez, erropa kontuen nahiku ondo lehen. 
- Bai. Gizonezkueri... 
- Pedro: Oin baiño tela gehixa behintzet aldin. 
- Maria: Gizonezkueri ba kantzontzilluk ta prakie. 
Gizonezkoen jantziak.
Gerenabarrena Astorkia, Maria; Longarte Gerenabarrena, Pedro
- Boda bat´a juteko ta trajia eitten ta bestie eitten, ta oin... 
- Erropak? Bai, bai, lehen zer gehixao [...]... 
- [Jake bat] eta praka batzuk eta... bueno! Ez jako emoten inportaik hainbeste. 
- Eta gizonezkuetan, esan dozue, kantzontzillo luziak eta... 
- Bai. 
- Frakia gaiñetik... 
- Prakie gaiñetik. 
- Eta gero... 
- Alkondarie eta jertsa edo kamixeta, ba... Kamixetie bai, e! 
- Ta brusia edo...? 
- Kamixetie sendue, enjeneral. Bai, senduk. 
- Eta brusia be eruango zan, ez? 
- Brusia gero. Txalekue esaten jakona be bai. 
- Ointxe be banakak erabiltten dittue. Nire lehengusue be brusaz ibiltten da perixara-a doienien ta. Ta ondo emoten dotso! Brus baltza. Ondo... Tratante tipue. Txapela ta... 
- Ta txapela beti, ez? 
- Txapela bai. 
- Mutillak... 
- Lehen txapela. 
-... mutiko-utikotatik... 
- Txapela beti. 
-... txapela. 
- Txapela beti. 
- Txapela be galtzen juan zan eta zihero galdu da, ez? 
- E? 
- Txapela eruatia... 
- A, bai, bai, bai. Txapela. 
- Umetatik [hasitzen] za´ ta, ba, beti txapela, beti txapela, beti txapela... ohittu eitten zara [txapelera]. 
Emakumeak gorutan
Gerenabarrena Astorkia, Maria; Longarte Gerenabarrena, Pedro
- Eta erropak eta... esan dozu liñua. Zuk ez zenduan... ez zenduan ezagutu liñua, baiña... 
- Liñua ez. 
-... entzunda zelan eitten zan edo...? 
- Bai, zelan eitten zan... 
- Bai. Goruetan. Goruetan etxien ikusitte na´ ni neskatotxue nitzela. [Gorulaak] eitten zittuen andrak gabetan. 
- Erromerixan. 
- Bai, erromerixie izengo zuan, bai. Baiña hak biherra, ha, nik horrek ez dakiraz zelan eta zer. 
- Hartu... geure [beheko-auen] ta eitten ebela esaten eben. 
- Bai, ba... 
- Hor, gure solun, liñue. Ta gero ha, ez dakit, ba. Hemen ha tratetako modurik ez, ta norabaittera erun eitten ebela pentsetan dot gero azkenaldera. 
- Azkenin, azkenin... 
- Baiña lehenenguen liñu-ozuk. Pozun eukitten eben. 
Lihoaren inguruko lanak
Gerenabarrena Astorkia, Maria; Longarte Gerenabarrena, Pedro
- Hartu... geure [beheko-auen] ta eitten ebela esaten eben. 
- Bai, ba... 
- Hor, gure solun, liñue. Ta gero ha, ez dakit, ba. Hemen ha tratetako modurik ez, ta norabaittera erun eitten ebela pentsetan dot gero azkenaldera. 
- Azkenin, azkenin... 
- Baiña lehenenguen liñu-ozuk. Pozun eukitten eben ekarritte nik dakit zer eitten. Liñu-ozuk esaten eutsen pozu batzuk. Gero handik ha har`az txarrantxakin ta... 
- Baitte. Ganbaran ointxe be haintxe egongo da, honakoxe... untzakin, e! Txarrantxetako. Gero... 
- Baitte harixe eitteko [erradun] makiñie be zati bat be hantxe da´. 
- Baitte. 
- Baiña ezebez. 
- Orduan, ze izaten zan? Txarrantxian jo ta... ze bihar izaten zian? 
- Hau. Eskuaz esan dou lanie izpittu? 
- Bai. 
- Ba, hori da, liñua, bedar bat, bedar zatar bat, takarra. Ta ha gozatzeko ha jo ta bigundu esaten dabe. Ta gero har´az txarrantxiaz. Ha`z barrun duken gozue kendu, ta hak balixo. Baiña bueno...! Biherra? 
- Barrukuakin eitten zan harixa, orduan? 
- Biherra, kontizu, negargarri badauke, e! 
- Ta gero, harixe eitten eben baserrixetan. Nik ez dakit, ixera asko ezingo eben ein, e... 
- Gero eitten eben, harek erun eitten zittuen harixe eitteko lekure. 
- Baiñe herrixen euen hori, ehulie. 
- Ehuliak edo, ez? Ehuna eitten zeben... 
- Bai. Ta gero ein harixe, ba, Berrizen edo hor [...]. 
Antzinako bizimodua
Solozabal Unamunzaga, Antonia
- Eta basarrixa, Donatz esan dozu, zelakua zan? Habitaziñuak-ta zelan zekazen? 
- Txikitxuek eukezan, baiña ez eukezan txarrak. Oingo modun kristelakin-a ez, baiñe ba ez zan... txarra ez zan. Ta gero barrixe ein gendun ni [...] barrixe, barri-arrixe. 
- Eta sukaldiak beheko sua eta... 
- Beheko sue bakarrik. Ta gero, bentanatxo baten, bentana bat, holan, zuluekin -ahaztuta [deuket] zela esaten jakon, ez dakizu? -han prasie-a bota ta eitteko. Holan, bentanan... Ahaztuta [deuket] zelan esaten jakon. Holako zertxo... honako zer batzukin parajetxo bat egoten zan, ta hara bota prasie ta han eitten zittuen gauza fintxuauek; zopie edo, egosten denpora askuen. Ta horrek eitteko ya bentanatxo bat euen ta haintxen bentanan... Ha, han, beittu hara! Halako txikixe, baiña burdiñezkuk, e! Ta haintxe behera botatzen zan beheko sutik prasie. 
- Oseake, kozinatzeko... 
- Bai, behintzet, eta... gauza batzuk kozinatzeko haxe. Ta, bestelan, beheko su´ ta akabo. 
- Eta gero, beheko suan ze egoten zan? Lapikua, treberia... Ze eukitzen zenduen holan...? 
- Lapikue. Erremolatxie egosi [be] behixendako, lapikue egosi; ta, ba, parrillie, holan, sagarrak erretzeko holako haundixe, han sagarrak erre; babak egosi... ba, jateko guztie haintxe. Ta gero, holan, atzera eta´ prasie, ta han ipintzen zan kazuelie edo gisautxue edo... zeoze euena, ezta? 
- Orduan jatekua-a ze izaten zan, egunero-gunero ze bazkaltzen zenduen? 
- Babie gehixenien, ta domeketan garbanzue. Baba zurixe edo gorrixe, beti haxe. 
- Eta gero gabian? 
- Esnie! Talue edo morokille, artue ta esnie; berakatz zopie; ta gaztaiñie "todo el año". 
- Bai? Hau gaztaiña-okixa da? 
- Hau hemen... ha gehixa´ hau baiño. 
- Baiña gaztaiñia... 
- Gaztaiñie ona, bai, bai. Erre holan... 
- Tanboliñian edo...? 
- Bai, badakizu, e! 
- Eta gaztaiñia erretzeko zeoze eitten zetsazuen? Holan, moztu pixkat edo...? 
- Berak eukitzen zittuen zuluek-ta, ta [guk] , holan, buelta emon. Han erre ta gero eta´ [...] han behera zeozen gaiñera, ta haintxe, ipini mahaixen ta jan. 
- Eta sukaldian ze gehixao zeuan? Beheko sua, esan destazuz... 
- Fregaderie beti. Ta ontzixek eukitzeko be bai. Bai, bai, guk eskatza, etxie, politte euki gendun. 
- Kortarako leihorik edo... Kortia bistan, sukaldetik bistan...? Ez? 
- Atie. 
- Atia? 
- Zarratute ta atie [bai] pasatzeko, ezta? Baiña atiakin, e! Kortie bistan ez, e! 
- Umetan edo aittari, edo amari, entzunda danak habitaziño bakar batian lo eitten zebela? 
- Horrek guzurrek. Nik ez dakit, ez dakit holakorik. 
- Zeuenian... 
- Et, et. Bai, bai, bai... 
-... umetan ya habitaziñuak. 
- Bai, bai, bai. Hiru habitaziñotxo euken ta haintxe arreglatzen giñan danok. 
- Koltxoiak-ta zelakuak izaten zian? 
- Ba, koltxoiek... zenbat denpora da kendu zala onak? Ardixan laniakin eitten zien. Baiña koltxoiek onak, e! Guk ardixek geunkezan, ta koltxoiek onak, e! 
Baserriko bizimodua
Solozabal Unamunzaga, Antonia
- Ardixek jatzi, basora eruen... 
- Ardi-ain ibiltzen ziñan? 
- Buo! Umiek, ez dakizu? Neskatuek... 
- Ze eukitzen zenduen? Umetan, basarrixan, ze ganau edo ze zekazuen? 
- Ba, behixek, nik ez dakit zenbat, lau edo bost edo ta... 
- Ardixak... 
- Ardixek. Kaballuk be bai. Haintxe bizi. 
- Eta kaballua... 
- Mendixen. Aitte juten zan ikust´a domeketan ta. Haintxe. 
- Erabiltzeko, oseake, kaballuan nunbaittera juateko ala...? 
- Mendixen, mendixen, mendixen. Astue Eibarr´a, astuen. Ipini asto-arak eta sartu han pitxarrak eta porruak eta Eibarr´a. 
- Hori amak eingo zeban, ez? 
- Neuk be bai, hamahiru urtekin hasitte. 
- Ama ta aittan lana zein izaten zan basarrixan? Aitta ganauaz arduratzen zan eta ama soluaz edo zelan...? 
- Danak, soluen danak. Ba, amak jatekue in ta, ba, aittek kortakue ta... [Errez] arreglau biher da. 
- Soluan ibilitta zu be egongo zara, ez? 
- Ene, Maria, Jose! Biher be bai! 
- Garixa erein eta... 
- Artue, nabue... Han lekak! Oin be bada´z lekak. Babak. Badoie oin be hori solora edo norabaittera. 
- Basarrixan beti biharra, ez? 
- Beti biharra. 
- Beti zeoze eitteko... 
- Ta kalien be diferente oindik, e! Zenbat etortzen zien hara basarrira. Gu kamiñuan kontran bizi giñen ta talue ta esnie jat´a ta. "Emongo dozue talue ta esnie? " ta... 
- Gustoko zeken, orduan, herrikuek talua ta esnia. Zeuek ya aspertuta egongo ziñazien, ez? 
- Bai, ondo, baiñe... 
-... baiña kanpokuak... 
- Holaxe. 
Baserriko lanak; urteen joanean egondako aldaketak
Gerenabarrena Astorkia, Maria; Longarte Gerenabarrena, Pedro
- Ta zenbaten artian eitten zan orduan...? Laixarixak zenbat izaten zian? Biñaka edo...? 
- Ez. Lau, en general, izeten zan. Zohixe. Lau edo, bestela, bost, baiña... Lau edo bost. Handik gora [ez zan izeten] , ze alkar hartu ein biher izeten eben. Danak batera ein biher izeten eben. Ta batera eitten ez baeben, zohixa apurtu ta, ba, ez zan... 
- Baiña danak tiretzen baeben, e? 
- Bai. 
- Buelta guztin. 
- Alkar hartzeko , ba, lau edo bost [zohixek]. Ta laixari... 
- Dakixenak bostek ondo hartuko eben, e? 
- Laixari onak... bai, baiña kosta eitten da hori asko, e? Laixari onak ugeri etaraten eben, e? "Rra! " ta, ba, atzera, "rra! ". Sartzen eutsen azpittik laixie ta barriro be haxe. Albora begira egoterik ez zan egoten [...] , e? Danak batera. 
- Eta hori ze zan, goldia-a etorri aurretik, ez? 
- Gero goldie, gero goldie. 
- Enee! Goldie etorri zanien [egon ei zan]... 
- Badakizu, ezta, goldie zelakue dan? 
- Goldie etorri zanien, bueno...! Badakizu, laixetan... 
- "Salvacion". 
- Bai, ez? Hainbeste esku ez zian biharko. 
- Gauza asko, gauza asko... Lehen garixe be eskuz joten eben, ezta? Losie ipinitte ta. Hori ez dakit motorra... motorra be antxiñekue izengo da, e? Matxakie. 
- Bai, bai... Nire... 
- Baiña gero garbitzeko ta, gari-arbitzeko makiñie. Bueno! Horrek adelantuek, bueno, hemen. 
- Nire aittek ekarriko eban [... hona] , bueno, lehenengo hona, sozidade modure. Ordun, ba, ha be diru asko kostetan zan, ta eitten eben auzuen hiru-ost-ei edo juntau, danen artien pagau, danak [ibilitte]. Sozioko gauziek [... beti...] zeozer, ta gero itxi etsen horri be. 
- Eta hori, zer erosteko? Goldia edo matxakia, motorra? 
- Hori? 
- Honek gari jotekuaz, jotekuaz dabil hau. 
- Jotekuaz nabil. 
- Eta, orduan, auzuan, halan, sozidade moduko bat, ermandaderen bat, edo zer zan? 
- Bai, bai. Halan juntau ta danen artien ekarri. Baiña beti izen da zeozer: edo batak hau ein dabela, bestiek hori ein dabela... Dana dala, holan, ba, urte batzutan segidu eban, behintzet. 
- Bai, [bide galantin] be. Gero, oin, [azken aldien] be bai, Longa aldien hori sozidadien egon zan. 
- Bai, bai. 
- Gari-oteko... 
- Ebateko makiñie be etorri zan gero, garixe ebatekue. 
Laian egin ondoren burdinazko area pasatzen zen soroan
Gerenabarrena Astorkia, Maria; Longarte Gerenabarrena, Pedro
- Eta laixetan, orduan, esan dozu, lau-ost laixari. Eta, orduan, soro txikixetan edo zelan? 
- Sorue edozelakue. Haundixe bada, denpora gehixao biher dozu eitteko, baiña ein, ein edozelakun. Bueno, esan nahi dot, txikitxuauen ta haunditxuauen bardin. 
- Eta, orduan izaten zan, indarra ein eta lurra... 
- Altzau. 
- Bueltau. 
- Bueltau ein bihar zan... 
- Laixak izeten zien holakotxe hanka-ikuek. Ikusi dozu iños? 
- Bai, kerten batekin, ez? 
- Bai, bai. Ta batera jo biher. Hankan joteko be... Ta ez zan entzun hanketan sartzen zanik. 
- Egongo zan holakorik be, ez? 
- Ez zan entzuten, baiña peligrosue izengo zan, ba. Ta, ba, haxe. Danak batera, "dda! ", atzera tiretzen zan, ta sartu azpittik laixioi ta buelta emoten jakon. Gero barrido haxe. Atze-tzeraka jun biher izeten zan norbera, e? 
- Orduan, aurrera ein biharrian, atzeraka. 
- Atzeraka nobera. 
- Etetako. 
- Ta nekosue da. 
- Eta, gero, ze ein bihar izaten jakon lurrari? 
- Aratu. 
- Gero aria pasau? 
- Ariaz. 
- Bai, zera, burdiñezko arie izeten da, ta haretxeaz pasetan zan ganauekin. Garixe, enjeneral, ereitten zan, ha laixetute. [Artorako be eitten zan] lurre errezen eitten zana, baiña garixe-a derrigor ein biher. Gero goldia argittu zanien, enee...! Bizitzie salbaute. 
- Bai, e? Diferenzia haundixa. 
- Bai. Baiña basarriko biherra dana nekosue. 
- Eta goldia, hasieran, ganauakin, ez? 
- Goldie ganauakin. Aldapetan-a ezin ein izeten zan ha, lurre botaten zan asko ta, baiña goittik behera edo zeozelan, asko... 
- G: [... banakie be egoten zan]. Gero lur-ltzetak eta egoten zin. Karruk. Karruk. Karrue ikusitte eukiko dozu lurra altzetakue, kabliaz. 
- Eta hori be eitten zenduen? 
- Hori nola eitten zan? Ba, ipintten zan [...] , soluan guenien poleie, polea bat, ta karrue... Karrue han da´ toldopien; lurra altzetako karrue hortxe dao, kotxien parin. 
- [Hantxe daz...] tapaute daz [...]... 
- Bale. Ta eitten zan, kablie... 
- Bai, bai, lurra batzen juan behetik eta gora eruan. 
- Bueno...! Ni mutiko gogortxue, belozidadie hor goittik behera karruaz...! Behien kargau -ba, behien han egoten zin beste pare bat hiru bat-, zestukin ri-a kargau, ta idixek goixen lotu kablie ta idixek behera, karrue gora. Asko altzetan zan, e! Bueno...! 
- Eta hori ze eitten zan, urtian behin? Edo zenbatero? 
- Zeuk nahi zendunin, era danien ta siku dauenien ta... Urtien, ba, solo bat edo. Baiña, ostantzien, goldaik-ta horrek, edozein erraminttak aldapan lurra behera botatzen deutsu. Ta behien... ta goixen falta ta... Hemendik honako bat, igual, barrena gero altzau, baiña altzau, e! Lurre. Ta, ba, sasoie ordun ona ta bueno...! Biherra...! 
- Eta hori ze eitten zan, auzolanian be bai edo basarri bakotxak beran soloko...? 
- Ez, hori bakotxak berik. Kasureko, horrek auzuk ez zaben bihar be, lauek die ta. Ta, ba... Horixe egongo zan... 
Familia giroa
Zelaieta, Evarista
- Noiz jaixo ziñan? 
- Hogeta lauen. 
- Hogeta lauan... 
- Bai. Hogeta lauan jaixota. 
- Ta ze hillebetetan edo? 
- Urrixan hogeta seixan. 
- Oin dala gitxi pasau dozuz orduan... 
- Bai, oin dala gitxi larogei urte bete dittut. Jo! Hori da gogorrena. 
- Bueno, baiña halan egonda... 
- Bai, larogei urte. Baiña bueno, holan da. 
- Jaixo bertan jaixo ziñan? Trabaku-oikuan? 
- Bai, bertan. 
- Eta familixa haundixa ziñazien? 
- Sei. Hiru mutil ni baiño zaharrauak, nire hurrengo beste neska bat, ta gero beste mutil bat. Sei. Baiñe betik esaten dot, ni retxazorik barik hartutako umie izen nitzen. Tabernie euen ointxe moduen, ta hiru mutil zaharrauek ta gero neskatillatxo bat... Pozik! 
- Ama sobretodo, ez? 
- Amama. 
- Ta amama. Neskatxua beti laguntzeko ta... 
- Berari neskatotxo bi hil ein jakozen, bai, gaztetan. Euki neskatotxo bi ta, bata [garrotilluakin] itto; bestia han pozu baten, basarriko pozu baten. Ta berak neska baten gogue euken. 
- Eta zeu etorri ta... 
- Bai. Ta gustora hartu! Horixe esaten dot nik. Gero zelakue ixengo nitzen gero ikusiko zan, baiña orduen, behintzet, pozik. 
Gaixotasunak
Zelaieta, Evarista
- Orduan, [gaiñera] , gaixotasunak halakotxiak zian, ez? Gripia be, gripe-asoia egon zanian fuertia jente asko hil zan, ez? 
- Bai. Hor esaten dabe gripe bat egon zala, [...]? Europa guztixen egon zala? Ez dakit zelan zan hori. Jente asko hil zala. Hil jente asko ordun sasoien edo urte horretan. Gripe-enporie esaten jakon. Gure amak-ta esaten eben: "Enee, beste mutil bat euki eban eta gripe-enporan hil zan". Ta beste bat, ha be gripe-enporan. Gripe gogorra. 
- Orduan, zuek entzuten zenduen. Amak-ta esaten zeban, ez? 
- Bai, bai. Ta orduen hiltten zienak izeten zien tuberkulosuek. Ez euen ezebe hori kentzeko. Ezebez. Tuberkulosisa eukena, lehentxuao, gerotxuao, hil. 
- Gripe-enpora horretan Mallabixan bertan hildakorik eta... 
- Zerekin? 
- Gripiakin. 
- Ez dakit nik... 
- Entzunda edo ez? 
- Ez dakit. Hori gripe-enporiori ni baiño aurreraokue zan. Baiñe bai tuberkulosisakin Mallebixan be. Nik ezautzen dot etxe bat -bueno, antxiñe, e! -, ba, batenbat euken gaixo horrekin. Ta umiek etara ein zittuen; beste umiek kanpora etara, senideren bati edo etxe batzuetara. Kontagiosua zan ta... 
Emakumeen bizimodua
Zelaieta, Evarista
- Gaiñera, lehen andrazkuak gitxi urtengo zian, ez? Etxian biharra, ortua... 
- Gaiñera, andrazkue holan norabaittera urtetzie... Ferixara-do bai, baiña, ostantzien, ondo ikusitte ez euen. 
- Ferixetara-ta juaten zian? 
- Ferixan, merkaue, plazakue. Zapatuen plazara. 
- Bai, zeoze saltzera edo... 
- Bai. Edo eguenetan Markiñen. Oin be egoten da; ordun be bai. Markiñen eguenetan; eguen goixien Markiña '. Ba holantxik, horta´ bai. Baiña, ostantzien, gehixaoko barik kafe bat hartu edo eittera... pentsau be ez! Andramarixetan edo... Hori, Andramarixe, Mallebiko jaixe izeten zan. Mallebiko jaixe. 
- Oso egun espezialetan, ez? 
- Bai, Andramarixetan edo egun baten, baiña ostantzien ez. 
Antzinako sukaldeak; tresnak
Garitagoitia Arriaga, Martzel
- Basarrixa... Beheko sua esan dozu lehen, sukaldian beheko sua besterik ez zekazuela. Goguan dakazu beheko sua nun egon zan? 
- Ba, nun? 
- Erdixan edo baztar baten edo...? 
- Ba... Bai, baztarrien. Baiña ertz baten. Hau izetie moduen, ba, hortxe beheko sue. Alde bixetan, alde bixetan... 
Orduen, gaiñera, izeten zan, ba, berotu biher bazenduzen hankak... Gero suarkie esaten jakona, holako alturatxo bat eukitten eban suek bueltan. Ha izeten zan egurrezko zer bat, kuadro bat. Hamen eitten zan sue, ta hamen bueltan jentie egoteko, hamen egoten zan, ba, alturatxo bat. Silliakin hara arrimau, hankak hemen ipiñi ta hankak epeldu edo berotu edo... Orduen ez euen kalefaziñoik! 
- Eta zelan deittu detsazu horri? 
- Suarkie, suarkie. Suarkie deitzen jakon hari egurrai; egurrezko kuadrotxo bat. Kuadrue ez zan izeten, rektangularra; baiña igul da. Hau kuadruau baiño rektangularra gehitxua´ ha. Ta sue hemen. 
- Hankak ipintzeko bertan eta... 
- Bai, hankak eta... galtza bustixek eta siketu biher zienak eta! 
- Bai, bai. 
- Bai, holan. Ta han, ba, iguel sartuko zien sei-ortzi silla-do bueltan; edo sei edo zazpi edo holan. Gero, mahai biribil bat. Mahai biribil bat sukalde... familixa dana sartzeko modukue. Ta sillak, [behintzet, sillak] , nik goguan dauket, mahai bueltan. Ze mahai biribillien jente asko kabitzen da. Izen leike hauxe baiño haunditxuaue zeozer, baiña han sartzen giñen danak. Danak. "Taka-aka-aka", sillak buelta guztien, ba, zortzi-eratzi lagun. Ta haxe. 
Haretxek euezan. Ta euezan... isillue esaten jakon armaixo modoko bat, isillue. 
- Isillue... 
- Bai, "isillua" zuek esanda, gipuzkera "isillua" izengo da. Ta izeten zan jarri-eku ta guztiko zer bat, ta bastante, bastante zera, iguel aldenik aldenekue ta gora eukitten eban... Behien aramaixo modukue honako alturaiño; ta goixen koillarak-ta sartzeko, sartu ta holan eskegitte ipintteko zer bat, zer bat, tallau bat edo holako dibujo bat. Han "dak-ak" koillarak siketzeko ta han egoteko han ipintzen zien. Platerak sartzeko beste rejilla bat; rejillatxo bat ta platerak "dazst, dazst" sartu. Gaurko... ze esango dotsut? Lababajillasien sartzen dien antzera edo? Han sartu ta haintxe egoten zien ontzixek bistan. Bistan. Armaixuek... 
- Isillue. 
-... horrek zien. Gure sukaldien euezenak horretxek zien. 
- Eta gero eukitzen zenduen gelatza edo lapikua... 
- A! Bai, hori bai, tximinixie. Hor sue ta, ba, tximinixie, ba, saliente bastante zera. Iguel eukiko eban metro bat edo zera saliente pareteti, ormati, ta ha forman juten zan holan: kanpana eitten, gora estutu eitten zan. Goixen, ba, gero tubo moduko baten urtetzen eban kanpora teillatuti gora, baiña behien, behien, suan... hau, suarkie dana hartzeko besteko tximinixie izeten zan. Ha tximinixie [han behera izeten] zan, ba, gauza asko kabitzeko lekue eukitten eban. 
Hak eukitten eban bordillo bat, ba, jenero asko sartzeko modokue. Ni morro´ egon nitzenien -atzo, lehengun esan [neuen] , ba? -, orduko su-ximinixan tabakue, orduko su-ximinixan ez dakit zer. Ba, hori da leku bat gauza asko egoten zana, egoten zana. Euren zera, ba, espaziotxue, hau baiño zabaltxuaue, honen bixon zabalera ingurukue, tximinixati han buelta guztien. Ta hamen, ba, jenero asko sartzen zan. Jenero asko sartzen zan. Bai, bai. Holan, ba. 
Ur-korrontea baserrian
Garitagoitia Arriaga, Martzel
- Eta ur-orrientia? Zure goguan ya... ez dakit, umetan... 
- Bai. Ur-orrientie nik lau-ost urte, lau urte neukezela sartu zan gurien. Sartu zan ez, e! Kanpotik. Kanpora. 
Kanpuen ein eben zer bat... erropak garbitzekue ta jotekue ta harri bat eta... [Deposittuakin] han distribuziño bat; bost etxei partidu geuntsen edo zien, ein eben. Hori etorri zan, ba... hori etorri zala die hirurogeta hemeretzi urte edo holan; nik lau urte edo holan neukezela, ta larogeta hiru pasaute deuka´z. Oseaske, bai, hortxe, hirurogeta hemeretzi, hor-or, hor-or ekarri zala ure. Artietan erretenien... "erretena" guk esaten dotsau, ba, lur-idien atxurraz etaratako kanala? Han, han etorten zan. Goixen hartu ta, ba... 
- Eta erropak garbitzeko-ta ama zelan ibiltzen zan? Edo, bueno, sukalderako ura bihar zanian edo edozer gauzatarako? 
- Ba... 
- Erekatik hartu bihar edo...? 
- Hori uroi ipiñi zanien ondo. Artietan hara errekara lexibie [eitten] juten giñen astuakin. Astuakin tiñako bat hartu, han, sue ein ta egosi ta han eitten eban bere biherrak. Eta gero, ba, erropa bustixek etxera ekarri astuen, ta gero eskegi edo zabaldu edo zertu, siketu. Baiña errekara, e! Ta errekara, holan, hara behera, ha beheko zulora. Ta han ein sue ta... Paraje... Parajie zan, ba, auzue juten zana; txandaka antzien, ze batera... Han bat zan. Han jun biher zan etxe bat. Ta zu goxetik juten baziñen, beste bat bazkalostien edo... Bi ezin zeikezan egon, ze sue eitteko leku bat euen; tiñakue ipintteko, ta sua ein ta... lexibie esaten jakon. 
- Orduan, zeuen moduan, beste guztiak be bardin arreglatzen zian, ez? 
- Nahi ebana, nahi ebana. 
- Nahi dot esatia, basarri guztietan bardin arreglatzen zian? 
- Bai, bai, bai, ez euen... 
- Astuakin tiñia eruan eta lixibia bertan eitten zeben? 
- Ez euen beste... beste erremedixoik ez euen. Ez dao beste zerik. Gero ure etorri zanien, ba, bakotxak zerak ein zittuen, askak, -aska... aska... ure franko-ta han harri bat joteko edo zeratzeko ta ordun ondo! Ordun fuf! Ordun... 
- Dotore, ez? Elegante... 
- Bueno...! 
- Eta astuan erropia eruan, errekara juan, eta tiñia be zelan eruaten zenduen? Astuan kargauta edo...? 
- Ba, hantxe. Hantxe zeozelan. Nik ez dakit... Ze materixal izengo zan be ez dakit eta. Ez dakit ze materixal izengo zan, ze egurre ezin leiken izen; izen biher eban metala derrior, ze suek bestelan erre eingo eban. Metala. Ta... ze materixel izengo zan? Ba, "ni idea". 
- Eta bertan, han, leku bat preparauta zeuan...? 
- Bai. Azpixen ein sue, hori ipini ganien, ta [hametik] , ba, tiñakuen han egosten zan. Ta ganien "haus-rapue" esaten jakon -ha amak beti gordeta eukitten eban-, haus-rapue ganien. Ba, tela sendo bat izeten zan, ta ha ipini ganien, erropa zeren ganien, ta haren ganien suteko hautse. Ta eriñotza. Eriñotza bastante sartzen eutsen harek zerai, lixibiai. Eriñotza. Ta eriñotz-saiñe -"laurel" edo hori, zuk ezautzen dozu, ezta? -, eriñotz-saiñe edarra da gero, e! 
Erropak be bai, jazten danien be usein edarra! Ta asko sartzen jakon. 
- Ta haura ze izaten zan orduan, usaiña emoteko ta...? 
- E? 
- Usaiña emoteko izaten zan, orduan, ereiñotza? 
- Ba, edo... Ez dakit, ba, garbittasunerako ala useiña emoteko, baiña usein edarra eukitten eban, e! Edarra, edarra, edarra! Bai. 
- Eta gero erropa guztiak berriz basarrira ekarri eta gero han esegi... 
- Bai, bai, bai. Han be lagatzen bazendun, hara jun ein biher zan! Ta ez zan ha... luzie zan baiño txarra. Bajatu biher zendun eta igon ein biher zendun atzera ta, ba, han ahal dala ez zan itxi biher ezer, ze ostera bat nahikue izeten zan. Ta, baiña orduko bizimodue, andrazkuandako batez be... 
Mallabi eta inguruan ezagutu zituen errementariak
Mugarza Idarraga, Enrike
- Erregaldaria ferreteruan edo...? 
- Ferreterixan baten. Edo, bestelan... Ordun izeten zan, gaiñera, errementarixe. Errementarixek eitten zittun horrek. 
Ferreterixie be gero, baiñe aurretik errementarixek ein biher izeten zittun. Erderaz esaten dana "herreros" eitten zittuen. 
- Hemen inguruan errementaririk? 
- Bai, Berrizen. Ta gero bertan Mallabixen be bai. Bertan Mallabixen be bai. 
- Ta zeuek nora juateko jokeria zekazuen? 
- Berrizera, enjeneral, gu. Berrizera. 
- Hemen, Mallabin, nun zeuan? Kalian bertan edo...? 
- Bai, kalien bertan. Ta, gaiñera, Pradera, Praderatarra. 
- Praderatarra, hemen bertakua? Mallabiko... 
- Bertakue, Mallabikue. Bai. 
Mallabi inguruan zeuden errotak; gerra ondorengo urteetako egoera
Mugarza Idarraga, Enrike
- Esan dozu, garixa kutxetan gordetzen zenduela... 
- Bai. 
- Eta gero, gari hori errotara eruateko, zakuetan...? 
- Zakuetan ipini. 
- Zaku hori ze izaten zan? Zelakua izaten zan? 
- Ba, zakue [izeten] "de"... espartzuzkue, "esparzo". 
- Normal-ormala edo...? 
- Normala, bai. 
- Toki batzuetan entzunda dakat zaku hori izaten zala normalian baiño fiñaua. Zeuenian ez? 
- Bai, bai, bai, bai. Fiña izeten zan, hari fiñauaz izeten zan. Gaur [izen] holako zakurik ez da egoten, e! Egon eingo die, baiñe gitxi. Gaur dana da plastikozkua! 
- Baiña orduan errotara eruateko zakuak. Eta hemen inguruan ze errota edo...? 
- Hamen, Iruzubietan bat; beste bat Berrizen be bai. Ta gero, gerra-stien, honek errotok... Klaro, gerra-stien etorri zan dana razionamentue, ta zerrau ein zittuen, prezintau, errotak, jentiek erun ez deixen. Ze geuk be hogei anega garixe hartu arren, hamazortzi herrire entregau biher izeten geuntsan. Hogei anega hartu ta hamazortzi herrire entregau biher. Gerra-stien zan hori. Dana euen razionamentuen: olixue razionamentuen, jaboie razionamentuen, lentejak razionamentuen... Ta, ba, garixe leku askotan ez zan egongo, ta, ba, izengo zan hori, ba, hara eruteko ta, ba, batuko eben. Ordun be eingo zittuen negozio zerak, baiñe... 
- Orduan, gerra-stian errotak itxitta egon zian, edo prezintauta? 
- Prezintau batzuk be ein zittuen. Ta gero, ba, eurak eukezan ipinitte. Durangon euen bat "Lapikona" esaten eutsena, ta hara erun biher izeten zan. Kamioi bat etortzen zan, ta hara eruten zittun garixok urune eitteko. Hori zan, ba, ez eruteko beste leku batzutan. Ta gero, ni ez nitzen jun, baiña gurien anaie-a be bai junda euezan, hamen Gerietik harutz, "Maume" esaten eutsen, han, "Maume"-ra errotara. Gabien errotara. 
- Geriatik harutz, norutz, baiña? 
- Ya zeren parterutz, Ziortza parterutz; "Maume" esaten eutsena, San Kristobal onduen, handikaldetik. Ta, ba, gabien jun biher, ze Guardia Zibillek urtetzen eben igul, ta kendu eitten eutsen. Harrapatzen baeben, garixe kendu; gari barik etxea, astuakin bakarrik. Ta, ba, gabaz jun biher. Ta ni ez nitzen jun, e! Baiña gurien anaie-a bai, junda euezen. Bai, gerra-stien gauzie bastante gaizki euen. Gaizki. Nik beti esan dot: "Halakorik ez daixela etorri". 
- Gerria beti da gogorra, ez? 
- Bo! Bo! 
- Gauza onik ez dau ekartzen... 
- Ez, ez. 
Aita arotza zen; egiten zituen lanak
Mugarza Idarraga, Enrike
- Aittitta ta amaman basarrixa gitxi gorabehera zelakua zan kontau destazu. 
- Bai. 
- Eurak zelakuak zian? Ez dakit, ipuin-ontalarixak edo...? 
- Gurien aitte bai. Aitte bai. Aitte zan bastante... Gero, arotza zan. Burdixek-ta eitten zittun basarrixetarako. Ta gero lehen esan dotena, ba, gari-oteko makiña horreaz makinistie. Ta gero, beran bizimodue izeten zan beti... Orduen arbolak botatzen-a ibiltten zien; orduen, tantaixek eta paguek eta. Ta, ba, kamioie etortzen zan Durangotik, "un tal Zarandona, transportes Zarandona de aquellos años". Ta ha kamioie kargatzen. Ta kargau be, barritz, bota biher izeten [zittuen] tabloi bi, ta tabloien gaiñetik bultzeka. Gaur, ba, barritz, grapiaz heltzen deutse, ta "ras! " kargatzen dittue. Goxien gos guztixe eitten eben kamiokada bat kargatzen; atsaldien beste bat. Egunien kamiokada bi. Ta hori biherra gogor eindde! 
- Orduan, arotza zan eta berak eitten zeban dana? Zuhaitzak kargatzen lagundu... 
- Bai. Bueno, egunero ez zan izeten ha zuhaitzak kargatzen, e! Izeten zan, ba, astien igul bi bider edo. Ta, ba, beste egunetan, ba, burdixek ein ta solorako beste... arie edo, narra edo, lurre zapaltzekue, txilindrue edo... gauza asko. 
- Orduan, arotzerixiaz aparte, gero beste lan batzuk eitten zittuan. Ba, hori, ez? Egurra kargatzen lagundu edo... 
- Bai. 
Zuhaitzen inguruko azalpenak
Mugarza Idarraga, Enrike
- Esan dozu "tantaixak". Zeri esaten detsazu? 
- Tantaixe da zera, txopuan antzeko arbola bat. Ta bestie pague, ta bestie gaztaiña-rbolie, "castaño", "roble", "haya"... 
- Baiña, orduan, "tantaixa" esaten detsazu arbola klase bati? 
- Bai. Pague barik, tantaixe da beste bat luziaue. Pague da motzaue. Oin ez da egoten, e! On ya luzien isten (d) eutse, baiñe lehen ebai eitten eutsezan adarrak, ta geatzen zan trongo motza. Adarrak zabaldu eraitten eutsezan. Gaur, barritz, isten (d) eutse dana gora ta gora, ta gaur urtetzen dabe tantaixen antzera pague be. Ta lehen ez. Lehen pague zabaldu eitten eben; puntie ebai eitten eutsen, ta adarrak gorutz doiezenak ebai, ta zabaldu. 
Adar gehixao urtetzen eutsen; zabaldu eitten zan. Ta gaur ez. Gaur pague-a sartzen dittue, ta danai laga eitten jako. Oin beste biher klase batera hazten da gaur zera. 
- Eta "pago-antaixa" entzunda dakazu? 
- Bai. Pago-antaixe, ba, hoixe, ointxe esan dotena. Pago-antaixe isten jakona, luzetzen isten jakolako, tantaixe. 
- Baiña lehen halakorik ez zeuan... 
- Lehen, bai batzuk, baiñe gitxi. Lehen izeten zan pago motza. Pago motza. 
- Eta luzieri halan esaten jakuen? Pago-antaixa? 
- Bai, pago-antaixe. 
- Baiña gero, berez, aparte, "tantaixa" beste arbola klase bat zan...? 
- Beste... Haritxai. Haritxe. Haritxeri esaten jakon tantaixe. 
- A! Haritxa zan, orduan... 
- Haritxe, bai. 
- Eta zetarako zabaltzen jakon... Zegaittik izaten zan hori...? 
- Egurre... Bai. Sue eitteko hartzeko ta, gero, ganauendako buzterrixe eitteko izen biher eban trongo motxa. Ze, astilletu erdittik -trongo sendue izeten zan, ba, ta-, astilletu erdittik, ta astilletu, ta gero ha egurre, gaiñera, sartzen eben uretan. Potzuen eukitten eben, ez dakit zenbat denporan, baiña potzuen egoten zan. Gero, horrek egurrorrek hobeto aguentatzen eban. 
- Ta potzua ze izaten zan, konserbatzeko edo...? 
- Bai, bera materixala gero hobeto konserbau ein deixen edo izengo zan, ba, zera, kokua urten ez deixon edo zeoze holako zeren bat izengo zan. 
- Buztargilliak ibiltzen zian hemendik? 
- Bai, baeuzan. Bai. Bat Berrizen ezautu naban, beste bat Mallabixen be bai. 
Buztarginak; zuhaitzen inguruko azalpenak
Mugarza Idarraga, Enrike
- Buztargilliak ibiltzen zian hemendik? 
- Bai, baeuzan. Bai. Bat Berrizen ezautu naban, beste bat Mallabixen be bai. Mallabixen, gaiñera, Bitoitan. Bitoitan. 
Bai. Bitoitako basarrixen. Ta bestie Berrizen. Ta gero gehixao be egongo zien, baiñe nik neuk nire zerien horretxek bixok ezautzen nittun. 
- Esan dozu pagua... hori, ez? Gauza askotarako erabiltzen zala... 
- Pagua? Bai. 
- Buztarrixak eitteko, sutarako... 
- Sutarako be bai. Gero, burdixan ardatza eitteko be bai; burtardatza esaten jakona eitteko be bai, esaten dana, erroberen erdiko ejia eitteko. Burtardatza esaten geuntsen guk. 
- Egur klase bakoitza, gaiñera, hori, ez? Gauza baterako erabiltzen zan? 
- Bai, bai. Gero, burdixan beran armazoie-do esaten dana, zera, eitteko izeten zan tantaixe. Zeroi, erdiko ejie... 
Esan gura neban, burtardatza barik, [burtiune] esaten jakona, izeten zan [burtiune]. Ganauek lotzen zittuna, ha izeten zan tantaixe, edo bestelan laixarra be bai. Laixarrezkue be bai. Laixarra da beste arbola bat. 
- Eta ze diferentzia dake egur horrek? Ez dakit... Laixarra ta tantaixa ta... ze diferentzia dake? 
- Bueno... 
- Bata gogorraua da, edo...? 
- Gogorraue izengo da zera, tantaixe, laixarra baiño. Neuk pentsau. Ez dakit seguru, baiñe nik pentsau baietz. Ta gero, baserri ingurutan egoten zan laixarra etxe inguruen hiru, lau edo gehixa´ iguel egoten zien. Ta esaten... Nik entzunda aittei-a izeten zala trumoiegaittik, trumoian kontrakue laixarra arbolie etxe inguruen. Orduen be, ba, ointxe moduen, trumoiek, ba, gogor joten dotsu iguel, ta, ba, oiñeztuegaittik-do laixar-rbolak egoten ziela etxe inguruen trumoiegaittik. Lehenaoko esakerak. Nik aittai entzunde behintzet. 
Basoen inguruko azalpenak: zuhaitz motak; baserritarren filosofia; e.a
Mugarza Idarraga, Enrike
- Lehen esan dozu, ez? Hemen inguruan basuak pagua... 
- Pagua, haritxe, gaztaiñie... 
- Piñurik eta? 
- Piñue gitxi. 
- Bape... 
- Bai, baeuezan, e! Baiñe gitxiao, oingo beste ez. Neu neutzako, klaro... Piñuek, ba, dirue emoten dotsu arin; bestiek, ba... ipintten dozu gaur zuk eta hurrengokuek be iguel ez, ta hurrengokuek be iguel. Baiñe nik hamen batzuei esan deutset: "Jolin, baiñe pague... Baiñe guk nahi doune da oin, geuk ipini ta geuk hartu". Ta harek lehenguek, harek esaten ebena zan: "Ba, bueno, ipini daigun, batenbatek hartuko dau ta! " Ta harek ipini ez baleben, nik be ez naban ezautuko ez pague, ez haritxe, ez tantaixe, ez gaztiñie, ez laixarra... Oin be artie... Artie beste bat da. Erderaz da hau zera... Zela da hau...? 
- "Encina"? 
- "Encina". "Encina", bai. Ba, artie be etxe inguruen lehen ixe etxe guztietan, baserri guztixetan euen. Ta nik aurten be... Aurten ez, ointxe dala lau urte-do sartu gendun ta hortxe deuket etxe onduen bat sartute. Gurien gure gaztiek be ez ekixen. Esaten nutsen nik: "Artie... Dios! " Lehenao behintzet gure aittek-ta be beti esaten eben: "Etxe onduen artie. Arbolarik polittena zala artie", ta bat hortxe daukou sartute. 
- Ta zegaittik edo...? Artiak ze ezaugarri...? 
- Ez, haxe lehenaoko kostunbrie, lehenaoko kostunbrie. Izen, egur gogorra da, e! Artie gogorra. Zer bat, nahi txuletak ebateko "trangadera" esaten dana, nahi edozer eitteko, artia. Arbolie gogorra? Askoriakin-a jo ta ebateko okelie-a, izen leikenik materixalik onena artie. 
- Gero, intxaurra be... 
- Intxaurre ya bigunaue da. 
- Baiña hori be basarri inguruetan... 
- Bai, bai, hori be bai. Baiñe... 
- Bat edo... 
- Baiñe peligrosue da, e! 
- A, bai? Zeba? 
- Ze intxaurrek sustraixe botatzen dau asko. Ta badaukezu kortie edo ganau-okixe edo, edo, bestelan, saneamentuko tubue edo, hara tiretzen dau berak sustraixek, ta eitten dau dana astinddu, jaso, bai tuberixie nahi edozer gauza. 
- Osea, ura dauan tokirutz? 
- Ure dauen tokire tiretu eitten dau. Humedadia. Ta gero, hartzen dau, ba, beran saborra daukena simorrek, ha gustatzen jako. Zera, beste bat platanua esaten jakona be bai; "platanar" esaten dotse batzuk, platanue. Ba, hori be etxe-nguruen txarra da, txarra be txarra. Horrek be terrazuek eta danak jasotzen dittu. Nik hiru-au kendute deukaaaz etxe ingurutik holantxik, ze bertan etxian onduen terrazue geunken ta jaso eitten eban. Ta kontratistiek ezetz ta nik baietz, haretxena zala, ze harek sustraixe botatzen [...] , ta jaso eitten dabela ta. Ta gurien anaixiek be ezetz. Ta bi euezan. Keizpie eitten eben edarra, ezta? Baiñe keizpie eitten ebala-a... Esaten neutsen: "Hara, keizpie eingo dotsu, baiñe ein bihar dotsu bihar ez dan bat. Sartuko da bai sukaldera, ojalaterue ekarri biherko dozu, ta jaso biherko dozu tuberixa guztixe". Ta ezetz ta ezetz. Baiñe gure lehengusuai -nik ordun ez neuken motosierraik, ta-abisau neutsen motosierriaz etortzeko, bera lanien zala kamiñuen, kamiñero euen ta. Bota genduzen. Bi. Etorri zanien bota eusten bronka bat, baiñe gero konbenzidu zan. Baiñe motosierriaz ebai arren, atzera brotatzen dau. Atzera botatzen dau, adarrak botatzen dittu. Ta azkenien akordau jatan... Ze, zelan eitten neban nik hamen motorrak-ta arreglatzen, ta baterixak zelan neukezan, azidue neuken. Ein neutsezan taladruakin lau zulo arboloi, bakotxai launa zulo, bota notsen azidue, ta akabo. Aziduek zertu, ostantzien, ebai arren, barrido botatzen dau adarra. Intxaurrek be bai. Intxaurrek be barrido botatzen dau. Artiek ez dakit, artie ez dot aprobau, baiñe platanue ta intxaurre han probaute daukaaz, ta barriro botatzen dau. 
- Lehen esan dozu basuak. Hemen inguruan baso haundixak egoten zian, ala zelaixak...? 
- Bueno, haundixek... Haundixek... Bai, zati polittek. Baiñe zelaixek be bai. Zelaixek be bastante. 
- Oin baiño gehixao edo...? 
- Bai! Gaur lehengo hurrik emon be ez! 
Egun abereak modu desberdinean hazten dira; belarrondoa
Mugarza Idarraga, Enrike
- Lehen esan dozu basuak. Hemen inguruan baso haundixak egoten zian, ala zelaixak...? 
- Bueno, haundixek... Haundixek... Bai, zati polittek. Baiñe zelaixek be bai. Zelaixek be bastante. 
- Oin baiño gehixao edo...? 
- Bai! Gaur lehengo hurrik emon be ez! 
- Lehen ganaua-a kanpuan eukitzen zan edo...? 
- Ez, dana barruen. Ganaue, gaiñera, eitten jakon, kontu haundixe eukitzen zan, bai kortan be... Itxi, itxi, ondo dao... 
- Bai? 
- Kortan baeuen be, neguen be, atiek be bittartiek baeukezan, iriakin-a tapau, zuluek be tapau, ganauek be kortan mantiakin... Mantak, ganauen mantak, proban-a oin ebalten dittuen modukuek. Orduen proban ebali ez arren be halako mantiaz gabien eukitten zan, mantiakin tapaute, lepotik ipinitte ganauai ta asko. Oin, ostera, kanpuen. Danak kanpuen. Eurixe ta kanpuen. Bueno, tejabanie-do eukitten dabe, ezta? Baiñe zaparrada batzuk behintzet kanpuen hartu biher. 
- Eta ganau-lase iguala zan, ez? 
- Ez, diferentie da. 
- Igual hau gogorraua, orduan? 
- Hau gogorraua, hau kanpuen egoteko. Harek zien esaten jakona "esne-ehixek"; behi pintanak zien, "behi pinttak" esaten jakuen. Harek esne... esnie jazten jakuen harei, ta honek ez. Honek die beti okelarako. Okelie. 
- Ta, orduan, zelaixak-ta ze izaten zian inportantiak, gero ganauandako jatekua, bedarra...? 
- Bai. Bedarra ebai, gero eitten zien metak. Metie esaten jakon, ba, gaur eitten dittue farduek. Orduen fardoik ez zan eitten hamen; Naparruen-a bai. Baiña hamen zela ez euen farduek eitteko-a makiñarixaik-ta, ba, orduen eitten zan metie. Sartzen da palo bat erdixen, ta hari paluai buelta guztixen beti tolostu-olostu gehixa´ ta, ba, metie jasotzen zan goraiñok. Ta gero neguen, apurke-purke, ba, etaratzen. 
- Metia, esan dozu, ardatza... 
- Bai. 
-... bedarra tolosten juan... 
- Tolosten. 
-... gero gaiñekaldian zeoze ipintzen jakon? 
- Gaiñe-aiñien ipintten jakon zaku bat edo. Zaku bat ipintten jakon ure sartu ez [deleixon]. Ostantzien, aldemenetik, ba, laban eitten deutse eurixek, baiñe goiko-oiko gaiñetik zaku bat iguel ipintten jakon. Edo, bestelan, ohol bat edo txapa zahar bat baeuen edo "lo mismo". "Ardatza" esaten jakon, "meta-rdatza". Batzuk "metie", beste batzuk "ardatza", "bedar-rdatza"... Ta guk "metie" esaten geuntsen, "bedar-etie". Gero "irie" be bai; "garue" esaten jakona, "irie". Guk "irie"; batzuk "garue" esaten deutse. 
- Eta iriakin metia eitten zan be bai? 
- Baitte. 
- Baitta? 
- Bai. 
Garo-batzearren inguruko aipamenak; ira-sailen subasta
Mugarza Idarraga, Enrike
- Eta hemen nora juaten ziñazien iratara? 
- Hamen? 
- Bai. 
- Orduen hamen bertan inguruen be danien, baiñe juten zan Oizera gaiñera be bai, e! Gurien, ni ez nitzen jun, e, baiña gurien anaie-a bai idetan Oizko gaiñeraiñok. Ta egun bi bertan ein garue batzen. Bertan lo ein. Hori izeten zan, ba, oktubrien. Ta bertan lo ein. Ta gero hor goiko gaiñien kargau zamie esaten jakona, adar batzuk. Adar batzuk ipini arboliai ebaitte. Ta ha kargatzen zan, ta gero ganauekin hor goittik behera aldatz haundixe da, ta tiretzen, tatarras. Gero, hor beheko lautadan burdixe kargau; gero burdixaz etxera ekarri; gero hamen barrido metia ein. Biherretan...? Buoj! Ta gaur ideik iñok be ez dau nahi, bedarra be sobratzen hasitte da, ta lehen bedarra... 
Bueno! Bedarra... pagau eitten eben askok! 
- Zuk ezautu... 
- [...] 
- Bai, esan, esan. 
- Ta idie be bai, e! Idie be eitten zien subastak. Herrixek han Oizen gaiñien, herrixek deukez Oizko gaiñien basuek deukez. Ta herrixek eitten eban subastau. "Erremata" esaten jakon ordun, "errematien", "erremata" esaten jako, ba... "subastie" erderan moduen, baiñe guk euskeraz "erremata", "idien erremata". Ta, ba, batak hainbeste pagatzen eban, bestiek ez dakit zenbat... Ni ez naz akordatzen zenbat, baiñe behintzat pagau eitten zan. Ta oin debalde, ta iñor jun be ez; bertan, ta iñor be ez. Baiñe izen, harekin idiaz eitten zan simaurre -kortan, ganauei azpixa ein ta simorre-ha bai solorako. Gaurkue ez. Gaurkue bedarraz ta lastuakin-a eitten dana ez da iguela. Idiaz eitten dana usteldu eitten da, deseitten da. Simaurre hobie asko be, ebalteko, nahi beran solorako ya saborra be hobeto duke. 
Saborie esan gure dana hobie, neutzako. Idiek eta lastuek eta, bai, baiñe usteldu ez da itten. Idie usteldu itten da. 
Ta bedarra ta, bedarra ariña´ , baiñe lastue nekez. Lastue ez da... ez da deseitten. 
- Orduan, onena iria? 
- Idia. Ni ez naz holako basarrittar haundixe, ezta? Baiña nik neuk ikusitte. Ni basarrixen, ba... nik ez dakit. Ikusittako gauzak nabil esaten, ze ni jun nitzen hamalau urtekin Eibarrera biherrera. Baiña ikusitte, ta entzunde aittai-a zelan... 
Herri-basoak; toponimia
Mugarza Idarraga, Enrike
- Iria esan dozu, bueno, irian erremata-do eitten zala. Herrixak basuak zekazen... 
- Bai, Oizko gaiñien. 
- Oizko gaiñian bakarrik...? 
- Bueno, ni akordatzen naz idian erremata han egoten zana. Gero hamen, oin, gero diputaziñuek hartu eban, ta hamen beste mendi bat be baeuken. Beste mendi bat euken hamen. Gaur hari mendixai esaten jako "Herri-asue", baiña ez da herri-asue, gaur diputaziñuana da. Guk, ba, lehena´ zela zan herrixana, "Herri-asue" gure gazte-enporatik eta, baiñe da gaur diputaziñuana. 
- Eta herri-asua ze izaten zan? Basarrittarrak-ta bertara juateko aukeria egurretara, edo...? 
- Bai, egurre nahi bedarra be bai. Hor, oin esan doten basuen, "Herri-asue" esaten jakona, hor bedarra egoten zan. 
Ta horko bedarra be, ba, erremata-do eitten jakon, ta nahi dabenak erosi eitten eban; burkada bi edo bi edo bat edo nahi dana. 
- Eta egurrakin zeoze...? 
- Egurre be, ba erosi eitten zan. Ba, hainbeste arbola edo... Erosi ta, ba, gero zehetu sutarako. Egur mehie be bai; adarrakin egur mehiek. Kargak eitten zien, porke ha izeten zan sue lehelengo ixotzeko. [Biher eben] , gaiñera, labako-ue zanien, ixotzeko halako mehie bihar dozu lehelengo, inddarra emoteko. 
- Eta, orduan, horretarako, bertatik hartzen zan be bai... 
- Bai. Ta hori, ba, "Herri-asue" euken horrek izena ta herrixana zan. Baiña pasau zan -nik entzunde, behintzet, e! 
Oin, seguru ezin neike esan, baiñe-Mallabixan bertan eskolak-do [ei] zien. Eskola... bertako herrixen barruen; aurretik, ba, barriadetan euezan. Baiña eskolak ein zienien, itxurie herrixek zorrak ein zittun. Zorrak. Ta ez euen... 
Ba, Mallabixen be ze izengo zan, ba? Herri... baserrixek-ta bakarrik, eta baserrixetatik be ze diru etarako eban, ba? 
Mallabiko udalaren herri-basoak
Mugarza Idarraga, Enrike
- Ta hori, ba, "Herri-asue" euken horrek izena ta herrixana zan. Baiña pasau zan -nik entzunde, behintzet, e! Oin, seguru ezin neike esan, baiñe-Mallabixan bertan eskolak-do [ein] zien. Eskola... bertako herrixen barruen; aurretik, ba, barriadetan euezan. Baiña eskolak ein zienien, itxurie herrixek zorrak ein zittun. Zorrak. Ta ez euen... 
Ba, Mallabixen be ze izengo zan, ba? Herri... baserrixek-ta bakarrik, eta baserrixetatik be ze diru etarako eban, ba? 
Gaur egunien bai. Gaur poligono bi deukez itzelak, ta gaur Mallabixe da herri bat aberatsa. Baiñe, itxurie, zorrak ein zittun, ta diputaziñue ein zan jabe, haren zorrak zertzeko, horren basuorrena. Diputaziñuek hartu eban. Handik. Nik hori entzunde, behintzet, e! Nik baiño hobetua´ jakingo dabe batzuk, baiñe. Bedorrek dakar izena "Herri-asue", ta gaur diputaziñuana... hor egon dana zeoze... tinglaun bat. 
- Bai, esku batetik bestera zelan pasau ete dan... 
- Bai. Ta nik entzunde eskoliakin behintzet zelan pasau zan. Pasau eitten die gauzak! Ez dabe danak ondo urtetzen. 
Pentsauko eben orduen herrixen, ba, eskolak eittie. Baiñe ez zan egongo nundik, ta harek kontrtistik, ba, dirue biheko eban eskolak pagatzeko. Ta herrixe in gero jabe. Ta orduen, ba, ez zan izengo... Gaur harek mendixek -horrek herri-asuorrek gero diputaziñuak... - horrek balio dau millonadie. Millonadak, e! Ze da´ piñuz beteta; gero, haritx amerikanue be bauke zatixe. Zati haundixek die; terrenuek bakarrik be... puoj! Gaur ondo ipinitte dao, e! Gaur ya mujonaute da´, diputaziñoko mujoiek ipinitte beren letreruekin ta dana da´ ondo... ondo markaute da´. 
Mugarriak eta baserritarren arteko tira-birak
Mugarza Idarraga, Enrike
- Oin mujoiak-ta aittatzen dozuzela, lehen inportantia izango zan, ez? Basarrittar bakoitzak beran terrenua ondo markauta euki ta basuan sobretodo... 
- Ta lehen basarrittarrekin, gaiñera -oin be igul egon leike, ezta? Baiñe-lehen asko egoten zien ya zerak, liuk be bai mujoiekin. Ya disputak-ta: handik dala, hamendik dala... Bestiek igul mujoie barik zera... izeten zan -nik aittei-a entzunde, gaiñera-mujoie be bai, baiñe izeten zan arbolie urkixe. Urkixakin be bai eukitten eben itxurie euren [linderuan] direziñua. Urkixekin, urki-rboliakin. 
- Eta, bestela, ze izaten zan mujoia, harri...? 
- Harrixakin. 
- Harri diferente bat, gaiñera, ez? Bertan tokixan egoten ez zan harri bat... 
- Harri bat. Ta gero, harrixai azpixen zulue indde sartzen zan lekuen -nik aittei entzunde-sartu biher zan egur-ketza, egur-ketza zati batzuk edo, bestelan, teilla zati batzuk, han azpixen. Zulue ein ha harrixe sartzeko -honako zulo bat igual-ta egur-ketza edo teilla zati batzuk, ta gero harrixe. Ta gero lurrakin. Ha zan [instinto] bat; ya gauza diferentie jakitteko gero etaratzen bazan harrixe, ba... ze esango dot nik? Burdi batekin-do etaratzen bazan be, ba, jakitteko gero nun eozan. Atxurrakin hasi ta, ba, topatzen zendun ha iketza edo ha teillie ta zenkixen hantxe zala mujonerie. 
- "Mojonerie" esaten detsazu? 
- Bai, "mujonerie". "Mojon", guk "mujonerie". "Mujonerie", "mujoi-okixe" beste batzuk esango dotse, baiñe guk "mujonerie" esaten gontsen. 
- Orduan, "mujoia", baiña, zeri esaten detsazu, harrixari? 
- Harrixai. 
- Eta "mujonerie"? 
- "Mujonerie", ba, tokixe. 
- Orduan, bai harrixa edo urki-rbolia be esan dozu erabiltzen zala... 
- Bai, urki-rbolakin be eitten eben batzuk, eruten eben euren mujonera moduen zeroi. 
- Ta liuak-ta egoten ziala...? 
- Bai! Mujonerie dala ta ez dala... Neu be iños entzunde mujoiegaittik hasarratute ta... 
Toponimia; hidronimia
Mugarza Idarraga, Enrike
- Basarrixan, orduan, bueno, inguruan zelaixak eta basuak eta... Itturri eta manantialik, halan, inguruan ezautzen dozuz? Lehen esan dozu aittittan-ta basarrixan bai, ez? "Elgetzuko itturri zaharra" edo... 
- Bai, bai. 
- Zeuek hemen, hemen inguruan...? 
- Guk hamen... hau lelehelengo hau etxiau in zanien ez euen urik. Ta hamen gure etxetik beste berrehun metrora euen errekatxo bat, "Errekatxue" esaten geuntsen, erreka txikitxo bat. Handitxik ekarten zan egur bat lepuen -gure aitta ta ama ikusten nittun-, ta puntan, egurrien, galdara bat ipinitte: "edarrie". Hortxe museuen duket, edarrie esaten jakona. Edarra bat han, ta bestekaldien beste bat. Edarrie da: goixe duke estuaue ta behie zabalaue. Ta, han, harek goixe estuauek, baibenien, ure, tapaik zelan ez duken, urtetzen ez dotse isten, estuaue da ta. Ta pixkat urtetzen baeban ze ipintten jakon bakizu han edarriai puntan? Idie. Ida berdiek hartu, sartu han, ta idiek ez dutse mobitzen isten, ta harekin ekarten eben. Ta oin hori ure ekarten gendun hori errekatxue-do ya desaparezidute da´. 
- Ene! Sikatu ein da? 
- Ez da´. Eske piñuek txupau eitten dau. Hamen asko. Nik ezautu dittudanak beste bat be bai hor harutzatxuao be bai beste bat, itturri bat. Harek bastante aguantau eban. Ointxe kamiñuau in zanien ein eben barrenuekin-a ya zertu eben, desaparezidu eben. Jun in zan, ze hain euen behien, ta in ebenien barrenuek-ta, urek barrenuek-do in ezkero, grietak-do esaten dana zartatik alde eitten dau. Urten eban harek be. Baiñe hor beuen bat. 
- Eta hango itturrixan izena gogoratzen dozu? 
- Ez, hari "Eltzubiko itturrixe" esaten geuntsen, Eltzubiko itturrixe". Bueno, Eltzubikue bestie, hau "Orrozpengoko itturrixe". Orrozpengo. Baserri bat euen hor izena eukena Orrozpengo. Horrek be ze esan gura dauen esango dotsut. 
- Bale. Itxoin, e! Momentu bat. Ia, esan destazu: "Orrozpengo itturrixa", baiña gero, "Eltzubiko itturrixa". 
- "Eltzubiko itturrixe" beste bat. 
- Ze zeren gertuan edo? 
- Bai. Handik beste bostehun metrora. 
- Orduan, "Elgetzuko itturrixa" bat zan zeuena, gero "Eltzubiko itturrixa"... 
- Ta Orrozpengokua. 
-... eta "Orrozpengo itturrixa". Eta aber, basarrixan historixia, ze...? Bai, izena kuriosua da, bai. 
- Orrozpengokue da, hori baserrixoi ein ebenien, hori lehen esan dotenoi euen, ba, Bentie. Lehen esan dot, ba, Trabakua ta Bentie? Ba, harek orduen ipini etsen horri izena, ze zelan euen bertatik lasterrien, "Hor ez bengo". 
Horrek esan gure dau "Si no estarias ahi" erderaz. "Hor ez bengo. Hor ez baengo. Hor ez bahintz egongo" esan gure dau. Ba, "Orrozpengo", "Hor ez bengo". Ostantzien, izena dau berak basarrixek "Pagoeta". 
- Oseake berezko izan da... 
- Berezko izena: "Pagoeta". 
- Pagoeta. 
- Ipini etsena. Baiñe gero horrek beste baserrixok eta hor ipini etsen "Orrezpengo". 
- Kuriosua... 
- "Pagoeta". Ta "Pagoeta" dau izena, ipinitte duke izena, ze itxurie behien, hartu etsenien etxien basie -basie, ba, zimentaziñue-zimentaziñue, ba, pago -lehen esan dotena-pago-rbolak, pago trotxuekin behie hartu euen itxurie. 
Ta "Pagoeta" hagaittik ipini etsela entzunde nik gure aittei-a. Basie etxie eitten hasteko, plataformie esan gure dana, pago mokorrekin, esan gure dana, pago-atixekin-a -lehen esan dotena, buztarrixe eitteko-a tronguekin, erdittik ebaitte-harekin ein ebela, ta hagaittik ipini etsela izena "Pagoeta". 
- Orduan, azkenian, basarri-zenak eta historixa haundixa dake, ez? Hemen inguruan, sobretodo... 
- Bai! 
- Basarri izena eta gero, gaiñera, beran gatxizena. 
- Gatxizena. Hamen behien zerien be... 
Etxejabeari ordaindu behar izaten zitzaion errenta nolakoa zen
Meabebasterretxea, Maria; Sarasua, Pedro
- Eta errentan bizi zianak, ez dakit, loturaren bat zeken jabiakin? 
- Errentan bizi zienak? Guk, behintzat, garixe eruten gendun; setencientos ez dakit zenbat kilo urteten eban zortzi anegak, ta beste zortzi pagau itten genduzen ondiok. Ta beste hogeta lau euro, ha errenta moduen zan. 
- Hogeta lau euro ez. [...] 
- Bai, "ciento veinte pesetas". Ta gero, kontribuziñuek be geuk pagau biher. Oin kontribuziñoik... Bai, oin be badaz, etxiana, baiña basuanik-ta ez dao oin ta... 
- Alkiler bat. 
- Alkilerrien pagau in bihar noberak! 
- Eta esan dozu garixa emoten zetsazuela? 
- Garixe be bai. Ta gero etxerako palta. Hara ta herrire ta abadiai be bai beste apur bat eta... 
- Oseake garixa jende askondako, ez? 
- Ta baztarra guztixek gari-raitten. Garixe edo artue izeten zan lehen. Gero, ba, landa in zienien, bedarra ebaten gero, geratu barik. Ta gero siketzen-a aspertu zanien, siluek. -eta in genduzen. Ein genduzen... guk baiño aurretik beste batzuk be bai, ta guk be laster txamar. Ta oin harek be hutsik daz... 
- Esan dozu jabiari garixa emoten zetsazuela, zortzi bat anega edo, eta hori noiz izaten zan? Urtian ze sasoittan? 
- Ba, hartzen zan ingurun erun biher. Garixe jo... saso´ hontan entregau, ze garixek trillatzen zien, ba, San Inaziotarako edo hortara. 
- Julio-gosto. 
- Bai. Agostun be iños bai, denporaldi txarragaittik atrasaute ta... Urte baten, nik ez neuken urte asko, baiña euri itzelak eindde gehixenak usteldu be ein zittun. Bai. Ta holantxik, ahal zan modun. 
- Eta gero Gabonetan zeoze emoten jakon? 
- E? 
- Gabonetan zeoze emoten jakon etxe-abiari? 
- Guk ez, baiña batzuk baeuken kapoiek-ta eruten eutsezenak. Guk ez. Guk Gabonak orduko... gero hori... A! Ta burkada bat ide be bai eruten geuntsen. 
- Garue... 
- Bai. Ba, orduntxe eitten zien kontuk, Domusantu bueltan edo azkenoi. 
- Orduan, etxe-abia... 
- Bai, [...] errentie pagatzeko egon bihar! 
Kalera saltzera zenbatero jaisten ziren
Meabebasterretxea, Maria; Sarasua, Pedro
- Eta kalera-a ze jeisten zenduen? Esnia ta... 
- Ba, esnia ta... Ez. Sagarrak iños bai. Ni kalera Ermure junde na´ hamabi urte, hamahiru, hamalau ingurura arte be bai. Urte bi ingurun. Egun bittik bat juten giñen. Esne apurre erun, ta han Itturrin bodegie esaten eutsen, ta ardaue ekarri gorutz. Ta bai, sagarrak be bai. Gero konejuk ipintten be hasi giñen, ta eskatu eitten zittuen bezeruek eta, ia konejorik eta... Etxien hilddekue gure izeten eben ha be. Bueno, hori nik itxi ta gerua´, arreba gaztiaue juten zan ta neuk hiltten nittun ta... 
- Ta arrautzak eta...? 
- Arrautzak bai. Ein zenbat eitten zittuen, ba? Etxe ondotik han handikaldien euen gurin basuen oillo-xabolie. Ta [zukue] emoten jakuen. Ta oillarra be eurekin eukitten eben, ta iños oillolokie txitak ondorik zittula sasixen etara txitak eta... Oillo beste [azeri] be ez dakit euen... 
- Eta oilluak, orduan, basuan egoten zian? 
- Basuan txabolie. Eurek sartu ta urten eitten eben. Baiña gero aspertu giñen, miruek eta basakatuek-ta hasi zien ta gero ekarri. Ta oin, ba, barruen eukitten dittuu. 
- Orduan, esan dozu, arrautzak gitxi, ez? 
- Oin aspertute arrautzie jaten ta lehen... 
- Arrautzak... Harek oilluk igul lau-ost urtekuk be egongo zin ta hiru egunetik baten itten baeben igul... euezenok hartu ta etxera. Oin, ba, oilluk urte bittik-do kanbixatzen ibiltten ga´. 
- Oin arrautzie, normalin, honenbeste oillo, horretxen beste arrautza itten dabe ixeixa. Bai. Baiña... 
- Ixeixe barik! Sasoien... 
- Baiña emoten jakue euren pentsue, emoten jakue euren gauza danak, baiña... Ordun emon be ez, ta gero eurek be ez. Hori pasatzen da. Oin baserri danetan da oilluek... Bueno! Holantxik. 
- Eta zeuek arrautzia jan eta? Basarrixetan umetan goguan dakazue...? 
- Arrautzie jan... Bai. Honan, zartankada patata-rriei bat edo ganien botata... 
- Gutxi... 
- Oin larrei lez jaten dou, baiña ordun... 
Ogia nola egin
Antxia, Pako; Sangroniz, Miren
- Zeuek ogixa eitten zenduen? 
- Bai. 
- Lehen bai. 
- Hemen bertan? 
- Hemen ta honek danin. 
- Danin basarrixetan. 
- Eta ogixa zelan eitten zan? Toki espezialen bat egoten zan ogixa eitteko? 
- Bai, artesia. 
- Bai, artesia esaten jakon, ba, holako armaixo modoko bat hantxe... 
- Batzuk esaten dotse "artesie", beste batzuk "oremaixe". 
- Bueno, ba, izen [daittela honen] mahaixonen modun, ba, tapiaz; barrun huekue. Ta hantxe eitten zan. 
- Eta masia zelan eitten zenduan? 
- Bueno, ba, urune, garixana zera, hori. Ta gero aurretik eukitten zenduen aurreko laba-ldikue, haren zatitxo bat gordeta eukitten zendun. 
- Txantxaduria, labaduria, labadurie. 
- Zatitxo bat gordeta eukitten zendun. Ta ha urunetan hantxe egoten zan, ta haraz eitten zan, ogixe bixar ein bihar bozu, gaur gabin haraz zatitxuaz eitten zendun, ba, masa bat, ogi baten tamaño ingurue edo. Ta ipintten zendun urunetan tapaute. Ta bixamon... bixar goxin egoten zan ha dana holan... 
- Harrotute. 
-... harrotute dana egoten zan. 
- Eten-ten eindde egoten zan ha. 
- Ta gero, haraz bixamonien barrido ipini, ba, hamar ogintzako-do urune tamaiñue. 
- Launtzat edo bostentzat, bardin da, ipiñi. 
- Ta ta ha masie haritxi urunai nahastau ta ure izen daittela, ba, artuantzako berue izeten dan lez, harentzako epela bakarrik. 
- Hozittute. 
- Dana masa haundi bat itten zendun, ta [hari be] , ba, dana ondo-ndo, ta tapau itten gendun guk. Mantatxo bataz edo tapau, ta atz´a barrido jagi daittela ha. Ha masa nausixe jagi arte itxain, ez dakit ordu-rdin bat edo ze izeten zan. 
- Segun zelako denporie euen... 
- Ta gero, ba, ogixek in, formak, formak: ogixek, biribille edo luzie, zeuk gure zendun modokue. Ta hari be barrido itxain laban sartzeko [...] jagi arte barrido. Ogixe itten dao biher haundixe, egun erdi. 
- Egun erdi ona bihar... 
- Egun erdi juten zan. Bai, bai. 
- Eta hori ze izaten zan astian behin edo? 
- Bai, astin behin. Itxain in biher izaten jakolako, ba... 
- Asteko ogixe itteko egun erdi. 
- Bai. Bata jagi arte, gero atzera barrido masa, atzera barrido masa... ba, egun erdi. 
- Eta esan dozu aurreko laba-ldiko zatitxo bat, ez? 
- Bai. 
- Bai. Halakoxe ikubilla lakoxe moltzotxo bat. 
- Eta horri zelan esaten detsazue? 
- Horri txantxa... 
- Txantxaduria. Hemen baserrixetan txantxaduria. Labaduria zan hori. Lebaduria edo zela esaten jako horri, ba? 
- Bai, bai, bai. 
- Ba, "txantxaduria" esaten jakon hari. 
- Orduan, bihar gogorra izaten zan, ez? Laba-ua eittia ta ogixak...? 
- Buo, gogorra ez, baiña [kargu antxian] ibili bihar. 
- Ba, beti ibili bihar dozu... ganian egon biher dozu. 
- Bai, gaiñera, ogixa inportantia, ez? Edo aste guztiko ogixa inportantia izaten zan basarrixan... 
- Bai. 
- Bai, andra batzuk eitten eben ogixa, baiña... 
- Denpora larregixen bazeunken be, ba... 
- Jagixegi. 
-... jagixegi ta txarto. Atz´a batu ein biher ta... hoba izeten zan, ba... 
- Beste batzuk, ostera, gitxiei jagitte eitten eben, ta gitxiei jagittekue sotillao izeten zan. 
- Bai, [...] 
- Lotue, ogi lotue, eskasa. 
- Sotilla? 
- Sotille. 
- Sotille. Eta hori ze da? "Lotua" esan detsazu, zelan...? 
- "Tupidue" esatie lez. 
- "Tupidue" izetie lez, gitxi harrotuikue, ha lotue izeten zan ta. 
Baserriko lanak; tresnak
Antxia, Pako; Sangroniz, Miren
- Orduan, zeuen... ez dakit, umetan-ta, zeuen akorduan, laixetan-ta eitten zan hemen inguruan? 
- Bai, geu be [indekuk] geu be. 
- Neu be... etxin laixetan asko indde na´ ni. Hona, honarte, beheko etxe zaharrin. Hortxe ein [naben] laixetan gehixen. Gurien bai laixetan itten gendun, baiña gitxi. ; gero goldia. Goldiaz geu hasi giñanin, barriz, dana beheruz bota ta kitto. 
- Eta laixetan zelan eitten zan? 
- Eskuaz hartute dzaust! sartu ta erain-rain ein ta "raust! " ta goiko hankiaz eutsi zerai -zelan izeten zan bera? -, beheko laixiaz eutsi ta goiko hankiaz laixie sartu. Edo beheko laixie sartu? Zelan? Lehelengo behekue sartu biher izeten zan. Joten zan, erain... 
- Eske horrek ikusi barik... 
-... eten. Eten zohixe, lurre. Ta gero okertzen zendun ta goiko eskuaz... 
- Barrurao sartzeko. 
- Bai. Goiko eskuaz zerai eutsi, laixiai eutsi ta bestiaz beheko laixia sakatu aurrera. Ta gero ha sartu ta buelta emon. 
- Lurrei. 
- Ta japa, koño! Ni neu gustoren... 
- Baiña holan lau edo illaran plantaute, e? 
- Bai, lau edo bost lagun, haxe da onena, bostekua onena. 
- Bai, zatixe eruten zendun. 
- Bai, baiña hirukuk eta bikuk eta [be hantxe]. 
- Klaro, jenterik ez dauenian, ez? 
- Bai. Andrie igul bakarrik [...] laguntzat gizonak eta... Nik laixetan gustora zurekin ein naben baten. 
- Baiña bata bestiakin ibiltten giñen ordun be, [auzuk] , ba, bata bestiakin. 
- Eta hori, laixetan, ze eitten zan edozein parajetan ala...? 
- Bai, edonon eitten zan hori, bai. 
-... ala mugarte asko zeren tokixan eta aldapatsua zanian edo...? 
- Aldapak [ziñin] lekun ta danin. Bai, ez... Honek... lauen be bai, zelaixen be bardin. 
- Ordun, hori, goldie etorri orduko danak; laue bazan, laue ta aldapa bazan, aldapa. 
- Hauxe goixau nik ez naben ezautu sekulo goldatute. Edo... laixatute. Hau beti goldatu eitten zan. Hemen auzuen euken goldia, dosko golda haundi bat. Ta euren jornala ipinitta euezan [golda...]. : soluen eguneko hiru pezeta -hori gerrataurrin, e? - ta mendira o basua goldatu bihar bazan, eguneko durue goldik jornala eukitten eban. 
- Eta esan dozu, klaro, goldia etorri aurretik dana laixau ein bihar zala... 
- Dana laixau, bai. 
- Eta goldia gitxi gorabehera noiz etorri zan? 
- [... lehelengo]... 
- Baiña gerra-urretik,...? 
- Bai,... 
-... bastante aurretik edo...? 
- Golda txikixek esaten jakenak, pala batekuek, gu jaixo baiño aurretik. Etorritte euen hori pala bakarroi gu jaixo baiño aurretik etorritte euezan, txikixek, honako palatxuek. Ta gero hori doskue etorri zan, hori etorri zala, ba, gerrie baiño aurretik hori be, hori dosko golda haundixoi. Hori ehun urtez honantzekue hori be, larogei bat urte o holakue iguel izengo da, e? 
- Ez dakit, nik beti ezautu dot eta... 
- Ze beti? Zuenien goldia-a ekarritte gerratostien. 
- Gurien bai, baiña nik aurretik iñona bai beste etxietan. 
Abereen ermandadea
Madariaga Agirre, Antonia
- Abarkak esan dozu aittak eitten zittuala... 
- Aittek. 
- Eta ze...? 
- Eitten eban ebai... 
-... ganauakin, osea, ganau-arruakin...? 
-... ganauan, holan, ferixetan-a... Lehena´ ganauek, ba, "ermandadie" esaten jakon , kuadrillak auzunan eitten eben danak, zera, hillien honenbeste bota ta ganau bat bati galtzen bajakon, ba, pagau ha [harean] diruaz. 
- [...] partidu, ezta? 
- Ta gero... Ez. Ha narrue iñok gure badau, saldu eitten eben. Ta gehixen aintzen otsanak. Eta gure aittek narru bat hartzen eban, ta narrue izeten zan pare bat urterako abarkak-ta eitteko. 
- Eta ez bakarrik abarkak. Buzterrixan eriek, lotzeko buzterrixa, erie... 
- Baitte, eriek be bai buztarrixe lotzeko. 
- Badakizu, ezta, zer dan eriak holan lotzeko bueltaka-ueltaka? 
- Zer dia "buztarrixan eriek"? 
- Buztarrixa da idixei, guk hamen polittauek... 
- Hamen, buruen ipintzen jakena. 
- Bai. Eta "eriek"? 
- Eriek diez, ba, narruakin ebeitte, holan, [...] ta bueltaka-ueltaka lotzen da. 
- Ta hareaz mosutik zihar idixa lotuta egoten zan. 
- Bai, osea, gogor jartzeko, bai. Eria, horretarako da. 
- Holan eitten zan hori. 
- Eta, orduan, aittak erosi zeban narrua...? 
- Narrue erosi ta harek... markau eitten zittuen. Markak eukezan umienak txikitxuauek, gurik haunditxuauk eta markaute berai narrue siketzen euken lekuen markau eitten zittun. Ta gero harek kutxillo fin-iñaz ebaten zittuen -txikixenak, txikixenak eta gero nausixenak-lantzien pare bi edo, ze harek beratu ein biher izeten zien. Uretan ipini egun batzuetan eta bigun-igun eitten zien. Ta gero orduaintxe, zeindde... ze esango dotsut, ba? Papel bat aber [...]... 
- Dantzarixei eitten jake, ba? Dantzarixek, guk... nik erositte [dauket] mutikuendako. 
- Beittu, eitten jaken... Entzun! Esango dotsut. Ez dot apurtuko hau... 
- Ez. Lasai! 
- Holantxe... 
- "¡Mira, mira que estilo...! "
- Holantxe musturre josi. Ikusten dozu? 
- Bai, bai, bai. 
- Holan josi hau musturrau. 
- Buelta emoixozu, ama. 
- Ta gero [...]. Ta gero hamen ixurra hartu danien, hemen bueltan, ixurra hartu zeindde narru mehe-ehe-ehiaz. 
Entzun? 
- Bai, bai, bai. Eta "ixurra" zer da? 
- Ixurre? Da, ba, hartzen jako, ba, gona barrenai be ta goniei be? Ixurre haixe da! Oin badakixu? 
- Tolostuta barrurutz, ez? 
- Ez, ixurra da... 
- Holantxe. 
- Ta gero tiratu ta... "Fruncido". 
- A! Bai! 
- Ederaz "fruncido". 
- Hoixe, hoixe da ixurre. Holantxe ipintten eban ha gaiñe. 
- Eta zeuk, baiña, ikusitta zelan eitten zeban...? 
- Bai. 
- Bai? Eta narrua, baiña, lehelengotik zeoze emoten zetsan, ez dakit, kokua edo... pixkat ontzeko edo? 
- Ez. 
- Karia edo botatzen jakon? 
- Arie bota... Karie, karie botaten otsan siketzen euela. Pixka-ixkat, e! Igurtzi eitten otsan trapu batekin danien. Hori da konserbetako, kokoik ein ez dakixon. Ta gero, ba, ebai; gero esei, lotu ta esei eitten eban. Ta, gero, biher zanien, ba... Niri eitten ostazen plazara-a juteko aittek eitten zittuen kendu gaiñeko bixarra dana zerai, abarkiai, bueltan, ta begixek eitten otsazen. Zelan esango dotsut? Zapatiek, zapata zaharrak-ta mihiñe eukitten dabe, ba? Mihiñe? 
- "Lengueta"... 
- Bai. Bai, bai, ba. 
- Ba, harixe mehe-ehe ebai, ta sartzen otsazen... hau da... esango dotsut. Beittu, ekatzu hona, esango dotsut. Hau da zera, ezta? 
- Bai, abarkia. 
- Hau da abarkie, ta hau ixurraz [...] , ta hamen, hamen honan beste bat eukitten eban honek. Ta hamen ta hamen begixek eitten otsazen har´az. 
- Zer, ez dabil ondo? 
- Bai, bai, bai, bai. Ez, nik esplikaziñua hartzen. Zu lasai. 
- Beittu, ta hamen ta hamen begi baltzak eitten otsazen harekin; sartu ta gero han [...]. Ta begixek bal-altzak begixek. 
- Osea, dotore-otore, ez? 
- Abarka dotoriek abarkak! Bai, gure aittek horrek... 
- Artistia zan orduan, ez? 
- Artistie zan, bai. 
- Hori zenbat bidar esan daben... 
- Artistie zan horretan... 
Buzkantzak nola egiten zituzten
Madariaga Agirre, Antonia
- Eta esan dozu harixa eitten zebela aittak eta amak... 
- Bai. 
- Orduan, ardixak-ta eukitzen zenduezen, ez? 
- Asko, asko, ardixek! 
- Jateko be bai, ezta, ama? 
- Bai. 
- A, bai? 
- Jan eitten genduzen ardixek neguen. Batzuk ardixek... batzuk gabonetarako-a ahari kapauek [esaten jaken]. 
Txikitten kapaute ipini ta harek gizen-izenak egoten zien. Ta txarrixe iguel txikitxue, baiña harek aharixek ipintten zittuen. Ta amak udan atze... besuek eta hankak gorde eitten zittuen gatza emonda negureko eta udan beste maskaltxuoi udan. Ta txarrixe dauenien harek aprobetxau; harek iztarrak eta besuek, gatza emon ta gorde. 
- Ardi-keliaz, ardi-kleiaz, ezta, jaten [zenduen]? 
- Ordi-kelie guk jaten genduen asko. Ta sarritten, gaiñera, lapikuen be bai gabien-a. Baiña gaberako-a porruk-ta baiño be eitten eban gure amak: beratzen ipini okelie, zatitxo bat, ta gero siketu ondo, ein zatitxuek, ta prasie etara kanpora beheko suen ipini parrillie, ipini han gañien, ta gorri-orri-orri eitten zien. Ta harexek; artuaz zatitxo bat ta gero esnie eran ta ala! , ohera. 
- Ohitturarik bazekazuen ardixakin, ez dakit, buskantzak edo ze izaten dira...? 
- Bai, hori da ardixaz... tripa baten sartzen die danak. 
- Eta hori eitten zenduen? 
- Bai. 
- Eta... 
- Hori, ba, ixeten da egun bireko bakarrik. 
- Matanzie diño. Ardixana txikixa da, txarrixa modokua ez da. Txarrixana haundixao bai, baiña zelan esaten jako txarrixari? "Buskentza", ezta? 
- "Buskentza". Txarrixanai ez, ardixana. 
- Ardixana. 
- Eta zelan eitten zan hori edo...? 
- Hori eitten zan, ba, kipulie ta berakatza ipini... Ez, kipulie ta porruek. Zehetu kazuela haundi batera, bota harek ganauek... edo harek eukezan grasa, ba, botaten jakon hara. Ta dana bigun-igun ein, ta gero garbi-arbi eindde -harek askan garbitzen zien, ure dauen lekuen ondo garbittu-ta gero amak eitten eban osoik sartu, hara tripa osora sartu. Tripakuk danak etara, garbi-arbi ein, ta hara sartu horrek danok. Ta gero, hau batzeko -hau, badakizu, hau haundixe da-hau batzeko zoz bat ein -zotza, e! - zuloko zuluetan-uluetan, ta batu. E? Zotzaz hau batu. Ta gero lotu sokatxo bataz ta esei ta... 
- Beira... Eta hori gustokua eukitzen zenduen...? 
- Bai, hori gozua izeten zan! 
Artilezko koltxoiak
Agirregomezkorta, Rosa; Olalde, Esteban
- Eta izarak ehunezkuak. Eta koltxoiak zelakuak ezautu zenduezen umetan? 
- Guk koltxoiek lanazkuek beti, lanie. 
- Ardi-anie. 
- Ardi-anie beti. 
- Arta-alutazko...? 
- Bai. Ha... Baiñe ha zera zan... azpikue. 
- Jergoia edo... 
- Bai, zelan esaten gendun, ba? Koltxoie... 
- Lastamarragie. 
- Lastamarragie esaten geuntsen. 
- Bai. 
- Halakuekin soldautzan be egonda na´ ni. [Hamengo] antzera. 
- Zelan esaten detsazue? 
- Lastamarragie edo. 
- Holako, geiñie zabalik deuken tela... poltsa haundi bat ixeten zan. 
- Bai, poltsa haundi bat ixeten zan. Ha bete zerakin... 
- Arto-alutekin. 
- Arto-alutekin. 
- Ta harro-arro ein ta gero gaiñin koltxoie. 
- Bai, ta arto-alutak be ixeten zien arto... barruko fiñek, enjeneral, apartautikuek. Enjeneral, barruko, artuan barruko... geiñeko zerak zakarrauek izeten die, gogorrauek; barrukuek izeten die asko be fiñauek. Ta harek apartaten zien, ba, aurrez, mordue, igual da, ta haretxi sartu ta haintxe. Harek azpixen ta gero gaiñetik... 
- Ardi-anazkua? 
- Ardi-anazkue. Bai. 
- Ta ardi-anazkuak be, koltxoiak, lana eukiko zeban, ez? Lantzian behin astindu edo... 
- Bai, bai. 
- Bai. Gero, soltau telioi, etara [hara] kanpora ta jo makillekin, ta harro-arro ein ta... 
- Makillekin edo txibittak esaten geuntsen guk, makilla bikotxa. 
- Eta zelan esaten detsazu? 
- Txibittie. Makilla bikotxa ta goixen bata bestiai juntatzeko narruzko zer bat izeten zan. 
- Honek euken hori. Nik ez naban... Nire jaixotetxien ez euen holakoik. Baiña holan... 
- Garixe, edo... babie joteko be bai hoixe, hoixe usaten gendun. 
- Kanpuen bota baba-tsro mordue ta harekin "bla! " ta "bla! " ta... 
- Harekin inddarra emoten jakon doblie baiño gehixao. Bueno! Ta erdixe neke. Emoten jakon bueltan ta jo-a "blast! ", "blast! " joten eban harek, inddarraz jo. Baiñe... ta emoten otsen belozidade bat txibittiaz, esaten geuntsen. Narruzko zer bat eukitten eban goixen, ta jo-a bueltan "blast! ", "blast! "... 
- Ze zan, zeuek etxian eindakua edo...? 
- Bai, bai, bai, bai, bai, etxien. Makilla bi. 
- Makilla bi. 
- Makilla fuerte bi izeten zin. 
- Ta holan, ta... 
- Koskatxue... 
- Koskatxue ipini... 
- Koskatxue etaratzen jakon. 
-... ez daixen kanpora urten. Ta handik han narru zati bat ipini ta beste bat. Ta ha bestie goikue juten zan inddarrien kanpora. 
- Bai, bai, goikue inddarrien, urrinddik. Ta harek inddar haundixe ta babie be haretxekin joten gendun. Babie asko hartzen zan, ba, lehen. 
Karea zertarako erabiltzen zuten
Agirregomezkorta, Rosa; Olalde, Esteban
- Dana dala, esan dozue berduria-a jaten zala, baiña lehen ortuetan-ta hartzen zan gaur besteko... Ba, ez dakit, lekak, porruak... 
- Bai, bai, bai, bai. Beti. 
-... zanahorixak... 
- Zanahorixie gitxiau. 
- Gitxiau. 
-... tomatia, letxugia... 
- Tomatia ta letxugie ta horrek bai. Eta lekak eta horrek beti. Guk umetatik ezautu dou hori. 
- Bai, baiña lehen tomatie be sartzen zan, landarie ez zan hamen etxien ez gendun hartzen. Hortik, Berrizen euezan hor, [...] hartzen zan. 
- Sasoien plazan-do erosi. 
- Bai, landarie eitten gendun. Guk enjeneral... 
- Eta piperra be bai beti. 
- Bai, beti, baiñe... Ta gero sartzen gendun solo baztarrien goittik behera landarak igual mordue, artotza baztarrien. 
Ta hantxe heltzen zien. 
- Ta oin baiño, oin baiño erreztxua´ hartzen zan, e? 
- Bai, bai. 
- Oin, bueno! Badao plagatan! Kontra eitteko botikie eta abarra erabili biher! 
- Bai, bai. 
- Gu gaztiek giñenin botikaik ezeri ez jakon, ezeri be ez jakon botatzen! 
- Eske ez euen eta, botikaik eta. Ez euen ta botikaik klaseik! 
- Eta hoba; ez egotie sanuaue. 
- Bai, sanuaue. 
- Hori ez dakit nik harek eitten daben ala zer. Gaixotan badao baztarretan...! 
- Baiña lehen karia be erabiltzen zan asko, ez? 
- Hori da! Hori da! Ha sanuaue, e! Horrek beste danok baiño. 
- Guk karie asko, e! Ze honek lurrek gogorrak die ostantzin ta guk urtin behin edo, urtin baten, kamionkada karia ekarten gendun urtero. 
- A! Orduan ekarri eitten zenduen? Hemen inguruan ez zeuan karobirik edo...? 
- Ez, hamen ez. Guk, enjeneral, Markiñatik ekarten gendun. Bai, Ittuarte, Markiñako Ittuarte zan ekarten ebana, kamioie beuken, ta berak euken zerak. Ta gero, bestelan, hurrengo hor zeretik, hemen, Atxartetik. Atxarte, Mañarixan aurrera jarraittu hor zerin ta hortxe da´. 
- Bai, nik ezautute dauket. Ta han... Ta neri eskolara juten nitzenien, karie eitten be, [harri bola batzuk] , harrixek bota... 
- A, bai, klaro, karie bai. 
-... ta [halan eitten zan]... 
- Hamen, hamen beuezan ni gaztie... 
- Laba moduko zer haundi baten, han harrixe erre eitten eben. Ta harekin eitten eben karie. 
- Kare-atxa izen biher. Bai. Hori Santa Eufemia hatxa dana da kare-atxa. Horkotxe harrixe da. 
- Nungua? 
- Santa Eufemikue. Hor Markiñetik hor... 
- Bai hemendik be! [Artetatik] eruten eben harek. 
- Baitte. Bai, hamen be bai ta [...] be bai hor behetik be Mallebittik. Mallebixan han kurban, Mallebi pasaute, bertan kurban ezkerreko aldetik badao, ba, etxe bat? Oin zera dao han... 
- "Carnicas". 
- "Carnicas", almazenak? Harek almazenak daozan lekuen euen kanterie, holakotxe kare-atxana, ta handik... 
- Bai, bai. Ixen biher dau harri garbixe... 
- Bai, bai, bai, harri garbixe. 
-... hortako. 
- Hamen Oizen ez dao; Oizen zera dao hare-arrixe, hemen horrek etxiorrek duken moduko harrixe. Baiñe hori diferentie da. Hori, kare-atxa diferentie da. Ta ha eitten da zerien, zulo baten, egurre bota ta gero gaiñetik zera botatzen jako, harrixe. Ta sue ein. Suek, eta suek erre eitten dau. 
- Sue azpixen ta gaiñetik bota harrixoi... 
- Ta barrido haxe. 
- Ta gero hantxe, erre ta erre, ta gero hautse. 
- Ta gero azpittik etara. Parrilla, parrilla bat eukitten eban ta [ha] hautse ta harrixek parrillan geratzen zin, ta azpittik etara gero karie. Ta harek eitten eban hau lurre erre. 
- Lurre... harek bai eitten dau errextu. 
- Bai, erre eitten dau. Karie balego oin be, baiña ein be ez dabe eitten ta! Ein, leku batenbatzutan bai hortxe Gernika ondun-do eitten dabe oin be karie. Bai, eitten dabe. 
- Bai. Hor... zerak... almazen baten egoten die poltsak. 
- Poltsak egoten die... 
- Iños ekarri dou ha be. Eta letxugie erein ta ein biher dan lekuen bota ta lurre gozatu eitten dau. Ta pentsetan dot harek... 
- Bai, ta kokuek erre. Kokue galtzen dau harek! 
-... kokue be eliminau eitten dabela. Karie ona da, e! 
- Karie kokue galtzeko. 
- Bai. Eta sanue! 
- Bai. Kokue oingo moduen ez euen lehen kokoik hamen gure zeretan. 
- Ez, e? 
- Kokue erre eitten dau ta! Ha dauen lekun ez da ibiltten bareik! 
- Ez. Bareik be ez ta... 
- Bareik be ez ta karakolik be ez ta eze... hori beste koko-arra, hori be ez. Ze harek berak erre eitten dittu kokuek eta harek hil eitten die. 
- Orduan, lehenaoko produktuak hobiak zian, ez? 
- Asko, asko. Bai, bai, bai. 
- Garbixauek, garbixauek, enjeneral, karie [ibiltten] zan ta. 
- Esan dozu, lurra gozatzeko karia botatzen zala... 
- Bai, bai, bai, bai, erre eitten dau. 
- Lurra gozatu eitten dau, samurtu, erreztu. Errez-rreza lurra isten dau, solte-olte. 
- Soltie gero. 
- Bai. 
- Eta gero, ongarrixa beti izaten zan zimaurra, ez? Lurrandako abonua edo... 
- Bai, bai, bai, abonue, abonue. 
- Zimaurre. 
- Zimaurra. 
- Zimaurre. Ta gero landendako ekartzen zan txori-atsa esaten jakona. Orduan txori-atsa esaten jakon. 
- Hori hautse jaurtzekue. 
- Abonue jaurtzekue. 
- Karia modun jaurtzekue. 
Basoak; perretxikoak
Agirregomezkorta, Rosa; Olalde, Esteban
- Basuen, ba, haritxek eta paguek eta egoten zin. 
- Haritxek eta paguek basun. 
- Hagaittik egoten zin ordun perretxikuek, urdiñek eta urritxek, edarrak. 
- Bu! Jan ezinddeko beste perretxiku batzen gendun guk ordun. Jan ezindde perretxikue! Bai. Etxetik urten ezk´o, perretxikue? Bueno! Ta ganauek larr´a eruten genduzen goxien, ta txapelakin, txapela bete perretxikokin etx´a. 
- Eta ze perretxiko izaten zian orduan? 
- Urritxe ta gibel-rdiñe ta onddue [betik ez]. 
- Onena. 
- Urritxe ta gibel-rdiñe, haretxek izeten zien. 
- Ordun ez zan ezautzen robilloie-a. 
- Ez, ez, ez, ez. Robilloie oin, ointsuen ezautu da hemen. 
- A, bai, e? 
- Bai. Ta guri erakutsi oskun robilloie ze zan nire lehengusu batek. Praillie zan, Perun egon zan bera, euen -hortxe [Apottekue] ; Apotteko Felipe-; hona etorri zan baten. Ta hortaxek, Trabak´a giñoiezen erromerixa´ edo, ta gurekin joien hametik. 
- Ez, San Martiñen errosarixue. 
- Edo San Mar... A! Zeoze, behintzet, horrutz giñoiezan hortxe goiko kamiñun, ta bera konbersaziño horretxeaz ta berak [...]. [Bajatu] zan kamiñuen goittik behera piñudire [hementxe] , hortxe kamiñuen goittik behera bajatu zan piñudire ta haintxe topau eban, ta "Honetxek dittuk". "Mekauen", esan nutsen "holakuk han gure piñudi baten baitte kamionkada bat be egongo zuan, ba, saso´ baten! ", ta "Bai? ", ta "Bai! Bueno! ". Jo-a hankapien kendu ezindde robilloie! Baiñe ez gekixen zer zan! Ta orduntxe haretxek erakutsi oskun jaten ta oin harrezkero... 
- Oin topau ezin! 
- Oin topau ezin! 
- Nahi baiña ezin oin? 
- Ez. Baiñe hori be hazten da piñudixek biher dau hor, dozena bat urte ingurue biher dittu emoten hasteko hori robilloioi. 
- A, bai, e? 
- Bai. Ta hobeto, gaiñera, aurretik solo edo holako ibili, ta gero piñu sartutako lekun hazten da gehixen. Gero gastauz juten da; piñue haundixe hazixez gastauz juten da. Bai. Hamen be hortxe daz piñudixek eta lehen asko hazten zan ta oin bape ez [da´...]. 
- Eta zuek, orduan, igartzen dozue perretxikuak be gero eta gutxiao darela edo...? 
- Hori bai, behintzet. Bueno, segun. Segun zelako edadeko piñue dauen. 
- Baiña, ez dakit, honguak lehen beste dare edo gastatzen...? 
- Hongue pasa dan urtin asko egon da itxurie. 
- Bai, bai, piñudixetan egon da, baiña orduen onddue egoten zan... 
- Haritxe dauen lekun. 
- Haritxe dauen lekun. 
- Arbolie dauen lekun. 
- Tantaixe, enjeneral. Tantaixek-ta hemen danien egoten zan, ba. Orduen piñurik ez euen ta! 
- Bai, hori... 
- Hamen piñurik ez euen. 
- Oin hirurogei urte ta be ezautu gendun onddue. Bueno...! 
- Bai, onddue asko egoten zan. 
- Bai. 
- Bai, baiña, enjeneral, horixe, hortxe, hor goixen be tantaixek egoten zien asko. 
- Eta horrek oingo kerten-uziok barik potoluek ta azpi-urixek. Harek, harek izeten zin ondduek ederrak! 
- Kirtena sendue, sendo-endo [kirtena] , altura gitxi ta bal-al-altza geiñie ta onddue, ha izeten zan onddue. 
- Piñudikue, enjeneral, kerten-uziaue da. 
- Bai, bai. 
- Eta zeuek ezautzen dozue edo sasoi baten biharbada gehixao ikusiko zan, perretxiko bat gorriska dana? 
- Bai. 
- Eta oso estimaua... 
- Kuletrua edo esaten jakona? Bai! 
- Kuletrua? Zuri-urixe [...] lehelengo... 
- Gorringua, ez? Emoten dau arrautza-orringua dala... 
- Bai, bai, bai, arrautza gorringua [lantxik]. 
- Bai, bai, bai, guk umetatik [ezautute] hori. 
- Gero zabaldu eitten zan. Ha gaiñeko [...] tela zurixe apurtzen jakon, ta ordun, ha apurtu [aldin] izeten zan zeindde pelotie [latxik]. Ta gero zabaldu eitten zan, zabaldu-abaldu-abaldu eitten zan. 
- Bai. Ordun be bai, ta oin be bai. Oin ba haxe ha. 
- Bai, baiña oin topau be... 
- Oin ez dakit nik piñuaaittik ala zegaittik... 
-... Ez dot jun dan urtietan be. Ez dot urtietan be ikusi! 
-... oin ez dou ikusi. Baiña gaztetan bai. 
- Baiña guk gaztetan perretxikue ezautzen gendun... bueno! 
Artzain Ameriketan
Longarte Gerenabarrena, Pedro
Ni asko distraitzen nitzunan neure trastiokin. Pintxasue eindde be nik neuk arreleta najittunan, kamioiai nai e... Ni eindde najan, atzeko burdixai, lau tornillo eukitte jittuk erruberan. Allegau nitzenien, jota braust! , erruberie beera. 
Laurek galtzie suertau. Komisarixie esaten jakona burdi itzela ok. Jun atza lorrotzien da lau tornilluok topau. Esan najuan "ortxe egon bidabe onek", ekarri, lotu te abante. Kamioiai pintxasue eitte jakola ta nik basuen arreleta naban. 
Gero etxien egoten nitzenien onakue ta olakue ta, llabiek artu te kaja, an estok egoten esebe, e!. Da pustu selan eitten nebala pentzetok erruberie? Soltau bujia kamioiai, an bujia sulun sartu bujiai soldiauteko tubue preparaute erunda ta, txuff, txuff, bujia sulotik jaurtzen jon ba axie, aras pustu. Niri akordau jatan aundiñe suan... kanpue ipintten. Kanpue nibel ipiñi bier isetok, bestela estufaik etxak ondo gaatzen, da oie be etxak ondo gaatzen. 
Banierduan da kli-lo itto jatan. Nik kontaktue kendu es. "Ointxe da edarto", etxustek, ba, baterixie dana jan! 
Urrengo esan justan "I, kanpue kanbixau bijuau". "Bai, ointxe gasak edarto, baterixaik etxeukek". Esan najutzan "arrankauko juau". Altzau najutzasen aurreko errubera bixek, bata egurrekin kaltzau, bestie katuakin altzau, lotu sokie erruberan, kuartan sartu te... arrankau! A suan loterixe! Ori bai badala esperimentue akordetakue! 
Artzain Ameriketan
Longarte Gerenabarrena, Pedro
Etxuat ikusi gausa bat itzelarik aintxe ikusitte nauen baiño. Belbioko jaixek sittunan. Gu Kerryn gaunasen. Esan najutzenan Juan Pedroi: "I, Belbiora jun bijuau". 
Artzain Ameriketan
Longarte Gerenabarrena, Pedro
Etxuat ikusi gausa bat itzelarik aintxe ikusitte nauen baiño. Belbioko jaixek sittunan. Gu Kerryn gaunasen. Esan najutzenan Juan Pedroi: "I, Belbiora jun bijuau". Guk an ikusi gendun gausa bat... esunan a gisonan kapasidades einddekue. Millo bat bonbille ixotute jungo balitzes be... katxarro bat, itzelesko gausie. Erremara mordue pasau bisunan, jutaldi itzela jaunan mendis mendi; da gaatute begire egon giñan. Ein juan, ba, minittu erdi arek agertu te eskutau eitten. Gure artin "a estok ixen, ba, gausa normala". Urrengo etorri sanin esan najutzan usabai "estosue eser entzun? "Es". Urrengo etorri sanin, "baakisue ser ikusiosuen suek? ". "Es". "Ba, a ixenda rusuek bota daben koetian atzie". Gitxik ikusi daben gausa bat ikustie suertau jakuan. 
Abadearen inguruko azalpenak
, Felix; Gallastegi, Basilio; Goitta, Pedro; Onandi, Pilar
- Zera sermotutxu bat eingo dotsela, esan ba hori sarie esan nau gero zestuk eitten zittune. Sermotutxo bat eingo dotsela abadik. 
- Ez dakit hori. 
- Ta ba sermotutxuoi, ta gero e ahuntzek eruten ei zirin [Maltaraeñien] , ahuntzek bittartian harutz ta honutz, ba harek euren kopapuntu hori, han batu dittuek, ta ba gero ba haixe, urekau modue, [...] ta sakritsauei¸ sakritsauei azkanengo "hi bertako ministrua azelako lau edo bost", proust, albokoariai, sakristauai, hori be Gerin (Gerian) pasauteku da ba. 
- Egin leike. 
Ezagun baten inguruko kontakizuna
, Felix; Gallastegi, Basilio; Goitta, Pedro; Onandi, Pilar
- Lapatzan hasi garien ezkero lehenengo Lapatzakua amaittu bihaeko juau. 
- Bai, bai. 
- Esteban, Esteban Lapatza, ta harek mendixen ardi txabolia. Ta guardia zibillek kazadorien ondorik. Ta guardia zibillek: "Oye, ¿ya has visto cazadores? ", ta "Si, ya he visto, pero yo no se donde andan", atzera Estebanek. Ta "Pues, ¿a donde vas tu? ", "Yo a monte, sacar a las ovejas", Esteban horrek. 
- Bapez baiño gehixa ' zan! Orduen berbarik be [ezin jakin] erderaz [danak be]! 
- Ez, ba! 
- Bai, erderaz apeziñokua ei zan. Bai, apeziñokue. 
Mallabiko baserritar baten inguruko kontuak
, Felix; Gallastegi, Basilio; Goitta, Pedro; Onandi, Pilar
- Harek erloju ' be, hemen kordel baltza... 
- A! Bai. Lehen kordoie... 
- Ta honakoxie, patatie. Ta "Ze ordu da, Esteban? ", ta "Laste ikusiko dou. Hamarrak eta hamar. " Gure aittak esaten eban beti hamarrak eta hamarrin eukitten ebala harek. Ta beti preguntia. Ta Trabakora ta [Oxara] juten ei zan, ta "Ze ordu, Esteban? " Tentatzen be bai, e? Ta "Laste ikusiko dou. Hamarrak eta hamar. "
- Hori sorgiñena kontaixozue, Esteban Lapatzana. 
Lan-istripuak; seguruak
, Felix; Gallastegi, Basilio; Goitta, Pedro; Onandi, Pilar
- [...] albañel ixo izen biher bienien, aldamiñu altzatzen, aldamiñue, ta bati komunerako larrixe etorri jakon, bajatu aldamiñun behera ta jun ein zan komuna ta bestik atzera altzau ta ekin otsen biherrien, ta a komunien dauen artien jausi ta hil zien [...]. 
- Hartu ogixe hutsik ez ein. 
- Andrie jun jakon: " bai e, zu hortxe egoten zara da guri pasa jaku biherra" ta "zer pasau da ba? " "e aldamiñu jausi ta egon dizanak hil diela. Ta "es mas" suertie euki dabela komunin eotiaz. Handik urte beta harei alargunari han hil ziran alargunari bosna millo kobratzeko, zera diru etorri jakon, ta andrioi jun ein jakon, ta: "oin be zozer pasaten jatzu zuri" ta "bai". "Alargun geldittu zirenei bost millo kobrau biher dabe /bidabe/ ta zu beti komunin eoten zarilako ezebez". 
- Komunin eon ziñilako ezer ezin kobrau. 
- "Hantxe denpora larrei eitten dozu" ta kobrau barik geratu zan. 
- [...] mutil lekitxarra zan, ta jun zan Lekitxora ta barku galdu ein zan, ta ba galdu zirin gizonei ba diru edo segurue edo zera. Andrak [...] nire gizonak[...] ez zekizien segururorik. 
- Bai ba kobratzie nahi [...]. 
- Bere gizona zergaitik ez zan hil. Harek harek ondo ekixen. 
Mando-euliak eta erromeria
, Felix; Gallastegi, Basilio; Goitta, Pedro; Onandi, Pilar
- Ta Lapatzak, kortako behixei manda-ulixak -oin manda-ulixa be gastau ein da ganauetan be! -, ta [...] potetxo baten sartu ta han, Trabakun, plazie zan, erromerixie. Ta potiorri tapioi etara ta etxerako gogue neska morduek, kontizu. Pikau mandeulixek ta etxerako gogue! 
- Zorrotza [...] , gero! 
- E? 
- Manda-ulixek zorrotza eitten dau heldue. Pikadie zorrotza mandeulixek. 
- Enee! Hoixe! 
Semea abade egiteko dirurik ez
, Felix; Gallastegi, Basilio; Goitta, Pedro; Onandi, Pilar
- Ta beste gauze bat, bidie, zera, kongregaziñorako [diruan izena] , hamen auzuen be abade bat [ein guran] , estudixatzen, Otsonen. Eta aittek eta amak ezkondu ein gure alabie, ba, harentzako diru pixkat ekartiarren, abadia eitteko dirue ekartiarren. 
- Hamar mille pezeta edo kostatzen ei zan... 
- Ehun duket, berrehunekue, argitzen jakuela, baiña hirurehun-aurehunekue gure. Abadien karreria amaitzeko diru palta. Ta ehunekue ta berrehunekue argitzen jakuela, baiñe... guk etxien daukou mutil ona, gure [aittitte... morro] , etxerako mutil ona etxin daukou, baiña dirue faltau abadien karreria amaitzeko. Ta ehunekue ta berrehun... Duketa, hamaika erriel. Entzun ondo, e! Hamaika erriel, ba, etarakozu kontue [esloie deukozuenak] zenbat urtetzen eutsen. 
Duketa hamaika erriel. Ta ehunekue ta berrehunekue argitzen jakola, baiñe hirurehun-aurehunekoik ez. Ta, halantxik, gero Elorrixotik etorri, ba, ez jakixat, hirurehun edo laurehun edo ze ekarriko eban, handik etorri karreria amaitzeko... 
- Dirudune. 
-... dirudune. Halan amaittu zuan hori gure zaharren denporan. Nik neuk ezautu, haren ehun-errehun [biher zittunen] andrioi, etxera ezkondutekue, Otsonekue, ezautu najuan. Pascuala. Baiñe haren aurreko guresuk ez. 
Antzinako kanta
, Felix; Gallastegi, Basilio; Goitta, Pedro; Onandi, Pilar
Hemen kristauak bidian degu, ba azken juizio eguna geure begien bistan ikusi behar deguna. 
Josepateko zelai santuko tronpeta-oinu illuna galduak pena eramango du eta justuak fortuna. 
Zeruak ditu hamabi ate aingeru bana guardian urrezko murallak eta alhaja fiñak erdian. gloria [...] danean musikaren alegrian hori alkanzatutzera danok saia gaitezen fede garbian. 
- Ta, ba, kantauko dotsuraz gehixago papeletik nahi badozu. 
Antzinako kanta
, Felix; Gallastegi, Basilio; Goitta, Pedro; Onandi, Pilar
Munduko gauzen errematia dakar azken juiziuak hauts bihurtuta utziko ditu herri ta palaziuak, mendiak lehertu alkarren kontra herri ta naziuak zetentzi hori botako digu Jesusen bendeziuak. 
Itsasoak su, eguzkia illun, illargia odolak hartu lurra ikara eta, gaiñera, errio danak agortu, munduko gauza baliosuak erre ta ikatz bihurtu pekatariak umil gaitezen bada zerekin beldurtu. 
Heriotzaren larritasuna, suspiriua barrendik, nahi ez degula bertan hil behar anparo gabe iñundik Josapateko zelai santura juango gera hemendik ez da zeruan sartuko Jesus desanparatzen duanik. 
Jesus zerutik Josapatera aingeruakin batean pekatarien artzai umilla badator hoien tartean zelai santura juango gera bide guziak betean gure orduko larritasuna zetentzia eman artean. 
Alkarren bistan emango digu zetentzia bat zorrotza gure obrak han azaldu behar gaixtoarentzat ze lotsa! 
Pekatariak altxa dezagun Jesusengana bihotza, konsideratu gugaitik nola pasa zuan heriotza. 
Josapateko zelai santuan asko degu ikusiko Jesus nola dan zetentzia bat guri ematen hasiko. 
Gaixtua danak inpernurako, onak ez du mereziko justuarentzat zeruan silla eternidade guziko. 
Aita Santu ta errege hoiek, obispo ta apaiz guztiak, pobre ta aberats diranak berdin maixu horren justiziak. 
Diruak ez du han balioko hori gaude ikasiak. 
Zeiñi berea emango dio jangoikuaren graziak. 
Anima galdu baten tormentu eta nahigabe haundiak zer diran ezin konsideratu gizonaren memoriak eternidade guztiko penak etsaien mende jarriak horra munduko gustuak eta egun engaiñagarriak. 
Guztiok gera pekatariak deseoz edo obretan tentaziuak guretzat dira ez da dudarik horretan. 
Gorputz argala erortzen bada bere bizio txarretan, gure anima entregatzen du etsaien hatzaparretan. 
Bi bide daude ezker ta eskubi komeni da ikastia aukerak daude, bata zerura inpernurako bestia gure anima jaungoikuari hainbesteraiño kostia eta zer pena hartuko duan Luziferrentzat uztia. 
Infernua da kalabozo bat mortal ikaragarria han sartzen danak ikasiko du tormentu hoien berria. 
Luziper dago hango errege ezpatarekin jarria. 
Harren mendean egon beharra animak daukan larria. 
Zeruak ditu hamabi ate aingeru bana guardian urrez muraillak egiñak eta alhaja fiñak erdian. gloriak daukan edertasuna musikaren alegrian premio hori alkantzatzera gabiltzan fede garbian. 
Aita Santua Erroman dago, izena Pio deritza haren kontrako enemiguak inguraturik gabiltza. 
Jangoikuaren birtutia da beti errenditzen gaitza kristau fidelak, kunpli dezagun ebanjelioko hitza. 
Bertso berrien errematia zer datorkigun jakiña horra nik esan nola behar dan egia [justuen] samiña premio hori alkantzatzera enpeñatu ahalegiña zu bitarteko eskatzen zaitut aingeruen erregiña. 
- Amaittu dira horrek. 
- [...] 
- Bueno, hori klasiori amaittu da. 
Mallabiko antzinako kontuak
Gallastegi, Alejandro; Gallastegi, Basilio
Esteban Lapatza, Manuelen aitte, sara saltzen Durunga jute suan da, gabien billurretan ibiltte suan. Gabak asko billurtze juan. Sarak astun artute doiela, "arre, arre! Kataluña Lorgoño"- kantatze juan-"Kataluña Lorgoño, arre, arre! earto goies da. "
Askabarrin astue gaatu ei jakuan aurrien da, "arre, earto goies da" esan jutzan astuai, baiñe astue geldi. 
- Se errekoiño da emen? - aurrie dana bete-ete sorgin urten jutzen dantzan. 
- Jesus esanda seiñetu notzen da anda errekoño martxosten danak-esan juan. 
Mallabiko antzinako kontuak
Gallastegi, Alejandro; Gallastegi, Basilio
Edurras, Goittako osaba sana ta Uxartekue, Otzoneko eskatzien, suonduen jauasen, Domingo be eurekin. Orrek mutikuek jauasen da, akordau jakuan aintxe, daun-aun, txala ill bidabela, eta esan jutzan Goittako osabiai:
- Txala ill bijuat ointxe, eutzikutzek? 
- Bai, eutzikutzet. 
Jun da kortatik ekarri juan txala "txikili-xokolo, txikili-xokolo", bietz-skolotz baten. 
"Ill eingo ete jok" pentzatzen egon ei sittuan eurek eta, baitte, eta ataire ta "digrosk" jo ta garbittu juan txaloi. 
Paskula, Domingon andrie, Goittan gorutan suan da batamatek esan jutzan Domingok txala ilddabela ta jun dok Paskula etxa:
- Baiñe, Domingo, ser einddozu? 
- Su ixixillik, andrak oilluen arrautzekin da beixan esnias ainddu, bestela ixixillik-san jutzan Domingok. Txala ildde-arbi ein juan. 
Gero, bixaon goxien, Goittako osabie jun suan atza ta, odoloste bat sotzien sartute jeukan Domingok, prasatan erretzen. Goittako osabiai, -gurok? -eskiñi tte, -es neuk jan bijuat-ta buelta ein dde berak jan juan odolostioi. 
Oixok danoi. 
Mallabiko antzinako kontuak
Gallastegi, Alejandro; Gallastegi, Basilio
Uxarteko osabie ta Goittako osabie jun sittuan baten Lapatza, denpora txar batas. Estebani denpora txarra gustatze jakuan da esan jutzen arei:
- Au denporie earra! 
- Bai, denpora txarra da! 
- Bart ordubatetan txori torrepuksic etxaburuko aixtixen "kirrink, kirrink" eitte najuen. Ori seiñaletxu politte denpora earrak eitteko. - esan jutzen Estebanek. 
Uxarteko osabiek esan jutzan:
- Gurien be atzo katuek sille beltetan sekuleko dantzak erabilli sittuen. 
- Je, je! Ori beste seiñaletxue politte denpora earrak eitteko, katu saarren sille beltetako dantzak. Ori seiñaletxue politte denpora earrak eitteko. 
Denpora txarra gustatzen jakuan, kontisu, ta denpora txarrak posik eukitte juan. 
Mallabiko antzinako kontuak
Gallastegi, Alejandro; Gallastegi, Basilio
Leena, Mallibixen, Turubio Etxebarriko ta Talo Txiki asarratu sittuan. Eldu jutzen burruke, Mallibiko Sirkulun de eskillaretan beera bueltaka jun sittuan. Eskillara buruko lauen gaatittuk eta Don Julian medikuakin bat ein juen an. Don Julianek pentzatzen juan asarratute ebisela, baiñe okerrerixas ebillasen bixek. 
Don Julianek "bakie, bakie" esan jutzen da Turubiok:
- Santisima Dios! Bedorrek duke gure arduraik ala? - kontestau jutzan medikuai. 
- Arduraik es, baiñe, neuk pagaukot serbesa pixkat eta serbesa pixkat eran biau. 
Baietz esan da, bixek artu, Talo Txiki tte Turubio ta, jun de serbesie eran juen iruren artien. 
Mallabiko antzinako kontuak
Gallastegi, Alejandro; Gallastegi, Basilio
Uxarteko osabie ta gure aitte jun sittuan bein perretxikuta, Iñusiñako basora. Beranin esese, bestianin be perretxikuten iñor ibilli daitten apenas gustatze jakuan Ainddiberko etxekandriai, Patxi Ainddiberren amai. 
Bat ein juek an osabiek, Patxik eta gure aittek eta asarratittuk Ainddiberko etxekandrie ta Uxarteko osabie. Bata erremarian alde batetik eta bestetik bestie. 
Ainddiberko etxekandriek makillie ei jeukan eskuen. Jaurti jutzek golpie makillias eta makilliorrek erremalangie jo. 
Uxarteko osabiek golpe ein jutzek beste puntetik eta bixek alkarri tireka ibilli sittuan, alkar bensitzen. 
Patxik albotik:
- Ortxe ama, aprobau ortxe! - Esate ei jutzan. 
Apurke, apurke, Uxarteko osabiek tiretu te tiretu, apurke apurke, erremalangan katittuko espada ainddu ein bier. 
Ainddu jutzek eta Uxarteko osabiek irebasi. 
Éskutatik makillie etautzenien Áinddiberko etxekandriek:
- Beiñ eukaut urrau! - esa jutzan. 
Ori ortxe akabatzok. 
Mallabiko antzinako kontuak
Gallastegi, Alejandro; Gallastegi, Basilio
Basilio Iñusiñako ta Eugenio, Basilion aitte, tellerixan araketan jabillasen baten. Basiliok Urkixako auntzai oostu te poltzikun txiliñe jeukan. Basilio ittaurren da aitte atzien, Basiliok poltzikoko txiliñai saatie etatze jutzan. Aittek oserbau jutzek atzetik saatie ta esan jutzek:
- Se dukek or? 
- Nik etebe etauket. Nik etauket eter! 
Osta be ekiñalditxue ta osta be "txikili-xikili" txiliñek saatie:
- Soose baukek eta erakutzik! 
- Nik etauket eter! 
Osta be beste jeurt bat edo bi tte osta be saatie. Aittek derrigorrien erakutzi erai jutzan da: Urkixako auntzan txiliñe. 
- Nundik ekarriok au? 
- Urkixako auntzai kendu nutzen atzo. 
- Ba, entregaik derrepente. Ementxe ganauek geldi diela itxaine eingo juat eu etorri arte ta entregaik ori Urkixa segidun. 
Ta bilddu juan Urkixa txiliñe entregatza. 
Mallabiko antzinako kontuak
Gallastegi, Alejandro; Gallastegi, Basilio
Oin urte asko, Gomesian, enpalmian onduen, keixak jeuasen edarrak. Ni, Antonio Aitxuluetan dauena ta "Entran"
Lapatza jun gintzuasen keixata. "Entran"-ek eskupetie jeukan da Gomesiako Paulak txakurre esarri oskuan keixa gaiñien gauesela. Salto ein genduan keixatik eta "Entran" Lapatzai esan najutzan:
- Ekarrik ona eskupetioi. 
Txakurrek aurres-urre "bau-au" saunkatze justan. Jaurti jutzat da txakurre bustenas gora. Agin danak bota najutzasen tiruakin. 
Gero Paulak esa jutzen semiei, txakurre eridute geldittu dala basuen da etortzeko. 
Etorri sittuan Andres ta, Pedro ta. Gu orduko Goitta Etxebarrire aiñeketan pasaute. 
Ortusar Txikixe jebillan Eltzubire, Gregori nobixa juan da. Mutillok eskopeterue topatzen jabillasen, baiñe etxuen topatzen. "Eltzubiko atiek "kirrink" einddau te Ortusar Txikixe ixen da tirue jaurtitzena" esan juen. 
Mallabiko antzinako kontuak
Gallastegi, Alejandro; Gallastegi, Basilio
Oin urte mordue dala, Goitta-txebarrire jopide aundixe jeuken gure anai Patxik, Basiliok eta Anton Goittak. Goitta-txebarrixen etxeuken argik eta etxaurretik joian Apoittera linie ta argixe ipini bibela. Lasto alanbrias ipini juen argixe. Txipristiñek etatze jittuan eskatzien da:
- Turubio, eixosu bedorri txise! 
Txise eitten asi ok eta etxutzek pa imanak tiretu! 
Gero suteko lapikue be egosiko leukela arek indderrak. Suteko lapikora ipiñi juen da eskatzien sier bueltaka... 
Ortxe amaitzok ori. 
Mallabiko antzinako kontuak
Gallastegi, Alejandro; Gallastegi, Basilio
Basilio Iñusiñako, leena mutikotan, Iñusiñako esparrun ardi sain egon suan. Eugenio Anddiberrekon aittitte onako perillias, perilla aundixas ibiltten suan. 
Basiliok ardi sain euen lekutik:
- Ainddiberreko biter! Ainddiberreko biter! - esan jutzan. 
Ainddiberreko etxaunek es, baiñe etxekandriek entzun ser esautzen da etxekandriek gero Basillion amai esan Basiliok ser esautzen. 
Gero Basilion amak pe arekin ondo gure juan da arei edarra eittiegaittik, jaixegun euberdi ostien, Ainddiberrera erun juan Basilio, etxaunei eskun mun eraindde parka eskatzen. Ainddiberreko etxaune kafie artzen jeuan da esan ei jutzan:
- Onek Ainddiberreko biser esan ei otzu te parka eskatzen dakat. 
- Ba jarri emen. Ekarrixosu oni kafie-sa jutzan etxekandriai. 
- Bai, baiñe, lelengo parka eskatute oba da, urrengorako be! - etxekandriek. 
- Es, jarri emen, neure onduen. Euki espanajok esustan esango ta. Jarri ari ementxe ta ekarri oni kafie. 
Ta ekarri kafie ta kafie emon jutzan beran ondun. 
Mallabiko antzinako kontuak
Gallastegi, Alejandro; Gallastegi, Basilio
Goittako beeko esparrun, Onandiko beixek beti sartze sittuan. Eurek gari ebatetako gordeta eukitte juen a basue ta beti Onandiko beixek barrure. 
Iñusiñako Basilion amak esan egun baten Úxarteko osabiai:
- Oin be Ónandiko beixek suen esparrun an das, ba! 
Jun Úxarteko osabie ta beixok bajakarrasen etxa ta, Ónandikuk solo lusien gari ebaten. Diar ein jutzek beixek etxa dakasela euren esparruen egon diela ta. Eta ei jutzen an jardun bat. Jumari Ónandikuek. "Nekabuen Dios" esan ei juan da abisauok beetik gora. Antoni sanak beetik alako kalamatrikaik, seguru, te Uxarteko osabiek esan ei jutzan:
- Banator beerago, emendik estot eser entzuten da. 
Abixau ei suan Úxarteko osabie beera ta, ostabe aren jardune seguru, beetik. 
- Ixillik egon saitte seure agin aundixokin-agiñik bape es ei jeukan, ba-Ixillik egon saitte seure agin aundixokin-esan jutzek eta:
- Banajaukesak naixa neukek ire potruk paiño. 
Mallabiko antzinako kontuak
Gallastegi, Alejandro; Gallastegi, Basilio
Pedro Lapatza, leena, Traaka jute suan euberdi ostien, sarritten Traakuk eurek baskaldu orduko. Besteik iñok erlojuik etxeukan, erlojue ser san be askok etxuan jakingo. Arek erlojue poltzikuen, urriñetik entzuteko saatie "tris tras, tris tras, tris tras... " erabiltte juan. Traaka jun da, iñor beuen, danei, soltau erlojue ta, "onek erruberionek orri buelta emoteutzela, bestiai bestik eitteutzela, bestik a eitten dabela, erakutzi dana ta axe erakutzittekuen Osma erremerixa. 
Osman eitten suan leena erremerixie, ta San Junen be bai. A Osma, Markitten jukan nobixie. Eskondu be aretxekin ein suan. 
Gomesiakun eitte juan ijui aundi bat-ijuilari edarra ei suan. Estebanen etxetik entzun aren ijuixe ta:
- An gure orru-undi, an gure orru-undi, istarri-undi badoie. 
Eiberren bisi ixen suan. Neuk pe ondo esautu najuan. Bittor eskondu sanien be San Junen lelengo ta gero Traakun ikusi najuan, Bittorren bodan. Ni txakur-stegure jun nitzuan, ta aintxe bota genduan egune sabaldu artekue. 
Mallabiko antzinako kontuak
Gallastegi, Alejandro; Gallastegi, Basilio
Oin urte mordue axe billurgarri bat egon suan emen parajien. Lapatzan Bittor da aitte sana sustau sittuan etxien egoten be ta oeko koltxoi bana artu lepuen bixek eta etxaburuen txabolie jeuken da araixe txabola jun sittuan. Tantai aundi bat apurtu jutzen kontran axiek eta billurtu sittuan. Landa barrenien beste tantai aundi bat apurtzen jok, billurtu sittunan an be. Etxaburun estartatxo bat jeuan, aintxe koltxoi bat bota aspittik, beste bat gaiñetik, eta goxa artekue aintxe pasau juen. 
Mallabiko antzinako kontuak
Gallastegi, Alejandro; Gallastegi, Basilio
Leena, Goitta Etxebarrixen berrogeiñe urte inguruko asto saar bi jukesan. Nik eta lengosuek Dionisiok artu genduasen astuok aurrien. Sologoittin isengurie jauan. Sartze jittuau astuok isenguran eta urten esin. Neskasartxu Mari Justiñek erreparatzen oskuk, martxa eitte jutzau Lapatzako soluetan gora, Lapatzako etxaburure ta andik beittu guk:
- Madarikastiok! -esaten oskuan beetik neskasartxuorrek-Madarikastiok! Astuek sepulturan ipiñi oskusus de! 
Umetako kontuak
Gallastegi, Alejandro; Gallastegi, Basilio
Lena eskolan Mallibixen ibiltten gintzuasen da amai peesta bi atrapau najutzasen etxien. Jun nitzuan eskola. 
Mallibixen tabernera bat Kristina esate jakona jauan. 
- Ónetxek peesta bixon pikupasak emon bistesus. 
- Jesus! Estok gitxi jan bier-esan justan. 
- Jangoittut-Eta talue lakoxe pikupasak periodiku bat bete-ete emo justan. 
Gero, ba, esin jan. Domingo Iñusiñako ta bixok San Pedron beera bagatosak eta "jan eisak pa" esaten najutzan. 
Jate justasen baiñe, geixa jatie gure najuan nik. 
- Etxien onek ikusten bajustesak balarrixok berotuko justesak niri! Janeisak! 
- Jaten najabik-atza esate justan. 
Gero, ba, janok jan eindde be esin genduasen amaittu. Etxera orduko sasi moltzotxo baten aspixen papelien batu-atu eindde urrengo egunako gorde najittuan. Úrrengo egunien be ondo etorri sittuan. 
Mallabiko antzinako kontuak
Gallastegi, Alejandro; Gallastegi, Basilio
Leena, gure aitte sana, Ónandiko osaba sana ta Otzoneko Jose Domingon aitte sana Mallibittik, eta maixue San Pedroko elixpien andriakin. 
Batamatek, etxakixat seiñ ixengo san:
- Maestro kakamaestro! Maestro kakamaestro! -osta be. 
Maixuorrek urtetze jok eta aite sanak eta Ónandiko osaba sanak anka. 
- Quien ha sido? Quien ha sido? 
- Nekauen sos, gero! - Esa jutzan Otsoneko Jose Domingo sanak. Bueltau juan maixuoi aguro atzerutz. 
Mallabiko antzinako kontuak
Gallastegi, Alejandro; Gallastegi, Basilio
Iñusiñako Basilio Goitta boleta etortze suan, Goittako posu onda. Traperue sestue itxi Otzoneko landabarreneko orma gaiñien da Iñusiña trapuik dauen ala es jakitten da Basilio beetik gora. 
Ak traperuk sintture barrixek eta erabilttten jittuan da Basilliok jakin selan erabiltten sittun.. Errekistau jutzek beeti gorutzien sestuoi tte sestuan ondarrien sintture barrixek topau. Lotu gerrixen da, ara! 
Gero Úxarteko osabie ta kuadrillie juntaittuk eta:
- Iño, sinttture barrixe be baukesu. 
- Amak ekarristen atzo Durungotik. 
- Joño, Mari Josepak ekarriotzu? 
- Bai, amak ekarriste. 
- Baitte dotorie! 
Baebillan sintturias da etorriok traperue bueltie eindde. Sintturian paltie artu jok eta igerri ak. 
Atrapau jok traperuk eta sapusteko kontue. Bertan kolpe ein jutzek eta Bixenti Ortusar beetik gora, Traakora. Ak goiko bidetik:
- Et, et! Geu be emen gaittuk gero! 
Orduntxe Basilio librau. Traperuk orduntxe ainddu, bestelan apurtzen juan bertan. Sintturie kendu eta itxi juan sintture barik. 
Mallabiko antzinako kontuak
Gallastegi, Alejandro; Gallastegi, Basilio
- Harek erlojuk be, hemen kordel baltza. 
- A ba lehen kordoie. 
- Ta honakoixie patatie. 
- Bai. 
- "Ta ze ordu da Esteban? " Ba laster ikusko dogu, "hamarrak eta hamar". Gure aitxak esaten eban beti hamarrak eta hamarrien eukitten bala harek, ta beti preguntie tragaporata porsea juten ei zan, ta "ze ordu Esteban? " ta tentatzen be bai e! Ta "laster ikusiko dogu, hamarrak eta hamar", ta... 
Mallabiko antzinako kontuak
Gallastegi, Alejandro; Gallastegi, Basilio
- Orduko sagarrak bai konformidadie. 
- Bai. 
- Hamen e horren etxi baiño beheratxua ziren haritz bi-edo ta beste pago bi-do aproba dittuat. 
- Bai, ordun leku askotakuak proba dittuaz. 
- Ta neguen a lantzin pareja bat lotu. 
- Bai. 
- Etxe bakotxak. 
- Bai. 
- Ta handik gora, ha Utzunen granjak dauzen etxe aurrera behetik gora. 
- Bai. 
- Ta ha harrixa han gora altzatzen ebanak zozer zozer ta gero ba e lantzin batek lantzin batek parejak lotute. 
- Bai. 
- Ha hakin harridxaz gero hor beste aldin, hau bizitza biku da, ta horko gizonai bestien parejak ikusten lan ta Patxiku agertzen da. "Patxiku zeuk be lotu egin biharko dozuz ba! ". 
- Bai. 
- E ba ba lotu eingo dittut ba ta handik urteten dotse: "Ez horixe ez dozu erungo probara behirik! ", ta andrik arrazo. 
- Bai. 
- Patxikuk itxi ein bihar ba itxi ta beno... 
Mallabiko antzinako kontuak
Gallastegi, Alejandro; Gallastegi, Basilio
- Han kamiño eskiñan keixa baltzak edarrak ta keixara igon dou horren anaie, ni ta hori, Eiberren hori bizi dana, Eugenio. 
- Bai. 
- Ta keixa ta haren eskopetie Eugenion anaiana. 
- Bai. 
- Iñaxiona. Ta andri horrek e sentidu gaittu keixan ta "hona pri pri pri, hona hona, hona, intu horri intu horri! ". Ta salta ein dau keixa ganetik ta horri lapatzak ekarri hona eskopeti hoi ta txakurre ta hor hamar bat metrora edo goratxua "uau uau uau", "danba" nik, ta hauxe ein jutsen buztanai, buelta. Ta gero horrek lapatzak mutikuek zezteru zan aitte, horren Eiberren bizi danan aitte. 
- Manuel. 
- Ta tentau harek Manuelek ta txakurrek Priñek ondo jaten dok? ta bai esnetan e ogixe bustitxen bapez duk hagiñik ta esnetan busti ogixe ta jaten dau ta gustora lapatzako zaharroi, ta ba gero e ospa ta gero amak esan bere mutikuoi ba txakurrei ze pasau jakon, tiru bota dotsela ta harek ezagutu ez gu urruntxua egon be ta, ta gero hori e beheku Ortuzar txikixe, nobixie euken han Eltzubixen, Eltzubixen ta harek e mutiko gaztiok zeintzuk izan ete giñen-do basouk errekistatzen ta harek e entzun dok atiek kirikin ein dabela ta Ortuzar txikixe ixen zala, Ortuzar txikixe hor be. 
- [...] ta danak librau. 
- Kirikin ein ebala atij eta ba etxera kontxu nobixian etxera ba hori Jerezeku hori. 
- -Zeuk be desentik zera bide zidorra einde ipiñi ta tranpie ipiñi ein zotsen. 
- Zeri? 
- Ortuzarri. 
- Tranpie ipini? 
- Tranpie holakoixie, bai. 
Abadearekin ikasitakoa
Leixarra
- Don Antonio. 
- Don Antonio? 
- Bai. Ha abade ona! Honaxe etortzen [zan] dotriñie emoten, ta ha... Tablie, tablie be erakusten oskun harek. 
Dotriñie bakarrik ez, tablie erakutsi hak kantaute, [zapata... hankie...] : "Cautro por cuatro dieciseis" ta kantaute Bai. 
Ta hak diru asko [...] esaten eben. Ta gero, ba, diruek danak elixiai itxi eutsezen hak. Bai. Elixiai itxi diruek danak. 
Ha gizon ona, esaten eben. 
Baserria eta Eliza
Leixarra
- Zuk ez dakit... zuk be ezautuko zenduzen mojak eta frailliek eta etorten zin... 
- Inporta dotsu hamentxe jartie? 
- E? 
- Inporta dotsu hemen jartie? 
- A! Bai, baiña nik ze esango dotsut, ba? Aiba... Nik danak aldrebes esango dotsuraz ta! 
- Ez! 
- Ba, lehen etorten zien frailliek eta; ta bat hortxe Iruzubittakue edo [Elorrixakue] be bai, honakotxe kapa haundi batekaz, ba. Zabaltzen eban altzuen, ta artue urkuldu haretxek arin. Urkuldu bae egoten zan, ba, sarritten iguel, ta urtien-rtien etorten zan ha. Ta laster urkultzen eban. [...] be bai; "Oin urkuldu... ", "Ekarri, laster urkulduko dou ta" esaten eban harek. Ta gero, hurrengo, euen beste bat, hor Gipuzkukue etorten zan, ba? Talue ta esnie harek. Baten [... ein euskun hemen...] ; talue ta esnie be goxien pozik jaten eban harek gizajuk. [...] zan ha. 
- Gixajuk , bai... Harek arrautzak batzen etortzen zien, ta harek... 
- Hori da. Harek arrautzak batzen zittun. Ta, ba, orduen geuk be talue jaten gendun gehixenetan, oin, behin oin sasoe hontara ezkero. Ta, ba, gosien etorten zan ta talue ta esnie, ba, birritan edo jan eban harek. Bai, ta [fraille...] bai. 
- Gero estanpie emoten eban. Berak estanpie... 
- Estanpie. Enee...! Hau gitxia´ zan, baiña beste mutille zan gurin estanpie emoten eutsen -ha txikixaue zan-ta, ene, ba! Santue emon eutsela berai ta haren poza! Harek ekarten eban, ba! Etorten ziñin, ba, danei emoten gontsen guk. Sekulo ez geuntsen emon barik itxi iñori be. 
- [Hor behien danei] ez [eutsen] emoten; hor hemen baiño jente listuaue euen. Han etortzen zan zera, praillie, ta [...] 
Juan, ni baiño nausixaue mutilla. Ba, bastante nausixaue. Ha esne-altzen ibiltzen zan, ba. Ta mutikuek: "Tio, tio praillie etorri da", ta "Ba, esaixok jainkuek emongo dotsala". Mutikuek junda... 
- Ta mutikuek [hartaraxe] esan ha frailliei, ta, ba, gero fraillie buelta eindde. 
- "Jainkuek emongo dotsule esan dau" ta buelta ein ta ixilik... 
- Eske hori [eurek] esateko kostunbrie [deuko] ; hori esaten eben lehen abadiek eta: jangoikuek emongo doskule. Ta jangoikue, ba... Guk baiño hurrao deuke, ba, harek jangoikue eskatzeko [be]! 
- Elementu edarrak horrek! Joe...! 
- Eurak noberai eskatu... 
- Baiña guri eskatu beti! 
- [Jangoikuai eskatzeko esan] ta gero guri eskatu. Hori dok markia hori! [...] 
- Mojak be etorten zien lantzien, baiña mojak gitxitten etorten zien. Harek be arrautzak batzen etorri zien baten, ta beste baten babie batzen be bai. Artue batzen ez zien etorri sekula mojak. Ez. Mojak etorri [izen zien] babie ta arrutzak. [...] akordetan naz ni. Baiña urkuldu bae egoten bazien babie nahi artue, segidun danan arte moldeten gendun. Derrepente! Eurak prest egoten zin laguntzeko! 
- Bai, eurentzako hartzeko, [jakiña!] 
- Ta [...] ez eban eukitten hor [... Elorrixakuek] be? Ta Berrizko mojei saltzen eutsen gero. Ez, [kateunien] , [Kateunien] , tabernan. Halan esaten eben, tabernarako hartzen zittule. 
- Bai, [...] saldu [...]. 
- Arrautzak eta hortaikuk. Ba, holantxik, ba, gauzak asko. Oin be paseten die, baiña lehen be paseten zien. 
Bedeinkazioak
Solozabal Unamunzaga, Antonia
- Abadiak ibiltzen zian soluak-ta bedeinkatzen? Halakorik entzunda dakazu? 
- Ez. Eurak Mallebittik be... Lehena´ esaten eben, baiñe herrittik bedeinkatu. 
- Herrittik bertatik? 
- Bai, ta halan bedeinkatu. Ta gero kurutziek ekarten zien. Hiru kurutza... Zein egun? Garizuman eitten zien kurutzak bedeinkatu. Txortie ein, kurutzatxue ein, holan, gora egurrekin, holan sartu... bedeinkatzera eruten zin erremu egunien. Ta gero bedeinkaziñuen abadiek handik hillebetera-do etxe... Baiñe Mallebittik, e! Ta, holan, etxien sartu hor, han... Ta noberak. 
- Soluan? 
- Bai. 
- Gero, atian ipintzen zan zeoze? 
- Baitte! 
- Garizuman, be bai? 
- Ba, orduntxe ipiñi ta kittu. Dauela! Ataixen be bai, holan, ereiñotza ta erramue, txortatxue, holan, bentanian eskiñatxuen-a be bai. Dotore! 
- Eta ur-edeinkaturik? 
- Ur-edeinkatue beti egon da ointxe arte hemen. 
- Bai? Ibiltzen ziñazien garizuman ura, ur-edeinkatua, partitzen? 
- Bertatik ekarri! Guk Mallabittik ekarten [...] ur-edeinkatue. Oin be egoten da hemen, Mallabixen. Partitzen dabe garizumako azkenengo domekan edo; bedeinkatzen dabe, orduntxe ipintten dabe danak hartzeko, herri guztik. Oin be bai, e! 
- Eta lehen ze izaten zan hori, sagraua, ez? Kurutziana ta... 
- A! Bai. Oin kurutzaik-ta ez. 
- Basarrixetan ezer txarrik ez pasatzeko ta... 
- Bai, trumoiandako-a esaten eben. 
Irakasleak kanpotik etorritakoak ziren; baserrietan apopilo egoten ziren
Gerenabarrena Astorkia, Maria; Longarte Gerenabarrena, Pedro
- Eta zeintzuk zian maestrak zeure denporan? Zeuen denporan zeintzuk...? Akordatzen zarie izenen batekin edo? 
Mallabikuak ala kanpotarrak? 
- Ez, kastillanak jeneralian. 
- A, bai, e? 
- Bai. Nik hurren-urrengua Mallabikua egon zan, baiña hori honen, arreben, -ta sasoian, Kontxita hori. Nik hurren-urrengua Durangokua ezautu naban, morena bat. Ta bestik Tolosa [edo] , auskalo nungue zan, ta mordo bat pasau be in zin hor. Bueno, pasau, ba, nik itxi ta gero. 
- Bueno, horrek, ze esango dotsut nik? Ba, destinau eitten zittuen, ta batek eingo eban igul [udaldi] bat, ta hurrengo urtien beste bat. 
- Bai, ez ziala hemen geratzen... 
- Ez. Ta holaxen... , baiña orduen bideik be ez eguen ta etorri ta bertan egoten zin apopillo basarrin baten. 
- Basarrixan bertan, e? 
- Bai. 
- Hortxe, Guenengun edo Barrenengun ta Elizburun be luze egon zan. 
- [...] Barakaldokue edo nungue zan, Guenengun, ta urtiek, hak erun zittun bost urte. Ta bestekaldien -Guenengue bizitza bikue d] -, bestekaldin, Jesusa esaten jakon bat, ha luzero egon zan hor. [Makal] zala edo ez dakit zer ta hemen [pasatzen zan] , neguen-a paraje hotza ta gogorra da hau, ta harek be ein eban egotaldi bat. Ta gero Maruja [Goietxen]. 
- Han egoten zien horrek? Baitta Kaperotxipi, Donostikue zan, [...]. 
- Horrek ya zure sasoikuak dia, ez? 
- E? 
- Kaperotxipi eta horrek ya zure sasoikuak... Zuk ezautu zenduzenak? 
- Bai, bai. 
- Horrek ez, ez. Nik esaten dittudanak nire denporakuek zin. Horrek bestiek... 
- Zaharrauak, bai. 
- Kaperotxipi ya... 
Gereako auzo-eskola
Zelaieta, Evarista
- Eskolara... 
- Eskolara, ba, eskolie Gerien. Handik, geure auzunien Gerien. Gerena edo Geria. Ta eskolie hantxe eukitten gendun. 
- Eskola ona, gaiñera, ezta? 
- Eskola ona. Kakatzie ta bidiek eta txarrak, baiñe eskola ona. 
- Esan zenduan, gaiñera, diputaziñuak-ta ipinittako eskolak ziala... 
- Bai. Horrek "Escuelas de barriada" diputaziñuek ein zittuen Bizkaikuek oin dala larogei urte ingurue. Ze urte izengo zan... "año veinte"? "No, veinte no", antxiñaua. Ba! Holakon baten. Diputaziñuek ein zittuen Bizkaixen, ta herri gehixenetan, e! Danetan eingo zittun, seguramente danien. Mallebixen daz hiru barriadako eskola. 
- Zeuen auzuan bat... 
- Gerie. 
- Eta bestiak ze auzotan? 
- Bestie Zengotita, ta bestie Berano, "barrio Berano". Hortxe. 
- Diputaziñuak, orduan, lan haundixa ein zeban, ez? 
- Bai, diputaziñuk lan haundixa eitten eban. Ta berak bialtzen zittuen materixala be eskoletara: liburuek eta... 
Liburuek eta guk pozik ikusten genduzen lapitzen bat edo holakuek be. Ta baitta -sukaldie baeuken bai eskoliek, ta-sukalderako iketza-a diputaziñotik etortzen zien. Bai. Ta mapak-ta. Mapak. Guk euki genduzen modoko mapak nok eukitzen dittu, ba? 
- Hori, ba. 
- Bai. 
- Bai, bai. Gaiñera, holako eskolak, normalian, gauza gitxitxo ta bueno, liburuak be banaka batzuk baiña... 
- Bai, liburuk. Ointxe be ni [sarri] akordatzen naiz, liburutxuk... Ez genduan gorde be ein. Apurtuko zin han, baiñe liburuk ta mapak... Ta honako mapa bat euen, zelan esango dotsut, ba, nik? Igeltsuzkue, e! Holan, hor gaiñien ipinttie moduan. Ta harek markatzen zittuen, nahi badozu itsosue, nahi badozu kostie, nahi badozu isla bat... Harek danak markatzen zittun. Badakizu zer [dien] horrek ikasteko? Jo, onak! Onak, e! Onak zien horrek. 
- Zenbat urtekin hasi ziñan eskolan? 
- Eskolara? Zazpi urte edo holan. Eukiko nittuan zazpi urte. Baiña, neskatue be txikitxue, kaskartxue ta urrin jun biher eskolara ta... Ta gero gerrie etorri zan ta gerriekin, ba, eskolie itxitta egon zan. 
- Orduan, akabo. 
- Ordun akabo. Gero, beste kurson bat edo eingo naben Berrizen, Berrizko kolegixuan. 
- Gerra sasoian edo gerra-stian? 
- "El año... treinta y nueve". Ez dakit [zer]. Ba, gerria amaittu zanien ixengo zan. Ez dakit. Horixe. 
- Ta maistria? Gogoratzen dozu maistrian izena? 
- Maistria? Bai. Maria Ariztondo. Haxe egon zan luzeruen Geriko maistria. 
- Eta ze rekuerdo dakazuz? Asko ikasi zenduan? Gogorra zan? 
- Ona, ona. Maistra ona. Euskeldune ta... Euskerazko materixalik be ez euen. Hori ez. Baiña harek berak kuadernuk berak eskribidute -Bizkeiko mendixek eta Bizkeiko gauzak-ta-emoten oskuzen. Berak prestaute. Euskerazko materixalik ezebez. 
- Baiña berak prestatzen zittuan? 
- Berak prestauta zeozertxo. Dana, eitten eban ahalegiñe, berak. Baiñe dana erdera ikesi gendun, dana erdera. 
- Baiña berak zeueri euskeraz esaten zetsuen zeoze ta... 
- Bai, euskeraz, euskeraz eitten oskun. 
- Zeuen artian be... 
- Bueno, erdera be bai, ezta? Erdera be eitten zan, baiñe geure artin euskera. Baiñe bueno, ondo. 
- Nungua zan bera? 
- Eibarkue. Bai. 
- Eta ze juaten zan, Mallabira egunero? Edo bertan egoten zan? 
- Bai, bertan. Geure etxien egoten zan. Bai, Maria. 
- Orduan halako... Estilatzen zan, ez? Maistria-do kanpotik etorrittakua bazan, basarriren baten... 
- Bai, basarrixetan be egoten zien beste maistra batzuk. Edo Bilboko... Bilbo aldekuek edo, sarrittan, Bilboko maistrak, ba, eskolia han onduen euan baserrixan edo holan egoten zien. Bai. 
- Eta esaten dozu eskolan bertan sukaldia [...]. 
- Bai, bai. Guk han babak be egositta jaten genduzen. 
- Lapikotxua eruaten zenduen etxetik? 
- Ez, lapikotxua etxetik ez, babak. Ta urdai zatitxue [honan]. Noberana ezautzeko hari gorrixaz edo hari berdiakin-do lotute, babak jandakun jateko. Ta pozik. 
- A! Bai, e? 
- Pozik! 
- Eta zeiñek prestatzen zittuan han, orduan, babak? 
- Maistriek ipintten zittun ta... Berak. Ta beste batzuk lagundu. Gero guk, ba, ontzixak garbittu ta holako bihartxuek ein ta... 
- Eta ze izaten zan eskolia, goizez eta atsaldez? 
- Bai, goiz ta atsalde. Goiz ta atsalde. 
- Zapatuetan be bai? 
- Zapatuetan bai. Eguenetan atsaldie jai, eguen atsaldie jai. Ordun hori izeten zan. Eguerdixen -elixie da han, elixatxo bat, oin be bada han-dotriñara. Eguerdixen dotriñara. 
- Egunero? 
- Ez dakit, ba, nik egunero jungo giñen. Igul ez. Hamaika terdixetatik hamabixetara edo eukitzen gendun dotriñie elixan abadiakin. 
- Hori ze izaten zan, ya jaunartzia eitteko sasoian? 
- Bai. Abadiakin dotriñie ta holan, jainkuan legeko aginduek eta gauza danak ikesi ta horixe. 
Eskola kontuak
Zelaieta, Evarista
- Eskolan, esan dozu, maistria ahalegintzen zala Bizkaiko mendixak-ta erakusten... 
- Bai, Bizkaiko mendixak... 
- Ze gehixao ikasten zenduen? Matematikia... 
- Maistriakin? Bueno...! Dana! Dana ikesten gendun maistriakin. 
- Gauza asko... 
- Liburu batzuk geunkezan... Hasten zien "religion", gero hurrengo "gramatica", gero hurrengo "geografia", gero hurrengo "geometria"... Danetik euken [harek] liburuek! Harek bakotxetik. Oin umiek bakotxeko liburu bat eukitten dabe, baiñe harek liburuek danak eukezan. Asko ez, baiñe... 
- Bai, nahikua kurso horretarako. 
- Bai, bai, bai, nahikua. Ta hurrengo kursorako be bai. Bai. Ta ikesi? Bueno! Asko! 
- Geografian, ez dakit zuk esan zestazun Frantziatik gora ya ez zenduela... Espaiñiako geografixia ta ondo ikasi bai? 
- Espaiñiako geografixie bai, regiñuek-ta! Regiñu danak. "Las provincias". Baiña dana erderaz, e! Kataluñan dauezan probinzixak edo Andaluzian euezenak edo Leonen euezenak edo danok horrek. Horrek Galiziakuek horrek danok ikesi. Baitte errekak be. Espaiñiako errekak ta euren afluentiak be ondo. Ta markau. Han egoten zan mapie, ta palotxo batekin, aber, markau nundik eta nora juten zien harek errekak eta. Bai. 
- Mutillak eta neskak batera ikasten zenduen? 
- Batera, batera. Taldien mutil ta neska. 
- Eta auzoko ume guztiak, edade diferentakuak izan arren, batera? 
- Batera. Bai. Pasatzen zana, basarrixetakuek, ba, gitxiao bialtzen zittuen umiek eskolara. Etxien prisie euenien, ez zien juten etxe batzuetakuek; beste batzuk bai. 
- Bai, sasoi txarra zanian. Edo gari-atzia edo zeozer... 
- Edo ganauek zainddu biher ziela, edo bestie ein biher zala, ba [...]. Baiña, ostantzien, danok haintxe. Bai, neska ta mutiko han. 
Umetako jolasak
Zelaieta, Evarista
- Eskolatik urten ta gero jolasian eitten zenduen bertan? 
- Bai, elizpien. Elizpien be bai, ta eskola bueltan be bai, presoka, eskolan bueltan, harrapatzen ta... Bertan jolasien. 
- Danok batera, ez? Neska ta mutil. 
- Bai, neska ta mutil. Ta gero, beste jolas batzuk, ba, neskak bakarrik: tabak. Tortolosaka. Geu. Edo eukitten genduzan, egurtxo batzukin-do muñekak eitten bagenduzan, geuk ein. 
- Egurrekin? 
- Zeozekin! Egurrekin edo nabo-uruakin edo zeozekin ein ta gure muñekatxuek. Etxien harrapatzen bazien tela zatitxo batzuk, harei erropie eitteko. 
- Ze jolas gogoratzen dozuz? Tortolosak... 
- Tortolosak. Gero losa-osaka. Eskola aurrien euezan zazpi losa edo. Losa-osaka. Horrek neskenak. Horrek gauza bixok neskenak bakarrik. Ta gero presoka, eskola bueltan. 
- Hori danok batera. 
- Bai. Gero elizpien, elizpien, ba, egoten zan kanto-antoka. Kantoien. Aire-ireka be bai bankuen gaiñien; ta beste bankure pasau biher! Ta bixen bittartien bestiek harrapatzen bazaittu, ba, ala! Horrek. 
- Jolasian preso zein geratzen zan erabakitzeko zelan eitten zenduen? 
- Preso zein geratzen zan? Ba, azkenengo allegatzen zana. Haxe egon biher preso. 
- Holako kanturen bat... Oin "Dona-ona" dan moduan edo halako zeoze? 
- Presoka ez, ez gendun eukitten. Presoka, kanto-antoka, tortoloska... Epoka [batzuk] egoten zien, ba, tortoloska eitteko. 
- Hori da, ez? Jolas bakoitzak... Urtian zihar sasoi batzuk zeren... 
- Bai. Ta beste batzutan, ba, losa-osaka. Harritxo bat hartu aurrien, ta han [...] , ta erreixaik zapaldu barik ibilttie. 
Erreixie zapaltzen zanien, galdu eitten zan; bueno, barriro hasi biher. Hoixe. 
- Garizuma sasoian? 
- Eskolan ez jakon igerten. 
- Txirikilliakin edo eitten zenduen? 
- Horrek erromerixara hasittakun, nausitxuao einddekuen txirikillan. 
- Ume-metan ez zan txirikilliakin jolasten? 
- Ume-metan ez, baiña nausitxuao [einddekuen] txirikillan. Ordun dantzaik ez zan egoten Trabakun hor, ta orduen txirikillan, han kamiñuen pasiuen edo holan. Txilin-xilinke be bai. Holan. Korrue formau ta txilin-xilinke: "Txilin, txilin, San Agustin". Edo holan. 
- Zelan da hori? 
- Korru bat ein, ezta? Neska ta mutil. Ta erdixen egoten zan bat. 
"Txilin, txilin, San Agustin, cuartillo medio de vino, para contentar este rebaño... "
- Bueno. Gero, behintzet, batek esaten eban, sokan euen batek esaten eban: "Ba, ni harrapau [naittela] batenbatek" -erdixen daunak-. Ta ariñeketan, harrapatzen. 
- Eta hori garizuman izaten zan? 
- Bai, hori garizuman. 
- Holan, saltoka-do eitten zenduen edo bueltan edo...? 
- Korruen. Korruen. "Txilin, txilin, San Agustin... ". Enee! Ahaztu... Hori txilin-txiliñori famosue izeten zan garizuman. 
Hori beti. Neska ta mutil, ta obatu alkarri ta txilin-xilin, korruen ein ta... 
Umetako kontuak
Zelaieta, Evarista
- Eskolara eitten zenduen kale batzuetan? 
- Gitxitten, e! Gitxitten. Baiñe behin edo behin bai. Behin edo behin ein genduen kale. 
- Ta ze eitten zenduen? Mendira juan edo...? 
- Bai, mendire juen. Orduen geuk [erun] gendun ordun bazkarixe. "Sikue" esaten geuntsen. Tortillatxo bat edo eruten gendunien, horri esaten geuntsen "sikue". Ta orduen emoten oskuen etxien, ba, lehenengo tortillatxo bat ogi-ittartien ta gero atsalderako ontza bat txokolate ta ogixa. Ta akordau jakun, ba, bape ez jutie eskolara; maistrie be berandu etortzen zala ta ez dakit zelakue ta badakit zelakue. Baiñe gero, kale ein gendunien, guk baiño ariña ' etxien jakin! Hori zan kontue! Baiñe, bueno, pasau zan. 
- Etxian, orduan... 
- Etxien, ba, hasarre! 
- Hasarre eitten zeben? 
- Bai. Etxien gogor eitten eben, eske etxien gure izeten eben eskolara jutie, eskolara jutie. 
- Inportantia zan eurendako, ez? Eskolara juatia ta erderia ikastia, ez? 
- Bai, ba. Inportantie zan. Gurien gure Juantxuk be, maistra bat okerra egon zan, ta harek jun gure ez eskolara -nire... horrek soiñojotailliorrek, nire anaiorrek-. Ta gure amak hartu aurrien ta "Jungo ez haz, ba, eskolara?! Horixe bai! ", ta bide luzien berak erun jun daitten. Bai. Ha jotaillie zan, maistrie jotaillie zan ha. Honek mutillok ein etsen... 
Regla bat eukitten eban. Jo. Jo eitten eban falta bat eukitzen badozu sumarrien. Hiru falta bazenduzan, hiru reglakada, hantxe. Ta honek mutikuok, hiru mutikok, harrapau eutsen reglie ta apurtu. Ta gero kontuek! Ta maistriorrek, ba, kastigue ipini etsen: ba, igul-gule erun reglie edo, bestelan, pezeta bana, pezeta bat pagau. Pezeta bat, zer? Diru asko zan! Batzuk etxien esan be ez. Zelan eskatuko eutsen, ba, amai reglie maistriei reglie pagatzeko pezetie biher dabela? Ta kutxillo txikixe-a erun, ta basora jun ta ein reglatxo bat eta maistriorri erun ta konpondu zien. 
- Konformau zan? 
- Konpondu zien. Baiña susto edarra pasaute. 
- Orduan, gaiñera, etxian be ezer ez zan esango, ez? Maistria jotaillia zala edo... 
- Bai, baekixen, jo eitten eban ta... 
- Bai? Bazekixen hori etxietan? 
- Bai, bazekixen. Juten jakozan maistriai be, juten jakozan esaten, ba, ez joteko hainbeste igul, ta beste batzuk, ba, igul dozena bat sagar-do, erregalue iguel eruten eutsen zeozer be. Baiña harek "di-a! " joten eban ta kitto. Bai, jotaillie zan. Kantun be erakusten eban harek maistrik. Kantue be erakutsi, baiña ha jotaillia. Ni ordun... ni eskolara hasi barri edo egongo nitzen hori zala. Bai, ni txikixau nitzen. 
- Zeuri halakorik ez jatzu tokau, ez? 
- Neu joten niñunik, ba, ezin neike esan holan, baiñe... Sumarrak igul, illara biko sumarrak, oindiñok llevadaik barik-ta, ezta? Sumartxuok ein ta faltak. Ta segun zenbat falta, reglakadie, e! Emoten eban harek. 
- Gogorra orduan... 
- Bai. Ni horretxekin sumarrokin akordatzen naz harekin. Sumarrok eitten...! 
- Egongo zan, gaiñera, umeren bat abilidade larreirik ez zekana ta... 
- Bai, ba. Ta ez ekixenak be bai. Hainbeste... Etorri ez. Udan denpora onakin-a, etorri ez eskolara ta ikesi barik igual. Ta harek jo. 
Eskolan oporrak
Zelaieta, Evarista
- Oporrak-ta noiz izaten zian? Oin moduan udan, eta [...]? Edo hainbeste ez, edo zelan? 
- Udan oporrak hartzen zin Karmen egunan bezperan. Ta eskolara hasi, ba, iraillan erdixan. Hille bi ordun be oporrak. Onak. Baiña guretzako, ez [...] oporreri emoten bape estimaziñoik. Ostantzien beste oporrik ez zan egoten. 
- Gabonetan-ta ez? 
- Ez. Gabonetan egun bi edo ixengo zien jai, baiña ostantzien, beste oporrik ez. Ni ez naz akordatzen. Udie bai; udan bai. Jeneralien, ba, igul esaten zan: "Ene, maistra barrixa etorriko ete da? Ez ete da? ", hoixe ardurioi. Baiñe gabonetan... Eguen atsaldie jai eukitten [gendun] guk. 
- Eguen atsaldiari esaten zetsazuen... moduren baten deitzen zetsazuen egun horri? 
- Ez. 
- "Caballero txiki eguna" ta halakorik entzunda dakazu? 
- Ez. 
Mallabiko abadeak
Zelaieta, Evarista
- Dotriñia esaten dozu eguerdixan eitten zenduela... 
- E? 
- Dotriñia... 
- Dotriñia egurdixetan elixan. 
- Abadiakin... 
- Abadiakin. 
- Abadia zein zan orduan? Goguan dakazu? 
- Abadie... Nik jaunartzie ein nebanien, abadie egongo zan hor Arratixako bat: don Julian Etxezarraga euen abade bat. Antxiñekue. Harrezkero... ez dakit, ba. Azkeneko egon zan... bueno, gerua ' egon zan don Gregorio Larrea beste bat. Horretxek. Oin azkenaldien egon die gehixao, baiña oin azkenaldien bapez baiñe bueno. 
- Honek ze zian, bertan Mallabin abade zianak eta gora igotzen zian dotriñia emotera ala bertako...? 
- Ez, baiña Gerien bertan euen, bertako abadie. Elixian ondun euen abadetxie; hantxe bizi zan abadie. Hantxe bizi izeten zan. Abadie hantxe egoten zan. 
- Orduan, zeuek beti ezautu dozue elizia abadiakin eta... 
- Bai, bai. 
- Sakristaurik-ta egoten zan? 
- Baitte. Baitte. Elixie, abadetxie ta sakristau-txie. Oin ez daz holan, baiña holantxik euezan. Nik holantxik ikusi dot Elosun. Zu Elosuku za '? 
- Aittitta... 
- Elosun. Aspaldi... Gure lagun batek Elosun senidiek eukezan, ta juten giñen noizik behin Elosure. Ta haretxekin junda na ' horraxe elixa '. Ta horretxen antzera euela Elosun be. 
- Eta sakristaua izaten zan elizia pixkat zaintzen zebana ta... 
- Sakristanie. 
- Sakristania. 
- Sakristanie. Harek zaintzen eban. Sankristauek, ba, kanpaiek jo edo... 
- Bai. Orduan, gaiñera, biharra eukiko zeben, ez? Meza asko ta... 
- Bueno, meza asko... 
- Bueno, oin baiño gehixao, edo ez dakit zelan izaten zan... 
- Jaixegunien meza bi egoten zien; astegunien meza bat. Horretxek. Gero illuntzixen be kanpaia egoten zan aramaittakue. 
- Kanpaiak goixian goixetik hasi eta illuntzira arte, ez? 
- Bai, goixien lehelengo kanpaie goixa '. Gero mezia. Ta illuntzixen esaten jakona aramaittakue, "las aves Marias" erderaz izengo da, ezta? Aramaittakua. 
- Goixekuari zelan esaten zetsazuen? 
- Ba, ez dakit, ez dakit. Guk ez gontsen jaramonik eitten goixekuai ta. 
- Baiña illuntzikuari bai, ez? 
- E? 
- Derrigor etxian egon bihar, edo zelan izaten zan hori? 
- Bueno, geuk ez dou pasau, guk ez gendun urtetzen ta. 
Eskolan ikasitakoak
Zelaieta, Evarista
- Bueno, nun gabiz? Religiñuen, ezta? 
- Bai. 
- Beittu, ta gramatika? Gramatikan badakizu zenbat ikesi gendun guk? Zenbat gramatika? 
- Bai? 
- "Nombres, pronombres, articulos, verbos"... 
- Asko, ez? 
- Asko. Asko. 
- Bai, holan, auzo-skolia izateko... 
- Asko. Horrek danok. 
- Maistra ona euki zenduen. 
- Ona, ona, maistra ona. Gero geometria. Hori ez jakun gustatzen, baiña "lineas: linea recta, mixta, quebrada, aguda"... Enee! 
- Eta ondiokan goguan dakazuz? 
- Ene, ene, enee... Nire burutik [ez pasau]... "Espiral, circunferencia"... Hori nungu ' da? Geometriakua "circunferencia". 
- Bai. Bai. Gauza asko... 
- Gauza asko. 
- Rekuerdo ona dakazu, ez? 
- Eta hori erderaz. Erderaz horrek danok, e! Jakin barik, e! Erderarik jakin barik. 
- Orduan jakitzen zenduen ze esaten zenduen? 
- Klaro, dibujuek-ta eitten bagenkixen-a! Dibujatzen [banekixen] : "linea mixta, linea recta, horizontal, vertical"... 
Horrek danok. Ta gero -hori esan dou geometria-, geografia, geografian be errekak eta horrek kontuk. Ta Bizkeiko errekak be bai. Horrek bai euskeraz ipini oskuzen maistrik. Euskeraz, edo... Ikesteko moduen. Bizkeiko errekak. Bai. 
Ta lekturie -hori, hori be inportantie zan-, maistrian mahaixen bueltan plantau illaran edo zortzi edo hamar ume edo holan. Liburuek eskuen, baiñe zainddu ein biher zendun hau nos datorren, ze segidu ein biher zan ta. Jarraittu ein biher jakon ta. Jolin! Baiñe gustatzen jakun danoi, haren liburuk euken lektura bat "El rey en busca de novia". Ta danoi hoixe gustau! Hoixe "novia" euken bai, ta haxek eitten oskun nobedadie! Haxe, "Neuri allegauko jata", "Ez, neuri allegauko jata", haxe leitzeko. Ez polittaua zan, ta ez [ez bazan]. 
- Baiña nobixia agertzen zan ta... 
- "El rey en busca de novia". Bai, lekturie be eukitzen genduen. Egunero ez, baiñe... Bueltan plantaute. Ta eguenetan, eguen goixien -atsaldie jai-karta bat danon arte. Kartie. 
- Idazten zenduen? 
- Karta bat han tableruen danon arte eitten gendun. 
- Zeiñi zuzenduta edo zeiñendako? 
- Ba, bakotxak kontu bat ipintten eban, ta hantxe, kontuek ipini ta kartioi ein. Eguenetan hori kartioi. Ta nere lagun batzuk Bilbon senidiek eukezan, ta "jo! ", harek bai! Bilbon senidiek eukezan kartie eitteko harei, ta guk ez geunken Bilbon senideik be. Ta, bueno. Hori zan... Hori sartuko da gramatikan, ezta? Kartak eittie. Ez dakit nun sartzen dan. 
- Bai, bai, bai. Gauza asko, ez? 
- Gauza asko-sko. Ondiñon, hortik be gehixa ' be bai: "Historia natural" be bai, lorak eta. Arbolak ez hainbeste, baiña lorak... Lora kontuen be... Enee! Ez [...] akordatzen. "Estambres y pistilos", deukenak, loratxuek deukezenak. 
"Hojas"... Bueno, historia naturalekuek horrek. Gero ikesten genduen fisika be. Fisika ze ikesten [geun]? "Vasos comunicantes". Oin ez dakit nik, baiñe... Baitte, "el agua se compone de oxigeno y de hidrogeno". Edo "El viento" edo... Horrek danok. Oin ez naz akordatzen ezekin be. 
- [...] ez zarala akordatzen! Mekatxis! 
- Enee! Hori be bai. Azkenengue [izeten] zan "Historia de España". Hori be bai. Baiña "Historia de España" guri amaitzen jakun gerrie-a baiño aurrerao amaitzen zan. "Historia de España" be ikesten gendun: "los godos y los visigodos". Baiñe... 
- Erregiak eta, ez? 
- Hasten giñen: "Iberos, Celtas, Celtiberos, Griegos"... Hortik. Erregie... 
- "Reyes godos" eta halakorik ez zenduen ikasten? 
- E? 
- "Reyes godos" eta... 
- Bai. "Los reyes godos fueron treinta y dos o no se cuantos reyes. Pero los mas importantes: Ataulfo, Recaredo, Wamba y [don Rodeo] ". 
- Joe, zu ikasle ona ziñan, ez? 
- Enee! Horretxek. Bai, "Historia de España" be ikesten genduen. 
Eskolara inspektorea joaten zitzaien ikasturte amaieran
Zelaieta, Evarista
- Eta esamiñak-ta eitten zenduezen? 
- Ba, esamiñe... 
- Zelan izaten zan? Pixkat jakitzeko bakoitzak ze zekixan urtia amaittu ta...? 
- Ez. Urtian azkenin inspektoria etortzen zan; inspektorie diputaziñotik. Jo, harek etorri biher dabenin, gure preparau... Maistriek esaten oskun: "Hatzamar-skolak ebai, ulie ondo orraztu, zorririk-ta ez deittela agertu, batatxue garbixa". Ta pupitrie jaso biher zanien, "pla! ", zarataik barik, gora ta behera ein. Ha datorrenien tente plantau: "Buenos dias tenga usted", hori esan. Hori esan. Ta etortzen zan ta harek ez eban eitten pregunte haundiik. 
Igul zeoze preguntauko oskun, baiñe danak. Baiñe igul erregalatzen oskuzen lapiz bi ta, biñe. 
- Orduan, gauza haundixa zeuendako, ez? 
- Ta beste holan... Kromuek ez, baiñe... zelan esango dotsut, ba, nik? Muñeko modoko batzuk papelien. 
- Rekortabliak edo? 
- Rekortabliek. Horrek. Ta eurendako erropatxuk be rekortabliek, ta enee! Haretxek izeten zien politxenak! 
Inspektorioi etortzen zanien. Ta, ba, bueno. Behin inspektoriek bisittie einddekuen, gero gaiñeko egunek, ba, eskolara juten giñen, baiñe bueno, trankil. 
- Txarrena pasauta, ez? 
- Bai, inspektorie etortzen zanien. Inspektorie etortzen zan, abadie be etortzen zan berakin eskolara, ta igul aiuntamentukon bat be, igul alkate edo aiuntamentuko gizonen bat be igul etortzen zan. Ta eurek bakarrik ikustie be guri erreparua emoten oskun! Bai, eskolie, formala egoten zan han eskolie. 
- Esan dozuna, ez? Inspektoria zetorrenerako batatxua garbixa, ulia ondo orraztuta... Egun horretan bakarrik? 
- Egun horretan... 
- Zorrixak-ta egoten zian? 
- Bai. Bai, egoten zien. Egoten zien, zoritxarrez, baiñe egoten zien. Urik be ez euen etxietan ta! Urik ez euen etxietan! Ze garbittasun? Ez euen, ez euen. Ta alperrik da. Batetik, ez euen zerik; ta bestetik, astiik be ez askok. 
Gureso askok astixe be ez. Baiñe urik ez euen. Hantxe. 
- Egun horretarako, baiña, danak... 
- Baiña egun hortako bai. Maistriak esaten eban: "Egun horretan bai. Jun bi 'da hatzamar-skolak eta be ebaitte". 
Hori be [...] zan. Ta oiñetakuek be, ba, osuek. Sarritten apurtutakuk be igul eskolara. Oiñetakuek osuek, hatzamar-skolak ebaitte, eta ulie, zorririk ez daittela egon. Hori akontezimento haundixe izeten zan, urtin behin etortzen zan ta. 
- Bai, berandako be, maistriandako be... 
- Bai, maistriandako ardura haundixe. 
- Bai, ezta? 
- Izango ez zan, ba! 
- Bai, pixkat beran umiak... 
- Gure eskolan euen hogeta hamasei umendako lekue, edo hogeta hamasei umendako asientuak euezan. Bai. 
Gero, hortik aparte, han gelan euen mahai haundi bat, ta txikitxuek-do, han egoten zien beste batzuk. Pentseizu zenbat ume egongo giñen! Asko! Hogeta hamasei ume fijuek han, eta mahaixen egoten zienak beste batzuk. 
- Bai, eta harek danak... 
- Harei danei be zeoze asmau ein biher. 
- Bai, bai. 
- Ta aritmetika, aritmetika esan dou? Ez dou esan aritmetika. 
- Ze eitten zenduen aritmetikan? 
- Sumarrien hasi, lehelengo hasi, ta gero llevadadunek. Gatxak izeten zin llevadadunek ta restarrak. Ta multiplicarrak, dividirrek... danak. Hortik danetatik pasau giñen ondo edo txarto. "Raiz cuadrada" be bai. Bai. 
Horraiñok be bai. Pentseizu! Zenbat eskola dan hori, e? Ta nik ez neban urte asko ein eskolan. Gurin nire nebak, nire anaiek zaharrenak be hirurek be hola. Bai. Ta beste askok be bai juten zienak. Beste batzuk, ba, esan doten moduen, jun ez zin eitten. 
- Bai, gero gehixao kostauko jakuen danen martxia eruatia, ez? 
- Ta nire lagun bat oin Elgoibarren bizi da. Harek be esaten dau, e! Harek esaten dau: "Gure lehenaoko eskolie! " Ze ikesi gendun! Asko ikesi gendun hamen! Asko! 
Eskola kontuak gerra garaian
Zelaieta, Evarista
- Profesoria ona. 
- Zeuen kasuan, orduan... 
- Bai, profesoria ona, ona. [Hari] nik ezin [neike] kejarik emon. Ezin leike. 
- Denpora askuan jarraittu zeban berak edo...? 
- Eingo zittuan lau edo bost urte. 
- Ze izaten zan, batetik bestera bialtzen zittuen edo...? 
- Nik ez dakit, harek [plazaik] fijua eukiko eban ta. Batetik bestera bieldu edo beste batzuk eurek juen leku hobiaue egoten bazan, ze iñok ez eban gure izeten hor mendi-usturretan egoteik. Baiñe ha egon zan. Ba, gerra-enboran bakixu ze pasau zan? Maistra on bat euen beste eskola baten, Zengotita. Ta hori maistrioi nazionalistie zan. Hori kastigau ein eben. Kastigau ein eben, Francok, e! Gerra-enporan. Hori ta beste bat. Mallebiku zan bestie be, Mallebiko maistra bi. Klaro, hori ezkonduta euen, ta baeukezan lau ume edo bost be, ta hori ezin zan juen, Soria aldera edo horra bieldu zittuen. Ta bestie solterie zan ta jun zan beste maistrie. 
- Desterrauta moduan? 
- Bai, desterraute. Esan eutsen lekure. Ez dakit, ba, urte bat edo bi edo dana dalakuek haintxe ein biher. Hori ez zan juen. Bueno, bestie jun zan, ein eban bere denporie ta etorri zan. Ta gero, hemen Mallebixen-do emon eutsen numaitten eskolie. Ta hori ez zan juen. Ta horrek etxin emoten eban eskolie. Nire semiek horretxekin ibili zien Berrizen. Ordun epokan Berrizen bizi giñen urte bat edo, sei urte ein genduzen ta. Preguntau oin be nire seme nausixai hori maistrioi zelaku zan. Preguntau! 
- Zelakua? 
- Ona! Erakustaillie! Berrogeta hamar urte daukez nausixek ta hantxe ibili zien horretxekin eskolan. Ta hori kastigaute egon zan ta ez zan juen. Ezin zan juen. [Ha] ume txikixekin nora jungo zan, ba? Ta gero, ba, Berrizen emoten eban, ba, eskola partikularra atsaldetan. Ta honako lokal baten kajoitxuk-ta ipini -ez zeuken beste lekurik eta-, ta pasilluen ta... Ume asko eukitten eban gero Berrizen! 
- Bai, e? Partikular? 
- Partikular. Ume asko. Holakotxe maistrie zan hori be. Hori be zan diputaziñuan maistrie egon zana. Ta kastigau ebelako alde ein biher eban horrek, nazionalistie zalako. Ta hori ezin juen, ta gero etxien. 
- Halako kasuak, desterrautako jentia, bai maistra edo abaderik-do tokau jatzuen inguruan? 
- Ez. Horretxena dakit, horretxena. Ta gero tokau jaku, ba, umiek, gurien bixek umiek horrekin ibili zin Berrizen. 
Harengana juten zien gure modukuek, persona [bajuau] euzenak, industrialen umiek be bai, danetarikuek juten zien harengana maistriangana. Oin hil zan. Merezi, horixe bai merezi ebala! 
- Zelan zekan izena? Akordatzen jatzu? 
- Ines. Bai. Ines zan hori. 
- Rekuerdo ona orduan horrena be? 
- Bai. 
Garizuma
Zelaieta, Evarista
- Dotriñia bardin izaten zan? Buruz ikasi bihar ta... Dotriñia erderaz ein zenduen? Euskeraz? 
- Dotriñie euskeraz be ikesten genduen. Bai. Euskera ta erdera ta dotriñie danera. 
- Bai. Eta txartelik-do zeoze eruaten zenduen edo zelan izaten zan hori? 
- Bueno, hori txartel kontuoi zan... 
- Jaunartzia eitteko edo...? 
- Beittizu, garizuman... Garizumie badakixu zer dan? 
- Bai. 
- Garizuman kunplidu ein biher izeten zan pazkuzkua esaten jakon. Garizuman jun ein biher zendun egun baten -ostantzien juten ez baziñan be-konfesau ta jaunartzen. Ta orduen, txantel bat hartu biher zenduen parrokixen; billetetxo bat zan. Parrokixan, ba, "zenbat lagun zaoz? ", eskatu ein biher izeten jakon abadiai. "Zenbat lagun zaoz, ba, zuek? ", ta "Gu sei", "Aiba, sei". Ta emoten oskun bakotxai bana emoten oskuzen. Ta horrek txartelok jaunartzie eitten zan egunien aldatu ein biher eben. Emon atzera sakristauai ta sakristauek emoten eban beste txartela, ezaugarrixe zelan pazkuzkua ein dozun. Izeten zan hori. Hori danien euen hamen. Pentsatzen dot nik Euskal Herri danien egongo zala. Ez dakit. Ta hori ez zeukena, txartela ez zeukena txarto. Hori biher zan, dokumento bat zan hori. 
- Kanpotik etortzen zian abadiak konfesatzera edo bertakuak etortzen zian? 
- Ez, bertakuek. Ta gero, gure dabena Markiñara fraillietara be juten zan. Markiñen egoten zien frailliek illaran konfesionarixuetan, ta hantxe konfesatzen ta... Baiñe... 
- Ta konfesatzen ez zebanari? Edo pazkuako hori eitten ez zebana? Gaizki ikusitta egongo zan, ez? 
- Hori txarto ikusitta. Bai, bai. Bueno, hori gure denporarako gastau zan. Gastau ein zan hori kontuoi. Baiña nik ezautu ein dot, ezautu ein dot. 
- Orduan, gaiñera, abadiak eta... ez? 
- Abadiek autoridade haundixe euken. 
- Asko aintzen zeben, ez? Etxe barruan be aintzen zeben, ez? 
- Abadiek asko esan gure eban, baiñe abadiek be egoten zien bigunauek eta gogorrauek. Bai, egoten zien guztirekuek, e! Bai, baiña abadiek... Oingo martxie ikusi ta ha ikusi...! 
- Asko aldatu da, ez? Danian, baiña religiño kontuan be asko. 
- Religiño kontun bai. 
- Abadiak pulpittotik-ta, ba, pixkat... edo hasarre, edo "familixa hau ez da elizara etortzen" edo halakorik? 
Biharbada zeure sasoian ez, baiña amari entzunda edo aittari entzunda halakorik? 
- Bai. Abadiek gogor eitten eben. Baiñe gauza horrek konfesionarixuen esaten zittuen. 
- Pulpittuan ez? 
- Pulpittun gitxia ', gitxia '. Konfesionarixuen. 
- Bai? 
- Bai, konfesionarixuen. Konfesionarixun, gaiñera, nik [esaten dot] , guk [...] danak konfesatzen genduzan guk! 
Danak! Danak esan biher. Mosu bat, nobixuakin urten pasietan, mosu bat emoten [badotsu] , esan ein biher! Bai, bai, bai. Hori... Baiña holantxik zan. Holantxik zan. Akabo. 
- Klaro, pentsau be ez, gaiñera, gezurrik esatia edo hau ezkutatzia-do pentsau be ez, ezta? 
- Ez, ez, ez. Guzurrik ez. 
- Zeuek dana esan eta gero... 
- Dana esan. Harek danak jakitten zittun. Abadiek dana jakin! 
- Bai, ez? Etxe bakoitzeko jiria zelakua zan eta... 
- Bai, bai, dana. 
- Orduan, nobixo kontuan eta halakuak be... 
- Nobixo kontuek be esan ein biher abadiai. Ha be esan ein biher. 
Kongregazioak
Zelaieta, Evarista
- Kongregaziñua-ta egoten zian orduan? 
- Bai, Mallebixen ta. Baiña guk Gerien ez gendun eukitten. Mallebixen bai, kongregaziluek egoten zin. 
- Oseake herriko jentiak... 
- Bai, bai. Kongregaziñue neskena egoten zan hijas de Maria, ta mutillena luistarrak. Bai. 
- Zeuek, baiña, ez zenduen parte hartzen, orduan? 
- Gu Gerikuk giñen ta ez zan egoten hor hainbesteko... Ez zan egoten. 
Garizuma
Zelaieta, Evarista
- Garizuman, esan dozu, erromerixa kontuak eta... Santua tapauta egoten zan? 
- Bai. Tapaute egoten zan azkenengo aste bi pentsatzen dot izeten ziela: domingo de pasion, erremu egune... Edo bat edo bi. Eztakit. Santuk tapau eitten zittuen. Bai. 
- Eta orduan, gaiñera, debekatuta dantzan, kantuan... edozer gauza, ez? 
- Bueno... dantzan... hoixe! Dantzan batez be. Ta haxe bakarrik izeten zan gurioi, dantzan eittie! Ta ezin ein. 
- Aste guztian horren zain, ez? 
- Bai, ba! Aste guztie horren zain! 
- Etxian errosarixua ta halakuak errezatzen zenduezen? 
- Bueno, lantzin behin bai, baiña taberna baten gatxauek die. Hantxe egoten zan igul baten batzuk eta... Igul iños tokau, ba "Bueno, iñor ez dao ointxe ta errosarixua errezauko dou? " edo holakon baten bai, baiñe... Baiñe etxe askotan bai errezatzen zan, etxe askotan. 
- Illuntzixan edo [lana edo artua urkultzen zeoze] ta errosarixua... 
- Bai, etxe askotan. 
- Zeuen etxian elizatarrak zian? 
- Ba, ahiztie moja dauket. Zeuk esango dostezu. 
- Bai. 
- Ezta? Zeoze izengo zan. Elizatarrak danak zien ordun. Danak! Ta batenbat ez bazan, apuntau eitten zan ha. 
Apuntau, e! Baiña danak elizatarrak. 
- Orduan mezia ta meza nausixa ta... 
- Bai. Goxien egoten zan lehenengo mezie zortziretan edo holan. Ta gaztiek juten zin goixeko meza '. Ta gero meza nausixe, ba, hamarretan, guresuek-ta juteko. Luzetxueue ta... 
- Bestiak bueltau eta... 
- Bai, bestiek bueltau eta hoixe. 
- Orduan, auzuan-ta meza nausixa, gaiñera, izango zan danak alkartzeko momentua, ez? 
- Meza nausixen? 
- Bueno, ba, amaittuta edo, basarri batekuak eta bestekuak eta pixkat... 
- Bai, egoteko edo... Bai. Edo etxerutzien, bidien honutz, andrak kontuk esaten, asteko kontuek. Ta han euen Gerittik honutzien kruze bat. Esate baterako, Agarreko basarrikuk handik jun biher eban, ta [Amilletegikuek]. Ta han egongo zin andrak kontatzen, ba, harei lekuai esaten jakon Guzur-ague. Han egoten zan kruze bat. Gero, handik honutz etorri ta beste... estaziño bat izetie moduen. Beste bat, ba, [Bastaittara] jun biher dabena edo [Saietsana] edo [Uzarra '] jun biher dabenak, ba, han kontu bat edo bi esan ta banatu. Ta hori izeten zan Karabixaldie, behin edo behin karabin bat egongo zan ta. Karabixaldien beste bat ta gero etxera. 
Elizkizunak
Zelaieta, Evarista
- Orduan, gaiñera, relijiñua ta entierruak eta luto kontuak eta horrek asko zaintzen zian, ez? 
- Luto kontuek... bueno! Luto-ontuek. Neu na´ ibilitte nere gizonan aitte hil zanien belarrittakuek be baltzak. 
Holaxen, bolatxuek baltzak! Nere gizonan aitte hil zan ointxe dala berrogeta zortzi urte hil zan. Baltz jantzitta. Gero mantillak be egoten zien diferentiek: lutokuek eta luto baekuek. Lutoik ez zeuken mantillie zan [blona] edo holan enkaje edo holakue. Ta lutokue izeten zan, ba, tela zati bat, seda modoko bat, holako puntillarik eta ezer bakue, lutokue. 
- Mantillia, bestela, noiz erabiltzen zan? 
- Mantillie beti. 
- Mezatara juateko beti? 
- Bai, beti. Mantillie beti. 
- Berdin zan andria ezkonduta, ezkondu barik...? 
- Bai, bai, berdin zan, beti mantillia. 
- Eta ume-metatik? Edo zelan? Noiz hasten zan? 
- Behin elixa´-ta juten hasi ezkero, behin gure jaunartziek eta einddekuen behintzet mantillie bai. Ta nik ointxe... Oin hasi die, ba, holako museotxuek ipintten herrixetan-a, esate baterako, Zeraiñen ta. Ba, nik ez dakit nun ikusi doten, ta pentsatzen egon nitzen, han gauzen artien mantilla bat be: "Hoixe, ba, bai, horrek hortxe geratu biher juek /bijuek/ museorako". Ta nik gordeta dauket mantillie. Baiñe ordun mantillie ta horrek, apurtzen bazien, ba, erosi ein biher, erosi eitten zan barrixe. 
- Mantilla barik mezatara juatia? 
- Ez, iñor be ez zan juten. Ez. Ez zan juten iñor be. Mantillie ta liburutxue be bai. Klaro, oin oraziñuek-ta diferente die. 
- Misala edo ze zan hori? 
- Misala. Oin euskeraz eitten die oraziñuek. Bueno, hau, hau euskeraz eittiau hasiko zan oin dala hogeta hamar urte edo holakoxe bat. Euskeraz. Baiñe lehen ez erderaz, ez badabe eze latiñez eitten zien. Haxe, latiñez. Horrek... 
- Entenditzen zenduen zeoze? 
- Ez, ez, sekula ez. Ikesi be ez ta entendidu be ez ta ezebez. 
- Entzun eta... 
- Bai, akabo. Ikesten hasi be ez. Oin elixan, hemen Eibarren, mezian amaittueran "Salve Regina", latiñez kantatzen dabe, ezta? Edo "Arrateko ama" edo "Salve Regina". Ba, nik "Salve Regina" ez dakit. Ha errezatzen dabenien erresarixue. Nik salbie errezauko juat, baiñe "Reginaik" ez. Jente batzuk badakixe, baiña nik ez dakit hori. 
- Eta andrazkuak mantillia eruaten zeben moduan, gizonezkuak beste zeoze eruaten zeben...? 
- Ez. 
-... holan espeziala edo? 
- Ez, gizonezkuek ezebez. Ez eben eruten. 
- Hori bai, txapela beti kendu, ezta? 
- Bai, bai. 
Gurutz-bidea
Zelaieta, Evarista
- Gero, domeka atsaldetan be elixa´ jentie juten zan, domeka atsaldetan. Jente... jente asko, batez be garizuman. 
Garizuman-a [danak] atsaldin elixa´, ba, kurutzetakuek ein. Badakizu zer dan kurutzetakuak? Via crucis. Ez dozu iños be ein? 
- Ze izaten zan hori edo zelan eitten zenduen? 
- Elizan egoten die via crucis-o estaziñuek. "Son catorce estaciones", hamalau estaziño. Nire misaltxuek badaukez. 
Danak egoten die orman. Parien gatu, parien gatu, parien gatu... hamalau estaziñuek eitten die via crucis-en. Ez da gauza haundixe. Hiru bider behien mun, behiei mun eitten jako, "que son las caidas de Jesus". Hor hamalauen artetik hiru bider lurrai mun eitten jakon, ta hamalau estaziñuek eitten die. 
- Hori, elizan bertan? 
- Elixan. 
- Kurutzarik-ta inguruan... halako... zuk esan dozu, ez? Kurutzetako... Via crucis hori eitteko hamalau kurutza, Mallabixan bertan ez dao, ezta, halako tokirik? 
- Via crucis-eitteko bakotxa jarritte nun dauen edo belaunbiko nun dauen, haintxe ein. Baiñe erdixen, elixan erdixen, erdiko pasilluen, han juten zan abadie kurutziakin. Edo abadiek eruten ez baeben, ba, sakristauek edo akolittuek edo batenbatek kurutza bat eruten eban. Ta beste batek leitzen eban, ba: "Lehelengo estaziñue: Jesus kondenau dabe, ba, kurutzien hilttera. Bueno, aitta-ure bat. Bigarren estaziñua: Jesusek topau eban Veronikie ta arpeixa garbittu otsen. Hirugarren estaziñue: Jesusek tope ein eban beran amakin ta zelan amak negar ein eban. 
Gero, laugarren estaziñue... ". Holantxik izeten die, estaziño bakotxin bere gauzak izeten die. 
- Eta antziña entzunda amari edo aittari edo kurutzak zerela nunbaitten eta halako fetxatan via crucis hori eitten... 
Ez? 
- Hori via crucisori garizuman. 
- Eske, toki batzuetan, ba, Angiozarren eta be [esaten dabe] aspaldi -ya gurutzak galduta dare-baiña bai juaten ziala herrittik... 
- A, bai, bai. Hori zuk esan dozune... 
-... ba, auzoren bateko ermittara ta... 
- Kurutz-idie. Kurutz-idie eitten zan urten elizan ta kurutziei segidu ta segidu itten, ba, goraiñok. Hori Urkiolan be bada´. Baitte Ziortzan be. Ziortzan... Bolibarren pentsatzen dot -neu ez naz baten be egon, e? - baiñe kurutzak eitten Bolibarren hasi ta "tak-ak-ak" goraiño. Ta gu egon giñen urte baten - gero baten baiño gehixaotan-hor Naparruko herri baten: Cascante. Ta Cascanten da´ herrixen gaiñien holako lautada bat eta eliza bat "Nuestra señora del Romero". Ta urten herrixen ta Romerora arte kurutz-idie da´. Kurutz-idie esaten jako horri: kurutzak, kurutzak, kurutzak... hamalau izeten die danien, hamalau. Ta Urkiolan be bai, Urkiolan be bada´. Ez dot neuk ein, e? Baiña badakit nun dauen Urkiolan. Ta Angiozarren be igul egongo da. 
- Bai, sasoi baten behintzat bazeuan. Gero ya kurutzak galtzen juan dia ta... 
- Bai, ba. Bai, ba. Bai, ba, dana galdu da ta. 
Luto kontuak
Zelaieta, Evarista
- Eta luto kontua esan dozu hori... 
- Luto kontue... 
-... asko gordetzen zala orduan, ez? 
- Luto kontue, ba, lutue hartzen zan urte bat eta erdi. Baltz. Bueno, baltz iguel urtebete. Sei hillebetien, ba, "[...] de luto", medio-utoko gauzatxu horrek. Ta elixiai... elixiek kobrau itten eban, gauza danak modun. Elixiek ez dau -lehenaukuan be esan notsun-elixiak ez dau parkatzen. Gure amak esaten eban propietarixuk bazien urte bixen erun biher jakola elixa´ ba honenbeste anega garixe; ta errenteruek bazien urte eta erdi, gitxiakin. Baiñe lutue, urtebeteko lutue baltza ta urte ta erdi be baltza be bai beste batzuk jazten eben. 
- Eta hori, gaiñera, izango zan gertukoren bat, familixako edo gizona edo aitta edo ama, baiña tia ta halakuekin be bai, ez? 
- Halakukin be, ba, hiru bat hillebetien edo jazten zan. Geu be jantzi giñan, amaman lutue be geuk be hartu genduen. 
- Gaiñera, ume-metatik... 
- Bai. 
-... neskatxuak be... 
- Bai, bai, neskatxuk be haintxe, zeozer. Bai, bai, neskatxuk be bai. Eta alargun gatzen zinak betiko. Gizona hiltzen bajakon andriai, andrie betiko baltz. Betiko, e? 
- Lutua kentzia pentsau be ez... 
- Ez. 
- Burutik pasau be ez, gaiñera, ez? 
- Barrido ezkontzen bazan, kenduko eban igul. 
- Orduan halakorik egoten zan? 
- Barrido ezkontzak? 
- Bai. 
- Bai, alargunek eta ezkondu izen ohi die. 
- Gizonezkuak-ta bai, baiña andrazkuak be bai? 
- Bai, andrazkuk be bai. Andrazkuk be iños ezkondu dia. Orduntxe luto [...]. Gero, behin edade batea ezkeo, buruko pañeluek-ta baltzak buruko pañeluek-ta. Gurien, gure amumak euken buruko pañelo baltza. Gure amama be... igul gazteik -nik aittitta ez neban ezautu-gazteik alargunduko zan. 
- Eta buruko pañelo baltza ze izaten zan lutuagaittik edo gero esaten dozu edade batetik aurrera, baiña, ya baltza erabiltzen zala... 
- Alargune bazan, baltza. Ta ostantzekuk, ba, holako dibujotxo... holan kuadrotxuek edo ez dakit nik zelakuek eruten zittuen. Bai, holakuek. Baiña lutue, lutue, e? Oin, klaro, ni pentsau be itten egoten naz, e? "Zein hil jatzue? " ikusten zaittut nik oin zu baltz jantzitte ta "Zein hil jatzue? " ta [...]. Baiña oin ez dao holakoik, oin ez dao lutoik. 
- Bueno, ikusten dia, ez? Baiña bai, gitxi. 
- Lutuakin? 
- Lutua edo, diñot, ba, ez dakit, lehelengo egunetan, astietan, behintzat, ba, pixkat... 
- A, bai, bai, lehelengo egunetan-a bai, baltz jantzitte ta... 
- Bai, ez? Errespetu moduko... 
- Bai, ta ondo ikusten dot errespetu modun entierro baten ta... Entierruetan ixen garenien, nire anaie [...] , baltz jun ga´. Bal-altz ez, baiñe... bueno, ahal danien, baltzen. Baiñe lehen tintau erropok eta enee... lutue hartzeko. 
- Ze izaten zan hori tintatzia ez, erropak? 
- Tintau, bai, tintau arropa asko. 
- Ta nora bialtzen zan? Bertan, Mallabin, bazeuan holako dendaren bat edo tintorerixaren bat edo etxian bertan eitten zan hori? 
- Batzuk etxin be tintatzen zittuen, etxin be. Bai. 
Maria Aristondo irakaslea
Garitagoitia Arriaga, Martzel
- Orduan, maistrak danerakuak, ez? Batzuk gogorrak, kastiguak-ta ipintzen zittuenak, eta beste bat, eibartar hau, Maria Aristondo edo zelan zan? 
- Bai, bai... 
- Horrena rekuerdo ona dakazu, ez? 
- Horrena ona? Horixe ona! Horretxekin inguruen horixe... Hori hor lagako naben nik morroe bialdu niñuenien. Ta hori zan... Horrek errekreuen ta ordu librietan igul hartu umiek ta, ba, hor montikulotxo bat deuke Geriek holan, ta, denpora ona euenien, hara eruen ta kantuek erakutsi ta beran gauzak ein ta... Bueno, zan... itzela. Itzela zan. 
- Eta bera be eibartarra izanda, hemen zeuen etxian egon zan apopillo edo...? 
- Ez, ha ez zan egon gurien. Ha ez dakit hemen edo behekuen. Behekuen egongo zan. Horixe... Ha ez zan egon gurien, ez zan egon. 
- Baiña gertukua izan arren, basarri baten... 
- Bai, bai, bai. Egunero ezin zeikien Eibarrera jun! Ezin zeikien juen. Eske, bidie egon balitze bai. Gero Basurtuko batek, horrek Basurtoko zakarrorrek? 
- Bai... 
- Horrek kotxie ekarri eban. Bai, kotxie hor eukitten eban; kotxe zahar bat, beti aberixauta eukitten eban. Ta meka...! 
Hari gorrixok erakutsi [eutsan] ; kotxiorrek suelduok jaten eutsen ondo! Bai, kotxie horraiño ekarri eban. 
- Lehengunian aittatu zestazun, hau, Maria Aristondok kantuak erakusten zetsuezela asko. Eta kantu bat gogoratu zenduan "Guazen mendirik mendi" edo... 
- Bai. 
- Goguan dakazu? Kantatzeko moduan oin? 
- Bueno, kantau... Zela kantauko dot, ba, nik? 
- Ba, lehengunian kantau zenduan ondo-ndo! 
- Bai... 
- Eske sekula entzun barik nekan eta... 
- Gurien gaztiek, ba, zeremonixie egoten da "cada dos por tres" erderaz esanda, ta, ba, batan kunpleañua edo birena batera edo enfin. Ta gero, kantuen-do, jardun behintzet danok eitten dou. Danok! Danok! Danok! Ta hori etara neutsen nik lehentxuaoko baten. "Hi, nik hamar urte neukazeneko kantue", ta "Zela? Aber, zelan? ", ta, ba, bueno: "Guazen mendirik mendi euskotar gaztiak, guazen aldatza gora mendigoizaliak haxe osasuntsu bat, bizitza indartzera, aberri guztiei agur egitera". 
Ta gero "bis". "Bis" ta, ba, horixe da dana. Bat hori da. 
Auzoko eskola; auzoko baserrien izenak
Meabebasterretxea, Maria; Sarasua, Pedro
- Eta eskolan zenbat urtekin-do hasi ziñan? Goguan dakazu? 
- Eskolan saso´ antzien ni, zazpi bataz bai. 
- Zazpi bat urte...? 
- Ta hamalaura ingurura arte ibili nintzen. 
- Bai, honek eskolie ondo ikesi eben. 
- Ta... Ba, zortzikin edo primera komuniñue ein [nauen] ta. 
- Lehelengo jaunartzie. 
- Eskolia zeuek baiño lehenao eindakua zan? 
- Bai. 
- Askoz lehenao? Edo? 
- Asko be ez aurretik. Horrek eskoliorrek oin eukiko dittu hirurogeta hamazortzi larogei urte edo. 
- Oseake, zeuek estrenau ez, baiña, bueno... 
- Gure aitte-a ezkondu zin inguruen, hirurogeta hemeretzi bat edo holako bat. 
- Eta auzokuak juaten ziñazien bertara? 
- E? 
- Auzokuak bakarrik juaten ziñazien bertara? 
- Ez, etorten zin... Ta zera, pagau itten eben hor Trabakotik beherakuek, hamen eskolara etortzearren. 
- A, bai, e? 
- Ez dakit, ba, zetako izengo zan. Gero, urtin bat maiordomue edo egoten zan eskolie, bakaziño-enporan, eskolie zurittu-do eitteko. Ta hartarakoxe izengo zan ha diru´ segurua´. Ba, letxerie edo pintturie edo dana dalako... 
Letxerie izengo zan lehen, kariaz eindde. 
- Ordun kariaz izaten zan letxerie, ipini zurittute, urtute, ta gero brotxiakin haxe. 
- Oseake, horri letxeria esaten detsazue? 
- Hori kariakin eitten dana bai, letxerie. Hori beti entzun da. 
- Oin, ba, pintturak daz, baiña lehena´ kariaz etxin be baztarrak zuritzen zin. 
- Zurixe izeten zan ta garbixe bazan, e? Oin, bueno, pintturie ezeixu konparau. 
- Bueno, amaraun batzuk kendu ta... Eskobiaz izeten zan enjeneral. Pristi-rastie [...]. 
- Brotxie [...]. 
- E? 
- Brotxa bat be egoten zan [honan]. Bueno... 
- Bai, geruao. 
- Ha makillan ipinitte. 
- Baldan eindde eskobie sartu ta harekin. Masma [batzuekin goixe...] eindde. 
- Eta maiordomua zein izaten zan? 
- Bueno, lantzin bat. Eskolan partidue euken guztixek. Aurtengo urtin ni banaz, hurrengo urtin beste etxe batekue. 
- Eta hori sorteoren bat eitten zan edo...? 
- Sorteun barik saillien jungo zan ha zeretik, numerotik edo. Ez dakit nik zelan izeten zan be. 
- Orduan, kanpotik be etortzen zian hona? 
- Bai. 
- Trabakutik behera daren basarrixetatik eta...? 
- Bai, bai. Hor, Lapatza ta Orrospengue be... han... Trabaku baiño harutza´ kamiñupien ta... Baitte Elgetzukuk be etortzen zin ta Abendibarkuk eta... Gero hor txaletak eindde daz oin Donagaraittik han gorutz. Han etxe bat zan, Donetxebarri, hangue, ta Donazkuk be bai ta... 
- Orduan, ume asko juntauko ziñazien hemen, ez? 
- Hirurogeta hiru kontaute na´ ni hor batera. 
Eskolara joan aurretik esne-saltzera Ermura
Urkidi Ganboa, Mari Karmen
-... eta etzakixenat, hiru lekutan egoten zala? , behintzat e dantzalekuek. 
- Eta umetan eta eskolara? 
- Eskolara Mallabire. 
- Mallabire etortzen zunan, jutalditxue euan ez? 
- A zein neu? 
- Bai. 
- A gure ama be bai. 
- Hire ama be bai. 
Gure ama be Mallabire, ordu erdi. 
- Ez euan eskolan, porke Artixen eta baeuen ez? 
- Bai baiña trabes, ia bide zuzenik barik. 
- Bai mendittik eta... 
- Bai, bai baiña biderik ez, alrebezau, guk bide zuzenaue, beti Mallabire, Artixera sekule bez, ezeta bez, biderik jakin bez e, juten jakin ez hara, ez. Ta eskolan hasi ba horixe, geu baiño nausixauakin, etxekookin [...] hasi eskolara eta Mallabixen, gero ia etxien beti, premiñie eta ba lehengo, goixez e, esnie partitzen Ermure bajatzen nintzen neu eta eskolia ez galtzeko ba Mallabire asto eta guzti, Ermun esnie partidu ta asto ta guzti eskolara, lotu eskolian ondun astue, da neuk urten arte, gero danok bueltan asturen ondoren etortzen nintzena zen bazkaltzera etxera. 
- Pozik? 
- Horixen, danak pozik astuan ondoren, gero han barriro atsaldin, ta gero ba bueno, hori buelta handidxek erein barik ba, aitte e berba eitten junan maistriakin eta partikularra emongo dostela atsaldien, goixez e Ermurekue ein eta atsaldien ba bestiek eskolatik urtetzen ebenien, ba partikularra, bueno beste batzuk be bai, lau, gitxi baiña beste batzuk be bai geratzen zittunan partikularrien, ta hantxe illundu arte eskolan. 
- Orduan eskoal diñot, Eibartik eskolara goxerdire edo... 
- Ermutik. 
Irakaslea, "makiladune"
Urkidi Ganboa, Mari Karmen
- Ta ze eskolan-a? Holan akorduz. 
- Maistrie gogorra. 
- Bai? 
- Buenooo, makilladune, makilladun maistrie. 
- Euskaraz ein bihar? 
- Eeeee? 
- Edo erdaraz ein bihar? 
- Horixe, nahi ta ez bez, nahiz ta bera euskalduna izen, berak euskaraz jakin bai, baiña euskaraz ein ez. 
- Eta gogor eitten otsuen? Gogorra makilladune, eta erakutsi? 
- Erakutsi ondo. Oin haren problemie burugogorra zanandako problema handixe. Oin erreztxua ibiltzen ginttezenandako ba ez hain txarto, oin buruen sartzen etxakonak haren erruki e! burun reglie apurtuartekuk. 
- Haren erruki esan dozu. 
- Bai haren erruki. Belauniko liburu bana ipini eta han hormai begire. Ta bat emon eutsen, regliakin emon eutsen golpiaz odola darixola belarrittik eta dana, baiña berez ez danai ezin sartu, ez penagarrixe, osea... pena emoteko. 
- Ganera noberak ezin ein ezebez... 
- Ez e bai ixilik egon hadi, ezer ein? ixilik bakoitzak... 
- Norberari etorriko ete dan. 
- Norberari tokaten etxakonian pozik, ni "con suerte", bai hainbat bider entzuten egon na, aber zeaitxik ez nintzen juten ba eskolara gehixau. Ezin izeten zunan jun, ze ein asko egoten zunan etxin-a. 
- Esan don zera, ez? apremidxadie ein zotsunala. 
- Ez errez errez. 
- Ondo sartzen? 
- Juten nitzen, berak ori esaten junan ba. 
- Gehixau jakiteko... 
- Gehixau jungo banintz, ba asko ikasiko nabela, baiña.. 
- Eta orduan zer erakusten euen maestriek. 
- Entzikopledixa osue, liburu handi baten, denetik. Bueno atsalde partez juten zanak egixe esan ba, problemak eta holako gehixau, lenguajik-ta baiño. 
- Astirik ez euen han bueltan juateko-do, atsaldetik ez joateko-do? 
- Ez, bai, atsadetik bai, atsaldetik atsalde osue illundu arte. 
- Bai eitten zenduen e? 
- Ez klaro partikularrakin sumaute. 
- A klaro horixe. 
Antzinako bizimodua
, Felix; Gallastegi, Basilio; Goitta, Pedro; Onandi, Pilar
Bai e honek e oin hemen hartuko dittu eta ikasiko dittu, baiñe siñistu eziñeko gauzak diez lehenakuk ondik mordue daz horrek e deklaratzeko. 
Eperren inguruko kontakizuna
, Felix; Gallastegi, Basilio; Goitta, Pedro; Onandi, Pilar
- Gerin (Geria) e zelan zan ba hori eperra e. 
- A bai hori e zera. 
- Hori... 
- Kanpoko zakunaz etortzen zala ta gosia izan zalarik eperra ekarriko ei zittun, "ba ekarriko dittut" esan ei zeban, ta ekarri dittu. Ta ezer badabil ipintten, ha be egunero ipini be ez ta probetan probetan askotxu jan ei zittun, ta [...] honek pentsau dxoan: "zeozer asma biharko dot /bikot/ nik", ta etorri jakun kanpoko abadioi bestin jantzik erutiarren Martiñegaz ta zera "ba banitxak". Ta "hola" esan ei zotsan eta "hola", ta "baaki zer? ", ta "ez", "gure abadi ganau ona da beruaitxik, belarri bidxek ebai /bitsatez/ biher dotsatez bihar goizin. "O banoi ordun" esan ei ixan dau, "bai, hobeto eingo dau", hartu liburuori ta hurrengo [...] bera badoa abadiori doie, kanpoko hori, etorri da herrikuoi. Ta "Nun da ba? ", "Jun da", "Jun? " "bai, baina ikusiko dittu, eperrak ikusi? " Ta bai, kaperautzan ta diar ei zotsen: "ekarri bat oin" ta zea, honek neuk bihar dittuaz "bittuaz" belarrittik ebai biharko /biko/ dotsadaz esaten zinduen, ta mutille ez dakitz zer badakitz [...] horrek hamen deuzen bittartin eperrak [...] 
Antzinako bizimodua
, Felix; Gallastegi, Basilio; Goitta, Pedro; Onandi, Pilar
- Ba, zuen aitte zanak, entzun zotzen hori hori heldu ba, bai, eskopetie zuen aittana, ta bestik e Markiña ferixa [...] ba ferixa, ta ba andrak di aurrin pausun hurran erungo zittun [...] batzeko ta, batak esaten eutson bestiai e "Ezer entzu dozu? " Ta "Ez" "Anton da Maritxu ete dire. Ta "o" ta "Bai, Anton da Maritxu ete dire" "Ez dabe bidxek be alkar asko lotsatuko harek" esan ei eutsan besti horrek eta "Neuk be hori esan netsen gure aguriari" Bestik, ta zestun botillak euren e, tragotxuk etxera ekartzeko, botillak eta xiskun xiskun xiskun zestuk e, soinu ateraten eban pausun ta botilla txikiñek kargieaz, ta ba "Anton da Maritxu itten dila, bolo-olo dabil ba hori ba, bolo-olo dabil ba, hori ez dozu entzun? "
- Ta ez eban entzun, ta gero atzena baiño gauza bat gitxiau. 
- [...] 
- Bai, e gizonan bragetako botoiek e, josteko ez dau euko e, [...] esan ei etsan. Bragetako botoik josteko. Bai e, baten bat e, ha be holantxerik gauzek, lehenago euskerazko prakak baziren lehena, aurrin amantala. 
- Nik ez nittuan ezautu. 
- Nik bai, hamentxen zelaidxen be bai. 
- Hamentxe Goitietxebarrekoei nik, praka zuridxek nahiko zuri behintzet, bueno ehunezkuk. 
- Bai bai ehunezkuk. 
- Ta amantalak haunakoxe kuadrue. 
- Bai hegaletan botoik, hegaletan botoik. 
- Bai txixa eitteko ta altzau bentani hori ta txixa ein ta gero blaust atzea be. 
- Nik hori ez dot ezagutu, zera e, alboetan zera botoiek, hargiñei. 
- E? 
- Hargiñei [...] alboetan botoiek, hori e, Jose Korta zana ta ontxe dela hiruta zazpi urte, aitxa hil zana. 
- Harek be euskerazko prakak di, euskerazko prakak esaten... 
- Mutikue zazpi-ortzi urte [...] nik , hiruta zortzi urte uste dot aitte hil zana [...] horrek bakit holako prakak [...]. 
Baserritarrak feriara
Solozabal Unamunzaga, Antonia
- Eta gizonezkuak zelan juaten zian jantzitta? Blusa... 
- Tunikiakin. 
- Tunikiakin? 
- Motza be bai, luzie be bai ta txaketak be bai ta jantzitte ondo juten zien. Bujanda edarrak beti, e! 
- Bufandia? 
- Bai, bai, bai. Bujandie bai. 
- Ia, kontuz... 
- Ene! Nik [kendu dot...]. 
- Ez, ez, lasai. Eta txapela beti, ez? 
- Beti. 
- Txapela buruan... 
- Bai. 
- Gizonezkuak ze izaten zian, gero, ferixara-a juatekuak, ez? 
- Bai. Ferixara jun ta afaldu ta... 
- Hemen inguruan ze ferixa zian? 
- Markiñen, Abadiñon... Abadiñon, Markiñen, Elgoibarren. Horrek izeten zien hemen jentie juten zana. Gero, Bilbon be bai, baiñe Bilbora gure aitte ta gitxi, behintzet. Abadiñora, Markiñera edo Elgoibarrea. 
- Eta ferixara juateko dotore jazten zian? 
- Dotore edo, ba, beti praka diferentiek eta tunikatxue ta bujanda edarra be beti, e! Ta, ba, abarkak galtza zurixekin. 
Bai, bai, abarkak. 
- Eta ferixara juateko, zaldixan ala...? 
- Hankakin! Zaldixen...?! 
- Zeuen kasuan, zaldixa esan dozunez... 
- Baiñe mendixen [ibiltzen zien] zaldixek. 
- Oseake, oiñaz. 
- "Takarra-akarra", kontuek [kontatzen] [Diñotsut, ba]. Oin ezautu be ez dabe eitten honek alkar. Nun bizi garien be ez dakiu. Baiñe lehen junto juten zien. Iguel, ba, hemendik hiru gizon edo lau edo ta "Jungo gaittuk? " ta "Ze ordutan? ", "Hamar ta erdietan honaxe", ta danak kontu kontatzen jun gero. Pozik! 
Trabakugoiko taberna
Zelaieta, Evarista
- Ta basarrixan tabernia beti euki dozue? Zuk umetatik ezautu dozu? 
- Baserri txikixa euen gurin. Gitxi. Tabernatxue, batakin, bestiakin, defendidu eitteko beste. Besterik ezebez. Behi bi egoten zien. Baserri txikitxue, ta tabernatxuoi, ta hortxe. Hortxe. 
- Basarri txikixa esaten dozunian, solo gitxi... 
- Solo gitxi ta jenero gitxi. Ta diru gitxi. Hoixe. 
- Jenero gitxi... Kalera saltzen zenduen zeozer? 
- Ez, ez. Guk ez gendun kalera... Ez geunken. 
- Ez. Taberniakin ya... 
- Ez euan, gaiñera, kalera saltzeko beste. Ez euan. 
- Etxerako beste, ta gero tabernakuakin... 
- Bai, hortxe. Bizi. 
- Tabernara, zuk beti ezautuko zenduan tabernia, jentia, mobimientua... ez? 
- Bai, beti. Beti. 
Gerra aurreko urteetan dantzaldiak non egiten zituzten
Urkidi Ganboa, Mari Karmen
- Orduan be erromeridxak-ra egongo ziren dantzak eta... 
- Bai, Mallabixen itxurez e, hiru saloi-do.... 
- Euazen e? 
- Bai. 
- Bueno igual e gerra aurrian, karo gerra aurrien. 
- Izan leike - Errementarixanian, Sesteruanien eta etzakixenat, hiru lekutan egoten zala? , behintzat e dantzalekuek. 
Ameriketara artzain
Longarte Gerenabarrena, Pedro
Selan edo alan allegau gaittuk Nueba Yorra. An jeunan itxaitten mejikano bat: "cabras, pastores, seguirme a mi, seguirme a mi! " Amairu giñan, baiñe gero or mordue juntau giñan. Esan najutzan "Oye, quiero mear" da, "Espera un poco". A aastu txiselarrixe geunkela guk. Txixe eitta be guardixias e! Eseun an eskapuik! 
Gero papelok arrelau bierra jauan. Orduas apurtu giñan, ostantzin guk es gunkan galtzeik. Gero niri andixeik etorri jatasan trastornu danak, se guk ordu batetan abioie artu bagenduan Nueba Yorren sasoien allegauko giñan. An artuko genduan da niri usabak itxaingo justan. Gero andik apurtu suan. Etorri suan tasistie, baltz bat, onako Dekaube-oswagen antzekuk sittunan an. Danok esiñ erun de ni tte frantzes-uskaldune atzera. Kokolo bi an. "Ya iremos luego" esan najutzan. Jun gaittuk otela. Allegau giñan da bestiek apaitten asitte jauasen. Kandelak, argixek, animadora bat jauan an dantzan da, "nora etorri gaittuk? " pentzau najuan neuk. Batek esan junan, (a enajunan geixa ikusi, Berriskue sala-a) , "ondo jango gendula, ondo jango gendula Ameriketan, jan bai eittok Berrisko Juliantxonin" A desesperaute eskutau sunan andik, geixa ikusi be enajuan ein. Ni tte frantzes-uskaldune kuartu bata lo eitta. Nerbiosua gixajue! Ak jan bes. Abioien bes, ak esaban es kakik es txisik eiñ! 
Gero ortik joidu niñuen: "Tu mañana vas a salir a las seis". Nik bakarrik, beste amasei itxi an da. Seiretan Nueba Yorren abioie artu Txikagorako, Txikagon artu binajunan Solaikako, ta Solaiken artu binajunan Triunfosa. Esan najutzan "pero eso no puedo hacer yo" "No vas a hacer? Si". Español eskribidu justenan mejikanuorrek. "Nueba Yor-xikago, Txikago-olaik, Solaik-riunfos. Esto no le enseñes a nadie, porque eso no te van a entender, eso te doy a ti". Nitzat. 
Baiña, nik esan najutzenan, "yo no puedo". Ak eskutatik kendu nai niñunan ni. 
Selebrie, araxe arte enaban ikusi, erlojuek egoteittuk ipinitte "tal hora tal despertador" joten uenak, automatiko. 
Dirriiingg!... frantzes-uskaldune itxarrik jaunan. "Entzute(n)...? ". "Bai, entzuten juat" esan najutzan. Jagi nitzunan. 
Ondiok an jeuan an ibilli san seroi, tutulerrioi; an jaunasen lagunek pe, beste matxo batzuk, eta esan justenan:
- A donde va uste? 
- Yo a las seis -Árek español entenitzen juen. -Yo a las seis tengo que estar alli. 
Sartu genduasen maletok abioien. Neu te andra bat sartu giñenan abioien. Nik erun najuan billurre! Lañue jauan. 
Ak jote jittuan sirenak! Uuuuu! Uuuuu! Neuk esaten najunan: "lekuta etorri nok iltteko ointxe orraittiño! "
Da gero esa justenan ak mejikanuk: "es ari bajatu lelengo gaatzen dan lekun, a eseik kontau, se gaatukok beste leku baten". Jota ipini niñuan...! Pentzau najuan "ixen daittela nai dabena, nik jun enbiot eta! 
Bagoiesak aurra. Etxuat ikusi euri tanta aundixarik aintxe eitteban baiño. Bajatu giñena ixenik pako aeropuertue suan; aintxe bete sunan mordue. Auxe besteko euri tantak, i! Andik Solaika. An bajatu nitzuan... , nun nauenik pez. 
Eskekoak baserrietan
, Felix; Gallastegi, Basilio; Goitta, Pedro; Onandi, Pilar
- Ez da hain [...] baiña esan bir dou ta, zera, [...] izan da, zera etorri jakun baten eskeko bat, ba leiñ eskekuk ibiltxen zin ba, beharrezkuk sakuaz ta zerin ipinitxa, kale erropa osoz ta, umin kontra gixona taxu hortan ez dakit ze ta. 
- Harexei begire [...] 
- A bai bai, ni ziurtatu ezin da izen, zerutatik, ez, zerutatik ezin da izen ta, [...] zerutatik ordun ta, segidu ein bihar xoat pentsau xoat nora joten daben ta, "Bai handixik nator ba", esan naijon eta, "zuk biher bada ezagutuko zu nire lehenengo senarra, Juan", " lagun handidxek ga, siñistuik", da "zelan dabil ba? ", "han danak dabiz igul antzin", eske ez dot gure barre etxi ze kristo ta, Ortuzarrenekuk emongo dosta. Bueno "zeoze eingo zaizkizu", ta "bai ipini agudo", ze nahixun ta, bankoa etorri nitzan ta etorri herritarrak ipini tzo diru apur bat ta maletie, Koldok. [...] ta "gaur Juanen iztarrak euki dodaz", ezin da izen ta, "nundik? ", "gixon bat pasa da leiñ ta haretxek esan jazt", "neuk be jakin nahi neukez, ze ixen den, ta norutz hartu dau? ", "ba hor ziher jun da, zaldi politt bat zeuken ta", [...] igo gaiñea, junda, besti honek bilurre, [...] asko pasako dalakun ta, balienti honek geldi hor jarritte, bigarrenak berbarik be ezin ein ta, topa dozuena ezetz ikasi be ein, ta, bide eskasa ixan da hori ta beste bat gorutz, kruzero baten Baltikorutz, ibili ei zan begire ta, ezin izen eben aurrera jutie, esan ei zen, "adiskidie ikusi ahal dozu maletadun gixon bat", ta "bai, haren bile bazabiz hankak azkar eragin zinekez" esan ei zetzen, "bizkor ibili zinekez", ta, emon dotso zaldixori ta "eukiko dozu oixaktena" ta "bai", joan da gizon hori bille, ba zerorren bille, maletadunen bille, ta atera maletioi, laguntza barik igon al zaittez beste bidetik, hanka! Ta etorri zan ta ez zeban topau iñor, ta dios hamen martxie, andria ixan zan [...] jaja lagata hortxe [...] etor da etxera ta andri [...] memeli zan baiña"sar zaitxez zuk ze nahizun hara guk baiño nezezidade gehixau daukela Juanek da hareri emoteko ta berari emon dotset". Ta ondo pasa ei zeban [...] zoridxonak emon /bitsezuz/ bihar dotsezuz gixonai zuk [...] 
- Horixe ba. 
- Bai. 
- Eh bai, e amaittu dozu hori? 
- Hori bai. 
Mallabiko antzinako kontuak
Gallastegi, Alejandro; Gallastegi, Basilio
Gure amama ta Boliña, Ermure, euren etxarteko baten enterrure jun sittuan leena. 
Ermutik etxa datosela, Aitxixotik bueltan, Mallibittik etorri bier, bestetik bide txarra jauan da. 
Datosela, San Pedrora allegaittuk ta mosoluek San Pedroko kanpantorran "kirrissssk! ein jutzen. Billurtu sittuan bixek eta gure amamak esa jutzan Boliñai:
- Se ixen da ori? 
Boliñak esa jutzan:
- Estakit nik, geure bidien goies da Jangoikuk gure daben bat ixengo da. 
Andik eta burdin kurutza berbaik pe alkarri ein barik, ixixillik etorri sittuan. Burdin-kurutza sienien batak Boliña jun bier eta bestiek Goitta etorri bier. Ámamak esan jutzan:
- Neu be ortixik nator, emendik juten billur nas da. 
- Su jungo siñateke, baiñe neu esin nitteke-da bixek Boliña jo juen. 
Ori suan Boliñako Donaton aittitte, ta Donaton aittitte suan Agustin Boliña. Aittek esan jutzan Agustiñi:
- Agustin! 
- Ser? 
- Lagundixok oni Goittara!. 
Da Agustiñek lagundute etorri suan Goitta. 
Ori be kastauok pa! 
Mallabiko antzinako kontuak
Gallastegi, Alejandro; Gallastegi, Basilio
- Batzuk inderra batu biher, ta lapatzak kortako behidxei manda eulidxek, manda eulidxek gastau ein da. 
- Bai. 
- Ganadutan be. 
- Bai. 
- Ta han ta potetxo baten sartu ta han Trabakun plazin zan erromeridxie ta hondik herri e kamioien ta etxerako moduen, neska mordu kontixu, pikau, manda eulidxek etxerako gogue, ariñeketie... 
Garizuman dantzarik ez
Zelaieta, Evarista
- Orduan, nobixo kontuan eta halakuak be... 
- Nobixo kontuek be esan ein biher abadiai. Ha be esan ein biher. 
- Eta, gaiñera, orduan neska-aguntzen edo neskia ta mutilla bakarrik ez zian ibiltzen, ez? 
- Bueno... 
- Edo beti baten bat aldamenian edo... 
- Bueno, etxerutzien bai. Etxera... Igul bide zati baten kuadrillan, baiñe gero batan etxia hor euen ta bestiana han ta bestiana hor ta etxera laguntzeko banatu. Banatu. 
- Baiña bestela, hori, zuk esan dozuna, ez? Musua edo patxua emon eta halakuak... 
- Holakuak esan ein bihar abadiai! 
-... gaizki ikusitta. Pekatua. 
- Pekatua. Hoixe. Pekatua. Baiñe esaten eban... Ejerziziuek-ta egoten zienien garizuman-a gogor eitten eben, ba! 
Dantzan eittiarren ta bata ta bestia. Ta astebetien kontu asko esaten zittuen ta pixkat jentie makurtute ya: "Ba, ez, ba! Barriro ez dou holakoik eingo! ". Ta "Ze pentsatzen don, ba? Dantzan ein barik egotia edo ze pentsatzen don, ba, hik? ", eta "Ez jakixenat, ba, nik, ba, baiñe dantzan ez". Allegau, horrek ejerziziuok amaittu ta hurrengo domekie allegatzen zanien, ba, pixkat dantzan eitteko kontuik be ez igul. Gure Juanek esaten dau, soiñolarixek esaten dau, igerten jakola erromerixan ejerziziuek ein barik dauezenin. Ba, neskak dantzara urten gure ez: "Abadiek ezetz esan jon ta... ". Ta hurrengo domekan be, ba, bueno, pixka-ixkat. Bueno, gero hiru-au bat domeka pasautakuen, ba, atzera lehengo moduan. [...] dantzan. Baiñe... bai. 
- Igartzen zala orduan, ez? 
- Igertzen zala. Harek esaten dau soiñolarixek igerten jakola. Urten gure ez dantzan, ta, ba, mutillek be dantzan ein ein gura, baiña bueno "Ez [juek] gura. Ba, [...] txikito bana erata ' edo. Ez bajon nahi... ". 
Erlijioaren inguruko ohitura zaharrak
Meabebasterretxea, Maria; Sarasua, Pedro
- Gaixorik zeuanian basarriko... ez dakit, basarrittarren bat edo... 
- A! Bai, elixakuak erut´a? 
-... elixakuak eruatera? 
- Bai, junde na´ ni baten baiño gehixaotan abadiakin. 
- Eta ze izaten zan? Zu juaten ziñan aurretik edo zelan...? 
- Bai, farola eskun zala, ni aurretik, abadian aurretik. Farola ixotute, e! Kandeliakin. 
- Ta gu eskolara juten giñenin, bidin... 
- A! Ta ha bidien-do suertaten bazan, belaunbiko parau biher izeten zan, gure jaune doielako. 
- Txiliña edo eukitzen zenduen? 
- Baitte, txiliñe joten juten zan ta, bidien be, ta ezaun izeten zan elixakuek oiezena. Lehen elixan be txiliña jotzen zan, bai; [...] be bai ta konsagraziñuen ta. Oin bape ez da joten ta... Harek joten zien bai lehen. 
- Eta, orduan, elixakuak emotera juaten ziñanian abadiakin... 
- Ordun bidin, lantzin-antzin, "txin, klin". Ta handik gerotxua´ atzera ta, ba... Zer doien aitzen emotearren izeten zan. 
- Eta gero zelan izaten zan? Basarrira heldu eta hiltzen zeuanan edo gaixorik zeuanan inguruan kandelak ixotzen zian edo zelan izaten zan? 
- Kandelak ixotute egoten zien baserrikuek. 
- A! Orduan ya ixotuta egoten zian zuek... 
- Bai. Ta gero emon, ba, zeroi, ta itten otsezan beran biharrok eta... Zozer goix partie bazan, iños armozue emoten otsen abadiai ta... 
- Monagilluai bapez? 
- Bai, neuri be bai. 
Ezkontza bat egin aurretik, "elizdeixe"
Antxia, Pako; Sangroniz, Miren
- Orduan, gaiñera, ezkontzia-a ixa-xa derrigorra izaten zan, ez? Lehen neska-ahar geratzia edo mutil-ahar edo... ondo ikusitta egoten zan? 
- Segun zelako etxin euen. Gero zelako erreiña tokatzen zan be edo kuñetia tokatzen zan be edo kuñetua tokatzen be bai. Hor be aldia egoten zan. Nik dakit, neska bat elegantia Ondarrun. Ta, ba, ez eben mutillan etxekuk ez eben neskia ondo ikusten. Baserri ona [zien be] , e, Berrittun, Berrittun. Ez eben ondo ikusten edo zerien, baiña, ba, neskiorrek eta mutillorrek be jarraittu eitten otsen. Ta eliz-eixek, lehen eliz-eixek bota biher izeten zin ezkontzeko. 
Ta batzuk ezkontzen zin hiru... hiru jaitten bota dirue eliztekin, ta beste batzuk bataz. 
- Bueno, elixetan, ba, elixatik abadiek deittu eitten eban: "Bueno, ba, honetxen ezkontza bat da ta iñor kontra bada, ba, hiru egun barruen parte emon deixela, kontra iñor bada". Hiru jaitten hoixe abadik zertzen eban. 
- Edo baten. 
- Bueno... 
- Ta hori be, hori Ondarrukuoi be, ba, aittek eta amak, neskian aittek eta amak hiru jaitten nahi, ta mutillek baten. Ta hortxe etara eben diskusiñue ta neskie bertan itxi eban, neskie elegantie zan baiña. 
- Oin ez dao holakoik. 
- Eta zelan esan detsazue horri? Osea, ohittura hori ze... "eliztei" edo...? 
- Eliz-eixek, deixek. Esatie, ba, eliz-eixek. 
- Elizteixek die horrek, ba... 
- Deittu. Deittu da, ba, hoixe... 
- Bai, bai, bai. 
- Elizatik deitzen da, ba, kofradixan, herrixen edo, ba... ezkondu in da pareja bat, ezta? 
- Abisua emoten zeben eta... 
- E? 
- Bai, hori da abisu bat emotia. 
- Bai, bai. Oseake, elizteixe eta orduan ya jentiak bazekixan "honek ezkondu bihar dia eta protestaren bat edo zeoze badao"... 
- Bai, "... badao, ekarri daixela, ba, haretxek elizteixek amaitzen diñetik, ba, hiru egun baiño lehen ekarri daixela". 
- Baiña hori zuek ezautu dozue? 
- Bai. 
- Bai. Hori be bai, ta gure arrebak be hori ein eben. Ni... Ta geuk be bai! Ez arrebak, geuk be bai! 
- Geuk be bai! 
- Geuk be bai! Bai. 
- Ta, ba, iñor agertzen ez bajatzu kontra, ba, ezkondu eitten za´ ta batenbat... 
- Ta batenbat agertzen bada? 
-... batenbat agertzen bada, ba, akabo. 
- "Akabo" ez dakiu... 
- Edo "akabo" ez. [Izen] leike, bueno... 
- "Zegaittik [dok] " edo "haugaittik" edo "horigaittik"... Bai, bai, izen leike. 
- A! Beira... 
- Bai, horrek [pasautakuak] dia... 
- Ohittura hori ez neban ezautzen. 
- Bai, ene! 
- Jesus... Orduan, argi ibili bihar, ez? 
- Bai. 
- Batenbat etorri ezkero protestaka edo... 
- Bai. Baiña protestie be hoixe da, nok ein dauen; ta etxeko familixekuk in biheko eban ta... 
- Bai, eta arrazoi, fundamentuzko arrazoi bategaittik izan biharko da, bestela, gero... 
- A! Bueno, bai, bai. 
- Buo! Holakuk asko. 
Mallabiko Arteta auzunean jaiotakoa
Urkidi Ganboa, Mari Karmen
- Izena-a zeuria zein da? 
- Ba Mari Karmen Urkidi Ganboa. 
- Eta noiz jaixo ziñan? 
- Ba e junixuan hogeixe, Mallabixen, Aniño auzuen oin deitzen dana... , Oin Aniño deitzen dan moduen, ba lehena antxiñe, Arandaño nere baserrixe horrek emoten dotse Aniño oin esaten danai Arandaño, gorengo etxi. 
- Urtie ez dozu esan. Zenbatgarren urtian? 
- Berrogeta bi. 
- Milla bederatzirehun eta berrogeta bixan bai. 
- Gurasuak? 
- Bertakue nere etxekue ama, eta aitte Gollibarkue (Bolibar). 
- Baserrixe aittana? 
- Lezartzakue, Arta auzoko Lezartza baserrixe. 

Mañaria (Bizkaia)
Lau urterekin aita gerran galdu
Aldekoa Gorospe, Miren
- Aitte gerra denporan altxau ebean kinttadan eta ez giñun euki geidxau daturik, ointxe arte. Ointxe jakin duaz zelan aitte Santo Domingon hil aben. Hil abien. 
- Nungo Santo Domingon? 
- Hamentxe, hamentxe, Bilbon edo non da hori santo Domingo? ba hortxe, hortxe. Juliuen hamahiruen, hamaikan. 
Hamahiruen, hamahiruen, San Antoniño egunien. Nerbiosa nau. San Antoniño egunien zelan hil zan hortxe. 
- Oin jakin dozu hori? 
- Ontxe jakin dot, ontxe arte ez dot jakin. 
- Eta oin arte bapez? 
- Ontxe, urtebet ez oniño honantza. Jakin dot zelan hortxe hil zan nire aitta. 
- Eta horrek papelak eta sekula ariñau ez zenduzen...? 
- Ez, eta nire amak kobretan hasteko ez eukan nire amak sueldorik, berak pagetan aban zera hori, kuota bat, eta hirurogeita bost urteaz haixe ipiñi etsien. Hogeita hamabi urtaz nire ama alargun geratu zan eta ez eban euki sueldorik, iñundik txakur txikirik bez. Berak pagetan abana hirurogeita bost urtegaz hasi ziren, hasi jakozan emoten. 
Hirurogeita bost urtera arte. Ta haixe pagetako hillien, haixe pagetako ez daitz hogei, hogei pezeta edo holan izeten zan, pezetak, hogei pezeta izeten zan hillien emotie, ezta? kuotie pagetako. Haixe pagetako sarritten dirurik ez ta ba hille bikue hirukue-do pagetan aban, azkenien pagetan aban, noz o noz pagetan eban. Eta hirurogeita bost urte kunplidu [jakozanien] , handik, handixeik toketan zanetik emon, pagetan hasi jakozan. Eta harexegaz bizi izen zan nire ama. 
Lau urtetatik sukaldari
Aldekoa Gorospe, Miren
- Esan dozu eskolara askorik ez zinela joan baia... 
- Zelan joango nintzen ba eskolara? Zainddu ein biher izeten naban-a. Eskolara gutxi ta gero ibilli nitzen partikularra euki aban nire lehengusu batek, mutil batek ze eskolie emoten aban, ezta? holan partikularrak eta hantxe ibil nitzen apur baten. 
- Lehengusue zan maisue? 
- Bai, maisue ez zan izen, baia eskola handidxek eukezenak, ta emon. Hak be ez euken dirurik eta ba, apur bat irabaztiarren emoten eitten aban, ezta? Eta hantxe ikesi nebana harexek erakutsi esten niri. Ze eskolara, eskolara ezin juen. Eta harana ba juten nitzen ahal naban orduetan. Eta etxien emoten osten, beran etxien. Ahal nabanetan. 
- Behintzet matematikak eta leidu eta.. 
- Bai, gauza handirik ez, gauza handirik ez. 
- Bueno, baia biher dozunerako jakin dozu. 
- Bai, neure pasixorako neure pasixorako. Baia gauza handirik eruteko ez, pasixorako ikesi giñun. Besterik ezebez. 
- Eta ama ez zan izeten kapaz bakarrik geratuteko nebiegaz? 
- Bakarrik zelan geratuko zan ba? Behitxo bi ta, behitxio bi, txahalak-ta, harexek hazi eta harexen diruaz bizi giñien-a. Amak biher ien ta baserrixen amak biher ein, lau urtaz sinistuko dozu zuk, nik neuk lau urte nekezela aittitte zaintzen, geixue zaintzen, ipintten nindduen ni amak. Eta egon egin biher, beste erremedixorik ez neken-a. 
Emoten dostezan umintzako trastiek olgetako eta aititte zaintzen kuartuen. Ta askok preguntetan dostien: "eta zer eitten dotsezu ba zuk lau urtaz? " ta "ba amari diar ein". Aittittek esaten osten orduen zeozer biher deuela, ba juen solora, ama dauen lekura, ariñeketan, ta amari esam: "aittittek esan dau etorteko". Halantxe zaintzen neban nik aittitta. Lehenau babia jaten zan ta porru-atatak, lehena besterik ez egoan, babie ta porru-atatak. Ta amak ipintten dosten baba lapikue. Orduen behien sue be, txaparik-ta be ez, hango denporan, zu ez zenduzen ezetuko igual, baia. 
- Galdaiegaz-ta diñozu? 
- Galdaiak-ta bai, eta beheko sue, baba lapikue ipinten osten amak han egurrekin ipinitte, ta egurtxuek atzien be bai. Eta esaten osten: "ume, egurrek erreten hasten jakozan orduen, handik eta hemendik hor ipini barriro", lau urtaz e! , "hor ipini egosi daitten, ta saldie gastatan bajako, ure bota". Oingo lau urteko umieri esaiozu holako gauzak eitteko. 
- Etxie be erre. 
- Eta ein ein biher, edo gero jan barik egon biher. Ta ni hantxe, juen ta astiro-stiro ein eitten neutsen amari, baba lapikoa egosi ta akaso, egunen baten izengo zan txarto egostie be ta, hurrungo bueltan igual larrei egostie be bai. 
Erre be iguel. Erretan ez neutsen izten. Uregaz zaintzen naban ta botaten notsen. Ta gero patatak sartzeko esaten osten, honen erlojue igertzen be jakin ez. Ta hau erlojue txikidxe, honantxi erlojue, ezta? Ta "hau txikixe hamen dauen orduen eta haundixe hamen dauen orduen, patatak sartu". Igertzen jakin ez ta, txikixe hamen dauen orduen eta handixe hamen dauen orduen, patatak sartu lapìkueri. Eta halantxik, halantxik bizimodue atara. Oingo moduen ez. 

Markina-Xemein (Bizkaia)
Morroi baten inguruko kontuak
Solozabal, Anton
Ta gero beste morroi batena esango (do) tsut, ezta? Morroi bat zan, baserri baten euen morro(i) , baiña zan pixkat urtitan aurra joiena ta edadie be pixkat [...]. Ez holako dana kabal-abala be, itxurie. Halan, ze einde, holako lekuen bizitte Bariñara lez bajau beste partien gora junde, ei eukezan terreno zati batzuk. Halan, hara batien bedarreta, bestien belarrondota, hurrengo simaurre eruta, "saratsa" esango (do) tsezue zuek, simaurre. Juten zan ganauekin ta han gaiñien benta bat euen. Bentak badakixu zer diren? Lehena, holako karamateruek eta karreteruek eta, Naparru aldera ta hemendik burdi galantekin juten ei zien. Ta han trabakue, benta zaharra ta lez, gainien benta bat eitxen eben. Soloko biherrak edo jira-irak eitxen etxerako edo, bentara juten zan. Ta han neska bat mostradorien ta tontakerixak esaten haregaz egoten zan. Txikitue edan ta txikitue... azkenerako politto plantau... 
Egun baten bedarronduta jun zan. Bedarrondue zer dan jakingo'zu ezta? Bedarra siketu eitten da negureko, hori jakingo'zu. Bedarronduta jun ei zan ta, lehen esan dotena, han gelditzen zan, illundu artien hantxe [...] Pentsau eban bastante zertute euela, burdi gaiñera igo eban. Por si akaso lotu zan, baiña hankatik lotu! Gero behera bajau zien ganauek eta errebillie hartu etxerako, biderako, kunetie albuen, badoie ganauek ardaran hartu dabela ta kunetien rans... ein dabenien burdixek, jausi da!... [...] Atzera gaiñien plantau, ñiau... emo(n) ´tsen ganauek. Ta juen zan, etxera, ondo, ez jakon okerrik gehixau pasau ta, ondo. 
Gero beste baten be jun zan, simaurre eruten jun zan. Han beheien gora eitxeko astue erun eban aurrerixe eitteko, tiretzeko, ganauei laguntzeko. Ta halan astuoi erun dau, ta lehen esan dotena, ein dau soloko hustu burdixoi ta bentan sartu da ta ostabe lehena... 
Astue lotu etsen burdixai atzien ta, baiña mutil gaztiek, estudiantiek esaten jakuenak, mutil gaztiek, ha barruen zan bittartien burdixe kendu ta burdixan giñera astuoi sartu... lotute. 
Gero emon deutse eurixek ta trumoiek. Bera penaz edo, bastante hasarre samar joien. Astuoi atzetik soltetako jun da ta, koño, astoik ez! Ta nagusixai edo ugazabai esateko bajoian armailletan gora ta oiñaztu batek argittasunien nun ikusten daben astue burdi gaiñien. Astuoi emon ei eutsen eurek bera ta oiñez ta ganauek... ta astue burdi gaiñera igonda! Baiña berak ez otsen igon, estudiantiek lotu eutsien. Jo eban makilliaz musturrien ta ein eban tirekadan eten eban sokie ta jo eban behie astu horrek ta jota seko bertan akabaute gatu jakon. 
Fernando Amezketarraren pasadizoa
Solozabal, Anton
Pernando egun baten jun zan, badakizu pobre bizi zan, bederatzi seme-laba be bai ta, sagar landara batzuk saltza jun zan astuaz Tolosara. Tolosan saldu zittun sagar landarok eta, dirurik ez eban sekula eukitxen hak, ez erregular. 
Alperraua izen biher eban... ta gizon txiki bat ei zan. Saldu zittun sagar landarok, astue arboliai lotu ta edatera. 
Badakizu, gustetan jakona zan ta, kontizu. 
Politto edan dau ta gero astue ahaztu jakon ta beran lagunekin etorri zan Tolosara. Tabernan akordau, orduntxe, berak astue zelan itxi eban zerien. Baiña astue, baten batek soltau edo halan-olan behintzet, bera etorri zan etxera ta ate onduen arrantza egin ebanien andriek sartu eban barrure. Andriai, asmau eben gizon batek behixe erosi ebala txahal txikixaz ta astue eskatu eutsola txahal txikixe eruteko ta halan emon eutsola. Tire ba, halan jun zan, andriai halan esan eutson ta bueno. Andriek astue oillotokixen euken baiña ez eutsen kontraziño bat be... 
Bixamon goixien ekarriko ebala ta juen zan han lotute euki eban lekure baiña han astorik ez! Ostabe ze esan pentsau eban: behixek, asto gainien txahal txikixe halan ikusi ebanien, adarraz jo eta mankau egin ebala astuoi. 
Halan ekarteko, berak ezautu ebala ta, baiña egun batzutan han euki ta gero ekarriko ebala esan eutsen. 
Horretxek esanten diharduela, barriz, astuek arrantza! Ta andriek esan eutsen: "Oillotokixen dauena astu handixe, baiña hi haundixaue" esan eutsen. 
Fernando Amezketarrak txerria ostu zuenekoa
Solozabal, Anton
Pernando, ba, e, abadiek txarrixe hazi (e) ban ta aurreko urtitan herri guztixek eruten otsezan erregaluek ta gero ba txarrixe be abadiek eitxen (e) ban. Bariñakuek be hazten (e) ban, Don Inazio, zuk eztakit ezautuko zendun [...] eukitxen eban txarrixe handixe. 
Halan, abadiek txarrixe hazi ei zeban. Aurreko urtietan beti danak erregaluk eruten otsiezan, herri guztixek, ta pentsau (e) ban haren beste zor daukela. Pernando listue zala ta, pentsau (e) ban Pernandorena jun... ta esa(n) ´tsen Pernandok zera... horrek erremedixo erretza dauke ba... hiltzeko txarrixe ta eseteko balkopien. Ta gabien barrure sartu ta ostu ei(n) ´tsuela esan. Horrena einde deukela. [...]. 
Bildu (e) ban harakiñe edo karnizeruan bille krixedie ta hilde epiñi (e) ban balkoien. Gaberdi ingurun barrure sartzeko esa(n) ´tsen baiña Pernando bera junde gabeko hamarretan ostu´tzen txarrixoi. Bixamonien han ebilen, zera, txarrixe ostu´tziela eta, "Bai, holantxe esan bida, bai" esaten otsen Pernandok. "Ez, baiñe benetan". "Bai, benetan, olgetan barik" esan bi´dala Pernandok esaten otsen. Ez, baiña zera, txarrixe ostu ei(n) ´tsela ta. "Ostu txarrixe? " esan utsen, halako baten, entendidu [jauan]. "Ba etorri nigana, errezelu baukezu etxe dana erakutsiko´tzut". Ez eukela berak errezeloik. Baiña baietz eta erun (e) ban. Zera, kuman, ez zan txarri handixe izengo, umian kuman, umie txarrixan gañien. Erdi negarrez ei zeuen umioi, ta andrioi berai eraitxen. Bazter guztixek errejistrau bezan baiña ha kumie ez eben errejistrau... 
Aulestin sorgin batekin gertatua
Solozabal, Anton
- Ba holan nik ez dakit nun izengo zan baiña... 
- Allustin (Aulestin) nunbaitten. 
- Bueno e zuek e ia hori iñun bez ez da pasauko eta hori ba halan ba e. Mutil batek e sorgiñe e ein ei zeban aixkide, haixe ein ei zeban. Ta gero etxekuek ez ei zeben nahi ixen, ez ez ei zeben nahi ta bera iñundik iñora ezin galazo mutil horri ta sorgin horreaz trateta ei zeben mutil horrek. Eta halan be zer ein eben ba, mutil hori? ba sorgin batek haitzik ez zeben nahi ixan eta ortuen e ebai ta mutille odolustute hil ein eben. Ta gero ba e gaubelie edo danalakue da "ra! ". Berez e [...] andriai, urrezko zer esango dotsut ba nik? Urrezko sobrekamie edo dana dalakue, sobrekamie edo dana dalakoa zertu ei zan eta esan ein zeben ba ze: "ez zaittu ba atzera erungo", ta hortzakin josi jasi [...] , baiña eguna zabaleran hor da atzera uztailian seixan errezibiduten juen. Siñesten dostezu? 
Sorginkerien inguruko kontuak
Solozabal, Anton
Neure ama zanak eta be... lehena itturrixe... oin ure harrixen eta ekarritte deukegu ta ure nahiku deukegu, baiña lehena soluan barreneko zuluen euen hiru etxentzako itturrixe. Iñoz, "aramaittekue" esaten jakon, oin jo be ezta eitten. Etxebarrin be ezta joko, ezta, aramaitteku? Joten da oin be? Bariñan ezta joten. Aramaitteku jo ezkero, gaizkillek ibiltten ziela ta, [illintzixe] sartzen otsen urai. Hori beroi da... esate baterako. Hori fedioi, nik ez dot izen. 
Neu adiña heldu nintzenetik aurrerakuek die horrek gauzok. Ni txikixe nintzenekuek, hamabi edo hamahiru urte neukezela hil zan. Horrexetako fedie eukien. Ta gero, ikusixek eta... Maruri aldekuek eta etorri zien, Aulestitik, errenteruek. Oterrekue, Juantxo Bariñako ezautzen dozu, ez? Horretxen jaixotetxekue zan andrie, ta gizona, zerekue... Aitteginarreba ta amagiñarrebaz, hara ezkondu zirela uste dot baina horraxe etorri zien ni txikixe nengula, errenteru. Kornelia eban izena amama horrek, eta harek sorgiñek eta ikusten ei zittuen. 
"Sasi guztien gainetik..."
Solozabal, Anton
Hori egitten dabe ba, eguenetan, "sasidxen gaiñetik eta hodeidxen azpittik"? Lehena ama-labakin morroi ei euen mutil bat. Bera ohera bidaltzen ei zeben eta eurak ezkatzien geatzen ei zien. "Zegaittik geatzen die, -pentsau eban-horrek zer egitten ete juek... " Han ez dakit zelako [...] zulo batetik atera ei zeben botilla moduko katxarro bat eta, zera, handidxek atera eben zeozer ta buruko uliek orraztu zittuen. "Hodeixen azpittik eta sasixen gaiñetik" esan eta tximinidxan gora jun ei zien. Bera be zelatien geratu zan, ohera jun barik. Berak be pentsau eban: "Ni erungo ete najak? ". Aprobie eitteko, baiña, bankillue, jarteko bankillue bakizu zer dien, porsiakaso, hankatik lotu eban bankillue, tximinidxan gora pasau ez eixen. Baiña ein dau botikioi ta harek... zer esan ez ekixala "Sasixen azpittik eta hodeidxen gaiñetik" esan eban. Aiba! Urten dau, beran bankillo ta guzti, urten dau, goidxen laiñuez gain pasau zan ta hurrengo sasidxen azpittik. 
Jentilen inguruko kontuak
Solozabal, Anton
- Oizeko istoridxena. 
- Bai ba Oizen jentille, jentille bat ei zan Zekeridxan, zelakua itturrietatik aurreratxuago mendidxek honantz heltzen diren bide bat euen eta hantxen pare onduan euan Zekeridxua esaten dxako. Eta han euan jentil bat, hanka bakarra ei zan, hanka batekua ei zan-a, baiña paleti handidxe, hanki bera eutsi soñin lepo gaiñean plantaute hara eitten eban aterpera. Ta gero ardidxek eta bere eittekuek eukazan hor, halan da, zera e belardixok ein dan eua zan da, baiña Oizen be beste jentil batzuk eta tratatzen ei zeben didarraz-a, bestela be tratako eben kontixu baiña dana dala. Ta gero mutil kozkorrak, ez dakit nik zelako mutil kozkor batzuk jun die, hantxe zertu die eta zera e zelan e zizuen izenak eta batek "Nadie" esan ebala esan zetsen izena ta bestien izena ez naz akordetan eta zelako izenak eta zera, e gero jentille horrek jan eta, juan die bere etxera edo danalako lekure, ta jentil horreaz kontu-ontu, mutil koxkorra konfixantzie hartute ta zer ein eban jentil horrek e? harri handidxe hartu e, harri handixe eta atiari ipini eban , "koño hontxe gazak ondo! " pentsa ein eben eurek, eta halan ba orixu ixaten dan leku bertan ipiñi ei zeban jentil horrek ta lukartu ein zan bera, eta zer ei zeban ba "Nadie" izena eban horrek? hartu ta "ba! " begi bistara jaurti otsen ta itsututa gelditu zan eta aittitteri diarka [...] horrek, eta "¿quien te hace daño? " esaten eutsen Oizkok eta "Nadie" ez, "Nadie", eta zer jainkoan milagroren bat izango zala ta ez ziren atrebitu etorten Zekerixora, ta ba besti horrek zer ein eban ba, ez ebela urteko zera e bera zertu barik baiña ardi-arru mordu zeukezan ta ardidxei izenaz deitzen zotsen, danak han bere izenaz juten ein jakozan atin, eta denak lepun ikusite aurrera bialten ein zittuen. Zer ein ben mutil kozkorrok e? hartxe ardi-arruak hartu behien gainetik eta ardidxan izenien zertu ta lanian ikusi aurrera, azkenengoa konturatu zan baiña azkenenguk e kolpe zotson gogor ardidxai lanetik, baiña zera narrutik, baina azpittik urten eta hil ei zen bera eta halan danak apartau zien. 
Jentilen inguruko kontuak
Solozabal, Anton
- Hori politte da, konteu [...]. 
- Hori, hori, bueno hori ixengo da baiña ez dakit baiña, Bueno Oizen Oizko harrixen errotarridxek eitteko-a harri klasie da, ezta? Entenditzen dozu? errotarrixe, bata harri bat azpitxik ta bestie gaiñetik lehena urune eitten zan ta oin ez dakit ba, ta holako errotarridxek zertzen ziren. Ta jun zan jentil bat Albizuri, hortxe Ixura allau baiño beheratxua, ta baserridxe ia oin ia deseindde eongo da ha baserrixe da baiña Albizuri. Eta gero, Oizera jun eta errotarri bi ein ta pikatxoi kirtenie hartun lepun eta jentilla ei joien ta ya Eibarrera monteten joien-do juteko ta "bai", bostortzetan ei ziharduen zerorrek ta halanik ikusi banien errotarridxek lepuen zittuela berak be bostortzetan ei ziharduen, bost hortzeko herraminttie ididxek aurrin ta eskukin altzau holan ididxek eta hor mendixan ostin erakutsi otsen. 
Kobazuloko deabruaren ipuina
Solozabal, Anton
Ta gero bai, e, Juanillo ei zan gizon handixe ta gogorra be bai, ta... kueban baten diabrue euela han ta zertu ei zien. 
Ta bakarrik ez ei zan atrebitzen deabru horren bille juten Juanillo hori, baiña beste bi topau zittuen: burdi-olantie ta idixek errekan lepun hartute paseten zittuna bata, ta bestie, jo ipurdixaz ta mendixek zapaltzen zittuna. Jun die kueban barrure; horretarako, mille kinttaleko katxiporrie eruban txaleko-otoitik eseitte Juanillok. Beste bixok garbittu ei zittuen diabru horrek, baiña etorri ei jakon berai, ta jo ei xeban burun diabrue... baiña diabru gogorra. Mihiñe hagin bittartien suertau ta, hagiñen bittartien jota erdibittu ei zan mihiñoi. Baiña Juanillo horrek atzera be urten ei xeban, diabruoi han gatu ei zan baiña... 
Artilezko galtzak; depilazioa
Zelaia Balenziaga, Juanita
- Ta goniezgaz-ta ze ibiltzen zenduzen gero, kaltzak-do? 
- kaltzak bai. Kaltzak abarkakin-a, kaltza lanazkuek en jeneralin abarkakin. 
- Ta gero, bernak-ta? depileu-ta eitten ziñien zuek? 
- Bai, gero nahastu giñenien bai. Klaro, bestelan itsusidxe. 
- Ta zelan depiletan ziñien lehen? 
- Ba bizerra kentzeko horrekin, makiñiaz. Honek, ze esaten jako horrei? 
- Atxurregaz-do? 
- Hori, hori. 
- Ba ze, aitteri-do kendute edo...? 
- Ez. Ez aittek, aittek labaiñeaz eitten eban, labainie euken aittek. Bai, baia saltzen egoten zin horrek. 
- Orduen zuek be kentzen zenduezan uliek. 
- Bai, bai hankakuek bai. 
- Kaltzarpekoak-ta? 
- Kaltzarpekuk be geroruz bai, baia lehena manga luzek eruten ziñetik mangiaz, gero manga motzakaz azkenien bai. 
Ze niri hori itsusi begittantzen dxat kaltzarpeku. 
- Izerdidxe-a. 
- Izerdidxe ta han manga motzak-ta bistan ta hori, niri hori ez jaten gustan. Itsusidxori. 
Aste Santuko prozesioak
Zelaia Balenziaga, Juanita
- Aste Santuten-ta prozesiñoak egoten zien? 
- Bai, ene! horixe bai! Aste Santuen Markinen Jemeinen Baridxaku Santu egunien-ta ikusi ein biher ze jente, Berrittutik-ta, nundik ez? Bolibartik-ta, Barinaga aldetik eta dana jenti egoten zan, elizi haundidxe, baia dana beteta. Jente asko prozesiñoan gero santuk-ta ataten zittuen, [...] bueltan ziher, Zelaidxen ziher-ta, bai. 
- Eta ze santu edo ze Ama Birjiñe-do eroaten eben? 
- Ba Aste Santuen Jesus Kristo "Oracion del huerto", zereaz, olibue aurrien eta zer haundidxe, mahaidxelako zerin. 
Ta zera be bai San Juan be bai, Ama Birjiñe Doloretakue, eta ez dakitz ba, mordue daz-a. Gero enterrue be bai kaji, kajan hildde be bai, eta kurutzie be bai, ta santu asko. 
- Ta nortzuk eroaten eben. 
- Ba herriko zerak. Batan batzuk han egongo zien eruteko santuek. 
- Mutillek? 
- Bai mutillek, gizonezkuek. Eta andrazkuek janzten zin, bata jantzen zan Madalena, ule luzie solte, zakuzko jantzidxe. Ta gero, beste batzuk "Madalenas"-edo esaten eutsenak andrak, harek baltz jantzitte, harek mantilla haundidxekin, dana baltz-altz beheraiño, gonak-ta be beheraiño, ta Ama Birjiñe Doloretaku jantzitte beste bat. 
- Ta ze rekorridu-do? 
- Ba Jemeindik urten eta kalin zir, eta gero, Zelaidxan bueltie, ta atza Jemeina. 
- Orduen elizara-ta ez zan sartzen? 
- Bai, atza elizara. 
- A Jemeinen. 
- Jemeingo eliza, bai bai. 
Letaniak eta apaizak
Zelaia Balenziaga, Juanita
- Ta holan letaiñarik-ta? 
- Ene letaiñak, zemat bider, letaiñak. Joaten giñen, bueno! Santa Kurtzara eta Santa Engrazire ta Etxebarrin be hor gorutz juten giñen, zerin, zemat lekutan? Santa Engrazia eta Santa Kurtza... 
- Santa Eufemi, ez? 
- Ez Santa Eufemi Etxebarrittik urrin da. Horrexetara ermintteta juten giñen. Santa Kurtza bai. Han joaten giñen behetik gora. Abadie ta Unai hori zera Buztiñeku-do auen ta harek bizkor juten zin, ta edadetuk-ta joiezenak han atzin ezin segidute, bueno! 
- Errosaridxoa errezetan edo letaiñie-do. 
- Letaiñie, letaiñie errezetan. 
- Letaiñie, ta zein izeten zan? 
- Ba abadie bat eta sakristaue-do danak jente guzti, handik joiena. San Martinera be igoten zan. 
- Bertan egunin bakarrik, San Martin egunin. 
- Egun baten, egun bat hori zien: Asentzidxo bueltan hiru egoten zin, hortxe letaiñak egoten zin. Egunetan. 
- Zuk Markiñen ze abade ezetu zenduzen? 
- Abadiek asko nik ezetu nittun Markiñen, Jesus! bai. 
- Ta zuk zeiñegaz ein zendun komuniñoa-do? 
- Horixe ez dakitz. Hiru abade-do egoten zin batera ta, hiru-au ta. Dotriñie lantzien batek emoten eben ta nik be ez daitz, apartekorik ez euen. 
San Juan, Amaion; San Juan eguneko kantua
Zelaia Balenziaga, Juanita
- Ta zuek han Urberuaga partien-ta jaidxek-ta eukitten zenduezan? 
- Han Amaion, San Juan. Untxu-ntxu pasau de. 
- Bai. Ta ze egoten zan Amaion? 
- Ai Amaio, guretzako zan, bueno! Egoten zan mezie ta mezetan juten zin Markiñetik, Markina-emein, ordun Jemein ez zan Markiñe, hor saso baten. Ni ezkondu ta gero ein zan Markina-emein, baiña ha orduen Jemein zan bakarra, aiuntamientu-a eukitten eban, herridxe. Eta juten zin ba aiuntamientu ta juten zin meza nagusittako. Eta tanbolin, txistu ta joten eben meza orduko han zelaitxun ta bolanderak eta bueno, kanpaiok eta joten zittuen ta elizi be dana egoten zan horrek milloidxik edo horrek lora, zera botata behien gañin, usain bat goxuaue. Harek anis moduko usaiñe harek daukena, usain gozu. Ta gero jente guzti sobrakin lorak, ta haren loran usaiñe ta egoten zan. 
Ta gero urteten gendunin, Katalin esaten eutsen, andratxu bet erroskakin egoten zan saltzen: erroskak eta karameluk-ta han. Ta gero aurreskue eitten zan, gizonezkuk aurresku eitten eben ta neskak ataten zittuen ta zelaidxen, ta ikusgarri. Bai, ta gero ba etxera jun ta konbidautzie izeten zan, konbidau egune. Ta senidiek-ta batzen giñen ta gero atsaldien egoten zan erromeridxe, soiñue. Eta han ez euenetik ez aterperik ez argirik orduen, ba illundutekuen beherutz bajatu Aspiltza. Ta Aspiltzan egoten zan han, han kanpuen eitten zan erromeridxi. 
- A bai? 
- Bai. 
- Ta nor egoten zan soiñue joten? 
- Ba orduko denporako bat: ondarrutarra edo bat euen markiñarra, Markiñara juten zana-do. Soinu-otailliak ordun ez zin oin beste egoten, ta ba. Ta ba jente asko, erromeridxe edarra egoten zan. Han Aspiltzan leku edarra euen, argidxek eta danak, Amaion ez euen, ba haraxe. Illundutekun behera. 
- Ta San Juanak di Amaion, ta San Juan suek-ta be eingo zenduezan. 
- A bezperan, on be bai, on be eitten dittu San Juan suek, beti. 
- Eta ze eitten zenduen? sue eta... 
- Sue ein eta kantau suen bueltan. San Juan, San Juan... 
- Zelan da hori kantie? 
- "San Juan, San Juan bagillian, ondo da denpora edarrian, edozein bedarrek usaiñe gozo San Juan goizian". 
Ta benga, alegre ibiltzen giñen gu, pozik. 
Maistrak apopilo etxeetan
Azkune Arrate, Mari Carmen
- Ta zertzuk ikesten zenduezan ba? 
- Han, e... Maestra bat euki genduen... Harek kantetan erakusten oskun: "Con el ringiringiringi" ta esaten zittuen: "Que lleva la boticaria"... 
- Zelan da hori? 
- "Con el ringiringiringi, que lleva la boticaria, parece que va diciendo... ". Horrek gauzok ahaztu be ez die eitten, e! 
- Ta andereñue nungue zan? Hamengue ez... 
- Zamora. Ha bai. Beste bat be euki genduen, hau hobie zan, e? Baiña ha ez dakit nungue zan. 
- Ta maistrak eta nun bizi zien? 
- Apopillo egoten zin jeneralin. Bat egon zan, "que era muy buena", hor Itxulapikoneko, oin be Itxulapikoneko denda da... ta hantxe eon zan, nik pentsetan dot /pentsetot/ honen Itxulapikonekuen ama ta aitten etxien, eurekin egon zala pentsetan dot nik. Beste bat egon zan, Herminia edo ez dakit zelan eban izena, ha Xemeinen, "donde Oiarzabal". 
Baiña horrek hilde daz, ta haren semie Elgoibarren bat, eta Kuban beste bat, ta monja beste bat. Baiñe nik pentsetan dot harek be hilde egongo diela ya. Derrigor, "son muchos años", gure aldien zaharrak, nik larogeta bat, asike derrigor hilde egon biher dabe /bidabe/ harek. 
Partikularrean
Azkune Arrate, Mari Carmen
- Ta ordun eskola zu, halanda be, gustora joaten ziñen? 
- Bai, bueno... Niri sekule ez jata /etxata/ gustau estudixetaik. Niri puntue eta gantxillue ta horrek bai, baiña ostantzien... no, no, no! Niretzako ez zan. Baiña eskolatik urten genduen hamalau urtegaz edo. Baiña partikularra beti. Nik partikularretan ikusi dot...! Ama gurik ezegaittik be ez eban nahi izeten, bueno... Partikularrin ibiltten giñen. 
- Hamalau urte eta gero? 
- Bai. Maritxu Oruntzegaz ta berorren lehengosiña bat, Juanita. Deuston bizi de oin. Egon zan ba, delegaue, Agirre? 
Haren andrie. Kafekue zan. Begoña Kafeko, ha ezautuko zenduen? Haren ahiztie. Begoña hil zen, baiña ha... larogeta lau edo eukiko dittu Juanitak, baiña bizi de. Ze ondiok ez da denpora asko ikusi nebala. 
- Ta partikularretara joatie normala zan? 
- Bai, asko juten zan. Ba... asko? Asko ez, baserrixen ta ez, baiña kalien bai. Kalien jentiek eitten eban ahalegiñe. 
Larregi ez gendun ikesi, baiña bueno... 
Emaztearekin nobiotan
Solozabal, Anton
- Zelan ezagutu zendun? 
- Alkar? Bueno, guk alkar beti ezautzen gendun. Esan neban, Makarda... hamendik paso gitxi. Basue geunken hor goixen, ta udegunien [...] ebatera, Makarda baino alboratik pasetan ginen. Baiña, gero, hau amagaz neska txikixe zala etorten zan. Badakizu, ni baiño bost urte pasau gaztia eta... Nik [...] ta horrek hamabost eukezan, entenditzen dozu? Nik hamabost neukezanien, horrek hamar. Amagaz meza nausire Bariñara juten zan, ontxe be goguen deuket nik. Da holan. Ezaguerie, ba, lehen esan dotena, [Malaatik] etorri nintzenien, nolabaittera hauxe euki genuen eta hala hartu genuen ezaguerioi edo. Ezaguerie bageunken aurretik be. Ni honei lagun eitten eta... hemen lehen neskalaguntzie zan... hori jakingo dozu, ezta? Hemen sasi bittartietan neskalaguntzie izeten zan. Zulua, han handiko mendi ttuntturre, haretxen beheko partien dago Atxulua. Nik hara be neskalaguntzie, premiñaik handixena be haretxek eukitzen eben eta... 
(... )... hemendiko partean zan lehengo bide zaharra. Hamentxe gora etorten zan. [...] esaten jakon, hara alderdikuek juten zien ta hemen gora Iturreta alderako neska eta mutillerixe. Mutilik, ba, neskalaguntza. [...] ariña ez eben eukitxen. Taberna lehena, gu be holantxeik makiña bat bider gatzen ginen. Neskiai itxitxe, ba, tabernara... 
[...] 
Arropa garbitzen: xaboia, "lixibie"
Zelaia Balenziaga, Juanita
- Erropakaz gabizela-ta, garbittu? garbittu erropak zelan? 
- Urtean errekan. Errekatik ure erunde, garbittu etxien jabonaute ta gero errekan aklarau barriz uretan ta halantxek. 
- Ta jaboie zelakoa-do... 
- Jaboie gerra ostin eskas egon zan, eskasa be eskasatarikue jaboie. Bitse be gitxi ta, eskasa jabo eskasa egon zan. En jeneral "en jabon Chimbo" izeten zan. "Jabon Chimbo", ona, ointxe be ona dala esaten dabe e! Onena esaten dabe dala. 
- Ta zuk ez zendun ezetu etxien eiñiko jaboie? 
- Ez, nik ez. Baia guk, saltzen egoten zan jaboi eskasa, txarra jaboie. Sebuegaz-ta eitten ebela, nik ez dakitz ze esaten eben, baia eskasa jaboie. 
- Lehen etxien eitten zan. 
- Bai, batzuk eingo eben. 
- Eta erropa zuridxentzat eta be "Chimbo"? izerantzat-ta? 
- Izerak-ta orduen eitten zan lixibie. Hori izeten zan zera, erropak ipintzen zin zer baten, barrika moduko, tiñie. Ta han ipintzen zin erropak ta gero ipintzen zan zaku bat, trapu bat, eta suteko heutse. Ta suteko hautsai gainetik botaten jakon ur irakiñe, ur beru. Ta hantxe ez dakitz zemat izeten zin. Ta harek guri maestrik esaten oskun, suteko heutsek eukela lejia, ta baeuken zozer. Erropak garbitzeko be ona zan, eta eskutan be igertzen zan ha geuza legune. Bai, lejia eukela esaten oskun gure maestrik suteko hautsek. 
- Ta bedarrik-do jartzen zenduen uretan? 
- Ez. Ipintzen jakon bertan zerin ereinotzan orri batzuk, usaiñe zertziarren-do izengo zan. Ereinotzak usaiñe handidxe eukitzen deu. Baiña ostantzien beste bedarrik ez. Eta haixe izeten zan jabonaduri ta gero, bueno erropa danak ez, bakizu izerak eta hori eitten zan ba lixibie esaten jakon ta ostantzeko erropak ba jaboiaz. 
Homosexualitatea, urrutiko kontua
Zelaia Balenziaga, Juanita
- Guk ez gendun ordun ezautzen marikitarik. Baiñe entzunda hoixe. "Ene andrak", "bai, nahi beste honek nire gizonak holan biher eittik-a". Ene, umezaiñien ta errekaduek eitten be ez zeben nahi gizonezkuk, pentseu be ez! 
- Baia holan homosexualidade konturik-ta entzun be ez. 
- Ameriketan-a, hor kanpun, edo zerin, esaten eben hor zerin, surrien dauezela asko. , malfloritak euzela-ta. Hor, baiña hamen ingurun ez, ez. 
- Ba egongo zien, ba? 
- Egongo zin. Batzuk entzuten zin iguel, batzugaitzik entzuten zan bai, gizon batzugaitzik entzuten zan. Bai, bai, entzuten zan gizon batzugaitzik. 
- Ze guk oin esaten dogu askotan, horrek plumie deko edo berbetako moduegaitzik-do. 
- Ez. Guk holan baiño sanuo bizi giñen gu. 
- Ze oin ikusten da hori homosexualak-ta; lehen be egongo zien kontizu! 
- Bai. oin nik pentsetan dot gehixa-do. Oin armaridxotik urten dabe, hori esaten dabe oin, armaridxo barrun lehen. 
Andrak barra atzean, baina aurrean ez
Azkune Arrate, Mari Carmen
- Tabernan, ze biher eitten zendun han sasoien? 
- Ba, jaten emoten eben, asike, jaten emon, mostradorien egon... Niri neuri etxatan asko gustetan mostradorin egoti. 
Gurien ahiztiai bai, bueno! Nik nahixa neban fregaue ein han egon baiño, baina nire ahiztiek ez, bueno! Harek ez! "A aquella le gustaba mucho, mucho, eh! ". 
- Biloba: Alabik be holantxik eitten dau oin. Mostradoran atzin. 
- Baitte, baitte. Asko balixo dau harek, e! 
- Jaten nortzuk joaten zien, bihergiñek, edo? 
- Bihergiñek be bai, ta pasun etozenak be bai. Lehen danak hamendik etorten zien. Apopilluk be eukitten genduzen. 
- Ta barran? Barran be bai? 
- Geuk, dana. 
- Ta andrazkoak ondo ikusten ebiezan gizonezkoak barran? 
- Hamen bai. Lehen bai, behiñipein. Oin be bai. Neskak be iguel-guel egoten die. Sakrisenien be neskak egoten die. 
- Lehen andrazkoak ez ziren egoten tabernan, ta... 
- Hamen bai, e! Nire denporan beti egon die. Egon zien Sakrisenien, han be alaba bi. Semie be baeuen, baiña semie fabrikan, biherrien. Alaba bi egoten zien. 
- Baiña barra kanpokaldien diñot... 
- A! Kanpokaldien gizona ixixe dana. Andrazkorik ez. Hori argi itxi! 
- Biloba: Baina dendie be bazan zuena. Tabernie ta dendie be bai. 
- Ez. Gero ipini [zen]. Tabernie kendu ta dendie ipini. Nire ahiztiek ipini eban. 
- Ta andrak bakarrik barra barrun egoten zien? 
- Bai. Baiña kanpuen andra gitxi. Oin bai! Oin gizonak beste. Gaiñera ondo begittantzen jata. Baiña lehen txarto begittuten zan hori. 
Puntua eta gantxiloa gogoko
Azkune Arrate, Mari Carmen
- Esaozu jostie ta gustetan jatzule... 
- Hori bai! Jostie etxata gustetan hainbeste, baiña josten ikesi... egon nitzen urtebete Bilbon. Baiña jostie ez hainbeste, baiña puntue eta gantxillue bai. Hori asko! Sobrekamak eta... Baiña, gurien ez dau balixo sobrekamie gantxilluek... han da ganbaran! 
- Biloba: Iñok ez dau nahi. 
- Zuk ez dozu nahi? 
- Biloba: Guk badaukeu bat. Nik etxin beti euki dot, e! 
- Gantxilluaz einda... Ba, neuk be bai. Baiña nire alabiai etxako gustetan, ta hala! "Pues no te gusta"... kendu eta kittu! 
- Ta josten nun ikesi zendun? 
- Bilbon... Sestaon! 
- Ta zelan ba hara arte? Hurrau ez zan egon? 
- Egongo zan, baiña, hori, lagun bat euen ude guztixetan gurea etorten zana, Klara, zuk ez zendun ezautu... Ez, asko, urtiek die hil ziela be, Klara ta Eleuterio. Harek etorten zien. Ta harek haraxe ta haraxe. Berak eingo ebala berba, Araceli zan izena, harek eingo ebala, ta haraxe jun giñen. Ziriaka be hantxe egon zan ikesten. Ziriaka... tia bat euken Sestaon. Bai, Ziriaka be hantxe egon zan. Ziriakak denbora gehixa eingo ban, nik urtebete ein neban. 
Markinako kartzela
Azkune Arrate, Mari Carmen
- Ta kartzelarik hemen, Markiñen? 
- Kartzelie bada, baiña. 
- Nun euen? 
- Kartzelie? Arretxiñan. Hor Arretxiñara zoiezan bittartin harrizko etxe bat da eta hantxe egoten zan kartzelie. 
- Baia gizonana? andrana? 
- Danena. Kuartue, goidxen kuartuek daz. Nik ezautute deuket hori ta jatekue erutera joaten giñen. Baiña sekulo politikiegaitzik ez dot... Akordetan naz baten han juten nintzena, baia harek familidxie euki eban ta ez dakitz ba nik jaidxo zanien hil edo zer, kuestiñoie da kartzelara ekarri eben, eta haretxeri jateku eruta. Kartzeleruk egoten zin ta haretxeri emoten gontsen, baiña juten giñen. 
- Tabernatik? 
- Bai. Juten giñen. 

Mendaro (Gipuzkoa)
Mendaroko taberna eta dendak
Larrañaga Garate, Juli
- Mendaron esan dozu tabernia egoten zan ez Arnobaten? 
- Tabernia? 
- Bai, ez? 
- Bai. 
- Herrixan bazauan tabernarikan eta dendarik eta holakorik? 
- Hamen Mendaron? Bai, dendia bai. 
- Bai? 
- Goikoetxeatarrak... ez zea zu? 
- Bai, bai, bai. 
- Ba Goikoetxeatarrak nik beti hor ezautu dittut. 
- Bakarra hori zeuan? Denda hori bakarrik? 
- Denda bakarriken? Azpillikuetan gero-ero ipiñi zeben Olianekua. Olianekua besterik ez zeuan hamen dendaiken. 
Garagartzan... bestia eongo zan. 
- Eta tabernak eta? 
- Tabernak... tabernak e... Olianekua, Prontoekua, Emeterionekua... Emeterionekua ez dakit geo zabaldutakua edo... ez dakit zan... nik txiki denporan Emeterionekua... Lizantzonekua bai. Horrek bai, baiña Emeteriona ez dakat seguru e... Hori gero ipiñittakua izango zala ustet baten batek, edo Valentin... Valentiñek ipiñiko zeban?... Ez dakit seguru. 
- Ta Garagartzan Txikitxonekua? 
- E? 
- Garagartzan? 
- Garagartzan... Mateonekua. Ta... beste tabernaik bazan?... Ez zan izengo. 
- (Hiztuna 2) Txikitxo. 
- Txikinekua? Txikitxoneko tabernia bihar hamen! 
- (Hiztuna 2) Txikitxonekuak tabernia auki zen... monjen pare-arian. 
- Auki ingo zen bai... 
Mendaroko Arno auzoko Sahatzu baserrian jaio zen
Garate, Kontxita
-Noiz jaixo ziñan? 
- Ni Sahatzun. 
- Noiz? 
- Juniuan lauan. 
- Ze urtetakua? 
- Veintitres. 
- Veintitresian? 
- Bai. 
- Eta Sahatzu nun dago? 
- Arnon. Hiru Sahatzu badia eta ni Erdikua. 
- Eta asko kanbixau da gerra aurretik eta oiñ? 
- Bai, oin diferentetuta dao. 
- Onera edo txarrera? 
- Onea, onea. 
- Herrixa aldatu egin da Mendaro? 
- Lehen ez zan herrixa. Motrikukuak gea gu. 
- Eta zela kanbixau da herrixa? 
- Oin kanbixau debe. Urte mordua. 
- Lehen etxiak ez zaudezen? 
- Etxiak. Basarrixak lehen edarrak. 
- Zelakuak zen bestela? Kalian Azpilluetan... 
- Azpillueta igual-guala dao. Haura ez da kanbixau batere. Etxiak ein dittue berrixak baiña ostian igual-gual. 
- Bazauan edifizio haundirikan edo, hotelen bat zu jaixo ziñan sasoian. 
- Ez, ez. Santa Kruzkua ta Frontoekua. Horretxek Azpilluetan famauak. 
- Eta Garagartzan? 
- Garagartzan ba lehengo... , hangua gitxiao daukat goguan, hara gitxiao ibiltzen giñen-ta. 
- Esan didazu Sahatzun jaixo ziñala. 
- Bai. 
- Eta familixa bertakua zan? 
- Bai, danak bertakuak Sahatzukuak. 
- Aitta? 
- Aitta bertako [...] , eta ama Etarteko alaba. 
- Eta bazakazuen ezizenikan? 
- Ez, ez det uste. 
- Eta familixiak ere ez? 
- Ez. 
- Eta zenbat bizi ziñaten etxian? 
- Ba mordua. Amama [...] bost anai-rreba gu. 
- Eta amama ta aittitta batera bizi ziñaten? 
- Bai. Amama euki genduan neu txikixa nintzela. Aittitta ez naban ezautu. 
- Ez? 
- Ez, amama. 
Fabrikako nagusia, gizon ona; Kalebarrengokoen labaderoa
Olazabal Garate, Felisa
- Ama, nere ama jokoa juten zan domeketan "y feliz" fabrika zaharrea. Fabrika zaharra ezautu zendun? Zeak oin etxia danaka... zein den hori? 
- (Hiztuna 2) E... Garate. 
- Bai. 
- Bai... haurtzaindegixan onduan, ez? 
- (Hiztuna 2) Juantxo, Juantxo. Ez. 
- A, bale, bale. Bai, bai, bai. 
- Juantxo, haura zan fabrikian etxia zan haura e. Han zaon zentrala o hola argixan zea. Bai, haura ere horretxena, mutil horretxena zan. Ta gizon hona zan haura e. Pentsaizu e... hau be politta den e! Entzun... nere amak Katalina izena: "Katalina! " ta "zer? " "hola, hola dihardozu? ". Erreka baztarrian hartu umia sestotxuan eta erropak garbitzen. 
Nausi horrek esan zion, klaro esan zion... "ez dakau etxian". Ez dakit ura zauan, baiña ez zan asko eongo, ez zan asko eongo. Eta klaro, "garbittu in biha dia erropak eta". Ta "bueno, bueno... ba, nik lagako det rekuerdua" esan zauan "Txalkor" horrek. Ta "bi lagako dittut. Bi rekuerdo". Eskolia ezautu zendun, oin obria ein dauena umien... Hori eskolia zan, horretxek... nausi horretxek indakua. 
- Linazasoro zan, ez? 
- Bai, bai, bai. Ta gero, labaderua in zauan hamen Kalebarrenekue, labaderua. Edarra gero, ez pentsau e! 
- (Hiztuna 2) Ezautu zenun Haritz? 
- Ez. 
- (Hiztuna 2) Oin Mateonekuak badake, ba, garaje bat terrazan azpixan? 
- Kotxerokuak ezautzen dozuz... Hor etxe barrixa badao ba einda oin... ba hor aldamenian labaderua. In zaban baiña labadero interesantia e! Interesantia! Osea izarra zan. Izarra. Ezta, izarra e... izarra... formia. Jaboia lagatzeko jabonera azpixan, harrixak'e oso ederrak. Baiña interesantia zan. 
- (Hiztuna 2) Zan potzo handi bat eta gero... 
- Bai. Ura korrientiakin. Ura badakizu zenbat ur... Azkenian kendu in ziun. Kalebarrenekuak asko gastatzen gendula ta... guri gaztioi. Etortzen zian rebisatzea ta bueno... ur asko gastatzen gendula ez dakit zer ta badakit zer ta... 
Bihar zan moduan. Etxian iual jabontzerik ez gendun aukiko, baiña han errezo... izarak eta errezo itten zian han ta gu majo. Baiña halaxe, halaxe kendu ziun. Ta gero Mateok erosi zaban hori. Mateo ezautu zendun? Entzueria euki dozu? 
- Entzunda bai. 
- Eta harek erosi zaban hori, baju hori. Labadero hori. Oin terrazia daka gaiñian etxe horrek, Kotxerokua esaten diuena. Eta gero azpixan, gero, garajia. 
- (Hiztuna 2) Kendu in zeben. Oin herri askotan hori rekuperatzen ai da labadero hoiek eta hemengua... 
- Kendu. Holako politta. 
- Orduan herriko jendea labadero horta juten ziñeten? 
- Herrikua e... gu. Kalebarrena. 
- Kalebarrengok bakarrik? 
- Goikokalekuak erreka eta hor ibiltzen zian. Nahi baldin bazeben hor zaken, baiña handik etorri beharra badakin horra! Ta gu Kalebarrena... ba, jolin... bost o sei familixak majo ibiltzen giñan e... gu hor. Ta geo usten gendun... ura "buuz" derrepente etortzen zakun. Bete itten zan ta ur garbixa. [...] kendu haura ur zikin... jaboi ur haura ta garbixa ipiñi. 
- Ta berriz garbiu. 
- Ta oso ondo. Oso ondo konpontzen giñan. Eta horrek nausi horrek horretxek in zittuan. 
- Mendarokua zan bera izatez? 
- Bai, Sahatzukua ustet zala gaiñea o Artetakua o Sahatzukua. Bixetako batekua zan hori. Bai, nik fotografixa harena... nunbaitten badakat! 
Estraperloa; bizkaitarrak Gipuzkoara eta alderantziz
Larrañaga Garate, Juli
- Zuek e... ogixa etxian ingo zenduen, ez? 
- Gero hasi giñan etxian eitten. Leno ez genuan eitten. Ta... billur giñan [...] ailleauko giñan ez giñan edo... entregau erain in bihar izaten zan garixa ta. Billurra. Baiña etxekuakin hasi giñanian ondo. Ein in bihar, baiña ondo. Trukau eitten genduan. Hemen ez bazauan libre han zihar jun ta. Behin Berriatutiken ixe etorri, ta badakizu ze in ziguen, esan zigun: "Kartillia ahaiztu jaku etxian, mesedez emango diuzu? ". Holaxe zalakuan hartu ta eman diot kartilli hori. 
Hurrengo etorri nitzan pabrika esan zian Juan Agustin zanak, esan zien: "kartillie noi eman dion lehenguan? " "Ba, hola ta hola eskau zien ta eman... " "ez zaukene libre harek honea etortie ta harek... harek ahaiztuta ez hittuñan etorri... kartillaik ez zakene harek honea ekarteiken. Ez hai dixkurau berriz ematen, e! " esan zien. Ez zien etorri ein, baiña eman'e ez. Baiño sano eman e, gaiñea nik e! "Kartillia ahaiztute etorri gea ta emango al diuzu, mesedez? " eurek halaxe... baiña... sano halaxe zalakuan. 
- Baiña zein zien ba horrek? 
- E? 
- Zein zien ba horrek? 
- Zein zien? Berriatuakuak hiru. Hiru basarrittakuak. 
- Handik hona etorri zian orduan... 
- Bai. Kontrabanduan zatoz harek noa! Harek e gaizki pentsauta etxetik urtenda etorriko zien, bestela ez zeken hemendik iriñik eamateiken! Ta ondo urten ziuen, baiña eman zien enkargua hurrengoako. "Ez hai deskoirau'e berriz iñoi ematen e! ". Ez eman e! 
- Ta kartillia ze izaten zan? Ze... papelen bat edo? 
- Kartillia? 
- Kartillia esan dozu eman zetsezula... 
- Kartilla bat eoten zan ordun apuntatzeko. Iriña noiz, zenbat irin truka dan edo zein da edo... 
- Errotan presentau in bihar izaten zan hori? 
- Bai, irin-abrikan haura presentatzen zan. Ta han apuntatzen eben ta... tira. Harena ez dakit apuntau zoan edo ez zean, baiña enterau zan haura kartilla haura zeiñena haura... 
- Klaro, ezautu ingo zeban kartillia! 
- Bai. Holaxe. 
- (Hiztuna 2) Ta zuek Bizkaira juten ziñanien kartillaik be jungo ziñaten ba ala? 
- Erregular kartilla juten giñanien. Harek hona etorri zianian bezelaxe, gu're harea juten giñenien. 
- (Hiztuna 2) Eta zelan ekarten zenduen ba? 
- Zelan ekarten genduen? 
- (Hiztuna 2) Ze kartillakin o zelan ematen zizuen ba zuei? 
- Han? Han ez zaonan kartilla biharrik! Haura irin-abrikakua hunan. 
Kobazulora eta trenaren tunelera ezkutatzera
Olazabal Garate, Felisa
- Gerra... ni txikixa nitzan gerrako denporan. Zortzi urte nekazen. Ta honaxe etortzen giñan. Hor... hori ikusi dezue kobazulua? Horraxe etortzen giñan... Bonbardeua... hor kanposantuan, Iertu aldian, eta Kalebarrenekuak horreaxe etortzen giñan. 
- Kobazulo horta etortzen ziñeten... 
- Horrexeta etortzen giñan. 
- Izkutatzea? 
- Bai, bonbak botatzen... ta aber ze in biha gendun guk! Eta gero, klaro, hori txikixa da kobia. Eta, klaro, zaku batzuk eta ipintzen zittuen hondarrakin ta, baiña esaten zeben: "Hamen bonbaen bat botatzen badabe, hemen gaiñian, danok enterrauta gerau biha dogu /bihou/! ". Eta gero, hor tunela, Mendarotik urteeran tunela badao ba? 
- (Hiztuna 2) Trenan tunela. 
- Trenan tunela, han... ipiñi zittuen kriston zaku pillia hondarrakin, eta danok hara juten giñan. Ya mendarokuak hara juten giñan. "Kalebarrena, hona Kalebarrena! ", Kalebarrena esaten giñon hamen. Txikixa zan da! 
- Kobazulo hori aurretikan hor zeon ala... 
- Hori beti, hori beti... 
- Beti, betidanik. 
- Hori beti hala ezautu deu. Hori beti ezautu deu. Hori beti ezautu deu. 
- Ta garai baten hortik noako pasua o zer zeon? 
- Ezer ez. 
- Pasoen bat badauka ala? 
- Ezer ez. Ezer ez. Hortxen amaitzen da. Behera zulotxo bat o badaka, baiña iñor ez da juten horra. Azkoittiar batzuk, azpeittiarrak o etortzen dia hori erregristratzen... hazurrik ete dauan ta hola... ibiltzen dia. Noizian behin etortzen dia horrek. Etortzen dia. 
- (Hiztuna) Ez zan hain zaharra. 
- Ta koba asko dao hor mendixan ta... Aitzbeltzekua kobia ta, e? Ezautuko dek? 
- Bai. 
- Bai. 
- Aitzbeltzeko koba? 
- Bai. 
- Erentzako koba da hori? Edo ezta? 
- E? 
- Erentzako koba... 
- Bai, Erentza aldian hor. Bai. 
Soldaduak herrian
Olazabal Garate, Felisa
- Soldauak etorri zian alde guztietatikan. Trenbidez asko, ta mendiz, Sahatzu Mendittikan... eta hamendikan. Ta nik nakan soiñeko gorritxo bat. Neska koxkorra. Eta Maritxu Kaxinta ta ez hittuan ezautu? Herreru, herreixia auki zeben harek e... eta herrerixia e bai. Eta harei in jakuen mutilla soldau jun zan ta gaixo ez dakit ze gaixo txarren bat harrapau zaban ta betiko enfermo... mutil hori. Baiña harek asko letzen zaban, ta asko jakixan harek e! Ta gu, ba, giñan, ba, etxekuak. Hori esan det. Bezinia. Kamiñua bittartzez, ba, bezinia. Ta gu... ez zakan umeik eta, solerak zian, bea ere soltzero. Eske ez zeban balixo ezetako. Eta halaxe... nik ez dakit, pentsatzen egon naiz arratsaldian e... baiña haura zela karriatzen zeben, haura mutil haura! Ez zan gauza ibiltzeko ta! Gaur etorri jata gauzia burura, baiña hori zeñen ete daki haura zela karriatzen zeben! Esaten neban zu! Ta halaxe, honaxe ekartzen zeben. Hona, kobazuloa o... honaxe. Kanpuan egoten giñan. Hor zan arbola... hau ez zan orduan hola... dana bedarra zan. Hau guk, ba, hau etxe hau in genunian diferentetuta geratu da. Eta bedarra, hor sagar arbola bat, bost kantoe bat edarrau, gozuaua... eta majo jaten genduan haura sasoian. Ta halaxe zer da ta... hor abantau zian ja-a mili ezak soldauak zatozela. Aiba dios. Ta nei esan zian horrek mutil horrek: "kendu honi ume honi soiñeko gorri hau! ". Eta beste danak, geo, danak kalea jun zian. Esan zaban "ipiñi dixela izara zuri bat kanpantorrian". Halaxe bialdu zeben sakristaukua, badakizu, sakristauko etxia zein da? Ta izara zuri bat, ta harek esan nahi zauala "etorri trankil ez dao peligroik ezenik eta". Ta halaxe... 
- Abixatzeko izara zurie jartzen zan... 
- Bai. Ta halaxe hor eskillarak zian eta tapa-apa-apa-apa etorri zian kalea. Geo, kalea etorri zian eta gosia galanta harek! 
- (Hiztuna 2) Soldauak. 
- Soldauak. Eta etxe guztien, ba, merixendia ipintzeko eta holaxe. Ta nere ama e... jun zan kalea ta klaro, hori etxe hori, ba, bi piso dakaz txikixak, baiña goi ta beheko ibiltzen giñan. Eta halaxe, jun giñan ta atia zabaldu ziguen... 
Hasarre etorri zian, dios! Eta emateko eurei merixendia eta ez dakit zer... Nere amak beti kostunbre edarra. Zenbat aldiz esaten diuet honei. Mantel zurixa botatzen zion harek mahaixai. Gauza gutxikin luzitzen jonan harek! Zenbat gauza aukiko zeban, ba, kottau harek! Zakan irabazixa, baiña... aittak ez zaban asko irabazten, baiña... zakana ondo zertzen zeban harek... administrau. 
- (Hiztuna 2) "Lucia". 
- Eta egixa den e... "era fin... ene... fina, limpia y trabajadora; todo tenia". Harek ez ditu ikusten oingo gauzak, esaten det nik... ene ze esango ete likitx. Ta halaxe ipiñi zeban merixendia. Ein zittuan tortillak eta gauzak eta hala zituanak ardau ta ogi ta eman ziuezen ta... nere ama eta danak argi-rgi ipiñi zittuan seittuan. Seittuan danak kanbixau mutillak! 
- (Hiztuna 2)... gosetuta... 
- Gosiak, gosiak gaizki etorri zian. Eta halaxe merixendau zeben. Ta geo, klaro, bi piso esan dizuet ba zera... ba bat eurontzat eta bestia guretzat. 
- Okupau in ziuen. 
- Okupau in zeben eurak. 
- Denpora asko? 
- Ba... denporatxua, denporatuxa. Bai ta guri esan ziun ez... ba bueno... kuarto batera ez juteko bonban zaozela ta harei ez heltzeko. Ta erakutsi ta... goguan dakat holakotxe potolotiak e... holakotxe illunak... holakotxiak zian. 
Esku-onbak o ziala o ez dakit zer. Eta kontu esan zion kuartoa jun eta harekin ez jolasteko. Porke guk eozer ein geinxan, umiak giñan ta! Ta halaxe errespetau gendun. Kitto. 
- (Hiztuna 2) Eta eurak, ama, errespetatzen zinttuazian? 
- Bai, bai, bai, bai. 
- (Hiztuna 2) Zintzuak zian? 
- Oso, oso. Oso zintzuak. Oso zintzuak. Oso, oso e... bata bestia errespetua demasa. Bat hil in zala edo zeakua... naparra o... esan ziena. Bestia andaluza o zala... bi hil ziala o gerran. 
- Kanpotarrak zian? 
- Bai kanpokuak, kanpokuak. Kanpokuak, kanpokuak. 
Herrian hildakoak
Olazabal Garate, Felisa
- Heriotzak eta bai... hil zittuen. Hil zittuen. Hartu ta gizonak eruan Itziar gaiñea ta... 
- Itziar gaiñen... hiltzen zittuen? 
- Bai, bai. "Si". Hori... 
- Hemengo, herriko jendea badakizu hauntza eamandakoa? 
- Bai. 
- Bai? 
- Ezautu itten neban nik be bai gizonezko moreno bat. Zea... tabernia auki zeben horrek. Valentiñen tabernia? Ba, Ospasko alaba egon zuan han taberniakin. Ta harei gizona hartu eta hil in jiuen Itziarren o. 
- Zuen etxea okupatu zuen bezela soldaduk... beste etxe batzuk'e okupatu zittuen? 
- Bai, bai, bai... baiña asko ez porke ez zaon hola etxia libre zeian. Hor esan dizuet, ba, hori almazen hori ta hor... "fabrica de harinas" ta hor... Gero, ba, almazentzat ipiñi zeben hor... sail haundixa. Ta hor zertu zian. 
Anai-arreba asko; gehienak morroi eta neskame
Larrañaga Garate, Juli
- Len esan dostazu beatzi anai-rreba ziñaziela, ezta? 
- Bai. 
- Ta basarrixan lana ein bihako zenduen umetatik, ez? 
- Bai. Lana izen zan [hogeitai] bai urte arte jaixo nitzan tokixan jardun neban. Geo, hogeita hamabi urtekin azoka jun nitzan. 
- Ta ze... ganau asko zekazuen basarrixan edo? 
- Ganau asko edo... lan asko egoten zan orduan basarrixan. Bost bat behi egoten zian Agarren. Geo, idixek ipiñi zittuen. Leno bost behi. Idixek... eta beste hogei ardirea ez dakit alleatzen zein.... Haren ondoren zaintzen ibili in bihar hantxe behetik. 
- Zuk ze lan itten zendun artzain edo? 
- Artzain'e bai ta... ganauekin in biha zanian ganauekin'e bai ta... danea. Dana ein bihar. 
- Danetik. 
- Ittulan, txikixa nitzen artian ganauen aurrien. Lagunai segitzen diue ganauak. 
- (Hiztuna 2) Badakizue zer dan ittulan? 
- Bai, ganauan aurrian ibiltzia, ezta? 
- Bai, halaxe. 
- Ta neskak eta mutilak bazakaten... lan desberdiña itten zenuten... anai-rrebek? 
- Ez... tokatzen zanian tokatzen zana. Zaharrena, zaharrenak urten zien txiki-xikittatiken e... Don Antoniona zana esan dizuet len itxie, ezta? Haura asko etortzen zan Arnobatetiken. Arnobat'e beria zaban, Agarre guria're bai, Ospas'e bai... Eta etortzen zan, goitikan itten zaban bueltia. Ta ikusten zittuenien beantzako tamaiñakuak ziala itxuria, beak hartu ta eamaten zittuen. Zaharren bixek han auki zittuen beakin, Elgoibarren. 
- (Hiztuna 2) Lanian? Lanian o zetan? 
- Ez mantentze aldea. Zaharrena koziñera, ta bestia, zerbitzari. Hantxe. Bestia, berriz, basarrixen. Haura ta ni basarrixen. Ta mutillek, berriz, morroe batian, bestian... Orduan ez zauan tailleriken. Estrañekoz sartu zan "Gurelana" ein zanian anai gaztena hortxe. Ta... haren inbirixetan danak, baiña... bestientzako morrontzie. 
Etxearen errenta: kapoi parea eta dirua
Larrañaga Garate, Juli
- Orduan e... errenteruak ziñazien, ezta? 
- E? 
- Don Antoniona zan basarrixa orduan? 
- Bai. 
- Ta zuek errentan? 
- Bai, errentan. 
- Ta zelan pagatzen zan errentia? 
- Errentia... errentia Gabonetan pagatzen zan... kapoiekin. Kapoe paria eta dirua. Ez dakit zenbat izengo zan dirua. 
San Bartolometan eamaten zien oillenda paria eta ostien, e... zeoze etxian zauen gauzatik esnia edo arrautzak edo... 
Etxeko errota uholdeak suntsitu
Ondarra Larrañaga, Luis
- Gero errotia egon zan gure jaixotetxe horretan. Nik ez neban ezautu. Ni jaixo ta bela... ufalak. Ufalak haundixak itten zittuan, ez oin. Orduan itten zittun ufalak! Ta hau ta hartu azpixan zea ta dana zertu. Haura arreglauko zan gero, gerratik bueltan [...] miserixe zatorrena jakin bazan, baiña ordun ogixea jun denda ta holauko ogixe hartu ta ogixen faltaik ez zan. Diruen falta izengo zan iuel, baiña ogixenik ez. Kasoik ez ta akabo. 
- Ta orduan errotia ufalak eruan eta ez zan konpondu? 
- Ez. 
- Zeure ume denporan edo hori... 
- Bai. 
- Eta ordura arte bai? Zeure aitta... 
- Bai ni jaixo baiño len errotia... iriña itten zala ta. Auzua, beti auzua [...] izeten da ta... hara ekarten ei zixuen. Ta ondo. Nik ez neban ezautu. Txikixa nitzen... jaixotzez zenbat denpora... esaten zaban amak. Ta akabo. 
Mendaroko antxoa lantegian lanean
Garate, Kontxita
- Zuek e... hazi ziñaten baserrixan, ez? 
- Bai, ba, beti basarrixan bizi. 
- Baserrittik bizi, baiña geo zu lanian... kanpoa jun ziñan, ez? 
Taillerren baten eo... 
- Geo, antxoan. Bost urte ein nittuan antxoan. 
- Nun? Nun in zenun hori? 
- Hamen, Mendaroko Penizian. Mendaron antxoia egon zanian. "Sesenta"-tik "sesenta y cinco"-a. 
- Ta zenbat orduko lana zan hori? 
- Ba, zortzi, beatzi... hamar ordu! 
- Hamar ordu. Eta gero etxea jun... 
- Bai, bai ta... geo, ba, umiak eta mutillak eta lana eitten zen. Umiak gurian danak lan asko indakuak dia! 
- Ta jornala... akordatzen zea zelakua zan? 
- Ba, ez dakit ze e... ahaztuta nao. [...] hamar luzeroko. Bost pezeta edo... orduko edo. 
- Orduko? 
- Bai. Eta haura gauza haundixa zan! 
- Eta nausixa gogorra zan? 
- Ez, oso majo. Mutrikuko Urrita, Agapito Urrita. Haura ere ni baiño gaztio, baiño hil zan haura ere! Bai... oso nausi ona auki genduan. Ta jende asko ibili zan e! Bai, antxoan... 
- Ta krisi oin... krisixa... 
- Ordun'e bai! Krisixa zauelako Penizea atxurrian ein zeben kamiñua... jendia bajau... Bai, urtero egoten dia hiru-au bat urtian. Bajau aldixa. Orduan Franko zauan. Baiña gero etorri zan lana, baiña estu eondakun ia e... 
- Bat baiño gehixo, ezta? Krisixa bat baiño gehixo ezautu dezu. 
- Bai, bai... askotan. Ta oin'e etorriko da lana atzea. 
- Akorda... lelengo txanpona? Lengo dirua? 
- E... beltz txiki batzuk eta... txakur haundixa ta txakur txikixa ta zian. Ta errial bikua. Errial bikua haundixana... errial bikua zuluakin eta haura dirue [...]. 
- Eta etxia ez zenuten erosi zuek... 
- Ez, ez, ezta... 
- Errenterua zenuten? 
- Ez zeula diruik eta beti errentia pagauta. 
- Zeni pagatzen ziozuen errentia? 
- Ba, nausixai. 
- Kanpotarrak zian nausixak? 
- Bertakuak. 
- Bai? 
- Bueno, Madrikuak zian Sahatzu ta horrek e. Ba, nausixa Madrikua zeben, ta Zarautzen zaken maiordomua kobratzaillia, kobratzen zana. Ta Santo Tomasetan pagatzen zion Debara junda... aittak eta zea... errentia etxiana. 
- Asko izeten zan? 
- Ez dakit nik. Hori ez dakit. Eurek arreglatzen zian ta ez dakit. 
Txerri-hiltzea
Garate, Kontxita
- Ardixak zuek e... ze klase zakazuen? 
- Oingotxiak. 
- Bai? Bihorra? 
- Bai. 
- Kabaillua? 
- Bai. 
- Manduak, astuak? Danak... 
- Bai, horrek auki genduzen. 
- Txerrixa erosi itten zenun ala hil? 
- Bai, ez... txarrixa ekarri ta hazi. Geo, hil ta jan. 
- Ta arra baldin bazan ze ittten zenun? 
- Ba, berdin. Lirainduta ipiñi, ta gizendu ta jan. 
- Ta emia? 
- Emia're bai. Haura ere liraindu in biha da. Liraintzen ez bada txarra geratzen da txarrixa! 
- Zenbat pixukin hiltzen zenuten? 
- Ba, bastante. Hamar arrua edo inguru in dakuan. 
- Eta odola batu itten zenuten? 
- Bai odolostia edarrak eta... itten genduzen... 
- Solomua, urdaiazpikua... 
- Bai, dana. Txarrixak e... gauzak danak dia finak eta onak. Gozuak. 
- Odolkixak... 
- Dana. 
- Ta karobixak orduan... badakizu karokixen kontua. 
- Bai, karobixak ein zian bi urtetan gurian, Artetan. Txikixa nitzen ta lan haundixa ta neke haundixa deu, baiña geo sororako ona. Artua ta babia edarra hartzen genuzen. 
- Artua zakazuen jarritta? 
- Bai. 
- Eta... akordatzen zea ekaitzen bat edo sasoien batekua edo? 
- Bai. Egualdi txarra... ja-a gaztaiñak eta sagastixak dana apurtu nik hamar urte naukazela. 
- Hogeta hamahiruan orduan? 
- Bai, ez dakit zenbatian izango zan, baiña ja-a dana apurtu eta orduan ganauentzako ezer be geratu eta ez dakit gure gurasoak zela ganauak eta mantendu zittuen. 
- Ze egon zan... txingorra edo... 
- Txingorra. Ja-a haundixa... oin apurtuta moduan zihero, gaiñera, apurtu! Haura gaztaiña ederra! Haurek asko mantentzen giñuzen ta! 
- Eta egualdixa lengua ta oingua... 
- Bai, bolarak itten dittu. Asensiuetan e... aurten txarra ein dau. Len eitten zittuan Asensiuetan egualdi txarrak. Ta hurrengo onak. 
- Ekaitza bazatorren, aurretik bazakizuen egualdixa... segittuan beittuta laiñuei... 
- Bai, Bizkaira begiratzen giñuan ta: "badator... Bizkai aldetik egualdi txarra". Hori esaten genduan bakarrik. Ostian, eze... ez zauan zeaik ta ez giñuan igertzen. 
Herriko ganadu onena
Olazabal Garate, Felisa
- Ganaua auki jaittuan hi, horrek "Txalkor" horrek! Behixak e... hamen zianik behirik edarrenak aukitzen jittuan horrek. Ez dakit nungo ferixa... Ez zakiat/etxakixat/ hori! Ze ferixa ta... dana ona auki bihar gizon horrek! Ta ganaua pintau horrek... kitto! Zoragarrixak! Oin kamiñua dauon tokixan... oin kamiñua bajaek, ba, hor zihar... "Txalkor" hori... 
Karmen Zuloagan ta etxia ezautu huan? Geo, kamiñua zelan dauan, haren azpikaldian... ta haura zuan dana soua, sagastixa... ta ganauak eta han ibiltzen jittuan. Ta esan dizutena, sagarrak'e onenak e!... Landarak. Edarrak e! 
Arbola bat badao gurian hor! 
Irina eta ogia zenbatnahi
Olazabal Garate, Felisa
- Ez, soldauek etortzen zittuñan... trenbidez ja-a oillaskuekin, oilluak txintxilik zittuela gerrixen goittik behera. 
- (Hiztuna 2) Nunbaitten harrapatzen zittuen. 
- Bai, ba. Hori akordatzen naiz ni. 
- Ordun gosek ez zaitezkan? 
- Harek ez! Harek zauan tokixan harrapatzen jonan! "Si, si, si, si, si". Baiña etortzen zian halaxe, txintxilika gerrixan zittuela. 
- Goseik pasa zenduen... gerra denboran? 
- Guk Jaungoikuai eskerrak ez genun pasau. Ta esan bihe genun gaiñea, nahikua ez genula jaten. Baiño ze pasau zan... Hau be politta da e! Esango dezu hau kotorra harrapau dou guk! Beittu, esan dizut, ba, nere aittak irin-abrikan lana eitten zaban. Eta gero, klaro, orduan e... ogixa gitxi zan. Txarra ematen zeben. Ematen zeben, ba, hau baiño horixaua... ja-a ze esango diñat, ba, nik zaperue modukua! Jan ezindakua! Gurian oilluai ematen zakon haura! Oilluak zaozen ta oilluak ja-a jan. Eta... 
- Baiña ogi zurie zan ala ogi beltza? 
- Arto koloria. "Si"... 
- Baiña nola esaten ziozuen? Ogi beltza deitzen ziozuen? 
- Ze esan... guk... ogixa. 
- Izenik'e ez. 
- Gure izena haura zan. Eta... entzun hau be politta den ta! Bueno, honek nora jungo dia gero! Nei ez die ekarriko okerrik, ezta! 
- Esaten jiardunat nik zapra-apra ta! Entzun... ba, nere aitta irin-abrikan hartu zeban nausi horrek. Ta hori esan dizuet zentrala... Antzolan, zentrala. 
- Bai. 
- Oin han al dao haura? 
- (Hiztuna 2) Bai, zeoze badao. 
- Bai. 
- Kamiñu azpikaldian zentral txiki bat zan. 
- Bai, bai, bai. 
- Berriz jarri da baiña, ez? 
- Ez naiz fijau. 
- Egon da ibili gabe denpora bat hola... 
- Martxan ez dakit, baiña behintzat bea... 
- Oin bai, oin bai. 
- Han dao. Han dao... 
- Bai. 
- Hara juten zian udazkenian. Orbela badakizue zer dan? Ta soltatzen zan eta dana zikintzen zan haura presa haura. Eta gero, horren aittittan ta amaman etxea juten zien erraziua hartzera Altzolan. Nausi horrek... hara eruaten zittuan. Eta nere aittak, nere moduan berriketan, ta esaten: "Hau dek hau! " esan izaban holaxe "Ez dek/eztek/ earra etxea juteko bildurra aukitzea! " "Ze esaten diharduk? " Nausixa Garate, ez dakit ezautu zendun. Garatetarra, Juan Agustin Garate ezautu zendun? Ez, hau mutil kozkorra. Hau mutil kozkorra. Haren semiak eta bai zuk. Domingo ta Vitorio ta Jose Mari ta... 
- Bai, horrek bai. 
- Haren semiak. Haura zan zea itten zabana kontramaixu o... haren nausi haren zea zan... ipinitta kargua. Eta esan zion aitta horrek: "bildurra ez dek edade etxea juteko". "Zeaittio dakak, ba, bildurra? " esan ei zion holaxe. "Zeaittio dakat... etxea jun eta ogik ez eukitzia umiak jateko! Hori, hori baiño pena gehixo zer nahi dek! " esan ei zion. Ta nausixak: "Ba, ez dek, ba, berriz esango hori" nausixak esan zion. Bueno, egunero ez dakit ze.... ogi bat edo bi hor panaderixan erreta emango ziuela. Eta gero, hainbeste kilo irin etxian eitteko. Salbo. Ta klaro, orduan kaletarrak gu ze itten gendun, ze itten ziun... ba, bialtzen giñuzen, ba, Sahatzura.... Kaleko umiak orduan basarrixeta jun zian. Nun zaon amistadia o noa... ba, umiak haretxeta... tripia... 
- Bai, baserrin betire. 
- Tripia betetzea, umia. Tripia betetzea. Bueno, ba, halaxe aitta horri halaxe eman ziuen. 
Ogia egunero egiten zuen amak I
Olazabal Garate, Felisa
- Ordun etxen ogie itten zenduen? 
- Amak, edarra gaiñea! 
- Labesue zeukezuen? 
- Beste bat politte esango dizuet horrekin. Bai, ta amak itten zaban edarra. Egunero labakaia itten zaban bete-ete-ete ta geo gozua botan zio gaiñea! Jolin, pastela... 
- Egunerokoa itten zenduen ala asten behin itten zenduen? 
- Egunero... Bai, zea... egunero, egunero. 
- (Hiztuna 2) Baiña ezin esan e... ama? 
- Ezin esan baiña hori. Ezin esan. 
- Esan ni det garai artako jendek asten behin o... askok itten zuela. 
- Ines Usetxe ezautu zendun? Ez ezta. Bai, kamiño bittarte etxia aurrekaldian dauna haretxetan ta panaderuai esaten zion: "Hi". Zihero, holaxe kaxkartu zan andra haura. Demasa zan... Ze ete da e... ogi-osia?. "Hi, emaidak ogixa! ". [...] hola itten zeban hizketan ta: "Ze esaten ai haiz hi! Ze esaten! Egixa esaten xat! Emaidak nei ogixa gosia hoak eta! ". Bere zea zan, ba, e... "nada... no le daba". Ez, ez sinisten. Nei ez hien esan... ogi pixkat ematia zer zonan ba! 
Ogia egunero egiten zuen amak II
Olazabal Garate, Felisa
- Ni neska kozkorra umezaintzea... porke bildurra zaken, ba, zeoze ingo ote ziuen, ba, harek umiai. Eta halaxe, eskolan nabillela harexe jun nitzan. 
- (Hiztuna 2) Bai anai zian. Bata zan "sindrome de down" edo [...] 
- "Si". Joxe, Joxe... Joxe Kapain ez huan ezautu hik? "¡Que cosa mas rara! ". 
- (Hiztuna 3) Joxe Kapain, bai. Ezautu zuk? Bai. [...] bizi daba, ba, kapaingo nausiya? 
- Teillarra? 
- Antonio Kapain badakizu zein dan? Osaba... 
- Antonio... Antonio bai! 
- Haren tio! Haren tio! Joxe... 
- (Hiztuna 3) Ez zea akordauko... 
- [...] despistaua naiz e! 
- Ez, kanpuan ibiltzen haiz ta asko! 
- Baitta, bai, egon naiz kanpuan. 
- Horrek ingo dik. Bueno ba... Ba halaxe, hari itten zion ogi bat. Hari... hari derriorra zonan ematia ogixa. Bestela, "jole! ". 
- (Hiztuna 2) Gaixorik zeuan... 
- Geatzen zonan [...] hola inda. 
- (Hiztuna 3) Hasarratzen ez bazan... 
- Makala! Ta ogixa harentzako behintzat beti itten zeben zeian... panaderixan. Ta gero iriña eruaten zeben ta etxian... ta al zan moduan. Ta egunero etorri biha neban ogitta, baiña nik ze itten neban... Hortxe panaderixia... ezautu huan? 
- Etxetik gertu zeukezun? 
- Bertan, bertan, bertan. 
- (Hiztuna 2) Baiña bueno etxe hori zauan hemendikan... 
- Oin dana kanbixauta daon ta! Oin kanbixauta... Bertan, bertan... 
- (Hiztuna 2) Bera etortzen zan Garagartza... 
- Hamen zauna, ez? 
- Bai ta ni Kapaiñen. Ze itten neban beti egunero ama ni. Bai. Ni neuk'e ama maitte najonan! Ta zer da ta... laga jonat eskilla bueltan nere ogixa ta errekauak. Bai, neska! [...] harrapatzen bueltako! 
- Zu baiño azkarro besten bat! 
- Hi, harrapau hi! Hori ein in biha jon e! Eta klaro, panaderiak eta zaittu itte niñuen zelan ama juten nitzan. Nik ez neban pentsatzen nei hola iñok zaintzen zianikan! Ta zer da ogixa harrapau ziela. Bai zea, ogixa harrapau... etxian lagako nauala. Hori esan in biha jonan e! Ta neu ogixa jatea amanea etortzen nitzan. Ogi gozo haura jatea. Baiña zela ez zakixan harek gurian ogixan asunto hori zela zauan. Eta halaxe, harrapau ogixa nei. Ta gero, panaderiak horixe hi! Etxian lagako nauala. Ez ba. 
- (Hiztuna 2) Ta gero Kapaiñen ze? Bronka? 
- Ez. Ze ingo jonen ba! Kitto! 
- Ixil-xilik pasa in ber. 
- Pasau in bihar ta arreglau in bihar asuntua. 
Errotak, irina eta kontrabandoa
Olazabal Garate, Felisa
- Hemen errotiak bazenuen? 
- Bai. Hortxe panaderixan... errotia. 
- Bertan, panaderin bertan zeon. 
- Bertan errotia. Ta hor irin-abrikian'e bai hor itten zixuen. 
- (Hiztuna 2) Oin ere errotia hor egongo da, ama? 
- Ez. Oin etxiak daonaz hor. Zer doz hor? 
- (Hiztuna 2) Ez, ama. Errekia... ta errotia ez dao hor? 
- (Hiztuna 3) Irin-abrikan esaten dezu? 
- Ez hamen. Keba. Hor ez daon. Hor errekia jaen. 
- (Hiztuna 4) Hor errekia bera bakarrik dao. 
- Errekia. 
- Eta zuek irina eamango zenuen errota? 
- Irina ekarri itten [ziun] fabrikatikan... eindakua. 
- Eindakua ekartzen zenuen? 
- Eindakua, irina. Irina edarra. Irina itten zeuen. 
- Hainbesteko bat utzi behar izaten zenduen? 
- Klaro, "tanto" o... Ez dakit zela arreglatzen zian. Bai. Ogixa ez dakit zenbat pagatzen gendun.... Errial bi... ez dakit zer... hori ezin neike esan ondo. Haura diruan asuntu hori ezin neike esan ondo. 
- Eta nun ekartzen zenuen iriña? 
- Bizkarrian... gabaz. 
- Astoik eta ez zenuen? 
- Ez. Bizkarrian gabaz iñok ikusi be. 
- Gauez ibiltzen ziñeten. 
- Klaro, nausixak esan ziuen eramaizue disimuluan. Ta halaxe. Egunez ta gabaz relebuan itten zeuen. Itten zeben. 
Ta halaxe. 
- Harrapau ezkeo? 
- Ba kitto! Orduan esan dizuet... 
- Bazien hemen harrapautakok hemen? Ezautzen dezu batemat? 
- Hola iriñetan da? 
- Bai. 
- Ez, ez, ez. Ez. Zera Kapaiñea etortzen zan... Eibartikan andra bat iriñeta, hi! Ta holaxe poltsatxo bat eruaten... ez dakit zenbat kilo. Nahikua eruaten najonan... kaletikan haura. Eta Maltzako estaziuan zera itten jonen.... erregistau. 
Bildurrak aidian, hi! 
- (Hiztuna 2) Baiña ze zan kontrabandua zan...? 
- Bai, kontrabandua... ona! Iriña ta olixua ta... Maritxu Kaxintanekua gerra ondorenian Eibarrea eruan zianian neska koxkorra... esan dizuet, ba, Kaxintanekua bezina... eta Eibar zaon holaxe... niki beltza... Holakotxe, bel-el-el-eltz. 
Dana erreta. Olixota Eibarrea. 
- (Hiztuna 2) Klaro, erreta. Erre in zuten bonbak... 
- Baiña beltz... ezin ziñiztu e! Haura kale... 
- Zu juten ziñan Eibarrea? 
- Gitxittan. Harek eruan niñuan. "Si". 
- Eta esan dezu olioa're bai. Zenen estraperloa eoten zan? 
- Bai, bai estraperlua. 
- Olioa... 
- Bai. 
- Ze gehio? Azukrea're bai? 
- Baitta uste jonat. Dana zonan eza. Eza. 
- Ta hemendik... Eibarrea juten ziñeten? 
- Billa. 
- Beste... inguruko beste herrin batea ez ziñeten juten? 
- Olixo... harexe dakat goguan. Harek harexa eraman niñuala... olixota. Harek ez dakit ze olixo... bere anaia gaixua ta... 
Berriztik barazkiak saltzera
Olazabal Garate, Felisa
- Etxeako jeneroa erosi ber zenuenen noa juten ziñeten? Dendak bazien ala azokatik? 
- Bai, e... dendak, dendak. 
- Dendak? 
- Eta Etxeberria ezautu zenduen... Etxeberriko basarrixa? Ta hor berduria ta saltzen zeben. Ni hara juten nitzan. "Si, si". Eta ez zakana ortua hola... Berriztik etortzen zan kabailluakin hola berdura saltzen... 
- Berriztik? 
- Bai. 
- Joe, lekutan... 
- Bai, bai, bai, bai. Hor pelotai ibiltzen dek... Zein da? Pelotan ibiltzen dan bat? Gaztia? 
- (Hiztuna 2) Baiña nun ama Mendaron ala... 
- Mutur zorrontz bat... 
- Ez, telebisiuan... 
- (Hiztuna 4) Bai, zea... Pablo Berasaluze. 
- Berasaluze. 
- "Verduras" esaten juat nik hari! 
- (Hiztuna 2) Zeba? 
- Berrizkua da hori! 
- Ta hua etortzen zaizu burua! 
- Hauraxe "en todas, todas"... Haura karro haura ze berdura usain edar! Zelako berdura edarra ekartzen zaban harek! Jeseus... 
- Eta hori ze asteko edozein eunetan... ala egun baten... 
- Ez egun baten o hola izaten zan. Ta harek korritzen zeban, ba, herrixak-errixak korritzen. 
- Azokaik itten zan... hemen Mendaron? 
- Hamen ez. Hamen ez. 
- Ez? 
- Ez, ez. 
Francok euskaraz egitea debekatu zuenekoa
Garate, Kontxita
- Gerra aurretikan jende euskalduna zauan hemen? 
- Dan-ana euskalduna. 
- Dana? 
- Dana. 
- Ez zeuan iñor euskaran kontrakua? Kontraixoik ez zauan... 
- Ez, ez orduan ez. Orduan dana euskeria bihe zan. 
- Batzuk izango zian, baiña, pentsatzen zebenak euskerak nibel bajua dakala ta kastellanoz... 
- A, nik ez dakit. Bai, bai, bai, hori... bai, ez dakit horrek... ni horretan ez naiz akordatzen. 
- Eskolan ez zenuten euskeraz itten... 
- Ez, ez, maixuk e... ez dakit zelako kastellano bat zonan... eitten jonan ta! Haretxek bakarrik... 
- Eta zeiñekin itten zendun zuk hikaz eta zukaz eta... 
- Itxekuei danai "hi". 
- Danekin? 
- Anai-rrebei danai "hi". 
- Ta amai ta ez... 
- Amai ta aittei "zu"... ta amamai. Baiña beste anai-rreba danok, gu danok alkarri "hi". Danak konfiantzia. 
- Ta lagunei? 
- Eta lagunek "hike". Zenekin konfiantzia zakanakin "hi" ta konfiantzaik ez zauanakin "zu". 
- Ta medikuai eta apaizai? 
- A, horreri "beori" ta ez dakit zertzuek esaten ibiltzen zian. Lehengo kontuak. 
- Ta erderia noiz sartu zan badakizu? 
- Noiz? Gerria pasau zanian ta Frankok dana kendu erain euskeria. Kentzia ta... dana erderia bihar zala ta... 
Haretxek ein zaban hori! 
- Ta euskaldunentzat, bertakuentzat, erdaldunak ze zian "maketuak", "belarri motxak"... 
- Ez, ez... holakoik ez naiz akordatzen. 
- "Belarri motxak" o ez? 
- Ba, iual esango ziuen. Neuk ez dakit. Neuk ez dakit... ze esaten ziuenikan. 
- "Hezur beltza" eo ez dezu... 
- Ez, holakoikan ez. Ez zan, ez zan holako jendia... 
Gerra garaian soldaduak etxean
Garate, Kontxita
- Aber... zu jaixo ziñan mila bederatzirehun ta hogeita hiruan. 
- Hogeta hiruan. 
- Hogeita hirutik hogeta hamaika... sasoi haretan zu zazpi urte arte... akordatzen zea zazpi urte inguru arte e... jubilaziua ez zauan orduan... 
- E... keba... geotxuon e! Jesus... gure amak eta amamak eta... ezta pentsau be hartzeik. Hartu be jun zian! 
- Hartu be danak... 
- Harek hartu be hil zin. 
- Ta geo, e... mila bederatzirehun ta hogeita hamaikatik hogeita hamalaura Errepublikia eon zan. Gerra arte... gerra baiño leno. 
- Bai, bai... gerra bitartian. Bai, hori ni umia nitzan, ta ez dakit horko kontuik, ez dakat... ez dakat horko kontuik. 
- Gerriakin akordatzen zea? 
- Bai. 
- Zenbat urte zittuzun zuk orduan? 
- Ez dakit, ba, zenbat aukiko nittuan hamaika, hamabi o... hamahiru izateko edo halakon bat. 
- Eta han soldaua egon zian... 
- Soldauak geure itxian... Sahatzun lau egunian. 
- Zeintzuk? Nundarrak? 
- Ba, naparrak edo ziala ta danak kastellanuak ta guk euskeraz. Ta paparrian ipiñi e... zea ta hil biha giñuzela esaten ziun. Lau eunian eon zian... 
- Lau eunian? 
- Hemen Sahatzun, geure itxin. Ta geo, Arnobat aldea haruzka Langu aldea jun zian ta a ze bake edarra ene! Ta ardixak bate motiboik be, ardi mordua soldauek nesezidadeik be ja-a hil itten ziuzen guri. Ixtarra jan ta han laga alperrik hondatzen. 
- Lau egunetan? 
- Bai, lau eunin. Eskerrak aurrea jun zian. Ta zazpi urte... hillabetian egon zan prentia Kalamua mendixan. 
- Eta tiruak entzuten zittuzuen? 
- Bai, tiruak eten bekua. Gau te egun, e! Tirua eoten zan. 
- Zazpi hillabetian? 
- Bai, setienbrian hogeita batian sartu zian Sahatzun. [...] Garagartzako kanpaiak. Soldauak etorri zian, eta Elgoibarrea Altzola aldetik etorri ta Sahatzura. Mendaron bestiak baiño leno sartuta Arnoa! 
Irin-fabrika
Olazabal Garate, Felisa
- Ta gero harek ipiñi zaban "fabrica de harinas", baiña gero joierixia ipiñi zaban. Ta joiekin ata zaban diru asko. Ta Madridea juten zian. Nere aittak eruaten zaban haura Madridea. Joiak erosi eta holaxe tratuan ibili zan. 
- Madriden erosten zittun? 
- Bai, hara juten zan, bai. Madridea juten zan. Argixa urten zaban harek e! Morro... gaiñea Arteta o Sahatzu morroe junda. Ez zakat nik ez... nere gizona... ni alargunduta nao urte morduan. Bestela, ez dakit harek jakingo zaban nungo morroia zan. Nere amamak eta... Oingo gaztiak ez dakit hori jakingo deben haura nungo morroia zan. 
Morroe. Artetakua... Sahatzukua... 
- (Hiztuna 2) Ta gero ze in zaban tailler... montau hori? 
- "Si". Pentsau zela montau zeban gaiñea! Porke Mendaroko jendia juten zan Eibarrea lanea. Eskupetan itten zeban jendiak asko len. Eskupetan. Eta harek ikusi zela zixezen obreruak, eta horrek esan zauan: "Ez, ez, ez... hori ez da hola. Herrixan bertan laga biha da dirua, ez kanpuan". Horrek Linazasoro horrek. Bai. 
- Familixarik badaka oin hamen? Ez. 
- Bai, karnizeruana ta honek. Karnizerua ta ezautu eban? 
- (Hiztuna 2) Bai, Juantxo Garate ta? 
- A, bai, bai, bai. 
- Bueno, Juantxo Garate ta dittuk pues... haura bisabuelo, bisabuelo edo tartaraubelo edo auskalo zer! Bai, Juantxon ta aittitta haura. 
- (Hiztuna 2) Aittitta? 
- Juantxona ez, amana ta. 
- Bai, bai, bai. 
- Bai. Hori ez dakik etxia hor zubixan onduan len etxe hori... haura horretarra zuan. "Gran Via", Mendaroko "Gran Via" horrek hittunan neska! 
- Famili aberatsak. 
- Egixa, egixa da. Bai. Ta harek, ba, jaten herrixai asko eman zion. Irin-abrikan ta abarrian ta... zea zan gizon... 
- Irin-abrika nun zeon hemen Mendaron? 
- Ba, irin-abrika... ontxe etxiak hor badaoz, ba, grisak einda hola balkoi rarotxuak dakazenak... Aldapan behetik gora abantatzen zea ba? 
- (Hiztuna 2) Estazioko aldapa horretan... 
- Bai, bost bat urte izango dia ez... bota zebela? 
- (Hiztuna 2) Bai, bota zebela bai. 
- Ba, haura guztia irin-abrikia. Ta oin etxiak in dittue. 
- Zer zan Mendaroko jende gehiena lanen... 
- Ez obrero asko ez, obrero asko ez zian. Ez zian obrero asko, baiña... 
- (Hiztuna 2) [...] hori ez genun ezautu funzionatzen e. 
- Ez, obrero asko ez zian irin-abrikan. Igual zer... nik ez dakit, ba, zortzi-amar danea. 
- Gutxi! 
- Bai, gehixau... 
- Bai, bai gitxio seguramente. Gitxio. Ta gero zentrala zaken horrek Altzolan. Turmiñia o esaten zakon. Ta handikan indarra botatzen zeben hona fabrikara. Ta hamendik'e bai fabrika zaharretik'e, esan dizuet ba... hori'e irin-abrikiana zan. Juantxon etxe hori zea guzti hori... irin-abrikia. Ta horrek etxe horre'e irin-abrikian lokalak. Ta geo, hori irin-abrika hori zihero ustet jun zala... hori Naparrura edo ez dakit nora. Gero bat in zeben irin-abrikak eta gauzak eta honek irin-abrika txikix honek, ba, zertu in zittuen... 
Mendaroko lantegiak
Olazabal Garate, Felisa
- Bestela ze lantegi zeuden hemen Mendaron? 
- E? 
- Ze lantegi zegoen hemen? 
- Len asko. Mekaniko o zea dana. Mendaron len zan... teillarra Azpeittittikan, Azkoittittikan ta zeretikan... Zestuatikan ta... asko etortzen zan hona. Len teillar asko Mendaron. Herri txiki bat izeteko dana teillerra esate bateako. 
- Mekanika ta... ta ze gehio? 
- Bai, ba, horretxeta. Txokolateixia'e bai. Ondik'e segitzen deu. Bizkotxeixia be bahonan. 
- (Hiztuna 2) "Serreria". 
- E? 
- (Hiztuna 2) Serrerixa bat ere bai. 
- Baitta, bi serrerixa ere bai. Eta bestela, ba, hamen Garzianeko teillarra, hamen. Larrañaganekua, Endeizanekua. 
- Baiña hori gerra ondoren? 
- Ez... 
- Aurretikan'e bai? 
- O bai, gerra ondoren. 
Ikasitako eskola apurra mojekin
Larrañaga Garate, Juli
- Baserri e... baserrixan bizi ziñaztenian, Agarre Txikin, askotan jaisten ziñazten herrira? 
- Askotan.... honbre askotan... zeoze biha zanian etorri in bihar behera bille. 
- Ta eskolara ta? 
- Eskolara? Bakiña bat atzea-urrea indakua naiz. Hemen zauan e... maixu bizar zuri bat, kasteillanua. Ta alperrikekua zala hareana bialtzia eta Elgoibarrea eman niñuen. Elgoibarren gakazen taberniakin e... osaba ta izeko. 
Neure aitte besotakua zan, gaiñea. Ta hareaixe. Harea eaman niñuen, Maalan zauen... moja batzuk ematen zeben eskolia. Ez dakit, zortzi aldiz jungo nitzen! Elgorrixe harrapau naban. Han auki niñuen bi merikuk atendiuez, Don Tomasek eta dana, Don Josek. Ta han pixkat gogortu nitzenien etxea. Etxea etorri ta Don Endrikek atzea-urrea mordue ein ziatzen basarrira. Don Endrike medikuek e... Hantxe amaittu zan nere eskoli hori. Lelengotik ez jakiñien eaman niñuen ta gaixo ezin niñuen jakin ta eman... ta akabo! Hurrengo gerratia etorri zan ta danien primie (firma) eozer gauza hartzeko primie (firma) eskatzen zeben ta nik jakin ez firmatzen. Mezeta etorri, zazpietako mezeta, ta mojetara... dominikala edo esaten ziuen "madre" Teresak... ematen zeban ordubeteko eskolie. Haretxek erakutsi. 
Gabian oherakuan, kandelia ixiotu ta bentanan eitten neban... manuskrito zahar bat bazan... ta handiken. Eaman nion eskribiuta zea hori "oooo" "madre" Teresa horrek. Eta gordeta naukan ganbaran maletan ta ez dakit zenek... desapareziu zan. Handik desapareziu in zitzaten behintzet. Hurrengo maleti horren bille kalea etorteko hasi giñenin ez zaon nere zao hori. Desapareziu zan. Hauxe izen zan nere eskolia. Hantxe ikasi neban ikasittako dana; primatzen (firmatzen) eo... "sumar"-'e ikasi neban... artian ezer ez. 
- Ta ze goiz ta atsalde eoten ziñazien eskolan? 
- Goiz ta atsalde? Goizeko meza onduan ordubete, jaixen. Mezeta etorri ta meza onduen. Meza onduen ordubete. 
- Hoixe bakarrik? 
- Horixe bakarrik. Hoixe izen zan nere eskolie. 
- Ta Mendaron ze beste eskola zauden? Osea monjena... ta gero bazaon publikua edo? 
- Bai, hemen zeuan bat, maixu bat, publiko... eskola zea ematen zebana... Ta Garagartzan'e egongo zan besten bat... eo ez naiz ni akordatzen Garagartzakuakin. Eongo zan Garagartzan'e... maixue. 
Garo-metan ezkutatzen zuten garia
Larrañaga Garate, Juli
- Garixa ta horrek e... gerratian hasi giñan garixakin estu ta larri! Ez zan usatzen orduan ogik eitteikan ta ailleaukan zan edo ez ete zan etxeko garix horrekin... Lelengo urtian entregau dittue ta gero gosik amorratzen... ogik jan be. 
Kalian ematen ziguen boillo txikin bat ta haretxekin. Ta geo, handik aurrea etxin gordetzen hasi giñan. Urte baten e... ordun errekisau iual ingo zittuela zaratia ibiltzen zan aurretiken... errekistau iual ingo zittuela. Dana deklarau ein bihar izaten zan ze bazauen ta zer zauen. Ta garo zuhetz haundi bat ein ataixen. Han gorde garixe. Sartu han bueltan. Gaiñetik tapau garuakin. Berriz'e bota hola gaiñien. Gaiñien garixe bota, gorde... geo ata lantzian zaku batetik. 
- Izkutuan ibili bihar ezta? 
- Holaxe, holaxe. Beste bat hori baiño polittaua kontauko dizuet. Bedar zuhetzien ontzako urria zakan aitte guriek. 
Anai asko zian Ameriketan izendakuak, bea ez zan baiña. Ta urre mordua zittuen ta hamen zaon... Mutrikukuan eman ziuzen azkenak. Bueno ontzako hori ez, e? Ta ontzako hori, urri hoi... salto itxurie... danak kendu itten zittuela ta billurtute jende guztie eoten zan hor. Behartsuek zien ta... geo jun da anaie ata... hola denborale txarra ganauekin junda ekarteko, kargi ekarteko... kargie ittea. Ai da garauei... bedar hori ateatzen ta ontzako urrie... Etxea ekarri zebenien esanizu nei... topauteko urrie. Baiñe eskapaye inde, galtzeko're. 
- Ya, besten batek topau baleu... 
- Topatzie bat, beak... galdeu edo... ikustia baiña... zeoze ondo batutekua zan itxuria. Paketia einde... 
Garia entregatu behar; ogia errazionamenduan
Larrañaga Garate, Juli
- Orduan ibiltzen izan baserririk baserri? E... begira aber e... 
- (Hiztuna 2) Rekisatzen. 
- Rekisatzen edo? 
- Bai, bai, bai. Basarrixetan ta ibiltzen zian orduan ze jenero zauan ta zer zauan ta... Jentia argi egoten zan. 
Kenduko zebela garixa're, ba, honen beste apuntau ta haura baiño gehixa baldin bazauan ta harrapatzen baldin bazaben ez dakit ze ta! Jesus! Bildurra lauorrixan beti! 
- Bai. Entregau in bihar izaten zan, ez? 
- Entregau, entregau in bihar izaten zan... garixa harei. 
- Eta nora entregatzen zan e... ayuntamentora edo? 
- Ayuntamentura? Pabrikea eman biheko zan, hortiken gero... irin-abrikia zauan hemen ta horra. Ta gero, hortiken haurek arreglauko zien, horrea eamanda. 
- Ta ogixa razionamentuan emoten zetsuen? 
- Razionamentuan? Razionamentun e... azkeneko... badakit urte baten zelakua... hola bota esneta edo... ta "klox" harri koxkola bezelaxe hondoa juten zan. Baten, ondo gogun dauket, ordun jolas gogo ona aukitzen gendun hala ere ta bihar'e bai. "Ogix hau eman diu" ta ogi zatixa soltau jako ta tira diu ta atzea panaderu horri ta ja-a kokotien. 
Beatik ez ziun asko inporta. Andria zeuen han ta harek ipiñi ziun begirakunia. Ez zakon asko gustau gu... 
Ogi zuriaren gosez
Larrañaga Garate, Juli
- (Hiztuna 2)... estraperluan ibiltzen pixka bat ala? 
- Estraperluan... zeakin... haren ogixakin? 
- Ez, baiña garixakin o... 
- Estraperluan ibiltzeko haura baiño hobia nahi luke! Beste bat esango dizuet. Beai... onuzkeo enterauta igual dao, leno're esan ittet nik eta! Eman ziun Intxaustiko andriak hor... estraperloko eukitzen zaban ogixa zurixa harek... sastreixa zeozeta juteko lanan Arranbideko pasuan ta atzea jun naiz ta... ogi erdi bakarrik astun! Haura zan penia! 
Neu ogi erdix horrekin, baiña... erdixe han laga zien. Gero, Anton Bakero, Deban bizi dana, haura mutil kozkorra hor ibiltzen zan gora ta behera ta... esan nion baten: "etorriko al haiz gurea? " "bai". Laixte in gendun... tratua ittea etorri zan nerekin. Gero eukitzen ziun ez dakit ze... ama Elgoibarrea jun ta ez dakit ze jandakua, gaztai osua jan ziuna, ez dakit ze inddakua... Ta "hiri astotik harrapauta huxe jan genduan hi! " "hi izan hitzan! " "bai, Joxe Auxtin ta bixok". 
Pekatua zela aldein... denporalian nere ogi erdixan berrix hori. Dana enterau nitzan. 
- Behintzat erdixa laga zeben, ezta? 
- (Hiztuna 2) Esaktamente. 
- Bai, bai. Nahikua in zeben e... ume harek eitteko. Ta eurek izaten zeben ordun gosia. Ogi gosia. 
Gauez ezkutuan Larruskaingo errotara
Larrañaga Garate, Juli
- Atxoinzabalea... artua edo garixa edo... zauana! 
- (Hiztuna 2) Ezkutuan? 
- Hemen ez bazauan libre Bizkaixan libre eoten zan. Ta hara... handiken ganbixatzen genduan. Ta eurek'e hemen hangua itxitta zauanian hemen guretikan... ta hola ibiltten. 
- Ta zela eamaten... zendun baiña... hartu astua ta zela juten ziñain? Gabian o zela juten ziñain? 
- Gabian'e bai errotara, Larruskaiñea. Atxoinzabalea, ez. Olaberrira juten giñanian ordun, gabien. Nei ez zaten tokau ehundo, baiña... nere auzokuei tokau zakue... badixex bi edo hiru lagun ta illuñien... ta ja dittue astuak zeoze ta... guardia zibillak bizikletan datozela. Baiña hango taberna o zea... errotai horrek erositta aukitzen zittun itxuria ta akabo! Bertan behera pasau izan, ezer pasau ez balitz bezela. 
- Emongo zotsen zeoze igual trukian ta... 
- Bai, emanda aukiko zittun harek. Bestela... 
- Eurak be gosiak edo... bihako zeben [...]. 
- Eurek be... zeoze... ta eskerrak harei bestela emango ziuen edarra! Baiña ez ikusi papela... jaiki ezindda zabizen bittartian bestiak aurrea segittu... ta hala. 
- Gosia... gerra aurretikan edo gosia... gosia egoten zan? 
- Aurretikan? 
- Gerra garaixan, bai? Gosia ta... 
- Aurretikan... ez, ez, ez. 
- Osea gerria izan zan pixkat... 
- Gerrie, gerrie etorri zanien... in zen kontuak zian horrek. Gerriak izorrau zittuan baztarrak. 
- Eske gerra denporan edo... errotak itxi zittuen, ez? 
- E? 
- Errotak itxitta ez zian egon? 
- Errotak itxi asko! Zabalik zeurenak e... 
- (Hiztuna 2) Kontrolauta. 
- Kontrolauta ondo. 
Mendaroko eskolan ibili zen 7 urtera arte
Garate, Kontxita
-Eta umetan eskolara nora joaten ziñan? 
- Mendarora Azpilluetara. Zortzixan behiñ, hamabostian. "Ba, oin ganauak zainttu bihar dia ta ez dao juteik eskolara". 
Etxian. 
- Zenbat urte arte jun ziñan? 
- Ba ez dakitt, gerria etorri zanien gero hamabostian behin jutioi, gero eskolaik be geratu giñen. Akabo gero gehixo. 
Gero mojak jai goizian ordubete bat ematen zeela ta mojetara apur bat haraxe juten ibili ta hantxe primia ematen hantxe ikesi. Jaixan, e, astian pentsau be ez. 
- Eta hasi, zenbat urtekin hasi ziñan? 
- Ez dakit ba nik. Zazpi urtekin in naban komuniua. [...] buruz ikesi kantuan errezatzen ta komuniua ta zazpi urtekin komuniua. Ta erretratua atarata hortxe daukat. 
- Eta eskola zazpi urtekin baiño leheno. 
- Ez, zazpi urtekin etxian ikesitta daola ta komuniua eraiñ ta kitto. Ta gero eskolara ez zeon jun biharrik. Komuniua ein zebala ta bazekixela ta. Primatzen ez nekixen. Ta gero hori gerria amaittu ta monjak Madre Isabel eta haretxek jai gozian atrasauei. Ordubete bat eitten gendun ta hantxe ikesittakua besteik ez dakat. Justu-ustuan primau bakarrik. Kontuak atara ta buruz. 
- Eta maixu-aestrak zeintzuk ziazen, monjak? 
- Ez dakit nik. Ez, Azpilluetan maixu bat, ez dakit zela zan izena egon zana... 
- Kanpotarra zan edo? 
- Bai, kanpokua, kastillanua. 
- Eta nolakuak zian, gogorrak zian? 
- Atzaparretan blastiua ta bihako zuzen. 
- Eta libururen bat edo bazeukazuen, kuadernon bat edo? 
- Pizarria izeten zan, letrak ein ta borrau. Paperian eskribitzeko ez genkixan eta. 
- Orduan ez euan monjetakua Mendaron edo? 
- Bai, monjetakua hasitta, gerra aurretik zeuan monjak ematen eskolia. Nere edarekuak monjetan eskola asko ikesitta dia Mendaron. Bai, Garagartza partekuak eta bai. Guk Azpilekuetan gendukan Mutrikua zalako debalde, ta Garagartzara jun bihar bazan pagau in bihar zan. Ez zauan diruik. Ta gero akabo. 
- Ta zer egiten zenun, goizian eskolara jun ta atsaldian lanera? 
- Ez, kalian bokadillua, bazkaixa eiñ, Artetaiño ezin jun ba ordubete bidian etxera, kalian egon ta gero atsaldian zertu ta atsaldian etxea; juten giñenien. 
Arropa berriak Aste Santurako gordetzen zituzten
Garate, Kontxita
- Eta... eta zela jazten ziñaten umetan? Erropia igandetakua diferentia... 
- Bai, bai... ama guria kuriosia zan ta soiñeko polittak eitten ziazen neri. 
- Astian zihar erropa... 
- Astian, ba, betiko erropa zaharrautxua. Ta mutillen e... erropekin ibiltzen nitzan ni basarrixak. 
- Bai? 
- Txaketia ta... bai, ba, zaharrauenak. 
- Ta noiz estrenatzen zenun errope berrixa? 
- Ba, berrixa, ba, udaberrixan eo. Aste Santuan... portzesiorako (prozesiorako). 
- Prozesiorako? 
- Bai, berrixa orduantxe [...]. 
- Ta jostunak ta bazaudezen? 
- Bai, lelen jostun asko zan. Paula ta Paulaneko Angelita ta... gure ahizta ta hantxe... komuniua're gure ahiztak preparau ta komuniua ta danak ein ziazen... erretatua zazpi urtekin. 
- Eta umia... mutilak e... txapela ibiltzen zeben umetan? 
- Bai, danak... txapela mutil koxkorrak! 
- Zure aittak ibiltzen zeben txapela? 
- Bai, beti. 
- Anai-rrebak ere? 
- Bai, danak. 
- Eta oiñetakuak? Zapatak? Zaindu in bihar... 
- E... abarkak. Ni nitzeneako gomazko abarkak, ederrak. Eta aurrero, berriz, beste abarka mehiak. Harek eskasak ei zian... Esaten zeben. 
Arropak garbitzera putzura
Garate, Kontxita
- Garbitzeko erropia... zelan eitten zenuten? 
- Bai, potzuan zertuta... jabonduta. Geo, aklarau ta al dan moduan. 
- Ze jaboikin eitten zenuten? 
- "Txinbua", jaboia. 
- "Txinbua"? 
- Bai... "txinbo" edo "lagarto". Horrek bixetako bat. 
- Eta zure amak eta moiñua aukiko zeben? 
- Bai, moiñua edar askua. Moiñu bel-el-eltza edarra gure amak. 
- Ta zuk umetan illia zela aukitzen zenun? 
- Beltxa. 
- Motxa, luzia? 
- Motxa, beti nik. 
- Bai? 
- Bai. 
- Eta amak eta amamak ille luzia? 
- Ille luzia, edarra harek. Bixak moiñu edarrakin. 
- Oin eguzkixa hartzeko ohitturia dao... orduan... 
- Ba, orduan e... souak hartu bihar izaten gendun han kanpuan beti. Bel-eltz inda... euzkixa dana erreta udan... 
- Hondartza juten ziñan? Plaia... 
- Ezta pentsau ere! 
- Ezta denboraik ere... 
- Ezta... ez zeuen astik hara juteko. Bueno... lana in biha zan ta... 
- Zorrixak bazauezen umetan? 
- Bai, ni zorritsua izen nitzen. Hamalau urte arte ze zorri! Ta amamak burue orrazten zien e... zorrixa... ta zorrixak eukitzen zabana sanua izeten ei zan ta zorrik ez zakana makala! Pertsona makala. 
- Eta zelan kentzen zizun? 
- Orratzi ixtu-xtu batekin. 
- Ta beste ezerrekin... orratzi batekin banan-anan... 
- Bai, bai... ta oso... hamalau bat urte arte oso zorritsua! Ene... ille beltza ta partza (bartza) urtetzen jonan... esaten jonen... ene haura zurixa ta ille beltzian dana bistan. Eta holaxe... baiña hori... zorrixa eitten zakonak sanua zala ta zorrik ez zakana hare makala. 
Otorduetako jakiak
Garate, Kontxita
- Jatekua, amama e... 
- Ene... Baba gorri ederra, ta azia ta... 
- Egun normal baten... 
- Ba, jaixan, ba, garbantzua kaleko okeliakin. Hori jaiero e... tomatiakin aparte... jaixan. Baiña astian, ba, tokatzen moduan babia ta gora ta behera... ta gauza bati beti gustora. 
- Laster zure eguna da, datorren astian. Zuk zure eguna zelebratzen zenun etxian? 
- Ezta pentsau ere! Ixilik pasau, gaiñea! 
- Bai? 
- Bai. Umien euna plazan ta itten gendunian... umien euna... kafia ateatzeko harei ta amana ta aittana ixilik. Ta aitta, berriz, Andramaix egunekua zan, egun grandekua, ta haura zelebrau eitten zan. Baiña gu bestiok ixilik, tapatzen... geure eguna. Ezta pentsau ere! 
- Bai? Orduan ez zenuten jaten ezer espeziala bertan egunian? 
- Ezta pentsau ere! Ezta pentsau ere! Oin eitten dittue oin zahartutakuan. 
- Gabonetan zer jaten zenuten? 
- E? 
- Gabonetan? 
- Ai... turroia etxian inda amamak intxaur-altsiakin. Haura bai turroia! [...] 
- Jatekua ez zenuten erosten ez? Etxekua... 
- Itxekua ta bai, kaletik'e zeoze ekartzen gendun, baiña gitxi... Itxian hartutakua gehixena. 
- Arraiña jaten zenuten? 
- Bai, gure ama astian hirutan Mutrikura astuakin juten zan plaza. Ta handikan beti arraiña ekartzen zaban... txitxarrua eo hola zeian... ta beti... astian pare bat aldiz zea... jaten gendun arraiña. 
- Ta ferixeta zuek jun eitten ziñaten? 
- Bai, bihako jun Elgoibarrea argixa ekartzeko. Petroleo argixa... argi eitteko... petroleota zortzixan-ortzixan Elgoibarrea. 
- Ta zuek berduria eramaten zenuten saltzeko. 
- Bai, astuakin juten giñen Elgoibarrea ta honuzkuan jenerua. Hori zortzixan. Elgoibarrea petroliota. Baiña Mutrikura astian hirutan juten zan gure ama. Goizian bostetan jaiki ta zazpiterdietako Mutrikuko plazan eon bihar jenerua salduko bazan! 
Mezak, aitortzak eta prozesioak
Garate, Kontxita
- Eta orduan jendia oso fededuna zan? 
- Bai, bihako. Eliza... bueno... 
- Domekero juaten ziñaten? 
- Biheko. jaiero. 
- Derrigortuta edo? 
- Bai, derrigorra bezela... obligaziua. Haura derrior ein biha zan. 
- Bataiua ta... eitten zenuten ere. 
- Bai, bataiua ta danak. Honbre, prepezioz. Bai. 
- Eta apaizak, ordunguak, zeintzuk zian? Bertakuren batzuk, Mendaroko... 
- Bai, Mendarokuak... Don Endrike Txokolaterokua. Harexe auki genduan urte askuan. Ba, bea hil arte. 
- Ta konfesatzea juten ziñaten? 
- Bihako. 
- Noiz? 
- Ba, Hilian behin eo bi hilebetetik o... ta gogor hartu, gaiñea, eitten zaban! 
- Eta itten zeuten ogia, ogixa bedeinkau. Urte osuan armaixuan gorde... ez lizuntzeko? 
- Bai, Gabonak... ez da lizuntzen, gaiñea. 
- Noiz? 
- Ta bestelako eunetako ogixa lizundu. Eta Gabon-abeko hau... o kozkorra gordetzen gendun... hurrengo Gabonetan txakurrai egosi ta txakurra gaixotu ez dain bedeinkautako ogi kozkorra. Hartako gordetzen gendun urte guztin haura. 
- Eta Aste Santuan, berriz, prozesioetan ibiltzen ziñan? 
- Bihako. 
- Nun egoten zan prozesiua? 
- Azpilikuetan, gu. Han ibiltzen giñan ta. 
- Bai? Kandelak eskuen eramanda edo zelan... 
- Ez, kandelaik ez det uste. Bestela, dotore jantzitta bueno... 
- Eta sorgiñen kontuak eta entzun dezu sekula hemen inguruan? 
- Ez, hemen inguruan sorgin kontuak ez det... esaten zeben baziala ta hau ta hori, baiña ez... 
- Eta amaman garaixan edo ez... 
- Ez, ez, ez,... amamak "ez" esaten zaban. 
- Eta mezetan zauazenian ze abesti kantaten zenun? 
- Elizan ontxe antzea kantatzen dana. Ez dakit nik. Nik ez neban kaso haundik eitten. 
- Euskeraz, ez? 
- Bai, ba... euskeraz o... ez, erderaz ematen zeben mezia ta! Ez genduan ondo entenditzen! Entzun gendula zeoze ta! 
- Ta latinez [...] ikasteko... 
- Bai, ba, hori ingo zeben eo... ez dakit zelan eitten zeben! 
"Erreziua hartzea"
Olazabal Garate, Felisa
- Orduan jendia gaiñea... Pentsaik hi! Esaten dana beti esango juat! Fabrikan oso gitxi irabazten zan, entenditzen al dezu? Baiña erreziua hartzea... erreziua badakizue zer zan? 
- Ez. 
- Erreziua hartzia zan, ba, ogi zatixa ta gaztia o intxaur o hartu... eta hor tabernia ezautu huan Mateonekua? 
- Bai. 
- Ba, hara juten zian. Etorri seireta... bosteterdiak, seiretan etxea ta hartu haura ta taberna. "Y felices". 
- Nola esan diozu errezi...? 
- Zelan? 
- Nola deitzen zitzaion hartzen zuen...? 
- Erreziua esaten giñon. 
- Erreziua. 
- Bai, merienda... merixendia o esaten dan bezela. Erreziua. Ta juten zian taberna ta gustoa asko gizonak. Gizonak. 
Andrak etxian. 
Gurina
Olazabal Garate, Felisa
- Hamen Etxaben ta mantekillia itten zeben, basarrixan. Mantekillia erosten zan... olixuan ordez. Geuk'e bai. Nere amak ere... mantekillia erosten zeben. Ta ein eitten zeben. Nik goguan jakanat amak mantekillia... Nik ez zakiñat, neska! Lengo esnia oin baiño hobiaua hittunan. Ari grasa kentzen ziuen... e gaiñeko zea... 
- (Hiztuna 2) Nata. 
- Nata esaten dana. 
- Nata eta harekin... 
- Ta harekin... ta hartzen genun hola ontzitxo baten eta "kli, kli, kli, kli... " hola jardun, jardun, jardun, jardun ta pelotita itten zan. Pelotita. Ta mantekilla itten zan. Ez dakit nik zela mantekilla itten zeben. Ta hor basarrixan mantekilla, Etxabekuek mantekilla saltzen jonen. "Si". Gerra... gerra denporan o ondorenian ta zeozer. Hori Ermuko Urdixan estilua dek! 
Eguneroko otorduak
Olazabal Garate, Felisa
- Eguneroko otordutan ze jaten zenduen? 
- Ba, jan... sano. 
- (Hiztuna 2) Sano baiña zer, ama? 
- Baba gorrixa... asko. Nik esaten [nian]... ni jun nitzonan gaztia nitzala horra Kapaiñea. Hiru urte in nittuan... haura ume haura zaintzea. Baiña len baba gorrixak... gurian anaia oin bizi den. Oin ez dio ingo hola. Baiña orduan jaixan'e baba gorrixa... egunero baba gorrixa ta jaixan. Ta garbanzua ipiñi, ba, jaixan ta hasarre mutilla. Baba gorrixa bihar. 
- Garbantzuk gaiñea ya lujo handie izango zan, ez? 
- Hori inportantia hunan. Domekia. 
- (Hiztuna 2) Ama, ta zuk esaten dezu, ba, arrautzia igual eta aittittantzat ez bazanuan... 
- E? 
- (Hiztuna 2) Arrautzia baldin bazauan... danontzat ez zaula, ez zala egoten, ez? Arrautzia ta horrela... 
- Len aitta zer baten hobetuo gobernatzen zonan oin baiño. 
- Ze jaten zenuen danak erditik? Ala bakoitzak bere platera? 
- Platerian eta gaiñekua erdittik engeneral! Bai. 
- Azkarrena muitzen zanak... 
- Hi... errespetau itten zonan hori gauzia. 
- Bai? 
- "Si". Ez zonan hola [...]. Nik ez zakiñat zeaittiokan... 
- (Hiztuna 3) Edukaziyua. 
- (Hiztuna 2) Danak jan bihar zenduelako! 
- Bai, bai, bai, bai, bai. Kozidua platerea ateatzen gendun. Ta geo, gaiñekua ezta... esan detena... ba, seun zer zan... erdittikan. Baiña ni... baiña zer zuan haura bata bestiai haura... hola kurioso zertzia. Bai eta ni egon nitzan hantxe... 
- Arraiñik eta janten zenuen? 
- Hauraxe gehixen. 
- Gehien bai? 
- Nere anaia Anizeto ezautu zuan? 
- (Hiztuna 2) Bai... granjakua... Joseban... 
- Granjan bizi zana? Anizeto. 
- Bai, bai, bai. 
- Ta... azkengo berbak'e betikua, betikua hoixe: "Badakin ze pasau [...] guri? Bajau gaittun arraiñian. Ta len okelia erunan, okelia len, okelia... ta oin arraiñan bajau gaittun". 
- (Hiztuna 2) Klaro len umetan arrain asko ta okela gutxi. 
- Bueno, bueno, bueno... ze arrain. Goizian arraiña erosi, eguardixan arrainduna [...]. Ta benga, beti arraiña erosten. 
Ta gabian arraiña. 
Ermuko "sustanziero sustanziero"
Olazabal Garate, Felisa
- A ta len ez diau/etxuau/ amaittu hori... polittena hi! Ni mantekilliakin hor gerau nok... ta gerra denporakua. Ta zer dek eta Ermun zauan bat, gizon bat, ezautu genduan guk haura ta: "sustanziero, sustanziero!... sustanziero, sustanziero! ". Ta eguardixan, eguardixan... ur litrokotia hartzen hijuan ez dakit nun katiauta ta etxeik etxe... jo atia ta "sustanziero, sustanziero". Sartu-rten bat eman urdaixakin eta beste etxe batea. 
- Hori entzunda neon ni... 
- Entzunda hao? 
- Bai, bai, bai. 
- Hori egixa ei den e! Hori egixa, hi! Bai guri hala... 
- Ta ordun heu ona izango zan... 
- Jolin sustantzia pixkat, neska! Zerek eman bestela! 
- Ematen ez bazun'e xinixtu behintzat! 
- Emango jonan! Trokote edarren bat izango zonan haura, neska! Halaxe ibiltzen zala etxeik etxe. Zer... ez zaonan/etzonan/ ta! 
Xaboia eta lixiba arropentzat; hondarra eta argizaria zorurako
Olazabal Garate, Felisa
- Ta kajobia eman... ta gero jaboia ematen zan ta gero laga itten zeben barriñoian lagatzen zan hurrengo eunian sikiña soltau itten zakon hari... hurrengo eunian. Beste [...] bat eman ta euzkitta. 
- Jaboia etxen itten zenuen? 
- Ein zeben Kapaiñen. Ein zeben. Nik etxian hori... ein zeben. 
- Eta zekin itten zan? 
- Sebua eta gero... 
- (Hiztuna 2) "Sosa caustica" edo? 
- "Si". 
- Sutako hautse ibiltzen zenuen? 
- E... sutako hautsa zonan... hori ez najonan nik... lixibarako itten jonen hori. Basarrixetan. Zulu bat jonen, hori ezautu najonan nik... Artetan nakan nik amama ta hara juten giñan gaztiak giñala ta ze itten zeuen... Han sutako hautsa botata... jakanat goguan... 
- Zulo baten... 
- Zulo baten ipintzen zeuela... ni txikixa izen. 
- Hori erropak zuritzeko eo... 
- Bai, bai, bai. Izarak eta... "si" zuritzeko "si". 
- Eta bestela, etxeko zoruk eta nola garbitzen zittuzuen? 
- Bueno, lejia ta hondarra zan. 
- Hondarra? 
- Bai, "arena". "Si". Ba hori hantxe mendixan atatzen zan. Junda gaonaz, ba, gu harta be ba! Hortxe mendixan... harri da... harrixa bezela hondarra. Ez dek ezautu? Oin'e han eongo dittuk harek... paretak! 
- (Hiztuna 2) Baiña nun? Nun ama? 
- Hortxe mendixan... junda nao. Erosi itten gendun ezta? 
- Erosi itten zenuen? 
- Bai, ta Kankananekuak ezautu zittuan? Kankananekuak ezautu hittuan? Begoña ta... 
- Bueno, entzunda... A, bai, bai, bai badakit zein dan. Badakit zein dan. Bai, bai. 
- Bai. Harek saldu itten juen hondarra. 
- Eta harekin nola garbitzen zenuen? Ze itten zenuen? 
- Estropajua hartu ta bota ta kitto! Gero jaboia untau ta... ja-a "dale que te dale". Zuri-uri ipiñi. 
- Zoruk egurrezkok izaten zian? 
- Bai. 
- Bai? 
- Len ez zonan zinta solik. Zinta sola izan bazonan [...]. 
- Ta argizarik ibiltzen zenuen? 
- Hori genduen... gure amamai hala hartu hanka azpixan tratua ta segi... ez jun oinez hola. "Eruan trapua hanka azpixan! ". Brillua ateatzeko. 
- Trapuakin ateatzen zenuen eta ez zenuen beste zepilloik o eze lotzen hankata? 
- Baitta, zepillua bagendun. 
- Nolakoa izaten zan? 
- Oso... ona. Hola arpoiak beltza-eltza... hola zepillua ezta? Ta hola arpoia-rpoia ta harekin pasatzen zendun... 
Argizaixa eman eta ja-a zaka ta zaka... dantzan, neska! [...] 
- (Hiztuna 2) Hori ni ere akordatzen naiz amamak zela esaten zian: "hi ibiltzeakuan, hola kuertuetan ta, jun bihar den beti trapotxo batekin... hanketan ta eskuetan ta... eta pixkat pasaran bada're" [...]. 
- Aprobetxatuz. 
- (Hiztuna 2) Eta neri... ni akordatzen naiz asko, ama, umetan zela juten giñan e... Lasalde aldea eta etortzen giñan bedar batzukin. 
- Mentafiña? 
- A, bai! Ze usain edar... zabaltzen zan harekin! 
- (Hiztuna 2) Eta etxia pasatzen zauan. Etxia pasatzen zauan harekin amamak. Eskoba bat itten zauan. 
- Bai, eskillaratan ta... eskillaran'e brillua zan gurian! 
- Ze itten zenuen? Erratz modukon bat eo? 
- (Hiztuna 2) Bai, bai, bai, bai. 
- Bai ta kertena ipiñi ta harekin "ra-a-a-a". Pasau ta harek hauts asko batzen zauan. 
- (Hiztuna 2) Ni harekin akordatzen naiz. 
- Ta ze zan? Ze... 
- (Hiztuna 3) Menta o... 
- Bai, "si". 
- (Hiztuna 2) Menta, menta ez zan. Erreka inguruetan ta dano beste bat "como la menta", baiña ez da menta, "mas" e... ez dakit nola esan "es mas verde, mas oscuro y... la cap... la hoja es distinta". 
- Usein edarra, usein edarra lagatzen zeban harek etxian. Ezautu zenduen zuek hori ez? 
- Mentafiña bai, baiña beste hori ez dakit ze izangoan. 
- (Hiztuna 2) Amamak itten zauan beste harekin. Ta mentarekin ere bai, baiña menta aukitzen zauan ortuan. Han eskillara onduan. 
Mojen komentua eta eskola nazionala
Olazabal Garate, Felisa
- Eskolan nun ibili ziñen? 
- Beittu! Eskolan... honek etxe berrixek hor badaoz ba! Hor zan konbentua, konbentua. Hor monjak eskolia ipiñi zeben. Ta nazionala zan beste bat. Hor Garzianeko etxia... han. Beste eskola bat zan. Ta danok han gabizen. Ta gero hori eskola hori zabaldu zebenian monjak... lelenguak izan giñan sartu giñana. Gure ama kotxaua. Edukaziua erakusten [...] zeuela. Edukaziua mojak. Ta zer da ta haraxe. Lelenguak izan giñan. 
- Ze neskak monjeta ta mutillak nazionalian edo? 
- Bai, bai halaxe zan. Ta geo, ba, hasi giñan ta poliki-oliki ta gero, ba, indartu in zan komentua... ta Elgoibartik'e bai, Altzolatik'e bai... ta danetik etortzen zian hona Mendaroa. Ta asko erakusten zeben. 
- Monjak... euskaldunak zian? 
- Agustinas. Bai gehixenak hor. Superiora azpeittiarra zan zelako apeillidua zakan... 
- (Hiztuna 2) Danak ez zekixen euskeraz, e! 
- Ez, ba, batzuek sartu... 
- (Hiztuna 2) Maria Isabel donostiarra zan. Euskalduna bai, baiña... 
- Baiña lelengotikan zabaldu zanian euskaldunak mojak. Bai, gero etorri zittuñan horrek. 
- Eta euskeraz ikasten zenun? 
- Euskeraz itten genun. 
- Bai? 
- Erderaz ikasi ez! 
- (Hiztuna 2) Ama baiña errezatzen... 
- Dana euskeraz ikasten zenun? 
- Ez, erderaz ein bihar eskolako lanak. Baiña hizketan euskeraz ta aber zelako nahastia [honan] hor. 
- Ez zizuen kastiguik jartzen euskeraz in ezkeo? 
- Ez. 
- Ez? Zuen garaien ez zan holakoik? Ez? 
- Orduan'e kastigatzen gaittunan e! 
- (Hiztuna 2) Baiña euskeraz ittiarren... 
- Baiña euskeragatik edo bestela? 
- Ez, bestela. Ondo portatzen ez baldin bazan o hola... Baiña bestela. Euskeria... segittu itten gendun euskeraz'e. 
Bai. 
- Ze kastigu izaten zien? 
- E? 
- Ze kastigu? 
- Ze esango diñat, ba, nik... igual e... iñoiz, ba, jakin e... pareta beira ta. Nik neuk ez najonan... hola suertia izan najonan. 
- Zu txintxoa izan ziñen. 
- Bai, egixa. Zetako esan... baiña bai. 
- Gogorrak zian monjan? 
- Gogorrak?... Diharra bai! Bat zonan "vizcaina burra" esaten zaban berak. "Yo sere una vizcaina burra" beak... berba hori esaten zaban "pero os enseñare". Ta halaxe zan. "Madre" Teresa. Beak esaten jonan harek. Bizkaikua zan, Bilbokua zan: "sere vizcaina burra pero os enseño yo". 
- E... eskola sartzen ziñetenen... 
- Errezau. 
- Errezau in ber izaten zenuen. 
- Hoixe. 
- (Hiztuna 2) Ama baiña errezau euskeraz ala erderaz? 
- Erderaz. Oin'e... Hi! Oin'e erderaz errezatzen jonat hi! "¡Que cosa! ". 
- Halaxe ikasita. 
- Errezo euskeria baiño. Erderaz. 
- Ta ze errezu izaten zan? 
- Beittu giñan, ba, mordua ezta? Orduan goizetikan eskolia izeten zan ta arratsaldian laboria izeten zan. Laboria, eskuetako lana. 
- Eskulana. 
- Ta gero, txandaka-xandaka eunero bat juten zan maixtrian ondoa, mahai onduan jarri, errosaixua errezau. 
Errosaixua esan ta bestiak kontestau. Holaxe. 
- (Hiztuna 2) Egunero errosaixua? 
- Egunero baten batek. Txandaka e! Txandaka. 
- (Hiztuna 3) Hori arratsaldian baiña... 
- Arratsaldian e... 
- Berez eskola... goizean juten ziñeten eta laborea atsalden. 
- Goizetikan eskolia. Laboria einaz... ta gero, errosaixua eta laboria iñaz kontestau. Zelako santak! 
- Zenbat urte arte izaten zan... eskolia? 
- Eskolia... pasatzen zan han orduan'e batzuk kanpoa juten zian. Ta bestela, ba, ze esango dizut, ba, nik e... ni Kapaiñetikan horra etortzen nitzan eskolatikan o... horra. 
- Eskola. 
- Bai, baiña aspertu. 
Josten ikasten
Olazabal Garate, Felisa
- Nei... eskolako gogua ez nakan. Nik laboria nahi naban, gustatzen zatan. 
- Jostea gustatzen zitzaizun? 
- Nei jostia. Beti. 
- Ze joste-an eitten zenuen? 
- Ba, laboria. Bordaketan ta, neska! 
- Bordaketan? 
- (Hiztuna 2) Baiña hori bordau eta bainikak eta holako gauzak. Bestela... 
- Bainikan eta zestoiak eta... 
- Bordaketan nola eitten zenuen? Bazenuen makiñaik o zerbait... 
- Ez, bastidoria. 
- Bastidorea. 
- Bastidorian. Eta batzuek, ba, eitten... puntillak eitten zittuen batzuek, kadenetak... eta gauza asko erakusten zeben monjak e! 
- Bastidorea nolakoa izaten zan? 
- Biribilla. Holakotxia ta gero hartu hamen bittartian ta gora ta behera, gora ta behera... bordau. 
- Itten zenuen labarea etxeako ala monjei eman behar izaten zitzaien? 
- Norbeantzat. 
- Norbeantzat? 
- Norbeantzat. 
Prakarik ez; topolinoak oinetako
Olazabal Garate, Felisa
- Eta galtzaik ibiltzen al zan? 
- Ez. Prakaik ez. 
- Pekatu? 
- Ez, ez zan usatzen. 
- Ez? Ez zeon gaizki ikusita? 
- E... ez zan usatzen, ez zan usatzen. Orduan gonia eta galtzerdixak. Kitto. Halaxe. 
- Eta zapatak? 
- Zapatak e... polittak! Parre ittia nahi den? 
- Ez, baiña ez dakit... zapatak ibiltzen zittuzuen? Bakarkak? Alpargatak? 
- Bai zea! "Topolinos"! 
- "Topolinos"? 
- Oin'e ibiliko dezue zuek topolinuak. Ez diezue esaten. Zer dakazuez "de tacon"? 
- (Hiztuna 2) Zapatillak. 
- Zapatillak. 
- (Hiztuna 3) Aber erakutsi zuk... 
- Hik ze dakanaz? 
- Nik zapatak. 
- (Hiztuna 3) Zapatak baiña beittu ama ze forma... "El topolino dias el que dice ella. El topolino es mas asi, ¿no? "... 
- Topolino lisuan... topolinos eran takoia entenditzen den? Hamen zapatia ez den... Hau zapatia den... hau orpua... 
Ta gero, hamen zorua ta hamen, badakin, bittartia jakan zapatiak. Hori berdinduta... 
- (Hiztuna 2) "! A... los estos de ahora! "
- "Ahora tambien... llevan. Si". 
- (Hiztuna 2) Klaro. 
- Lengo zea... 
- (Hiztuna 2) "Eso... las plataformas! "
- "Si, si". 
- Holakuak? 
- Holakuk. 
- Bai, holakuak hi! 
- Astegun ta jai? Ala hoi jaietako bakarrik izaten zan? 
- Jaixak hi! Poli-olitta den hori! 
Lisaburdina
Olazabal Garate, Felisa
- Zerekin almidonatzen zan erropa? 
- Almidoia, gauza zuri bat. Lisua. 
- Ordun'e gaurkoa bezelakoa izaten zan? Bai? 
- Bai, almidoia, almidoia. "Si". Oin... eta halaxe jantzitta hala! Ta gustoa. Ekartzen najiñan diru pixkat amai ta beak nei beste pixkat lagatzen janan ta: "Hara, neska! Ogittarako lain ekartzen dian ta! " esaten zian. Ta gustoa ama. 
- Almidonatzea ta aipau dezu. Plantxaik bazan? 
- Amak plantxatzen ziazen nei. 
- Eta nolako plantxa? 
- Ba, plantxa elektrikua izen zan. Ta asko ibiltzen zeban txapa gaiñian... berotzen zittuen plantxak. Ta gero, elektrikua urten zauan, baiña harek lelengotikan burdiñazko... Ez zenduzen ezautu... plantxak? 
- Ikusita bai, baiño... baiña ezautu martxan... etxen ez. 
- Ikusitta, bai. 
- Ez, txapa gaiñian ipintzen zan. Ondio gurian hor daoz beheyan haren rekuerduak. "Si, si". 
- (Hiztuna 2) Eta txapa... berotu eta ya esta. Plantxau ta berriz txapara. 
- Bai, berotu. Ta papel baten hola garbitzan zauan hola zikiña bazakan o ez bazakan o zertzeko. Plantxau. 
Udan zapata zuriak; neguan beltzak
Olazabal Garate, Felisa
- Zapatena... topolinuena esan ber diñat! Ba, zeian... ferixa egunetan juten giñan zerera... Jaizue e! Zerera... 
Elgoibarrea. Ta euzkittan jo-a keian dantzan. Hemen ipiñitta daon hori! Jo-a keian euzkittan. Ta itten zan udan zapata zurixak ta neguan beltzak. Ta itten zian tintau harek, udakuak negurako. 
- A, bai? Joe... 
- Pentsau zela aprobetxatzen genduzen guk gauzak! 
- Ta atzea udan ze itten zian? 
- Apurtzen zittunan ordurako, ta berrixak ekarri bihar! Hasi dantzan zapata beltzakin ta zurittuta etxea. Euzki epeletan jo-a keian hantxen dantzan! Oin e... ene... 
Bainujantziak
Olazabal Garate, Felisa
- Hor plaia aittatu dezu ta kuriosidadea dauket. Orduko baiñujantzik nolakoak zien? 
- Norbeak indakuak'e bai! Nik neuk indakua ibili najittunan! 
- Nolakoa? Osokoa? 
- Ba, esango diñat. Ez. Kamisetia, nik ondio goguan jakanat, rosa tintau najonan. Ta gero... txori bat in... 
- (Hiztuna 2) "¡Como saldria del baño! "
- "Oye"... Hi, txori bat in najionan hola. Teliakin ta in zestoia bueltan ta bueltan. Ta gero gonia. Len Alkorta telia ezautu zendun zuk? Ez ezta? 
- (Hiztuna 2) Bai! 
- Fabrikia, Alkorta... Elgoibarkua? Fabrikia... ez zakixat esistitzen dauan. 
- Gu ondik umek gea ta! 
- Telia itten jonen. Telia itten jonen han e... telia. Ta tela tiesua itten zan. Ta gonia zan, ba, tieso-ieso. Norbeak e! 
Neuk indakua e! Kanpanan ein, buelo pixkatekin. Rosa ipiñi. Bestia rosa... 
- Elegante. 
- (Hiztuna 2) "Y el pajarito". 
- Neure ustez... dotore! 
- Eta mutillek? 
- E, ba, mutillek ze esango diñat ba! Harek praka zabal-abalak barrenak zittuela. Han ibiltzen zittuñan! 
- (Hiztuna 3) Trajebaiñuk eta ez? 
- Ze... 
- Hauek ez zien fijauko mutillek nola juten zien ta! 
- Fijau ingo giñonan, baiña neska! Holako atenzioik ematen! Ahal zauanak ahal zauana. Badakin ze dan! Ahal zauana. Dirua zakanak beti distingiu. Ai... nere lagun batek hola in ta: "Ezauna zan dirua danaka. Ikusten den? ". 
Dotore jantzitta bazauan. 
Arnobateko erromeriak
Larrañaga Garate, Juli
- Nere amama ezautzen zendula ta... 
- Bai, bai. 
- Zu be han ingurukua zara ala? 
- Bailleran harek ixixa Urkai (Urkaregi) aldian du haren itxia ta guria hamen. Hemendikaldian, oso aparte. 
- A, bai? 
- Oso aparte, baiña juntatzen giñan, e! 
- A, bai? 
- Goizian mezeta ta atsaldian Arnobatea. 
- Dantzara? 
- Dantzara in o. Soiñua eoten zan ta... guretzako modukua soiñu-otaillia baiña... zaratia atea ezkeo. 
- Erromerixia egoten zan, ezta, Arnobaten? 
- E? 
- Arnobaten erromerixia egoten zan, ezta? 
- Ordun, erromerixia itten zan Arnobaten. 
- Zenbatero egoten zan edo... 
- Urtian hiru aldiz izeten zan: Natubittate, San Esteban ta Pazku erdiko eguna. Ordun, juten zan jentetan... buelta guztittik hasi ta Astigarribixa, Altzola, Elgoibar... dana buelta guztittik etortzen zan jentia. Dana beteta. Oin, jai normaletan gitxiau juten zan, baiña... hoixe. 
- Ta ze soiñujole egoten zan? 
- E? 
- Ze soiñujole? Zein egoten zan soiñu joten? 
- Bertakuak, bi anai. Bueno holako egunetan, egun partikular horretako ekarten zeben Goikone; San Migeletik ekartzen zen soiñujotaillia. Ta bestelakuan eurak. 
- Ta ze izaten zan arratsaldez? 
- E? 
- Arratsaldez izango zan, ez? Arratsaldian. 
- Bai, bai. Arratsaldez, arratsaldez. Goizetik eta egun guztiakua egon zan e... Urkaitikan (Urkaregitik) Arnobatea kamiñua ebagi zebenian. Kamiñua ebagi, atxurrekin e! Zabaldu kamiñua. Kamionak e... pasatzeko moduan ipiñi zeben, gero ipiñi zeben hobeto baiña... ta iñaguraziua egon zan meza ta guzti. Mezia, bazkaixa eta dana jendia parialdian gora bazkaixak hartuta jun zianak han jentia dana tapauta zeuen. Orduan bazaukan don Antoniok, errespetua. Harek hots eitten zaban toki guztira jentia juten zan, baiña... 
- Eta e... zeoze... tabernarik edo egoten zan? 
- Bai, bai... tabernia eukitzen zen. Sagardaua, ardaua... danetiken. Ta jatekua ematen zeben. 
- Bertakua? 
- Bai, bai bertakuak. Bertakuak juten zian. Iñaugurazio egun horretan'e guk debalde auki genduan. Bean errenteruekin han, ta beakin lanian han ibilitakuak hasi Urkaitik (Urkaregitik) eta aurreko andra re bai artian... ta guretzako debalde. Bazkaixa ematen ziguen. Akordatzen naiz aittan onduan nola egon nitzen, neska koxkorra. 
- Zenbat urtekin hasten ziñazien erromerixan? Zenbat urtekin hasi? 
- Hasi? Ez dakit zenbat urtekin hasiko giñan. Hara juten hasi giñen gu atsaldia pasatzea ta ilunabarreako etxea e!... 
Zintzo e! Illundu baiño len. Aukiko genduzen dozena bat urtetik gora behintzat! Bai, ondo! Geo pixkat gogortu giñanin illunduta beandu etorten giñan, baiña... lelengo aldie... etxea erretira. 
- Ta zuen etxetik zenbat denporako bidia zeuan? 
- Gure etxetiken hara... orduerdi eskas. Gure etxetik hurrengo Izabal zauan, Potzueta eta Arnobatea... bide ondoen. 
- Zelan da zure basarrixan izena? 
- Nere jaixotetxia Agarre. 
- Agarre? 
- Agarre Txiki. Bi dia Agarre Haundi ta Agarre Txiki. Ta ni Agarre Txikikua naiz. 
Erromeri eta festak
Garate, Kontxita
- Eta... zelan baiñatzen ziñeten? 
- Baiñau batez! 
- Batez! 
- Batez. Hankak garbittu e... barriñoian ipiñita... ekarritta ur epelakin. Eta ustez garbiuta ibiltzen giñan e! Aurpeixa ta ipurdia ta... garbitzen genduzen geure ustetan. 
- Zerrekin? 
- Urakin. 
- Urakin. 
- Bai, ta geo, ba, toailliai o sikau ta... baiña zikiñak ez giñan ibiltzen e! 
- Errekan ez ziñeten baiñatzen? 
- Ta argik ez ta urik ez! 
- Errekaen baten ez ziñaten baiñatzen? 
- Ez, ez ezta pentsau be errekaik. Puf... tokittan [Intxausti] lekutan zauan Sahatzutik! 
- Eta... pixkat gaztetxuau ziñanian urteten ziñan herrittik kanpora jaixetan edo erromeixeta eo... 
- Ez, ez, ez... hantxe bertan. Arnobaten eitten zan erromeixia eta hantxe eoten giñan. 
- Noiz izaten zan erromeixia Arnobaten? 
- Ba eitten zian partikularrak bost jai: San Esteban euna bat, Kandelaixo euna bi, Asensiona hiru, Pazkua bost. Bost Pazkua erdiko. Bost jai partikularrak eitten zian Arnobaten. Kale... Mendaroko jendia ta dana juten zan erromeixa. 
Hor... horrek bost jai partikularrak. Geo, bestela betiko korrienteko orduerdiko erromeixatxuk izaten zan. 
- Ta ze eoten zan? Trikitixa ta soiñua... 
- Ba, soiñua. Bai, hoixe bakarrik ta bea gitxi. Ta dantzan asko gustatzen zakun eittia. 
- Mutillekin iten zendun dantza? 
- A, neska edo mutil. Mutil beorrek eskautakuan. Neskak georrek juntauta itten gendun. 
- Mutillen batekin dantzan ein ezkoro ya nobixotzako? Nobixotzako ya? 
- Bai, iuel. Ez, nobixotzako ez, baiña neskak ibiltzen giñen. Neska mordua giñen ta! Ta ni baiño zaharrouak asko! Ni gaztetxutxuena. Danok... 
- Ta zelan ezautzen zendun? Nobixotan ta zelan... 
- Ba, hantxe, ba, dantzan da... hantxe ezautu nobixuk. 
- Eta gero... 
- Ba, hoixe. 
- Bai... eta dantzak... pla e... musika orduan soiñua? 
- Bai, trikitixa ta... hoixe. Pasodoblia ta beltza (balsa) ta hiru-au pieza horretxek. 
- Eta asko ibiltzen... mutil asko atzetik zittuzun? 
- Ez, ez, ez. Ez, ez, ez... prepezioz. Pormalak giñen gu! 
- Bai. Bakarrakin hasi ta kitto? 
- Bai, hoixe. Tontie izen. Listie izen banitz! 
Ahari-jokoak eta herri-kirolak
Garate, Kontxita
- Pelotan... ez zenuten itten, ezta? 
- Ez, ez, ez. Pelotan ez. 
- Ez zeuan frontoirik Mendaron? 
- Bai, Azpilikuetako frontoe hori. Oin dauana. 
- Eliza ondokua? 
- Bai, hoixe prontoia. Ta jende asko... Erromeixia ta hor eitten zan Mendaron, kaleko erromeixia. Han ta Emeterioneko pagano, ikeztokixa edo... haura dana erromeixaz egoten zan. Jaiero. Ta Juanito soiñujoillia zela da ape... Areitio. Soiñu-otaille ona! 
- Eta... 
- Ellgoibartik eta Mendarora jendia erromeixa asko etortzen ei zan! Gu ez giñan bajatzen kaleko erromeixetara batere. 
- Bertan bazauan pelotai famosoen bat Mendaron? 
- Bai, "Txikito Mendaro"! 
- Bai? 
- Bai, ona... 
- Eta... eta bestela kanpoko onak? Akordatzen zea? Atanotarrak o... 
- Ez, ez... horrekin ez naiz akordatzen. Ez naiz akordatzen. Gero, zahartu... zaharro in nitzenin ezautu nittuan, baiña orduan ez. 
- Eta frontoian andrazkoik eoten zan? 
- Ez dakit, eongo zian. 
- Bueno, orduan, fubolian jokatzen zenuten, ezta? 
- Bai, jolasten. 
- Eta... e... baloia nolakua zan? 
- Baloia biribilla, ez dakit nik zelakua zan... 
- Baiña putz itten zenun o... 
- Ez, ez, ez... nik ez dakit. Mutillek baten batzuk ekartzen jonen pelota, baloi hori... ta harekin ibilli! 
- Eta bizikleta... bizikletan ibiltzen ziñeten? 
- Ezta pentsau ere! 
- Ez zakazuen bizikletaik'e? 
- Bizikletaik... ezta! Arrastoik ere... 
- Eta... eta... hemen inguruan ez zauan afiziorikan? 
- Ez... orduan, nik ez dakit. Baldin bazauan e... nik ez nakixan behintzat. 
- Hemen herri-irolak eingo zian iual? Aharixak, idixak eta horrek itten... 
- Bai, probia... ta aharixak aukitzen genduzen jokoako. 
- Zuek, bai? 
- Bai, jokuen? Asko gure anaixak. Neuk eta aittittak gobernatzen genduzen aharixak jokoako. 
- Ta nun izaten zian jokuak? 
- Bai, Eibarren ta Ondarruan ta... juten zian ahari-okua jokatzea. Ta Andramaixetan Mendaron ere bai! Azpilikuetan. 
- Ta idixekin? 
- Irixekin gu ez giñen jun proba. Auzun beste batzuk juten zien. 
- Oillarrak? 
- Ez, oillarrak bai, baiña ez gendun jokoakoik aukitzen. 
- Erromeixa orduan Andramari eguna... 
- Bai, Mendaron ene... fiestak! Eta gure anaixa aixkoran ta... Mariano! 
- Ze egoten zan aixkoran ta... 
- Bai, ta guk... haura itxekua aixkoran ta ez giñen juten ikustea! Zea ematen ziun... ikeria hankak jo aiz, [segiak] eta! 
Eta bea pozikan fiestetan! Aixkolarixa izan zan haura! 
- Bai? 
- Bai. 
Inauteriak
Garate, Kontxita
- Karnabalak? Bazauan... 
- Bai, beti eitten zian karnabalak. 
- Bai? 
- Karnabaletan kaleko jendia tortillak einda jatea Sahatzura etortzen zien, kaleko jendia karnabaletan. 
- Disfrazauta? 
- Egualdi ona zanian euren tortillak eta zeak... eta Sahatzura, Sahatzu aldian e... ba... merixendak itten zittuen. 
- Sasikopotzu. 
- Bai, sasikopotzu esaten zakon. Guk, berriz, bertan itxian itten gendun, baiña harek haura. 
- Ta sagardotegixa, badakizu, sasoi haretan... 
- Geuk itxian sagardaua aukitzen genduan... 
- Bai? 
- Edar askua! Itxian geuk indako sagardaua. Bai, Artetan zauan tolaria eitteko... 
- Zuek ere eratzen zenuten? Andrazkuak ere? 
- Bai, bai... sagardaua bai. Lana ein ta sagardaua. 
- Eta txakolindegixak? 
- Txakoliñikan ez. 
- Ez? 
- Ez. 
- Meza ostian ere ez zenuten hartzen? 
- Ezta. 
- Ardandegixak? Ardua? 
- Hori ez dakit. Bai, kalea mezeta junda ezer hartu be atzea juten bihar izeten genduan! 
- Eta... eta txikiteua bazeuan orduan? 
- Bai, danak eoten zian. Hala esaten zeben. Txikiteua... 
- Putetxen bat bazeuan hemen inguruan? 
- Ez dakit, ezta entzun ere! 
- Ez? 
- Zer zien'e ez gakixan! Putok zer zien'e ez gakixan. Gero, zahartu ta gero enterau giñan! Bai... 
Artilezko koltxoia ezkontza-opari
Olazabal Garate, Felisa
- Koltxoiak ardillezkuak... Bai, ardille... orduan ezkontzea zixana... nun ete zaozen zu ardixai... ardixei begira ille... 
"halako ardixak ille edarra aukiko juek, ba? " Ezkotzea ba... gurian zeatik Arratetik ekarritta dao... zenentzako Isidorontzako? 
- Ezkontzea zijoanantzat... ohitura zan? 
- Illia bai! Koltxoia! "Si". 
- Eta gero hue... ze in ber izaten zan? 
- Haura garbiu. 
- Nola garbitzen zan? 
- Ba.... al dan o... Ze esplikauko dizut, ba, nik? 
- (Hiztuna 2) Bai, akordatzen naiz ni zela itten... 
- Hamentxe sikatzen zian. Honaxe gora... 
- (Hiztuna 2) Bai, eta "si, y abase de darle con el palo". 
- Bueno, "si". Honaxe ekartzen zian. 
- Astindu in ber izaten zan? 
- (Hiztuna 2) Bai, astindu. 
- Bueno, ezauna zonan ordun laster bodia zana nunbaitten... ardille harek ikusten zianian nunbiatten. "Si". 
- (Hiztuna 2) Ez baiña ama hori baiña noizian behin garbitzen... osea itten zenuen urtero edo... 
- Buelta eman ta gero astindu ta buelta eman... 
- Gero koltxoia... haura lan txarra honan e! Ene, haura zonan lan amorragarrixa! Ene... koltxoia ata... haura joten... arro-rro itten, zu! Haura zonan lana. "¡Que asco! Asqueroso era aquello. Asqueroso era aquello". Ata ille harek eta han joten-oten ta... Ene adelanto edarrik [bahonan]. Ene... 
- Bueno, gero alde earren lo ingo zenuen... hue astindutako. 
- Goxo, xartu-artu inda. 
- Goxogo. 
- Bai, gozua izaten zonan, hi! Baiña lan txarra honan e! 
- Besteik ez zan eongo ta... harekin konformau ber! 
- Hoixe! Bestia azaldu zanian fuera hare danak! 
Debako hondartza
Olazabal Garate, Felisa
- Len trenian asko e... maleta zahar galantakin! Jesus! Agostua Debak e... estimazio haundixa aukitzen zaban Deba(k). Pentsaizue etxetan zeak... kanpoko jendia madrileño ta asko etortzen zan, eta eurek ganbara juten zian udan dirua atatzeko. 
- Joe... 
- "¡Eso es verdad e! Si, si, si, si, si". Bai. Ta gero, goizian goizo plaiara... ganbaratikan jun bihar! 
- (Hiztuna 2) Ezin aguantau ganbaran... beruan beruakin! 
- Zuek plaia ta juten ziñazten? Edo... 
- Bai. 
- Bai? 
- Hori, hori bai. 
- Noa juten ziñaten? Deba? 
- Deba. Deba. Deba. 
Zumaiako San Pedrotara
Olazabal Garate, Felisa
- Bai, akordatzen naun San Pedro batzuetan ene... Dirua ata kontuak zenbat zan len! Ta Joxe Kapainek eman janan bost duroko bat. Kapaiñen eon nitzanian nausi horrek... Eta klaro, zea zan... San Pedruak eta Zumaian festak. Hara juteko esan zian: "Zu jun Zumaiara. Hor dirua ematen dizut eta jun". Baiña nere lagunak ez zaken diruikan! Ta ezin jun. Haura disgustua! 
- (Hiztuna 2) Ezin gastau, ama! 
- Ezin jun! 
- (Hiztuna 2) "¡Por una vez! "
- Ta ez zakiñat... Behin gero, halakoen baten, jun giñanan Zumaiara. 
- (Hiztuna 2) A, bai? 
- Jun giñanan. Jun giñanan. Zela hala, baiña... pentsauta moduan ez. San Pedruetan ez. Ta orduan jakanat, ba, nik goguan Zumaia e... oso paraje tristia zan orduan. Ja-a trenetik urten ta ja-a... oin kamiñua daon tokixan dana errekia, dana zea zan... 
- Erriberak. 
- Bai. Holaxe dana. Bedar zaharra, zikiña. Oso, oso, oso haura zakanan rekuerdua. Ezautu zendun hola? 
- Entzunda beste elkarrizketa iten batzui... erriberak ziela. 
- Bai, bai, bai. Bedar zaharra haundixak kamiño onduan zihar. Ura, errekiak eta potzuak eta... holaxe. Horrexen rekuerdua hakanat nik. Bai. Kanbixo edarra in jon! 
1926an Mutrikuko Abeletxe baserrian jaioa
Loiola Iriondo, Bitoriano
- Izena? 
- Bitoriano. 
- Bitoriano? 
- Loiola Iriondo. 
- Loiola Iriondo. Ta ze... ze urtetan jaio zinan? Ze egunetan? 
- E... "trece de abril del año veintiseis". 
- Eta hemen jaio ziñan? 
- Ez. Mutrikun, Abeletxen. 
- Mutrikuko Abeletxen. Eta... 
- Jaixo ta ezkondu be hantxe in giñan. Han gure bizimodua, gazte denporia han in genun. Geo hona etorri giñan ezkondu ta urtebetea. "Cincuenta y tres"-ian etorri giñan hona... handik. 
- Orduan mutrikuarra zara. 
- Izetez mutrikuarra. Hau be ordun Mutriku zan. Hau, Mendaroko ayuntamentua, gu honea etorri ta gero in zan. Oin dala hogeita zortzi, hogeita hamar bat urte o hola. Bestia zan Elgoibar partia ta hau zan Mutriku. Oin ya Mendaro. 
Mendaro oin ya. 
- Eta gurasuak ez zian e... hanguak bertakuak, Mutrikukuak, Abeletxekuak? 
- Gurasouak e... danak aittitta ta amama ta ama ta danak hantxe. Hona etorri zian danak. Bai. Gure amama zan Aizti Haundikua. Amama Martiña. Ta haura Abeletxea ezkondu zan Aizti Haundittik, eta Aizti... Abeletxeko alaba ezkondu zan Aizti Haundira. Anai-rrebak trukia. 
- A, bai e... 
- Harek aittitta ta amama're hamentxe hil zian. Amama larogeita bi urtekin hil zan. Eta aittona hil zan e... larogeita hamabikin. Gero ama zana ta aitta're hamentxe... Danak hamentxe hiltzen die. Hiru matrimonixo batea bizi izen giñen urte batzuetan. 
- Eske etxe haundixa da e? 
- Hiru herentziatakuak. 
- Orduan danok etorri ziñazien hona Abeletxetik. 
- Danok, bai. Danok etorri giñan. Harrezkeo gu hamen danok. 
- Ta zenbat anai-rreba... 
- E? 
- Zenbat anai-rreba zarie? 
- Gu zortzi. 
- Zortzi. 
- Oin bost bizi gea. Hori da bat. Gaztena. 
- Ta beste bat Legazpin bizi da. Beste bat Eibarren. O... Eibarren esan det gaiñea, Vitorixan bizi. Eta beste anaixa bizi da hamen Mendaron. 
Familia kontuak
Ondarra Larrañaga, Luis
- Familixia ze zekazun aitta edo ama edo... Goikolakua bertakua edo? 
- Ama. 
- Ama. 
- Aitte bizkaittarra. 
- A bai e? 
- Bai, Bizkaiku bai. Neu be erdixa Bizkaiku naiz. 
- Bai e? 
- Aitta Bizkaikua [huan]. Ta geo andria hartzia Bizkaikua tokau. Gauzia dek ba hori! Oin bea jun zatan ta oin bakarrikan. Ez Bizkaiko ta ez Gipuzkoako. Bai, holaxe gauzak. Ta... 
- Nungua zan aitta? Markiña ingurukua? 
- Bai, Markiña bai. Markiña-emein o zea... han izen apeliduk ta dana tokau zatan nei soldautzako [ausentatzia] hara jun biharra're. Librau in nitzan ni soldautzatik aittak beak. Aitta bi makillakin inbalido geau zanien, ez zan gizajue... ta souen biherrien e... ezin izeten zan ganauekin zertu... zeoze jornada asuntuen ta [...] zan. Ta... 
- Orduan bizimodu guztian zuk... 
- Nik bizimorua, bizi izetia zer dan ondo aprobautakua izan da nerie. Oin, neu gauze ez ezetarako. Neu... zertu. Bost urte nittueneako... errekau itten hasi, hasi in bihar ama etxeko lanak itten da ta... arreba're, arreba zana... hil. Neu bakarrik bizi naiz, beste iñor ez da bizi pamilixen! 
- Gaztena ziñalako? 
- Gaztena naizelako o ez dakit. Ta neu zahartu. Ta derrior hil in bihar azkenian, zahardadia! Txakur zaharrei pasatzen zakon [...] parrez eoten dia! Egixa! Bai! 
- Zenbat anai-rreba ziñazien? 
- Anaix-rrebak lau anaixa ta arreba. 
- Bost? 
- Bost, bai. 
- Ta zeu gaztena. 
- Bai, ta neu azkenengo umie. Ta kalamidade gehixen itten dabena. 
Baserritik bizi izan ziren
Garate, Kontxita
-Etxia zelakua zan? 
- Ba etxia ointxe bezelako etxia. 
- Zenbat -Oin ganbixau... Bi piso, ganbaria goixan. 
- Eta zenbat gela? 
- Lau eta salia. 
- Eta danak batea eitten zenuten lo? 
- Lau kuarto haundixak eta edarrak. 
- Anai-rrebak danak batera lo? 
- Ez. Danak bakoitza bere kuartuetan. 
- Eta danak bizi ziñaten baserritikan. 
- Bai basarrittik. Ez zeuan besteik. 
- Zer zeukazuen? 
- Gaztaiñia ta sagarra ta edarrak. 
- Eta bestela animalixak edo? 
- Bai. Ardixak hirugogeta hamar bat ardi eta astuak bi, eta kaballuak eta. Motxaillak batek halako kaballo edarra harrapau ein ziguen. Harrapau motxaillak kaballua eder askua. 
- Eta amakin, ama ze egoten zan, etxian? 
- Bai. Geratu barik lanian souan. 
- Souan da... 
- Dana, artua ta babia ta. Bedarra ekarri ta, ganauei jaten eman eta. Ta aitta berriz iketza eitten. 
- Ikatza eitten? 
- Bai. 
- Nun? 
- Arnon. Iketza mordua. Hari laguntzera. Geu be bai aixkoran, egurra txikittu ta txondorrai betegarrixa eman ta itteko. 
- Ta garbittu, josi, plantxau eta hola? 
- Ba horrek etxian in bihar. 
- Hori andrazkuak? 
- Bai, hori andrazkuak. Umia zainttu ta gizonezkuak pentsau ere ez. Emakumiak umia zaintzen. 
- Eta amak ezkondu aurretik etxetik... 
- Krieda egonda haura basarrixan. Amama. 
- Nun? 
- Idiazabalen egon ei zan krieda. Handikan ezkondu Saratzura. 
- Urte askuan egon zan? 
- Bai. Larogetabi urte pasau zittuan, gure ama hil zan larogetabirekin hil zan. 
- Eta ezkondu aurretik lan urte askuan ein zaban? 
- Hogetabost urtekin ezkondu ei zan gure ama. 
Lagun artea eta jolasak
Garate, Kontxita
- Ta zure sasoian beti etxian denbora gutxi egongo ziñan, ezta? 
- Beti lanian... eo ardixa zainttu eo besteik ez zauan. Umiei... jaixan bakarrik libre eukitzen genduan... alkarreta juntau ta jolasian eittia. 
- Jaixen? 
- Bai. 
- Ta zeintzu juntatzen ziñaten? Arno ingurukuak o... 
- Bai, Arnokuak. Sahatzuko Agustina ta... geure lagunak. Harek'e sei anaixarreba ta... txikitxuek alkarrekin. Han geuk hantxe kuadrillatxua Sahatzun. 
- Ta ze eitten zendun umetan? 
- Ba, "baleka" ta! Zeian bakarrik... geure arteko jolasa. 
- Mendira juten ziñaen? 
- Bai, ardixeta ta bai. 
- Baiña lanea... baiña bestela ez? 
- Baiña jaixan hori e... juntatzen giñen! Astian ez e! Astian ez giñen juntatzen. 
- Eta gaiztakeixak itten zinttun, zinttuan? 
- Ingo genduzen! Umiak giñen ta! Gaiztokeixak eitten aurrenengo, neska! 
- Beste umiei ere gaiztakeixak? 
- Ume txikixouik ez gendukan asko. Sahatzukuak gaztetxuauak. Ta... txikixauei ez zeuan joteik eta itteik bestela... belarri ixkiñako ederra hartu bihar ume txikixauei ezer eitten bazan. 
- Eta animalixak harrapau edo akabau edo? 
- Ez, ez, ez, ez. Holakoik ez. Holakoik ez. Animalixak ondo tratatzen genduzen. 
- Eta etxea eraman zendun animalirikan kalekua edo ez? 
- Ez, ez... nik ez. Txakurrik ez zata nei gustatzen. 
- Lapurretan ibiltzen ziñeten umetan? Sagarrak o gerezixak o? 
- Ez, ez hori ere ez. Itxian genduken sagarra nahikua... iñona hartu biharrik pe! Sagasti earrak eta! 
- Eta elurra zeuenien? 
- Ba, orduntxe gaizki. Edurretan hotzak astuakin kalera errekaueta jun bihar ta! 
- Oin baiño gehixau eitten zaben? 
- Ba, orduan edur haundixak itten zittun, oingo aldian. Astuak e... edurra apurtu ezinda ibiltzen zan bidia kalera... egunero kalera bidi in ta hori. Edur haundixak itten zittuan. Oin ez dau itten edurrik lengo mouan! 
Muxu ematera ezkutura joan behar
Garate, Kontxita
- Noiz euki zendun lelengo nobixua? Zenbat urtekin? 
- Ba, hamasei urtekin o. 
- Hamasei urtekin? 
- Bai. 
- Ta ezautu ta berehala ezkondu? 
- Ba, ez, berehala ez. Denporia... hemeretzi urte ixa ezkontzeako. 
- A... 
- Bai, denporia. 
- Hiru urte? 
- Bai, ez giñen derrepentian engaiñau. 
- Eta ze itten zenun? Paseatzea jun o? 
- Ba, dantzan [...] ein, etxera bide sailla... orduerdi pasa o zauan e... Artetatikan Arnobatea. 
- Eta orduan ixkutuan muxuen bat eman [...] laztanen bat... 
- Bai, ezkutuan... bistan, ez. Bistan ezta pentsau ere. 
- Ixkutuan zeoze bai? 
- Ezkutuan. Ezkutuan ein biha dia gauzak, ez bistan. 
- Eta orduen ze eitten zeben lelengo mutila etortzen zan neskiana o neskia... 
- Ba... ez, mutilla bea etorri bihar. Neskaik ez zeukan juteik mutilleta! 
- Ez? 
- Ezta pentsau ere! Mutilleta juten bazan neskia, haura neska gangarra zan... mutilleta zixan neska haura. Hari burla eitten zioen! Hala juten zanai! Hoixe! 
- Eta, eta mutillak zer zian orduan... 
- Ba, oingotxe modokuak... 
- Bai? 
- Lehengo mutillak ere! 
- Ez zian matxista... 
- Ez, ez... oingotxe modukuak lehengo mutillak'e! Horrek igualtsu! 
- Eta aldia zeuan ezta neska eta mutillen artian taberna sartzeko orduan eta... 
- Bai, ez zeuan diruik eta ezin jun! Bestela jungo giñan trabela (taberna) ta danea! 
- Baiña orduan sasoi hartan... 
- Ez zeuan diruik! Ezta txikitaiken'e ez gendun sekula ibili! 
- Ta... 
- Kalea jun bihar bazan... Trinidade batzutan Elgoibarrea juteko merixendatako o zeoze hartzeko amak, amak e... jiraute eman diru pixkat eta haurexe. Baiña urte baten Trinidadetan hirugarren izen da, bertan bea nobixuek pagau zien, gaiñea, merixendi hori... ta pozikan! Haura gauza haundixa zan! 
- Eta... eta.... mutillak tabernetan gehixo ibiltzen zian ezta? 
- Bai, ez zeuken diruik eta ezin ibili! Ez zauan diruik! Ointxe esaten dana, ba, ez zauan diruik eta ezin ibili. Bestela bai pozik mutillak halen ere, baiña... ez zauan. 
Karta jokoa eta futbola
Garate, Kontxita
- Eta akordatzen zea ze joko eitten zenun? 
- Puntuan. Amama guria oso jokolarixa... musian ta! Ixa ikisixan geratu giñan, baiña ez neban ikasi musian! Baiña puntuan, haura, bai, hauraxe ikasi neban bakarrik. 
- Eta anai-rrebekin zetan jolasten zenuen? 
- Bai, bai... anai-rreba... 
- Soka saltuan o futbolian o... 
- Ba, ostian, fubolian asko gustatzen zatan mutillekin ibiltzia. Ta ostian, ta jokuan e... gitxi... astixa pixkat... egualdi txarra zauenien ta itten gendun bakarrik. 
- Orduan, mutillekin fubolian jokatzen zendun? 
- Bai, ibiltzen giñan. Jokau ez ibilli. 
- Bai. 
- Kuadrillan palta bazan baten bat, ba, ein in bihar. Ta gustora, gaiñera. Gustau itten zatan, gaiñea. 
- Pelotan ere... 
- Pelotan, ez. Pelotako afiziñoik ez det... hori ez gendun. Eskuekin pelotan prontoian ezin jo. 
Txoferrane etxekoa
Olazabal Garate, Felisa
- Hasteko izena ta abizena ta noiz jaio ziñan esan beha diazu? 
- Izena Felisa de Olazabal. "Veinticuatro de Abril... "
- Olazabal? 
- Bai. 
- Ta bigarrena? 
- Garate. 
- Ta noiz jaio ziñen? 
- Ze fetxa zonan? "El veintiocho... me parece". Beittu "tengo ochenta y un años". "Saca la cuenta". 
- Larogeita bat, aurten. Aurten? 
- Bai, bai. Ondiok horrek dakaraz. Mordua den e! 
- Sasoi hortan ondo... larogeita bat. 
- Ze... ondo... 
- Sasoi hortan ondo. Joe. Ta nun jaio ziñen hemen? 
- Bai. Hor etxetxua... ikusi dezue barrenien harrizkua? Behetik gora abantatzen zeazten toki... behetik gora... haura da gure jaixotetxia. 
- Ta ze izen du? 
- Txoferrane. 
- Txoferrane? 
- Bai. 
- Hara! Ta hori? 
- Entzunda aukiko dozu Txoferrane... 
- Bai, bai, bai. 
- Zeatik? 
- Hori zan... aittu... nere aitta... Mendaroko palaziua ezautu eban? Palaziua? 
- Bai. 
- Haura nausixa "Txalkorra" zan. "Fabrica de harinas"... danak horrenak zian. Eta gero, ba, hartu zaban nere aitta hori txofer. Mutil gaztia, txofer hartu zauan. Ta beakin zabillen txofer. "Txalkorra"-n txoferra. Zan kotxe bat herri guztian, hauraxe. Ta beste bat kamioia... "fabrica de harinas" han ibiltzen zeben, ba, jenerua... han iriña itten zeuen, garixa bazan, artua bazan. Han molitzen zeben. Ta gero, ba, zerbitzen zeben kamioian. Kaletxon bizi izen zan haren aitta. Mateo "Kaletxo" ezautu eban, Deban dauana? Haren aitta, haren aitta zuan hori. Ta gero ze pasau zan... gerra denporia, gerria etorri zanian gauza guztiak... danak kendu in biha zittuen ta nausi horri in ziuen kotxia kendu. 
Entregau in biha izan zeuan Deban. "Fijate e... " gogorra zan hori e? Bai. Ondiok bozinia goguan dakat nik, haren bozinia. 
- Rekisau in zioen kotxia? 
- "Si, si, si". Militarrak eruan zeben Debara. Ta gero, ba, lana eman zion fabrikan, bere... fabrikia zela zekan irin-abrikia nausi horrek beria zauan... eta han jarri zan aitta lanian. Halaxe. Baiña "Txoferra" horreaitxio esan diue - Horreatikan zan "Txoferra"... 
- Txoferrane. Ta hala segitzen dau. Honei'e "Txoferra" esan diue Elgoibarren. Bai, izen horrek segitzen dau gurian; "Txoferra". Halaxe izen zan. 
Gurasoak Palazioko txofer eta neskame
Olazabal Garate, Felisa
- Zer zittuzun gurasok hangok? Aitta edo ama... 
- Ez. 
- Ez? 
- Nere aitta zan txoferra ta ama nere zan kriadia palazio hartakua. Ta in zian nobixo... ta ezkondu. 
- Baiña nungok zian... Mendarokok? 
- Bai, bai. 
- Bik? 
- Bat zan Sahatzu Mendikua. Hor Sahatzu mendixa. Esango dizu [...] Goikolak. Sahatzu Mendikua. 
- Sahatsu? 
- Sahatzu... Sahatzu basarrikua zan. 
- Hori zein aitte? 
- Ez, ama. Ta aitta, Irabanekua. Irabane. Oin hil da, ba, Tomas? 
- Bai, Tomas. 
- Etxe haretxetakua. Illoba zuan. Bai. 
- Zenbat anai-rreba ziñeten? 
- Gu, sei. Hiru neska ta hiru mutil. 
- Zenbagarrena zu? 
- Ni izengo naiz lau... bosgarrena. 
Terrenoa aukeran
Olazabal Garate, Felisa
- Zuek Txoferranean ze bizi ziñeten baserritik? Baserrie zan ala kale-txea zan? 
- E, kale-txia... Hamen esan dizuet, ba, etxetxua. 
- Bai, bai. 
- Hor behetik gora... 
- (Hiztuna 2) Kale-txia, baiña ortua ta gero oillaskuak eta konejuak... 
- Bai, osea aittak hazten zittuan konejua eta... 
- (Hiztuna 2) Oillaskuak - Oilluak eta oillaskuak. 
- Terrenoa bazenuen? 
- Bai, hamen. Beittu, hauxe gure terrenua. Nausi haretxek eman zion. Nausixak esan zion, "Fijate e... " ze persona zian len onak e... Hamen beheian... hau dana soua zan. Ezautuko zaban honek, soua. Ta esan zion nausixak hartzeko ortua nahi zeban tokixan, terrenua hartzeko. Esan zion aittai: "terrenua hartuik o hartuizu o... nahi dezun tokixan". Beak labrau ta familixia zakala ta. "Bueno, bueno"... ta beak hamen goixak nahikua zittuala puxketa hor... sagar hori badao ba? Hor behetik gora, hor behetik gora ta hamen goittik behera dauana hori'e bai... Esan zion aittak nahikua zauala beak lana eitteko, labratzeko nahikua zauala... Eta halaxe, bestela, ba, basarritxarra hondatzen zauala terrenua kentzen baziozun. [...] ona izatea e? Ez, ez bestela basarritxar haura, ba, zertu itten zebala beak eta ezetz, ezetz. 
- (Hiztuna 2) Soo hori baserritxarra... hor hartu ezkero ortua baserritxarrari kalte eitten ziola. 
- Bai, ba. Hori... 
- (Hiztuna 2) Orduan, pendiz honetan hartu zeuen ortua. 
- Hortxe pendizan. Berakaz batzuek eta letxuga eta hola kipula batzuek eta itteko. 
Tabakoa; purua; pipa
Olazabal Garate, Felisa
- Tabakoa ta kafea ta... 
- Baitta. 
- Izaten zien? 
- "Si". Nere aittak hementxe hostrua tabakuana... Tabakua jakingo dozue zelakua... kriston hostro zabala... ta hortxe sartuta landarak nere aittak. Ta Mutrikutik ekartzen zeban. Han parientiak eukatzen Entzuzkuak. Eta tabakua... harentzako eztixak... Nere aittak tabakua laga... ematia ta Entzuzen... harek ez zonen/etxonen/... zea zonan ta razionamentua, neska! Hori e... Tabakua e... 
- Tabakoa razionamentun, e? 
- Bai. "tanto", kajetilla o ez dakit zer. Ni gaztia nitzonan, baiña horrek gauza horrek... 
- Ze tabako erretzen zan? Zeun etxen erretzen zun norbaittek? 
- Aittak. 
- Ta zer erretzen zun? 
- Auskalo. 
- Ordun ze izaten zan gaur bezela beltza, rubioa... izaten zien holako? Ala... 
- Bai, ahotik kendu dian zela esaten ziuen bati. Ahotik kendu dian. Pentsain horrek hostruak. 
- (Hiztuna 2) Ama, baiña zan tabako beltza. Ez zauan oin bezela... 
- E... beltza. 
- Beltza izeten zan. 
- (Hiztuna 2) Ez zeben itten eurak? 
- Bai, bota zerian... papelituan ta hola "tirri-irri". 
- Beraiek biltzen zuen... 
- Bai, bai, bai, bai... ta purua noizian behin. Ta harek esaten jonan: "purua erretzen zeban personia, haurai... harek jakan felizidadia hi! Haura baiño hobetua ezin don iñorre! ". Aittak hori esaten zian. 
- Pipaik erretzen zan? 
- Bai, bai. 
- (Hiztuna 2) Baitta, baitta erretzen zan. 
- Ta "horri pipa horri laga iozu /lagaixozu/ aittitta! " amak esaten zion ta [...] ordun ta zarata gehixo ata! Ai ama... 
- Emakumezkok erretzen zenduen? 
- Keba... Emakumia... 
- Zuek ez, baiña beste emakumezkok'e ez zuen erretzen... 
- Ez, ez, ez, ez. Orduan emakumia, neska, serixua zonan e! "Mas educacion". Esango den, hori den berbia esan denana! Ez, errespetau itten zan len emakumia, oin baiño. Errespetua. 
- Ta bestea kafea esan dezu. Kafea're... 
- Baitta, hori ixili-ixili... Bai, bai, bai. Haura epoka haura txarra honan. Txarra! 
- Kafe landaraik auki zendun hemen? 
- Kafia ez. Kafia... Tabakua egon zan gurian hor. Bai. 

Mendexa (Bizkaia)
Baserriko erremintak I
Txakartegi Zendoia, Jose
Lelengo baserriko tresna edo erremintxi nik pentzeten dot atxurre ixengo dala. Atxurre, atxurkulie da atxursabala guk esatentzaune. Atxurkulias, ba, lurre atxurtu eiten da, astindu te... Atxursabala, ba, potxijjek eitxeko edo jorratzeko, landari jorratzeko, sartzeko, da olan erabiltxen da atxursabala. 
Da gero, ba, masue, sokille joteko, masue erabiltxen da, lurre apurtzeko, haustzeko. 
Da gero, ba, laijjie, arreskero laijjie etorriko san gero ta laijjie, ba, lurreri buelta emoteko, lur soijje bueltetakoz bedarra ta sikiñe, ba, aspire sartzeko laijjatu eitxesan lenao. 
Da gero, goldie arreskero, laijje eskus ein biar ixetasana, ba, goldie ganadukin erabiltxesan: golda txikijje, norberak saindu biar ixeteban; asta bat eukitxeban kolpeteko da andik saindu ein biar ixetesan golda txikijje. Da gero golda nagosijje, arreskerokue, golda nagosijje. Golda nagosijjek burpillek eukitxebazan da bera ibiltxesan gurpillen ganien ganaduk aurretik si'la, egalien ba norberak jartien, norberak bueltau biar ixeteban goldi, molla bateri sakatute, buelta emon goldiari txebijjen bitxartien akulu artu eskun de trankill jutesan, nasai, baserritxarra, jartien, ba axe, bueltau... besterik es. 
Da gero, ba, arie: lurre apurtzeko, ba, ara txikijje ta ara nagosijje. Ara txikijje ixetesan, ba, goldadue ta arrek apurtzeko, ba, ara txikijje; egurresko <<etxie" eukitxeban, ortzak -burdiñasko ortzak da arepa apurtu eitxeban, da baitxa, saskari' batzeko edo galtzu onduen saskañe batzeko ta be, ara txikijje erabiltxesan. 
Ara naosijje, ba, goldadu aurretik eta, mamiñe eitxeko soluen erabiltxen da ara naosi'; burdiña utze, burdinesku ixeten da. Arek astertu eiten dau pixkat lurre; ara txikijjek es; ara txikijjek ortzakin zeetu eitxen dau baiña es tau, astertu estau eitxen lurrik. Ara naoisjje' pai, ara naosijje burdiñesku' dales astertu eiten dau lurre. 
Da gero alperra. Alperra, ba, sokille apurtzeko alperra gero, ganadukin... masu baiño erresao da sokill andijje apurtzeko, ba, alperra: egurreskue "etxie››, egurresko "etxie›› ta bera arrjje, alper arrijje, ba, arrijje ixetesan. 
Da esijje be bai. Esijje ixetesan, ba, sokill txikijje doan lekuen ero esijje... autxe aitxeko. Esijje, ba, etxin eitxesan. 
Ekarri basotik uretx sepak, egurre... take' batzuk sartu de bertan biurrekin biurtu te bertan etxin ein eisijje. Ori ixetesan, ba, ara txikijje ipini gain'n, arris kargau de tatarres ibiltxen ganadu'k... erabiltxe... de autz eiteko lurre, austuteko. 
Baserriko erremintak II
Txakartegi Zendoia, Jose
Beste erremintxak, ba, nabasaijje be bai. Ixeten da, ba... errestu eitxen dau arek, erretena eitxen dau da bertara artu ereitxeko be ondo eitxesan lenao, artu be eitxesan bertara. Lurre astertu eiten dau arek, nabasaijjek. 
Bestie, bostortza, txarrena esateutze batzuk, baiña bostortza esatentzau guk. Arek estau astertzen lurrik; arek mamiñe eitxen dau baiña estau... astertu barik eitxen dau, bostortzak. 
Bedarra ebateko lenao, ba, itaijje erabiltxesan. On segie ta kodaiñe-do. Ta eru teko, ba, burdijje, bedarra eruteko da simaurretako-a... burdijje. 
Burdijje, ba, egurresko, burkanie ta burpille' pe egurreskuek lenao, berton einde, arotzak berton eitxeben: tira batzuk txapaskuek, burdiñezko tira batzukin de uela bueltan, burdiñasko eulas; da pertikie, espatie da ardatza,... astuek eukitxebasan... egurresko astuek lenao da soiñue jo eraitxeutzen lenao ganera burdijjari... arriotarako ta erutebesenien... txiliñerakin de beijjek, txiliñerakin de, sapak eta borlak, euren borlakin de beijjen burutako narrue, ardi narruas eitxeutzen... 

Munitibar-Arbatzegi-Gerrikaitz (Bizkaia)
Kanta zaharrak
Arrate, Elias
Seruak eta lurrak egin situsana memoriya argitzen dator guregana. 
Esperantzia badaukat sedorrek emana kunplituko dedala desio dedana. 
Desio dedan itza manifestatzeko seurekiñ Antonio nago ixateko. 
Amaren malesia korriora joan da Antonio il sala egin suen karta. 
Gabe pasatu eta biyamon goixian entiarrua suen biarren klasian. 
Markesaren alabak eruan tristesa eseukan amairik ee se lagunei segitako. 
Exosuak aides aides iferra dulsie?? landan mintzen dorrien errekie.? 
Andixek nentorrela topau neban birjiña ai andrie orrasketan ebala buruko ulie. 
Etzi bada ai andrea, neuk ulan sintie kanie mosten duket? 
Madrillen kostie. 
Eunteietan daukagu Medisia telie urriagas ideskiten? siderra minbie? 
Nor edo seiñ ete da areren joslie errege Don Pellipen alaba lindie. (bis) 
Bizargile eta abarkagile
Arrate, Elias
Bueno... neuk esangotzuk neure gaztetaren asitteko ipointtu batzuk. Da lelengo pentzau naban, ba, sastre jutie Bilbora. Sastre, bai, sei illebete einjje molda politten negola, ba, etxera ekarri nenduen da, ba, lastima ixen san da, gero, ba, gero, ostabe etxi'n pentzau genduen, ba, aitte sanak pentzauban, ba, ostabe, ba, abarketak edo bixerra kentzen ikesi edo barberijje edo soser, da gero barberijje ikesi naban lelengo ostabe. Da, ba, barberijjoi, ba, ipini naban neuk amasortzi urte neukesanien da gero, ba ostabe abarketak egitten ikesi bidala, ba, da tire... abarketak eitten Gerniken. Da Anjel Lejarreta esetetzeana san abarketerue da enaban nik denpora asko eiñ se orduko puntadie botateko manejo andijje artute neun sastrerijjan da. Enaban esebe denporarik eiñ da, ba, tire... 
Gero, barberijjok eta sastrerijjok eta, danokiñ ipiñi naban lokalttu bat da gero, ba, oñ iarogei urte eukittuan arte segidutzet lanori da ontxe... urte bi itxitzet danai da oñ emetxe, ba, triski txe traska,.. emetxe selan edo alan. 
Materijjala, Aspeittittik ekartenaban, Jose Mari... Jose Mari... Jose Mari, Jose Marin tall,.. sertik, tailerretik ekarteneban ori... Astigarraga, Jose Mari Astigarraga da, ba, arek teiefoniau eskero be bardiñ botateban: neuk ser bien, axe. 
Gero, ba neuk emen abarketak einjje, ba saldu berton eittenittun. Gure ixeben deudaku'pe, ba, eurentzako be ia abarketa batzuk eingo neukosan da... es, esileinan nik eiñ se... astotxintxie ser dan estakixu su' paiña, astun sera... amarrie asko eittenaban iigias da are'pe asko... dendakuek siren, Gernikako dendak eta ferreterijjetaku'k eta asko kasteteben, Markiñeku'pe bai tte, ta, ba, danak eitteko ta, ba, eitten be denpora ona bada bierra soser ein bier da, ba, alatxik neure abarketok eta, ba, gero egunin dosena bat eitteko abilldadie euki naban, tela ta aspi. 

Mutriku (Gipuzkoa)
Gregorioren eskola garaiak
Andonegi Arruabarrena, Joseba Andoni; Arreitunandia Ulacia, Gregorio
-Lehenengo esaten badidazue izen-bizenak eta noiz jaio zineten. 
- Gregorio Arreitaonaindia Ulazia. Jaixo nintzan "el año treinta y tres", eta "veinte de setiembre", hillan hogeixan setienbrian. "El año treinta y tres". Osea ke dakat hirurogeta hamalau, hamabost oraintxe in bihar. 
- Mutrikun jaioa? 
- Mutrikun jaixo nintzan, Zumalakarregi kalian, Zumalakarregi 1, pixua ez dakit zenbagarrena dan, bosgarrena-. 
- Ni Joxeba Andoni Andonegi Arruabarrena. Ta jaixua ba Mutrikun. Vicealmirante Txurruka. Erdiko Kalian. "Numero ocho", bigarren pisuan. 
- Ze urtetan? 
- Urtia "mil novecientas treinta y tres", eneruan hamabostian. 
G: Bixok gitarristak. 
- Orain esango didazue, Zumalakarregi kalia esan didazu, zela akordatzen zan txikittan zelakua zan kale haura-a. 
G: Bueno, mollan gu, esate baterako mollan jaixo giñan, ta gure bizitza zan molla egun, goiz guztian eta atsalde guztian eskolara jun arte-, txikixak giñala ba molla. Eta gero pixkat hasi giñanian eskolara juten giñan, lelengo juten giñan Beheko Plazako Don Marianokin ibilli nintzan. Gero Maristak zeozen Mutrikun-a hara juteko pixkat rekomendaziua bihar zan eta gero etorri zien hermanuak, Hermanos de Instruccion Cristiana, eta harekin sartu nintzan Beheko Plazatik. Gero ibilli nintzan mollan, Otxoakin Kofradixako eskolatan, eta handik jun nintzan erdiko kalera, hermanuak zeozen, Maristak, eta jun giñan hara. Eta hortxe hamahiru urte arte eskolan ibilli giñan. 
- Eta mollan esaten didazu Kofradixan zeuala eskolia... 
G: Kofradixa zaharra. Oraiñ esaten dizoen Kofradixa zan han lehen eta hor zauan eskolia mariñelen umientzat eskola bat, eta hor ibiltzen giñan mariñelen ume danok jeneralmente. Horko maixua zan Otxoa, gizon haundi bat, ta haura egoten zan Margariñian ospedauta, hementxe Mutrikun bizi zan, eta hortxe ematen zigun eskolia ume danoi maixu batek. 
5 hilabetez itsasoan Dakarren
Andonegi Arruabarrena, Joseba Andoni; Arreitunandia Ulacia, Gregorio
-Edade berdintsuan hasi zineten bixok itsasuan? 
G: Bixok kinta bat, bixok edade batekuak gea ta hasi be itxasuan igual. 
- Orain baino enbarkazio dezente gehixago egongo ziren. 
- Asko. 
- Zenbat akordatzen zate? 
- Mutrikun egongo giñan gehixen egon giñanian hogeta bat bajurako enbarkazio, hogeta bat. 
- Zelakuak zien barkuak? 
- Barkuak zien ederrak porke ia... Nik esan det neure bibenzia horrek zerbizio aurrera arte, patroi hasi nintzan arte. 
Eta hau bezela neu ere zerbiziora, alkarrekin jun giñan. Bueno, hau zaharro eta beranduo jun zan; ni gaztio ta orduan turnuak eitten zittuen-a. Ni hemeretzi urte kunpliduta jun nintzan zerbiziora eta hau hogei urte kunplittuta. 
Eta jun nintzan zerbiziora, eta handikan, klaro, lehen esan detena, gure aitta beti makalik ibiltzen zan eta, etorri nintzan, Ferrolen ein noan urtebete pasa, hamalau hillebete. Etorri nintzan Bilbora gero. Eta Bilbora etorri nintzanian itsasorako primaberan-a zain egoten zien noiz etorriko, ta permisua ematen zianian ba itxasora juten nintzan barkuan. Jun nintzanian zerbiziora handik etorri tta hor ibiltzen nintzan pikituak eitten eta abar-a, eta zerbiziua kunplittu nuenian ia segittuan pues bajura (... ) ein gendun barku berrixa, ordun ein gendun, Reina Rosario izena zakan eta ehun da berrogeta hamarreko, ehun da berrogeta hamar kaballoko motorra. Orduan zan haura summum. 
Eta ein gendunian barku haura esaten zigun hemen mariñel zaharrak-ta, barku haundi ikusten zan ba besteikin konparatzeko ta, "Hori zetako, hondar karriurako barku hori edo? ". Ez zan harrapatzen oin bezelako kantidadeik eta arraiñik ba, sariak eta txikixauak zien-a. Baiña harekin hasi giñan arrantzan eta ondo harrapatzen gendun antxoia-a, harek hogeta bi milla kargatzen (... ) Eta barku danak ekartzen zeben. Guk, porejenplo hori arraiñ hori, baiña beste batek hogei, hamar, hamabost. Eta ez zan arraiñikan saltzen. Geuk eaman bihar izaten giñun askotan primaberan fabrikantiei lonjak eta gazitzeko arraiña geuri hartziarren arraiña. Eta akordatzen nai baten, hogeta bi mila kilo ekarri genduzen eta Bustok hartu zigun arraiñ pillo bat, Bustok hemen behian'e bazakan fabrika bat, eta ez zakala berak tokirik sartzeko eta gero lonjara ama ta arreba ta gazitzera arraiña hartziarren. Ta "una, veinte" ein zigun preziua kiluak, "una veinte". Hogeta hamasei, hogeta hamabosteko arraiñ haundixa. Eta harrapatzen zan orduan arraiña aukeran, bazauan-a. Eta gero barku harekin, nik zerbiziua kunpliduta, klaro, pentsatzen noan munduan ez zauala zerik, eztoporik ezere, eta hogeta hiru urtekin jun nintzan Dakarrera barku haretxekin, Dakarrera arte. Pasa genduzen bost hillebete, ixa sei hillebete, bost hillebete pasa. Jangoikua dakagu bakarrik, orduan ez zeuan ez aparatoik eta ez kristoik eta ezere. Erlojo bat tripan eta konpasa eta sextante bat. Eta jun giñan Dakarrera arte. Dakarren pasatu gendun "canutas" han. Arraiña aukeran zeuan zimarroia ta hori, baiña saltzen problemak eukitzen genduzen, porke etortzen zien barkuak Canariasetik nodrizak etortzen zien guri barkuan hartu arraiña itsasuan, edo puertuan, han Dakarren, eta eramaten zuen peninsulara-, eurak arraiña saltzen zoen. Edo Canariasen, Ojeda ta konparsa zian-a. Eta hogei mila kilo deskargatzen bagendun, hamabost deklaratu, eta geuk jakin gehixo zana arraiña. Sekulako trifulkak euki genduzen. Eta azkenian aspertu giñan eta etxera etorri giñan. 
Baiña etxera etortz(eko... ) ere Canariasen pasatu genduzen bost egun dirurikan kobratu ezindda. Osea, diru dana kobratzeko gendukan kostera guztikua, baiña oaindio numeruak eta ein ezindda. Guk gendukazen numeruak koinziditzen ez harekin ta abar-a. Sekulako folloiak euki genduzen eta azkenian etorri giñan etxera jota derrotauta handikan, Dakarretik. 
Itsasontzi barruko bizimodua
Andonegi Arruabarrena, Joseba Andoni; Arreitunandia Ulacia, Gregorio
-Zuen artian konpondu, lotarako eta jateko-a zela izaten zen eguna barkuan? 
- Bueno, barko barruan goizian atunetan izaten zan, goizian goizao (... ) eguna, laurak lau t´erdia-o, eta egunakin batera gizon danak altzatzen zian, patroia latzatzen zan-a, benga, esnatzen zanian, arriba! , altzatzen zien ta lelengo aparejuak bota danak itxasora, kazan ibiltzen giñan orduan jeneralmente atunetan, aparejuak bota itxasora, eta gero kozineruak, kozinero bat egoten zan, kozinerua gure tarteko bat jatekua nahi zuana ein, porke jeneralmente hamasei edo hemezortzi gizonen tartian iñok ez zoan nahi izeten jatekua ein, porke gitxi (... ) danak egoten gea exijentiak. Batek, "honek txo, inddiarrak gaur"-eta. Bestiak marmittakua o lokesea-a, orduan ez zauan elejida haundirik baiña, elekzio haundirik ez zauan baiña behintzat; eta egoten zan koziñerua eta harek egiten zoan goizian kafia. Kafia preparauta eukitzen zoan, aparejuan botatzen zienian gizon bakoitzak bere haundixonak egoten zien eta hartu haundixonak eta kafia hartu eta ogi puxketa batekin eo kafia hartu, beste batzuk "leche condensada"-edo bota puxkat eta kafesnia ta hauraxe zan armozua. Goizeko zortzietako edo zortzi tx´erdietako gosiak egoten zan gizona, eta orduan bai bokadillua, o tortillia o arrain pixkat o atun zati bat hori o bestia. Goizian bakoitzak bere eitten zoan zartaiñan eiñ, ogi bitartian hartu, bakoitzak bere bokadillua eiñ, eta bazkaittara arte, porke bazkaixa izeten zan hamaika t´erdiak-, hamabixak eguardixa-o, izaten zan, eta bazkaldu arte ba harekin egoten zan. Jendiak bazkaldu, bazkaldu ez zauan oain bezelako elekziorik-ta. Izaten zan inddiarra, lapikokua jeneralmente: inddiarra o garbantzua-. Garbantzua domekatan, zopia ta garbantzua. Eta izaten zan ba inddiarra, lentejia ta horrek, lapikokua, ta gaiñetikan zeoze bazauan, arraiñ pixkat, atun pixkat o zeoze, baiña jeneralemente ez zan etxetikan ezebe eramaten, porke ez zauan orduan diruik-ta, gure gazte-enporan ez zauan diruik, eta itsasora eramaten zan junto-usto patatia, eta horretxek indiarrak eta horrek eta. Jaten zan hori, betetzen zan ahal zoan gehixen marmitta haundixa bete eitten zoan koziñeruak eta jan haura tartera batetik danok, eta eurixa baldin bazauan, tartera erdi atera lapikotik eta jan ordua osua eurixa ta hantxe, e! Ez zauan barruan-a koziñan tokirik iñon, jaten zan danak tartera batetik egurrezko kutxarakin, tipi-apa danak eguardixan. Eta berriz gabian afaixa ba seirak o seitterdiak-, porke eguardiko hamabixetatikan gosetuta egoten zan jendia ta. Eta berriz e gabian jeneralmente izaten zan marmittakua, zela atuna egoten zan eta patatia, marmittakua ein, marmittako pillo bat jan eta hoixe zan jatekoik onena. Baiña gaztiai-ta ez zauen gustatzen marmittakua-a. Orduan gorrotua jeneralmente hartzen giñuan gaztiak porke ez zan haura ta; baiña jatekua hoixe zan itsasokua. 
Itsasoko kantuak
Andonegi Arruabarrena, Joseba Andoni; Arreitunandia Ulacia, Gregorio
-Lana asko eta gogorra, baiña guk entzun degu itsasuan kantau ere egiten zendutela. 
- Bai. 
- Akordatzen zer kantatzen zenduten? 
- Edozer guk. 
- Kantia kantidadia, edozer. Andaluzez igual. 
- Baiña hemengo kantak, mutrikuarrenak. 
- Baiña guri kantatzen ez ipiñi hemen, eztarrixa izorrauta dakat, nik behintzat. 
- Pixkat. 
- Xoxua: zeoze bai, "Bi arioplano pasata" horrek kantatzen genduzen behintzet. 
- Eta ze gehixago kantatzen zenduenik? 
- Kantak, e, hasi tta amaittu iñor ez, baiña erdi kantau danak. 
- X: "Somos afiladores"´e bai. 
- "En la epoca de invierno"-ta. Horrek gure gazte-enboran atara genduzen bertsuak-ta. 
- Bazegoen mariñelenen bat kantatzen zenduena? 
- Ez, bestela. [...] Bai, oiñ herrixan kantatzen dian kanta danak. Eta gero tartian batek boza ona bazakan ataratzen zoan gorgoriton bat-ta. 
- X: Orduan kantatu asko eitten zan, e! Lihorrera etorritta ere bai. 
- Baiña ez hola kantatu tripulazio dana batuta eta ez, e. Atzian bazeozen hiru lau harek kantatzen eta gero aurrian bestiak´e kantatzen-ta. Egualdi earra zauanian eta arrantza ona itten zanian-a. 
- Euskeraz bai kantau? 
- Bai, euskeraz. Guk euskeraz eitten gendun dana. 
- Zertzuk gehixago? Akordau bai kanta gehixagokin? 
- X: Gero akordauko naiz ni. 
- Hau asko akordatzen da lehenaoko kantakin. 
Emakumeen lana: despeska eta otarrak garbitzea
Andonegi Arruabarrena, Joseba Andoni; Arreitunandia Ulacia, Gregorio
-Eta ama etxian, ezta? 
- Ama etxian. Amak orduan ba, orduan eitten zian primaberan-a otarratan ataratzen zan arrain dana ta hemen, esan deten bezela, kofradi zaharrian eta hor bajamarra zeuanian itsasua behera egoten zanian, maria bizixak-ta, sekatu eitten zien batelak danak eta potiñak, potiñ haundixan ekartzen gendun, "zingira" esaten giñun, barkua amarrauta zeon tokittik ekartzen gendun arraiña horra gaztiak eta otarratan bizkarrian ataratzen genduzen eskailleretan gora dana horra. Eta saretan-a ibiltzen zan orduan primaberan, eta andrak-ta etortzen zien sare tartian buruak kentzera, arraiña despeskatzera, burua soltatzera antxoai. Betetzen zienian otarrak, dozenerdi bat otarra-do, hartzen genduzen gaztiak potiñian eta hor bizkarrian horra gora arte. Hori zan guk hamalau urte-a, hamabost-a gendukenian. Gero hamabost urte nakala nik-do sariak galdu zien ta, horrek "de cerco" esaten zixoena, sare honek, ardorako sariak esaten giñoena azaldu zien; ez zien haundixak baiña behintzat harekin gero juten giñan bajurata-a antxoatara, baiña maillako sariak galdu ein zien, lan asko ematen zun horrek. Harek andrak orduan eitten zeuen, andrak eitten zeuen otarratan guk ataratzen gendun arraiña eta otarrak fabrikara eramaten zittuenian, fabrikatara jun -bakoitzak bere otarrak pinttauta eukitzen zittuen barkuek, bakoitzak bere otarrak-, fabrikatara jun, otarrak ekarri, garbittu, andrak eitten zittuen horrek danak. Buruan hartu bost edo sei otarra edo zortzi-ta, abillidadia zeiñek inddarra zelakua... , otarra. Ekartzen zittuen mollara. Arraskatan-a. Itturrixa zauan orduan, arranplia, hor itturri bat zeuan, danak andra danak remangatu, jata jarri oiñutsik eta eskobillekin itsasorako berriz otarrak garbittu-a. Sariak garbittu, despeskatu, buruak eta apartatu ta gizonai preparatu itxasorako-a. Lan gogorra zan haura, gure gaztetakua. 
"Reina Rosario" itsasontzia
Andonegi Arruabarrena, Joseba Andoni; Arreitunandia Ulacia, Gregorio
-Zenbat lagun tripulazioan? 
- Hemezortzi lagun Reina Rosarion. Eta ez zan holako oain bezelako, gero ein genduzen barku haundixak bezelakua, guretzat orduan barku haundixa zan baiña ez zakan harek komodidaderik eta eze. Zakan holako kubierta txiki bat. Alkarren gaiñian danok sartzen giñan kamaiña txiki batzukin, eta gero han berua-a, kininak-ta hartu bihar genduzen, mariñelai eman bihar zakon, hara jute orduko ein genduzen rekonozimentuak eta gauza horrek danak, eta esan zigun medikuak zela eman bihar giñun kinina gizonai egunian noiz ta zenbat. Ta patroia zan danak organizatu bihar zittuana, eta neu han medikua eitten, patroia eitten ta etxekoandra eitten da danak eitten hogetahiru urtekin. 
- Eta hemen bajuran zenbiltzatenean tripulazio normala zenbat izaten zineten? 
- Ba hoixe, orduan hemezortzi gizon, kapazidadia zakanak hola pixkat harrapatzen zonak hemezortzi, eta bestela hamasei gizon danak orduan. Eta barkuak zien, ez zien gero zuek ezautu dittuzuen barku horrek eta ez. Haren erdixa. Honek porejenplo berrehun tonelada ta ehun ta berrogei tonelada ta bazien azkenengo barkuak, harek zien hirurogeta hamar tonelada. Registro Bruto, e. Hirurogeta hamar toneladako barkuak. Beste estilo batekuak zien Elenita ta honek, Kresxenen eta barkuan estilokuak ez zien. Beste estilo bat, baiña pixkat pixkat haundixo, neberak eta holakotxiak. Hamar milla kilo atun neberan ta holako zerak, ta segittuan betetzen gendun haura. 
- Barkuan bakoitzak bere funtzioa eukitzen zuen, ezta? 
- Barku bakoitzian egoten zan patroia eta sotapatroia, patroiai laguntzeko, gau ta egun ezin zan patroia ibili tta, eta gero makinistia eta engrasadoria, eta beste danak zien mariñelak. Mariñelak ba, bakoitzak berak funtzioa bazekixen zer egin, esan det ba, ez zien oain bezelako mariñelak, dana ainddu ein bihar-a; bakoitzak berak zakixan arraiña jotakuan ze ein bihar zoan, kaiñaberia zeiñek hartu bihar zoan, kakua, gantxua zeiñek hartu bihar zoan, nebera zeiñek arraiña sartu bihar zoan; osea ke bakoitzak bere funtziua kunplitzen zan esan gabe. Askotan egoten zien beti bezela, danian bezela egoten zien bat edo beste despistatzen zienak eta, baiña hari orduan patroiak begixak zorrotz, o sotapatroiak o gizonak eurak, alkarren lagunak, porke beste lagunak izorratzen egoten zan haura lanik eitten ez zebana, eta segittuan ematen zixuen altua. 
Txalupa-mutiletik marinelerako bidea
Andonegi Arruabarrena, Joseba Andoni; Arreitunandia Ulacia, Gregorio
-Esan dozu jentiak danak zekixela bakoitzak zer egin behar zuen. Danak txalopa-util hasten zielako? 
- Asko txalopa-util, nobenta porzientua txalopa-util hasten zien. 
- Eta hari ze tokatzen jakon egitea? 
- Txalopa-utillak ein bihar zoan gizonai barruan bere kapritxo eta mandatu danak. Igual, bai-ai, atzian baldin bazeuan arrantzan-, barkuan atzian, aurrian eukitzen zittuen otarratan beuren gauzak-, gaztai pixkat-o, txokolate pixkat eo baten batek eamaten bazoan; o zigarro-aketia-. Eta mutillai: "Aide hara eta ekarri neri otarratik! ", eta tak! 
Gero ein biha zittuan ontzi danak garbittu. Eta txalopa-utillen lana izaten zan bastante gogorra. Eta irabazten zoan soldata erdixa, gizonen soldata erdixa, eta eitten zoan lana gizonak baiño gehixo. Nik patroi jarri nintzanian lelengo gauzia ein noana zan txalopa-utillei soldata osua eman, porke hori, joer! Neu txalopa-util urte askuan ein noan eta, sufriduta. Eta gero, orduan izaten zan gaiñera, ardaua ta ez zan eramaten barrilletan eta gero azkenera botilletan-a baiña. Orduan zaragixan eamaten zan ardaua. Ha zaragixa zan, pikia eukitzen zoan barruan, ta egoten zan atzeko bodegan zaragi bat edo bi, asko ere ez zan eamaten ardorik porke astebete egoten zien itsasuan, barkuak ez zien holako kapazidade haundikuak-ta. Ta zaragixan ardaua ateratzia hauraxe izaten zan grabia txalopa-utillentzat. Pikia eukitzen zoan eta haura muturra zabaldu ein bihar zan, putz ein bihar zabaltzeko, eta gero sartu zera bat-ta, gomatxo bat eta ardaua etara ta botatara sartu-a. Jeneralmente txalopa-utillak lautik hiru hantxe mariatu eitten zian ardaua ateratzen. Eta ez zauan gizon bat kapazidadekorik, egoten zan bakarren bat baiña, esateko: "geldik zu egon pixkat, neuk aterako det eta". Letxe! Txalopa-utillentzat txarrena izaten zan ardau ateratze hori, beti mariauta. Pikia hemen barruan-a, kostria eindda-a. Txalopa-utillena haura zan bastante gogorra. 
- Gaztiena? 
- Edo zaharrena. Orduan ez zauan jubilazioik eta eze. Eta nik gizonak eduki´ttut barruan ba hirurogeta hamar urtekin-a barruan. Ta gaiñera gizon mariñelak eta onak, baiña hill arte itsasuan ibiltzen zan orduan, porke ez zauan, ez zan kotizatzen seguridade sozialik eta, ez zauan jubilaziorik, ez zauan ezebe (... ). Eta hill arte egoten zan mariñela itxasuan, berrogei urtekin hiltzen bazan eo berrogeta hamar eo hirurogeikin eo hirurogeta hamarrekin, hill arte itsasuan. Orduan mariñelak zaken gogorra. Oaiñ coser y cantar da lenaokuakin konparatzeko. Oaiñ'e eitten da lana itxasuan, itxasua gogorra da. Egotia bakarrik itxasuan bera gogorra da. Hamar-amabos egun pasatzia ta "a la buena dios" hori bale, baiña. Oan dozen adelantuak eta oan dozen komodidadiakin itxasuan... Oan barku baten dozen komedorak-ta. Nik azkenengo barkua ein noanian'e bai. Baiña oan asko gehixo. Nik azkenengo barkua ein noanian, nere Inmaculada Maria, ein nion kozina haundi bat, hemezortzi gizon sartzen giñan hantxe sukaldeko mahai haundixakin. Danok hantxe bazkaldu ta afaldu ta eitten gendun. Ez arrantzan, e. Arrantzan kubierta gaiñian eitten zan, tente jaten zan, nik bizi guztian tente jan izan det puentian. Baiña egoten giñan zaiñ etxera etortzekuan arrantzia baldin bazauan-a. Benga, abante, jarri danok behian da bazkaixa preparatzen danian abixau kozineruai ta behian tertulixia-a. Beti egoten zan baten bat, mariñelen bat janan ez zoana igual paellia ipini tta gustatzen ez eta. 
"Zu, gora etorri hona, barkua eramatera-a". Ta ni gizon tartera-a. Beste gauza bat, baiña hori gaztetan, gure gazte denporan ez zauan, pentsatu're ez. 
Motoristen zeregina
Andonegi Arruabarrena, Joseba Andoni; Arreitunandia Ulacia, Gregorio
-Zu be bajuran, baiña zu motorista. Zuria diferentia izango zan. Ze egiten zuan motoristiak? 
- Motoristiana zan ba mariñelak bezelaxe. Bakarrikan zeoze pasatzen bazan makinan, eta makinia zainddu eta horrek danak. Eta txarrena izaten zan motoristista, porejenplo erten zuk Mutrikutik eta bixigutan jun bihar Exkotera, eta Exkotera goizeko ordu batian ertetzen gendun, eta hara aillegatzen giñan ba segun egunak e igual bostak edo laurak o lokesea. Hara arte jun bihar ziñan guardixan, han guardixan jun eta gero bota bihar ziñun kordia, eta su segi hantxe, kordia bota eta segi hantxe, eta nik lautik hirutan aparejua neuk kalatzen noan. Hirurogei tretza botatzen gendun guk. Eta aparejua al atun. 
G:Trezak zian ehunda hogei amu eukitzen zeben, ehun ta hogeta hamar amu ta luziak. Ehun metroko kordelak. 
X: Eta botatzen genduzen, hasten giñan (alan) kanporutz bota han barrena hor barrena eta beste txikotera jun eta hasi halan eta taka-aka, geldi-eldi abante, ta tira, tira, abante, geldi-eldi eta ala ta ala ta ala. Eguardi aldera-(han batzen? ) genduzen eta abante. Eta tretzan hastia bazan, tretzan askotan tretzan nahastatu, beste batekin'e bai kordan zauanakin, korrentak edo peau-do. ta orduan eitten zan ba trezak libratu bihar eta lotara batez,... jendiak, esku asko bihar zan-a lotara batez. Lorik egin gabe etxera igual, batzutan ordubete edo ordu bi, lorik egin gabe berriz'e etxera. Hurrengo egunian bazan berriz ere abante, halaxe ibiltzen giñan. Makinistia nabil esaten. Eta askotan baitta gertau zat neri, etorri etxera, eguena ta, nobixiana jun bihar eta kapaz ez eta lo. Kapaz ez. Lorik egin gabe ezin leike ibili ezta bate. Astuna, astuna zan. 
Bajurako arrantza
Andonegi Arruabarrena, Joseba Andoni; Arreitunandia Ulacia, Gregorio
-Bajuran zer zenuten urtean arrantzaldi fijuak, enerotik martzora ez tdkit zer. Zela izaten zen hori? 
- Bai-ai, egoten zien tenporadak, neguan izaten zan bixigu denporia ba hori izaten zan, hasten zan San Anton aurretik haiketa febrero arte-do izaten zan bixigua. Baiña, klaro, ez zan izaten fijua, lehen esan deuna, itsasoko gauzak sekula ez die izan fijuak; eta hori arraiña harrapatzen baldin bazan, arraiñik ez bazan harrapatzen, beste ofizio batera kanbixau bihar zan han, lokesea, han ez bazauan bixiguik-do... Eta askota juten giñan gitxi harrapatuta esaten zana, askotan egoten zian esaten zebenak: "afaixa bada're ekarrikeu ta, etxerako afaixa bada're ekarrike'u". Ba neguan eitten zian gastuak, kordak eta tretzak eta eitten eta kordak, itten zan gastu bat, eta gastu haura pagatzen zan beti primaberan, porke neguan ez zan irabazten haura pagatzeko diruik, porke haura pagatzen hasten bagiñan gizonak ezin zoen diruik etxera eraman, eta partilliarena eiñ eta andria etxian hainbeste umekin igual, eta partilla gabe aste bat jun eta bestia jun, eta itten zan ba partillia etxera arraiñakin eta gastuak laga primaberako edo udako pagatzen zien antxoiakin edo atunakin. Eta itten zan negua ba pasatu ahal zan modura. 
Gero primaberan hasten giñanian, orduan hasten giñan antxoatan igual San Jose aurretik, gure gazte denboran esate'et hori, hasi giñanian itxasuan. Eta primaberan harrapatzen zan arraiña bajuratan-a, izurdiakin-a, barkuak, lehen esan dotena, ez zien haundixak-ta. Hona barrura arte etortzen zan arraiña. Hemen egoten giñan zaiñ igual eta egunez bajuratako arraiña ekartzen gendun, ehun arruan ta berrehun-a. Ehun arruan zien pues milla ta bostehun kilo-do ta, bestiak bi milla kilo ta, asko zan porke barkuak (... ) etortzen giñan hona atera ta; primaberan hola ibiltzen giñan. Eta gero atunetan juten giñan Gijon arte-do, Galizia arte-do juten giñan atunetara, eta handikan itten gendun kosteria jeneralmente, porke hona etortzeko urruti-ta. Arraiña jeneralian goragotikan Kantilla edaten giñon, Frantziako kostara sartzen zanian arraiña, behiñ agosto ezkero, eta orduan ba hurrago egoten zan etxia eta etxera etortzen giñan atunakin-a; baiña lelengo Gijona ta juten giñan, Coruña ta kazan ibiltzen giñanian. 
Eta hemezortzi gizon beti barruan, e, hamasei-emezortzi gizon beti barruan. Eta orduan jendiak gosia etxian-a gosia eta dirua nahi etxera ekarri-ta. Ni jun nintzanian Dakarrera hogeta hiru urtekin, esan det lehen jun nintzala Dakarra. Eta harrezkero juten giñan beti o beste barkua ein noanian, beste barku berrixa ein noanian ere juten giñan Algecirasen basia eiñ eta juten giñan Afrikako kostara arrantzara. Juten giñan Casablancan barrena-a, Safi tta horrek danak juten giñan, bajatzen giñan igual e ixa Dakarrera arte berriz'e Inmaculadakin. Baiña orduan eitten gendun, arraiña eskarmentauta nauan ni (... ) , eitten gendun arraiña geuk ekarri gora Algecirasa eta Algecirasen saldu. Eta egun bi pasatu (biharrian) Algecirasen, bi egun pasatu baiña juten giñan arraiña salduta dirua kobratu ta danak eindda itsasora atzera juten giñan. Eta han anekdotak kristonak Casablanca aldian ta hor-a. Baten sartu giñan Casablancara, eiban egualdi eskasa ta sartu morduak (moruak? ) , fondiauta han badixan, e, eta sartu morduak barrura ta, ixa ostutzera dana harek etortzen zian. Ta guardixa in bihar han barruan-a, eta puertora juten ez (... ) uzten han Agadirren-a. Ez zatan gustatzen molliai amarratzia barkuik porke asaltua seguru zauan. Egon bihar zan "con pies de plomo" han. Eta anekdotak kristonak pasatzen zakuzen, beltzak kaiuko haundixekin-a hamabost-ogei beltz igual gabian. "(... ) kostauan. Aiba dios! , zer...? ". Gosia harek eta jatera ta sartzen genduzen barrura kozinara eta jaten eman-a, joe! , felizao harek jaten zebenian. Erdixak ardaorik ez zeben eraten mahometanuak... Holako anekdotak ehun milla itsasuan. Txar danak ahaztu itten die, baiña gauza eskas asko pasauta, eta gero onak'e bai arraiña aukeran harrapatzen zendunian eta gero junda ondo saltzen bazendun kriston harek eta... 
Itsasontziaren prestaketa
Andonegi Arruabarrena, Joseba Andoni; Arreitunandia Ulacia, Gregorio
-Hara behera zetara, atunetara joaten zineten? 
- Atunetara. Atuna, alistaua, zimarroia. Osea ke "tunidos". Hori ien zan udan. Urte baten hemen eman zon faillo atunak, eta jun giñan Madalenak arte hona jun giñan itsasora, Azores aldian-a ibilli giñan eta iñok ez gendun arraiñik ekarri, gehixenak hiru milla kilo-do ekarri genduzen, eta hemendik nora-ora jo bihar ba eta nik ein nuen hartu ta abante, Madalenak pasatu zienian erten gendun itsasora eta arraiñik billatzen ez eta jun giñan Algecirasea arte eta gero gure atzetik etorri zien ixa danak, Mutrikuko... Hemen geratu zian bost o sei barku txikixenak eta gero beurek atun haundixenak harrapau zittuen hemen, gero sartu zan atuna-ta. Baiña guk han harrapau gendun zimarroia ta atuna-a ondo. Eta etorri giñan Galbarixuetan danok barku danak juntatu ta autobusak hartu ta autobusetan etxera etorri giñan. Akordatzen nai Algecirasetik Mutrikura arte luziaua (... ) biajia! 
- Lehen esan dozu politenak izaten zirela antxoetia, atunetia eta bixigu-a. Barkua igual preparatzen zan? 
- Bai, barkua preparauta egoten zan beti, barkuak ez zakan, aparejuak bihar zixuen diferentiak, bixigutarako bihar zixuen kordia eta antxuatarako bihar zendun sariak, lelengo maillatakuak eta gero zerkokuak. Eta atunetako bihar izaten zan, orduan pertxalakin ibiltzen giñan, eta pertxalak. Etortzen giñan, egun baten preparatzen gendun pertxalak, kendu saria, pertxalak hartu, aparejuak harutzian itsasorako preparatzen genduzen eta sartzen genduzen sokak eta holako gauzak (... ) pitxak-ta, abante itsasora. Eta itsasuan bakoitzak bere aparejuak preparatzen zittuan eta taka (herrira? ). 
- Eta zeinek erabakitzen zuen? 
- Patroiak, patroian hori zan hori, intuiziua. Si te sale bien bien, eta bestela ba "Hori kabroi hori patroi hori, hori e oaintxe ez dakit ze eta badakit ze ta". Baiña ondo urtetzen bazixun, joe, e! 
Distantziak neurtzeko erlojua
Andonegi Arruabarrena, Joseba Andoni; Arreitunandia Ulacia, Gregorio
-Itsasora noiz ere bai. 
- Bai, bai. Itsasora deittu juteko eta hori dana patroiak. 
- Baiña esan dezunez, orduan ez zauan makinarixarik-ta. Zela egiten zenduten distantziak eta jakiteko nora exakto? 
- Bueno ba distantziak, esan dizut lehen, erlojo bat ibiltzen gendun patroiak tripan, erlojo hori pitxa batekin, eta etxetikan ertetetzen zendunian begiratzen zendun erlojuai eta erten deu zazpietan-do, eta aillegatu gea arrain-okira hamabixetan-do. Honenbeste ordu ein dittugu runbo hontan, eta bazekizun etxera zela etorri, al contrario, noroeste jun baziñan, surestian etorri bihar ziñan. Baiña txarra izaten zan atunetan, hori neguan eta bai, baiña atunetan juten ziñanian ertetzen gendun itsasora eta juten ziñan bueno, nortian igual hiru ordu; gero noroestera jartzen giñan eta beste lau edo bost ordu, eta gero halako baten nordestera igual eta pasatzen zien hiru-au egun eta zuk ez zakizun, mas o menos bai, baiña nun zeozen. Ia ni patroi hasi nintzanian gero e, honek esan dona, eskolan-a ibilli giñan gu pixkat, Escuela de Pescan-a, distanziak kartatan ta lanian-a hasi giñanian-a ta, tira! Baiña lelengo ez zauan holakoik ezer, ezerez. Radiua itsasora etorri zan, radiua itsasuan ez zauan, aparatoik eta iñok ez zakan barkuak-ta. Ta nik hemezortzi urte eukiko nittuan-do, lelengo radiua holako poto zahar bat donostiar batek, Arturo akordatzen ein zoala ta, (botatzekua ta) , potentia ta, mas contentos que dios. 
Halako radiua ta haretxekin komunikatzen giñan, kosteria o hau o bestia o. Askotan kosteriak: "Callate hombre, que estoy comunicando con el otro", eta geuk (... ) beti nahi guk geuri atenditzia. Baiña erlojuakin ostientzian mas o menos, eta askotan ez giñan etortzen etxera, igual rekalatzen gendun igual sei o zortzi egun itsasuan eiñ itsasuan atunetan, eta bueno, etxera gatoz, lau edo bost milla kilo atun-do ta etxera. Mas o menos etortzen ziñan zu, baiña mendixa ikusi arte ez zekizun nora rekalatuko zendun. Igual joten gendun Frantziako kostara, San Juan de Luz aldera, edo igual joten gendun Santanderko altura. Eta handikan jartzen giñan mendixa, "E! Santander da hori, Santanderko... , haura Santaderko mendixa! O Santoñako fraillia o, haura o! " Etortzen giñan orduan handikan tak! eta etxera. 
- Mendixak ezagutu bihar. 
- Mendixak ezagutu eta gero mendixak (... ) giñan, etxera. Baiña ez zauan. Gero bai, gero hasi zianian aparatuak eta "coser y cantar". 
- Telefonoik eta asko ez zan egongo. Mariñelei abixatzeko-a zela egiten zan? 
- Telefonoik ez zauan granoik'e. Eta etxian ere ez telefonoik, ez mobillik, telefonoik etxietan ere ez. Mariñelei abixatzeko juten zan txalopa-utilla, hori bestia gaiñera txalopa mutillan eginkizuna, hamahiru-amalau urtekin-a, txalopa-utilla juten zan gizon danai deitzera banaka-anaka, igual goizeko ordu batetan-do patroiai etortzen zakon Exkotera, Exkote zan hemendikan pixkat urrutixo zaona, bestiak barruko kalak ba goizeko hiruretan eta lauretan-ta ertetzen zan, baiña Exkotera erten bihar zan hamabi tt´erdiak, ordu batak. Patroiak deitzen zion txalopa-utillai, juten zan patroia txalopa-utillan etxera, eta esan zion: "Deittu gizonai! ", Txalopa-utilla segittuan saltoka, jantzi galtzak eta abante saltoka etxetik etxe. Orduan argirik ere ez zeon Mutrikun gure gazte denporan, gabian kendu eitten zan argixa; argi triste sinple batzuk egoten zien gabeko hamaikak arte, gero kendu eitten zan argixa. Argirik gabe norbere sonbriai begira askotan (... ) eta dedios! Baten bat datorrela gure atzetik. Eta etxia hasi, nik nakazen gizonak txalopa-utill nabillela, Torromotoneko, han bizi zan gaillegua, Maneiro-do esaten zixuena, handik hasi, lelengo juten nintzan urrutixen zauan tokira, eta bestek hor barrena, hotel haundixan barrena, Txiki-ta hor eozen kuadrilla haundixena-a, gero bueltan herri danai txalopa-utillak deitzen zion banaka-anaka. 
Santakarra haitzean amarralekua
Andonegi Arruabarrena, Joseba Andoni; Arreitunandia Ulacia, Gregorio
-Lehen bazan Santa Karra. Zer zan, zela zan hori? 
- Gregorio: Santa Karra zan, motortxo illara hori, gorri hori badago han ba, hortxe inguruan zauan Santa Karra, haitz bat. Como si seria amarraderua-do, amarradero bat izeten da ba molla gaiñian haundixan; eta bueltan zakan haitza dana, haitza. 
- Ateratakua zan ala berezkua? 
- G: Ez, berezkua, berezkua zan haitza, haitza berezkua zan baiña gero gaiñian ein zixoen amarradero bat, edozein itsasua [...] ba, eta han amarratzeko, txikotera nahi zoanak amarratu han amarratzen zoan. 
- Barku haundixak handikaldian egoten zien? 
- G: Handikaldian bai. Santa Karratik harutz. 
- Eta salterako potiñak? 
- G: Salterako potiñak hemen barruan. Eta hor ere Zingiran, Montserrateneko aurrian ere amarratzen zian bi barku edo alderdi batetik bestera. Bueno, hori esaten dot barku txikixauak zianian. 
- Xoxua: Zingiria zeukan izena horrek. 
- G: Baiña barku baporak-ta zianian, Gure Elenita eta hantxe amarratzen zeben, bi edo hiru bapor amarratzen zian han, eta gero BH edo haura Getariarra ekarri zoena, haura ere hantxe amarratzen zan, hauraxe zan barkuik haundixena, Inaxio Kamiñok ekarri zittuen Getaritikan barku bat, porke orduan Mutrikuarra zan arrantzalerik onena, porke Getariatik eta Orixotik eta Mutrikura etortzen zian arrantzan ikastera. 
- X: Hau berau be ibilli zan Orixon. 
- G: Atunetan-a, orixoarrak nahi izaten zoen, mutrikuarrak nahi zaten zoen kazan-a, eta etortzen zien hona eta ekarri zeben barku bat BH, getariarra. 
Lehorrera iritsiera
Andonegi Arruabarrena, Joseba Andoni; Arreitunandia Ulacia, Gregorio
-Itsasuan egoten ziñaten, baiña gero lehorrera giatzen ziñaten mendixekin. Ongi etorririk egoten zan, danak zuen zain? 
- Keba. Gure denboran-a ez. Hori zan gure gurasuen-a denboran-a, gure aittonen-a denboran-a. Txalopa haundixak zienian da. Orduan juten zien belan, juten zien igual Asturias arte ta abar-a, etortzen zienian hiru hillabete eindda edo, orduan juten zien andra danak umiakin-a ta Samikollara eta ikusten zebenian [zoenian] han aparteko aldian belan, "Han belan txalopa haundixak, han apartera ta!! ", orduan ongietorrixak egoten zien ume danakin andrak moillara ta bestia ta; baiña orduan tardatzen zeben igual azaltzen zienetik barkuak belakin igual egun bat etortzen etxera. Matxa... Bermio gaiñetik eta igual haize gitxi bazeuan egun bat igual etxera etortzen-a, zain andra danak umiekin-a. Baiña guk ez. Askotan etortzen giñan iñok jakin gabe. "Han, e, sartu da holako ta! " "Ene, holako dago bentan saltzen-a. " "Sin mas". 
- Xoxua: Ohittura zauan, gu gaztiak giñanian ohittura bat andrak etortzen zien, andrak, andria honena ta beste batena ta, libre zein dauen; eta etortzen zien eta otarria eramatera. Otarreko arraiñak zien horrek gure aurreko horrek. Hartzen zeuen andriak preparau buruan eta da! Ni gaztia ez nintzan orduan eta ama, gure ema etorri zan eta, "Ze? " ta "Armozua ekartzera", "Armozua ekartzera etorri nahi baezu baiña arraiña eramatera ez, neuk ekarriko det gero gorutza". Ohittuerak zien horrek. 
- Porke orduan primaberan izaten zan, primaberan antxoiakin etortzen bazan barkua ta, andrak juten zien moillara armozua eramatera, honek esan doana, kafesnia zopak eindda o, holako zera batzuk egoten zien, poto batzuk eta. 
Armozua eramatera. Atunetan-a bai. 
- X: Sartzekua. Sartu hola atzeraka behetik gora kertena eta gero tapau. 
- Neri andriak eta alabak ekarri izan dit, Karmen, oaindio ez dia urte asko armozua moillara atunetan. "Kendu eizu armozua! " "Ez. " Bazekixan kafesnia zopakin gustatzen zatena ta armozua ekartzera. Baiña lehen lehen [juten zien] gehixo. 
Lehorreratu osteko lana
Andonegi Arruabarrena, Joseba Andoni; Arreitunandia Ulacia, Gregorio
-Behin portura sartuta arrainakin-ta ze lan izaten zian? 
- Arraiña atera-a. Arraiña atera, pixatu, barkua gero garbittu, jelak eta hartu, izotzak eta gasoillak-ta hartu, preparatu itxasorako barkua. Eta gero preparatu, segittuan preparatu barkua. Eta gero patroiak ematen zoan ordua, ba goizaldera hurrengo egunian-, o eguardixan-. Jeneralmente eitten zan ba egun haura, arraiña deskargatzeko eguna pasatu, barkua preparatu egun hartan bertan ta gero libre gizonak hurrengo egunera arte, eguardira arte o, goizera arte-. 
- Eta zela egiten zenduen arrain partitzia-a, ta dana? 
- Arraiñ partitzia eitten zan arraiñik onenak, haundixenak apartatzen zien danai igualak egoteko moduan, gizon danai, eta atunetan baldin bazan atun bana. Hiru kaja edo apartatzen zien gizonentzat, eta harek partittu ta etxerako gizonak arraiña beti eramaten zoan. 
- Zeiñek erabakitzen zeban? Patroiak erabakitzen zeban arrain partitzia? 
- Bai, jeneralmente patroia, jeneralmente patroia, baiña askotan gizonakin komentauta. "Ze, hiru nahikua dia o, hiru kaja-, edo bikin nahikua degu_? " Karu eitten zoanian eta pixka bat, e: "Igual bikin nahikua izango da" ta. Merkio baldin bazan ba "hiru kaja partittuko dittu" ta. Eta asko, merke-erke bazan eta arraiñ asko bazagon ba igual sei kaja-o, arraiña nahi beste eramateko modua. 
- Kanpotik etortzen zien hemengo enpresak arrain bila? 
- Kanpotik etortzen zien enpresak. Kanpotik etortzen zien jendia arrain billa, arraiña erostera. Hamen Mutrikun hemen barku asko egon zienian-a kanpotik etortzen zien, atuna ondo saltzen zan Mutrikun, atuna beti ondo. 
Antxoia ta pixkat gutxio, freskorako-a beti izan da Ondarrua-a hobia, baiña atuna hemen Mutrikun ondo saltzen zan. 
- Andrak gehixao arraiñan zain baiño jornalan zain egongo ziren? 
- Bai, arraiña pecata minuta; jornala, partillia. Ta gu etorri orduko askotan gu etorri orduko arraiñakin Atxukaletikan mariñel zaharrak eta [bestien] partillia eindda, lihortarrak igual Atxukalian partillia indda: "Hogei milla kilo ekarri deu holako preziotan, honenbeste irabazi dau honek". [Beronek] sekula jakiñ ez, baiña lihortarrak jeneralmente partillia indda. 
- Xoxua: Mariñelak ze irabazten [deuen] : "Holakok eiñ deu partillia, bestiak halako eiñ deu". Mundu danak, eta lihortarrena sekula jakiñ ez. Hori hola da, e. 
Marinelen lehorreko lagunartea
Andonegi Arruabarrena, Joseba Andoni; Arreitunandia Ulacia, Gregorio
-Behin lihorrera etorrita lagunekin batuko ziñaten kalera ertetzeko. Nun batzen ziñaten? 
- Xoxua: Gure zerbiziua egin ezkero pixkat aurreraotikan gu Kiloxenian. 
- Gregorio: Jeneralmente Kiloxeneko tabernia zan. 
- X: Hortxe batzen giñan kuadrillia, kuadrillan geozen hamabi-amalau lagun. 
- Zelakua zan tabernia? 
- Oin bodegoia dana. Osea ke terrenuan igual; bestaldera, han barruan zakan reserbaua bezela [merixendak] -eta eitteko-a, ta gero kanpuan txikiteorako ta jentia egoteko tokixa. Igual. Oaintxe bezelaxe, igual xamar. 
- Edateko zer zeuan? Oain bezela wiskixa ta ez zan egongo? 
- X: Ez. Guk [eraten giñuan] ardaua limonadiakin. Limonadia gehixao ardaua baiño, hantxe kartetan zarataka-a ibiltzen giñan, ta gero hiru-au txikito edatera. Han beti limonadiakin. Igual frontoian ibili pelotan-a ta, bata ta bestia-a "guazen Kiloxenera"-ta. Porroittik. 
- Jaixak zienian-a ere, igual aurreskua atera plazan-, neskakin-a, zain egoten zien neska danak, ta eitten genduzen dantzaldixak eta gero aurreskua atera-a. Gero aurreskura ateratzen genduzen neska danak hartu ta juten giñen Kiloxenera ta ipiñi txarro haundi batzutan zerbeza ta limonadia ta danok eitten gendun kriston haura ta gero... 
- Kantuan tabernetan? 
- Bai. Kantuan ta dantzan-a orduan izaten zan. Oain hor ibiltzen dian bezela gaztia-eta, neskak-ta, bakarrik eta gu... Neskak egoten zien zain guk inbitatu arte-, dantzara atera ta gero limonadia zerbezakin edan basokada bana edo biña eta gero juten giñan dantzan eittera ta kantatzen kalian barrena ta geure gazte denboran. 
- Orduan horixe, zerbeza ta. Kokakolaik ez zauan, kokakolaik ez. 
- Sardaua eta txakoliña? 
- Sardaua ta bai. Txakoliña gitxio, txakoliña gitxi edaten zan orduan. Oain txakoliña edaten da asko baiña orduan ez zauan, txakolin gitxi, eta ez zan edaten. Txakoliña eraten zoanak orduan pues kapritxoson bat hola, txakoliña-a, Getariako txakolin edarra ta bestia. Gero hasi zien txakoliñak-ta eitten, oaingo hamar urteko, hamabos urteko gauzia da hori. Gehixo, gehixo. Geuk [da-a-au] ixa hogei urte jubilauta ta gehixo. Baiña oain hogeta hamar urte ta hasi zan txakoliña ta. Baiña ordura arte... 
17 urterekin patroi
Andonegi Arruabarrena, Joseba Andoni; Arreitunandia Ulacia, Gregorio
Gero pues eso, hamabost urte, hamasei-ta, puxkat gizon ein giñan-a, gero neri aitta pixkat gaixotu ein zaten, estamaguko pixkat sufritzen zoen-a. Ni hamazazpi urte orduko patroi jun nintzan itxasora. Aitta etxian geratu gaixorik eta hamazazpi urte orduko jun nintzan barkuakin hemezortzi gizon barruan diala. Orduan barkuak'e txikitxauak zien, klaro, Elenita zan gure barkua. Hirurogeta hamarreko Yeregi motorra zakan eta hemezortzi gizon ibiltzen giñan barruan, gizonak (aukeran zeuren) itsasorako. Mutrikun dana mariñela zan-a. Gizonak mariñel-ariñelak, gizonak potentiak eta itxasuan habillak. Eta halaxe zan gure bizimorua. Harik eta puxkat e, gero hasi zien motorrak haunditzen-a abar-a. Gero motor haundixakin-a hitz eingo deu. 
Atunetara joaten zirenekoa
Andonegi Arruabarrena, Joseba Andoni; Arreitunandia Ulacia, Gregorio
-Eta gero behin itsasuan zeintzuk izaten zien zuen lanak. Zela izaten zan eguna? Esan dezu astebete-a egoten zinatela. 
- Bai. Atunetan astebete-a. Zortzi, zazpi, hamar egun'e bai. Arraiña zela harrapatzen zan. Arraiñ gitxi harrapatzen bazan egun gehixo. Eta orduan ogixa're etxetik eramaten zan, ogirik ez zauan-a. Ogi holako barra bat edo bi eamaten zoanak, eta gaztiak jan (... ) kanporutzian jaten bazoan ogi erdixa edo ogi bat gero ez zakan ogirik'e, eta hantxe tartera batetik jaten zan danak ba, eta zeoze ipiñi bihar zan, platerik eta ez zauan-a, kutxara batetik hartu eta gero azpixan, ogi gaiñian tak! eta jateko. Ta orduan ogirik ez zauan-a batzuk tabla puxketa bat eta bestiak eztakit zer ta. Ta ogixa zakanak ere igual, igual laugarren edo bosgarren egunera orduko kardenillua eindda porke ogixa ere ez zan oain bezelako ogixa, gutxiao eiñdda-do ta, kardenillua, (humedaizua? ) segittuan eiten zion, neberaik-ta ez zeon oin bezela sartzeko-a. Dana otarran egoten zan ogixa, eta behin lau-ost egun egiñ ezkero ta kardenillua. Baiña zelako gozua kadenillua zakan ogixa? Joer! , batez baiño hobia. Zelako gozua! , batez baiño hobia. 
Dana barrura. Apetittu earra-a. 
- Eta gero arraiñak jotakuan? 
- Arraiñak jotakuan lana, arraiñak jotakuan ez zauan jatekoik eta edatekoik. Lelengo lana eiñ da gero jan arraiñak jotakuan. Eta joten zanian oin bezela adelanturik ez eta arraiña gitxiao harrapatzen zan, banakio. Atunetan ere pues, porrejenplo, harrapatzen bazendun eguardirako hogeta hamar o berrogei atun-o, esaten zan, tira! , arrantza ona, gaberako beste hirurogei harrapatzen badittu... Behiñ ehun atun-do pasatzen zanian egunian, egun ona. Oiñ igual egun baten harrapatzeittue hogei milla kilo-a. Kaiñaberakin-a. Geuk'e harrapatu izan deu gero arrastian karnatiakin, baiña kazan ez, kazan ez zauan holako golpeik, kazan izaten zan ba larogei edo ehun atun edo ehun ta hogei atun-do, ehuneko taria, tira! , bale! Eta egun guztian pasatu han eta neberan sartu eguardixan zeozen atunak. 
Euzkixa egoten zan eta euzki beruakin neberan sartu pixkat, eta gero gabian berriz beste haura eta arraiñ ona ekartzeko-do, hobia ekartzeko-do. Jelia-a ez zan asko hartzen-a, jelia hartzen zan ba, neberak zien txikixak-ta. 
Orduan nik esaten detan denpora hontan Gure Elenitak zakazen neberiak bost milla kilo arraiñ kabitzen zoan, sei milla kilo estu-stu sartuta. Eta orduan horixe zeozen bost-ei milla kiloko neberak-ta. Gero guk Reina Rosario ein gendunian, hamabost milla kiloko bi nebera, aurrian bat eta atzian bestia. Eta orduan pixkat gehixo. Jatekuantzat eta atzeko neberia ibiltzen gendun askotan ba. Orduan bai ogixak eta gauza danak earki fresko-resko neberan-a. 
Baiña bestela hasi giñanian gu itsasora ez zauan holako gauzaik. Ez zauan. Eta arraiña harrapatzen zana ez zan askua, porke gizon askokin segittuan dominatzen genduzen arraiñak. Hemezortzi gizon-a ehun atun-a ta jan eingo genduzen orduan guk gordiñik danak. 
- Hori maria onakin. Eta maria txarrakin? 
- Maria txarrak etortzen zienian baakizu. Eta gero hemen neguan askotan itsaso txarrak, esan dezunian akordatu nai, hemen neguan askotan itsasorako jun, etorri mollara gizonak-ta, eta itsasua haundi tta, haundi tta, jata dana barra-arra eindda ta eziñ erten-a, bueno, etxera jun bihako gea. Igual Ondarrutik eta Getaritik-ta danak itsasora eta gu buelta ta etxera. Eta igual orduantxe abixua igual, e, gero entera, "Berrogei arrua ta berrogeta hamar eta eraman dittuela-a. " "Mekauben laputa, asko dek ba! ". Hurrengo egunian itsasua ondo baldin bazeuan itsasora erten bihar zan. Eta (... ) erten ein bihar zan, eta han juten giñan itxasora jun eta gero etortzean andra danak eta molla muturrian zain egoten zian danak eta itsasua zaintzen, korrientia eta haura ta bestia sartzeko barrura-a. Andrak kontatzen molla gaiñetiktik: "Bai, arrantza ona, sei otarra badakaz", otarra haundixak izaten zien orduan. Akordatzen haiz Dominotarrak-ta? "Horrek sei otar-ta, bestiak bost otar-a, harek lau", eta danak kontatzen andrak molla gaiñetik. 
X: (Atxarango? ) molla gaiñetik... , atxona! , atxona! Eta neuk neure artian, atxona... dios! 
15 urterako marinel eginda
Andonegi Arruabarrena, Joseba Andoni; Arreitunandia Ulacia, Gregorio
-Orduan Moilla Berri eta Moilla Zahar igualak? 
- Bai, Molla Berrixa eta Molla Zaharra igualak, baiña zauan beste moilla bat, hor (... ) etxiak daozen, hor zauan beste moillatxo bat, eta bentak eta danak izeten zien hemen kontxa barruan, porke barkuak'e txikixak zian eta horra juten giñan eskola baiña egun guztian egoten giñan arraiñ tartian porke arrain danak deskargatzen zittuen hementxe egun guztian. Orduan bixigua-a harrapatzen zan neguan, bixigua ondo harrapatzen zan. Eta barku danak ibiltzen giñan kordoban pixutan. Eta guk txiki-xikitatikan palpatu gendun itxasoko dana gresala. Primaberan antxoia, gero umiak giñala juten giñan burua kentzera, eskabetxa; eta hemen Don Josen fabrikia zauan, italianuen hori, eta hor eskolatikan atsaldetan askotan -arkupian onduan-, eta askotan atsaldetan-a juten giñan lanera burua kentzera. 
Ume txikixak, hamar urte ta, beratzi ta hamaika-a. Eta harrixak ipiñi hanka azpixan, mahaira aillegatu eziñ-ta, harrixak ipiñi azpixan da hantxe burua kentzen danok. Ematen zigun ez dakit zenbat, asko ez orduan, ez dakit zenbat txotx txiki, baiña etxera eramateko amorratzen gu diru hauraxe. Eta hoixe zan gure umetako hori. Gero hamahiru urte... Beti lanian. Eta behin hamahiru urte kunplittu genduenian ia itxasora begira. Porke gurian gaiñera amak ez zoan nahi, aittak ez zoan nahi ni itxasora juteik, eta nik ez noan ertetzen barkutik, txiki-xikitatik hauraxe ikusten noan-a. Etxian beti barkua-a. Eta hamahiru urtekin hasi nintzan itsasora. Orduan hamahiru urtekin, eskolatikan hamalau kunplittu gabe itsasora txalopa-util. Lelengo hasi nintzan neguan tretzak eta karnatatu lujan-a, hori hasitta geozen hamar urterako tretzak karnatatzen, baiña gero hamahiru urtekin ia txalopa-util, barkuko txalopa-util. Eta hasi giñan hori, eta gero itxasora juten giñan primaberan-a abar ta. Ba ia hamabost urtekin-a mariñel normala eindda. Osea, mariñel-ariñelak eindda. 
- Aita mariñela al zan? 
- Bai, etxian gero barkua gendukan eta aitta patroi ibiltzen zan, eta aittakin ba, esan dotena lehen, ez zidan lagatzen harek itxasora juten, ez zoan nahi itxasora juteik nik, estudixatzia nahi zoan-a, nik itxasora nahi beti ta. Eskolia ihes eindda sartzen nintzan igual barkuan itxasora jun baiño lenuo ezkutauta eta ertetzen nun itxasuan. Aittari ertetzen nion: "Nun dabill oain hau baiña! ". Eta itxasuan. [...] 
Txibiak, arrastea, bajura eta alturako arrantza
Andonegi Arruabarrena, Joseba Andoni; Arreitunandia Ulacia, Gregorio
-Jaio zinen erdiko kalian? 
- Erdiko Kalian, bai. 
- Zeure akorduan zelakua zan inguru haura? 
- Ba inguru haura zan edarra, plaza pare-arian, eta ni txikixa nintzala beti plazara juten nintzan eta hantxe jolasten nuan. Gero eozen barandilla batzuk-ta (... ) eta hala eta hola, eta nere ama mariñelen alaba zan eta etortzen zan sare jostera, gazterik ekartzen nittun horra molla gaiñera eta (egoten zan) sare josten, eta ni otarran sartuta. Amak esaten zidan hori, gero konturau nintzan ni lau-ost urte nakanian beti otarria baiña beti otarratik ihes eitten nuan eta hamen mollan ibiltzen nintzan. Eta gero hasi nintzan osabakin lantzian-antzian juten nintzan txibixetara ta beratzi urtekin igual, baiña enbarkatu gabe, sartu gabe bertan. 
G: Ohitzen. 
- Ohitzen. Eta gero hasi nintzan berakin hamahiru urtekin-ta ibilli nintzan motor txikixan, hamen Zumaira kabratara juten giñan, askotan arraunian lehengusua ta bixok. Haizia bazauan belan, eta hantxe egoten giñan, igual goizian goizeko ordu bixetan erten igual, eta arraunian tapa-apa-apa. Eta belan, haizia bazauan belan beti tta bueno. Ta gero hortikan jun nintzan, hor ein nuan bi urte-iru, ta jun nintzan bapore haundira engrasadore. Engrasadore jun nintzan eta ibili nintzan makinan han, bajuran, honek esan dan tipora, antxoatara (... ) , hartan, hortan eta danian. Eta gero denporiakin zerbiziora ere bai, zerbiziora jun nintzan, eta zerbiziuan ein noan hogeta bat hillabete, eta gero atera (... ) motorista. Hortako ni jun nintzan hamasei urteko, honek esan duana makinista. Jakiñ asko ez baiña baten bat jun bihar zoan eta neu nenbillen behian eta jun. Eta gero zenbat urte arte ibilli nintzan ni? Zerbiziotik etorri, motorista atera, Ondarrun eskolan ibilli nintzan, motorista ibilli nintzan bajuran beste sei bat urte eta jun nintzan arrastera hogeta zortzi urtekin. Da arrastan ein dittut ba urte asko, hogeta hamar urte. Arrastan eibilli beste danak bezela hamen (Marruekosko? ) kalan 'e bai. Ibilli nai Frantziako kostan. 
G: Baiña makinista beti. Gero jun nahi (Ronkala? ) 're bai, gero jun nai Mauritaniara're bai, konjeladorakin, eta Senegalera ere bai rumanoei arraiña eamatera. Bai, han ein nittuan bueltan-ueltan lau urte t´erdi edo bost. 
Handikaldian. 
Mutrikuko moila eta korronte txarrak
Andonegi Arruabarrena, Joseba Andoni; Arreitunandia Ulacia, Gregorio
-Mutrikuko portuak beti izan dau arriskutsu famia eta batez be lehen esan dozun molla. Zeuek hola akordatzen al dezue? 
- Bai, bai, bai, guk bizi eiñ deu hori, bizi eiñ deu. Hemengo mollia zeuanian hor, klaro gu gaztiak eta arraunian eta potiñ haundixak egoten zien barkura juteko gizonak. Eta traste danakin jun biha giñan-a. Eta eukitzen genduzen bi arraun-a, lau arraun-a, salterako potiñak, porke bestela zingan arraun batekin ibiltzen giñan hola zuanian egualdi earra baiña, itxasua zeuanian, listo! , patroiak, atera, preparau arraunak! Eta di-a korrente kontra eta askotan eziñ korrentak eta buelta eta atzera barrura. Korrentia, aida dios! , presaka itxasorako-a. Kristonak. Eta atzera berriz jun barkura ta jarri tta han molla haundidan erdixan zaiñ, bareunian zaiñ, hor, listo! , listo! , hor gerauta. Geratu hor eta listo! , abante! , eta hartu berriz korrentak eta mollia jota askotan jota barrura ta barkuak-ta. Hemen kristonak ein izan dittuu. Eta bizi guztian gure ilusiua izan zan horixe, jun beti Madrillera eta eskatu dirua ta bata ta bestia; jun hara ta, hantxe iñ molla haundi bat itxasua kentzeko ta gero ba pixkat puertuan harrikote honek eta konsegittu genduzen. Lehen ez zeozen harrikote honek eta iñun. Honek geratu zouen itsasua asko hemen, e! Hemen joten zon pareta itsasuak, eta gu hor bizi giñan, amona bizi zan hona begira eta gu beste aldera begira, eta jo pareta eta laugarren pisura arte itxasua juten zan balkoira arte , e! Hemen. Eta han etxe berrixak daozen hartan ere bizi zian beste batzuk eta han ez zeon harrikoteik eta ezer e, eta joten zon pareta han'e, eta jota dana bentana danak-ta itxitta eta tabloiak-ta ipinitta egoten zian. Itxasua zauanian jota etxando puñetas danak gorutz juten zan. Honbre! 
Jota barrura sartzen zan. 
X: Hor dana hondarra zan. 
G: Hor dana hondarra, eta pareta gero han. Oain daon tokixan ez, e. Bost-ei metro atzero, harutzo, ta bertatik bertara. Jota etxando letxes. 
X: Neri amak esaten zian, gure ama hortxe bizi zan bigarren pisuan-a, txarra zauanian itsasua bentana arte raaaaa! ura. 
G: Bai, gure amonanera arte juten zan. 
- Billurgarrixa portua. 
- Hemen? Hemen itto zienian-a mollan-a. Ni gaztia nintzan baiña mollan aittakin etxetik erten gendun danok mollara laguntzera ta haura ta beste. Itxasua hortik sartzen zan gora arte, horra arte, uste zera zala. Itxasua!? 
Itsaso bajuko pasadizoa; moila txarra Mutrikun
Andonegi Arruabarrena, Joseba Andoni; Arreitunandia Ulacia, Gregorio
-X: Guri baten ein zakun, hor itxasotik gatozela, motor txikixa zan, osabana, hamalau kaballoko motorra, barrukaldera jun giñan. Itxasora jun giñanian pixkat zauan, eta gero terriblia itsasua, eta bajamar, eta sartu ein bihar gendula, korrenta zauan, eta lemako, lema-ania apurtu, apurtu ein zakun, suertia euki, eman abante (... ) erdixan eta kanpoaldixa orduantxe hasitta, buelta ta kriston etxera jun giñan (... ). Orduan ez zauan, bapor haundixan badao soldatzekua baiña han ez zauan, eta ipiñi hola egur batzuk, jo, halako baten goazen ba segi, hortikan seiñaka gizonak: "sartu barrura! ", abante, abante, abante; bajamar, korrentak jo, amuratikan jo petrillian, (koasana? ) apurtu, lemakanak jo zoanian-a apurtu, bultzaka-ultzaka haura're apurtu gendun. Abante barrura! Sartu giñan barrura, jo Martin Txikin potiña... Hona barrura etorri giñan, suertia euki gendun, hona barrura arte. 
- G: Enkallatzera, porke potin txikirik eta ez zan amarratzen hor, porke libre bihar zan baezpadare. 
X: Baiña gauza bat esaten det. Denporalia zauan, denporalia, gu ohittuta gaozen, halaxe zalakuan. Halaxe dalakuan, sekula estutu gabe. Jo haura, jo hori, gaztiak... 
G: Gero're neu barkua Reina Rosariokin-a, Inmaculadakin-a, klaro, lagunak eitten dittuzu itsasuan-a, Santoñarrak eta horrek-ta Mutrikura nahi izaten zoen askotan arraiña saltzera-do etorri tta, "Segi neuri atzetik", eta hala etortzen zien barrura, baiña bestela? "Ahora ya sabes como tienes que venir, siempre arrimandote al este y tal; cualquier dia venis a Motriko"-ta. "No, no venimos mas alli, no, no, no". 
- Zer etortzen ziren, arraiña saltzera? 
- Bai. Eta gero hona etortzen zienian mollara amarrauta egon eziñ-ta. 
X: Hor zakazun markak. San Migelko harri gorri bat egon zan lehen, fijau za sekula? Lelengo Mendibelzu hartu, Mendibelzu basarrixa ta arbolia-a zeuan. Harek ebaki zittuen. 
G: Bai, baiña hori guk gendekixen, kanpotarrak ez. 
X: Kanpokuak ez. Haretxen barrura etortzen giñan, itsasuak joko gaittu, joko gaittu, joko gaittu eta rraaaa pasa. 
G: Honek esan doana. Orduan barkuei eukitzen gendun peparauta neguan beste lemakana bat atzian, osea, faillo ematen bazuan lemiak, apurtu eitten zan asko, katiau, lokesea-a. Atzian ipinitta, atze-tzian, gora aterata kubierta gaiñera, eskuko lemakana haundi bat, horrek beleruak eta ibiltze'ittue ba, holakua, por si katia apurtzen bazan edo, segittuan sartu haura eta haretxekin maniobria itteko. Barkuan danok eukitzen gendun preparauta; ia zelako puertua zan hau. Eta gero ein zienian honek harrikotiak eta asko jarri zan, asko; hau dragatu zanian ta konsegittu gendun, uste konsegittu gendula zera! 

Muxika (Bizkaia)
46 ume Maumako eskolan; etxe bakarrean 21
San Anton Baraiazarra, Basilio
- Beti bizi izen zara hemen, ezta? 
- Ni bai. 
- Orduen iñoz ez zara egon etzetik kanpo? soldadutzan-do bakarrik edo... 
- Bai. Soldadutzan eta neure denpora danien hiru hille bete ein nittun beste hortxe negu baten ardidxek zaintzen. 
Gehidxau ez dot ein ez kridxau ezta ezetan bez, etzien, biherra palue eta gosie, ta hementxe. 
- Bueno zuk gerra eurretik be eskolara joateko astidxe be eukiko zendun, ezta? Gerra eurretik eskolara joan ziñen? 
- Bai, baia ez oingo moduen egun danetan ez, astien egun bat edo bi. Aitteri behidxekaz soloan biher eitteko ittaurren eitten han ta jakin ha, ta eskolan zemat denpora ein pentsetan dozu? hamabi urte euki genduzenin basora piñu botaten trontziaz. 
- Ta nungo eskolara joan ziñen? 
- Meumera. 
- Meumeko eskolara. 
- Meumen egon zan eskolie. Berrogeta seidxen asientu egon zien Meumen ta danak beteta, ondiño zutunik egoten giñen. Ta lau etxe, baia etxe bakotzan bederatzi, hamar, zortzi. Etxe baten hogeta bat izen zien, hogeta bat, "Zela". 
"Zela" zein den jakingoik hik ba? Han Zela hantxe, hogeta bat ta hemeretzi bautidxauek. Hogeta bat izen ein biher dabe e! han egon zan biherrik ta astidxe edozetarako be baia. 
San Roman eta Ugarte arteko mugak
Ajuria Duñabeitia, Jose Mari
- Ze hamen berton, Amonan, ez dau ezebez, ezta? 
- Hori "Amona" entzun be ez dot gure. 
- Ez, zelan da ba? 
- "Barrio San Roman". Honen entzuterik be ez dogu euki. Hau nundik datorren iñok be ez daki, "Amona". 
- Nik be ez dakitz, nik be entzunde. 
- Bai, bai, bai. Hau "Barrio Amona" nire karnetak ez deko "Barrio Amonarik" esan naben eta nik ez dot kanbidxetan San Roman ez dot kanbidxetan nik "Amona" guztidxegaitzik be esan notson, esan netsien, ta beittu karnetien ta "Barrio Amona". 
- Ta hori izena nundik dator ba? "Barrio Amona"? Zuk beti ezetu dozu "San Roman"? 
- Bizi guztidxen. Bizi guztidxen San Roman eta San Romanek entzutie itzela euki deu. San Romanen lehenau eitten zien erromeridxek, beuno! Ez zeuen eduki, ez zeuen euki zerik bez. 
- Baia honek etziek San Roman, elizaz San Roman da orduen hau etzie? 
- Ba ba hau zera handiko partie errekie oin errekie kurtzetan deu, handiko partie Ugarte da. Ta honeri behekoari, ez daitz ze esaten dotsen, baia Ugarte, Ugarte da. Ha Elizaldetik datorren errekie, ta honen bestie errekie ha ndik harantzekoa Ugarte da, ta hau hametik honantzaukoa San Roman. Astelarrekoa, Astelarren ez daitz nun dibisiñoa eitten da, Ariatzako partien sartzen da hor. 
- Ba nik beti eduki dot entzunde "Amona". Niretzat hau be geuza barridxe da. 
- "Amona" ontsukoa da, ontsukoa da "Amona". Zemat? Ondiño urte gutxi dekoz "Amona"k, urte gitxi-itxi. Astelarraz ez daitz ibilli bazan hau, baia San Romanaz ibilli da hau beti, San Romanaz. 
- Zuek beti esaten dozue San Romanekoak zariela? 
- Bai, bai. 
- Guretzat San Roman da han goidxen dauen euzunie. 
- Estaziñotik gorantza, estaziñotik gorantza bai. Handiko zereraiño, trokaraiño, San Roman. Ha Elizaldie Elizaldie atrapetan deu goittik behera etorritte, han [Kolaganeko] ha errekatxue bet sartzen da hara ta bestie gero errekie dator hor, ta han errekien hona hametiko partetik San Romanekoak diz. Asike eske ha Elizaldeko Pertikena Pertikan hara, zera harek ze izen deke ba, etze bi dauz aiuntamentuen beste aldetik, aiuntamientue dau hamen, Ugarte. Ez, aiuntamientue ha be zerien badau, San Romanen. 
- A bai? Errekien beste aldien dauelako? 
- Aiuntamientue be San Romanen dau! Nik bestiek, nau bestien zeranak, baia aiuntamientue San Romaneko partie. 
- Errekie han goittik beherako errekiek ebaten deu ta gero bestie bestie beste errekiek ebaten deu asike eske, aiuntamientue, Muxikeko Elizaldekoa, San Romanen. Ta hau bestie, hau lehengo aiuntamientue eskolie dauena, Ugarte, "Barrio Ugarte". 
- Eta oin hamen "Amona" esaten dotsiena ze etze sartzen zarie hor? 
- Ba ba errekatik hona harek Zubietako etziek, Astelarran, Astelarran harek etziek, "Luparidxa", Galtzape, ta honek eiñiko honek txalet honek bidxek, hau alabiena eta bestie konsuegroagaz ein beheratxuau beheraukoana, ta hametik Borikene. Ta gero dibisiñoa dau hor gorau, Ajangiz sartzen da-a, ya hor norbera bajatzen bada Ajangiz dau hamen. Hau hamen, hona behera, ez, bajatzen zarenien, handiko partie Ajangizkoak die horrek, "Barrio Kanpantxu". 
- Zuek hurrau zauzie Ajangiztik Muxiketik baiño. 
- Haidxe Elizaldie, ha Elizaldie urriñau dau, Elizaldie urriñau dau, Elizalderako juteko, Elizaldie Muxikekoa baiño Ajangizkoa zera urriñau dau. Ostantzien, ha arraidxan-rraidxan dekogu dana, han goidxen hasitte, zereraiño beheraiño, Ajandiz dau berton. 
Kurtzeroko eskola
Ajuria Duñabeitia, Jose Mari
- Zuek umetan hemendik nora joaten ziñien eskolara-a? Horra, Kurtzerora? 
- Kurtzerora. Oin, oin ezin deu iñok bez deu hoan hara harantzaxuau dau ta gu oiñez egunien bieja bi. Baitte zera be, elizara be, orduen domeka ta jai guztidxetan mezie biher izeten /bizeten/ zan pekatu mortala izen zan ha ez juatie eta ez entzutie, mezie ez entzutie-ta. 
- Ta Kurtzeroan nungo neska-utillek batzen ziñien ba eskolan? 
- Eskolan ba barriada guztidxe, San Romanekoak, barriada guztidxe. Beittu hori hortiko partekoa, Ajangizko partie da, ta honadxe Muxikeko eskolara ibiltten auen, hori neure kinttoa da. 
Ibarrurikoak harroagoak ziren
Etxeandia Etxeandia, Mari; Isasi Amuriza, Amaia
- Mari: Baia garizumie ta jantzan, desietan garizumie akabetako jantzan hasteko. Zugastietara joaten gintzezan, soiñue joten hasten zan, ta jantzan. Ta gero danok etxera iladan. 
- Hamen ez zan egoten erromeririk ala? 
- Amaia: Ez. 
- Mari: Ez, Zugastietan. Gure ama-ta itxeroten egoten zien hor hiru andrak eta "ontxe datoz gure gaztiek". Bai ba, gu gure bozien hor kamiñoan gora, danok batera. 
- Ta Zugastietan nun izeten zan? 
- Amaia: Kurtzeroan. 
- Mari: Kurtzeroan. 
- Amaia: Kurtzeroan. Adxudxekoak (Ajuriakoak) egoten zien handik aldetik, Iborrikoak bestetik eta ta Gorozikekoak han zerien. 
- Mari: Adxudxekoak eta gu gintzezan estilo batekoak, hor Iborrin bat edo bi harroak egon zien. 
- Amaia: Buf, Iborriko jentie. 
- Mari: Ostera gu Adxudxekoaz bat eittie izen zan danakaz. 
- Amaia: Iburrikoak Txomin abadieri esan ei etsien Gorozikarrak izen gariela harroak. 
- Mari: Igual - Amaia: Bai. Txominek esan eban baten. 
- Mari: Orduen guzurre esan deu baten Txominek be. 
- Amaiai: Esan botsie berari. 
- Mari: Hori esan batsie, guzurre esan dotsie batan batek. 
- Amaia: Iburrikoak takoiekin ta ipelako zerakin, gu abaraka-altziaz be igual. 
- Mari: Bai gu Adxudxekoak-ta estilo batekoak izen gintzezan gaztetan, estilo batekoak. 
- Ta Iburrukoak-ta harroauak zer, jazkeran edo izekeran be bai. 
- Amaia: Jazten, jazten, jazten. 
- Mari: Danak ez, baia batzuk egon zien harroagauak. 
- Amaia: Gehixenak. Ze danak ekiezan nebak Bilbon, bata ez daitz nun, ta bestie batai nun ta bestie nunun, ta eurek be joaten zien Bilbora ta ba beti egoten zien elagantetxuau Sagastitarrak eta bueno. Ta gero, Iburrin be apur bet gure antzekoak Muniketara joaten zien. Harek Muniketara. Zuen Begon amuma-ta eta horrek Muniketara. 
- Mari: Izengo zien bai. 
- Amaia: Goikoak, baia honek Sagasti ta honek beheko zerak. 
- Bego zure errenan amuma ta diñozu? 
- Mari: Bai. 
- Amaia: Bai, harek Muniketara joaten zien. 
- Harek Aluzekoak die. 
- Amaia: Bai Aluzekoak eta hango jentie Muniketara ta beste elegantetxuauak Zugastietara. Hor egoten zien. 
- Mari: Zugastieta elegantetxuaua zen ta. 
- Ta orduen Zugastietako erromerixen hori egoten zan, diferentzixe Iburrikoan artien ta...? 
- Amaia: Bai. Nebak-ta be gorbatakin etorten zin horrek mutillek, horkoak. 
- Mari: Baia estudxietan-ta egon zien-ta. 
- Amaia: Ba horregaittik ba. Estudixetan ta biherrien Bilbon-a, ta Bilbokoak gorbatakin etorte zien. 
- Mari: Lehenau kolejixoan eon zienari be igerri eitten jaken. Oin kolejixoan dauena be iguala da, bestielakoa. 
- Amaia: Danak dauz kolejixoan oin. 
- Mari: Oin ez da igertzen, oin igerri bez. 
- Baia han diñot. erromerixen, ze egoten zien bi zati moduen, batzuk...? 
- Amaia: Ez. Jantzan nahaste. 
- Mari: Ez, nahasteu, baia zuri eskatu eitten otsun baten batek jantzan joateko ta joaten zintten jantzan. Ta gero akabeten zan soiñue akabeu ta gero igual beste bategaz hasten zan. 
Ibarruriko elizara ortozik; Erretxina, petrolioa, argizaria eta kandela
Juaristi Alberdi, Isidro
- Ta jentie Ibarrurin eta Ajuriasen-ta zertara dediketan zan? diñot baserriittik bizi zan edo...? 
- Baserrittik! Han joaten bazien batzuk Bilbora-do fabriken batera-do, ba eskapetan baeben banakan batek ba biherrik ez dekonan batek edo biher eitteko moduen dauenan batek, ostantzien bestiek lurrien han, han [hutsei zerrike] tragetan, errementetan. 
- Ta gitxi ataraten zan. 
- Gitxi? ni eindde nau "primera comunion" abarketa zinttak ein, lotu eta galtzabe modu batzuk barrure sartun ta ortozik kilometo bi mendiritten joanda, ha handik Ajuriastik Iborriko elizaldera. Han abarketak erantsi ta jantzi ta atzera ipiñi ta etxera ortozik, ortozik! Argixe erretxin griseaz, gero petrolixuaz, ta gero argizaizaz, ta gero kandelie. 
Ene! kandelie izen zan, ene, bo kandelie! kandelie eta petrolixoa. Ta gero ipiñi eban hori beste zer hori ta gero hau ta holantxik. Ezer ezin ikusitte, ezer ezien. 
Etxetik irten beharra
Duñabeitia Gandarias, Ricardo
- Ta frentie nun egon zan hamen ba? 
- Hortik etorri zien eta gu kanpora atar genduzan. Hortik ziher joan giñen Aritzara. Aritzara, Aritza jun horrek be bai zerera, baia horrek hartu eben Muxikerantza ta g u joan giñen, ama difuntie ta bixok, ta hamengoak Joxepan amagiñarreba ta gizona, Iñaxio difuntue ta beste bat be bai anaixie, Anizeto, harek gu etor giñen zerera, Okara. Guri zarratu ein oskuen, horrek paseu zien, ta horrek gu Okara aginddu oskuen Muxike hartu ebenien, ta horrek justo basorantza. Haixe. Gero Okan egon giñen Arandianien egon giñen, han ein gendun guk, igual zortzi egun eiñ. Behi bi guk, behi bi euki genduzen, ta behidxekin gero hona sartu zienien, behidxekin etorri giñen hona, ta istoridxe itzela. 
Gero hamen egon giñen. Etzien hamen ez eben ein ezer, manta zahar batzuk ta balak baiño ez zeuen hamen besterik, ezer ez zeuen. Txakurre ikusten ei zen hor goiko bentanan ta txakurrik be ez zeuen, txakurre hil edo zozer eingo ben. Danataixik. Gero honantza etorri giñen baiña dana zeuen, danak zertute euezan hamen. 
- Orduen etzera sartu jatzuezan. 
- Etzetik atara ein genduezan gu. Zerak asturianuek -edo, hortik Urrutxutik bezperan etor zien hona ta hamen harrapetan ben konejue, ollue ta danak ta zerien. Gure ama, ama difuntie, hamen zerak emoten, esnie ta zerak emoten, ta benga bidxamonien: "Benga kanpora! , kanpora urten gure ez bazue afusilleu ta... ", ta behidxok-ta solte biezan hor kortan, hortik ziher zerera Aritzara gu paseu giñen. Ta historiala haidxe. 
- Ta Aritzan nun egon ziñien ba? 
- Aritzan egon paseu ein giñen, guk Aritzara urten ein gendun. Gero Aritzatik Okara paseu genduzan gu, ta horrek gero Muxikera jun zien, bota bezan ta horrek be paseu zien Muxiken ha zarratu, ta gu baiño ariñau zertu zien horrek kontizu, eta zerien eta gu Okara. Haidxe, haidxe historiala. 
- Ta Okan etzeren baten-do egon ziñien? 
- Bai, Arandianien egon giñen. Arandianien han egon giñen gu; gu ez bakarrik, Aixuxe (Ajuria) aldeko zerak be bai Isidro ta horrek Patxiko eta horrek... Zuk e... horrek danak hara juenda billurregaz hamendik, Aixuxetik hara Okara junda egon zien. 
- Ta zu zure amagaz bakarrik? 
- Ama ta honek auzokoak be bai. Lehen esan otsutana, Xixili ta Benanzio difuntue ta Anizeto difuntue eta horrek danok gu gu alkarregaz egon giñen Okan. Mobidie dana, pasilloatan-a koltxoiek botata-ta, guk egunek ein genduzen Okan be. 
- Orduen asturianuek egon ziren hemen? 
- Asturianuek egon hamen, asturianuek atara ei bezan hamendik zerera, hora Bizkergi aldera edo horra atara ebezan. Hemen gero reketiek sartu zienien, hamengo tio difuntue etor jakun guri, Gizitzakoa, hona etor diela eta oin pase in iziela gora eta gu atzera etorri ein giñen hona gora, bai. Gero hor auzo auzoan, auzokoak ez zebiezan erun danak, harek ez zebezan atara, ta harekin egon giñen gu ostabe, han panteute. Hori historiala. 
Gorriak Askarin
Duñabeitia Gandarias, Ricardo
- Baiña Askaritik orduen be tiroak botaten oskuezan guri, ze han gorridxek euezan han Askarin. Ta harek tiroak botaten ebezan, ze behidxen adarrak guk bat ta amantalak ta ama difuntie amantala botata-a ikusi ez dizen baiña harek, han ezeunek egongo zien. Ostantzien gu hilko genduezan ze harek bazkidxen gu handik gatozela ta, gu behi bi ta gu ba sei lagun, e bost: harek hiru ta gu ama difuntie ta ni bi, bost etorri giñen. 
- Orduen Askarin egon zien gorridxek. 
- Askarin gorridxek egon zien. 
- Ta asturianuek berton? 
- Ez, orduen hemen reketiek euezan. Reketiek euezan hamen baiña han gorridxek. Handik, handik gabetan urteten ben zerera hona, fuego eitten ben Aixuxerantza (Ajuriarantza) , hor bazterrok, gabetan guk hametik balkoatik ikusten genduzen, hor urrera ataten bien zera, sue ataten ben. Ostabe gabaz urteten ben hona gora Okatik, ta ostabe bidxamonien han goittik behera Bizkargirantza atate ben. 
- Nundik goittik behera esan dozu? 
- Okatik, Askarittik behera, Okara behera, ta handik ganera gora urtete ben ostabe defenditako ostabe, ta gabetan kontratakie emoten (zo) tsien, hor Askarittik emote (zo) tsien. Hor esaten eben elizie be beteta dauela hilekin, esaten eben hor. 
- A bai? Nungo elizie? 
- Aixuxekoa (Ajuriakoa). Hor fuego ataten ben gabetan; gabetan urteten ben handik Okatik gora, ta Aixuxen bestiek defendidu eitten zien mendidxen ta ha mendidxe eukikeran bestiek fuego eitten ben, gorridxek. Bai, hor luzero ibil zien. 
- Luzero? 
- Bai. Hor denporie ein ben. Abioeiekin etorte zien ta abioiekin zertzen biezan harek, abioiek bai. 
Etxeko balkoitik eraso askoren lekuko; Lemoa haitzeko erasoak
Duñabeitia Gandarias, Ricardo
- Eta esan dozu Askaritik Okara bajatzen ziela eta gero Bizkergire. 
- Bai defenditako hara altxeten ben ostabe harek. Baia ostabe gabetan zertzen zien, ta ostabe gabetan jote eben harek kontratakie. Aixuxen (Ajurian) hor hor leuetan, hor gabaz ataten eben egur hotsa ataten eben. Hor eta zerien be bai guk, hamen Lemoa hatxien be bai; Lemoa hatxekoak be guk edarto ikusten genduzen ama difuntiek eta bixok gabetan hortik balkoatik. Lemoa hatxien be bueno gabetan! Bua! Ataraten ben... 
- Lemoa hatxe esan dozu? 
- Bai. Lamoa hatxekoa. Hamendik ondo ikusten zan, oin piñuegaz-ta tapeta egongo da. Lemoa hatxe bakizu nun dauen? 
- Ez, ez daitz nun dauen. 
- Ba Lemoa hatxe, Lemoan goiko alderdittik. 
- A Lemoa herrixen, bale bale. 
- Ba handixik. 
- Pentseu dot lekuren bat dala Askari ta honek... 
- Han be lagunetan hil biher zen ban. Lagunetan jesus! Kantidadiek hil biher zeban han be. 
Auzoan fusilatutakoak
Duñabeitia Gandarias, Ricardo
- Hemen bertoko jentie-do hil bien? Esan dozu hor Askarin egoten ziela ta tiroka... 
- Bai. Hemen bertokuek be hil biezan. Horrek zeren-a aitte ta be hil ben zerak gorridxek hil ben, zerak honek zerena ta, Begoña, Begoña maistrie-a? 
- Bai. 
- Bai, Solaegiña. Horren aitte be zerien dauela hil ben, zerien kantellan ezkuteute. Bai ha zera zan, kamiñerue zan ha. Ta ha txapel gorridxegaz ibiltzen zien orduen kamiñeruek kontizu, ta ha be hil ben. 
- Gorridxek hil bien? 
- Bai, gorridexek, gorridxek hil ben ha, bai gorridxek. Ta beste bat hamengo zera be bai, ha Posuaundin egon zegaz, hamengo Izebalkoa zana, honen zeren-a, Juan Kruzen-a, Juan Kruz difuntuen-a aitten anaidxie. 
- Juan Kruz, zuen lehengusue? 
- Bai, Gizitzakuena! Ta haren aitten anaidxie, ha be zerien zertute, ez daitz ba, olloak harrapetan-do zerien ta, ha aittek be badaki hori! Han landien beheko alderdire eruen hara, kamiñoan hegaleko zerera, ta han han zertu ben hil ben. 
- Fusileu ben. 
- Bai. Gorridxek e, gorridxek! 
- Nungo kamiñoko beheko aldetik? 
- Han, han harek sagarrak badauz ba? Posuaundiko zerien, Goikoerrota partetik goiko ganeko alderdidxen sagarrak-ta? 
- Bai. 
- Han mailak egon zien, oin ya ez dau mailarik eta baia mailak egon zien eta han han aldien nunun hil ben seguru. 
- Posuaunditik... 
- Bajatu hara ta han. Horrek aittek badakiz! 
- Neure etze ondoan orduen? 
- Bai, zuek etze ondoan. Behintzet handik goittik behera bajatu beheraiño ta... 
Burdin hesia; lehengusua ertzain
Ajuriagojeaskoa Loroño, Gregori
- Nungo jentie egon zan hori "cinturon de hierro" eitten? Nungo jentie, nungo gizonak egon zien hori zintturoie eitten? 
- Hor orduen jente asko. Trintxerie "cinturon de hierro" trintxerie izen zan Bilbora gerra denporan sartu ez deittezan, gero hor gerriek urten eban ta. 
- Bertoko seme asko be egongo zien, ezta? 
- Han soldadu? bai, asko. Nebie be joan zan ta. 
- Zure nebie marinan esan dozu. 
- Bai, baia hori gero izen zan. Hori "cinturon de hierro", hori gero. Bai, mariñetik bai eurrerau, bere berari toketan jakon zerien, baia gero urte batzuk paseute izen zan bestie. 
- Eta zure lehengusuek-ta be egon zien gerran? 
- Bai. 
- Frentien? 
- Bai, ertzaiña izen zan bat. 
- A bai? 
- Bai. Ertzaiña izen zan ta kartzelan euki eben ta. 
- Ta nun egon zan kartzelan ba? 
- Kartzelan Bilbon. 
- Larrinagan? 
- Bai, han egongo zan, Larrinagan orduen egoten zien-a. 
Preso gudarien txamarrak jostearren beste 5 muxikarrekin
Ajuriagojeaskoa Loroño, Gregori
- Zuk gerra denporan hogeta hiru urten euki zenduzen. 
- Bai. Nik hogei urte edo ez dakitz zenbet eukiko nittun. 
- Hogeta hiru. 
- Neu be kartzelara. 
- Bai? 
- Bai. Kartzelan sei hille bet eindde nau ni. 
- Ta, zer dala ta hori? 
- Txarra izen nitzelako. 
- Zer pase zan ba? edo zelan harrape zaittuen edo? 
- Bakizu zegaittik? Euzoak asko gure izen zostielako /izestielako/, euzoak asko gure izen. 
- Ze pase zan ba, Gregori? 
- Esan be ezin leike ein. Iñuzentiek halakoak! Ba boluntaridxok urten eben gerra denporan Muxiken, boluntaridxoak bardin joan biher soldadu ta bardin joan biher deuelez boluntaridxoak. Eta gero, ba emakumek-do esaten otsienak ba afilieue izen nitzen ni be emakumetan, ta ba akorde jakun jakiek eittie hareri, boluntaridxo doazenari, jakiek eittie. 
Ta ein gontsiezan, txamarrak orduen eroaten zien eta, txamarrak-ta, ein gontsiezan. Ta gero ba [...] ba boluntaridxo joan zienari emon be bai ta josten ibil giñezan ta josten ikisten ta koadrille bat ibil giñezan, ta sei egon giñezan gu kartzelan. 
- Sei, nungoak? Nungoak ziñien? 
- Gu hamen berton bueltakoak. Hortxe hurrungo etxekoa, han han kamiñoan handiko alderdikoa bat. Orduen hortxe behien bizi izen zan ha gero hara ezkondu zen baia. Ta gero beste bat, Enbeita, Miren Enbeita, beste bat. Ta Margari Euba beste bat. Ha ta Miren Iza. Sei, sei sartu giñezan, "las seis mugiquesas". Ta baia ondo ikusidxek izen giñezan kartzelan, ondo ikusitte izen giñezan, hori bai. Ta ondo ikusitte giñezan ta, Margari Euba horko Kurtzerokoa izen zan, tabernakoa, ta ha ha aparteu ein jakun koadrilletik baia beste bostok horko hurrungo horko euzunekoa beste bat, Miren Iza ta Miren Enbeita bestie ta Ziriaka Uribe, Ziriaka Uribe izen zan ta sei izen giñezan. Ta botille bete urraz arregle biher izeten gendun, holako botille bataz, botille bet ur emoten oskuen ta harexeaz arregleu, garbittasun dana harexeaz ein biher izeten gendun. Ta botilleri ipiñi otsien izena "las seis muxiquesas". Geu be okerrak izen giñezan. Baia kartzeleriek ondo ikusitte izen genduzen e! kartzelerie ondo, ondo ikusitte izen giñezan. 
Gero kartzeleriek lagune euki biher eukitten ban ta hareri erregaluek asko eitten dotsiezan /eittentsezan/ ta pastela-ta asko erregaletan otsiezan ta harek jan ahala baiño gehixau emoten otsien eta guri emoten euskun, ondo. 
Lau 6 hilabete preso, beste bi urte betena
Ajuriagojeaskoa Loroño, Gregori
- Ta luzero egon ziñien holan, sei hilliek? 
- Sei hille ein nittuzen nik. 
- Zuk eta danak? 
- Bik ein eben urte betena. Miren Enbeitak eta Ziriakak "Pro Avion Euzkadi" dirue batzen ebizela ta Ziriaka, Ziriaka eken izena, Uribe, diru batzen ibil zala ta kartzelara. Ta Mirenek, Mirenek ez dakitz zer euki eban intendentzidxe, ez dakitz zer euki eban. Ta gu josten ibil giñezan Boanien, Boana esaten gontsen hor, josten ibil giñezan ta. Guk ba boluntaridxo urten ebanari lelengoan txamarrak batzuk josi geuntsiezan ta haidxe izen zan gure delittue: txamarrak josten ein genduleko. Gu josten ikisten ibil giñezenak, hantxe. 
- Ta nun egon ziñien? nungo kartzelan? 
- Kartzelan? 
- Nun? 
- "Chale Orue". 
- Durengon? 
- Bilbon han goidxen. Kartzelien, kartzelie baiño apur bet goratxuau. Kartzelie beherau egon zan, ta goratxuau. 
Txalet bat izen zan kartzela ipiñitte. 
Kartzelan etxetik eramandako koltxoiekin
Ajuriagojeaskoa Loroño, Gregori
- Negar gehidxau ez dot ein haraxe joan nintzenien baiño. Negar ein nabela. 
- Ta nun harrape zaittuen zuori? nun harrape zaittuen bertan josten zauziela? 
- Gu? etxetik eroan. 
- Etxera joan jatzuen? Zarrara edo hona? 
- Ez, ez soltera egon nintzen ondiño. Bai, nik hemeretzi-ogei urte eukiko nittuzen, ez dakitz hemeretzi edo hogei urte ingeru eukiko nittuen. 
- Ta zure amak eta aittek-ta disgustoa? 
- Disgustoa harek. 
- Eta ama eta aitte zer? joaten zien bisittan edo kartak idazten biezan-do? 
- Bai, asko ez eben jakitten, eskribitan asko ez baia aittek zeuzer kartie esbrikitan eban, ta hantxe, harik eta etxera boteu arte. Gero indultoa dala ta hamar egun gehidxau erain erazo eusten, Francok indultoa ein dabela ta, ba gero ba propagandie ein eben Francok indultoa ein dabela ta, ta hamar egun gehidxau erain erazo kartzelan. 
- Eta indultoa zer dala ta etor zan? 
- Ai, ez dakitz nik zer! indultoa eskatu eben ta, zer izen zan. 
- Ta libre? 
- Bueno, indultoa ba kartzelan dauzenak ataratie-do izengo zan. 
- Eta bestiek be bai zugaz batera urten zien? 
- Gu etor giñezan lau etxera boteu ginduezan eta bi itzi zittuzan, harek urte betena ein eben. Ziriakak Uribek eta Miren Enbeitak harek urte betena ein eben. 
- Eta lo nun eitten zenduen kartzelan? 
- Lo? koltxoiek euki genduzen eta harexen ganien. 
- Bakotzak bat? 
- Etxien etxetik eroanda. 
- Zuen etxeko koltxoie? orduen zuen bille joan zien etxera ta ganera zuek hartu biher etxetik koltxoie eroateko. 
- Ba guk koltxoiek euki giñuzen ta ez dakitz nik. Mirenek e holako koltxoa txikitxu bet euki ban, aittek eukitten bala esaten eban, beren aittek ta ba han egon giñezan ta. Ha be ikusi gendun ta. 
Gerrara derrigortuta joan baino, hobeto boluntario
Ajuriagojeaskoa Loroño, Gregori
- Hori Francon denporan. 
- Francon denporan. 
- Bai. Franco famosoan denporan. 
- Ta zuek be famosak eingo ziñien herridxen, ezta? sei andra kartzelan egotie normala ez zan izengo. 
- Ez zan izen normala, baia hantxe egon biher guk, eroanda. Normala ez zan izen. Normala izengo zan ba josten hareri boluntaridxo joan zienari txamarrak josi dotsiezela-ta, hori hori hori delittue da ba? 
- Nortzuk ziren horrek boluntaridxoak-do, muxikarrak zien? 
- Muxikarrak zien boluntaridxo joan zirenak, ostantzien bardin joan biher ezta, soldadu? ze eroan eitten zittuezan, ta harek ein ziren leku hobatxuauak atrapetako-do ba boluntaridxo presenteu. Baia egun asko ez, ostantzien be joan biherko eben /bikoben/ ta. 
- Ta ze batallotan-do ibil zan bertoko jentie bakizu? bertoko jentie ze batallotan-do ibil zan-do? 
- Bertoko jenite ez dakitz. 
- Danetarik egongo zan. 
- Ez dakitz, ze etxekorik ez gendun euki han ta. 
Franco ez zen palioaren azpian eramateko gizona
Ajuriagojeaskoa Loroño, Gregori
- Franco aurretik Primo de Rivera be egon zan. 
- Bai, Primo de Rivera egon zan. Ta Primo Riverari itzi ez eittiarren sublebeu ein zen Franco, Francok urten eban. 
Ta akordetan naz gu Zorrontzan egon giñezen, Zorrontzako jaidxek izen zien ta. Ta hantxe ba Francok urten dabela ta gerrie egongo ete dan jentie endredetan hasi zen. Ta halantxik endredeu. 
- Halantxik endrede zan. 
- Bai. Franco Franco legez ipiñitte ez zan egon. Franco egon zan derrigorrez urtenda egon zan. Ta gero, santu bet edo Gure Jaune niri nik arrabidxoa hartu naben ikusi nabenien be. Zera, lehenau Gure Jaune palidxoan azpidxen eroaten zan atziñe. 
- A bai? 
- Bai. Gorpuzti egunez-a palidxoan azpidxen joaten zan, eroaten eben. Ta Franco palidxoan azpidxen hartun eben, eta Gure Jaune eroateko lekuen Franco eroan eben palidxoan azpidxen. Ta nik Franco ez zala gizona palidxoan azpidxen eroatekoa modukoa pentseu naben, txarri bet zan ta. 
- Txarri bet. Itzelak ein bazen, ezta? 
- Bai. Franco, Francok biher dan modukoa /bidamodukoa/ izeteko, orduen errepublikiek urten eban ba itzi errepublikien zerien artien ein biher eban, harek harek ondo segiten ez badeu orduen pareu, ez berak urten ta bazterrak gizonok kartzelara eroan. 
Gerra ostean zaku-prizkinekin nahastutako ogia
Ajuriagojeaskoa Loroño, Gregori
- Franco Franco existidu larrei ein euan, larrei. Franco ariñau kendu biher zan /bizan/, Franco ez zan gizona ta. 
- Eta hemen parajien frankista asko egon zan? 
- Ez dakitz nik. Egongo zien, beti egoten die lagunek-ta. 
- Bai, ezta? danetarikoak egoten die beti. 
- Egongo zien ta. Beti egoten die batan batzuk. 
- Eta bizimodue zemat kanbidxe zan errepublika sasoittik Francon garaire? 
- Bizimodue? Bakizu hor, hor behien gizon bat egon zan, gizon bat egon zan hor behien bizi izen zan, ta ba gerra ostien zaku-riztiñekaz eñiko ogidxe jaten gendun. Zaku-riztiñek bakizu zelakoak dizan? Zakuek ekarten dotsuzen /ekartentsuzen/ priztiñek? harexekin nahastien ogidxe, gerra ostien jaten giñun. Ta gizon batek hor behien bizi zen ha gizona, ta esan eban /esaban/ ba "¿que dicen los papeles? " esan osten /esasten/ periodikuek ba urten eban orduen be, ta tabernara joan zanien: "¿que dicen los papeles? " ta esan dotsien /esantsien/. Erderaz ein biher izeten zan sarritten ta, "¿que dicen los papeles? " ta "pues esto y esto y" ba esaten eben eurek zer ta: "decian". Zelan esaten ban? "decian", ahaztu jat. "Decian" ez dakitz zelan, baia "pero mas grande es el hambre", baia ez dakitz zelan esaten eban harek gizonak. 
- Ahaztute? 
- Baia zelan izen zan ba? sarri akorduen euki dot eta, oin ahaztu jat. 
- Trankil. Eta hori gizona nungoa zan ba? 
- Hor behekoa izen zan. 
- Zelan deitten da hori etxie? 
- Horrek etxiek "Errementaridxe", "Errementaridxa" deko etxiek, baia oin harek Gernikera joanda dauz. 
Libe izena
Ajuriagojeaskoa Loroño, Gregori
- Euskerazko izenik ez? 
- Euskerazko izena esango dotsut /esangotsut/. Ni hona ezkondu nitzenien famelidxe izen naben, ta hemeko amak, gizonan amak, Libe gure izen ban ipinttie izena nire alabieri, ta halantxik ipini be ein jakon. Ta Francon denporakoa izen zalez, ba esan euskun /esaskun/ abadiek, kastigeute beste leku batetik hona etorritte egon zien abade bi kastigu moduen, ta harek abadiek esan euskun /esaskun/: "nik Libia ipingo dot" esan zestan /esasten/ esan euskun /esaskun/ bautidxetan joan giñezenien, "Libia ipingo dotset, baia zeuek Libe deittuko dotsezue" esan euskun /esaskun/. Bestetarikoa izen zan, Francotarra ez zan izen abadie, ze kastiguz hona botaniko izen zan ta hemekoak beste leku batera bota zittuezan, berton egon zienak. Abadiek majoak egon zien hemen ta botau boteu ein zittuezan hemetik, ez dakitz nora bota zittuezan. Ta hona etor zien beste batzuk kastigu moduen. Ta horixe esan euskun /esaskun/ abadiek: "beittu, nik Libe ezin dot ipiñi" esan euskun /esaskun/, "baia Libia ipiñi eingo dot hemen, baia Libe deittuko dotsezue" esan euskun /esaskun/ abadiek. 
- Eta Libia jarri dotsazun orduen alabieri. 
- Ta Libe deittuten jakon. Ta nire alabiek Libe eken izena. 
Gorpuzkinen datuak botilan gordeta
Alegria Goiri, Fernando
- Kanposantuen zer danak zulo baten enterretan biezan eta nun enterretan biezan danak? 
- [Plegan] joaten zan. Karo bat edo bi alkarren ganien bai, sardiñe lez. 
- Nortzuk dien jakin barik? 
- Nortzuk diezan harek iñok ez zittuzen jakin, horra apurtute etor zien-a. Ta apurtute etor zien, odola ta dana, nik harek danak ikusi nittuzen eta ya pareute egon nitten, lelengoan billur handixe emoten osten, baia ya gero akostunbre neuen aitteaz, aitte euki nauen horretarako oso baliantie, balixo handiko gizona zan. Batzuri berak ipitten otsien zeuzer tope otsen seiñen batzuk-do boltsilloan-do topeten otsenari, gure aittek bastante euki eban eskola eskolatxue orduen denporatarako, ze ariñau han ibil zen Gernikeko letxeridxara ibil zen ha be, kaballuaz karratoieaz, esniek eroaten-a, apur bet euki ban eskolatxue. Papelien eskribiduten eban nor zan-do, eta botillien ipintten eban kortxoa ipinitte, berana zera hori zen. Ta etor jakezan batzuek Gipuzkoa aldetik, eta atara eta eroan be ein zittuezan, hiru edo lau-do dekot memorixen eroan zittuezala hara atarata, hori badekot akorduen hori badekot. 
- Zure aittek apunteu bazelako izenak. 
- Bai izenak apunteu ta botillen barruen ipiñi kortxoaz-a. Ta nik orduen hamalau urte, bai hamalau urte euki nittuzan, hamalau urteaz ya apur bet, apur bet espabilleute egon giñen ze gosiek espabilletan deuela esaten deue personie. 
1923koak erregistratu gabekoak
Alegria Goiri, Fernando
- Eta errepublika sasoiko ze akordu dekozu? Muxiken eitten zien holan mitiñek edo errepublikanuen geuzek-do? 
- Bai, bai, mitin batzuk-ta hor eitten zien. Mitin batzuk, baia oniño ba guk hamalau urtegaz ba holako [zoñorik] oniño. Zera egon zan Primo de Riverak-do pare zanien errepublikako zerien, harek bai ein zittuzen aiuntamientuko rebisiñoak eta geuzek eta gu egon giñen hogeta bost giñen du kinttoak, "veinti tres"koak, nire kinttoak hogeta bost izen gara Muxiken. Ta hor egon zan sekretarixoa zan gixajoa, bago bat, bagoa izen ei zen bagoa, gero etor zanien aitutamientuko errebisiñoa gu falta giñen hor, papeletan falta, eta hor egon zan abadie, don Baldomero abadie, zintzoa eta militar gogorra, haregañe joan zan sekretarixoa, pasetako libruetan bille eta harek negeu, bape emon ez, ta Frantzixera eskape biher izen eban sekretarixoak. Frantzixen pare zan tranbiarixo ha, kobradore. Dirudun gizona, dirudun gizona zan, eta Frantzixene gon zan harik eta hau asuntoa kanbixeu artien. 
- Zer zan muxikarra sekretarixoa? 
- Bai, muxikarra bai. Hongoxe tabernako, tabernan euki eban arrebie. 
Gaztetan beti beharrean
Martitegi Iturrioz, Felipe
- Ta ba holantxik. Baia gure gazte denporie, gure gazte denporie, ze esango dotsut ba? biher ta biher, ta domeka arratsaldie harrapetan bazan jai, ta astelehenien-do jaitxue izen ezketiño Gernikera, baia oin ez, oingo moduen ez. 
Berandutxu etorten bazara, hurrungo goizien goizetik altxe biher. Ta oin lo, gaztiek lo eitten dabe oin. Gabaz juergan eitten badeue, egunez lo. Ta "¡vivir y viva la virgen! ". Bai, halantxik de-a. 
- Ta lehen biher ta biher. 
- Ta lehen biher ta biher. Hau, guk erromerittik, bueno jai bet izen badan urrixen atzena edo holako jai bet, berandutxu etxera etorten giñenien, hurrunguko goizien aittek ariñau altxe ogetik ta biherrera. 
- Baserriko biherratan. 
- Baserriko baserrixen. Guk hementxe ataten giñun bizimodue, hementxe baserrixen. Zuen aittittek eta amumak ataa deuen moduen. 
Idiarentzako baba, zahia eta ardoa
Urkiza Etxebarria, Jesus
- Ta entrenatako ze emoten zotsazun idixeri-ta probatako ta ze jateko edo ze? 
- Jan guk? Guk geuk ezebez, ididxeri babie, ididxeri babie ta gabetan horra Zorrontzara joateko ba ardaua emoten notsien gabien. 
- Ardaue? 
- Bai goizien babie ta zahidxe ta gabien ba jatekoa ostantzien ta ardaua. Ba sarri euki giñun ogetik jai ta mantetute mejore dittezen apur bet ta izerditten egoten zien korta, ta. 
- Ta ardauek ze eitten otsien ba? 
- Ardauak berotu, berotu, bai. Hemen koadrilla bat junteu zen gero ba jokatzeko ba euren artien, ta harek pageu ostiezan ardauak-ta. 
- Bai ze merke ez dotsun urteko ba. 
- Ez, ez zauen zorrik-do, baia pozik hantxe zerien-a. Nik neuk ez betiko jatordue bai, baia babie ta zera ardaua ba koadrillien konture. 
- Ta zemat ardau emoten tsazuen ba? 
- Bakotzari azunbre erdi ardau ingeru. 
- Zemat da hori? 
- Litro bat. 
- Litro bat. 
- Litro bat bai. 
- Eta bestiek be hori emoten bien, beste probalarixek -eta be bai ardaua-ta emoten zotsien? 
- Bai, bai. 
- A orduen normala zan? 
- Bai, bai, bai. Ardaua holan proban-a dabillenak asko, babie, zahixe ta ardaua. Bai, bai esaten euen honek Santi Morga, hemengo Morgako bat, afanekoa zan ta idixek be onak eukitten zittun onak beti ta oillotan be baztarrak eukitten euen. Ta andriek esaten euen eurenien jaixoten dien arrutzek erdixek idixek jaten dittuela, gizonak erregular gabetan arrutzek, bai bai. Ta proba asko irebazten euen, asko, idixek be kapritxokoak ekezan ta, beti zan, "nor? " ta "Santi Morga". Ta Santi Morga ta bai, Ibarran zera zan hori, andrien aitte. 
Buztarriak zelan egiten diren
Urkiza Etxebarria, Jesus
- Eta Buzterrixek? 
- Buzterrixek ein ein biher. Neuk be Barrutabeñan orduen buzterrixe eitteko pagoa edo intxurre edo holakoa izeten zan, en /bidana/ biher dana. Ta ze eitten euen? Ba pago batek zera bada, zirkunferentzi handitxu bada, laurendu zirixekaz ta gero presara bota. Ta neuk be ezin neun topeu zerik, buzterrixe, oniñogarren buzterrixe kamaran dau, ta laurendu ta han uretan euki /bidanerako/ biher danerako. Ta hara handik atara ta ekarri ta Mendigurenen /eisten/ ein osten Morgako buztergin batek. Buzterrixek holan. 
- Merkiek be ez zien izengo ezta? 
- Tire ba. Orduen orduen be, orduen be dirue kostetan zan-a, baia ba /bideunak/ biher deuenak /bideu/ biher deu ta ein ein biher. 
- Orduen zer zan intxurre ta... 
- Intxurre ta pagoa jeneralien, urkixe be bai, baia jeneralien hori. 
- Ta esan dozun hori "laurendu"-eta eitten zala-ta. Zelan eitten zan? 
- Laurendu zirixekaz, honekaz porriegaz jo ta arrakalatu erdittik ta gero erdi bi eitten zan lelengo, ta gero, ha erdixe, ha be erdi bi, ta gero segiduen ein biher ez badeu uretara bota siketu ez ditten, bai gogortu ez ditten. 
- Ta gero berari be ze emoten jakon ganetik, barnixe moduko zozer, edo ze emoten jakon buzterrixeri? 
- Seboa guk. 
- Seboa? 
- Bai. 
- Seboa, ta zetako izeten zan seboa? 
- Arrakaletu ez deitten. Lelengo egosi eitten zan buzterrixe balde baten-do, ostantzien arrakalatu eitten dala ta sostenitako ta gero seboagaz bai. 
- Baia buzterri bat bizi guztireko, ezta? 
- Bai zera! Bai zera, ke ba! 
- Estropietan zien? 
- Bai, igual idi pareja bakotzeko ba buzterri bet-do, halan. 
- Baia zemat zematero barriztu biher izeten zan buzterrixe ba? 
- Buzterixe barrizteu ein lei, baia segun nundik. Kasu baterako, idixek kokot handixe badeko, ba orduen hemengo zera naseittu ein /bitsezu/ biher dotsezu ta /eittetsie/ eitten dotsie barrutik jan, ta adar-ekuek-ta. 
Perratokiak Zugastietan eta Urrutxun
Urkiza Etxebarria, Jesus
- Herradurak-ta? 
- Herradurek Zugastan oin zerak dekona, zelan da, Angel? 
- Bai. 
- Harek eken han, oin etxie eindde dau, han herratokixe. Ta han herratokixen herraduretan zien hemengoak, ta ostantzien ha baiño hobie zala-a, Urrutxure etorten zan Zorrontzako herradore bat, Txomin, ha etorten zan. Ta harek herradureu ta bueno. Herradurek oin iñor ezin lei topeu herradore bat be iñun, baia orduen sasoien ba edozein egunetan joan Zugastara ta berak ipintze otsun gero egune be ta gurieri be horrako probarako, ze pisue ekien txikitxu, gitxitxu. Eitten euen laban, ta horrek herradureu zittuen ta herradureri ataa zetsiezan punten gantxoak, hauxe itzetielez ebai zerriaz lelengo, ta gero, dobleu ebatu deizon behieri, halan /zertusten/zertu osten, bai. Horrek horrek ba biher asko eitten euen Hipolittok. Eta Urrutxun ez daitz egunetan edo noz egoten zan, bai, Txomin. 
- Ta orduen Gorozikeko danak Zugastara bajatu biher. 
- Bai Gorozikekoak eta Iburrikoak be bai, danak. 
- Ta Eutzaganekoak-ta? 
- Eutzaganekoak be bai. Ta ostantzien, Zorrontzan, horrek Txominek beren herratokixe Zorrontzan eken, baia fazilidaderako Urrutxun gero beste bat monteu euen, herratoki hutse, bai. 
- Urrutxun nun? 
- Urrutxun han Santi bizi zen hegalien, han. 
- Han Santi beste alderdixen edo bertan Santin. 
- Santin partetik, bai, bai. 
- Eta herradurak-ta be diferentiek izengo zien ezta? Idixetzat izen edo astoantzat-do. 
- Sendoaua, bai, bai diferentiek die total. Oin, idixentzako beti sendotxuauak behixentzako baiño, ta tamaiñue ze /bideuen/ biher deuen eta holan herradoriek zertzen euen. 
Artezilari lana
Urkiza Etxebarria, Jesus
- Gero horrek Lemoakoa zementoko etor zen, hareri /emontsen/ emon zotsen erdixe-a, ta horrexek /esaesten/ esan esten, gizona majoa, bai. Ta "Jesus" ta "zer? " eta" zuk erretireute egon ein /bizenke/ biher zenke ze urtiek eindde dekozuz-a. Ta baia beste geuze beat ein /bidu/ biher dogu apur bet gehitxuau geratu jatzun. Lehen zauzelez "como" eskabadorien txofer moduen ta zera, ba ipiñiko zaittut "como artillero primero", ta halan /ipiñisten/ ipiñi eisten eta halan zertun be eitten nitzen. 
- Artilleruen biherra zein zan ba? 
- Artilerruen biherra horkoxe etxe errotakuen osabie izen zan artillerue ni sartu orduko, ta izeten zan, barreneu ta gero ha kargeu polboriaz, tapeu ta zer bat, pistoa bat izeteko moduan, "un detonador "-edo esan gontsen guk. Ta hareaz sue emon ta harrixe apurtu. Ta handixe geratzen bazan, harri handitxue geratzen bazan harek eskabadorien zeraz horrek oin dabizen zerak, halakoakaz apurtu txikixauak, eta gero, patxakadorera, gero trituradorara, gero klasifikeu ta biherra. 
Bolbora eta Guardia Zibila
Urkiza Etxebarria, Jesus
- Ta polborie-a nundik ekarten zenduen ba? 
- Polborie zeretik, zelan da? hemengo.. 
- Emaztea: Galdakanotik. 
- Galdakanotik, Rio Tinto. 
- Rio Tinto? 
- Emaztea: Galdakanon estaziño eurrien-do dau. 
- Bai, estaziñotik gora joanda. Guarda Zobillek-ta etorten zien hona, ta Jesus! 
- Hona kanterara Goarda Zobillek? Zer dala ta edo zetan? 
- Zaintzen. Aber ETAri pasetan botsu-do, antza. Bai, bai, bai, bai. Sei-ortzi guarda zobil etorten zien. Furgonetan muniziñoa, ta eurek atzetik eta eurretik "como escolta" etorten zien, bai. 
- A baia eskolta moduen. Orduen? 
- Bai, bai, bai, bai Guarda Zobillek bai, Guarda Zobillek ea zeuen biherrik eitten, zainddu geu, nundik gabizen ta zer eitten dun ta holakoxiek. Ta batek eskatu /eisten/ ein osten: "Oye, no se el nombre pero me podias dar un par de detonadores o tres? ", "no" esan notsen, "no, tengo la obligacion de no dar nada a nadie, ni al guardia ni a otra persona". "Hombre, nosotros queremos para hacer las pruebas". "Oye, para eso teneis alli en Rio Tinto y vais alli y alli os daran las pruebas". Halantxik. 
Ajuriako eskola
Duñabeitia Gandarias, Ricardo
- Zuek izen ziñien lau neba-rreba. 
- Bai. 
- Zu zematgarrena izen zara? 
- Ni gaztiena -Zu gaztiena. Eta hemen zuek eskolara joan ziñien umetan? 
- Bai eskolara Aixuxera (Ajuriara). 
- Aixuxeko eskolara Joan ziñien. 
- Bai. 
- Berton, danok joaten ziñien hamendik Aixuxera edo... Nungo umiek batzen ziñien Aixuxen? 
- Honetakuek danak, honetakuek Aixuxera joaten zien, danak. 
- Ta oiñez? 
- Ai, ze ba? Oin pentseten dozu kotxien halan ta astoaz ala? Oiñez, oiñez, eta txokolatie eta ogidxe karteran eberdidxen jateko, ta gero bidxen bittartien ba han olgetan-a, holakoxe geuzak. 
- Ta Aixuxen ze egoten ziñien neskak eta mutillek danak batera? 
- Han danak batera egoten zien. 
- Danok alkarregaz. 
- Danak batera. 
- Eta eskolie nok emoten otsuen edo... 
- Orduen zerak be bai, maistriek. Han maisurik eta holakorik ez zan egon, maistrie egoten zan. 
- Danontzako maistra bat. 
- Bat, bat egoten zan. 
- Ta zein zan akordetan zara? Izena-do? 
- Bai zera! Beran zerak eitten, orduen eskuseurik be ez zan egon ta, zera unikamente lapiko bat egosteko koziñie, txapie-a, ta ha hara erretireten zan. Gero kanpoan be egon zien baia harek kanpoan barik barruen. 
- Ta eskolie nun emoten zenduen Aixuxen? 
- Ba untxe dauen lekuen. Betiko lekuen, hantxe, hantxe bertan. 
- Eta hori maistriori nungoa zan? Kastellanie zan edo euskeldune? Euskeldune zan edo erdeldune? 
- Orduen ha erdaldune zan bera, erdeldune zan; euskeraz ez dot pensetan ekizenik be. 
- Orduen eskolan erderaz ikesi zenduen? 
- Horixe bai. Ta eurreko alderdixen Franco, ha zera kuadrue ta azpiko alderdidxen kurtzie dala ta ez daitz zer eukitzen ban; baia Franco eukitten bana bai. Ta "Cara al sol" kanteten gendun kanpora urtenda, banderie zertunde. 
Ta gero bajatukeran be "Cara al sol" bajatukeran be. Horren danak. Jesus! 
Dotrina eta lehen jaunartzea
Duñabeitia Gandarias, Ricardo
- Eskolan erderaz ikesi zendun haregaz maistriegaz. Eta dotriñe? 
- Dotriñe zerak emoten ban, abadiek emoten ban dotriñe. 
- Ta nor zan abadie han sasoien? 
- Orduen denporan, bueno... Orduen ez daitz ba, nor egongo zan Orbe. 
- Orbe? 
- Bai, horixe zera, zerekue, Moruetakoa egon zan orduen. 
- Amorebietakoa? 
- Moruetakoa. 
- A, Muruetakoa! 
- Bai, haixe egon zan. 
- Eta zu zemat urtegaz hasi ziñen eskolan. Gerra eurretik? 
- Gerra eurretik, horixe bai. Gerra eurretik hasi nitzen ni ze primera komunion in nauen eurreko, hamen frentiek etorri zienien, eurreko zortzi egun-do ariñau ta! Nik esaten in naben primera komunionen in eta hil in bihar izaten nixoan ta, esaten in naben! Zortzi bai, horretaxik. 
Erreketeen meza; auzoko etxe batean luzaro
Duñabeitia Gandarias, Ricardo
- Hemen zerak-a, reketiek egon zien eta hor mezie-a entzuten genduzen domeketan-a. 
- Nun? 
- Hametxe, zerien, Joxepan zerien etartien. 
- Joxepan etartien... 
- Mezie emote ben, kapillaue egon zan hor, erreketiegaz e, ta mezie ta horrexek entzuten genduzen guk. 
- Ta reketiek emoten bien mezie? 
- Bai. Reketiek emote ben, eurek kapillaueu eukien ta. 
- A, euren kapellana. 
- Bai. 
- Ta eurek nun egon zien, etzeren baten egon zien? 
- Hor ez daitz zelan manejetan zien, nun egoten zien edo behintzet domeketan edo zeretan-a mezie emoten ban hor kapillauek. Bai, horidxek zerak. 
- Ta zuek zelako relaziñoa euki zenduen bertokoak reketiekaz? 
- Guk relaziñoa ze euko gendun ba guk? gu ba isilik ta zerien. Beste, beste zerik ez gendun eukitzen guk. Guk han beherengo etzien hantxe, zuk ez zenduzen ezetuko, Gaizka bai zuk, Gaizka horkoa ezetuko zendun ba, Gaizka hildde dau baia, Agarrebehekua esate jakona, 
- Agarrebehekoa bai, baia Gaizka hori ez. 
- Gaizka ez zendun ezetzen? 
- Ez, ez naz akordetan. 
- Karmelo bez? Lourdes bez? Harek hiru neba-rreba zien ta. 
- Ba ez daitz, ez daitz. 
- Haurek, harexek. Ba han egon giñen gu luzeroan be gero. 
- Agarrebehekon? 
- Bai Agarrebehekoan egon giñen gu. Hemen ezer ez euen ta. 
- Baiña zer dala ta egon ziñien han ba? 
- Ba han ba, hamen ezer ez euen ta han ba jaten-a, ta zerien-ta, hantxe egoten giñen gu. 
- Seirok han? 
- Ze seirok, seirok. Harek bestiek zera-a euren etxien planteu zien Joxepa-a, Joxepan zera eta Xixili difuntue eta Joxepan amagiñarreba eta harek. Harek beste anaidxe bidxek, harek hara zertu zien baiña gu hara junda egon giñen. 
- Zu ta ama bakarrik. 
- Bai. Ta eurek? Eurek euezan zera ta tia difuntie ta Bittor difuntue ta harek, ta zerakin, gu han egon giñen. Bai historiala bakogu hor. Hortik Okatik etor giñen zerera, hortik Okolo azpittik hona arte etorri giñen. 
Maistra gogorra
San Anton Baraiazarra, Basilio
- Eta ze egon ziñien neskak eta mutillek Meumeko eskolan danok batera? 
- Danok batera. 
- Ta maisue edo maestrie zer euki zenduen? 
- Bidxetara euki gendun, baia en jeneralien maestrie, en jeneral maestrie euki gendun. 
- Ta nor zan hori maistrie? 
- Bai, esango dotsut ba, bueno. Zemat urten diren, ta gero hortik Anbrera joan zan, maistra baltz bat. Joder. 
Harrapeu baneke hor hortxe kurban hilko neuke. Hak emoten oskuzen emotekuek guri. Baia emon be zelan, hotz dauenien, pentseu e, atzamarrak holan ipiñi erain oskuzen drauiegaz goittik behera. Mekauen, sartute agoan harek negar eindde baiña hantxe mokue daridxola. Negar eittiegaittik ha berez ta gero Anbrera eroan ei dxuen ha. 
- Eta nungoa zan hori maistriori? 
- Ba horidxe, ez dakitz nungoa zan. Maestra morena bat zan. Nik e joder, orduen zer esango dotsut ba? Gerrate eurretik egon zan ze Meumeraiño joan ezin, nik bestieri segidu ezin. Berez be eskasa izen ei nitzen ta gero maestriek iñoz ba beragaz lo eitteko esan eta mekauen la puta, zabaldu atie eta emon ariñeri ta etxera. "Neuk, neuk ein zugaz lo? " ta etxera! Ze esaten dabe txikitten ba lodidxe nitzela-a, baia nik gero ba pentse eizu, hamazortzi urtegaz soldadutzarako tallarik ez nabela harrapeu ta ibilli nitzen. Zelakoa izen nitzen umetan. Ta gero gora hazten itzi be ez, ze gottitik beherako palukadakaz bajatu beti hankak. 
- Eta eskolara orduen esan dozu, maistrie zer zan txarra? maistrie txarra izen zan? 
- Txarra ez zan izen, baia ikesi derrigor ein biher gero. Baia joder, joten hasten zanien. Ta zu, berrogeta sei umeri maestra baten zozer ein ein biher, ta batzuk ba orduen gero eskolatik urtenda beste eskola batera eta eskolatik urtetan bazun ta biherra izeten zan. Ta batzuk gizon zatidxek, honako gizon zatidxek batzuk eskolan. Ta hainbeste domiñetako jo edo zeuzer ein ein biher, ostantzien maestrie bera jan eingo eben eta, eingo eben ez, ein eingo gendun. 
"Tokadak"
San Anton Baraiazarra, Basilio
- Lehen kanpaiek, geur egun kanpai danak die bardiñek. 
- Bai, baia hiltzen zanien bat tokadak esaten dxakon hamen, tokadak, tokadak, kanpaiek joten zien, dra-ra-ra-ra. 
"Ene ze paseu ete da? " ta ensegida danak enteretan zien. "Zer? " eta "Fulano hil da", kanpaiek joten zien lehen, oin ez die joten hemen be. 
- Baiña ez zenduen diferentzidxetan kanpai kopurue andrazkoa izen, gizonezkoa izen? 
- Ez, ez, ez gendun... 
- Ta etxe bat edo baso bat-do erretan bazan? 
- Bo, etxe bat erretan bazan ba gero etxe erriena batzen lagun bi. Hantxe batzen zan dirue. 
- Emaztea: etxie erretan bazan, suek urtetan ebanien kanpaiek. 
- Kanpaiek. 
- Bai hori. 
- Kanpaiek joten zien. 
- Gogor. 
- Gogor. Ensegida jente dana batzen zan, ensegida jente dana batzen zan. 
Kartzelan jateko txarra
Ajuriagojeaskoa Loroño, Gregori
- Maletak euki genduzen artien pepin bizi giñezan han, baia gero maletak kendu. Ta bertako jatekoa jan ezin guk, eurek emoten ebena. 
- Zeba? 
- Ba ganora bako jatekoa. Ha kafesnie sotanoan egoten zan holako untzi baten, Ta eskillarak bueltakoak egon zien hara sotanora ta "¡el desayuno! " zarata eitten eben, ta txarridxen ozaliek bakizu zelako kolorie eukitten ban? eukitte ban haixe modukoa, goittik behera ikusten gendun goazela ta atzera buelteu ta gora. Jan barik. 
Bizkargi eguna
Ajuriagojeaskoa Loroño, Gregori
- Hamen Ariatzako Santa Kurtzek-ta lehen zelakoak izeten zien? 
- Santa Kurtzek oingo antzekoak lehen be. Bai, nik beti antzekoak ezetu dotaz /ezetutaz/ hemengoak hemengo Santa Kurtzek. 
- Ta Bizkergikoak? 
- Bizkergikoa Santa Kurtz egune, maietzan hirue. 
- Bai, laster, hille bete barru. Eta gero hurrengo domekan be bai joaten ziñien? 
- Ez, ez zan egoten. Hurrungo domekan egoten zala esaten eben, baia hurrungo domekan ez zan joaten. 
- Maiatzien hiruen. Ta zer egoten zan Bizkergin? Bizkergin zer egoten zan han sasoien zu umie ziñenien? 
- Ba erminttie dau han. Ta Aitte Kurtzekoa dau han Bizkergin. 
- Ta zer, mezatara joan eta listo? 
- Ba mezatara joan ta han kurtzien txakur zera txantelak emoten zittuezan eta gero herridxek zaragidxe eroaten eban ta haregaz txantelaz ardaue debalde. 
- Ta zer zan hori txantela? 
- Ba txantela emoten ban ba zelan hara kurtzera, letaiñie egoten zan, ta hara zelan allege egon garien letaiñien. 
- Ta letaiñie nundik nora joaten zan ba? 
- Letaiñie joaten zan: Besaizera urteten eban ta gero Besaizetik gora hona Billaure, ta Billautik Kurtziatik Bizkergire. 
- Eta han batzen ziñien ezta, Larrabetzukoak gaztiek, Zorrontzako gaztiek, Gorozikeko gaztiek? 
- Bai, jente asko, jente asko joaten zan, asko, asko. 
- Bai? 
- Bai, asko joaten zan. 
- Ta Muxiketik be asko? 
- Danetik. Bizkergire, Bizkergi famosoa zan. 
San Juan bezperako abestia
Ajuriagojeaskoa Loroño, Gregori
- San Juan suek bai etxien ein. 
- Eta inguruen jantzan edo kanteu-do eitten zenduen? 
- Bai eitten zan. 
"San Juan bezpera gabien abadiek hasarratu zien ez zeben besterik egiten alkarri muzturrek heusitte. "
Baia ez zeben entzun gure izeten. 
- Eta zer sorgiñek erretako edo izeten ei zan, ezta San Juan suek? sorgiñek erretako ta - Bai. "Gure soloan suberik bez! " esaten gendun lehen lelengo lelengo, sugiek emoten oskuen /emoteskuen/ billurre ta, suberik bez. 
Herriko istorioak, kontakizunak
Ajuriagojeaskoa Loroño, Gregori
- Mozkorra hartute otson /hartutetson/ andra bateri gizonak. Ta esan otsen baze: "gehidxau" esan otsen andriek etxera etor zanien: "gehidxau ez dozu tabernan hankarik ipingo" esan otson. Ta gero ba gizonak e hurrungo tabernara joan zanien ba tabernan hankarik ez ipintzeko esan otson ta hankak kanpoan diela baia ardaue edan biher. 
- Suhia: Ta hori bestie jeusi zana basa artera ta bestiek "[...] " ez otson esan ba jeusi zanak? Basa artera jeusi zen legune. 
- A bai. Mozkorragaz baserrire, basie dauen lekure jeusi. Ba bestie joan zanien ha be jeusi basa artera, ta ba: "joño! hor dxauk hemen" esan ei otsen batak bestieri. Ta "tapeu hadi tapeu" bestiek, basiegaz tapetako. 
- Hori zer muxikarrak? 
- Ez daitz nor izen zan. 
Astoa kanpaiak jotzen
Alegria Goiri, Fernando
- Bueno erromerixetakoak ba. Trastokeri batzuk-ta bai eiñikoak-ta bai bueno. Abadieri ein notsen nik hamen bat handitxue, handitxue ein notsen. Abadieri ya euko nittuzen hamasei-amazazpi urte-do holan. Hor kanposantu, torrien azpixen dauz sokak, kanpaien soka handixek dauz hor, ta akorde dxaten burdi-okie eroan biher dotela /bitela/, burdixen honek burdixek amarretako azpigarrixegaz-ta horrek geuzekaz, kordel luziek egoten zien orduen, hogeta bost metro ingeruko sokak. Hartun etxeko sokie ta joan hara ta hareri amarre notsen, -erretire ein biherko dogu /biku/ hamendik-, amarre notsen kanpaien kanpa-okari, ha burdixe, sokie. Ataa neuen kanpora, kanpora ataa neuen kanpora eta solo bat alboan, tabernien han baserri-txie dau, haren atzien dau solo bat, bedarragaz, on be holantxe dau. Astoari amarreu ha sokie, ta astoa mobitzen zalez bedarra joten, kanpaie joten: "danba ta danba, ta danba ta danba". Ezkuteute ni, hor dator abadie, illuntzie e, illuntzie ya gaba gaba eitten, hor dator abadie nor dabillen ukusten, ta tunel moduen eitten harek entradie kanpa zerak-ta argixe botaten eban nor dan ukusten, ta klaro han iñor ez eban ukusten, sokak dabizela harantza edo honantza. Ta ez zan atrebiduten gehixau kanporantza urtetan, eta hor doa abadie hori billurregaz etxera ta nire astoa kanpak joten. Ta gero ein eban han egunien, partide bat denpora asko ein banien, solte neuen asto hori alboko zerekoa zan-ta, baserrikoa, solte neuen astoa hori ta ein neuen bakie, baia gero nor zan tope biher zan, nok ein eban hori. Nik ez daitz nundik edo handik, tope neue hille beteko bakaziñoak euki nittuzen etxien domekatan, hille osoa urten barik aittek kastigue emon osten, hamazapi urte-do holan eukiko nittuzen. 
Ezpata-dantzan "Gora ta gora Euzkadi" abestearren kuartelera
Martitegi Iturrioz, Felipe
- Ba bertan, bertan, bertan itzi giñun karneta bertan itzi naben, ta etor nitzen neu zapatu baten. Etorri nitten ta domekan joan nitten erromerixera, Zugastara, Zugastan eitten zan erromerixe, baia Gerniketik-ta etorten zan Zugastara jentie, Zorrontzatik eta Gerniketik bueno holantxik jentie, hor erromerixe terriblie zan. Ta etorri gara horra, joan naz horra ta "Txikito" esaten otsiena, hemeko bat "Txikito" ibiltzen jakun ezpata-antzari erakusten, "Gora ta gora Euzkadi, trantrantrata" indde, ba ezpata-antzari erakusten hor, ta korreaje dobliaz ta pistola bi alderdi banatan. 
Mekauen la mar, ikusten dot ta ikeratu nitten, esan naben baze: "'Gora ta gora Euzkadi' ta oin pistola biaz ta korreaje dobliaz? ", ba etor jaten eta esan osten baze: "Ze Felipe? ", "ba hamentxe" ta "ba bixer Gernikera joan /bizu/ biher dozu Goarda Zobilletara deklaraziñoak emoten". "Ta oin zer? ", "ba 'Gora ta gora Euzkadi' kanteu" /esasten/ esan osten, "'Gora ta gora Euzkadi' kanteu ta" "Heuk erautsi euskuan! ", berak erakutsi oskun kantetan-a, ataa netsen tarjetie tarjetie ataa netsan ta esan netsen baze: "bittu, ez Goarda Zobilletara ez Marra Zobilletara", gehixau niri ez osten txintik be atara. Ta arrebie entereu zen ensegidako, hartun ta kartzelara. Lelengoan harrape baeuen, ta ezebez ein bakoa, ezebez! koitteda bat! baia esne-altzen ibiltzen gintzezan ta zentralien hor ba abadie hor be hil eben, baia zentralien parte emon zotsiela, hamen behien zentrala dauen lekuen, parte emon zotsiela zerari, milizianueri, ba ha abadie hiltteko ta ha koittedie, esnie eroaten zotsien hareri zentralekoari ta Bilbora saltzen gendun guk orduen esnie. Letxerue izen zan partikularra bera, baia Bilbon egon zan hemeko Iburriko don Juanen arrebie, ezkondute Manologaz Bilbon, ta harek eroan euen arrebie hara, ta handik, ba euki giñun zera, amistadie handik euki giñun. Ta gero, eroan ebien kartzelara ta atara giñun ha, Jainkoak dakizen moduen atara giñun ha, baia firmantie orduen alkatien andrie izen zan, ta gure ez txarrixek firmeu ez dekela kulperik eta atarateko, firmeu gure ez. Ta bueno, atzenien atta giñun ta aitte difuntue kartzelatik ekarri giñun hiltteko. Gero kontajixeu ein zen, kontajixue, ta ensegideko hil zen. Ta halantxik gure gazte-enporie. 
Eskolan banderari musu eman behar
Etxeandia Etxeandia, Mari; Isasi Amuriza, Amaia
- Mari: Nik errepublikako akordurik ez dekot. Orduen, orduko akordue ez dakitz nik besterik adxuntamientue egon zan oin soziedadie dauen lekuen, ta gero batzokidxe egon zan ¡Maria bizi dan lekuen. Ta nik akordue gure aittitte zan izen zan batzokiko neusixetaiko bat, ta republikan akordurik ez dekot nik. 
- Ez? ze eskolan kurtziek-ta kendu ebiezan... 
- Oin baten bai, umiek izeneittik be, gure instintoa euki gendun. Eta emon oskuen zer bat, esplikaziño batzuk, ta orduen etor zien, oin ez naz akordetan, baia kanpoko batzuk. Ta banderie ekarri eben, oin ez dakitz zelako, oin por ahora ez dakitz, ta ha diskursoa ein nauenien nik librutik /esastien/ esan eustien ba banderieri mosue emoteko. Ta nik beti euki dot neurie, ta bakizu ze ein notsen? holan, hartu banderie ta eskueri mosue emon banderieri emon barik. Umie izeneittik. Oin ha igual izengo zan errepublikako banderie, nik ez dakitsut hori. 
- Amaia: Franco hasi zanien, gerraostien. 
- Mari: Gerra eurrien joan nitzen ni eskolara. 
- Amaia: Bueno, zuk gerra eurrien be, ni lau urte gara, nik sei urte zuk hamar urte. Asko gehixau ez, ze sei urtegaz hasi eitten zintzen eskolara ta gero urten [...] bete orduko - Mari: Ez dakitz zer izen zan hori bai akorduen, baia nik... 
- Amaia: Ta gero Francon sasoien ba banderie. Ta eskue altxeu ta kanteu ta hala! 
- Mari: Hareri banderieri mosue ez notsen emon, banderie bai hartu, baia neure eskueri emon mosue. Umiek izenaittik hantxe egoten da beren zertxue. Hori ez jazt ahaztuten. Horixe ez. 
- Amaia: Baia guk kurtzie beti eukin geñun eskolan e. Bai, guk bai, gure eskolan bai. 
- Mari: Nik be ez dot ezetu kurtzie-ta kendu deuenik-ta, zer errezuek-ta eitten genduzen-a. 
- Tere (atzetik) : ta Francok erretratue. 
- Amaia: Bai hori bai, ta banderie ta hareri kanteu eskue [...]. 
- Mari: Guk ezetu dogu, ezetuko gendun, gurien be egongo zan Francon erretratue, nik itzi orduko eskolie egongo zan, ze hamalau urtegaz izten zendun eskolie. 
Garizuma eta bekatuak
Etxeandia Etxeandia, Mari; Isasi Amuriza, Amaia
- Mari: Ta gero komulgetan joan orduko, bareurik, beti bareurik, komulgetan joan goizien, goizeko mezara joan ta komulgetako. Ya arratsaldien eta hori eitten dan moduen lehen pentseu bez. Bareurik joan biher izeten zan komuniñoa hartzeko. Ta gero konfesetan ariñau, billurretan, ze orduen konfesoriek be, dana izeten zan pekatu-a, panteu iladan ta lantzien bat konfesionarixora kontuek kontetan abadieri. 
- Ta zematero joaten ziñien konfesetan? 
- Mari: Nik ez dekot akorduen, baia hillien baten-do igual joango gintzezan gu orduen konfesetan. 
- Amaia: Baten baiño gehixau igual. Komulgetan joateko konfese ein biher izeten zeñun lelengo-a. 
- Mari: Ta dana zan pekatu lehen-a. 
- Amaia: Jantzan ein dozule domekan, ba hurrungo domekan konfeseu ein biher kolmulgetako. 
- Mari: Halan izen zan lehenau. 
- Dana kontetan zenduen? 
- Amaia: Ba karo baze. 
- Mari: Dana. 
- Amaia: Konfeseu ezkero, konteu ein /bizu/ biher dozu. 
- Mari: Preguntetan otsuen eta dana, gordetie pekatu izeten zan. Gure sasoien halantxik izen zan. Barre eitten dozu Mari Sol? Halantxik izen zan gure sasoien. Baia, erromerixera joaten gintzezan domeketan. 
- Ta horrek be konteu, han eitten zienak. 
- Mari: Ta baten /esaskun/ esan oskun ba, garizumen-a ez gendun jantzarik eitten, ta egoten gintzen han solo munetan-a jarritte ta itxaoten, abadiek esaskun baten, han egotie be pekatue dala, ze han paseten danan pentsamendue pekatue dala. Lehen dana zan pekatu-a. 
- Amaia: Berentzat izengo zan pekatu han egotie, dauzenentzat ez. 
- Mari: Oin be ez da eitten pekaturik ta lehen ez zien egongo be. 
- Amaia: Oin be pekatue pekatu izengo da. Lo ke pasa pekatutzat hartu ez duu eitten. 
12etan txapela kendu eta errezatu
Irazabal Izundegi, Maria
- Ze danak biherrien dabiz, oin lehengo moduen ez da. Soloan jentie ta behixekaz-a, ze ta hamabixek jo ta txapela kendu eta errezeu te eitten zeuezan zerien. Oin ez dau ez errezurik. 
- Hamabixetan izeten zan? 
- Antziñeko denporatan, zure aittitten denporan-a, soloan ariekaz-a ibiltzen zan, zuk ez dakizu oin arie zer da ze danak desaparezidu die-a, ta hamabixek entzuten zienien eberdikoak, txapela kandu ta errezeu eitten zan. Soloan dauenak, bera bakarrik badau bakarrik, ta lagune badeko itteurrekoa-do, ba orduen sasoien holantxik eitten zan, ni gaztie nittenien. 
Neska-lagunari ezin musurik eman
Martitegi Iturrioz, Felipe
- Ta biher ta biher ta besterik ez. Ba erromerixera joaten gintzezanien, ta nobixie ta ba nobixieri be mosurik emon eziñik ze pekatu mortala, ta luzie izen ezketiño, parkatu ez itteko modukoa. Ta inpernuko billurraz, ba mosurik emon barik egon biher. Ta oin, oin larrei, ezta? oin larreixen. Egixe da ala ez da? Oin larreixen, oin larreixen. Ta holantxik da mundue. Ta ondo eitten dozue ganera, barriz, ze gaztetan disfrute /bide/ biher da. Ze guri pase jaku gazte denporan, ba hamabost urte ta abadiek dotriñera, don Juan eta don Pedro horrek Iburrikoak izen zien, ta don Juan egon zan zerien, Goroziken, ta dotriñera, kantak ikesi dotriñekoak ta illuntzetxuen esan: "hala, oin arin-rin etxera, ze kanpaie jo orduko etxien egon /bizue/ biher dozue e! ". Ta ariñeketan etxera hamabost urtegaz. Ta oin zer? oin hamabost urtegaz, bueno, bueno, hor dabiz aidien danak. Bueno holantxik. Ta mundue zelan kanbixeten dan bakizu? holantxik kanbixeten da mundue. 
- Ta orduen zer, nobixieri ez mosutxurik emon ez ezebez? 
- Pekatu mortala. Ta luzie izen ezketiño, parkaziñorik bez. 
- Baia iñok ikusten ez banien-a, illunetan-ta egoten ziñenien etxerako bidien-ta? 
- Ez, illunetan egoten zanien bez, ezin emon mosurik. 
- Gero ez konteu abadieri. 
- Bardin-ardin ikusten deuela Jainkoak eta, illunetan izenda be. Zer ba, zer ba? ta holantxik, holantxik. 
- Nobixieri noz /emontsazun/ emon zotsazun lelengo mosue ba zuk? 
- Ba ezkontzeko egunetan, ezkontzeko egunetan lelengo mosue. Bittu zemat, ta ibil nitten ba eskolatik, eskolatik euki neuen bijileute, eskolatik bai, eskolatik. Eskolara arkalegaz joaten gintzezan, harek Zorrontzakoak zien, baia Gorozikera elizaz, ta eskolaz Gorozikera etorten zien. Ta eskolatik ein zeaz ta arkalegaz ibilitte hamen pasoan dana, elizara ta eskolara ta, danien pasoan ibilitte ba handixik. Gero ba hogeta sei urte euki zittun andriek eta nik hogeta zortzi urte ezkondu nitzenien. Ba guk arkalegaz eskolatik [...]. 
Inguruko jaietako erromerietara
Ajuria Duñabeitia, Jose Mari
- Ta zuk umetako ze akordu dekozu hamen parajien-do? Zuek hemendik, hemen mobiduten ziñien, Kurtzerora joaten ziñien-do. 
- Gu apur bet edadien hamazortzi edo gitxiau, Zugastietara erromeridxera. Zugastietaraiño joaten giñen, bai oiñez, etorri oiñez goizaldien etorten giñen-a. Ba juan trenien-do joaten giñen. Ze hamen, erromeridxe hamen be eitten zan, Astelarren erromeridxe eitten zan, baia hangodxe jokerie hartun gendun unada baten ta kuadrillie joaten giñen, neskatillek be gero tope genduzen, hurrungo bueltan gero bertan izteko, baia. Gero hurrungo tanda baten, Morgara hasi giñen ostabe ta ez daitz zemat denpora segidu gendun Morgan be, ba neskatillie topeu ta neskatillie-agune topeu-a, han be hainbeste. 
- Ta Kanpantxu partera be joango ziñien ba? 
- Jaidxetan bai. San Juanetan-ta, San Juan untxe hamen eitte da ermittetxu baten. Ostantzien Asentzidxoak eta hamengo bueltako erromeridxetara danatara, danatara joan. 
Harginek bere etxean bazkaltzen zuten
Irazabal Izundegi, Maria
- Kanteratan biherrien. 
- Bai etorten zan handik biherrien, zera etorten zan harrixek leuntzen, etxien kantoiek eitteko ta horra kanterara etorten zien automobillekaz ta ba biher eitten horraxe etorten zan, ta jaten euen hementxe, hor ezkatz, zerien, ta neuk bezkarixe ipintten notsen hangoari. 
- Ta nungo bihergiñek etorten zien ba kanterara? 
- Bueno, horko beste etxeko gizonak be hoixe biherra "canteros"-edo esaten dotsie horreri, ta ba hementxe eitten eben ta ba. Orduen etxiek be harrixegaz eitten zien orduen sasoien harrixegaz, ta hemen kanterie harrixena ta hariena be egon zan, ta harie be eroaten eben masie eitteko. Baia gero beste geuza batzuk urten zeuelez ba hor zarratu zien danak. Gernikeko Casa Vasca? ba hemengo harrixegaz dau eindee. Ta zure aittitte-a ba, aittitte edo bisabuelo izengo zan, ba lantzen ibiltzen zien ezkiñetako zerak harritxuek, eta horko beste etxekoa be bai. Klaro zuek oin horretariko, barre eitten ostie niri, neure alabak be kontetan hasten nazenien. 
- Ta bihergin asko egon zien? 
- Bueno, "canteros" ba igual lauen bat-do egongo zien. 
- Asko ez. 
- Ez ez. 
- Horrek tamaiñue badeko ta funtzionamendue eukiko eban ba. 
- Bueno, gero Etxanon be badauz kanterak be asko e. Ta harena gorrixe da, gorrixkie, ta harena gehixau, zer gahixau, benta gehixau euki eban ta etorten zan kamioiekaz-a. 
- Ta hamen zer? hasikeran eskuz eingo eben biher ezta? 
- Eskuz, eskuz. Zeragaz, "ta-a-a-a", jo maillutxuaz-a "tta-ta-ta-ta", ez daitz zelan esaten otsien eta, danak ipinitte. Hemen Goroziken zera be badau, egon zara elizan? komuniñokoa ha egoten dan lekue bakizu, harrixegaz-ta ez dakizu zelan dauen? ha hortxe eiñekoa da, han horkoxe harrixegaz. Bai ta ba zure aittitte aitte, aittitten aitte izengo zan, ta ba harek eta horko gizonak ein euezan horrek. Asike zelan dizen geuzek. 
Gaztetako San Juanak
Juaristi Alberdi, Isidro
- Aber Isidro, ta zuk ze iritzi dekozu geur egungo Ibarruridxaz? 
- Nik Ibarruridxaz ez dekot nik ez naz... 
- Oin Ibarrurin zer, lehengo Ibarrurin zer? lehengo Ibarrurin anbiente gehixau egoten zan? 
- Zatixe! Ai esan gure dozu /guruzu/ zelan bizitzen zan jentie. Lehen eitten zan erromeridxe, eitten zan dibersiño itzela, ta oin ezebez. Danak oin eskape dauie: oin ez soiñurik ez mezarik be kasik ez, ezebez. Abade batek eitten dotsu Gorozikeko, Iborriko, Maumeko, Aidxudxeko... danak. Han asko eskapeute, oin ya kasik erdidxek. 
- Jaidxek-ta ez die eitten geur egun Ibarrurin? 
- Bai, Ibarrurin eingo dittuez. Baia guk barriadan San Juan deku ta San Isidro, San Juan ta San Isidro [...] santu [...]. 
Ta Iborrin Andra Marixe eta San Pedro. Baia oin, San Juanetan be ez zala egon ezebez kasi esan ostien: jokulari batzuk egon ziela, premidxuek Gorozikera atara zittuela, besterik ez. Bolaka ta pelotaka, frontoie eindde dau, baia iñor bez esan eban, esan eben, ni neu ez nitzen joan, baiña. 
- Eta zuk hogei urte euki zeñuzenien, ze anbiente egoten zan Ibarrurin? 
- Hogei urte nik neukezenien, San Juanetan-a han erromeridxe ta jente alegrie. Muxiketik, Goroziketik, ta Maumetik, Gerrikaiztik, Albiztik, Mendatatik, "todo eso" dana hori, zona guztidxe egoten zan San Juanatan, San Juan egune, bigarrenien, hirugarrenien. Oin iñor bez, oin iñor bez. Gabaz, gabaz dau oin. 
- Ta ze lehen gabaz be, gabaz be ez zan egoten jaixe? 
- Ez, hamabixek, gabeko hamabixetan fuera! 
Eskola garaiko olgetak
Duñabeitia Gandarias, Ricardo
- Zetan olgetan zenduen? Gogoratzen zara? Akorduen dekozu? 
- Ba hamen danak. Intxaurren sasoie zanien zerien, ipiñi intxaurrek ta bat erdidxen ta ha erdikoa ataten bazendun, dnak intxaurrek guztidxek noberantzako. Horrek bai. Txopinke ta zerien ariñeketan eta horrek, holakoxiek. 
- Zelan esan dozu? 
- Txopinke! Txopinke esaten dxakon, bata bestieri ikutu eta ariñeketan haixe harrapetan-a, ba holakoxiek, holakoxe geuzak eitten zien. Bai. 
- Eta neskak eta mutillek danok batera? 
- Bai, bai, bai, han danak batera ibiltzen zien; han ez zeuen problemarik, neskak eta mutillek danak batera. 
- Orduen intxurrekaz, txopinke... 
- Danak. 
- Zer gehidxau ibiltzen ziñien? Holan beste jokorik, tabakaz-ta ez ziñien ibiltzen? 
- Bai, tabaka be ibiltzen zien, baia gu mutillok ez e! neskak ibiltzen zien, ipiñi zerak eta... Baia tabak eukitzeko lehelengo artxoa nunundik zuzendu biher zen, artxoa. Ha artxoa jan eta gero beste batek emonikue badan harek tabak, harexek, danataixik. Holakoxe geuzak. 
- Taban jokue zelakoa izeten zan, bakizu? 
- Hori neskak ibiltzen zien eta hori ikusi bai baia zerak zelako jugadie eitte ben ezin, hori ezin nittuen esplikeu ta, danataixik. 
Dokumentatu barik zegoelako kartzelara
Martitegi Iturrioz, Felipe
- Etor zien milizianuek eta: "aber, dokumentuek! ". Dokumentuek ta dokumentuek beti "hamasei urte" esaten netsien, baia hamazazpi ya eitteko edo holan egon nitzen, Ampueron egon gintzezanien, ta: "aber dokumentue", ta ez dekotela dokumenturik, eta ez noala zertuten. Ta "bueno pues, a la carcel! ", Santoñara. Hartu behixekaz nauen lekuen kortan ta Santoñara, kartzelara. Santoñan be nik haixe, eurrera segidu ta gero Santoñatik zertun Gobierno Vasco egon zan Madrilen, edo Sardiñeron, ba Santanderren Gobierno Vasco, ta joan nitzen Gobierno Vascora Santanderrera, ta ataa gendun dokumentaziñoa Gobierno Vascon. Esan ban baze: "ez solte hau eskuetatik" /esasten/ esan osten [... [, ta [...] bakotzien eskatzen otsien dokumentaziñoa, ta dokumetaziñoa erakutsi ta horrek danak, ta erakutsi ta: "pasa, pasa, pasa, pasa, pasa". ta apur bet lagunek eindde eukin geñuzen, bai neska ta bai mutil, koadrillie juergan ibiltzen gintzezan-a. Ta lagunek danak euki nittun estaziñoan itxeroten, Sardiñerotik etorritte, estaziñoan itxeroten, upilako rezibimientue /eistien/ ein eustien ta bueno horretara bagauz. 
1901. urtean Ajurian jaioa eta bizitakoa
Juaristi Alberdi, Isidro
- Zein dan zure izena eta apellidu bixek. 
- Isidro Juaristi Alberdi. 
- Isidro Juaristi Alberdi. Eta noiz jaixoa zara zu, zein urtetan? 
- "Mil nobezientos uno"an maietzien hamabosgarren, goizeko seiretan. 
- Edarto. Osake, milla bederatzirehun eta batien jaixoa zara zu. 
- "Veinti uno"ko kinttoa. 
- Eta oin nun bizi zara? 
- Ni hamentxe, trabesian Otaegi. "Calle Otaegi", hortxe paso a nibelen ondoan, pelukerixe deukogu kanto-antoien han, "Hermanas Juaristis" pelukerixe, errotuloa fijetan bazara, hantxe primer pisoan, lelengoko pisuen. 
- Eta nun jaidxoa zara zu? Nun jaidxoa? 
- Ni "Aidxuridxen" (Ajuria) Antxustieta etxiek izena. 
- Ajuria. 
- Ajurias, baia erderaz da "Ajurias", "Aidxuridxe" euskeraz. Ibarruriko barriadie. 
- Ibarrurikoa zara zu orduen, jaidxotez. 
- Jaidxottez Ibarrurikoa, baia "Barrio Ajurias". 
- Eta zure emaztie nungoa da jaidxottez. 
- Gerrikaizkoa. Arbazegi-errikaitz. 
- Arbaizegi-errikaizkoa. 
- Eta zure aitte nun jaidxoa da? 
- Nire aitte Zabalien, Anbre baiño harantzatxuau, Zabale esaten otsien kaserioan, etxien. 
- Zein herrixen edo zein barridxotan? 
- Ba Gerrikaitzen. 
- Gerrikaizten, Gerrikaizkoa da zure aitte. Ta zure ama? 
- Nire ama Mallubikoa. 
- Mallubikoa, edo Mallabi. Zelan... 
- Mallabi, Mallabi eta "Madxebi". Erminttie San Juan deko eurrien, etxe esan gure dot /guot/ afanekoa, San Martin Mallabin. 
- Ta bueno zu Zornotzara bizitten zemat denpora daroazu Zornotzan bizitten? 
- Hogeta lau urte ontxe zemendidxen paseuko diez. Ontxe oktubrien, nobienbrien. 
- Osake, hogei ta lau urte Zornotzan herrridxen bertan bizitzen daroazuz. Eta Zornotzar bizitten etorri aurretik nun bizi ziñen? 
- Hantxe! Ibarrurin. 
- Ibarrurin denpora guztixen. 
- Hiruroge ta bi urtien. 
- Hiruroge ta bi urtien Ibarrurin. Ta oin ya hogeta lau urte Zornotzan bertan. 

Oiartzun (Gipuzkoa)
Kale ingurua
Bikandi Aristizabal, Maitxo
- 'Ta kale ayeka hoi, lengun zeiñek esan zin, zea e... Plaza ez zela. Karo, oain zea da, e... Galipota 'ta xabala, biño len dena harriya 'o 'men zen. 
- Goiko kalia? 
- Bai. Ayunta... 
- Xan Juan kalia? 
- Xan Juan 'ta, plaza 'ta, Ayuntamentun aurria 'ta... 
- Zea, galipota 'ro nola botatze 'ute, hola. 'Ta geo harri kozkorrak eta, goiko kalia dena harriya zen bai, hola. 'Ta uan dena kenduta jarri dutena. 
- Goiko kalia ze saten yozue, San Juan kalii? 
- Xan Juan kalia. 'Ta geo Xan Juan kalia zen guria 're... Gu bizi giñanak 'e hala zun zea. Biño nola tarte bat zen estua 'ta han bizi giñan Putxutxerreka saten zuten. Putxutxerreka. 
- 'Ta zertik 'te zen Putxutxerreka? 
- Baten batek hoi ate zulako. 
- Biño han errekik bai al zen? 
- E? 
- Errekik bai al zen han? 
- Erreka? Arritako bazterrian zen erre... Zea, ura tortzen zena 'ta aska bat behiyak ura iatea 'ta eamaten zutena. 
Harrek 'men zun izena erreka 'ta beste itxe batek Putxutxerrekako 'ro Xan Juango inguru hortan 'o, hara sartzeko ingurua Putxutxu. ' Ta Putxutxerreka. 
- A...! Itxia bea Putxutxu. 
- Itxia, bai. Hala saten zuten. 
- 'Ta, zu gotzen al za Learren prailik zila? 
- Bai. Juxtu juxtuan. 
- Bai, hor ez. 
- Ikusitzen genittun gue itxetik, terraza 'ro han zea haundiya zuten 'ta han ikusi bai, zea, biño sateko... Esplikatzeko zeaik ez. Han bizittu ziala bai. 
- 'Ta ze ordenatakuk 'o zin praili haik? 
- Han? 
- Ze praile... Zer zin, e... Kaputxinuk, 'o zer zin? 
- Ez dakit ze zea zian. 
- 'Ta noiz arte eondu zin haik? 
- Nik amai 'ta aittua han izaten ziala 'ta guk ikusi izandu ttugu, biño... Beste... Geo denak jon in zian pixkan pixkan. 
- A! 
- Biñon kombentua zen leno, e! 
- 'Ta geo ze in zuten, bota 'o... 
- Ez, ez. Geo bizitzak jarri. ' Ta kampotik tortzen zian guziyantzat bazen tokiya. Gerra demboan. Itxi ttiki haitan bi 'ro hiru famili batian 'ta hala. 
- Zuen itxian hartu al zenuten norbatte? 
- Ez. Guk ez genun sekula iñor 'e hartu. 
Arropa garbitzen
Bikandi Aristizabal, Maitxo
- Beno, lata erra maten ai naz, e! 
- Ez, ez. Lasai! Zu gustora al zaude? 
- Ez dakit ba, ze san! 
- Nik galdetuko zattut! Ai naz ni galdezka! 
- Bai, ai za biño... 
- Nik jakin nahi nun, erropak nola garbitzen zenittuzten! 
- Guk sukaldian. Fregaderan. Batzutan joten giñan zeara... Nola da? 
- Labaderoa? 
- Altziberko 'ta erreka hoi nola, Altzibertik Errentira joten dena? Pues horrea betti. Posta 'ro... Han bian ez dakit nola saten ziyoten. Han zea bazen, beno, oaiñ ez dakit nola esan. Iturriozko birian zen sagardoteiya, 'ro sagardo fabrika 'ro... 'Ta handik joteko ez dakit zer zela 'ta, istoriyak. 
- Biño behintzat... 
- Batzutan arropa garbitzea 're hara joten giñan. 
- 'Ta hor beko plazan din labaderu hoik ez al zin garai hartan? 
- Bai. Nik hoik beti izautu 'ttut hor. Biño konserbatu iñ 'ttuzte kendu gabe. 'Ta labadoria 're bai. Arreglatu 'ro zeatu 'ta. 
Biño hora nik han izautu nun. 
- 'Ta ez ziñazten hara joten? 
- Joten giñan, biño, launtzat zen tokiya. 'Ta ura gutxi korritzen bau denak han ur zikiña juntatzen da, 'ta irriyoa jon ezkeo berriz, zikiña urak eamate 'u. 
- Karo. 
- 'Ta arropa ongiyo garbittu. 'Ta bestela itxian ura genun itxian. Denbo batin toki askotan ez zen urik, biño guk ura bagenun. 
- A bai, e? Zuek bazenuten ordun? Bentaja erra bai! 
- Bai. 'Ta batenak eta bestinak eta ahal zen bezela, pues arropa garbittu, pilla haundiya itteko 're bakizu, maiz garbittu berko Hainbeste launek. Ez zen han xobra askoik izango. 
- Biño hoi eunero 'ta itten zenuten? Eunero 'ta garbitzen zenuten? 
- Arropa? 
- Astian askotan 'o? Oan bezela? 
- Zikintzen zenian 'o. Ahal zen bezela garbittu. Ez batzuk bezala... geo saten zuten maindirik eta juntatu 'ta gobara ittea. 'Ta hura iosi 'ta itten zuten, biño, gue itxian ez. 
- 'Ta zuk ikusi izandu 'zu, nola san 'zu? Gobara? 
- Gobara saten zuten. Eta zeak, barrikak bezela... Aittu izandu 'ut nola saten ziyoten 'ta halako uan ez dakit ze jarri 'ta, ura berua bota 'ta, betik zirrittotatik atera 'ta ez dakit nola in 'ta. Biño gue itxian ez, gue itxian itturriya ereki 'ta han. 
- 'Ta jaboiya 'ro ze biltzen zenuten? 
- Jaboiya. Jabon Txinbo. 
- Raka raka raka harrekin. 
Plantxa
Bikandi Aristizabal, Maitxo
- Plantxak... Elektrikoik ez zen izaten dembo batian. Biño baporekua esaten ziyoten plantxa, gue itxian oso ona zen gaiña. Fuertia 'ta ona. Beste batzuk bazin geo ate zienak senzilluaguak, biño tapa hola zun, e! Kierra hemen. 'Ta handik, kierretik zun katxarro bat hola. 'Ta harrekin itxitzen zen, biño barrenian ikatzakin, egur ikatzakin sua inta jarri, 'ta berotzen zen, 'ta geo harrekin. E... Zeak beziñ ona zen hora. 
- Zer? 
- Eletrikua beziñ ona zela hura. Plantxa kasi bea 're hala zen, e! Gue amak... Aspaldi, beno, esposatu zenian 'o... 
Iosiya izango zuten 'ta ona. Geo bazian itten zutenak, biño txarraguak. 
- Bazin beste batzuk, brasa sartu gabe, sutan euki, 
- Baita 're. 
- 'Ta hoztu bittarte itten zunak 'e. 
- Baita 're. 
- Biño karo, haik in berko zin noixnahi berotzen jarri. 
- Berotzen jarri. Bat berotzen jarri 'ta bestikin plantxatzen. ' Ta hola, 'o bi 'o hiru plantxa jarrita. 
- Biño zuk san 'zunak gehiyo aguantatuko zuten, brasakin? 
- Harren brasa denin 'ta geo tarteka ber bazen asko, ikatza bota 'ta... 
- Ongi garbittu, bestela erropa zikindu! 
- Ez. Plantxa garbiya ioten zen gaiñetik. 
- Kontuz kontuz brasa sartu 'ta... 
- Uango aldian orduan... Atraso haundiya izandu zen, biño (ez, ez) guk plantx hura geo 're ibiltzen genun. 
- Bai, e? 
- 'Ta azkenin bestik hautsi zigun. Beti eskatzeko tortzen baizin gue itxea. Batek "plantxa utziko nazu? " 'Ta eaman 'ta adios! Ez bentzat eta ez guetzat! 
- 'Ta zer zenuten beko sua? 'O ekonomika? 
- Ez genun bekua. Zea... maiya hau balitz bezelako zea bat denian. 'Ta gaiñ hartan itten genun sua. Sua itteko tokiya zun 'ta eskiñan labetxua 'ta bestin 'e bai, ikatza... Egur ikatzakin itten 'tena. 'Ta harrekin. Ez zen ez labeik eta ezer 'e, dembo batian. Geo bai, bagenun. Itxia erre in zitzaigun 'ta hura erre zenian arreglatu zuten 'ta ordun jarri zuten ekonomika. 
- Okiyo ekonomika! 
- Hura 're harrapatu genun. 
- Hua seuruguo! 
- Beno... 
- Aspertu al za? 
- Oi! Nik ze satia nahi 'zu? 
- Labaderuna aztu in nau galdetzia... 
Labaderoa
Bikandi Aristizabal, Maitxo
- Aztu in nau galdetzia. Labaderu... Lengun eondu nitzan labaderuiai beira, beko plazan. 
- Beko labadei... 
- Bai. ' Ta daka, hau labaderua baldin bada, daka hemen aska hoi, ez? 
- Aska. 
- Aska. 'Ta geo... 
- 'Ta lau kantoitan kampoa harri batzuek. 
- Bai. 
- 'Ta jendia itten zen uretan sartu, o, ez! Sartu gabe itteko bazun bazterretik zea. 'Ta handik hartu 'ta harri haitan garbittu 'ta erdiyan astindu. Harrek, horrek, horrek eta horrek denak botatzen ai badia zikiña 'ta ura ustez korrittuagatik ez da zeatzen 'ta, ura zikiña askotan! ' Ta gue amak ez baizun nahi 'zaten ur zikiñakin garbittu! 
- Karo! 
- Itturriya ereki 'ta dembo gehiyo ber zun, biño itxian. 
- 'Ta ordun, harriyak zozten, askatik kampoko ayeka? 
- Bai. Ez al za errepetu? 
- Bai. Biño uste nun, diskuttuta alrebes jarriyak zittuztela! 
- Bazterrian... Beno, hau da zea. 'Ta erdiyan hoi, horren zea bezela eta... Erdiyan geo ixkiñetan du... Nola esango nuke... Honea, kampoa zea bat, harri bat. Aber, hola arropa garbitzeko 'ta bazterrian zean bazterrian hola tokiya. 
- Bai. 
- ' Ta kampu hartatik ura hartu 'ta garbittu. 'Ta ura kentzen dena beste ayekatik joten da 'ta norbea ez da bustitzen. 
- Hoi da. Biñon, garbitzen ai zena, pertsona jarko zen kampoko ayekatik. 
- Kampoko... Klaro! Kampoko ayekatik... 
- Harriya izango zen... 
- Harriya, aska ez, askatik kampoa! Zikiña joteko! 
- A! A! Bai, bai, bai. Karo, karo karo. 
- 'Ta geo barrenian, ura tortzen zen, biño... Hola. 
Askak
Bikandi Aristizabal, Maitxo
- 'Ta geo gororo bazten, uaiñ ez da... Depo... Zea, depositua den bazterra hartan, beste aska bat. Kendu 'ta ibilli zuten, geo jarri ingo zutela 'ta. Aska hura, hura zen berriz, behiyak joten zianak zeako, Axeiyeneko behiyak eta... 
Hola behiyak zittuztenak eamaten zittuzten ura iatea hara. Han aska hura beti betia ioten zen ura zeriyola. 
- 'Ta Axeiyanak hemen izango (... ) 
- Axeiyanak hara joten zian. Ez, goro 're bazen beste aska. Bi aska zian, bero 'ta goro. Axeiyanekuak goikoa joten zin. 
- Ordun behiyak kalin barrena ibilko zin? 
- Goiko kalin betti! 
- Oain hor behiya ikusteko! 
- Oaiñ ez da behiyik 'ta holokoik! Biño orduan... Hantxe behiyak ikasiyak eoten zian noski! Atzetzen zittuztenian bat 'o bi joten zian, ura ian 'ta itxea. 
- Ya ohittuk! 
- Karo! 
- 'Ta itturriyak non zin? Oaingo itturri berak al dia? Hor Xabale aurrekuk eta... 
- Xabalen da oaiñ kantoiyian zea, 'ta leno zen, itxia nola da, zeak... Xabaleko itxi hoi, harrek goiko kalea ayeka hora... Kantoi hartan itturriya 'ta goiko kalin 'e beste itturriya. 'Ta geo zea, zeako Kamioneko 'ro, kontsejupeko atzi hartan berriz, beste itturri haundiy hura. 
- Kastroneku hortan. 
- Kastronekua, bai. 'Ta hola. 
- Bazin itturri mordoska 'at! Ez? 
- Kalian bertan. 'Ta geo bero 're bai, 'ta bian Posta aldian 'ta. 
Garbitasuna
Bikandi Aristizabal, Maitxo
- Biño itxitan gehiyenian bazen geo. Len dembo batin ez zen urik izaten, karraitu in ber, biño geo ura zen itxe guztitan. 
- Noiz jarri zuten itxe guzitan? Gotzen al za zembagarren urtia 'ro izango zen? 
- Nik uste 't gue itxian beti izandu zela. Urik gabe ez giñan gu, urakin. 
- Erki. Erki kambitu dia gauzak! 
- Bai. 
- Oaiñ ura mozten digutenin, jo! Hau desgraziya! 
- 'Ta ordun gaiña gazteiyak itten zun, uaiñ itxea jon 'ta baiñera, 'ta han baiñatu 'ro, dutxatu 'ro iñ biño, ordun ez baizen holakoik! 'Ta beko plazatik betti jonta irriyua, Altziberko irriyoa 'ro jon, 'ta han ira itten 'ta baiñatzen giñen 'ta martxa! 
- Han garbittu. 
- Ordun 'e garbi jon nahi zuna joten zen. 'Ta itxian bertan iñ 'e bai. Balde haundiyak jarri 'ta han ura 'ta garbittu. 
Dembo batin 'e atrasua zen, biño garbittu nahi zuna 're garbittu itten zen. Txoakeiya da. Oaingo adelantoik ez zela. 
- Hoi da. Biño garbiya berdin berdin. Len 're. Zuek garbiyak joten ziñazten. Nahiz 'ta dembo gehiyo ber 'o... Gehiyo kosta! 
- Itxetik kampoa ateko baziñan arpegiya 'ta garbittu ber izaten zenittun! 'Ta ez. Ordun 'e nahi zunak... 
Santioak eta lana
Zalakain Irastortza, Roxario
- Fiestak 'e, geitzak izaten zin ez? Santiyuk? 
- Bai. Santiyuk oso famatuk genittun. 
- Gotze al za nolakuk zin? 
- Santiyuk? Bueno, pixka 'at bai, biñon hola... kontentuguo, bazkaiya difente izaten zen Santiyu eunin 'ta. Haikin 'ta kontentu. Jesus! Erki kanbitu dia hortikan honea 're. Oaiñ 'e ez tuu lujo haundiyik ibiltzen biñon beste gauzikan da oaiñ. Beste gauzikan da. Holaxen. Ni berriz, gazte xamar hasi nitzan lanian. Saardotegira joten nitzan, Adurizenea, 'ta oaiñ jaiakin no handikan miñon gañekun han 'ta itxian 'ta. 
- Zenbat urtekin jon ziñan Adurizenea? 
- Oi, nik ez dakit zenbat nittun, miño gaztia nitzan oso. Seuru ez dakit zenbat nittun 'e neska. 
- Hamabikin. 
- E? Hamabikin. Bai. 
- Goiz hasten zin ordun neskame 'ta. 
- Bai neska. 
- Zu bezela asko dia ibiliak neskame ez? 
- Ai, jon ber baigenun. Ez baizen ailletzen dena itxian. Ni kontentu joten nitzan e, kontentu joten nitzan. Telefonua ai du. Hartuko 'ute? 
Bizikleta: garraio eta afizio
Arbelaitz Sarasola, Rufino
- Etxebeste 're bai. 
- Zeiñ anai zin? Kampotik karri zittuztenak haik? 'Ta Mitxelenak ordun in zun bos minutu bentaja man. Pako Mitxelenak minutu... bos minutu bentaja man bestiri.. Eta, zeiñ kristo anai zin karri zittuztenak launtzeko... Kampun biltzen zinak elkarrekin 'ta. Mitxelenak bos minutu kendu 'ta Iurritan harrapatu zula. 'Ta Mitxelena, tak, geldittu zen be onduan 'ta. Launak giñan Mitxelena 'ta gu, 'ta Mitxelenak nei: "Jarriy hai atzin, nik martxa 'it aurrea. " "sei zak, sei zak! " Harrek seittun harrapatu du bos minutu manta, harrapatu denak eta... 
- Beak eskapo in geo! 
- Beak eskapo in. Nei esan zin: "segi zak! " Eta bai, aiba dio! Aurreko eunetik pikotxa 'ta palin txiki arraiyo iña! Erra entrenamentua itten genun guk! Joe! 
- Entrenatu 'ta lanea! 
- Buelta Frantziko pelotoiya miño haundiyuo in Errentira! 
- Bizikletan? Joe, hoi pilla joten zin! 
- Hoi pilla joten zin! 
- Gu erori izandu giñala betzi! Matxaiñeneku hortan! Kauen... Ordun 'e izaten zela... 
- Bai, halako biria 're. 
- Biria? Bizkarretik helduta elkarrei. Elkarrei heldu 'ta denak jarriyak giñan 'ta bat trabatu 'ta tr...! Denak lurrea jota! 
Pedala hautsi nei! (... ) Nula! (... ) Ui! Joe! Ordun zin kontukin! Kubiertak hautsitzen baldin bazen, entreatu in ber 'ta... 
Kubierta 'ta kamara berriya jartzeko. Zaarrak entreatu! Ni ibilli izandu nitzan... 
- 'Ta geo berriyak errealo? 
- Ni ibilli izandu nitzala kubiertan barrena, kortxua jarrita. Kortxukin barrena jarrita. Hogeita hamairu kortxo uste 'ut sartzen zila. Joe! ebiya itten zunin, kortxua beratzen zen ta ordun ongi, biño gortzen zen demboan, mekauenlaputa, ipurdiko errak bai miñ erra! Kortxua gortzen zenin, ta ta ta ta! Joe! Gorriyak ikusi dittugu guk 'e! Jo! 
- Bai, 'ta geo kubierta atetzen baziyon, bollua, beste zea bat kapa loixio bat jarri barrendik petakua. Jo ibilli in ber da hola, e! 
- Kamarak entreatzeko eun batin bi kamara elkarri lotuta hola jarriyak, lazua inta. 'Ta baguz Errenteira lanea 'ta. 
Nunguk zin kargaderoko atzi hortan bi ahizpa 'ro moja zeatu zinak. Bi neska. 'Ta Xegundo Xixtiyo, Benantxo Torrekua 'ta hiru 'ro bagiñala 'ta kamara hartu bi launek eta bat neskan ayekatik hartu 'ta bestia beste ayekatik 'ta bi neskak kamarakin hartu aurrian 'ta utzi in ber kamara azkenin! 'Ta utzi 'ta haik kargaderoko gaiñea bota kamarak gui. 'Ta geo kamarak billa, berriz 'e atzetik iyo, kargaderua itxiya atzetik eta. Joe! Alukeiya! 
- Bixkarrondokuk. 
- Bixkarrondokuk bai. 
- Kargaderua... Kargaderua ez dakit hala deitzen yoten... Kargaderua zea da... Nola Gabierrota? Diputaziyun zea? 
Hoi da kargaderua. 
- Horrea, hor 'ta horrea bota neskak, han gaiñin bizi zinak baizin neskak. 
Trenbidea
Arbelaitz Sarasola, Rufino
- Han gaiñin bizi zinak baizin neskak! 
- Zuek toritzen hasi hairi, biño azkenin beak toritu! 
- Haik hauek toriatu! 
- Harrobi hontatik eamaten zuten hara mateila. Trenabidetik... Trenabidia zen e, bagoiakin. Zea, hortik, zea... 
Kargadorea. 
- Ui! Gue itxi(... ) beko itxian ondotikan. Horko trenak moztu zizkala ne arrebai bihatzak! 
- Bihatzak ez, puntta, ez? 
- Beno, jo 'ta moztuak zittun bi 'ro hiru! Bi 'ro hiru moztuak zittun. Trenak itxe ataiyan azpiyan han zea 'ta ume kozkorrak jostatzen 'o 'ta. Gerritik harrapatu bazun, igual ingo ziyon. 
- Bai, e? 
- Trenak eskua harrapatu! 
- Ez sumatu trena? 'O ttikiya izaki igual! 
- Hua ttikiya! 
- 'Ta ondo ondotik pasatzen zen, Olalden ondo ondotik? 
- Bai. Txatarra 'ta... Han do txatarreiya zea oaiñ 'ta Olalden biyen tartetik. 
- Baratzan ayekatikan. 
- Berez hiru metro itxian kantoira. Ez da izango. 
- Gutxiyo! Atzeko atia guk esaten geniyona bertan, kontratikan. 
Errotaberriko errota zaharra
Arbelaitz Sarasola, Rufino
- 'Ta errota berritik aparte ba al zen beste itxe bat, errota zena? 
- Bazterrin, bai. 
- Bai, e? 
- Oaindik zea da, Pitusa don hortan. 
- 'Ta zuek ze san 'zu, han bizi ziñaztela, 'o Olalden? 
- Han, han, han. Bueno, gue atta 'ta ttiki... Gaztetan. Nik Makutxon jaiyua izan ber dut, biño geo horrea torri bizitzen, 'ta hor bizittuk. 'Ta ama ate zizu kontuk, nik zazpi urte nittula hilla. 'Ta ordun amonakin 'ta gu, beti. Oi, Errotan hambeste dembo bai, han. 'Ta geo gue atta in zen Aldapakukin ezkondu, bigarren andria zun geo, biño gu haikin ez giñan bizi, gu beti Olalden, beti attonakin 'ta amonakin. Oi! Itxeko paperak itten hor, Olaldeko osaban izenetik ne izeneko... Peritua 'ro zer zen torriya? Eun batin, 'ta sukaldetik beira hola jarri 'ta harrek nei: "hor itxe bat bazen leno. " 'Ta nik ez beitu 're in. Ez zela, 'ta ez zela. 'Ta geo neone: " ui la letxe, ni ze aittu naz esaten! Perituk itxia bazela 'ta nik ezetz! " 'Ta neone bertan bizittua, zeatua 'ta ezetz esan eta. 
- Aztua zu 're? 
- Aztua. Geo gotu zin. " Nik erra san ziot horrei itxeik ez zela errota, Errotaberrikua! " Joe! Bai, bi errota ikusi izandu 'ttut nik han lanin. 
- Bai, e? 
Iturri ugari
Arbelaitz Sarasola, Rufino
- Hoixe! Dena barrenin hartu zuten. Geo beste itturriya bazen, gue baratzan parea atetzen zena, kriston ura atetzen zen. 'Ta guk han esnia freskatzen 'ta iukitzeko 'ta, toki erra genun. Hoa 're zea karri, Errenteikua, zahori bezela itten zuna... 
- Bai, sorgiña. 
- Dios! Zein zen hoa? Etxabiguren. Karri 'ta barrenin zolua in, 'ta beste itturriya 're barrenin hartu. Geo nik hola, disputan hasi 'ta san izandu niyon zea batei, lanin ibiltzen zen kastillano batei: "¡Un manantial no, dos! ¡Hay dos manantiales ahi adentro, e! ¡Y ya se yo donde hay mas grande que esos dos! " Itturriya! Bai baita, gehiyo atetzen dena hor itturriya badela! 
- Nik ian izandu dut, aski ona bai ura! 
- Ura? Hor bestia kristona atetzen dena, zubiya biño goruo dela. Nola Olaldeko zubiya? 
- Bai. 
- Han goruo Pitusa zea itten duna. (Uka) 
- Zubiya leno zen, oaiñ ez! 
- Zubiya non da? Oaiñ 'e Olaldeko zubiya han eongo da, e! 
- A! Bian, ya bai. 
- 'Ta Torreneko baratzan 'ta zea hartan, joe, ura! Atzen da han, mekauen! Holako zulo batin bor, bor, bor... 
- Bai, e? 
- Pilla erra bai, bai. Errekan e! Errekan zean atetzen da. 
Errotaberriko iturria
Arbelaitz Sarasola, Rufino
- Zea, itturriy hoik bai al zuten izena? Pitusak hartu zittun itturriy hoik 'ta... Zuek bai, deitzen al zeniyoten... 
- Beti Errotaberriko itturriya guk. Errotaberriko itturriya. 
- 'Ta geo hor, e... Embotillatzen zittuzten 'ta horko urakin ingo zuten? 
- Oi! Hoixe! Hoixe! 
- Negoziyua! 
- Gaiña debalde 'ta aski ur ona bai! Ez? Debalde! Haik dena eosiko zuten, ura 'ta dena! 
- Kriston deposittua in zuten, hau bezela. Sukaldia biño... ez dakit zembat izango zittun, biño, ni Pitusan aittua bainitzan pixkatin. Urtebete 'ro pasa nun lanin. 'Ta hoeita... Ez dakit zembat metro kubiko zortzirehun 'o atetzen zin. 
- Pilla! 
- Hoixe! 
- Klaro! Altzibar guztiya hortik hartzen bazun, 
- Eateko jendik eamaten zun. Bestela ez, biño, eateko. Jon, torri 'ta itturri freskua! Geo jendia dena... Aramburuko itturrira amakin bat buelta in du jendik! 
- Hamakiña... 
- 'Ta oaiñ berriz, hora zer do tapatua? 
- Ez baitakit nik. 
- Uste 'ut galduxea dola hua 're, e! 
- Hor pintxe eon nitzanin, horma baldin bazen, (... ) goizero, lembiziko barrika kozkor bat, barrika e - Parrilla. 'O... Barrilla! 
- Barrilla! Hartu bizkarrin 'ta... 
Argindarra
Pikabea Artola, Arroxa
-... "Hik ez duk oaiñik ixkin bat 'e iñ nik aiña", behin san niyon atton batei: "Izkiñ bat 'e ez duzu zuk iñ nik in ttuten lanak, ixkin bat 'e". 
- Klaro zuk: baserriya, geo zentralin 'e aitzen ziñan lanin 'o gizona bakarra aitzen zen? 
- Bai, zentralin 'e eakutsi ziten, makinak manejatzen nittiñen nik denak. Bai, bai, bai, eakutsi ziten. Nik zentraleko martxa banekiyen, gizona nomattea eamaten bazuten ni gelditzen nitzan. Beno, gehiyo, beste bi gizonek 'e itten zuten lana, miño turnun itten zuten lana. Nik kasi nun. A! Oiañ berriro torri da... san niyon... "Aizu, Okilliko berri jakin nahi luteke", bi tokitik baizen indarra 'ta oaiñ saldu in zen fabri... hura, Iberduerok saldu in zun beste norbaittei, 'ta beste aiekatik heldu zen indar harrek makina diferentia zun 'ta "jakin nahi dute" 'ta horrek san ziyon hoi Iberdrolan enpleatu 'ta "Bueno, ni Iberdrolan enpleato eondu naz miño nik deus ez dakit hemen andre bat bada, seuraski harrek jakingo 'u", 'ta honea torri zen 'ta nik san niyon: "Harrek lanin ai baldin bada sei ordu bakarrak ttik" deposittu haundi bat zen "Makina lanin ai bada sei ordu" eta bost kilometroko kanalia zun treinta por treinta, ttiki-tikiya, 'ta zotz bat aski ziñen itxitzeko, 'ta geo presa hutsa! 'Ta hura ne gizonak geo haundittu zun dena. 
- Bai e? 
- Jornalaz aparte. 
- Be borondatez? 
- Bai. Hura dena... haundiyugo, geo ez dakit cincuenta por cincuenta 'o ze in zuten. Gue honek, neska... oaiñ den, beno oaiñ, Goizutan bizi den Mari Carmenek hamaika ondar karraittu ziñen mando ttiki batekin. Hoi 're lan asko iña da, asko, denak gue umik lan asko in dute. Hoik e, hamairu urtetako lanea jon dia denak gue itxian. Denak. 
- Berko! 
- Berko 'o, eskola miño nahiyo zutelako lanea jon, hara! Eskola... 
- Bai e? Gañekun zuk eskola 'ta man... 
- Bai, eskola badute. Be... nola izaten da? Eskola korrinti hori denak baute. 'Ta hola. 
- 'Ta zea... Zentrala hoiken aurretikan argi korrintik eta ez zen izango, hoik izango zin lendabizikuk? 
- Ez, ez, ez zen. Lemizi, ni neskatxa... beno, e'nitzan oainik, lemizi Portuberri 'ta hoita argiya jarri zutenin deposito ttiki bat jarrita, motor ttiki batin jarri zittuzten. Zenbat urte da ba? Nik ordun zenbat urte izango nittiñen? Beno, hamasei bat urte 'o, argiyak jarri zinin han, barriyu haitan. Gañekun ez zen... herriyatan 'ta hola bazin biño barriyutan, barriyo askotan ez zen argiyikan. Tz-z-z. Geo hasi zin jartzen barriyutan. 
- 'Ta argiyik gabe nola moldatzen ziñazten? 
- Ui, kandelakin 'ta kinkiya. Petroleokin izaten zen, kinki batzuk, kinkiyak izaten zin, muturrin izaten zun algadona... algadoiya bustiya eoten zen beti petroliokin 'ta xintxilik haik jarrita. 'Ta geo Arditturritikan torri... karburua izaten zen 'ta karburua eosteko modua zunak 'o batzutan lapurtu Konpañiyai 'ta kandilla haik... 
Pikoketako estrata
Aranburu Lekuona, Tiburtzio; Galdos Arbide, Faustino; Galdos Arbide, Juan; Mitxelena Aranguren,
- 'Ta len Pikoketa aldea 'ta nondik zen biria? 
- Hor biria ona bai, zea - Estrata. 
- Len 'e bai, estrata. Miño geo soldauk in tzutenian, zeatua... Zampatua zeatua, ondo jarriya, biño asfaltatu gabia. 
Hoi hoeita hamar bat urte 'o asko gehiyo ez duk hoi asfaltatu zutela. 
- Biño lenoztik herri biria zen? 
- Herri biria bai. 
- Hemendikan Antsillesen barrena, Telleri, Telleritikan hortikan xuxenin Ameztieta. 
- Ameztieta. 
- Hacia Ameztieta. 
- Geo Gorrintzolo. 
- Geo ezkerreko ayekatikan Guardiko lepoa, Leungo xabala. 'Ta geo Arroixta, 'ta Arroixtatikan zuzenian Pikoketa. 
- A la escuela por ahi... 
Donostiatik Karrikara
Zabaleta Labandibar, Joxe
- Igual, lendabizi san 'zazu non jaiyo ziñan 'ta nola Donostiyan jaiyo... 
- Donostiyan, Altomirakutzen jaiyua ni. Altomirakuzen jaiyua, 'ta geo honea torri giñan gerra ondorian. Zortzi urte nittula nik, gerra hasi zen 'ta geo gu honea hamar, ni hamar urte nittula honea torri nitzan. Biño lendikan 'e, hemen ibiltzen nintzan ni beti, e! Hemen 'ta Altxikin 'ta ibiltzen giñan gu. 'Ta handikan holaxe torri giñan 'ta, osabak eta hemen hil zinian, bat hil zen, osaba bat Arditturriko gaitza zula 'ro... Fakundo. Geo harrobiyan hil zen bestia, zea, harriya goitik torri 'ta, 'ta bestia... Afrikan soldauxka kumplittu, 'ta torri 'ta pulmoniyak harrapatuta hil zen beste osaba. 
'Ta ordun torri giñan gu honea handikan. 
- 'Ta haik zin aman anaiyak? 
- Aman anaiyak haik. 'Ta ordun torri giñan gu honea, Altomirakruzetik honea bizitzea. 
- Han 're baserriya zenuten? 
- Ez. Baatza erra eukitzen genun han! 'Ta beti bi 'ro hiru txerri ibiltzen zittun gue amak. Bai. Han ordun zea asko ibiltzen baizen, billetako zerri jana 'ta, bota hairi 'ta... 
- Karo! 
- Txerri batzuk eukitzen genittun bai, han, Altomirakruzen. Parada zarrean... Oaindik han do, eskudu haundiy harrekin, Altomirakruzen ezkerreta. Parada zarre. Harrek azpikalditik zea zun, pisua, itxi harrek, hola balkoi haundi batekin 'ta zea aldea, Intxaurrondo aldea, zea, kara zula. 
- A...! 
- 'Ta han bizitzen giñan gu gehinian. 'Ta geo, gu koskortzen hasi ahalian, zeara, zea Arzakeneko aurreko... 
Herreratik gora joten za zeara Altomirakruzea. 
- Bai. 
- 'Ta altomirakruzen ezkerreta, gora zuzela ezkerretan, lembiziko itxi hartan, hirugarren... Balkoiya beti han pasaeran beitzen dut, balkoi hartatik amakiña pixa iña gaude gu kamiyoa ordun. Garaiy haitan bai, garaiy haitan baserriyak bezelaxe zian, beno, pisuk zila. 
- Han etxe gutxi izango zen? 
- Etxe gutxi ordun Altomirakruzen. Futbolin ibiltzen giñan kamiyun 'ta. 
- Oaiñ ibilli ber! 
- Bai. Herrera aldea jarri portei bat, 'ta bestia Ategorrieta aldea 'ta futbolen aitzen giñan kamiyun han. 
- Hango kozkorreiya. 
- Hango mutikozkor guziyak. Bai. 
Gero eta zamurrago
Elizondo Lekuona, Domingo
- Ordun ahal den gutxina, bai botika! 
- Bai. Fabrikan lembizi biziketan hasi nitzan 'ta geo anaiya hor ibiltzen zen, kartoiyak eta txatarreiyan 'ta norbattek eman moto zar bat. "Hau mango 'it hiru milla peztan" 'Ta karri zin 'ta, hasi nitzan pruebetan 'ta: "joño! Hau biziketa biño hobia duk! " 'Ta harekin pasa nittun urte batzuk. 'Ta geo beste bat 'e hartu nun 'ta hogeita hamasei urte pasa 'ttu fabrikan. 'Ta uaiñ enkarguk kartzen 'ta hasi naz 'ta motukin ya ezin karri 'ta. "Zuk kotxe bat ber 'zu osaba! " zea, hillobak. " Bai, zea, nik paeta joko 'it lembiziko 'ta!! " "Paeta, ez, ez! Nik komponduko 'ut hausten bada" 'Ta hola, hasi naz 'ta oain horrekin biltzen naz. 
- Erki. 
- Difentzi erra! 
- Ekarri... Bai, lembiziko eunin iya paeta jo nun! Atzeka hasita! Ayeka batea beitu nun, biño bestia ez kusi nik! 'Ta geo bai, izautu nun! 
- Ba, geo auro hartuko zenun! 
- Geo ikasten joten da! Beti hartzen! 
- Bai, biño motun ohittu 'ta geo kotxia... Bai, difentia! 
- Bai, bai. Motun dena libre ikusten 'zu 'ta! Hor berriz, pixka 't - Aittu 're, 'ro... Beti zea... 
- Bai, 'ta... Manejuk ber dia hor 'e! Atzeka joteko 'ta geo toki estuan topatzen baza, jon in ber atzea 'ta! 
- 'Ta motukin erki hartua izango zenun zuk! 
- Motua iozeiñ xirrittotik martxa itten bainun! Oaiñ honekin atzeka jon ber! 'Ta bai, biltzen naz komeitan! Honekin 'e atzeka hastin sasita 'ta bestik berriz, eoteko, eoteko lasai, 'ta bestia pasa bazterretik eta... 
- Biria estua da gaiña. 
- Bai. 
Ergoiengo bidea
Elizondo Lekuona, Domingo
- Neguan Ergoingo biri hoi dena, hor Ergoindik hasi 'ta Ualdetxoiño dena neguan iña da. Dena. 
- Ni hoi juxtu juxtu akortzen naz e! 
- Bai, Ergoinen bazen gizon bat, zerbatte, miñ zun hankin 'ta Olantxeko txokoaiño tortzen zen kotxia 'ta handikan angailletan Ergoina. 'Ta gu muti kozkor giñala zen hoa, 'ta kusten genun nola angailletan eamaten zuten. 
- Karo. 
- Ui! Zea, menditikan zea Zaldindikan 'ta menditikan hartu zea, puskak arrastaka 'ta Ergoinen barrena Altziberra arrastaka. Bai. Dena lohiya zarra ikaarriya. 
- Galipotik ez baizen, galipotik 'ta... 
- Kamiyoik ez zen. 
- Geo 're soldauk in zutenin, Pauko Errotatik gora in zuten, ez? 
- Bai, biño ez zuten galipota bota! 
- Bai. 
- Hoi da. 
- Todouno 'ro zea 'ro... 
- Bai todouno 'ro hoi bota 'ta. 
- Hor jendia hasi zenin tiroka 'ta bazter guziyak zikinduko zila 'ta jendia keja zen. Biño oaiñ kamiyua iñ denin, joño, uain kotxikin 'ta... Uain jendia eleante bizi da hor. 
- Bai. Difentzi erra. 
- Autobusa 're joten da 'ta! 
- Bai. Nik holaxe izautu dut, biño. Difentzi erra izango zen, bai. 
Garraio guztia abereekin
Elizondo Lekuona, Domingo
- Ordun Maxalen giñan. 
- Eta zer zenittuzen bian e... Behiyakin 'ta batea ez zenittuzten... 
- Behiyak, lau behi 'ta geo pixka 't hauntxixio manduak. 
- A! Mando errak izango zin? 
- Bai, bai. Mando haundiyak zin. Bat haundiya, azken azkenin geo haundiya... Arront haundiya eosi zun karrun ibiltzeko. Harrei lau mandon karga bakarrik eamaten zittun zea, Iruna 'ta, Hondarrabira 'ta. 
- Jo, indarra bazuten, e! 
- Bai, bai. 'Ta karrua semik eta hazi arte attak bakar bakarrik, bea menditik kargatu 'ta direto Iruna 'ta Hondarrabira 'ta. Behiyakin 'e jon izandu 'men dia. Oiartzundik Iruna 'ta. Ez zen oan bezela kotxeik izango. 
- Ez. 
- Kotxeik ez. Hemen Gurutzen esneketaiyak. Bakarra. Garai hartan. 
- Hor katxarron bat. Zea itteko, autobus zarren bat 'o - Autobusa bai zea... Oiartzunen gizona korriua, korriua... Korriua izena saten ziyoten zea, zaldiyakin! 
- Bai, baita 're. 
- Zaldiyakin karrun jendia eaman 'ta karri 'ta. 
- Zu hoi gotzen za? 
- Ez naz akortzen ni, ez. 
- Atta 'ta. 
- Bertsuk 'o kantak jarri ber 'zan zuten. "Kotxe korriua, harrek izaten du zaldiyik hobena" 'Ta ez dakit nola len 'e bersuk, lengo zarra 'e botzen zittuzten bertsuk. 
Egur-ikatzaren garraioa
Elizondo Lekuona, Domingo
- Alimaiyakin 'ta. 
- 'Ta zuen karrua nolakua, nolakua zen? Karrua 'ro... 
- Karrua... 
- Gurdiyan itxurakua? 'O... 
- Ez, ra, ra, radiyukin. Eurrezko radiyukin. 'Ta geo gaiñin zea, zea, burnizkua. 
- Eta geo zer zittun, zeak... 
- Geo... Erdiyan bi baranda ttiki 'ta atzea 'ta aurrea... Arruin burni bat 'ta atzin beste bat. 
- Deus ez. Holoko, holoko altura bat. 
- Bai. 'Ta hogei zako eamaten zittun karrun. Karrua hartu 'ta Iruna. Irunen hustu zakuk eta berriz 'e, berriz 'e Ergoina igual, mandazaiñan zai birea. 
- Ordun batzutan itten zenuten menditikan manduakin zeonek jetxi. 
- Bai, arratsin deskargatu itxian, geo hurrengo goizin kargatu mandun bihor... Karrua 'ta geo Iruna. 
- Karo. 
- 'Ta geo bazka itteko mandazaiña tortzeko berriz Ergoina. 'Ta kargatu 'ta berriz 'e Errentira 'ro, Donostira 'ro. 'Ta berriz 'e bazkaldu 'ta mendira mandazaiñak. 'Ta, geo arratxin itxea deskargatzea. 
- Ordun zuek manduakin hasi ziñaztenin, ze iiten zun, attak seittu karrukin igual? 
- Bai. 
- Lembizi mandukin 'ta geo karrukin? 
- Bai, bai. 'Ta geo, hemen sartu zian, geo... Zea sartu zen butano sartu zen 'ta geo bo! Denak butanoa! Denak sobra geo! 
- karo. 
- Nik, anaiyak 'e Juakiñek 'e zerratokiya zerran moztuyez saltzen zun bizkarrin, eurra 'ta biño geo butano sartu 'ta akabo dena! 
- Oi! Errenteiyan 'e bazen propiyo, zea karboneiya. Ikatza 'ta eurra saltzen - Bai, bai, Errenteiyan. 
Berrikuntzekin, ohiturak galdu
Elizondo Lekuona, Domingo
- 'Ta geo butanokin. 
- Irunen 'e bai. Denin. 
- Bai, bai. Irunen... Irunen kolan ioten zen jendia, zeakin izebakin. 
- 'Ta izeba... Izebak eamaten al zun martxa? Hango almazenana? 
- Bai. Harek... Attak harei eamaten ziyon 'ta, harek'e hango xoxakin harek 'e bizimorua atea! 
- 'Ta zer zen hara ezkondua 'ro izeba? 'O... 
- Irunen ezkondu izeba. 
- 'Ta beak jarri zun almazena? 'O zeiñek jarri zun? 
- Bai. Almazena... Attak laundi ziyon almazena jartzen. Geo... Almazenak 'e ber baitia. Jon 'ta rau eskatu 'ta martxa itteko. 
- Bajon bat, bajon bat. 
- Bestela kalez kale ibilli ber da mandukin saltzen. 
- 'Ta harta attak han utzi 'ta... 
- Han utzi 'ta apaldu 'ro in 'ta martxa mendira berriz. 'Ta harek berriz, kiloka kiloka kiloka saltzen zun. 
- Difentzi erra. 
- Hantxe denak aurpegiyak beltz beltz iñak eta. 
- bueno! 
- Itxia 're dena beltz beltz iña, zeak, sala! Hautsa! 
- 'Ta holak hegu haizikin 'ta okerro gaiña! 
- 'Ta denak bukatu zin 'ta, oaiñ, oaiñ butano 'ta, gasa 'ta. 
- Biño, hoi, kambiyu hoi attak 'e bizittu zun? 'O zuek gehiyo? Attak 'e... Atta geldittu zen lanin gabe? Ze... 
- Atta... Ez, atta geldittuxi zen, biño geo anaiya geldittu zen. Ni soldao jon nitzanin, anaiya... Anaiya bakarrik 'ta... Ya jon zin, hemengo lanak jon zin. Geo mendiyan 'e eskabadorak 'e sartuak baitia zea, mandun tokita, denin. Leno dena toki txarrea mandua, oan toki txarrea eskabadorak! 
- Ordun puska mateiletakua baldin bazen iriyak. 
- Iriyak. 
- Eta eurra surtako 'ta ikatza baldin bazen manduak. 
- 'Ta oan berriz, eskabadorak kablikin... 'Ta biria beak itten du! 
- Hondatu 're bai bazterrak. 
- Guk berriz, aitxurrakin biriak in ber mendiyan! 
- Bire xorrak! 
- 'Ta... Jon da, dena jon da. 
- Hoi itten zenuten, e? Mandua sartzen ez, 'ta zionek... 
- Geok aitzurrakin biria in, bai! Geok atxurrakin biria in 'ta, geo eurra txikittu 're ez baizuten zea... Zaon tokiyan txikittu! 'Ta guk hara biria in ber mendiyan! 
- Txondar zolua tokatu ezkio ongi, txondar zolun... 
- Geo leku batzutan bate biriik in 'be pasatzen zin, biño... Ez, leku askotan. Biria in ber. 
- Zenbait malkarretan... 
- 'Ta urrutina urrutina noa jon izandu zazte? 
- Urrutin urrutina, zea, Berdabiyo 'ta. 
- U...! 
- Berdabiyotikan betik gora zeara, Goizuta ayeka. Arkikutza goiko muura. Prantsesan Gurutzia saten ziyoten. 'Ta handikan Artikutza. Ikatza! 'Ta Artikuztik geo kamionekin. 
- A...! 
- Geo hasi zin kamionak eta, geo Artikuztik kamionakin. 'Ta, Berdabiyotik 'ta oiñez itxea arratxin! 
- Biaje erra! 
- Berdabiyotikan kamiyua kruzatu 'ta Zaldiñen barrena (Aixtikon) betti, Paguan betti, zarran, zarran, zarran, zintzerriya juaz. 
- Bai, atzeko... 
- Atzeko mandua zintzerriya juaz. 
- Alkarrei lotuak 'o ze, eamaten zenittuzten manduak? 
- E? 
- Elkarrei isatxetik lotuak, 'o... 
- Bai, zeatik lotuak, goiko... 
Senarra, zinegotzi
Pagadizabal Artola, Frantxiska
- Hua zea aittu zen, e... Konzejal! Iondu zen. 
- Bai, zortzi urte in zittun. 
- Zortzi urte in zittun? 
- Ni pasia naz, amakiña zea bai! Gizona torri arte, igual mendira jon... Harrek mendiko zea 're baibaizekiyen, dena! 
Igual bea bialtzen zuten. Lanetik etorritzen zeneko, abisua! Ailletua! 'Ta jon in ber geo. Geo berriz, arratseko hamabiyak 'ta gizonik itxea agei ez! Herritikan. Hua al zen ba! Ni hantxe, suai juaz, zea, aurrea su erra nik eukitzen nun, 'ta neonek apaiya man nahi izaten berriz, nik. Bi, bi bakarrik izaki! 'Ta apaiya 're neonek man nahi aurreko alde. 
- Hain berandu 'ta tortzen zen, e? 
- Arront berandu tortzen zen. 
- Lan asko! 
- Ze aitzen zen... Ze... Izaten izango zuten! Izango zen ondoria 're. 
- Karo, 'ta harrek 'e laundu nahiko zun 'ta! 
- Hantxe... Han berko zuten denak durik gabe. 
- 'Ta beak... E... Zea, ongi eamaten al zun konzejal? Karo, ze hor askokin... E... Asko haserratu 'ta ingo zizkaten? 
- Auskalo nola ibiltzen izango zin, biño, nahiko eamaten izango zun noski! 
- Zailla izango zen, e! Batzukin... Denakin ongi eman nahi 'ta... 
- Bai, denakin ongi eamaten! Alkatia... Arkale eondu zen dembun eondu zen hora. 
- Bai. 
- Guk estreiñatu da Mamuta. Gue senar emaztik hantxe giñan afaiyan, zea merin... Afai merinda 'ro... Gehiyo bazin, biño... Enfu inta... 
Ergoien
Pagadizabal Artola, Frantxiska
- Gu Tornolakuk giñan. Barrio Tornola. 
- Barrio Tornola! Hoi... 
- (... ) 
- Oaiñ ez dakit, ze... Ez dute hoi hautatzen noski oaiñ len bezela! 
- Ya ez. 
- (... ) 
- Len herriyan 'ta denin hala itten zen, e! 
- 'Ta badia gaztiak ez dakitenak, e! 
- Izango... Baie! 
- Igual, igual! Oain ez da aitzen, e! Leno Tornola, Tornola... 
- Bai. Biñon... 
- In... Zea, Kontsejura 'ro jon ber zen zea guzirako, herrira 'ro, barrio Tornola, denak korritzen zun. Bestia (Haizeiya) 
Haizeegiya, Ergoindik gotti. Hoin ayeka berriz Iuzkialdia da, Sau aldia. 
- 'Ta Haizeiya zein da? Lete ayeka 'ta hoi? 
- Bai. Aldi hoi da, egiya hoi, gottiño izango da. 
- (... ) 
- Haizeegiya bai, Ergoindik gotti. Hara, zea aldea. Lete aldia... 
- (... ) 
- Olatzene 'ta hoi denak? 
- Bai. 
- A! Hoi ez nekin! 
- Ez, nik 'e hoi... 
- Hoi 're hor sartzen da. 'Ta Lete 'ta baia hor. 
- Bai. Ordun mordoska 't. 
- Bai. 
- 'Ta geo, hokena Euzkialde, zer dia, Ardotze 'ta Saua 'ta hoi denak? 
- Bai, aldi hoi guk hala aittu izandu dugu. Euzkialde, aldia dela. 
- Zelaiburu aldea 'ta... 
- Zeok jakingo 'zute, zeok jakingo 'zute. 
- Biño hola... 
- Euzki aldia beti. Berua gaiña izaten dela san izaten saten 'ute. Euzki aldia. Ikaarri berua. 
- Lete aldea bai, itzala gehiyo! Biño hola... 
- Bai. 
- Bai, guenin 'de erreka zokuan itzala denin, aldi hortan, zuenin 'ta, Ardotzen 'ta uaindik euzkiya. 
- Euzkiya bai. 
- Attak jakingo du hoi, Josetxo! 
Gerraren hasiera
Gaztañaga Etxeberria, Maitxo; Iragorri Iriarte, Frantxiska
- Bai, kasi hamazazpi. Julion, bueno, hamasei t'erdi. 
- Gotu ongi ingo zazte? 
- E? 
- Gotu ongi ingo zazte? 
- Ni bai! Nik rekuerdo erra dut! 
- Je! Nik'e battut errak hanguk! Jesus...! 
- Guk gerra nola hasi zen, gue amak permisua, pentsatu e! Hamasei urte, iya hamazazpi 'ta, permisua man zigun Azañea joteko, launak, e! Bokadillukin, pensa zu! Gue pozak! Erretratzeko makina bat bagenun, gen hura hartu, Azañea jon giñan, han geo Garmenditxikin bizittu zen Modesto hura eta... Beste bat zein zen? Ergoingua, Trajinosena. Haik han eta gu erretratuk eta atetzen. Makina bagenun Batistak, zea Bartzelonatik karriya, soldadu eondu zenin 'ta iruitzen zigunen mundu guziya bagenula! 'Ta handikan Altziberra sartu 'ta Altziberko billera, jaitan izaten zen 'ta, gu pozik, amak permisoik ez zigun maten joteko halakota 'ta "gaur aprobextuko ñeu ba" Altziberko billera! Hara jon 'ta, ez dakit zein izango zen, han gizasemen bat, san zigun: "umik, jon itxea, itxea jon, itxea jon" 'ta san niyon: "hau duk pesta! Itxian permisoik maten ez honea torri 'ta itxea joteko! Ze pasatzen da ba? Zertik jon ber dugu itxea? " 'Ta "bai, bai, zea" orduko sartuak zin, Goikoetxeko Arraskularrea reketik eta tiroka 'ta hasiyak! "Ezetz, tiruk botzen 'ttuzte 'ta! " "Jon itxea, itxea joteko! " "guazenman hemendikan ordun! " Anda demonio! denak bakotxa gen itxeta! 'Ta ya... Pentsatu, ya, hurrungo euneko, ya batailla hasiya zen. 
Errepublikanoak baserrian
Gaztañaga Etxeberria, Maitxo; Iragorri Iriarte, Frantxiska
- Ya batailla hasiya zen! 
- Guk... Zeak euki genittun, gorriyak! 
- Klaro! Zuek haik hartu arte! 
- Bai. 
- Hemen pasa genittun bittartin! 
- Baserriyan gorriyak euki zenittuzten? 
- Bai, barrenin. Batalloi bat, bi batalloi eondu zin! Aurrenekuk... Oso onak gaiña! Jesus! Gaiña han zen, Joxemari, handik, handik hiru torri giñan. Ttikina betzi hillabetekua, eta geo, ordun jaiyua, oihaletakua, goun dakat, ttikiya, azidentin hil zena, Joxemari hua, hogeitazazpi urtekin hil zen, hua ttikiya 'ta uoi....! Denak han ibiltzen zuten, besuan barrena 'ta, bai batalloi oso osua! Irunguk matrimoniyo bat, etorriyak, bi haur amonakin utzi eta etorriya! 'Ta geo enteratu... 
- Bean artin, e? 
- Bai, gerra etorriya haikin! Eta geo ama enteratu zen hil zila biyek! Frenten batin biyek hill, in zila! Bai hola... Geo haik jun 'ta berriyak etorri zin! 
Haik demoniyuk zin! Impernuko etsai guziyak bekin zittuzten! Gue attonai 'ta... Lepuan katiak 'ta... Denak kendu! 
Kontuz e! Denak pistolakin haik! 
- 'Ta haik 'e gorriyak zin, miño... 
- Igual igual! Bai, biño, beste zean, txandatu in zin 'ta! 
San Markosen errepublikarrak eta Garmendin erreketeak
Gaztañaga Etxeberria, Maitxo; Iragorri Iriarte, Frantxiska
- Karo, batalloiyak! Gue etxian reketik! 'Ta soldaduk gue itxian! Larogeitahamasei laun eondu giñan gu Garmendin, e! Aldi batin! Bos famili bueno bos famili osuak ez, biño itxe bakoitzetik bi, Ibarrekuk, Katalintxokuk, e... Aintxuixkikua 'ta Matteonekuk. 
'Ta gue itxia kañonazuk ez zun harrapatzen San Markotik, porke sagardiya nola genun, hola in ber 'men zun kañonazuk, hola 'ta geo hola, 'ta gure itxia ez zun harrapatzen! Bat inguratu zitzaigun, oillotegiko birexurreko ixkiña hartan, 'ta... 
Bai, 'ta hura zen, rekete bat zen, tenientia, euskalduna e! Ardua biño moxkorroua 'ta Iturrioztik heldu zen, 'ta ingurun lertu zea kañonazua! birexurran, harren larriya! Lurraz betia korrika gue itxea! 
- San Markosen uandik iongo zin republikanuk? 
- Klaro! Gorriyak saten geniyonak! 
- Haik jakin, ez zula harrapatzen zeak! 
- Klaro, bueno...! Haik bazekiten gue itxian tropa zola! 'Ta baita abioya torri 're eun batin! Bai biño, abioya torri zen... 
Gure itxian zon kompaiñitikan bi pasa zilako haruntz! 'Ta ordun haik san zioten non zon tropa! 
- Eta aeroplanua 'ta... Gu inoxentik! Heiyea, heiyea joten giñan denak eskapo! 
- Jesus...! Hombre! 
- 'Ta ataira beitu 'ta ni akortzen naz, zarpatik hartu 'ta nola eaman ziten barrenea. 
"Torri ñai honea! " 'Ta ni atia jon 'ta, abioya bajo bajo bajo, uango abioyak... ze-ne-e jartzen zun, komunistan sinak. 
Hora kusi nunin, hura martxa barrenea! Eta gue Regina, gue Regina hura genun denan maistra. "Tozte honea 'ta hartu 'ta zea" majaran onduan! 'Ta ordun ze difentia izango zen, e! Ze inoxentik! Miño bai... Garmendi atakatu zuten! 
- Eta ordun haik ze itten zuten, baserri bat hartzen zuten miño baserrikuk bertan ioten zin? 
- A! Bai, bai, bai! 
Isturitzen errepublikarrak eta Munuandin frankistak
Gaztañaga Etxeberria, Maitxo; Iragorri Iriarte, Frantxiska
- Bai... Gu behintzat bai! 
- Gui bigarrengo tandak, haik, bigarrenguk e... Han bialazi in ziguten! Portuluzea jun giñan gu ordun! 
- Portuluze zein da? 
- Portuluze da Oiartzabaldik hauntxixio beste baserri bat, uain hutsa iongo da, ez dakit hua berrittu 'ta in zuten, biñon uste 'ut hutsa iongo dela! 
- Ez, ez! Gue itxian... 
- 'Ta azkenin jon giñan gu hara! Hara pasa ziguten! Ba... Baiño eunez ez giñan atetzen! Munaundin zoztela saten zuten kontraiyuk eta zea, arropa 're zuriyik ezin genun jantzi! 
Eta denak hantxe! Karo, hemendik distingittu itten zittuzten hara! Eta behiyak eta gabin nozpatt ilumpetan jon 'ta, belarra 'ta ba hola, urti, garai hontan zen gerra! 
- Julion - Ez... lenoztik! 
- Julion, dieciocho de Julio - Meno... 
- Julion, miño klaro, geo urtiak zea in baizin! 
- Ez, miño horrembeste demboa ez zuten pasa, Errentira sartzen. 
- Ni Joxemaingatik akortzen naz... 
- Keba, no, no...! Julio, dieciocho de Julio eta hemen eondu zin... Bi hillabete? Errentira pasatzeko? Holokon bat! 
- Ba ni akortzen naiz, errapollua 'ta baratzan aldatuk amak, eta illumpetan jun eta azpitik hostuak eta kendu 'ta... Nola heltzian jateko, errapollua 'ta errapollua primaberakua da ba! 
- Ez, ez, ez, primaberan ez zen gerrik! 
- Nik gaiñekun ez dakit gehiyo, zazpi urte 'o nittun 'ta nik gaiñekun ni hola akortzen naiz e... 
- Gauzak! 
- Bai, gauzak! 
- Ordun enteinttu 're ez zenuten ingo! 
- Bua...! Ze entendittu ber genun! Gorriyak! Saten zutena, "hara gorriyak! " Bo...! Biño azkenekuk izugarriyak zin! 
Juten zin mendira, ben manduak eta sestukin hartuta Trabalekutik eta ardiyak eta oilluak eta... 
- A! Hemen 'e bai, e? Hemen reketik... Saukuri txokorra! 
- Biziyik tirua man, oilluai lepua moztu, Bota harrika hiltzeko... 
Bo...! Haik, haik izugarriyak izandu zin! Bueno...! Geo gaiña gu geldittu giñan gaiña kuarto batekin denak, 'ta beak hartu zizkiguten kuarto denak, eta balakin zulatuta jarri gaiña! Ni akortzen naz, gu ttikiyak, karo, zazpi urte 'ta... 
Bestik, ni zaharrena! 
Sillan, gu 're gaixtuak jarri 'ta zolotik beitzen gu, bakizu, azkenekuk 'e bai baizittuzten emakumik karriyak bekin! Bai, bazin emakumik 'e! 'Ta gu handik beitzen 'ta haik emakumikin han barrenin! 'Ta bo...! 
- Ez, gu reketik... 
Erreketeak ezin errenditurik
Gaztañaga Etxeberria, Maitxo; Iragorri Iriarte, Frantxiska
- Guk reketik izandu genittun errak! Gue attak zea, baratzeko tipulak, oan tipula jaten dugu guk biño, ordun zeiñek? 
- Ordun iñorrek ez! 
- 'Ta, baratza jon 'ta, atera tipulak raka raka 'ta, gue attak, gue atta karlista zen, biño karlista fiña, e? Harrek Ezin zun eaman iñoi kalteik ittia 'ta detentziyuk 'ta bueno...! Kustiyua da, "ettik iñork horretik gehiyo jango! "
Pixa depositotik hartu, porroka pixak eta tipula guziyak pixaz bete! Ala! Biñon, jon 'ta raka raka, 'ta hoi bakarra ez...! 
Sukaldea... Reketik oso lotsagabik zin, e! Sukaldea iyo, oliyua hartu, martxa! 'Ta Katalintxoko amona, arrontin salada zen, erderaz 'ta zean 'ta. 
Geo arratsetan hola bombardeua zenin 'ta denak, argi guziyak itzaliazi itten ziguten. Eun batin han geunden zean, salan, txakurra itxekua beakin karriya zun, eta "beno... Ez gaittun ba beti nearrez eongo, e! " "Zakurra jarri ber ñeu dantzan. "
Salan, sartu 'ta seittun lembiziko sillan hura exeita 'ta txakurra onduan. Txakurrak seitzen ziyon! "Aber, parra in nahi al zute? " 'ta "Bai" "Zakur hau jarri ber dut dantzan" horregatik Trinidok beti saten zin zea, la pitxita y la reina kantatzen ziyon 'ta... 
"Benga, benga, aber, dantzatu e? " "la chiquita y la pirrinda no se cuantos va bailar... " 'Ta hola hasten zen eskuakin 'ta txakurra ttentte ttentte jarrita... Eta guk gutxi aski! 
- Ordun 'e... 
- Eta sekulako parrak itten genittun gen amon harrekin 'ta behintzat eun batin sukaldin han kozinan aitzen zen, 'ta esnia zea sobra! handikan behiyak, behiyak gue itxea karriyak iñondikan salidik ez! Arrozkonletxe in ber zula! 'Ta, han zon arrozkonletxe itten 'ta, teniente leno san duten ze hoi sukaldea torri 'ta han exeita hora. Reketia sartu zen 'ta ez zun ikusi, jon 'ta rau! Oliyo botilla hartu zun 'ta "¿Que vamos a hacer nosotros si nos llevais el aceite? ¿Por que no haceis abajo? " 'Ta ez dakit zer 'ta... 
Ze hoik, Maijoxepa hoi 'ta. "¡Necesitamos" "¡Pues comprar! " eta, buelta manta jon zen 'ta, geo tenientik: "¡esque ya ve usted lo que nos hacen, y no tengo derecho de enfadarme! " Erderaz e! Ongi itten zun. Eunero Donostira joten zena 'ta hola zen 'ta. "Esque nos quitan todo y ¿Que va ser esto? ¿Con que vamos a hacer nosotros las comidas? " 'Ta... ez zin gehiyo torri sukaldea! Jarri zun ordena teniente zahar harrek! Ui...! Torri 'ta dena kendutzen ziguten! 
- 'Ta atrebittu zen emakume hua... 
- Bai! Ez zun kusiya han exeita zola! Buelta man zunin... : "a! ¡Estaba uste ahi! No me importa e, no me importa porque es la verdad"
- A! 'Ta horregatik... Harrei zea... 
- Bai! "Es la verdad, eso nos hacen y... ¿Con que vamos a hacer nosotros comida, solo con arroz con leche vamos a vivir o que? "
- Ordun tenientik ingo zun reketiri zerbatte san? 
- Hombre! Galazi denai! 
Ikurrina zanparazten
Gaztañaga Etxeberria, Maitxo; Iragorri Iriarte, Frantxiska
- Karlistak hoikin juntatu al zin, 'o ze in zuten...? 
- Bai, beira! Gerra hasi zen leno san duten bezela iandi horrekin. 'Ta handikan... bai, hiru lau eunea ya Oiartzunen sartu zin, e. 
Eta ni akortzen naz, Katalintxoko leno san dutena, familiya geunden gue itxian 'ta klaro, ogiyik ez zen 'ta ogiya billa jon ber izaten zen kalea! Eta Joxe, hil zen, hora 'ta ni giñan deneko bialtzen zigutenak, biyek edadetsu berekuk... 
- Anaia? 
- Ez Katalintxoko semia. 
- A! 
- Joxe? A bai! Altziberren! 
- Eta... Behintzat, gu biyek edadetsu berekuk, hamasei, hamazazpi urte 'ta pf! Beldurrik askoik ez ordun guk eta, kalea ogiya karri ber genula! "Bale". baguzen hemen, Lizarrazpin barrena eta Zaku 'ta nola dia kalin? Hoin osabak eta... Haik Iturriotzen zoztenak, haik 'e kalea ogi billa! "Hara! Reketik sartu dia Oiartzunen! " Eta Oiartzungo beste izaun bat, heldu zen reketikin 'ta guk 'e bagenekiun ze sango ziguten. 
"Hoik viva España sango digute 'ta guk agur kontestatu ber 'yogu". 'Ta "bai, hoixe in ber dugu". Karo, lembizikun... 
- Karo, hamazazpi urte 'ta... 
- Bai, biño, ez beldurrik lembiziko eunetan! 
- Bai, biño, gehiyo, gauz gehiyo, gu bezela ez... 
- Eskarmentoik 'e ez 'ta. 
-... Gu ttikiyak giñen, gu aman onduan 'ta guk ez genun zeaik, biño! 
- Bai, hamasei, hamazazpi urtekin ya iertzen da... 
- Bai, bai...! 
- Bueno...! "¡Viva España jovenes! " 'Ta guk: "agur! " 'Ta haik asko zekiten agur zer zen! 
Gu pasa 'ta geo, haikin heldu zenak in ziyoten san gu abertzalik giñala. Jitu 'ta "¡Jovenes, viva España!! " 'Ta Posteko Dolorexek, Iñarra 'ta hoin alkatia 'ta eondu zen horren izebak: "Jiba zizte ez bazute enteintzen". 
- Kalea jon giñan, zer zen hura! Kale guziya reketez betia. Bua...! Dena hola, e! Eta kalea sartu giñan 'ta ez dut izena sango, zea, batek san zin besotik helduta, bi ahizpak zauden. San zin: "Frantxiska, hara hemen zuen ikurriña oain bakizu, ¡no os valen eta a pisar esto! " "Zer? " "¡Si si! " Gaiña erderaz hitz eitten zuten. " Tienes que pisar. " "Kostako zattuzte erki! " Nik buelta eman eta oaiñ bankuk eta gauzak dia, biño guk leno bian genun saardoteiya, Garmendikuk hor saardoteiya genun bian. 
- Xabalen azpiyan zeona hura zuena zen? 
- Bai. Eta nik betik gottiko pasua banekin erki, 'ta ni pasillotik xiau....! Sartu nitzan hara, saardoteitik atera 'ta ni itxea ogiyik gabe! Biño dembo askoa e! 
Biño dembo askoa e! Ez pentsa neska hoik utzi zitela ben pixkatin ben ondotik u...! Zarpatik helduta! Eta, itxea etorri nitzan 'ta ogiyik gabe 'ta: "hombeste dembun eonta ogiyik gabe heldu za? " Amak. "Biño ze aittu za oain arte? " 'Ta san niyon, atta 're han zen 'ta: "bira, jon ga 'ta holokok 'ta holokok, e, san dite ikurriña zampatu ber nula! Eta esan yotet kostako yotela erki 'ta saardoteitik barrena sartu 'ta eskapo iñ 'ta torri in naz! " 'Ta gue attak san zin: "oso erki iña! Igual da zein den koloreko ikurriña, ikurriña oso gauza sagradua da 'ta ez da sekula hanka azpiyan ibili ber, oso ongi in zu! " Ui...! Hura poza neria! 
Lehendabizi erreketeak eta gero soldaduak
Gaztañaga Etxeberria, Maitxo; Iragorri Iriarte, Frantxiska
- Handikan aurrea, bueno...! Garmendi seittun bete zen reketez... Gaiña iertzen ziyotenin beste ideatakuk zila, bueno! Ze pillak gue itxea! Pes han, han eukitzen zittuzten holoko perolo haundi batzutan rantxuk eta janak eta denantzako 'ta 're bai eondu zin demboa mordoxkan. 'Ta geo sartu zin militarrak. Biño militarrak sartu zin San Inazio eun batin. 
Sartu zin Aiñeko estrata hortatik goitik betti, denak, Pamplonatikan oiñez, e! Txiki-xiki iñak. 
Eta hain buru zen Oiartzungo beste... Zuek izena santa ez zazte akortuko, biño behintzat, Joxe Barbero deitzen ziyona, hura zen karlista, 'ta hura ate zen birea de guia eakusteko Oiartzuna nondik sartu. 
- 'Ta ni tolarea jon nitzan batin, builla gaitza 'ta... "Zer da builla hau? " Beitu nun 'ta estratan betti, "ai...! " Haik izuak, ordun bai, izutu giñala! "Beitu, beitu ze heldu din hemen, hemen soldaduk heldu dia! " Han torri zen ne koñadua Pascual. 
Pamplonan soldado zoztenak, tropa hartu 'ta honea pasa zutenak. Eta... Bueno pes, herrira 'ta ne koñadua, geo ne koñadua izandu zena, pes Etxetxikin, karo, gaiña itten zun bero bat, izugarriya! 'Ta ura eaten, iñok ezin ase urakin soldaduk, e! 'Ta ordun san ziyoten gue, ne ahizpan suegrak san 'men ziyoten: "bueno, bakizute... " Gaiña euskeraz sumatu 'ta, harrek pozik euskeraz, ez hemengua, biñon aizi behintzat, euskeraz 'ta... "Zerbatt pasatzen bazattuzte torri e! 
Pes, ze sango zattuztet ba nik, eozer gauza ber zutela, ba torri! " Gue ahizpak san 'men ziyon. 'Ta baita handikan hiru eunea, Mendingo zea hortatik sartu zen frentia, militarrana, Mendindikan, San Markoa botzen zittuzten kañozazuk 'ta gauzak. 
Eta, hor herittu da ba mutill hoi, balak pasa ziyon hola besua batetik bestea. Kapitanak san 'men ziyon: "Pascual, si tienes donde esconderte, marchate. " 'Ta harrek hiltzeko beldur bat bazun gizajuk! Mortala! San 'men ziyon: "pues en la casa aquella que nos dieron de beber. " "Me dijo aquella señora que fuera si me pasa algo" "¡Escondete y no aparezcas hasta que se te cure todo! ". Hura Etxetxikira! 'Ta, geo Etxetxikira 're iya San Markotikan kañonazuk sartzen zin, heiyetik sartu zizkaten.... Bi eun lenoztikan koñadua detenittua zola ayuntamentun, kañonazua sartu 'ta juzgadua leno zea zen, oain alondigako zea hortan. Hil zen kañonazukin, bestia erittu, Rafael Iturriozko Rafael zeana, Tomaxenekuna. Eta... 
- Preso zoztela? 
- E? 
- Preso iongo zin han? 
- Detenittuk, nazionalista zea baitzen, batzokiko... Nola saten da? Batzokiko... 
Jefe 'ro zona. 'Ta hoik euki zittuzten. 'Ta kañonazuk sartu 'ta hora hill in zen. 'Ta ordun pes, amona Matxiyoa, Matxiyokun parientik zin, han karo, semia ezkondua. Haik hara 'ta ne ahizpa... 
Gerra nahi ez zuten soldaduak
Gaztañaga Etxeberria, Maitxo; Iragorri Iriarte, Frantxiska
- 'Ta ne ahizpa Garroko Ixiar ttikiya besuan 'ta ne koñadua soldadua herittua Garmendira, 'ta ordun san nun: "Hau ze heldu da honea soldadu horrekin? " 'Ta "Maitxo, zein zu hau? " "Neska, hola 'ta hola, lengun torri zin soldadutakua. 
San geniyon zerbatt pasatzen baziyon tortzeko 'ta herittua do 'ta nola utziko nun ba kalin? 'Ta itxea... " " Ez, ez, ez" gue amak san ziyon: "erki in 'zu! Nola utziko 'zu ba kondiziyo hoitan mutilla? "
- Eondu zen gue itxian bi hillaete t 'erdi bai! 'Ta azkenin... 
- 'Ta kurak eta? 
- Kurak? Bakaillua jartzen ziyoten arratsin heridan... 
- Gaixtotzeko! 
- Ez itxitzeko! Bestela soldado jon berko zula seittun 'ta! 
- 'Ta gu gaztiuk eta, bakizu! Katalintxoko 'ta, Matteoneko 'ta gue Luixa 'ta Regina 'ta... 
Maitxo... Maitxo ez, Maitxo 're han zon, biño hura ez zen sartzen holoko gauzetan. Eta, bakizu, gaztiak, grupua iñik ya... 
- Nik hola aittua baidut hoi... 
- Eta... 
- Gatza 'ta... 
- Haik bakaillo azala jartzen! 'Ta goiz batin, pes ni betti jon nitzan. 
Ibiltzen giñan soldado tartin 'ta rekete artin... Biño soldaduk zin ordun 'ta difentzi eerrako komportamentua! Jesus...! 
Militarrak, bakizu, beti izandu dia hola! 'Ta bai han 'e, e! Edukaziyo batekin 'ta... Gaiña beak 'e janak eta oso goxuak eta onak itten zittuzten 'ta... 
Gui iruitzen haik txarrak ber zutela, pentsatu! Saten zuten: "¡Bajar una cazuela, que os damos carne bien rica! " Han izautu genun guk rekete bat, zea, Elias, eta... Pamplonakua. Eta behintzat, zea, herittu zen mutill hoi 'ta gue itxea. 
'Ta, gue itxian gazte hoikin arratsetan 'ta sukaldin... Txistoso porrakatua zen, juerga gaitzak. 'Ta, betti jon nitzan 'ta, ze hoi, teniente bat han. 
- "¿Aqui hay un soldau, no? 
- Bian non itten zuten sua? Non itten zuten sua? 'Ta kazulak eta manitu? 
- Ui! Bian, ataiyan! 
- A! Kampun. 
- Eta... San zin: " ¿Aqui hay un soldau herido, no? " "Si". Ui...! "¡pues dile que baje! " Ui...! Korrika jon nitzan 'ta Joxe Leonen kuartun lo itten zun. "¡Pascual, Pascual, hay un teniente abajo, que bajes! " 'Ta bakaillo azala izaki harrek jarriya han arratsin! 
Eta nik ordun deskubrittu zer zen han! Kendu zun benda 'ta klaro, gatzan zea zui zuiya han! "¡Trae, trae un trapo mojau, trae un trapo mojau! " 'Ta Regina 'ro Liuxa 'ro ez dakit zein jon 'ta ra-a garbittu ziyoten gorri-orri jarri ziyoten bestin koloria eta jun zen izu batekin!. 
"¿Aber ese brazo? " Klaro! Ese brazo uaindikan itxi gabia! Bakaillo azalakin oandikan han 'ta! "¡Bueno pues, ya te falta poco y Pascual, cuando se te cure, pasas por la comandancia, e! ¡Ya se a terminau tu plazo! " Harrek bai poz erra, ez ziyolako izautu ze jarri zun han! 'Ta iondu zen, oaindikan 'e dembo mordoskan iondu zen jon gabe! Akortzen naz jon zenin, eske senide bat bezela genun ya! 'Ta akortzen naz ni zea... Lukas 'e soldado jona zen ya! Eta hura frentin 'ta hura martxa 'ta... Ni nearrez 'ta nola ez niyon aiyoik esan! 'Ta zubiyan gaintikan aiyo in zigun hola! Biño harrek: me voy a morir, hare be morirrekin jon zen hura. 
Bilbo hartu zenean
Gaztañaga Etxeberria, Maitxo; Iragorri Iriarte, Frantxiska
- Geo ya soldaduk eta jon zinin, militarrakin difentzi izugarriya, e! Bueno...! Errespeto bat eta... Denai tratatzen ziguten oso ongi 'ta gaiña beak zuten hura emateko 'ta... Jesus...! Reketetikan militarrea? Txuritikan beltzea hambesteko difentziya! 
- Bai, e? 
- U...! 
- 'Ta ordun hoi ze in zen, Errentira 'ta pasa zinin reketik jon, biño soldaduk geldittu iñ, geldittu in zin? 
- Karo! Tropak sartu zinin denak ya Donostiño! Donostitik aurrea ya berriz gerra! Biño bai! 
- 'Ta hemen zein geldittu zin? 
- Ez, ez, ez! Jon zin, jon zin! 
- A! Denak jon zin! 
- Denak jon zin! 
- Haik eamango zittuzten gue itxian zoztenak eta 're? Haik ez al zin Naparro aldea jun, gorriyak 'o? 
- Ez, biño... Gorriyak saten zena... Ez! Gerrak korrittu zun Bilbao hartu arte. 
Geo Bilbauko frentik izandu zin txarrak. Lemonan hil zin eun batin... Bi oiartzuar, kompaiñi berekuk. Bai, Donoxtina... 
Zuk aittua izango zu Donoxtina zein den? Donoxtina? Bai...! Hor nola afusilatu zittuztela 'ta... Karrikako biri hortan. 
Horko baserriko Donoxtina eta Goñin semia. Biyek hil zin! 
- Goñi karlista harren semia? 
- Bai, Goñi karlista harrren semia, bai! 'Ta haik karri zittuzten Oiartzuna enterratzea. 
Haik hil zin Lemonako frentin. 'Ta han eondu zen baita 're ne gizona gorriyan ayekatikan gudari, gudariyak zin hemen reketik bezela, gudariyak eta militarrak. 'Ta han eondu zen. Eta anaiya, bi anaiyak alkarren kontra mendi berin ibilli zin! Pentsatu, hoi 're bada ba, e?! 
- Gerra! 
- Bai! 'Ta Bilbau hartu zuten arte! 'Ta ni akortzen naz Bilbau hartu zutenin... Gu Untsaskon giñan belarrak, zea metak eta ittea jona, eta euntalako kampanak Errentiyan 'ta kohetik eta jesus...! Zer ez zen han! 'Ta "bada gaur, haundiya pasia da ba gaur, beitu, zerbai badugu! " 'Ta gue Antoniok san zun: "ez ga itxea jongo, e! Goiz! 
Deskuidun sartu baldin badia 'ta hor sartzen badia reketik itxez itxe ingo 'ute izugarriya! ". San 'ta izan! Gu... Zea, Araingo kaskotikan aitzen, Oiartzungo manifestaziyuk. Karlista denak kalez kale 'ta itxez itxe. Gu ion! 'Ta ama izutua: "biño hoik ze ai dia umi hoik? " 'Ta berandu itxian sartu gu! 'Ta bai izandu 're gue itxea, bai izandu gue itxea! Luixa 'ta, hoik zartxio zin, ahizpa 'ta. 
Geo... Lukas soldado ya, 'ta Antonio. Gue amak: "jesus...! Agertu al zazte? Hemen torri dia zuek non zazten galdezka! " "Pes horretxegatik eondu ga ba ama, Araingo kaskun, ikusten baigenittun "
- 'Ta reketik zuetaz galdetu zuten? 
- Oiartzungo jendia, e! hor sartu zenin erua bezela jarri zen jende guziya, Jesus...! 
Bilbau hartu zutenin? Madre Santa! 'Ta uo...! 'Ta bueno, hartu 'ta detenittu harrapatzen zittuzten guziyak! Aber zembat eondu zin Oiartzunguk, oaiñ aztua dakat nik.... Badut librua, e! 'Ta letu ber nuke. Asko! 'Ta aber zembat hill zittuzten! 
Ergoiengo gartzelan
Gaztañaga Etxeberria, Maitxo; Iragorri Iriarte, Frantxiska
'Ta detentziyuk ze izandu zin, sartu zinitikan, 'o geo gehiyo izandu zin, 'o... 
- Bai, sartu zinetikan 'e bai. Bai porke... Donostiya hartu 'ta biño leno, gue Joxe Leon detenittua zon. 'Ta Luixa baita 're. 'Ta ordun gue Luixa 'ta Itu... Ergoinen nola zea... ostatua nola da hoi? 
- Tolare? 
- Ez, beste aldekua. 
- Bialde? 
- Bialden hola buelta manta hola itxe bizitzak... Han zea... 
- Palomata? 
- Palomata bizi zin... 
- Bai. 
- Han eukitzen zittuzten emakumik detenittuk Oiartzunguk. Han. 'Ta gizasemik... Potiko deitzen yogu. Zean, bueno, Olaiz... Jesus...! Olaizola ez. Jesus...! 
Hola gelditzen naz, e! Batzutan. 
- Bai. 
- Taberna nola famosu hoi neska, eskoiku hoi! 
- Tolare? 
- Tolare, bai! Tolaren onduan bizi zin Pottikotarrak deitzen geniyonak. Neska sor bat bada hor oandikan. 
- Bai. Etxenausi 'ro zen. Geo bota 'ro in zuten etxia. 
- Bai, pes beno, hoik bizi zin hor. Potikotarrak, ijitotarrak, ijito kasta zin hoik. 'Ta hango txerri tokiyan, hango txerri tokiyan sartzen zittuzten gizonak. Detenittuk. 
Eta... Han eondu zin... Gue Joxe Leon 'ta asko, Oiartzungo asko! Eta... Joxe, leno san dutena, Joxe, Katalintxokua 'ta biyek, pes jana matea, pes biyek. 'Ta San Markotikan botzen zittuztenin kañonazuk eta, zea batzuk zin ttikiyak, hola siete y medio 'ta bestik haundiyak, granadak! Txistutikan iertzen geniyon noa zijun! Pentsa 'zu nola jarriyak geunden, e! 'Ta ez giñan izutzen. "Fiu...! " 'Ta "hemen dun, hemen dun, hemen dun" saten zun Joxek! " 'Ta pum! Aurrexio! 'Ta "hara! " 'Ta balak txisto bat ibiltzen zuten, eske ez zuten kontrolik! Kuestiyua zen bota tirua! 'Ta gu martxa, janakin 'ta jon giñan eta Oiartzungo... Hil zen, rekete bat. Eta "aber zea, Joxe Leonen Joxe Leonena heldu naz jana kartzea" 'Ta: "¿Como se llama? " nei erderaz san. 
Ni sublebatu! Ez dakit, ez dakit nola ez ziten nei ordun jo! " Hik lotsik ez duk! " san niyon. "Familikuk bezela izaki eta ze apellido dun ne anaiyak galdezka ai yaz? " Hasten naz beakin enfrentatu, joko nun, e! arrontin alteratuta! Ate zen Joxe Leon 'ta san zin: " hago ixilikan Frantxixka, hago ixilikan! Ez zanela ezer san! " "Ezer sango ez dit ba! Nei horrek zertako galdetu nau ze apellido dugun! " "Ixo, ixo. Jon ixilik, utzi gauzak 'ta jon". 
Fusilamenduak eta umiliazioak
Gaztañaga Etxeberria, Maitxo; Iragorri Iriarte, Frantxiska
- Eta handik heldu giñala, Gaztañoko onduan zamazkiten beste bi detenittuta. Bi reketen erdiyan beste bi. Arritako bi anaiyak. Gue Joxe Leonek saten 'men ziyon: "Joxe Mai alde in zak! " Gaiña geo utzitzen baiziyoten igual zelaira joten pixa ittea, pentsa 'zu ze zea kontrola zuten, e! "Alde in zak, alde in zak, ez zigutek gauz onik ingo guri hoik eta! Hik bakizkik hemengo biriak eta alde in zak Frantzi aldea, sei zak hemendik" eta "ez biño, geo anaiya bakarrik gelditzen duk eta! 
Horrei geo zerbai pasatzen baiyo nik eskapo inta? " Ez zun eskapo in, biño bea hil zuten. Fusilatu in zuten hura. Joxe Mari bai. Heldu giñala, pes haik Gaztañoko onduan 'ta "aiyo gaztiak! " Holaxe san ziguten. " aiyo, aiyo". 
Dakat geldittua nik hura begitan erretrato bat ikusko banu bezela. Ze aurpegiya zeaman mutill harrek. 'Ta bestia gaztia, bestia Ferminek edadia zun, pentsa 'zu, ez zittun... Hamazazpi urte! Baldin bazittun! 'Ta bestia ez, bestia zartxio zen, biño gaztia, hogeita gutxi urtekua. 
'Ta hoi gauza hoi denan rekuerduk e, hola tortze 'izkitenin 'ta, oaiñ hasten dinin hola... 'O... Eozer, oain bakizu ze naspilla dabillen denin! 
- 'Ta bakarrik zaudenin, 'ta... Pentsatzen pentsatzen! 
- Izutu itten naz, e! Orduko rekuerdua hain txarra dakat sartua! Eta kendu itten ttut telebisiyuk eta radiyuk eta denak! 
Eske zarrakua gaitza itten naute! Orduko momentuk, guk ordun oso gaizki pasa genun! Gezki, gezki, gezki! 
- Holoko zeak, ez! Herriko jendia elkarren kontra 'ta horrek ze... 
- Kontra 'ta nola! 
- Miñ haundiya man ber du horrek e? 
- 'Ta gue Luixak zun beldur bat! Porke ordun hasi zin e...! Illia mozten emakumiri, zeako, e....! Erretxikiko bi ahizpai. 
Pentsa 'zazu, haik zer zin gaizuak! Ezer ez! Ordun saten zen bezela, pes ezkertiarrak zin. Haik Donostira eunero esniakin jon 'ta torri itten zin 'ta bat behintzat, itxetik iñoa atetzen ez zena, Maria Luixa pixkat gehixio zen, biño ezer ez hala 're. 'Ta hairi illia moztu eta hemen utzi xorta bat 'ta lazo espaiñola jarri han eta kalea! 
- Ze burla, e! 
- Reketik bueltan zittuztela. Viva España ejua iñez Errandoneku hortan hasi 'ta manifestaziyua bezela kalin ibilli bueltaka... Hoi da, eta bueno...! In zittuzten bi eunin, 'ta hirugarrengun bikaiyua jon 'ta komandantzira 'ta san 'men zuten, bueno, bea itten zela responsable denantzako 'ta itteko mesede andri hari pakin uztia, e! Herri guziyan parregarri zabilzaztela 'ta ez zutela eskubireik 'ta... euntalako bronka armatu 'ta hala moztu zen hura. Bikaiyua ate zelako. 
Biñon... gaizuak! Zea, bertaiño Altziberko... 
Karrikako harrobiño torri beak eta han reketik hartu 'ta kalea, gaintik zea, viva Españaka 'ta haik "Viva" kontestatu! 
- Ui! Ze erremeiyo ingo zuten! 
- Bai, biño, ze ze ze benganza, e! 
- Hombre! 
- Lotsa 'ta... 
- Dena! 
- Umillaziyua! 'Ta ezertan sartu ez zin emakumik gaiña, e! Bakarrikan zila, pes hoi, Accion Vasca 'ro ezkerreko partidokuk zilako! Uf! Asike nik askotan saten dut: "jesus...! Oain saten da? "
Fusilamenduak
Gaztañaga Etxeberria, Maitxo; Iragorri Iriarte, Frantxiska
- Oso gaizki pasa genun guk. 'Ta geo... Joxe Leon 'ta Panplonan kartzelan. handikan karta... Ezta pentsatu 're! 
Keba! Bixita joteik ez zen! Eta Joxe Leonek Panplonan in zittun... 
- Hua zer zen, anaiya? 
- San Kristobalen bai, anai zarrena. San Kristobalen in zittun harrek... Bai, demboa mordoska in zun harrek. Igual lau hillaete biño gehiyo. 'Ta zorriyak eta zikiñak janak! Bueno...! 'Ta ordun hill zittuzten Oiartzunguk... 
Hor leno san dutena "hemen sartzen dena bere itxian dago" horko nausiya eta beste bat zea, zuek ez zute izautzen 'ta karo! Karlos Ttentte deitzen geniyonan anaiya, abogadua zen. 'Ta haik arratsin ustez libre utzi 'ta birian hill. 
Haik zin lembiziko Oiartzunguk hill zittuztenak. 'Ta geo... Pes asko!. Oiartzunen afusilatuk badia mordoska. Eta enteatzen giñan seittun, seittun enteatzen giñan. Ez dakit nola, biño... Pasatzen zen. 
- Hoik denak ze eamaten zittuzten... 
- San Kristobalea. 
- A! San Kristobalea. 
- Karo. Hemengo pasua oaindik ez zon. 'Ta geo... Pes oandikan, pf... Haik biyek libre utzi zittuztela san 'ta hill, geo Arritaku hoi 're hil zuten, geo beste Accion Vasca deitzen zitzaiyon beste partido batekua Estankoko goiyan bizi zena. 
Andria gaizua erotuta geldittu zen azkenin ama, e! Berez ez zen oso zea, biño. Harrek itten zun, Goñin itxean aurrea torri, klaro, ordun Goñi 'ta, bazin hemen kabezillak Oiartzungo reketin jabik eta... Atian aurrin jarri 'ta ejuka, biño nahi zittun guziyak saten zizkan. 
Ez atetzen Goñi kampoa! Miño amona azkenin be, be eromen harrekin hill zen. Semin penakin. Gaxua! Zen amon bat... Bai. 
Ondarretako gartzela
Gaztañaga Etxeberria, Maitxo; Iragorri Iriarte, Frantxiska
- 'Ta Donostiyan ba hor tokatzen zen eunetan bixita izaten zen. 'Ta Luixa 'ta biyek ilbiltzen giñan. Luixa bolara hartan ez dakit, ez zola ongi 'ro komei, ni behintzat, karo, kalea jon ber izaten genun agiri baten bila. Leno san dutena, Arizmendineko komandantziya 'ta. 
'Ta san nun: " bo...! Ni ez naz jongo hara! " 'Ta, ni jon janakin 'ta, han Andre zea, ordun... Meikua zun gizona, Ezkerreneko, kaleko Irigoiyen 'ta. Klaro, beitzen zizuten lista abezedariyun zeatikan. Irigoiyen Iragorri. 
Andregaia hasten zen: "ai ama! Ai ene, ai ene, ai ene, ai ene! ". Arreba bezela pasatzen baizun anaiyak 'ta "geldik eon hai" san niyon eun batin zea "hombeste istori! Jakinta zea horrek saten zattula arreba zala 'ta! ". "Ai ene, ai ene, ai ene! ". 
Geo behintzat, ni ailletu nitzan 'ta: "aber usted" "hermana. ""Aber, la documentacion. ". "No he traido. Pensaba venir mi hermana, pero como no estaba bien, pues he venido yo". Hola beitu zin. baita hurrungun bixita torri da 'ta gauz bera, nik paperik ez. 
Ni berriz paperik gabe, lasai arraiyo! Jon nitzan 'ta "Aber la documentacion" berriz 'e. "No he traido. Tenia que subir al pueblo y no me daba tiempo de venir aqui" 'Ta... Beni hoi: "ai ene, ai ene, ai ene! " atzetik 'ta "geldik eon hai! " saten niyon. 
Eta, "¡pues ahora mismo me voy a enterar si es usted hermana, y como no sea hermana y el que dice usted que es hermano, saldra a la calle y usted se quedara dentro! ". Hura aittu zunin Beni harrek, para que quieres mas!. 
Ta ordun apaiza, apaiza ordun Salbador, anaiya apaiza zen 'ta... Bakizu, apaizak´e beti errespeto pixka bat. San ziyon: "no, no, yo me hago responsable de que la señorita es hermana". "A, bueno". Jon giñan atian ondoa 'ta Beni hoi: "oiandikan´e daldaitan nion" "txorua ñaz hi! Ze ingo zigutenen ba! " Salbadorren parrak. "Balientia za e Frantxiska? Lengun amenaza in 'ta gau´e torri za zu paperik gabe, ze kostatzen zizun kaleño jotia 'ta... " "Bai, kaleño jon 'ta geo honea torri! Hortako topun han nengon! " 'Ta behintzat, ateiyeran zea, Beorlegi zun apellidua tenienti harrek. "adios" hola nei bizkarrin. "Hijastra". "¡No hijastra no, hermanastra si! " Karo, apelliduk bigarrenak nola genittun diferentik... San niyon: "hijastra no, hermanastra si". 
Hola beitu zin 'ta martxa!. 
Geo handik demboa mordoska batea Donostira jon giñan 'ta trambik ordun Bulebarren barrena maten zuten buelta, 'ta gu trambin, 'ta zea hoi, Beorlegi hoi, beste militar batzukin han kafeteiyan, oaiñ 'e bado kafeteiya han. 
Izautu zin, hola in zin, 'ta pitorreun e, pitorreun oaindik. Nik´e hola in niyon sanez : "zerriya! Hurrungun karriko papera bai! " geo zer da 'ta handikan eun batzuta infarto bat man 'ta hill in zen! 
- Gizon hua? Bueno, zea... 
- Bai, 'ta gaztia zen, e! Beorlegi hura. Harren osaba eondu zen como jefe de toda las compañias hemen Arizmendin. 
- Bai, Beorlegi zea... 
- Bai. Hain osaba zen. 'Ta hola ibiltzen giñan kartzelatik eta handikan... Geo Joxe Leon ate zen... 
Salaketak
Gaztañaga Etxeberria, Maitxo; Iragorri Iriarte, Frantxiska
- Karo, joten giñan 'ta ez genakigun.... Karo, iñok ez zekin zertik sartzen zin. 'Ta nonbatte eun batin ai 'men zen kartzelako jefetakon bat pes libruk pasatzen 'o ikusten 'o ze denuntzi zuten 'ta hola. Gue Joxe Leon atzetik... Harrek ez baizun tontotik ille bat. 
Atzetikan ikusi be denuntziatua zein zen 'ta san 'men ziyon: "ahora que me tengan todo el tiempo que quieran no me importa. Ya se quien es mi denunciente". "¿Como sabes tu? " "Porque he leido". 'Ta, bi eunea biali zuten itxea! 
- Hua san zulako igual? 
- Karo, harrek... 
- 'Ta geo zerbatt ingo ote ziyon 'o... 
- Bai. 
- Hoi gorra izan ber du ba jakittia zeiñek zeiñ iñ zun, ze askotan izaunak izango zin? 
- Hombre! Hoixe ezaunak, herrikuk! Herrikuk! 
- launik haundinak 'ta saten zuten! 
- auzuak eta! 
- Bai, ez onenak! 
- Geo ordia, sate 'ute nahiz 'ta politikagatik ez, urtetan bizilaunak gaizki zilako 'ta aprobetxatu in zutela 'ta. 
- Jesus... Maria 'ta Jose! Jesus! Dudan? 
- Geo 're, geo 're. 
- Geo 're bai. 
- Geo, geo... Hoixe, Apaolakua 're hill zuten, zazpi alaban atta. 
Gerra hemen bukatu 'ta, biño oiandikan san duguna, eaman itten zittuzten. azpiyak atetzen ai zela gizona, honeaiño galtzak gora, abarka hutsakin hartu 'ta Astiarrako kamiyun hantxe utzi 'men zuten hilta. 
- Bai, Bai. 
- zazpi haurren atta. 
- 'Ta Larraburukuk'e bai! 
- 'Ta ez zin enteratu! 
- Larraburukuk 'e bai! 
- Larraburukuk 'e zembat senide zin? 
- Bai, hoik 'e bazuten. 
- Bazuten? Atta hill hoiri 're! Hoik 'e hamahiru seme-laba 'ro... Ttiki-tikiyak geldittu 'ta atta afusilatu ziyoten. 
- Geo ondotik asko eaman zittuzten. Ni akortzen naiz batzuk hola. 
- Nahi zuten guziya itten zuten! 
- Ordun eamaten zutena ez zen etortzen. 
- Bueno, denak 'e ez, e! Ba...! Torri bai. 
- 'Ta gue osaba 're, guk solterua, aman anaiya itxian gendun eta... zea, ordun San Markoa 'ta eamaten zittuzten, hartu 'ta eaman. 
Eta etorri zin guarda zibilak izango zin, gu itxia erre 'ta bian geundela. Azkeneko zea batailloi harek itxia erre ziguten abiyeran, itxeik gabe geldittu giñan. Eta, etorri eta hua osaba eaman ber zutela bekin eta gue atta ez dakit nundik noa zerbatte erderaz 'e pixkat bai 'ta komei 'ta behintzat, saardua itxian 'ta saardua eskeiñi 'yo 'ta hasi dia eaten 'ta hor 'men dute nahikua ean 'ta libre! atzea utzi 'ta osabaik gabe martxa beak. Harek salbatu zun. bestela akabo zen. 
Eamango zuten. 
Attak saardua manez mozkortu! Eta... Utzi 'ta alde iñ. 
- Bino, ze, zea zen. Seun beak ze eun zuten 'ta ze zea zuten. 
- Bai, bai... 
Fusilamendutik eskapo
Gaztañaga Etxeberria, Maitxo; Iragorri Iriarte, Frantxiska
- 'Ta han san 'men ziyoten: "nik badakit hilko nautela harrapatzen banaute, biño nei jarri nazute Errentiko biria, gutxi... " Ez dakit zembat seme-laban atta zen. "Gutxinin familiyatik despeittu nahi dut". 'Ta hoik ze in zuten, ordun... 
Txikierdin... 
Hora zen beste... Ez reketik eta ez militarrak, beste nola saten da erderaz? Otro cuerpo hola falangista tipoko Accion... no se cuantos zuten izena. 'Ta hoik zozten Txikierdin, kuartelakuk hemen gue itxian 'ta eondu zin bezela. 
'Ta andri horrek ze in zun? 
Mutikua biali Txierdira sateko... Aterik baizin lenoztikan billatzea menditan 'ta zeak, jendik, oi... Tropak 'o... Zeak. 'Ta mutikua biali Txikierdira satea hain itxian zola gizona! 'Ta beak nondik bialiko zun! Hoi iñ ber da, e! 
Eta gizona, pes harrek san 'men ziyon nondik sartu 'ta, abitu zeneko seittun zerkatua. Tirua handik eta tirua hemendik eta, bea eskapo. 'Ta azkenin Berrondoko onduan, baserri baten onduan, hola arbola baten onduan hor hil zen. 
Hor hil zuten gizon hoi. Handik eskapo iña. Eta hoi eondu zen hor... Hillaete askuan. 'Ta andria tortzen zen astero. 
Arbol haundi baten onduan sartu zuten, pensa 'zu! gorputza 're bai, han bertan. Biño geo ya atera zuten, e! Geo ya eaman zuten Errentira. 
Biño hoi, haik denuntziatuta bialitako denuntziyakin hill zuten gizon hura. 
- 'Ta amona 're... 
- Amona harrek... 
Oiartzunen jabe
Egimendia Aranburu, Korneli
- Reketik, haik 'e ba denatatik, batzuk onak zin 'ta bestik gaixtuak. Noski, Oiartzunen jabe in ber zutela 'ta san niyon nik batei: "Oiartzunen jabe? Kostako zizute erki gui hemendik atetzen! " 'Ta toritzen ai giñan, halako batek bestiri. 
"¡Porque, porque esto es nuestro y vosotros habeis venido de no se donde! Y no tenemos nada que ver con aquello, nosotros vivimos aqui tranquilamente, y bien ademas. ¡No como vosotros, coger las pistolas y los escopetas y venir a matar a la gente! " 'ta hola aitzen giñan broman 'ta zean, biño, biño, haik bena itten zuten. 
- Ez al zin haserratzen? 
- Ez, ez, ez. Broman aitzen giñan 'ta! Biño ez giñan haserretzen behiñ 'e. 
- Eta herrikuk bai al zin reketik zinak? 
- Ez. Herrikoik ez zen reketeik. 
- Kampotik torri zen dena? 
- Denak kampotik torri zin. Zea, hala san ziuten, geo gu Galtzaberrin eondu giñan, han pixkatin, ez zon Altzibarren eoteik, dena bete baizen soldadua 'ta reketia 'ta zeakin... Hara jon 'ta han eondu giñan 'ta handik hala san ziuten zea, rekete batzuk: "¿Que hacen ustedes aqui? " "¡Ui, en algun sitio tenemos que estar! Alla no hay nada mas que tiros y no se porque teneis que echar los tiros a la gente que vive tranquilamente... Porque quereis vosotros todos de aqui quereis todo de aqui y no puede ser, nosotros tambien tenemos tanto derecho como ustedes. " "Si ademas tenemos que ir hasta Pasajes. Para ser Oiartzun tiene que ser hasta Pasajes" "¿Hasta Pasajes? " "si, si no esta mal si consiguen no esta mal. "
- Galtzaberri, Galtzaberri non da? 
- Galtzaberri... Oan kendua do, hor jonta zen. Galtzaberri... Zentrala zen. 
- Zentrala bai. 
- Bai. 
- Hara jon ziñazten? 
- Hara jon giñan gu. Han izaunak genittun 'ta han eondu giñan. 
Numbaitte sartu ber genun Altzibartik bial... Denak biali 'ta. 
- Eta zuen geo Altzibarko itxetan sartu al zin beak? Geo bueltatu, bueltatu ziñaztenin nola... 
San Markostik tiroka
Egimendia Aranburu, Korneli
-Uo....! Puskaik onenak eamanak eta, hantxe txikittua bazter guziyak eta, ahal zen bezela! Arreglatu pixkat eta ixi-xilla. Han ixillik eon berra zon. Ez zon han kantai 'ta dantzan ibiltzeik! 
- Ez zon, bukatu zin dantzak! 
- Bai, bukatu zin hango zeak. Hantxe. Geo noizpatte bakotxa gen itxeta joteko ba 'ta, jun giñan, dena zikindua 'ta... 
U! beak nahi zuten bezela ibilliya 'ta! Sartu giñan 'ta geoztik hantxe! 
- Eta Galtzaberrin ziñaztela, jakingo zenuten ze pasten zen herriyan 'ta! 
- Bai, asko ze pasatzen zen, nola... Ogiyan 'ta billa torri ber genun Oiartzuna, 'ta zea, harrobiyan barrena pasa ber genun nahitanahiyez 'ta, tiruk San Markostik titzen bait zittuzten, 'ta, gu iya ailletun, zea, harrobira, ya ailletun harrobira 'ta tiruk hasi zin 'ta, hola baztertu giñan pixkat pareta kontra, 'ta Txirrista saten geniyon mutill bat, Zirrista izena, ez dakit ze izena izango zun, Zirrista bai, "baijua Zirrista" 'ta hura 're paretan kontra arrimatu zen 'ta tortzen zaiyo bala kontra 'ta hantxe seko utzi zun! Bai, hora ikara pasa nun! 
Gu ya ailletun 'ta hora hilla han. Bai. Geo seittun geldittu zin, beno, geldittu, berriz 'e seittu zuten, biño gu pasa giñan gen tokira jon ber genun aldea. Pozik tiroik ez zenin! 'Ta holaxe, gaizki, gaizki. Gaizki ibilli giñan. 
Pasaiara joateko agindua
Egimendia Aranburu, Korneli
- Han esan ziuten ba, kampoa atera giñan gu, 'ta soldado mordoska bat heldu zen, reketik, Napar ayekatik heldu zin 'ta hoi 're Naparreko zean do ba, birian Galtzaberriku hoi 'ta. "¿Que hacen ustedes aqui? " "Esperando a ustedes", nik. 
"Esperando a ustedes aber lo que nos va ha hacer". "¿Que quieren ustedes que haga? " "Ui, pues no se. Aqui dicen que estan matando a la gente y no se porque estan matando a la gente". "Pues matar no la mataremos, pero quisieramos saber el camino de aqui a Pasajes cuanto es". 
"O...! Yo no se, primero tiene que pasar Oiarzun, y luego de alla adelante tienen que ir a Pasajes". Pasaira jon nahi zuten nombatte. 
- Bai, Naparrotikan Donosti aldea jon zin. 
- Bai, Donosti aldea jon nahi zuten 'ta. Ni: "No sabemos, yo al menos no. De Oiarzun no he salido yo"
- Karo zuek 'e... 
- "Nunca. Nunca he salido yo de... (... ) hasta la calle, a por los recaus, y lo demas nada, siempre en casa, con el miedo de la guerra dichosa que traeis por aqui, por Navarra y por todas partes " 'ta konfintza pixkat hartu genun 'ta "Si, asi es pero... Asi nos han mandau, y.... " "¡Klaro! Yo comprendo que a vosotros tambien os habran mandau aqui a venir" "si para ir a Oiarzun y de Oiarzun a Pasajes" "¿De Oiarzun a Pasajes? Primero tienen que pasar el barrio Alzibar, luego tienen que subir a Oiarzun y de Oiarzun a Pasajes. No se, yo nunca no he ido y no se nada". 
Ni Pasaian izandu nitzan biño... 
- Harrapatuko zuten biria. 
- "¡Yo de Pasajes no se nada. Alla, alla alla ya le enseñaran! ". 'Ta hartan. 
- 'Ta gerra hasi aurretik, 'o sartu ziñ... Biño len zuek ba al zenuten, aitzen al zen kalin 'o... 
Gerra giroa
Egimendia Aranburu, Korneli
- Jende zarragui 'ro aitzen al zeniyoten torriko zela gerra 'ro? Zuek zerbaitten susmua bai al zenuten? 
- Bai, abioiyak eta bazabizten bueltaka 'ta. Geo San Markostikan 'e tiroka 're hasi zin 'ta, San Markostikan erki hartzen baizuten gue ayeka hora, 'ta guk tiruka sumatzen zinin itten giñan zuiya, oan 'e han eongo da, Altzibarko zuiy haundiy hora, hara azpira joten giñan. Igual igual zen jon ezta 're biño! Biño, defensa, iruitzen! 'Ta hara joten giñan, geo abioiyak 'e pasatzen zin, 'ta, ikara maten zuten denak... Denak ikara. Geo soldaduk 'e gorde itten zin askotan 'ta Iruñarrenin 'ta hoitan 'ta soldaduk eoten zin 'ta, denak hantxe, bata bestia non gordeko 'ta... Iñork hil nahi ez! Hoixe zen, iñork hil nahi ez! 'Ta holaxe. Bizimodu tristia pasa genun. 
- Gerran 'ta gerra ondoren 'e bai. 
- E? 
- Geo gosetia! 
- Geo gosetia. Joe, geo... Ogiya beltza... Oaiñ beltza despreziatu itten zen, biño ordun beltza 're estimatu itten zen. 
Ez dakit, Naparrotik kartzen zuten ogiya gaiña! 
- Errotak itxi iñ zittuzten. 
- E? 
- Errotak itxi iñ zittuzten hemen. 
- Hala saten zuten. 
- Bai. 
- Gui Iurrittako errotakuk, lagun haundiya zen gue Attakin, Santosekin, 'ta saten ziyon: "zu toz hiruak aldin goizaldea 'ta nik erekiko 'ut atia, zuk ez ateik jo. Torri trenbiretan barrena 'ta nik emango zattut, zea iriña 'ta amak 'eo, amonak 'o, norbattek ingo 'izkizute taluk" 'Ta "bai, bai, iriña izan ezkio torko ga" 'ta handik harrek launtzen zigun asko, Iurrittako errotakuk asko launtzen zigun. 
- Gordian emango zun harrek? 
- Gordian 'ta, geo Santos joten zen billa 'ta, zakukin 'ta hora 're bildurrez, arratsin 'e iual ibiltzen zin non nahi 'ta. Behiñ 'e ez zitzaiyon tokatu ezerez, biñon... 
- Tokatu baziyon... 
- Larri aski ibiltzen zen tokiyak bazittun. 'Ta hara jon 'ta han iriña maten ziyon harrrek, beak posible zuna 'ta geo saten ziyon: "hau attutzeko hombeste dembo jongo zizu 'ta ordun berriz torri, nei deittu" 'ta hola ibiltzen giñan batetik bestea. Ahal zen bezela! 
- Ahal zen bezela. Hau garaiyak! 
- Uaiñ hobekiyo bizi ga! 
Tartean militar onak ere baziren
Egimendia Aranburu, Korneli
- Oain hobekiyo bizi da bai jendia ordun aldin! 
- Bai. 
- Jo! 
- Kejatu 're bai, gehiyo, e! 
- E? 
- Gehiyo kejatzen gala, biño! 
- Bai, biñon, hora tristia zen, kampoa atera 'ta igual ikusten zenun familikon bat hilla bazterrin han 'ta... Tiroka ai zila 'ta... 
- Eziñ ezer san! 
- Ezin pasa! Toki triste... Dembo tristik pasa genittun, oso tristik! Gaiña san ziuten batzuk bazin haitan 'e onak 'ta san ziguten (bideo moztu itten da) han tren zubiya zen, ez dakit oain han bado 're. 
- Nongua? 
- Altziberkua. Harriya eamaten zuten hara... 
- Karrikako trenana? Bai. Oaindik hor do, bai. 
- Bai. Esaten ziguten trenan guardin eoten zila askotan guardin han eoteko saten ziyotela 'ta gue sukaldeko... 
Sukaldeko zea, leiyua harrapatzen baitzun pare parin, kristala... Kristalakin 'ta kristala haitan koltxoiya 'ro zerbaitt jartzeko, argiya sartzen zela 'ta kaltegarri zela guetzat 'e. zertikan haik argiya ikusi ezkio tirua titzeko ordena zutela. 'Ta geo in genittun sako batzuk koltxoiyai illiak kendu 'ta illiak sartu zaku hoitan 'ta haik zintzilik jarri. Xintxilik jarri han iltziakin 'o nolazpatte, argiyik ikusten e... 
Galdetu geniyon: "kuste al zute uan? " "No se ve nada. ¿Que le ha veis hecho? " "¡Ui! ¡Quitar a los colchones la lana que tenia y poner aqui, que remedio nos queda! No teniamos otra cosa. "
- Karo, zona! 
- "¡No teniamos otra cosa, tener que poner aqui o oir los tiroteos que vosotros hechais por aqui!. No se porque, nosotros si no hemos hecho nunca nada y tener que estar aqui debajo del tiroteo". 'Ta parre itten zuten haik ordun. 
- Jo... parra erra. 
- Parra. 
- Eta ordun, San Markostikan 'ta botzen zittuzten tirukin 'ta jendia 'ta hiltzen zen ordun, e? 
- Bai! San Markostik tiro asko titzen zuten. San Markostik Altziberra tiro asko! Pottonea 're... Uste 'ut azertatu zutela batin Pottonea 're, biño barrenin iñor ez 'o ez dakit zer zuten. bazuten zerbatte. Biño San Markostik tira, denak, tiro denak San Markostik titzen zittuzten. 
- 'Ta zea... Geo... 
Altzibarko fusilamenduak
Egimendia Aranburu, Korneli
- 'Ta geo... Zu gotze al za fusillaketak 'ta holakuk gotze al za? 'O fusillatu zutela jendia 'ta... Hoi gotzen al za? 
- Fusillatu? Hiru laun. Nunguk zin mutill haik aztua, aztua dakat nonguk zin mutill haik. 
Hemenguk zin behintzat, bertakuk. Ugaldetxokuk 'o ez dakit nonguk zin, ez dakit haik nonguk zin, ez dakit. Biñon... 
Haik Ergoina ihesi jon, Ergoinen harrapatu, ekarri Altziberra hiru... Hiru, hiru laun izan ber zuten. Altziberra karri 'ta Altziberren Bekostatua, ez dakit badakizun non den? 
- Bekostatua zeiñ da? 
- Bekostatua Iruñarreneku hoi, itxian azpiko ayekako itxia... 
Han ate haundi bat izaten zen kotxia sartzeko 'ta. 'Ta ate haundiya hola itxi zuten gu itxetik... Gue itxetik bistan baitzen. Gue itxe txarra ttikiya zen 'ta handik... Han jarri zittuzten hiruak begiyak lotuta 'ta san nun: "ze in ber 'te yote hoik? " Gu izutuk! 
Geo jarri hiru 'ro lau soldado illaran, bi aurrin 'ta atzin beste bi. Bi illara 'ta tiroka hasi zin... Ni behintzat, ni miñ iñ 'ta iya eroi in nitzan! gizajuk! Ogi puska biño onaoko mutillak! Hantxe hiruak hill zittuzten! Hantxe hiruak hill, bai. 
Hamakin bat holako in zuten bai! Miño... 
Kartzelatze asko
Egimendia Aranburu, Korneli
- Haik iña dena ongi iña zon 'ta! 
- Bai, biño, jo...! errak iñ zittuzten, e! 
- errak, bai! 
- 'Ta geo, gerra bukatu 'ta geo 're, jendia detenittu 'ta itten zuten, kartzela eaman 'ta... Ez? 
- E? 
- Gerra bukatu 'ta geo 're kartzelara 'ta eamate zuten jendia! 
- Bai, eaman zittuzten! Bate mantxa zuna iruitzen zitzaiyotena hartu 'ta eman kartzela 'ta, kartzelan hantxe iuki. 
Ahalik eta jendia muittu 'ro, jendia zeatu zen arte, aleiya, haik ez zutela ezene kulpik. Kampotik etorritako jendia zela dena, gu bertakuk ez genula ezere kulpik! 'Ta... Orduntxe hasi zen pixkat libratzen, bat 'o beste 'ta... 
. Geo behintzat, nozpatte libratu zittuzten, biño denak ez. 
Hill iñ zittuzten batzuk 'ta... Uan, nik ez dakit zeiñ zin hillak eta zeiñ zin zeak. Nik dembo... Urte asko da 'ta... 
- Urte asko da bai! 
- Biño, gauz onik ez! Ez zala behintzat... Hemen gerraik ez dugu behintzat, desitu berrik gehiyo! 
- Hoi ahal bada ez, e! Hoi azkenekua, gerra! E? 
- Uf! Haik 'e ez ziyoten beitzen ezta ezta ezeei 're! 
- Bai, 'ta geo... Gorrotua ikaragarriya! Bata bestei eziñ ikusiyik! 
- Eziñ ikusiya bata bestia! 
Zaldun zuria
Egimendia Aranburu, Korneli
- Geo Ergoingo karretera 're in zuten ordun 'ta... Hara joten zin ben zaldi zuiyak hartu 'ta... Zein jeneral zen hora? 
Jenerala... Zaldi zuiyakin ibiltzen zen beti. 
- Ortiz de Zarate, igual? 
- E? 
- Ortiz de Zarate 'o... Beorlegi 'ro holokon bat? 
- Beorlegi izango zen, 'ta... Nik izautzen nun gaiña. zertikan ne ahizpan itxian eondua baitzen hura eun batzutan, Beorlegi uste 'ut zela. San niyon: "¡Muy buenas tardes señor Beorlegi, ¿Que tal, que tal andamos? " "¿Tu donde vives? " "Yo aqui, debajo de vuestros pies" san niyon holaxe, "debajo de tus pies, debajo de los pies de usted. 
Porque vivo ahi abajo en el barrio de Alzibar y yo le veo de casa como va con el caballo blanco" "¿me ves? " "Si, ya le veo ya, y le conozco ademas, como solia estar en la casa de Ibarra" "¡Si! ¿Y hasta eso me conoces? " "¡Por que no? ¡Y ademas que tenga usted buena suerte, pero que no nos maten a nosotros, e! " " ¿Y donde vivis pues? " "Yo, mire ahi, Alzibar" Ergoingo karretera goitik baizijun han Muxuruko aurretik barrena "Ahi en esa, en esa casita pequeña como no podemos hacer grande... En la pequeña". 
Leno 're broman aitzen giñan 'ta geo ne artin 'e "aittuko ttuk ba! " Asko sateik 'e ez zon. "En esa casita pequeña... Ahi vivimos y le he visto pasar dos veces aqui y le he... Y he dicho en casa y no les he dicho nada a saludarle a usted" "muy bien, gracias chica, gracias". 
Bai, bai gracias, gracias-kin patu zun behintzat, harrek. Ez ziyon iñoi ezer 'e pasa, e! Biñon... 
Goseari aurre egiten
Egimendia Aranburu, Korneli
- A! Donostiyan. Eta Beorlegi harrekin eondu al zen Donostiyan? 
- Bai. 
- A...! 
- Hora konsuladua batzen. Nausiya konsuladua Holandakua zun, 'ta han alkar harrapatzen zutenin han erki eoten zin. Geo, gerrako dembun gauza dena bialtzen ziyoten Holandatik Donostira, nausiya 're Holanda jona baitzen ihesi bezela jon zen hora 're. 
'Ta geo ahizpak itten zin nei pixkaka-ixkaka biali 'ta hambesteko mixeiyik ez genun ikusi guk. harrek bialtzen zigun gauz asko: oliyua 'ta, ogi... Ogi puskik sobratzen bazen 'e bai 'ta, ordun dena ona zen! 
- Karo, ze razionamenduk 'e ez zun asko emango! 
- Oi! Razionamentoik ez zen ezere izango, ezerez ordun razionamentoik, gutxi! 
- Karo! 
- Ogiyan billa joten giñanin 'e ze maten zuten ba? Ogi... Tostada zar zea batzuk, hola redondo... Eziñ txikittu zin mooko zea batzuk tostada zar batzuk, besteik ezerez. 
Gorriak eta erreketeak
Irastortza Artola, Inaxi
- Nola zun izena zure gizonak? 
- Ne gizonak Joxe. 
- Non izautu zenun Joxe? 
- Pues hoixen, bileretan. Gu atetzen giñan neska batzuk 'o 'ta haik 'e mutil batzuk 'ta elkarrei "Faborez" 'ta "bai" 'ta danak dantzan 'ta handik 'ta hemendik 'ta elkarrei launtzen 'ta hasi 'ta... Haik gitzasemik guri launtzen 'ta hola izautuak, 'ta geo ezkondu. Gu lenaotikan aurkitu ginan ez bazen gerra etorri, gerra torri 'ta hura eaman zuten 'ta akabo! Torri zen arte ez giñen... hiru urte e! 
- Hiru urte: erra! 
- Erra zen! 'Ta beste anaia, bi anai zin, bi anai 'ta hiru arreba, 'ta hiru arrebak Donostin neskame 'ta ama, atta hilla zuten eta hiru arreba Donostin neskame eoten zin etxetan, etxe partikularretan, 'ta bi anaiak 'ta biyak eaman! Miño maten ziyoten zerbait sueldo hillian ama sostenitzeko 'ro, ez dakizu? 
- Bai miño, joe. 
- Haik falta. 'Ta geo ne anai bat eondu zen denbu hartan, ne anai bat gazteguo ni miño, behiak eta bazittuztela 'ta haik jeitsi 'ta letxero bati maten genion, maten ziyoten, 'ta hola sostenitzen bizimodua, sostenittu. 
- Klaro, nolapatte. 
- Mutillakin 'e, anaiakin 're biali ber 'ta ne gizonai 'ta 're biali ber 'ta... haik 'e diru pixkat behar baizuten, (haik ez zuten). Han soldauxkan ematen ziyotena ez zen pasako, gutxi, ze sueldo mango ziyoten ba. (... ) askoik, gutxi. 
- Eta anaia 're gerratik atera zen? Biziyik ate zen baita 're? Gizonan anaiya? 
- Gizonan anaiya 're biziyik ate zen. Haik biyek biziyik ate zin. 'Ta hoi hola 'ta neriak 'e ibili zien: bi billi zin reketetan 'ta bi gorritan. 
- Bi gorritan ze? zue anaiak? 
- Bai. Ne anaiak. 
- Zuek anaiak bi ibili zin reketetan eta bi gorritan? 
- Bi gorritan. 
- 'Ta!? 
- O! Ez zuten inkiik. Ez zuten elkarrenganako zeaik; temaik. Eaman deittu itten zittuzten eta eaman, 'ta horrekin... ez zuten. 
- 'Ta geo gerra 'ta geo, berriz juntatuko zin ba? 
- Gerra bukatu zenin itxian 'ta elkarrekin juntatu aleiya. 
- 'Ta ez al zin haserratzen? 
- Ez, ez. Reketik ez. Konpreintzen zuten nolako... obligaziyo bat izan zela. Zertik reketik Irun aldian dena rekete zen. 
- Obligatu in zittuzten? 
- Bai, obligatu. Hola. Istoriyak! 
Gerran anaia galdu zuten
Zabalegi Lazkanotegi, Joxepa
- 'Ta bagiñan betzi senide! Ordun denak familia numerosa! 'Ta hoben-obena mutilla jatorra eta gaiña zun patua soldauxka aurretik biño gerra torri zenin, eaman in zuten, korbata 'ta guzi ibiltzen zen 'ta ordun auzuak burla itten ziyoten: "hoi kaballerua korbatakin ta! ". 
Zertik ez, ba? Zertik ez ba? Zintzua zen, ez zun sos bat gastatuko kampun! harek. 'Ta beti errealuk kartzen amai 'ro nei, 'ro... On puska 'ta! Ai...! Hua hil zenin, gue amak haik karraxiyak! Hobenak galdu zin e! Ordun 'e! 
- Asko gaiña! 
- 'Ta hola. 
- 'Ta ordun hua zon soldauxka itten ai zelako gerran tokatu ziyon, Francokin aittu berra? 
- E? Bai. Han bukatu. Otxandianon hilla izan ber zun. 'Ta kartzeko 'ta ordun, hasi giñan batea 'ta bestea 'ta, oan bezela eon bazin zeak... 
- Errextasunak! 
- Bai. Kotxik eta gauzak, biño ordun ez zun iñork karri, kamionan batin kartzeko zen 'ta, ez genun konsegittu. 
- Eta, hango kamposantun 'o zea iñ zuten? 
- Han enterratu. 
- Han enterratu. 
- Man zun paliza erra harrek gue itxian. Hoi gizajua! Erretratuk 'ta battut nik. 
'Ta gaiña zen zintzua! Harei gustatzen zitzaiyon ongi jaztia. Traje errak 'ta korbata 'ta... 
- Zea huaxe... 
- Bai, hill ezkio e, san izandu zin batek: "zuen anaiya dotoria zenuten! " "bai, hala zen, zintzua zen 'ta dotoria! " "korbatakin 'ta! " "Hoixe ez dakit. Itxea jon 'ta retraturi beitzen yo 'ta! " Bai, bai, korbatakin! 
- Gutxi ibilko zin ba hola... 
- Bai, oso gutxi. Oso kaballero zen, e! 
- 'Ta zer zun, lana hola berexiya 'ro? 'O... bestela? 
- Ez...! Papeleran itten zun lana. Oaiñ, ez dakit ze empleo izaten zun papeleran! 
- Biño behintzat, ofizinin 'ta ez zen aitzen hola korbata 'ta jazteko. 
- Ez, ez, ez. Bea zen hartakua 'ta zintzua! Bai, gizajua! Utzi zun huts erra! Asko galdu zin ordun! Lastima zen bezela! 'Ta gaiña zun soldauska patua, e! 
Aurretik patuta libratu itten baizen ordun! 'Ta patua, biño, gerra torri zen, 'ta hala! ¡Todos por ahi! 
- Han 'e ez zen iñor gehiyo libratu, e? 
- Ez nuke berriz gerrik ikusi nahi, e! makiña bat near in zun jendik! Geo torri zin reketik, Naparrutik. Gerra hasi zen dembun, eta eskapo gu itxetik! Zaiyan parientik genittun 'ta hara! Eta atta bakarrik itxian geldittu. Eta rekete txulu haik... 
Eun batin amak saten zin: "oi! Atta bakarrik itxian 'ta jon berko 'zu! ". Ni gaztina 'ro, ez, gaztinan aurrekua, anaiya banun gaztio. Aspaldi hilla do hura 're. Eta, itxea torri 'ta atta nearrez. Ez ziyoten utzitzen kupeletik saardua atetzen 'e! Bertako nausiyai! beak (inpun) handikan hartuta. 
- A! 'Ta zer zittun itxian sartuak? 
- Itxian bai...! Oi, ordun haik aintzen zuten! 
- 'Ta nolatan geldittu zen atta? 
- Oi! Attak near itten zun ni ikusi niñunin. Ni tortzen nitzan, besteik ez zen tortzen! 
- Biño nola ez zen zuekin iyo gotti? 
- E? Joten nitzan biño... Hain mendin bezela. Haik atzetik seika. ¡Eso sin ver no se puede creer lo que es la guerra! 
- Ez, ez. 
- No se puede. 
- Gu gaztiak... 
- Bu...! Jaiyo gabiak, jakiña ba! El año treinta y seis estallo! 
- Erki gotuko za... 
- 'Ta hiru urte! Gerran pasa genittun! Erki zen, e! 
Altzibarko fusilamenduak
Zabalegi Lazkanotegi, Joxepa
- Ez biño... Ai...! 
- Ona da bai. Gorputzak... Muittu berra du gorputzak. 
- 'Ta gerra hasi zen dembun, torri baizin belarri motza hoitako erruz. 
Itxian sartu 'ta nahi zittuzten guziyak iñ... Atta bakarrik geldittu itxiin eta amak bialtzen niñun hor Zaiya, Oaiñ eroiya 'men da baserriy hora. Zeozer parintik giñan 'ta hara jongo giñan. Eta han... 'Ta ni bialtzen niñun: "atta ikustea jon berko zu ba! " Amak saten zin. 
"Hua bakarrik ez da eongo han". Tortzen nitzan 'ta... Jesus...! zeiñek kaso iña bai! Ni gazte gazte gaztia, hogei urte. ipurtzulotik seika 'ta... "¡Hala... Por ahi! Iros a Navarra! " Eta gaixtuak zin, e! Gaixtuak zin, desapiyuk eta. Bai. 'Ta "
Alto...! " han, Zaiko gaiñetik. 
'Ta abitu belaxen in ziten bi Munizipalak 'o zerbatt militarrak 'o hola zin 'ta. Ni harri kozkor baten gaiñin tak! Exei: "Alto estoy " 'ta "¿Que salada, e? " batak bestiri san ziyoten 'ta "salada? Izortzen ez bazea... ", torri 'ta iya noa nijun 'ta. 
'ta atta aber non nun. 'Ta itxian. 'Ta itxia aber non nun 'ta Altziberren. 'Ta "bueno, bueno, bueno, ya puedes seguir"
Biño hilli 're iñ zittuzten ordun, e! Bi Altziberren. Bat Iyerukua, Xegundo. Gizajua, mutill on askiya! Haik denuntziatu zittuztenak 'e... 
Haik 'e kontzientzi errakin geldittu zin ba. Ez dakit, politika madarikatu horrekin! Bi! 
- 'Ta bestia zein 'te zen? 
- Bestia aztua dakat oaiñ. Mikelentxonekua 'ro... Ez dakit ba, nongua zen hai. 
Bi laun behintzat, oso mut¡ill majua zen, Iyeruku hura behintzat. 
- Herrikuk behintzat? 
- Bai...! Izaunak! Jesus! near errak in nittun ordun! 'Ta... 
Altziberren neskak, oaiñ 'e hillak dia, 'ta propiyo hura ikustea! Ze gauza ikustea jon zin, e! 'Ta oaiñ enitzake jongo ni ezertik e. Geo 're bestela 're pena erra maten zin 'ta, (pff) jesus! Izugarriyak iñ zittuzten gerratin, e! 
- Bai. Gehiyegiyak. 
- Gehiyegi! Uo...! Gerra! Jaungoikuak guarda zala! 
- Batzuk dena libre 'ta bestik eziñ ezer iñ! 
- Eze ezin iñ! 
- Dembo asko iñ al zenuten han, Zaiyan? 
- Ez. Torri... Atta bakarrik itxian 'ta ni torri nitzan auro attana 'ta geo ama 'ta 're torri zin 'ta. 
Denak horrea juntatu zin 'ta oaiñ iñorrez 'ta oaiñ iñor ezta. 
Goizuetako bidean, Arano
Zabalegi Lazkanotegi, Joxepa
- Han herriya 'o ttiki ttiki bat ikusten da 'ta... Arano 'ta... "A! Jesukristok hoi san 'men zun, mundun ibilli zen dembuan. 
" Han pasaeran "(H) Ara... No...! "
- Pentsa ze urruti don! 
- Istoriyak! Len izaten zin, bai! Uo...! 
- Ailletu ziñazten Goizuta? 
- E? Goixuta, bai...! Goixuta... 
- Birez bire? 
- Bai. Ogiya 'ta asko. Bai. aberikin jon giñan 'ta abeiya kargatu 'ta. Behiñ, uste 'ut ailletu giñala. 
- In berko zenuten, Okillira, 'ro Berdabiyo 'ro jetxi in berko zenuten 'ta geo berriz handik Goizuta, ez? 'O... 
- Ez, ez. Bada bestela biria. Hilla da nekin jon zena, Austiña, Zaikua zen. Haik genittun parientik 'ta gu hara jon giñan gerra eskapo. 
- 'Ta ordun zuk zanazkan hogei urte 'ro hola? 
- E? 
- Zembat urte zenittun ordun? 
- Nik ordun hogei urte. Politten polittenin. "¡Guapa! " eju errak itten ta"" Hala! " Nik. "¡Vete por ahi! "
- Denai purrusta itten al zeniyon? 
- Nik ba al dakizu ze... 
Gerraren ondorioak
Bikandi Aristizabal, Maitxo
- E? 
- Gerra 're tokatuko zizun zui? 
- Gerra 're tokatu zian. Handik itxetik ateta ibiltzen giñan. Kañonazua besteik ez genulako. 
- Non bizi ziñazten zuek? 
- Putxutxerrekan. 
- Uf...! 
- Hara, jesus! Eun batin gue anaiyak kontatu zittun kañonazuak, azkeneko eunetan. Zeatu 'ta ehun... Ehunda... 
Hirurogei 'ro ez dakit ze zeatu zittun inguru hartan. Geo alde in baizuten. 'Ta nombatte azkenaldiyan... Miño bestela 're bai. Kañonazuak sartu han inguruan, zean, Exkerreneko baratzia zen, 'o zelaiya 'ro zea. Erramolatxak zekazkiten eta handik aldatuk zian erramolatxak leiyotik kampoa, barrena. 'Ta hola gerra demboan. Anaiya 're han hil zitzaigun, hogeita lau urtekin. Dena hola. 
- Eta zea, e... Kañonazuk zin bitartin zuek Patxutxerrekan eon ziñazten, e? Ez zizuten biali? 
- Noiz? Gerra zenian? 
- Bai. 
- Ez. Noa jongo giñan? Atetzen giñan ahal genun tokira, biño geo bertan ioten giñan. 
- Bai, e? Ez ziñazten inguruko baserrita 'ta jon zuek? 
- Bai, jon 'zandu giñan. Errota 'ta hola. Biño geo, besteik ez genun 'ta itxian. 
- 'Ta anaiya... Ze... Gerra jon zen 'o... 
- Gerrea jon zen. Biño hura lembizi in zuten, gizaseme bat bazen oso ergela 'ta zea, gue atta 'ta anaiyagatik san 'men zun gorriyak ziala zea, Naparrutik sartu zian soldaduai 'ro, eta haik kampuan harrapatu zuten dena hartu 'ta kartzelan sartu. Hartu 'ta Pamplona oiñez eaman zittu... Ez dakit noaiño oiñez. 'Ta han ez dakit zembat hillabete pasa, 'ta beste asko in zittuzten afusilatu. Biño guria e... Launa bazun, 'ta harrek han zea antti bat izauna 'ta harren poderiyoz iñ zittuzten prozesatu. 'Ta pasa zittuzten zortzi hillabete 'ro ez dakit zembat kartzelan. Bestela lepua. ' Ta holoko gauzak. 
- Gauza okerrak! 
- Txarrak. 
- Txarrak. 
- 'Ta geo klaro! Anaiya 're hil zitzaigun, atta 're handik bi urtea hil zitzaigun. 
Oiartzungo fusilamenduak
Bikandi Aristizabal, Maitxo
- Dena, dena tristia. Anaiya 're frentian hil zen. Telegrama ailletu zen 'ta nik hartu ber izandu nun, 'o nei tokatu zin hura hartzia 're. Txar guziya netzat! 
- 'Ta anaiya ze in zuten Maitxo, zea, e... Reketik emanezi... 
- Reketiak hartu Irun... Zeatik Pamplonatik etorri zianak eaman. Gorriyak ziala 'ta. Beste gizon horrek san zula 'ta. 
Gue attai ez zitzaiyon gustatzen politikan sartzeik eta. 
- Biño han... 
- Gaztiak akaso Batzokiko zea izango zuten, biño... Behintzat, politikan asko sartu ez. 
- Biño garai hartan igualtxo zun. Iozeiñ eamaten zuten, ez? 
- A bai! Bai. Asko afusilatu zuten. Gui, Donostira jun giñan lengusua 'ta biyek relojei batea 'ta nonguk zazte 'ta Oiartzunguak eta. Hola hasi zen: "bai, Oiartzun hortan 'e... " ez dakit zer 'ta bakit zer 'ta... Geo san zigun: " ba al dakizute zembat dian afusilatuak? Oiartzunguak? " 'Ta san zigun: " cuarenta y nueve 'ro" ez dakit zer. San zigun nola zen. Kantidadia 'ro san ziguten, ez naz akortzen. Gue auzuan bertan 'e bazian afusilatuk. Asko zen afusilatua. 'Ta kampotik kamionetan karri, han kampun harra... Hartzen zittuztenak 'ta bestetan ez itteatik beko plazan paretan kontra jarri 'ta han hiltzen zittuzten. 'Ta geo hasi zian kamposantura eamaten 'ta han afusilatzen. 'Ta Oiartzungo mutillak 'e bazian afusilatuak han. Nik dena holako... Txarra. 
- Holako rekuerduk... 
- Akortzen nazena. 
- Jo! Erra da. 
- 'Ta guk ordun ze urte genittun? Pues hogei 'ro. 
- Hogei 'ro. 
Gerran hildako anaia
Bikandi Aristizabal, Maitxo
- Ba hua jon zen frentea. Biño ze san 'zu? 
- Leno soldauxka zun, 'ta ate zen libre. Kinze... Bentizinkokua 'ro zer zen hura? Behintzat, libre. Eta gerra hasi zen 'ta eaman zuten 'ta gerran hil zen. 'Ta libre atetako mutilla. 
- Hoi da, hoi da. 
- 'Ta beste anaiya 're libre ate zen hurrengua. Difentzi gutxi zuten, 'ta hura 're libre. 'Ta hura berriz, soldado in zun geo lau 'ro bost urte. 
- Biño aleiya, bertzi in zutela, ez zen be borondatez jon. Bertzi in zuten bea! Behar, behar, beharrazi! 
- E... Ez naz akortzen. 'Ta izan ber zun gaiña hura gerran hasi zianian, kampotik, zeatik Alemanitik ez dakit ze, karri 'men zittuzten... Kañoiyak eta nola izaten dia morteruak 'o kanoi ttikiyak 'o ez dakit zer. Eta disparatzen aittu 'men zian asko. Gui san zigun beakin zenak, e! 'Ta san 'men ziyoten... Guriak san 'men ziyon alferezai. Hura berua zeola 'ta peligrosua 'ta hoztutzen utzi ber zela! "¡Ta que no importaba! " Que no seque 'ta no se cuantos... 'Ta botaazi, beai botaazi ber. Bestia bazkaltzea jon 'ta hura geldittu 'ta harrek bota 'ta txikittu bertan! 
- Lertu in ziyon! 
- Berogiya 'men zeon 'ta lertu nombatte. 'Ta bertan dena puskatua geldittu. 
- 'Ta abisua ailletu zen. 
- Hogeita lau urte 'ro izango zittun. Hura geo gaiña zean, bizikletan ibiltzen zen afiziyo haundiya zun 'ta karreretan atetzen zen Erreinteyan 'ta barriyo... Herrita joten zian. Soziedadia, Errentiko soziedadia, Turin 'o nola? Hangua zen. 
Ai! Saten hasi ezkeo, penak pasa besteik ez dila in! 
- Hoik aztutzia izango litzake onenea, biño izin dia aztu hoik! 
- Ez! 
- Izin dia! 
- 'Ta beste anaiya hurrungua pasa zun lau urte 'ro... Ez dakit zembat, soldado. Orduan esposatuak eta denak eamaten baizittuzten 'ta jende bastante urtekuak! Harrapatzen zuten guziya! 'Ta geo han eon ber. Trixtura! Galanki pasa ber. Nik ez nitzake izan alegria haundiko gauzak pasatakua biziyan, ez. 
Ikasteko baino lanerako premia handiagoa
Enbil Urdanpilleta, Maria Jesus
- 'O ez da pentsatu 're itten? 
- Nik momentu hartan nere zea zin, nere... Nei gustatuko zin izatia oso bi gauz diferentik. Enfermera eta dependienta. Nik horaxe nun buruan. Bai. Eta... Jesus...! Amesten nun gaiña askotan! Bai. 
- Biño okurritzen al zen satia etxian nik seittuko nuke ikasten 'ta... 
- A! Ez, ez, ez. Ez, ez. Keba. Ordun, ordun gehiyena itxetikan joten zena zen apaiz 'o monja. Eta geo tarteka ikastea joten zinak bazin. Eta person pizkorrak e... Askiyak eta atera aterik 'e bai, biñon oso gutxi, oso gutxi. Ordun gaiña ni berrogeiyan jaiyua 'ta gerra ondoria zen eta ordun pues hori, e... Zen beharra eta ahal zunak ahal zuna ittea eta... 
Bai, biño len san zattutena Oiartzundikan badia person asko pizkorrak aterik eta biño gutxi batzuk, uan bezela ez. 
Uan bezela gehiyenak ikasketak eta ez, ordun ez. Ez, 'ta gaiña ez zon zeikan, esan nahi nuke... Ez gerra ondoria zelako, ez zon, ez zon uan bezelako... 'Ya uan eta lenotikan bezelako 're erraxtasunik ikasteko ez zon, ez zon. 
- Ahal bazen lana in ber? 
- Bai. Lana derrior, derrior. 
- Eta lanea joten zin emakumik? Orduko zue erarekuk Errentira Pekiñea ta bai ez? 
- Bai, asko asko. 'Ta ni, ni biñon zerbatt zarraguk 'e bai. Hor Pekiñea 'ta manta fabrika 'ta hoita Oiartzundikan emakume asko joten zin eta ordukoz 'e oso gutxi, biño bazin amak haurrak hazitzen ai zila fabrikan lana itten zutenak. Gutxi, e! Oso gutxi kontatzeko gaiñe, biño bazin e... Fabrikan zabiztela ezkonduk eta ez zea haur bat eta bi, bost 'o, lau 'o bost 'o... Haur eta haik hazitzen ai zilikan, lana iñ eta handikan jubilatuk. Biño gutxi. E... Zeakin ikastetakin esan dugun bezela, gutxi joten zin bezela aurrea karrera bat 'o ikastea bezela, fabrikan ezkonduta seittutzen zuten emakumik 'e gutxi zin. Biño lanea joten zinak asko! Asko hemendikan bai. 
Etxera ezin itzuli
Berrondo Iartzabal, Luixa
- Hoi 're han akortzen naz. Eta geo pues, nada, gerra. Eta gerran ondotik, han berriz 'e eondu nitzan. 
- A, bai? Geo ondu ziñan berriz? 
- Bai. Biño Pamplon aldea ez. Haik zeara jon zin, e... Pamplonara jon zin, eta gerrak harrapatu zin hain itxian zola. 
Ne baserriya Txikierditik hauntz, pasoik gabe geldittu nintzan itxea joteko. ¡Oseake pa dicinueve años ya me iba yo abandonada otra vez de mi familia! Eta ibiltzen zen ne ahizpa josten... 
Gerrara eramanak
Pikabea Artola, Arroxa
- Hura zen; biarrena. 'Ta geo Inaziok: horrek sei urte pasa zittun gerran. 
- Bai, san izandu digu gui. 
- Geo hoi... horren eaman ber zuten... hemezortzi urte komplittu gabe eaman zitenen gerra gue Inazio. Sekulan Oiartzundik ate gabia, pusill bat ikusi gabia 'ta... hala eaman zuten. Sei urte pasa zittun. 'Ta Manuelek suertia izandu zun; ya gerra bukatu zen 'ta Lesakan in ziñen soldauxka. Lesakan bazen konpañiya, bakizu gerra ondorin nonahi jartzen zittinen 'ta. Bai. Ge Inaziok azkeneko urtia pasa zun Bartzelonan soldado, Bartzelonatik zeatu zen... Zorri pilla 'rra karri ziñen. Itxian sartu zenin, ne atta difuntua uztarriyan jartzen behiyak 'o ez dakit ze ai zen 'ta: "Atta, dena zorriz betia torri naz 'ta... ", "E'yaiyela ordun gotti jon" 'ta gue amak arropa guziyak hartu 'ta balde batin sartu ziñen suan jarri 'ta denak han bukatu zin zorriyak. 
- Jo! Nola torko zin haik! 
- Bai. Zorriyak... nik kusi nun mutil bat, (berez 'e zea zikiñ xamarrak zittuzten) 'ta ne gizon difuntuak, orduko gerra, klaro, gerra bukatu... Koxme zun izena 'ta, e... san zin: "Ekarri nazu alkandoa 'at" 'ta "Ze in ber 'zu", "Koxme, nik uste 'ut, zorriyak dena betia dola 'ta putzun sartu ber dut, putzun". Harren bizkar-ezurrako hezurra hoi dena, dena zorriyak jana ziñen, llagatan jarriya. 'Ta hala bizi zen hura gizajua, amaik ez zun ta... atta... Eta ne gizon difuntuk hartu zepillua dena garbittu, garbiya jantzi 'ta bueno... holako ixtoiak! 
- 'Ta klaro, gerra zu ongi gotuko za. Hogei urte...? 
- Hogei urte, gerran. Ni dena gotzen naz gerra. 
Tiroak, bonbak, lapurretak... gerra
Pikabea Artola, Arroxa
- Hogei urte, gerran. Ni dena gotzen naz gerra. Gerra, lengo esayera da: gerraik hobena miño pake txarrena hobia dela, 'ta bai. Ordun ez duzu pozik 'ta deuse, 'ta beti usai bat, zea usai... polbora usaiya 'o... gaiñea gerrako lenbiziko urtian euzkiyik e'tziñen sateko... ez dakit jaingokun zeaz... euzki gabe bizittu giñan gerra hasitako urti hartan. In zun urte bat... 'Ta aieka guzitatik soldadua 'ta guardiya 'ta beno. Ogiya billa torko bagiñan 'e eozin tontorretan bazozten guardiyak jarriyak: pa 'ta... ti 'ta... Nei ez zitt tokatu beñe jotzia miño... ordun kartilla bat maten zuten ogiyan billa joteko, laun batek 'o bik 'o... 'ta attak eta nik jotia bakarra genun libre ogiyan billa. Ne ama hamakiña bier atzetikan beira eondua: ni itxetik atera ordu goiko Galtzatako gaiñatik hasiko ttunen zipi 'ta zapa. 'Ta beñe ez zitzaidan suertu nei jotzia. 'Ta nik granada bat... San Inaziyo euna, eliza jon 'ta handik atera 'ta tropak sartu zin elizan meza entzuten, oaiñ miño fede... ez dakit nola den hori. Eta ikusi ziten nomatte zeatik, San Markotikan, San Markon frente geitza izandu zen, eta hasten da bonbardeua 'ta Oiartzungo eliza bai, orro errak! Ez dun nolanahiko... in zizkaten harri batzuk bota. 'Ta handik atera 'ta, atera 'ta, ate bittartin auantatu geniñen, tropak ate zin bitarte, 'ta aun y todo baguzen, oaiñ dena etxez betia zion hoi, Santosene aldeko tarti hartan arto-elai izugarriya zen. Eta goiatik biria, eta goixiotik biria, geoztik in zuten Ergoinea biria, zea karretera, bestela zen gurdi-idia miño zabalxio miño ya... 
- Bai, Gaztañea atetzen zena. 
- Atta ta biyek zakua bizkarrin genula 'ta hor ikusten dut zu gauz beltz bat xi-i-i "Atta atta, non... " 'ta guk bai korri errak. Atzetik bai harri pilla 'rra hartu geniñen. Bai, harrek in zun zoluakin, beno... itxe bat sartuko zen. 'Ta ez zen lertu... geo hamakiña bat abere zar sartu zitenen zolu hartan, geo aberia, ordun ez zen kotxeik eta aberikin zen dena 'ta gosia 'ta llagatan 'ta... abere asko hiltzen zen. Denak zolo hartan. Pilla 'rrak battun han sartuak. Nik behin ikusi dut, bonba nola tortzen den: beltz-eltza birian... bueno! Penagarriya, penagarriya. 'Ta ordun ezin zenun hitzeiñ 'e gauza asko 'ta. Bakizu (non aitzik 'e ez zen) : dena militarra, dena reketia, dena... 'Ta lapurretan 'ta beno, gosia zuten, arto zelaitan 'e... artua guk ez dugu jan miño... zuitzen zitenen 'ta erre 'ta jarri 'ta hura jaten zuten Trabajadoriak. Trabajadoria... beno, golpe bat 'e etziñen harrek gogoz man karretera hortan. Ne attak saten zun: "Autxiliko tunelian gogoz emantako golpe bat 'e ez dun". Hor pasatu zittuzten hiru urte 'o, hortikan karretera Ergoinen hasi 'ta Lesaka itten. Oso gauza beltza da gerra, beltza-eltza, beltza, beltza... Nik askotan... bai, hoi iruitzen yote askoi, oaingo gaztia ez 'iten ikusi 'ta, kontua, pero... gerrik, 'ta lengo esayera da: "Gerraik txarrena miño pakeik txarrena hobia da". 
- Eske gu ez ga ezta imajinatu... 
Hildakoak non-nahi
Pikabea Artola, Arroxa
- Gerra... 'ta lengo esayera da: "Gerraik txarrena miño pake txarrena hobia da". 
- Eske gu ez ga ezta imajinatu 're itten. 
- Ez, ez, ez... 
- Nahiz 'ta zuek kontatu 'ta iñalak iñ... haiñ-haiñ gorra, ez? 
- Bai, bai. Ez da imajinatzen zer den gerra. Aieka guzi... nonahi herittua zu, ni beti akortzen na, goitik betti ogiyan billa helduki 'ta zea, Paotxikitako buelta itten du 'ta zokua hartan soldado bat hantxe hilla, miño hozkiya... jarri itten da noski. 'Ta Goñi, famoso Goñi; han, guardian han zebillen. Zea, honea heldu zin tropai nola zubiya bota baiziyoten pasua gabe geldittu zen hasta septiembre, 18 de juliotik ez zon pasoikan, dena mendiz ibiltzen zen eta Goñi horrek san zin: "Noa zuz neskatxa? " 'ta humildemente "Ogi billa" 'ta "Sartu kotxin". Lenotik ezauna, konfintza ez, miño ezauna, hemen Arrauan bizittua baizen, eta sartu 'ta berak eaman zu, nik harrentzat deus satekoik ez dut. Atzea, hara, soldadu hilla zon tokiya harta ekarri zianen, porke han bailtzaten soldadu hil zina haik eramateko 'ta prepatzen, behiyak 'e, behi paria jarri 'ta gurdiyan eamaten zittuzten 'ta, hoik begitik ezin kendu zit soldadu haik kuneta zoluan. 
Aman semik izango zin zein bazin 'e, 'ta hola. Nik apusilamendua 're sumatu nun Oiartzungo kamposantun, ikusi ez nun iñ, miño sumatu? Kalin geldittu lotan, Kastronin ni lanea asko joten nitzan, eta gau batin tiroteuak 'ta hango etxeko andre zarra, oaindikan 'e neska zarra bizi 'un. Kuartoa jon zin: "Ez ikaatu, afusillamentua da". Ui ama! Hura tarrapatuta 'ta geo tiro de gracia dela 'o pa-a, ni... 'Ta hurrengo eunin josten ibiltzen nitzan ni 'ta neskame zon baten nobiyua 're han hil zuten, hemengua zen mutilla 'ta neska kampokua, neskame zona miño euskalduna. 'Ta hura nearrez nola Ollokinea jon zen, 'ta arratsa hartan hil zuten mutilla hura 're. Kinkirrinkiñenekua, mutil polit askiya bai! 
Bai, hil zuten... 
- Aitzia bakat bai: Kinkirrinkiñenekua. 
- 'Ta horrengatikan ba hoi. Ixtoriak dia... ahaztutzen ez dinak... 
Gerra aurreko giroa
Pikabea Artola, Arroxa
- Len zena 'ta geo ez zena 'o... 
- Nik ez dakit... leno gerra aurretik 'e mixeia zen zu, mixeia galanta. Hau zea da Gorka seuraski, semia... Gerra aurrin goseik ez zen miño pakeik 'e, ordun 'e huelga 'ta... nasiya jendia. Arditturri lanin ai zen ordun 'ta ni tropak torri zinin Portuberri dena jendez betia zionen huelgan zolako. 'Ta ordun tropak zer zin 'ta ez zen... "Bai, zea Endarlasako zubiya bota 'ute tropak" 'ta... Geo handik bi eunea azaldu zin hemen. Geo Eskasea, aitzia izango zu? Eskase tropak estrenatu zuten lo itteko arratsin, geo zabaldu zin denin 'ta... 
- 'Ta gerra hasi aurretikan arguyua 'ro aitzen al zen zerbatt heldu zela 'o okerrea zijula zerbatte 'o? 
- Bueno, sinixtu 're... jendia bakizu, lanik gabia gaztia dena itxian, iñork 'e ez zun lanik, miño gerra torko zelik iñork 'e ez zun pentsatzen. Ez zekitenen gerra 're zer zen 'ta. (Atzokui san niñen) 'ta Naparrun hasi zela, atzoko kontuk bai, handik etorri (da) General Mola, naparra zen 'ta harrek ekarri zizun tropak, lenbizikuk. Handik hasi zen Pamplonatik, han 'e herri ttiki guziyak, etorri nahi ez zuna apusillatu 'ta, han likidaziyua izugarriya inta torri zen. Torri 'men zen. Nik hangua lehengusu batekin, neriakin, ezkondua bada 'ta harrek hala saten zun: zazpi senirekin geldittu zela hain ama 'ta atta eaman 'ta geyo ikusi ez. 'Ta hola asko, han? Ez... ni Zaragoza bastante, beno, bastante jon naz, 'ta Zaragoza guzela zenbat herri beltx-eltx-eltxak hutsak. Denak gerrako dembun hartu 'ta karri 'ta geo... Oaiñ, tartin ateratzen dia batzuk, hemen, handik hemengo familiarrak jon 'ta ben terrenua izaki 'ta itxe batzuk bat 'o beste iñak eta hola ikusten dia. Miño gañekuk? Nada, abandonatuk itxiak. Herriyak hantxen, herri osuak. 
Lanpostu batengatik fusilatua
Pikabea Artola, Arroxa
... 'ta hola ikusten dia. Miño gañekuk? Nada, abandonatuk itxiak. Herriyak hantxen, herri osuak. 
- 'Ta handikan torri zinak, reketi haik, euskaldunak 'ta izango zin ba? 
- Gutxi, gutxi-utxi. Gutxi, oso gutxi. Pamplonan ya euskaldunik ez dun, 'ta handikan harakua Zaragoza aldeko jendia torri zen. Gutxi. 
- 'Ta handik aurrekuk denak bertuk? 
- Bertuk, bai. Bai. 
- 'Ta zeari... gizona 'ta hanguk zin, aldia hartakuk, Itturin... 
- Itturinen. Hoik 'e torri zin, klaro, hemen nola suerdatu baiziyoten lana denantzako, nola ez baizuten gerra jon beharrik ne gizonak eta iñork 'e, eran extranjeros, iñor ez zin jon hoik gerra... 
- A klaro, amerikanuk zilako. 
- Bai. Iñor ez zin jon gerra hoik. Eta ordun ne familiya hori torri zen Makintxea bizitzea, bai. 'Ta hola, hoik bezela. 
Errenteiko plazan? Zea... Oaiñ ez, oaiñ ya. Hor puestuk jarri zittuztenak, hola torritakuk kantidadia, gurasuk geo karriyak zin. Berak honea torri, umik onea gerran karri 'ta berak bakarrik geldittu 'ta geo han gurasuk karri honea, holakua, naparra erruz zen hemen e! , erruz, erruz. Erruz... Beno, ni beti Errenteiko plazan, san niyon: "Hau 're naparra", 'ta beak saten zun: "Somos navarros" y "Si, ya se ve". 'Ta hola ixtoiak kontatzen hasi ezkio... ezin kontatu halakuk dia, gerrako... Esan zina, lenbizi torri zena honea, gerrako... jon zila Aranburura 'ta hango amonak ez zula deus jakin nahi 'ta, honea dirijitu zittuztela 'ta, bueno... eta san zin: "Bueno, afusilamentun... ", hemen bizittu zen geo 'ta, gizona hura hilla hunan, "Haren atta non hil zuten iñork ez diu san, 'ta zuk bakarrak. Ui, ezta itxekuk 'e ez zakiten hura non hilla zen", "Pues, Oiartzungo kamposantun hilla da. Porke hemen goiko gizona, beste bizitza du honek goian, eta hoi Lizarrea gelditzen baserrira jon gabe lotan, Lizarren arreba zun 'ta, eta geo zolua ittea eamaten zittuzten Oiartzungo kamposantura, 'ta gizona horrek ze san ziyon: eaman dute... kulpik gabe ekarri zuten, Errentiyan zon guarda hoi, 'ta beste batek guarda sartu nahi zulako horrei txibatazo bat gezurretakua iñ, gizona hiltzeko, zu. 'Ta san ziyon: "Aizu, ingo al diazu nei enkargu bat? ", "Ui" gizon honek esan 'men ziyon "Nik ittekua bada... ", "Sanki yozu ne itxekuri nik ze paradero damaten" esaten zun, "Ne denbun ez ddit aztuko gizona haren serenidadia, hiltzeko zai jarriyak, zeak, soldaduk". 'Ta ez zekiten honea torri zinak "Beno, Oiartzungo iñork 'e ez diu... ibilli ga galdezka horrena 'ta iñork 'e... ", "Beira, Oiartzungo kamposantun hilla da hura". 
- 'Ta zer zen, Errentikua? 
- Errentikua, baserri batekua. Bai, 'ta hola. 'Ta zean, oaiñ (arte ez 'men ttizten... ) bost gorputzen hezurrak, zean hoik, zean, Lekunen. Hor sartu ziten, hor? Jainkuak daki zenbat hil zuten hor. Hortik eskapo inta... geo tiro 'at emanta eroi zen 'ta ez jo, 'ta in zun eskapo gizon batek, Pasaikua, geo be andria hemen ibiltzen zen, arrai saltzen. Eta hura altxatu 'ta eskapo in ziñen, ez zun jo, eta lenbiziko baserrira, Oiartzabalea jon, 'ta han ate joka... hango gizonak nei kontatu: 'ta atia jo 'ta "Zein da? " 'ta hola 'ta hola "Ireki nazu" 'ta "Nik atia ez zattut... ", "Ereki nazu" 'ta ireki ziyola, eskual lotuak 'ta hankutsik. "San niyon: nik etzattut etxian hartuko, eskuak eskatuko zattut eta apargatak eman, 'ta zuk, nahi zun tokira jon" 'efektibamente, miño han hill berra izango zen... 
Norberarentzat ez izaki eta entregatu egin behar, gainera
Pikabea Artola, Arroxa
- 'Ta hoi denak ikusita ez da geo erraza izango ba aurrea ittia 'ta bizimodua seitzia? 
- Bai, in berra, in berra. In berra, in berra... Jendia zor askokin gelyittu zen. Beitu: iña zuten zea illarra 'ta haitik entreatu in ber izaten zuten, igual patata, igual illarra, igual... 'Ta zengatik? Porke Francok nola ez baizun urriik Españian, lenotikan eamana baizun. Ekarri zun muniziyua extranjerotik eta geo ez zon dolarik eta deus ez zon hemen patzeko 'ta dena biali zun hola: illarra... gauzakin. Eta Haizian Inaxio, oain zu ez za akortuko, hura puertun lana itten 'ta eun batin potua, san 'men ziyon: "potu, potua tomate bat eaman in ber dit" 'ta potuk kargatzen 'ta itxea jonta Xatur, hoi Bordazpiyan bizittu zena... 
- Izautu nun bai, Haixiana 're izautu nun. 
- Bai. Harrei san 'men ziyon "potu tomatia karri 'ut, nahi bazu zean jartzeko" ereki du 'ta oliyua! Ha zenbat hola, 'ta hola asko, hola asko. 
- 'Ta itxian jango ez bazen 'de, entregatu in ber! 
- Entreatu in ber, bai, bai. 'Ta ez zunak; eosi. 
- Ez zunak eosi? 
- Eosi 'ta entreatu, in ber izaten zun. Bai. Hoi hola da: ez zunak eosi 'ta entreatu. Hamakin batek bai. Hoi izandu zen gerra ondoko mixeia: zunak 'e... berrogei patata... beno, askotan illarrik ez 'zu erdiyik 'e itten zelayin, 'ta berrogeita hamar kilo entreatu ber ttuzu 'ta hogeita bost ttuzu etxiin, 'ta beste hogeita bost eosi in ber. 'Ta holakua beno... 'ta geo razionamentua; oliyua, ordun hemezortzi pezta asko zen, 'ta harrapatzen bazenun... eta oliyua izateko antxo lata haundi batzuk eosi 'ta oliyua kendu harrei 'ta antxoa lata hua jakitako 'ta geo oliyu harrekin gañeko gauzak iñ. 
'Ta bizimodua hoi izandu zen, geo ondotik. 
- Gerra bea 're gorra, miño geo ondorena 're gorra... hainbeste urtian. 
- Bai. Nik, gue Felipek oaiñ ttu, oaiñ jon'zka berrogeita hemeretzi urte eta hura jaio zenin oaindik 'e nik razionamentuko kartilla nun. Bai. Kartilla harrekin jon 'ta maten zizuten ume bakotxantzat hillateko mango zizuten medio... kilo erdi bat azukre... Hillate guziko! Hola dena, hola neurtua. 
- Klaro, 'ta zuk garaia hartan hazi zenitun seme-laba guziyak? 
- Bai. Hamakiñ estraperlo in niñen nik! Hamaika estraperlo bai! 
- Berko! 
- Berko! Goizutan 'ta hiru ordu, lau ordu, ya hiru ordu 'ta lauko birian ni tripa haundiyakin 'ta berrogeita hamar ogi, kiloa ez zen alletzen miño, buruan etorri naz hamakiña bider. Uzpuuko gañea. Kontrabandua zen. 'Ta ikusten banittun Guardia Zibillak 'o gordeta eon pixkat 'ta... 
Emakume langilea
Pikabea Artola, Arroxa
- Zea... eta... hoi nola izaten zen? Klaro hoi zen errotak itxiyak zilako? 
- Bai. Errotak itxiyak zielako. 
- Ze joten ziñazten? Iriña 'o? 
- Beitu... iriña. Beitu... 'ta ogiya... Naparrun ez zin itxiyak 'ta Gipuzkoan itxiyak. 'Ta Naparruan kolak beti eoten ttunen errotatan. Eta ogiya 're razionamentua han ogiya ez zon kontrabandua, gu genun kontrabandua, harrapatu ezkio. 
- Hoi da. 'Ta zuek ze itten zenuten zuentzat eta bestentzat 're karri? 
- Bai, bai. Guk 'ta... gue... ne gizon difuntua hamaika ogi karriya dut estraperlo, jesus! Asko, asko. 
- 'Ta harrapatu in zizuten, noizpatte harrapatu? 
- Ez, beñ 'e. Ez ziun harrapatu. 
- Ez e? 
- Zea... Lengun obispua 're torri zin nei zea bat ittea... entrebixta bat ittea honea, obispua, aurten. Eta san zin: "Zenbat, etxeko andre, zenbat bizimodo klase eaman ttuzu zuk? " eta "Nik? Sei 'o zazpi bai! " 'ta hemen barriyun don apaizak hala san ziyon: "Honek kontatutako ixtoiekin nik sermoi bat atera nun e! ". Zer dailtzate hoik? Jai al dute 'o? 'Ta hola. 
- Bai, bai. Eske... gauza pilla 'rra in ttuzu zuk e? 
"Trabajadoreak"
Pikabea Artola, Arroxa
-... hogei 'ta geyo laun, beak... 'Ta hoik jaitan, jaiero gue itxiin, berindua prepatzen ziyon gue amak. Eta hola... Gue amak jana asko jartzen zun. 'Ta hola. 
- 'Ta zue gizona izandu zena 're torko zen? Ez, hua apopillua zen. 
- Hua apopilua zen. Hua geo, gerra ya bukatua zen hua torri zeneko, bai. 
- Miño ordun, dantza ze izandu zen, gerra arte? 
- Gerran, ya gerran. Ordun ez zon... porke trabajadoria 'ta ze naspilla izaten zela uste 'zu? Beira jarriyak denak lapurtzeko 'ta e'zuten 'ta... Gerran taberna ezin zen izan biño... Taberna ez gen... ez zen itxi sekulan. 'O baten batek nahi baldin bazun botil bat ardo eamateko 'o... Batzuk mutillak izaten zin itxetikan dirua bialtzen ziyotena eta ongi bizi zinak trabajadori haitan 'e. Denetik bazin. Lapurrik haundinak ttunen de los de Bilbao, Bilbaotarrak 'ta personik jatorrenak andaluzak zin, trabajadori haitan, andaluces. 
- Trabajadorik zer zin prisioneruk hartutakuk ez? Ze geo aparte zin soldauk? 
- Ez, ez, ez. Haik trabajadorik haik kartzelan in ber zuten tokiyan lanin itten zuten, be pena. 
- Bai, hoi da. 
Gerrak dantzatzeko gogoa kendu
Pikabea Artola, Arroxa
- Eta zea in zenin... gerra bukatu zenin, ui, gerra torri zenin bailia 're ya ez zen? 
- Ez, ez, ez. Errespetua zon ordun. Iñorre ez zen hoitan, ya gerrea eaman ziten gauza zen guziya 'ta. Hemezortzi urte kumplittu gabe gerrea eaman zuten dena. 
- Akabo bailik eta gaiñekuk. 
- Bai, denak. 
Erreketeen ibilerak
Aranburu Lekuona, Tiburtzio; Galdos Arbide, Faustino; Galdos Arbide, Juan; Mitxelena Aranguren,
- Hamahiru, ez? 
- Bai, gehixio 're bai. 
- Reketiak hor eondu zin, zea Gaztelun. 'Ta joten zin itxez itxe harriya hartu 'ta oillua harrapatzen bazuten, da....! 
Harriyakin jo 'ta zakoa denak, oilluak harrapatu (... ) itten zuten. 
- Harriyakin... 
- Handik aurrea oilluak genittunak gambaran gorde itten genittun guk. Bestela eunero jon 'ta jota oilluak eamaten zittuzten denak. 
- Tiroz botzen zittuzten, tiroz, tapa, tapa. Biño geo (palankan) sartu zin. La ostia! Baita zea re haik... Guenin bota ez zituztenin konten! Haik ez zuten... Hala zozten, haik ittia ez da harritzekua. Beak gaizki, gosiak, haik ittia ez zen harritzekua. 
- Bai orduan... 
- Ordun ez zen zeik. 
- Gaiña ixilik eon bihar. 
- Aber ba, joe! 
- Jo, erra marka! Zea maten 'men zuten, ez? Balik 'o... Animaliya maten zutenin baserritikan, balik maten 'men zittuzten, ez? 
- Bai, bai. 
- De adorno, ez? 'O... 
- Biño kobratzekoik ez. 
- Kobratu al zun? Iñor 'e ez daki kobratu zun iñork 'e. 
- Nei oaindik sekula iñorrek ez nau san behintzat kobratuik! 
- Ez, ez. 
- Tasatu 'ta hoimbeste, zuetzako, biño... 
- Ni ya hoi ez na akordatzen. Ni total, nittun bi urte gerra hasi zenin 'ta hamalauin jaiyua 'ta hamaseiyin hasi zen gerra. 'Ta hoik ya gehiyo... 
- Ni akortzen naz itxetikan erittuak eta pentsuk ta eamatea itxetikan behiyak eta gurdiya hartu 'ta atta joten zen. 'Ta zortzi ordun ez zen itxea tortzen. Hor ibiltzen zen hairi launtzen. Reketiai 'ro zea hoiri, launtzen. Hemendik baserri guziyak, e! Tellei, Antsiskoi... Denak. 
- Denak, txandan txandan. 'Ta zea, Lesaka! 
- Lesakara 'ta! 
- Lesaka jon ber! Oaiñ bino aziendak hokiyo prepatuk eoten zin bai ordun, beti kostumbratuk lanin. 
- Ez oain bezelako kamiyukin gaiña, bire txarrak, estraka tartetik 'ta kirrinkiti karranka 'ta. Bai, bai. 
- 'Ta sartu ordun, nondikan, nondikan torri zin? Ze nik nakan buruan Autxilitikan. 
- Hoik nondikan torri zian? 
- Bai. 
- Pues... 
- Pikoketatik, ez? 
- Pikoketatik, ziarra hortatik gañea. 
- Reketia bai (... ) Hortikan hortikan. 
- Hortik hasi zin tiroka. Tak handik eta tak hemendik. 
- 'Ta hortikan ya Aldako... Altzibarra 'ta Aldakoa etorri zian. 
- A...! 
- Lembizikuk. 'Ta hortikan ya hasi zin ya zeatzen. 
- Pikoketatik torri 'ta Ameztitan barrena. Goitik bera. 
- Pikoketa miño hauntzotikan. Menditikan. 
- Hauntzotikan, bai. 
- Bai, bai. 
- 'Ta hor Pikoketan bazin gorriyak 'o, ez? 
- Han hill zittuzten, zea, geo... Karo, Irun hartu, hartu ber zuten nazionalak 'ta Pikoketatikan barrena hasi zian 'ta hara jon zian, gañea gue atta izaten yun giddai aurrian. 
- Ya, ya, ya. 
- Beorlegi zeatuk. Eta han sartu ttuk 'ta batzuk eskapo in ziten. biño 'ta hamazazpi harrapatu zittuztenak bi... Bi milizianak, eta beste hamabost mutil denak bertan afusilatu zittuzten. 
- Bertan zolua in ta sartu. 
- Hamazazpi urte, bai! 
- Oain dela urte gutxi ate zittuzten... 
- Oan berriro ate ttuzte zeak... 
- Hor Pikoketan 'ta afusilatu in zittuzten. 
- Hamazazpi 'ro... 
- Hezurrak atetzen oain dela urte gutxi aittu ttuken hor. 
- Pikoketakuk urte batzuk battuk, biño... Oaiñ aittu dia, oaiñ berriro aittu dia, zeaku hontan, Lekungainko hontan 'o... 
Artikuzko biri hortan aittu dia lengo astian 'o... Aurrekun 'o... 
- Bai. Bat in dute 'ta oain kampo santun onduan ai 'men dia. 
Trabajadoreak
Aranburu Lekuona, Tiburtzio; Galdos Arbide, Faustino; Galdos Arbide, Juan; Mitxelena Aranguren,
- Gerra, 'ta gerra ondorena, ez? Gosia geo erra, ez? 
- Bai. Gosia! (... ) bai. Ez oliyoik, ez ogiyik... 
- Jango baldin bazen iriña billa, zeaiño jon ber, Lesakaiño jen ber. 
- Bai. 
- Bai, errotak eta itxi iñ zittuzten hemen eta... Haik Lesaka 'ta horrea jon 'ta kontrabandun. 
- San Antona. Gabez beti, San Antona jon 'ta handikan hartu 'ta geo San Antonen ez bazen harrapatzen, Lesaka! 
- Erra martxa! 
- Bai, bai. 
- Naparrun ez baizittuzten zeatu... itxi. 
- Ez. Hanguk ez. Hemenguk bai. 
- Hemen bai. Gipuzkoan 'ta bai. 
- 'Ta gaiñekun ze baserritan iondu zin? 'O zuk san 'zu len, ez? E... Soldauk baserritan sartzen zin, 'ta han eoten zin. 
Hemen Pelun 'ta eondu zin, ez? 'O... 
- Bueno, hemen barrakoiyak iñ zittuzten. 
- Bai, Arkale aldin 'ta. Babilonian 'ta - Lenoztikan gue itxian 'e bai. Zea hortan (Borrokazelaitan, ) hemen goiyan do. Antsiles 'o, (borroka zelaitan) hor goiyan. 
- Baita 're. 
- Borroka zelaitan hor goiyan. Eta bizitza batin eoten zian Trabajadorik eta gue itxian berriz, eskoltak, 'o kintuak eoten zian. 'Ta Antsileskunen Trabajadorik. Hiru itxetan. Zortzi hillaetin eondu zin, e! Zortzi hillaete! 
- Biño gerra 'ta geo? 
- Gambaran lo itten zuten eta gue itxian eondu zin lau sargento, bian salan ohiyak jarri denak 'ta han itten zuten lau sargentok lo. 'Ta beste itxian Trabajadorikin alferezak itten zun lo. 'Ta Antsileskun berriz, zea, han Trabajadorik, han ez zen zeik, ofizialik ez zen eoten han. Trabajadorik bakarrak. 'Ta batek alde in zun Fraintzira, eskapo in zun Trabajadore batek. 
- Soldado batek ihesi. 
- Soldao batek eskapo in zun 'ta geo nombatte pasoik ez 'o, ikaatu 'ro komei, berriz 'e honea torri. 
- Korrika torri zen barkaziyua eskatuz 'ta hola 'ta. 
- Hola, hurrungo urtian, 'o, hurrungo egunian Billarreko horta man, hor Aldakoko bazter hortan 'ta hor afusilatu in zuten. Tapa, hill in zuten! 
- Hiltzen baizuten ordun! Zakurra biño aixuo! 
- Gau batin hara jon eta geo goizeko berriz etorri zeneko enteatu 'ta hill in zuten hua zean. 
- Iñorrek ez ziyoten ezer saten 'ta! 
- E? 
- Haik jaun 'ta jabe, iñorrek ez ziyoten ezer saten 'ta! 
- Esan! 'Ta zeiñek san ber zion hairi? 
Bonbak hil
Aranburu Lekuona, Tiburtzio; Galdos Arbide, Faustino; Galdos Arbide, Juan; Mitxelena Aranguren,
- Lazkamukua hor abioitikan 'o botata zein hil zen noski? 
- A bai! Eduterio! 
- Edulterio! 
- Edulterio! 
- Bai, han nik aittu ttut (denak batera hitz egiten) 
- (... ) Behiyakin 'ta Austinen itxian ziozteken haik 'ta geo nazionalak ziozteken zean, Arkalen. 'Ta gabian ate duk zeakin, behiyakin bazkaketa 'ta zea aeroplano txar batzuk tortzen ttun tri...! Ttiki batzuk 'ta bombak holakuk botill hau bezain ttiki batzuk. Haitako batek bazterretik sartu 'ta harekin. 
- Hill? 
- Hil zen. 
- Bai, bai. 
- Bai, baiño hemen zean hil zen hua, e! Austi, Austiñen itxian. 
- Hor herittu 'ta gue kamionan, gue attak eaman zun kamionetan kalea. 'Ta han bertan, Oiartzunen hil zen. 
- Oiartzunen hil? 
- Bai. 
- Biño herittu ez zuten Lazkanburun in, hemen in zuten. 
- Hor, hor, bai hor. 
- Zubitene 'o Austiñenea, hemengo baserriy hontan. 
- Geo atta torri zen: "hil da gizajua, hil da gizajua! " itten tzula... Palankaya. 
Gerrara eramanarazia
Iza Artola, Joakin
- Ai...! 
- 'Ta gerra 'ta gotuko za aski erki, Juakin! 
- Bai, gerra 're, hara, han 'e ibilli giñan. Gerra zikiñ hoa! 
- Noa eaman zizuten zui, Juakin? 
- Ui! Eaman... Gaur hemen 'ta, handik zortzi eunea beste zoko batea igual. Nola, nola... Gerra nola zijun, soldauk 'e hara. 
- Biño ze ibilli ziñan, hemen, Irun, barrena 'ta 'o... 
- Ez, ez, hemen kampun, kampoa. Geo nik suertia izandu nun, nik teniente baten asistente jarri niñun. Suertia izandu nun. Librexio. 
- Ez haimbeste jon ber, kombateta 'ta ez zenun hambeste jon ber? 
- Ez, ez. Ez. 
- Biño hala 're... 
- Guardiya, guardiya itteko 'ta plan hoitako bai, biño frentea 'ta hola elkarrei tiroka ez nitzan behiñ 'e tokatu. 
- Eskerrak! 
- Ez. Atziai errepetzeko 're ber, ber izaten baite. 
- 'Ta gotzen za tenientin izena? 
- E? 
- Tenientin izena gotzen za? 
- Bai, bai. 
- Zein zen? 
- Kauen... Eskuaraz 'e itten zun, biño, ñeo...! Gu euskaraz ikustia! Hobe erdaraz ikusita! Poza hartzen zun, biño ospas! Harrek bai, harrapatzen zun. Jostatzea 'ro kampoa atea 'ta harrapatzen bazuten euskaraz ai zela, kastigua. 
Kastigua! 
- 'Ta Frankon aldekukin jon ber izango zenun? 
- E? 
- Frankon aldekukin jon ber izango zenula? 
- Ze erremeiyo! Ze erremeiyo! 
- Ioziñek saten zun ezetz! 
- Mekauen... Franko. Franko, frankista. 
- 'Ta dembo asko iñ al zenun gerran? 
- Gerran? 
- Urtiak eta? 
- Bai. Urte t'erdi 'o. 
- Asko. 
- Urte t'erdi 'o. Bai, ez zen nahi ordu attu! La ospa! 
- Gerra bukatzen... 
- Hemendik, hemendik Frantzira 're ihesiyan asko joten zin, e! Gerra... gerra ez jotetik. 
Desertoreak
Iza Artola, Joakin
- 'Ta zui burutik 'e pasako zizun alde ittia igual? 
- Beno, bai. Biño, hemen alde inta 're beste tokira... Frantsesa ordun asko joten zin hemendik, e! Desestore. 
Desertatu itten zin. Batak bestia eamanazi. "Ba, ni ongi no, ongi no... Torriy hai! " 'Ta hala, bat gehiyo 'ta segi! Harrek beste 'at eaman 'ta. 
- 'Ta senidetatik beste anaiyak 'e jon ber izan zuten frentea? 
- Hala tokatzen bazen. Bai, bi, bi, bitatik gehiyo ezin zuten 'zaten. Hirugarrenak libre izaten zun. 
- A! Etxe beretik? 
- Bai. 
- A! 
- Hirugarrena libre. 
- 'Ta zue anain bat jon zen ordun? 
- Zu, zukin batea anai bat jon al zen? 
- Bai, biño bat bestia joteako libre igual kintua 'ta. Ai! Amakiña saltsa bai hor! Ordun, urti haitan. 
- Salsa erra bai. Salsa 'ta izua erra, e! 
- Bai. Erra bai. Soldao joteko e...! Beldurrak airin! Asko desertore joten zin. Desertore. 'Ta hara jon ezkeo ezer itteik ez. Libre. 
- 'Ta zuk ze in zenun, gerra bukatzikin batea ya zuk 'e bukatu zenun? 'O lenoztik torri ziñan? 
- Ez, ez. Ni gerra bukatu biño soldauskan gerran bukatu, 'ta karo, bukatu zen dembun, soldauska 'ta, zarrenaz aurrea 'ta itxea. Zarrenaz aurrea. Sartu berriyak zinak, geo zartuko zin haik 'e han zoztela. 
- Biziyik atetzen bazin! 
- Bai, bai, hoixe! 
- Biziyik atetzen bazin! 
- Hoixe. 
- 'Ta denak biziyik ez zin jongo. 
- 'Ta geo itxea torri 'ta... 
- Berriz 'e lanea. Berriz 'e papelera. 
- Gerran ez al zen itxi papelera? 
- E? 
- Seittu zun lanin? Gerra bittarte seittu zun? 
- Bai, bai. Lana in zun papelerak. Lana itten zen. 
Gorrietatik ihesi eta altxatuen beldur
Elizondo Lekuona, Domingo
- Gerra gotzen za zu, Domingo? Zuk ordun izango zenittun... 
- Bai, hamaika urte nik. Gerra akortzen naz, zea... E... Gorriyak 'o saten zen leno, ezkerrak 'o gorriyak 'o 'ta, haik San Markon zin sartuak. Gue anaiya difuntua han zen, zean... E... Loiyolan serbitzen. 'Ta haik sartu zinin, haik hartuko zuten, gorriyak 'ta geo Maxalendikan, Olantxengo zoku hortikan jarri zeak, kañoiyak 'ta hara hasi ber zutela tiroka 'ta alde itteko denak hortik. 'Ta hortik denak alde in genun, mando 'ta behi 'ta zokor 'ta hartu 'ta zeara, Aixtiurura. Denak. 'Ta kañoiyakin hasi zin, zimpiti zampa botzen zeara Donostiko kuartela 'ta. 'Ta geo guria 're, gue anaiya 're haikin batin atzea. Oaiñ, noaiño jon zin atzeka ez dakit. Biño, guria beti pentsatze ai 'men zen, guardiyan 'ta 're hasi 'men zen hua 're itten 'ta, "ño, nik oain alde in ber dit ba nolazpatte! Alde in ber dit ba! Berriz 'e hota, hota pasatzeko! " 'Ta eun batin eskopeta 'ta, zapatak 'o galtzak 'ta eantzi 'ta hankutsik torri 'men zen kamiyun. Bai torri 'men zen auro! Denak utzita alde in 'men zun! 'Ta geo hemen 'e hota... Hota arrimatzia ez atrebitzen 'ta Donostiyan izaki ezauna, ikatza hartzeko izauna 'ta han sartu. 'Ta geo haik abisatu, zeai, atta 'ta amai nola zen zea, mutilla hain itxian Donostiyan 'ta. Geo, geo presentatzeko berriz 'e hota, 'ta hota presentatu. 'Ta kastigoik ez zun izandu, beno, ez zen haren kulpa 're 'ta! Ba! Holaxe pestak kusiyak! 
Aitaren ahaleginak semeak babesteko
Elizondo Lekuona, Domingo
- Utzi ziyotenin manduak bakarrik eta semik ez... 
- Bai, 'ta hemen, geo giyantia zea zen ordun, Goñi. Goñi... Goñi 're hon ayekakua izango zen, hua zea, zapel haundiya, gorriyakin 'ta hemen borlakin 'ta biltzen zen hemen. 'Ta hua zen hemengo zea giyantia. 'Ta gue attak 'e ikatza 'ta maten Goñi horrei 'ta hoi 're izaun haundiya 'ta. Horrek 'e pixkat salbatu in zun gue atta. Horrek 'e hitz iñ itten. 
- Karo. 
- 'Ta gue attak 'e deus 'e enteintzen ez 'ta, zerbatte nahi, animua. 'Ta, mutillak kortzen, mutillak eta. Kastillanoz: " ¿ a donde va usted, a donde va? 'Ta ezin san, ezin san hijos 'e... Guk 'e ez dakigu biño, guk hombeste, hombeste sateko bakigu. 
- Ordun ez. 
- 'Ta geo Goñi hoi 're atzea 'ta aurrea billi zen. Horrek harrapatu 'ta: "ze pasatzen da Higinio? " "zerbatte saten naute 'ta ez dut enteintzen" 'Ta geo harek san: " honek esaten du manduak utzi 'o semik eta denak biali! " "Ez, ez, semik itxea bialtzeko" 'Ta ordun semik etxeatu. 'Ta geo, treintaiseiseko zea zen, kinta tokatu anaiyai. Anaiy zarrenai 'ta geo soldao jon ber. 
- 'Ta zein zen Loiyolan 'ta ibilli zena, 'ta hankutsik torri zena? 
- Inaxio difuntua. Hoa ez 'zute izautuko. 
- Nik izautu nun. 
- Izautu al zenun? 
- Eta harrei ze in ziyon? Batei tokatu ziyon sodauxka ittia. 
- Bai, hua soldao zon ordun sartua. Treintaizinkon. 
- 'Ta hua zen Loiyolan zona? 'O... Zein zen Loiyolatikan zea in zena? 
- Hua, hua, difuntua. 
- Bai. Hua zer zen gerra hasi biño lenoztik sodao zona? 
- Hala ingo zen! Lenoztik sartua izango zen! 'Ta geo beste anaiya tokatu 'ta geo hirugarrena tokatu zenin, aleiya, bitikan bat libre zela, ate zuten. 'Ta hala iondu zin puxka 'tin. 'Ta geo, geo... Zeatu, biali zutenin, bat bialtzin bestia jon. 
- 'Ta nik len enteinttu ez dutena da... 
Beren hegazkinak, eraso
Elizondo Lekuona, Domingo
- Ordun, anai bat zon soldao zona, eta ze in zuten, gorriyak hartu? 'O bea gorriyakin zon? 
- Gorriyak sartu Loiyolan! 
- A...! Hoi da, hoi da, hoi da. Handik eskapo in ber! 
- 'Ta handik eskapo in nahi 'ta beak hartu 'ta beakin batin eaman! 
- Hoi da. 
- 'Ta geo... Beakin batin hasi guardiyak itten 'ta guardiyak itten jarri zenin, nombatte eskapo in nahi, berriz 'e lengo lekura pasa nahi, berriz 'e hota pasa nahi. Eskoiyak san zuten... Eskoiyak eta ezkerrak saten zen ordun, 'o ez dakit, guk ez genun enteintzen zer zen, biño... 
- Bai, bai, bai. 
- 'Ta geo behintzat soldauska: "no! Nik noizpatte jon ber dit ba, alde in ber dit ba, alde in ber dit ba" 'Ta beti pentsatzen. Botak eta eskopetak utzi bertan 'ta hankutsik, kamiyun hankutsik soiñua atetzeko beldurrak. 'Ta geo honea pasa. 
- 'Ta karo, geo 're beldurra. 
- Hemen beldurra geo sartzeko - Karo - 'Ta leno gue atta 'ta ikatzakin Donostira jon itten 'ta han izauna izaki karbonerua. 'Ta karboneruk itxian sartu hura 'ta han san nola eskapo torri zen 'ta haik hartu. 'Ta haik hartu zutenin, geo haik amai abixatu, seme bat bazutela han, zean Donostiyan. Hain itxian badola seme bat 'ta geo... Geo berriz 'e lengo lekura jon berko zula, 'ta geo lengo lekura entreatu be burua, biño... E... Beldurra, biño ez ziyoten kastigoik eman. 
- Enteinttu zuten. 
- Ez, ez ziyoten man. 
- 'Ta geo hua non geldittu zen? Non aittu zen hua geo? 
- Hua geo zea, Loiyolan, geo hok... Hoik hartu baizuten. Kaiñoiyakin 'ta hasi baizin. Biali baizittuzten hortikan 'ta geo Loiyolan sartu. 
- 'Ta frentin 'ta ibilliya bai al da? Beste anaiya 'o... 
- Frentin ibilliya da hokin. Hokin frentin. 'Ta batian betikan sartu 'men zin aurrea 'ta abioiya torri 'men zen bestik bombardeatzeko 'ta hok bombardeatu! 
- Jesus! 
- 'Ta ez 'men zutela uste hain aurrea jonak zila betik. 'Ta guria herittu iñ zen. 'Ta batzuk hill 'e bai, asko. 'Ta geo Bitorreneko zea 're bai! Bitorreneko... Bitorreneko, Bitorreneko Ezkerra saten geniyon... Manuel zun noski izena. 
Hua 're bai. 'Ta geo erretratua haundiya bai, ehunda gehiyo karri zittun harek zea, kuadro haundi bat karri zun. Pena dakat hua ez altxatua. Urte mordoxka iyuki 'ttut, biño geo ez zela bertuko 'ta, biño gaur... Gaur telebisiyun hartzeko 'ta - Bai, bai. 
- Zarra hartatik berriya atera ingo luteke - Berri berriya ateko zuten! 
- Hoixe. 
- Bai, oain bai. 
- Bai. Gerran nola herittu zin denak... Jakin ezkio... Jakiñ ezkio zerbaitako serbitu zula... Altxatuko nun, biño... 
- Biño ordun ez geniyon kasoik itten. 
- Ez 'ta pentsatu 're, biño oaiñ... 
- Oain pena. 
- Pena 'akat bai. Bai 'ta geo jakiñ ezkeo uan mandukin 'e ateko genittun erretratuk mendiyan 'ta nola ibiltzen giñan, biño... Uaiñ akortzen dia. Uaiñ pixka 't bertuta. 
- Bai, uain kontutzen... 
Gerra, Tornolan
Pagadizabal Artola, Frantxiska
- Komeiyak. Hoi denak gue dembun pasa dia. 
- Gotzen za zu ez? 
- Sei urte nittula gerra torri zen. Nik sei urte nittun. 
- 'Ta gotzen za zu! 
- Ni bai. 
- Ze gotzen za Frantxixka? 
- Oi, Ayendolako Joxeantonio difuntua sango zattut. Oiañ mutilla ingo, iña zen. Eta gue itxian betti zea: "Hemen dila, hemen dila! " Holaxe san zun bezelaxe, goun. San niyon: "Libro bat erra beteko nikek bai nik, ordutik hasitakua! "
Gauza asko gouan iukitzen 'ttuzu geo. "Hemen dila tropak! San Antonen pasa dila" san zun. Holaxe san zun. 'Ta ahal zunak ahal zun tokira. Batzuk itxeta 'ta Ximoneko amona zenak 'e, "gaixua, gaixua" itten dula. Gue ama zenan (... ) zen hua. Hoa gue itxea! 'Ta beste... ba, holaxe eozeiñ ixkiñata. 
- Bai, itxe bateku besteta (... ) 
- Besteta holaxe. Denak beldurka 'ta gorde gizasemik berriz, meta tartin 'ta komei 'ta. Batin behintzat, ni gizasemin artin han niñun. Zea, meta tartin sartu 'ta hara granada sartu! Errotako atzin... 
- Errota atzia... Zizpa erra bai! Zipi zapa errak betik gora! Metan tartin 'ta ez harrapatu! Granada hor sartu zenin, harkaitza 're hautsi zun hark. 'Ta... 
- (... ) 
- Zeatikan, Erlaiztikan torri 'men zen hoa. Holoko gauzak pranko bai. Erlaiztik, geo... Zer da hoi? Garailde, zuek ez zenuten izautu, biño. Garailde difuntua, behiyak Errota eaman ber berriz. Gue itxea errota heriyun behiyakin torriya izango zen 'o! Haik berriz, han 'ta Garaialden (... ) geo soruan. Arboldeiya eoten zen ordun, uan... 
- E? 
- Kambitu zen dembo batetik... Arboldeiya aleiya, izaten baizen Garaildenin. 
- A! 
- Behiyak hara botik. Gu zea, gu bezela ibilliak izan liteke norbait (... ) Garaildeneko zea hoa, terrenu hai. 'Ta behiyak han eukiyak zittun Garaildek. Gui zea man, gazta 'ta ogi pixka 't, ttintta biño bai ona! Sekula ez naz ni azten hoi, e! 
Zea zin, anai-rrebak xaharrak, 'ta mango zigun ogi puska 't eta gazta, onak e! Gazta onetakua izaten zuten! Ttintta biño bai ona! Hoa san gabe ez zizuten maten. 
Lan istripu latza
Bikandi Aristizabal, Maitxo
- Lanian hogeita bat urte. Ardua 'ta partitzen 'ta ogi partitzen. Lembizi bertan hasi nitzan lanian, botillak garbitzen 'ta hola, 'ta geo neska falta zutela 'ta panadera hasi nitzan 'ta in nittun hogeita bat urte han. Altziberren beste zea bat in zuten, papelera bat. Ez dakit... Zu ez za akortuko? 
- Ez, papelera ez naz gotzen. 
- Papelera ez zen haundiya. Biño in zen han... Jende... Ez dakit zembat izango zen. Berroeita hamar biño gehiyo izango zin han behintzat, eta nombatte gaizki in zuten, zean... Gu giñan beko plantan. 'Ta goiyan jarri zuten makina bat, trapuakin aitzen giñan, trapua beeixten 'ta botoiyak kentzen 'ta hola. 'Ta jarri zuten makina bat zea, papera... 
Beno... Trapua puskatzeko kortadora 'ro ez dakit nola saten yoten horrei. Eta holako bat. 'Ta harren moimentukin nombatte in zen muittu 'ta tetxua eroi bi ayeketa. Hola! 'Ta beko pisora. Beno, erdiko pisora. Lembiziko bizitzan giñan 'ta hautsi 'ta. Eta han giñan hamalau neska 'ro hola, eta gehiyo 're beste aldin bazian gizasemiak eta hola, biño. 'Ta geldittu giñan barrenian, goiyan ura baizen, terraza bezela 'ta ura hora dena gotik betti, burutik betti 'ta han geldittu giñan. 
- Ai ama! 
- Jetxi ber 'zandu genun leiyotik betti. Lembiziko bizitzatik. 
- 'Ta iñor... Denak ate ziñazten? 
- Bi hillak. Batek hemendik horreako difentziya baldin bazun. Bat hil zenak. 'Ta bestia paretan kontra geldittu zen zeakin, paretakin. 'Ta hura bizi zen itxeko bazterrin. Nik mixeiya ikusi besteik ez dut iñ! 
- Jesus! 
- 'Ta handik leiyotik 'o jarri ziguten eskaillerak 'ta handik betti jetxi ber genun. Hola. 
- Beldur erra! 'Ta ate ziñaztenin kontentu! 
- Bi hillak! Juanito Iragorri. 
- Juanito Iragorri. Hemen e... 
- Altziberren bizitzen zin hoik len-eno. Biño geo hura zean bizi zen, Iturriotzen be familiyakin esposatua. 'Ta hura hil zen eta bestia Otsuenenekua. Mutilla gaztia. 
- Hil zinak, haik zin. 'Ta non zen papelera hoi? 
- Papelera, bai. 
- Non zen? Altziberren non? 
- Altziberren. Nola da... Akortuko al tzait. Altzibertik abituta hor ezkerretan itxe bat bazen ba. Otsune ba al dakizute non den? 
- Ez dakit uan seuru non den. Ba, igual du, igual du. 
- Han zen. Altzibertik Ergoina, beno, Karrika aldea abitu 'ta nola da harrobiya? Pixkat honuntxixio. 
- A...! 
- In zuten 'ta! Han 'e suertia! 
- Bai. 
- Nik mixeiya besteik ez dut ikusi, e! Suerte txarrekua izandu naz. 
- Bai, zui gerra tokatuko zizun gaiña! 
Diru mugimendu gutxi: trukaketa eta razionamendua.
Enbil Urdanpilleta, Maria Jesus
- 'Ta zu gotzen za, diruz aparte trukaketaz gotzen za? 
- Bai, bai, bai. Arrautza asko. Arrautza dendata asko. Arrautza eaman dendata eta guk itxian ber genuna. Bai. Baita 're geo gerra ondorengua izanagatikan 'e akordatzen naz razionamentua. Hoi 're akortzen naz. Hiru kategoria zin: primera, segunda 'ta tercera. 'Ta primerakuk zuten ogiya kantidade gutxiyo eta oliyua 'ta, e... Letxekondesada 'ta txokolatia 'ta hoi kantidade haundiyuo. Eta terzerakuk zuten ogiya kantidade gehiyo, letxekondensadikan ez, eta gaiñeko jenerua 're kantidade ttikiyuo. E... Kartilla batzuk zin eta haikin joten giñan uan Arrandeiya Maritxu den hortan Baraiberrenak ardo almazena zuten 'ta han banatzen zuten razionamentua. Bai. Eta hara joten giñan, eta nik eamaten nittun itxekuk eta Austiñenekuk. Eta famili haundiya zen han, 'ta gaiña primerakuk zin haik, primera kategoriakuk eta ordun marmita batin oliyua. 'Ta ni batetikan gaztia 'ta, bestetikan ttikiya, han joten nitzan oliyua birian galduez hairi eamatea. Ogiya eunero eamaten genun, 'ta ogiya billa beak tortzen zin guen itxeaiño, biñon hillabetin behingo razionamentu hura neonek entreatzen nun. Eta beno, bireko nekik aztutzen zin hara jon 'ta txokolatia ematen zitenin. Dena aztua gelditzen zen. Bai. 
- Txokolatia 're razionamendun barrenin al zon? 
- Bai, bai. Haikentzako bai, primeran barrenin baitzon. Biñon terzerakuntzako ez zen... Txokolatia nik uste 'ut kantidade ttikiyun maten zigutela, biñon letxekondensada behintzat, ez. Ez ziguten ematen guri. 
- Ta hoik zertik 'te zen, kategori difentik? 
- Hoi... Esplikatzen ez dakit. Biñon akordatzen naz hiru kategori hoik zila. Eta... Ogiyana 're akordatzen naz ongi, eta letxekondensada ez genula izaten 're bai. Binon gaiñekun ez dakit hoi zergatik izaten zen. 
- Eta ogiya ez zen asko... Bueno denetik gutxi izaten zen, ogiya 're gutxi! 
- Ogiya gutxi bai. Ogiya gutxi 'ta txarra. 
Arropa berria egin bakarrik ez, baita konpondu ere pila ederra
Sagardia Olano, Maitxo
- Ez, ez, ez. Gure izebak pillaka han eukitzen zittun hartuak, biek aitzen giñan sesiyun... nik saten niyon "Zertako aintzen yozu geo ez 'zu posible ittia 'ta? Zertik aintzen yozu, geo ezin iñik, muturrak hausten gau 'ta egun hor ai ber 'zu". Biek aitzen giñan diskutitzen. Iñoi ezetzik esateko zeaik kapazidadeik ez, ba! 
- 'Ta geo ezin alletuik? 
- 'Ta askotan debalde 're ai ber izaten zun. Ikusten bazun... hortan zea zen... ikusten bazun behartsua 'ta eziñin zebillela 'ta kapaz zen ez kobratzeko itten zun lana. 'Ta beste batzuk berriz zea abusu gehiyegi: "Jarri nazu zeak, entretelak eta, botoiak eta... onak jarri e! Onak! " Bai... jarri 'ta geo... tsiu! Ezta akortu 're zea pagatzia, noizpatteko 'atin itten bazizuten! Miño ordun ez zen diruik, ez zen dirurik. 
- 'Ta nei san izandu naute, ez zakatenak eta, trajiri buelta eman 'de bai. 
- Nola? 
- Kanpotik gastatu, eskatu dena... 
- A bai! Hamakin bat lan bai hortan, arropak eta, ui! abriguk eta... asko iñ izandu dia horrela, jesus! 
- Hoi zuek itten zenuten 'o hoi ya itxian itten zen? 
- Ez, ez. Eskatu balitteke etxian ingo zuten, miño gaiñekun... 
- Zuek? 
- Bai, bai, jesus! Ez zen holako... Gaurko gaztiak probatu ber luteke pixka bat orduko bizitza zer zen, jesus! Hamakiñ bat arropa bai zea... 'o bes ahizpa batena igual, 'ta bestiri txikittu, urratu dena eta ttikiyagui egiñ arropa harrekin 'o abrigua edo txaketa edo soiña edo... bueno, holako arregluk! Ikaragarri. 
- In 'ta konpondu pilla 'rra. Ze eosi batez. Saldu itten al zen arropa iña? 
- Bai, itten zin, miño oaiñ bezela ezta pentsatu 're, keba, ezta pentsatu 're. Telak ordun. 'Ta gaurko eunin telak denda gutxi dia telak saltzen ttuztenak. Hainbeste arropa dago egiña 'ta. 
- Oaiñ kapritxua da geyo, ittiana. 
- Bai, bai, leno arregluk? Jesus! Zarragunak edo norbattek eman ziyola 'ta berri-erriya eoki 'ta dena eskatu 'ta berrikotik egin... hoi bai, asko. 
- Zurtzittu 're bai geltzerdi pilla 'rra. 
- Baita 're! Jesus! Gure izebak hamakin bat... 
Soldata eskasa
Arbelaitz Sarasola, Rufino
- 'Ta esmalteiyan aittu ziñan lanin ordun? 
- Ni hogeita lau urtian bai. 
- Zembat urtekin hasi ziñan? 
- Hamalautan. Hamar errialekin esan dut ba. Euneko hamar errial 'ta hogei urte arte, zea, hiru pezta gehinekua, 'ta hogei urtetan duro batea. 'Ta hiru pezta eskatzen, irabazten nittun demboan diretoriri jornala eskatu niyon 'ta "que habia que gara honores para aumentar el jornal. Que habia que ganar honores" Mekauenlaletxe! Geo diretorin bean neskamikin ibiltzen zena 'ta biyek gelditzen giñan illunabarretan orduk sartzen. 'Ta imbentayua inta, hor Esmaltei ingurun urtitan iondu da Zabaleta, Lezokua. Ordun pintxe zon 'ta harrek eamata kalefaziyua. Paperak bota zittun 'ta gu han ai giñan bazterrin lanin 'o zean 'ta, jon 'ta paperak hartu 'ttugu 'ta mekauenlaletxe! Imbentaiyuk iñak. 
Presidente: Patrizio Etxeberria, Bizepresidente: Ajuria. Hirugarrena ez dakit zeiñ Sarasola 'ta ne artin: "ez duk ne osaba, nik Sarasola bait biño! " Zea, gastos: benga denak paperan (ordenatu) 'ta paperin tantos. Y gananzias: dieciocho millones quinientas mil pesetas! Ate 'zizu kontuk oain dela hirurogeita... 
- Hirurogei... 
- Hirurogeita bost urte 'ro zea! Dieciocho millones, que no ganaba la fabrika! Mekauensuletxe! Geo han heldu da Pedro Oteiz. Hoi 're kas... Jode! Hogeita hamabost urte pasia zen Esmalteiyan 'ta san zin, hasi nitzen paperak itten aittu zen dembuan: "hobe zenuke bihar bertan jongo baziñake ne lengusu bat ieltsero aitzen dena bada be kontura, 'ta harrena 'ta gehiyo irabaziko zenuke! 'Ta. Geo hor torri zitt: "Rufino, zea diretoriri omenajia ittia pentsatu dugu hombeste urte 'ttu 'ta, zea bota ber dia hiru duro 'ro! " Jode! Kusten 'zu, que habia que ganar honores! Harrek ez du nekin honoreik irabazi! Nik zeaik itteko! 'Ta " bale, bale. " Ez niyon man! Dirua man harrei? Mekauenlaletxe! 
Rikardo Bengoetxea. Akaso Emilio izautu igual ingo zenun zuk, biño Rikardo Bengoetxea zen jefe... Zeakua, fabrikakua 'ta gu almazenin aitzen giñan 'ta hiru laun, hiru geldittu gu 'ta. " ¡Joe, esos tienen cojones, e! No han echau dinero! " "¿Dinero? " Beak asko patu bazun lenotik! 
- 'Ta gaiña mixeiy hua irabazi, ikusi zembat ganantzi zittuzten 'ta miña man ber du, e! 
- Jode! Orduko hemezortzi milloikin Oiartzun erdiya eosiko zen! 
- Aixa! 
- E? 
- Aixa! 
- Jode! Seberonia. Ate 'zu kontuk! Gu uan dela berrogeita hamar urte jon berriiyak dia ezkondu giñala, 'ta Ualdetxon Seberonia zea, Intxixu, Intxixun aurrin don itxi hartan, setenta mil pesetas pisua! Zembat dembun iondu zen salgai! 
Ate 'zu kontuk! 
- Ni akortzen naz, diru hoi kristona! 
- 'Ta zea, 'ta hoa zea... 'Ta sesenta mil pesetas hor eondu zenin bazin zeakuk... Esmalteiyan, zea haik... Berrogei urte 'o gehiyo. Ate 'zak kontuk zeiñek eosiko zin! Mekauenla! Diru hoikin, Oiartzunen erdiya aixa! 
- Karo, biño, karo suelduk 'e holokuk izaki! Itxiak 'e garesti ordun! 
- Hoixe! 
- Orduko bai! 
- Orduko bai! 
- Gue osaba Juan Mai, Katalintxoko Juan Mai, honek izautuko zun. Harrek: "joe hamalau mila duro, ez littekek Ugaldetxon etxia patu Errentira lanea joteko! Toki errea jon dia! Hamalau mila... setenta mil pesetas... 
Esmalterian enkargatu
Arbelaitz Sarasola, Rufino
- Toki errea jon dia hamalau milla peseta, sestenta mil pesetas! 
-... joten zen ba lanea! Ugaldetxotik! 
- Bai, biño itxian jabe in gabe geldittu. Esmalteiyan nik hoeita lau urte pasa 'ta enkargatua nun almazenian, 'ta iraazten nittun dos mil doszientas pesetas. 
- Hillaetin? 
- Hillin, jornala. 
- E! Enkargatu batek! 
- 'Ta (Pabli) Martinez, han Martinezen semik. 'Ta Martinez eondu zen hogeita hamabost urtian almazenin, 'ta harrek alde iñ in zun. 'Ta harrek alde iñ in zun demboan, Alonso, Anatorio. Famoso zea, Errenteiyan bazen... Esmalteiyan beti zapel gorriyakin 'ta zea, reketin dembun 'ta joten zena 'ta hoa pasa! Mekauen Vitoiyak hartu zun Esmalteiya. 
Vitoitik karri zuten katxarro pilla bat 'ta pillatan denak jarri nittun 'ta. Nota hartu nun nik ze karri zittuzten 'ta. Harrek in zun... Xiriake nola Oiartzunen. Xiriake hemen bizi baizen 'ta rebisatu zittun Xiriakekin 'ta ofizina jon. 'Ta ofizinatikan torri zen 'ta: "Rufino, ¡Aqui faltan estas piezas y! " "¿Que piezas faltan? " Papera nik han eskuan. "¡Apui estan esas piezas, e? " 'ta diretorikin torri zen. Vitoiko diretorikin. 'Ta: "¡Has guardau! " "¡No he guardau! Tu antes de ir al oficina tenias que haber revisau conmigo, no con ese. ¡Tenias que haber revisau! " 'Ta biyek hor armatu dugu. 'Ta Vitoiko txoferra han zen "Jo, si eso arma en Vitoria le despachan enseguida. " 'Ta beste launak: "¡Si, como ese es encargau el tambien, e! " biyek eta: "¡Callate, que te voy a enseñar yo a ti! " " ¿Ya sabes tu para enseñar? Primero tienes que aprender, ya llevo yo veinticuatro años en el almacen y ¿Tu has venido ahora y me vas a enseñar tu a mi? " Vitoira jun 'ta zortzi eun 'o pasik zittun 'ta nombatte han kristona ikasiya izango zen! 'Ta ni seittun jon ofizina 'ta: "kontua nei! " 'Ta: "Kontua zeba? " 'ta: "hola 'ta hola" "Jo, Rufino, ez zeatu! " 'Ta "ez zeatu! Ni ez naz horren bazterrin aiko, e! 'Ta kontua nei prepatu laumbateko! " ' Ta ez ziten prepatu 'ta ni gehiyo jon ez! Hau biali nun azkeneko jornalan billa! 'Ta geo Oxijenutan sartu in nitzan 'ta Oxigenutan sartu 'ta, zeatu ziten: "joe! " fabrikan aitzen zen batek, la Fajek, Ergoingua. La Fajek: "joe, Rufino, in duk astaki erra, e! Enkargatua euki 'ta, Esmalteitik alde ittia! 'Ta: "astakeiya ingo nun, biño ni arron kontentu no! Errelebun lanin 'ta itxeko lanak itteko! " San niyon: " ba al dakizu zembat iraazten nun nik hillin? Bi milla 'ta berrehun pezta eunin, 'o... hillin irabazten nittun! 'Ta oaiñ Oxigenutan ba al dakizu zembat iraazten duten? Zortzi! " "Mekauendios!! Nik 'e alde ingo nikek! " Eskerrak alde in nula, e! Difentzi erreko jornala da, e! 
Bi 'ta berrehunetikan zortzi milla pezta! 
- Joe! 
- Karo 'ta jendik usteko zuten ondo kobratzen zenutela! Fabrika zelako 'ta! Biño... 
- Enkargatua 'ta bi milla pezta... 
- Segurua 're juxtu juxtu juxtu patzen zuten! 
- Geo nik inutillidadikin 'o belaunetatikan geldittu nitzan, a los cincuentayseis años geldittu nitzan. 'Ta osaba itxekua 're han ibiltzen zena zen neria, itxekua 'ta Juan Mai 're bai 'ta biyek erretirua hartu 'ta biziko zortzi milla pezta hillero 'ta zeak, Juan Maik hamabi milla pezta 'ta osabak: "Joe, edadi hortan jubilatu 'ta ez du erretiro haundiyik izango! Nik hombeste urtian ibillita hamabi milla pezta... " Nik san niyon: "nik ez 'ttut zuk haimbeste urte, biño hogeita hamabi iraazten 'ttu nik e! Errenteikua! " 'Ta harrek hamabi, nik hogei milla pezta gehiyo! Maldiziyoka han alde in zun! Gutxi kotizatua, biño Oxigenutan kristona patzen ziten jornala, e! 'Ta noix-ahi propinak man, e! Difentzi erreko lanteiyak bazin, e! Joe! Eskerrak alde in nula nik! Beste alu harrekin hasertuta bestela! Bestela han ustelduko nitzan! 
- Harrek in zizun bentaja! 
- Apuntatzen ai al da hoi? Ez! 
- Dena jartzen ai al da hoi? Joe! 
- Biño hua ez da biziko? 
- E? 
- Vitoiko hua uaiñ ez da... 'O gaztegua al zen hua? 
- Ez, zarruo zen, biño geo uste 'ut hanka moztu 'ta denak in zizkatela! Seittun miña harrapatu 'ta! 
- (... ) hanka moztu! 
- Hanka moztu! 'Ta geo osaba han ibiltzen zena beakin 'ta: "hi! Hanka moztu ziotek zeai, Anatorioi 'ta... "
Errenteriako Esmalteria
Arbelaitz Sarasola, Rufino
-'Ta ze lan itten... Karo lendabiziyan lanin hasiko... Esmalteiyan enkargado geo, biño ze... Pintxe 'ro nola hasi ziñan? 
- Almazenin! Pintxe, pintxe ez zen difentzen. Amakin bat katxarro biali 'ta amakin bat pakete in bai. Pf! Benga paketik in, 'ta benga paketik in! (... ) 
- 'Ta noa bialtzen zen 'ta gotze al za? 
- Jesus Maria! Espaiñi guzira! Denea! Pilla bat bai. Oaiñ... 
- Ze itten zen? Esmalteiyan ze itten zen? 
- Ze itten zen? Itxian ber den katxarrei guziya! Artikuluk uno potua zen, dos kazula, tres tapa, kuatro eltzia, zinko tapa, seis eltzia, siete kazua... Uandik gouan dakazkit, e! 'Ta mil... Dos mil artikulos bazin 'ta zea! 
- Difentik, e? 
- Joe, hoixe. Bazin katxarro pilla erra han, e! 
- Oriñal pilla errak 'e izaten zin ba! 
- Bai, oriñalak bai pilla erra! Josus...! 
- Pilla erra bai. 
- Boryonyo taberna Errenteiyan zean aurrin du, Maalengo ermitan aurrin. Oain ez dakit taberna don. 
- (... ) 
- Maalengo ermita aurrian zen Bordiñon taberna leno 'ta Arruabarrenan 'ta garajik eta. Bordiño guekin aitzen zen. 
Erdi bertsolai holokua 'ta harrek hala saten zun: "biño oñalak kantidadia eamaten zuten (... ). Ez duk posible, hoi itte itek nomatte arratsin betetzin (nik) leiyotik kampo bota. Beste... Oriñala bazter guzita! Jo! 'Ta platera 'ta palangana 'ta holokua. 'Ta oaiñ ikusten 'zu, oaiñ zakurrai jartzeko 're nazka maten 'u katxarruk, e! Ikusita, e! Joe! 
- Biño ordun (... ) 
- Ordun! Ordun, joe, ba al dakizu zembat katxarro! Zuk urtian pedido bat in ber zenun fabrikan itxeko 're, 'ta leno san 'uten zerrenda antijukin harrek... Harrei man ber zeniyon. Itxeko ber zinittunak diretoriai 'ta firmatuko zizun, biño askotan prezisuna igual urratuko zizun. Trik! (... ) Eman ez! 
- Biño arpegira beitu gabe, e! Mutur luze batekin, e! 
- A! Etxeko... Etxeko eman langilliri eman itten zen? 
- Itxeko... 
- Harek firmatu in ber zun. 
- A! 
- 'Ta zuk eskatzen baldin bazeniyon, kompaziyo batea, kazulak hasi hamar zentimetrokotik eta bazin berrogeita hamarreaiñokuk! Haundina berrogeita hamarrekua zen! 'Ta zuk eskatzen baldin bazenun haundi xamarra, trik trak! 
Urratu ingo zizun! Itxian bankete bat 'o jartzeko ber baldin bazenun, ematen ez! 
- Oriñalak, hua mango zun! 
- Bi esku ezkio, igual urratuko zun bat, e! 
Lantegiko errazionamendua
Arbelaitz Sarasola, Rufino
- Biño, txandaka aitzen giñan, e! Batzuk ale batzuk 'ta bestik bestia. 
- Gu, zea... nakila nik, zembat, zer zen... Pentsa 'zu ze kartzen zun goseti hartan. Azak, zea, jendiri mateko. 
Razionamendua karri 'ta razionatua azak berde berdik. Mekauenlaletxe! 'Ta listiña kajetan jartzen aitzen giñan 'ta zembat zen. Emakumik gehiyo zin gizasemia biño. Aza berdik! Joe! Errenteitik ate 'ta itxea ordun kartzen nittun bizikletan, bizikle... Kartzen nittun. Geo moniato 're bai. Joe, bestia! Moniato! 
- Hoi ez nittun nik izautu han. Moniato 'ta Aza (... ) 
- Ez al zenun izautu moniato? Joe! Nik zue lengusua, Lutxi, zen guekin aitzen zena eta (... ) Etxeberrikua. 'Ta harren partik eta hain itxea jun 'ta hain moniatuk eta denak karri 'ta. Gosia! Mekauenlaletxe! Ordun pasa genittun guk errak! 
- (... ) 
- Moniato hoi patata bezela erre 'ta... 
- Gozuagua, ezta? 
- Gozua. Pata erria jan ez dun jendia 're. Labian jarri taka 'ta labiak kriston berua iukitzen zuten 'ta guk burniyan gaiñin jarri 'ta istanteko erria patata! Patata erria jan. 
- Ogiya falta. 
- Bai. Biño patata erria jateko 're zokoa jon 'ta jan ber zen, ikusten bazizuten! 
- Biño oaingo jana biño garbiyo! 
- Hoixe! 
- Patata erria 'ta oain jaten duguna ez dakigu! 
- Hoi bai. Gehiyo bai, biño... 
- Haik naturalo dia, zin! 
- (... ) 
- Gaiña askotan izango zuten harra barruan, ezta? 
- Rellenuk. 
- Betiak, patata betiak! 
- Patata betia! 
- Bai, ordun harrak eta ez zin beituko, dena barrena! Haik 'e goxuak! 
Lan arriskutsuak
Arbelaitz Sarasola, Rufino
- 'Ta geo, lante... Lanteitik aparte baserri... Zuek baserri, Olalde baserri koxkorra zen? 'O... 
- Lanteitik ate 'ta Errenteiko ayuntamentuntzat, zeak, aittu izandu ga gu, guaintiak mantakin horrek 'ta hoikin 'ta. 
Zeiñentzako ez zekitenak. Kalle Biteiko trambia dena guk ate, tranbi biria guk ate genun zeatik hasi... 
- Honek ez du izautuko hua, trambire hua. Trambire txuiy hua? 
- Ez, ez. 
- Bai, nik izautu dut. 
- Honek deus ez. 
- Joe! Biño hasi hauzko puntatik, Kalle Bitein hauzko puntatik hasi 'ta bueltan kalle Biteri dena, Alamendan bueltan. 
'Ta pikotxakin guk ate genun hoa. 'Ta joe, galipota txarra da hausteko zen, e! 
- Hormioiyan tipoa! 
- Joe! Ho denak lertu odoletan! Pikotxa 'ta zeakin 'ta pikotxakin golpia oker xamar ematen bazen, zapa, pikotxa hautxi! 'Ta metro kontun adokiñin ongi atetzen giñala. Adokiñak 'ta juntatik rak, rak rak hondarra azpikua ate 'ta, harta jornada pixkat, biño joe, galipota tokatzen zenin! Ordua hiru peztan 'ta. Kastañon hasi beko puntatik 'ta goiko muturreiño urantzako zea, aska, aska atetzen. Fabriikatik ate 'ta geo. 
- 'Ta hua zeiñentzat aitzen ziñazten, ayuntamentuntzat? 
- Ayuntamentuntzat. Urkiantzat in genun Kastañon hamaika metro 'ta erdi. Zulua goitik betti ura harrapatzeko. 'Ta goiyan, goiko punta puntan zen 'ta goiyan tambor bat jarriya. Tambor hartan kablia goitik betti 'ta zu atzetik benga. 
Jonta osaba, txandaka, bat bian eun batin 'ta hurrengun bestia. Kan, kan, kan hasi 'ta bian ai zenak bai deskuitzen baza zaparra errak! Balantzaka, xestua balantzaka hasi 'ta bazterra jotzen zunin harriya dena goitik betti! 'Ta jo! 
- Ordun ez baizen kaskoik ibiltzen! 
- Deus ez. 'Ta, biño, txarrena izaten genun, ura asko jaiotzen zen, 'ta illunabarrin jon 'ta bi metro t'erdi 'ro igual zolua dena urez betia. 'Ta eskailletati zintzilik baldia bete batek 'ta bestik ta, ta, ta. Hua, hua hustutzen ordu bete biño gehiyo, bomba txar bat ez jartzetikan! 'Ta tokatu giñen hamar metro t'erdi. Ura biño beruo zulatua guk, geo ura bazterretikan eta hua ezin billatuik eta. Inaxio Urkia ehizira jon 'ta hua ehiziyan zen demboan, andria jon nola ai giñan ikusten 'ta beko zolo hura ikusi 'ta ate giñan demboan: "ez gehiyo honea torri, e! Ne andr, o gizona ehizitik torri artin! " Peligrun ai giñala 'ta ne gizona lanin, oi, ehiziyan 'ta gu peligro hautan 'ta gu jon ez. Bi eun pasatzen baldin bazenittun beldurra maten zigun geo jotia! 'Ta hua ehiziyan zon dembuan gu gehiyo jon ez! Han geldittu zen zolua, 'ta iñork bukatu ez. 
- Eta han pasa zenittuzten orduak? 
- E? 
- Han pasa zenittuzten orduak? 
- Haik kobrat... Patuko 'izkiunn, bestela... Joe! Biño, han 'e ze iraazten... 
- Biño ze peligrun aitzen ziñazten lanin, e! 
- E? 
- Ze peligrun aitzen zen len lanin, e! 
- Bueno, oain 're ieltseruk 'ta 're bai biño... 
Pobre baina zoriontsu
Pikabea Artola, Arroxa
-... ate genun, ixtoia hemen. Hola atetzen zin txarrak itxian. 
- Len jaio 'ta hil: itxian. 
- Itxian. Oain gañeko... oaiñ denak zarrak 'e denak diaiyo pixkat badugu, ordun iñork 'e ez zun e! diaiyoikan. Gabe jaso ber izaten zen gurasuai, itxea ezkontzen zen bat 'ta itxian itten zenakin bizi, 'ta hola. Sos askoik gabe. Kartilla beti 'ta dirua... 'o zerriya kumen batzuk saltzen zinin 'ta zokor bat saltzen zinin, 'ta zorrak patu. Hola. Hola bizitzen zin. Miño, nik saten dut beti, ordun parra in 'ta bizi... Oaiñ ez din inorrek parrik itten! Oaingo gaztiak ez du... beti... 
Nahikua izaki 'ta beti haserre do! 
- Bai. 
- Hoi da difentziya. 
- 'Ta lana 're asko itten zenuten miño beti berriketan aitzeko 'ta denbua hartzen zenuten, ez? 
- Ui, lana: Goizin jaiki 'ta lanea, geo gosaltzea, geo bazkaldu arte lanin zelayin 'o artajorran 'o ze denbo zen... udazkenin iatzia, iatzia ebatten ibitiyakin 'ta beno, dena hola. Miño, bakotxak ben tenorin ben lanak eta... neua tortzin artaxuitzen iji 'ta aja juntatzen bagiñan, norbatte joten bazen, gue itxian bakizu taberna 'ta beti mutil gaztia 'o norbaitt izaten zen... 'ta iji 'ta aja arto-xuitzen 'ta... Holako bizimodua zen, diruik ez zen miño konformidadia. Oaiñ ez do, oaiñ... Oso diferentia. San niyon honea torri zenai: "Mundua? Munduak buelta bat eman du! Bakarra ez: bi! Bi gañea, eman 'ttu". Oaiñ errespetua galdu da 'ta dena galdu da. Oaiñ iño... errespetua nik ez dakit nola san 'e: gauza askotan errespetoik ez do. 'Ta honek 'e battin kulpak: zemat gauza azaltzen dia umin aurrin, ikusi ber ez dinak, denak ikusten 'ttuzte. Nik, honen muttiko ttikiyak, oaiñ hogeita hamaika urte 'ttu: (beok) hor ai zin zerbatte peli... zea 'ta: "Gorka, hoi ez da zuk kusteko mokua" 'ta "Amona, hoik kalin ikusten dia 'ta! " kontestaziyua! 
- Klaro, harek ya ikusiyak! 
- Bai. 'Ta hola, la vida. 
- Bai, eta Portuberri gañekun zer zen, baserri haundiya zen? 
- Bai. Baserri haundiya zen gue etxia bai. Geo pasa zen karretera... Trabajadorik in zuten 'ta zalaiyak 'ta erdittuta utzi zittuzten. Erdittuta geldittu zin. 'Ta miño... familiya 're gutxiyo 'ta lana 're gutxiyo aski 'ta... 
Gerraren ondorenak
Pikabea Artola, Arroxa
- Miño gu errentan bizittu giñan. 'Ta hirurogeita sei duro ziñen errenta miño hua patzeko 're urtian itten genittun 'o txokor bat 'o zerrikume batzuk 'o... Jornalik ez den tokiyan baserritik atera ber baldin bada, oso diferentia da. 'Ta ordun neskame 'ta jotia, gue zarrai... ni Ergoinen eon nitzan... Bialden, sardo saltzen. Zea, jon zelako hango gizona sardo... 'ta gue attak: "Ez al zu neska bat mango sardua saltzeko? " 'Ta ni torri nitzan. Hua izan yunen ne ate... 'ta ne anaia, gerran hil zenak, gerran hil zitzaiñ... lenbizikua Oiartzunen, 'ta hura Arditturrin hasi 'ta beti xox bat eta beti difentziya izaten zen familiyan. 
- Bai, beti hua geyo. 'Ta gerran ze in zuten eaman in zuten 'o? 
- Bai, soldao. Soldao zon, 'ta permisukin torriya itxian eta etorri zen... San Juanetan, 'ta hurrengo eunin San Juan itturrira jon giñuzenen behintzat, hoi dakat gouan. 'Ta geo hilabeteko permisukin torri zen 'ta geo altxatu zen gerra, eta guria ez zen presentatu miño beste bost laun 'o bazittun 'ta haik presentatu zin 'ta hairi galdetu 'ta geo gue etxea... detenittu in zuten: jon zin reketik 'ta geo eaman zuten Panplona 'ta han konpañiya prepatu 'ta Olaitzala, Olaitzola torri zin, hor jarri zuten kozina 'ta hor eondu zin denbo bastantin. 'Ta hortik jon 'ta lenbiziko atakia Irunen; lenbiziko atakin hil zen. Bai, Oiartzunen lenbizikua. Gue amai, bizitza erdittu zionen. Aizu, hogeita hiru urteko mutilla hiltzia ordun. Oaiñ azidentikin 'ta hiltzen dia miño, ordun. 
- Hola hiltzia... 
- Hola hiltzia... 
- Zer zen zarrena hua? 
- Hura zen bigarrena. 'Ta geo Inaziok... 
11 seme-alabarekin eta alargun
Pikabea Artola, Arroxa
- 'Ta hola. 
- Bai, bai. Eske... gauza pilla 'rra in ttuzu zuk e? 
- Asko. Nik bizimodo asko, klase asko eaman ttut. Nik hemen bakallo fabrikan 'e zazpi urtian lana in nun e! Handik etorri honea 'ta ume asko 'ta jornalak bazittuzten, bi 'o hasiyak lanin miño ttikiyak, jornal ttikiyak, eta hamaika laun jateko eta... Bakallu fabrika itten nun nik goizian etxeko lanak, gauzak prepatu 'ta ordubitan sartu, 'ta hamarretan atera. 'Ta bittarti hartan, ne nausiyak beti ordu erdi bat maten zin, berendatzeko ordu erdi bat, 'ta nei "geyo pasatzen bada 're etzu inportik" umik torri 'ta txapan gañin apaiya berotzen jarri 'ta denak iñ 'ta berriz jon. Zazpi urte 'ta erdi pasa nittun. 
- 'Ta bakallo fabrika non zen? 
- Hortxe bihan, oaiñ zea do; prontoiya. 
- A, hor zen? 
- Hor zen bakallo fabrika bai. Hor larogei 'ta geyo launek itten genun guk lana. Martxa geitza eondu zen hor bai. 
Ongi (zon) , aldian zen 'ta... 
- Bai. 'Ta noiz itxi 'ro in zuten hoi? 
- Itxi zuten... bai, bastante denboa nausi bat... bi nausi zin 'ta sepaatu zen 'ta geo itxi in zuten. Geo, hainbeste denbun itxiya eondu da 'ta geo fubola 'o partidua hoi ereki zuten 'ta hoi in zuten. 
- 'Ta zu han ziñan bittartin? Nola moldatzen zin hok? 
- Eskolan zin, 'ta eskolatik torri 'ta hortxe. Ez zen ordun telebisiyuik eta deuse. Ahal zutena... 'o ben zeak itten, ben gauzak itten. 
- Bai, 'ta zarrenak ya igual ttikiyak zaintzeko mouan ya? 
- A bai, hok ya lana itten zuten hok e! Honea torri zinin, biyek. Esmalteiyan itten zuten, 'ta hau geo jon zen, ez zun fabrikan ongi hartzen 'ta neskame jon zen, zazpi urte pasa 'inen itxe batin, bai. Hola. Geo gue mutikozkorra hoik 'e... denak opiziyua baute hoik. Benez, halakuk etorri zilako. Gue Manolo da gaztina, mutilletan... hua denetan gaztina oaiñ, bi alaba hil 'zkinianen 'ta. Eta harrek, berak ikasi zun de moderadoria, burniyakin itten ttu oso zea... ona da, 'ta berak, berazkua. Sartu toki batin 'ta han ikasi. 
- Hantxe ikasi, hartako baliyo. 
- Bai, baliyo. Hola. 
- 'Ta haikin ziñalik... bueno, jongo ga zea... Portuberritikan Okillira ezkondu ziñan. 
- Bai. Handik in nitzan, handik ezkondu nitzan. Han pasa nittun hemezortzi urte, han nitzala gizona hil zin, akzidente batin hil zen 'ta hemezortzi urte. 'Ta ordun, gaur e 'nittitekenen bialiko miño libratu ber izandu nun lau hillate miño lehenuo itxia ne umikin, 'ta eskerrik asko ne kuñadu gizajua, beñe ez zin aztuko... 
Alargun
Pikabea Artola, Arroxa
- Ze saten ai nitzan? 
- Kuñauk... zea biali in zizutela... 
- Bai, kuñauak bazun itxe zar bat, Lataborda oaiñ 'e han do. Hura zakan behiyakin 'ta hola, hutsa zon 'ta. Eta bera zentralin bizi zen. 
- Makinetxin. 
- Makinetxin. Eta harek esan zin... Lenbizi billatu genun etxia Xatur bizi zena hortan, miño ez dakit itxeko (zerbait zango zela) geo ukatu, in ziuten etxia. Zulukoerrotakua zen, hori, itxi hori. Zen, bizitza hori. Eta geo ordun kuñauk san zin: "Torri, arreglatuko ga, torri zeara baserriya horta 'ta... ". Gue umik miñez jarri ttunen baserriya hartan. Klaro, geo han zentralin dena genun: argiya, ura itxea... dena zen zentralin, eta horrea torri 'ta hor ez urik eta ez argiyik eta deusez. Miñez jarri zin. Ne Felipek... eondu zen urte 'ta geyotan una lesion en corazon egin ziyon disgostukin eta penakin. Erki kosta zen hori, bai, gue Felipe bai. 'Ta hola. Geo behintzat hor ongi: potajia bazun ne koñaduk, illarra itten zun, baserriya baizun. Eta hua, gu haren amparun ongi eta hua 're gue amparun ongi. Hala saten zin ne koñaduk Portuberrikuk: "Zuek 'e ongi izango zazte, miño zuekin 'e erki bizi da Inuzentzio" 'ta "Bai, guk ahaleiñak itten ttugu bera ongi izatetik". 'Ta geo... 
Bizimoduari aurre egiten
Pikabea Artola, Arroxa
-... Inuzentzio" 'ta "Bai, guk ahalegiñak itten ttugu bera ongi izatetik". 'Ta geo hau itxia itteko terrenua eosi nun lemizi, 'ta geo koñaduk in zin, miño nik jarrita dirua. Nik dirua... ne gizona hil zenin txon... gue gizona denatan zen saiatzen... zuk ez dakizu txondarra zer den. 
- Bai, ikusi dut. 
- Ikatza itteko, beno. Bai. 'Ta itten zin holakuk 'ta ikatza saldu 'ta beno, ahal 'zunak... 'ta hil zenin gellittu zin ez dakit zenbat... hoi eosi in ber izaten da. 'Ta torri zitzaian gizon bat: "Nik eosiko 'izut" 'ta "Ez. Neonek ingo ttut hoik. Gizon bat billatuko 'ut eta... ". Neonek in nittiñen, txondarra haik eosi 'ta ikatza. 'Ta ordun hamar milla duro asko zen e! El año sesenta. Eta harrekin ni itxia itten hasi nitzan. Ni ez hasi, ne kuñadua, miño ne dirukin. 'Ta geo zor utzi nuna kobratzeko atzetik beti, 'ta beste koñado batek esan zin: "Horrei muturra itxiko yogu 'ta nik mango 'izut dirua". Hoi denak ikusi ttut nik! Miño, ni hemen nion. 
- 'Ta gizona, zentralan kargua zuna izango zen? 
- Bai. Miño ze pentsa... ze pasatu zen? Ordun Iberduero... Vasco dena Iberdrolak hartu zittun. Miño gizona neria hil zenin Ibarduero pasik zin zentralak miño personala pasa gabia 'ta ni geldittu nitzan una... erretiru mixerable batekin cuatrocientas cinco 'ta hamaika ume. Ni geldittu nitzan, cuatrocientas cinco pesetas. Aqui estoy yo. 
- Klaro, dena zuk ate ber? 
- 'Ta hoi denak... san zin obispuk: "Ez dakazu eliza 'ta deus jon berrik zerua ederra 'zu", "Ez dakit, han 'e azkena izango naz ni, por tonta". 
- Han 'de itxia in berko 'zu, ez zattuzte erregalo mango! 
- Parra in zun, "Han 'e azkena izango naz ni por tonta". 
- Jo miño, in zenun zuk zea erra e? Hainbeste seme-labakin... 
- Bai. 
- 'Ta itxian jabe iñ! 
- 'Ta itxian jabe, bai, 'ta gaur milloiak baliyo 'ttu honek. Hoik terreno hoik denak neriak dia; baatziak 'ta hoik denak, honenak dia, itxia honenak. 
Paper fabrikara oinez, taka-taka
Iza Artola, Joakin
- Ordun papeleran, e... Aittu ziñan. Oiartzungo jende pilla bat, ez? 
- Asko! Asko! Oiartzundik papelera asko joten zin, asko! Urti haitan bai. 
- 'Ta nola joten ziñazten? 
- E? 
- Nola joten ziñazten? 
- Nola joten giñan? Oiñez. 
- Oiñez bai, e? 
- Oiñez, bai. Taka taka. Zakotia eskuan zintzilik eta... 
- Zakotia? 
- Zakotia. 
- 'Ta bizikletaik ez zenun zuk? 
- Bai, geo karri nun biziketa. Geo urtian propina pixkat izaten genun, 'ta propina pixka harrekin 'ta xox pixar batzukin 'ta biziketa karri. 
- Ordun lujo geitza... 
- 'Ta hoa biziketa geo trukatuta berriz beste biziketan jabe in nitzan 'ta, han geldittu zen nik aldeiñ in nunin, 'ta han ez dakit ze iña 'uten ben harrekin. Tira! Putzoa bota baute 're ez dakit, akaso traba ingo zun 'ta! 
- 'Ta zertik ez zenun karri ba? 
- Ez nun ekarri. Ordun ez zen kontu hura 'ta. Geo tokiya 're ber da biziketantzako. Hoa bestei esker (... ) 
- Karo. 
Paper fabrika: pinua, kanpotik
Iza Artola, Joakin
- Zea... Papeleran ze lan itten zenun? 
- Papeleran? 
- Bai, zertan? 
- Lembiziyan, harriyak bazian, harriyak... Harriya izaten du apaatuak. Motorra 'ta geo harriyan zea zen, biyek bat itten zuten. Martxan jarri 'ta martxan. Biño motorra... Motorrixta izaten zen ordun. Haren lana, lantei ona zen. Ona. 
- 'Ta zu ze aitzen ziñan, han makinan? 
- Ni ordun sartu nitzanian, sartu berriya hartan, pintxe. 'Ta baoyakin, baoiya kargatu kampun 'ta eurrez, neurriya 'ro... 
Bagoiya zen bi metro 'ta bi metro raila jarriya 'ta pillan ondoa jon, eur pillan ondoa 'ta kargatu harren nibeleaiño 'ta hartu trenbiri hartan 'ta geo harriyan aurrea jon 'ta han 'e bazen tokiya, han hustu 'ta bestin (... ). Lau harri bazien. 
Eurra karri 'ta eurra karri. Aurre zabal hoa dena lepoaiño betia eoten zen eurrez e! Urti haittan. Eur pilla izugarriya! 
- Ordun 'e piñua izango zen! 
- Bai, bai. Piñua! Batzutan haitza pizar, pizar bat izaten zen. Biño jeneal, piñua, piñua. 
- 'Ta hua kamioyakin 'ta karko zuten? 
- Pasaiño tortzen zen barkuan. 
- Eurra? 
- Eurra. Bai, bai, batzutan igual Sevilla aldetik, igual Malaga aldetik... Hoitan pillak ba in 'ta hola. 
- Kampotik, e? Karo, hemen uaindik ez zelako! 
- Hemen 'e bazen, pizar bat, zerbaitte itten zen, biño asko ber zen, e! Eur asko gastatzen zen! Izugarri! Izugarri! 'Ta oaiñ, oaiñ gehiyo ingo da! 
- Oaindik seitzen du, oandikan, e! 
- Oaiñ... Oaiñ nik ez dut ikusi 're in, oaingo motor zea hoiy biño... Bo! Sate 'utenez... 
- Oain rapiduoguk eta izango dia! 
- Bai, bai. Askoz 'e rapiduo. Bai. 
Paper fabrikako makinak
Iza Artola, Joakin
- 'Ta makina haik ze ibiltzen zin argiyakin? 'O... Ikatz... Zekin ibiltzen... Zekin jartzen zin martxan makinak? 
- Oi! Harriyakin. Elezidadikin. 
- Elektrizidadikin! 
- Eletriziadia, bai. Motorra berotzeko. Motorra berotzeko. Batzuk haundiyak, bestik ttikixiuk 'ta bestik karo... Milla zaldin indarrako motorrak 'e bazien 'ta. 'Ta hola. 
- Klaro, indar haundikuk berko zuten! 
- Bai, bai, bai. 
- Haik eurra hartu ta dena txikitu ingo zuten... 
- Bai 'ta geo uran presiyuakin, e, harriyan gaiñin kargatua do, 'ta harriyan presiyu harrekin, harrek zampatu itten du. 
- A...! 
- 'Ta harriyak hoa eortzika iurtzika, iurtzika attu itten du. Ikusten denin ya attuxe in dela, berriz 'e, berriz kargatu. 
Tapa ereki 'ta eurraz kargatu 'ta berriz 'e martxan jarri. 
- 'Ta geo hua txikitzen txikitzen jongo da? 
- Txikittu ez, iurtzika. 
- Iurtzika. 
- Bai, bai, iurtzika. Txikittu... Zerrautsa bezela ez da txikitzen! Ez, ez illia, illia balitz bezela. 
- A...! 
- Dena bat itten da. 
- Biño geo papera itten den bittarte prozesu galanta in berko 'u, ez? 
- Bai, bai, bai. Bai. Haundiya. 'Ta oaiñ berriz, auskalo! U...! Nola jarriya den! Dena berriya jarriya 'ute 'ta! Leno milla zaldiko indarreko motorra, 'ta oaiñ ez dakit zembatekua izango den. 
- Auskalo. Jesus! 'Ta makina gutxiyo 're bai, 'ta... 
Ordezko langilerik gabe
Iza Artola, Joakin
- 'Ta langille gutxiyo. 
- Bai, bai, bai. Dudik gabe. 
- Zuek zembat 'te ziñazten? Zu aittu ziñanin, zembat langille 'te zittun papelerak? 
- Papelerak mordoska ba bai. Ez dakit zemba izango zittun totalin, biño, mordoska 't bai. Mordoska 't, mordoska 't. 
- Ehuntik gotti 'ta bai, ez? 
- Bai, bai. Ehun biño gehiyo. Hiru erreleo aitzen zin. Hiru erreleo. 'Ta erreleua... Bat miñez 'o alde itten bazen, hamabi ordu, hamabi ordu in ber. 'Ta geo eurra tortzen zenin, kampotik, barkua betia 'ta torri 'ta geo hor bagoiyak kargatu Pasaiyan, 'ta geo haik papelera karri. 'Ta han hustu, 'ta handik hasten zen. 
- 'Ta zeak ze itten zun, e... Pasaira tortzen zin barkuk eta geo Pasaitik, zea... 
- Pasaitik bagoitan... 
- Bagoitan Errenteira, papelera. 
- Papeleraiño. 
- Bai. Errentiko estaziyoaiño. 
- Hoi da. Papeleran onduan... 
- 'Ta geo handik bazittun... Trenbiria jarriyak papelerako. Lezoa, Lezoa 're bai. Hara 're kombinatzen zun. 'Ta hola. 
Eur pilla erra bai han, papeleran - Torri 'ta torri 'ta torri ibilliko zen. 
- Bueno...! Eurra kantidadia! 'Ta oaiñ 'e bai, oaiñ 'e hala ingo da. Oain makina dena berriya 'ute 'ta. 
- Bai, bai. Makina 'ta berriyak, biño papera itteko huaxe ber, eurra ber. 
- Bai, bai. Eurra ber. 
- Eta geo... 
- Eurra 'ta geo zea 're bai, paper zar 'ta kartoi 'ta hoi dena beratu 'ta (... ) 'ta dena txikittu, deseindu 'ta bildu 'ta (... ) jarri. 
- Biñon, zea, piñutik atetakua kalidade onekua izango zen papera. 
- Bai, bai, bai. Ona. 
- 'Ta zure garaiyan ze itten zin, zea, prentsarako 'ro periodikuk itteko paper haundiy hoik, bobina haundiy hoik itten al zin zuen garaiyan? 
- Nola papera? 
- Papera, zertako papera ateratzen zen? 
- Zertako? 
- Zertako ibiltzen zen handik atetzen zen papera? 
- Oi! Periodikua itteko asko. Asko bai, periodikua itteko. Geo kartoiya itteko 'ta, libruk itteko papera 'ta hola, klase horta. 
Igandeetan ere lanean
Iza Artola, Joakin
- Bakaziyuk 'e bai. 
- Bai? 
- Bai, bai. Bakaziyuk hartzeko aukera zenittun. 
- Hillabete osua oain 'ta bezela? 
- Ez dakit ba... hamabost eun 'o hogei eun 'o, zerbatt hola zien. Bai. 
- 'Ta launbatin lana, ez? 
- Geo, geo, eurra tortzen zenian, hara jon 'ta han jornal osua erki atea. 
- Eta launbatetan lana itten al zenuten, Juakin? 
- Bai, bai. Iandetan 'e! 
- Bai, e? 
- Pastan ai zenak, pastan ai zenak, jaiyan 'e lana. Bai. 'Ta makina urte askuan iandetan jai itten zun, 'ta uan berriz, atzeneko jarri zuten hua 're iandetan 'e lanea. Denak lana. 
- Bakarra, iandetan aitzen zinak, txandaka aiko zin? 
- Hoixe. 
- Iandero ez ziyoten tokatuko? 
- Ez. 
- Zuen garaiyan 'e bai? 'O iandero, iandero... 
- Iandero, iandero. Iandero. Iandero. Nik hoi zortzi ordu ez nun izautu. Geo hamabi ordu igandetan. Batek jai, batek bakarra, txandan. Bai. 'Ta eur, eur pillatzea joten giñanin, zortzi ordu papeleran fabrikan iñ, 'ta berriz eur pillatzea, hoa aparte, e! 
- Aparte? 
- Hoa bakotxa betzat. 'Ta hola. 
- Lan faltik ez zenuten? 
- Ez. Papeleran lan asko izaten zen beti. Asko! Jende asko ber zen han. 
- 'Ta zea, gerrak 'e han lanin ai ziñala harrapatuko zizuten ba? 
- Bai, dudik gabe. Handikan soldao... Gaiñekun papeleran jornala... Jornal exkaxa izaten zen. Sosak atea bai, biño ordun podeiyoz. Ordun podeiyoz. Zortzi ordu iñ, 'ta geo berriro (... ra) jon 'ta, handik hemendik... Bai jauna! 
- 'Ta ez ziñazten aspertzen? 
- Aspertu! 
Errekan arropa-garbitzen
Zalakain Irastortza, Roxario
-... askoz (... ) behintzat. 
- Bai ez... 
- Ez gu oain beko irriyoa jon ber izaten arropa garbitzea ni joten nitzan bezela. Hamakiña bat iña no, jesus! Ura itxian jarri 'ta in zizkiguten arte. 
- Itxea ura sartu zuten arte? 
- Bai. Ura sartu zuten arte bai. 'Ta segi irriyoa, anda! Hotza zenin hotzakin eta berua zenin berua zenakin. 
- Han ez zon kalentadorik... 
- Ez da kalentadorik han. Ai...! Oaingo jendia ondo bizi da. 
- 'Ta Iturriotzen ba al zenuten zea...? beko erreka noa jaixten zinazten? 
- Beko erreka. Pues, beko erreka joten giñan 'ta han aitzen giñan arropa garbitzen. Beno, jabonatu etxian itten genun erropa, eta geo jon ta aklaratu han. 
- Makutsoko erreka... 
- Makutsoko erreka saten geniyon. Makutso da... zean... presa bat bada han. Bazen. Oain ez dakit nola don, 'ta presa haren onduan Makutso da. Etxian izena Makutso. Eta ondua harta joten giñan 'ta hantxe aitzen giñan ahal genun bezela, jela baldin bazen jelatutako urakin... Geo near pixkat iñ, etxea jonta ahal genun bezela berotu eskuak eta, holaxen... 
- Eta ba al tzen harriyik 'ta jarriak al zozten arropa garbitzeko? 
- Nun, zea irriyun? 
- Bai. 
- Bai, harriyak bazin zeak... harri zabalak bastante onak eoten zin 'ta haitan itten genittun. 'Ta geo jabonatu, berriz, etxian, geyena itten genun. Etxetikan... 
- 'Ta errekan ze itten zen jo, arropa jo 'ro? 
- Pues aklara... pixka bat ibili 'ta geo aklaratu han irriyun, ta ura hua kendu ta etxea eaman 'ta zabaldu. 
- Nola zabaltzen zenuten, lurrin 'o zintzilik? 
- Lurrin 'e in izandu dugu, 'ta zea, belarretan miño gañekun zintzilik, bai, zintzilik. Pintzakin. 
- 'Ta gobara 'ro gotzen al za zu? 
- Goara? Bai zea kubutan 'ta... nik baserritan 'ta ikusten nun bezela ez genun guk itxian itten. Itten genun guara miñon untzi ttikikyan 'ta itten genun guk guara, bai, itten genun. Haikin arreglatzen giñan. 
- Ur berua bota 'ta... ez? 
- Bai. 
- Su hautsa 'ta... 
- Bai 'ta... garbi-arbiak jartzen genittun behintzat eta. Txuriyak ateratzen zin. 
- Miño lan pilla erra in da? 
- A bai bai. 
- Eun osoko lana, ez? 
- Aski gaztia nitzala hasi nitzan zeara... erreka saten geniyon... irriyua... ura hemen dijuna hoi da erreka esaten da. 
Erreka jon 'ta han aklaratu. Amak jabonatze 'izkin etxian 'ta ni jon 'ta han aklaratu. Gazte-aztia nitzala. 
- 'Ta kantidadia emango zenun ba? 
- Hoi buruan eamaten nun barriñua. Hoik ibilliyak e? Hoik bizimoduk e? 
- Xuxen-uxen jongo ziñan... 
- Hoik bizimoduk e? Ordutikan honea, jesus! Oain zein jongo da buruan barriñua hartu 'ta putzoa? 
- Oain labadora hondatzen denin bai, madarikaziyo errak. 
- Bai, egiya. Oain dena kanbitu baida, dena, kejatu itten da oain 'de jendia miño, oi! 
- Bai, kejatu beti. 
- Ez da kejatu ber den zea e... jesus, gu bizimodutikan. Ni zazpi urtetako 'ta hasi nitzan. Ama ez zen gauza izaten, hankatako miñak eoten zen, hankatan asko izaten zun miña 'ta... harek jabonatu itte 'izkin ni gazte-aztia nitzan 'ta... beak jabonatu eta ni putzoa, baldia buruan hartu 'ta irriyua juten nitzan. 'Ta irriyun itten nun, pues, aklaratu. 
Aklaratzen nittun 'ta itxea eaman 'ta zabaldu haik 'ta bueno, txuri-xuriyak atetzen zin denak. Holaxen bizittu izandu na, urte askuan ni. Bai, hara, kontu polittak battuzute... 
Euskara, debekatuta
Sagardia Olano, Maitxo
- Monja asko al zin? 
- Bai, ez dakit, zazpi bat 'o ez dakit zenbat izaten zin. 
- 'Ta haik kastillanoz aiko zin 'o euskeraz? 
- Bai, kastillanoz, ordun euskera ez zen libre! 
- Gerra aurretik 'e ez? Ez zen libre? 
- Gerra aurretikan gehixio, baiño geo ondorin ez. 
- Eta euskeraz hitz eiñ ezkio ze itten zizuten, ze zuek hasiyeran gañea e' zenuten jakingo katillanoz, ez? Eskolan hastin? 
- Miño ai... ikasi. 
- Berko, miño euskeraz ittetikan kastiguik 'ro jartze al zizuten? 
- E? 
- Euskeraz hitz eittetik 'o? 
- A bai, bai. Hoi 're bai. 'Ta geo, hortikan ere hor, ez dakit zertikan, aspertuta 'ro gure izebak eta, Beko Plazara. 'Ta han genun beste maestra, zea... 'ta klaro, launak 'e hala nittun nik: Rosita Ibañez bat eta... bestia zein nun... eramos traperas, traperas. 'Ta maestra hoi zen, naparra, kazkarra purrakatua e, napar kazkarra hoitakua. Antijuk hemen jartzen zittun eta gui zea... "Ala, venir aqui, venir" 'ta belauniko jarri guri han, kastigado eta kazk! hola jotzen zigun, aittu! Kask-ask-ask zeakin "Mecaguen vuestra fa... " hoi e'tzitt aztutzen e! nola sate... "¡Mecaguen vuestra facha cochina! No se como no os cae la cara de vergüenza". 
- Sate al zun? 
- Aittu, maixtra baten leziyua: "Mecaguen vuestra... "
Gerra nola sartu zen
Aranburu Lekuona, Tiburtzio; Galdos Arbide, Faustino; Galdos Arbide, Juan; Mitxelena Aranguren,
- Eta gerra gotzen zazte ordun? Gerrataz? 
- Ez, libratu giñan! Gerratik libratu giñan gu. 
- Libre bai. Bai, gaztiak ziñaztelako, biño gotu itten zazte, nola hasi zen 'ta? 
- Hoixe gotu! 
- Ni batez. 
- Bai, bai. 
- Ni bost urtetan torri nitzen honea 'ta gerra seitan torri... Sei urtetan 'o sei... Zean zen, treintayseisen gerra. 
- Bai! 
- Eta nik bost urte in 'ta handikan auro zen gerra. Biño akordatzen naz, kañonazuak eta nola ibilli zin denak burun betti abioyak nola ibiltzen zin. Hoi dena akordatzen naz ni. 'Ta balak 'e, zea, bala soiñuak, pan, pakun 'ta pakun iñez 'ta. Leiyuan jarri koltxoiya 'ta ohiyan gaiñin jarri denak gu, senide denak, mutikozkorrak eta neskakoskorrak denak han jarri, eta eoten giñan denak, bala sartu gabe. Urkabetik aitzen zin tiroka: "takun 'ta takun 'ta 'takun! 'ta" Geo reketiak eta nola ibiltzen zin 'ta dena akortzen naz ni! 
- Reketiak sartu zinin gaiña, hortik barrena torri zian, 'ta handikan, hango disparukin behiya zeatu zen Okelarren! 
- Bai. 'Ta geo izeba hara jona, gue arreba ttikiya nexkakoxkorrin hara. 
- Bai. 
- Eta atta nola jon zen korrika hara 'ta nexkakoxkorra hartu 'ta besuan hartu 'ta nola karri zun itxea. 'Ta hoi dena akortzen naz ni. 
- Bai, karo. 
- 'Ta atta, zea izeba atzetik nola torri zen 'ta hoi dena akortzen naz ni. Bai. 
- Kuadran barrenin hil zuten behiya, ez? Kuadran barrenin zen, ez? 
- Kuadran barrenian. Bai. 
- Hoi non? 
- Gue atta 'ta, biño geo abixua - Gu dugun baserri... 
- Reketiak sartu zienian. Pamplonatikan reketik hortik barrena sartu baizian. 'Ta orduan. 
- Biño behiya hil zuten geo baserriyan hemendikan... 
- Handikan dispaatu. 
- Bost minutu birian dugu baserriya 'ta han hil zuten behiya. Tiroz, osea, bala batekin. Geo Aldakon 'e hil zuten garai haitan. Iriya berriz hor. 
- Han iriya bai. 
- Iriketan ordun Pamplona ta... 
- Gabian kampun dabillela - Kampun 'ta ibiltzen baizin, ordun ez baizen kamionik - Karo! Gabian ate zuten hua zeara, goiko zelaira 'ta han belarra jaten klak eta klak eta bestiak: "¡alto quien vive, alto quien vive! " 'Ta iriya han 'ta. 
- Karo gosiak amorratzen 'ta mendiyan! Lesakatik etorriya iriya. Zea, be uztarriya 'ta karrua 'ta ahal zen bezela!. 
Trastik ordun ez baizin kamionin ibiltzen. Iriyakin 'ta mandoz 'ta, astua 'ro zaldiz 'o. Ordun ez zen kotxeik. Hoken itxian zen kamion bat, besteik ez zen. Hemen Oiartzunen, zembat kamion izango zin? 
- Gutxi. 
- Gutxi, je, hamar ez behintzat. 
- Bi 'o. bi 'o hiru, ez? 
- 'Ta iriya 'ta. 
Irungo frontea
Aranburu Lekuona, Tiburtzio; Galdos Arbide, Faustino; Galdos Arbide, Juan; Mitxelena Aranguren,
- Ze ai ziñazten zuek saten? Batea ai ziñazten 'ta! Ez dut aittu. 
- Bai, ordun komeiyak ikusi baigenittun, komeiyak! Gue itxian 'e soldauk eondu zin ez dakit zembat hillaetin eondu zin. Denak guardiya 'ta handik Irun aldea, San Martzial aldetik eta, harek itten baizuten eta handikan derrotxe emate zuten batin eta bestin eta bestik eta bestin. Hillaetik in 'ttugu guk Irun ayeka azaldu gabe. 
- Bai, bai. Ordun ez zioken azaltzeikan. 
- Azaltzeikan 'e! Joe, (... ) 
- Geo handikan San Martzial (Sueltsu) alde 'ta hoitikan ta (... ) gaiñin harrapatu zuten 'ta sekulako tiroteua itten zuten han 'ta. Bota 're bai, hemendik jendia jon 'ta, soldau franko bota zuten hemengua, hemenguk frentin jon 'ta gue itxe onduan barrena gizajuk, ardiyak mendiyan bezela. (... ) Beorlegi kabroi harek biali zittun 'ta. Handik goitik betti zerrauran 'ta, geo zerrauran bazittuzten iñak defentsak alambrikin 'ta kristona 'ta bat (... ) gizajua, alajainkua, alambria saltatzen ai zela hil 'ta bertan geldittua, alambrin zintzilik hantxe geldittu zen, gizajua, soldao bat. Bo...! 
Ordun! 
- Hoik denak ikusi iñ zenittun? Zuk ordun hamaika urte 'ro izango zenittun! 
- Nik ordun hamaika hamabi urte. 
- Hamabi urte. 
- Bai, hik hamabi urte ttun ordun. Hik hamabi urte, nik sei 'ta hik hamabi. 
- Difuntua guria, gerrea jon zena hua 're. Haren zea, erretratukin 'e ni (sakristiya) ordun... 
- Ya, ya ya. 
- 'Ta harei erretratua hartua zea, illia mozteko makinak eta eamatea jon nitzan 'ta han harrapatu nun. Gerran hil zen hua 're, gizajua! 
- Zer zen zuena? 
- Zarrena. 
- Anaiya? A! 
- Joxemanul yun hua, ez? 
- Joxemanul. 
- Joxemanul, bai. 
- 'Ta hua bertuta eamango zuten? 
- Bai. 
- Bai, bai, bai. 
- 'Ta zuenatik ez al zen iñor zea... 
- Hemendikan ez. Hemendikan zarrena ni nitzan. 
- A! Zu ziñan zarrena? 
- 'Ta zea, Pelun 'ta bazin (... ) hemendik 'e bai. Pelukua 'ta zea, Telleikua 're bai. 
- Telleiko Tomas bai. 
- Telleiko Tomas 'ta zeakua, Joakin Txipiberrikua 're bai 'ta. 
- Baita 're. 
- Hoik barriyokuk. Erbittikua 're bai. 
- Erbittikua... Bi anai... 
Mirua
Aranburu Lekuona, Tiburtzio; Galdos Arbide, Faustino; Galdos Arbide, Juan; Mitxelena Aranguren,
- Txipin ordun ttuken hoik, oain Potitone dena, hoik ttuken hor. Hoiken ama 'ta atta 'ta amona 'ta Txipin zinak. 'Ta geo hoik biali 'ta itxia eosi zunin Palankaiyak hoi denak biali... Alde in ziten hortikan - Bai. Mirua 'ta denak. 
- Mirua! 
- (denak batera hizketan) 
- Miru-tsua, amonari miru-tsua saten ziyoten, numbaitikan kolka lapurtu 'men zula be txitukin 'ta geoztikan miru-tsua. Grabiela. Izena zun Grabiela. Emakume haundi bat zen, emakume haundi bat. 
- Ahizpa 're bai bazin bestia, Mañula! 
- Be ahizpa Mañuela. 
- Mañuela bestia. Hua 're haundiya yun, e! 
- Bai, bai. 
- Biño hoik zer zin Mirutarrak? 
- Bai, bai. 
- Haik hemenguk, bai Oiartzunguk - Eta hoik bizi zin? 
- Hor Txipin. 
- Txipin. 
- Txipin. 
- 'Ta geo sartu zin Palankaiyak. 
- Geo Palankaiya. Haik bialita geo Palankaiya sartu zen. Horrea bai. 
- 'Ta gaiñekun, zea hemen... 
Milaka soldadu
Aranburu Lekuona, Tiburtzio; Galdos Arbide, Faustino; Galdos Arbide, Juan; Mitxelena Aranguren,
- 'Ta ordun etorri zian (... ) Austiñen etxea. 
- 'Ta hemen Arkalen iondu zin soldauk zer zin gerra aurretik 'o gerra 'ta geo? 
- Geo, geo. 
- Geo, geo. 
- Gerra ondorin bai. 
- Geo. 
- Asko zin, ez? Istrukziyuk 'ta itten aitzen zin, ez? 
- Kantidadia! 
- Joe, hemen... 
- Hor 'ta geo Babilonian, hor Pikoketa aldeku hortan. Hor bi tokitan barrakoiyak. Beko txokuan, geo ermita 'at 'e bazen, meza mateko 'ta in zuten. 
- Baita 're. 
- 'Ta beste pixkat aurrexio jon 'ta goiko zea hontan. Han bos barrakoi, zian, zea, Trabajadorik eoteko. 
- Zean, Babiloniyan. 
- Babilonia. 
- Babilonia beko zokuan do baserriya. 
- Babiloniyan battun. Zuen itxe ondun battun, Antsillesku hortan 'e bai, Arkale berriku honta 'e bai. 
- Bai, bai. 
- Arkale berriku hontan 'e bai. 'Ta geo Arkalen beste bi tokitan, Arkale goiyan 'ta Arkale bian. 
- Gue itxeko ondu hoi... Gue itxi ondoku hoik 'ta hoi denak desein 'ta denak hortikan Arkalea jon ttuken denak. 'Ta hoi hustu 'ta Arkalea jon ttuken. 'Ta horko denak. 'Ta geo Babilonian eta beko txoku hartan, Babilonia eta Arkalen. Bi tokitan bakarra jarri ttuken soldaduak. Hor 'ta han. 
- Geo goiyan Pikoketan 'e battun. 
- Bai, lenotik 'e bai. 
- Lenoztikan Pikoketan. Garai beretxun. 
- Lanin, lanin aittu zin garaiy hoitan zerbatte barrakoiyak han, gaiñekun eunez jornala itten. Pikoketan - (... ) 
- Kamiyuk 'ta itten aittu zinian, ordun barrakoiyak bai han jarriyak. Eun bat pasatzeko 'ta komei, biño lotako 'ta han ez. 
- Minetan 'e bai. Hemengo... Hemen zeaku hontan? 
- Mokozorrotzen 'e bai. 
- Mokorrozko mina hortan hor eondu ttun dembo pilla batin. 
- Bai, hor eondu ttun. Biño gehina eondu zena hau. 
- Gehina honea juntatzen zin. Istrukziyuk itteko hemen ibiltzen zin, karretera hontatik. Irisotikan hasi 'ta Txipiberriño. 
Dena soldadoz betia. 
- Istrukziyuk ikasten, bai! 
- Bi zean, biño totalmente, e ordun! 
- Uan biño automobill gutxiyo ibiltzen zen ordun. Karreteran. 
- Ni akortzen naz, ni... Istrukziyuk nola ibiltzen zin ondo. Orduko ya, zea, urte batzuk, zea, bazen gerra bukatua 'ta. 
Biño hau dena betia, e! Dena! 
- Karo, eske pilla bat izango zin, ez? Soldauk, asko izango zin soldauk, ez? 
- Bueno! Millaka. 
- Biño barren hau 're bai geo, e! 
Gurutzeko tabernak
Aranburu Lekuona, Tiburtzio; Galdos Arbide, Faustino; Galdos Arbide, Juan; Mitxelena Aranguren,
- Zer kambitu da gehiyo hola, itxuraz behintzat? Itxiak, baserriyak hola eroiyak eta baia? 'O... 'O... 
- Baserriyak eroiyak hemen? 
- Len bazinak eta oain... Len ez zinak eta oain bai 'ta... 
- Ba al da iñor baserriya (... ) hemen? 
- Baserriya zer? 
- Itxia berrituk. 
- Eroita 'ro geldittuak, aleiya, bai. 
- 'O berriyak iñak, 'o... 
- Larraburu. Larraburu ez zen iñ. 
- Larraburu ez zen in. 
- Erre zutena Larraburu ez zen in, geyo. 
- Zeaku hortan 'e bai. Beste Aitzolaetxeberri 'ro. Hor 'e bai. Paeta zarra bakarra dona, leno itxia zena. 
- Nun, nun? 
- ¡Aqui, donde Trapaa por ahi donde los tiros! ¡Donde tiran los tiros! 
- A! ¡si! 
- A! ¡Ya! 
- Ahi hay un caserio, ahi, habia un caserio, bai. 
- Si. 
- Aitzolaetxeberri. Aitzolakua zen... Itxi hua zen. 
- Gaiñekun hemen... 
- Gue barriyun... Ez. 
- Hor bestia (... ) Oain itxe berriya iña don zea... 
- (... ) 
- Guk itxe zarra saten geniyona. Hua 're erre in yun dena 'ta horrei, zea yun, 
- Bai, Irisokua. 
- Irisokua. 
- Bai, hua 're bai. Biño uan berriya iña. 
- Berriro berriya iña! Beste zarra leno bi bizitzakua 'o ez dakit zer zen. Matxines hor bizittuk ttun. 
- Ya, ya, ya. 
- Geo Auztira jon zena. 
- Auztira jon zin. 
- (... ) Lo que menos ha cambiau. 
- Bai. Gutxi kambitu da. 
- ¡Y gracias a dios! 
- Bai, bai, ze bestik! Arragua 'ta Ugaldetxo 'ta hoi denak. Eta garai... Hau kamiyua galipota ez zen izango len? 
- Bai, bai. 
- Bai? 
- Hau zen dembo batian... 
- El camino de la reina. 
- Si. La... La... Este... 
- Errege, errege biria 'ro... 
- Bai, bai. 
- Errege biria? 
- Dilijentziyak hemen ibiltzen zian. De Irun a Madrid iban, hemendikan joten zian dilijentziyak. 
Etorkinak eta euskaldunak
Iza Artola, Joakin
- 'Ta geo Oiartzungo jende pilla erra bai, biño kampotik etorriyak 'e izango zin? 
- Bai, bai. Bazin. 
- Kastillanuk eta! 
- Bai, bai. Kastillanuk 'e bazin, kampotik torriyak. Bai, banaka batzuk bai. Biño eskualdun... Gue dembuan euskaldun jendia gehiyo zen. Biño gaur, gaur, zea, kastillanua, bueno...! Ez do ba! 
- Biño zuek 'e kastillanoz han ikasiko zenuten! 
- Bai, bai. Zerbatte ikasi ber! Zerbatt! 
- 'Ta nausiyak 'ta nonguk zin? 
- Nausiya berez, ez dakit nongua zen, biño harrei erdaraz aitzen zen guekin, karo, gui iakusteko 're hoa komeni zaiyo, biño ber berrian eskuaraz 'e itten zun, biño oso gutxi, e! Oso gutxi! Bai. Don Ignacio Yurrita. Euskaldunan apellidua zun. 
- Biño ez dakizu... 
- Don Ignacio! Mutill zarra zen. Andresenin eoten zen apopilo 'ro zea eoten zen. Jan 'ta ean han in, 'ta lo 're bai 'ta. (... ) Kaixo mote! 
- Len apopilua asko! 
- Asko, asko. 
Arropa-garbitzen
Irastortza Artola, Inaxi
- Ibiltzen genun, estropajua. 'Ta eskuz, arropak berriz eskuz. (Alorpia) bazuten arropak garbitzeko 'ta (yana) jarri barrenin 'ta hankak hotzian. Denbo haitan gañea bazien... zer dia haik... hankak sartu 'ta arropak garbitzen zianak. 
- Baserrian barrenin bertan. 
- Ez urian. Ur-utzuk iñak. 
- Itturriyan 'ro hola. 
- Denbu haitan sartu hankak, eta harriyakin 'ta jarriyak miñon... 'ta arropak 'ta garbitzen zin. 
- Neguan 'de bai? 
- Bai, aber ze erremiyo! Ura berua, ura berua ibiltzen genun. 
- A bai? Ze itten zenuten, itxian berotu? 
- Berotu 'ta yeaman. Astua bagenun 'ta, Uderren 'e bai, ni jaiotako tokiyin 'e. Astuak be ontziyak, be xextuak 'ta haitan arropak jarri 'ta yeaman 'ta geo garbittu. Hola. 
- O, difentzi erra. 
- Oaingo komodidadia... 
Gari garaia
Irastortza Artola, Inaxi
-... nintzala 'ta, etorri 'ta hain itxian. 'Ta hola. 
- Eta ze... emakumik 'ta gizasmik lana berdin-erdin baserriyan 'o? 
- Bai. Elkarri launtzen. Iatzi bila, metak ebaki, belarrak eta meta haundiyak eta itten elkarri, batzuk billu, bestik botatzen eo (ontatzen) 'o hola. Elkarrei... kanpoko lanak elkarrei launduta. 
- Belarrana 'ta lan haundiya zenin denak aiko ziñazten, miño gañekun zer zenuten bakoi...? 
- Geo zea, golde lanak, labrantia zena hartu 'ta babarrunak itten genittun, artua 'ta babarruna eta ogiya 're bai. 
Gariya. 
- Gariya 're bai e. 
- Bai, pixkat. Itten zen pixkat, olluantzako. 
- A, olluantzako? 
- Bai. 
- Geo e'zenuten ogiya itteko ibiltzen? 
- Olluai itxeko arrautzak itteko aiñe. Itxeko ber zena. 
- 'Ta harei gariya ematen zen? 
- Gariya zelayan itten genun. 
- Miño gariya zertako itten zenuten, olluai emateko? 
- Bai. Ez genun itten kantidade haundiya, olluentzako (... ) bat. 
- Eta ordun artua zer...? 
- Artua geyo, 'ta babarruna. 
- Eta artuakin ze itten zenuten? 
- Artua hura 're olluantzat, 'ta babarruna gentzat. 'Ta arrautzak 'e bai, saldu 're bai arrautzak, asko bazien Errenteira joan 'da plazan saldu, 'ta diru harekin beste zerbaitt, batekin beste, denbu haitan. 
- Eta ogiya? 
- Ogiya, Irundik faten zen Hondarribi panaderua. Panaderuak eamaten zun ogiya. 
- Ez zenuten zuek itten? 
- Guk ez genun ogiyan lanik itten. Ez, guk ez. 
- Ordun ez zenuten iriña itteko artua 'ta eamaten erroteta? 
- Ez, heik errotatik eta eosten zittuzten. Beurek, panaderuk beurek. 
- 'Ta beak iñ ogiya... 
- Beurek iñ 'ta geo partittu 'ta guk eosi. 
- Eta zer za geyena gotzen zana? 
Mokozorrotzeko meategiak
Irastortza Artola, Inaxi
- Bagenittun iriyak e, iri pare bat, bai... 'ta harekin. Geo minasen; Mokozorrotz. Mokozorrotz deitzen den itxia bada 'ta mina han. Han harloria harria bereixten zuten, baliosua, Astuariasea 'ta eamaten zuten. 'Ta Bentasea eamanteko ez dakit zenbat patzen ziyoten, gutxi. 
- 'Ta zein ibiltzen zen atta iriyekin? 
- Atta bizizen artin bai, geo anaiyak. Harloria saten geniyona, harri zuri antzeko bat. 'Ta metala 're bai, (kaltzi klatzekuak). Bentasetikan bialtzen zuten halako tranbia ttiki bat zea propio hortako gauzak eamantekua. Hola. 
- Eta ordun attak iriyakin ze itten zun? Minetatik hartu eta trena arte 'ro jetsi? 
- Hemen, minetatikan hartu eta trenea eaman 'ta ez dakit ze patu... gutxi, miño orduko dirua. Dirua zerbatte, familiya atetzeko aurrea. 
- Hamar seme-laba atetzeko! 
- Aber! 
- Lan pilla erra bai. 
- Oaingo kontuik ez zen. 
- Ez zen, ez zen... 
Zaharren agintea
Irastortza Artola, Inaxi
- Inaxi, nola izaten da? Zu gizonan baserrira ezkontza za eta han oaindikan do hango itxeko andria? Eta zeiñek seitzen du itxeko andria izaten? Lenguk o' torri berriyak? 
- Biyek. Zerbait faltatze 'enin alkarrei san 'ta, hantxe. Lenguak geneal, lengo zarrak. Mayoria lengo zarrak, aindu, 'ta holako tokitatik zerbaitt nik kartzen banun... harek ez zun zarra bastante 'ta joan 'ta ibiltzeko gogorik 'ta ni igual 'ta hola. Bai, ni hara fan miño len berak harek itten zittun: Ollua asko zuten 'ta arrautzak 'eo saldu 'ta batakin bestia azukrik eta karri itxea... hola zen bizimodua. 
- Eta geo Maldaburura ezkondu 'ta geo 're joten ziñan zuen baserrira? 
- Bai, bai. Faten nitzen. 
Denak etxetik kanpo lanera
Zalakain Irastortza, Roxario
- Bai badijua. 
- 'Ta Adurizenin ze hasi ziñan? Zer zenittuzten familikuk 'o bestela? 
- Ez, oso izaunak. Gue... esto, Iturriotzen gu ga gu Iturriozkuk eta haik 'e lenguk denak zin Iturriotzen gue itxian onduan, bat hemen... oseake, itxe kontran bizi giñan. Bi familiyak. Eta geo haik in zuten itxia, zea, sagardoteiya Aduriz, zenin han. 'Ta geo in zin haik hara jon, 'ta haik han 'ta guk Iturriotzen seitzen genun, 'ta hola. Miñon eunero joten nitzan lanea, hara joten nitzan, saardotegira. 
- 'Ta saardotegiya zon oain don toki berin? 
- Bai. Toki berin bai. 
- Tokin berin zon, Aduriz. 
- Bai, bai, han. Hantxe, 'ta hara joten nitzan ni lanea. 
- 'Ta ze lan itten zenun? 
- Bo! Denetikan! Jesus, Maria Santisima! 
- Tokatzen zen guziya? 
- Tokatzen zen guziya. Ez zen "hau in zazu 'ta hoiy utzi zazu" ez. 
- Dena in ber? 
- Dena. Posible zun guziya in 'ta ezin dena "beno, bihar ingo dut ezin baldin badut gaur". Miño ez, gañekun egunero joten nitzan. Pasa zen hango zea. 
- 'Ta ze itten ziñan: etxetik eunero jon 'o han bizi ziñan? 
- Ez, etxetik eunero joten nitzan, bai. 'Ta haik zin Iturriotzen leheno bizitzen zinak ne itxian ondo-nduan, ne itxia eta haina pegante. Konfintza haundiya genun. Etxeku bezela giñan. 
- Miño patu 'ta ingo zizuten ez? 
- Bai, bai. Bai, debalde e'nitzan jongo. E'nun itxian sosik nik. 
- Bai miño... izaunak zilako 'ro... 
- Bai, izaunak zin miñon, jolin, lana in da geo pena da deus ez izatia 're. 
- Klaro, ordun ber gañea. 
- Hombre! Beti ber da miño, gue itxian gutxi sartzen zen 'ta. 
- Zer zenuten? Baserriya? 
- Guk? Ez, ez genun baserriyikan. Atta perratzallia genun 'ta perratzallin lana 're halako mokua zen, 'ta gañekuk, pues... lanea. A trabajar. 
- 'Ta zer zun, etxian bertan perratzen zun? 
- Attak? Bai. Bai noski, e? Bai bai, etxian zun. 
- Errenteiyan. 
- Beno lendabiziko itxian jarri zun harrek. Etxian zun perratokiya miñon geo... ez dakit nola zen ordun... ordun 'e izaten zin zeak... bakotxak ez dakit zenbat zea ber zun... jesus! zerbatte bazittuzten, ber zittuztenak 'ta guriai lehendabiziko behint... betenayuk 'o ez dakit zeñ, 'ta guriai lehendibiziko, 'ta in zuten ordun despatxatu in zuten guria. 'Ta geo pues Errentiyan hasi zen, beste launa, franzes bat hartu 'ta biek hasi zin. 'Ta han aittu zen, aspertu zen arte 'ro, gauza zen arte 'ro, han seittu zun. 'Ta hola. 
- 'Ta gaiñeko senidik e lanin aittu berko zuten? 
- Gaiñeko senidik 'e bat aieka batea 'ta bestia bestea 'ta denak a trabajar. Han ez zen iñondikan tortzen. 
- Karri in ber? 
- Ama 're oso zea eoten zen, hanketatikan eta mintxo 'ta, denak nahiko lanakin. Ba al dakizu zer den nahiko lana? 
- Ez. Guk ez dakigu. 
- Ez dakizute. Nik ikasi ttut ba denak. 
Baserriko uzta saltzera
Enbil Urdanpilleta, Maria Jesus
- 'O esniak eamaten geniyonai 'ro banatzen geniyon, bai. 
- Kalea e... Baserriyan intako gauz asko eamango zenittuzten? 
- Bai. 
- Ze itten zenuten saldu? 'O... 
- Saldu, trukatu onana dena! Handikan ateratzen zen dirua! 
- Ze eamaten zenuten? 
- Ba... Guk eamaten genun... E... Arrautzak, oillaskuk, e... Oilluak 'e bai, eta dena biziyik, e! Dena. E... kalea, kalea... 
Itxe partikular batea eaman ber baldin bagenun, biziyik eamaten genun, eta Errentira 're asko joten giñan plazara eta hara 're biziyikan eamaten zen. Eta geo... Hoitatikan aparte, pues eamaten genun berdura. Berdura, letxua 'ta holokua ez genun guk asko itten. Biñon... Tipula, eta patata, baina, illar motxa... Ilar motxa asko itten genun guk, lana 're gutxina harrek izaten zun. Eta geo fruta... Gereziya. E... Zean... Bi bizitzatan gerezi asko, gezi asko, arbola asko genittun. Eta gerezi klase bat biñon gehiyo 're bai. Eta... hori dena saldu itten genun. 
- 'Ta eaman nola itten zenuten? 
- Eaman? Ba... Itten genun guk, kantidade haundiyak eamaten genittun eta itten genun hiru 'ro lau personek billu gereziya. Eun guziya arbolan gaiñin. Biltzen genun eta bezperan eamaten genun kaleiño, utzitzen genittun Antonenin, e... Xiextuk. Eta geo xixterak izaten zin zabalak eta haitan nola altura gutxiyon gelditzen zin, gutxiyo hondatzen zen. Eta zea xixtera zabal hartan eamaten genittun eta utzitzen genittun Antonenin. 
- Nola eamaten zenittuzten? 
- Buruan. 
- Buruan. 
- Bai. Tobaill batekin burutia iñ, buruan jarri hora buruan xiextuk direto miñ gutxiyo mateko eta harren gaiñin. 
- Oiñez? 
- Sastiarrenetikan zea¡ño, Learreko malda dena jetxi eta San Juan kalin zon Antoneneko, Antoneneko denda eta han utzitzen genittun. Pues hora ittea 're joten giñan hiru person 'o. Batzuk buruan zea, xiexto zabal hura, bestik xiextua besuan sartua 'ta han utziko genittun. Hurrengo goizin e... Joten nitzan ni, haik handik hartuko nittun, norbattei mesedia eskatuko niyon autobusin sartu arte, eta autobusin sartu 'ta Errentiko plazara. 'Ta hara joten giñanin, beste hambeste. Eta geo Errenteiyan... Segun, batzutan gehiyo saltzen genun, bestetan gutxiyo 'ta sobratzen zena, bai fruta, bai berdura utzitzen genun, zea, Elizegin ta karnizeiyan. Aranbideko... Karnizeya zuten Errentiko plazan, 'ta han utzitzen nittun. Benitak jasotzen zizkin, eta hurrungo goizin joten nitzanin haik saltzea, berriz eamaten nun gehiyo itxetikan eta harrek urakin bustitzen zin, e... Freskatuta jartzen zin eta... Ba saltzen baldin bazin, e... Kontentu!. 'Ta aurreko egunin eamantakoik ez baldin bazin saltzen berriz 'e buelta itxea. Baina 're bai, baina asko saltzen genun. Eta tipula 'ta patata 're bai. Patata asko itten zen ordun eta hoi izaten zen, prozesua hoi izaten zen. Eta geo Errenteiyan itten baldin bagenittun erosketak, Arraun hombesteko bat ordaindu ber zen, erosketa hura Oiartzuna pasatzeko. Bai. Nik uste 'ut horregatikan zula Arrauko itxe... Fatxada grixa zun horrek Arraguako benta izena. Bai. 'Ta hantxe patzen genun. 
Esneketan aldaketak
Enbil Urdanpilleta, Maria Jesus
- Eta esniakin, esnia... Kalea? 'o... 
- Esnia... Esniakin, e... Gehiyena, baserri gehiyenekuk beak esnia saltzen zuten direto. Eta han guen auzuan, ingurun esan nahi nuke, Ameztoi inguruko baserriyak hola alde batea 'ta zean doztenak, ingurun doztenak, hamabostetikan hamarrek itxetik saltzen zuten esnia. Eta... Joten zin pes hori, bihorra zuna bihorrakin, ne ama bihorrakin joten zen, bihor beltz eder batekin. Txata, geo 're ni harren gaiñin ibiltzen nitzan. Eta... Bueno gaiñin, geo kontatuko zattut ze itten nun. Eta... E... Bihorrakin 'o astuakin, asko zutenak bi astokin igual! Guen Austiñenekua adibidez, harrek, harrek eamaten zun bi asto haunditan. 'Ta joten zen e... Arraura, topoa. Arraun utzitzen zittun astuak eta marmitak hartu topun 'ta Donostira. Eta gehiyo 're bai, han zea inguru hartatikan. Len san zattutena, hamabost itxetikan, hamarrek beak saltzen zuten esnia. Biñon, geo hoi pixkaka pixkaka galtzen joten zen, han itxeko gaztiak ezkondu 'ta itten zinin, 'ta ordun ya haundiyoko batei ematen ziyon esnia. Guk eamaten genun Bordaxarrea. 
Alkizako famili bat hor bizitzen zen eta guk hairi eamaten geniyon. E... Geo beste bizitzakuk hasi zin, Galdosenai Xixtiyoko kruzea atetzen. Eta... Biñon, e... Gaztia zen bittarte, 'ta jende asko zen bittarte, norbeak saltzen zun itxetikan esnia, direto bea jonta, e... Ne ama Errentira joten zen, harre hua ordun bihorrakin Errentiño joten zen. 
Donostira joten zinak gehiyenak, Donostira joten zinak gehiyenak Arraun gelditzen zin, topua hartu 'ta Donostira joteko. Eta geo ya ondorin seittu zutenak, e... Ya joten zin bihorra 'ta karrukin, 'o astua 'ta karrukin 'o, 'ta geo ya hasi zin lembiziko kamioneta koxkorrak eta. Eta ordun ya haikin len astuakin joten zena kamio hartan igual jongo zin bi emakume 'ro kamioi jabi harrekin ben esnia saltzea. 'Ta geo ya azkenea, esan nahi nuke, urtiak aurrea jon ahala, baserri gehiyenekuk ya haundiyaguri ematen ziyon. Han inguru hartan askok ematen ziyoten Galdosenai. Galdosen Juanitoi, tabernakuri. Eta biñon, ne zean ne izaueran eta lembiziko urte hoitan 'ta, itxian be itxe bakotxetikan esneketa. Huraxe zen dirua, e... Baserriko diro sarrera hura zen. Eta geo, pes hori, len kontatu zattuten bezela, fruta baldin bazon frutakin, berdurakin, e... Geo... Beste diro sarrera zen animaliyana. Animaliyan umik. 
Baserritik kalera, mira
Sagardia Olano, Maitxo
- Ta mira iñ al zenun? 
- Hoixe! Mira ingo e'nun ba? Han? Ez argirik, argirik ez zen e! Nere itxian, baserriya hartan... 'ta askotan, han inguru hartan ez zen izango, garai haitan. Kinkiya, kinkiyakin ibiltzen giñan, 'ta urik eta... zeara zelaira... esto, joten giñan itturrira urruti bastante, joten giñan baldikin uran billa. Hoixe, beitu e! sei urtekin oain dakat goguan nola joten giñan. 
'Ta arropak garbitzea... geo arropak bai aittu: gure amak eta bazuten, kuela saten ziyoten hola barrika ondua balitz bezela 'o kupela ondua balitz bezela hola, eta han jartzen zittuten lixiban 'ta eunetan eukitzen zittuzten, zea, arropak beratzen, geo garbitzeko. Hori akortzen naz. 
- 'Ta geo hemen ez, Ollokinin? 
- Hemen ez. Hemen ura bazen. Hemen ura bazen miño hala 'ta guzti... geo ura freskua nahi genunin hemen bai, zea, Auztiko erreka hamakin bat jonak, joten giñan. Eta zea, Estankoko hor... 
Portuberrin taberna eta bilera
Pikabea Artola, Arroxa
-... 'ta karburua eosteko modua zunak 'o batzutan lapurtu Konpañiyaiy 'ta kandilla haik oso argi ona itten zuten, oso ona. 
- 'Ta Portuberri taberna zuen gurasuk 'ta jarri zuten 'o...? 
- Ez, aurrekotik. Beti izandu 'men zen. Ne attan attak 'ta amak eta... bai. 
- 'Ta Tornolako taberna bakarra izango zen? 
- Bai, huaxe. Ergoinen 'e bakarra zen Bialde. Bakarra izaten zen, 'ta geo zen Tolare. 
- Bialde lenoztik zen e? 
- Bai, lenotik zen, bai. 
- 'Ta han ze juntatzen zen? Tornolako jendia 'ta... 
- Miño oan bezelako parranda itteik ez zionen, ez zon diruik eta. Diruik ez zon... Norbaittek lana itten bazun... 
Mutillak sasoiyik hobenekuk iñone lanik ez 'ta itxian zu. Ordun, lana zuna, oso abetsa zen e! Oso aberatsa lana zuna. 'Ta lan bat Arditturrin hasi zin, lanin jarri eta soldauxka bertan manejatzen zuten, soldauxka iñ. 
- Hoi da, soldauxka jon berrin, han. 
- Bai. 'Ta geo; bilera 're bai al zen Portuberrin? 
- Bai. Ne anaiak jotzen zun... ne anaia gaizki... gerran hil zena horrek, gaizki zola ikasi ñun soinu jotzen 'ta oso erki zekiyen. 'Ta beno, billera hoi izautu dugu. 'Ta lenotikan jotzen zun, itten zen bilera Zaldingo zabalian. Zuk ez dakizu non den Zaldin; Epeletikan gora. Han zabal... beitu, hara 're bilera jon itten ttunen jendia. Han otsutarra haitakun attak jotzen zun soiñua. 
- Miño hoi zu etza gotuko. 
- Ez. Joten zela 'ta soiñua bazela 'ta hoik bai, miño gañekun ez, ni e'naz sekula hoita... Ni Altzibarrea 're, San Pedrutan, ne denbo guziyan behiñ bakarrik torri yunen, nola itxian beti izaten baizen soiñua... Altzibarrea. 
- 'Ta zein... Portuberrira bilerara Tornolakua bakarra 'ro kanpotik 'e...? 
- Jotin zin e. Altzibar aiekatik eta jende batzuk, beno, jakiñak: pudientes un poco... lana zuten mutil batzuk eta hola, gaiñekun... 
- 'Ta zuek hairi beira? 
- Hairi beira, 'ta gañea ordun erretira zen; ez bazenun hamarretan itxitzen taberna mikeletik etortzen zin 'ta multa... 
- Jote al zin haraiño? 
- Autxilin eoten zin 'ta. 
- A klaro. 
- Autxilin beti pareja bat eoten zen. 
- Gerra aurretik 'e bai? 
- Bai! Han bizitzen zin. Han bizitzen zin. 'Ta geo gerra torri zenin mikeletik kendu zittuzten, kendu zittuzten. 
- 'Ta zuek ze aitzen ziñazten, tabernin launtzen 'ta 'o dantzan 'o ze aitzen ziñazten? 
- Denetik, denetik. Jaten ematen genun eta denetik itten genun. Gue amak hamakiña 'at kozina in ziñen. Jana 'ta geo Arditturrira torri izandu zin... Goizutatik 'e han kiebra jo zula 'o... Eta Olatxen bizi ttunen hogei 'ta geyo laun, beak... 'Ta hoik jaitan, jaiero gue itxiin, berindua prepatzen ziyon gue amak. 'Ta hola... 
Gurutzeko baserriak
Aranburu Lekuona, Tiburtzio; Galdos Arbide, Faustino; Galdos Arbide, Juan; Mitxelena Aranguren,
- Pues hoi... 
- Gurutzen? 
- Aldako 'ta Sein. 
- Sein 'ta Aldako 'ta hoik. 
- Sein 'e Gurutze zeatzen dute, konsideratzen da. Gurutze bezela tortzen dia kartak eta hola, Seiñekuk 'e. 'Ta haundinak Sein 'ta... Aldako eta Artia. Artia bestia haundiya. Hiru haundinak hemen Oiartzunguk hoik izango dia. 
- Terrenoz haundinak hoik bai. 
- ¿Y Txipi no es mas grande? (... ) Txipi. 
- Quien? 
- Txipi - Txipi? 
- Txipi. ¿No tiene una planta muy grande? 
- Bai, biño baserriya zea bezela. 
- ¿Era caserio no? 
- Bai. 
- ¡Caserio o, casa! 
- Txipi 're... 
- Terrenoz, Artia terrenoz haundina. 
- Artia, Artia... Terrenoz haundiya izan ber du Artiak! 
- Artia 'ta... 
- Gaiña onak! 
- Aldako 'ta Sein nik uste. 
- Bai. 
- Bai. Hoik izango zin. 
- Txipin geo bazin zean, oain billak eta din hoi 'ta Txipi 're dexentia izango yun, ez? 
- Bai. Txipik 'e izango zittun, biño... Ez, Artiakin ez kompaatu! 
- Ez. Artiakin kompaatzeik ez! 
- Artiak iatze tokiya 'ta larria asko 'ik e! 'Ta belasuk onak! Artia baserri haundiya 'uk. 
- Baserri erra. Artia baserri haundiyenetakua da. Oiartzunen aurren aurrenetako baserriyak hoik dia. 
- Hoi Lazkamokua da hango andria, ama, han bizitzen da. 
- Bai, bai. 
- Han bizitzen da. Gizona gazteik hil ziyon harrei 're, Manuel. 
- Itxia guk iña da. Ni hantxe hasi nitzan ieltsero. 
- Bai, e? 
- Artian bai. 
- Erre in baizuten. A! Hora ez! 
- Iñ 'o berrittu? Berrittu ingo zuten? 
- Berrittu. Hua... 
- Berrittu, berrittu, dena bukatu. Hoa dena erre 'ta geo berriz 'e arreglatua zen pixkat. 
- Biño nola erre zen? Gerra dembun, 'o... 
- Gerra dembun! 
- Gerra dembun bai. 
- Erre in zittuzten. Hasi hortikan zea man ziyoten, Palankaiyan itxiai man ziyoten su, biño haik pixakin 'ta urakin 'ta in zuten itzali 'ta geo ordun torri zin honea. 'Ta ordun... gau batin man ziyoten denai hoiri. Zeatik hasi... 
- Erbitti. 
- Erbitti, geo zea, Artia... 
- Artia... 
- Geo Borda Ttiki... 
- 'Ta bestia zea... 
- Borda Ttiki. 
- 'Ta hoi denak... 
- 'Ta Erbitti azpiko aldekua 're bai. Zein zen hua? 
- Larraburu - Larraburu - Larraburu, bai. 
- Larraburu. 
- Hoi denak, denak su man 'ta geo Irunen segidan kale bat dena su man 'ta Fraintzira pasa zin, nazionalak sartu biño lenotikan. Haik denak utzita jon zien, biño dena su man 'ta erreta. 
- Hoi ze in zuten, republikanuk? 'O zeiñek eman ziyoten su? 
- Gorriyak! 
- Gorriyak. 
- Gorriyak saten ziyotenak. 
- Bai, 'ta Irunen itxe pilla galanta. 
- Gorriyak 'o, ez dakit zein behintzat. 
- Bai, gorriyak - Bai, gorriyak saten zin. 
- Nazionalak eta gorriyak. 
- 'Ta Palankaiyak in zun itzali 'ta haik eman 'ta jon in baizin. 
Ugarte, Ugarte Errota eta Ugarte Dolarea
Iza Artola, Joakin
- Ordun e... Ze gotze... Zu ze gotzen za, e... Uarteko errotakin, 'ta Altziberrekin 'ta ttikitako ze... Ze zea 'ttuzu, rekuerdo? 
- Ze rekuerdo? 
- Bai. 
- Ez dakit ba, ze klasetan esan 'e! 
- Jostatzen 'ta gotze al za? 
- E? 
- Jostatzen ibiltzen ziñaztela? 
- Jostatzen bai. Han ibiltzen giñan, batzutan gorde... Gordeka 'ta eziñ billatuik eta. 
- 'Ta ze ibiltzen ziñazten, auzuan? Altziberren? 
- Ez...! Itxe ingurun. Geo lau... Beste lau, beste lau itxe bazin, beno, beste lau famili bazin. Guria 'ta beste lau. Uarte Errota, geo Tolaria, 'ta geo beste bi bizitzako etxia. Bai. 
- Bai. 
- Lau guztita. Bertan. 
- Uarte beak zer 'ttu bi bizitza? 
- Uarten... Bai. 
- Uarte haundiyan. 
- Uarten bi bizitza... Zume bat, 'ta bestian... Ez dakit ba! Zein zen? A! zea, Antonio 'ta Felix, mutillak 'ta nexkak berriz, Pia 'ta Arroxa 'ta hola. 
- Ordun kozkorrei mordoxka juntatzen ziñazten? 
- Bai, bai. Bai, bai. Garaiy haitan lau bizitza bazien. Lau. Han Uarten hiru. Bat bi bizitzakua zen, Tolare... Bestia tolariakin. 'Ta geo Uarte Errota. 
- 'Ta tolaria 're izautu zenun zuk? 
- Tolaria? 
- Ibiltzen zela? 
- Bai, bai. 
- Oaindik kendu gabia zen? 
- Bai, ordun bai. Oaiñ, oaiñ ez dut uste donik. Tolare, Tolare, beti baserriyan izena Tolare saten geniyon. Tolare. 
- 'Ta geo, e... Hua zer zen zuena, 'o han beste batzuk bizi zin? 
- Uarten leno maixterrak zian. Geo haik demboakin jabe in zin. Biño gu han giñan garaiyin oandikan maxterrak zian. 
Errentan beti. 
Destajoan lanean
Iza Artola, Joakin
- E... Uarte... E... Uarte Errotakua, Errota bea, zu aitzen ziñan lanin errotan? 
- Bai. Bai. Errotan, errotan aitzen giñanak denak. 
- Denak. 
- Denak. Erreleun, ze erreleotan 'ta harrapatzen zun, gau txandan baldin bazon baten bat oyin igual 'ta bestia lanin 'ta. 'Ta hola. 
- Ordun gurasuk eta zuek 'e aitzen ziñazten. 
- Bai, bai. Hoixe, haikin batin. 'Ta eurra tortzen zen dembuan, deskargako, pues lanteiko kargu... lan hoa iñ 'ta geo eurra pillatzea. Eur pillak itten zian. Bos metro, sei altura pilla iña. 'Ta hara joten giñan 'ta han itten genun, pes destajon lana itten genun. (... ) Gen postua kubritzen genunin, hara jon 'ta handik sosak atetzea. Handik sosak atetzea. 
- Bestela ez zen ailletzen. Sueldo bajuk. 
- Bestela, bestela, gurasuak 'e... E! 
- Karo. 
- Bestela hua gordeta noa jongo ga. 'Ta guk 'e hala tortzen zen demboan, eurra hua manejatzeko, pes geo pilla itten zen demboan, zembat metro zien zeatu 'ta honenbeste, "bai, hambeste tokatuko 'ttek". Jornala biño haundiyo bai. 
Biño lana iñ 'e bai! Destajon aitzen giñan. Hoi itten. 'Ta hua geyo 'ta ahal zen guziya itten. 
- Ze erreleua bea 're zortzi ordukua zen, 'o gehiyokua? 
- Errelebua? 
- Bai. 
- Zortzi orduka. Bai, hiru laun izaten zien. Tres por ocho veinticuatro. 
- Hiru eun? 
- Bai. 
- 'Ta beste eunak? 
- Hiru eun ez! Tres por ocho veinticuatro, euna! 
- Hoi bai, eun guziya martxan, martxan papelera. 
- Bai. Bai. Tres por ocho veinticuatro. 'Ta geo miñez gelditzen bada bat, bajakin 'o hola gelditzen bada, hamabi ordu. 
Hamabi ordu. Harren zortzi orduak biyentzat. Beste biyentzako. 
- Ez zen kartzen beste bat kampotik. 
- Ez, ez. Nik ez nun halakoik sekula... Zortzi ordu 'ta baja 'ro norbatt tokatzen bazen, beste biyek hamabi ordu. 'Ta hola. 
- 'Ta geo aparte len san zuna. Egur karraiyuk 'ta! 
- Bai, bai, bai, bai, bai. 
- Eta bakaziyuk eta? 
- Bakaziyuk... 
Mandazain lanak ahitu
Elizondo Lekuona, Domingo
- Ni 're atta... Attak 're... itxian geldittu nahi 'ta, ni bakarrik ezin ba ibilli 'ta geo morroi bat karri genun Lesakatik. Geo morroiya 'ta biyek biltzen giñan. 
- A! 
- 'Ta geo hala, hala, hiru lau urte in genittun 'ta geo hemen lanak attu, 'ta hemendik Zeraiña jon giñan. Han bazela lana 'ta hara jon giñan. Goizin ate lautan itxetik, Maxalendik'ta illunaarreko zortzitako ailletu. Hernaniko... Euna zabaltzeko Hernanira, Tolosa, Segura, Zeraiñea azkeneko! 
- 'Ta manduakin. 
- Manduakin. Gaiñin aspertu, oiñez 'e aspertu 'ta, segi 'ta segi, 'ta behintzat, arratseko ailletu giñan 'ta geo han aittu giñan lanin. Geo soldao han... Eun batin fiestak tokatu, 'ta soldao joteko tortzeko deiya. 'Ta hua 're aldrebes. Hango fiestak utzi 'ta ez torri nahi 'ta bai, "torko 'ttuk itxea nausiyak billa eta hor jongo duk geo" 'ta. Derrigorrin jon in ber geo. 'Ta azkeneko trenin torri giñan Errentira 'ta handik oiñez. Gaur ez litzake umia 't eskola jongo oiñez. 'Ta gu berriz, kilometruk oiñez. 
- Bakar bakarrik. 
- Ohittura 're hala zen 'ta! 
- Bai, difentzi erra bai. 
- 'Ta geo, soldao jon giñan 'ta soldaotik torri 'ta... Bi urte pasa nittun 'ta, handik torri 'ta nombatte lana in ber ba 'ta. 
Hortxe, lembizi piño zuitzen, 'ta piño mozten 'ta geo desmontin bazela lana, zea, San Junen 'ta desmontin 'ta... Ño! 
Nekatu itten! Geo beste gizon batek san Luzurenin bazela dirua atzeko moua 'ta harek bi anai mango zittuztela 'ta guk beste bi anai 'ta zortzi laun zoziyo. 'Ta han 'e bi urte pasa genittun 'ta bukatu. 'Ta geo Lizararzun, obra 'ta. 
Lizarazunin bi launek altxatu harriya 'ta bizkarrin hartu 'ta han hua ez zela posible hala ittia 'ta geo harrei esan, zea... "Zu gui launtzen hemen 'ta papeleran sartu ber 'zu" Papeleran sartu 'ta leno astian desmontin larogei duro irabazten 'ta geo fabrikan betzi durokin. 
- Jo! 
- Jo! Hua, hu jornalan mixeiya! Biño, segi 'ta segi 'ta. Errelebun 'ta. Errelebun 'e itxian laundu itten pranko, 'ta segi 'ta segi 'ta errealoik maten ez 'ta hasi nitzan ate in ingo nula 'ta hasi nitzan 'ta hango gizonak: "Aguanta zak pixka 't Domingo, aguanta zak pixka 't! " 'Ta aguanta 'ta aguanta 'ta gaur hola geldittu giñala, ez nun pentsatzen 'e! 
- Buelta hartu? 
- Buelta hartu 'ta jornala polittakin 'ta beno. Oaiñ hementxe. Baserriyan 'ta aittu ga 'ta azkeneko saldu denak eta oain, oaiñ bizi in ber 'ta oaiñ 'e zerbatt. Batin reuma dela 'ta, bestian zer dela 'ta, oaiñik komeiyak! 
- Hoik lengo desgastik dia Domingo! 
- Bai, bai. 
- Karo. Oain dembua, dembua sobran, biñon... Nahi dena itteko... 
- Nahi dena ezin iñ oaiñ! 'Ta beno, oaindikan pranko ongi no. 
- Bai, bai. 
- Botikik ez dut deus 'e hartzen oaiñik. 
- A, ez e? 
- 'Ta... Beno, batzutan karranpak hartu 'ula 'ta beti zerbatte izaten da, biño, behintzat... 
- Harrittu itten al za? 
Gerran eroritakoak, gurdiz Lesakara
Elizondo Lekuona, Domingo
- Hota zein, zea, San Markosen zozten gorriyak 'o ezkerrak? 
- San Markon eongo zin kontraiyuk. 'Ta hok hemendikan... Hemen, hemen mendi guziyak hartu zittuzten lembizi. 
Hemendik Erlaitzen 'e zea, frente gorra 'men zela. 'Ta geo hasi zin zeak, militarrak behiyakin 'ta zea, jendia eskaka hasi zen ayuda, herittuk eamateko. 'Ta zea, itzaiyak batzuk... Itzaiyak joten zin 'ta igual soldauk toritzetikan 'o ez dakit... Zerbatte iruitten difentia, zean uztarriyan... Zean, uztarriya kurterin eamaten zen ba kabilla, zeai pirtikan sartzeko. 'ta kabill hua aber zer zen 'ta pistola zelakun 'ta... Ez dakit, akaso broman 'o, broman 'ta ezin san zer 'zu ezin san hoa. 'Ta tartin eskualdunak 'e tokatzen dia 'ta haikin. Haik hemendik Oiartzundik Lesaka herittuk eamaten. 
Lengo bire zarretik ezin jonik. Bi soldao ezin eamanik gurdiyan. 'Ta geo gue attai eskatu manduak. Aleiya, bi semik bialtzeko mandukin, zea burniziyuk eamateko 'ta, Pikoketa 'ta, Erlaitzea 'ta. 'Ta geo san 'men ziyoten, beno, oaiñ aurrea jon ber zutela 'ta aber mando hutsak biali 'o ben mutillakin. 'Ta ez, gue attak ez, manduak utzi 'ta mutillak erretiatzeko. Geo hala, gerra gerra ai zela, geo gue anaiyak soldao zoztela, Eibarren kusi manduak. "'Ta hara, hara hi, gue manduak hemen ttuk! Hemen zabiltzak gue manduak, hemen zabiltzak! " Bai izautu 're auro! 
- Ez, zea! 
- Joe! 
- 'Ta geo nozpatte bukatu zen gerra 'ro, 'ta holaxen. 
- Hala 're utzi ziyotenin... 
Egur-ikatza
Elizondo Lekuona, Domingo
- Bai, uaiñ, uaiñ... Oain dela bi hiru urte 'ro Oiartzunen in 'te zea, txondarra. 
- Bai. 
- Hor zea, Penaiko zoku hortan. Hor ailletu naz mandua kargatzen. 
- Len 're itten zin hor txondarrak? 
- Bai, bai. Len leno 're bai. 'Ta oain nombatte gootu ziyote kapritxu hoi in ber zutela 'ta... 
- Bai. Horregatik, ohittura zeatzetik. 
- Bai, aleiya, Altzibarko fiestetan in zandu 'men dula, zea, guekin aitzen zen gizon batek, zea Petxi 'men zun izena. 
Petxik txondarra in 'men zula Altziberren. Urte asko, gu gaztiak giñala! Ni ez naz akortzen. 
- Biño... Ordun 'e izango zin kapritxua zuna 'ro, dirua zuna 'ro... 
- Bai, horrea jon giñan kustea, nik 'e afiziyua ba, mandukin 'ta, kustea: "kusi ber dit ba, ze nola itten 'uten 'ta! " Nik urruti xamar jarri nitzan, haik ez kustetik 'ta zea, hasi zin manduk kargatzen 'ta manduk kargatzen jakiñ ez! 
- Ai! 
- 'Ta bateik san ziyon: "Ze, hi, nola itten da? " " Ez, nik ez zekit nola itten den! " Nei kusi harek! "A hor, non don gizon bat, horrei san kiyok! " 'Ta ni... nik esan 'be ezin ba jon! 
- Karo. 
- 'Ta geo... Geo izauty zitenin: "Hi ze, torri, torri yai, torri yai honea 'ta! Ordun jon 'ta zeatu nittun. 
- 'Ta iozeiñ moun ezin kargatu? Hoi ongi kargatu ber (... ) 
- Ongi... Hemen 'e eozeiñ moutan hasten baza ez 'zu ongi ingo! 
- Ez. 
- Ber du bakotxak be opiziala, jatorra ez dut saten, biño bai, pixka 't ber da. Pixka 't ber da. 
- 'Ta nolaz... Ze.... Ze eamaten zenittuzten, xiextuk, 'o zakuk 'o hola? 
- Ez, ez. Zakutan. 'Ta geo zakuk in ber dia lazua, lazua jarri bi ixkiñetan, geo hain gaiñin beste bi, erdiyan beste bat. 
- Bost. 
- Bost. 
- Karga 're gutxi izango zun zakuk beti jakiña, ikatzak karga ttikiya baizun. 
- Bai. 
- Egur ikatza. 
- Eur ikatza. Bai, ordun ez zen deus 'e hemen. Iozeiñ ixkitan, espoloyo koxkorra... Ttikitan zea eurrak hausten emakumi denak! Ikatza 'ta, ikatza... Neuan ikatzin ez iñon eta gu... Mendiyan hartu zea, ikatza 'ta Errentira zuzenin 'ta etorri 'ta lepotik heldu manduai zea: "Karbonero, nei zako bat, nei zako bat, nei zako bat! " Geo kastañero bazen Errenteiyan, ttiki bat. "Mandaziyak, kauendio! Nei hamar zako, e! Ikatz... Gaztañak erretzeko! Hamar zako, e! " "Bai, ez da denantzako ailletzen! " 'ta "Beno, nik ber dit ba! " 'Ta bertan deskartu denak. 
- 'Ta gotze al za zakua zembatin saltzen... 
Mandazainen bizimodua
Elizondo Lekuona, Domingo
- Zembatin saltzen zen 'o? 
- Uste 'ut bost, bost peztan. Bost peztan saltzen zela. 
- 'Ta zuek, karo, zuek bost pezta hoik jasoko zenittuzten, biño batzuk txondarra itten zutenin? Geo banatu in berko zenuten? 
- Oi! Haikin patu! Zea, txondarra bukatzin zembat karga atetzen zen, kargako honembeste patu hairi. 'Ta haik 'e... 
Haik 'e diro gutxikin lana ingo zuten nahitanahiyez. 
- Zuek 'e bai! 
- Uan zakua... Bi milla pezta baliyo 'ttu. Bi milla pezta... Hamabi euro! 
- Bai. 
- Bai. 
- Hamabi euro 'ta leno... Leno bost pezta. 'Ta geo gu 're ikatzakin 'ta... Bazkaldu 're nombatte in ber zaten zen ba 'ta! 
Iturriotzen... Zortzi errial kobratzen 'ta Matteonin sei errial. "'Ta beno, zea, Mattionea jon ber dugu, han bi errial gutxiyo kobratze 'ute 'ta hara jon ber dugu bazka ittea! " Hara, hara joten giñan askotan bazka ittea. 
- Ordun bi errial asko baizen! 
- Bi errial? Bai, eun euro biño gehiyo! 
- Bai, hombeste ez, biño... Ba, asko! 
- 'Ta Irunen 'ta Gurutzen 'ta non tokatzen giñan, bokarua jaten genun. 
- 'Ta eunin... Kompaziyoa, hor ai baziñazten, e... Penai ayeka hortatik ai baziñazten, eunin zembat biaje itten zenittuzten? 
- Bi biraje. 
- Errentira? 
- Bai. 'Ta lembiziko atta hasi zenin, orduan semik ez 'ta, bea bakar bakarrik. Kargatu zean, San Antondik gottiko mendiy hoi zer da? 
- Ze? 
- Lesakako mugan San Anton gotti jonta! 
- Bai, zean, Domiko aldi hortan? 
- Bai, Domikotik 'ta... Domikotik eta geo txondarran jiran 'e atetzen zun ikatza 'ta berriz atetzeko tokiya in ber 'ta igual arratxin. Arratxin igual mandua hartu 'ta zeara. 'Ta handikan zeara, Domiko ondotik hartu 'ta San Antonen barrena beko zokuan barrena Erlaitzea. 'Ta Erlaitzetik Iruna. 'Ta geo san 'men ziyon: "Beno, berriz torko naz! " "Zu, ez zea etorko honea gehiyo! , Gaur ez zea etorriko? " "Bai, bai. Ni etorko naz berriz 'ta zeatu, prepatu ni tortzeko! " 'Ta geo Irunen arreba zun zea almazenakin, 'ta Irunen arreban itxian apaldu, 'ta arratxin mando gaiñin jarri 'ta dampa dampa Erlaitzea, Erlaitzetik beko zokoa, geo San Antonen barrena 'ta geo kostumbria zen ieup ittekua! Hola urrutitik "ieup...! " Eju haundiya 'ta ieup bat in 'men zun haundiya 'ta "Hara, hara hara, mandaziya hemen yeu, mandaziya, muittu berko dieu 'ta (muittu) berko dieu 'ta! " "Non heldu duk uain garai hontan? " 'Ta bai, berriz 'e txondarrak tokiya in ber jiran bueltan. 'Ta geo eun guziyan itxian. Biño... 
Txondorra
Elizondo Lekuona, Domingo
- Biño apurua jon in ber. 
- 'Ta gaiñekun zuek ze itten zenuten, txondarra bea in ez zenuten itten! 
- Ez, hok ez. 
- Txondarra... Guk itten genittun... Lendabiziko in ber zen martxun dena bota. Zea, izerdiya hasi biño leno. Bestela izerdiya hasi 'ta arbola hondatu itten baizen. 'Ta izerdiya hasi biño leno bota lembiziko. Hortxe hamar bat gizon hartu, 'ta adarrak haundinak bota 'ta geo itten zen pioyak hartu, lau bat pioi 'ro 'ta iurra txikittu 'ta txondarrak iñ. 'Ta ikatza, ikatza zeatu, ikatza iñ. 'Ta kargako honembestian. Oain zembatin ez naz akortzen. 
- Lana zun horrek, e! 
- Lana 'ta... Norbatte ber, bizitzeko, bizitzeko ikatza 're ber. 
- Bazterreko iatze pizar guziyak zeatu, geo gaintik orbela bazen orbela... 
- Txondarra itten zen lembiziko eur bat sartu. Eur luze bat erdi erdiyan. Hua, hua izaten 'men zen alkatia. 'Ta geo jiran bueltan, jiran bueltan, embor zarrak 'ta kargatu 'ta geo itten zen iurra puskatu 'ta geo haikin in forratu bezela, gaintikan. 
- Bai. 
- Tantaiyakin 'ta enporratu. Geo hor larri billu zakar puska 't 'ta zakarrakin tapatu dena. 'Ta geo lur pilla bat harrotu lurra, 
- 'Ta lurrakin... 
- 'Ta bayan pasa, lur txiakin dena jira, dena tapatu. Geo erdiyan gurutzia, gurutzia, gurutzia, gurutzian... Zea erdiyan, zea, zolua du gotti tximiniya atea 'ta handikan bota geo zea, brasa. 'Ta geo brasa sua hartzen zunin, tapatu. 
- Arrisko errin e? 
- 'Ta geo ixkiñetan zoluak iñ. Ixkiñetan handikan kia atetzeko. Ixkiñetan zoluak iñ 'ta. 
- Harrek lan haundiya zun. 
- Ba, hua itten 'e... Len 'e gizon tontuk zin, biño... Hua itten 'e jakiñ in ber da, e! 
- Bai, 'ta hua ioziñek ezin du iñ! 
- Bai, ioziñek ezin du iñ! 
- Posible du, ez, itzali 'ta dena bertan geldittu, 'o... 
- Bai 'ta geo... Geo... Zulatu 're itten zen 'ta, zulatu ezkio zembait haizetan mendiyak su hartzeko arrixkua 're bai. 'Ta arratxin 'e bijilatu in ber! 
- Hoi da! Gaiñin eon ber! 
- Zaindu 'ta geo eurra txikittu 'ta pronto jarri. 
- Bai, mantendu. 
- Hua zulatua baldin bazen seittun tapatzeko! Bai, lan, lana... Lan puxka 't. Biño beste lanik ez zen 'ta ohitturak 'e segi hartan. 
- Geo han eoten zinak 'e basuan aitzen zinak 'e arratxin guardiyan! 
- Arratxin 'e guardiyan eon ber. 
- 'Ta han bertan ingo zuten lo! 
- Txabolan, txabolan lo. Txabolan bertan. 
- 'Ta zein zin txondargillik? Izaunak? Bat zea zen, ez? Trumoiyana 'ro... 
- Trumoiya... Bi anaiyak 'ta bestia Nikolax Hiru. Hoik langille polittak zin. Hoik ikatza... Ikatza erra itten zuten hoik. 
Geo, goizutarrak 'e bazin 'ta han Lesakan 'e bai. 
- Uaiñ denak hillak haik, buf! 
- Uan... Uaiñ 'e izango dia noski, biño asko asko ez. 
Oiartzungo mandazainak
Elizondo Lekuona, Domingo
- Ordun ne atta 'ta izautzen zittun harek. San niyon zeakui: "ni 're hola 'ta hola" 'ta "Zeiñ haiz ba hi? " "Ni zea, holokon, Higinion holokon semia" " 'Ta "Joño! Izautzen dit hie atta nik aspaldi! " Bestia zea, Xulua zen bestia. 'Ta bestia Isatsekua bestia. Hiru mandazai. 
- Hiruak auzokuk. 
- Bai. 
- 'Ta nolatan hasi zin... Hasi zinak zein zin? Zue atta 'ta? 'O aurrekuk? 
- Hasi zinin ne attan atta, aurreko atta. 
- A! 
- 'Ta harek 'e... Hua hil zenin, harek 'e hiru mando utzi attai 'ta attak 'e mandukin bizimorua atea. Ioziñ baserritan 'e obra itteko ez baizen material 'ta deus 'e. 'Ta mandukin gottikun mateiala eaman 'ta bettikun ikatza karri. Bai, xoxak itteko biria politta 'men zela. 
- Bai, biño manduak eosten 'e dirua berko zun, e! Attonak! 
- Bai, bai. Bai. Bai. 
- Garaiy haitan mandua eostia ez zen... 
- Zintzo zintzo ibilli 'ta, beti sosak aurretzen. Zerbait tokatzen bazen 'e beldurrak! 
- Geo hoi bakarra ez, kabestro dela 'ta, pasta dela 'ta... 
- Pasta dela 'ta. 
- Atzia dela 'ta. 
- Karo. Mantendu, mantendu, mantenu bea. 
- Pastak Hernanin itten zin. Pasterua Hernanin zen ordun. 
- Pastak zer zin? 
- Pastak, manduan bizkarreko pastak. 
- A! Karga eamateko... 
- Karga eamateko... 
- Haik izaten zuten honen loitasuna bai gutxinin. 
- Bai, beno, lori loriya haseran, biño geo sartzen zen asko. Ttikitzen zen asko. 
- Zea, dena guatakin 'o... 
- Bai, zean, gorruan, gorrun illia izango zen. Ardi illia ez, gorruna izango zen. 
- Gorruna bai, 'ta holaxe pasta berriya bezela 'ta geo perratzia 'ta! 
- Bai, bai. 
- Non perratzen zenittuzten? 
- Itxea tortzen zin. Errentiyan bazin perratzaillik. Bat Oiartzungua zen 'ta bestia prantsesa zela 'ro santen geniyon. 
Erdi betenaiyo holokua zen. Asko zekiyen harek aziendakin. 'Ta haik itxea, itxea tortzen zin. 
- Itxea tortzen zin. 
- Bai. 
- 'Ta Maxalen, ordun Maxalen... 
Mando bat beti aurretik
Elizondo Lekuona, Domingo
- Goiko ikatzan sokatik lotuak. 
- A! 
- Bai, biño beti jenealin bat aurrin, deus gabe. 
- Beti aurrin. Bat beti aurrin. Hua... 
- Aurrea bialiya. 
- A! Nahiz 'ta bestik kargatuk izan. 
- Bai, hua 're kargatua aurreku hura 're! 
- A...! 
- Biño, hoa pixka 't aurrexiotik. 
- A! 
- Beti... Beti aurrin, 'ta ez zenuteke xinistuko nik uan sango 'uten hau. Aurreko manduak ze itten dun. Aurreko manduak pixa itten du be gustoko tokiyan 'ta harek itten badu, denak ingo 'ute. Denak, e! 'Ta hurrungo eunin joten baza, han ingo 'ute, han ingo 'ute denak. 
- Hoi duk marka e! 
- Zu kompaziyo batea, bazuz hemendik Tolosa denak lotuta bazuz, barra, barra Tolosa, 'ta manduak bire guziyak pixallik jongo 'ia, 'ta bakizu pixallik... Pixak 'e iñ in berko 'u be garaiyin, bestela kontu txarra torko 'a. 'Ta horreatikan beti bat aurrin. 
- A...! 
- Beti bat mendiyan beti bat aurrin horreatikan botzen da. 
- Ai ba! 
- 'Ta geo itten da kuadrilla puxkatu 're bai. Beti gutxiyo. Eozeiñ mendi kroskatan 'e, denak pasa arte zu pixkat atentziyo pixka't hartu 'ta bestela, bat pasa 'ta aurrekua bestia tiraka tiritra! Eziñ torri biltzen da, harkaitzan eziñ pasik! Biño poliki, poliki denak hola pixkat atzea beituz... Horreatik sate 'ut ba, ofiziyo pixkat ber dela! 
- Karo, hoi denak jakin in ber dia! 
- Hoi denak jakin ezkio hobia! 
- Karo! 
- Ez dakina ibilko 'a, biño gaizki! 
- Geo, bakarra baldin bada sei mandokin 'ta geo beste laun bat joten bada, bakotxa hirunakin. 
- Geo hirunakin, hirunakin... Haikin aixuo berriz. 
Trebeak
Pagadizabal Artola, Frantxiska
- Hoa zen baliyo zuna. Zerkin ez zen izutzen zena izango. Harriya... Indarra ez zen oaiñ aiñekua ordun, biño! Halee hua galtzeko aiña izaki! Hua tornerua zen! Bea izatez gizona. Lanteiya zakan tornerua. 'Ta ona gaiña tornerua. Itxia iya sateko Txaondo Berri harrek iña da. Halaxekua zen hora. Halaxeko esku-ntzakoa. 'Ta osaba Anjel 'e hala zen 'ta ama guria 're hala zen. Hola berezkua karriya dia, zin haik. 
- 'Ta beste senide... 
- Gu geok 'e gauza pranko itten genun 'ta! 
- Karo, denak izango ziñazten zuek. 
- Batin hariyin 'ta galtzerdiyin 'ta... Iatze lanetako denak itten genittun. Denantzako galtzerdi bana, abarkakin 'o jantzi 'ta bero bero mendira, erki! 'Ta gue ama josten, ze iñ ez zekina berriz. 
- Kontraiyoik ez. 
- Ez, ez. Kontraiyok ez zun izango horrek! Guk esaten bageniyon: "ama, hoixe ze arropa politta! Ordun in ber diazu! " 'Ta tak! Ingo zun seittun. 
- Iual, iuala! 
- Iual, iuala! Iual, iuala harrek. Tela karri 'ta, kampana in ber bazen kampana... Holaxe hartuko zun, tela hola kampanan kompaziyo batea 'ta hemendik hartu 'ta kampana gelditzen baida! 
- A! 
- Geo bi ayeka hoitan puska bana eatsi, motxxio baldin bazen 'ta jesus! Atetzen zittun arropa batzuk! Polittaguk! 
- Aski dotore ibilliyak zazte ordun! 
- Bai. Gu jantziyakin... Ongi jazten giñan bai. Kapotik eta, ze ez zittun itten! Kapa, kapotia be zorro 'ta guzi, aurrin botoiyakin, patrikak barrendik 'e bai... Jesus! Neua 're aski ongi pasatzen genin guk, dembo hoitan 'e! Bi esku patrikan sartzen battuzu barrengo ayekatik ez 'zu hotzik. Buruko zorro 'ta guzi! Aurrin botoiyak, beko hondoaiño lotua, 'ta bueno! Nahi genittun bezelakuk itten zittun arropak! 
Txabila
Pagadizabal Artola, Frantxiska
- 'Ta ze, galtzerdiyak zuek... 
- Nik banekin, neonek. 
- Itten zenun? 
- Bai, bai, bai. 
- 'Ta zuenak itten zenuten... 
- Gizonantzat aski errak in nittun! Hariya geok in 'ta, neonek in 'ta, oaiñ 'e ingo nuke hariya, hariya. 
- Ardi illetik? 
- Bai. Ardi illia, garbittu illia lembizin, moztutzin illeik lakarrenak 'o beeixi, gen itxian izaten genittun. Harrotu eskuz itten genun. Harrotu, orrittu saten geniyon illia... Harrotu hitza. 'Ta geo txabilla. Itxian oaiñikan 'e han dakat itxian. 
Altziberren baitut itxia nik. 'Ta han txabilla hantxe do goiko gambaran 'ta gue gizonak, difuntuk, karri zin bat, haundi xamarra 'ta, san niyon: "Hau haundiya da, hau ez da... Nik... Netzako haundiyegiya hau, zeorrek ibilli berko 'zu! " Nik hola broman bezela. Geo... Deus esan ez ordun, biño, jon 'ta... Berriz jon zenin, tornun iña ekarri zin txabilla bat, dotoriaua arkaztezkua. Brillo gaitza botzen dun bezin dotoria. 'Ta geo bakizu, erditik jarri ber izaten da ziriya, kakuakin. Ez zenun kusko igual... 
- Erretratutan 'ta iual... 
- Zuek ez 'zute jakingo biño. Geo erdiyan xolua iñ, kakua handik sartu, 'ta jesus! Oaiñik hantxe do! 'Ta geo handik atetzekun, zeai gotu ziyon ordun, e! Guriai! Bea 're pranko antza zuna zen Manolo bea 're. Pentsa 'zu! Jakiña, kaku hora hausteko beldurra nombatte, hala zola! Hola izaten baizen. Hautsitzeko beldurra! In zun, etzanta jarri, handik ateta, xolotik, 'ta sokakiñ 'o denak billu billu iñ 'ta txabilla billua hantxe do. Oaiñ 'e halaxe eongo da gambaran. Hoi txabilla iñ zin! Hariya dotoriao atetzen zen, berdiña askiya bai harekin! 
- Joe! 
- Ba, holaxe, gu holaxe giñan ohittuk! 
- Hoi da, 'ta txabilla horrek ze itten zun? Hoi da, kardatuta zun hoa... 
Artilea
Pagadizabal Artola, Frantxiska
- Hua hartu 'ta hariya itteko? 
- Zeorrek man ber zeniyon. 
- Hoi da. 
- Hartan 'e artia hoa 're bada. Geo eman ber izaten geniyon... Gue amak zun kostumbria hemen billu, dena, zea hari harrotu hora. Guk bate billu gabe pilla hartu 'ta aitzen giñan, ongi harrotua, e! Hoi bai. Segi, hariya itten. Ra ra, hondoaiño istanteko itten baita. In ber ziyon goiyan kontu, eskapo in gabe, hartan 'e ber da kontua, txabillakin. 
- Itten ai zen heiñin biltzen... 
- Ez, ez. 
- Ez? 
- Beko hondoiño iñ arte euki 'ta ordun ez utzi gehiyo. 
- A...! 
- Gehiyo zabaltzen 'ta txabilla billu. 'Ta berriz hasi. Berriz benga, txabillatik, segi, illiakin. Hariya, illia noaiño 'ta bo! 
Itten ez genunik ez zen. Letrak itten ikasi nun nik eta ba! 
- 'Ta denak kolore berakin ingo ze... Geo koloratu itten al zenuten? 
- Koltxak 'e iñ genittun gen ohiyetako, esposatzeko. Haik 'e artillikin. 
- Bai, e? 
- Biño, lurrin jarri zea, xapiya, apropos eosi. Sobrekama bat 'e in nun nik behintzat, dotoria. Oaiñik hantxe eongo da itxian. Jakin nahi nuke zembat traste dakaten oaiñik. 
- Biño hoik itxeko artillikin iñ al zenittun? 
- Bai, bai, bai. 
- Bai, e? 
- Bai, bai. 
- Biño... 
- Izaten baigenun nahikua! 
- A! Biño koloria... Kolore difentik 'ta maten al zenizk... Maten al zenizkaten beri harrei? 
- Ez, illiai ez. 
- Illiai ez. 
- Garbittu ongi jaboiya 'ta urakin, 'ta lehortzen zenin soruan, halako egualdiyakin udara partin itten baizittun dembo batin behintzat! 'Ta halaxe iñ, geo, zea, apropos ekarri tela. (Oratua) 'ro. Nik behintzat, eskutan iña nun. 
- Aski politta izango zen hua! 
- Bai. Oaiñik bizi da hua! Sobrekama 're bai gaiña! Be iuala gaiña, hola bueltan parpaillakin. 
Lixiba eta egurra
Pagadizabal Artola, Frantxiska
- Bai, bai, amai beira ikasi genun! 
- Erki. 'Ta geo zea 're kontatu zenin, goara 'ta nola itten zenuten! 
- A! Kuela! 
- Bai. 
- Zu hartzen ai al za hoi denak? 
- Bai, bai, hartzen ai da. 
- Hartzen ai da. 
- Bai, bai. 
- Kuela saten geniyon lau hanka... Hiru... Hiru hanka izaten, izaten zittun, hoa. Itten genun arropa... Zeatu... 
Kolozkua zeakin garbitzen zen, ai, saten zitzaiyon... Lixiba. Zea botzen zuna, zuriyak. Jarri arropa ahalik eta txukunena gaiñin 'ta geo... Ze jarritzen zen? Lembiziko arropan gaiñin jarri ber zen xapa, xapi garbi bat, geo xakuk... 
Zakukizkua 'ro holokua. Eta geo gaztaiñan zeak ez du baliyo izaten, len 'e san... San nun hoi lengun 'e! 
- Su hautsak? 
- Hautsak ez du gaztaiñanak baliyo! Tinta baitu! 
- Bai, san zenin bai! 
- Ikaarrizko tinta du gaztaiñak. 'Ta bestela itten genun. Beste eozeiñ eur. Urkiya 're bagenun arbola galanta guk ataiyan 'ta. Urki arbola, gue atta zenak, biño denantzat potuk, harrek berriz erain, Garaten izaten zen hor Txantxagorriya 'ro 'ta, harrek itten zittun potuk. Geo gue anaiyak, Anjelek, 'e ikasi zun, biño... Ai...! Denantzako 'ta nik netzako aski politta zen hura, e! 
- 'Ta potuk zertako? Eateko 'ro? 
- Ez. Talua 'ta esnia jateko 'ta, nehi bazenun ura eateko 'ta, eurrezkuk. 'Ta talo 'ta esnia jateko arront ona, zea, potua zurezkua, be kierrakin. Gue anaiyak itten zittun geo abatxak eta. Abatxa, ez 'zu behiñ 'e ikusi? Hua 're urkiyakin iñ ez bazun 'e harrek! Gue... Iña kupela 're bazen, behiñ iña bazutela bakit guri haik. Barrika ttiki bat lembiziko in zun guriak, anaiyak, Olatzeneku horrek. Geo betzi kargako kupela uste 'ut beak in zula. Geo itxea... Itxeako zeakin, mateialakin gaiña. Zalaiyan beko onduan bazen gaztain bat ikaragarriya, 'ta harrekin iñ zuten, in zen betzi kargako zea, kupela. 'Ta bestia, zazpikua, hoa berriz, anaiya 'ta guk iña zen. Joxek iña izango zen. Denak holaxe, denak, denak esku antzakuk izaki! 
- Bai, bai hala... 
- Esku antzakuk eta ba al dakizu! 
- Bai, bai. 
- Iñ itten! 
- Jo! Denak esku onekuk! 'Ta, zea, eurra botzekun beituko zuten illargiyai 'ta Frantxixka? 
- Bai, uste 'ut... Izango zuten, ez dakit nik, gaztaiña 'ta, ze... Hoixe ez dakit sango 'izuten. Haik dena beak bazekiten biño. 
- Hilbera... 
- Hilberin, hilberriyan mugatan 'ta, arbolak bota ber izaten baitia. Uste 'ut haltza 're, hoa 're jakitten zuten 'ta, haltza 're be zea du haltzak 'e. Ez zizu ihartuko hora be garaiyin botzen baldin baa. Hua 're eurra nahiko gorra. 
- Haltza. 
- Haltz eurra. 
Haziendaren kofradia
Pagadizabal Artola, Frantxiska
- Bai. Bai, bai. Biño, oaiñ ez da... 
- Ez, oaiñ ez 'ttugu holako gauzik itten. 
- Tornola 're zu gotuko za ba, zea, e... Kofraiya? 
- A bai! Izaten zen hoa 're! Dembo batin. 
- Hoi zer zen? 
- Haziendan kompraiyia 'ro. 
- Gotzen za zu hoi, nola, nola funtzionatzen zun 'ta gotzen za? 
- Hoi ez dakit ba nik. 
- Hoi... 
- Hoi zer zen, hazienda bat 'o hiltzen bazen, hortako zen zerbatte, ez? Geo denan artin patu 'o... 
- Kompraiya, bai, izaten zen zerbatte... 
- 'Ta geo haragiya 're aprobetxatu igual denan artin 'o hola zen zerbatte, ez? 
- Bai, bai. Ona, ona baldin bazen haragiya. 
- Ona baldin bazen aprobetxatu 'ta geo patu ber bazen 'e, denan artin, 'o... 
- Zerbatte hola izango zen kompraiyan martxa. 
- Zerbatte hola uste 'ut zela hoi. 
- Hala uste 'ut. 
- Bai. 
- 'Ta karo, segun zenei tokatzen ziyon 'ta geo bestiai tokatzin, pues gauz bea, 'ta zeozer hola. 
- Bestiri, bai. Enkantia 'ro ze saten zen? Enkantia 'ro... 
- Ordun seguroik 'ta holokoik ez zen izango (... ) gaiña 'ta... 
- Bai, nik 'e hola dakat aittua. 
- Portu Berrin azpiyan prankotan eondua zea, Iri zarran bat garbittua izaten zin attona difuntu horrek... 
Josi eta josi
Sagardia Olano, Maitxo
-... nahiz eskolan ibili beti pixka bat, 'ta geo geyo. Goizaldea ate 'ta hortxe aitzen giñan,! ay! que rabia josten goizalde arte 'ta aittu! Eguerri jaiak etorri, Xanistebanak etorri 'ta gure izeba? Bazkaltzeko 're astiyik gabe "Bai, bazkal... arratsaldeko... zea bezpeta 'ro ez dakit noa joteko 'ta" aindu arropa josiko dula 'ta oi... ezertako 're graziyik gabetanikan zea... Xanistebanak? Patxara errin bazkaldu 'ta lasai arrayo... keba! Muturka sartu zerbatte jateko 'ta korri berriz 'e arropak bukatzea arratsaldin norbattei aindua "Bai holoko ordutako... " eramango ziyola bere trajia 'ro soiña 'ro zelakua. Bo! ¡Que miseria! 
- Bat 'e disfrutatu ez. Ez jakin disfrutatzen. 
- Haiek hola oittu zien 'ta berak disfrutatu ingo zuten, miño beti lanpian? Bo! 
- 'Ta zer zin? Izeba bat miño geyo al zin ba josten aitzen zinak? 
- Bestia zen izeban ahizpa; soltera. Beakin bizi zen. 
Eliza eta gerra
Egimendia Aranburu, Korneli
- Kongregaziyuk berez zer zin? 
- Oi! Kongreaziyokuk mutillak Luistarrak eta, neskak zea kongreaziyua... kompaziyo batea hamar 'o hamaika izango zittun kuadrilla batek eta beste hamar 'eo beste haimbeste beste batek eta hola. 'Ta hillero, ta hillero jon ber 'zaten zen konfestu 'ta komulgatu 'ta ittea, 'ta hor kompon! 
- Obligaziyuk besteik ez ordun! 
- Obligaziyu... Oi! Oblitu aleiya! Gerra zela 'ta gerra kendu (bideo mozketa) in ber zitzaiyola 'ta ez dakit zer 'ta bakit zer 'ta, "ken kiyon ba jarri yonen bezela! ". Batei san niyon... Batei san niyon: "zeiñek jarri du gerra? " "Ui! ez dakit, hau Madritik etorko da! " " A! ordun jon Madrida 'ta san gelditzeko, hemen ez dugula guk gerra berrik! " san niyon. Ez dakit zeiñ zen. "Guk ez dugula gerra berrik". Lotsagabia izaki gu! 
Gaztiak eta! 
- Ordun ez baziñazten lotsagabik, noiz izango ziñazten? 
- E? 
- Ordun, gaztiak ziñaztela lotsagabik ez baziñazten, noiz izango ziñazten, ba? 
- Oi...! Ez, hala zen. 
Gobada
Egimendia Aranburu, Korneli
- Zuek 'e arropa garbitzen ibiltzen ziñazten kampoko jendintzako! 
- Kampoko jendintzako. 
- Haik ze tortzen zin, udako? Udara pastea, 'o... 
- udara, udara pasata tortzen zinak zin haik 'ta maten zuten arropa 'ta neguan 'e askotan bialtzen ziuten, hango arropak usai txarra izaten zula 'ta honea arropa garbitzea. 
- Zuek usai onakin uzten zenutelako! 
- Ez, han lejiakin garbittuko ziyoten 'ta, guk ez baigenun lejiaik ibiltzen. Guk ibiltzen genun surtako hautsa ona, eurra ona izaten zen 'ta! Hautsa txui-xuiya. suilla 'o kuela batin jartzen genun, 'ta denak xabal-abal-abal han jarri, jarri jarri 'ta betetzen zenin, ura botiz, ura botiz, ura botiz, betetzen zenin, geo surtako hautsa... Egurra 're ona izaten zen, zen pizarra guk herreruk genittun onduan 'ta, egurra ona maten ziuten 'ta, haik egurra 'o zerra... Handik zerra... zerrautsa karri 'ta zerrautsa jartzen geniyon gaiñin eur puxka batzukin 'ta ur berua irakitten bota 'ta hala garbitzen genittun. 
- A! Ura irakitten bota itten zeniyoten? 'Ta ez zun betikan sua eukitzen, zea harrek? 
- Ez, ez, ez, ez, ez. 
- Bota itten zeniyoten ura irakitten! 
- Ur berua... urak irakitten zunin bota 'ta kuela harrek zun azpiyan hola xolo batzuk, 'ta han zittun hola trapo batzuk sartuak. kompaziyo batea, bi... Lau xulo zittun 'ta... 
Bi ta bi lau, lau xiri... Lau trap... Lau puxka hola xintxilik jarri 'ta geo ura itten zen handikan atera, ur berua. 'Ta uantxe ura berua atetzen zen demboan ya eosiyak zozten arropak pronto zozten. 
- Señalke denin pasa zela! 
- Pasa zela ur berua! 'Ta hala geo erreka jon maiyak 'ta denak hartuta 'ta hantxe pantorrilletan ez zen krak haundiyik izaten ordun! Geo han jarri ta maiya haundi bat eamaten genun, maiya haundira bota arropak garbittuta 'ta silla 'o maiya ttiki bat bagenun arropa jotzeko 'ta arropa hartan zea hura, lengo hango usaiya 'ro zea hora kendu, astiñ astiñ in, jo jo iñ, astiñ astiñ iñ, 'ta hara bota 'ta geo anilla pixkat eman 'ta, libre. Han ura kentzen zuten, han maiya hartatik zintzilik betti, ura botzen zuten ta ura botzen zutenin biyurrittu pixkat eta maindirik baratzin zabaldu. 
- Hoi ze itten zen erropa kolorekukin 'o txuiyakin bakarrik, bakarrik itten zen? 
- txuiya... maindirik bakarrak mate 'izkiuten. maindirik eta maindirik eta almoadak eta ontzi trapuk. Bakarrak ematen ziguten. Gaiñekun koloezko 'ta hola ez. 
- Ez, e? 
- Haik itxian itten zittuzten. 
- Biño kolorekuk 'e garbittu zittezken hola? Zuek itten zenuten bezela? 
- Ez, haik ben itxian. 
- Haik ben itxian. 
- Kolozkuak... Kolozkuk nola ez baizun eosi berrik, haik ben itxian itten zittuzten. Bai. 
- 'Ta zuek zuen erropak 'e erropa txuiya hola garbittu zenuten? 'O haikena bakarrik itten zenuten hola? 
- haina bakarrik itten genun hala, geo eamateko, entregatzeko, jakitteko. Batzuk marka izaten zuten, bestik ez, 'ta bestela itxekua, bo! Itxekungatik 'e importa ziun guri! 
- Ahal zen bezela hua! 
- Ahal zen bezela, jaboiya 'ta urakin garbittu... 
Jaio, etxean
Irastortza Artola, Inaxi
- Miño ahal genuna, ahal genuna man. 
- Eta gotzen al za nola euki zenun lendabiziko alaba? Lehen itxian 'ta izango zin? 
- Ez, Barinaga Errenteiyan bazen medikua; Barinaga. Harekin. Lendabizikua zala 'ta komei, bakizu gauzak, lendabiziku fuertexego gauzak izaten diala 'ta zean, eta medikua eaman genun, 'ta Barinaga, harekin izan... 
- Bea eaman zenuten? 
- Bai, Errenteitikan... lenotik faten giñen bijilatzea, alegiya nola heldu zen 'o zer zen, bai, beitzea. Ni esniakin Errentira tortzen nitzen 'ta esne hartzailliak eta giyatzen ziaten. Bai, holako in ber zen 'ta halako 'ta. Klaro, gauzak ondo tokatze 'ia 'ta bestik ez dia ondo tokatzen 'ta. 
- Klaro, baezpare. 
- Baezpadare. 
- 'Ta ongi ate zen? 
- Ondo ate zen, bai. 'Ta bigarrengua 're Errenteiyan bazen pratikantia Don Jose, Don Jose izena zuna, praktikantia zen. 'Ta bigarrena harekin. Hirugarrena; hemen Oiartzunen bazen zea Oñatibia, oain berriro haitakua hil da, hil 'men da. Oñatibia, harekin izandu nun. 'Ta laugarrena... Laugarrena? Horrekin: Barinagakin, 'o Oiartzungukin, 'ta bosgarrena 're bai. 
- Miño ze itten ziñan? Maldaburun bertan euki zenittun 'o meikun etxea torri itten ziñan? 
- Joaten giñan ikustea, bera... hitzeittea 'ta. 
- Miño geo ya eukitzeko garaiyan? 
- Eukitzeko garayin itxian. 'Ta miñak 'o hasitzen zienin ordun jon meikuta. Aber? bai, bai. 
- Len gehinak itxian? 
- Itxian. Denbu haitan dena itxian. Partera saten ziyotenak bazin emakumiak. 
Taloa
Irastortza Artola, Inaxi
- Bai? 
- Bai. 
- Ondo ordun. 
- Beti. Gaxtetan 'de bai. Apetittu ona genun. Talua jaten genun. 
- Pilla'rra e? 
- Talua. 
- Talua? 
- Bai, bai. 
- 'Ta talua...? 
- Talua, artua errotea eaman. Artua itten genun zelayian 'ta errotea... hartu, sekatu... seko-ekua, 'ta errotea eaman. 
'Ta han itten zuten iriña, iriñ harekin mahaian... mahai bat horra propiyua 'ta holako xulo bat iñ hola... 'ta han gatza pixka't bota eta bueltan iriña 'ta maza iñ eskuakin, eskuk garbi-arbi inta, maza. Talua hura da. Geo harekin pelota ttikiyak iñ 'ta joka-oka xabal-abal: talua. Zuk e'zenun ingo iñon? 
Karrikako eskola eta harrobia
Zabalegi Lazkanotegi, Joxepa
- Nik ba al dakizu ze izandu nun? maixtra ona. kastillana zen maixtra. Pamplonako alaba. Hua zen maixtra, e! Jo, harrek eakutsi zin nei! Biñon eun bat faltatzen bazenun, itxea abisua, ez eunik galtzeko! Nei. Dena hartutzen nuna. 
- Harrek zu jotia nahi? 
- Hoixe! Bai, haik 'e eakustia... Anaiya zun maisua. 
- 'Ta non maten zuten haik? Non zenuten eskola? 
- Karrikan. 
- Karrikan? 
- Bai. oan pariente batzuk bizi dia haik eskola zuten tokiyan. Bai. 
- Ordun eakutsi 're ongi ingo zun? 
- Jo! Ez zun behiñ 'e jotzen. muttikuk jotzen zittun miño neskaik ez. Keba. Euna faltatzen bazenun, oi...! Santen zun, ez faltatzeko, e! Bestela ez zila gehiyo ametittuko. 
- 'Ta zu gustora joten ziñen? 
- Maixtra ona zen. 
- Ui...! Ni bai. Ni denako pronto nitzan holakua. Saltxera xamarra. 
- 'Ta nondik joten ziñazten, zeatikan... 
- Kamiyoz kamiyo. Harrobiya nola da? 
- Bai. 
- Pues harrobiyan tartetik. Harrobiko langillik 'e han aitze 'izkigun ejuka. Zea, ordun lana itten zen harrobiyan e! 
Bagoiyak Hermoso saten ziyoten batek ibiltzen zittun bagoia harriz kargatu 'ta "hermoso" norbattek eskribittu bagoiyak. 
E' zitt aztutzen... Hai parrak itten genittun guk! "Ez al zen zu miño hermosogoik hemen letrerukin" "(... ) Jarri zin nei, akatuko ñet eunan batin". 
- 'Ta pertsona aitzen al zen haikin bultzaka... 
- Bultzaka bai! Be ruedakin 'ta. Biño llanun, e! Llanun! 
- Bai. 
- Eta geo izaten zin, berriz, kaminero in ber zutenak, goiyan itxia bazen, harrobiyan, harren bazterrin hola txabola bat, 'ta han bizitzen zin. 
- A bai, e? 
- Zeak, geo kaminero 'ro ai ber zutenak. Bai, nik ne koñadua, oaiñ hilla do, biño bai, hala in zen. 'Ta andregaia 're handik in zun, ne ahizpa, oaiñ biyek hillak dia! 
- Eta geo ze itten zuten, haik trenea kargatu berko zittuzten? 
- Bai, bai, bai. Geo trenbirez. Errentiko kargadora 'ro... 
Auzoko haurren maistra
Zabalegi Lazkanotegi, Joxepa
- Biño nik galdetzen nizun Joxepa, zu, zu maixtra ziñala. 
- A! Ni maixtra, bai. 
- Han Arandanen, itxian bertan maten zenun? 
- E? 
- Itxian bertan maten zenun eskola? 
- Bai. Itxian bertan. Herritik abixtu ziten. Nik eskola ona nula 'ta umik gaizki zoztela. 
' Ta neria 're banun 'ta... 
- Eta, 'ta nondik hasi ziñan hairi iakusten? libruk 'ta bai al zenittun? 
- Neonek afiziyo haundiya nun eskribitzeko 'ta. Bai. Hoi berez 'e ber da, e! 
Gaiñekun, afiziyua 'ta pazintziya 're ber da! Nik ez nun umeik sekula jo izandu! Ona esan in ber du! Nik maixtra ona izandu nun, neonek egiya san. Harek 'e sekula ez zun jotzen umeik. 
Karabineroak
Bikandi Aristizabal, Maitxo
- Ttikitan jostatzen 'ta ibilko ziñazten? 'O ttikitan 'e lana? 
- Ttikitan amakin ioten giñan gu, itxian iukitzen ziguten. Bazterreko bizitzetan zeak izaten zian ba, karabineruak eta hola. 'Ta gu umiak kampotik torritaku hoik... Ordun denak... Uan denak izango dia gaixtuak, biño ordun haik lotsagabekuak 'o, gaizkiyo hitz eiñak eta hola. ' Ta gue amak iukitzen zigun itxian, ez haikin gaizki ikastetik. 'Ta hola. 
Karabinero tartian bizittu giñan urte... 
- 'Ta non zin ba karabineruk? Ze itxetan zin? 
- Leno bakotxa be itxia billatzen zun tokiyan. 
- A, a! 
- 'Ta geo guardiyak eoten zian berriz, geo karabineruk erretiratu zian 'ta guardiyak eondu zian kontsejupian. Goiko xaloi hartan ioten zian. Han bizitza batzuek bazian 'ta haitan batzuek, 'ta solteruak eta behintzat, beste sala bat bazen 'ta han ioten zian. 
- A! Kao, ze kartzelak 'e han zin, ez? Ayuntamentun? 
- Bai. Kartzela 're han zen. Kartzelako gambara. Ui...! Zeako, ayuntamentoko gambara. 
- Zuk aittu izan du al 'zu, oain esan 'zula gambara, norbattek ez al zun eskapo iñ? 
- Eskapo ez dakit, biño leiyotik gaiñea atera, luzerotik eta ejuka 'ta sumatu zuten, erdi mozkorra 'ro jona, eamana. 
'Ta ikusi zutenian korrika hura harrapatzea jonak. Leiyo... Handik salto ingo zun pentsamentuan 'o. Nik hoi aztua nakan, hoi san zunin akortu naz. 
- Ni, attak 'o sana, bai. Bai, hoi da, 'o teillatoa ate zela, 'o... 
- Bai, teillatoa, luzerotik teillatoa atera. 
Urkabera jostatzera
Bikandi Aristizabal, Maitxo
- 'Ta geo zaharra... Zaharrak gaztiai zaindu 'ta ingo ziyon, ez? 
- Hoixe! Zarrenak bestiai 'ta, pixkan pixkan denak bata bestia errepetu. 'Ta kalea ez jotiatik, gaizki ikasi besteik ez zela itten, 'ta Urkabea! Pasiatzea. Eskolatik atetzian, zarrenak ttikiyak hartu 'ta Urkabea. E... Auzuan lau bizitza giñan 'ta lautatik hiru karabinero 'ro holokua izaten genun. 'Ta mingaiñ zikiñ holokuk izaten baizin, dembo batin behintzat, uan ez dakit nola izaten den jendia. 'Ta halakukin ez juntatzeatik 'o gehiyegi, Urkabea jon ber izaten genun. Merinda man eskura 'ta Urkabea, eskolatik atetzian, hala! Gaizki ikasteko beldurraz Urkabea errezatzea. 
- 'Ta hala itten al zenuten? 
- Ez dakit ze itten genun. 
- Jostatu ingo zenuten. 
- Jostatu. 
- Geo han izango zin... Bueno oain... Ez dakit ordun izango zin. Gaztaiña 'ta ba al zin ordun Urkaben? 
- Ez. Geoztik jarriyak dia. Leno zena piñua. Han denian, Urkabeko beko ayekan dena piñua. 'Ta piñu aldi bat botatzen zutenian, bestia 'ta hola. 
- Ordun... 
- Ordun 'e bizi. Potaje puxkat ematen baldin baziguten 'ta ahal zenetik eman 'ta. 
- Gose asko pasik al zazte? 
- Ez, goseik ez. Gosia ez. Potajin faltik ez. 
- Potajia seurua! 
- Seurua. 'Ta gue anai zarrena Donostira joten zen lanea 'ta Dono... Bizikletan ibiltzen zen. Bizikletan 'ta handik etorri itxea 'ta ez zun harrek be zeatuko, merin... Beno, akaso zerbatte merinda eamaten zuten e! Biño torri 'ta potajia. Hura aiñakoik bai al zen. Jan ezkeo potajia, ongi iña! 
- Bai. Bai. 'Ta hua beti pronto amak! 
- Amak hoixe! 
- Ama aiko zen sukaldin? 
- Karo! 
- Biño zuek 'e zuen lanak izango zenittuzten? 
- Esku lanak? 
- Zuen... e... Zuen in berrak izango zenittuzten? 
- Bai. Geo kozkortu giñanian nik jerse asko itten nun. 
- Jertxik? 
- Kampoko... Jersiak. 
- A bai? 'Ta non ikasi zenun? 
- Amak eakutsi. 
Etxean jaiotzea
Zalakain Irastortza, Roxario
- Ni zarrena. 
- Ordun bestiy zaintzia 're tokatuko zizun? 
- Bai, denetik tokatu nau. Denetik tokatu nau. 
- 'Ta zuek itxian jaioko ziñazten? 
- Bai, bai. Itxian, denak. 'Ta itxian bizi. 
- Beste senidik nola jaio zin gotzen al za? Etxian? 
- Bueno... bai. Gutxi gorabera. Jaiotzen zinin saten ziten, muttiko bat 'o nexka bat 'o karri zutela 'ta kuartoa joten nitzan 'ta ordun han eoten nitzan neria haikin 'ta, ni kontentu "launak karri izkite" 'ta hola. Gue bizimodua holaxe izandu da. 
- 'Ta meikuk 'ta komadronak 'ta ez zin jongo? Itxekuk launduko ziyoten ez amari? 'O nola izaten zen? 
- Bai. Meikua bertzen baldin bazin eamaten zin miño gañekun itxian izaten zin. 
- Oñatibia. 
- Bai, Oñatibia apaiza, ui, meikua. 'Ta hola. 
- 'Ta geo Don Regino 're bazen? 
- Baita 're, hua 're. 
- Hua zaldiyakin 'o ez al zen ibiltzen? 
- Bai. Hua, zea zittuzten, ez dakit ba nik, ibiltzen zen hua 're, 'ta eamaten zuten itxea biñon geyena Oñatibia gauza hoitan. Bai. Hola. 
- 'Ta geo Iturriotzen mordoxka, zea, haur asko juntatuko ziñazten kalin? 
- Bai, bai, mordoxka juntatzen giñan. Ne erarekuk bagiñan franko. 
- Hor nonguk izango zin...? Dispatenekuk eta zuen...? 
- Bai, denetikan. Hor itxe asko zen 'ta, denetikan bazin. Denetakuk. 
- Geo Garmendin 'de senide pilla bat izango zin? 
- Han de mordoxka bazen. 'Ta denin bazin hor. Etxe guziyak betiak zin. Ez zen iñorre gabe. 
Mojen eskola
Enbil Urdanpilleta, Maria Jesus
- Bai. 
- Noa joten ziñan? 
- Monjeta. 
- Kalea? 
- Kalea. Oiartzungo... Kalea, oan zea Don Manuel bi... Len biblioteka don leku hortan zozten monja Merzedariak eta... Haik eukitzen zittuten orduko e... erareko person batzun zaintze zittuten, bertan eukitzen zittuten eta geo... 
Lembiziko plantan zozten bi eskola. Bat hasiyeretikan komuniyo ttikiya iñ artekuk, han neskak eta mutillak ibiltzen giñan eta geo, zortzi urte ingurun mutikuk handikan atera in ber izaten zuten eta nexkak pasatzen giñan beste eskolara, eskola haundiyagoa, adiñ gehiyoko eskolara. Eta bitan genittun bi monja, eskola ttikiya saten geniyonan Sor Maria Luisa eta eskola haundiyan Sor Maria Elena. Eta han hori, bukatu arte. Eta geo e... Zea, urtian behin tortze 'izkigun superiorak urte guziyan intako lana haik baloratzen ziguten eta... Orduko itten genun eskola dena garbittu. Urte guztiyan guk garbitzen genun eskola, biño superiorak torri ber zuten egunero, oi... Egun hartako itten genun, bueno uan esango genuke bezela, liempieza generala. Eskola dena garbittu eta... 
Eskolan zigortua
Enbil Urdanpilleta, Maria Jesus
- Hoi da, saten ai ziñan garbittu 'ta... 
- Bai...! 
- Berriz san 'zazu! 
- Bai, ba hori. Guk urte guztiyan geonek garbitzen genun eskola eta geo superiorak etorri ber zineko, pues hobekiyo garbitzen genun. Uan saten den bezela, liempieza jenerala ingo bagenuke bezela. Ordun etortzen zin superiora haik, eta... Denak 'o gehiyenak 'o denak prepatua eukitzen genun haikentzako ongi etorriya, kantatzen geniyon eta gen ongi etorriya itten geniyon eta geo ba... Haik jartzen zizkiguten... Ematen genun lan bakotxetikan pizarrea atera eta prueba batzuk eta... Bueno, gaiñekun e... Oso kontentu ibilli izandu naz ni oso gustora eskolan, e... Hango launakin jostatu 're asko itten genun eta bai, e... Erabat esateko, oso gustora, kontentu. Izaten zin, izaten genittun gen kastiguk, gen zeak, esan nahi nuke... Kastigatzen ziguten, miño kastigatzen ziguten zerbatt itten genulako! Ni goguan geldittu izandu dut egun batin pizarran in ber genun zea, e... Hiru 'ro lau artin lana eta genun bat falta, komonea 'ro jon zelako. Eta nik esan nun: " ¡Ba, si no viene que se fastidie! " eta monjak entzun. Eta... eguardiyan, eguardiyan zea bestik itxea bazkaltzea eta ni eta beste bi monjak kapilla zuten goiko pisun eta beak lembiziko plantan bazkaltzen zuten eta bizimodua itten zuten eta geo bazkal ondorin joten zin errezatzea kapillara. Eta jarri ziguten lembiziko pisutikan azkeneko bittartin guri eskailleratan kastigo eta geo beak zazpi monja zin eta zazpiyak guen ondotikan pasa eta kapillara errezatzea. Eta netzako kastigoik gorrena hora izandu zen. Denak han ikustia han kastigatua. Eta geo... E... Madre superiora 'ro saten geniyona, monjan buru itten zuna kapillatikan atera 'ta torri zen eta esan zin nei urruti bizi nitzala eta joteko itxea eta bazkalduta tortzeko berriz. Eta... geo e... Nahiko apurua pasa nun, zertikan eskolatik atetzen nitzanin nik enkarguk eamaten nittun itxea eta ni handikan kastigua hura ordua biño lenotikan altxatu zin superiorak, biño orduko Antoneneko denda itxiya! 'Ta ez dakit nola moldatu nintzan itxian esateko enkargoik gabe zertik jon nintzan, zertikan badakit ez nula esan kastigatua eondu nitzala. Bai. 
- Zerbatte asmatu zenun! 
- Zerbatte asmatu nun. Zer ez dakit, biño zerbatte asmatu nula bai. 
- Eta san bazenun kastigatua... 
Kanpoan errieta, etxean errieta
Enbil Urdanpilleta, Maria Jesus
- Eta san bazenun kastigatu in zizutela? Errita igual? 'O... 
- Bai, ordun... Ordun... Arrazoiya baldin bagenun ta ez bagenun, eta zea gehiyokin, arrazoi gehiyokin beantzako eskolan kastitu zitela esatia netzako 're hala izango zen itxian. Gutxinin bintzat errita. Eta berdin pasatzen zen baita 're adiñeko personakin. Nahiz arrazoiyikan gabe zerbatte itten baziguten 'o saten baziguten, hura ahal baldin bazen hobe itxian 'o gurasuri ez esatia! Zertikan oso gutxitan arrazoiyari kaso ingo ziyoten, gehiyo ingo ziyoten zeiñek esan zun 'ta zeiñ zen persona hori. Bai. 
- 'Ta aittu aittu´re gutxiyo, uan bezela ez. 
- Ez, ez. Ez zen aitzen eta... Ez zen uan bezela hizketan aitzen gurasukin eta... Bueno, e... Esateko iñorrekin ez. Eta geo gaiña beste ohittura bat bazen, guen itxian behintzat, e... Beak ben artin ai baldin bazin e... Hizketan zerbattegatikan ni biali itten ziten beak zozten lekutikan!. Bai. Ez zen uan bezela hau gertatu da, 'o itxeko bateri hori gertatu zaiyo 'ro... Ez!. E... Ixilka pasatzen zen dena. Eta... Karo hoi netzako oso gorra zen! Zertikan igual izango zen gauz bat nik kompreinttu nittekena, 'o... Hura entetuta lasaiyuo eongo nitzana, miñon geo bialtzen zizuten eta ez zenekiyen zertik!. Ez zenekiyen. Eta geo enteatzen baldin baziñan, entetzen ziñan handikan demborata, 'o familiko batek esan zizulako zer gertatu zen, 'o bestela zu bittarti hartan e... Tortzen zizun hura 'o iziñ asmatuikan, "biño zer 'te zen ba nik iziñ aittu nun gauz hori" 'o... 
. Bai. 
- 'Ta karo, 'ta horregatik galdetzen 'ta atrebittu ez. 
- Ez, ez. Konfintzikan, konfintzikan ez, ez. Batez konfintzikan, 'ta... Hori e... Zembaitan pozikan esango, eta esanta lasaiyuo geldittuko nitzan ni neone 're 'ta... San ber niyon persona hura 're bai, miño... Bai, nik uste 'ut hortatikan gauz... Esan nahi nuke asko importik, importik ez zuten gauza askori e... Errezelo batekin gelditzen ziñan beti. Bai. 
Ikasketak, bigarren mailan
Enbil Urdanpilleta, Maria Jesus
- Len esan zattutena, sei urte in 'ta geo hasi nintzan eskolan, biñon... Ni goizian... Goizin eskola joteko eamaten nun esnia. Eta itxe batea biño gehiyota gaiña! Hasitzen nitzan Bordaxabarren eta bukatzen nun e... Don Pablon itxian, Don Pablo Irigoiyen apaizan itxian. Eta geo e... Lentxio aipatu zattuten bezela baita 're, geo eskolatik atetzin berriz enkarguk itxea eamaten nittun. Eta hola gauz asko. 'Ta geo ioziñ abiso 'ro in ber baldin bazen, klaro, ordun batetik bestea jon ber izaten genun 'ta baita 're. 'Ta ni beti izandu naz oso beldurtiya illunduta, eta beti zea hoi izaten nun "jo, gaur nombattea jon ber 'te dut illunduta geo 'ro... " beldurra 'o... Zalantza hoi bai, beldurra, nik uste 'ut beldurra gehiyena. 
- 'Ta e... Eskolan hasi ziñan sei urtekin? 
- Bai. Sei urte inta, bai, zazpi gehiyo, aldeao izango zin. Bai. 
- Eta... Eunero 'ta joten ziñan? 
- Ez, ez, ez. E... Eta behin biño gehiyotan itxekuri atentziyua eaman ziyoten, hori, batzutan joten nitzalako eta askotan joten ez nitzalako. Ni zazpi urte ein biño pixkat lentxiotikan hasi eta hamasei urte arte jon nitzan, biñon hiru hillabetin urtian jon baldin banitzan beste betzitan igual ez. Eta hori, e... Askotan pes zerbatt iñ ber zelako. Egiya da, in ber izaten zen! Zertikan ordun e... Lan asko itten zen eta eskuz itten zen eta denantzako izaten zen lana. Biñon nik uste dut lanangatikan biño gehiyo zela importantziyik ez ziyotelako maten. Ez. Nei... E... Eskola joten nitzan garaiyian e... Itxian doktriña bakarrataz... 
Dotrina, euskaraz
Enbil Urdanpilleta, Maria Jesus
- Doktrina bakarrataz kezkatzen zin. Bi komuniyo itten genittun, eta komuniyo ttikiy hoi itteko zortzi urte ingurun izaten zen, eta... Amona dotriña, beno, dotrika ez, errezatzen eakutsi zin. Eta geo hamabi urtetan komuniyo haundiya, eta klaro, ordun eskolan dena erdaraz itten genun eta... Eskolan jarri ziten, jarri ziyoten itxekuri aukera 'o erdaraz e... Ikasteko errezuk eta dotriña beak eakutsiko zitela, 'o euskaraz in nahi baldin banun itxian ikasi berko nula. Eta... Amonak eakutsi zin errezo denak eta dotriña dena buruz, beak buruz zekiyen. Ez zekiyen... 
- Euskeraz zekin? 
- Euskaraz. Eta... Ez zakiyen beak letzen 'ta eskribitzen, biñon dotriña dena buruz zakan, zakin eta... Dotriña eta elizako kantak, eta bertso zarrak. Haik aittuta ikasiyak izango zittun eta... komuniyo haundiya itteko garaiya torri zen eta... Ordun... Bestik, ne adiñekuk komuniyua ittea monjatatikan denak joten giñan, biñon zea, besti denak doktriña erderaz ''ta nik euskaraz. Eta... Apaiza Don Jose Luis Lekuona genun, arrontin apaiz ona, haundi bat. Enbil ttiki deitzen zin. Eta... Apaiz haundi bat, haundiya beziñ ona. Oiartzungua zen eta... E... Monjak kezkatuk, karo beak ez ziten dotriñik hartu 're itten eskolan eta bialtzen ziten... Bialtzen zuten nekin batin Estankoko Ana Mari, ni biño gutxi da zarraguo eta hora bialtzen zuten aber doktriña zea, doktriña bai 'te nekiyen. Eta horrelaxen in nun kumuniyua, amonak eakutsitako errezukin 'ta dotriñakin. 
Eskolako kontuak
Enbil Urdanpilleta, Maria Jesus
- Eta, hoi kumuniyo haundiyan. 
- Kumuniyo haundiyan. 
- 'Ta kumuniyo haundiya iñ 'ta seitzen al zen eskolan? 
- Bai. Hamabi urtetan itten genun komuniyo haundiya eta hamasei urte arte jon nitzan ni. Biñon, ikasi oso gutxi. Oso gutxi zertikan... Hoi da, ez nitzalako joten. Bai. 
- 'Ta doktriñatik aparte ta ze, ze ikasten zenuten? 
- Ba... E... Hasitzen giñan kartillatikan. Kartillatikan... Zea lembiziko numeruk eta hoik ikasten genittun eta geo hurrena izaten genun katona. Bai. Katona izeneko liburu bat eta ya harrek jartzen zun e... Denetikan pixka bat. Zea bakotxetikan, asignatura sango... Uan saten dugun bezela, hortikan pixka bat kartzen zun gehiyo. Eta... Ya hori beste mailla bat zen. Eta... Ordun ya eskribitzen 'ta, 'ta geo ya hurrena izaten zen enziklopedia. Eta horrek ekartzen zun denetikan. Bai. Historia Sagradatikan hasi eta beno, gaiñeko zea, laburtua, laburtua biñon bai, gaiña liburu berin izaten zin historia eta hori dena, eta zeak, matematikak 'e bai, uan saten dugun bezela. bai, dena resumittua, biño hor ekartzen zun. Geo ya ordun hasitzen giñan ba... Problemakin 'ta hoi denakin. Ordun eun batin diktatu asko itten genun, e.... Monjak letu, Sor Maria Helenak eta guk diktatu. Eta nombatte ni aspertua nozen eta san nun: "ba! Ingo dut, hiru zeak, este... Hiru... " e... 
- Lerro 'o linea? 
- Ez, esaera zen: capital de España es Madrid 'ta nik san nun: "ba! Lembizi capital... España, capital 'ta Madrid", biño hasi nitzan orden hortan: España, capital, Madrid 'ta saten nun: "ba! Hola laburruo ingo nau" biñon hiru relotan 'o in nun ongi, biñon handikan betti Madiriz, Madiriz, Madiriz... dena! Bueno, beste kastigo bat! 
- 'Ta ze izan zen kastigua? 
- Ba berrogeita hamar aldiz ittea! Bai. 'Ta holako lanak eamaten nittunin itxea ittea. 
- A! 'Ta itxian iñ ber! 
- Itxian iñ ber! Bai! Klaro, e... Gaiñeko lanak in ber nittun eskolan eta hoik eamaten nittun itxea 'ta ni iñorrek ez zin galdetzen zer itten ai nitzan 'ta deus'e. Ni hantxe Madiriz-n tokiyan Madrid 'ta Madrid jartzen. Bai, 'ta gauz hoik uan gogoratzen 'ttut 'ta parre itteko gogua maten nau. 
Ikasketen jarraibidea
Enbil Urdanpilleta, Maria Jesus
- 'Ta geo zortzi urtetan, komuniyo ttikiya itten zutenin atera itten zin handikan. 
- 'Ta haik noa joten zin? 
- Pes haik joten zin... Ordun eskola partikular bastante zon Oiartzunen. E... Iukitzen zuten Mitxelenatarrak, e... Josu dentista 'ta beno, dentista mekanikua 'ta Josu 'ta hoiken amak eta izebak, Mercedes 'ta Maritxuk, uan Zamateta don itxe hortan bigarren pisun eukiten zuten, haik, e... Geo... Zamo Zamoko maistrak 'e partikular ematen zun eta geo Minatako zerbatt, e... Ez dakit, e... Zer kargo zun e... Minan horrek, e... Arbelai oi... Luxia saten geniyon, eta kimikua 'ro hola zen zerbatte. Eta horrek 'e maten zun partikular. Ordun eskola partikular bastante izaten zin. 
- 'Ta neskak 'e joten zin haita 'o mutillak? 
- Mutillak generalin. Bai. 
- Ofiziyua ikasteko 'ro hola? 
- Ez! Ofiziyua ikasteko ez, eskola partikularrak zin, itxian ematen zittuten. Hoi lembiziko preparaziyu hoi! Gaiñekun ofiziyua ikasteko 'ta ez. Ofiziyua 'ta ikasi ber zutenak Oiartzundik jon in ber zuten nombattea. Geo eskola publikua izan zen beko plazan, biño hoi lenotikan zen. Bai. Eta geo ondorin 'e izandu zin, biño momentu hartan ni eskolan nabizela 'ta hoik akortzen naz gehiyo, beste batzuk igual, biño ez naz hoitaz hambeste akortzen. 
- 'Ta ikasketakin jende gutxik seittuko zun arrontin! 
- Bai. 
- Emakumik gutxiyo oaindik. 
- Bai. Ikasketakin gutxik seitzen zuten eta jon ber izaten zuten hemendikan derrior Donostira gutxinin. Bai. 
- Geo gehiyenak josten 'o hasiko zinazten? 
- Bai, bai. Hoi bai. 
- 'Ta hoi seidan izaten zen, 'o... 
- Bai. Bai, ni bintzat, ni bintzat, bai. Beno, igual da hamasei urte arte ibilli nitzelako 'ro, biño bai, segidan. Bai, neria bintzat, hala izandu zen. 
- Gaiñekun burutik pasten al da, seittuko nuke ikasten 'o... 
Kalean jostatzen
Sagardia Olano, Maitxo
- Jo! Juerga errak pasatzen genittun haiekin, ene! Zinturak lotu... pero, eske ateratzen giñan... arrosiyua izaten zen illunabarretan, 'ta arroxiyoko aitzakiyan atera, arrosiyoa joteko, 'ta juntatzen giñan mordoska, neska mordoska, launak 'ta denak hortxe, zea, geo neska 'ta mutil, juntatu 'ta Paul hoi tartin izaten genun: zinturak bildu elkarrenak eta estatua hor, horren goiti bera bota 'ta Donfelizeneko zeiai, oain jardiña nola in dute, Donfelizeneko itxia horrei aldabai lotu zinturak 'ta gu estatuan atzin gorde; ta-a-a, aldaba jotzen genun... hor 'ta beste... Muguruzanin 'ta bueno! Muguruzanin 'e aldaba gaitza zun atiak eta elizan aiñako hola zea bat bada hor eskalletan gotti iyota petrilla gisako bat? Haren atzin gorde gu 'ta gauza berdiña hairi 're 'ta "¿Quien es? Zein da? " 'Ta gu erki, zein den, zea gorde 'ta zinturakin tira aldabai... iñorrez han! Miño guk, jesus! Zenbat holako pika... zeak... pikareskiyak itten genittun, bueno! Eta gozatzen giñan! ¡Que bien lo pasabamos! 
- Gañea haur asko juntatuko ziñazten plazan 'ta? 
- Laun asko. 
Neska-mutilak elkarrekin, baina gordean
Sagardia Olano, Maitxo
- Lagun asko, juntatzen giñen bai. 
- Kozkorriya geitza izango zen? 
- E? 
- Kozkorri geitza izango zela inguru hontan? Oain 'de bada miño... 
- Juerga geitza! Antonenekui 'ta... geo prendak itten ere bai. Prendak! "Anton, Anton pirulero. Cada cual, cada cual, aprende su juego" eta hortan, geo galtzen zunak, prenda in ber zun 'ta "bueno, jon ber 'zu holako tokita, 'ta in ber 'zu hau galdetu" 'o besteta... Antonen kanta, "Anton, Anton... " zen 'ta Anton: zea, neska hoin attona zen, kaxkaxuia zen. 
Dendan hor eoten zen, 'ta hara jon 'ta "Aizu, Anton gazta zuria" ez "Zenbatin saltzen... " ordun, cada... bueno, oan beste modurako gauzak itten ttuzte, miño ordun gu gozatzen giñen prendak itten, bueno! 'Ta eoziñei: "Bueno, hola jon ber 'zu oaiñ horrea jon ber 'zu 'ta hoi galdetu ber yozu horrei 'o hau iñ ber yozu". 
- 'Ta errita emango zuten zarrak? 
- Bai, noski! "E, zea, ze ibiltzen zazte hemen, zea hola 'ta hola? " Miño gu... ume kontuk! 
- Miño zarrai 'ta errespetu geyo? Jende helduai errespetua... 
- Bueno, baiño gaixtakiyik, gaixtakiya preziso ez genun gauza txar... gure juergarako. Haiei ez zitzaioten ondo iruittuko miño bueno! 
- Zuek erki pasa? 
- Bueno! Hay cada cosa... jesus! 'Ta gozatzen giñan erki! Bueno! Neska 'ta mutil. 
- Denak nasiyan, ez? 
- Bai. Miño itxekun 'ta zeak... ixillik eta hola. Mutillakin 'ta ibiltzeko? Itxekun 'ta ixilik! Ez gaur bezela zea, neska 'ta mutil ez dia... ez zen ibiltzeik. Ibilliko bai pozikan egunez elkarrekin miño, gordeka 'ta hola. 
- Miño hoi ya kozkortuta? Ya neskatxa inta? 
- Bai, bai, bai. Hamasei-amazazpi urte 'ta. 
Trajeak eta berokiak
Sagardia Olano, Maitxo
- Eta biyek aitzen zin eakusten 'o nola banatzen zuten lana? 
- Ez batek zekiyen... zea... bestia 're hor aitzen zen, elkarrekin aitzen zin, miño harek gehiyena plantxa 'ta horrela. 
Plantxako asko baliyo zun, arropa josi bakarra ez, plantxa 're in ber da geo! Entregatzeko 'ta. Bueno! Hor garaia hartan, esto, Aste Santurako 'ta ze traje pillak josten zittuzten. Ordun ez zen jendia sastreira joten. Komuniyuko 'ta, Aste Santurako 'ta, gizasemin trajik eta, gure izebak... iñun ibili gabia zen zea e! Ikasten. Berezko zea zun, berezko doaiya zun, izebak bai. 
- Amakin 'o ez zun ikasi? Beak ikasi zun? 
- Ez, bere-erezkua zun, oso, zea... eta zenbat gero, Aste Santuan, leno san zattut, trajik: Erramu Eguneko 'ta, zea prozesiyoa joteko 'ta... O! Ze kanbiyua gauzakin! Prozesiyo zea, Aste Santun, bueno! 
- Ordun denak illunak ingo zin ba! trajik? 
- E? 
- Denak illunak ingo zin, Aste Santuko itten bazin? 
- Ez, ez, ez, ez... grisa! Grisa gehiyena, rayatua 'ro lisua edo, grisa gehiyena. 
- 'Ta askok traje bakarra izango zuten bizi guziko? 
- Ordun ez zen... sastreira jende aberatsa jongo zin miño gaiñekun. 'Ta mutikozkorrak Komuniyuk zila... geo Eguarritan 'o zean Ama Birjiñ euna, Kontzeziyoko, zenbat abrigo jesus! Miño gau 'ta egun, hor, ui! Bizimodu latza! 
Negua 're? Oaiñ ez bezelakua 'ta teillatutik betti ziriyak iñak hola... teillatua genun libre, ez zea itxiya. Teillatua hau bezela, hola... 
Errotaberriko arrandegia
Arbelaitz Sarasola, Rufino
- Oain Pitusa don tokiyan itxe ttiki bat zen. Itxia, errota 'ta gu errotan bizitzen giñanak eta jornala man berrin gau 'ta eun lanin. Jelakin atetzen, ni muti kozkorra. Deposittuk hustu 'ta tak tak karri 'ta nik deposittuk bete urakin. Makillakin neurtu goitik zembat neurtzen zun 'ta. Bi laun benga lanin, atta semik eta. Ordun guria in zen zeatik, petxotik jarri 'ta hartatik izorratu zen. 'Ta geo zea "pulmoniyatik hil duk", pulmoniya bai erki! 
- Bai pulmoniya 're bai, mantxa... 
- Lanin izorratu! Gau 'ta eun lanin! Barkuk baizittuzten beak hoik. Errotaberrikuk eta Olaizola y Madrazo'ro zea, barko... Pareja zutena. 'Ta karo, pareja zeatzen zen demboan arrai benga arrai guziya honea kartzen zuten 'ta hemen beexita jarri. Honoko, Aingeruko ondoko itxe beltz hoik eta guriak txatarreiya dakaten hoitan 'ta. Oain jendik aprobetxatzen 'ttu erki! (ze arrai usai... ) saten ziyoten holako peskadillak tripa lertua baldin bazun, kajea 'ta lurrea dena, lurran azpira. Lurra, kriston indarra arraiyak, e! Arrai pilla erra bazin hoitan sartuak. Zapo buruk bai, holakuk! 
Mekauen! 'Ta geo arto tartin igual zeak zakurrak jun 'ta. Biño pilla erra arraiya! Josus! Hamakin bat kamioika arrai kartzen zuten horrea. 
Bataioa
Berrondo Iartzabal, Luixa
- 'Ta bataillatu hurrungo eunin in ber zen! 
- Ordun bai. 
- Bestela? 
- Ordun bai. Ordun ziorra 'o, ez dakit ze izaten zen, bronka, errespeto haundiya zen! Egualdi ona bazen, txarra bazen, mantoiyan billu, 'ta ez zen zeik, e! Taka taka taka taka. Oseake oiñez ekarri ber zen. 
- Ama ez zen joten haurrakin. 
- Ez, ez. Ama eun batzutan oyin. Oain jeikitzen dia auro! Pizkorruk dilako, biño oyin, oyin. Zazpi eun nei aindu ziten oyin. Eta ordun diferente izaten zen. 
- Atautxiya 'ta amautxiyakin joten zin, ez? Bataillatzea, 'o... 
- Madrina. Bai, iñudia haurra eamateko, familikon bat 'o beste bizitzakua... Kompaziyo batea gue itxian izango zen seguraski, guk bi bizitzako baserriya genun. Hango amona zea, komadrona. Komadrona hango amona, eta geo hurrungo eunin bataiyua pues hango amonak 'o hango... Beste andria 're bazen eta geo atautxiya 'ta amautxiya. 'Ta ingo zuten Matteonin 'o Txikierdin 'o merienda lege bat eta bueltan bueltan etxea. Eta gehiyo ze... 
Zamora
Berrondo Iartzabal, Luixa
- A, bueno, ya geo... 
- Jaiyo ziñan baserriya 'ta... 
- Eta baserriya nolakua zen nahi 'zu jakiñ? Nik izautu nun baserriya sukaldia bian zula. Beko suakin, argiyik gabe. 
Ura bai, zergatik teillatoko... Entornua 'o buelta teillatokua zinkakin zeatu 'ta deposito haundi bat zen 'ta depositun ura bagenun. Oseake ura bagenun, biño argiyik ez. Argiya kinkiya, kandela... Ni oaiñ eoten naz harritzen, uaiñ hoimbeste su aitzen den kontutan, ordun itxiak su nola ez zun hartzen! Ze gambaran belarra eoten zen! Katuak toki guzitan bazin, 'ta katuk su ondun. 'Ta nik uaiñ asko pentsatzen dut, e! Ni ez nake biziko oaiñ han nei halako kezka ematen nau. Oaiñ pentsatzen jarrita e! Eta atiak erekiyak noix-ahi. Lasai torri zitteken nahi zuna 'ta bazter batin lo iñ 'e bai, lo 're bai. Oseake, trankilli... Trankillidade osuakin. Eta akortzen naz, su harrek nola zun latza goitik bera, oseake bian, hoi hor don bezela, eta geo hoi biño saliente haundiyokin zun hola tximeneta bezela eta handik latza deitzen geniyon guk, zen burni bat, hola kako batekin eta han e... Handik zintzillik jartzen zen eltzia. 'Ta eltziak izaten zin lurrezkuk ordun! Eta gue beste bizitzan txakur bat bazuten, este... Oillaor txakurra, beti gosiak eoten zena, eta sukaldia bian hola, bian baizen, erekiya harrapatzen bazun, eltzea joten zen! Eta burua sartzen zun eltzian eta klaro, hua berua nola baizen, trik, (sugorriyai) tiki taka 'ta eltzia hausten zun, ama tripak jaten! Batetik eltzia hautsi 'ta bestetik potajeik gabe eguardiko! Oseake... Biño pakin, e! Ez zen haserretzen gue ama, e! Ez zen haserretzen. Geo noizpatt sortu zin zeakuk, portzelanazko eltziak sortu zin, biño lendaizi nik lurrezkuk izautu nittun, e! Eta geo bai, ya geo obra in 'ta sukaldia gora iyo zen 'ta ya ekonomikakin. Ya kambio. Ordun haik ekonomikak zun deposito ttiki bat onduan, eta ze garbitasuna ingo geniyon depositu harrei, bajatzen zijula ura, gaiñetik bota beti, gaintik bota beti. 
Oseake ur hua epela. Gaiñekun ur hotza eta ekonomika 're iñ in ber zenun! Zeatik nik oaiñ esaten dut, nik oaiñ botoiyai man eta in ber bazu kamamillo bat, in ber bazu kafesne bat berotu, ez zattu ezer kostatzen. Ordun salto iñ ber zenun 'ta geo ipurdiya garbittu gaiñea ontziy harrei. 'Ta oaiñ hala guztiz 'e kafeteira, zeatzea. 'Ta hor zein joten zen ordun gosaltzea kafeteira? Nadie. Horregatik, in dun difentziya. 'Ta geo, pues... Elkarren arrimun, ni ne anai difuntukin, hogeita bat hillabete 'ta bestik inguru hortan. Sei giñan, e, segido segido zeatuk. 'Ta sei... Bueno ni jaiotzeko anaiya bazenittun osaba 'ta izeba neska zarrak eta haik ilusiyo osuakin Txaparrea ekarri. Hua hor 'ta ama ya geldittu zen nekin bakarrakin, biño geo hala 're bost izandu giñan eta bost urtetik seira eskola hasten zen. 'Ta ordun Tolareberrira. Biño ibilli ber izaten genun Tolareberrira 're gue itxetik... 
- Hua zein da, Zamalbideko hua? 
- Bai. Ez ziun deus kostatzen gui ordun ibiltzia. 
Euskara galarazita eta gaztelaniaz jakin ez
Berrondo Iartzabal, Luixa
- Bazkaltzea 're itxea tortzen giñan, e! Eta hala, pues nik betzi urte arteiño. Biño betzi urtetan osaba bat bagenun apaiza, eta harren desiua zen nombatte denai estudiyuk matekua, eta anai zarrena apaiz, hua ni biño leno jona zen seminaiyoa eta nei betzi urtetan Donostira eaman ziten en el Paseo de Francia Las Teresianas. Interna! Erderaz ez nakila! Gaiña obligatzen ziguten, e! Eskolan desdeluego ordun ezin zen hitzik euskeraz iñ, anillua maten ziguten. 
Eta anillua maten zigutenak eta azkeneko anillukin gelditzen zenak atetzeko garaiyan, zigorra! Eta bildurrak, hitzik itteko bildurrak! Karo, ez genun hitzik itten bildur horrekin! Eta geo hara jon, ama difuntukin, akortze naz, eta han ate zin pues una Teresiana, ez zin monja jantziyan, eran vestidas de señorita. Eta harrek hartu 'ta kapilla man zin 'ta: "mira que bonito, mira que bonito! " Nei kapilla man 'ta ni ate nitzaneko ama falta! Y quedate con el pastel. 
Nik itten nittun nearrak! Onez onez hartzen ziten, biño keba! 'Ta azkeneko bronka bota batek, eta ordun kizkurtu nitzan, bai 'ta ya geo betzi urte in nittunin feliz! Ya geo jarri nitzan, biño lendabiziyan... Gorra! Iñor izautzen ez, eta erderaz 'e jakiñ ez! Akortzen naz, lendaiziko urtian bukaeran, kursoko bukaeran, a San Francisco Javier eskursiyua. 
¡Felicidad! Geo autobusa aberittu 'ta autobusa aberittu 'ta berandu torri giñan arratsin, illuna. Eta ailletu giñanin, el paseo de los Fueros beti akortzen naz oaiñik, Buen Pastorreko torria ikusi nunin, san nun: "¡Ya se ve el torre de Buen Pastor! " denak algaraz! El torre! 
Karrera profesionala gerrak etena
Berrondo Iartzabal, Luixa
- Gaiñekun, pues hantxe. Han estudiatu nun para maestra. Lendabiziko urtiak bertan, estudio general, geo urte bat... 
Zertikan hamalau urte arteiño ezin zen maestra hasi, eta hamaiketik hamabira batxillergo bezelako 'at in nun, hamarrekin el ingreso de bachiller, hamaikakin batxiller lendaiziko urtia, biño geo hamalaukin ya majisteiyo. Y ya termine magisterio con diecisiete añitos, diciocho ez nittun urruti juniyun diecisiete, 'ta oktubren dieciocho. Eta geoztik, beti, beti lanin. Non 'o han. En cuanto termine, bukatu nuneko, zeatu ziten. Baten deiya banun, esaminatzeko jon ber zula semikin Madridea 'ta aber jongo 'te nitzan, 'ta hamazazpi urte, ume kozkorra, Errentira! 
Nada, pero... 'Ta geoztik pues que si particular por aqui, particular por alla... Eta geo bertatik deittu ziten, atzea berriz 'e zeatzeko, hara hutsak betetzea joteko. Zertik oposiziyiok... Nik bildurra niyon oposiziyuk aitzen baldin ba... kampoa hemengo jendia jenealin kampoa tokatzen zen eta aitzen zenun... Itxian 'e halatso giñan, biño, behintzat, ez komonik, ez urik, ez ezer 'e, ez... Tokiy hoitan 'ta bildurra niyon 'ta geo gaiñea familitik hain urrutira jotia! 'Ta saten ziten: "In zizu oposiziyuk eta tokatzen bazattu ingurun, geldittu! Gaiñekun, hoeita bat urtekin diputaziyunak bazin. 
Veintiun años, mejores condiciones. Gurutzen zen, Gurutzeko eskolak, ez dakit izautu zenittun zuk, hoik diputaziyuna 'ro hola zin, biño hogeita bat urte ber zen. Eta geo pues, el año treinta y cuatro, termine el treinta y seis, nazionalan oposiziyuk hasi genittun. Lendaiziko ejerziyua aprobatu eta bigarrena itten ai giñala gerra hasi zen. 
'Ta gerra hasitzikin... Se suspendio todo. Geo hala, gerra bukatu zenin, atzea... A! Ordun gerra bukatuta, partikularrak nittun hemen. Itxiita deitzen ziten, kampoko jendia asko zen hemen ordun. Nik ez dakit zergatik, 'o nola 'o, biño hola. Jende... 'Ta deittu iten zuten itxita eta han zeatu nitzan, eta geo... Donde Solchaga sobre todo eondu nitzan. Betenaiyua bizi den lendaiziko plantan, militar batzukin neska bat zainduz,. Pues oaingo neskamik biño hamakin batez okerro! Interna! 
- Biño ¿de ama de llaves eras no? 
- Bai, ama de llaves... Ordun kartzela eamateko mouko inoxentia! Zin jende ona izandua 'o oso aberatsa, biño semen batek (... ) desfalkon bat iña. Nombatte firman bat eskatu 'yo amai, y ya parece que se hundieron. 'Ta ordun ongi bizi zin, biño lengo rangun ez. Eta haik joten zin astero, ben buelta itten zuten, ahizpa bat bazuten militarrakin espostua Donostin 'ta haina joten zin. 
Gerraren mende
Berrondo Iartzabal, Luixa
- 'Ta hara jostea tortzen zen ne ahizpa! Joste ikastea! Eta esan nun: "ni noa jongo naz, ba! " Zertikan Pamplona eaman nahi ziten haik jotikin batin, biño ez nun jon nahi nik Pamplona! San nun: "(... ) Haina presentatuko naz! " 'Ta "bai, bai" san zin. "Bai, bai, guetzat baldin bada, zuetzat 'e izango da" Eta nola baizen taberna eta hara surtitzen baizuten gerrako ber zen suministro guziya, oseake matantza zela 'ta, iñon izatezkeotan, han bazen. Eta han pasa nun. Tropak hemen eondu zin bitarteiño, bildur errakin bai. Akortzen naz, bixika ate zin, ¡ai que horror! Hua miña! 
Biño hango amonak jartzen zin emplasto bat, 'ta aguanta metxa! Eta hango soldaduai, reketiai... Esto... Gu 're gaztiak eta loriak 'e botzen zizkiguten 'ta kontentu! Hala zeatu giñan! Felices. Eta geo handik bukatuta... 
Ugaldetxoko eskola
Berrondo Iartzabal, Luixa
- Handik bukatu 'ta izango zen, nola zen? A, ne kontura ya erabaki nun eskola jartzia. Eta Ualdetxon jarri nun eskola partikularra, biño legalizatua. Eta han jendia izandu nun... Hasta decir basta! Zertik lepotik goraiño kaitzen ez! Geo itxea torrita, berriz... A, bueno geo... Han illunabarrin partikular ematen nun, biño geo ya espostu nitzanin, Ergoingo jendia hasi zen ba! 'Ta Ergoingo jendia ordun izautu nun nik ba! Beintxiki 'ta hoi denak. ¡Ui, menudos trastos! Biño jende majua! Ergoindik 'e jendia dezente zeatzen zen. Eta geo hala, pes, han pasa nittun hogeita zazpi, hogeita zazpi urte in nittun, 'ta hala berra, ez berra, ez dakit zergatik, kuestiyua da, jarri zuten eskola... Apaizak jarri zuten escuela diocesana, oaiñ biblioteka den hortan. Geo Juanito Adurizek konsejuko goiyan, eta geo in zuten nazionalak, Arrauko jendia tortzen zen, Arraun 'e in zittuzten bi, 'ta ordun neska eta mutillak aparte eon ber zuten. Nei inspektorak ezautzen zilako neskak eta mutillak uzten zizkin, biyek iukitzen, oaiñ, zertifikadoik ez zin maten mutillai mateko, neskantzat bakarrantzat. Eta geo zean in zuten, Ualdetxon bertan in zuten, eta Ualdetxon ittikin ya me vi... 
Y dije... Biali ez, porke legalizatua zon, biño jendia bakizu, batea 'ta bestea 'ta bestea... Eta gue Jangoikuk, ez dakit zuk sinistuko zuten, biño nik bai! Eta hau ibiltzen zen Asunzionen eta joten nitzan tarteka pues aber como iba y demas, 'Ta ez dakit hizketan hasi 'ta nola esan, pues ze situaziyotan arkitzen nitzan, 'ta "ya va haber trabajo pa usted" Hamalau urte, han in nittun! Geo jonta... Apuru errakin jon nitzan, berrogeita betzi urtekin, gaixua, e! Biño hiru seme-laba nittun estudiatzen, e! 'Ta berrak itten 'ttunak! ¡Ai, con que dolor! Iñor izautzen ez, 'ta ademas era un colegio... Geo zeatu zen, juntatu zin pobrikin 'ta zea, biño de alta categoria era en un, en una epoca. Y sin ningun contra tiempo y muy bien, gracias a Dios, oso ongi. Geo ate zen lege bat, norbattek bazun poderia, Alcala-amoran norbatt ote zen, que era el presidente de la republica, norbatt ote zen kursillu haik muittu zittuna. Kursilluk in genittunak, aleiya. 
- Oposiziyuk bai. 
- Oposiziyuk, bai, kursilluk. Oposiziyuk. In genittunak eskubidia ganakala, despues de meter un papeleo de mil demonios con notario y todo... 
Baserritarrak ikasten
Berrondo Iartzabal, Luixa
- Kontuk atetzia lurrakin 'ta baserritarrak tortzen zin. 
- Klaro! 
- Eta zea 're bai, eurra kubikatzea 'ta ordun oaiñ aztua dakat, ahora no tengo ni idea de la cubicacion aquella biño libro batetik, zeak, egurra, ordun saldu itten zen eurra. Paota uste 'ut saten zutela itten zutela. Adarrak mozten zizkaten, eta hua panadeitako 'ta, karo, uaiñ eletrikukin zeatze 'ute, biño ordun egurrakin. 'Ta baserritarrak eur meta bat itten zunin, neurriyak karko 'izkizun, hombeste itten du alturan, 'ta hombeste itten du zean, pues itten genittun, behintzat, nolazpatte! (... ) biño gaixtua nitzan, e! 
Maistra ere ikasten
Berrondo Iartzabal, Luixa
- Horrek san al zizun? Ura bota 'ta... ez zen hura ez? 
- A...! Eske... Harrek, harrek problema bat, eta harrek itten zun eosi biño, beak eosten zun biño merkio saltzen zun. 
Kontun atetzen zun. Eta zerbatte aitzea man 'ta bialtzen nun aber ba pentsatzen ote zun ba gehixio eta keba! Beak eakutsi nei. San niyon: "ez al za konturatzen, nola salduko 'zu ba zuk eosten zun, biño merkion? Zertik impuestuk patu ber 'ttuzu, bizi ber 'zu... " Eta "ugarittuta! " Ugarittu, ¿ya entiendes lo que es eso? Bendecida Klaro, esniai ura bota! 'Ta litro batekin itten bazittun... Hoi, hoi sekula... 
Ugaldetxon maistra
Berrondo Iartzabal, Luixa
- Hoi ze izan zen, gerra bukatuta geo san nazu? 
- Bai, bai. Oi, ya tenia titulo! Titulua izatikin! Geo... 
- Lendabizi Parandan'o hasi ziñan, ez? 
- Bai. Konforme, biño eskola erekitzeko laundu zin asko apaiza batek. Apaiz batek Irigoiyen. Don Pablo ez al 'zu... 
Zuk ez. Aitzia! Anaiya zun kontzejala 'ta harrek asko, tramitaziyua harrek laundu zin hua zeatzen. Gaiñekun papera mordoska bat in ber. Biño ezin deus kosta ez zien. Tokiya zen ttikiya, jende asko barriyotatik torriya. Gaixtua nitzan, biño torri itte'izkiten! ¡Mas salaus que ni se! 
- Ez ziñan ordun hain gaixtua izango! 
- Orduko gurasuk haurrai gor ittia nahi 'zaten zun, e! 
- Hortan 'e difentzi erra bada! 
- E? Ordun! Ui, Uaiñ! Nei gaur geo fusilatu ziten! Saten dut. "¡Menos mal de buena me libre! " Uaiñ, tampoco komparatu 're ez, hamabost eun, nik laroeitik gora izan izandu 'ttut, e! 'Ta kartillatik hasi 'ta hasta donde llegues. 
Heziketa
Berrondo Iartzabal, Luixa
- Ordun ez zen rekreoik, e! Pentsa 'zu noaiño giñan, ni baserritik heldu nitzan, eta umik ne zai zozten ya atian batzuk, behintzat, 'ta Don Regino meikua. Motua geldittu 'ta (... ) Ui ama! Ze iñ ote 'ute hoik? Ze iñ ote 'ute? Eta ni ailletzikin aiyo in nei 'ta martxa. Eta san niyoten: "Ze iñ 'yozute, zer zenuten Don Reginokin? " 'Ta... Izena ez naz gotzen, biño san zun: "'joder', san du batek". 'Ta ordun meikua geldittu 'ta: "San 'zak berriz! " Uaiñ san ber hoi! Denak bocajarro, denak bocajarro! Ordun protestaik ez zen eskolan, e! Al contrario, gor iñ e! Gor in! Biño jo ahora... 
- Beste aldea gehiyegi. 
- Geo, oain dona da, dena graduatua, numero jakiña, san nahi zattut, dena klase bera... Leno, berriz, dena difente 'ta deneta ailletu ber. 'Ta ez dela demboik, akortzen naz, komon bat bakarra... 
Gaztelaniaz
Berrondo Iartzabal, Luixa
- Deustako baliyo zuten, tripako miña baldin banu 'ro... Hain itxea joten nitzan, e! Eta ordun filan, errespetoz sartu ber izaten zin. Eta arratsaldin... Goiza baldin bazen, goizin, buenos dias 'ta, dena erderaz in ber zen ordun! 
Euskeraz galaziya! Nahiko itten genun euskeraz, e! Haik hazteko ke remedio te iba a quedar, en fin! Eta gurasuk 'e gehina esijitzen zuna hoi zen, e! Erdera gutxi ikasten zutela! Gaizki ikusiyak! Leno be burua gezki ikusiyak! 
- Karo berrak... 
- Eta mutiku horrek beti saten zun, harrek beti "buenos dias" 'o eta nik "felices" esaten 'ta, amana jon 'ta eun batin: "gue maestra hoi zer den, goizin san buenos dias 'ta "que dices"! eta arratsaldin san buenas tardes 'ta "que dices! ". 
- Harek hoi ulertzen. 
- Zea 're bai potoko potokua zen, 'ta gerra dembun potokoik ez zen, e! Mas bien flaquitos, pero el todavia le veo terziopelozko txaleko batekin, auskalo, amanakin, ordun aprobetxatu itten zin 'ta! Un salao! be tripa haundiyakin 'ta Koxmito nik... Ez jakittetik ze jaten zun, biño, "zuk ze itten zu horren... " Gaiñea kolore batzuk 'ta "horren potokua eoteko? " 'Ta "nik potajia 'ta gisarua! " Los crios son salaus! 'Ta mutillak gehiyo gustatze 'izkit neskak biño, askoz 'e gaiñea, e! 
- Zertik? 
- Mas brutos, pero mas nobles. 
- Jatorraguak dia. 
Oinarrizkoena
Berrondo Iartzabal, Luixa
- A, karo, zuk nahitanahiyez eman berra zenakan erdaraz, e... Kastillanoz man berra zenakan. Eta haurrak ez bazuten - Esto... Dotriña ez, dotriña euskeraz. Bagenun baimena. Dotriña bagenun baimena, biño gaiñekua, ahal zen guziya... Oaiñ euskeraz barriyoku denak, baserritakuk zer! Lana zailla zen. Lana zailla zen! Biño gustoa, gustoa! 
- Material dena 're erderaz. 
- Dena erderaz. Con una enciclopedia, tenias de todo en la enciclopedia. Libro batekin tema guziyak han zenittun, denak. 'Ta geo matematika asko problemak itteko 'ta Bruñol librua ibiltzen genuna. Zertikan matematika asko zeatzen zen, manejatzen zen. Gehina eskribitzen 'ta letzen 'ta zeatu ezkio, gaiñekua ez ziyoten haimbesteko importantziyik ematen, biño letzen 'ta, baserriko kontu hoik, 'ta txekor bat saldu 'ta harren kontua atea 'ta, holako... 
- Bai, bizimoduko ber zin zeak. 
- Hori da. 
- Bai. 
- Hori da. 
- Hoi jakiñ ezkio. Geo gaiñea gurasuk... Hoi da, ez? Nahiz 'ta... Ordun ze izaten zen, hamalau urte arte? 
- Hamalau, hamalau. 
- Biño askotan ya hoi jakitten zenin, atera 're bai eskolatik, ez? 
- Bai, bai! Aurrea seittu nahi zunak. Hamabikuk bazin ya, kompazio batea, modua zunak. 
Lana, ikasketen aurretik
Berrondo Iartzabal, Luixa
- Lanea, lanea. 'Ta neguan berriz hasten zin partikularrea. 
- A! 
- Baserriyan hola izaten baizen, lan gutxiyo ordun. Eta Pikoketatikan etorri in ber zen, e! Nik ordun Pikoketa ez nekin non zen, eta zea, Ualdetxoa 're bai, e! Eta umi haik hola be garaiyin iruitzen ziyoten... Trena hartu nahi izaten zuten eta nik errita igual, oaiñik goiza zela 'ta. Geo konturatu nitzan, gaixuak! Ualdetxotik Pikoketaiño jon in ber da, e! 
Menditik eskolara
Berrondo Iartzabal, Luixa
- Gorra. 
- Bai. 
- Gorra! Bizimodu gorra. Zeatik nik hori saten 'yotet, Iturriotzen, Iturriotzen bertan Estrataburu, Zolotier... Zembat baserri! Bazkaltzea itxea joten zin, e! 'Ta hamabitan ate 'ta ordu bitako bueltan ber zuten. Biño haik arreglatu itten zin. Oaingo umik jar 'zazu korrika! Ni, ni, ni pensar! Oaingo umik ez du baliyo, e! 
- Oainguk eta gu geonek 'e... Ne erarekuk 'ta 're ez, e! Ez, ez, ez. Zuenatik ondoren ya... 
- Gu feliz. 
- Goiz 'ta arratsalde izaten zen ordun eskola? 
- Ordu bitatik lau t'erdita. Arratsaldia. Betzitatik hamabita goizin 'ta ordu bitatik lau t'erdita. 'Ta geo partikularra. Y habia de todo, material pa todo. Haundiyuok beranduo gelditzen zin. 
- Karo, partikularrea jongo zinak, han gelditzen zin, geo... 
- Bai, bai, bai. Bai, bai, bai, bai. 
- Eta zea, eunero 'ta gutxi jongo zin, eunero 'ta! 
- Eunero. 
- Bai? 
- E... Zeatik zin Trabalekukuk zean Trabalukutik eta Frailik hil zen, anaiya, osaba izango zuten haik. "hobe zenuke lana emango bazeniyoke asteko 'ta astian behin torko balia! " Eske Trabaleku... Zuzperregi. Ume latza zen ordun, e! 
Illumpetan 'ta! 
- Eta auzotan eskolak eta bazin, ba! 'O zue garaiyin... 
- Ez. Gutxi. 
- Bai, Portuberrin kompaziyo batea, biño Portuberrin kendu zuten ya! Portuberrin Santander. 
- Bai. 
- Santanderren. Biño Santanderreko pupitrik ne Ualdetxoa karri zizkiten nei. Ordun itxi ingo zen hua. Eta geo bestia hemen Aizabe 'o Aizate 'o... Hor bazen nombatte, hor bazen nombatte mendiyan - Karrika ayekan? 
- Aizate Iturriotzen izango zen. Biño Errentiko partea. Errenteiko partea. 
- Txoritokieta inguru hortan zen nomatte. 
- Txoritako ez, San Markoko ayekan ez, beste Txoritokita. 
- Txoritokita baserriya. 
- Bai. Ingurun hor. 
- Bai, e... 
- Nik ez dakit non den, e! 
- Bainketa 'ta inguru hortan. 
- Bai, bai. 
- Nei eakutsi ziten non non zen han eskola. 
- Bai, bai. Nik neonek ez dakit non zen, biño bakit bazela. 
- Karo pasten dena da, auzotako eskolan, ira... Maestra aitzen zinak, ez zekitela haimbeste, ordun haikin gauza batzuk ikasi 'ta geo igual zuena (... ) 're jongo zin 'o... 
- Dotriña ikasten zuten. Letzen akaso. ¡Lo esencial! Zertik ordun jende asko zen firmatzen ez zekina, e! 
Neskak eta mutilak, bananduta
Berrondo Iartzabal, Luixa
- U...! Galdera, galdera pilla erra bai! Zea, e... Gaiñekun, nexka 'ta muttikuk, bueno, zuk bate ibiltzen zenittun, biño... 
- Bai, banun baimena inspektorana. Zergatik nik estudiatu nun tokiyan, hangua zen 'ta inspektora hoi y de ahi, le conocia y me dio permiso "se tu formacion y te voy a dejar". Biño ordun delitua zen neskak eta mutillak elkarrekin... 
Ongi separatuk 'ta... Negun torri izandu zin nei alguna denuncia tendria zertikan kargatua eoten zen hasta decir basta! 'ta lanin ai nitzala ya ne ondoaiño torriya hua, me quede. 'Ta ya me di cuenta nena bakarra torri zen, oseake aquello ya se yo que fue una... Un soplo soplo. No, no, no, no. 
- Bestela iñorrek, bestela 're tortzen zin, inspektorik eta? 
- Bai. Urtian behingua seuru! Inspetoria tortzen zen! Ez zuten galdera haundiik itten, istoi 'ta abar, biño pixkat hola zeatu 'ta... No. Biño urtian behin jenealin bixita izaten genun guk inspektorina, e! 
- 'Ta zuk separatuk eukitzen zenittun? 
- Ahal genun zeatuna, ahal genuna zertik tokiya 're gehiyegi ez zen. Nahiko juntatuk! Zergatik dotriña 're eakutsi in ber 'zaten genun kumuniyo... 
Maistraren trikimailuak
Berrondo Iartzabal, Luixa
- Separaziyuan 'o hola. Neska 'ta mutilla, 'ta neska 'ta mutilla ez. Ahal genun separaziyo zeatuna. Hemen prueba da, eskolak aparte zin, e! Beko plazan 'e bat mutillana zen 'ta bestia neskana zen. Maria Pilar zeak euki zittun, Gezalak, neska 'ta mutill. Harrek biyek izango zittun noski, bitakuk. Biño gaiñekun hemen, neska 'ta mutill, ez dakit... Ez dakit. 
Nik zertifikadoik ez nun mutillantzat. Un certificado de estudios aparte ate ber izaten zuten esamiña pasata. 
- 'Ta noa joten zin? 
- Donostira. Ez dakit zein tokita joten zin. No se ahora, a donde solian ir, pero hara joten zin, 'ta ni jenealin atetzen zutenin... 
- 'Ta san 'zu Paradan hasi ziñala. 
- Bai, zertik lokala ber, eta Paradan bai, Baraibarrena zen. Paradan... E... Taberna zen, ez dakit zuk izautu zenun. 
- Aitzia. 
- Karo botia do. Eske etxe hoi botia do. 'Ta horrek zun komedoria han 'ta komedoria utzi ziten nei. Han hasi giñan. 
'Ta geo hoi berriya in zuten. Ni jontako tokiy hoi Aldabene. 'Ta hoi berriya in zuten 'ta geo hara pasa giñan. 'Ta han tokiya gehixio bazen, biño gehiyo ber nun. 
- Larogei san 'zu? 
- Bai 'ta gehiyo igual. Neguan gehiyo igual. 
- Asko. 
- Lana osasuna da, horregatik lana in zuek! 
- 'Ta nola moldatzen ziñan larogeikin? 
- Pues yo no se como me arreglaba! 
- Aurrin ttikiyak eta hola eukitzen zittun. 
- Bankuk banittun 'ta ttikiyakin 'ta. Pues a todo y a todos le daba repaso al dia, e! Lendabizi leziyuk 'ta, leziyuk bazin trampa... Toki fijun hua galdetuko nulako nik hirugarren puntua 'ta laugarren puntua (beitu) bai to! Eta geo pues leziyuk hartu, geo esto... Ditaduk, behintzat, fijo, e! Ditado, eskribitzen, behintzat ikasti hoi... Lendaizi kopia, kopia in ber, lendaizi muestrak in, geo kopia, geo ditado (... ) 'ta lecturan lo mismo, lendaizi kartilla, geo katona y luego el patito. Inesek 'e sango luke oaindik el patito. Harrei kosta 'men ziyon erki patito... Ne erreiñak hala saten 'u: "patito zar hua erki kosta ziken pasten! "
- Zer zin, libruk? 'O... 
- Libruk, libruk. Eta geo ya hortik aurrea, pues importantzi gehina maten 'tzaiyon leturai, letu 're bai. Den-enai ez bazeniyon ingo 're, saltoka, behintzat, atentziyua iyuki 'ta saltoka eote horrekin como ya te seguian la lectura truko batzuk ber dia, de... De un poco de truco, que esten al tanto. Bestela... 'o kopitzeko man 'o, zerbatt, zigorra man 'ta ya, con eso ya tenian mas cuidau! 'Ta geo kuentai maten zitzaiyon. Suma, tableruk jenealin (... ) sumakuk eaman 'ta, hairi zeatu 'ta, geo restakuk eta, geo multiplikaziyokuk eta... 
- Pizarrakin hola... 
- 'Ta pizarrak, bai! Pizarrak. 'Ta tinta 're zeakin, geok iña. Zea guziyak tinta botzen zutenin, tinterua erra gelditzen yun zea, pupitria! Biñon, neskak kuidado haundiya izaten zuten, e! Maiyak garbiyak iyukitzeko 'ta... Mutillan aldin... 
Emakume langilea
Berrondo Iartzabal, Luixa
- Nik ikusten nun, negua 'ta, eskuk asko sartzen zittula pupitrea 'ta "gizajo honek ze demonio du? " 'Ta botill berua, ur beru iamana! 
- Gixajua! 
- Karo, han oaingo kalefaziyuk eta... 
- Nada. Uf! Estufa bat auro bai eosi, zeak ekarri zin gaiñea, Xeberonekuk, apaiz horren meriyoz Luzuriaganin lana itten 'ta hua zen estufa... Oiartzungo ieltsero denak eaman nittun nik! Biño titzen ez zuna! Keba, keba! Guk negu guziyan ijito usai bat ber genun! Ke usaiya, arropan 'ta ke usaiya, ijitu usaiya! 
- Oaiñ ya ez do usai hoi 're! 
- Eta geo tubun uniyotan 'ta mutillak aski onak, Barrenetxea 'ta, Manolo Barrenetxea 'ta hoik aski onak bai, hoik buztiña karri 'ta buztiñakin junta denak hartzen 'ta gu nola aitzen giñan! Biño bakar bakarrik, bian bagenun bizilauna, eta beko bizilaunak harrei empalmatuta bai, biño harrei kalte itten geniyon, bea sukaldeko gaizki, 'ta klaro, por nosotros... Gaiñekun batea jarri, beste jarri, 'o alturik ez du... Nik ez dakit zertik, ijito usai bat gue arropak! Ez ga hola bizittu gu. Hanketako hotz erra bai, gaiñea lendaiziko semia jaio zenin, puf! Arratsin loik itten ez. Hurrungo eunin loalik amorratzen! 'Ta lana in ber! 'Ta negu biziya! Leiyuk ereki kamiyo ayekakuk 'ta hotz errakin bai, zeai kontzetik, lua pixka 't despejatzetik. 
- Jo! 
- Jo! Si! Hok ez dia konturatzen. 
- 'Ta geo etxea torri 'ta etxeko lanak! 'O gizonak itten zittun? 
- Asko artoxua zen. Artoxua zen. 
- A bai? 
- Artoxua zen. Ez, geo hok zeak amonak iukitzen zizkin, e! Gizonan amak iukitzen zizkin umik. Harrek haziyak zin 'ta geo hoi nijun ni leno satea, neriak ez nittun ne gustoa hazi, eta nik bukatu nunin, hau esperun eoki! La tuntuna de mi, en lugar de ir a viajar por ahi, le dije: " ya te voy a criar yo" eta nik haziyak, launduk, behintzat. Lotako beak hartzen zittun, biño gaiñekun ez zun kuidaduik haurranik euki izandu honek. Bi haurrak nik zeatu dizkat. Eta hoi 're pentsatzen eoten naz, hirugarren pisua, zertikan geo bizitzea torri giñan handik, itotiya ikaragarriya 'ta, pasteleiko atzi hortan, 'ta hirugarren pisun haurra nola antolatzen nitzan! Ordun 'e bazkaiya jarri, hairi jaten man, bestia ikastola zeatu, no se como me arreglaba, pero ya paso todo! Eta behiñ 'e ez nitzan berandu jon eskola! Eaman berandu behiñ ez, 'ta billa 're billa behiñ ez. Lo que mas me llamaba la atencion era esto, nik hoi ez nun enteintzen! Umik. 
- Ikusi gabia hola! 
- A, karo, hara joten ziñanin... Karo! 
- Eta zeakuk 'e bai, e! Autobusin pargulituk, haik 'e hola iñez! 
Jainkoaren grazia edo lanarekin irabazia
Pikabea Artola, Arroxa
-... 'ttu honek. Hoik terreno hoik denak neriak dia; baatziak eta hoik denak, honenak dia, itxia honenak. 
- Bai, bai. 'Ta ordun 'de oaiñ miño merkeuo zen miño ordun 'de dirua zen. 
- Diru asko! 
- Len 'de erregalo ez zela. 
- Bai, diru asko zen ordun. Nik san niyon... nik anekdotak aleiya... nik kontatutako anekdotakin atera zula semoia, apaizak esan zin. Nik, beti gauzak gouan ibiltzen dia, zazpi urte nittula 'o hola, gue amak 'e in ber izaten zun, taberna zun 'ta jendikin artajorran 'ta lana, eta Mieltxo, leno san dut; Tromoiyana, horren amona zen Xaturnina, eta hoik... Mañula horren ama, Mieltxon ama 'ta hoik neskatxa gaztiak 'ta itten zuten fabrikan lana, miñon ez dakit, urtian hiru hilate 'ro fabrikak biali itten zittun, 'ta ordun artajorra 'ta ibiltzen zin eta gue itxea asko joten zin 'ta... horren ama Xaturnina, sekulan... oaindik 'e begitan zakanet. Zazpi urte nittun, oaiñ larogeita kontuk satea nijua, beno, gehiyo gañea... Eta ama neria haik... zelaira jon ber haikin 'ta bi sos man 'ta: "Zuk kontu haurrai" 'ta haur kontzen ni geldittu nitzan 'ta bittarti hartan amona hoi ailletu zen 'ta ijito bat eskea, ordun gehiyo ibiltzen zen eskian, 'ta nik ez dakit ba, bi sos haik amak manak izaki 'ta haik hartu 'ta man niyon ijitu harrei 'ta amona horrek ze esan zin... Oaiñ, saten zin apaizak, "'Ta oain ze pentsatu? ", 'ta "Ui... ", san zin "Ai, gaixua! Ze gauza erra in 'zun e! Ba, zuk hoi in 'zu 'ta Jaungoikuk leihotik gauza asko sartuko zattu zuri" 'ta ni "Ui, ze sartuko 'te nau? " Harta. Miño geo haundittukin pentsatzen bazu... honek san zina: "Nik hara: Gizon bat ona eman, famili erra, ume onak, neone... hoi denak leihotik 'o nombaitik sartuak izango dia". 'Ta horrekin sermoia ate zula. Anecdotas. 
- Jaungoikuk emango zizun, miño zu saiatuta 're bai, ez? 
- Klaro, harek beste saiatu in ber da. Betela lan erra zakan! 'Ta holako kontuk asko dia, bizitzan. Batzui san niyon: "Nik? " Attona zar batzuk hor bizi... "Atsua hau beti hemen dailla. Be denbu guziyan ez du lanik iñ", "Hik ez duk oaiñik ixkin bat 'e iñ nik aiña", behin san niyon atton batei: "Izkiñ bat 'e ez duzu zuk iñ nik in ttuten lanak, ixkin bat 'e". 
Errepublikan dotrinarik ez eskolan
Aranburu Lekuona, Tiburtzio; Galdos Arbide, Faustino; Galdos Arbide, Juan; Mitxelena Aranguren,
- Hoa kendu 'ta zea, republikanuk jarri zianian, gurutzia denak kendu in zittuzten. Eskolan ez zen maten zeikan, dotriñikan 'ta hola. 'Ta geo berriz zea - (... ) 
- Si. 
- Hemen gambaran? 
- Bai, eualdi txarra itten zenian gambaran 'ta bestela berriz, kampun itzalin, biño zean, eskola barrenin ez. Hoi republikako demboan, enteintzen? Gu eskola joten giñanin. Geo berriz ya gerra hasi zenian, zea, berriz jarri zin gurutzik, biño geo, gerra hasi 'ta geo. Gerra bukatu zenian! 
- Ya ya. Ordun, gerra aurretik, republika zelik, hor ez zen eskola maten. 
Errepublikan, eskola euskaraz
Aranburu Lekuona, Tiburtzio; Galdos Arbide, Faustino; Galdos Arbide, Juan; Mitxelena Aranguren,
- Zu 're gotuko za hoi, ez? 
- Ni jorra gutxi iña naz eskola. 
- Gutxi. 
- Biño garai haitan! 
- Bai, bai, garai haitan. 
- Garai haitan 'e zen gerra 'ta ordun (... ) eskola, 
- Bai, 
- 'Ta eskolik gabe geldittu giñan hemen 'ta, nik eskolan hamabost eun 'e ez 'ttut iñak. 
- Soldauak sartu baizin, eondu baizin hor. Gerra zen bitartian. 
- Eskolan? 
- Lotan 'ta. Bai. 
- A....! Ordun akabo eskola! 
- Bai, biño geo berriz 'e seittu zun berriz. 
- Bai, biño geo ya ni eskolan hasteko, ya doktriña 'ta hoi den guk hemen eskolan ematen genun, hemen ez. Orduko ya, gu, ni juten nitzanin. Orduko bai. 
- Karo, zu ya gerra hasi 'ta, gerra bukatuta... 
- Ez, gerra bukatuta... Ni ya eskolan hasteko, ya zeatua zen. 
- Ya pixkat kalmatua. 
- Kalmatua bai. 
- 'Ta republikan ze maten zen euskeraz 'o kastellanoz? Eskola? 
- Hemen? 
- Bai. 
- Euskeraz. Euskeraz. 
- 'Ta maestra... Zer zen maestra 'o maisua 'o zer zen? 
- Maestrak. Bi maestra zian. 
- Bi? Bi bazin, e! 
- Bai. 
- Neskana 'ta beste mutillantzat. 
- Jendia asko joten zen. Honea barriyo guziya tortzen baizen. 'Ta bi... 
- Neskan mestra yun zea, Delfina Perez. Eta mutillan maestra zen Maria Altuna. 
- 'Ta Oiartzunguk zin hoik? 
- Ez. 
- Ez, Donostikua. 
- Ez dakigu. 
Eskolak eta Eguazkialde
Aranburu Lekuona, Tiburtzio; Galdos Arbide, Faustino; Galdos Arbide, Juan; Mitxelena Aranguren,
- 'Ta hoik zer zin, nik aitzia badut Diputaziyunak 'ro zila eskolak? Beste auzotan ez bezela diputaziyunak zila 'ro... 
- Bai, bai. 
- Garai haitan diputaziyuk in zittun hoik. Haiyen eskutikan behintzat. Haiyen eskutikan. 
- Ordun zuek beti izandu zuten hor eskola? 
- Hoik in zian ni mutikozkorra nintzala in zian. Eskola hoi 'ta itxi hau 're bai honuzkua. Dembo berian in zian. Leno gu han bizitzen giñan 'ta geo eskola 'ta hau dembo berin in zian. 
- Hau gerra hasteko bukatua zen, iña zen. 
- Bai, bai, iña bai. 
- Gu gerra, gerra gu torri 'ta seittun hasi zen gerra. Gu honea Iartzatik honea torri 'ta seittun gerra hasi zen bai. 
- Hogeita hamaseiyan. 
- 'Ta enkarguta honea tortzen giñan ordun 'e. 
- Bai, itxi hau da bi puskatan, bi puskatan iña itxi hau. Hauzko ayeka, erdiyan hauzko ayeka, hau, aldi hau biño hamar urte gehiyo, zarruo, zarragua da. 'Ta hok anaiyak denak, ni ez gaiñekuak han jaiyuk dia 'ta ni berriz itxi hontan. 
- Hau hemen. 
Palankariak
Aranburu Lekuona, Tiburtzio; Galdos Arbide, Faustino; Galdos Arbide, Juan; Mitxelena Aranguren,
- Hoik zean jaiyuk izandu 'ttuk, zean, este... Ameriketan. 
- A bai? 
- Bai, bai. Biajedenobios hara jon baizin hoik. 'Ta geo han lanin aittu 'ta han jaiyo 'ta torriyak bai. 
- Atta... Balta... Baltaxar - Bai, e? 
- Bai. 
- Atta, attona Baltasar zen hoikena. Baltaxar. 
- Baltasar, bai. 
- Baltasar. Palankaiya hua zen, begi bakarra. Begiya ez dakit nola galdua zun, begi bakarra zen. 
- Harrekin ongi beituko zun? 
- Atton konkor erra! Jolin! 
- Bai. Hua gizon haundiya zen, e! Fuertia! 
- 'Ta gotzen al zazte bea palanka titzen 'ta? Gotzen zazte? 
- Bai, bai. Oiartzunen tiko zun harek. 
- Oiartzunen beko plazan ti zun. 
- Beko Plazan mutur batetik bestea tia 'ta! 
- Hoixe. Fiestetan 'ta hola titzen zun. Bai. 'Ta semiak 'e bai, Joxek 'e. Hora hilla da. 
- Bai. Harek dexente (... ) zittuen, e! 
- Xanistebanetan eun batin hola tira zin, 'ta zea sartu zin, Postako zea hartan, leiyotik hara. Tira 'ta jia barrena...! 
Barrenin graziyak ez zula ezer harrapatu! Lukasen, zea... 
- Bai, leiyotikan. 
- Leiyotikan. 
- Ordun... 
- 'Ta hua bakarra al zen hortan aitzen zena? 'O norbatt gehiyo bazen (... ) palankaitarra? 
- Hemen ez. Hua 'ta semia, gaiñekun ez da hemen. 
- Hemen ez. 
- Hua numbatte berez zeakua zen, Goierrikua. 
- Goierritarra. 
- Goierri aldekua, ez dakit ze herritakua zen, biño... Geo hemen esposatu zen, Txipin 'ta Txipira torri zin lembizi - Ez, ez, ez. Lazkamburura. 
- Lazkamburura. 
- Lembizi eosi zun Lazkamburu, geo hasi zian esneketan 'ta abar Donostira 'ta geo eosi zun Txipi. 
- Geo Txipi eosi. 
- Txipi eosi 'ta geo itxia arreglatu 'ta beak in zuten hoik. 
Mirakruzeko nagusiak, mutil kozkorretan
Zabaleta Labandibar, Joxe
- 'Ta holaxe. Hoi ya graba... Hartzen... hasiya al 'zu hartzen? 
- Bai. 
- A...! 
- Hoi dena jasotzen ai da. 
- Pues... Geo monjatan monagillo 're ibiltzen nitzan ni ordun han. 
- Han? 
- Bai, Altomirakruzen. Monagillo! Jolin! Han itten genittun guk... Bo! Herreran eskolan ibiltzen giñan, Herreratik eskola, Altomirakruzea, pues, kamioyak ordun iyotzen zian puertotik kokokin, platanukin 'ta maldan gora ezin iyo garaiy haitan, bakizu, kia besteik ez, bum, bum, bum, bum, bum. Ke tartian 'ta, gu koko lapurtzen hairi! Bai. 'Ta itten genun koko hartu 'ta kolkuan 'o bolsillotan sartu, 'ta geo sakristiara joten giñan, zea, eskolatik ate orduko han izaten genun ilunaarrero zea, 'ta hara joten giñan 'ta geo han zean utzi. Beti kokok, ze sakristiyan... Hemen sakristiya saten da, zea 'ta... Hara jon 'ta han utzi kokuk barrenian, 'ta geo zea hoi jantzi 'ta apaizai launtzea joten giñan. 'Ta hua, gu, geo hara joten giñaneako, monja bat bagenun arron maja 'ta harrek torri 'ta denak biltze 'izkigun 'ta beak eaman. 
Bai, 'ta beak parra itten zigun, beti gui. 
- (... ) ez zun maten? 
- Ez, ez ez. Ez zun maten. Batin meza launtzen ai zela, (... ) meza maten 'ta gu ra! Zuzenian jantzita jonga 'ta platanuak eta bolsillun, 'ta hola, aldarea distantzi puska itten zen 'ta nei platano bat hola eroi zian (... ) ai giñala 'ta monja hua diximulo errian, atzin zea zon han ordun, silla bat, zea bitartian, bakarrikan monagilluk eta monjak eta ibiltzen zin. Monja hua jon 'ta platanua kendu 'ta sakristiyan eaman 'ta... Gu gaztetan arront... Boa! Altomirakruzen gu giñan ordun bertako nausiyak bezelaxe, muti kozkor guziyak. Barriyoko zeak. 
- Karo, hua dena zea (... ) 
- Ba! Gu denak han ibiltzen giñan... Muti kozkor guziyak... Denak hantxe. Fubolian 'ta denak harrika, Ategorrietako jendiai, 
- A bai? 
- A! Barriyo bat bestiai. 'Ta Altomirakruzkuk jeneralin gorrotua Ategorrietakui ziyoten, geniyon, 'ta Intxaurrondo... 
Este... zea, Herrera aldea, geo eskola 'ta hara joten giñan beti 'ta, 'ta Intxaurrondoa 'ta, hoikin ya... 
- Haikin ongi! Ategorrietakuk! 
- Bai. 
- 'Ta Ategorrietakuk zer zin (abetxixiuk) 'o hola? 'O zuek bezelakuk? 
- Nik ez dakit, beti xexiyantiuk 'o... Ez dakit ze! 'Ta Ulia aldea iyo haik kuadrilla 'ta gu 're bai hortik betik gora Mendiola aldea. Mendiola ez dakit bakizun non den? Mendiola gaiñ hortan! Hara iyo 'ta gerra han, harrika bata bestiai. Bai. Hola ibiltzen giñan gu gaztetan, zea hoitan, gaiñ hoitan. 
- Erki gotzen za? 
- E? 
- Erki gotzen za hoi dena! 
- Jolin! Geo attakin lapata jaitan nola joten giñan 'e bai. Zea, Mendiolan hauzko aldea, arrokata. Lapata 'ta. Lapak harrapatzea 'ta. 
- Bai, bai. bai. 
Altzatxikitik Saroberrekara arropa garbitzera
Zabaleta Labandibar, Joxe
- Jangoikuan andria! 
- Bai, bai. 
- Joe! Harrekin amakiña bat buelta iña no ni, Altxikitikan Oiartzuna seitako meza. 'Ta astua, astuakin biyek tortzen giñan. Astua... zea, esniakin, 'ta goizin esniakin bajatu 'ta eliza jon, 'ta harrek beti Altzibarren zea hoiyek... Tarta zea hoitakuk 'o eoste 'izkin 'ta biyek martxa berriz mazkak ittea. Harren gain eoten zen, Antoninan gain eoten zen zea, hua zen gaztina 'ta han 'e kastigatu (... ) izaten zen zea, behi janak ittea! 'Ta beti ni harrekin. 
- Ze ittea? Behi kanak? 
- Behi janak. 
- A! Behi janak. 
- Mazka, 'o... Nola saten... Hemen mazka 'o behi jana... Belarra... Harrek belarra ebaki 'ta nik bildu. Muti kozkorra. 
'Ta... 
- Astuakin? 
- Astuakin. Bueno gu ordun han... Nei bi bizitzatan, nei hango... Hango zea izate nitzen, Altxikin. Bi bizitzatan, e! 'Ta Antonina behintzat beti, hua zen gaztina han 'e, 'ta beti harrek nei beti eamaten zin zeara, launtzea. Hola ibiltzen giñan. 
- 'Ta zu gustoa. 
- Ni jolin! Ni gustoa. Nik horrengatik Donostira ez nun jon nahi izaten geo horrea. Donostira ez nun jon nahi izaten. 
- 'Ta denak kaso ingo zizuten 'ta! Gustoa! 
- Bai. Bi bizitzetan. Beste bizitzakua hor, Ualdetxon bizittu zen, zea, nola da hoi? Klementina. Igual izautuko zenun, ez dakit. 'Ta harrek berriz, ordun han giñan Altxikin, 'ta urik ez zen izaten hor baserriy hoitan, (habetan) bai, bueno, ura aldian 'ta zea biño. Haik Sauerrekako beko zokoa joten zin hortik, zea, Altzan barrena kriston birian joten zin zea erropa garbitzea 'ta. 'Ta erropa garbitzea hara (erramonen) joten zienian, astua dena erropaz betetzen zuten 'ta "Joxetxo, benga guazen" nei. Klementinak behintzat, beti nei eamaten zin launtzeko, 'o zeatzeko, beti 'o distraitzeko 'ro.... Beti behintzat, bakarrik ez zun... 
- Hua zue zea pixkat (... ) 
- Bakarrikan ez zun harrek 'e jon nahi izaten. Neskak... Sasoi hartakuk gaiña hor e... Bildurra izaten zutenak. 'Ta beti ni muti kozkorra. Zartayian gorri gorri gorri oliyotan ogiyak prentsatuta jarriko 'izkin, erreta, prejituta, ogiya prejittua, 'ta azukrikin bota 'ta haik paperin bildu 'ta: "Hala guazen Joxetxo, guazen zea, nekin! " 'Ta ni gustoa ordun! Gustoa bai. Ni Altxikin arront zea izaten nitzen. 
- 'Ta ordun arropa garbitzea 'ta Sauerrekaiño... 
Mandoei begira
Elizondo Lekuona, Domingo
- Lembizi eskola 'ta manduk eta itxian ikusten nittun muti koxkorretan 'ta, jode, eskola... Eskola haikin joteko bai goua, biño gauza ez! 'Ta eskola jon ber 'ta, eskola hasi giñan. 'Ta lembiziko eunetan gustora. Arropak eta, galtz... 
Zapatak eta, pollittak eta, geo hausten hasi zinin komeiyak! Hausten hasi zinin berriyik ekartzen ez amak eta, zaharrakin, bestik berriyakin 'ta gu zaharrakin ez jon nahi 'ta, erdi nearrez hortxe goizetan. 'Ta beno, nolazpatte, nolazpatte, galtzerdiyak 'e orpotik hautsiyak eta, kampoa ate itten 'ta, nearrez goizero. 'Ta amak berriz, "segi, segi! 
Sartu azpira 'ta segi! " 'Ta eskola jon biño leno, berriz 'e kampoa aterik! 'Ta nolazpatte, nolazpatte, beti segi beti segi, segi, 'ta nozpatte hamar urtea 'ro ailletu giñan, 'ta hamaika urte komuniyo haundiya iñ 'ta, geo beti, beti manduri beira. Beti aurreko ofiziyua ondokuk 'e. 'Ta nozpatte koxkortzen lembiziko hasi giñan, ama joten zen ikatza saltzea zeakin, karrukin, 'ta gu amai launtzea. Ama guria fuertia zen 'ta indarra zun 'ta guk harrei laundu altxatzen 'ta geo harrek karrun gaiñea bota. 'Ta holaxe puxka 'tin ibilli giñan. 
- Eta orduko eskola utziya 'o bi gauzak itten zenittuzten? 
- Bai, utziya. Ez genun nahi orduko utzi! 'Ta oaiñ eskola ttikiyakin geldittu ga. Beno, sumar 'ta restar 'ta multiplikar. 
'Ta... uaiñ 'e... Uaiñ 'e txokor bat saldu ber baldin bada, bihatzak kontatuz ez ga diskuitzen, e! 
- Diskuitu ez! 
- Oain 'e kontuk atetzen 'ttut! 'Ta tratalaiya tortzen bada 're, ai! Guk 'e kontzen giñun gen tontuai, geonai! 
- Bai. Karo. 
- 'Ta hola ate 'ugu bizimorua. Geo, geo manduakin hasi giñan. Beste anaiyakin launtzen 'ta. Geo bat soldao jon zen 'ta bestia 're bai gerra 'ta. Geo bat libratu zen, bi soldao zeneko, bat libre. 'Ta bat libre 'ta, harrei launtzen 'ta. Geo hua 're eaman zutenin, geo gu bi anaiyak geldittu 'ta bestik torri 'ta fabrikan hasi zin, zarrenak, 'ta geo... Azken... Ne aurrekua jon zenin ba ni attakin geldittu. 
- A! 
- Ni hamabost urtekin zazpi mandokin bakar bakarrik joten nitzan zeara, Errentiko kubostikan bentasa. 'Ta attak kargatu 'ta nik segi. Biño hale 'e eskola utzi nunin, konten joten giñan mandukin 'ta! 
Aierdiko eskola
Elizondo Lekuona, Domingo
- Eskola Aierdira! 
- Eskola Aierdira 'ta han 'e maixtra zea genun, kastillana. Esku batin bihatza bakarra zun, biño bihatz harrekin erki kontzen masailla! 'Ta kontuk eta hizketan ustegabin 'ta, etorri 'ta kontu bihatz motz batekin 'ta bestikin ta, ta ta ta... 
Ixillik! 
- Bai makillakin 'e! E? Makillakin 'e! Harrek makillakin 'e jotzen zun, e! 
- Makilla uste 'ut zea, bihatzak elkarren onduan jarri 'ta jotzen zula 're, uste 'ut jotzen zula, e! 
- Baita buruan 'e! 
- Ordun kazkako mordoska jasuk! 
- Bai, leno maistra 'ta maistran 'ta mendin bizittu ga leno. Uan berriz, aldrebes. 
- Uan aldrebes. 
- Uan... Kutxilluk atetzen 'ute ume kozkorrak eta... 
- Oain maisuk beldurrak! 
- 'Ta ño! Hau 're... 
- Ez, hoi 're... 
- Hau 're ez da gauz iokiya e! Lañeza gehiyei 're... 
- Bai, lañeza punttua eyote kontu 'ta! Hua gehiyeiya 'ta hau gehiyeiya - Bai, hoi da. 
- Horrei kontu ber ziyoten 'ta ez baiyote kontu! 
- Ez. Batetik bestea in du 'ta! Karo, oaiñ hoi atzea itten zailla! Bai, bai. 'Ta harek kastillanua zen, 'o euskeraz bazekin... 
- Kastillana zen. 
- Ez zekin eskuaraz. 
- Eskuaraz ez zekiyen. 
- 'Ta nongua zen hua? 
- A! Ez dakit nongotarra izango zen hua. 
- Hua ez dakit nongua zen. 
- 'Ta lo 'ta non itten zun? 
- Hor ba, hor. 
- Hemen, hemen, eskolan. Hor hiru bizitza bazin leno. 
- Ez, bi, bi hemen. Bat maestrana 'ta bestia zeana. 
- A bai. Joxepa 'ta bestia zea Txampaiñe bestia. Bi bizitza bazin bai. 
- Oaiñ 'e bai, oaiñ 'e Jesukristo bizi den hauzku hoi, hoi herriyana da. 
- Hor biziko zen maixtra! 
- Hortxe. 
- Eta bian eskola? 
- Bian eskola. 
- 'Ta mordoska... 
- 'Ta eskolan... Eskola illunaarretan tortzen zen apaiza, 'ta zea itten zun, zinea, zinea bezelakua botzen zun. Zean, paetin jarri zea, maindire zui bat 'ta gu hor lurrin eseita 'ta hautsa 'ta gu hautsakin aztarka 'ta hautsa arrotu itten 'ta geo guri beira jarri zeakin, tele, zeakin... Apaatukin 'ta gu kieto ixi ixillik, kieto geldi geldiik. Eta apaizak ez iertzen. 
Biño apaiza beste aiyeka botzen ai zela, zea, holoko santo 'ta haloko santo, 'ta bai gu santua lurrin aztarka, oilluk bezela. 
- Kaso pilla erra itten zeniyoten! 
- Bestela kastiguk ikara maten baizuten! 
- 'Ta hua illunabarrin tortzen zen! Illunabarrin? 
- Arratsaldin. 
- Arratsaldin. 
- Bai. Eskola atetzeko punttaran 'o. 
- Hoi ez al zen astian behin izaten? 
- Astian behin tortzen zen. 
- Ostiala izango zen. Ostialetan. 
- Ez dakit ze eunetan tortzen zen. 
- Ostiala uste 'ut zela. 
Elizako betebeharrak
Elizondo Lekuona, Domingo
- 'Ta konfesatzea jonta 're pizkorrena aurrea 'ta! Han Serora 'ro, emakume 't biltzen zen 'ta "aizu, zu zea, ni hau biño lenuo naz ni 'ta" beno, harek besotik heldu 'ta jarri aurrin 'ta hua 're moldatzen. 
- Eta apaizak zein zin ordun? 
- Apaiza... 
- Don Antonio. 
- Don Jose... 
- Don Jose ez. Hau ez ordun. Don Jose Bergaetxe ez. Don (... ). 
- Ez geoztik geo. 
- Geoztik. Don Antonio 'ta, Don Pablo 'ta, Don Juan 'ta. 
- Don Juan 'ta Don Jose Luis. 
- Don Jose Luis. 
- Don Jose Luis tortzen zen. Bazen beste bat, Don Eustakio. Gaixtua zen arront. Harrei lurrin harri koxkorrak billu 'ta han belauneko jarrazi 'ta... Hua gaixtua zen. Biño Don Jose Luis 'ta hoik, ez, hoik pranko gizon onak zin. 
- Don Jose Luis zea beti, "zuen txerri tokiyan bauk Jangoikua 'ta... " hola, dena holaxe. 
- Bai. 
- Gizajua! 
- Ez zea 're joten giñan libreta 're. Astian pezta bat 'o ez dakit ze jartzen genun. 
- Hillin, hillin ez al zen izaten, hillin pezta 'ro? 
- Hillaetin pezta 'ro, hillaetin 'ta... Joten giñan 'ta be esplikaziyua itten 'ta gu berriz, esplikaziyua alde iñ nahi handikan 'ta. "Hi txikito, Jangoikua non duk? " " Leku guzitan! " "'Ta zuen txerri tokiyan 'e ba al duk? " "Ez, guk ez dugu zerri tokiyik! ". "Beno, ongi ziok! "
- Jo, erra. Konfesatzea jonta ez zenuten pekatu haundiyik izango, Domingo? 
- Konfesatzea, konfesatzea jon 'ta, behiñ 'e pekatua san ber, zer zen, pekatua zer zen 'e ez genekigun, biño... "Amai erritan 'ta amak sana in nahi ezik 'ta. "
- Maldiziyon bat 'o beste 'o... Hola. 
- Zerbatte barrenin saten zun 'ta salbe bat errezatzeko 'ro 'ta. Geo harek gurutzia eskukin itten zunin, ordun martxa! 
Poza erra bai ordun! 
- 'Ta hara 're oiñez, kalea, ez? 
- Oiñez, hoixe! Ordun ez zen kotxeik eta deus 'e. 
- Dena oiñez. 
- Oiñez. 
Haurren heziketa
Pagadizabal Artola, Frantxiska
- Ni prankotan mintzatu nion handikan 'e. Ni ixillik eoteko ez ona. Mezi zutelako itten nitzan maixtra... Maixu txar bat bazen. 'Ta umik aldrebes 'o baldin bazabiltzan, kasoik itten ez ziyon kakazo zikiñ bat. Kastillanua zen. Gu han eondu giñan dembuan. 'Ta batin neska hartu 'ta neska mutillak jon haunzko erreka 'ta botilla bete ur ahotik sartzen hor hasi 'uk. "Itto in ber al duk? 'O ze? " Eju ingo niyon. Ikaarrizko ejuak atetzen nittun! Da! Neska alleka batea 'ta mutilla bestea! Fuera! Nik behintzat, beexi itten nittin! Oaiñ 'e eju itten 'ute elizatik 'ta askotan. Uker daillenai beitu in ber dela 'ta! Nik banun hoi, e! Kostumbri hoi. 
- Biño ordun kaso itten ziztuten, biño oaiñ ez lizuteke ingo! 
- E? 
- Uaiñ ez lizuteke ingo! 
- Igual ez ziten ingo. 
- U! Purrustan bat in 'ta! Hoi 're kambitu da erki! Izan 'e, zuk zuriak ez, biño illobak haziyak 'ttuzu, zuk, ez? 
- Illobak nik hogeita hamar illoba 're baazkit nik. Itxekuk hamar bazin, itxe ondun bertan. Behintzat, aldrebes kusi ezkio nei... Hairi hoa, txar hoa galazten beti gustatu zit nei. Ez da oker ittia. 
- Ez, ez. Eakutsi in ber da, ez? 
- Bai, behiñ biño gehiyotan in izandu dut. Beste batin pilla bat lurrin amilka. 'Ta azpiyan dona nola eote, izango da? 
E? Eju iñ, ordun 'e eju in nun. Hauzko maldatik 're denetik beira jarri zizkiken. Ai...! 'Ta zea, iya itto, itto in ber zuten azpikua 'ro! Maixuk beira beira 'ta kasoik ez. 'Ta Galtzatako Maitxon alaba izango zen mintzatu zena. Zea: "amai sango ziot, e! Harrek hitza hoi ate zun. Maixua geruo mintzatutzen ai bazen, batez! Orduntxe neonek. Maixu denak maixu ber du! 
- Biño maixua, zein saten 'zu? Ergoingo eskolatan, 'o Aierdin zen? 
- Aierdin. 
- A, bai, e? Zuk 'e izautu zenun eskola? 
- Bai. 
- A! 
- Gu geok hor ibilli giñan. Bai, jesus! Hua sua maten ziten nei halakutan! Gue Xegundo bea 're zako batin bat sartzen hasi ezkio, hark kazk! Itten 'men zun, e! Guriak! Hoi panadeiyan aittu zen Xegundo, guria. Geo soldao jon zenin, han 'e, han 'e aldrebesak agertu itten ba! Hor hasi 'men dia irin zakua hustu 'ta irin zakua bakizu zer den, zikiña da, 'ta hauts hua dena abea 'ro! Eta hoi muitzen 'zan ber zun guri hoi. Jeniyua beretxua izango genun 'ta muitzen zena. 'Ta hala zakotik itto ingo 'men zuten bestela 'ta, muittu in ber norbaittekin. Ba hoi, bo! Bestela jo 'ta akatuko zittula 'ta larri izan ber zittun. Indarra 're bai horrek. Zepotia beti izandu du gue Xegundok. Non eondu zen hua soldao? Burgosen... 
Antsoxuak
Pagadizabal Artola, Frantxiska
- Arriua in nun nik. Maindire mordo bat banun. Anaiyak, Anjel difuntu horrek, emana untzi pilla bat 'e bai. Zea osua, juego osua. 'Ta haik bat ez dut nik izango oaindik hautsiyik. Untziya arront gutxi hautsitakua naz ni! Eskutik ez nau eskapo itten! 'Ta batzuk prist! Eskapo aixa itten yote. Eskua berez izaten da holakua 'ta nei... Be! Baso bat 'ta platera batin apaletik 'o nolapatte irristatuta 'ro eroi! 'Ta gaiñekun besteikan hautsi gabia. Itxian 'e ez nun hausten untzi bat! 
- Ordun familitik 'zute esku ona ordun zuek! Abili... Zea izango 'zute... antoxuk izango zazte! 
- Bai, bai. Antsoxuk izatia da, baliyo izaki, eskapo in gabe... 
- Bai, bai. 
- Zea, kontu itten! 
- Bai, hoi da. Batzuk torpeguk 'o... Dia 'ta... 
- Bo! (... ) guziya hausten zun person batzuk. 
- Bai, bai, hoi norbea izango da. 
- Bai, norbeak izaten du, bai! 
- 'Ta ikasi nola in zenun, galtzerdik itten 'ta, bordatzen 'ta hoi, zeonek? 'O amak iakutsita 'o nombatt ikasi zenun? 
- Amak, amak baizekin! Amai beituta guk ikasi itten! 
- Amak nola ikasi zun? 
- Amak... Amak hoa 're... Karrikan ibilli 'men zin geo hoik Karrikan 'e bizittu zin. Larraldaban 'e bizittu zin geo Maimotxen 'e bai 'ta... Horrengatik saten zun, katuak umik ibiltzen zittun bezela ibilliyak zila 'ta. Saten aitzen zen 'ta. 
Hala ibilliyak haik 'e 'ta. Biño gue ama, jesus! Abillidadin paltin gabia! Paltik gabia zen hoa! Abillidadin paltik gabia! 
Harei beitu 'ta iozer iñ itten zun. Maindiri letrak 'ta, abezedaiyotik dotoria in nizkan nik. Abezedaiyua eatxi, letran zean jarri bete-etekun, uker haundiyik gabe in, aski zuzenak! 
- Joe! 
- Letrak. 
- 'Ta zuk harrei beira ikasi! Amai beira! 
Irazusta harri-jasotzaileak
Irastortza Artola, Inaxi
- Lezo. 
- Eta Irungo muga 're onduan du. 
- Bai, bai. 
- Usatita 'ta hoik? 
- Usatita? Gue auzua! Usatita Irungua eta Usatita Oiartzungua, aurrea Usatita Irungua 'ta goiyan, harrijasotzalliak eta, goiyan. Hil zien, Frantxixko hil zen, jasotzallia bera. Terexa 're hil zen, etxeko andria itten zuna hil zen. Hillak dia. Teodoro 're bai, harrijasotzen 'ta ibiltzen zena, semia. 
- Oso ezaunak zin ez? 
- Bai, oso ezaunak, ya lo creo. 'Ta balio zutenak! Hola. 
- 'Ta ze aitzen zin harrijasotzen 'ta bakarra 'o aizkoran 'ta 're aitzen zin 'o haik? 
- Harriko fama zen. Oaiñ 'e... aizkora ez zuten artaño, harriyakin zuten fama. 
- 'Ta non barrana ibiltzen haik harrijasotzen 'ta? 
- Harrapatzen zittuzten hor nun itten zien zeak feriyak! Oain nola tortzen dia laumbatetan 'ta tortzen dia? Igual. 
Tokiyak, tokiyak propiyuak. 
- 'Ta haita? 
- Haita joanta. Batak "hik hoimbeste" 'o elkarrei eskeintzen diruak eta gauzak. Ni e'naiz beñe fan, e'nitzen joan izandu. Miño hoik buf! fama haundiya zuten. 
- 'Ta hoik auzuak zin zuenak? 
- Klaro, auzuak... miño ondo kompontzen giñen. Oso ondo kompontzen giñen miño ne gizona e'zen... e'zen apostozalia, hura e'zen bate. Miño hoik bai, hoik apostozalik zien. 
- Eta zer zin? Gañekun iriyak eta bazittuzten 'o...? 
- Hoik ez zuten iriyik. Nik iriyak eukitu genittun ne jaiotetxian. Maldaburun ez, Maldaburun ez genun... behiyak. 
- 'Ta Usatitakuk bazittuzten? 
- Iriyak? Hoik ez. Dena haik behiya. 
- Apustua itten zuten harriyakin 'ta? 
- Ez zuten. Ardiyik ez genun iñork. 
- Eta usatitarrak bezela izautzen zin 'o apellidungatik 'o zertin zin izaunak haik? 
- Irazusta. Irazusta Oiartzungu hoik. Irazusta; Levantamiento de piedra. 
- 'Ta zer zin bi anai, san 'zu? 
- Bai, bi anai aitzen zien: Teodoro, oain berriro hilla da, Joxemari... bi anai, atta gehina! Mayoria! Atta zuten harrijasotzallia mayoria. Hil zen hura 're. Miño ze? Arrautzak erruz jaten zittuzten haik, ya dozena arrautza igual eunian 'ta. Que mantenimiento. Haragiya propiyo karnizeitik jarriyak jakiñan gañian hoimbeste haragi 'o txuleta, hombeste arrautz... preparatuak! Gastu erra bai! 
- Bai, apustua irabazten bazuten ongi, miño... 
- Bai, orduan erremeiatzen zittuzten, ez bazittuzten iraazten (... ) 
- 'Ta zeñekin aitzen 'te zin haik apustun? Zein zin gehiyo harrijasotzallik 'ta izaunak? Gotzen za zu? 
- Hoik zien hor... Oiartzungoak... beno, Oiartzunen hoik zien: Usategieta. Hoik zin. 
- 'Ta hoik zer zin zue erarexkuk 'o hola 'o? 
- Ez, ni miño zarraguak mayoria... atta ni miño zarragua, eta itxekoandre gazta itten zuna nekin 'o bi urte gaztegua, etxeko andre gaztia... zarra 're bai, zarrak hil zien... Segalaiya etxeko andre zarra. Bai! segan 'ta fuego aitzen zen andre haundi bat. 
- Ordun denak zin hortako? 
- Bai, bai. Denak. Holaxe zien kontuak. 
- Erki. 
Batzokiak eta beste
Bikandi Aristizabal, Maitxo
- 'Ta fiestak eta gotzen al za? Xanistebanak eta? 
- Xanistebanetan aixkora apostuak eta harri apostuak eta hoi denak izaten zien. 'Ta zortzikua, aurresku 'ta geo, zea... Gerra aurretik asko Batzokitik, dantzaiy hoik nola dia, nola saten yote? 
- Poxpoliñak? 
- E? 
- Poxpoliñak? 
- Poxpoliñak 'e bai 'ta mutillak 'e bai. Biño zea, dantzak itten zittuztenak. Bat hartu 'ta hola gotti jarrita. 
- Bai. Ezpata dantzak 'ta... 
- Ezpata dantzak. Ez nitzan akortzen. 'Ta holokuk eta denak izaten zian. 
- 'Ta batzokiyan 'ta zein zin hor, e... zein, ze jende eoten zen batzokiyan? Zein zin horko... Bueno, buruak, 'o... 
- Nik ordun horko gazteiya 'ta geo arratsin gizona zeaguak 'e batzokiyan biño, ez naz akortzen ze... Jende asko izaten zen batzokiyan, asko zen, e! 
- Bai, herriko jende asko izango zen batzokiyan, ez? 
- Jende asko. Batzokiya 're tokiya 're in zuten hor Romeroneko beko bizitzan. Nola da estatua? Harren beste ayekan bazen 'ta. Batzokiya 'ta bestia killikupia nola, han lendabiziko bizitza batzokikuk zuten. 
- Hoi batzokiyak zakan baita 're? 
- Emakumik ioten zian han. Kozina 'ta joten zian ikastea 'ta. 
- Eta Zirkulua 'ro saten ziyotena? 
- Hura... Nola zen taberna? Zeakua, beno, Zirkulua saten genun beti guk. Han zen lembiziko bizitzan zuten haik ben soziedadia. 
- 'Ta hoik zein zin? Hoik ze... 
- Nik ordun askoik enun (... ) kaso asko itten kaso politikai. 
- Nahiko lan bazenuten zuek! 
- E? Ni sekula metittu politikan. 
- Hobe! 
- Ez, ez, egiya sate 'ut. Politika biño aurrerokua zen jateko xox batzuk irabazten aitzia txoakeitan biño! 'Ta gue attai ez zitzaiyon gustatzen politikik. Lana in ber zunak denakin eon ber zula ongi saten zun harrek. Denakin ongi. 'Ta politikan sartu gabe 'ta denakin ongi. 
Arrantzan eta perretxikotan
Enbil Urdanpilleta, Maria Jesus
- Jan itten zen korrintin, bai! 
- Ta arrantzan 'o ibiltzen ziñazten, 'o ibiltzen zin bestik 'o....? 
- Bai. Nik hura 're bestik xiestan zoztela itten nun. Biñon... Arrantzan, makil puska bat, hariya 'o listiya, eta alambria ukertua. Eta... Exkaluk billatzeko. Exkaluk eta aingirak bakarrak izaten zin, eta klaro, aingira ikusi ezkeo nik ihesi ingo nun! 'Ta exkaluk, 'ta exkaluk ez nun billatzen. Ta gaiña zen dembo, dembo pasatzetikan 'o aitzakiya harrekin etxetik jotetik. Nei ez zin geo jateko gustatzen. Ez txoriyik, eta ez exkaloik eta ez ezer 'e. 
- 'Ta ordun perretxikotan 'ta ibiltze al tziñazten? 
- Baita 're. Bai, gaiña... Guk, e... Xistiyoko haiztiya onduan genun eta zen haizti haundiya, urtetako haritza zon. 
Eremoz 'e haundiya zen 'ta arbolak 'e haundiyak. Eta geo beak iatzia moztutzen zuten 'ta ordun iukitzen zuten oso garbiya, eta... Perretxiko leku ona zen. Geo nola zon itxian ondotik, onduan bertan, nik banekiyen non zozten ontuk, non zozten gibel urdiñak, non zozten onto arrautzak eta jendia berriz ez zen ibiltzen, oso gutxi ibiltzen zen perretxikotan. Beldurra gaiña, nik uste 'ut ez jakiñagatikan 'o ordun beldur haundiya ziyon perretxikuk jatiri. 'Ta ni gustora ibiltzen nitzan billatzen, biño geo jateko ez. Beti izandu dut, 'ta uan bertan'e bai, nei perretxikuk goroldiyo gustua 'ro billatzen yot. Bai. Biño billatu bai. Eta... Geo jon ez, ni jon 'ta... Ez nitzan urrutira 'ta itten, biño hora bai. 
Eta geo, pues, hori 're izaten zen, perretxikua biltzen genun eta len san dutena, ez zen uan bezelako, uan bezelako... Ez jakiñagatik, nik uste dut ez genula aprobetxatzen uan bezela, billu 'ta freskutan jaten genun, ez genun konserbatu 'ta ezer itten eta ordun pues banatzen geniyon kaleko jendiri, amistadia genunai, 'o esniak eamaten geniyonai... 
Usategietako harri-jasotzaileak
Aranburu Lekuona, Tiburtzio; Galdos Arbide, Faustino; Galdos Arbide, Juan; Mitxelena Aranguren,
- Hemen herri kiroletan 'ta Usateietakuk 'e, zuek izautuko zenittuzten, hoik harri jasotzen 'o aizkolai 'o ze aitzen zin? 
- Harri jasotzen. 
- Harri jasotzen. 
- Bai. 
- Onak 'men zin, ez? 'O... 
- Bueno. 
- Gotzen al zazte? 
- Onak bai. Atta behintzat, oso ona. 
- Atta ona, 'ta semik hobio berriz. 
- Be garaiyin atta zen harri ttikiyakin 'o ehun kiloko harriyakin hobena, hobenetako bat. 
- Ehun kiloko harriyakin 'ta (... ) 'e aitzen zen. 'Ta geo semia. 
- Biño be harri propiyua yun ehun kilokua. 
- Biño geo semia Teodoro, arront ona zen harriya jasotzen. Ehun kiloko harriyakin arront ona. 
- Joxe Mai 're bai anaiya. 
- Joxe Mai 're bai. 
- Harri ttikiyakin. 
- Gaztia berriz, hua 're harri haundiyakin hua hobia berriz zen. Uan bi zarrenak hillak dia 'ta uan gaztia bakarra bizi da. 
- Bai, bai. 
- Usatita zer da, Gurutze? 'O ya Irun da Usatita? 
- Ez, ez, Oiartzun da. 
- Oiartzun da. 
- Oiartzun da? 
- Oiartzun da bai. 
- Muga aldian du, biño. 
- Geo hauntzuo bada Usatitazarre 're 'ta harrek erdiya izan ber du Oiartzungun 'ta beste erdiya Irunguan 'o. 
- Irungua. 
- Baut zerbatte aitzia bai. 
- Hala sate 'ute. Ez dakit. 
- Usatita bea, zea... Gurutzekua. 
Apustuak
Aranburu Lekuona, Tiburtzio; Galdos Arbide, Faustino; Galdos Arbide, Juan; Mitxelena Aranguren,
-Ta zea, gaiñekun hola... Hoi noiz, e... Usatita... Usatitakuk noiz aitzen zin... Karo, oain fiestatan 'ta esibiziyuk 'ta itten dia, biño len noiz itten zin? 
- Apostuak itten zittuzten hoik. 
- Hoik apostuk. 
- Desafiyoka apostuak. 
- Garaiy haitan esibiziyuk biño gehiyo zin apostuk. Zea, bat bestikin dirua jokatu 'ta. Dirua, apostua 'o. 
- Garaiy haitan, ez dakit ba nik... Ze diru... Ze kantidade biño, hamar milla pezta 'ro, holakon batzuk izango zin, ez? 
- Hamar milla pezta asko zen orduko! 
- Hamar milla pezta zeiñek zittun? 
- Biño ba! Idea hala 'ut zerbatte, e! Hamar milla pezta ingurua 'o ote zin! 
- Kuadrillan 'o juntatuta! 
- Bata bestikin juntatuta, bestela, hamar milla pezta ez zen Oiartzun guziyan bat izango! 
- Ez, ez. Egiya. 
Luxurik gabeko ezkontzak
Irastortza Artola, Inaxi
-... ezkonduak 'e. 
- Denak? 
- Denak. 
- Dena eaman ber... 'Ta gotzen al tza ezkontza nola izan zen? 
- E? 
- Ezkontza nola izan zen gotzen za? 
- Ezkontza guria... atautxi-mautxiyak eta akabo! Itxian bi bat familia 'o bazkai bat in genun 'ta... nik ahizpa eaman nun 'ta harek anaiya, atautxi-mautxi 'ta ez zen geyo bodik! 
- Hara, senidik bakarrak? 
- Senidi bakarrak, miño san dizut, miño juntatu bi baserri, bitakuak 'ta bazkai bat in genun. Ezauera bat eman elkarrei, zarrak 'ta gaztiak 'ta denak. 
- 'Ta zeiñen itxian? Non in zenuten Maldaburun 'o zuenin? 
- Guriin. Bazkai bat in zen 'ta gue bodak! 
- 'Ta jantziak nola izaten zin? 
- Soineko beltza. Nik hala eaman nun. Ez oaingo traje zuri elegante hoik. Soineko beltza, zapata beltzak... 
- 'Ta ze itten zen berria eosi 'o etxian itten zen? 
- Ez, berria eosi genun. Guk berria eosi genun. Modu askotan ordun 'de jendia. 
- Ahal zun bezela? 
- Ahal zun bezela! Nik berriya erosi nuen. Harek traje azul marino 'ta nik soiñeko beltza. 
- 'Ta erretratuik bai al zenuten? Ate al zenuten erretratua? 
- Ne alaba baten etxian bada oaindik bodako erretratuak. Miño gue biyena bakarra, denekin ez genun atea. Ez giñen, ez genun umoreik 'o... geoko. 
- Justukua in 'ta... 
- Bai. 
- Gañea go ikarriya eukiko zenuten ezkontzeko? 
- E? 
- Gogo ikarriya eukiko zenuten ezkontzeko? 
- Ui! Denak juten 'ta gu 're... 
- Hiru urte espetu 'ta geo. 
- Gerran, aber! Holaxe. 
- Eta geo otordua 'ro in 'ta kitto? Biajeik eta holakoik ez zenuten ingo? 
- Ez, ez. Biajin Tolosaño jon giñen! Irunen ezkondu eta Tolosa fan giñen, 'ta Tolosan gaba pasa genun, 'ta eun pare bat 'o pasa genittun 'ta bakotxa... hara, haren etxea, hara ezkondu nitzen. 
- Maldaburura? 
- Maldaburura. 
- Eta ba al zanakan arriua 'ro iña? 
- Bai. Gerra denbun soldaduak itxetatikan 'ta rekisatuta bidian salduta 'ta banittun nik hartuak maindire batzuk 'ta bai, banittun 'ta denak ongi etorri zian. Gañekun, oain bezelako... 
- Bai ordun: maindirik eta erropa batzuk? 
- Bai. Arropa... aldagarriyak. Bai. 
- 'Ta ze in zenittun, bordatu 'ta? 
- Bordatuak? Ez dut uste bordatu nunik... ez, ez nittun bordatuko, nik ez. Hoinbeste eskola e'genuen e'nuen bordatu. 
- Eta hoi nola izaten zen ordun? Eta ezkontzeko... 
Ezkontzeko gustagarria izan behar
Irastortza Artola, Inaxi
- Eta ezkontzeko ze itten zen gurasui permisua eskatu 'o hoi nola izaten zen Inaxi? 
- Hoi? Guk ez genun permisuik eskatu. Gurasuk esaten zuten, (beurek) esaten ziguten, elkarrekin hasi 'ta in giñanian, ba ezkontzeko kontuak eta hasi giñan esaten "pentsatu zein hartzen zuten elkarrekin e? Geo ez torri hemen kontukin, asike, pentsatu ondo. Ez bazu nahi gustagarriya elkarrekin ez seittu, ez duzula nahi ta kitto" san ziuten 'ta hortan fan dia, gu hola fan giñen 'ta guriak 'e hola fan zien. Hala zan. 
- Axertatu in zenuten ordun? 
- Ui klaro, ze ingo zu ba? Oaiñ gauza hori okerrago doa. Separaziyua esate'utenez, separatzen eozein. 
- Hoik ez dute ongi pentsatuko 'ro? 
- Aspertu itten dia numaitt! Berrizaliak. 
- 'Ta zuek ez al ziñazten aspertzen? Hainbeste urte elkarrekin? 
- Ez, gu ez giñan aspertu. Gu ez giñan aspertu. Gu hantxe seittu genun elkarrekin. 
- Gora berak izango dia miño... 
- Bai izaten zien momentuak, eunan batin o' bestin igual erdi muturka antzin, miño geo atzea aixkiattu. 
- Berko! 
- Berko, hoixe. 
- 'Eta Maldaburura ezkondu ziñanin, zer zin? Ez zen zue gizona... 
Gerra ondorengo lan eskasia
Irastortza Artola, Inaxi
- Ezkondu 'ta ya Maldaburura 'ta zea in ziñanin geo ya kanpoa 'ta lanea 'ta ez, ez? Dena baserriyan? 
- Baserriyan. Ez. Ne gizona faten zen, hola, iñon billatzen bazun lantokiyak... hamabostaldi bat pasata 're hura, diru hura geyo eta faten zen iñon harrapatzen baldin bazun, miño zalla zen, zalla lantokiya harrapatzen, ezin zen harrapatu. Gerra ondorin oso eskas... mixeia zen. Bai. 
- Geo handik urte batzuta hasi zen igual... 
- Geo polikigo, Ventas, 'o Irungo... bai, Porcelanas, Porcelanetara jende asko okupatu zen, bai, asko jendia. Zean, Ventasen... jakingo 'zu nun den Porcelanas. Ez dakizu? 
- Bai, Pocelanas Bidasoa. 
- Bidasoa. 
- Hua aspaldikua da. 
- Aspaldikua. Gerra denbuan... alemanak 'o ez dakit zer din hor, horko nausiyak zien. Hillak izango dia honezkio. A ber zenbat denboak. 
- Eta zenbat urtekin...? Lendabizi ze euki zenun semia 'o alaba lendabizi? 
- Lendabizi alaba. Ne gizonak semik nahi zittuen, baserria genula 'ta "semia torriko, semia baleo, semia... " Hiru neska aurrena! Batin bat, bestin besti, bestin besti 'ta hiruak neskak! Laugarrena mutilla torri zen. 
- Azkenin! 
- (... ) eko. 
- Miño neskak baserriyan iual-ual aiko zin? 
- Bai, bai. Igual-gual-gual itten zuten. Zen; sayera bat. Segan 'ta hola, beti mutilla gorragua; segako. 
- Indarra ber? 
- Indarra 'ta... 
Haurra eduki eta gero, ezin etxetik atera
Irastortza Artola, Inaxi
-... emakumiak. Hola enteintzen dan zerbatte partuko kontuz 'ta. Hura, haitako bat onduan eta launtzeko pixkat 'o komeri. Hala haziyak dia gue umiak. Denak denbu haitan gaiñea, denak. 
- Eta parteratikan 'ta meikunetik aparte, zue ama 'o ahizpetako bat 'o ez al zen eoten? 
- Bai, bai. Baita 're, klaro eukitzen genun, eta kobratzen zuna patu 'ta, grazimenta pixkat eman harei 'ta... hola, kontuak. 
- Eta zue garaiyan ba al zen oaindikan haurra euki 'ta geo izin zela berrogei eunetan 'o etxetik atera 'ro? 
- Bai, beorregi eunian. Ez zen zeakin ibilli ber 'e, kargakin 'o... haurra izandu eta behintzat berrogei egunin itxetik ate gabe, berrogei eunea ordun kalea 'o... ordun atetzen giñan. 
- Eta bataiyatu noiz itten zen haurra? 
- Bataiatu seittuan. Seittun bataiatu. Gaur bezela jayo eta hurrungo egunin ya bataiatzea, komoduak, atautxi-mautxiyak preparatuak. Hori bai. 
- Ama joten zen eliza haurrakin? 
- Ez, ama ez zen... beste bat, ahizpa bat 'o haurrakin, amak ez daka atetzeik. 
- 'Ta itxetik ezin al zen ate Inaxi? 
- Berrogei eunin ez. Etxetik ez, eliza 'ta hola kanpoa ez. 
- Miño baserriyan onduan bai? 
- Bai, etxian jaiki 'ta in ber zen. Ez, lanin zelaian 'ta hola ez, ez, berrogei eunian. Nada! 
- Miño etxian zerbatte lana aiko ziñazten? 
- Honbre! Haurrak beren arropak 'e, hiru aldiz 'o... hiru miño geyo, kanbiatu ber izaten zen 'ta zikiña zela eta hau zela 'ta hua zela 'ta marru itten zula 'ta haiken harekin... han, harei kaso in behar. Amak gehiyena kaso. 
- Gaiñea lehen amak ingo ziyon kaso, oain bezela atta 'ta ama biyek ez? 
- Keba! Amak mayoria, attak zelaian lanin. Hala. 
- Eta gor hazi ber izaten al dia haurrak, Inaxi? 
- Segun. Nei... oain denbua joan zen 'ta komei miño nik errax. Errax 'o... ez behintzat holako goortasunik. Oaiñ 'de tokatuko die, denetik tokatuko die, batzuek parto gogorra bestik parto ariñaguak... bai. Petxua gaiñea ematen zitzaiyen orduan, denak petxua. 
- Lehen ez zen biberoyik eta? 
- Ez, ez. Biberoyaik... 
Arrandegian lanean
Zabalegi Lazkanotegi, Joxepa
- Asko kusiya! Lan asko iña 'ta! Jende klase asko ikusi 're in genun. Arrandeiyan 'e bertan genun, itxetik bertan arrandeiya, 'ta gabez lana in ber izaten nun. 'Ta arratsin leatza lapurtu, nausiya loaletzen zenin ohiyea joten zen, 'ta "izortuko ñeu ba! " 'Ta nei leatzakin korrika itxea jon ta... bertan baigenun itxia! Arraskan bota 'ta ixi-xillik ate 'ta martxa. Amak, guriak bai poz erra! 
- Harrek ez zun galdetuko nondik agertu zen! 
- Leatza ez zun eozeñek jaten ordun! 
- Ierriko zun zuk karriya zela! 
- Hombre! 
- "Harrapatzen bazattuzte! " saten zun harek beldurra berriz. "Bai, zaude beldurrez beti! "
- Ba ordun leatza izango zen... 
- E? 
- Leatza jatia izango zen... 
- Oi...! Leatza 'ta, bixigua 'ta, denetik tortzen zen. 
- 'Ta ze, ze arraindeiy... Biño ze arraindei... 
- Pasaiyatik tortzen zen arraiya horrea. 'Ta hor itten genun kajatan jarri dena, eta geo bialtzen zuten kamionatan Bartzelona! 
- Hara! 
- arraiya, bai! 
- 'Ta ze fabrika 'ro zen, ze izena 'ro daka? Nik ez nakan aittua. 
- Hua zen... Arrandeiya! Arrandeiya, leno Errota izandutako tokiya zen. 
Biño, geo arraiyakin hasi zin negoziatzen 'ta... 
- 'Ta hoi zer zen, geo Pitusa 'ta jarri zuten inguru hortan? 
- Bai, bai. 
- Dena inguru hortan? 
- Bai, bai, bai. 
- Oain pabelloiak dia baita 're. 
- Bai. 
- 'Ta gabin lana, e? 
- Gabez lana in ber... Hua zen tristina, e! Ñea...! 
Oyin eoki 'ta bozinak joka hasitzen zen zea, kamionak 'ta martxa. sos batzuk atetzetik pozik! 
- 'Ta garbittu 'ta 're in ber izaten al zenuten arraiya? 
- Bai. ongi jarri behintzat kajatan. txukun txukun jarri itten genun. Kaja haik... 
Izango zuten kaja... Kajak karga... Hoeita hamar kilo iual. Leatza zea batzuk, peskadilla, bestik bixigoz... 
- 'Ta kargatzen 'ta 're zuek aitzen al ziñazten kamioitan? 
- Bai! Guk gizonak bezela lana! Ez ga eozein izandu, ez! O...! 
- Berko sasoya euki! 
- Osasuna zer 'te da, e! 
- Bai. 'Ta gehiyo non za lana iña, Joxepa? 
- E? 
- Kampun... Etxetik kampo 're toki gehiyotatik lana iña za? 
- Bai, sos batzuk irabaztetik pozik! artajorra 'ta. 
- artajorra... Patu... Zea kobratzen? 
- Bai, bai. 
- Bai, e? 
- Bazin familiyak ez zinak laneko 'ta... Holakuk aprobextu itten genittun. 
Arropa garbitzeko teknikak
Zabalegi Lazkanotegi, Joxepa
- Bai. Nombatte hor deskargatzen zinak izango zin. Harri kozkor pilla erra titzen 'izkiten nei urin, errekan arropa garbitzen. Oi, labandeiya biño (... ) Hotzik batez. Gaztia izatia zer 'te da, e! Amak saten zin: "urin ez sartu! Hoztu ingo za 'ta! " 'Ta nik, ni kaskaorra izaki, e! Urin sartuta aixuo garbitzen baizin. 
- Ur gehiyo! 
- Hoixe, bai! 'Ta geo, jarri 'ta seittun sekatu. 
- Bertan jartzen ziñuzten lehortzen? 
- Bai. Bertan jarriyak alambrik eta. 
- 'Ta garbittu zekin itten zenuten? 
- E? 
- Garbittu, arropa zekin, jaboiya ba al zenuten? 
- Hoixe, bai. Jaboiyik eta lejiak eta bazin. Biño lejitan ez genun ordun arropik jartzen. Gabez kampun utzi gau serenutan, lejia biño hobia izaten zen. 
Mantxa guziya deseitten zen 'ta usai bat! Oain dena lejitan itten da, biño... 
- Belartan zabalduta? 
- Bai, bai, bai. , bai. 'Ta gue itxia hain poliki baito, birian ixkiñin do 'ta biria 'ta irriyun artin soru haik. 
- Xabalin erki! 
- Bai, ba. Handik lapurtu 'ro itteko zen, han paseran tokatu 'ta hola iñ 'ta sekula ez zin faltatu izandu 'ta geozko kampun utzi. 
- Oaiñ igual emango littuteke, biño ordun denak holaxe eukiko zenittuzten 'ta! 
- Bai. 
- 'Ta zuk uara ba al dakizu zerrei saten zaiyon? 
- guara? Bai! Arropa garbittu, berriz jabonatu dena, ongi, asko 'ta kuelak izaten zin. Hola, hiru hankako zurezko ontzi batzuk. 'Ta han sartu 'ta hara ura irakin 'ta hara bota. 
Bestiya irakin 'ta bestia bota. 
- 'Ta harrekin garbittu itten zen. 
- Usai goxo askiya bai! 'Ta askotan berriz, kampun utzi. Jaboiya man 'ta arratseko! 'Ta gau serenukin lejia biño hobia da. txuri txuriyak, usai goxo askiyakin bai, bai. 
- Garai hartan zer zen, lejiaik ez? 
- E? 
- Lejiaik ez! 
- Gutxi. Beandu hasi zin lejik. 
- 'Ta ura irakitten bakarra botzen ziyoten, Joxepa, 'o zu gotzen al za hauts... 
- Ez, ez. Kampun zon zeai, arropai ura botzen, irriyoko ura bota 'ta bota 'ta bota 'ta. Euzkiyan beruakin mantxik 'o baldin bazen dena (... ) zen - 'Ta su-autsa ez zenuten ibiltzen zuek? 
- Bai. kuelatan eosi ber zinak bai. Kuela bat itxiya itten zen hora, ur irakiña bota surtako hautsa paketin jarrita. Biño kampun hola utzita usai goxo askiya geo bai. 
- 'Ta uara zerrei saten da, ura botzi horrei? 
- Ez, e... Bai, bai, bai. ugara bai. 
- 'O ze horrei...? Hiru hankako ze horrei deitzen da uara? 
- Hiru hankako bai. kuela. Hiru hankako katxarro bat izaten zen. 
'Ta azpiyan barriño bat jarri 'ta ura irakin 'ta hara bota, irakin 'ta hara bota. Uan lejia bezela. Sano askiya bai! Usai goxo askiyakin! 
- 'Ta txui txuiya gelditzen zen? 
- Hombre! 
- Bai, e? 
- Mantxa guziyak joten... Kentzen 'ttu gau serenuk 'e. Oso zea ber du, burniyakin 'o mantxatua 'ro oso zailla ber du ez kentzeko. 
- Ez kentzeko. 'Ta ordun ze itten zen, erropa txuiya zea, uara 'ro kuela hortan eta kolorekua ya errekan? 
- Bai. Bai, bai, bai bai. 
- Erropa kolorekua. 
- Belauneiño sartu errekan 'ta aurrin harri haundi bat jarri 'ta dimbiti damba! 
Ez gaittun beratzak izandu ez! Amak beti enkargu bat ematen zin: "urin sartu gabe, hotz do 'ta! " 'ta bai, ni itxetik ura orduko aztua! Bai, ez zen... Osasuna zer 'te da! Jesus! 
- Ez zenun katarroik izango! 
- Pensa 'zu ez! Oain lenuo harrapatuko nuke, bai! Pensa 'zu betzi senide giñan 'ta bakarrik geldittua naz. Bat gerran... 
Bileratik etxerako bidea
Zabalegi Lazkanotegi, Joxepa
- 'Ta noiz hasten ziñazten billerea 'ta? Ze garaikin hasten ziñazten billerea joten 'ta? 
- Ba! Batzuk goiz 'ta bestik berrriz, beranduxio 'ta. 
- Zu nola hasi ziñen? Gotze al za? Lendabiziko aldiz billera jon ziñanin? 
- Zembat, billera jon nitzanin zembat urte izango nittun ba... Hamalau bat urte 'ro. 
- Bai, e? 
- Bai, izango nittun seuraski. Guk atta zintzua genun (... ) 'ta gaiña goiz itxea! 
- Xixto itten zun harrek? 
- Biño harrei eskapo itten geniyon! 
- Eskapo... 
- aiy hai! Itxea jon 'ta sermoiyin! Ai hai! 'Ta kuartoa jon 'ta izorrai! 
- 'Ta ze ordutan... Billera ze ordutatik ze orduta izaten zen? 
- Bilera? Pos... Urtiak... Jakiñak... Arrasaldin hasiko zen bostak aldin 'o hola. soiñua jotzen 'ta. 
- Bostak aldin. 'Ta geo? Geldittu? 
- Geldittu? Ilundu 'ta auro xamar. ongi, ongi. 
- Geo ez zenuten bire asko itxea... 
- Uan gabez dia fiestak, e! Toki gehiyenetan. Biño ordun hala izaten zin. 
- Geo itxea ez zenuten bire asko! Oinez juteko! 
- Bertan! 
- Bertan! 
- Bertan guk! 
- 'Ta mutillak launtzen al zizuten? 
- Haik pozik! Utzi ezkeo. 
- Ez al zeniyon uzten? 
- E? 
- Ez uzten mutillai? 
- Nahi genunik ez, behintzat. Aukeran... Aukera faltia ez zen 'zaten ordun! 
Edadi haitan! Ezkontzik 'e ez gotzen gaiña. 
- 'Ta geo gizona izango zena, 'ta billeran izautu al zenun? 
- E? 
- Nobiyua nola in zenun? 
- Nobiyua ez. Be arreban itxea. Be arreba zen ne koñata, ne anaiyakin ezkondua. 'Ta hara joten nitzan ni 'ta hua 're bai 'ta hara! (... ) 
- 'Ta zer zazte, bi senide beste bi senidekin? Hara! 
- Denak hillak. 'Ta pizkorrena neone. Saltsako... 
- 'Ta nongua zen gizona? 
- E? 
- Aranangua zen? 
- Bai. Bai. 
- A...! Horregatik zu hara ezkondu! 
- Bai. 
- 'Ta ezkondu 'ta han bai al zin senide gehiyo zu ezkondu ziñanin? 
- Bai. 
Txikierdiko bilera
Bikandi Aristizabal, Maitxo
- 'Ta nobiyua itteko billerata jon ber? 
- Bai, joten giñan Txikierdira 'ta han bukatzen zenian soiñua, korrika itxea! 
- Txikierdira joten ziñazten? Altzibarrea ez? 
- Altziberra 're bai, biño Txikierdin jende zeagua baizen. Errenteikua 'ta hola asko. 'Ta gu ze, hamazazpi hemezortzi urte 'ro. 'Ta hara jon 'ta handik auro bukatu ezkio, korrika atzea beitzeko demboik gabe. Egiya! Itxea ailletzeko auro. 
- Nondik barrena tortzen ziñazten? 
- Oi! Txikierditik? Ugaldetxon barrena. Handik atera 'ta goitik betti 'ta geo gotti. 
- Martxa errin! 
- Korrika! 
- 'Ta zer zen, illundu aurretik torri berra? 'O amezkilla 'o ze izaten zen? 
- Bai. Guk... Ez ziguten amezkillik jartzen zertik, goiz izaten zen, biño goiz torri ber izaten genun. Bai. 
- Bestela errita! 
- Oi! Seguru! 
- Zein zen gorrena, ama 'o atta? 
- Atta ez zen metitzen. Aman kontura zen, bestela jeniyo bizikua baizen. 'ta harrek 'e zapeteko bat eman ezkeo... Ez, ez zen atta sartzen umikin. 
- Ama. 
- Ama. Harek gobernatzen zittun denak. 
- Ez zun lan txarra! Zortzikin! Bai. 
- Biño ez zen uan bezela. Uan, difente izaten zen ordun. Ez uan bezela, hau nahi dut, eta bestia nahi dut eta holako jostaillo 'ta bestia... No hay nada. 
- Kapritxo gutxi! 
- Batez! 'Ta gaiña kapritxoik 'e ez. Ikusten zen 'ta zea ez denak ikusten du zea 're. 
- Klaro! 
- 'Ta hola. 
Besoetakoa hazten
Bikandi Aristizabal, Maitxo
- Biño, izango ¡ttuzu ongi pasatako zeak, e! Hanako Urkabea joten ziñaztenin ongi pasako zenuten! 
- Ume koxkorrak, pues jostatu. 
- Karo. 'Ta zuek... 
- Haizia ona hartu, zea, ibilli gabe. Haizia hartu 'ta. 
- Karo, itxian nola eoten ziñazten... 
- Itxian eon berrian, kampoa! Biño... Urkabea 'ta hola. 'Ta zarrenak eta hola pelotan ibilli nahi 'ro hola 'ta: "ama, pelotan biltzen utziko nazu kalea joten? " 'Ta ordu erdi bat 'o ordu bete 'ro... San: "Hambeste ordu arte". Korrika konsejupea jun 'ta pelotan ibilli 'ta beitzin relojui beitu 'ta korrika itxea. 
- Karo. 
- Gu ez giñen iñorrekin sesiyun aitzen. 
- Karo, biñon, haurrak izaki 'ta muittu, muitzeko ze hoi! Goua. Karo. Normala. 
- 'Ta gaiña guekin batin hazi genun lenguso bat. 
- A bai? 
- Ama hil zitzaiyon gaztetatik eta guekin batin bizittu zen. 
- 'Ta zer zen, zuen eraretxokua? 
- Gue anaiya biño, zarrena biño pixkat zartxio. 
- A bai, e? 
- 'Ta haik gelditzen zian hiru. Hiru anai... Bi anai zarrenak hamaika hilabete, hamabi... gutxi! Difentzi ttikiya 'ute, zuten. 'Ta lengusua pixkat zartxio hiruak. Denak hola biño. 
- 'Ta hua zuekin? 
- Guekin. 
- Biño anaiya bezela izango zenuten? Seniria bezela? 
- Igual, igual. Geo komuniyua ordun hamar urtekin itten zen, eta amak san zun hoiri komuniyoa bialtzeko. "Batei bialtzen baut bakarrik, 'ta bestia... " Hiruak igual igual jantzi 'ta betzi urtekin kumuniyua. Bikaiyui galdetu aber ingo zun 'ta baietz, doktriña baldin bazekiyen. Sakristira joten zin ba 'ta, baietz. 'Ta hiruak batin in zittun kumuniyua igual jantzita. Jendia berriketan aitzen baizen (... ) 'ta. Bat bakarrik in bazun, "hau in du, beria ez baidu" 'ta nola izaten da! 
Hola hiruak 'ta hiruak igual jantziyak. 
- 'Ta ze in zizkan beak erropak? 
- Amak dena. illoba zun 'ta. Beak hartu ber zun hazitzeko geo. Ordun hala itten baizen! Norbatt besotakua baldin bazen 'ta gurasuak hil 'o hola hil, joten zian padrinuan itxea. 
- 'Ta amautxiya, zue ama amautxiya zun? 
- Bai. 'Ta atta, atautxiya. Attan izenekua zen, gue attan izenekua zen hora Pablo. 
Bilerak
Zalakain Irastortza, Roxario
- Ni ez, ni ena gotzen. 
- Txikierdira 're joten giñan. E Anttoni? Zu ez al za (... ) Txikierdin? 
- Ibili? 
- Bai. A! Jo! Egualdi txarra baldin bazen jibatzen giñan, urrutira jon ber genun 'ta. 
- Ez ziñazten joten egualdi txarrakin? 
- Bai. Oso zea ez baldin bazon joten giñan miñon, nahiko zea izaten genun itxetikan Txikierdira eta geo han pasatzen genun denbora eta berriz handikan itxea 'ta, nahiko komeiyak izaten genittun! 
- 'Ta ordun eunez. 
- Ordua jartzen zen etxian e! 
- Bai? 
- Hombre! 
- 'Ta ze orduk zin? 
- Ui, aztua dakat oaiñ miñon, ui bestela ez ziguten utziko hurrena, ez bagiñan etortzen han itxian santakun... hurrengun jai in berko genun. 
- 'Ta amezkillak 'o ez al zin izaten ba? 
- Amezkilla? Ez genun aitzen amezkillak noiz jotzen zun! Bai, hala saten zuten miño, ez giñan beti amezkillan beira eoten noiz jotzen zen. 
- Ze in ber zenuten? Amezkilla miño lenoztik erretiratu 'o geo? 
- Nola itten zen Anttoni? 
- Ze ordutan izaten zin amezkillak? 
- Ez dakit ze ordutan izaten zin? 
- Hoixen ba, aztu 're in zigu 'ta. 
- 'Ta dantzazalia al ziñan? 
- Bueno, posible genuna itten genun. Hantxen ibiltzen giñan, 'ta kontentu! Dantzan ibili eta aste guziko kontentu. 
Que cosa ¿e? Ez genun ilusiyo haundiyikan. Lehendabizi Altzibarren ibiltzen... izaten genun, eta geo berriz Txikierdira hasi giñan, horkua gelditu zen denboran. Txikierdira joten giñan. Bakizu non den Txikierdi? Hara joten giñan. 
- 'Ta nondik barrena joten ziñazten? 
- Kamiyoz. 
Txikierdin dantzan
Zalakain Irastortza, Roxario
- Kamiyoz. 
- Kamiyoz? A bai? 
- Bai. Kamiyoz jon 'ta kamiyoz torri. 
- Kamiyoz ze? Ugaldetxoño jon da? 
- Bai. 
- 'Ta geo Txipitotik gotti? 
- Handikan gotti. 
- 'Ta ez al da hor zeatikan, Zolotiarretikan 'o biria motzaguik ez al da hor? 
- Ni behintzat e'nitzan hara sartzen, kamiyoz joten nitzan ni, joten giñan: nekin zinak 'e bai kamiyoz joten zin. 
- Zer zenittun launak? 
- Launak. 
- Zein zenittun launak? 
- Oi jesus! Aztu 'izkit oaiñ zein nittun. Batzuk gonadunak eta bestik galtzadunak eta. 
- Bitatik? 
- Ui, txandaka! 
- Ongi! Joe, aukera ordun. 
- Jesus, Maria 'ta Jose! 
- Oain bezela kuadrillak eta izaten al zin len 'de? Laun taldik 'ta izaten ziñazten? 
- Bueno, denetik izaten giñan. 
- 'Ta mutillak 'ta neskak batea? 
- Bai. Batzuk, 'ta beste batzuk berriz aparte 'ta... Oaingo estiloa ordun 'e. Zuek nola ibiltzen zazte? 
- Ba gu... Ahal dugun bezela. Hoi ez da asko kanbitu ordun. 
- E? 
- Hoi ez dela asko kanbitu. 'Ta dantza? Zea, agarraua uzte al tzizuten? 
- Ez, nik ez. Utzi? Ui, agarrau 're ibiltzen zin, ni e'naz beñe ibilli miño... ni al suelto. 
- A bai? Bakarrik? 
- Bakarrik ni. 
- Miño eskatuko zizuten ba dantzan? 
- Ui, eskatuko ez zigun ba. 
- 'Ta ze, kalabazak maten zenittun o? 
- Ui, (... ) "ez dut posible gañekun behintzat" "Ezin dut, miñ hartzen dut hankin 'o zean"
- Aitzakiya beti. Lotsatiya izango ziñan igual 'ta. 
- Hoixen ba. Lotsatiya nitzan 'ta. 
- Nahiz ta sardotegiyan lanin 'ta aittu... 
- Bai. Lotsatiya baldin bada bat, hua lotsatiya izango da. Ni hala nitzan behintzat. Oaiñ, gañekun gustatzen zin nei 're mutil gaztiakin 'ta zea, saardoteiyan, 'ta broma 'ta ixtoiyak 'ta hoi denak, 'ta hoi denakin pues ni kontentu eoten nitzan, broma pasata 're. 
- Nobiyua 're bazenun. 
- E? 
- Nobiyua 're bazenun. 
- Bai. 
- A bazenun nobiyua? 
- Noizpatte bazen, ez dakit noiz 'de hasi giñan miño... Noiz hasi giñan Anttoni? Ni e'naz gotzen noiz hasi giñan. 
- Denbo asko ibili ziñazten. 
Sagardoaz gain, ura
Zalakain Irastortza, Roxario
- Saardotegiyan gizon... geyena gizasmia ibilliko zin? Ordun emakumik ez zin joten. 
- Ez gizasmia zen geyena, gizasmia bai. 
- 'Ta toritu 'ta ingo zizuten? 
- Bo! Batzuk bai 'ta bestik berriz e'zekiten toritu 're nola itten zen. Ze san 'de ba al zekiten batzuk? 
- Batzuk zea ber gañea: launtza. 
- Launtza. Denetik izaten zin. Jesus! Denetikan izaten zin. Latoso zikin batzuri... lata 'ta zikiña nazkatzen ziten 'ta, bai? Hartu zea sardua zetzeko potuk, litroko potuk eta izaten zin, ura 're bai, han izaten nun bertan basuk 'ta garbitzeko, handikan hartu litroko potukin 'ta muturrea titzen "segi hemendikan! ". 
- Atrebitzen ziñan e? 
- Hombre! In berko! Bestela beak lata geyo jartzen zuten 'ta "segi hemendikan! Fuera! ". 
- 'Ta nausiyak ez zizuten ezer saten? 
- Ezta deuse. 
- Jakinki haik? 
- Haik bazekiten. Neonek igual saten niyon beaiy ze in nun. 'Ta ongi in nula saten ziten. Erki in nula, mezi zunai iñ in ber zitzaiola in ber zena. 
- Hairi 're tokatuko ziyoten? 
- Hola bizittu izandu ga. Oain berriz, xintxo-intxo hementxen. 
- Lehen 'de txintxo ibilko ziñan? 
- Bai, bai. Saiatzen nitzan. Xoxak nahi bainittun 'ta haik sortzetikan nonbaitikan. Ai Jesus! Ez dugu saardoteiko xoxa... 
Emietako bidean izuak jota
Zalakain Irastortza, Roxario
- Urruti gelditzen da e? Ez pentsatu, Emita. Ui, ni eun batin izutu nitzan asko. Asko gañea e. Banijun, bazkalondo bat zela uste'ut, eta banijun 'ta, kuak eta kuak eta kuak eta kuak hola sumatzen nittun birian... konpaziyo batea, ni banijun hola 'ta eskoitako zea batin, zoko batin, 'ta kuak eta kuak, "nik zer ttut hemen ordin oain? " saten nun nik "nik zer ttut ordin hemen? " 'ta beira jarri nitzan 'ta geo 'ta geyo, kuak eta kuak eta kuak, "nei jan ber ziten hok" hoixe pentsatu nun, "nei jan ber naute hoik, hemen, zokua hontan" 'ta izu batekin! atera nitzan handikan! ui, hua izua, ez dut beñe nik... Emita, ba al dakizute non den Emita? 
- Gutxi gorabera... 
- Bueno, askotan jon naz ni Emita, miñon beñe e'nitzan euna hartan bezela izutu zeakin, heaztiyan zeakin. 'Ta zea zen, bi... nola saten da, bi... konpaziyoa hoi 'ta hau zea izango balike bezela, bi zoko. 'Ta haitatikan, ai! nik hua izua, nik saten nun "nik hemen geldittu ber 'te dut hoikin? nik..? " huaxe pentsatzen nun e. Hainbeste zea zin, ez dakit ze klase zin, nik eniyoten... enittun izautu 're iñ, miñon e'nitzan nahi ordu handikan atera! 'ta Emitako birian atzea sartu. 
Jesus! Hua poxa hartu nun sartu nintzanin! san niyoten "erki kostata torri naz gaur honea, Emita ez dakit noisnahi torriko nazen berriz". 
- Hola izutu ziñan e? 
- Izutu nitzan... denak kuak eta kuak eta kuak, denak geo 'ta arrimatuo 'ta geo 'ta arrimatuo 'ta zoko batin 'ta... Oi Jesus! Izutu! San nun bai "hementxe bukatu berko ut nik gaur". 
Jostaketak
Enbil Urdanpilleta, Maria Jesus
- Bai aski gezki pasa! 'Ta jostatu pilla bat itten genun! Jostatzen giñan, ibiltzen giñan txingoka, e... Kaniketan 'e bat eta... Jo! Kanika kristalezko bat konsegitzetikan zer ez 'te genun itten! Gehiyenak lurrezkuk 'o, lurrezkuk ez, e... 
Buztiñezkuk izaten zin 'ta fuerte jotzen baldin bazeniyon hautsi itten zin. 'Ta kristalezko bat izatetikan... Jesus...! 
Bueno! Eta... Geo gordeketan 'e bai, eliz inguru hortan zimiteyo zarra esaten yoten hoi 'ta, soka saltun 're pila bat, nik abillidade haundiya nun zea, e... Saltoka, e... Alturan soka pasatzeko. Bai. Eta klaro, gonakin izaten giñan 'ta geo komeiya! Jartzen genittun eskuak lurrian 'ta hankak gora 'ta hankan muturrakin soka billatzen bagenun bajatzen genun 'ta pasa beste aldea. Eta goian eoten zin monjetan e... Zea... Adiñeko person batzuk, gutxi ioten zin, biño, 'ta gizonezkuk 'o baldin bazin igual ejuka 'ta, 'ta monjak: "ez ziztela berriz 'e aldi horta jon, zuzte elizan beste aldea han ibil zizte jostatzen! ". Eta bai, nik billatzen baldin banun hankan muturrakin soka, aixa pasatzen nun, biño klaro, ttikiya nitzan 'ta kosta itten zin, biño... E... Hanka bernia, hankan aurria, azala dena harrotua soka, soka pasatzikin, pasatzen. Bai. 
- Nola izaten zen ba? 
- Soka alturaketan, bai, saloka 're ibiltzen giñan, biño geo baita 're ibiltzen giñan alturaketan. 'Ta klaro soka lurretik altxatzen hasi eta gora 'ta gora 'ta gora zuk altxatzia 'o... Pasatzia posible zenun arte. 'Ta klaro, gora ailletzen zenin 'ta tiruo soka 'ta klaro, len san zattutena hankan muturrakin billatzen baldin banun seuru pasatzen nula, biñon azala dena harrotua 'ta zembaitan larrutu igual. 
- Gomakin itten duguna guk, biño zuek sokakin. 
- Biñon sokakin, klaro! Bai, bai, bai. Kontentu aski bai, biño hala 're aski kontentu, e! 
- 'Ta ze ibiltzen ziñazten, neskak elkarrekin 'ta mutillak beste ayekatik? 
- Ez, ez, ez. 
- Denak batea? 
- Ez, mutillikan ez, e! Zortzi urte arte ibiltzen zin... 
Jostailu gutxi, baina irudimen handia
Enbil Urdanpilleta, Maria Jesus
- Len jostaketakin aittu za. Gehiyena eskolan ibilko ziñan? Itxian, itxian, baserriyan gutxiyo? 
- Itxian aprobetxatzen nun bestik siesta joten zinin. Bai. Eta... Ordun bakarrikan e... Asko ibiltzen nitzan san zattuten bezela, ne adiñekoikan ingurun ez nulako, eta bakarrikan ibiltzen nitzaneko banun ne txokua. Bai. E... Barrutiya, zalaiyan onduan arbolak eta zin lekua, barrutiya deitzen geniyon, eta han zen harri txuri zabal zabal bat, eta geo zittun e... Lurran azpiyan gordiak beste bi harri, biñon atetzen zin bastante eta izaten nun harri xabal hura nere itxia eta beste bi lurrin erdi tapatuk zozten haik apalak. 'Ta ordun hora izaten zen ne itxia 'ta ne denda. Eta... Arbolan adarrakin eta geo e... Urritzari aixa kentzen zaio axala, urritz arbolari, hairi axala kendu eta itten nittun orratzak bezela haikin, moxtuta. Eta zertik itten nun hoi? Arkaleko soldaduk ikusten nittulako zea e... Aber, ez nau akordatzen oan... Istrukziyuk itten. 'Ta klaro, haik eamaten zittuten korreak, 'ta gerrikuk eta txapelak ben borla batekin 'ta, 'ta nik itxi hartan denetik nakan. Ordun itten nittun gaztañan 'ta adarrak hartu, 'o gerizayanak igual, sartzen nittun urritz makillai 'ta itten nittun haik bezelako korrea haik 'ta batzutan militarra nitzan, bestetan dendaiya 'ta bestetan itxeko andria! Biñon aztua, e! Zembat dembora eoten nitzan han. Ingurua dena garbi garbiya eukitzen nun. 
- Bakar bakarrik? 
- Bai, eta hura neria zen. Neria. Ta ez dakit iñoiz iñorrekin han ibilli nitzan, uste 'ut ezetz. Eta geo, pues... Zea 're bai, ordun garai hartako historiya. Itxian sala haundiya zen, eta, bi maiya eta silla pilla bat 'ta, eliza, jartzen nittun maiya oi... Sillak bi illaratan eta neonek jantziko nittun amanak 'o izeban arropak eta hankatakuk, mantilla haundi bat jarko nun 'ta gen ustez elizan geundela, ni bakarra nitzan biñon... Elizan gaudela 'ta apaizak, apaizak guri atzia man 'ta ordun meza maten zuten beak aldarea beira 'ta guk ikusten genun apaizan espalda. Ordun, 'ta kasuelidadia, ze nik aldaria nakan salan... 
- Bai, han aldare bat zen bai! 
- Guen itxian... Aldaria... Guen... Bai, ni jaiyotako itxian aldaria zon! Ordun jartzen nitzan ni ne silla pilla haikin aldarea beira, eta apaizak ne... Guen ayeka beitu 'ta... Maten zunin be ordena nik itten niyon silla denari buelta eman, belauniko ioten nitzan bittartin, 'ta silla denai buelta man 'ta exeita jarri. Igual hamar 'o hamabi silla! Eta gustora! Bai. Gustora. Geo... 
- Ordun jostailluk gutxi! 
- Ez. Jostailluk eta... Jostailluk itten genittunak... 
Jostatzen eta ehizean
Enbil Urdanpilleta, Maria Jesus
- Jostailluk itten genittunak, goenek. E... Zea, este... Zankak. E... Arbola adarran kakuakin, kakua zuten arbola adarrak guenak moztu eta guenak, guenak itten genittun zankak. Bai. Eta jartzen genittun alderantziz, eta haiken gaiñin ibiltzen giñan, bai. 'Ta geo nik baita 're, geo ya... Izebak eta ezkondu zinin 'ta haiken zapatik eta ez nunin, itten nittun alpargatari hiltze batekin egur puska bat josi, takoiyak. Eta han ibiltzen nitzan neriakin hankak ukertuta, biño iruitzen... Gustora! Gustora, bai! 
- Imajinaziyuk ze itten dun! 
- Imajinaziyua bai. Eta geo ba... Hori, igandetan 'ta auzokukin 'ta ibiltzen baldin bagiñan ba... Ordun 'e jostatzen gutxi. 'O txori kabitan, eta nola nitzan ni gaztina eta ttikina adar e... Mehe batin baldin bazon txori kabiya, nei bialtzen ziten. Gurason batek ikusi 'ta errita maten ziyoten arte. Ez han ibiltzeko nei. Zirikatu itten ziten, klaro! Beak ni biñon... 
Hasieran esan zattutena, zazpi urte 'o zortzi urte gehiyo, nei zirikatzen ziten 'ta... Ni nombatte harrotuko nitzan 'ta hantxe, txori kabiya billatzea, 'ta ikusten baldin bazuten gurason batek 'o saten ziyoten: "biñon, zuek juiziyo pixka bat ber 'ta hortikan eroi 'ta miña hartuko baldin baluteke, baldin baluke, ze ingo zenuteke? " 'Ta, biño bueno. Beste... Ni bintzat, haikin ibiltzen nitzan 'ta ni izugarriya... 
- Konten! 
- Hombre! Ni biño zazpi 'o zortzi urte... Neska zea... Zarraguk, eta mutillak berdiñ! Haikin, beakin eamaten zitelako ni oso kontentu! 
- Kabiyakin ze itten zen? Kendu? 
- Kendu! Eta... Hola haundi xamarrak baldin bazin, zozua 'ro billiarrua 'ro holokua, hazi 're bai itxian. T'a ordun zozua 'ta billiarrua 'ta txoriya 'ta jan itten zen, e! Bai, bai bai. Bai. E... Zea, e... Lumatu 'ta lan pilla bat zun, biño ya ohittu, ohittuta geunden eta jan itten zen. 
Olloki
Sagardia Olano, Maitxo
-... zelayin. 
- 'Ta hangua zer zenun gurasutako bat 'o? 
- A ez dakit... hara ezkondu zian 'o... hori ez zattut esango. Han sortu giñan behiñipein betzi 'do hamar. 
- Jesus! 
- Bai. 
- Eta noiz torri ziñan honea? 
- Honea sei urtekin karri ziten. Nola... Osaba zen nere attan anaiya. Eta nola berak etzakaten... etzuten familiyik ba 'ta... ordun bakizu? Askok ez bazuten ere zeaikan... padrino-adrinak, atautxi-mautxiyak, jasotzen zittuzten hola, asko, len ohittura bazen. 'Ta etzuten beran familiyik eta honea karri ziten 'ta hementxe, hazi 'ta hezi, 'ta bukatu 're hemen in berko dugu. 
- Eta Ollokinekua zein zen e...? 
- Olloki saten ziyoten osabai, 'ta nere attai 're bai. Attona... attona... hoiyen attan atta edo... Hoin attona 'ro... 
Usurbilkua baiño han Olloki baserriya 'ro ez dakit zer zen han... bertsolaiya oso ona izan ber zun. 
Baserria baino kalea nahiago
Sagardia Olano, Maitxo
- Gañeko senidik baserriyan? 
- A klaro, klaro. 'Ta haik... senidia baiño urtian behiñ 'o horrelaxe joten giñan hara, hemendikan Astigarraga bakizu? 
Gaur kotxik badia miño oiñez? Hor Txikierdin barrena... ui, nik ze amurraziyuk aittu egun hartan, ene! 
- Ze joten ziñan izebakin 'o? 
- Izebakin 'ta, urtian behiñ edo joten nitzan. 
- 'Ta nondik barrena joten ziñazten? 
- Ui, pues Ugaldetxon barrena. Txikierdin barrena. 
- Oaiñ kamiyua den tokitik, gutxi gorabera. 
- Bai, bai, bai. Hortxetik... 
- Len estratak 'o... 
- Kamiyoz-amiyo, bai baiño gu kamiyoz joten giñen, mendiz izango zen aurrepiria miño... oiñez, 'o zea, kamiyoz. 
'Ta bakizu zer den? 
- 'Ta han bixita in 'ta buelta? 
- Bai. 
- Eun bakarreko 'ro? 
- Netzako kastigu erra bai hemendikan...! 
- Bai e? 
- Ui aber? Hemen hola bizi 'ta lagun artiak eta utzi 'ta... urtian behin e hoi, biño ordun 'de pues... 
- Miño ama 'ta ikusteko goua izango zenun? 
- Ba! ez dakit. 
- Geo ya galdu? 
- Klaro, klaro. 
- Hasiyeran bai mira in miño... 
- Si, pero... 'ta geo 're jon baziñan toki onetik txarrea, baiño txarretik onea torri ezkio aber! 
- Klaro, hemen gañea kale ingurun eongo zen girua 'ta! 
- Hoi ba, hoi ba. 'Ta launak 'ta, jesus! Geo hemen izeba aitzen zen josten: neska kuadrilla gaitzakin 'ta batekin 'ta bestikin kontuk esan 'ta o! Jesus! Ni honea torri nitzanin, akortzen na, Uarteko Karolina, uste 'ut hilla dela, Xegunda ez dakit izautu zenun... pues, Karolina hura geo Ameriketa jon zin ezkonduta, harrek esaten zin: "Altxa zan buru hoi, bestela txikorta jarriko ñet, zean, kokotza azpiyan". Klaro, baserritikan han zea hain mendi tontorretik ezerre zeatu gabia torri 'ta! 
- Lotsatu? 
- Klaro, hola. 'Ta hoinbeste neska hemen, josten bo! 'Ta Karolina hura tipo gaitza zen, 'ta gañea jartzen zin paretai kontrai beira, "Altza zan buru hoi, bestela jarriko ñet txikorta kokotza azpiyan buru hoi tente eukitzeko" saten zin. 
Hura beti broman... 
Landetxeko nagusiak
Sagardia Olano, Maitxo
- Gañekun esan... Ollokine zer zen baserriya baita 're 'o itxia? 
- Bai, hazienda eukitzen zuten bai. Behi pare bat edo horrela bai. Hoi, kanpu hau dena, todo esto... 
- Ni gotzen naz hoi. 
- Hori dena guk ibiltzen genun. Porteruk giñan e. Itxe zean, jubilatun itxe horren hoi denan zaintzen guk zaintzen genun. Porteros. 
- Hoi... nola du izena? 
- Nere izeba 'ta osaba... Egiania saten ziyoten, beak Egia zuten apellidua, Landetxe. 
- Eta haik ze tortzen zin, udaran? 
- Udaran. 'Ta urte guziyan gure mende, 'ta guk zaindu. Tarteka tortzen zin, jaitan edo horrela arratsaldia pasa edo miño gañekun... 
- 'Ta haik zer zin Donostikuk o? 
- Donostiyan bai. 
- 'Ta euskaldunak eta al zin? 
- E? 
- Euskaldunak 'ta zin? 
- Hoixe! Jesus! 
- Miño jende dotoria 'ta izango zen? 
- Bo! Ordun, zea, lujo haundiya zen. Haiyek, gure nausiyak zin denboran, etiketa haundiko jendiak, de mucha... grandeza. Hiru neskame eukitzen zittuzten... hiru bai, 'ta gañea interina, itxe haundiya zuten han 'e Donostiyan, Kursalea pasa 'ta seittun dute, da itxia, miñon denak... bat bakarra da bizi da. 
- 'Ta hemen neskamik bazittuzten? 
- Bai. 
- 'Ta herrikuk izango zin? Oiartzunguk izango zin? 
- Ez. Han Donostitikan zakazkitenak ekartzen zittuzten, geo interina hartzen zuten hemen, itxe haundiya baizen hau 're, hiru planta bazittun. 'Ta jende asko tortzen zin: kartzen zittuten Hazparreindikan bere ilobak, zazpi... sei 'ro zazpi mutil kozkor, bakaziyutan. Abuztu guziya hemen pasatzen zuten eta... 
- 'Ta haurra haik ibiltzen al zin... zuekin 'ta nasten al zin 'o haik ben? 
- Kozkortuk zin e! Bai miño hemen herriko jendikin 'ta ibiltzen zin e! bai, bai, bai. 
- Tratua 'ta bazuten 'o aires de grandeza 'o zittuzten? 
- Ez, hangu haik jendi zeaguk zin, korrientiaguk. Hoik, hemenguk ere gaztiak bai, biño zeak nausiyak berak eran de mucha categoria, kategori haundikuk. Ba! Aberatsa... zer zuten ez zekitela dirua! Hoiek? 
- Eta zuek garaia hartan dirua ikusi 're ez askotan? 
- Guk ez, baiño jendi hoiyek... esos... 
- Oaiñ denak berdintxo bizi ga, miño len kriston difentziya? 
- Bai, hori. Eta berdintxo ez, gaiñea leno haundiyak ben ustez zianak, gaur estan un poco mas abajo que gu biño. 
Biño gu alletu gea a lo mas alto e! 
Klase diferentziak
Sagardia Olano, Maitxo
- Aittu ni ai naz esan 'ta esan e! 'Ta esango 'ute "jendia hoi... ze ai da hoi erua hoi hor san 'ta san, esplikaziyuk hoiri ematen". Hoi, egiya da e! Zertikan denak bizi izandu gea, zean, nik han, nere etxian, hoinbesteko familiya, oaindik aurrerapenik gabeko zea, eta handik honea torri 'ta diferentzia, 'ta geo, urtian poderiyun, orain, orain, aber ze kanbiyua in dugun. Denak e! , denak. Leno pobre antzeko jendia zena oaiñ alletu da aberatsan gradutara e! Porke aber, hasi zattiz kotxikin... eta itxiak, leno errentan izaten zen 'ta errentak 'e eziñ alletuik eta... mixeri... mixeriya? Bai, ez beiñipeiñ oaingo bizitza. Oaingo bizimodua ez, oso diferentia. Eziñak 'e bazian 'ta... oan baiño geyo; eziñak. Gaur jendia bizi da, pues, leno aberatsan kategorira alletuak. 
- Bai, oaiñ eozeiñ joten da biajea 'ta... 
- Edozeiñ, edozeiñ 'ta eskubide oso-sua. Eskubide oso-sua dakate. Baiñon lendikan, jesus! Difentzi erreko bizimodua! Difentzi errekua, a! Gure izeba gaixua haik oaiñ bizi balia! 'Ta gure izeba bezela beste asko 'ta asko 'ta asko, 'ta ze bizitza: latza! Latza! 'Ta batez 'e, baserritarrak ere bai. Bizitza gorrak eraman 'ttuzte baserritarrak, batez ee. Jo! Gaur aurrerapena asko 'ta asko dago, makinaiyakin, laneko, haziendak 'e kanpoa botzen dia 'ta len bezelako mazka itxea eaman berrik eta zeaik ez. 
- Bai difentziya. 
- Diferentzi haundiya, bizimodua asko aldatu da, lendikan. 
- Miño, Maitxo, gerra ondorin 'ta zea, kalin okerruo pasako zen gosia...? 
Aldaketak baserrian eta orokorrean
Sagardia Olano, Maitxo
-... leno, y hoy en dia pues... 
- Klaro eta ezta, ezta... Estimatu 're berdin 'de ez, oaiñ. 
- Keba, keba! Ez, ez. Ezta pentsatu 're, ezta pentsatu 're, estimaziyua. Eske gaur dakazu denetikan, san zattut ba, leno aberatsai beira eongo pozikan hau erosiko 'ta hoi aberatsak, buf! Eta oaiñ, aberatsan graduta gehixkunak... lana itten da, lana bada, eta baserriyak ere ez dia leno bezela. Denak errextasunakin jarriyak dia 'ta leno baserriyan famili guziya enpleatzen zen e! Arta-orra zela 'ta, belar-ntzik zila 'ta, 'ta illar-iltzia zela, hosta-ttia... bueno, ze lanak ez zian baserriyan! Famili osuak. Eta gero urte batzutatik hasi zen, ya 'o neskame, edo fabrikara, baserritatik. 
Itxian ber zena, bat, geldittu; geoko izango zena, itxea: mayorazkua. 
- Mayorazgua ze izaten zen? Igualtxu zun gizasmia 'o emakumia? 'O beti gizasmia gelditzen zen? 
- Itxeako bat zeatua zeona, mayorazgua saten zen. Lomismo emakumia izango zen, igual. 
- Zarrena normalin? 
- Bai, jeneralin bai. Jeneralin bai. 'Ta geo leno denak batian, denak baserriyan bizitzen zin 'ta baserriyan, hango bizibidia, gañekun ez. Gaurko egunin lanea joten za, zure soldata badakazu, y es muy distinto. 
- Lotua baserriya. 
- Bueno! Lotua 'ta lan asko iñak dia baserritarrak e. Goor lanak iñak baserritarrak dia. Enkambio gaurkun erraxtasun haundiyak daude, eta gaiñera esan zattutena, baserriyan bat, gero baserriyan jarraittuko duna... 'ta gañekuk, pues 'o neskame dela, edo... gaiñea aber gaurko egunin eozeiñ baserritarrek karrerak badakazkite, neskak eta mutillak. 
- Bai, bai, oso difentia da. 
- Leno pentsatzen zen baserritarrak ez zutela baliyo ber estudiatzeko, y hoy en dia cualquiera te tiene una carrera, y muy bien ademas. Beste dirodunak, ai 'ta ai 'ta ai 'ta ai, 'ta igual tutik 'e baliyo ez. Hala da, hala da. Zenbat... Jesus! 
Zenbatek zenbat diro bota alperrik eta alperrik kategoria nahi zutelako, enkanbio gaurko eunin pues normalidade guztiyakin edozeiñ baserriko neska edo mutillek dakazkitzu karrera onakin. Leno ez zen posible. 
- Hoi onea behintzat, in da. 
- 'Ta gaurko eunin pues baliyo dunak, baliyo du 'ta ateratzen dia aurrea. Askok eta askok. 
- Ze zue erareko emakumik ikasten seittu gutxik, josten gehiyenak ez? 
- Bai, ordun ohittura hala zen. Eta ezkondu ber zunak kozinan ikastea pixka bat. 'O taberna zean batin edo... kozinan ikastea hori 're bai. 'Ta geo jostia iruitzen zen gauza bera, gaurko eunin ondo da zeozer arreglo ttikiyak itteko jakittia, jakittia ona da... 
Neguko lana prestatzen
Sagardia Olano, Maitxo
- Jostundi gehiyo? Baiño ez da nik nere burua alabatzetik eta gauza miño horrek gizaseme arropa e? josten baizun trajik eta horrela... kalian... eta galtzak eta... josten bai baiño beste... emakume prenda gehiyo. Jostunak bazian bai, bai: Joxepa Anbruziona saten geniyona eta Linonekuk, Linonekuk gero Ameriketa joan zian, torri zian 'ta berriz 'e hara joan zin, zea Iriberriku hoin zeak... Iriberriko Linon osaban 'ta andria, 'ta hoik josten aitzen zin hortxen zean Zulotxikiko goian. Eta besteikan... 
- Postan 'o bazen norbaitt baita 're yeakusten aitzen zena? 
- Postan bai, zea, hor Sanjose hoin ama, aitzen zen bai, josten. Hori bai, horrek itten zun gizasemina 're, oain trajik ez dakit, miño galtzak eta behiñibiñ bai, itten zittun. Bai, jostuna franko bazien hemen. 
- Gañea trajia ittia ez da erraxa izango? Soiñak eta erraxauo, ez? 
- Bai. Baiña lana, bo! 'Ta geo udaran ez zen etortzen neskatxak 'ta neguan haiyentzako denentzako lana izateko bakizu zenbat in ber izaten genun! Zea, lana mantentzeko, geo haik etortzen zineko, zertikan denak baserriyan enpleatzin zin, baserriya zutenak zailla zen jostea tortzia udaran, negu aldin bai, miño zertik denak baserriyan lana itten zuten, jesus! Belar ontzia zela, metak ittia, hosta txikiyak ittia, tontorrak kentzia... habia cantidad de trabajo baserriyan leno, eta famili osuak itxian enpleatzen zian. Gero, urtian poderiyun, hasi zian, san zattutena: 'o neskame dela, neskame 'o fabrikata, fabrikata 're asko jon zen. Beste bizimodu bat hasi zen. 'Ta ordutik honea aber ze aurrerapenak dauden baserriyan: hazienda denak kanpoa botatzen ttuzu, makinak battuzte behiak jeixteko... 
Ile luzea, ezin
Arbelaitz Sarasola, Rufino
- Doktorzikiñ ez zen, bestia. Bazen hor beste tipo bat Errenteiyan. Juakina, zein zen, zea, Errenteiko ze hoa... 
Estilo... Illia haundiya... Oiañ illia haundiyakin ibiltzen ga, 'ta ordun illia haundiyakin harrapatzen zutenin, hartu 'ta ayuntamentun Errenteiyan moztu itten ziyoten illia! Bai. Zein zen hoa? "¿Que estilo quieres que te cortemos el pelo? " 'ta "estilo golfo" "y ¿Que estilo es? " "y el estilo que lleva... " Errentiko aguazillan jefia... 
- Kastor. 
- E? 
- Kastor. 
- Kastor, bai, Kastor. Estilo hua golfotaz besti harek. Zein zen zea hoa, bitxo hua? Kriston bitxua zen! Joe, mekanikotzan ta hola , papelera 'ta zeatu 'ta. Honek 'e izautzen zun hoa. 
- Igual izautuko nun. 
- Joe! Potton saardoteira torri eun batin 'ta zea hortan, soziedadeko bettiko malda hortan mutikozkorrak hartu horren bizikleta 'ta bizikletan gidoiya okertu ziyoten 'ta geo belaunan tartin rueda hartu 'ta zuzentzen nahikua zen, e! Tak. 
'Ta ez utzi. " Ez, ez ez, holaxe jongo naz ni, 'ta holaxe jungo naz" Hala Errenteira. Jo...! Errenteiyan 'e papeleran bestek arreglatzen ez makinik 'ta hoa eaman 'ta harrek arreglatu. Ui...! Ze izen zun harrek? Doktorzikiñ ez zen ba, Doktorzikiñ bazela bai, biño bestia zen hoi. 
- Hua kaputxinotan ayeka hartan bizitzen zen. (... ) Biño Gasparren goiyan, bazterrian bizittu zen. 
- Zein zen hua? Ba! Igual da! Harrei itten ziyon... Joe, harrek iña izan ber zula, zea! Errenteiko (Errekatxalon) 'o motorran bat prepatu ari batekin itxea argiya jarri 'ta jarri zun gau berin itxiak eta denak erre! Bai. Argiya jarri zun zean... Jo 'ta denak erre! 
- Harrek argiya jarri! 
- Nongua zen fenomenu hoi? 
- Errenteiyan bizitzen zen. 
- Errentikua bertakua? 
- Bai, bai. Errentikua. Ez zit gotzen ze izen zuk harek... 
Portuberritik Okillegira
Pikabea Artola, Arroxa
- Gue Dolorex bizittu zen han, Dolorex oaiñ Altzibarren bizi da, nik ez dait zenbat denbo izango den torriyikan, ni handik ezkondu nitzan Okillira, bai, treintaynueven ezkondu nitzan, el año treinta y nueve, el dia de Santa Cecicilia. 
- Hogeita hiru urtekin? 
- Bai. 
- El dia de Santa Cecilia ezkondu nitzan. 
- Eta nola izautu zenun zea, mutilla. 
- Ne gizona? Ne gizona argentinua zen, e... miño txikiyak zil... mueno, hamahiru-amalau urtekin 'o torri zin familiya honea eta geo gerrako dembun nola jende asko detenittu zuten Makintxea, Portuberri ondoko zentrala hartan... ko gizona eraman zuten, bueno hortako, ne gizona 'ta hoik Ittuinen bizittu zin, Ittuinea torri zin Ameriketatik. Eta geo, klaro lemizi, karri zuten dirukin bi itxe eosi, esa es una historia, eta bizitzen jarri zin Ittuinen, osasunik ez zulako etorri zin Ameriketatik ne suegruk eta banku batin jarri zuten dirua, itxia eosi 'ta gañekua, eta banku horrei... beste bankuk san 'men ziyon eun batin: "Dirua hoi hortik atetzia hobe 'zu zertik banku horrek soiñu txarrak ttu" 'ta gue... ne suegrak kontestatu 'men ziyon: "Ze nahi 'zu zurian jartzia 'o zer? ". Efektibamente: bankuk kiebra jo eta sosik gabe gellittu zin. Eta geo ordun, beak eosi zuten tokiyan jarri zuten taberna 'ta zezena izaten zen ordun, oaiñ artifizialetik denak, eta han hasi zin bizitzen. Eta, e... hamasei urtekin 'ta hamabostekin bi zarranak, ne gizona 'ta bestia... 
Dominikan gizona, zea genun... Jon, lanea jon zin Frantziko ez dakit noa 're... 'Ta ordun ne gizonak miñ hartu zun han, arbol batek azpiyan hartuta, urtebete pasa 'men zun Pamplonako klinika batian. Eta geo, taberna nola baizen de Elgorriaga, Elgorriagan denbo batin Baños de... Elgorriagan zin, oaiñ ez da, oaiñik 'e zoluak 'o han zozten. 'Ta horrea tortzen 'men zin Donostiko jende asko bañoa eta Vasco-avarrako nausiyak 'e horrea joten 'men zin. 'Ta geo nola baizuten taberna 'ta ne suegrak oso ongi zekiyen kozinan, eta hara hasi zin joten euna pasatzea 'ta taberna horta, 'ta han konfiantza in zuten eta ne gizona 'ta be... bi anaiak sartu zittuzten Vasco-avarrin. 'Ta Ittuitikan oiñe... tortzen ttunen bizikletan haik eunero Pasaira Luzuriagana lanea, lemizi. Lemizi Luzuriaganin hasi zin 'ta geo Vasco-avarrea pasa. Ittuindikan bizikletan eunero! 
- Zenbat dembun? 
- Nik ez dakit... bi ordu bai gutxinin... geyo! 
- Miño urtetan 'ta hola 'o? 
- Bai bastante urte, geo... zenbat urte zango zin? Sartu zenin hogeitahiru urte 'o, honea torri zenin zeara Makin... 'ta geo Makintxeko gizona hoi nola eaman baizuten detenittuta kartzela, harren tokiyan torri zen ne gizona. 'Ta geo bakizu, apopilo tokiyak eta ber izaten zin... ne itxea jon zen apopilo 'ta handikan in genun izauera. 
Apopiloak
Pikabea Artola, Arroxa
- 'Ta in genun izauera 'ta handikan ezkondu giñan, bai. 
- Bai, ze Portuberrin apopilo... 
- Asko. 
- Asko, ez? 
- Lau 're hillak genittun, lengun saten aittu nitzan zeñei: "gu etxiin, denbo batin zarrik ez dela itxiin, gue itxian apopiluk 'e lau hil ttuken, lau! ". Gue etxea jon apopilo 'ta han bertan zahartu 'ta miña bat harrapatu 'ta bertan hil, bai. 
Zuk izautuko zenun Mieltzo, Mieltzo Tromoiya? 
- Bai. 
- Harren osaba bat 'e ne... han hil yunen. Juergan jon igandikin 'ta kanpoa atera jana 'ta kazkarra 'ta San Antonak eta hoztu da 'ta sotoa sartuta, han lau 'o bost sotun, eta hoi ikaragarrizko hotzikarakin, 'ta goira eaman 'ta... minan lana itten zun 'ta minako gaitza zakan 'ta pulmoniya harrapatu 'ta hantxe hil zen, gue etxian hil zen. Mutilzarra, mutilzarra? Bai, berrogei bat urte 'o. Majua zen, miño juergista. Ixtoia? Ordun beztittu in ber izaten zen hiltzeko, no tenia ropa 'ta be anai bat, meno oaiñ ez da iñor bizi, ikatza itten ai zen tokira jon ne atta 'ta handikan 'ta haren trajikin jantzi eta enterratu zen. Holako ixtoiak dia, bai. 
- 'Ta apopiluk ze itten zin: ya etxekuk bezela? 
- Itxekuk bezela. Hoimeste urtian... Bestia 're Selpuukua zen, Selpuuko semia 'ta mutil zarra yunen 'ta itxian ez zela ongi 'ta hua 're gue etxea torri 'ta (bire) geitza zuten. Hoi denak... 'ta beste bat 'e... geo hasertuta itxea torri, Altxi, zuk ez zenun izautu, eta hura 're gue etxian sortu zionen, meno, neskaaxta jonta eroi zela ez dakit non 'ta herida in ez kasoik in 'ta geo handikan pulmoita 'ta... behintzat, de noche a mañana, han hiltzen hua 're. Eta beste bada attona, ne attan atta, mutilzar bat izaki anaia 'ta gaizki jarri zen 'ta iñoa 're joteko tokiyik ez 'ta... eta anaiak jaso 'ta hamar urte pasa ziñen harek oyin, hamar urte. Hura 're han hil zen. Lau mutilzar, san niyon "Mutil zarren tokiya". Aleiya, ate zen... oain nola joten din asko... famili asko da eamaten ttuztenak 'ta joten dinak eta ospitalea, 'ta ordun itxian kuidatzen zela xarra, 'ta hola ate genun ixtoia, hemen. 
Ugarte Errota, martxan
Iza Artola, Joakin
- Zeiñ geldittu... Errotan bertan norbatt... Bestik ingo ziñazten ezkondu, pentsatze 'ut. Eta jon. 
- Bai. 
- Eta errotan bertan zeiñ geldittu zen? 
- Errotan bertan oañikan ni ateta 're oaiñik bazien. 
- Bazen. 
- Bai, bai. Haimbestetik. Hamar bat bagiñan 'ta! 
- Karo, bai, bai, bai. 
- Hamar bagiñan 'ta. 
- 'Ta zu gotze al za errota martxan 'ta? 
- Bai, bai, bai. 
- Bai? 
- Bai. Geo ba, ez genun traba haundiyik man ez. Zea xamar, biyurri xamar ibilli giñan. 
- Biyurriya al ziñen? 
- Denan, denan gustoa zailla da baita! 'Ta hola. 
- Haimbestetik. 
- 'Ta geo alta, ezkondu giñan 'ta san genun, bueno, oaiñ bakotxa be ayekatik. 
- Zembat urtekin ezkondu ziñan? 
- Zembat urte izango nittun nik ordun? Hoeita... Hoeita lau 'ro... Zerbatt inguru hoi. 
- Eta... Ze... 
Errenteriako paper fabrikan
Iza Artola, Joakin
- 'Ta zuek baserri haundiya al zenuten? 'O gehiyena errotakin aitzen ziñazten? 
- Bueno, baserriya bezela haundiya ez zen. Bos behi 'ro hola. Bai, bai. 'Ta geo gaiñekuak hazi ahalin, 'o martxa hartu ahalin lanea. Papeleran lau anai aittu giñan, e! Lau anai aittu giñan. 
- Gazteik hasiko ziñazten? 
- Bai! Beno! Nik zembat urte izango nittun? Ba ez dakit ba! Hamasei bat urte 'o! Hasi nitzanin ni. 
- Gazteik hasten ziñazten lanin, e! 
- Gazteik, gazteik, gazteik. Bai, bai, behiñ hamabost hamasei urtekin lanea. Bai. Lau anai papeleran aitzen giñan. 
- 'Ta haik zer zin, zu biño... Haik 'e auro hasiko zin? 
- Gaztiena ni lautan. 
- Ordun zu hasi ziñeneko, hoik hasiyak? 
- Geo bosgarrena arotz... Arotzeiyan hasi zen, Errenteiyan. 'Ta geo gaztina Saastian hua 're lanea. 
- Denak lanea. 
- Denak lanea. 
- Berko. 
- Hoixe! Jango bazen! 
- 'Ta papeleran pintxe 'ro hasiko ziñan ba zu! 
- Pintxe, bai. Pintxe hasi ber. Geo bakantiak zinian beti: "Hi! Ni hemen nak, e! " 'Ta hola. Geo suertia duena, empleatu itten zen. Bestik berriz, empleatu behiñ ez. Sei beti lanin! Biño, beti izaten zin hamazortzi, hamar laun han jabe, maixo itten zuna. 
- 'Ta ze aittu ziñan papeleran jubilatu arte? 
- Nola jubila...? 
- Papeleran ze aittu ziñan? Urte pilla bat aiko ziñan! 
- Urte asko! Papeleran! Soldao jon nitzanin papeleran... 
Soinu-jotzaileak
Iza Artola, Joakin
- 'Ta geo e... Ze san 'zu? Anai bat Joxe soiñujoleiya? 
- Bai. Soiñujotzaillia. 
- 'Ta hua aitzen al zen Altziberko billeran 'ta? 
- Ez. Fijo han ez zen aitzen. Papeleran aitzen zen hura 're. Papeleran. Hua aitzen zen e, soiñu jotzen han, libre zen demboan. 
- Papeleran? 
- Bai. 
- A bai, e? 
- Papeleran libre zenin, Altziberren 'e behiñ 'e, batzutan soiñu jotzen zun hura. 
- Bai, ze Altziberren Iruiñerreneko Fermiñ 'o... Zeiñ aitzen zen soiñu jotzen? 
- Bai, bai, bai. 
- 'Ta ordun tarteka anaiya 're bai? 
- Bai, bai. 
- Joxe. 
- Joxe. 
- 'Ta ongi joko zun soiñua? 
- Hoixen. 
- 'Ta non ikasi 'te zun, 'o? 'O... 
- Ikasi... Harrek ikasi zun... Mekauen... Erdikoitxe saten yogun, esto... Gaztañetikan betti torri 'ta hor hiru, hiru itxe 'o baizin... 
- Bai, bai, bai. 
- E! 
- Beno, hor, hor ikasi zun guriak soiñu jotzen. Bai. Han ikasi zun. 
- 'Ta zeiñek iakutsi ziyon 'o gotzen za? 
- E? 
- Zeiñek eakutsi ziyon... 
- Hango baserriy hartan bizi zian bai, ez dakit nola zun izena. Biño harrek eakutsi ziyon. Harrekin ikasi zun soiñua jotzen. 
- 'Ta eosi 're in berko zun ba soiñua? 
- Bai, eosi... Eosi 'o ez dakit akaso igual mango ziyoten soiñua eosteko 'ro... Ez dakit. Hola ba. 
- Ordun zea erra... Giro politta... Itxian jotzen al zun? 
- Zeiñek? 
- Anaiyak jotzen al zun soiñua itxian? 
- Bai. Aitzen zen. Bai, bai. Be saiyuak itten zittun itxian. Bazen beste bat 'e hola. Gotu 'ta ba, behiñ 'o behiñ hartu 'ta tirriti tarrata (... ) aitzen zene. Austiñ. Bai. Biño ez, hora kampun... Ez zen aitzen. Itxian zeozer. 
- Itxian hua. 
- 'Ta zui ez al zizun behiñ 'e gooik iñ? 
- Be! 
- Ez, e? 
- Ez, ez zin iñ. 
- Zuk ze itten zenun, dantza? 
- E? 
- Dantza? 
- Dantza? Dantzan 'e gustatzen zin. Dantzan 'e pixkat ibiltzen nitzan. Altziberren 'ta billera erra itten zen ordun. Urti haitan. Karo, bestetan ez zen 'ta! Hara, neska 'ta mutill, hara! Balkoiyin jarriko zen, hala benga, tirripi tapa. Lenoztik 'e berriz harren atta aitzen zen. Bai, soiñu txar bat, soiñu koxkor bat (... ) Geo horrek ikasi zunin, "bueno...! Hietzako oaiñ! "
- 'Ta kampotik 'ta denetik tortzen 'men zen jendia Altziberra! 
- Altziberra? Bai, bai. Hala zen. Errenteitik 'e jendia pranko tortzen zen. 'Ta kalin, kalin 'e asko, bertako jende asko Altziberren. Asko. 
- 'Ta Txikierdin 'e geo jarri zuten. Txikierdin 'e. Oaiñ han 'e ez da billerik ingo, Txikierdin? 
- Ez, uaiñ ez. 
- Aspaldiyan ez. 
- Azkena hua... Hua geldittu zen, biño... Ez, nik ez nun izautu. 
- Ez? 
- Geo gu ya Hernanira 'ta joten giñan. 
- Ya. 
Inguruko bilerak
Iza Artola, Joakin
- Hor zeara joten zen asko, Loiyola! Zeaku horta. Kauen! Soldauxkan kuartela dena nola da? Han. Nola du izena barriyu harrek? 
- Loiyola, ez? 
- Bai. Loiyola, Loiyola. 
- Han zer... Hara joten zen jendia igandetan? 
- Bai, hola... Behiñ, batzutan 'ta... Jaiyero ez, biño hola behiñ 'o behiñ. (Fronteran) hartu topo 'ta hara jetxi 'ta bueltako... handik, kombinaziyo ona zen hura. 
- Hoi zuek 'e bai? Zuen erarin? Zuen garaiyan? 
- Bai, bai. Bai, bai. Jendia Oiartzunen sartu 'ta Loiyolan jetxi. 
- Erki. 
- Erki. 'Ta geo tortzeko, han iyo 'ta hemen jetxi. Tira. Biño han billera 're erki itten zen, e! Geo Loiyola... Soldauxka, soldao han kuartela zen, 'ta hortik jende berriya joten zen. 
- Soldauk jongo zin. 
- Bai, soldaduk 'e joten zin. 
- 'Ta soldao izan arren, paisano jantzitzen zinak, joten zinak 'e bazin, biño behiñ 'o behiñ harrapatzen bazuten... 
Je...! Erne! Erne! 'Ta hola. 
- A! Ba Loiyolakua ez nun aittua. Loiyola joten ziñaztenik ez nun aittua. 
- Ez, e? 
- Ez. 
- Han, hara billera 're jende asko joten zen. Asko, asko. 
- Ordun jongo ziñazten Arraura oiñez, eta topua hartu. 
- Han topua hartu. 'Ta han topun jetxi. 
- Erki! 
- Bai. 
- Uain 'e bada. 
- 'Ta Iru... Irunea 're bai. Irunen 'e itten zen, zea, billera. Biño Irunen, kalin (beste ez e! handik pixkat apartexio. Han, hara 're jende asko joten zen. 
- Extebenin 'ta hoitan? 
- Bai. 
- Han 'e, hara 're jende asko joten zen. 
- Sana ziten bai, Extebenin itten zela, 'ta beste nombatte san ziten, biño ez naz gotzen non. 
- Ya. Hara 're jende asko joten zen. Bai. Hoi 'ta Loiyola, biyek direziyo banatan. Bai. 'Ta Altziberren, 'ta Txikierdin 'ta gaiñekun... 
- Pikoketakuk 'ta gotzen za zu? Pikoketan 'e itten 'men zen, 'o... 
- Pikoketan 'e bai? Puldamentu haundiyik... 
Bilerak non-nahi: "ai, gue denbuk!"
Iza Artola, Joakin
- 'Ta Txikierdin 'e bai 'ta. Geo Gurutzen... Duda itte 'ut, ez dakit itten zen, igual han 'e ingo zen. Kate aldetik jendia tortzen baizen. Han bertan itten zen billera. Katian. 
- Bai, hanguk izandu dute joera honea 'ta guk 'e bai hara. 
- Bai, bai. Irundarrakin bai. 
- Hoi topo... Trambia horrekin bi ayeketa 're kombinaziyua do. Donostira 'ta bestetik Hendaira. 
- Bai, topukin erki. 
- Bai. 
- Kontu pilla erra, Juakin! 
- Bai, ordun soiñua, bu! Nun-ahi soiñua! Han 'o hemen, 'o hor, 'o... Puf! Azaiñen 'e itten zen! Azaiñen 'e! Soiñua. 
- Gotzen za? 
- Bai. Zu ez al za gotzen? 
- Aittua itten zela, biño bueno. 
- Bai, bai. Azaiñen 'e itten zen. Azaiñe. 
- 'Ta zeiñek jo 'ro itten 'te zun? Bertako norbattek? 'O... 
- Bai, bertakua bai. Bertakua. Geo galdu zen... Asko, asko galdu 'iya holako billerak eta. Asko. Biño gu gaztiak giñan demboan, urti haitan, Azaiñen 'e bertako semia aitzen zen. 
- 'Ta dena oiñez, Juakin! 
- Bai, bai. Azaiñea jon in ber da, e! 
- Bai. 
- Han ez da, zea kotxin serbiziyoik! Han ttapa ttapa ttapa ttapa segi. Bai. 
- 'Ta geo torri berriz? 
- Bai. Jon, jotia bakarra ez! 
- Bueno, geo aitzaki politta, neskai launtzeko etxea 'ta! 
- Bai, hoixe. Pasaizo politta, paseo politta. 
- Batzuk ez zuten nahiko, biño beste batzuk bai! 
- Hoixe. Hoixe. 
- Zuk Juansene... Juanseneiño jon berko zenun ba? 
- Juansendo. 
- Juasendora jon berko zenun andriai launtzea? 
- Bai. Ugaldetxoa. 
- Ugaldetxoa. 
- Ugaldetxoa. Beno, Ualdetxo, Ualdetxo bertan ez, biño bai, aldian. Ualdetxotik aldian. 
- 'Ta ze joten ziñazten, Altzibertikan, Altziberko billeratikan joten ziñazten? 
- Bai. 
- 'Ta berriz buelta Uartea? 
- Uartea. 
- Zuk bertan zenun, biño, harrei laundu in ber! 
- Harrei launtzeko jon in ber. Haik bi ahizpa haik tortzen zin, hirugarrena bazen, bazuten... Hiru 'ro behintzat. Ai, ai, ai...! Gue dembo haik! 
Kastillano burro
Zabaleta Labandibar, Joxe
- Han ibiltzen giñan attakin. Mendiolako gaiñ hoitan barrena. Muti kozkorra gu beti, attakin, bai. 'Ta geo handik aurrea, pues... Leno san 'utena, zea, torri giñan honea, gerra ondorian, hemen osabak eta hil zienian 'ta... Ama ez zen oso gustoa torri, biño... 
- Hua hara (... ) 
- Bai, hua hamalau urtekin jon 'ta beti han, harako baizon. 'Ta... Pues... Geo honea torri 'ta hementxe, kastillano burro batzuk saten ziuten 'ta... 
- Ez zenekiten euskeraz? 
- Bai, bagenakigun, biño gu ordun geunden deneta kostumbratua denea. Uan atta 'ta amakin 'ta guk beti euskeraz hitzeitten genun, biño guk senidiak alkarrekin kastillanoz beti. Anai zarrenak 'ta biyek behintzat, guk, beti kastillanoz. 
'Ta "kastillano burro hemen dia oain 'e, kastillano burro" 'Ta barriyo (erdiya) 'ta... Geo kasillanoz dena aztu guri! 
- (... ) 
- Geo (dena aztu). Holaxeko kontuak genittun ordun. 
- Ama nolatan zen hemendikan jona? 
- E? 
- Nolatan jon zen ama neska kozkortan hara? 
- Hoik... zea, Arzaktar hoikin... Harren attona bat bazen, Pedro Joxe 'ro 'ta... Hua zerbatte zea zuten, familiarra 'ro, zerbatte, gue lengo zarretatikan. 'Ta ama jon zen hara neskame. Hamalau urtekin Altomirakruza. 'Ta hola. Geo ni... 
Beno, geo ni handikan honea noix nahi tortzen nitzan, zea Altxikiko Maitxokin. Geo, Altxikiko horren ama, Maixte, zea zen, gue aman amautxiya 'ro nola saten da? Amautxiya. 
- Bai, bai. 
- 'Ta geo Maitxo hoi 're, zea gue amakin hara... Gue amak hara eamaten zun. Axaldin bizittua zen hoa, Axaldikua... 
Harren alabak 'e badia ba, Axaldin? 
- A. Bai! 
- Pues Maitxon alabak. 'Ta hoik... Hoin erretratuk banittun nik hemen leno 'ta ez dakit zenek eaman 'zkigun, Altomirakruzko batek denak. Gure gazte dembora han ibiltzen zin kuadrillanak eta hoinak eta. 
Altzatxikiko mutil kozkorra
Zabaleta Labandibar, Joxe
- Hola torri giñan behintzat handikan. Batzuk honea 'ta... Ni hementxe. 
- 'Ta hoi, Altzatxikira ze tortzen ziñan hairi launtzea 'ta, 'o... 
- Zea pasatzea, eskolako barkaziyuk nola izaten dia, bi hilaeteko 'ro hiruko 'ro... Izaten zien ordun. 
- Udaran? 
- Ba, udaran. Barkaziyotan etorri 'ta igual lau hilaete 'ro ya aztu, hara jotia aztu 'ta geo noizpatte joten nitzan. Bai. 
- 'Ta hemen ziñanin hangoko mira izaten al zenun? 
- Nik batez. Ni beti honea. Beti honea ni. Bai, ni beti honea, beti honea. Geo hemen 'e, Altxikin, bi bizitza, hantxe bi bizitza zin garai haitan, oain bat 'o, biño... 'Ta hoikin mendira eurreta 'ta joten nintzan goizin jun haikin batin mendira 'ro 'ta illunduta torri 'ta lohitan hor ibiltzen giñan Sastarreko lohi zulu hoitan 'ta. Hortxe gozatzen nitzan ni, muti kozkorra. 
- Hoixe, huaxe gustatzen, e? Lana in berko zenun, ba? 
- Bo! Muti kozkorra, ni hortxe, enkarguak iten, kompaziyo batea, Altxikitik... Altxikiko Maitxo san 'uten horren ahizpa Garañon... Garañon espostua zeon, Xotera, 'ta gora 'ta bera, ni arrautzakin igual. Goitikan hartu arrautzak eta nik Garañoa eaman. 'Ta geo hanguak Altomirakruzkuk tortzen zin arrautzak billa Garañoa. 
- Bai, e? 
- Bai, denak zea ibiltzen zian... Bai, 'ta... Jo! Batzutan ordia, handik... Altxikitik Garañoa bitartin bire xuhur zea bat zen ordun, (este... ) Bire xuhur bat, belarsua (... ) 'ta bian (... ) ttiki bat eurrezkua 'ta. Eun batian banijuan pardelka, zea arrautzakin 'ta irristatu 'ta pa! Denak bizkar azpin hartu arrautzak. Tortilla bertan in! Jon nitzan Garañoa neri haik denak zintzilik, txikittu nittula 'ta (Altziko Maixtek) hoik algarak. 
- Ez zizuten erritik... 
- Erritik ez ziten maten nei ordun. Muti kozkorrai. Ez, behiñ 'e errita. Parra in 'ta "tortilla erra in duk hik!! Eta... "
Amabitxiak eta besoetakoak
Pagadizabal Artola, Frantxiska
- Ni Frantxixka bakarra jarri 'men zin. Bai. 
- Miño nahikua. 
- Zea, nei... Zea, amona izango nun. Attan ama, amautxiya. 'Ta harek, bea... Nola zen hora? Joxepa Antoni... Ez, Frantxixka Anttoni izango zen, 'ta nei Frantxixka jarri. Bakarra jarri 'men zin. 
- 'Ta zuk illoba bazu Frantxixka! 
- Bai, bai. 
- Hua zer 'zu, besutakua zuk 'e? 
- Nik jasua, guk jasua. Manolo 'ta biyek. Bai. Bittartekun denak mutillak torri zin, 'ta haik mutill, nexkan desiua 'ro... 
Ilobak arrunt maite
Pagadizabal Artola, Frantxiska
- Txaondon jaiyoko ziñan! 
- Txaondon jaiyua bai. 
- Denak han jaiyoko ziñazten? 
- Hamar hoik 'e han jaiyuk dia. 'O kampun jaiyuk 'e baia. 
- Bai, gaztinak hala izango dia, ez? 
- Zarrena eaman zen betti larri arraiyo! Gu marruez geldittu giñan jakiña. Umia erra baizen arront hoi, Josetxo hoi. 
Ikaraarrizko bultukin emakumii ba, 'ta hor zea... Ez balia iñorre jon meikun billa, hoa jaiyo ingo zen. 'Ta zein dia 'ta, karri 'ute praktikante txar mierda bat zen! Hoaxe sango yot nik holokuri! 'Ta ze ingo 'ta indiziyua jarri 'yo 'ta, geldittu umia! 
- Ai ama! 
- Ongi heldu zena! Jibatu ziyon ikaarri, jibatu iñon! Bu! Gu asko behintzat, marruez geldittu giñan hoa eamanta. 
- Geo eaman ber! 
- Heriyun eam ber! Zuk ba al dakizu, kupetatikan burniyakin kendu 'men ziyoten tirata! Handikan heldu 'ta iilliya! 
- Earra pasa zun (... )! 
- Arront mutiko erra zen gizajua 'ta! Beti arront mattia dut! Oaiñ 'e hala dut! 
- Karo, zarrena beti... 
- Zarrena... Biño denak matte nik, nik denak! 'Ta haik 'e bai izeba! Ikaarri maitte izaten naute! 
- Erra da hoi, e! Frantxixka! 
- Bai, bai. Denak matte. 
- Izeba ikusteko zaletuk eoten dia haik denak! 
- Ama normala izaten da, biño izeba ez da hain errexa izaten. Hoi da zaindu 'ttuzulako zuk! 
- Hoixe, nik, ongi iñ gaiña! Ez sekula, ipurdiko bat man gabia dia haik, izeban partetik! Sekula nik haik jo. Itxura txar bat eakutsi ez 'ta, ahaleiñ, ahaleiñ guziya ongi iñ 'ta, horrek asko san nahi izaten du! 
- Oaiñ bueltakin. 
- Oain bueltan. Nei bueltan hortxe aittu dia... 

Oñati (Gipuzkoa)
Bere lehenengo bizikleta
Olalde, Bittor
- Zure lehen txirrindua, lehen bizikleta noiz izan zenuen? 
- Ba nik leheningo... ba eztakit, oso gaztetatik, ikasi beste baten bizikletiaz in neben, baiña gure aitta be pixu haundiko gizona zan eta bizikletia zahartutakuan iñ eben beste bat erosi, fuertiaua, bizikleta on bat erosi eben, ezta? 
Usaua erosi eben baiña aberats baten bizikleta on bat erosi eben, eta nire bizikletia ha izan zan. Aitta zaharrakin ibiltten zan, konpondu arte emun otsan, bizikleta zaharraz eta kanbixua eta jarri notsan gero eta hareaz haik eta ezkondu arte. 
Argia eta ura etxean
Kortabarria Urrutia, Rosario
- Eta lehen esan dogu erropa garbitziana eta; argirik be ezenduen eukiko etxian, ezta? 
- Argirik ez, illunetan, bueno argixak bai, nik sei bai urte neukala edo holaxe ifiñi zittuein argixak. 
- Baiña ya linea, edo errekatik zeuek edo zela zeukein? 
- Argixa? Linea Mondrauetik uste dot euela, Union Cerrajeratik uste dot. 
- Eta ura noiz ipiñi zenduen etxian? 
- Ura? Ura ifiñi zala ondiok urte asko be ezta. Ura ifiñi zala eztakit zenbat urte izango diran baiña urte asko ez onddiok. Zu akordauko zara, ura noiz ifiñi euen. 
- Alaba: berrogei bat urte edo izango dira hemen sukaldera ifiñi zala, kanpuan, ba, betittik egon da. 
- Klaro, askan, ezta? 
- Alaba: bai askan, eta itturrixan etorten zana erateko, eta askatik etxerako ura kaldaratan ekarritta. 
Jaiotetxea eta errekaren bide zaharra
Ugarte Umerez, Nikolas
- Hasteko berrogetabikua zarala komentau dogu lehen, eta nun jaio ziñan? 
- Oñatin. 
- Oñatin baiña, kalian? 
- Bai, "Calle Nuestra Señora de Aranzazu" zan lehen. Oin be uste dot hola jarraiketan dauela ondiok horrek. 
- Ez. 
- Zela ke ez? 
- Atzeko Kalia. 
- Ez, Atzeko Kalia da Itturritxoraiño itturriraño, eta gure kalia da handik gora "Nuestra Señora de Aranzazu" handik Benedinetaraiño. 
- A bai, Arantzazuko Ama Kalia izango da hori. 
- Zazpigarren, zela esaten da, zenbakia edo numerua edo. 
- Kalian jaio ziñan, eta gurasuak bertakuak ziran be bai? Oñatiarrak? 
- Bertakuak, oñatiarrak. 
- Bertan, kalekuak edo...? 
- Kalekuak bixak, bai. 
- Eta zelakua zan, hori, Arantzazu Kalia? 
- Arantzazu Kalia? Bueno, ba badau diferentzia oinguagandik porke oin hor dauen plazuelia umiak eta jolasteko ta horreik bi plazuela horreik, ba horreik ziran lehen, gora goiantzela, Arruen fabrikia, aixkora fabrikia zan, eta bestekaldian euen, ba "Economato de Garai", eta gero euen holako ortu batzuek euzen, baiña baikotza bere paretiakin, ba kale estu bat, gure jolaslekua ha izaten zan, guk han itten geben fubolian, pelotan pareta ezkiñan baten, ez euen kotxerik, bakar-akarrik behi karron bat edo hola etorten zanian nunbaittetik, ezta? Baiña kotxian ta billurrik ez euen ta jolaslekua kalia izaten zan lehen, bai. 
- Zuk han errekia tapau aurretik be ezagutuko zeben, ezta? 
- Bai, ezagutuko ez neben ba, horixe, errekia etorren ba, por ejenplo oin, "Argi Elektrizidadia", handik pasau daue ezta? Baiña lehen etorren gure etxe atzekaldetik eta joten eben Potteuen etxe atzekalderaiño, eta Potteuen etxe atzekaldetik ba, urteten eben justo, hemen badau zubixa, hor dentistiak badako Arabaolazak, hor urteten eben errekiorrek, bai. 
- Eta hor euen tarte hortan euen Arrue fabrikia, hori gehixen hori Arruen fabrikiak erabiltten eben, eta oin hori da, ba honeitxek, Bidebarritta ez, baiña ze esango dotsut nik, ez dakit zela esan, Itturritxoko hori atzekalde hori, hori prazueliori ta, hori dana lehen fabrikiana zan, Arrue fabrikiana zan, hemen badau oin... 
- Esaten dozu orduan Ekonomatutik dentistiaren etxe ostera zuzenian xoiala? 
- Ez, ez, ez, oin bai, Ekonoma... a, etxoin, itten eben, e, Xegunduen etxia badakitzu zein zan? Zuk bai, badakitzu zein zan Xegunduen etxia, Xegunduena ez dakitzu zein dan? Oin be han dau ba ondiok etxiea, Galfarsoro, Felipe Gorosmendi eta bizi dirana? 
- Ez dittu /ettut/ ezaguketan. 
- Ez zea, ezagutuko dittozu, Portalekuan! Portalekuan, bueno ba, itxe horren Xegunduen atzekaldian, juntaitten ziran Ubao errekia eta Olabarrieta errekia, horrek jarraiketan eben gure etxe atzekaldetik, Txorin etxe atzekaldia eta horrek joten eben Txarraskon etxe atzekaldetik Potteuen ta Bar Torre, Bar Torre, han atzekaldetik eta gero handik zuzen-uzen urteten eben honaxe zubi ingurura urteten eben errekiak, eta gero ointxe dakon kursua errekiak. In ebein Xegunduen atzekaldian hartu eta han kalian, kamiñuan azpittik doia errekia oin zuzen urteten dau Itturritxora urteten dau, lehen itten eben hau rekorrido hau itten eben. Eta errekak, ba bueno, guk ezagutu izan dogu hor Xegunduen atzekaldian itten zan holako remanso bat, erreka bixak juntaitten zien lekuan, eta uraundi batzun ondorian herriko igeltseruak hara sartzen zien eta urak ekarrittako hareia eta zera etara eta aprobetxau itten ebein, euren lanetarako. Iñaxio Urdintxuenak eta hor inguruan egozen igeltseruak han sarri ekusten nittuan nik hareia etaraten. 
- Batzuk amorraiñak harrapaitten eta bestiak hareia etaraten. 
- Kanterak hasitta euzen ordurako, baiña ondiok ez ziren kanterak zaharrak, e? Herrixan euzen holako puntuak bastante euzen, igeltseruak aprobetxaitten ebeiña eurandako hareia etarateko. 
Garbitoki eta ur-saltoak
Ugarte Umerez, Nikolas
- Eta erreketan baiñurik eta...? 
- Baiñuak? Bai, bai, bai, hortxe bertan be, errekak bi horreik juntaitten ziran lekuan, Ubao errekiak, Roke Azkune badau ba oin hor? Hor euen presia bastante haundixa, 5-metroko saltua ta presa azpixa zan pozu bat ederra, hor inguru hortako mutiko danak han igarixen ikasi ebein, nik neuk ez neben ikasi baiña ha izaten zan igari lekua, bai. 
- Eta esan dozu Urien lantegixa edo, Urien edo zelan esan dozu? 
- Ez, Urien ez, Arrue, Arrue Hermanos zan, aixkorak itten zittuein hor, bai, aixkorak, ez zan hola langille askoko zera baiña igual hamar bat lagunek lana ingo ebein, bai, horreik eukein euren ura; Etxatxoko presia, Etxatxoko presia zuk errekien sentiduan begiraketan badozu, ezkerreko aldian han San Martin azpixan dator kanala, horrek kanal horrek ekarten eben ura lehenengo Portalekura, Bar Aranzazu, haren aurrekaldian euen labaderua, erropak garbiketako. 
- Nik labaderua ez dakot goguan. 
- Erropak garbiketara lehen ez euen etxetan labadorarik, nere amak eta nere arrebak hara joaten ziren erropakin; ur hori pasaitten zan handik labaderotik, eta labaderuen albotik beste kanaltxo bat joaten zan ba Triana, Triana Txaton etxia ta badakitzu zeintzuk diren? Mardona ta bai. Bueno ba, haren atzekalderaño joaten zan eta gero handik sartzen zan Arruen fabrika atzekaldera, eta harek eukan izugarrizko pozua, izugarrizkua edo, nehiko pozu haundixa, arginddarra sortzeko, berak sortzen eben arginddarra falta itten otsanian, ez euenian arginddarrik, berak eukan saltua han eta handik sortzen eben arginddarra, bai, eta gero horrek jarraiketan eben, ur horrek jarraiketan eben ba, ze esango dotsut nik, Santurrutxura, zan baserrixa nehiko fanmosua hemen, ortuak eta eukan ba barazki zerak, ta han euen beste labadero bat. 
- Horrekin akordaitten naiz. 
- Han euen beste labadero bat, horrek kanalorrek beorrek jarraiketan eben hemen Bidebarritta hemen danian Santa Anaraiño, Santa Anan monjan terrenotan sartzen zan eta urteten eben oin polideportibuan aparkamientua egin daue ba? 
- Ha lurpekua? 
- Ez, ez, gaiñian, gaiñian, hor kanala danian gaiñian joaten zan ura lurpeian ez, hemen Bidebarrittako ortu danak ha ura aprobetxaitten euein erregaitteko, hemen hau dana lehen ortua zan, e? Hau dana, bai alde batera eta bai bestera, errekiaz honuntza dana ortuak ziran, ta ha kanala aillegaitten zan zeraiño, San Juan Kaleraiño, eta oin aparkamentu subterraneotarako sarreria in dauen lekuan euen beste labadero bat. Baikotzak, auzounak baikotzak bere labaderua eukein, hemen euzen mordua euzen labaderuak, kontaitten hasi ezkero. Ta han euen bat. Ta gero handik, hango labaderuan erabilli ur hori eta justo oin Turismo Bulegua badau ba? Han in daue ba ze bat, ze in daue, lehengo errota baten, zera in daue holako, lehen errotak zela funtzionaitten ebein, bueno ba han harek ur harek urteten eben errekara ja. Hori kanalori hantxe akabaitten zan. Hori urori be erabiltten eben han San Juan Kalian oin Turismo Bulegua dauen lekuan lehen euen zerria, eta harek zerra harek be hori urori erabiltten eben arginddarra egitteko. 
Kanaleko harraskak eta zerrategiak
Ugarte Umerez, Nikolas
- Oseake, herri guztian zihar zoian kanala, ezta? 
- Herri guztian zihar, bai, bai, bai. Hori kanalori, pentsa eizu, hasten zan gaur Ubarkalden etxiak, hantxe hasten zan errekatik, ta leheningo erabiltten eben hor gaur Olakua, Poligono Olakua dan zerian, hor euen zerra bat, harek erabiltten eben leheningo ur horreik, harek botaten zittuan errekara, gero berau atzera berriro hartzen zan, ta herri dana kanalak trabeskaten eben hori. 
- Baiña hori errekia ez zan, hori kanala zan, ta... 
- Hori kanala zan baiña errekako urak erabiltten ziren. 
- Herrixak indako kanala zan? Zeiñek egin zeben kanala? Herrixak indakua? Zuk holan ezagutu zeben? 
- Guk hola ezagutu geben. Ba bai, seguru asko hori herrixak inddako lana izango zan, bai, bai, porke lehen esan dotsuten moduan labaderuak ur horrekin balixaitten ziran. 
- Lehen herriko bizi lagun guztiak kalera fango ziren erropak garbitzera. 
- Erropak garbiketara? Bai, bai, dudarik be ez, hori duda barik. 
- Eta orduan, baiña, etxietan ura egongo zan - Ura, bai, bai nik nire etxian betik ezagutu dot ura. 
- Erropak garbitzeko... 
- Bien, baiña ez zan egoten hainbeste aukera, fregaderatxo bat, eta zu, zazpi anai-rreba, gurasuak, erropa asko juntaitten zan. Oin besteko igual sarri ez zan garbittuko erroparik baiña barriñokada ederrak hartu bai, eta danak haraxe joaten ziren. 
- Eta ze anbiente egoten zan labaderotan? 
- Ona, egongo ez zan ba? Andrak juntaitten ziranian? Klaro ke bai, ona. Bai, bai, horixe, "lo que pasa que" betik ura hotza, eta neguan be erropak garbittu in bihar eta ur hotza. Oingo moduan ezta? Ur epela ta zerian, ur hotza. 
- Ez baiña esan nahi dot kalian be giroa egongo zala, kantuan andrak eta. 
- Kantuan ez dakit baiña kontu-ontari? Bai horixe, bueno! Klaro ke bai. Hori oingo gaztiak ez daue ikusi, baiña guk hori holaxe ikusi dogu eta... Hor kanala egon danik be askok jakin be ez daue ingo oingo gaztiak, baiña ondiok arrastuak badauz. Zuk San Martin ezaguketan dozu? Zein dan San Martin, Roke Azkune? Roke Azkune be ezta? 
Ez. Bueno ba hemen badau ba rotonda bat hona etorteko? Harek kaliak jarraiketan dau ba Legazpi aldera edo Zumarraga aldera? Han oin Gaztetxia in daue, hor San Martiñen? Bueno ba, horren azpixan dator, ondiok be hor dator kanala, hondatuta dau, e? Lurrikarakin hondatu indda baiña zati bat ondiok han dau bistan, bai. 
- Azkenian hori da herrixaren antolaketia edo, ez? 
- Klaro ke bai. Horrek falta itten eben eta ba zu, momentu hartan haxe holaxe aprobetxaitten zan, bai. 
Presa eta malatuak
Jauregialtzo Arriaran, Migel
- Zuek horreik ettozue ezagutu, e? 
- Ez ba, ez ba. 
- Errekia aurretik ezagutu dozue? Hau errekia arkiau aurretik. 
- Ni etorri nintzan Errekaldera bizittera 11 urtekin. 
- 11 urtekin? 
- Etxia in ta segidan etorri giñan. 
- Baiña etxia in ta gero. 
- Bai, bai. 
- Gu bizi giñan Atzeko Kalian eta etorri giñan Errekaldera. 
- Joño! 
- Eta ni Errekaldera etorri aurtxuan akordaitten naiz errekia ondiok zela euen. Hor zerria ta euenian. Ta dana kañaberia alde danetan ta, hori akordaitten naiz. 
- Hemen ba etxia gure tion etxia zuan atzenengo etxia, ta hortik xauan garai baten Ontzigiñena, entzueria badakok Ontzigiñena? Ontzigiñenak xakuan hola taillertxo bat, hau zeramika zerak itteko, lapikuak eta lehenauko katxarruak eta itten txuein hor. Ta eukitten xuan telleriatan eukitten dauen moduan sekaderuak, egurren zerak, lokatzaia sikaketako. Pozua etorten zuan Pikondotik Akeleneko terrenotatik etorten zuan, hemendik 500 bat metrora, horra ura, malatua egoten zuan hor. Onddiok be malatua kontserbaitten dok. Hori onddiok zer horren azpixan malatua kontserbaitten dok onddiok, oin lehengo kanalak eta horreik, horreik danak desapareziuta xaozak. 
- Bai, zeatik hor errekiari zera in otsain, ezta? 
- Errekiari leheningo in xuein honaiño, arkiu xuein, hemen leheningo gure tion etxeperaiño, eta gero bigarren tandan Mediko Presaraiño, honeik Akelen terrenuak eta erosi ziranian, horreik fabrikaitten hasi ziranian etxiak itten, edifikaitten hasi ziranian, Mediko Presaraiño. Ta Mediko Presa zuan garai baten, guk oin Donostiara fateko eukitten xuau ba zera, ilusiñua plaiara fateko, Oñatiko mutiko danak hortxe igari itten ikasi xuein. Ta ha pozua onddiok hor xauk, hantxe boka-okan xauk ha. 
- Ni mutikotan hemen bizi nintzan, gu hor eskalluak harrapaitten eta asko ibiltten giñan. 
- Mediko Presan. Ba oin be, hori eskalu lekua izan zuan. 
Kalean janztetxea
Kortabarria Agirre, Jose Mari
- Orduan asto barik ezin zan bizi. Gero egon dira fazilidadiak, makiñakin in dira bidiak leku danetara, gero hemen bide danak zementua bota ta in doste, laguntasunak egon dira eta oin kotxian faten zara edozein lekutara. 
- Sarramendira be bai, ezta? 
- Bai, bai, Sarramendira be bai, eta gura badozu hemendik urten ta Antzuolara pasau be [...] baiña pasau ingo zara, bide onak dagoz ta, baiña lehenao ez euen holakorik ezebe. 
- Lehenao zelako bidiak? 
- Ez, ez, eta gero egoten ziren bidiak txarrak, ze orduan egozen, orduan be basuak baegozen, ezta? Eta hemen behian be baserri pilla bat dago hemen, kale-aserri pilla bat, eta hortxe danak eukein idalekuak, su-gurrak, ondagaixak, banastagiñan itteko, dana banastagiña zan hau, herrixan hemen auskalo zenbat banastagin, danak hortxe ondagaixak, ba itten zan sei urtetik behin edo botaten zan zeori ondagaixa, hori dana karreteruak, piñurik baeuen edo pagua baeuen, karreteruak, eta bidiak egoten ziren desastre total egoten ziren bidiak, oingo moduan oin Sarramendira faten garienetik, desastre total! Baiña ez euen beste erremedixorik, hortxe lokatza artian - Ta ze itten zenduen, aurrekuan esan zoskun ezta? Mielek, egoten zirala jaztetxiak edo, ezta? 
- A bai, jaztetxiak, hemen e... 
- Nun zeukatzuein zeuek? Zuek Mendiko kalian euko zeuein. 
- Bai, bai, jaztetxiak danak eukein hemen baserrikuak. Guk kalian etxe bat eta guria hantxe Sta. Mariñako kantalian egoten zan ha, Frantziska zan hango zeori, azkenian residenzian hil zan, eta gure amak betik zerbait harek, betik, zapatuan etorten zan opil bat edarra, betik eukitten eben hola [...] moduan, jastetxeko Frantziskandako, eta betik aparte horreaz gaiñera ba betik edo babia edo patatia edo... lagundu betik. Jastetxia eukeiñak ba betik eukein baserriko ez bazan behintzet hola terko edo ximurra ezpazan, betik eukitten eben laguntasuna betik, gura badozu azak eta gura badozu porruak eta gura badozu... gurian be ekarten zan eta beste batzutan be baitta. 
- Eske azkenian zeuendako mesede haundixa zan, ezta? 
- Bai, ba hor, betik hara etorri eta hortxe etxeko moduan izaten zan ha. Etorri ta ba... 
- Oseake orduan jaztetxiak dirutan etzian pagaitten? 
- Ez, ez, ez, eztot uste, nik eztot sekula be... baiña laguntasuna bai, laguntasuna. Hemen kalian egon zanak banastagiña, esan dotsuten ha be, guk eukitten gebena be ha zan banastagiña eta banastagiñok be ba bueno, etarako eben dirua, baiña betik ez hola, gura beste betik ez, eta hola lagunak euki ezkero [...] ba zerbait etxetik ba pittin bat behintzet ezpadabe, pittin bat lagundu. Eta izaten ziren gure jaztetxia izan zana ba ha Franziska ona izan zan, oso zera, holako, oso persona ondraua izan zan ha. Beste leku batzutan be bai, danak etziran izango igualak baiña. 
- Eta zure akorduan betik jaztetxe bat euki dozue? 
- Bai guk ezkeben aldatu sekula. Besten batzuk igual aldatuko euen, famelixak zela diran eta hor be, lehen famelixiak baeukan eta hanguak eta kaleko famelixiori endreau edo gastau edo milla gauza izaten da. Eta orduan ba barrixa topau bihar. Baiña famelixa askok kaleko jaztetxiak parienterik haundixena beste baiño zerauak, inportantiauak, inportantiak ziran baiña, inportantia zan hori, inportantia. 
Kale baserriak
Kortabarria Agirre, Jose Mari
- Ta asko aldatu da kalia? 
- Jo, aldatu kalia! Kalia asko aldatu da bai, asko, hemen hasi bai barrenian, eta hemen baserrixak egozen hasi Kurtzeko eta Olaran eta Kurtzeko eta hemen Sarriko eta hemen hasi bai gora ta hau, hau Kanpantxon dana baserrixa izan zan, hori Erlenak eta honeik eta atezkalde [...] San Anton kalia ixa dana, dana baserrixa zan, Mendiko kalia dana baserrixa zan eta horreik hementxe Torrealden asko ta San Juan Kale aldia horreik be danak, San Juan Kale dana baserrixa ziren. Ba borixe, batzuk banastagiñan egitten euen baiña euren behixak eta soruak eta dana. Torrealden be han egoten zan, baiña metro bat hola labrau barik, dana, garixa, artua, babia eta danak, eta oin ba aldatu, horreik danak desapareziu ziren horreik, Torrealde ta hola, zelai dau, ta horreik hemen be beste baserri batzutan be igual, Zañartu be, ze esango dotsut ba nik, Zañartu halako auzo oso bikaiña izan da, ezta? 
Baiña oin bi behi, lau behi egongo dira, hogeta eta eztakit zenbat etxe eta lau behi bakarrik. 
- Dana piñua! 
- Lehen hor San Julian aldian faldan ta zelaixak ezta? Hareik danak piñu. 
- Eta zeuen auzua asko aldatu da? 
- Gure auzua? Ha goikua? Bai. Dana hutsik dao, dana. Hamar etxe ta danak hutsik. 
Araotzen ijitoak
Uriarte Eizagirre, Miren
- Gero jaten (di) ttue buetrak txarrixok eta jittanuari kulpia bota. 
- Jittanuari, ba, ba, guri jitto-errixa esaten xaue honi ta, jitto-uzua edo jitto-errixa ta, jittanuak gazela ta bai, bai, jittanuak gazek bai, Maria ta Jose. 
- Jitto herrixa ze, honi auzouniari? 
- Honi auzouniari esaten xauela jittanuen edo jittano edo jitto-errixa. 
- Jitto-errixa? 
- Bai, jitto-uzua honi, ta Ugaran edo, ha jitto-errixa, hara jittano danak joten euen bai, ta jitto-errikua ha. 
- Ugaran jitto-errixa... hau jitto-uzua. 
- Ugaran jitto-errixa eta Aratz Urruti jitto-uzua. 
- Baiña hori ijittuak egoten ziralako? 
- Holako zeozer izango zan, etorten zielako edo bertan egozelako ijittuak, jittano samarrak bertan egozelako, hor beste... 
- Ijitto samarrak. 
- Ijitto samarrak. 
- Aratz Urrutikua beste kasta bat. 
- Beste kasta bat, bai. Ba zu, horixe baiño ezta, Mañakuak... a ze barriak in nittuan nik baten, kilua gizendu nintzan, e! Mañako Azpiko Txikiñeko zela dako? Paula edo, Donostian bizi da, harek larogei urtetik gora bastante dako, hor Andarto azpixen han badau ba zera, Imanolen etxabolia edo, eztakit egon zarien sekula, hantxe. Ta komestaziñua etara dogu ta, ba, bera Araozgua bai baiña Mañakua, e! Mañakua. Ta "Maña ezta Araotz" edo, esaten otsala illobiak eta "Maña Araotz don baiña Mañakuak beste klase, beste raza bat gaittun baiña gu! Enda errekatik errekara Arantzazukuak be ez gaittun, e! " Hareik Arantzazuarrak, berriz; hor bixan bittartekuak, hemen jitto-uzokua esaten dogun moduan han mañarrak berezixak ziela esan gura eben, ta haren esaerakin zenbat barre in neben nik. 
Holakotxe esaerak, haxe bai dala andria! 
- Eta gu Lurgorrittarrok nun sartzen gara ba, orduan? 
- Zuek "como un cero a la izquierda", alde batetik eta bestekaldetik leheninguak. 
Baserriko gauza zaharrak
Uriarte Eizagirre, Miren
- Ze auzune dakaz Araotzek? 
- Auzuak? Aixkorbe ixixa hutsutu xaku. Ixixa Aixkorbe hutsutu da. Uxarten... 
- Han Goittikuan egoten dira, ezta? 
- Ez, fan da Maximo be. 
- A, bai? 
- Ardixak badako oinddion baiña harek entzun neben nik negar eta dana eragin otsan baten batzueiri. Felix hil da oin, Mielena, ta ha orduen geizki euen, ta "Felix lehen Felix neukan lagun hori ta oin hori berriz ez dala ba saniauteko bidetan ta derrigorrian ointxe bai fan biharrian izango naizela ni Aretxabaletara", esan nosten batzueiri. 
Oin Felix hil da. Lehengunien baten batek esan nostan fan dala, baiña ardixak badako oinddion hor zelaixen. Ta lehen urte askuen Aretxabaletatik etorri be in barik egon diran horreik, egon zien, ta oin berriz ya poza ta dana emuten eben behintzet beziño bat gehixago. Ta, gaiñera, aldiko bat eta aldiko bat eta aldiko bat hutsutu da Aixkorbe "del todo". Oin ikusten dotenian Azpikuan keia esaten dot Azpikuan baten bat bizi dok, keia baxak behintzet eta. Ba apur bat poztu itten zau. 
- Bai, egunero etorten da baten bat, txakurra eta. 
- Bai txakurra ta. Uxarte Garaikuan be hareik be, hemen bertan enpadronautakuak Txomeenak bakarrik, beste Ion edo hori be ez dot uste dauenik. 
- Ion nun biziko da, ba? Ionek ez dako beste etxerik. 
- Baiña ha amana faten da. 
- Bai, baiña beti be bazkaittera. Bazkaldu itten dau amenian harek. 
- Baiña enpadronauta hemen dau? 
- Enpadronauta ez dakit. 
- Ez dot uste. 
- Egongo da, kredituak eta jasoteko egongo da. 
- A bai? 
- Egongo da. 
- Ba entzun neben nik Txomeenak egozela bakarrik zerien. Elizondo be halako auzounia zan bai lehenao, "entre que" abaria, maestrua, maestria, sakristaua, eskolia eta hau ta hori ta. 
- Elizondo, han elizien... 
- Bai, elizia inguruen, beziñorik hurrena Txomeena, gero Borjena ha hutsutu zan, baiña oin Ionek okupauten dau; gero Antzuena, Errastikua, Uxarte Garaikua, Mantzena jausi in zan, Zeziñena ez neben nik ezagutu; oin Zeziñena in zan jausi eta jaso in daue Azpikuak eta Txomeenak erdibana eukein. Ta oin jaso in daue, teillatua in xaue. 
- Ni han beharretan ibillitta nago. 
- Bai, bai, ibilitta, ta zu han fijau ziñan sekula, neu egon barik neuen ta ha sukaldia? Lehengo sukaldia, fregaderia harrixa hau kolorekua, zera, harena harrixa, baiña baju-ajua, ondo indda bai e? Hargin kurioson batek indda euen, urik bako fregaderia, oin kantua kantaitten daue ba hor? Radiotik, ondiok pentsauten dogu lehenauko kontua dala ta, baiña ez oso urriña haiñian, neuk be ezagutu dot eta, fregadera urik bako fregaderia, ta hantxe euen, han egongo da oinddion be zeatik teillatua uste dot bakarrik in xauela eta. Eta gero lezipotua, eta sugan-arrixa, sukaldian daz. Ni behin egon naiz eta egon naiz oinddiok urte asko ez dala, holaxe Txomeenian. Txomeenak euki Elizondon bankete bat euken baten, Txomeenakin fan nintzan ta horixe Bergarako koñatiori ta han zerak, Ionek han zelako barreria edo berjia in xaon, dotoria da, e? Haxe ikustera fan giñan ta eurak nola eukein han garajia Txomeenak, kotxia euen han ta hala ta ba hauxe dok lekua sekula egon ez naizena, Zeziñena-eziñena bai baiña sekula ez naiz egon, ta hantxe ikusi neben sugan-arrixa eta lezipotua ta fregaderako harrixa eta suen aurrekaldian zelako harri-osak. Losia bat "sobre todo"... 
- Baiña hori egongo da Txomeenen aldetik ezta? 
- Ez, Antzuenen aldera begira. Borjena dau Txomeen aldera, eta bestia dau... 
- Zeziñena badakit zein dan, barruan egonda nau, baiña zuk esaten dozuna nik ez neben ikusi, orduan ni sartu nintzan Azpikuak ebalten dauen aldetik. 
- Ba Azpikuena sukaldia be. 
- Bai? 
- Bai, oinddion txixalua be han euen, txixalua esaten xakona bankua erderaz, txixalua ni han egon nintzanian han euen txixalua. 
- Zeri esan dotsazu "txixalua"? 
- Hori... 
- Ez zara akordaitten zerien, Baxilik zela esaten otsan, txixala? Guk txixaka esaten gotsan. 
- Txixala. Ta lehenao oillalokiak txittak etarateko hantxe mahaipeian ze azpixan bera barruan eta txittak kanpora urteten dauela, mahaittik behera jausten ziran ogi apurrak eta danak jaten, "todos socios", kaponeria edo esaten otsain. 
Kale Zaharreko denda, tailer eta bestelako zerbitzuak
Arregi Zendoia, Felix
- Eta han Kale Zaharrian beste espoloien be beozen holako taillerrak-ta? Edo beste fabrikarik-do? 
- Ez, ez. Beste aldian... 
- Zuen espoloian ba bi txokolaterixa eta Uztargilliarena, eta parien? 
- Parian beste aldian? Ez, han xauan Luzarrena, Agapitto, Agapitto zapaterua, gero relojerixia,... 
- A, Illarramendi. 
- Illarramendi ez, Mugarza, oin barriztauta dauena. 
- Eta hau fotografua baeuen ordurako? 
- Ka, ez, ez; barberixia bai, barberixia betik, mutikotatik ezagutu xuat nik hor. 
- Nikolasen aitta. 
- Barberixia bai, eta handikaldera beste barberixia zera, Aurelio, eta besterik ez, hemen lehen ez xauan... eta fruterua Elgero fruterixia. 
- Eta panaderixia igual egongo zan, Illarramendi. 
- A panaderixia bai, bai, por supuesto, klaro. 
- Oso kale industriala zeukatzuein. 
- Eta perratzillieneko tabernia, Perratzailliena. 
- Eta hotela, Hotel Ona. 
- Hotela, bai. 
- Eta Hotel Ona parekua, plaza hartan ze egoten zan orduan? 
- Gasolineria egon zuan denpora baten, gasolineria Illarramendik ibiltten zuan triki-raka, triki-raka, gasoliña emuten. 
- Orduan ez zan izango oingo modukoa, ez? 
- Egoten zuan palankilliari triki-raka, triki-raka. Eta Frai Bizente, Arantzazuko fraidia errekauak itten, errekadistia, Arantzazuko errekadistia, ha etorten zanian harek emuten txan igurtzixak zeari, mangeriari, azkenengo tantanera arte. 
- Behixa jaizten pare, e? 
- Gu mutikuak hantxe ibiltten gitzuan beti eta, gasoliñera inguruan. 
- Eta hareik arku hareik eta zuk in ziranian ezagutu zittun? 
- Ze arko? 
- Han itturri ostian dagozenak. 
- Ha bai, harrizko zera, ha betikua dok. Gure denporan ha harrixa holaxe xauan, igual-gual, bai, bai, bai. 
- Eta ha zertarako in euein-do? 
- Ba ez xakixat ze... almazena-do ez xakixat ez eukein han baten batek. Ez xakixat. 
- Zeatik arkaitzian inddako zuluak dagoz han. Kanteria-do ez zan ba izango? 
- Han gero han eskillarak hareik Aitzekora igoteko hareik danak libre goraiño; han mutikotan han ibiltten gitzuan gora ta behera ta. Oin ha be itxitta xauk, klaro, Aitzekua dauen moduan abandonauta, han oin ibiltten dan mutikote honeik edozein han sartu-a... hori ondo xaok oin. 
Auzoko ermita San Lorentzona
Guridi Zumalde, Inazio
- Eta Larraña auzuak ermittia-do nun daka? Ermittia eukiko dau, ez, auzoak, elizia-do? 
- Elizia San Lorentzon, San Lorentzo... 
- Baiña ermittia, San Lorentzoko ermittia Larrañakua da? 
- Bai, bai, Larrañan dago ha. Oin Larraña beheko auzua eta goia itteu ta Larraña da. 
- Eta honeik Antzuelas etxe honeik-ta, horreik zer dira, Larraña dira? Aurreko Mendixa dira? Horreik zer dira? 
- Mendikuak? Mendixan egozen behian Beitti, Antzuelas Beitti, gero Etxeberri ha nire gogua baiño lehentxuau inddakua izan bihar eben. Eta Antzuelasen bi bezino, Eltzikorta, Sarramendi, Koroso, Lizargarate eta Olabarrin bi bezino, beste bi bezino; horreik danok hor Mendikuak danak ziren auzo hontakuak, Larrañakuak. 
- Sarramendi be hemen sartzen zan? 
- Sarramendi be bai, Sarramendi eta Lizargarate be bai, Larrañan sartzen zan. Koroso eta horreik danok. 
- Eta Koixkar ia Garibain? 
- Koixkar, Koixkarrera gu ez giñan sartzen, Koixkar eta horreik beste batzuk ziren. 
- Horreik Garibai izango ziren. 
- Garibai edo alde hortara behintzet, ez dakit ze auzotara joten dauen baiña. Horreik Koixkar ta Duruan-a, zera be bai, goiko... 
- Ez, Etxezuri ha Zubillagara. Azkazuri! 
- Azkazuri ta Zubillagara joko daue horreik. 
- Eta orduan San Lorentzuak zelebrauko zenduezen, ez? 
- San Lorentzo betik jai, hori bai, San Lorentzo bai. 
- Eta ze jai itten zan auzuan, lehen? 
- Agustuan hamarra San Lorentzo. 
- Baiña ze egoten zan jaixetan? 
- Zainketan ba ermittia zainketan iñobez. Bertako aldameneko bezinua, San Lorentzokua. San Lorentzoko Danbolin (baserrixa) bezinuak, oin beheko auzuori dana desapareziu zan etxiak indda. 
- Baiña ze egoten zan San Lorentzo egunian mezia goizian eta...? 
- San Lorentzo egunian mezia eta... 
- Musikarik-ta egoten zan? 
- Bai, soiñujolia egoten zan. Gero itten geben gure gazte denporan, Mugartzan zerran be bai itten geben geuk bezperan garbittu eta zera in ta San Lorentzon edo Mugartzan zerra azpian eta hemetik aldian egoten zan estalpeia ta hantxe. 
- Erromerixia? 
- Erromerixia in ta ba horixe. 
- Baiña bakarrik San Lorentzo egunian? 
- Hori San Lorentzo egunian eta bixaramonian be bai jeneralian itten ziran harreik. 
- Eta domeketan eta dantzarik? 
- Ez, ez, domeketan eta jaitan ez zan egoten. 
- Baiña orduan kalian egongo zan musikia. 
- Kalian bai. 
- Faten ziñain kalera? Domekatan faten ziñain kalera? 
- Domeketan kalera, hori izaten zan zeori, gure ibilbidiori. 
Auzoan jende gutxiago
Guridi Zumalde, Inazio
- Eta lehen esan dozu bidia eta ez zegoela oingo moduko bidia-ta, eta horrek bidiok auzolanian itten ziran? 
- Bai, hemen jeneralian auzolanian eta gero pistia itteko eta zerketako eskabadoriakin ibilli ziren ta gero zerak, basora eta pistak in ta beste batzuk besoz be bai, Azargaratera eta Kortaerrekara eta horreik besoz inddakuak. 
- Lehen asko itten zan hola auzolanian? 
- Asko horixe, bueno! 
- Eta zuk ze uste dozu, oin jente gehixao bizi dala lehen baiño Larraiñan, edo gutxiao-do? 
- Ze jente gehio? 
- Jente gehixao bizi dan Larraiñan oin edo lehen bizi zan jente gehixao edo oin bizi da jente gehixao? Edo antzera? 
- Ba, etxe baikotzian famelixa haundixak jeneralian izaten ziren ta betik jentia. Hemen gutxittu ba goixan be iñobez ta oin Urubillen be ba danok kalian nola bizi diran ba, batzun batzuk etorri itten dira baiña etxe danetan mobimentua egon baiña bestela jente gutxiau. 
- Baiña ganaua ta hola lehengo modura ez. 
- Ganaua gero eta gutxiau, ganauak be hementxe Idiazabal edo Pullanguan bi, Erbiñian beste bi, Leibarren bapez, ardixak bakarrik, enda Kortan be ez, Ogixaan be ez, Garaikuo Aldekuan be ez, ba hementxe gerian ta Elorduittan ta hortik aldekuak Errekalde ta Idiazabaletan be badaoz, baiña gehittuaz ez, gutxittuaz. 
- Zeuek badakotzue ondiok orduen ganauak? 
- Bai, hiru behi hor daude. 
- Eta ondiok be marmittatan eruaten dozue esnia kalera? 
- Oin? Bai, ezta jaitzi be! Ezta jaitzi be! Txahalak eurak eman dezala eta kitto! Etxerakua be kaletik ekarri esnia. 
- Etxian eukitta? 
- Etxian ez dou sekula etxerako zerik itten. Betik kaletik ekarri eta arrea! 
- Eta ferixetara eta joateko ohitturarik eta bazakazuen? 
- Oin urte bi edo hiru badira ez naizela jun be in, jun ta ezer itten al da ba ferietan be? 
- Baiña lehenau juaten ziñazien ferixetara? 
- Bai, ferixara horixe, ferixa egunori haxe izaten zan, ta gero meriendau edo in ta. 
- Eta zein izaten zan hemen ingurutan ferixarik inportantia? 
- Hemen inportantiena Mondrauen, gaur be Santomas gaur Mondrauekua, Mondrauen Santomas egunian normala izaten zan fatia. 
- Santa Lutziara fango ziñain. 
- Santa Lutzia joku gutxi euki neben nik, oso gutxi. Jun bai baiña urte gutxittan eta gaiñera honeik aglomeraziño haundi honeik ez xat sekula gustatu izan neri. 
Garagaltza auzoa
Bikuña Urzelai, Javier
- Garagaltza auzua, fijo? Hor badagoz Zañartu ta Urrusula ta... 
- Lehenengo lehenengo, ba hori eztakit, oin izango dira ba igual 200 urte igual, baiña lehen hau Albarritza, hau zan Zañarturi tokaitten xakon, Zañartuko auzounan euen, eta gero garai baten aldatu zan itxuria danez Garagaltza auzora. Zeatik oin Zañartun in daue hor liburu bat? Oin dala bi urte. Bi urte edo hiru, bai. Liburu bat iñ euen eta orduan hango papeletan ta agertu da Albarritzak nola pagaitten eben bere kuotia, urtien kuotia Zañartuko auzuari, bai, han dau; baiña garai baten aldatu zan Garagaltza auzora eta oin Garagaltza auzokuakin jarraiketan dogu. Hau auzua hasten da bariantian, zerian... 
- Kanposantua be Garagaltzan sartzen da, ezta? 
- Bai. Kanposantua ta... 
- Eta zure taillerra, dakotzuna han Goribar Goittin? Ha Goribar? 
- Ha Goribar, oin arte Goribar izan da eta da, eta haren onduen in (di) ttuein honeik Ulmak in (di) ttuen fabrikak Garagaltza auzoko partian daoz, bai. Eta hau Urrutxu eta Santipillau eta hau zerau, hau Belatxarako hori arbolagune hori danori, hori ja Garagaltza auzokuan sartzen da hori. 
- Eta Iruatz aldia ta? 
- Iruatz be bai, Soraluzeaiño. 
- Soraluzeaiño. 
- Soraluze ez. 
- Ha Lezezarri da? 
- Soraluz da Uribarri. 
- Uribarri. Eta kamiñua pasauta Lezesarri, ezta? Honeik Goixenetxe ta nun dagoz? 
- Goixenetxe da dira Berezau, Berezaukuak. 
- Lezesarri nun dao ba hor? 
- Lezesarri eta horreik danok dira Berezauko zerak, edo Lezesarri auzua izango da bihar bada. 
- Bai, nik uste dot Goixenetxe Lezesarrin dauela, uste dot e? 
- Azkontegi ta horreik Lezesarri izango dira, bai. Garagaltza auzua da Iruatz, Kamamoño, eta hortik Kurpide Okunbardinin eta Altamira be bai. Altamira be Garagaltza auzokua da; eta oin, lehen Etxebarrialde bixak be bai, baiña oin bariantia in zan eta oin bariantetik gorakuak dira. Bai, baiña eurak auzotasunian oin be Garagaltzakuan dagoz, e? 
- Etxe barrixak be bai? 
- Ez, ez, Etxeberrialde bi hareik lehen Garagaltza auzokuak ziren baiña gero bariantia... 
- Hareik etziren San Juanekuak? 
- Ez, San Juan eta Garagaltza bat da, berdin da. San Juan auzua eta Garagaltza auzua berdin da. Bixak dira... 
- Izen bat da bixena? 
- Bai, izen bat. San Juan auzua San Juanetan fiestak izaten diralako, baiña bestela izan Garagaltza auzua da. 
- Hori pasatzen da auzo askotan, ezta? San Prudentzio... Elorregi. 
- Bai, bai, baiña Garagaltza auzora. Eta oin zerak, bariantia in zanian Etxebarrialdeko bi etxe horreik geldittu dira San Juan kale moduan, eta bariantetik gorakuak danak horrreik, etxe batzuk badagoz Otxuena ta, horreik goixan geldiketan dira, Garagaltza auzuan, mojak eta horreik. Eta ondo! Han hasten da auzua eta hauxe azkenengo etxia, hauxe, oin alabiena ta. 
- Ha tellerixa zaharra be bai, Garagaltza? 
- Baitta, Garagaltza. Ta Kamamoño eta hor, eta gero hemen erreka aldian gu eta Altzin be bai, Iraban, eta zerak, Benturena, Zuazola. 
- Iraban be Garagaltzan sartzen da? 
- Bai. 
- Nun akabaitten da ba Zañartu? 
- Zañartu errekiak erabagitten dau. Ditxosuena eta Etxezuri ta horreik dira Zañartukuak, eta errekiaz bestekaldetik, Zuazola eta Benturena ta Garagaltzakuak, bai. Holaxe itxuria garai baten in zittuen ta hola jarraiketen daue. 
- Iraban ta zuek errekien bi aldetara zagozai. 
- Bai, hori lehen esan dot, lehen Garagaltza auzuan, edo Zañartu auzokuak giñan, bueno hau etxiau zan, eta oin bestekaldera, garai baten pasau euen bestekaldera eta oin ba hola jarraiketan dogu. Altzin be bai, Altzin be errekiaz hemetikaldetik dau baiña ha be Garagaltza auzoko partia da, bueno hola behintzet ibiltten gara eta hola gure zerok. 
Oñatiko indar etxeak
Bikuña Urzelai, Javier
- Aittajuna berriz, arotzeixan lehen esan dotena hemen Jaturabeko presan leheningo ibili ziren, Jaturabeko presia altzauteko, lehen bajuaua zan eta gero altzau euein puska bat. Eta Jaturabeko presia, Zapatako deposittua, Olateko zentrala eta honeik itten eta itxuria hemen pasadizuan, ba gaztiak, eta hemendik pasadizuan eta itxuria hemen ezagutu ziran eta hemengo alaba batekin ezkondu zan, nere aittajuna. Eta orduan ba hau etxiau, hemen Olateko hori in ziran hemen 1920ttik 8ra bittarteko obrak izan ziran hemen, depositto eta tuberixa eta zentrala. Bai ta gero hemen be bai etxian, etxia baiño beheratxuau pasaitten da kanala, urak beheko zentralera. Hor bertan pasaitten dira, etxe onduan ezkutuan doiaz azpittik. 
- Orduan zuek argi inddarra aspaldittik euko dozue. 
- Ba hemen kanala altzaitten ibili ziren, lehen kanal txikixa ta gero haunditxuaua itten ibili ziren. Hemen etxe azpixan bertan pasaitten da, dana tapauta dago. Hor zerak, badakitzu soruak eta, soruak eta orduen inportantiak ziren zeatik hortik jaten zan, eta itten euen kanala pasau, baiña tapau ta berriz lurra ifiñi, labraitteko ta, laboria ta hartzeko. Eta tunelian lana in bihar, eta orduan ekarri euen Olateko zentraletik hona argixa. 
- Tunelian lana itteko? 
- Lana itteko. Eta orduan ifiñi ziren etxetara argixak, eta gu urte batzutan, urte batzutan euki geben, bastante urtietan, argixa debalde. Baiña pasau zan kanala eta beste hiru linea pasaitten ziran hemendik, Mondrauera eta Bergarakua eta gero Urdaolako zentralera. Hemen pasaitten ziren eta... 
- Baiña horreik danak Olatetik faten ziren? 
- Olatetik. Eta Olateko zentraletik linea bat euen "30. 000"eko linea bat euen Mondrauera, Mondrauen Zerrajerara, eta beste linea bat Bergarako Altos Hornosera. Bi linea pasaitten ziren lehen linea haundixak; eta gero beste bat "5. 000"a hemen etxe ondo-ndotik, eta gero beste linea batzuk be bai hemen ta bueno, horrein aldera zera... 
- Zela esan dozu leheningo bi linea haundi horrein izena? 
- "30. 000"ak, "30. 000"ak bat Mondrauera eta Bergarako, Bergarako Altos Hornosera. 
- Eta "5. 000"a bestia... 
- "5. 000"a hemen zentral batetik bestera, hemendik makiña etxeko, bueno makiña etxia esaten xau guk baiña hortik Urdaolako indar etxetik horra, eta gero hortik faten zan kaletik zera, Tokillora ta, Ubaora ta, dana euen enlazauta. 
Inddarra faten zana ba batetik bestera fan eta gero linea haundittik botaten euen, itxuria. 
- Eta horreik zueri hona inddarra ifiñi otsueiñien obrakatik edo, hori ze urte inguru zan? 
- Hori? Hemen ze urte seguru eztakit baiña 1920ttik 28ra bittartian in zan hemengo lanak. Hemengo inddar etxeko lanak, Zapata, Jaturabe, Olate, bai gero hor beste bat badao Ursulara bidian beste depositto haundi bat be, horreik kanalok danok hortxe, hortxe in ziran. 
- Aitzgaiñekua be ordukua da? 
- Aitzgaiñekua be bai, Aitzgaiñekua be orduentxe in zan. Horreik danok batera... 
- 1920... 
- 20ttik aurrera, 20ttik 28ra bittartian hortxe. "1924, 26" be batzuetan ifintten dau gauza batzuk hemen eta hola, eta hau kanalau ta ba orduentxe in zan. Horreik inddakuan hau be bai, kanala beuen baiña haundixaua in zan gero. Ur gehixago euen ba hemen, hareik turbiñak botaten euena beheko makiña etxian aprobetxaitteko haundixaua, ta orduan, ta holako... 
"Ufalak"
Barrena Kortabarria, Pilar
- Nik lehenao jente asko ezaguketan neben, hango jentiok, zeatik gero zela egon nintzan esan dotsuten mueblerixa horretan askotan ba sobren batzuk edo fakturak-do eureten, [...] fan zatez zerana, zerari, izenakin esaten nostain, ta nun dao hori? Eta halako lekutan. Han ikasi in neben ibiltten. Ibiltten ta jentia ezaguketan, jente asko ezagutu neben. 
- Rekadista ibiltzen zinan orduen. 
- Bai, bai. Gila, labadero [...] , Gila-a, bai. 
- Eta gero hona etorri ziñanian Garain, bueno, lehen esan dozu umezain egon ziñanian erriel bi ta... 
- Erriel bi ta meriendia. 
- Erriel bi ta meriendia pagatzen zetzuen, ta gero neskame joan ziñanian...? 
- Hamar duro hillian. 
- Hamar duro hillian? 
- Bai. "Y eso era mi jornal". Hillian hamar duro eta gero pittin bat jaso in nostain, gero ixa hamabi duro, eta bueno. 
- Pozik. 
- Horixe pozik. 
- Eta Garaiñian zenbat pagaitten otsuen. 
- Garaiñerako basia zan leheningo hasi giñanian "tres veinte"-edo, gero "seis", "seis" ta gero ez dakit zenbat zan. 
- Baiña horrek hillian zenbat itten eben horrek? Hillian? 
- Hillian! Guk hamabostian hartzen geben sobria, guk hillekorik ez geben eueki. Hamabostian sobria. 
- "Tres veinte" zan hamabost eguneko lana? 
- Ez, ez, egun baikotzekua, egun baikotzekua, "tres veinte" edo "tres cuarenta" edo ez dakit zer zan be, gero "seis treinta"-edo zan, gero ba destajuak-ta. 
- Zenbat ordu itten zeuein Garaiñian egunian? 
- E? 
- Zenbat lanordu egunian? 
- Zortzi ordu ziran legezkuak baiña gero ordu sartzen itten zanien ba igual ordu pare bat geheixau sartzen geben eta zortzi-amar ordu. Horreik ordu horreik izaten ziren estrak eta harekin puska bat arreglaitten zan. 
Erreka batean lau errota
Urkia Elorza, Juane
-Zu, eta hau errekiau nik betik ezagutu dot oso erreka txikiña, hor errotia mobitteko beste ur... 
- Murgiko errota, Murgiko Berezauko zera, Tokillo, hiru errota pasau, hau laugarrena, ur dana pasauta hemendik behera etorten zittuan. 
- Errota danak erreka batek...? 
- Danak batetik. Lehenengo Tokillo, gero Murgikua izango dok, gero Santa Kurtz, ez dakit zela dagozen be, bai Tokillo, Murgikua eta Santa Kurtz, hiru hor. 
- Eta azkeningua zuena? 
- Hau azkeningua, laugarrena hau, baiña honek itten dau Berezau. Oin hementxe, azkeningo ostikadak jo arte. 
- Orduen gazte denporan zu hemen Oñati, Araotz inguruan ez ziñan asko ibilli. 
- Ni oso gutxi, hementxe ba hamar urte arte, zazpi urte, hortik hamarrera hementxe orduan, Uribarrin nenguela. 
- Ze lan itten zenduzen Uribarrin? 
- Ze lan ingo neben ba sei-azpi urtekin? Eskolara fan ta etorri, horixe. 
- Lagunduko beharko zendun baserrixen-do ez? Baserrixan zeozetan lagunduko zenduan, ez? Lanetan. 
- Asko ezin in. Beratzi urte, zortzi beratzi urtekin. Baiña orduan hantxe beheintzet zerbait, ittaurren-ta. 
- Errekauak in edo. 
- Esan dau, hamarrekin ikazkin fan baziñan. 
- Klaro, klaro. Eta artian eskolara etxian lanik ez euenien e? Bestela e... 
Aitak asmatutakoa
Zubia Umerez, Inaxio
- Eta eskoria horrekin hau kamiona hemen Olabarrietan, Alejo Ugartek ekarri eben kamiona transporterako eta bere interesa zan ba hor bide ona egotia, eta harenakin eskoriakin bota eta hau in zan leheningotik ba sorua ba lokatzaia ezkutau zan han zerien. 
- Zer da eskoria? 
- Eskoria da, bueno, zuk alto hornuetan funditten dozunian, han etaraten da miñerala eta miñeral horrek eukitten dau ba residuouak, eta han gaiñian geraketan dan nata bezela, zikiña, eta hori zikiñori erabiltten da ba zerien, lehen ipintten ziren, basuetan eta botaten zan. Baiña klaro, gaur prohibiuta dau. Zeatik? Porke horrek dako kontaminantiak, metalak; ez burdiñia, burdiñia baiño metal okerraguak, metal pesados. Ba izan leike edo plomua edo zinka edo nikela edo, horreik metal pesaduak dira betik zerak, kontaminantiak lurrerako. Enda orduan momentu hontan dago prohibiuta. Eta baiña garai haretan libre zan eta hurringo haretxekin hasi zan, leheningo leheningo hemengo lokatzak kentzen. 
- Bai, pistetan eta. 
- Pistetan geruau hasi ziren. Hau zan leheningua, baiña oin ze esango dotsut nik, oin ixa 50 urte izango dira hori in zala. Porke hemen gure etxe onduan, kamiñua pasaitteko jarten zan hemen holako tronko haundi bat, enda burdixa pasau ta gero, ze egurrakin pasaitten zanian, atzekaldian jarten otsain karrotxo bat, gure aitta arotza zan, eta gure aittak itten zittun hemengo burdixak eta hemengo lerak eta hemengo... Hori inbentuori zela zan? Bueno ba, tronkuak etorten ziren ba gutxi gora behera, nik uste dot zortzi bat metro luze edo hamar, eta han pasaitten zanian altura baten tartian huekua eukitten euein, sartzen zan karrua azpixan, eta karrua azpixan sartzen zanian tronkua gaiñetik pasaitten euen bestiak, eta karrua ha tronkua pasaitten zanian karruan gaiñian geraketan zan egurra eta kamiñua markau barik pasau bihar zan bidia, bestekaldera. Eta hori bardin-ardin gertaketan zan, beste ze bat euen Kurtzialden, Kurtzialde da han Aiastui onduen dauen kruzia, mendiko zerak, tronkuak pasau bihar ziran alde batetik bestekaldera, kamiñuan, baiña kamiñuari zerak ez otsan ekutu bihar, tronkuak, zikinddu itten ebelako. Eta inbento horixe erabiltten zan bide honeittan lokatzaia kendu aurretik. Lokatzaia kendu zanian ba ya, handik aurrera hasi ziran prohibitten hona kamionak, kamionian ekartea bakarrik, porke bestela zikiña etorten zan, basotik eta, porke hemen garai baten karretero asko egozen, karreteruak ibiltten ziran, ba hemen hiru zerra egozen, bat hona tronkuak ekarteko, beste bat Kurtzialdera eta beste bat Artxubira. Eta tronkuakin batera etorten ziren ba lokatzaia, arrastran etorten ziren ta, atzeko partia tartarraz eta aurreko partia gaiñian jarritta ta, orduan horixe izaten zan. 
Auzotasuna berreskuratu nahian
Zubia Umerez, Inaxio
- Erabagi in xuei soziedadia ittia, auzuen. 
- Bai, egonda nago. 
- Eta auzoko soziedadia zela zuan? Ba hor zazaken andra batzuk, zera faten zittuan, errosarixora, eta errosarixua zera indda gero etxera faten zittuan. Enda harendako lehen eskolak kristalak eta dana apurtuta, abandonauta. Zer egin? Aiuntamentura fan eta aiuntamientuak ez xuan dirurik emuten, eta auzoko diru apurrakin erabagi gixun kristalak ifiñi. Orduan kristalak ipiñitta, gero kalefaziñua falta. Fabrikan zerak erosi xuan, Cegasak Planchas edifiziua, onduan xauan plantxak itten euena, eta han xazaken kalefaziño batzuk txatarretara botateko modura. 
Hareik rekuperau eta hor ifiñi xuau emakumiendako lokala; eta neguen epel-peletan. 
- Errosarixua errezaitteko. 
- Errosarixua errezau ta gero, jokuan itteko, jokuan itteko. Enda klaro, hori jokuan itteko zeatik urteten xuan? Faten gitzuan gu Eara beraniaittera, eta hango emakumiak egunero jokuan taberna onduan, eta hemen berriz guk ez xakuagu ohitturarik. Castillan ikusten dok emakumiak atetan jokuan eta ez dakit zela... hemen ez gintzuan juntaitten, baikotza bere munduan, danak aparte bizi gitzuan, ezkiñakuan hori, batu ze... batera bizittia ezkiñakuan. 
- Auzoko anbientia, ezta? 
- Galduta euen guztiz. Bueno, horretxekin hasi gitzuan eta andrak gustora. Epela, jokuan itteko lekua eta bueno, orduan sortu xazaken auzotik beste idea bat. Ze in bihar xuau? Hemen soziedadia, soziedadia in bihar dogula. 
Soziedadia itteko hasi gitzuan ba terrenua topaitten, baiña terrenua iñork soltaittia gura ez, porke terrenua itteko zerien edifikaziñua bolumen haundixa bihar. 
Auzo-elkartea eskola zaharrean
Zubia Umerez, Inaxio
- Halako baten behin entzun nixuan egozela soziedadiak indda eskolatan, "ya esta", eskolatan baldin badagoz soziedadiak geuk be baitta, geuk be hor xakuagu lokala, geuk be baitta. 
- Hori soziedadia dauena, lehengo eskolia da? 
- Eskola bi, eskolak zittuan horreik, mutikuena... 
- Eta hor gero androk jokuan itten euela eta... 
- Hortxe, hortxe. Enda hor giñakuan hori lokalori eta hauxe in bihar xuagu, soziedadia in bihar xuagu. Zela? Eta ba neri esan dostai zerian, Lazkaomendin, beste bat Lasturren eta beste bat, ha zela zuan? Amezketa hor bixen gaiñian, mendi baten beste bat dauela. Nungua zuan ha? Ez nauk akordaitten ze herri zan. Han euela soziedadiak indda. Bueno, domeka baten hartu xuat nere andria, nere anaia, nere primua, fan gaittuk horreik ikustera. 
Lazkaomendin sarri egonda, Lazkao Txiki ekarten giñuan Olabarrietara betik bertsolari bezala eta bere etxera askotan fanda. Nik ordurako kotxia baiñuan ta, bere etxera askotan fanda, eta Lazkaomendira fan gaittuk domeka arratsalde baten enda juntaitten gaittuk han eta ikusten xuaugu soziedadiori. Faten gaittuk preguntaitten bai baiña ha soziedadia eskolia izandakua baiña diputaziñuana. Hori berriz zeana... 
- Udaletxiana. 
- Ez, Madrilgua. Eskola honeik Madrilgo zerak in (zi) txuan ta. 
- Nazionalak. 
- Nazionalak. Enda hurringo bestera fan gaittuk eta hareik be igual. Han be informaziñua hartu giñuan eta handik Lasturrera. Lasturrrera aillegaitten gaittuk eta edifizio bardiña, Olabarrietako modukua. Garbixa. "Ya esta", hau soziedadia badok, hau harrapota xauk. Faten gaittuk harutz ta, ez, hemen ez dau soziedadia, hau lokal hau erabiltten da auzoko fiestetan bakarrik, bestela ez. 
- Taberna moduan. 
- Taberna moduan. Frakasua! Nik aiuntamientuan nakuan, fabrikan lana itten neben piletan eta, han euen Santi Kortabarria konzejal urte askuan egon zuan eta harekin batera hau, Ubaokua uste xuat dala Kortabarria. Harekin amistade haundixakin eta ha konzejal, nik hori ittia gura. Nik esaten nitxan "obria in... " ta, "Hau guria ez da, hau ezin leike in, hau Madrilkua da, Madrilen permisua eskatu bihar da". Nik esaten nitxan: "Ba hau ez daue eruengo Madridera, hau hemen geratuko da. Etorri daixela eruatera! " Eta zela? Beste posibilidade danak gastau zittuan, Olabarrieta guztia apurtuta geure artien, ta berba itten hasi gitzuan eta gauziak urten xuan aurrera. Barru dana hustu, soziedadia in zuan, lokal soziala alde baten, ta aiuntamientuak ba zela itten zan soziedadia auzo guztiendako, ez bakarrik batzuendako ezbai auzo guztiendako. 
- Auzo etxia modura. 
- Eta orduan ba hola in giñuan, baiña jakiñien gaiñian, jakiñien gaiñian, baiña jakiñien gaiñian guria ez zala iñoiz izango. Baiña nik esaten nuan: "Iñok ez xok hau eruango hemendik! Etorri daixela eruatera madriltarrak! " Ba holaxe in giñuan soziedadia. Eta horrek in oskun bateratu, horrek in oskun izugarriko zera. Auzotarrak juntau in giñan. 
Bueno, orduen ba baozen batzuk eta ez ziren sartu, gero sartu dira, kontra egozenak ez zittuan sartu. Baiña nehikua kopuru zera juntau gitzuan ta... hori diskusiñuori betik sortzen dok, eztabaidak alde guztietan. 
Argindarra eta ura etxean
Irizar Guridi, Pedro
- Eta zu umia ziñanian, hemen argixa ta ura bazakazuen etxian? 
- Argixa ta ura, ni akordaitten naiz, gu leheninguetakuak ixa, e? Baiña bai, bonbilla ahal dan moduko bonbilla kaskartxo batzuk eta. Zerrajeriak ipiñi xuan, Zerrajeriak ipiñi euen. 
- Zure garaixan igual ya Olatetik etorriko zan, zuendako inddarra? 
- E? 
- Olatetik etorten zan zuentzako inddarra? 
- Bai, Olatetik ez, igual etorriko zuan, bueno, Olatetik pasau itten zuan hemendik, entenditten dok? Linea bat fijo, zeatik hortik etorten zuan honutz, hortik etorri lekien, hortik. Baiña zerrajeriena zuan, Oñatiko urakin inddako zera zuan hori. 
- Baiña zerrajeriak zentrala eukan Olaten, ezta? 
- Bai, bai, Olaten. Olaten, oin aiuntamientuana dana. 
- Baiña hareik inddako inddarra etorriko zan hona. 
- Hareik han in xuein Mondraueko fabrikatarako eta, parte, deposittuak-ta zela indda dagozen, pantanua, goiko pantanuak-ta. 
- Bai, kanalak-ta. 
- Zerrajerarako. 
- Orduan hemen zuek suertia euki zenduen, ez? Zerrajeria dala ta behintzat argixa etxien. 
- Klaro. 
- Eta fregaderan ura? 
- Guk, guk bastante aguro. Guk zenbat, ze urtetan izango zan, baiña... 
- Zu ezkondu aurretik-do? 
- Ez, ez. Ezkondu aurrretik? Bai, bai, asko lehenao. Probablemente gerra aurretik. Guk, Garaikua Mendizabal eta guk, xakuagu depositto bat konsegiuta Oviedotik eta zerien, eta ointxe renobau dok, ointxe urtebete edo bi, beste hiruta hamar urterako. Eta lehen be, urte ez xat zenbat, urte asko hori konsegiu zala eta guk hortik euki xuagu ura sufiziente. 
- Eta hori deposittua egindda ekarri zeuein? 
- Ez, ez, ez, zementua bertan inddda, hori in xuan Urrutxuk, Urrutxu entzunda dakok sekula, Urrutxu? 
- Igeltserua? 
- Urrutxu, bai. 
- Bai, Itturritxo parian bizi ziran. 
- Urrutxun aittak. Azkenian bere burua galdu ez dakit ez eben in, semiak emun otsan disgustuakin. Bai, gizona fiña zuan ta. Kuestiñua dok harek zuan obria in ebena. Ondo hartuta xagok ura, eta hori erreka aberatsa dok, oso aberatsa. Hor egon (di) ttuk amorraiña, angilia eta danak hemen, bastante goraiño arte. Eta ura sufiziente. Oin ez dok lehenaoko normala, ura etorri nehikua, oin ez xuagu ya kasik... 
- Baiña Oñati errekatik edo mendiko errekaren batetik? 
- Mendittik, Askazubi azpixan formaitten dok, hortik behera. Errekatxua hori konsegiuta zeretik, e? "Con todas las de la ley", oin renobaziñua be halaxe in xuagu. 
- Eta ondiok be hortik dakotzue edo ya herrikua...? 
- Baxakuau hori galdu barik, oin hartzen xuagu udan erregadixorako eta hola, bestela ez xok merezi gaur egun, dagozen higiene eta gauzakin, hor Urkulukua gastaitten xuagu. Hori purifikauta, purifikautako ura dok. Horixe, oin horkua, baiña bestia galdu barik, e? 
Izen anitzeko auzoan jaioa
Urzelai Aiastui, Jesus
- Jesus, abizenak zela dakazu? 
- Urzelai, Aiastui. 
- Ze urtetan, ze egunetan jaio ziñan? 
- Eneruan batian, hogeta bederatzixan. 
- Oseake urtiak oso-suak beteten (di) ttozu zuk. 
- Oso-suak, larogei ointxe indda, larogei urte, e? 
- Gaztiaua emuten dozu. 
- Bai, gaztiaua bai. 
- (... ) 
- Eta hemen jaio ziñan? 
- Bai, bai. 
- Zela da, Anduaga? 
- Anduagakua. 
- Zuek zelan esaten dozue? 
- Guk Anduaga. 
- Anduaga. 
- Guk Anduagakua gero aiuntamientutik etorri zan, letrerua, horreik ifintten xuein Anduagakua. 
- Martezkuari badakitzu zela ifiñi xauen? 
- Ez dakit zela ipini xauen. 
- Martezlopezkua-do, Martelopezkua edo holako zerbait. 
- A, bai e? Hau Anduaga, betik Anduaga. 
- Anduaga, zuek hala esaten dozue. 
- Eta hau, Anduagakua, aiuntamientuak ipini eben. 
- Eta aiuntamientuak u-in edo o-in jarri eben? Anduagakoa edo Anduagakua? 
- -kua uste dot. Hortxe dau letrerua ipinitta, uste dot -kua dauela ipinitta, Anduagakoa edo Anduagakua, ez dakit, hortxe dao letrerua. 
- Martez... , Martelopezkoa da Martezkua, pentsa eizu. 
- Hemen ipini zittuein etxe danetan, honeik letreruak zenbat urte ipiñi zitteilla ba? Horko letrerua neuk ipiñitta dau gaiñera eta... honeik ingo zittuein hamar bat urte, edo gehixau, hamabost bat urte igual, honeik letreruok ipiñi zittueila. 
- Eta auzuari zelan esaten dotzazue? 
- Guk lehenau Madalena. Oin Antxolopeztegi. Antxolopeztegi itxuria bizi guztikua izanda, baiña betik auzo hontan esan da betik Madalena esan da. 
- Zuk umetatik ezagutu dozu hau Madalena? 
- Bai. Ta hemen beste izen bat esaten daue beste batzuk Antxilipiztegi. 
- Enrike Torreauzokuak, Txantxilipiztegi. 
- Txantxilipiztegi, eta hau oin, letrerua ikusi dozue, Antxolopeztegi. Lehen zan Santxolopeztegi. 
- A, oin esia be kendu in xaue? 
- Kendu in xaue. Oin Antxolopeztegi. 
- Bai, Antxo, ni be konturatu naiz Antxo ipintzen zula. 
- Nik begiratu eta ez neben holakorik pentsaitten, Santxolopetegi izango zala. 
- Txantxilipiztegi dok hori, baiña betiko Madalena, Madalena auzua. Oin be gurera kartan bat etorten baldin bada, Madalena auzoa izango da, oin, etorten badira karta ofizialak ez, baiña etxekoren batek eskribitten baldin badau, Madalena auzua. 
UGT Txurrukarenean
Lizarralde Galdos , Gregorio; Ugarte Moiua, Alejo
- Zeatik Benitto gerran hil zan, ezta? Edo hil euen, vamos. 
G: Bai, gerran garbittu euen, bai. 
A: Gerra kanpuan, hor... 
- Eta hori zer, afusillau in euein edo zela izan zan Benittona? 
G: Bai, afusillau edo, Santander harrapo zanian, orduentxe. 
A: Florentino, nere koiñatua. 
G: Haren billa ibilli ziran eta gehixao etzan ezagutu. 
A: Hor garbittu euen eta mediku batek hona Don Bixenteri edo abixau otsan. Nola garbittu zan hango garbittasuna zeari. Nere arrebia euen ume batekin hemen, eta gero, ba, umia neri itxi ta Bartzelonara fan bihar izan da. Oin Bartzelonan dago, "el dia 26"ian operau zan begittik, arrebiori, ni baiño urte 2 eta erdi zaharraua. 
- Hori zeiñen arrebia? 
A: Nere arrebia, Florentino Galdos "Pottero"-na. 
- Potteroneko, zela zan hau, Kirriñenekuakin ezkondu zana... , haren anaia? 
G: Zeiñekin? 
- Kirriñekin. 
A: Bai, Domingon anaia, batak urten eben alde batera eta bestiak bestera, eta bestia arrapo euenian, ba, garbittu. 
- Satander inguruan? 
G: Asturiasen. 
- Asturiasen Oñatiar bat baiño gehixago garbittu euein, ezta? 
A: Gu geratu giñan Puente Viesgotik erretiradia in geben guk urgentemente Santanderrera, barkuak han egozela eta barkuan sartzeko, eta Santanderrera allau giñanian barkurik ez eta danok plaian han zertu giñan, errendiu giñan. 
Eta ahal ebenak fan Asturias aldera, bidia topau ebenak, ba, ezkutau ziran eta hareiri be beste hainbeste tokau xaten. 
- Gero hau, Naparrenekua, ha be Asturiasen, ezta? 
G: Asturiasen, bai. 
- Eta aurretik, gero Oñatin, betik esanda Mondrauen eta egozela bastante Sozialistak eta UGTkuak eta inddar haundixa eukeilla, Oñatin hainbeste ez; Oñatin zenbateraiñoko, sindikatuak eta zenbateraiñoko inddarra eukan? 
Errepublika denporan eta? 
G: Orduan inddar gutxi. 
A: Gu zertu giñan UGTra ha zala orduan potentiena edo zera. 
G: Bai ba! 
A: Eta bestiak, berriz... 
G: Orduan komunistarik eta ez euen. UGTkuak, hareik ziran komunistok edo, sozialistak. 
- Sozialistak, bai. Eta Oñatin lokalik eta baeukan UGTk? 
G: UGTk bai. 
- Nun eukan lokala? 
G: Lokala? Zentro Republikanuan, leheningo behintzat, eta gero, gero euki eben zerien be bai, hemen e, Txurrukenian, Txurrukenak be tabernia eukain. Madina. 
- Baiña Atzeko Kalian ala plazan? 
G: Atzeko Kalian. 
- Oin Galizia dan lekuan? 
G: Bai, hantxe bertan. 
- Baiña han eukain Republikanuak, UGTk ala bixak? 
G: UGTk. 
- Eta nun, tabernan bertan ala pisuan? 
G: Beste piso bat. 
- Pisuan. 
G: Piso baten. 
- Eta han UGTk eukan zera. 
G: Bai. 
Oñatiko sindikatuak
Lizarralde Galdos , Gregorio; Ugarte Moiua, Alejo
- CNTk baeukan hemen iñor, Anarkistak? 
G: CNTrik ez. 
- UGT eta Solidarixuak; beste sindikaturik baeuen, elizianak edo? 
G: Ez dot uste. Horreitxek bixak. 
- Horreik bixak, ezta? Solidarixuak alde batetik eta UGT bestetik. Eta alkarren artian zer moduz konponkentan ziñain? Burruka asko egoten zan ala ez? 
G: Beti be, beti be burruka batzuk egoten ziran baiña ez, zerik ez. 
A: Bakoitzak berera eta libre. Ez dago zerik. 
G: "Uno de Mayo" egunian UGTkuak manifestaziñua itten euein. 
A: Ha urtero. 
F: Oñatin be bai? 
A: Eta, gaiñera, larrosa gorrixakin betik, Olabarretatik ni bakarrik izango nintzan bakarrik etorten nintzana, larrosa gorrixakin, eta musika bandak eukan gaiñera. 
G: A, bai, bandia eukan. 
A: Bandia formala. 
- Bandia zeiñek, Republikanuak? 
A: Republikanuak eta bandiakin, banderakin eta etorten giñan hor, Tetuan kaletik... 
- Alejo, ze rekorrido itten zan gutxi gorabehera? 
A: Ba Kale Zaharrera fan, ta Kale Zaharrian ba handik Estaziñorako bidetik edo, ez dakit orduan hala euen edo, bestekaldetik etorri, gero sartu behetik gora eta hemen Tetuan Kalera sartu eta Trianatik bueltan Bidaurreta aldera bueltia. Buelta dana itten geben, formal e? Formalidade danakin. 
- Eta bandiak zer joten eben? 
A: Bandiak, ba bere martxak eta, Aranguren eta... 
G: Internazionala. 
A: Geukan musikorik onenak, Gallarta anaiak, Arangunenak anaiak eta baitta Fruktuoso eta Aberasturi, bandia oso... 
- Aranguren zeintzuk ziran? Txartestarren ingurukuak ala beste Aranguren batzuk ziran horreik? Ze Aranguren ziran? 
A: Aranguren Txartes ez dakit, ez, sastria! Eugenio sastria. 
- Eugenio bera edo haren anaia edo zein zan? 
A: Bera be bai, bixak. 
- Eugenio eta anaia. 
A: Baziran 18-0ko bat, bai. 
- Aberasturi zein, Treintan tartekua? 
A: Treintan tartekua, Fruktuoso anaia. 
G: Anaia afusillau in euein. 
A: Eta turuta bat beste bat, bi anai hareik be. 
G: Bai, bi anae. Oinddiok bestia bizi da. 
A: Ointxe hil xako andria. 
- Zenbat banda ziran orduan Oñatin? Karlistak be baeukain gero bandia? 
G: Bai, Karlistak be bai. 
A: Baitta, ha euen zerian, lehen Guardia Zibil etxia euen aurrekaldian, hor zera, Plazatik "Banco de Santanderretik" faten da Santa Mariñara? 
- Bai. 
A: Hantxe leheningo etxia eskumatara. 
- Zirkulua? 
A: Bai, eta gu bestekaldian Republikanuak berriz. 
- Han kalian bertan? 
A: Bertan. 
- Nun, hor Perosterena etxia dan inguru horretan edo? 
G: Bai, hantxe onduan, honutzaoko etxian uste dot. 
F: Gasiosak egon zan lekua? 
G: Zentro Republikanua. 
- Txapak gaseosa... 
A: Bai. Haren frentian dauena. 
G: Harutzao, harutzaokua. 
A: Karlistena eta berriz haren illaran, kaletik bestekaldera dauena, goiko zerian, han Republikanuak. 
- Han parian dago, Joxe Mari Kirru eta Txapa eta honeik bizi ziran etxia eta gero hurringua, Perosterena eta honeiña. Eta zein zan, Perosterena ala Kirruna, Republikanua? 
G: Ez, Perosterena. 
"Centro Republicano"-a
Lizarralde Galdos , Gregorio; Ugarte Moiua, Alejo
A: Txintxurreta bizi zan han. Txintxurreta esaten otsain. 
- Txintxurreta ostian dau. Han Zerrajeraneko zerian, Txintxurreta andriaren aldetik. 
G: Perosterenaren andria da Txintxurreta. 
- Hori da, bai, bai, andria Txintxurreta. Gero han Pio Elazarrek euki eben han tabernia ez? 
G: Tabernia euki eben harek. 
- Baiña nun, Republikanuen Zentruan ala beria? 
A: Beria. 
G: Republikanuen Zentruan uste dot, behian. 
- Behian, eta bera goixan? Baiña berak jaten eta emuten eben, ez? 
G: Bai. 
- (... ) 
A: Guk e, orduan segiru faten giñan, bailetara ta zerien, hasta tanguak be ikasi gittuan ta. Hori Patxin arreba bixak, oin bisittaitten (di) ttut nik; Maria, elegante itten ebena tanguan, Gloria eta horreik ziren lagun haundixak. 
- Haitzekuak? 
A: Haitzekuak bai, Haitzekuak. Eta bestia Gloria berriz, oin semia Madrillen edo ez dakit nun dakon. 
G: Zeiñek? 
A: Gloria, Gloria, ez dakik Gloria, kantuan ederki itten ebena? Apellidua ez dakit zela dan. Billarren andria. 
Oiarzabal. Hori gerrako denporan hemen geratu zan eta gero Billarrekin ezkondu zan. 
G: Gloria ez zuan hemen geratu. 
A: Ezetz? Zela ez? Hemen ez zuan geratu? Sevillan bizi izan zuan ba. 
G: Etorri ta gero edo. 
A: Bueno, gu gerratik etorri eta gero behintzat zerien ba, harekin ezkondu zuan ta. 
- Eta zera, hemen asko igarri zan hor Republika hasten da, horreik kontu guztiok dana dala izango dira Primo de Riveran denporan eta ez halakorik, ezta? Hori ya Republikia hasi eta gero, ezta? Izango ziren ya sindikatuok eta... 
G: A, bai, bai. 
- Primo de Riveran denporan hori dana, hori debekauta egongo zan, ezta? 
A: Bai, lotuta. 
G: Ba ixilixan, jentia baebillen baiña ixilixan. 
Gerra susmorik ez
Lizarralde Galdos , Gregorio; Ugarte Moiua, Alejo
A: Hemen Republikia etorri zan garaixan, 31an, leheningo botaziñua zertu zan eta gu giñan Bixaingo lau anaiak eta beste... gaztiok, eta ordu bixak inguruan bota geben guk eta gero zer, gaiñian nola geratu ziran, leheningo esan nostan lagunak, mahaixan euen batek, koño, sustau in zirala, gorrittakuak urten euela baiña gero ez zala hainbeste agertu horregatiok. 
- Oseake gaiñekuak gorrixak eta gero azpixan zurixok. 
Fernando Lizarralde: Mahaiko egongo ziñain eta, mahaiko? 
A: Ez, mahaiko ez, artian holako kargurik ez giñaukan. Baiña gero ideak manifestaitten gittuan, bakoitzak berak. 
- Zuek akordaitten zarai hor Aiuntamentuan egon zan halako tirabira bat; batetik nik irakurritta dakot Karlistak erretirau in ziran momentu batian, gero alkatia eta konzejal batzuk bota in zittuein ez dakit zer gorabehera egon zalako eta ya 36xan Frente Popularra datorrenian... Zer akordaitten zarai orduko gorabeherakin? 
A: Ni egon nintzan Aiuntamentuan baiña orduko konturik ez dakot zerik. 
- Hor egon ziran, ba, batetik alkatia Martxel zan, ezta? Edo Jabier esan gura neben alkatia, Upain, Zelaia, ezta? 
Baiña momentu batian bota itten daue, kendu itten daue kargutik, ba, Estatutuakin hor gorabeheran bat egon zalako. 
Ez zarai akordaitten zerakin? 
A: Ez. Ha bera gero operaziñuakin Donostira eruan euen eta zertu in zan, hori hil zan "el año cuarenta" edo. 
- Bai, baiña gerria akabo eta gero eta Ameriketatik bueltia in ta gero, ezta? Ameriketara fan zan ta... Edozein modutan Frente Popularrak 36xan irabazten dau, ez? Zera, febreruan elekziñuak, orduan hemen ez zan igarri gauza haundirik ala bai? 
G: Ez. 
- 36xan, febreruan e? Zergatik gero orduan nik uste dot lehengo Aiuntamentua bueltau itten dala eta gutxi gorabehera lehengo moduan jarraiketan dau, baiña gero, gerria hasten danian, aurreko urtetan zerbait igarri zan ala ez? Oseake "dieciocho de julio" baiño hiru-au-ost egun lehenao zuek gauza rarorik igarri zeuen ala... Calvo Sotelo hil ondoren eta... 
G: Guk aurreko egunian, arteraiño ez. 
A: Gu UGTkuok danok zertu giñan, orduan armatan jarri giñan, aittu? Eta puestua zainketan. 
- Aurrerako egunian esaten dot, aurreko egunetan, ala... zurrumurrurik beuen edo... 
G+A: Ez, ez, ez. 
- Eta zuk esan dozuna, noiz jarri ziñain pittin bat alerta; hemeretzixan, hogeixan, edo... 
A: Segittuan. 
Patruilak herrian
Lizarralde Galdos , Gregorio; Ugarte Moiua, Alejo
G: Ya 17xan zeozer zertu geben. 
A: Leheningo eskopetakin. 
- Afrikako kontuak entzun zebeiñian eta... 
G: Bai, hori da. 
A: Leheningo eskopetakin, harik eta metralletak allau arte. 
- Hemen bertan, herrixan? 
A: Bai, herrixan. 
- Zer erabaki hartu ziran orduan? Patrullak edo zer itten zeuen? 
A: bai. Bi edo 3 lagun edo zerien, puesto bakoitzian. 
- Zein lekutan? 
A: Ni Bidaurretako Kurtze Baltzian be egonda nago eta Aiuntamentuan be bai eskillaratan goixan. Harako Urbixan edo Mikeletiak harrapo zittuaiñian be eta etorri ziranian Bixaingua eta Mikeletiak gu han geontzen. Bi lagun uste dot, leheningo mallak igo eta han frentian, ba, iñori ez heltzeko edo? Eta nola ezagutu giñan ba Mikeletiori ekarri geben eta gero Mikeletiori etxera bialdu zan; jente ona, badakitzu? Eta gero, hanka! Gabian hanka! 
G: Karlistak ez euen mobimientorik in, ezebez hareik. Guk lehenengo egunetik urten geben. 
A: Onegixak, onegixak! "Demasiau buenos"! Fede txarrik euki ez! 
- Eta hori zenbat egunian egon zan hala, duda hori edo? Aiuntamentuak hartu eben erabakin bat ala hor batzorden bat egin zan, juntan bat egin zan? ; ya 18ttik aurrera esan gura dot. 
A: Orduan zan ba, Gomendio eta hau Naparreneko, nola zuan izena? 
G: Anjel. 
A: Eta honeik ziran, eta beste bat, militar bat Kafekuan euena, militarra, eta horreik ziran erabagitten euenok eta Aiuntamentuan, eta gu berriz, gaiñetikuok, UGTko karguak geukenok, nik be 50 bat euki nittuan UGTian Legazpin, Zentruan eta zerian. 
- Legazpin be egon ziñan. 
A: Legazpin bai, lana itten nebenian. Papelerakuak eta 50 bat zerien, neuk itten nosten zer dana hareiri. 
- Zuek lanian eta bardin jarraittu zeuen? Legazpira zu lanera faten ziñan leheningo egunetan? 
A: Leheningo egunetan bai. Baiña eztakit ba, Legazpikuak be Urbixan egonda, Kurtze Baltzen geratu giñan eta "Koño, Alejo, zu hemen? " esan nostain neri eta oin Elorza hil da, baiña hareik Urbixara edo fan ziran. 
- Eta zuk Gregorio, Fundiziñuan lanian jarraittu zeuein? 
G: Ez. 
Guardiak eta presoak
Lizarralde Galdos , Gregorio; Ugarte Moiua, Alejo
- Eta zer egon zan? Huelgia egon zan? Zer erabagi zan orduan? 
G: Bai, huelgia edo. Ez dakit nik zer, behintzat ez gintzan fan lanera. 
- Orduan hor bi hillabete izango ziran nehiko dudakuak, ez? Badatozela... ez datozela... 
G: Batzuk Bidaurretan, beste batzuk Sta Mariñan, beste batzuk plazan, guardixak. 
- Gorutz? Arantzazu aldera edo Urbixara edo fan ziñain? 
A: Ni ez nintzan fan Arantzazu aldera. 
G: Urbixan egonda gagoz gu. 
- Zera, zainketan? 
G: Bai. 
- Eta zer itten zeuen, guardixak? 
G: Guardixak. 
- Zenbat ordu edo zenbat egun edo ze itten zeuen? 
G: Guk bastante denpora in geben han. Handik Araixako sekretarixua be geuk ekarri geben. 
- A! Araixako zera? 
G: Bai, harutz fan giñan gau baten, fan giñan... 
- Urbixatik Araixara? 
G: Gabian, telefonuak eta danak apurtu eta fan giñan, justuan arrapo geben zeori. Eta beste bat... 
- Baiña zuzenian bere billa ala? 
G: Bai, bai, bere billa. 
- Eta ze zan, ezaguna edo destakaua zan sekretarixuori? 
G: Bai ba, bertako herrikuak geurekin egozen, hareik handik Urbixara etorritta. Hareik esanda, ha eta beste bat, medikua-do. Ha ez geben harrapau. 
- Eta orduan etxetik atara zeuen? 
G: Bai, bere etxetik, baiña guk ondo tratau geben. Gero gerria akabo zanian kristonak ipintten euen, baiña... 
- Bizirik urten eben gero berak, sekretarixuak? 
G: Bai, kartoi gaiñian ekarri geben kabaillo gañian, zapatillakin ta euen ta, eta hamarretakua eta dana emun gotsan, guk ondo zertu geben, baiña gero, jolin. 
A: Ordiazkuak. 
G: Bai. 
- Eta gero hareik nora ekarri zeuein, Oñatira, kalera? 
G: Oñatira, Aiuntamentura. 
- Horreik nun egon ziran preso? 
G: Horreik? Unibersidadian. 
- Gero hor egon zan ba Unibersidadetik halako ihesaldiren bat be? 
G: Fugia, fugia! Ihes in euein, horixe! 
- Baiña honek, Araixakuak ez. 
G: Araixakua artian etorri barik euen. 
- Bai? Baiña hori... Bai? Araixakua noiz izan zan, ba, ze egunetan izan zan? 
G: Ba ez dakit ze egunetan zan. Hori ez dakit. 
- Hori bastante berandu izan zan, fugiarena. Hori ez zan izan setienbrian leheningo astian-do? Arantzazuko Ama Birjiñaren eguna edo ez zan izan halako fetxa seiñalaun bat uste dot izan zala. 
G: Ez dakit. 
- Baiña danak ez ziran fan orduan, ezta? Unibersidadian egozen presuak danak ez zeuen alde in. 
G: Ez, danak ez zebein alde. 
- Zer, gaztienak edo, atrebiduenak ziranak edo...? 
A: Nikolas Arregi eta horreik. 
- Hortik, Arantzazutik edo nundik fan ziran horreik? 
G: Horreik zeratik uste dot fan zirala, hor errekatik, Barrenzelain, han zubixa? Zubittik uste dot fan zirala. 
- Errekan behera fan. 
G: Kanpo Santu aldera, handik. 
Alejok presoak libratu zituenekoa
Lizarralde Galdos , Gregorio; Ugarte Moiua, Alejo
A: Pentsa eizu, horreik zenbateraiñokuak izan diran; guk ez dogu balixo izan palabra txar bat iñori zertzeko, ez belarrondoko bat emuteko eta Erle eta nola "un poco" biolentuak ziran esaten notsan Erleri "kuidao gero, e? ", hemen ejenplua emun bihar xuagu bai, eta hemen ez ezer in, eta... Neri zer pasau xatan esan leke? Neri? 
- Bai. 
A: Ba horreik bi behintzat neuk salbau nittuan, aittu? Kulparik ez eukeiñak. Bat, armakin ibilli zirala, ez dakit nun ibilli zirala eta Olabarretako Fernanduenian, eta Fernandon etxera fan ziran eta ez zittuein topau, armak han egon bihar euein ba ez zittuein topau, baiña nik banekixen nola hango gizona basuan zan eta ezeren zerik ez eukana eta anaiari esan notsan, Legazpira fan kotxiakin eta hi etorri hari, anaia larri xabillei eta halaxe Don Bixente medikuakin eta osasun gutxikua zala eta gaiñera nola gekixen geuk ezertan interbeniu ez ebena, ba libre itxi geben, aittu? Beste bat, berriz, Olabarretako orduan Aiuntamentuan euena edo zera zan, Zelabarrengo Esteban, edadekua. 
- Konzejala? 
A: Konzejala izan bihar zan, bai. Ha, Txoriñenera etorri nintzan sarri eta Txoriñeko Triñikin orduan nik zer haundixa neukan eta Triñik negarrez esan nostan: "zu, Zelabarrengo Esteban be zertu daue, baiña zeatik? " "Zeatik ez dakit ba", neuk zerien, baiña neu Olabarretakua eta neri kasorik in barik, oseake neu UGTian ia jefe moduan egon eta kasorik in barik, e, gizona zertu? Eta Txoriñeko gizonari esan notsan: "Kendu bizarra". Illunkarako bederatzixak aldera illunduta euen eta bizarra kendu eta aittak, Triñin aittak, oso zera zan, ha be deretxakua eta nerbiosua baiña, harek esaten nostan: "Hi haizen mutilla izanik, koño, alde horretako jentiakin zela trataitten dok? " esaten nostan. 
- Horreik nunguak ziran, Meltxiorrenak edo nunguak ziran horreik, Olajanguak, edo? 
A: Zeintzuk? 
- Trini eta honeik? 
A: Triñi, Meltxiorrena gizona, nere laguna, ezkondu zan gero harekin. 
- Eurak nunguak ziran izatez horreik, Trini ta? 
A: Meltxiurrenak, gizona. Triñi ta, bera Txoriñekua bertakua, barberixia eukana, zuek ez zeuen ezagutu, oin bizikletak badagoz ba? Haxe. 
- Baiña Olabarretakin zerikusiren bat ez eukein horreik? 
A: Olabarretakin ezkondu in zan, ezkondu nere lagunakin. Eta orduan esan notsan: "Bueno, kendu bizarra eta bizarra kendu eta segittuan fango naiz Aiuntamentura". Aiuntamentura fan nintzan eta egozen bi, Gomendio eta Anjel Iturmendi, eta "Anjel, hi, ze pasaitten dok, hori deteniu in dozuela, eta zer pasaitten dok horrekin? Zer, juntan batzuk ingo (di) ittuela, eta... Tira, tira, tira, neu desakreditau besterik ez naizue in, garixa be ebateko xakok, andria eta bixak xagozak bakarrik, aittu? Eta hori ez dok zera, horregatik bakarrik bada, hori gizona kanpora urten bihar xok". 
"Oin behintzet, illunduta ta"... "Ez, ez, bixar hamarretarako egon dailla etxian", aginddu nosten -orduan geuk be aginttaria geukan, e? -, "Hamarretarako etxian egon dailla". Eta, halaxe, hurringo egunian, aitta eta bixok burdixa ifiñi eta ganauakin Maizteisorora, Zelabarrenetik pasau bihar geben eta ikusi neben Maria itturrittik etorrela, andriori, eta itxain, mailla bi egozen eta mailla bi hareittan; bixan bittartian aitta bialdu eta etorriko naiz segittuan, itxain eta Maria negarrez hasi xatan eta, "Maria, ez in negarrik, e -esan notsan-. Hamarretarako etxera etorten ez bada, abixau neri, neu fan eta ekarriko dot". Pentsa eizu gu zelakuak giñan, e? , gizonak. 
Eta halaxe gizona etxera zertu zan, etorri zan, bai. 
Kartzelan gutuna jaso zuenekoa
Lizarralde Galdos , Gregorio; Ugarte Moiua, Alejo
A: Gero Fernandueneko Nikaxio, Fernandueneko anaia nola zan, eta nire lagun haundixa, ba nik zeran sekretarixuari zerian, kartzelan, zertu eragin notsan, etara eragin notsan, zeiñekin zera zeuen, eta ikusi ninttuan, horreik bixak bixak neuk librau nittuanen izenak. A bai? Eta abixau nostan Legazpira, ze pasau xatan sekretarixuak zela agertu nostan eta danak. Eta horrek, Nikolas Arregik in eben gero karta bat esanaz ba gorrixakin instigauta neuela bai, baiña dana barkaketan nostala eta zer, eta hiru urte ta erdi indda kartzelan indda orduko, e? Eta karta bat in nostan, eta nere anaia berriz fan zan bestiana, eta "Zuk badakitzu, ba, gure anaiak zuri ze in otsun, e? Zure kartzelara fan, eta ha etxera ekarri eta zu jakiñian zagoz horreik danak". "Bai, horreik hola dittuk, baiña gu beste modu batera gabitzak! ", eta artian be harek ez nostan zertu eta artian be etorri nintzan, kartzelatik urten neben artian be, baiña honeik ez dirala gure modukuak izan! 
G: Keba! 
Herria babesteko plangintza
Lizarralde Galdos , Gregorio; Ugarte Moiua, Alejo
-Hor, bi hillabete horreittan, esan dozu Anjel Iturmendi eta Gomendio Joxe Miel izango zan, ezta? 
A: Joxe Miel, bestia ez euen zera, beste militarra ez euen orduan, Kafekua. 
- Eta hortik aparte hor, komite moduko bat edo etzan in? Frente Popularrekokuak ez euen in? 
A: Bai, Martinez ta, Garzia ta. 
- Eta Aiuntamentuan zeintzuk pittin bat bideratu euein pittin bat orduan asuntua? Ba, herrixen defensia edo izango zan edo, organizaziñua eta... 
G: Milikua, Xegundo. 
- Xegundo ibilli zan? 
G: Horreik ziran zerok, orduan aginketan eueiñok Aiuntamentuan. 
- Markel ibilli zan? 
G: Baitta Markel be. 
- Nik Markel entzunda dakot komitian partidu guztietako jentia sartu zala eta zeretik, PNVtik Markel juan ete zan;
Markel gaztia izango zan oinddiok, klaro. Markel zuek baiño gaztiagua. 
G: Bai, bai, ni baiño gaztiagua. 
- Oin nik Markeleri berari entzunda eta zera, han, organizadoria Anjel zala, Iturmendi. 
A: Iturmendi, Iturmendi, gizona jatorra gaiñera, jatorra. 
Fernando Lizarralde: Zein dok Iturmendi? 
- Roxendon anaia, gero gerran akabo ebeiña. Ha zala organizadorerik... maixua zan, ezta? 
G: Bai, Mondrauen euen maixu. 
- Eta ha zala gehitxuen e... Ha zer zan, sozialistia ezta, ha be? 
A: Bai, sozialistia, Frente Popularrekua. 
- Eta Joxe Miel zer zan? 
G: Republikanua. 
- Republikanua? Baiña zer zan Azañan partidukua, ala bestela, radikala edo...? 
A: Ez, ez, gorrixa, gorrixa, ha gorrittakua. Frente Popularrekua. 
G: Harek mittiñak eta dana itten eben. 
A: Fuertia gaiñera, Gomendio. 
- Eta presentau zan diputautarako edo elekziñotan edo presentau zan? 
A: Juez egon zan ha Gobierno Vascon, juez egon zan. 
- Bilbon? 
G: Bai, Bilbon. 
Udanatik Elorriora
Lizarralde Galdos , Gregorio; Ugarte Moiua, Alejo
-Hor bi hillabete horreik pasau ondoren, zerok militarrok sartu ziranian zuek Oñatin ziñain edo ordurako aldeta, edo? 
A: Guk frentian. 
G: Guk alde in geben, guk alde geben, hor Udanan zertzen, gu Udanara fan giñan frente egittera. 
- Zenbat fan ziñain gutxi gorabehera Udanara? 
A: Berrogeikon bat bai. Guk espaldara hartu geben, espaldara gu goixa alturia hartzera. Eta han tiroteua hasi zanian guk ezkerreko aldeko puntia hartu geben porsiakaso, alturia. 
- Nun, Udana gaiñian? 
A: Gaiñian, kamiñotik ezkerrera, alturiarik haundixenian. 
- Nun, hor, Illuntzia aldera edo? 
A: Bai, eta gero in geben hango zerak zertu ziranian, korriu geben dana, Satui Kurtzera, Imittolan edo bazkaldu, hurringo goiko hor beste mendira fan giñan, eta goittik, mendittik ezer ez gekixen eta bajau giñan ixa Torreraiño. 
- Goiko mendira nora? 
A: Aurreko Mendira, Koroso aldera. 
- Azalgatetik edo? 
A: Bai, alde hortatik, nik gutxi dakit horko barri, baiña hortik goittik fan giñan gu tontorrik tontor eta bajau giñan Torrera, ezeren notiziarik ez, zer euen, eta kuadrillia, Torrera. Torrian, bueno, bajau, aldiko pare bat edo bialketan ginttuan eta ez ziran etorten. Holaxe. Eta azkenian geratu giñan hiru-au bat, eta bueno, fan in biharko xuagu. 
- Zuek Torrian oinddiok, ezta? Eta Torrian ya banaka batzuk geldittu ziñain? 
A: Banaka batzuk goittik behera. Bialketan gittuan giak, behian zer euen, eta etorten ez, eta azkeningo hiru-aurok etorri giñan batera eta plazia dana argittan, dana argi danak ixututa eta iñobez! Santa Ana aldera etorri giñan. 
- Ya illunkaran, gabaz? 
A: Bai, gabian, danak aldeta! Santa Ana aldera etorri giñan eta, "bueno, hemen ez jagok beste zerik, biaje in biharko xuagu", eta metralletakin jarri, bik handikaldian Txaketuaren aldian eta bestiak bestekaldian, porsiakaso bentanetan edo iñork urteten baeben, eta metralletakin goittik behera fan giñan. 
- Hori zer ordutan? 
A: Ba gabeko 11ak, 11 eta erdixak inguru hartan. Eta fan giñan Zubillagaraiño holaxe eta Zubillagan, tabernarixa, nola eukan be berak izena, tabernia, Zubillagako tabernia zera... 
- Liño? 
A: Liño! Eta Liñok emun oskun han, eta kobrau gura ez! Zer kobrau? Dirua badago eta pagau gotsan eta handik behera fan giñan gu. 
- Hori 20xa ala 21a zan? 
A: Horixe fetxia ez neuke esango. 
- Sartu zan eguna, ala...? 
A: Bai, sartu zan eguna. 
- Zer ordutan sartu ziran, gabaz sartu ziran? 
G: Bai, gabian horreik. 
A: Gabian sartuko ziran, guk urten in geben gabian, gabeko 11 eta erdixak inguruan urten geben eta gero hortik Mondraue aldera fan eta gu Elorrixora eruan gindduan konorte barik ixa, aittu? Nun geontzen ez gekixela, eta han egun pare baten edo hiru bat zertu giñan, ospittala edo zer zan eta han euki gindduein eta puska bat espabilau giñanian, ene! Atzera antxintxika Mondrauera etorri giñan. 
- Mondraueraiño? 
A: Bai, Mondrauera etorri giñan. 
- Baiña Mondraue ordurako... Baiña Mondrauera ala Kanpazar aldera? Herriraiño? 
A: Ez, Mondraueraiño, eta Mondrauen oinddiok zera zan, nerekin bat, Ertzilgua edo, hemen hil zuan, ba, gero etorritta? Orduan geukan ya fusillak, aittu? Metralletak itxitta fusillak geukan; eta Aiuntamentu azpixan, "Hi, zera, pasauko gaittuk, Alejo? Pasauko gaittuk hor? " "Nola pasau? Ze esaten dok? Tira, tira, tira. " Eta hala desagertu zan eta hona pasau zan eta segittuan afusilau euen, eta guk han segiu geben, eta handik gero Elorrixora bittartian, nik ez jakiat zela, gu desegittuta, gu totalmente geratu giñan... , lorik in barik, ezertarako gauza ez giñala eta Elorrixon akordaitten naiz nola, kargua hartu oskun, zerian, ze ospittala zan edo zer zan eta atzera etorri giñan Mondrauera. 
Urbiatik Udanara
Lizarralde Galdos , Gregorio; Ugarte Moiua, Alejo
-Eta zu, Gregorio, zuri nun tokau xatzun, Oñatin sartu ziranian zu nun ziñan? Zu be Udanan, ala...? 
G: Gu, ba, gu be honein moduan, gu be zera fan giñan Udanara eta Udanan hasi zuan tiroteuori. 
- Zein lekutan izan zan gutxi gorabehera tiroteua? 
A: Udana gain-aiñian. 
- Gaiñian? 
A: Pasiano hil euen. 
- Tio zan ha, Mariarekin ezkonduta, aittaren arrebiakin. 
A: Zure parientia orduan? 
- Tio zan. 
G: Gu zera fan giñan, horrutz, Koroso aldera. 
- Zuek be hortik Koroso aldera? 
A: Orduan nerekin hitzan hi, Imittolan ez dakik nola bazkaitten arrautza pare bana nola jan geben? 
G: Ez jakixat neu akordaitten nauken. 
- Ba bai, zuek inguruan. Hareik ya kamiñuan behera eta zuek mendiz etorri ziñain orduan. Baiña ez ziran orduan sartu berihela, oseake orduan hareik pittin bat geldik egon ziran Udanan? 
G: Bai, bai. 
- Geldik. 
G: Gero honeik Treinta eta honeik, honeik be zera fan ziuzan, plazara ziuzan. Treinta zerakin fan zuan, hau e, Nerkiakin fan zuan. 
- Dendakua? 
G: Dendakua, dendakuak aittak han tela azpixan dirua itxi, 30. 000 pezeta edo, dirua, eta joiño, haxe aber hartzen dogun eta, fan ittuizan eta orduentxe goittik behera (e) i xatozaken zerak, Reketiok, eta atzera behera hareik. 
- Hori dana illunkaran edo gabaz? 
G: Gabaz, gabaz, hamaikak edo hamabixak edo. 
- Kanpantorreko historixaren bat be badago, baten bat han kanpantorrian bijilaitten egoten zan edo arioplanuairi begira edo, hori zela izaten zan, ba? Zuek ez dakozue...? 
A+G: Ez dakit ezebez. 
- Eta gero han egondakon baten batek... preso hartu eueilla edo, hori ez dakozue entzunda, ez? 
G: Preso sartu ebeiña, kanpantorrian harrapo ebeiña zera zuan, hau, e... 
A: Oñatikua? 
G: Oñatikua bai, bai, baserrikua, filarmonikia joten xuan. 
A: Txopeko zera? 
G: Ez. 
A: Zubillagakua? 
G: Ez, mekauen hau burua, hau. Korta!! 
A: Korta, Korta!! 
- Korta baserrikua, Larraiñakua? 
G: Bai, Larraiñakua. 
A: Udanan hil euen gero. 
G: Korta itxi ta, Mendiko Kalian bizi ziran. Ha xauan kanpantorrian, nik ez jakixat nola etorritta, Oñatira etorritta, kanpantorrian harrapau xuain ha. Eta gero han hil xuein, gero Udanan edo. 
A: Udanan gero. 
- Eta kanpantorrian zer euen, zainketan edo handik tiroka, edo...? 
G: Bai ba, ha... tiroka, ez dakit tirorik bota eben edo. 
- Baiña begira behintzet, zainketan. 
G: Ha zainketan. Gu ordurako Zubillagara fanda. Ha, bakarrik. Ha egon zan gurekin batera zerien, Urbixan, guk Urbixan hillabete edo in geben, eta ondo e, oso ondo. 
- Nun, txaboletan? Edo nun egoten ziñain? 
G: Itxaboletan ez, Fondan! Jolin! Jan ta eran! 
- Gero baiño hobeto, ez? 
G: Hori bai! 
Tiratzaile ona
Lizarralde Galdos , Gregorio; Ugarte Moiua, Alejo
-Baiña hori hasieran oinddiok, ez? Hori hasieran, urrixan, oktubre kontua izango da, ezta? 36xan oinddiok, Oñatittik fan eta handik hamabost egunera edo hiru bat astera? 
A: Gerotxuago. 
- Baiña gabon aurretik. 
A: Abanzia hasi euen zerien bai, eta... 
- Baiña Abanzia izan zan hurringo urtian, izan zan 37ko apirilliaren leheninguan, batian, handik hor geldik egon zan, ba, bost hillabete edo egon zan geldik. 
A: Ba, orduan, gero etorri ziranian abanzian gu geontzen fortifikauta. Estado Mayorrak felizitau in nindduan ni, hiru lekutan behintzat, ideak neukan ta, ba, fortifikaziñuak itteko zerian. 
- Elgetan? 
A: Elgetan, hau zer hau, Plazaola, eibartarra Joxe eta Txaketua ez jakiat ez zan bestia, eta gu konpaiñia, konpaiñia ez, sekziño bat geontzen frentian aurreratuta, abanzadilla, eta abanzadilla nola geontzen, atzera botaten zittuein kaiñonazuak, patata zuluak letxe danak indda, eta harek salbau gindduan, eta guk oinddiok behetik gora Bergara aldetik bai... 
- Uberatik? 
A: Nik instruziñuak emunda neukan: "Bueno, parian dauenari ez zertu, aldamenetakuairi zertu, pagostetik pagoste bai, aldamenetakuairi tiratu". Ni oso tiradore ona nintzan, Sarasketa eta danairi kenduta neukan tiroplatuak. 
Fortifikaziñuak itten ta, ba, artia neukan eta hiru lekutan zertu nindduain, felizitau nindduain. Eta bialdu nindduain, gaiñera, gero, zera, Bilboko zera ikustera, aittu? Garaikoetxeak inddakua, bialdu nindduein bai, eta "que estaba fatal". "Todo lo contrario" esan nosten nik hareiri. 
- Goikoetxea. 
A: Goikoetxea edo Garaikoetxea, bai. 
- Burdiñazko gerrikuori, zintturoiori. 
A: Eta "todo lo contrario" euela, "todo lo contrario", zerian, han euela, fortifikaziñuak indda. Eta hala gero ni, ba filtrau ziela zeretik, hor Aramaixo aldetik edo filtrau ziela aurrera bai, eta erretiradia, eta mekauen, negar eta danak in gittuan, e? "Erretirau? Fazistia xatok, baiña! Erretirau zela, baiña? " Eta guk gura geben "frente a frente" hilttia, ez hola. Azkenian Elgeta aldera, Elgetara pasau giñan eta handik Eibar aldera eta gero erretiradia horkua zertu zan, eta hor, hiru egunetan etorri ziran abionak, baiña laister akordau ziren, e? Dale! Muturrera, muturrera! Eta akordau ziran hanka itten hasi ziran zerien, abionak etorri eta bonbardeaitten han, Bergaran hori, e? Bergarako abanzian, hiru egunetan, eta bittan edo laiñuak edo zertu zan eta gero erretiraitteko zertu oskuein guri. Eta gu berriz, ba hortxe hiltteko konforme, koiño! "A luchar"! Arrazoia xakuagu bai eta hiltteko zer hori, hiltteko. 
A: Azkenian, zer pasau xatan badakitzue Elorrixon nenguela? Bueno, hori esatia be, kasi-asi. Baiña esan nostain lagunak, horixe bistia! Hik, Nafarreten akordaitten haiz? Desbandadia euenian, hik, nola esan nostan: "Alejo, hemen, hemen eta hemen". Honek nola ekixen nik ondo tiraketan nebena, eta han desbandadan, baiña nik ezin, eguzkixakin ta ezin zertu! Aittu? Nafarreten eurak goittik behera, baiña gero bai, gero ametrailladoria betik ixilketan neben nik, aittu? Ametrailladoria betik ixilddu! 
- Orduan Villarrealen be egon ziñain. 
A: Villarrealen be bai. Villarrealen e... 
- Nafarrete aittatu dozunien... 
A: Villarrealen gu goittik behera jaitsi giñen, aittu? Eta bertara eurak egozen lekura. Eta gero atzera erretirau in bihar izan geben zerien. 
- Hori ze izan zan, abenduan ezta? Ointxe... 
A: Ez dakit noiz. Bai, alkarrekin gintzuan zerian... 
- Egun honeittantxe hirurogeta bat urte. 
G: Bai, bai, egun honeitxek. 
- Hirurogeta bat urte ointxe, bai. 
Urtegia gudu-zelaian
Lizarralde Galdos , Gregorio; Ugarte Moiua, Alejo
Orduan, giñan uste dot ya Bixkaira pasauta eta Bixkaiko frenteko eta Araban be egon ziñain, ezta? Villarrealgo eta Nafarreten. Nafarreten be gogorra egongo zan, ezta? 
A-areik goiko mendittik jaitsi ziran elizara, Nafarreteko beheko elizara eta gu frentian, Elosun gu, guk handik ametralladoria ixilketan geben betik. 
- Zenbat egun egon ziñain Araban? 
A-z dakit han zenbat egun ingo gittun guk. 
G-stebete baiño gehixago ingo giñuan bai. 
A-amabost bat egun bai. 
- Eguraldi txarra, ezta? 
A-i barruan egon nintzan, nik barruan zulotxo bat indda neukan paretan, zulo txiki txiki bat eta behian, gero hau Biko, Treinta eta Merkel, hirurak. 
- Zenbat ziñain zuek? Zuen batalloia zein zan? 
G-HP
A-ercera Compañia; eta ekarri nostain muniziño kajia, eurak fusillak betik kargauta, nik tiraketan. Eta neri esaten nostain orduan, etorten ziranak, nun da? 'Han elizako bentania ezkerreko edo eskumako markuan hogei zentrimetuan jo', eta da! Tiraketan neben eta han urteten eben keiak, aittu? 
- Nafarreten. 
A-ai, gero hurringo, erdixan! Guk ametralladoria betik ixilketan geben. 
- Egon zara harrezkero Nafarreten? 
A-ertara neu ez naiz fan baiña Barrenkuraiño bai, nundik fan, etxekuakin. 
- Oin abandonauta dago. 
A-bandonauta dago bai, hala esan nostain. 
- Hor pantanua in zan, eta Urrunaga bai... 
A-antxe ixa larogei urteko gizon batekin egon nintzan konbertzaziñuan, Bizkaittarra-do bera zan; eta sartu giñan eta ez gekixen ba biderik be eta aurrera fan giñan, Karlos-a, etxekuok, famelixia, nik gura geu egondako lekura, ta neu egondako lekura [...] eske... ez gara allau! 
- Hor sasue haretan eta geruago be Elosun, Urrunaga eta Nafarreten euskeraz itten zan onddiok inguru horretan, Araba izan arren hori inguruori, hor euskaldunak baziran. 
A-eri euskalduna suertau xatan ba gizona, bertan euena, preguntaittera fan nitzan kotxetik jaitsitta eta... 
- Han, Elusun? 
A-z, honutzaugoko herritxo baten zan. Gura neben nik, betik gura izan dot, lagunakin fatia, bertan egon giñanakin. 
- Oin oso aldatuta dago, pantanua dago han. 
A-ai, esan nostan harek abandonauta eguela herrixori. 
Okela erre usaina Gernikan
Lizarralde Galdos , Gregorio; Ugarte Moiua, Alejo
-Eta gero ya hor Intxortako eta Elgetako frentiori jausten danian zuek norutz joten dozue? Gernika aldera, edo Durangora edo nora jo zeuein? 
A-Gu gero giñan zeran... 
G-Elorrixon egon gintzan gu. 
A-lorrixon, baiña gero nundik erretirau gintzuan gu zera? Indautxuko kolejixora, eskolatara? Formaitteko, danak, batalloia formaitteko. Eta neri Aldabek esan nostan: "zu beste batalloi batera fan bihar dozu", (... ) eta nik gura ez iñora faterik; Garzia Hernandez kapitaiñak zertu nindduan ni "por edificaciones que habia hecho" (... ). Baiña nik tiraketan gura eta gero zer pasau zan? Hantxe geontzela frentia zerekua, eta organizaitteko danak egozela, atzera frentera fan giñan Gernika atakau euenian eta gu kamionakin geontzela (... ) Amorebieta baiño lehen egon giñan gu arbola pehetan, aittu? Kamionak eta ifiñitta eta dan, dan! , bonbardeaitten Gernika eta gero sartu giñan illuntzaria baiño aurtxuan, geratu ziranian, sartu giñan danok Gernikara eta Gernikan usain bat bai! Okelaerre usain bat! 
- Sutan ikusi zeuen zuek? 
A-ai, sutan, eta handik gero... 
- Zuk be bai. 
G-ai. 
A-an Errenteria esaten xauen, zer bat dago barrenian, pasua, kostakua, eta handik pasau eta gero "Pinar de la Muerte"ra fan giñan, frentera, eta Pinar de la Muerten... 
- Zer zan hori, Pinar de la Muerte? 
A-ldameneko piñudi bat. 
- Gernika inguruan? 
A-ernikatik honutz, hemendikaldera. 
- Lekeitixo aldera ala Amorebieta aldera? 
G-morebieta aldera. 
- Eta zeatik eukan izen hori, lehendik eukan izena, ala...? 
A-erran ipiñitta eukan. Hareik, gu sartu bai, eta danok banakauta etzindda, aurrera piñudixan bai eta hareik bota piñua bai, eta piñu haren puntiaren azpixan egonda nago ni, aittu? (... ) Azkenian erretiradia etorri zan behintzet, erretiraitteko aginttia eta hankatatik tiradia eta, zein da? , hanketatik tira in eta, hi! Erretiraitteko; eta zela baiña? Ez geukan! Bonbak eta danak eskuan, bota besterik ez geukan e? Akabaitteko bertan, eta ixa piñu baten diferentzia besterik ez euen, piñua botatakuan, zera, puntara allegau eta... erretirau in bihar izan geben handik. 
"Evacuar" hitzaren esanahia ezin ulertu
Lizarralde Galdos , Gregorio; Ugarte Moiua, Alejo
-Nora fan ziñain? Bixkargin ibilli ziñain? 
A-z Gernikara fan... horixe! Bixkargin neu ibilli nintzan aurrenengo, ez da esatiarren baiña azkenengo erretiradia esango dotsut nola zan, pasau geben errekia, Gernikara pasau barik, Amorebieta aldera dauen errekia pasau eta bestekaldera, eta honako ametrailladorakin, honako senzillu zer batzuk eukein, italianuak edo ez dakit zer ziran, tiraketan ametrailladoriakin, eta guk hartu geben bide zer bat, eta bide zeretik eta ba alto ingo osten, eta hala igo geben gero Bixkargira eta Bixkargira fan giñan handiko puntara, Bilbo aldeko puntara eta Bilbo aldeko puntatik, eurak iegozen han, eta gero honutz etorri bihar izan giñan, hemendikaldeko puntara, frentera, eta Calles, hau Oñatiko hau, Callesek: "hi Alejo! Bertan geratu biharko xuagu! ", "Bertan geratu? ", "Rekoño, horixe dok ederra! ". Eta bertaraiño aillegau ziranian, erretiradia emun euen eta fuera, eta Calles han geratu zan. 
- Bertan? 
A-Bai. Gero, Goittik behera eurak tiroka eta nik pasau dudan raturik txarrena zuan eurak tiroka eta behian iñora fan ezin, estamangutik jodiuta konpletamente eta ezindda beheko zerakin. Eta handik gero behera zertu giñan, erretirau giñan. 
- Zu be han inguruan ziñan? 
G-an Bixkargin guk in geben erretiradia... 
A-atala! 
G-aiñonazua eta...!! 
A-lbo bittatik. 
G-o ta ke kaiñonazuak, hementxe garbittu bihar xuagu! 
- Jente asko hil zan Bixkargin be, ezta? Alde bixetatik. 
G-ai. 
A-alles han geratu zuan orduan, eta itxuria ez otsain, ez euen garbittu, ha be erretirauko zuan. 
- Zein zan zuen jefia orduan? Batalloiko buru eta zeiñek itten eben? 
G-a orduan, ez zuan Xegundo Martinez? 
- Xegundo Martinez izango zan? Baiña zer gradu eukitten eben? 
A-enientia. 
G-ta kapitana egittia gura geben guk. Danak, e? 
A-alientia zan mutilla, mutilla sanua eta... Martinez, bihar dan modukua. 
G-uri Akostan badakik zer pasau xakun? 
A-un? 
- Akostan, Araban, Nafarrete onduan. 
G-ai, Akostan gazaken gu, eta etorri xakok partia zeari, kapitanari, Aldabe edo nola zuan ha, bergarakuori? 
A-txain, etxain. Ez... (... ) 
G-ueno, etorri xakuan partia kapitanari eta koiño, ifintten xuan ba "que hay que evacuar", eta ez jakixan zer zan "evacuar", "evacuar" "que hay que evacuar", erretiradia. 
- Erderaz jakin ez. 
G-Eta bagiñaukan guk bat erdelduna, ez jakixat, ez nauk akordaitten oin haren izena, zaharra gaiñera, e? 
Zaharretakua. Eta, "oye, si ese dize que hay que evacuar y ¿que quiere dezir eso? ", "Pues que tenemos que marchar de aqui", "bueno pues, ¡hala, vamos! ". Eta halaxe fan gintzuan. Bestela hantxe gu! 
Bilbotik Puente Viesgo-ra
Lizarralde Galdos , Gregorio; Ugarte Moiua, Alejo
-Hori Akostan? 
G-kostan. 
A-losun zala uste nuan nik, Akostan, Nafarrete aurrekaldian euen zera zuan hori, e? 
- Bai. 
A-kosta barranku bat, Nafarrete bittartien. 
- Bai, hor dauz Akosta, Zestafe, bi-iru herritxo dauz eta gero Nafarrete. 
G-ta orduan azanillerua ezin zuan pasau, zeatik deskuidista haundixa xauan eta. Gu hasi giñan esaten: ez da inporta, allakuidaus, txarrixa ugari giñaukan ba, txarrixak, etxe danetan txarri pillia, gu fuego txarrixa jaten. 
A-kordaitten naiz bi gailleguak nola pasau xakun guri han zerian, bi gallego esanaz gorrixak zelako tiradore onak egozen, ametralladoran jarten zan dana botaten euela, bai. Ez dakik? Hantxe zuan ba, Akosta, Loixu edo zerian, Nafarrete frentian, Barrankoia bixen bittartien. 
- Eta gero, Bixkargi ondoren, Bilbo jausi zanian, zueri nun tokau xatzuen? 
A-u Bilbon jausi giñanian, gu atzera zertu giñan, atzera handik korriu giñan Santander aldera. 
- Kostatik ala barrutik? Enkartaziñuetatik? 
A-arruragotik. 
- Enkartaziñuetatik? 
A-arruragotik, karreteratatik eta mendi bittartetatik eta. Gero Puente Viesgon egon giñan frentian. Hurrengo frentia Puente Viesgon tokau xakun. Aberasturi hantxe heriu zuan. 
- "Puente Viesgo" hori da Santander? 
A-antanderrera bidian, handik gero erretirau giñan. Onddiok neure onduan Bergarako... izena eta dana nekixen nik eta gibelak eta bistan dirala, morterazua etorri xakon aldamenian bai, eta han etxe baten onduan, han geratu zuan. 
Eta Aberasturi berriz ba, bera geratuko zala eta bera geratu zan, eta gu berriz handik Santander aldera. 
- Hori zein zan, Juaniton anaia? 
G-uanito bera! 
A-z, Aberasturi zan zera, Jexus. 
- Jexus, Xespal! 
A-a han geratu zuan. 
G-uanito be nunbaitten geratu zuan ba. 
A-z jakiat. 
- Eta Jexus zer zan, zuen batailloikua? 
A-ai. 
- Eta Juanito Treinta? 
A-aitta. 
G-orreik hiru anaiak. 
Oñatiar asko batailoian
Lizarralde Galdos , Gregorio; Ugarte Moiua, Alejo
-Oñatiarrak zenbat ziñain? 
G-sko! Eta Bergarrak, eta... 
A-ai, Bergarakuakin be juntauta, eta gero kanpotik etorrittako banaka batzuk be bai. 
- Baiña Oñatiarrak hala bai, hogeittik gora bai, ala...? 
A-ogeittik? Ehunetik be gora! 
- Baiña zuen batailloian bai? Hainbeste bai? 
A-hunetik gora batailloian be. 
- Bai, e? Oseake asko Oñatiarrak be. 
A-entsau neuk e? Pentsau, esakto-sakto ez dakit baiña. 
- Herrittarrak batera egoten ziñain batailloitan? Ala nahastuta? 
G-ahastuta, eskuadra bat hor, beste batzuren eskuadra bat... 
- Bai, baiña gutxi gorabehera inguruan, ez? 
G. Bai, bai. 
A-arrapo gindduan organizaitten, Indautxuko eskolatan organizaittera eruan gindduein harutz bai, eta organizaitten geontzela, frentia zeaukoa, Gernikako frentia hasi zan, eta segittuan lehengo formaziñuakin urten geben batalloitan Gernika defendittera. 
Eta gero berriz (... ) Errotari Zahar be hantxe, Bilbora baiño lehenago zer baten, holaxe nere onduan eguela balia pasau xakon. Errotari Zahar, badakizu zein dan. 
- Casablancan bizi dana. 
A-ai. 
- Han eriuta geldittu zan? 
G-arek be hiru anai xakuan batailloian. 
A-at kojua ez zuan? Eta beste bat berriz, kanpuan geratu zana, hor nunbait? 
G-astida esaten gitxan, eta bestiari esaten gitxan... toreruaren izena xakok. Behintzat hiru anae txiuzan. 
Sardinero-ko plaian atxilotu zituzten
Lizarralde Galdos , Gregorio; Ugarte Moiua, Alejo
-Lemonako burrukarik zuek ez euen ezagutu, ezta? 
G, A-aitta. 
A-rletxe aldian han egon giñan. Handitxek fan nintzan ni zintturoia ikustera bialdu nindduaiñian, zela euen ikustera, jefiak. 
- Gero Laredoko gorabeherak egon ziranian, plaiakuak eta, zuek... 
A-u fan giñan gero "hasta Puente Viesgo", hor gero atakerik ez geben izan Puente Viesgoko frentian behintzat eta hara aillegau ziranian, handik erretiradia emun oskuein Santanderrera, barkuak han egozela eta Santanderrera;
Santanderrera fan giñan eta barkuak falta, jentia larri, pistola ametrailladoriak eta hareik artian gorde, hiru kargadorekin, eta plaian egon bihar. 
- Nungo plaian? 
A-ardineron. 
- Kapitalian bertan? 
A-ai, aurrekaldian, handikaldeko muturreraiño fanda ixa eta fusillak bota in zittuein jentiak uretara. Eta agertu ziran bizardun batzuk bertan lehen egozenak eta alto! Eta besuak jasota geldik egon bihar, beste erremedixorik ez. 
- Nora eruan zindduein? 
A-laza de torosera. 
- Han bertan? Santanderreko plaza de torosera. 
G-u kanpofubolian egon gintzuan. 
A-ehelengo kanpofubolian. 
G-Beste batzuk Plaza de torosien eta halaxe. 
- Han zenbat egun? 
G, A-gun pare bat, hiru bat-do. 
(F) -Jan ta edan ondo egindda. 
A-oziak, automobilla etorri zuan eta, ene! Danak harrapaittera eta gero berriz fubol kanpuan esan oskuein han espixak egozela gero han eta kontuakin berba itteko, e? 
G-abian zaldixak edo bota (zi) txuein han eta illun! Zaldixak trikiti-rakata, "aiba dios, hementxe garbittuko gaittuk! "
A-ero Plaza de torosera fan giñan eta han emun oskuein sardiña latia eta ogixa eta nik zera neukan, behian lotuta panazko frakak, eta nik ra! sartu, honekin bakarrik ez xakuat nik ezer eta... harrapo banindduzuein!... Eta atzera kolara. Eta beste bat. 
Espetxe asko ezagutu zituzten
Lizarralde Galdos , Gregorio; Ugarte Moiua, Alejo
A-ero handik eruan gindduein zera... 
G-Corbanera A-Corbanera eta han egunero entzuten gittuan... 
- Corban nun dago? 
G-onbentu bat, 
- Baiña kapitalian A/G-Ez - Zenbat kilometro? 
G-Hiru bat kilometro-do... 
- Kapitalaren inguruan. Konbentua kartzela bihurtuta? 
A-ai. Han lo itteko lekurik be ez geukan, bata bestiaren gaiñian kasik lo itten geben. 
G-o itteko lekua nun giñaukan ba? Zerien be ez, Eskolapixotan be ez. (... ) 
A-skolapiotara leheningo fan giñanian be, hanka bittartetan, albo batetik euzenak, hankak, eta bestien bixen bittartian, lekua justo justo. 
- Eskolapiuak nunguak ziran, Bilbokuak, baiña hori gero izango zan. 
A-zkenengo zera! 
- Orduan zezen plazatik Corbanera eta Corbanetik Eskolapiotara. 
A-andik partiu gindduein. 
- Corbanen zenbat denpora in zeuein? 
A-azpi hillabete. 
G-ik zortzi in neben. 
- Corbanen? 
G-ai, nik zortzi hillabete. 
A-azpi edo zortzi edo holakoren bat. 
- Eta Eskolapio da hor Bilbon daguen konbentura, ezta? Alameda de Recalde edo zela da hori? 
G-os milla lagun, han piso-oma. 
A-argo Caballeroren semia hantxe egon zan, eta katedratikuak, eskerrak gaiñera, hareikin konsultaitten edozein kontu. 
- Han ikasi zeben zuk? Ze katedratiko zan, Sierra? 
A-atedratikuak eta danak egozela han barruan, jente haundixa, edozein gauza bihar izan ezkero, pregunta bat itteko, edo... 
- Hor Eskolapixotan zenbat denpora? 
A-ik hogeta zazpi hillabete in nittuan. 
- Eta Gregoriok? 
A-regoriok be... 
G-ik ez, nik bastante gutxiago. Ni handik Larrinagara fan nintzuan. 
- Zeatik aldatu zindduein hara, Larrinagara? Lekurik ez euelako Eskulapixotan? 
G-ai zera! Juzgau in nindduein ni, eta hamabi urte eta egun bat. Atzera bialdu nindduein Eskolapixotara. 
Eskolapixotatik Larrinagara. Larrinagatik Ondarretara, Donostiara. Han be ez dakit hiru-au hillabete edo zenbat in neben. Atzera Eskolapixotara. 
- Bilbora berriz? Turismo asko in zeuein? 
G-ai. Beste hiru-au bat hillabete-do eta handik Bitorixara. 
- Bittorixan beste konbenturen bat edo euen, ezta, Bittorixan kartzela? 
G-ai, baiña ni nenguen... proiektuan... zererako, La Paz kartzelarako. Fan giñan kartzelara eta ez dauela lekurik eta bialdu nindduein orduan konbentura. 
- Zer ziran, Karmelitak edo zer ziran hareik? 
G-armelitak, hara fan gintzuan eta hantxe, handitxek etxera. 
A-txera bialdu indduein hi-do? 
G-a handik sei hillabete edo urte betera-do. 
Alejo 1941. urtean askatu zuten
Lizarralde Galdos , Gregorio; Ugarte Moiua, Alejo
-Baiña batailloittan eta gero ez ziñain ibilli zuek? 
G-z, batailloirik bapez. 
- Zu be, ezta? 
A-i ez. Ni handik Larrinagara pasau nindduen eta Larrinagatik gero papelak kanbixau gura zittuen eta Donostian lanian ebitzen nere zeratik, ez neukan ba zerik, eta denunziak eta forrau in nostain, itxuria danez, aittu? Bixan bittartian! Eta gero akordau! Aittu? Eta ni juiziorik in barik nago! 
- Ez zeben juiziorik euki? 
A-z, zeatik gero han gertu nenguela... bost lagun, hire anaia Joxe! Haretxeri itxi nintxan txokolate eta neukan danak. Bost lagun geontzen eta beste bi sekretarixo, errenterixarrak-do ziran, anaiak, "Aristarco Hermanos"; eta hareik in euen papel bat, eskrito bat in nostain, kontestaziñua behintzet, juiziua neukala, geratu nintzan... Gero zer pasau da? Ba Legazpin papeleran gu betik ondo, eta papelerako jerentiaren andriak: "baiña Alejo onddiok zerien dago, kartzelan dago onddiok? Zela leitteke hori? ". Nere koiñatiari esan otsain fateko berana. "Zu fan zatez Don Luis Acuestana, neuk abixauko dotsut noiz etorten dan" ; Plaxentziako semia (... ) jueza. Abixau xao, "zoaz ointxe Plaxentzira". Eta fan zan nere koiñatia Plaxentziara. Informiak hartu otsan inguruko denunziakatik. "Ezebez, ezebe ez dako. Bixar bertan atarako dot nik orduan". Eta ha zan jueza "el numero diezekua". Eta "oncekua", ni nenguena, laguna harena, aittu? Halaxe, nik ez nekixen ezebe, ni esperantziakin juiziua itteko eta zerien nenguela... "Alejo Ugarte Moiua, que baje al juzgado"! 
- Hori nun zan, Bilbon? 
A-z, Donostian, Ondarretan. Fan naiz eta sonbrerodun gizona, sonbrerua kendu eta eskua emun nostan. "¿Usted trabajaba en Legazpia, no se cuantos...? " Etorri, ointxe kartzelatik urtengo dozu; ez nostan ba esan berak? Eta berak sekretarixuaren papela in eben, sekretarixua bera zan moduan, sekretarixuaren papela emun bai eta bueno, atzera eskua emun bai eta nik ezin ba, graziak emuten be, bueno, "leister hots ingo dotsut eta zuk kartzelatik urtengo dozu segittuan". 
- Hori ze urtetan izango zan? 
A-"El año cuarenta y unoan", "veintiuno de junio", juniuan uste dot. 
- Oseake gerria akabo eta handik urte pare batera-do. Hogeta hemeretzixan edo akabo zan gerria. Berrogeta bat. 
Errekadistak eta kartzelako Madrinak
Lizarralde Galdos , Gregorio; Ugarte Moiua, Alejo
-Papelak bialketan zeueilla... 
A-ai, Madriñiari, neuk be bastante eskribiuten neben. 
G-ai, gu begira noiz hartuko ete xok papelori, pasiuan, zerakin eukan amistade haundixa, Segundo Martinez, tenientia zan Segundo. "Segundo, pronto estamos en casa, ¿si? " "Si hombre, si". 
- Hori zeiñek esaten otsan, argiñak? Hargiña zer ibiltten zan, errekadista? 
G-argiña preso euen, bera preso. 
- Errekadista zein ibiltten zan? 
G-ugeni "Txarriduna". 
- Bai, Karlosen andria. 
G-a, tenientiari esan otsan: "Segundo, ven, no le digas a nadie, e? Porque estamos en casa". Leihuen papelori. 
Esaten otsan nola oiazen hemengo aberatsok, ya hasi dirala faten, ihesik! (... ) Hari botatzen otsain buluak, hari! 
- Hori zer, nun zegozeilla? 
G-skolapixotan. 
- Eskolapixotan zegozeilla horreik zerok. Aittatu dozue Madriñien kontua, ze izaten zan Madriñia, paketiak eruateko, zertarako izaten zan hori? 
A-rduan presuak danak, animoso egotiarren-a, ba kanpotik emakume bat ifintten ostein kanpotik, Madriñia, kanpokuak-do, zerien ifintten euen bai. Eta neuk be bastante eskribiu itten neben zerian... 
G-ilbotik zerera Eskolapixotara kantidadia erropak garbiketako presentaitten ziran. 
- Eta ze etorten ziran, eurak boluntarixo? 
G-ai, boluntarixo. 
A-euk be ez aukan ba, Madrina moduan, andria? 
G-ai, andria. 
- Zure andria, ezta? 
A-au hil da ba, Ramon Santa Kruz? Emeterio difuntua eta horreiri neuk eskribitten nosten, Madriñiari-ta, hareik danak gustora egoten ziran. 
- Ramon zurekin batera euen Bilbon? 
A-onostiako Aiuntamentuko bat euen, "ya le voy a escribir, no se cuantos... ", eta koño, "escribele"; eskribiu otsan, baiña Madriñiorrek gero: "que vuelva a escribir las simpaticas cartas", "un poco altanero", badakitzu? Eta nik berriz, baju, umil edo zerian, senzillo, eta "le daba el placer o lo que sea" komestaziñuak eta horixe bialdu otsan eta Donostiarrori geratu zan gero... 
Bermeoko arraina Elorrion
Lizarralde Galdos , Gregorio; Ugarte Moiua, Alejo
G-lorrixon (... ) bi hillabete in giñuan guk han (... ) han jaten ondo, eta gero geuk gura izan ezkero baserririk baserri faten gintzuan eta arrautzak edo zeozer, arrautzak-ta billaketan giñuan eta han taberna bat bagiñaukan, Naparra, Naparra, harutz eruaten giñuan eta bapo afaldu. 
- Plazako tabernia, ez? 
G-ai, Bernardiño zan, oin ha honezkero hildda dago (... ) han bapo bazkaldu edo afaldu eta puska bat harutzago, orduan baserrixak kalian hementxe letxe kalian egoten ziuzan baserrixak; faten gintzuan eta: "bueno, bagatoz gu! " talua eta esnia, egunero. 
A-aiña sekula pagau barik itxi ez. Han txupaitteko asmuakin fan ez, sekula. 
- Eta pagauta, e? 
A-ai, bai. 
- Eta pagaitteko zer zeukein, soldatia-do? 
G-amar pezeta egunian. 
- Hamar egunian, hori bastante izango zan, ez? 
G-astaitten geben bai. 
A-muten oskuein? 
G-ai, ez guein ba emungo! Hil danetan. 
- Kobrau ze itten zeuen, hillero? 
G-illian behin. (... ) 
- Eta bestela, intendentzia zer modukua zan? Jaten ta jazten ta? 
G-ndo, ondo, ondo, ondo emuten euen. 
A-artzelan ez. 
G-artzelan ez. 
- Hori, Elorrixon izango zan pittin bat frentia geldi egon zanian, ez? Geldi samar egon zanian. 
A-rduantxe fan nintzan ni Bilbora be. 
G-h, eta Elorrixon bi hillabete edo in geben... Moesto Elgero be etorten zan! Peskauakin. 
- Nundik etorten zan ha? 
G-ermeotik-do, peskiakin. 
A-a be gure aldekua zuan ba, Moesto be. 
G-ai ba, bai ba, baiña ha etorri zanian... (... ) ha baixatorran bai kalian gora eta illarramendixiak ikusi xok eta: "Moesto! , berandu hator berandu! "
- Berandu? 
G-ai ba, kartzelara sartuko euela. Etxuan denpora asko in kartzelan. 
A-au tokau xaku ba guri! Hau kontratienpo hau!! 
- Baiña hori noiz? Bueltau zanian? Kale Zaharrian? 
G-ale Zaharrian, hantxe, Illarramendi parian edo, koño, hau Moeston katxarrua dok! "Eta Moesto! Berandu hator! "
- Eta zer? Gero deteniu iñ euein? 
G-ai, baiña aguro librau euein. Ha ibilli zan peska saltzen. 
- Gero gerra ostian be, ha frutiakin ibiltten zan, ezta? Eibarrera egunero faten zan ha. Eta gero honeik be bai, Lukas Igartua eta honeik, bai fruta, esniakin, peskiakin, Axun eta honeik be ibilli ziran, ez? 
G-ukas berriz, hemen geratu zan. Ziudaden bat hartzen euenian, bera manifestaziñora. 
- Bera aurrenengo, ezta? 
G-a, eta Margarita eta ulia ebaittako danak. 
A-argarita oin be... 
Patrizio Etxeberria eta Arralde taxilaria
Lizarralde Galdos , Gregorio; Ugarte Moiua, Alejo
-Patriziona lehen hasi zarai kontaitten... eta Patriziona zer izan zan? Arantzazun euen Patrizio orduan? 
G-Zein? 
- Patrizio Etxeberria, Arantzazun tokau za... 
G-rantzazun suertau zuan ha, (... ) ha fango zuan betiko moduan ba eguna pasaittera eta gerriak han harrapo. 
A-llunkara baten, illunduta orduko, eta Kurtze Baltzen kotxia geratu zan eta... 
- (... ) 
G-a Arraldek ekarri xuan. 
- Baiña noz? 
G-Han euela, konbentuan. Gero konbentutik Arraldek eruan xuan etxera, Legazpira. 
- Eta ze euen, bilddurrez etorteko, bera, kontrolatik billurrez-do? 
G-z, ha lehen be Arantzazun asko egoten zan, Patrizio. 
- Baiña esan gura dot, berak keskia eukan pasaitteko Oñatittik -do? Fitxauta euen-do... 
G-ilddurra euko eben, baiña gero esango euen hemen Aiuntamentuan edo: ha han xak eta... Arralde fan eta ekarri eben. Eta gero uste dot berak librau ebela kartzelatik. Pena de Muertiakin egon zan Arralde. 
- Arralde zer zan, Republikanua? 
G-ai. 
- Baiña esaten daue Ezkioko Ama Birjiñiakin sinistu itten ebela, ez? 
G-ai, sinistu bai... baleittekek, zeatik e, harek taxixa eukan bai eta komeni xakon hari. 
- Jente asko Ezkiora. 
A-zkiora ni beratzi egunetan illaran fanda nago. Pentsauizu ze fedia euko neben -Beratzi egun? 
A-eratzi egunetan illaran fanda nago ni Ezkiora, eta harek Beizamako neskiak emun nostan izugarriko atentziñua, begirakuna, oseake fletxazo moduan, eta preguntau nostan nungua nintzan eta danak eta esan notsan: "zer ikusten dozu zuk hor zerian? " Gu Legazpittik bi-iru-au lagun faten giñan eta ikusten nebela batzutan ezpatiakin, Ama Birjiñia ezpatiakin, odolaz mantxauta, esan notsan, orduantxe zarradan pasau zan; emakumia gustaitteko modukua zan, e? 
- Zenbat urte eukan? 
A-arek gure moduan euko eben hogeta pare bat, hiru bat-do. 
Ogi gosez
Uriarte Eizagirre, Miren
- Nik gure aitta difuntuari entzunda dakot hor egon giñan bittartian, eurak lanetik etxera fan ta ogixa falta, ogixa, ta nere anaia mutiko txikixa ta harek ez eben konpreniuten, enda ogixa ta ogixa ta ogixa ixilddu be in barik ogixen eske mutikuori. Ta esaten xao nere aittak nere amen anaiari, anae-rrebak ziren, esan xao, Jesus zan, eta esan xao: "Hi, Jexux, bixar eguaikutza dok, argi egon, hemen labe-ua ingo dok bai baserriren baten, eta labe-u keia nun urteten dan, argi egon, e? Ogixa zuzenduko xuagu eta". Egon dira, "hantxe be bai eta holakoxe lekutan be bai, urten xok gaur labe-u keiak, horreik etxe bi horreittan labe-ua indda xaok gaur. Goazen bixok, aide". Fan dira ta illunduta, jo daue atia ta errosarixua errezauten barruan. Urteten doste andriak, aber ze bihar dauen ta ba labe-ua in dauela, ta "Labe-ua, bai, in deu". "Ba guk ogixa hartuko geke bai", "Baiña guk ez dogu ogirik saltzen" andriorrek. Eta "Ez dozuela ogirik saltzen? Ba guk derrior bihar dou /bihu/ bai, gaurkuan salduko doskuzue ba", baiña "Ez, ez, ez, nik ezin det ogirik saldu, gu geok jente asko gare ta", andriorrek. Eta itxuria bastante tardau itten euen, "ez-z-z" ta "bai-ai-ai". Gizona barrutik: "Ze pasauten da hemen? ", ta "Gizon hauek etorri die ogie falta duela ta, ogie umentzako, umek gosek dauzkela eta aber eramaten duen ogi pixka bat, baiña nik esaten diet geontzako nehikua ez daukagula geok eta". Gure aittak atara karteria eta da! dirua. Han be dirua falta itten itxuria, dirua ikusi ebenian gizon horrek: "Bueno, emakumia, gaurkuatik emun xesu". Nere aittak dirua emun otsanian gizon horrek hartu diruori eta andriorrek ekarri ta hareik etorri zien perikuak, beheko baserrira biña ogiaz. Hareik gero umiak jan xuein nehikua ogi, ta klaro, gurasuak sufriuko euen umiak ogixa ta ogixa ta ogixa eske ta berak esaten ebena, Rosariok esaten ebena: "Neoni ere akordatzen naun horreaz! Neoni ere akordatzen naun zela aita zanak-ta ekarri zuen ogie! Baiña gu, "tu y yo y Alejandro" -beste hospiziano edo baeuen bat eta-"y Alejandro cuando se iba" -haik erderaz samurrao itten daue ba, euskeraz aldien ba-"cuando aquel se iba nos poniamos las botas con el zapero". Zaperua jan ta aurrera, txittak jan biharrian zaperuori. Hareik urtiak gogorrak izan ziren hareik. 
Ogi beltza egiten zuten
Garitaonandia Lizarralde, Carmen
- Eta Seguran egon ziñazienien zer, edo esan dozu baserriko estiloko ogixa egiten zenduela, eta ogi klase diferenteak egitten zenduezen? 
- Ez, ez, berdiña izaten zan. 
- Dana berdiña. 
- Dana berdiña, amak horixe esan nostan etxera joan nitzanian ogi giñan, ogixa in naben eta esan nostan: "Jesus, hau don ikasi duana? ", "Ze ikasi bihar neben ba? ". Jente dana goziak amorratzen ta, ogixak polittak itten? Ez polittik eta ez zatarrik, ogixak urtetzen zeben modukuak, eta jaikitta eta ondo erreta, ondo tostautak izaten ziren e? 
Hareitxeri be despreziua, ze, zertan ikasi bihar neban, [...] itten, neuk? Zerekin? Gero ogi zurixa itten hasi ziranian, orduan hori zan "el no va mas". Gero nere anaia egon zanian esaten eben, ya ke estraperlua gastau in zan, eta estraperluan ogi zurixa itten ei euen, goizian dirua alde danetatik etorten ziren hona eta oin ezelako dirurik, [...] hiru piso edo baeukein erositta ta, bueno, bueno, ze bihar eben ba harek? Harek be bihar eben dana, (... ) ez dakit lau seme-laba edo bost edo zera, eta andria. 
- Eta ogixok , esan dozu ogi zurixa, eta ogi zurixaren aurretik zelakua izaten zan ba? 
- Ha zera, baltza, oin integrala edo jaten daue ba? 
- Bai. 
- Horren modukua eta depende, batzutan zeraua, uruna nahastutakua bialketan baotzuen ezin zeken in, ta bialketan baotzuen zeori, gorrixa, uruna gorrixa izaten zan, halakua zaku bat eta bestia bi bialketan baotzun ba orduan gozua izaten zan ogia, oso gozua. 
- Eta ze itten zeuen, zurixa eta bestia nahastu? 
- Nahastu. Eta batzutan bialketan euen nahastuta, orduan (... ) Preguntau itten nostain neri, [...] , nere tio batek Bergarakuak esaten nostan: "ogi zurixa jango dozue zuek, eta nahastuta bialketan doskue", ezin ziñuan esan orduan ogi zurixa guk jaten doula eta bestelakua emuten xaula bestieri diferentia. "Nahastua bialtzen doskue, tio, eta han ez dao ezer itterik, hau ezin dozu" (... ) esaten otsan hala. Nahastuta bialtzen doskue asko, bialtzen daue nahastuta. 
- Eta zuek nundik hartzen zeuen ba uruna? 
- Villafrancatik ekarten euen. 
- Baiña azokatik-do? 
- Ez, ez, ez. Nik ez dakit nundik erueten euen, ez doz interesau be itten gaiñera nundik eruaten euen, baiña Villafrancatik eruaten euen. Diar itten otsain: "que nos quedamos sin harina", bueno, bihar holako ordurako euko dozue, horreik kontu horreik... 
- Gobirnuak kentzen baotsan garixa zeari, baserrittarrari, gero eurak partiuko euein, ezta? 
- Klaro! Ez dakit ba nik ze itten euein, ez dakit nik nungo garixakin, ez dakit ze itten euen, hori ez dozu jakin be ingo gaiñera. Ba halaxe bialketan euen uruna ta itten ziren ogixok eta "setenta centimos" balixo euen, holako ogi ze batzuk izaten ziren, [...] eta tercerako zera eukeindako harekin lau, lau personandako egunerako [...] 
- Razionamentua? 
- Bai, razionamientua, lau. Eta primerakua eukeiñak ba holakotxe ogitxuak. 
Mutikotan epaitua
Arregi Zendoia, Felix
- Eta gure aldamenian oin Izarraitz tabernia eta hor xauan denda haundi bat eta horkuak be alde in ebein, eta geratu xakuein "requisau", rekisauta gura xuan esatia, hemengo hona etorri ziren nagusixak, eurondako ha denda dana, eta eurak itxi eta ni aldamenian bizi nintzuan, ta oin gaiñera han barruko aldetik han patixora, oin ez xauk baiña patixo bat eta, nere aitta eta ama ta obserbaitten. Ointxe ba, billur, baten bat! Hartu ta paketia eta etxera. Dendia, dendia haundixa ha, "de todo" xauan han, e? 
- Ze izen eukan denda horrek? 
- Lasena. 
- Lasena? Nik ez dakot hori goguen. 
- Urrutia, Leonardo, Leonardo zuan hango nagusixa, Lasena, dendia Lasena. Eta gero geuk be ikasi giñuan eta Atzeko Kaleko ate bat forzau eta geu be barrura sartzen gintzuan, eta akordaitten nauk beste gauza batzuren artian pilak, linternia, piladun linternia, ez dakik zer zan mutikotan orduan? Gaur edozeiñek xakok linternia baiña orduan linternia-a, kalian jolasian ibiltteko linternak-ta. Beste bat oin Upaiñek xakok, Perratzailleneko taberna aurrekaldian. 
- Bai. 
- Ha bajeria, han bajuan xauan "Alquiler de bicicletas" Zubillagakua zela zuan, bizikleta alkilerra, ezin akordau, klaro, hortarako gertatu in bihar dok. Eta ha be aldeta xauan, ha be rekisauta eta hara be sartzen gitzuan eta pentsau mutikuak detaille bat, bizikleta erruedan tubular kamaria barrukua, goma fin-iñakin inddakua, holakuak hartu eta honekin zer ingo xuagu eta putz in eta asko ez, eta itturrixan, han baxauk ba Perratzailliaren aurrekaldian itturrixa? 
Puntia moztu, sartu han eta lotu eta inflau ta inflau ta inflau ta in zuan holakotxe puxikatzarra in eta plaust apurtu ta hola. Eta baten batek denunziau in gozaken (gindduan) ta akabo giñuan "en el Tribunal de Menores de San Sebastian", fan gitzuan. 
- Horreik kamara horreik harrapaittiatik? 
- Bueno, hori eta beste leku batzutan be bai. Baten batek denunziau gazaken (gindduan) eta lehenengo kuartelera abixua, eta kuartelian ze ingo ian ba, dana esan, gu abandonautako lekuak zirala eta hola ta ba guardia zibillok, baiña denunzia aurrera fan zuan, "al Tribunal de Menores". Nik nere aittari emun xaoten disgustorik haundixena askoatik, nerekin "Tribunal de Menoresera" fatia izan zuan. 
- Donostira eta zer, juzgau in zindduein? 
- Bai, akordaitten nauk leheningo mutikuak aldiko bat, lau egon gitzuan, lau mutiko izango gitzuan, Ion Etxaniz, Iturrozpe be uste xuat baietz, bueno, mutikuak aldiko bat, bizardun gizon bat baiña hola patxadakua, haren izena be oin ahaztuta nau baiña, orduko diputaziñoko presidentia izan bihar zuan /bizuan/, ta famosua dok, zan bizardun bat, eta ba galderak itten, eskolako galderak, zenbaitteraiñoko eskolia geukan; ta akordaitten nauk beste gauza batzuren artian solfeorik aber nekixen eta baietz, "Metodo de Solfeo" blasta ekarri hara eta kantau hau. Ordurako nik nekixen ha kantuan, solfeua, ixa buruz, kantau nitxan: "do-i-o-i-ol-o... " kantau nitxan ta bien; bueltan etorri gitzuan pozik danok zeatik gero danok batera sartu gitzuan, ta esan oskuan horrek gurasuairi, beste nere lagunak be gurasuakin fan zittuan, gurasuairi esateko egoteko lasai: "tranquilos que estos chavales no tienen absolutamente ningun asunto de malicia como para venir al Tribunal de Menores, vayanse ustedes tranquilos que aqui no pasa nada". 
Zubillagako industria gerra ostean
Irizar Guridi, Pedro
- Orduan gaiñera etxiak gutxiago baiña umiak gehixau etxietan. 
- Klaro. Gu be, geuk be arrimau euki (di) txuagu baiña, gu izan gitzuan zortzi, zortzi anai-rreba, enda ba ni Beittin nitzan denporan be, behintze bat gutxiago, ez dakik? Ya tripia beteta. [...] Eta gero gerria etorri zuan ta, gerran suertia euki giñuan, ez giñuan euki geuk, artillerixia tokau xakuan eta oñatiar mordua egon gitzuan alkarrekin, araoztarrak be bai. 
- Joxe Mari ez zan zurekin egon, Sarramendi? 
- Ez. 
- Ha be artillerixan egon zan. 
- Bai baiña ha ni baiño bi urte gaztiaua dok, Joxe Marik. Uste xuat dala "del treinta y nueve", gu "treinta y sietea" gaittuk kinttaz. 
- Ha zan hemezortzixan jaixua. 
- Bai ba. 
- Eta zu hamaseixan. 
- Hamaseixan, bi urte. Eta gero gerriatik etorri nitzanian ba hau etxe onduan, Altunena. Zeatik hemen beste fabrikarik ez jauan. Gero olia Zubillagan, oin Gaitu eta zerok daozena, hor ondiok hango zerak segiu itten xok. Hor zuan Espaiñiako fabrikarik inportantiena zuan hori orduan, baiña Elorza anaiak zela flautak urten euen eurak, azkenian ezebezian geldittu zuan. Gero hareik fan ziuzan Azkoittira, beste batzuk hartu xuein, ha Azkoittira fan zuan parte haundixa eta gero hasi zuan berriro hemen Enara-do. 
- Hori Enrikek-ta. 
- Bai, hori dok. Enrike, anai bixak, hil zana Pedro. Eta nere anaia horko fundadorietakua, Ramon, oin Zubillagan bizi dok. 
- (... ) 
- Horreik hasi xuein hau, ez dakit zenbat ziren, Anduagakua be bai, Juanito ha be hil zuan. Eta lehen esatera nixoiana, Altunena, Fanderixiak beti segiu xuan, eta hemen hurrago ta ba, hortik ez giñaukan lanera fateko, zenbat eta hurrago gura. Hemen hasi nitzuan ni. 
Abarketagintzan eta galdategian lan egin ostean gerrara
Lizarralde Galdos , Gregorio; Ugarte Moiua, Alejo
- Eta gero, lanian nun hasi ziñan zu leheningo, Gregorio? 
G: Ni, leheningo, alpargaterixan, orduan Azpeittiar bat zan, eta han zerien itten neben nik orduan lana. 
- Nun eukan alpargaterixia? 
G: Lehen Korkostegi bizi zan lekuan. 
- Atzeko Kalian? Edo Kale Barrixan? 
G: Kale barrixan, bai, oin Txoriñak edo dakoiña. Hantxe - Han eukan, e? 
G: Bai. 
- Eta zenbat denpora in zeben han? 
G: Han, ba, urtebete edo. Handik fundiziñora fan nintzan. 
- Nungo fundiziñora? 
G: "Mugarza, Ugarte y Cia". 
- Ordurako indda euen fundiziñua? 
G: Bai, bai. 
- Zein urtetan hasi zan fundiziñua gutxi gorabehera? 
G: Ba fundiziñua hasi zan nik 18 urte neukela edo. 
- Baiña hasi barri izango zan. 
G: Bai, leheningotan hasi giñan gu. 
- Oseake lehenengotarikuak, eta zuk 18 bat urte, zenbat denpora in zeben han, fundiziñuan? 
G: Fundiziñuan in neben, leheningo in neben 2 urte eta gero urten in neben, eta gero fan nintzan beste alpargaterixa batera. 
- Oñatin? 
G: Oñatin, bai. Ha alpargaterixia zan "Madina, Enparanza y Cia". 
- Nun zan? 
G: Mendiko Kalian, ez Mendiko Kalian ez, honutzauko kalian, Patrue Kalian. Oin zera dau han, soziedadia edo, hantxe in neben bi urte edo. 
- Gure Txoko? Edo zela da ha? 
G: Bi urte edo eta atzera fan nintzan fundiziñora, han, fundiziñuan, gero in neben sei urte edo zazpi edo, gero gerria. 
- Oseake gerria sortu arte fundiziñuan. 
G: Bai, gero gerria sortu zanian, ba kitto, gerrara. 
- Gero, beste fundiziño batera gero!! 
Abarketagintzatik plantxagintzara
Lizarralde Galdos , Gregorio; Ugarte Moiua, Alejo
-Gregorio, alpargaterixan zelako lana itten zeuein, ze lan klase? 
G: Baten itten geben, ba, esparzuakin bakarrik, esparzuaz eta teliaz, eta bestian, "Madina, Enparanza y Cian", han "goma y filtro", eta "corcho, goma y corcho" be bai. Baiña kortxuak ez eben resultau, apurtu itten zan. 
- Eta fundiziñuan, hasieratik oin gero, gerra ostian itten euen, honeik atxur kontuak eta itten euen, edo beste zerbait? 
G: Bai, orduan be itten euein, bai, gerraurre arte, aurretik, hori hasi zan, atxurra eta hori, gerraurretik hasi zan. 
- Eta zuk ze lan klase euki zeben han, ze ofizio? 
G: Moldeadore, fundiziñuan. 
- Eta bertan ikasi zeben? Edo lehendik zerbait... 
G: Bertan, bertan. 
- Nik fundiziñuan nunbaitten irakurritta dakot hor klaro, zu... zein urtetan jaixo zarai zuek? 
G: 1907xan. 
- Zazpikuak, bai, horixe, hemezortzi urterekin fan baziñan... 24-5ian hasi zala fundiziñua, ezta? Oñatin trena jarri eta handik puntuko, inguru horretan, ezta? Zuek hasiera-asierakuak izango ziñain han, hango... 
G: Gerratik etorri nintzanian eskatu neben lana eta ez nostain emun. 
- Eta gero? 
G: Gero piontzara. 
- Piontzara, zenbat urte denporan egon ziñan? 
G: Piontzan, ba, bastante denpora. 
- Hemen Oñatin bertan? 
G: Bai. Oñatin bertan, bai. 
- Ta zeren batekin, kontratisten batekin ala igeltseron batekin edo? 
G: Bai, kontratistiakin, lehenengo zela zan, lehenengo lana hasi nintzanian, obrero, Arkauz, Julian Arkauz. 
- Arkauz zerekua... Garagaltzakua? 
G: Han txaleta badauen, ba, txaleta? 
- Bai, Goizeko Izarra! 
G: Bai, hangotxe semia, Julian Arkauz. 
- Bai, Arkauzena esaten zana. 
G: Harekin ibilli nintzan. 
- Eta gero, Plantxetan noiz sartu ziñan? 
G: Plantxetan geruau, ez dakit nik ze urtetan hasi nintzan. 
- Baiña Dina zala, ala gero "Solaun y Rubio" zala, sartu ziñan zu? 
- Ez, ez, Dina. 
- Dina zala oinddiok? Aguro orduan. 
G: Bai, bai, leheningotan, orduan "Inglesa" eta ebitzen hor. 
- Zein zan, Rochelt edo? Nik aittari entzundakuak, ni ez naiz akordaitten baiña. 
G: Bai. 
- Zu zaharrenetarikua han, plantxetan be leheningo-eheningotarikua izango ziñan. 
G: Bai, horreik gero, "Solaun y Rubio" gero hasi ziren. 
- Gero etorri ziran, bestiok, Areitio eta joan ziranian hortik zihar, ezta? Bai, Bitorixara edo fan ziranian, bai. 
G: Gero hor egon nintzan harik eta bialdu arte. 
- Azkenera arte egon ziñan zu. 
G: Azkenera arte, bai. 
- Itxi zanian, zuk orduan jubilaziñua hartu zeben, ala...? 
G: Bai, segidan hartu neben jubilaziñua, ya baneukan ba 64 urte edo neukan. 
- Osea ixaan, ezta? Orduan urte mordo bat in zeben zuk han, ezta? 
G: Bai, 31 urte. Tio Patxi ta, enkargau. 
- Pulimentuan ala nun egon ziñan? 
G: Pintturan gehixen bat. Pulimentuan be in geben apur bat baiña gutxi. Pintturan. 
- Orduan han be zuek, hogetaka urtiak han, ezta? Asko. 
G: Bai, 31 urte. 
- 31 urte, urte asko, bai. 
Ile-apaindegira joateko egun eta orduak
Ugarte Umerez, Nikolas
- Baiña zuk egunero, ilbera ilgora izan, zuk egunero hemen bezeruak bueltaka badabitzu. 
- Bai, bai, ez dago horren araberan, ezta pentsau be, bueno! Oin ohitturak aldatu dira, e? Lehen "por ejemplo" astelehena jai eukitten ebein. Nik be ezagutu neben eta nere aittak-ta be baitta ezta? Eta astian hasieran lan gutxi itten zan oso. Oin lana hobeto dao partiuta. Oin sarri pasaitten xaku edozein astelehenetan lan gehixago itten dou zapatutan baiño. Zapatuan ya gizonezkuen behintzet, ez dakit jai giruan jentiak ospaketan hasi da itxuria eta lehen, berriz, ez euen holakorik. Eta gero beste gauza bat pasaitten da: lehen fabrikatan be zapatu arratsaldia lana itten zan eta aprobetxaitten ziran lan ordutik kanporako orduak. Oin "entre que" bateko relebua dala, besteko beste gauza batzuatik langilliak be, nik uste dot ordu gehixago dako hola libre, holako gauzak itteko. 
- Beraz, zuenian ez da gertaketan emakumezkoen pelukerixetan moduan, han bai, han e, ez egizu azken orduan, ebaikutz edo zapaturako txandia eskatu, ze inposible, ez dago! 
- Ez, ez, gizakumien... Nik esaten dotsuten moduan, astelehenian igual lan gehixao itten dozu ebaikutzian edo zapatuan baiño. Ez dao hola egun konkreto bat noiz lan gehixao ala gutxiao itten dozuna, hori ez. 
Abilezia handiko gizona
Etxezarreta Galdos, Bitoriano
- Fabrikan lana in eta Unibersidadian, Unibersidadeko artesano danak guk inddakua da. Artesanoa zera, katxarro danok... 
- Sapaixak? 
- E? 
- Goiko sapaixak? 
- Goiko... gura dan dana, anaiak eta bixok. Soltau dana eta ifiñi, buelta dana ta ha zera be bai, ha, Aula Magna goixan, Aula Magna ez, ha zera goiko zera badau ba, gora igoten alde batetik tremendako artesanua goixen, dana hanka azpixen euki dogu. Eta pusketaka, pusketaka dana soltau, eta... geuk in geben ha. 
- A, in zeuen konpondu, restaurau? 
- Dana, dana restaurau, dana geuk. Eta gaiñera zeari be, guri irakusten oskuenei be leziñua emun gotsen guk. Bai, bai, oseake "termitina" emuten xakon, emun bihar xakon egurrari, gero gehixau ez atakaitteko horrek. Termitina emun ta ez atakaitteko. Karan emuten hasi giñan ta, gero zera letxe, zela esango dotsut, lizuna letxe itten xakon, ra! segiduan; ifiñi, raa segiduan, hau ezin lekek ba, honi beste zeozer asmau bihar xuau. Asmau gotsan aurrekaldetik ez emun, beste alde danetatik emun. Oseake "al frontal" hari ez emun. Elegante holaxe. Bestela, bestela ha ez euen zeraketarik. Ha dana in geben guk holaxe, taka, taka, taka... 
- Oseake orduen emun zotsain botika hori atzekaldetik, ekusten ez zan aldetik? 
- Atzekaldetik. Frontalari ez gotsan emun, frontalari emun bagotsan ez geben zertuko ta, ez geben luziuko ta. 
- Baiña zu soldaduran bazebitzen lanian, zu arotza be bazara ala? 
- Ez, arotza anaia neukan nik, eta anaiari lagunketan ibiltten nitzan ni. Nik soldaduran eta mantenimientuan itten neben lana zerien, tuberixak, edozer, edozer reparaziño in bihar bazan fundiziñuan horrekin ibiltten nintzuan. 
- Zein fundiziñotan esan dozu? 
- Mugarza, Ugarte y Compañia. 
- Nun euen hori? 
- Mugarza, Ugarte y Compañia? Hementxe zerian, Olalde onduan. Mugarza, Ugarte y Compañia oin be hor dau, oin Mugarza, Ugarte y Compañia ez da, oin da zera kooperatiba bat da hori. Garaiñetik zera bittartian, Garaiñetik hurringo Oñati aldera. 
- Txintxurreta fabrikia... 
- Ez da, Txintxurreta eta Garaiña bittartian. 
- Bittartian? 
- Hantxe ibilli nintzan ni. 
Mugarzarenaren ekoizpena
Etxezarreta Galdos, Bitoriano
- Eta lan asuntotara bueltauta, hor Mugarzanian ze lan klase itten zeuein? 
- Orkak. "Horcas de acero". Ittuatxurrak, sisardak, horreik, eta gero hor itten zittuan zerak be bai, teillerixarako makiñak be bai (... ). 
- Eta gero nora bialketan zeuein? Kanpora? 
- Kanpora, horixe kanpora, asko gaiñera. Baiña oin ez jakiat zela, oin xabitzak bertako soziuak bakarrik xabitzak, zela dabitzen edo ze modutan zerketan dauen. Oin orkia be nola dauen lehenauko aldian, kanpo lana eta itteko makinarixia nola dauen, ba gutxiau bihar dok. Akaso igual zertuta egongo dok, ba gastauta parte. Derrigor bihar, derrigor dok hori, batzuk ezta? Baiña... 
Bost txokolategi Oñatin
Arregi Zendoia, Felix
- Eta zenbat urte euki zeuen txokolaterixia martxan? 
- Ba aitta gazterik hil zuan, berrogeta hemezortzi urtekin, ni soldau nenguela. Soldautzatik permisuakin etorri nitzuan, oso geitz zatarra gaiñera, oin izango balitza alzeimer edo holako antzerakua ni akordaitten nauk, orduan artian gaztia nitzuan baiña. Baiña orduan ez xauan alzeimer edo hori izenik eta, orduan ez zuan hau... medikuak esan xuein "arterioesclerosis" zala. Poliki-oliki, pittinka-ittinka fan zuan geruau eta gutxiau, hiru bat urte-do geixorik tristiak pasau giñuan, bai. 
- Eta txokolaterixia zeiñek ipiñi zaben martxan? Zure aittak? 
- Aittak, aittak bai. Kazarixa zuan gaiñera, kazan eta peskan itten xuan gaiñera. 
- Eta txokolatia. 
- Eta txokolatia, eta turroia. 
- Eta zuek konpetentzia asko eukitten zeuein Gerekatarrakin? 
- Honbre, klaro. Gereka eta Loiola, "Chocolates Loyola", eta Orbea, eta Maiztegi, txokolategiñak... 
- Zahor be egongo zan. 
- Ez, Zahor gerokuau, gerokuaukua dok; orduan "Chocolates Maiztegui" hor Olakuan, eta Orbea hemen... 
- Bai, Erdiko kalian. 
- Erdiko kalian "Chocolates Orbea", eta "Chocolates Guereca" guria baiño pittin bat beheratxuauan eta "Chocolates Loyola" be bai. Horreik danak ordukuak dittuk. Igual zaharrena geuria izan, nik pentsau e? 
- Leheninguak izango ziñain igual? 
- Bai. 
- Zela euken Gerekan etxiak izena? Zela zan? 
- Bazterrikena. 
- Bazterrikena. 
- Bazterrika. 
- Eta zuena, Aguria? 
- Arrillagana guria. 
- Baiña lehen esan dozu aittajun horri aguria esaten otsailla. 
- Aguria, etxian, aguria, amari eta aittari entzunda, aguria. 
- Orduan Arrillagana, Lasena gero eta gero Bazterrika? 
- Hori dok. Artian zera, Uztargillena. 
- Uztargillena. 
- Bai, bixen bittartien, gu eta Bazterriken bittartien Lasena eta Uztargillena. Hori dok, bai. 
- Uztargillena izena-do...? 
- Uztargillena, Lizarralde. 
- Baiña uztarrixak itten zittuein? 
- Uztarrixak, horixe. Atzeko kalera, ospittal aldera, bueno, oin Institutua xauk, lehen ospittala. Gu han ibiltten gitzuan bere inguruan, begira. Uztarrixak, Uztargilliena. Horregatik xakuat neuk penia, etxe ha barriztau eta barriztau zuan eta han atian ez ipinttia Uztargilliena. Hemen San Juan kalian baxaok Metalgua, Metalgua zana, eta ipiñitta izena Metalgua. Oin barriztau ta gero e? Kristalian e? Han behebarruko ate gaiñian Metalgua. Eta hari zeatik ez otsain ipiñi Uztargilliena, lehen Uztargilliena zuan hori. Egon zittuan txoferra Rufino eta, Rufino Lizarralde hau Uztargilliena igual esaten gitxan, Rufino eta beste bat be bai, bi anai taxista. 
- Nik Rufino goguan dakot. 
- Taxista. Rufino eta beste anai bat be bai, horreik zittuan Uztargillenekuak, bai. 
- Kale Zaharra orduan jantzitta euen. 
- Bai, hoixe. 
Pospoloak eta aterkiak Garia lantegian
Barrena Kortabarria, Pilar
- Eta emakume asko egoten ziñazien? 
- Bai, bastante gebillen gu, bastante emakume giñan. Guardasoletan gehixen okupaitten ziren, montajian ta, gu makiñetakuak giñan. Makiñan piezak doblau edo luzetu edo in bihar zana. Emakumiak... 
- Baiña parasolentzako hori. 
- Bai, bai, gordasolentzako, gordasolenak, bai. Holaxe ibilli giñan. 
- Eta jente asko zegozen lanian Garain? 
- Zenbat eukiko eben Garaik orduan? Ez dakit ba, ehun ta... ehun ta... zeozer, ez dakot idearik be, ze, zenbat giñen. 
- Zu Garaiñera pospologintzan... 
- Ez, ez hori lehenaukua da. Pospolo fabrikarik ez, nik ez dot ezagutu pospolo fabrikarik. Hori lehenaukua, lehenauko amandriak eta kontaitten daue hori. Zela ibilli ziren-a, pospolo fabrikan-a. Han orduan goizeko seiretarako igual fan ta eguardixan hamabittan prisaka bazkaldu eta gero atzera gabeko ez dakit noiz arte. Han zortzi ordu artian modara etorri barik. Gero etorri zan zortzi ordukuori ta. 
- Ahal zan beste. 
- Ahal zan beste. 
- Eta amandriak esaten dozu? Amandriak... 
- Amandriak, amandriak diranak kontaitten (di) ttue horreik, lehenaukuak. 
- Lehenaukuak. 
- Bueno, amandria neu be banaiz, e? Ez noia presumittera, baiña... 
- Zeure amandriak. 
- Bai, neure amandre edo nere aman, nere amen sasoikuak. Eta pospolo harreikin uste dot jente asko ibilli zala, baiña lehen esan dotena, ordu barik e? Gero zortzi ordukuori etorri zan ta, bueno! 
- Bai baiña zortzi ordu bakarrik indda iñor ezin bizi bihar dan moduan. 
- Horixe dok ba! 
- Eta hola ezin aurreratu. 
- Aurreratu? Bai zera aurreratu! Jaten geben ogixa eta esnia pagau ezkero. Aurreratu? Orduan ez euen aurreraketarik. Keba! Hori hala be gauza asko, bueno, gauza asko ez, "por ejemplo" patatia, gure ortuen, asko ez zan hartzen baiña, kipula-erakatzak eta horreik gauza horreik, hori etxian geuken, horreikin be diru asko faten da. 
Horreik etxian geuken. Baiña, kale gorri-orrixan euzenak! 
- Hareik okerrao, eta txarririk-do eukitten zeuein? 
- Ez, guk ez. Guk txarririk ez dou euki sekula. 
- Oillorik edo. 
- Oilluak bai, konejuak be bai. 
- Etxerako... 
- Etxerako bai, arrautza batzuk-ta. 
Isokarroa gora begira
Urkia Elorza, Juane
- Eta Garaiñian zu hasi ziñanetik aldaketa haundixak egongo ziren, ezta? Lan asuntuan eta makiñak-ta. 
- Bai, jentia be bai, ni hasi nintzanian gehixen egon gitzanian be, leister orduan jentia juntau zan, hirurehun bat lagun-do bai. 
- Hirurogei? 
- Hirurehun, hirurehun, orduen gordasul asuntuakin emakumiak asko. Montajien ehun emakume. Enkargaua halakotxia, buztana moztutako sugia lakotxia. Danak aurrian zittuala. Baiña gero gordasula geratu zanian beste asuntu batzuk, tubua eta latoia-a. 
- Eta zuk han txofergintzan iñ izan dozu gehixen bat, ezta? 
- Bai. Nik in nittuan hogeta hamalau urte-do. Azkenengo hamar urtiak serenero, atian, porterixan-do. 
- Aurretik txofer. 
- Aurretik bai. 
- Noiz ebali zeben leheningo kamiona Garaiñekua? 
- Nik kamionik sekula be ez. 
- Bai, kamion txikiñak. 
- Leheningo hola hiru erruedako isokarro zakar bat, paketiak gordasula bertan, kale barruan partitten. Gero furgoneta bateaz beste ez dakit zenbat urte ingo nittuen. Gero azkenengo hamarrak porterixan. Han ba ondo, lo itten gebela gabaz esan oskuen ta ba... 
- Baiña zuk ez zeben ebalten kamioi txiki bat, atzekaldia eregixa? Edo furgonetia, baiña atzekaldia eregixa eukena? 
- Eregixa atia zabalik eruaten bazan bai, "cuatro L" hortariko bat, txiki bat. 
- (... ) 
- Atzia libre ebalten ebena zuan isokarrua, hiru erruedakua. 
- Nik hori ez dakot goguan. 
- Baiña hori zala badittuk bueno. Hamabost, hogeta bost, ba hogeta hamar urteko kontuak (di) ttuk horreik eta. 
- (... ) 
- Ba ni hara faten nitzana, hik ezian esaten "Perosterena e Irizar"? 
- Bai. 
- Leheningo ni harekin, gero furgonetiakin baiña. Ha zuan ba, atzera kargia haundixa ta, han erripan mobiu nitzanian altxau aurreko erruedia ta zutik! Kanpantxoko itturri onduan. 
- Isokarruaz? 
- Bai, gordasulak, parasolak luziak eta atzian pixua, behetik gora mobiu zanian da! Zutik! 
- Errueda bakarra zerura begira? 
- Gora. 
Zotz biribilak Txinatik ekarriak
Irizar Guridi, Pedro
-... soziotik gaztiena neu nitzuan ta, edadekua, artian gaztia. Han in giñuan beste hamar urte, hor, Aloñazpi garajia egon dok ba, han. Han hasi gitzuan palillo fabrikia, hantxe. Eta bittarte hartan in gixuan terrenuak erosi Azkuagaiñen. Han montaitteko geure tinglauori, fabrikia. Horixe in giñuan, eta ondiok bizi gaittuk. Gere epokan lana ondo indda, dirua be irabazi epoka baten in giñuan, baiña gaur egun ez xok duro bat emuten. Ondiok berrogeta... bost-ei bat lagun; ez, geixki esan xuat, berrogei azpittik xaok oin, bajauaz xoiak eta, hogeta hamasei-ogeta hemezortzi bat lagun egongo dittuk, langilliak. 
- Zenbat jente eukittera aillau ziran? Zenbat langille gehixen euki (di) ttuzuenien? 
- Guk gehixen euki dugunien? Hirurogeta bi-do izan zittuan. 
- Fabrikatxua. Baiña hori dana eskuz itten zan garaixan, ezta? 
- Oin eukitten xuagu gauza batzuk, depresoriak, medikuendako, eta gero helauendako barillak eta palillo planua, ba gu Europan danian baiño hobeto preparauta gaozak; ez dok saltzen, gero eta gutxiago. 
- Eta borobilla ez dozue itten? 
- Redondua epoka baten in giñuan, baiña oin hemengo manobriakin ezin lekek. Planua itten xuagu ba itteko mekanizaua eta gero enpaketadora makiña bat baxakuagu eta harekin eta hortik eta hemendik eta. Baiña redonduak lan asko xakok, eskulan asko eta horreatik ekarten xuagu momentu hontan Txinatik. 
- Palillua? Eta gero euskaldun izena ifiñi eta saldu? 
- Txinatik ekarri ez bazan, ha fabrikia hamabost urte hontan zarrauta egongo zuan. 
Neskame;erdara ikasten
Kortabarria Urrutia, Rosario
- Zenbat urtera arte egon ziñan eskolan? 
- Eskolan? Ba zortzi bat urtekin edo hola hasi, eta gero beratzikin kriada fan nintzan ta, eskolan denpora gutxi in neben nik oso. 
- Beratzikin kriada? 
- Bai, beratzikin kriada fan nintzan eta zazpi urte in nittuan, baserri baten. 
- Hemen Oñatin? 
- Oñatin, bai hortxe, Aurreko Mendixan. 
- Alaba: nun esan, ze baserri. 
- Olabarri. 
- Olabarri, Antzuelas? 
- Antzuelas bai, Antzuelas onduan, onduan be ez baiña... 
- Antzuelas-labarri. 
- Bai, bai, hantxe. 
- Ezaguketan dot. Ni han basuan lanian ibillitta nago han. 
- Baietz, e? 
- Goratxuago. 
- Joño, basuan? Basoko lanian in bihar, ha basua da eta. 
- Entresakan. 
- Altzikorta ta dagoz. 
- Gorago, ni gorago ibilli nintzan. 
- Bai, gorago, bai. 
- Bazkaldu eta Koroson itten geben. 
- Koroson, e? Koroso erre in zan gero. 
- Bai. 
- Oin etxe ederra indda egon bihar dau. 
- Oso ondo. 
- Alaba: esan Arabara noiz juan ziñan, zetara fan ziñan Arabara. 
- Arabara? 
- Alaba: Arabakua kontau. 
- Ba Arabara fan nintzan hamahiru urtekin, baiña Araban denpora gutxi in neben. Hara eskolia ikasteko zerian fan nintzan, baiña hiru hillabetian ikasi neben bai nehikua eskola, ta etxera. 
- Etxera lanera atzera be. 
- Bai. 
- Eskolia ikastera eta erderaz ikastera. 
- Bai ba, eskolia eta erderaz ikastera fan nintzan. 
- Ta hiru hillabetian ikasi zeben erderaz? 
- Hiru hillabetian nehikua erderaz ikasi eta etxera! 
- Eta nun egon ziñan Araban? 
- Araban? Ba leheningo egon nintzan hillabete eta erdixan Heredian, eta gero [...] egon nintzan beste hillabete eta erdixan. 
- Eta ze egon ziñan, etxeren baten? 
- Bai, maixua kanbixau in zan bai, maixua bialdu euen Herediatik zera, [...] eta nik maixuakin fatia gura neben eta fan nintzan maixuakin, eta maixuen etxian egon nintzan. Orduan tontia portau nintzan, orduan han geratu banintza, makiña bat enpeiñu in nostan bertan geraketako, baiña nik ezetz, etxera etorri bihar nebela, ta etxera etorri nintzan. 
- Eta zela fan ziñan Arabara, mendittik? 
- Mendittik, aitta eta bixok fan giñan. 
- Hor Mikeletxetik gora? 
- Bai, Mikeletxe ondotik gora fan giñan. Behinguan ez giñan aillegau, e? 
- Ibillialditxua. 
- Bai horixe, fanalditxua. 
- Fanalditxua dago bai. 
Eskolak erdaraz eta diziplina zorrotza
Ugarte Umerez, Nikolas
- Eta maristetan, bueno monjekin, erderaz ingo zetsuen monjak, ezta? 
- Ez naiz akordaitten, baiña uste dot baietz, maristakin bai, erderaz. 
- Kanpotarrak zian? 
- Ba tartetan euskaldunen batzuk eta etorten zien, direktoria urte askotan izan zana hermano Carlos hau uste dot Antzuolakua zala ta euskeraz be itten eben, baiña eskolarik eta hola ez, ezta pentsau be ezta. Naparrak be bazian banakan batzuk, bai, euren artian. 
- Eta Maristak gogorrak zian? 
- Hareik bai, haik gogorrak zien. 
- Zorrotzak. 
- Haik gogorrak zien. Haik ya "dictadores". Han goizeko beatzittatik eguardiko hamabittara, eta ordu bittatik bostetara izaten zan eskolia, eta beatzittan joan eta danoiri jarten oskuen zerian, patixuan, illaran. Eta atzenengoko urtian, gaiñera, akordaitten naiz euki geben direktoria ba zan la letxe esaten dana. Harek pentsau eizu, formaitten zittuan taldiak eskola barruan, "equipos", eta arduraduna, ni bastante aldiz izaten nintzan arduraduna, ez dakit zeatik, haundixenetako bat nintzalako edo zeatik, eta sartu oskuen buruan hola norberak zera, norberan lagunak, batzuk egoten dia leku guztietara berandu aillegaittian diranak, ba geuk zela exijiu "hi, etorri" porke gero haren araberan emuten oskuen punto batzuek, eta hillen atzenien sari batzuk, ez dakit zer sari, ez naiz akordaitten zer sari izaten zien, baiña behintzet bai emuten oskuen holako sari batzuek, ezta? Eta geu arduraketan giñan lagunairi: "Hi, benga e, argi porke", hainbesteraiñokotxe zerakin. 
- Hori egurra emutia modukua da, ezta? 
- Bueno bien, baiña aparte egurra be baitta. Ni akordaitten naiz neure koiñatua, oin nere koiñatua dan bateri behin, galdera bat in, ta ez otsalako ondo erantzun, aurrekaldera pasau eragin, ipiñi han belauniko horrek hermano Carlosek hasi blou, blou, blou, hamalau golpe emun otsan, ez hola zerak baiña bai, nehiko. 
- Min emuteko modura. 
- Bai. 
- Min eta aparte, han danen aurrian. 
- Danan aurrian, danan aurrian, hori izaten zan zera. 
- Zeatik hamalau golpe? 
- Ba horixe, ha hasi zan, oso nerbiosua zan maixua be, hamalau moduan izan zekien hamar edo izan zekien hamasei, ezta? Baiña guk lagunok edo han geontzenak horixe dakou buruan, hola guk lagun artian kontu horreik etaraten dittugunian, holako gauzak urteten daue berihela, platora. Hamalau, e? daunba, dunba, dunba, hamalau emun otsan eta gero beste batzukatik be, maixu batzuk euzen nehiko gogorrak, nehiko gogorrak, bai. Nik neuk desarroillua nahiko aguro euki neben, gazterik in nintzan haundi, ezta? Eta bat euen "maixo txikixa". Ta neri ondiok lagun arteko afarittan eta batek esaten dost: "Hi izan hintzan bakarra maixu bateri... ", jotia intentau nostan eta heldu notsan besotik. Bera baiño haundixaua ixa nintzan ni, eta ez notsan itxi joten. Dios, harek hartu nostan neri gorroto bat! 
- Klaro, berandako umia ziñan. 
- Bai ba, eskolako sarreran zan, ondiok akordaitten naiz nun, eta oin lagun arteko zera eukitten dogunian, sarri esaten dost lagun batek, "Heu izan hintzan han bakarra"! baiña ez, ni bakarrik ez, beste batzuk be baeuzen frente... 
- Bai, frente itxia orduan maristeri izango zan kriston reboluziñua. 
- Honbre, horixe zala, ez pentsau, e? Gero beste batzukin oso ondo arreglaitten nintzan, oso ondo. 
- Danetik egongo zan. 
- Bai, han momentu hartan ez dakit zeatik, uste dot ikusten nindduala, ba esan dotsueten moduan, aguro desarrollau nintzalako ba ez dot esaten nagusi ezta, baiña bai, hola deportian ta be inddartsua nintzan ta, holako gauzak bai, ta harek hori ez eben onarketan itxuria. 
- Zeluak. Bera txikiña zalako igual inbirixia. 
- Zeluak edo... bera txikixa zan, "maixo txiki" eukan zera, bai, ezizena. 
Miren Arantza edo María Aránzazu
Uriarte Eizagirre, Miren
- Beziñua ebillen hemen, Errementeriko Jose Luis difuntua edo zera ikasten, hau, abogau edo ikasten. Aurretik relijiosotarako egon zan eta gero por libre edo ebillen abogautarako gure Errementerikua ta harek in otsan gestiñua edo lanok itxuria. Bixak ziran euskaltzale amorratuak, nere ama be bai, eta Miren Arantza ifiñi otsain papelian izenori, ta hala in euen hareik, Miren Arantza, ta gero han ametiu ez, leheningo ifiñi bai, baiña handik zera atara nebenian, hau seguro sozialeko papelak itteko atara nebenian, han ikusi neben zeori, partida de nazimientuko zeori. 
Orduan papelori artian ondo aprobetxaitten zan, alde bittatik eskribiuta. Ta zera, borrauta eta atzera azpikaldian Maria Aranzazu ipiñitta. Miren Arantza borrauta, kenduta. Ta bi edo hiru buelta in bihar izan zittun Jose Luis horrek, Miren Arantza ipiñi bihar zala eta ez zala. 
- Baiña Miren onartu in euein, e? 
- Ez ba! 
- Miren be ez? 
- Miren ez, Arantza bai, Miren Arantza nola Arantza zan, baiña gero Aranzazu, Miren Aranzazu. 
- Baiña Maria Aranzazu... 
- Bai ba, Maria Aranzazu gero, ez euen hartu, ez euen; ha in ebelakuan etorri zan, baiña gero ez osten ametiu, ta "en cambio" elizan Maria Aranzazu dakot, leheningotik ifiñi nostain, elizan bautismuan, Maria Aranzazu neuken. 
Baiña juzgauan, klaro, hara fan zan zera ittera, aittan lekuan hori mutillori, Gernetako Filomenaren nobixua izandakua, gero ezkondu zan beste anaiakin baiña, eta retxazauta neukela zeori, Miren Arantziori. Oin neri betik Miren esan xostai hemen, e! 
Biblia euskarara itzultzen
Irizar Guridi, Pedro
- Eta gero hortik etorri zuan hona, hemen Arantzazura, gero Donostian euki xuein eurok hiru-au bat, etxe baten egoten zittuan. Araoztarra bat, Paulo. 
- (... ) 
- Horen anaia franziskanua eta hor hiru-au bat egon zirala. Hara fan aurtxuan horrek euki xuan lana fuertia. Hiru bat urte in txuan horrek Arantzazun zeldan sartu bai, bere kuartuan, Biblia euskerara traduzitten. Horreik orduan ekipua ibilli dok hor, protestantiak-ta danak ibilli zittuan; baiña hori dok pixurik gehixen eruen ebena, hori bibliori euskerara traduzitten. Zeatik honek zela grieguok eta latiñok eta harutzaokuok eta honatzaokuok, honek lengua asko xakik, afiziñua euki xok beorrek gaiñera eta, horrek bakaziñotan be etxera etorten zanian etxera, saludau bai baiña fan itten zuan, edo Irlandara -do, Inglaterrara ingles ikastera-do, Frantziara frantses ikastera-do. Leku danetan konbentuan zela "hotel pagado" eukitten dauen, danian xakuei ba konbentuak, afeziñua hortarakotxe. Eta hori Biblia traduziu xuan kolejixuan, hiru bat urte bai. 
- Urten be in barik! 
- Urten ba reunixua eukenian, batian Mondrauera ta bestian Segurara edo zerara... 
Mutikotako lanak karretero
Lizarralde Galdos , Gregorio; Ugarte Moiua, Alejo
- Horreik Diputaziñoko kontuok noizkuak, zein urtetakuak dira? 
A: Horreik, ba, 41kuak. 
- 41kuak, gerratik etorri eta berihela. 
A: Etorrittakuan segittuan etorri xatan neri, zera, arrebien etxian neuen. Oñatira ez nintzan etorten atrebiu amana, ama bera etorri zan hara zeatik halakotxe zera euen orduan eta; eta segittuan bi gizon etorri xatan eta Diputaziñokuak zirala eta neu zerien martxan ifinttera, eta ba pittin bat ibilli nintzan, hillabete baten edo, baiña Papeleran hots in nostaiñian ba esan nosten: "E! , hemen pentsaitten dot geraketia"; bestela ifiñiko nostain enkargau. 
- Eta gerra aurretik esan dozu Legazpin ibilli ziñala gerra aurretik be. 
A: Bai, urte askuan. 
- Eta aurretik beste ofiziorik edo, Errotabarriko kontun bat aittatu dozu lehen, ezta? 
A: Bai, egon nintzan Errotabarrin be. 
- Mutikotan. 
A: Bai, mutiko edo, bastante hazi... 
- Eta han zer? 
A: Han ba zorruak eruan eta, urtebete bat edo pasau neben zerian, nola amistadia geukan ba... 
- Eta zorruak, baserrittara partiu edo... 
A: Bai, burdixakin, Romualdo eta bixok ibiltten giñan eta gero astua be bageukan eta bakarrik fan bihar izaten zanian, bakarrik igual eta... 
- Romualdo zer zan, zu baiño zaharragua, ala? 
A: Ni baiño zerbait zaharragua, urte pare bat edo hiru bat zaharragua. 
- Asko ez, ezta? 
G: Lau bat urte bai. 
A: Bai, izango (di) ttuk, bai holakoren bat izango dok, bai. 
- Eta noraiño faten ziñain zorruak eruatera? 
A: Olabarreta dana eta gero Urubarri aldia be bai, eta zerian, inguruan bastante. 
- Burdixakin? Eta aldiko zenbat zorro gutxi gorabehera? 
A: Ba hamar bat edo, dozenan bat edo. Klientenak ibiltten gittuan. 
- Eta zer, behixakin edo idixakin edo? 
A: Behixakin. 
- Burdikadia bete eta... 
A: Bai eta eruan uruna eta ekarri atzera alia. 
- Orduan, karriuan. 
A: Bai, lana, lana itten. 
- Eta hala, mutiko gaztiak, behixakin, ala persona zaharren bat be joaten zan zuekin? 
A: Ez, ez, ez, Romualdo eta bixok. 
- Baiña nehiko gazte onddiok, ez? 
A: Artian be behintzet bai, gaztiak. 
- Eta Urubarriraiño faten ziñain, e? 
A: Bai, Urubarri bai, zeraiño behintzat bai, nola da? Oin hotela indda dao ba hor. 
- Soraluze? 
A: Bai, Soraluzeraiño. 
- Eta beherutz? 
A: Beherutz hainbesteraiño ez. 
- Zubillaga aldera eta ez? 
A: Zubillaga aldera eta hainbesteraiño ez. 
- Baiña San Pedro-aribai bai. 
A: Bai, hemen inguruan danian zertzen geben. 
- Eta Koixkar ta Duruan ta? 
A: Ezta, horreittara ez, alturatara ez. 
- Eta Errotan ibilli ondoren, gero berihela fan ziñan Legazpira edo bixen bittartian beste nunbaitten ibilli ziñan? 
A: Ba Legazpira fan nintzan hortxe zerien, Parrokixako lanak akabo eta gero, hiru-au lagun fan giñan, han bihar eueilla eta zerian, eta gero anaia nola neukan han Papeleran ta nola neukan lana eskatuta; gaiñera gure anaien koiñatua zan enkargaua eta harek segittuan sartu oskun. Fazilla izango zan. Ekarri eben ajente edo zera, bertako nagusixa eta joño! Jakin ebenian lehen lana eskatuta neuela eta... ba segittuan fateko esan nostain, eurak abixau nostain. 
Parrokiako harriak bistaratzen
Lizarralde Galdos , Gregorio; Ugarte Moiua, Alejo
- Parrokixan zenbat denpora ibilli ziñain gutxi gorabehera? 
A: Ez neke esango zenbat, baiña bastante zerian, garbiketan. Ibilli geben jefe Olaako gizona, "Gorri" esaten otsaiña edo ibilli geben. zerien. 
- Eta zer zan, hargiña edo igeltserua, edo...? 
A: Ez, ez, ofiziala ez zan ha be, ha be zan gure moduko zera. 
- Eta hori, zenbat urte eukiko zeuen zuek orduan, Parrokixan ibilli ziñaiñian? 
A: Ez dakit ba zenbat eukiko gittuan, zenbat urtekin giñan. 
- Baiña gaztiak, oso gazte oinddiok? 
A: Gaztiak artian. 
- Eta zer izan zan, hori goiko sapaixori garbiketia? 
A: Bai, bai, sapaixa, han dagozen kruziak, bigak, bigak moduen danak, adornuak, hareik danak. 
- Harrizko hareik, borobillak eta?... 
A: Bai, bai, alanbrazko zerakin, sortatxuaz lotuta eta alanbra zerakin, danak, pinttura dana kentzen. 
- Osea gaiñian eukan pintturia edo karia edo, pinttauta egozen ezta, hareik? 
A: Bai, pinttauta egongo ziran, bai, pinttauta eta zerien. 
- Eta ha kendu eta harrixa bistaratu edo? 
A: Bistaratu, bai; gaur, harrixa bistan egongo dala uste dot nik. 
- Bai. 
A: Harrixa linpio jartia. 
- Bai baiña, nerbixuak, ezta? Hareik nerbixo... 
A: Bai, bai, biga haundixak ez gittuan guk zertu. Hareik be ingo ziran, baiña gu gebitzela ez. Goiko punta-untan, ya altura haundixan. 
Inguruetako karobiak
Pedro
- Lehenengo, karia nun itten zan, zein lekutan? 
- Ba, etxe gehixenetan karia, toki askotan, [aldekuan] be bai, hemen gurian be bai, zerien, Erostegin be baeuen karobixa, Urzelain be bai, Konkenian be bai, eta gero basuetan be eitten ziran orduan karobixak. 
- Basuetan be bai? 
- Bai, basuetan be, otiakin nola eitten zan, otia nola erreten zan, ba otia ebagi eta otia etxera ekarri biharrian, basuan karobi zulua ein eta gero basuan erre, hurrao eukittiarren. 
- Baserri baikotzak eukitten eben bere karobixa? 
- Ez. 
- Edo auzoko hainbeste egoten zian? 
- Ez, bat.. bat, egoten zian, ba, Gorordok be hantxe eukan karobixa. 
- Oin ya ez, oin txabolia eindda dakou. 
- Geuk be ez! Ez dakou oin. Geuk be hortxe geukan, etxe onduan. 
- Nik neuk ez dakot goguan guria be. 
- Aldekuak be aldamenian hortxe eukain, ointxe kendu euein honeik be. Horko kamiñua ein zanian kendu euein aldekuak be. Geuk be ointxe kendu dou. Oin hemen egongo dia: Erostegi Txikiñian dao bat; Urzelain be tapauta dao; Konkenian dao beste bat. 
- Oinddiok lehengo moduan, e? 
- Konkenian beste bat. 
- Urzelain be bai. 
- Baiña tapauta! 
- Bueno, zikiña botata edo. 
- Bai, horixe. Horrek ez dako txisterik, ikusi ein bihar da karboixa zelakua dan, barruan. 
- Konkenian dago orduan, ikusteko modukua? 
- Bai, beste bat, akaso zikiñez beteta ez badakoi, baiña Konkenian dgo etxetik goratxuao, etxetik pittin bat goratxuao dakoi, Urtigaiñera dauen euren bidian, hantxe dao. 
- Ikusi barik... 
- Kamiñotik bistan dao. 
- A, bai? Sekula fijau barik nenguen. 
- Ba horixe, fijau ez, klaro. 
Karea egiteari noiz eta zergatik utzi zitzaion
Pedro
- Noiz itxi xakon karia eittiai? 
- Azkenengo, azkenengua, hemen azkeneko karia ein ebena Urtzelai izan zan. Urtzelaikuak, hemen nik azkenengo ezautu dotena Urtzelai izan zan. Ta kariai itxi xakola, ba, berrogei bat urte bai. 
- Berrogei urte bai? 
- Bai, berrogei urte bai. 
- Nik leidu dot ez dakit nun gerra ostetik aurrera ya izten fan zala jentia. 
- Bai, bai, bai, ya... gero ondorian ya... geuk be ez dakit gerra ondorian gehixao ein izango geben. Aurretik bai, neu soldau fan nintzanian be karobixa kargauta itzi neben neu soldau fan nintzanian be. Ta ni soldau egon nintzala 22, 77ri 22 kendu, aber zenbat dian... 55 urte. E? Ta ba! 40 urtetik gora, gora, 40 urtetik gora. 
- Zeatik itxi xakon? 
- Lan asko eukalako, lan asko. 
- Eta ya ez ebelako kariak... 
- Klaro, ez eukan saltzeko, ez eukan eukitten bentarik. Ya gero karobi... beste karobi, ez dakit noiz formauko zan, baiña gero hor zerian, Garagartzan, euen beste [karia eitten]... gaur be eingo daue Garagartzan karia. 
- Bai oindiok? Lehengo erara? 
- Baiña kanteran, e? Lehengo erara ez, kanteran, nik ez dakit zela eitten daben. Gero jentiak itxi ein otsan. Gero etorri zan etxiak zuriketako be, kariakin zuriketan zian lehen etxiak, habitaziño danak. Gero enpapelaua eta pintturia eta etorri dia eta horreik danak... ba galdu ein da. Sukaldiak be gaur kariakin ez dau iñok pinttaitten. 
- Oin ittoia edo ezpada... 
- Bai, ittoia baiña, hortarako oin almazenian dakozu zakuetan eta ez dau zera eitten... 
Karea saldu partikularrei edo Antzuolako kurtideriara
Pedro
- Zenbatian behin eitten zan? 
- Guk urte askotan urtero be bai. 
- Urtero? 
- Guk karobixa txikitxuaua geukan, gurian karobixa zan, beste, Urtzelaikua eta honeik baiño txikitxuaua. Nola eukitten geben abarra asko, abarra egoten zan, piñu abarra. Aurretik otiakin erreten zan. Bueno, hori gero ipiñiko dou, ezta? Zela erreten zan eta...? 
- Bai, gero hor apuntauta dakot hori be bai. 
- Zeuk esan, galdetu zeuk. 
- Orduan, urtian behin eta hola eitten zan? 
- Bai, batzuk, beste batzuk lau urtetik behin edo bostetik behin edo, beste batzuk behin erretakuak igual, bape erre barikuak be baten batzuk igual egongo dia. Batzuk izaten zian. Hemen gehixen erreten gebenak geu eta Urtzelaikua izaten zan. Geu eta Urtzelaikua. 
- Auzo danetan izaten zan hola, bardin? Auzo danetan, hola Oñati maillan eta, zuk dakitzula? 
- Bai, erreko zian, hemen Murgixan eta Berezaun eta honeittan be erreko zian, danian, danian, zeatik orduan sorua abonaitteko ez euen besterik ezer, karia botaten xakon soruai asko, guk larrei botaten gosten soruai. Klaro, horrek be, oin hor egurra dauen lekuan eukitten geben karetegixa, hor bertantxe erreten geben eta hartu eta horra botaten zan eta betik karia sobra. Gero hemen ba, zapatuetan eta, Araozko andrak etorten zian, etorri astuakin eta... ene! 
Bihar dot ba nik arrobatxo bat kare, bihar dot ba! Eta Trinidadetarako etxia zurittu bihar, zuriketako bihar izaten euen eta hemen holaxe saltzen zian. Azkeneko urtietan, hola, kamionkadatxo bat-do, zerea eruaten geben, kurtedixarako Antzuolara, honeik, Galarza, horreik eukein han kurtedirixia eta kamionkaratxo bat erreten gebenian haretxek eruaten eben. Bestela ba, hemen ba, etxietara. 
- Saldu eitten zan? 
- Saldu, saldu, bihar gebena etara eta saldu. Hautsa eitten xako gaiñian, harrotu eta barruan harrixa egoten da, harrixa barruan, harrixa bihar da karia eitteko. 
- Harrixa bihar izaten da? 
- Urtutakuakin ez dau eitten, bestia eitten da uretara bota eta irakin. Gero ha eitten da, balde edo depositto zer batera bota eta ha egoten da urte batian edo bixan igual. 
- Ha geldi eduki bihar da. 
- Ur puxka bat bota gaiñian eta ha han egoten da, eta gero gaiña kendu eta ha hartu eta letxaria betik gertu egoten da. 
Etxekoak karegintzan; inguruetako karobiak
Pedro
- Zenbat lagunen artian eitten zan? 
- Han guk, etxekuak ibiltten giñan. 
- Etxekuak bakarrik? 
- Guk etxekuak ibiltten giñan, nola aurrez preparaitten geben, etxekuak ibiltten giñan, eta oin ba, gero gabian lagun eittera aldekoren batzuk betik etorten zian, nola gau eta egun egon bihar izaten dan erreten, gabian relebaittera igual etorten zian, aldekoren bat edo bestela parienten bat edo, ezagunen bat edo, gabian, ezta, ba? Atendiu ein bihar izaten xako, harek gau eta egun egon bihar izaten dau sutan. 
- Segiru baten bat egon bihar. 
- Bai, bat bakarrik... bi hoba! 
- Karobixak ze lekutan egoten zian esan dozu, etxe ingurutan egoten zan, etxe onduan? 
- [Parte] bai, [parte] etxe inguruan egoten zian, baiña lehen esan dotena, basuan, basuan be, konparaziño bateko, Zapatan, egongo dia, egongo zian karobi zuluak. Eta beste karobi zulo bat egon da... oin ez dakit, honezkero kenduta egongo da, zu ez ziñan hara helduko, Tantelukuak dakoi hor, Mandrikan, hor dakoi... 
- Bai, txabolia han dako. 
- Beherauan dako beste zail bat, ointxe piñua bota daue, han bidekontran, han be egon zan karobi zulua. 
- Eta zer zan, Tantelukua? 
- Ez dakit, ezin dotsut esan, ez dotsut esango, guk alde hortara gutxi faten giñan, baiña han euena banekixen. Ba holaxe egoten zian ba... ota asko, nola otalekuak dian, ota asko egoten zan ta [...] eta otia ebagi, neguan otia ebagi, eta gero hartu eta gero karobira. 
- Nik dakot, ifintteko lekuak eta... lekurik erosuenian eitten zala eta gero arbel-urra izan bihar ebela. 
- Arbel-urra bai, zererako bai, eitteko, baiña guk hemen etxe onduan geukan honek, guk harrixakin eindda eukitten geben, harenarrixakin einddako, bueltan harenarrixakin eitten gotsan. 
- Eta arbela egon bihar dau karobixa eingo dan lekuan, lurrian? 
- Bai, klaro, bestia erre eitten da-ta, lurra erre eitten da, han egoten dan beruak erre eitten dau lurra. 
Karobien konponketa;karobiaren neurriak
Pedro
- Eta karobixa hola zainttu biharrik? Arreglau biharrik edo? 
- Klaro, betik izaten zan aberixan bat, ba, hurrengo barrixa eitten zanerako; karobixa izaten da, hola, erredondokua, hemen erredonduan eukitten dau holako zenefatxo bat, eukitten eben, hau zulua beheraiño hemen, sua eitteko, hemen honaiño hola, ezta? Hemen eukitten eben hola, zenefatxo bat, eta hemen hasten zan harrixa ifintten, karia eitteko harrixa bueltan ifintten zan, eta hor askotan, hor apurtu eitten zan hori, arreglau [ezian] ba erre, beruak ba erre, edo egurren batek jo dauela edo harrixak jo dauela edo betik izaten zan, ez zan izaten ze haundirik, betik izaten zan. 
- Arreglau biharrekua orduan. 
- Arreglau biharra. Guk nola harenarrixak [ebalitten] gittuan, zulon bat baldin baeuen be, atzera harri barrixa sartu eta zerakin, buztin puska batekin zera ifiñi eta "ya esta"! Martxan atzera. 
- Ze neurri eukitten auen, danak diferentiak? 
- Bai, diferentiak izaten zian, guria zan txikitxuaua, "en cambio", Urzelaikuak eta honeik zian haundixauak, baiña hareik nola hartaraxe dedikaitten zian... Gu, berriz, ba, etxerako betik, ba, basuetan nola zarramarra asko egoten zan, eitten zan ba zarramarria aprobetxau, nunbaittetik... ez dakitzu? Orduan ez euen besteik, e! Orduan ez euen fabrikarik eta, oingo moduan, bizimodua ba hemendik, bizimodua ba hatxe aprobetxau eitten zan. 
- Eta gutxi gorabehera ze altura eta ze zabal eukitten eben? 
- Ze altura? Hareik, hiru-au bat metro bai guriak be! Eta horreik aber gehixao eukein, Urzelaikuak gehixago euken. 
- Ez dakit nik, zikiñakin ezautu dotenez, ez dakit behera zenbat... 
- Hiru-au bat metro, hiru-au bat metro euko zittuein horreik. 
- Haundixauak be egoten zian? 
- Hiru metro bai, guriak be hiru metro eukiko zittun behintzet. Gero erredondua, batzuk haundixaua beste batzuk txikitxuaua. 
- Neurri jakiñik ez euen. 
- Neurri jakiñik ez, ez, neurri fijorik ez. 
- Lekua zelakua, halakua. 
- Bai, bai, ez eukein. 
Karobiaren aurrean zaintzailearentzat txabola
Pedro
- Zelakuak izaten zian? Batzuk hola eukitten euen, guria hola, txabolia moduan euken gaiñian, edo teillatua. Batzuk teillatudunak izaten zian eta beste batzuk ez. 
- Ez, ez, librian, oin ba, klaro, Erostegi Txikiñian be hantxe dao, oinddiok bere txabola ta guzti dako. Txabolia etzan izaten karobixan gaiñian, e? 
- Ez? 
- Aurrekaldian. Eurixa edo egualdi txarra eindda be, ba sikutan, norbera... 
- A! Norbera sikutan egoteko izaten zan? 
- Norbera sikutan egoteko. Eguzkixa baldin baeuen, ba keizpetan. Karobixaren gaiñian ez, e? 
- Klaro, nik uste neben karobixaren parian, keiandako eta... 
- Ez, ez, ez. Bai, keiandako eta; sua be, karia erreten danian, sua be altu botaten dau. Erre eitten danian, ha faten da behetik gora faten da, berotuaz, berotuaz, berotuaz; karia eiñaz sua gora faten da. Eta han gaiñian ifintten badozu txabolia, ba ha [erreta dao]. Ez, ez, aurrekaldian. Eurixa eitten badau, egualdi txarra eitten baldin badau... Ni akordaitten naiz urte baten guri edurra ein oskun. 
- Edurra, e? 
- Bai, karobixa erreten gabitzela, edurra, eguraldi txarrak emun et... 
- Etzan giro izango kanpuan egoteko! 
- Ez baiña, ba, ohol batzukin ahal dan moduan ein aurrekaldeko txabolioi ta... 
Kalera errekadutara
Kortabarria Urrutia, Rosario
- Ta baserrixan, Gorordon esan dozu, Gorordo ezta? Jaixotetxian ganadu asko zekazuen? 
- Asko ez, orduan ba lau bat behi eta euren txahalak, ta ardi batzuk, ardixak, eta ardizain ta in bihar izaten geben, domeketan be ez euen libertaderik, ardizain, edo zertanbait. 
- Mezetara fango ziñain. 
- Bai, mezetara bai. 
- Hortarako baeuen libertadia. 
- Bai, mezetara bai, mezetara goizian goiz jaikitta gaiñera. 
- A, bai? 
- Bai. 
- A, gero lanak in ahal izateko? 
- Bai, goizian mezia entzun eta gero lanak. Txikittan ikasi geben guk lanian. 
- Txarririk eta eukiten zenduen? 
- Bai, txarrixa, txarri bat eukitten geben urtian, urtian bat, hiltteko. 
- Astua be etzan faltako. 
- Astua? Astua be bageukan. 
- Eta faten ziñan errekautan kalera? 
- Bai, faten nintzan. 
- Zapatuero? 
- Ba, gehixenetan, zapaturik gehixenetan. Zer saldu gutxi eukitten geben ta, zerbait saltzeko bageukan saldu eta, diru gutxi hartzen geben eta eurak aguro gastaitten gittuen ta etxera. 
- Ze eruaten zenduen, esnia? Esnia eruaten zenduen kalera? 
- Bai zera, esnia etxian jateko lain euki ezkero pozik! 
- Baiña arrautzak edo zerbait... 
- Bai, arrautzak eta gazta banaka batzuk, udan ardixakin, ardi esniakin indda eta, holaxe. 
- Eta frutarik edo kastañarik edo intxaurrik edo saltzen zeuein? 
- Gaztañia bai, intxaurrik ez, intxaurrik e, arbola gutxi geukan ta, intxaurrik ez. 
Lehengo baserrietako jatorduak
Kortabarria Urrutia, Rosario
- Eta ze eukitzen zenduen ortuan? 
- Ortuan? 
- Bai, ze ereitten zan? 
- Ortuan ba azak eta porruak eta holakotxe zer batzuk. Beste... ortuan ze gutxi eukitten geben, tomate banaka batzuk eta... baiña gutxi eukitten gittuen. 
- Ze jaten zan? 
- Ze jaten? Ba eguardixan babia, goizian saldia eta esnia, gabian be saldia eta esnia; neguan gaztaiña denporan gaztaiñak, eto gero gaiñian saldia eta sagar erriak eta holakotxiak. 
- Neguen gaztaiñak jan eta gero berakatz-aldia edo kipula-aldia? 
- Ba, bittatik bat, baten berakatza eta bestian... euena. 
- Eske entzun dot, Aixkirrin eta, gaztaiñak jan ta gero, kipula-aldia. 
- Kipula-aldia? 
- Bai. Eta bestela eguardittan eta hola, saldia hartzen eueñien, berakatz-aldia. 
- Guk ez geben hola inportantziarik eukitten, saldia beuen, berakatza beuen berakatza eta kipulia beuen kipulia ta beste gaiñerakuan porru pusketa bat igual, ta holaxe. 
- Gaztaiñiari lagunketako ezta, saldia? 
- Bai. 
Arropak eta izarak
Kortabarria Urrutia, Rosario
- Eta zenbat jente bizi ziñazien etxian? 
- Zenbat jente? Ba geu sei anai-rreba giñan, eta aitta-mak eta... 
- Eta amama edo aittitta edo ez? 
- Ez, ez neben ezagutu amamarik, aittaittarik be ez. 
- Eta gurasuak, bertakuak ziran? Aitta eta ama bertakuak ziran? Oñatiarrak bixak? 
- Aitta oñatiarra eta ama Koruetakua. 
- Orduan ama ezkondu zan hona. 
- Bai. 
- Eta erropak garbitzeko eta, zelan itten zenduen? 
- Ene! Erropak garbiketako ahal dan moduan, hola leku gutxittan egoten zan ura ta. Erateko be urriñetik, urrin oso urrin ez baiña, ekarri in bihar izaten geben. Eta han errekatxo bat pasaitten zan eta hantxe errekatxuan euen holako baiñeria moduko zer bat indda, potolo bat, eta hantxe erropak garbiketan ginttuan. 
- Errekan. 
- Bai. Erreka txikiña zan, ura "tsiiiiiiiiii" faten zan ta haxe beteta egoten zan. Hantxe. 
- Eta jaboirik edo erabiltzen zan? Jaboia edo? 
- Bai, jaboia bai. 
- Eta erropak garbittu bertan eta bertan astindu gero? 
- Bertan astinddu ta, sasixan esegi ta... 
- Sasixan? Kordelik be ez euen, erropia esegitteko? 
- Kordelik be ez euen, olabazittan ta sasixan ta holaxe. Masusta denporan, masustak zikin-ikin itten zittun atzera ta... atzera garbiketara. 
- Eta ze izaten ziran, erropak liñozkuak eta egoten ziran? Zuek bazekazuen liñozko erroparik? 
- Erropak? Erropak orduan izaten ziran ba, erropa azulak, mahunak eta, gizonendako mahunak eta. 
- Alaba: izarak eta, liñozkuak bai. 
- Izarak bai. Izarak etxian inddakuak ehunakin ta, ehuna, ehuna jakingo dozue ba zer dan. Ehunezko izarak. 
- Eta etxian egitten zan? 
- Etxian lehenaukuak egitten euen baiña guk ez geben ikasi. Gure denporan ez geben in. 
- Baiña auzuan egongo zan norbait holako lanak itten zittuna. 
- Auzuan? Ez dakit ba asko egongo zan be. 
- Alaba: sekula ez dostet entzun honeiri... 
- Ez, gutxi orduan, goruetan itten euenak be gutxi. 
- Bai? goruetan neuk be ezagutu dot. 
- Goruetan ezagutu neben neuk be bai baiña, geuk ez geben itten behintzet, liñurik ez geben ereitten. 
- Ikusita daukazu baiña liñua ereinda? 
- Liñua ba, ereitten ez neben ikusi sekula baiña, ereinddakuak jasoten eta zelaixen zabalduta eta, eukitten zittuein. 
- Eta zelakua zan liñua? 
- Liñua? Ba garixen antzekua, haundixa be garixen tamañu igualekua, ta zelaixen euki puska baten ta gero itten zittuen trangaatu, ta ez dakit ba zer esan be, egur batzuk egoten ziren hola bittartia dakueiñak eta han bittartian "tranga-ranga-ranga" hantxe. Eta gero harekin harixa egin, ta harekin erropia. 
- Ehuna egin, ehuna gero ezta, harekin? 
- Bai. 
Garia eta errotak
Kortabarria Urrutia, Rosario
- Eta hori, garixa esan dozu, garixa be eukiko zenduen. 
- Bai. 
- Eta artua. 
- Artua be bai. 
- Eta garixak ze lan eukitzen zeban? Noiz ereitten zan? Eta gero ze, ze bihar eukiten zeban? 
- Garixa ointxe da garixa ereitteko denporia, nobienbrian. Eta heldu itten zan juliuan, holaxe juliuan, inguruan. Eta orduan ebagi ta, igitixakin ebaten geben guk behintzet eta, gero makiñak jarri ziren baiña gure denporan ez euen makiñarik, igitixakin ebagi eta gero metak itten zien; metak badakitzue zer dan? Bai, metak in ta gero jo garixok eta gero garbittu ta, lana ugari eukitten euein hareik be. 
- Eta zelan joten zan garixa? 
- Garixa? Ba itten ziren hola sortak, bai? Eta haitxek ifiñi hola puxeta harrixen moduan, bai? Eta hantxen, danba, danba, hantxe. 
- Kolpeka. 
- Golpeka. 
- Hor errekatxoko baiñera horretan puxetia bazeukein? Puxetia joterik bazeukein? 
- Puxetia joteko harrixa? Bai. 
- A, ya baiñera horretan, pozu horretan bazeukatzuein hori. 
- Bai. 
- Garixa be bertan joten zeuein? 
- Ez, garixa, uretan joko geben ba garixa? Ez. 
- Garixa etxian, oholen gaiñian garixa. 
- Puxetan moduan esan dau lehen ta. 
- Alaba: puxeta harrixa modukua izaten zan, tabla bat, puxeta harrixan moduko posturan jarten zan, eta erropia moduan joten zan. 
- Eta errotia nun dakotzue Uribarrin? Errotia nun dago Uribarrin? 
- Alaba: Uribarrin ez dago errotarik. 
- Errotia? Uribarrin ez dago errotarik. 
- Nora eruaten zebein? 
- Alaba: Araotzera edo Tokillora. Ni Araotzera biaje asko indda nago errotara. Klaudion garaixen. 
- Ni denpora asko ez neben in Araotzera biajeka. Nik, e, gehixago faten nintzan Tokillora. 
- Alaba: bai, amandria faten zan Araotzera eta gero ni, ni Araotzen, zazpi urtekin eskolara Araotzera fan nintzanian, Araotzen nik parte haundixa dakot han. Elorton egon nintzan ni hiru urte. 
- Orduan eskolia kendu in euen ta, honen eskolara fateko denporan hemengo eskolia kendu in euen, gerria eta etorri zan bai eta, gerra denporan eskoliori kendu in euen. 
Baserriak gutxituz; karea
Kortabarria Urrutia, Rosario
- Eta auzua zelakua zan auzua? Asko aldatu da? Uribarri auzua asko aldatu da? 
- Uribarri auzua? Ba etxiak hustu in dira bastante, harrezkero, ointxe lakotxia auzua. Etxiak eta, etxietan jente gehixago baiña etxe hutsak oin gehixago orduan baiño; ordutik jausittako etxiak be badagoz, Erostegi Haundixa bat, [...] Etxebarri beste bat, Soraluze beste bat. 
- Alaba: etxian egon itten zan jentia, eta oin, ba, danak kanpora faten dira ta, aitton-monak bakarrik etxian. 
- Aittak baserrixan biharra itten zeban? 
- Bai, bai, baserrixan, gure aitta sekula ez zan ibilli beste lekutan lanian. Baserrixan. 
- Eta ze itten zeban aittak kanpuan biharra eta amak etxekua? 
- Amak kanpuan askotan, amak aitten ondorian basuan ta soruan ta, danian. Geu be bai, harein ondorien. 
- Esan dozu sei anai-rreba ziñaziela, ezta? Zeu gaztena? 
- Ez, ni erdikua, ni hirugarrena. Bi zaharrauak eta hiru gaztiauak. 
- Zela ziñain, zenbat mutil eta zenbat neska? 
- Lau neska eta bi mutil. 
- Orduan umetatik gurasuei lagundu bihar biharrian, ezta? 
- Bai. 
- Ta basuan ta ze lan, ze bihar itten zenduen? 
- Basuan, ba, egurrak ebagi eta ekarri ta pillatu ta holakotxiak. 
- Alaba: idak ebagi ta. 
- Bai, idak ebagi ta. 
- Alaba: otak be bai, karobixa erreteko ta. 
- Baitta, karobixa erreteko otak ebagi ta. 
- Bai? Bazeukatzuein karobixa? Karobixa etxe onduan zeukatzuein? 
- Bai, etxe onduan geukan. 
- Alaba: neu be ibillitta nao karobixa erreten. 
- Eta zelan itten zan karia? 
- Karobixa erreten? Lan asko. Itten zan harrixa ekarri eta harrixakin kargau, karobixa kargaitten be ez eben edozeiñek kargaitten karobixa, e? Gure aittak bai, gure aittak karobi asko kargau eben, etxian be bai eta etxetik kanpo be bai. Hari arkua hartu bihar izaten xakuan, gero bete harrixakin, eta gero sua emun eta ha harrixa karia in arte segiru emuten jardun bihar, gau ta egun. Zortzi bat egun bihar izaten zien karobixa erreten eta ha erreteko otak ebagi ta, pillatu ta, karriu ta, in bihar izaten zien. 
- Eta gero zertarako erabiltzen zan karia? 
- Karia? Karia gauza askotarako, etxia zuriketako be bai, morterua eitteko be bai, oin porlana moduan orduan kariaz itten zien eta holaxe gauza askotarako. 
- Sororako be bai, ezta? 
- Sororako be bai, soruan zabaldu be. 
- Eta arrautzak gordeteko itten zeuein karia-etxadia, arrautzak gordeteko? 
- Arrautzak? Baitta, arrautzak gordeteko be bai. Arrautzak be gorde izan gittuan. 
- Letxadia indda, ezta? 
- Letxadia in ta letxadatan sartuta. 
- Hantxe. 
- Zenbat aldiz itten zeuein karobixa urtian? 
- Karobixa? Ba urtian hiru bat aldiz edo holaxe. 
- Hiru? 
- Bai. Beti igual ez, e? Batzuetan gehitxuao, beste batzutan gutxitxuau, ahal gebenian ahal geben beste. 
- Eta ikatzik eitten zan inguruetan? 
- Ikatzak? Geuk ez geben sekula be in ikatzik. Hor Olabarrin egon nintzan lekuan bai, han itten zittuein ikatzak. 
Lehengo etxe zaharretako tresneriak
Kortabarria Urrutia, Rosario
- Eta zelakua zan zu umia ziñanian zeure baserrixa, baserrixa zelakua zan? 
- Gure baserrixa? Neu jaixo nintzana? Ba, baserri zahar-ahar bat da hori. Zahar bat, oin arreglauta dakuei, etxia ederra indda dakuei baiña, orduan etxe zahar bat. 
- Eta zelan zeuan, sukaldia eta zelakuak ziran? 
- Sukaldia? Ba, sukaldia bastante ona euen, harlosia sukaldian, soruan harri-osia, harri-osa onak gaiñera egozen, Mikelete Etxe ondotik eta ekarrittako harrixak ziela esaten euen, bai. 
- Eta sua? 
- Sua, beheko sua. 
- Ekonomikarik ez? 
- Ez, ez ekonomikia ez, ekonomikia gero ifiñi zan. Honeik onddiok barrixak dira ekonomikok eta. 
- Ni neuk betik ezagutu izan dot. 
- Bai, zuk ezagutuko zeben baiña guk ez. 
- Eta beheko sua ze zegoen, txoko baten, ezkiñan? 
- Bai, batzuk erdixan be bai, batzuk erdixan eukitten euein, sukaldian erdixan sua. 
- Bai, hori be entzunda nekan. Sukalde erdixan sua batzutan. 
- Nik ikusitta dakot hori, baiña Euskal Herrittik kanpo. Burgosen eta hola. 
- Ba lehenago, ni akordaitten naiz Antzuelasen be euki euen sua erdixan dala. 
- Joño, han Aurreko Mendixen, e? 
- Bai, Antzuelas jakingo dozu, ba, nun dauen? 
- Bai, bai. 
- Antzuelas etxietan edo Antzuelan? 
- Antzuelasen, Antzuelasen. 
- Idiazabaldik gora fanda. 
- Bai. 
- Eta gero kuartuak eta? 
- Ba kuartuak eta be ahal dan modukuak. 
- Eta ohiak? 
- Ohiak be bai, ohiak oingo antzerakuak, oin beste lujokin ez baiña ohiak be, ba, ohiak. 
- Koltxoia eta zelakua izaten zan? Ardi laniakin, edo? 
- Bai, ardi uliakin inddakuak koltxoiak. 
- Eta jergoiak? Jergoiak muelliakin, ezta? Holakotxe muelliakin. 
- Alaba: azpixan arto-askalakin [...] indda. 
- Baiña artian be gustora faten giñan ohera, gustora faten giñan artian be. 
- Kantsauta. 
- Bai horixe. 
- Eta izarak liñozkuak esan dogu lehen, izaten ziran. 
- Izarak ehunezkuak. 
- Ehunezkuak. Eta ze izaten ziran, gogorrak ezta? 
- Haik bakarrik be horrenbaten egoten zien zutik. 
- Nik probauta dakot liñozko izarak eta dira, humedadia edo, oso gogorrak, ez dira nere gustokuak. 
- Bai, gogorrak. Gustokuakin [...] egoteko, haik gogorrak ziran ta. Haik hola indda hazka itten euein. 
- Eurak hazka in, ezta? Eta orduan ez zan gaur egunian beste erropa eta halakuak. 
- Ez, ez, orduan ez euen horrenbeste erroparik, orduan dauena jantzi eta biaje, ez zan egoten pentsaitten ze jantziko ete doten. 
- Dauena. Eta oiñetakuak? 
- Oiñetakuak, abarkak, eta astegunetan alpargatak, eta domeketan be bai alpargatak, eta zapatak entierruetarako ta, holakoxetan bakarrik. Korpus Egunerako ta. 
- Kalera fateko. 
- Bai. 
Gaztak egin eta saldu
Kortabarria Urrutia, Rosario
- Eta lehen esan dozu ardizain eta egon bihar izan ziñaziela, mendixan? 
- Ez, etxe inguruan, gu etxe inguruan. Mendira be fan bihar zanian mutikuak faten ziren, mutikuok edo, aitta edo faten zan. Gu etxe inguruan. 
- Zenbateko artaldia? 
- Artaldia? Haundixa, artaldia esaten dozu, ezta? Ba berrogei bat edo, berrogeta hamar edo; ez behintzet hola ehundaka ta ardixak eta, ez. Baiña oso gutxi be ez gittun eukitten, oin gutxiago eukitten dou. 
- Biharrik be ez hainbeste oin. 
- Ez, biharrik be ez. Orduan baiño zainketako lekuak eta hobeto ifiñitta dakou oin, zerradurak eta formal ifiñitta, baiña orduan baiño ardi gutxiao dakou oin. 
- Ta esan dozu lehen gaztaia be itten zenduela, ezta?. 
- Baitta gaztaia be. 
- Zeiñek itten zeban, amak? 
- Gaztaia? Bai, jeneralian amak itten eben, aittak be bai batzuetan. 
- Eta zelan, zelan eitten zeban? 
- Gaztaia? Ba ointxe itten dan letxe: gatzeixa emun esniari, gogorketan zanian batiu dana, eta gero hola eskuakin batu mamiñori eta gero bota gaztanontzira, eta estutu fuerte, eta etara eragin dakon gazurok eta gaztaia. 
- Gero prentsan ifintten zeuen? 
- Ez, prentsarik ez geukan guk, guk eskuaz zertuta bakarrik itten geben. Baiña eskuakin be ondo estuketan da, haxe denpora gehixao ta danak bihar baiña. Gero keia emun ta. 
- Nik mutikotan eukitten neben, mutikotan nere lana izaten zan pago abar berdiak keia itteko ekarri. 
- Keia itteko, keia itteko ekarri bihar. 
- Holakotxe aixkoratxua izten nostain, "Aiba mutikua, ekarri egurra keia itteko". 
- Pago zezpalak eta izaten zien onenak, gaztaiñazkuak kee baltzaua botaten euela ta, haik kolore txarra emuten otsailla ta, pagua ekarten ibiltten giñan gu be. 
- Alaba: arto kaskarak eta. 
- Bai. 
Azoka kontuak
Kortabarria Urrutia, Rosario
- Eta gero saldu kalera gaztaiak? 
- Bai. 
- Plazan egoten ziñazien edo bezeruak eukitzen zenduezen? 
- Bezeruak be eukitten gittuan baiña plazan be saltzen gittuan. 
- Ta zein faten zan, kalera saltzera? 
- Neu be bai. 
- Zu be bai. Eta plazan puestua pagau itten zan? 
- Bai, gizon bat ibiltten zan batzen, plazan egotiena baiña huskerixia pagaitten zan. 
- Ta plazan jente asko egoten zan saltzen? 
- Bai, bastante jente egoten zan, bai. 
- Ze egoten zien, herriko baserrittarrak bakarrik ala beste herri batzutakuak be bai? 
- Beste herri batzuetakuak be etorten zien batzuk, Mondrauetik eta hor zeetik be bai, kiputz aldetik sagarra saltzera eta asko etorten zien. 
- Legazpittik eta? 
- Bai, sagarra saltzera eta asko etorten zien, Aztiri eta horreittatik, alde horreittatik. 
- Ta erosten jente asko? 
- Erosten be ba bastante jente, erosten be. Orduen be jentia, jente asko bizi zan, e? Eta batzun batzuk fan bihar plazara edo nunbaittera. 
Joskin ikasten etxean
Madina Anduaga, Baxili
- Orduan, eskolan gauza asko ikasi zendun zuk? Argixa ziñan. 
- Nik gauza asko eta gehixago ikasteko goguakin egoten nintzan betik, eskolan oso... Eta gero josten, amak neri -berak goruetan itten eben, baiña-amak neri bastidoria erosi nostan, bordaitten itteko. Ez nostan erosi goroik, nik goruetan ez neben ikasi, baiña amak karretako harixa, [...] harixa itten eben. Etxian liñua batzen geben lehenao, ta haren pasadizua be luzia zan, ene! Hango harikaria eta hango eztakit nor ta badakit... zenbat traste! 
- Etxian ereitten zenduen liñua? 
- Bai, bai, hemen ereitten geben linua. 
- Zelakua izaten zan liñua? 
- Ene! Liñua? Ba gero hola gauza bateaz tranga, hor, bakaillaua ebateko ibiltten daue ba dendatan? Antzerako gauza bat zan, haundixaua, ba hola horrekin itten zeben bigundu. Ta gero bestia [arrastillua] , harekin azala kendu. 
Nik goguan dakot horrek eukan prozeso bat, billurgarrixa, baiña gure amak, bueno, hanka bat itten xako, piezia, piezak dako amak hola einddakuak piezak; eta bat dako latzaua, hori [karraskia] esaten xako hori [gaiñekua]. 
Bueno, baiña hori be akaso mahai gaiñetan ipintteko ta... Bihar bada aprezio ona euko leke, eta gero bestiak, ba leunaguak, eta gero ba ezkondu bihar dian danairi dozenaerdiña halako izara, amak berak jositta ezkiña guztiok eta bueno, bueno. 
- Ehuna-ta bertan itten zeuein? 
- Eta gero, klaro, orduan be baeozen telak erosteko, baiña arriuak eta be gero gaiñera orduan burdixan ta eruanda, danen aurrekaldian atara bihar ta, eztakitzu? Honenbeste izara ta hainbeste ez dakit zer ta hainbeste badakit nor ta horrek eruaten eben, ba, gauzak ondo indda eruatia, momentu hartan. Nahiz ta gero izan ez hain inportantia, horreikin lo ittia, nik eztot behintzet holakuakin lo itten, ez, ez, ez... 
- Nik behin probau dot, eta... 
- Zenbat eta kaskalauan gurao dot, zeatik mantatxo bat be badakot bihar dotenian ifintteko, ezta? Orduan, ba, ohia puxkatxo bat berotu eta gero mantia kentzen xatzu eta sartzen naiz ogera eta ederki asko egoten naiz. Ederki asko. 
- Horreik ze zian, lakarrak ezta? Gogorrak. 
- Gogorrak horreik, bai, baiña bestiak amak indda dakonak, horreik bigunak dia, horreik dia bigunak, eta asko repartiu eben amak berak, hola inddako izara horreik, asko, zera, baikotzari emuten eben dozenaerdi halako, gero dozenaerdixen lekuan ba bost haundixauak, baiña allau ezindda zerik ez, ondo manejaitteko, haundixauak itten ittuan, eta halaxe ba. Ze ingo dozu, ba? 
- Ta liñuan loria ze izaten zan, urdiña edo? 
- Bueno, liñua da hola, haritxo baten modukua, berdia izatia, hola behetik dator, haritxo baten modukua da, eta gero hori, ba, [arrastilluak] hori azala kentzen xao horri. Eta gero beraketan euki eztakit nun, pozuren baten beraketan, nere anaiak eruaten euen. Horrek dakon lana iñork ez leke hartuko gaur ezta, ezta... ezeatik be ez! 
- Gaur dana makiñiakin ta... 
- Eta gero, gaiñera, orduan dana atxurrakin asko lan gehixao itten zan, eta gu pioneruak giñan zerbait urteten ebenian barrixa, segidan erosten euen, segidan erosten geben sororako onena, ezta? Baiña artian be, ba, artian be lana in bihar. 
Soroko lanak
Madina Anduaga, Baxili
- Gero baten erein geben erromalatxa hazixa, hemen Txopeko parian, hor Zabandon edo horreik erromalatxakin, horreik holako gauzakin lana, horreik karrerakuak zien, Basilio eta horreik, eta erromalatxa hazixa izugarrixa in xakun, garbantzua lakotxe alia, ederra; hurringo urtien erein euein lau aldiz gehixao, baiña tokau zan sakua [...] pixaittia, eskerrak horri, bestela, bueno, bueltaka hari hazixa kentzeia izaten zan zailla, oso zailla, erremolatxa hazixa da gogaikarri parebaia. 
- Zer gehixao eukitzen zenduen, zer gehixao ereitten zenduen? 
- Arbixak, arbixak be bai, hori be nehikua gogaikarrixa zan, ereitten zeben, leheningo potoluen bastante, gero batzuk atara, gero lau itxi, lau, gero bi itxi, azkenian bi itxitta. 
- Baiña hazittarako. 
- Arbixa gero jateko, arbi-ndo, bai, baiña arbi-ndo batzuk itten zien, hau baiño arbi-ndo haundixauak, bueno, ikaragarrixak itten zien, ikaragarrixak. Eta, ba, horreik danok baikotza bere epokatan: udabarrixan artua ereitten zan, San Isidro inguruan, eta gero artuak be, hemen artua itten zan izugarrixa, onak itten zien artuak, arto klase ona geukan, biribilla, halako artorik sekula ez jakon amari gustaitten artorik kanbixaitterik, oso klase ona. Oin arto luze batzuk ikusten dittut, luze-uziak arta-liak, eta neri eskaxak pentsaitten xat horreik. 
- Nik ez dakit onak edo txarrak dien, baiña hemenguak ez dira. Hemengua borobilla da. 
- Bai, hobia da, horreik Ameriketan be holakuak... Klaro, beste gauza bat be pasaitten da: Ameriketan botaten xaue zurittu arte zeori, hautsori, hona bialketan daue eta gero "label" hemen. Horrenbeste engaiñau bihar gaue horreatio, "vamos, vamos". 
Laborantzan; ongarriak
Madina Anduaga, Baxili
- Lehen zer erabiltzen zan lurra ontzeko? 
- Hori bolda haundi bat, galanta, eta harekin lur danak zertu, gero atxurtu, bueno, zenbat lan emuten daben lurrak. 
- Eta abonuak? 
- Eta gero zihar-eharrik eta, nere amak zihar-eharrei eta zer gorrotua, baiña haundixa, eta jakiña, horreik zihar-eharrak eta danak hola garbi eukittia, ba, ez zan izaten erreza. Garittan, berriz, urteten euen kardotxuak eta bestetxuak eta hasten ziñan eta harik eta garixak ebagi arte han zeukan tareia, ha betik garbi ebalteko, garixa garbi, eta behin goguan dakot, itten eben eurixa edo lanbro antza edo, eta hurringo eguzkixa berua, eta garixak batzuk lotu barik, erne soruan dana, gari pillak soruan erne. 
- Haik ez daue urun asko emungo ya. 
- Gari-rte haundixa zan ta artian nehiko gari euki geben, baiña soruan jausi zan mordua, ta gero ha etaraten ta jentia atxurrakin, in ebenak hak irabazi eben, atxurrakin hobeto kentzen zan, bai, baiña ataraten, ba, ezin zan burutu. 
- Eta ze abonu klase ebalten zeuein? Soruetan ze abonu klase, sits edo karia edo ze botaten zotsain? 
- Ez dakit ba, bueno, abonua ba sitsa, eta guk Aloñatik be ekarten geben, etxabolak geuken hor ta ardi sitsa, hori ona izaten zan, garbixa eta ona, gari artian ta hola pittin bat botateko, baiña leku batzutan bapebe ezin bota izaten geben bestela haundixegixa hasten zan ta, haundixegixa, [...] haundixegixa. 
- Karerik edo? 
- Karia be, azkenengua karobi bat akordaitten naiz erreten, argixa bertan ifiñitta ibilli giñan karobixa erreten. Hor goikuak Urzelaikuak be lagundu oskuein, gero geuk eurari be bai, haik be baeukein karobixa, hor dago goiko zerien, oin dago ganaun eta zerbait jausi ez daixen beteta edo zerbaitzuk botata dago barrura, ezta? Ez daixen han supittuan sartu. Baiña ha karobixa erreten tremendak in leheningo harako zerok [...] , batu ezindda, otok ta abarrok eta danak erreten euen, eta gero berriz hiru-au egunian han hari sartu ta sartu gau ta egun, sorua gertateko usaitten geben guk hori, sorua gertateko, eta gero etxia zuriketako... 
- Hau ez da letxadia. 
- Hau pintturia da, hau pintturia da, bai, in oskun hemen igeltseruak, hil zan gaiñera bera, ha ze penia itxi nostan Bixente Bizkaino, hori kaleko igeltserua zan. Bueno, harek ze lan in oskun guri! Ta pinttauta be orduantxe ifiñi zan hau pinttauta, eta ittoia be pinttauta handikaldia. 
- Ittoia be? 
- Lehenaoko ganauen ittoia be dana pinttau eben, ta zorua dana barrixa bota. Ona euen, baiña artian be barrixa bota. 
- Ittoientzako karia ez da hoba? Karia ez da hobia ittoian? 
- Bai, baiña pinttoriakin in euen, pinttoriakin in euen. Eta betik, hobeto geratu zan hala, lehenago ganauak eukittako lekua. 
Ardi gutxi eta ganadurik ez jada
Madina Anduaga, Baxili
- Oin bapebe ganaurik badakotzue? 
- Bakarra. 
- Etxerako esnia? 
- Behi bat dakogu. Ez, ez dogu sekula jaizten. Ez dogu bapebe jaizten, "por libre" hor ibiltten da. Esnia bere txahalak eraten xao, txahala euki ebenian, baiña oin ez dako txahalik eta behixa galanta hor dago, ha ze txuletak euko dittun! 
Ha ze txuletak! 
- Lehenau ganau asko zekazuen? 
- Dozena bat inguru. 
- A, esan dozu, bai, eta ardixak? 
- Ardixak be lehenago larogei edo larogeittik gora, baiña oin berrogei bat billots edo ardi edo hola badagoz. Gehittu itten dia, bi billots itten dittue ta kendu itten dittue baiña atzera be gehittu, baiña ardixak oso gutxi balixo dau saltzeko, oso gutxi. 
- Esan dozu lehen Aloñan etxabolia zekazuela. 
- Bai, bai, hori lehenago pastoria faten zan hemendik hara eta han jaitzitta ekarten eben. 
- Baiña pastoria ze, etxekua edo? 
- Bai, etxekua. 
- Zure anaia? 
- Bai, baiña oin dakogu ba ifiñitta bestela etxabolia, berogarrixakin eta danakin, beheko sua. 
- Alaba: Gomistegi onduan. 
- Aloña entradan bertan. 
- Zer dakotzue, refujixo modura edo, txale edo? 
- Alaba: Bai, etxabola, egoteko moduan, soziedade modura edo hola, bai. 
- Haundixa da, etxabola luzia da, ta ondo ifiñitta dakoi, bai, ni ez naiz fan aspaldixan, gero gaiñera Oñatiko Gorgomendin mezia emun bihar ebela ta abaria be, zera, beheko zulora jausi zan han, ta nere artian, ba, ez dago hor, horreik leku seguruak. 
- Ze abare jausi zan? 
- Abaria? Zein zan, obispua edo zein zan? 
- Alaba: Ez dakit, ni ez naiz akordaitten, ama, historixa hori. 
- Baiña noizko kontua da? 
- Alaba: Hutsik euenian, igual? Oin dala 50 urteko kontua. 
- Ez, ez, urte gutxi da hori pasau zala. 
- Alaba: Eta nora jausi zan, ba? 
- Ba jausi zan Gomistegi baiño gorago dauen zulo batera, ta han modu askotakuak dagoz zuluak, holako gainbehera batera, baiña beste bat dago han, Gomistegikuak baten oillua eta bestian txarrixa. 
- Leze-ulua? 
- Ez, potolo haundi bat. Ta hara sartu kotxia, itxuria pasau xakon. Eta hori dana oinddiok ez da urte asko, ez da urte asko, ez. 
Banastaginen ur putzuak
Jauregialtzo Arriaran, Migel
- Errekaldeko errekiakin akordaitten zara? 
- Baitta, ba horixe, ba holaxe, holaxe, holaxe estilo hortaraxe. 
- Errekaldeko errekia? Gure aitta zana, banastagiña zan ha, ta banastak kontserbaitteko materiala euki bihar izaten xuein egur potzuak, egur potzuak, eta egurra ekarten xuein urte danerako, ta urte danerako izaten zuan ba hamar bat tonelada edo hola; ta horreik egur horreik kontserbaitteko, egurrak pozuan urakin egoten txiuzan, hemen Mendiko Kalian zauzaken danak banastagiñak, hau erreka ezkiñiau, hemen Txapelen etxia zuan atzenengua, Txapelen etxetik Ultzegiñenen etxe arte bixan bittartian, egur pozuak onak indda, e? Piszinak izango bazien moduko urak, pozuak, enda ba zortzi lagun pozutatik egoten zuan ur pillia. Han Mediko Presa aldetik ekarritta ura. Ta hortxe kontserbaitten txuzan egurrak. Neguan ekarri hointxe garai hontan ekarri bai egurrak, enda sartzen txiuzan udabarrixan, febrero-arzo inguruan sartzen txuzan pozuan egurrak eta gero udan bihar zanian, hareik ez xuzan egoten zera, ta hareik egoten txiuzan bigun-igunak egurrak, lana itteko. 
- Ur pozuok eukitten zittuein errekatik kanpo? 
- Errekatik kanpora baiña pozua indda benetakua, e? Gure pozuak euko xuan ba, edozein modutan be, hogei bat metro kuadrauak bai ura. 
- Formala. 
- Formala, pozu formala, piszinatxo bat. 
- Eta behera? 
- Ta behera ba bi metro pasa. 
- Akzidenterik ez zan egoten? 
- Alanbriakin zarrauta egoten txiuzan, alanbriakin zarrauta. Eta ezkiñatik mendittarren sendia egoten zuan hala be, pasua, pasua egoten zuan, mutikuak be bai, mutikuak hor sarri, gure aittak eta hor kanpuan lana itten xuaiñian, banasta fan zera eta pozura jausitta pozutik urten ezindda sarri etaraten txuain. Hola ittotakorik eta holakorik ez. 
Eskolatik soldadutzaraino
Jauregialtzo Arriaran, Migel
- Baiña eskolara be fango ziñain egunen baten, ezta? 
- Eskolara gu fan gitzuan, nere anaia, gure anaia ezagutu zeuein Martin? 
- Bai horixe. Badaku haren grabaziñuak. 
- Gure Martin ni baiño hiru urte zaharraua zuan, enda lehenengo Hospittalian batera ibilli gintzuan, ta Hospittalian ni hasi nintzanian ha Santa Mariñarako, Morenoana pasau zuan. 
- Santa Mariñara? 
- Santa Mariñara, bai. Nazionalak xauzaken hor eskolak, Pipoxo eta Moreno, eta erdixan xauan musikako txarangia, Santa Mariñan, oin eskolai dirazen leku horretan. Enda han gure Martin han ze in zanian, agustiñuak, hemen honeik Benediktenetako mojak xauzaken hemen San Anton kalian xazaken, eta San Anton kaletik fan ziranian ha barrixa indda hara, horra etorri txiuzan agustiñuak, eta agustiñuak ifiñi xuein eskolak. Eta gu orduentxe hasi gintzuan agustiñuakin eskolan. 
- Milagrosenetik, edo Hospittaletik pasau ziñain agustiñotara? 
- Hospittaletik zera, bai, ta anaia Santa Mariñatik, baiña ni ez nintzuan ibilli anaiaz zerian, nazionalian ni ez nintzuan ibilli. Ta hortxe in nuan nik hiru bat urte eskolan eta gero handik fan nintzuan kriau Garagaltzara. Gure anaia hamaika urte orduko, agustiñotan hiru urte in bai, eta hiru urtetan leheninguan ta bigarrenian ta hirugarrenian hiru diploma etara txuan, enda eskolarako halako gogua, ta halako zera bai eta gure aittak eta dirurik ez xakuein, eta lanerako, lana in bihar ta guk mutikuok aittari eta amari lagunketan ibiltten gintzuan, banastagiñan, eta eskolia alde batera, eta ni fan nintzuan kriau hamabi urtekin Garagaltza Haundira, eta Garagaltza Haundixan egon nintzuan harik eta treintaiseisera arte egon nintzuan. Trentaiseisian gerria hasi ebenian fan nintzuan Altunenera, mutikuak bizittuein, ta Altunanak hemen bizi txiuzan, Mendiko kalian, ta nere ondorian etorri txiuzan eta fan nintzuan Altunenera lanera. 
- Zubillagara? 
- Zubillagara, bizikletan, e? Faten nintzuan, egunian 16 kilometro, enda zela tijeria estanpaittera horra, zela hasi zian forjan, ni forjan hasi nintzuan. Eta nik soldau fatera orduko, 21 urtekin fatera orduko, 16 urtekin hasi bai eta forjarixa nintzuan. Forjan han Altunanian forja ze itten eben lana itten eben danak manejaitten nitxuan nik 21 urtekin. Ta soldau hiru urtian soldautzan, ta guk han ondo irabazten giñuan Altunenian, destajuan itten giñuan ta, lana ondo manejaitten giñuan. 
Sarramendin jaioa
Kortabarria Agirre, Jose Mari
- Eta lehen komentatzen ibili zarie, Sarramendi baserrixan? 
- Bai, bai, han bizi izan nintzan harik eta soldautzaia pasau arte, gero fan nintzan, gerria tokau zan eta ba gu fan giñan ba gazterik, 18 urtekin zera, "a Guadalajara", eta han pasau geben gero etorri giñan hiru urte ta erdi pasau, etxian pasau urte bat, gero Garagaltzan beste urte bete ya mobilizau in giñuan hau "Guerra Europea" zalako, eta gero ha akabo zanian ba fabrikara etorri nintzan ta, ba handik hille batzutara edo hillebetera edo, bai, eta harrezkio fabrikan ibilli beste 40 urte eta hementxe hola, oin hementxe. Azkeningo urtia [...] lanik in barik. 
Sarramendi eskola
Kortabarria Agirre, Jose Mari
- Eta umetan Sarramendin... bueno, zenbat anai-rreba zarie? 
- Gu lau, bat hil zan, gaztiena, eta beste hiru anae, bat Errekalden bizi da, bestia zerian, hor Sta. Mariña ondoko zer baten, zela esaten xako horri? Gregorio bizi dana zela da? Hantxe, zerien, Abenidako atzekaldian. Eta neu hiru anae, oin hiru anae bizi gara, bata neu zaharrena 90 urte, bestiak Bittorianok eukiko (di) ttu 87 eukiko (di) ttu marzuan eta Gregorio ha Bittorixan klinikan dau, harek dako ba 82tik hirura, eta... 
- Eta umetan baserrixan lan in biharko zenduen, ezta? 
- Bai, ba guk eskolan, hor gure auzua izan zan bastante oso gizon, famelixia ondo arreglau ziran alkarreaz ta han ez euen eskolarik eta ez euen eta geure etxian egoten zan leheningo eskola holako, holako apartamentutxo baten eta hantxe egon zan eskolia. Ta gero auzuak iñeben eskolia iñeben, hola edifiziotxo bat, ba politta, etxe politta, ta gero aintamientuak lagundu osten zeozer eta in ziran ba 12-4 etxien artian eskolia iñeuen ta gero ekarri euen maistrua hara, eta maistruak egoten zan astian edo hillian behin etxe baten, ha eskolatik faten zan etxietara, lo ta in eta jan ta ittera, eta han ikasi geben eta bastante ondo ikasi geben gaiñera, ta maixuak bastante ondo lagundu oskun eta etorten ziren bastante gaiñera, hemen Torre Etxebarrikuak eta Errekaldekuak faten ziren hortik hara, e? 
- Lizargaratera? 
- Eskola haretara, bai. 
- Eskolia Lizargaraten egon zan? 
- Ez, Lizargarate baño beherao, Sarramendittik aurrera fanda, hola etxe txikitxo bat, oso, barri-arrixa in zan, eta gero ba kitto, hantxe itten geben gure bizimoduori. 
- Zein zan maistrua? 
- Zela esango dotsut ba nik izena, lehenao fraide egondako bat zan, "Lomi" izango zan, haren izena ez esan, Lomi, Lomi, bai Lomi, ha Gregorio edo eztakit zela zan, Lomi. Eta gero ha fan zanian egon zan beste bat Bergarakua egon zan, hola ha bebeste puxkatxo baten ta gero egon zan Olabarretako bat, ha be fraidietatik urten dakua eta hola, gero hor akabo zan zeori eskoliori. Eta han baiña gu eskola hartan ibilli giñan 30 lagun edo gehixau ibiltten giñan. 
Arabara garia ebakitzera
Kortabarria Agirre, Jose Mari
- Hara fan bai eta esaten euen San Juan Artixan euskeraz azkenengo hantxe akabaitten zala, euskeria akabaitten zala San Juan Artixan, handik Araban, Araban danak erderaz, ta hemengo jentia be han Arabara fanda, han lana itten euenian zeozer, gutxi edo asko entendiu edo hau edo, pittin bat nahasketan ziran, baiña hemen orduan erderaz ba inportantia izaten zan, hola norabait urten bihar izan ezkero edo badakitzu, lehen esan doguna, euskeria San Juan Artixan azkena. 
- Eta esan dozu segia bixkarrian hartuta faten zirala? 
- Bai, bai. 
- Gari ebatera edo...? 
- Gari ebatera eto bear ebatera eto, Arabara. Araba zan aberatsa orduan, hemengo aldian terreno haundixak egozen, eta orduan itten zan ba dana eskuz, ez euen makiñarik, eta faten zan hemengo jentia faten zan Arabara. 
Hemen orduan fabrikarik be ez euan, eta orduan hemen mutillak eta bueno, neskak faten ziran kriada, eta kriada egoten ziren 50 baiño gehixao eta Oñatin egon ziren etxe baikontzendako danak, eta mutillak ikazkin, eta hemen denpora baten trenbidiak itten hasi zirenian horreik ferrokarrillok eta, hemengo mutillak hil ziren, hil edo, hil ziren hemengo mutillak akzidentietan ta, baiña holaxe bizi zan, bizimodua holaxe zan orduan. 
- Zeuri tokau xatzun Arabara faterik? 
- Ez, ez, guri ez, gu ya... 
- Zuek eskolan ikasi zenduen erderaz ez? 
- Guri eskolan maixuak irakutsi oskun eta ba... 
- Baiña, Arabara faten ziranok, zu baiño zaharrauak? 
- Bai, nere aitta ta aittajunak eta... aitta be etzan fan, aitta be hemen jirau zan hor Mondrau aldian eta hor jirau zan baiña, bestela aittajuna bai, aittajunaren denporan faten ziran, haik kuadrillia faten zirala, eta eukitten euela hola eurak, jakiñeko herri baten ba hemengotxiak, hemengotxe Aurreko Mendikuak edo. Eta beste batzutan Araozkuak edo, hola herrittara ba ya izanda edo, hola auzo jakiñetara, iezko lekura aurten be eta hurrengo urterako be ya itxitta lekua. 
- Leku berdiñera, ezta? 
- Bai. Ba guk hor, gazterixia, hola fan zan. Eta ikasi ba han eskolan, ba bastante, ba nik ordukua ikasi nebena ba, bentzet hola ze esango dotsut ba nik, aritmetikia eta kontuak eta "regla de tres" ta, hola pittin bat bastante manejau geben. Gramatikia be pittin bat bai eta hortik aurrera ba eskribitten ta. 
- Eta zuek kastigorik jasoten zeuein erderaz ittiatik? 
- Ez. 
- Erderaz... euskeraz ittiatik! 
- Euskeraz ittiatik, hori be bazittuan gero, izan zuan hori euskeraz ittiatik kastigau euena, e? Denpora baten. 
- Baiña zueri ez. 
- Gu ez, ez, ez. Guk han maixuakin erderaz ta manejau be bastante manejau geben erderaz ikastiori ta. Eta gero hortik aurrera ba, geuk entenditteko lein ikasi geben guk han. 
Saltzera Bergara eta Zumarragara
Kortabarria Agirre, Jose Mari
- Zu umia ziñanian, ganaduak eta bazekazuezen, esan dozu ittulan lan egitten... 
- Bai, gurian egoten ziren ba bost bat behi, ta bi idi ta txahalak lau edo bost bat txahal eta larogei bat ardi eta hiru-au bat bihor, astua, ba bastante. 
- Txarrixa be bai ekiko zenduen, ez? 
- Txarrixak bi behintzet bai eta hola izaten zan lehen bizimodu hori, hola izaten zan. 
- Ta zein ibiltzen zan artzain? 
- Artzain ni ez naiz sekula ibilli, bueno han etxe inguruan zala mutikotan bai baiña bestela etorten ziran neguan hona behera, zera Berotegi, Berotegiko zera, hor etxe huts zahar bat euan han, eta hortxe egoten ziren bi hillabetian eta gero atzera gora, gero handik faten zan Arrolamendi aldera eta han esnia eta [...] , hara illunkaran fan eta erosi edo hango zerok, esniok kendu ta hurringo egunian mendixan ibiltten ziran, libre ibiltten ziran. 
- Orduan gaztaia be ingo zeuein. 
- Bai, bai, gaztaia bai, gaztaia gero ba haik pillatxua itten zanian astokada bat hartu eta Bergarara. 
- Bergarara? Zeatik ez Oñatira? 
- Oñatin baiño zer gehixau euelako han, hemen Oñatin pastore asko euen eta Bergaran gutxiao eta Bergaran saldu itten ziren samurrao, samurrao ba, gurian esaten euen moduan jakinddako klientiak egoten ziren, eukiko zittuein 20, 30 edo 40 gaztae ta gehixenak hango dendarixak eta erueten euen, batak hartuko otsan hamar eta bestiak zortzi eta bestiak... , holaxe. 
- Eta hori, Aurreko Mendittarrak danak Bergara aldera joeria? 
- Bai, askok behintzet bai eta beste batzuk baitta lehenao baitta, Zumarragara faten ziren. Zumarragara hortik billotsakin ta hola. 
- Bai, han Legazpiko kurtzia be bertantxe dago. 
- Bai, bai, Zumarragara bai, nere andrien etxekotako mutilla Zumarragara fan zan zerakin, hor Azkazubikua, fan zan Zumarragara billotzakin udabarrixan eta bueltan etorrela edurrak hil eben, itto, hil in eben, hil zan. 
- Hotzak? 
- Hotzak. Edur bisutsakin itto, itto in eben ha. Bai eta... 
- Ze edadekin hori? 
- 18 urtekin. Eta abrillian. 
- Udabarrixan, e! 
- Bai, bai, udabarrixan. Hara billotzak eruatera abrillian hil zan ha. 
- Eta zuek errekauak ittera ta, kalera etorten ziñain? 
- Bai, bai, kalera, kalera, Bergara urriñago geraketan da; astuan, hartu astua ta ba kalera, eta bestela ba hamabostian behin edo, bai, hamabostian behin, hartu astua eta garixa ixotera zera, Errotabarrira, eta artua ixotera Liñazibarera, hor be ixoten euen baiña gari edo Liñazibaren arto uruna itten euen asko hobia, hori harrixen asuntuatik izan bihar dau, Liñazibaren itten euen hobia artua; eta garixa hemen hobia eta holaxe, betik holaxe in dogu, hartu astua ta aide, eta gu mutikuak, astuak jakitten eben bidiak, harek ez dako esan biharrik, mutikuak astuan etxian lotu zeori, zorruori eta astua zuzen fango zan, e? Kalera etorten zan Torretik behera astua taka-aka, Ankaluzetik hor, Naparreneko kantaletik zuzenian, zerera, hori Linazibarera zuzenian kalia pasauta. Ha ez zan ekibokaitten. 
Etxeko jakiak
Kortabarria Agirre, Jose Mari
- Eta baserrixan bi txarri esan dozu eukitzen zenduzela. 
- Bai, bueno, gurian txarrixak bi hazten ziren betik, eta bueno gero egoten zan txarrixa hazteko gauzarik onena, hori bada ba, gaztaia itten da eta gaztaiari kentzen xako gaztaiari, ura geraketan da ezta, apartauta, ba ha zeori, gazuria esaten xako, gazuria, ha txarrixendako nik eztakit harek zer dakon, harekin txarrixa gizenketan dok baiña ikaragarri gizenketan dok. A, ez ahal dok ba hak kenduta xakok ba onen dana, ha zela dok ba? 
- Bai, baiña mamiña gaztaia itteko eta gazuria txarrixentzako. 
- Txarrixendako, eta bueno ba betik txarrixa baserrixan ta oin dana konpuestua eta beste zera baiña gura badozu patatia eta gero zera, hori, huruna kendu bai garixari zeori hurunari, hango zarramarra horreik danak txarrixari eta ba erromalatxak egosi eta erromalatxak be bai eta bueno, gurien hazten zuan ba txarri bat etxian ingo zuan ba, txarri normala izaten dok ba ehun ta hogei, ehun ta berrogei be bai, bai, ixa 200 kilokua haziko zuan bat, baiña izaten zuan txarrixa izaten dok 53. 58 hemen San Martin ezta? Udabarrixan eneruan erosi eta San Martin hil, gurian marzuan edo hola hiltten zuan, geruao hiltten zuan txarrixa eta bigarren txarrixa ha saldu itten zuan ta hari be zati bat ekarten zuan etxera eta gero udazkenian ba beste hiru-au bat ardi etxian jaten zittuan; itten zuan hil ta zeziñia egitten dok zeziña, ta harekin jatordu asko egoten zuan , eta gero udan orduan denpora haretan, oin epoka honetan gaztañia be bai, afaitteko gaztañia, lenengo egositta eta gero azkenengo gogorketan ziranian gaztañia erreta, hori be ba alimentua inportantia izan zuan, lehenao oso inportantia, eta gaztaiñuixak xaotzan ta gaztaña asko gaiñera gaztañia ta oin gaztañia desapareziu dok eta kitto. 
- Eta ogixa eta etxian itten zenduen? 
- Bai, bai, etxian, 
- Eta talorik eta? 
- Taluak itten. Taluak itten orduan danak ziran onak, talogiñak. Talogiñak danak onak. Amak eta ikasten euen gaztetatik andrak, eta hemen talua ba talua ta esnia armozaitten, talua ta esnia leheningo saldia edo baiña, talua eta esnia? Hiru bat talo eta katillukada bat esne jan ezkero personia ondo xaok, ezta? 
- Orduan hori izaten zan alimentua? 
- Bai, gauzak kanbixau dira eta, baiña oin be horreik talua ta horreik dira gauza naturalak eta. 
Odolosteak auzoan banatzen
Etxezarreta Galdos, Bitoriano
- Txarrixak bi hiltten gittuan urtian, hori bai, baiña han be pasaitten zan beria, karreteruak zerian bokadilluan eruan hango txorixuok eta hango zerok, (... ) , gauzak holaxe dira. 
- Eta txarrixak baiña gero zuek be babekin edo zeozer, urdai zatiren bat edo allegauko jatzuen, ezta? 
- Urdaixa bai, urdaixa sobra egoten zan baiña bestiok, txorixuok eta horreik, gu baiño guapuaua zanak jateko. 
- Eta txarrixa hiltzen zanian apaizari edo abadiari emuten jakon, odolostiak eta emun bihar izaten jakon? 
- Odolostiak partiu be itten ziran, oseake han auzuan be bai bateri eta bestiari, partiu itten ziren. 
- A, bai? 
- Eta gero hori auzokuak eurak itten euein gero, hola bueltan etorten ziren. (... ) 
- Eta apaizari ez jakon emuten? 
- E? 
- Abadiari ez jakon emuten? 
- Abadia? Abadiari makillia deskuidatten bazan. Abadia? 
- Horreik monjok jango euein ba betibe odolostiak? 
- Monjak? 
- Eskolakuok. 
- Monjak [...]. 
- Eta gurasuak bertakuak ziran? Zein zan bertakua? 
- Ama. 
- Ama zan bertakua? 
- Ama zan bertakua, bai. Galdos apellidua. 
- Eta aitta? 
- Aitta zerekua, Murgiko zera, baserrixa, Juanikoarrena (Juaniko Agirrena). 
- Murgikua ze etxetakua esan dozu? 
- Juanikoarrena. 
- Juanikoarrena. 
- Aittajuna, bizi zana etxian, aittajuna amaren aitta zan? Bertakua? 
- Aman aitta bai, Galdos. Bueno Galdos, bueno ba ha hil zan. Galdos hil zan "el 6 de enero" Errege egunian ze urtetan hil zan? (... ) 
Petrolio eskasia datorrenerako tresna zaharrak gordeta
Uriarte Eizagirre, Miren
- Horixe pasauten da ba. Ta guk, neu esaten Araotzeko etxian, kaleko etxian dauen kamaria bageuko sikiera! Eske guk hemen honen parian hasi goixenetik eta barrenera, hau kamaria dana kamaria, etxe danian kamaria dakogu kamarak, baiña hango partia dana dakogu behikuloz beteta ta. Rotrabaktoria, tratore haundixa, txikixa, segadoria, eskuzkua, tratoriaz ibilttekua, boldia, burdixa... bueno. 
- Lehen horreik danak honeikin itten zirala. 
- Danak honeikin itten ziran. Hori esaten dau gure Estebanek esaten dau, hori ikusi zeben ba atzo, horrek, ta: "Ama, uztarrixa topauten hasi biharko zara". "Bai, bai, debittuko arkan xak bat, hantxe xaok sartuta bat". "Ta hasi biharko gara behixak hezitten, zeatik hurringo petroleorik ez dauela, gasoliñarik ez dauela, hasi biharko du boldan", "Ba bolda txikixak be hantxe xazek kamaran" esan notsan, bi, barreria be bai, aria be bai. Bestiak, berriz, Zumarragako primuari, Rosarion semiari, emun nitxan haize-rrotia ta bolda haundixa ta horreik trabatik kentzeiatik. 
- Gari ereitten ya ez gara hasiko, baiña... 
- Bueno, garixa ereitten baldin badogu txorixendako lein dira, e? Hemen txorixak ez daue izten ezebe, ezebez. Guk hemen hor eskukada bi edo bota bai, adornurako edo hola zerien ifintteko oluak eta garixak eta hola apurtxo bat hasi ziranian mamiñan formia eta hartzen eta bizarrak eta ataraten, egun bixan danak trillau ta kitto. Baneukan neuk ereindda adornorako ifintteko ta danak trillau. Txorixak ez daue izten oin hemen, bueno! 
Idiekin erdaraz
Goitia Orueta, Manuel
-... hor Anduaiñen soldau geontzela maniobretara etorri giñan, hamabost egunian illaran Andoaiñera. Ta gizon jator bat, han emun oskuein bazkaldu, bazkaittan han emuten oskuen Andoaiñen eta gizon jator bat, idi pare ederra, zoragarrixa, kargauta sitsakin ta ekin zan deskargaitten, ta hemen "burdikaria" esaten xako, hareik "jornadia" esaten otsain eta budikara hori hemen pilla baten botaten zan eta han bota eben sei pillatan, bai. Euskaldun mutillak arrimau giñan beana, idi ederrak, ta ño! Idi pare jatorra izango zan, ta bai biharra ere, nire moduko aitona batek. Ta gizon majua eta ikusi neben zela deskargau eben bost tokittan edo seittan. Eta hemen, esan duana, pilla baten bota, gero zabalketako neke gehixao... Mekauen diez! Ez notsan iñori ezebe esan eta hurrungo permisuakin etorri nintzanien, orduan behixak egozen gurian, lanian ondo ekixein behixak, gorrixak, ixa idixan parian izaten zien hareik behixak. Aittak esan nostan "bixar... " Klaro, hogei egunerako etorri nintzan ta aittak be sitsa etarateko girua euen ta sitsa etaraten ingo ete neben ta "bai". Gertu nenguen neriari heltzeko, ta sartu nintzan eta bera fan zan sorora, ezkiñan bat han garbiketara. Fan naiz burdikariaz eta ekin naiz, deskargau dot eta ganauak tiratu (di) ttut aurrera, deskargau ta aurrera, tiratu ta aurrera, deskargau ta aurrera. Aitta begira behetik. Deskargau neben bueltia in ta hona. Sitsa gertu euen ta aguro kargau neben. Ha sasoiaz orduan, bueno, esnia ta opilla. Atzera aitta begira, "nun botako ete xok horrek? ", [...] ta, goragotik, illaran elegante biejien sei, burdikara haundixa ahal dala kargauta ni goittik behera gertu nenguen fateko be ta, beste seirak be pare-arian. Aitta begira behetik. Eguardira arte in neben etaraten eta ez zeben ezebe esan eta gero atsaldian atzera eta etara nittun gertu egozen sitsak danak. Hurringo egunin fan nintzan zabalketara, ta aitta ixilik euen, ez zeben ezer esan, fan naiz zabalketara sardiaz, hemen faten giñan banastiakin ta eskutxuakin, entendiuten dozu? Eta lau lagun fan ezkero lauk launena itten daue baiña bakarrik bazoiaz bakarrik erakutsi bihar dozu lana eta fan nintzan sardiakin. Aitta begira. Aurreko egunian etara nittun danak eguardirako bazkaitterako danak akabota neukan sardaz, danak. "Mekauen, nuk ikusi dok hau hola sitsa botaten? ", "Nun? Etxian egonda ez dira ikusten, Anduaiñera hola ta hola etorri giñen hamabost egunien eta baserrittar jator bat, idixak be bai jatorrak eta han in gotsan pregunta batzuk eta aguro biajiaz atzera be ta "joe, azkar kargatzen dezu" ta "bai, bi seme sasoi ederrekuak hantxe dagoz kargatzeko ta", hain aguro geu ikaratuta eta gero ha nola ikusi neben eta hamen zerbait aurreraketan ez badogu, oin kuadrillia haundixa gaoz, baiña gutxiago jarten garienian eta zer? Pixka bat geuk etaraten ez badogu aurrera bidia? " Handik, e? Hasieria. Eta gero beste lan batzuk be gero formau zien: behixak kendu eta idixak, lanerako idixak dira ez behixak, onak izanda be behixak behixak dira, baiña idixak lanerako dozu bakarrik, handik ez dakozu txahalik ezta esnerik, ha kontua in bihar dozu lanerako, baiña lanerako idixa ona da idi ona bada, espeziela, idi onakin, idi pare onaz ugezaba pazientziakua bada, pazientziako ugezaba baldin bada, idixari irakutsiko xao berba itten ez, beste danak entendiuko (di) ttu idixak. Eta enjeneral idixari euskeraz bai, baiña erderaz idixak hobeto berak hartzen dau. Bai, bai, bai, erderaz, "vuelta atras", "vuelta", bittara ingo xatzu, baiña erderaz. Txakur konkurso baten ikusitta nago euskaldun pastoria txakurrari dana erderaz aginddu otsana, eta zerbaitteatik aginddu otsan. Ta hola, ba, idixa langille ona. 
Afizio handiko gizona
Goitia Orueta, Manuel
- Eta hola, ba, idixa langille ona, eta gero sortu zien tratoriak, fuera, dana adelantu gisa, tratoria idixak fuera ta tratoria. Esaten da idixak onak dia, baiña ez dago tratoria lako idirik. Horrek bota ezkero gasoilla, bere alimentua, eta idixari jaten emutera goizian goiz jaiki bihar, ta bestiari jaikitten zarien momentuan bota ta "ya estoy listo, arranque! 
Brau, alante"! Ez da hori lako adelanto, gabitz adelantuen, adelantuen e? Eta, ba, bueno, gero umiak eskolia, zaharrak geruago zaharrago, andria ta bixok batak bestiari lagun indda, ez oingo modara, e? Ta partiu ta hola porai nada, han baikotzak bera apoiautera fuerte, ta eukitta nago gehixen euki duanian ixa hirurehun bat ardi eta beste hogei bat ganau ittuan. Ta bixok, e! 
- Hirurehun ardi? 
- Bai, 281 egon ziren gehixen euki nebena ha izan zan, eta beste hogei bat ganau ittuan. Eta umiak eskolan, ta zaharrak goizian amak kafesnia uhera edo, bueno, jaikitten zien gerotxuago ta hola behin edade batera aillegau zianian. Eta lehenago ganauak aurrerako ganaua barrixa etara bihar dozu umiak famelixan letxe barrixak sortu bihar daue, ta orduan eukitten zien behittarako zuk izten zeben behi txahal bat ixa urtia in arte ittuan, ta harek zuk jareten baxatzu amagaz bere esnia eran eta harek lanik ez du behintzet emuten. Hor be hor neu sartu nintzan hemen leheningo hemen hori itten, lana ebitaittiatik, e? Eta jare, hori txahal txikiña Manuelek behixakin txahal txikiña dabil, bi urruza zien eta ba, joiño, hau ta hau, bai, bi gauza ikusten txuat, neri lana gutxittu ta eurok bizitten ikasi, txikitik ikasi bihar dou, larran txikitik bizimodua itten, eurok ikasi eta gero hemen jentia danak saillian ekin zien jareten txikittik. Hori zan apur bat topaitten ruta bat nundik fan bihar dogun onduen. Hortik hasi giñan puxka bat, baiña lehen esan duana, jentia nehikua danian, ba, ez zara apuraitten, inddarra dago itxien, lana gogorra, baiña dominau itten da. Baiña geraketan bazara bi lagun, ni ardixakin, ardi kuadrilla bateaz honen etxien, neguen, e? Edur denporan Aratz Urrutin, eta hemen beste kuadrilla bat egoten zan, baiña horreik ya hainbeste kaso in barik, eta gero behi kuadrillia, bi ta bixok partiuta. Ta handik ni asko etorten nintzan gaberako, hona, ba, gaberako, ba, hau "en general" orduentxe ixa akabuan ganauari botaten, eta goizian ba arbixa edo leheningo bota neuk eta hara faten nintzan, han arduria dago ta hara. Tren hortan gogorra bizimodua eta ez neben gura semerik nere lekuan, leheningo bihar dozu fuertia izan osasunez, ez hotzak billurtu ta ez justuixak billurtu, hori bihar dozu. Eta gero, bestetik, bihar dozu printzipalena da afeziñua, estudixorako ona izango da hori, afeziñua eukittia, nik esango neuke lan danetarako afeziñua bihar dala, ta afeziñua ta gogua. Eta, bueno, ba, horreik ez xakun falta ta jaungoikuari eskerrak lutxau geben, ba, gerra baten moduen, gogorra bizimodua, gogorra, ta frente. 
Gernetan jaioa
Goitia Orueta, Manuel
- Ze... beste ruta bat jarri, nundik tiratu bihar duan! 
- Ondo, ondo diharduzu. 
- Ondo dihardut? 
- Bai, larogei urte esan dozu, ezta? Hogeita bikua orduan? "Veintidos"? 
- "El cuarenta y tres". 
- Baiña... 
- Emaztea: Jaixo ziñan urtia izango da larogeita sei urte gutxiago... ba "veintidos" izango da. 
- Ba "veintidosekua". 
- Eta ze egunekua? 
- "Once de agosto". Gero batzuk esaten daue "nueve de agostokua" naizela be, ez dakit. Orduan juzgaura jun bihar izaten zan, [...] bi egun gutxiago itten dot orduan, gaztiaua, bi egun gaztiaua. 
- Alaba: Badakitzu zer? Beste arreba bat zaharrena eukan "once de agostuan" jaixua, arreba zaharrena, eta gero oin ez dakigu bederatzian jaixo zan; eta gurasuak bixok egun baten ittiatik 11 ifiñi euen juzgauan edo zeatik ifiñi euen hori. 
- Bai, bixok egun baten zelebrauten geben, harek felizitauten ninddun behetik, ha kalian bizi zan eta bixok egun baten. Eta hau lehen be esan dot, examiña in bihar da hemen ondo juteko, igual aitta-mak ingo euen examiña, zelebraziñua be kosta itten da eta bixena batera indda gastu gutxiago. Horreik danok mixeritik estudiatzen dira, mixeritik, e? Bestela zu bazabitz dana errez, dana errez, handik ez dozu bururik kantsaitten, ez zara sartzen, baiña ikusten dozunian hemen aillegauten zariela, hemen "ojo al cristo", eta pentsau nundik fan edo zela fan. Eta holaxe. 
- Zenbat anai-rreba ziñazien? 
- Zazpi, zazpi giñan. 
- Eta gurasuak bertakuak ziran? 
- Bai, aitta hemengua semez, eta ama hor gertukua, elizatik goratxuago, baserri Errastikua, horkua ama. Amandria be, nere amana be, amandria be, elizatik goratxuago Borjena. Borjenekua, bai. 
- Uxartetik etorrittakuak zarai? 
- Bai, ama Uxartekua, Errastikua, eta amandria be bai, amandria be Uxartekua, Borjena. 
- Txomeena be Uxarte da oinddiok, ezta? 
- Bai. Ba gastauaz doiaz, Aixkorbe ixa gastau da... 
- Horixe esan dosku Mirenek, gauza iguala. 
- Txomeena eta Garaikua, Uxabio, ba Euxebio kalian bizi zan eta hona etorri zan eta hor jarraiketan dau, anaia ta egon zanian, hil zan anaia, ha residentziara fan zan eta beori baserrixan jarri zan hor, ta... 
- Errastikuan ez dau iñor? 
- Errastikuan be ez, ama egon da denporaletxon baten uste dot, baiña oin uste dot kalera fanda egongo dala, Rikardo zanen andria. 
- Karnetian urtebete gaztiagua zara! 
- Bueno! Hori be zeozer da. Urtebete ume? 
- Bai. 
- Hori askotxo da. 
- Alaba: 22 ifiñi biharrian 23 ifintten dau. 
- Akaso holaxe izango da-a. 
- Alaba: Oin bi urte eginddakua da. Oin bi urte edo inddakua da, itxuria konfusiñoren bat da. 
- Registruan zela dauen hala ifiñiko daue. 
- Numerua kanbixau daue. 
- Aber urte bat gaztiagua zaran. 
- Alaba: Ez, zeatik kartillan amak esaten dau 22 dakola. 
Txabolak su hartu zuenekoa
Goitia Orueta, Manuel
- Gero hemengo artzantzak guk hola etxabolatxo horreittan itten geben, baiña hemen Degurixa mendixan egonda zagozei? Han etxabola formalak egoten zien, ta horreik pastoriok ba Arretxabaletakuak, Mondrauekuak, eta Eskoriatzakuak eta danetik egon giñan. Gehixen egon giñanian hamaika artzain; hamar fijuak han eta nik ardixak jaitzi eta etxera etorten nintzan, esniakin. Ta hemen lana, e? Eta bestiak han jirauten zien, eta nik ez neuken etxabolarik, baiña nere lagun haundixen etxabolan, hau zerekuak, Zubillagako Erguiñakuak eta Urzabalguak egoten zian bi anae. Ta oin esango dotsuet ze tokau xakun. Hau entzun, ze tokau zan etxabola hartan, ba ni hemen lanaldi gogorra indda faten nintzan eta gero edadia be lo itteko ona, eta gabian faten nintzanian bera afalduta egoten zan eta nik etxian afaitten neben, nik ez neben han afari lanik hartzen ezertarako be. Goizian berak kafia beroketan eben, kafia hartzen geben bixok ta ardixak jaiztera ni eta gero ni etxera. Ba, gabian fan nintzan eta, ba, betiko moduen, oso gizon alertia zan, aittajun alertia, eta kontuak, ba, badakitzu, hemengo kontuak, behekuak eta gustau itten xakon, ze barri ete dan beharretako ze giro eta hola ta, etzin, ni etzintten nintzanian kontuak esaten gazela, ra, luak hartzen ninddun. Segidan, e? "Lo zagoz Manuel? " esaten eben berak. Hori entzun itten neben, ni lo nenguela hori entzuten notsan. Goizeko ordu bittan jaikitteko ordua eukan txixa ittera berak, ez euen despertadore biharrik, hori zan bere ordua. Jaiki ei da eta etxabolia erreten, sutan. Hango Manuel diarra, hango larrixa! Ikusi nebenian zerten, keia ya, keia etorren, hartu frakak eskun eta urten neben kanpora. Goixan euen sua, su lekutik hartuta etxabolan gora, ez neben frakarik, ontzixak eskatu notsan, deposittua bertan euen ta, frakarik ez neben nik jantzi, ez neben astirik euki frakarik jazteko, nik ura etara eta eruen eta berak bota, ura etara ta eruan ta bota, ura etara ta bota ta bota ta bota. Haizia, hegu-aizia, eta sua horrekin inddarrian fuerte ta errebentau geben, baiña itxungi geben. Gero, ba, goizala aillegau zan, baiña etzin in bihar apur bat ardixak jaizteko gauza izateko. Etzin giñan apur bat, jagi giñan, gero pastoriak ardixak jaiztera urten ta "Aiba! Ze pasau da? " Etxabolia baltz goixa, goixa erreta eta ikusi naue ni be ardixak juntaittera, "Ba, Manuel ondo doia". Bestia be ikusi daue eta "Ze pasau da? Ze pasau dan? ", "Gogorra! Eskerrak ordu bittan ordua eukenari jaikitteko bestela ni enterau barik erreta eta bera be bai. Horri kaso euki eta ya ez da pasau ezer, oin arreglauko dogu, jasoko dogu itxaboliori". Baiña danian erreta ni eta bera be bai, berak jaikitteko ordua aillegau ez balitz; sua zela etorren! Eta arnasarik hartu ezindda kanpora, frakak eskuan, ikusi be ez, laiñua itsu, keia, atian urten nebenian, bueno! Ontzixak, eta ontzixok segidan han zuzendu gittun eta nik ura eta bestiak bota, nik ura eta bestiak bota. Gero etxabola hori jaso in bihar zan, han jarraittu bihar eben ta ardixak jaitzi eta gaztaia itten. "Bueno -neuk esan notsan-gure koiñatuak uste dot teillia badaukola, sobrauta, eta neu enterauko naiz eta jasoko dogu teillia. Matromai lagun bialduko dostazu, mutil gaztia Matromaikua". Zuzendu nittun lau asto eta neuk astua ta zaldixa bi neukan, hiru zuzendu kanpokuak, bostekin. Bosteaz kargau ta arriba telllia, gero pastoriak danok batak bestiari lagun in eta bigarren egunerako etxabolia lehen baiño dotoriago itxi geben ipiñitta. 
- Auzolanian, e? 
- Bai, bertan pastoriak eta geuk, eta ez zan pasau ezebe, baiña ez xat sekula ahaztuko ha. Makiña bat aldiz eskerrak emun notsan, "zugatik nago ni munduen". Eta bai, gogorra izan zan Manuel. Gogorra? Gogorra baiño gogorragua zan ha. "Zugatik nago ni, zuk horixe ordu hori zeukan, bai, ordu bittan betik, e? " Txixa ittera ha berez, klaro, joten eben lomokoza ta, klaro, ni baiño zaharragua zan eta ni, ba, lan fuertietan ibillitta faten nintzan eta edadia ona neuken lana itteko, lo itteko, danerako, eta ni lotan jarten nintzanian goizian nere ordurarte ni ez nitzan iratzarten, ni nere orduan. Eta haren ordua zan ordu bittan, txixa ittera, ta haxe suertau zan eta hari eskerrak. 
Neskametzatik ezkontzara
Garitaonandia Lizarralde, Carmen
- Ni argaltxua izan baintzan, orduantxe egongo nitzan, nik amaren onduan oso denpora gutxi pasau dot [...] , gero zortzi urte in nittun kriada, eta gero ezkondu baiño desgraziadia. (... ) 
- Nun egon ziñan kriada? 
- Kriada egon nitzan zerien, Bergaran, Bergarako Maduran, Ugarte-a, badakitzu Zubikua? 
- Bai. 
- Zubikuan frentian bestekaldian. 
- Bai, Zubikuan parientiak dakot. 
- Zubikuan klaro, Basili Aizkirriko alabia da, zan, hilgo zan honozkio. Bai, hilgo zan honozkio. Zeatik haren famelixia, harek be seme-laba pillia eukan, eta segidu ortuan ibiltten zan ha be beharrak etaraten, orduan ez euen orduan ez zerik, dana eskuz in bihar izaten zan. Makiñatxo bat lan inddako andratxua zan. 
- Oin uste dot Zubikuan ortuak eta batzuk kendu in (di) ttuela. 
- (... ) 
- Eta gero etorri zintzan esklaba Azkarretara, esklaba e? (... ) 
- Baiña esklaba ezkonketara edo ezkonduta ta gero? 
- Ezkondu eta gero esklaba, klaro. Aurretik domeketan behintzet librauten neben, gero ez euen domekarik ez ezebez. (... ) 
- Orduan kriada ziñanian domeketan ez zeben itten lan? 
- Domeketan jai eukitten geben beharra ez beuen ta hori. Domekak jai izaten ziran; beharra baldin baeuen ez, beharretan in bihar zan, edo garixa euenian eta hori bai, bai. Nik pasau dot bizimodua hemendik-emendik-emendik, tarraz-arraz-arraz, honaraiñotxe aillau naiz, azkenian oso tarraztu. Nere seme-labak esaten daue, "gure amari ez xanai iñok pasauko, honek baiño miserixa haundixagorik ez xon iñok be pasau! " Bueno, neuriak nik pasu (di) ttut neuk, nere ahizpa batek-do, esaten dost ahizpa batek, berak hamahiru urtekin indda dauela labesuak; bueno, "ya zazpi aldiz entzun xonat bai eta ja ez xonat gehixau entzun bihar, e? 
Hamahiru urtekin ez hintzan hi kapaz zutik ibiltteko be", esan notsan, gehixao ez xonat entzutia gura hori esan notsan. Begiratu in nostan. Oso geixua izan zan ha txikiña, neskatillatan. Hamalau-amabost urtekin regla etorri xakonian orduentxe hasi zan ha, eta gaur andria nire aldian bixkorra eta gogorra dao gaiñera e? Baiña orduan? Eta ni beti izan naiz neskatilla ederra, "que pena". 
- Orduan hamahiru urtekin ya labesua itten zeben? 
- Bai, panaderixan egon nitzan ta, labesua itten geben egunero! Egunero itten zan labesua. 
- Panaderixan? 
- Bai, eta tremendalo labesuak itten ziran, Seguran egon nitzanian. Horreatik dakot nik hizkuntzia pixka bat kanbixauta. Han egon nitzanian Segurakua mau-au itten neben nik. Urte t´erdixan egon nitzan, eta euren moduan ikasi neben nik berba itten. 
- Orduan leheningo Bergaran eta gero Seguran? 
- Leheningo Seguran. 
- A? Leheningo Seguran. 
- Bai ta gero Bergaran. Eta gero hona etorri nitzan. Buf! Ez dot akordaitterik gura, kontu horreik akordaitten sartzen xat tremendako hotzikaria. 
- A bai, e? 
- Ni neskatilla, nik zenbat negar in doten? Bueno! Ni izan banitza negarrakin ta galtzekua, aspaldi ahaztuta nenguen, eta bakia gaiñera. Hola bizittia tristia da gero umiak e? Umiak amari, ama eta etxian bihar izaten daue, ez dot esaten ondo bizittia baiña aman inguruan beste gauza bat da, e? Nik askotan esaten dostet nere umiairi, pobriak izango gara baiña ama hementxe dakotzu zeuek. Nik euki ez nebena. Nik ez dot euki amarik sekula. Txikitxua nintzala bai. 
Garia udaletxera
Garitaonandia Lizarralde, Carmen
- Baiña honeik dira edozein modutan gerra ostetxoko kontuak, ezta? 
- Gerra ostekuak, klaro. Ez dakit ze fetxatan etorriko nitzan hona, ez dakot idearik be. 
- Zenbat, hamalau urte? 
- Hamazazpitik hamazortzira urte. 
- Horixe, berrogeta bostian. Gordin-ordiñik onddiok gerra ostia. 
- Bai, txarketan ondiok, zeatik garixa eta entregau eragitten euein; garixa, babia, patatia, dana entregau eragitten ebein, eta gero hemen aiuntamientuan azpixa ez dakit nun eukitten euen, garixa ez, patatia dana ustelketan jentiak ekusten eben, baserritarrari kendu eta gero han euki alperrik galtzen. Ez, geizki, geizki, gobiernua geizki portau zan orduan askokin, baserritarrakin "sobre todo". Itten euenari kentzen xakon pagau barik kentzen xakon, kalian dakonekotik ez dakonari emuten baotsain, tira, prezio bardiñian be tira, baiña ez, oso geizki egon zan orduan baserrixa be bai eta kalia be bai. Eta holaxe akordaiten naiz ni gurian zela negar itten geben. Garixa burdikada garixa eruaten zan kalera e? Ezin zeben kilo erdi gutxiao eruen. Azkarretan be entzunda dakot nik hori gizonak askotan esaten nostan, Donostiara zela fan ziren, kilo bat gutxiao bialdu ardi uliak, ulia be entregau in bihar izaten zan, hainbeste preziuan ifiñi eta kitto. Eta entregau in eta kilo bat falta, Donostiara fan ziren zera pagaittera, multia pagaittera. 
- Kilo bat ardi-lia. 
- Kilo bat gutxiau eguelako. Baserritarrak beti egon dira zapalduta eta orduan be bai, e? Gero hasi zan ulia, gero bapebe jaso barik be egon da urte batzuk e? Eta oin ez dakit, gurian emuten dau baiña erregalau itten daue batzuetan, ez dakit ze itten dauen, nik ez dot kasorik itten. Baiña ni hor ibiltten nitzanian aillau zan ule kilua ehun pezeta ittera be, eta orduan ba politto, baiña berihelaxe atzera jausi zan eta oin ez dakit. 
- Oin kendu alde faten da. 
- Kendu alde, gure semia ibillitta dau erreten, kristonak in eta ezin berak, usain baten etorri eta ez dot akabo, bueno, trapero bateri emun edo zeozer, iñok be ez dau gura, ama, traperuak be ez daue gura, eruate alde be ez daue gura, (... ) holakotxiak, baserrixan holakotxe gauzak datoz. Eta ni, bost seme-laba neukan, ume txikiñak neukan artian, danak txikiñak, zaharrenak zortzi urte ez dakit euko zittuan, eta ba medikuan, gure gizona geixorik egon zan pleurakin, eta nehiko geizki gaiñera. Eta esan nostan, medikuak esan nostan, "Accion Catolicakuak" horreik zela izaten dira horreik? Ibiltten diranak, zeozer partitten ibiltten diranak? "Accion Catolicakuak" edo nunguak izaten dira horreik? 
- Karitasekuak? 
- Karitasekuak, eta Karitasen medikuak berba in eben e? "Como habia en un caserio una mujer joven, con hijos pequeños y el marido enfermo". Atsoren batek jakin eben, errebaiñua geukala, "que eramos ricos" (... ) Makilla bat eskuan ta kaltza-barkak jantzi eta [...] aber ze emuten xauen ardixak. "La leche"! Zenbait holako desesperaziño pasau doten nik hemen? Eta eskua izana, sanua neuken orduan eta ez nostan inporta neri lana ittia. Esan notsan medikuari "saniauko da, nere gizona saniauko da? ", ta berriz be baitta, ta berriz be baitta esan nostan: "beste batzuk saniatu izan dira eta hau be saniauko al da". Ez ekixen baiña saniauko zan, oso geizki egon zan da. Halaxe, saniau zan. Baiña ez e, seguruak, soziedadiak, istorixak, ez e iñok be lagundu barik, e? 
Etxeko maiorazkoa
Guridi Zumalde, Inazio
- Eta umetan zelakua zan hemen bizimodua? Zenbat anai-rreba ziñazien? 
- Lau anai eta hiru arreba. Hurringua, bigarrena dau fraide eta Zarautzen dau, Zarautzen ha be izatez hermanua dau baiña Zarautzen eta hirugarrena oin ezkonduta, oin Donostian, bueno, kalian bizi zan hemen baiña oin Donostian dau, ta laugarrena berriz, lau anae illaran, eta laugarrena ha gazterik hil zan soldauzkatik etorri ta gero ofiziuan ebillela hortxe, enda aritzak botaten eta basuen ebillen ta arotzerixarako ikasten ta egurra bota ta gero soilketan ebillela egurrak buelta in eta salto in bihar eta bixkar hazurretik zertuta urte betian edo egon zan baiña hil zan. 
- Lanian, e? 
- Lanetik behintzet. Santa Mariñako arotzerixia euen hor ta hareitxekin ebillen ta... 
- Piokin-a? Santa Mariñan Pio ez ebillen arotz? 
- Pio bai baiña, Pion zera, Koixkargua ta horreik apartauta egozen euren artian enda han ebillen ta gero hil zan eta gero arrebak berriz bat ezkonduta hor dau, hona zerien, behera Aitzeko zerien, Koixkarguakin ezkonduta eta beste bat, hurringua, harek Irungua dako andria, gizona, ta bestiak berriz ha Zubillagakuakain oin Donostian bizi dira, bai, holaxe, danok. 
- Eta zeu zara zaharrena orduan? 
- Zaharrena, bai, zaharrena. 
- Maiorazgua. 
- 'Maior asto', maiorazgua, garai bateko mairazguak geozenok hala izaten ziren. 
- Orduan umetan tokauko jatzun lana ittia, ezta? Biharra ittia baserrixan. 
- Lana, horixe ikasi geben guk, gure zeori hori izan zan, lana! Aguro, laixan be bi ibiltteko kapaz ez eta laixa batekin ibillitta nau e? Bi ibiltteko kapaz ez mutikua eta illaran jasarri ta laixa batekin, iñ in bihar. 
- Zelan itten zenduen laixan? Zela izaten da? Nik ez dot sekula ikusi. 
- Zuek entzun bakarrik; oin telebisiñuan botatakua bai, Arrasateko zerekit ez dakit ze herrittakua zan baiña herri, lehenauko fiesta zerak eta, bi laiakin itten zan. Dra in ta drau honutz in ta gero sartu ta dau, buelta emun, lurrari, lehenauko garai horreittan horixe zan. 
- Orduan boldarik ez euen ala? 
- Gero, orduan ez, baiña gero boldan be bai, nik urten nebenian orduan boldia be baeuen, boldan gero. 
"Karreteroak" (gurdi-zainak)
Guridi Zumalde, Inazio
- Hemen auzo honetan garai baten karretero asko euen ba. 
- Karreteruak? Bai. Gu ibiltten giñan karreteruak Urubil, Irazabalgua, Elorduikua ta Errekalde be bai, danak, toki guztittan, leku guztittan euen idixak eta zerak. 
- Eta ze jenero karriaitten zeuein? 
- Jeneralian piñuetan ibiltten giñan, onena piñua bota eta Mugartzari zerrara edo Santa Mariñara edo hola karriuan. 
- Egur karriuan orduan? 
- Egurra, tronko burdixakin, tronkua aurrekaldian ipiñi eta atzekaldian sei-ortzi bat metro inguruko zerak ekarten ginduzan zera, behera, ta gure bizi guztien idikin betik karretero. Aitta zenetik gero neu. Jeneralian esatea aitta pelotarixa bada, semia be pelotarixa; ba gu be aitta karreterua, neu be karretero gero, kitto! Gure akademixiori hori izan da. Lana. 
- Eta beste materialik, beste jenerorik karriaitten zeuen, egurra kenduta? 
- Gutxi, janeralian piñua, jeneralian gu piñutan ibiltten giñan. 
- Eta ikatz edo etxiak itteko harrixak edo materiala-do, ez? 
- Ez, hola etxiak bigaren bat zeren baterako bai, baiña bestela ez. Gutxittan hartzen geben gaiñetiko zerik. Eta neguan ba zestuak itteko banastagiñak itteko zera, ondagaixak, gaztañia. Zortzi urtetik behin joten zan gaztañia. 
Zortzi urtien utzi eta gero ebaki-a, edo zimitzak atara ta banastak itteko, edo eskarpak bertan ifintteko ta... banastagiñak Oñatittik asko egoten zan orduan, kalian be Mendiko Kalian be egongo ziren dozena erdi bat, sei bat. 
- Eta horreintzako materiala zeuek ekarten zeuein? 
- Etxe danetan itten zan. Neguen ez zan oporrik egoten, eguraldi ona egon ezkero, basora aide! Basuan izan da gure zeori, ibillaldi edo gure gizaldixori. 
- Eta ze karriatzen zenduen, zeuen terrenuetatik egurra ekartzen zenduen? 
- Bai, norberak, danak daku euki hemen bizittako danak zatixak partittuta ta ondagaixak jo ta, oin berriz gero botikia botata zeraketan, ihartzen, piñua ataratzeko ta holaxe. 
- Eta gero karriatzen zenduzen kalera, eta nora? Taillerretara-do? 
- Mugartzan zerrara, han Olakuan zeuen aldapia presa be baitta, harutz be bai, ta Santa Mariñara-a... 
- Hementxe be beuen ba, Akelena ostien beuen ba zerria garai baten? 
- Akelen ostien iñeuen, hona, ziran han, hona Antzuelastik, Antzuelasen goixan beratzi beziño egozen hor goixan, beratzi edo hamar beziño goixan. Eta hareittako bat ba kalera etorrittakuan ba haraxe, harek eta zerria ipiñi euen han, Akelen etxe ostian, bai. Oin ez dako lehengo antz haundirik baiña. 
- Ni mutikua nintzanien ezagutu neben dana kañaberaz jositta euen ha, zerra ostia kañaberaz jositta eta oin dana etxia. 
- Oin dana etxia. 
"Karretero" lanak
Guridi Zumalde, Inazio
- Eta ikazkintzan edo ibili zara iñoiz? Basuan ibiltzen ziñazien egurra karriatzen eta, zeu ikatza itten ibilitta zare? 
- Ikatzetan ez, ez naiz ibili, ez. 
- Ez? Karerik eta itten zenduen etxian? 
- Karerik be ez. Karerik be ezta. 
- Osake karriuan, eta ze ibiltzen ziñazien, aitta eta bixok-do? Egurra karriatzen aitta ta bixok ibiltzen ziñazien? 
- Kuadrillia ibiltten giñan piñutan, ta honeitxek Elorduikuak eta Urubil, Idiazabal, ta gu laurok ibiltten giñan jeneralian, Errekalde be bai beste ekiñaldi baten ta... 
- Eta baikotza idi pare batekin? 
- Baikotza idi pariakin. Danok, hemen idi bariko etxiak egongo ziren hauxe aldekua, Ogixaa, Kortan be ez, eta beste etxe danetan idixak. Hemen egon ziren garai baten. 
- Eta piñuok osorik jaisten zittuein kalera edo zatittuta-do? 
- Jeneralian erdittik bi indda, maritimuan hola izaten zan, gero insignisa be bai, "siete cincuenta" edo zortzi edo zazpi edo hortxe, segun kurba edo zerik, zeuen tokian ebaki eta halaxe. 
- Eta aldiko zenbat? 
- Aldiko jeneralian karga ederra izaten zan, burdi motxa izaten zan ta entradako zera ekarteko eta aurrekaldian trangero batekin eta trangeruan gaiñian jarri ta puntia tarraz, gero Mugartzan zerrara eruan bihar izaten zan zeretik, hona, kamiñora han ermittatxo bat egoten zan garaitxo baten, San Lorentzoko parian karretera ondoko behian, eta oin ha bota ta ez dot uste ezer egin zanik, ta han karrotxua ekarri zerratik eta karrotxuan hona, egur baten gaiñian igoten zeben, karrotxua sartu azpira eta handik zerrarakua eruaten gendun puntia karreteran ez tarraz erutiarren. 
- Puntiari txirrikak ifiñi. 
- Bai. 
- Eta aldiko zenbat piño? 
- Hiru. Hiru egurrekin izaten zan, egur normalak, hiru egurrekin beteten zan egurra eta gero gaiñian puntak edo zerian bota ta ha izaten zan kargarik onenori. Kargarik onena jeneralian, ta holaxe. 
- Eta hemen inguruetan kargatzen, osea piñudixak hemen inguruetan zekazuezen? 
- Hemetik gora, danian. 
- Bidea eukiko zenduela ezta, zerraraiño? 
- Hemetik ez, hortik izaten zan zerrara pasua edo handik. Hemetik guretik ez zan, gero hori kamiñua in zan baiña gero handik, gero hortik... 
- Eta Oñatiko terrenotatik betik edo Legazpi aldetik be bai? 
- Legazpiko mugan dakogu guk, badakogu oin terrenuak, hona, Legazpi partian be bai pagoduitxo bat, pago-xara su egurretako joten dana haxe, eta beste bat garai baten, hona, ardi pastuakatik edo erosittakua, han hamalau sozio uste dot gariela ta Legazpin. Eta beste terreno bat Antzuelan be bai, Antzuela partian Arrolamendi zerian. 
- Eta horreittatik be ekarten zeuein egurra? 
- Ez, horreittatik ez. 
- Horreittatik ez, piñua beherao horreik baiño? 
- Gu Oñati aldetik ibiltten giñan. 
Idiak gidaririk gabe etxera
Guridi Zumalde, Inazio
- Eta egunero joaten ziñazien? 
- Sarrittan bai, segun zela gabiltzen lanian, lanian ibilli ezkero harutz. 
- Eta han jarri, deskantsua hartu eta tertulixan? 
- Mundua goberanau edo zera in. 
- Eta zuek klaro, zuek ez zeuen biheko kalera fateko jaztetxerik ez zeuen biheko, ezta? 
- Idixen buruan ibiltten geben guk, hona, sarrittan bustitta igual, hona, idixakin ibilitta bai, eta aldatu ta ia arriua konpletua idixen buruan, kaltzak eta oiñetako zerak abarkak zerak-ta, hareik idixen buruan ibiltten ziren hareik, idixen buruan. 
- Zuen jaztetxia idixen buruan zan? 
- Idixen buruan. Idixen buruan han zertu eta bustitta edo zera bageozen, di-a! 
- Kontau oskun Miel Jauregialtzokin egon giñan oin dala hamabost egun-do? Hiru aste-do? Eta eurena zala sarramendittarren edo ez dakit noren jaztetxia zala. 
- Bai, haik klaro, aurrerakuan, zerana, Ildefontsona, banastagiñan. 
- Bai, banastagiñan. Eta orduan klaro, zuek ez zeuen bihar jaztetxerik, idixan bazeukein ba... 
- Ez, ez, gu handik... Santa Mariñatik danak harutz. 
- Zeatik hor, Akelena ta lehenao Simona bizi zan etxia eta horreik be jaztetxiak izaten ziren, ezta? Beste Mendiko... 
- Mendiko etxiak kuarton bat edo trasten bat eukitten euen oiñetakuak aldatu ta kalera mezetera edo juteko. 
- Ze ibiltzen ziñazien bestela, beti abarkekin. 
- Orduan abarkia izaten zan gure denporan. Epoka txarra egon zan hor danak puskatu itten zirela kubiertia zertu ta... bai zera, hona, lurrakin inddako gomak eta hareik puskatu itten ziren segittun ta bueno... 
- Eta alfarketak-ta ebalten zittuein? 
- Alpargatak-ta bai, baiña gutxi. 
- Eta zapatak? 
- Zapatok e... 
- Kalera juateko? 
- Kalera juteko zerak, ta kalera juteko bidiak nolakuak? Senda koxkor bat zerak eta bueno, danak losakin inddako zerak norbera ibiltteko, personak ibiltteko. 
- Baiña horra, Cubako kontuakin, idixak etxian itxitta faten ziñain hara? Edo... 
- Etxera Santa Mariñatik bialduta etorten ziren hareik! Baikotza bere etxietara. Horixe, irakutsitta, hareik... 
- Zuek zerratik etorri ganauakin, ganauak etxera bialdu eta zeuek tabernara? 
- Geu tabernara. Etxian zenonak ba eskatu eta bere tokira joaten ziran ganauak, idik eta. 
- Ganau formalak zekazuezen orduan. 
- Irakutsi in bihar ondo. 
- Eta denpora asko pasatzen zenduen han? Denpora asko egoten ziñazien tabernan, han Cuba tabernan? 
- Illuntzian sartu eta barriketia nora juten zan. 
- Eta noiz juaten ziñazien, illunkaran-do? 
- Illuntzian, bai. Illuntzian jeneralien. Gero Cuba zarratu zanian, zarratu zan gure aitta hil zan urtia ez jakiat ez zan. 
Bai? Eta ha zarratu zanian Xabalonera, perratoki aldamenian, aurrekaldian zeona, Xabalona. Hantxe, harutz faten giñan harutz. 
Albarritzako baserriko Jabier
Bikuña Urzelai, Javier
- Esango dozu zure izena eta bi apellido ta ze urtetan jaio ziñan? 
- Nik izena Jabier Bikuña Urzelai. 
- Bai, eta ze urtetan, ze egunetan jaio ziñan? 
- Ni jaio nintzan abenduan 28xan, atzo izan zan nere urtebetia. Abenduen 28xen 1935ien. 
- Iñozente egunian? 
- Bai, Iñuzente egunian. 
- Lehen be bai izaten zan Iñuzente eguna? 
- Bai, betik, betik, ez, ez, guk betik hola ezagutu dogu. 
- Eta zenbat anae-rreba ziñain? 
- Lau. Hiru anae eta arreba bat. Txikiñena, gaztiena, arrebia, Belaskuan bizi dana. 
- Nun bizi dana? 
- Belaskuan bizi da, bai. 
- Eta lehen Iñuzente egunian, holan iñuzentadak eta egitten ziran edo? 
- Bai, betik, bueno, horixe, alkarreri zerien, bixkarrian papelak ifiñi ta guk eskolan ta, pentsau guk eskolan noiz ibilli giñan eta orduan be itten ziran holakuak. 
- Baiña zuretako Iñuzente egunian zeuk urtiak betetia, beuken bere zeretxua, ezta? 
- Bai, ta orduan etzan Iñuzente egunian ba gu ibiltten giñan papelak eta ifiñi alkarreri bixkarrian eta zerian bai eta, eskolan etzan egoten hainbeste, oin beste opor apenas egoten zan e? Gabonetan ta egun batzuk eta bai jai baiña normalian oin baño opor gutxiao egoten zan. Jai gutxiao eta eskolia jarraittu itten zan. Eta holako gauzak itten ziran. 
- Jaixo nun in ziñan? Hemen berta? 
- Jaixo? Bertan, baserrixan, bai. Hemen, eta hemen bizi gara. 
- Zela dako izena baserrixak? 
- Albarritza. Bere izena, jatorrizko izena dako Albardizaga. Hori eskritturatan ta ifintten dau Albardizaga, baiña guk betik eta herrixan betik Alabarritza, samurrau esaten da ta, bai. Hola da. 
- Eta hau ze auzotan dago? 
- Garagaltza auzuan, bai. 
Ermita zaintzailea
Larrañaga Azkarreta, Jose Mari
- Jose Mari Larrañaga Azkarreta. 
- Eta ze egunetan jaiotakua zara? 
- Ba apirillian hamarrian milla beratzirehun ta berrogeta lauan. 
- Azkarreta hire ama nungua zuan? 
- Azkarreta, hemengo bertako baserrikua. Apelidua Azkarreta. 
- Ama zan hemengua, Santa Lutzia baserrikua? 
- Bai, Azkarreta uste dot datorrela, hau sasoi baten zan, faerretxia esaten otsain honi, ermittia zainttuaz, eta orduan etorri ziran Azkarretatik matrimonion bat baserri hontara elizia zainketako. Eta Azkarreta apelidua ekarri zaben. 
- Azkarreta, baiña Azkarreta baserrittik edo beste lekutik...? 
- Azkarreta baserrittik baiña oin bostehun urte-do. Hola esaten daue, entzunda. 
- Klaro, lehen etxien izena izaten zan askotan apelidua, ez? 
- Aitta berriz Bergarakua, San Prudentziokua. Larrañaga. 
- Eta zela esan dozu, faderretxia? 
- Faerretxia, hori esaten otsain, ermittiari, ermittien kargua hartzeko, eta gero itten xuan auzuan, konjuru bat moduan, holako zer bat xauan, Santa Lutzia argazkixakin, eta harekin etxerik etxe batzen zuan garixa edo babia edo zeozer, ermittien... ba dirurik nola ez zan, ba ordezkua zeozer... 
- Ermittia zainketiarren... 
- Auzuak zeozer ordaintzen xuan baiña... 
- Bera faten zuan argazkitxu horreaz... 
- Bai. 
- Etxerik etxe. 
- Etxerik etxe, urtian... Baba garaixen babia eta garixen garaixen garixa eta urtian bi edo hiru aldiz. Eta aparte baserrixa eukian eta euren terrenuetan, terrenotxo bat zuan, asko ez. 
- Eta farretxe esaten xakon? 
- Farretxe bai, Zubillagan be hantxe xaok farretxe. Gure tio zanari betik 'farra' esaten otsain. Farretxe, elizien kargua eukitteko. 
- Hortik geldittu zan aurrekuandik ya gaitzizena geldittu zan, ez? 
- Ez, Azkarreta apelidua zan, itxuria, zaukein orduan ekarri zabena. 
- Oseake abade etxe eta farretxe orduan diferentiak dira. 
- Diferentiak, bai. 
- Abade etxia... 
- Pixka bat dok horrek sostenttaiten dauen horren moduan, baiña diferente. Bata dok abade etxia, kalian dauena, baiña honi faerretxia. 
Gauzak, lehenaoko ohitturak. Hi San Martingua ez jakiat akordaitten haizen. San Martingo ha hil zuan. Residentzian hil zuan gaiñera. Han etxetxua oin gaztetxia in dauena, San Martingo ermitta onduan dauena. Hangua be ibiltten zuan hemen etxerik etxe San Martiñentzako garixa eta artua batzen. Ba zeozer, laguntza. 
- San Martin horrek ogixa ta jaten xuan behintzet, e? 
Astoekin saltzaile ibiltari eta beste hainbat lanbidetan
Urkia Elorza, Juane
- Baiña ha karriuan itten zan. 
- Ha karriuan, "contrabando" estraperlua ta. 
- Ez, ez, ez. Ikatza ta obratako materiala eta holakuakin ibiltten zan. Zuek inddako ikatza igual haretxek eruengo eben, Brinkolara eta hola. Harek neri kontaitten nostanez behintzet Brinkolara eruaten euen ikatz pillia. Baiña harek asto pilla formala euken. 
- Ikatza Brinkolara, hemendik, Araozdik? 
- Ba Arabako Mendittatik, Araotz eta hor, ikatza itten zan lekutik. 
- Mendittik Arantzazura bajau ta handik Orbegozona, Zumarragara parte. Geuk be bai Zumarragara. Orduan Orbegozonera faten zittuan hemen ikatzak gehixenak ta. 
- Oseake danetik probau dozu orduan, ezta? 
- Danak etxat akordauko, onddiok danak etxat akordau. 
- Lehen aittatu dozu Eibarren tabernari be egon ziñala. 
- Bai, mostradorian egon nintzuan ni. 
- Denpora luzian? 
- Ez, denpora asko ez nixuan in, hau kejau zuan ta, hona etorteko bestela... han egoteko. 
- Ordurako ezkonduta? 
- Ez, ez, artian soltero baiña... han orduan gabitzan txapelenakin hiru ahizpa, han taberna hartan. 
- Zela euken izena taberniorrek? 
- Gau Txori. 
- Gau Txori. Ereitta dago onddiok? 
- Ez, ez. 
- Plaza-lazan zaok hori. 
- Entzunda dakat nik, baiña hori taberniori ya ez. 
- Oin be tabernia dago han uste dot. Gero kaja hau bankua edo ez dakit zer egon zan, eta oin be, ez da denpora asko ni han pasau nitzala eta oin be Gau Txori ifintten dau, Gau Txori uste dot. Beste asunton bat egongo da baiña... 
- Eta ze itten zendun, egunero joaten ziñan Eibarrera? Egunero? 
- Ez, jaixetan, jaixetan faten nitzan. 
- A, jaittako tabernarixa. Lan asko euen garaiko... 
- Bai, [...] egoten zittuan han, txapelenan hiru ahizpa, horrek egunaro. 
Baserria galdu zutenekoa
Urkia Elorza, Juane
- Eta ze moduzko anbientia egoten zan Eibarren? 
- Eibarren demasak itten ziren. 
- Jente asko ibiltzen zan? 
- Bai, jente asko. 
- Eta zelan izaten zan, oingo moduan gabean berandu arte eta ibiltzen zan jentia-do? 
- Bai, orduan be bai, hola jaixetan behintzet bai, astegunian ez dakit ze itten euein baiña jaixetan ta bai orduen be. 
Eibarren beozen orduen kirten majuak be bazittuan han orduan. 
- Sozialistak be asko egongo ziren. Eta hori izan zan Oñatittik kanpoko zure azkeningo lana? Edo ondiok jarraittu zeben? 
- Dan-anak be esan be ezin leike in ta. Kazara ta faten gitzuan gu, hor, Salamankara eta zerbaittera kaza denporan-a. 
- Baiña hori ya lana ez. Bestela. 
- Bestela. 
- Eta orduan noiz hasi ziñan ba zu Garaiñian? 
- Nik Garaiñian sartuko nitzuan "el año cincuenta y nueve", bai. "cincuenta y nueve" hamarra, horixe, "cincuenta y nueve" partian. 
- Ordurako ezkonduta ya? 
- Ez, ezkondu "sesenta"n in nitzuan. 
- Eta zu ezkondu ziñan Ursulara, ezta? 
- Bai, hona bajauta geontzen gu orduko. Ugastegittik hona. Baiña hemen in nittuan bi urte-do eta gero hara ezkondu nitzuan. Eta anaia hemen, ama eta anaia-a hemen. 
- A, Ugastegittik hona etorri ziñain? 
- Bai, hareik alde euenien etorri zuan Otalora Txikiñekua hona. Eta gero Otalorakuak alde euenien ni Ursulatik hona, ya orduko umiak, orduko hiru, laurak han jaixota. Baiña eskolara bialdu bihar, eta gero hemendik eskolara bialketako. 
- Eta ze etxetara ezkondu ziñan Ursulan? 
- Agiñalde. 
- Agiñalde? 
- Bai, hareik etxiak urak mobiu in xuan terrenuak eta hiru etxe mobiu in zittuan. Eta orduan ni aldeteko handik Reyesek. Eta "nora fan bihar dogu ba? " Eta "hori ez dok nere lana, zuek alde in bihar dozue hemetik", kotestaziñua alkate batendako, gizona jatorra. Harrezkio behin fan zuan Ursulara, baiña gehixau ez zuan fan e? Ni han nenguela. 
- Eta orduan etorri ziñain hona? 
- Ez, orduan hor ha goikua erosi. Oin dakun etxia. Han beste... zenbat in gittuan, zortzi-amar bat urte-do. Atzera behera eta gero atzera hemen ganauak kendu gittuanian atzera gora ta behera, bueltaka. 
Umetan ikazkin lanean
Urkia Elorza, Juane
- Eta esan dozu aittari laguntzen ikazgiñan ibilli ziñala. 
- Artian hamar urtekin, sasoia. 
- Zelan egitten zan ikatza? 
- Ikatza? Leheningo egurra bota, gero zatittu hola, hola altura ingurukuak-do, ta gero txondorra pillatu. Gero zohixakin edo arbelakin, gero atzera lurrakin, gero sua emun eta ondo zainttu bihar. 
- Egosi arte. 
- Egosi. Gure aittari preguntau otsan batek, sua emuten ta, "Fermin, honek txondor honek ondo erre ezkero zenbat ikatz emungo dau? " Eta: "ondo-ndo erre ezkio bapez! " Txondorra egosi in bihar izaten da, kurioso erreten bada egurra, azala erreten da, baiña egurra osorik. 
- Eta zuek ikatza itten zeuein saltzeko-do? 
- Saltzeko, klaro. 
- Baserri askotan etxerako itten euein apur bat, eta hola, ezta? 
- Etxien egurra egoten zan ta. Fabriketara ta. Orbegozori parte. Orbegozo martxan jarri zanian hori gasakin ta kamion zaharrrak hasi ziranian. 
- Eta zenbat egun bihar izaten zittun egosten? Txondorrak? 
- Segun zelakua zan, ze tamaiño. 
- Segun zenbat egur eukitzen zeban? 
- Klaro. Txondorrak itten ziren ehun zakukuak, berrehunekuak be bai, eta hirurehun zakokuak be baitta. Egurra mehia izan sendua izan be baitta. 
- Ze egur erabiltzen zan txondorra itteko? 
- Parte pagua, onena pagua. Artia esaten euen, baiña hemen arterik ez euen. Bat in geben guk gaztaiñiaz be bai, Aingeru Zaharren ibilli nitzanian, errementerixa zan, eta tenplerako gaztaiñia ona. Haretxeri, bota gaztaiña berde-erdiak eta gaztaiña ikatza. Beretako espresamente gaztaiña ikatza. Bestela guk gaztaiñarik sekula be ez. 
Elurte handiak
Urkia Elorza, Juane
- Gaztaiñia jan be ingo zeuein zuek garai baten, ezta? 
- Gaztaiñia jan? Alia bai, egurra ez. 
- Pentsaitten dot, bai zeatik bueno, hemen batek baiño gehixaok esan dosku negu partian gaztaiñia, gaztaiña egosixa leheningo eta erria gero... 
- Gero gaztaiña egosixa neri sekula ez jat gustau. Jan bakarren bat bai, erriak bai baiña egosixa, ura. 
- Makala. Eta txondorrak, bueno, zure aittak txondorra, ikazkintzan ibiltzen zan lanian betik, ala? 
- Betik? Gero baserrixan be bai ta, danera. 
- Eta zela izaten zan baiña, urte osuan zihar itten dira txondorrak, ala sasoi bat beria egoten da-do? 
- Parte sasoia udazken aldera, udazkenian hasi eta gero neguan ba etxian. Edurtiak oin baiño haundixauak itten eben orduan, e? Han goixen metroko edurrak indda be bai, e? 
- Eta txondorra martxan? 
- Orduan ez, txondorrik ez. Neguan ez gixuan ifintten. Edurragatik. 
- Bai e? 
- Orduan Araotzera mezia entzuteko palakin bidia indda. Mezetara etorteko ta edurra kentzen. Esan gaurkuairi, edurra kendu bihar dozu mezetara fateko! 
- (... ) 
- Behin baiño sarrixao Ugastegittik Araotzera etorteko, leheninguak illaran aurretik paliaz edurra kentzen. Orduan bai fedia. Gaur ez dakit dauen baiña. 
- Lehen edur gehixao itten zaban oin baiño? Ala antzera? 
- Edurra? Nik uste dot orduan gehixau itten ebela. Bai. Ugastegin metroko edurra eta normal izaten zittuan. 
- Ugastegi altu dago. Ze alturatan dago Ugastegi? 
- Harek zazpirehun metro. 
- Arantzazu baiño altuago. 
- Ermittia Arantzazu baño zerbait altuago, zazpirehun ta ez jakiat hamabost metro-do zer dauen ermittia. Eta gorengo etxia ermitta nibelien, gorengua. Bestiak pittin bat beheratxuago. Gipuzkuako hamarren barruen, Gipuzkuako hiru etxerik altuenak. 
- Ugastegin? Ha paraje altua da, bai, bai. 
- Altuena hori Patxikona goikuori, Gipuzkuan altuena. Lehenau beste bat euela baiña ez dala iñor bizi-do. Oin bizitten danik altuena horixe, Ugastegikuori. 
Zelabarren inguruak lokaztuta
Zubia Umerez, Inaxio
- Hasteko esango dozu zure izena eta abizenak? 
- Nere izena Iñaxio Zubia Umerez. 
- Eta ze urtetan jaio ziñan? 
- 1943. urtian. 
- Ze egunetan? 
- Beratzi, eta hilla martzua. 
- Martxuak bederatzi? 
- Beratzi. 
- Eta hemen bertan jaio ziñan? 
- Hemen bertan. 
- Etxe hontan? 
- Bai. 
- Orduan Olabarrietakua, eta zela daka izena...? 
- Zelaibarren baserria. 
- Zelaibarren? 
- Esan Zelabarren itten daue baiña. 
- Lehenau hau, kamiñua eta hemen, zuk betik ezagutu dozu? 
- Bueno, bai, hau lehen ez euen hola, e? Lehenau desberdiña zan, hau lehenau oin holako kaltzada bat, lokatzaia, belaunetaraiño lokatzaiakin. Porke hemen asko ibiltten ziran, hemen euen zerria, Nemesio Zubia, hor euen nere osaba Eustakio Zubiak eta beste hirun artian eukein hor zerria, zerra bat egon zan. Gaur edifiziuori Nemesio Zubiak dako, enda hemen etorten ziren karreteruak tronkuakin honaraiñotxe, eta harek zela ekarten euen lokatzaia, hau dana izaten zan lokatzauna bat garai haretan. Alde batetik sendia eukan, elizbidia, porke elizbidia alde guztietan betik harrizkua izaten zan, sendia harrizkua indda, eta albuen burdixak eta ibiltten zirana. Eta hori lokatzaiori kentzeko ekarri zan zeretik, Legazpittik, zera, hau nola da, eskoria. Eskoria da... 
- Patrizionetik? 
- Patrizionetik. 
Morroi izanda ere eskolara
Irizar Guridi, Pedro
- Eta zuk zeuk ez zeben ikasi injieneritzarik eskolan? 
- Nik esango dostat ze ikasi neben. Leheningo akuerdua badakik, lau urtekin edo seikin hasten dok zeozer ta orduan eskolan hemen bagabitzaken, Madalenako eskolan. 
- Madalenara faten ziñain? 
- Maistria hor xauan, maistra bat egurra emuten ebena. Harekin nabillaken baiña zortzi urte neukala Beittin falta itten xuan han be, Beittin betik egon dok kriaua eta neguan negu-utilla, eta kriau baten lekuan bi, ha baserri haundixa zuan orduan ta. Baiña ni fan nitzuan zortzi urtekin Beittira. 
- Antzuelas Beittira? 
- Antzuelas Beittira. Eta pasau nittuan hiru urte eta hiru hillabete. 
- Morroi? 
- Morroi. Kriau, tion etxian baiña kriau. Baiña nere aitta ta ama hareitxek zittuan, e? Ta epoka hartan, gabonetan, ni fan nitzan San Mieletan bai, gabonetan etxera eta gero bixan bittartien ba zeozer, nobedaden bat euenian ba, trena inaugurau zanian-a... han xauan Sarramendi eskolia, ez dakik nun dauen? 
- Sarramendi eskolia bai, Sarramendi baserrixan. 
- Baserrittik honutzago, eskolia. 
- Baiña leheningo eurak etxian irakutsi euen hareik, han Aurrreko Mendixan. Sarramendi etxian. 
- Ez, ez. 
- Eta gero in euen onduan... 
- A, bueno! Nik ez jakiat etxeko konturik ez jakixat. Hantxe barri-arrixa inddakua dok ha, eskolatarako eta inddakua. 
Eta nik han ikasi nitxuan eskolak, zortzi urtetik eta hamaika artian. 
- A? Antzuelas Beittin egon ziñanian hara faten ziñan? 
- Klaro, han xauan orduan maistrua Gregorio Larrañaga, ondo akordaitten nauk, Oñatin hil zuan. Fraidetan ya burua endreau xakola-do, Kuban edo zeratan, handik urtenda, baiña eskolia irakusten xuan... 
- Ondo, ezta? 
- Erderaz hala be, eta orduan erderaz ikastia zuan problemia hemen. Ondo erakusten xuan eta hantxe ikasi giñuan eskolia bastante, eta gero ba ni handik etorri nitzan badakik, hamaika hamabi urtera, eta hamabi urte. Beste urtebete in nuan Madalenako eskolan, azkeningua zan aurreko maistrua, ez jat izena zela akordaitten naizen, hola Eliseo... ez jat izena akordaitten. Maistro bat oso ona, hemendik Gabirira fan zuan. Enda harek esaten nostan, etxian falta itten nebela eta hurrengo urtian be ezin nekiela, fan nitzuan despedittera eta "que pena me das, que pena, ahora que... ", ointxe ezaguketan hasi nitzala zerak, matematikak eta honeik, problemak-ta, ez dok entenditten? (... ) 
Ganadua eta ardiak
Irizar Guridi, Pedro
- Eta zuk lan horreik danok itten zittuan bittartien etxien ganaurik-ta bazeukan? 
- Ganauak euki [...] ahaldun danian, ahal izan danian, zeatik aittak be afeziño haundixa xakuan, eta gure aitta be "noventa añosera" ez zuan aillau baiña sei hillabeten faltan hil zuan, enda ganauak gustau itten xakuan, azkeningo urtietan karretero be ibilli zuan ta, apurka-purka horreik be, leheningo idixak danak fuera, eta gero zeori, ekonomiori pittin bat mejorauaz xoiala, hiru zela geukan, ba bi behi, ta gero bat, ta gero bi, ta gero azkenian bat, eta batekin berihela aspertu ta fuera, fuera. Ba izango dittuk hogei... hogei ta pare bat urte, edo hiru bat? Etxian nauela. 
- Jubilau eta gero kendu zeben azkenengo behixa? 
- Bueno, jubilauta bai baiña, baiña ni erretirau ez nauk in, jubilau eta gero urte askuan lana in xuat, ez jakiat noiz arte, ez jakixat. Jornal barik e? 
- Hori be afeziñua, ezta? 
- Jornal barik. Han terrenotxo bat baxakuau pabelloiena eta zerana-a... 
- Eta ganauak aparte, ardirik edo eukitten zeuein? 
- Oin esango dostat, nere leheningo ofiziua artzai dok, e? 
- Zure leheningo ofiziua? 
- Ni Aurreko Mendin Beittin nenguela ikasi nuan. Eta gure etxien falta itten xuan gero, handik etorri nintzanian. Eta hortik eta hemendik ardi batzuk ipiñi gitxuan ta ba, aguantau nitxuan ardixak, ba ni hasi nitzuan ardixakin hamabi urtea ezkero, aurretik banaka batzuk baxazan baiña gehittuaz, eta hamahiru urtekin nik han Askazubi onduan goixan lo itten hasi nitzuan, gabien, "del uno de"... zeatik San Prudentzio zer da? "veintiocho de abril; del uno de mayo hasta treinta de junio", bi hillabete. Ardixak jaitzi, marmittia aldian dala, eta urte baten kontsegiu nuan bi marmitta zera ittia, bat aurrian eta bestia atzien, bixkarrian txandauaz. Ta gustora. Fabrikan lana in, eta gertu eukitten xuan afarixa, etxian zerian eta ni aide. Nire moduan beste bat, hemendik be bai. Leheningo urtian bi gaztek in giñuan etxabola baten lo, eta bigarrenian hamalau urte ezkero, ni bakarrik. Bi hillabete. 
- [...] 
- Orduan bi ordun diferentzia xakuan orduak bai, oinddik, eta asko dok e? Goizeko bostetarako txorixak kantuan hasten txan gero orduen e? Han. 
- Eguzkixakin batera. 
- Ha zuan bizimodua orduan goizian, txori danak kantuan, txori klase danak, oin desapareziu (di) ttuk asko. 
Gazta eta artilezko koltxoiak
Irizar Guridi, Pedro
- Hori dok, ni artzai eta etxeko zerbiziñorako e? Orduan etxian koltxuetxo bat edo bi itteko ulia be, nik ardixak mozten nitxuan hamalau urte ezkero korriente, e? Han Beittin ikasitta. Hamaika urtekin han ikasitta. 
- Zenbateko artaldia? 
- Berrogei bat ardi edo hola. Nehikua zuan guretako. 
- Orduen gaztaia be ingo zeuein. 
- Gaztaiak itten (zi) txuan amak, aunkesea, orduan etxauan frigorifikorik baiña, [...] aunkesea bi egunetako bat indda-do. Orduan freskuran kontserbau itten zitttuan gauzak, e? Esnia delikaua dok, e? 
- Oso. Baiña baserrixen betik dakuei leku bat... 
- Bai ba, [...] nik askori esaten xostiet, pastore hor Arantzazun ikasten dabitzena-ta. Pastore ikasi guk in giñun, ez hor Arantzazuko fraidiakin eta Gomiztegin edo zerien. 
- Zuk kontu ederrak ebaliko (di) ttozu orduen Manuelekin, Gernetako Manuelekin. 
- Nik askoiri esaten xostiet, ni askok esaten xok, ni artzaia izan naizela pastoria, artzaia, nundik nora? Nundik nora? 
Nik ikasi xuat, unikamente gaztaia itten ez, hor ez nauk sekula sartu. Baiña nik ardixari ulia moztu, eta buztana kendu bihar xatenien buztana moztu-a, nik ardixairi itten xauan zer guztiak partua ta hori, ardixen partuak? Ez jauan orduan [...] beterinarixuari eta iñori abixau biharrik. Horreik danak ikasi nitxuan nik, askok ez juei sinisketan, hori halaxe dok. Ni hortik pasauta nagok. 
- Eta ulia zela mozten zetzazuen? 
- Orduen artazixakin, ardixendako [...] , oin zerakin, makiñakin, oin diferente da. 
- Eta ze itten zeuen, hartu ardixa? 
- Leheningo ardixa hartu hola ta, dra! Atzekaldeko epurdixen gaiñian ta, zera bihar da, sasoia be bihar da, e? 
Kordela ona preparau leheningo eta gero lau hankak alkarrengana juntau, hankak lotu. Leheningo tripapeia zutik dala tripapeia moztu. Tokau izan xat narruan pikatan bat edo beste ittia be. Gero lotu, leheningo alde bata, taka-aka-a... alde bata, buelta emun eta gero beste aldia eta soltau hankak eta "alla va el pelin". Uliak orduen asko balixo xuan, gaur mozteko be ez jakok. 
- Gaur kendu alde. 
- Kendu alde askok, batzuk ez esaten xuei, ez jakiat. 
- Igual basurara. 
- Ez jok balixo. Halako aukerak, halako zerak, koltxoiak eta lo itteko-ta, e? Orduen ez, orduen etxerako falta itten xuan. 
- Baiña orduen kalefaziñorik be ez euen, ta... artulezko koltxoiak berak berotu! 
- Klaro. 
Artaldeak gutxituz joan dira
Irizar Guridi, Pedro
- Eta nun erabiltzen zenduezen? 
- Ardixak? 
- Bai. 
- Oin neguan hementxe, etxe inguruan, ahal dan moduan. Udan erretirautako behar igarra beuen ondo. Arbi denporan arbixa puxka bat febrero-arzo aldera eta. Ez, behin marzoa ezkero ez, behin febrero-arzoa ezkero libre, orduen piñurik eta ez euela ta larra gehixau xauan, basuan be. 
- Ardixa be bai gehixau. 
- Bai ardixa be, oin esaten xuau oin be asko dauela, baiña keba! Oin hemen hiru etxe honeittatik, bi artalde barik behintzet, hirugarrenak banaka batzuk bai. Eta gero ba hor gora... 
- Hori lehen. 
- Hori lehen. 
- Gaur horreik be ez. 
- Gaur bape ez xok, hemen bapebe ez xauk, gure aldekuak xakok oin hogeta zortzi bat-do, solterua, ointxe jubilau in dok bera bere kapritxuz Altunenetik. Ointxe urtebete. Eta horrek hemen zertzen (di) txuk, geure zelaixak horrek ebalten (di) txuk eta. 
- Garbittu alde, ezta? 
- Klaro. 
- Eta Matromaik be eukiko (di) ttu... 
- Matromaik artaldia hor dako Matromaik. Hori be fan dok. Matromain hor neska-utillak xazak, eta Miel ez dok ezertarako gauza. 
- Orduan ya ez dakuei ardirik? 
- Bai. 
- Eta nok ebalten (di) ttu? 
- Udan zera faten (di) ttuk, Degurixara. 
- Degurixara, bai. 
- Fan ez, bialdu itten (di) txuei, Araozgo zeren batek lagunketan ostek ardixok eruaten ta, baiña Miel han egoteko ez dok gauza ya. 
- Eulali eta Miel bixak dagoz Matromain? 
- Bai, bixak. Besterik ez, bixak xazak. Beste arreba bat hemen xakok, Garaikuan, Mendizabal. 
- Eta hemen orduen Zubillagan be, garai baten etxe danak euko euen euren artaldia ta euren ganauak. 
- Hemen baserrixak gehixenak, bai. Eta ganaua be gehixenak. 
Ia San Pedroko erromerian jaioa
Irizar Guridi, Pedro
- Zuek hemendik jokeria, juan izan zarai herrira askotan, edo auzuan egitten zenduen bizimodua? 
- Herrira askotan ez, baiña fan bihar zanian ba trenien. 
- Eta trena ifiñi aurretik ze ebalten zeuen, oiñez-do? 
- Oiñez, trena ifiñi ta gero makiña bat oiñez ibiltten zuan, trena pagau bihar zalako, nahiz ta zapata gehixau gastau. 
- Eta hemendik Bergarara-a bazakazuen be bai? Azkenian San Prudentzio-a nehikua urrian dakazue ta... 
- Ba San Prudentziora zetara fanik ez, San Prudentziotan eta. San Prudentzioko fiestak edo izan zien, orduen ba fiestetan-do. Gu berriz, ni berriz ya fiestetan ez xuaut astirik euki fiestetara fateko. 
- Zu gaiñera jaixo be, Zubillagako jaittan jaixo ziñan, ezta? 
- Bai. 
- San Pedruak dira hemengo jaixak. 
- Baiña hor kuriosidade esaten xuan gure famelixan aittak eta danak. Ni atendiu nindduan medikua, urte pare bat edo etorri zala, Zubillagan amistadiak baxakuan eta; San Pedron, auzo hau dok Zubillaga, San Pedruak xakok baiña, San Pedro inportantiaua zuan hau baiño orduan, itxuria. Eta han itten xuein erromerixia, eta ni amen tripan, aittakin, erromerixan San Pedron. Entenditten dok? Erromerixara fanda. Eta gabian hamarrak izango zirala, hamarrak inguru hori, eta hamaika t´erdittarako jaixota nenguela. Oiñez etorritta, orduen trenik eta puiñetarik, e? 
Oiñez etorritta handik Zubillagara eta medikua Arzuru zuan orduan, medikua oso ona zuan. Eta medikuak "escasamente" etorriko zala berak esan baotsa zela eukan, handik Zubillagatik Martezkora. Ez dok entenditten? 
Zetik, San Pedrotik Martezkora, hau Martezkua zela dan etxe hau. Oiñez etorri eta bentaja in txan, itxuria, segiduan jaixo. Medikuari abixau txain eta medikuakin berba itten egonda, hamarretan San Pedron. Medikua gaztia zuan artian ta erromerixara. Eta gero sinistu ezindda. 
- Oseake ixixa-xixa Torreauzoko erromerixan jaixo ziñan? 
- Ixixa bertan. 
- Itxuria, itxuria dauenez. "veintinueve de junio", San Pedruan; Pedro hatik xakuat izena, bueno, hatik edo. Ba holaxe kontuak. 
Garia ehotzeko esku-errota
Urzelai Aiastui, Jesus
- Gose urtia, hemen gose urtia izan zan ba, gose urterik gogorrena izango zan "cuarenta-uarenta y uno" izango zan hemen. Trenta y nuebian ta gerria akabo ta artian baeuen zeozer, gero gutxittu zan hemen gauzia asko, gero, gerra mundiala egon zanian, orduen gutxittu zan gogor asko hemen, orduen babia jarteko ta be... orduen... 
- Orduen ze in bihar izaten zeuein, zeuen produkziñotik zati bat emun, ezta? In bihar izaten zan. 
- Garixa entregau in bihar izaten geben, artua be entregau in bihar izaten zan. 
- Dana? 
- Ez, ez, bai, horixe bihar dogu bakarrik! Gero errotarik ez euen zabalik, eta gero hemen ha uste dot baten batek euko dauela gordeta. Hemen Mondrauen in zittuen ez dakit zela eukan izena, harri zera batzuk, ixoteko, garixa ixoteko holako eskuakin itten ziran batzuk, pote batzukin-a, ez dakit zela eukein izena, ixotekuak. 
- Esku errotia-do izango da. 
- Ez, ha zan zerakin, botaten zan eta errotatxo bat eukan eta eskuakin. Gogorra, nekia, eta egunian hiru potekada in bihar izaten gittuan, hiru potekada. Eta ibiltten giñan atsaldian hasitta txandaka, gabian ta. Leheningo pasadia izaten zan gogorra, bigarren pasadia samur emuten xakon, leheningo pasadia. Eta estutu in bihar, bestela ez zan urunik urteten, zahixa, zahixa bakarrik. Bueno, in gittun, itten gittuan! Hareitxek uste dot baten batek eukiko (di) ttuela gordeta. 
Alejoren lanak: parrokiako harriak garbitzen, paper-fabrikan
Lizarralde Galdos , Gregorio; Ugarte Moiua, Alejo
- Zu, Alejo, esan dozu gero e... 
A: Leheningo lanian hasi nintzana zan Oñatiko Parrokixan. 
- Zetan? 
A: Goiko harri danairi koloria kentzen, alanbrazko zer batzukin. Han dagoz bigak, eta hareik danak. 
- Nungo harrixak, barrukuak ala kanpokuak? 
A: Barrukuak, danak, bai. Aldamiño altuak in bai goraiño bai, eta hareik garbiketan, oin dagozen kolorian ifintten ibilli giñan. 
- Eta zeatik? Zikiñak egozen, edo? 
A: Horregatik aginddu oskuen bai, eta gu kuadrillatxo bat ibilli giñan. 
- Zenbat urtekin? 
A: Zenbat urte, ba ez dakit zenbat eukiko gittuan, hori leheningo lana hasi zana zerien, eta gero Legazpira fan giñan hurringo, eta Legazpin kanpuan hasi giñan baiña anaia Papeleran nola neukan, ba han apuntauta nenguen eta Papeleran hartu nindduein eta nere denpora dana Papeleran in dot nik, e... harik eta gerrara fan arte eta "hasta el año 48" arte. 
- Oseake Papeleran urte mordua in dozu zuk. 
A: Papeleran bai, beno, bost urte in gittuan, bat gerran eta beste lau aparte, baiña... 
- Baiña gerra ostian be Papeleran jarraittu zeben gero. 
A: Bai, gerra ostien bai, atzera, "con brazos abiertos"! Diputaziñokuak be etorri xatan bi gizon, ba, baekixela zein nintzan eta dana eta segittuan eurak lanian hartzeko, esto... zera in bihar zala, karreteria in bihar zala plazatik estaziñora, eta "Ni ez naiz baiña gauza, dakuan besuakin"... "Ez, ez, ez, zuk ez, zuk aparejadoriari lagundu bihar xatzu, badakit eskolan ondo zagozela eta aparejadoriari lagundu bihar xatzu". Ta bueno, ba, orduan hala hasi nintzan, eta gero, ba, nere inguruko amistade danak, ba, lanian, erdixa edo zerien ebitzenian, Papeleran goizetik ebitzenak eta atsaldetik, ba bixetan aprobetxaitteko topau nittun jentia eta gero gura nindduan Diputaziñuak enkargau eruatia beste leku batera, baiña Papeleriak esan nostan hillabete garrengo eurak hots ingo nostailla, egoteko jefe lokalakin bai, eta jefe lokalak entzun bakarrik, ofizinan eukan semia han, ta entzun besterik ez nostan in ta Papelerakuak hots in nostain eta dezidiu neben ama nola neukan eta arrebia Olabarretan, ba hareik ezin nekiela abandonau eta Diputaziñokueiri esan nosten, ba nik horretxeatik, bestela nik segiuko neuke, zeatik oso konforme neuen eta zer haundixak emun nostain eta, hala Papeleran segiu neben harik eta 48 arte. 
Ile-apaindegian txanda txapen bidez
Ugarte Umerez, Nikolas
- Hona sartzeko, edo behintzat ulia mozteko, betik txanda eskatu bihar da? 
- Ba normalmente hemengo ohitturia hori izan da, nik hasi nintzanetik, oin telefono bidez eta lehen ba txapa batzuk eukitten gittuan, bakoitza bere numeruakin eta ha izaten zan zera, oingo telefonuan ordezkua. 
- Ha zelan zan, zelan zan hori, txapana? 
- Nik badakot ondiok txapa horreik gordeta, nere aittak eukan horrelako tablerotxo bat, eta eozen 30 numero, batetik hasi 30era. Bezero bat etorten zanian, ba, jentia baldin baeuen ba hurringo numerua emuten zotsan, eta txapiori poltsikara hartu eta, ba, kalera juaten ziran, ordua emuten gotsan eta gutxi gora-ehera ordua alleaitten zanian, atzera berriro etorten ziran, sillan jarten zanian txapia txintxiliz jarten ebein txaperuan eta ba telefonuan lanak horrek itten zittuan. 
- O sea ke gutxi gorabehera gaur egun Eroski edo halako supermerkatu batera faten bagera... numerua hartzen duna. 
- Bai, bai, berdin, berdin, oingo katxarruak elektrikuak dira, ezta? Baiña orduan ez eguen holako zerik, hala izaten zan, tablero baten txapakin. Ondiok nik horreik gordeten dittut nere rekuerdorako. 
Ilargiaren eragina ilea mozterakoan
Ugarte Umerez, Nikolas
- Lehen, garai batean ez dakit hala zan ala ez, ya ohitturia baldin baeuken hillian behin etortekua, ze sasoitan etorten ziren, ze... hori jentiak esaten dau illargiari begiraketan xauela, ez dakit zer ulia moztera etorteko eta... 
Halakorik, zueri, komentarixo horreik eitten dotsue? 
- Bueno, ba bai, hori be da gai bat jente batzuek erabiltten dabena, lehen be baitta eta oin be baitta. Ni neuk esaten dostat, neuk ez dakittela ze esan, porke jente asko dau, ba, ez dakit, parian tokaitten xatenelako ilberan mozten ebeiñak, eta hareik be kalbo jarri dira eta beste batzuk berriz horri begiratu ez xauenak ule eder askuakin onddiok be badabitz. Baiña oin be bai, oin be badakot nik bezeruak, motibo bateatik edo beste bateatik ilberia igual pasau in xatelako, hurringo ilbera arte etxoitten dabenak ulia mozteko. Eta nik esaten dostet ba hori, hori guretzako txarra dok, e? Porke hori propaganda haundirik ez ein horrenik porke bestela guk ilberan bakarrik lana egingo xuau, eta gero hemen begira egon biharko xuau, eta ba hola ibiltten gara bata bestiari... Oin, inportantziaik dakon? Neu ez naiz kapaz esateko, badakit gauza batzukin baietz, baiña ulian araberan, horixe neuk ez dakit dakon. Nik baiño, beste ze batzueiri preguntau biharko lezkixo hori. 
- Baiña zuk egunero, ilbera ilgora izan, zuk egunero hemen bezeruak bueltaka badabitzu. 
- Bai, bai, ez dao horren araberan, ezta pentsau be, bueno! Oin ohitturak aldatu dira, e? 
Aitaren hasiera bizargin lanetan
Ugarte Umerez, Nikolas
- Eta aitta pelukerua zan. 
- Aitta, nere aitta, bai, barberua, "barbero-eluquero". Bai, kartelian jarten eben alde batetik "barberia" eta beste alde batetik "peluqueria". 
- Doroteo, izena. 
- Aittak Doroteo euken izena. Nire aittak kontaitten eben soldau joan aurretik itten eben beste barberixa baten, oso popularra zan, Felipe Goixenetxe, Txintxurreta, hemen zerian hementxe plazuelan, Itturritxoko plazuelan, gero paraguerixia izan zana eta gero eskopetak saldu zittuana ta... 
- A, ni hantxe jaixua naiz, baiña nik han betik eskopeta dendia ezagutu dot. 
- Ba lehenao barberixia zan, nere aitta aprendiz harekin ibilli zan. Garaiñian be itten eben lana eta gero illunkaratan horrekin. Ta kontaitten eben soldadu joan zan eta soldadutzatik bueltau zanian, ez euen itxuria oingo legerik, eta etxian fabrikara bialketia gura izan ebein eta joan zan fabrikara Gararaiñera, ta esan (e) i otsain itxoitteko apur bat, leister hots ingo otsailla. Goruzkuan sartu zan oin ni nauen barberixan, eta han euen barberuak esan (e) i otsan: "Joño hi, Doroteo, enterau nak soldautzan barbero egon haizela, bai? Ta, ba nik hartuko ñekek ba hemen mutil bat lagun itteko". Ta bearek ez eukan fabrikarako gogorik eta "Bai? " Eta, "Ba bai". Ta ba, "Noizdik? ", eta "Beittu, gura badok geldittu, hor dakok batia". Eta kitto, holaxe. 
- Kasualidadez. 
- Ugartetarron pelukerogintzia hola hasi zan. 
- Kasualidadez aurrekua be Ugarte zan, Irubietako baserrikua, Lorenzo Ugarte, bai. 
- Zure senidia? 
- Ez, ez. Bueno, Ugarte aldetik ez, ama aldetik token bai euki bihar neben, baiña ez, nere aitta eta horren aldetik ez dot uste euenik ezen zerik, baizik horixe parian tokau zala. Eta gero haregandik esaten eben gure aittak nobixia, andregaixa, ba, donostiarra billatu eben eta emakumiorrek Donostiara eta Donostiara eta Donostira eta, bueno, ba, Donostiara joan zan eta lokalakin nere aitta geldittu zan, errentan, errentan geldittu zan. Eta horrek dako pelukerixia ondiok be esis... , Donostiara joan zan harek, ondiok be esistitten dau, "Bar Alcalde" hurringo atia, han jarri eben pelukerixia, eta oin ha pelukerixa ha dabil beari lagun in otsan baten alabiak, riojano baten alaba batek dabil ha lokala, "como peluqueria mixta". 
- Oñatittik fandakuak. 
- Bai. 
- Bueno, orduan aittak suertia euki zeben alde batetik lana topau zabelako holan, eta bestetik lokala laga otsalako, ez? 
- Bai, bai. 
- Hara hura joatiatik lokalakin gelditu zan. 
- Hori da, bai. 
- Horrek esan gura dau zuek Ugartetarrok ya ehun urtetik gora zoiazeilla pelukero. 
- Ehun urte ez, hainbeste ez dot uste, nere aitta jaixo zan "el año 1906", botako dogu 23 urte soldautzaia ittera orduko, ba, horixe, 29. Donostiara noiz joan zan horixe ez dakit, harekin zenbat denpora in eben hori ez dakit, baiña horixe ez dakit, bestela "1930 numeros redondos, al 2008, 78 años", 78 urte. 
- Baiña zuk zeuk 50 in (di) ttozu ya. 
- Nik 52 in (di) ttut, 52 urte in (di) ttut nik aittakin eta gero aitta hil zanian neuk... 
- Klaro, aittak ingo zittuan igual beste hainbeste baiña berak aurretik Donostiara fan zan horrekin. 
- Horrekin ez dakit zenbat urte in eben, horixe ez dakit, ez dakit. 
Hiru ile-apaintzaile belaunaldi
Ugarte Umerez, Nikolas
- Eta soldautzan, hori, pelukero lanetan ibilli zan aitta, ez? 
- Ni bai; aitta be baitta. 
- Baiña berak bazekixan, baiña, pelukero lana edo? 
- Bai ba, aurrez hemen ibilli zan illunkaratan ibiltten zan beste pelukerixa baten ibiltten zan. 
- Eta zeatik zan, gustaten jakolako edo? 
- Itxuria, itxuria, bai, bestela ez dakit, ez geuken guk aurretik, nik euki doten moduan ez eben harek ez eben euki aurretik iñor famelixan ofizio horrekin, ezta? 
- Aurretik zebillen fabrikan eta... 
- Hori da, Garaiñian, eta gero illunkaratan hor ibiltten zan itxuria, bai. Eta gauzak zela dien! Nere aittak Burgosen in eben soldautzaia eta hara joan zanian presentau zan kuarteleko barberixan barbero moduan. Ba orduan inddako harremanak barbero beteranuakin, ondiok jarraiketan dot nik famelixa harekin harremanak. Datorren hillian... Gero ni Burgosera joan nintzan neu be soldau, harein etxian egon nintzan. Harek billatu nostan lana Burgosgo pelukerixa baten; goizetan egoten nintzan kuartelian eta arratsaldian pelukerixa baten lana itten neben, bai. Eta harrezkero, pentsau eizu, gure ezkontzatara, nere ezkontzara bai, nere ezkontzara etorri zian, nere alabiana be baitta, ni be juaten naiz hara, daku harreman estua famelixa horrekin Burgosgo horrekin. 
- Eurak be pelukerikuak, ezta? 
- Ez, eurak ez, aitta zan pelukerua, hareik ez daue jarraittu. 
- Osake orduan gremio barruan be harremanak eukitten (di) ttozue. 
- Bai, gu behintzet, nere aitta zera zan gauza horreittarako zera itten zan, aguro sortzen eben hola amistadiak-ta. 
Batzuk, neu igual ez naiz hainbeste izango, baiña gure aitta bai, gure aitta... 
- Orduan hasi ziñan hamalau urtekin aittari laguntzen. Ordurako ya berana zan lokala? 
- Bai, ordurako ya bera bakarrik euen han; lokala beria ez, errentan. Hori lokalori zan abare batena, gure aittak kontaitten eben, Don Ramontxo, nik ez neben ezagutu. Eta, gaiñera, gauza kuriosua kontaitten eben. Gero gerria etorri zanian, abariairi eta holako gauzak gorrixak, gorrixak, badakitzu, nazionalistak eta kentzeia gura izaten (e) i osten, eta hori ez pasaitteko kriadien izenian ipiñi eben etxia, eta gero gerrak akabo zianian eta zerak, intentau eben bereganaketaia etxia, eta kriadiorrek "tarari que te vi". Eta nere aittak dakon errezibo danak nik oinddiok gordeten (di) ttut, pagaitten otsan tipo baten kriadia zan bateri "una tal Perez de Cuadrado" donostiarra. Donostiarra edo behintzet... porke oin iñoiz periodikuan ikusten dot nik idatzixak hola "Cartas al Director" ta zera eta firmaitten daue Perez de Cuadrado batzuk eta burura etorten xat: "Aiba! Hau hareittako tartekoren bat izango dok, ba! " Perez de Cuadrado, bai. Eta gero, ba, ez dakit zela izan zan, eskeinttia edo aittak erostia gura izan eben, baiña ez, ez eben lortu. Ez, geixki nabil, hori gero etxe hori erosi eben Enrike Zabaleta, loterixia tokau xakon "Txapa", eta erosi eben zera, nere aittak ez eben lortu hori beraganekatarik lokal hori, erosterik ta horrek gizon horrek erosi eben eta gero egunen baten pentsau eben lokala saltzeia ta neri saldu nostan, nik erosi neben lokala, aittak betik errentan euki izan dau lokal hori, euki izan eben, bai. Hemen loterixia jausi zan kasualidadia neu soldau nenguela "el año 63" jausi zan gordua. 
- Bai, e? Oñatin. 
- Bai, Oñatin. Eta orduan batzun batzuek kobrau ebein lau millue ta piku edo baikotzak. Ordurako diru asko izan zan. 
Orduan lau milluek emuten ebein interesak zian persona baten sueldua baiño gehixau, hillian, orduko persona baten sueldua baiño gehixau. "Lo que pasa que" gero gauzia joan dan moduan juanda, ba ezebezekin geldittu zan, baiña harek behintzet ha etxia erosi eben, beheko lokala neri saldu nostan... 
[...] 
Holaxen gauzak eta nik oin ba alabiari zera indda dakot, pasauta dakot, "en tercera generacion". 
Bizikletaz eta astoz
Garitaonandia Lizarralde, Carmen
- Eta esan dozu bizikletan ibiltten ikasteko... 
- Bizikletan ibiltteko [...] ze baten, baten bat egon bizikletia eukena, nik ez neukan baiña, eta bizikletan ikasten egoten ziñan etxian, kalian, kale nagusixan, "Mayor dieciseis", euan Seguran eta hantxe euan ta etorri xatan: "bizikletan nahi al dian ikastea", ta "bai", horixe bai, besterik ez. Hasi nitzan bizikletiakin eta etorri zan señoria, urten eben eta fan zan zerera, [...] (... ) 
- Eta ikasi zeben? 
- Honbre ikasi nebela! Gero Zegaman handik denpora gutxira, Zegamara joan nitzan, behi bat hermendadian-do Seguran behi bat partiu euen eta eruan nittuan zortzi kilo okela, bizikletan hartu eta aide. Ni edozein gauzetara atrebiu naiz beti eta zenbat aldiz, ez xat ezer pasau, eta bueltan netorrela Seguran zerien plazatik behera erripia dau goittik behera, ez dakit egonda zauzen, ez? 
- Pasadizuan bakarrik. 
- Ba dau plazan, ta plazan hasten da erripia dau, eta umiak orduentxe urteten bostetan arratsaldian etorri nitzanian, frenua apurtu! Eta ze ingo ete da hemen? Ta "ni corta ni perezosa" hankia ipiñi eta zera joan nitzan, aiuntamientu onduan han bolalekua, ta han launadia euen ta hantxe geldittu neben bizikletia, hantxe. Pasau (di) ttut holako, holako larrialdixak asko e? Baiña bueno, ez xatan sekula ezebe pasau. 
- Eta hori esan dozuna, ermandadeko behixa partiu zeuilla. Zer zan hori? 
- Ba ermendadiak egoten ziren lehenao baserrixan, oin ez dao hamen be ez da ermandaderik oin. Baiña ermendadia izaten da ba baserritarrak edo kalian, kalian be jente asko euen behixak eukeiñak e? Eta bi anae ziren solteruak bixak ta ba nola behia kendu behar zuten, ta albaiteria egon zala eta ez ziotela esan jan zekela ta, ta gero jun ziren ta esan zion ba berak bazeukela Zegaman, orduan gose urtiak ziren, gerra ondoria eta esan osten: "ba nik enpleauko dizut nahi badezu", ta halaxe hil euen ta neskaillia bialdu Zegamara okelokin ta listo. Eta hantxe ez dakit zer, sekula egon barik nenguen Zegaman, ez kapitala dalako baiña, han plazara iristen zeranean, hantxe eskumara ez dakit zer jartzen du eta hantxe letreroa ta irakurten dakixena behintzet gutxienez, eta eruan nittuen, itxi okelia eta emun nostain zera, nola esaten xakon, kanikatxuakin ta zela izaten ziren? 
- Rifia? 
- Ez, erana izaten zan, Seguran itten ziren, kanikatxuakin ta klak zapaldu eta... 
- A, gaseosak? 
- Gaseosak. Gaseosa botillia uste dot emun nostain, eta haxe eran eta martxa atzera. [...] eta ni faten nitzan egunero Mutiloara ogixakin, astuan lau saku ogi hartu eta Mutiloara. Eta amandratxo bat, zikiña, ondiokk be gorroto dakot e? Ba kontauta eukitten ziren ogixak eta orduan bota nostan bronkia gure ahizpak, eta nik bape kulparik euki ez, eta itten nosta bestiak zakua bere aldera begira ipiñi eta mostradore azpira bat botaten eben. Baten in nostan bakarrik e? Persona dontsia, dontsia jaixo in nitzan ni e? 
- Orduan bezeruak itten otsun ogixa ostu? 
- Ogixa bat, bat hartu eta ra sartu. Eta orduan ogixak badakitzu ze balixo eben? Zazpi txakur haundi. 
- Zazpi txakur haundi. 
- "Setenta centimos". Oingua ingo balitz horreik moduan. Latzak pasautakuak danak eukitten (di) ttugu goguan. Ni gauza polittak pasau banittu orduan ez xatan akordauko, baiña horreik sakudidia horreik emuten dotsuenian beti kentzen dotsue gogua. Halaxe, bat falta dezu hemen, ez dakit, ezin dotsut esan ta, gero hori izango balitza gaurkua esango notsan: "aber ikusi daigun aber zer dakotzun hor", sartu mostradure barrura eta han topauko notsan e? 
Hartu ta ra sartzen eben ta kajan baten ifintten eben han eta honek ekarri in bihar nostala. Tontak espabilatzeko ez da ona jente txarra. Ez horixe. 
- Baiña umia zu ondiok, ezta? 
- Bai, hamahiru urte. Oin bialdu egin eizu hamahiru urte, gure neskatilliak dako hamabost urte, gure billobiak, bialdu egin eizu ha, nora bialdu bihar dozu ha? Igual ez eben gurako e? 
Karmen okina
Garitaonandia Lizarralde, Carmen
- Eta han egon ziñanian lanian Seguran, bertan egoten ziñan? 
- Bai, bai, bertan, bertan, kriada bertara joan nitzan, bertan egon nitzan. Bai, bai. Ziren, aman lehengusiña zan andria ta... 
- Eta ze itten zenduen, ogixak in eta saldu ta dana? 
- Bai, ogixak egin, gaur gabian igual goizeko lauretan edo jaiki bihar izaten zan, ordu bittan, lauretan edo hala, ezin jaiki, uste dot plazatik be entzungo zittuela diarrak, jaiki ta "ni corta ni perezosa" holaxe itten nittuan ogixak, ra-a hasi nizan itten ta: "hartu biak batera! Igual igual ingo dezu eta! " Ene! Bueno, ya, nehikua dot, nehikua dot, zeatik hango kontuak ez akordatzia hobe da, ez akordatzia. Egin ogixak, gero zortzirak inguruan joan gora, apur bat garbittu, di-a, astua ipiñi, ipiñi astuan ogixak eta Mutiloara. Eta gero etorri ziran bi mutil, jittanuak emuten euein, [...] tremendako preguntiak itten nostain, eta ume makala nik ez nekixen ezebe orduan, artian ze jakingo neben, eskolatik, eskolatik urten, bete nittuan mariatzen hamabixan hamahiru urte, eta hogeta zortzixan mariatzen bertan, fuera! (... ) Haraxe fan bihar dozu eta kitto. Nik esaten dot: "baiña zela leike hola? " Umiak hortarako, ez daue jaixo bihar umia hortarako, ez da jaixo in bihar, ni hamahiru urtekin, eta nere ahizpa zaharrena, maistriana fan zan, zazpi urtekin eskolan hasi eta zortzikin kriada. Baiña ikasten egon zan, zortzi urtekin e? Eta pentsau egizu, harek eskribitten eta politto ikasi eben. (... ) Guk esaten geben, guk iñok ez xonau aprobau gu ze izango giñan, halako bapuak izan be, ze bapo? Zazpi urtekin eskolara edo seikin eskolara fan eta zortzi urtekin kriada bialketan dauenak, gurasuak ez dakit zer dan. Niri ez eizue esan hori normala danik e? Orduan holaxe izango zan baiña gure moduan iñor ez zan ibilli. Ni hamalau anai-rrebetakua naiz e? Neu seigarrena. 
- Hamalau anai-rreba? 
- Bai. Gogorra da e? Gogorra da. Umiak bihar dira, umiak bihar dira, baiña ze... 
- Danendako ez zan egongo etxian ezta? 
- E? 
- Danendako ez zala egongo. 
- Bai baserrixan ogixa-a egoten zan, baiña ogixa bakarrik ez daue bihar, e? Orduan ogixa ta gaztaiñia ta patatia ta porru-atatia ta hori egoten ziran, eta esnia be bai, baserrixan esnia nehikua egoten zan, eta esniak be ez nostan itten onik, talua ta esnia, nik oin talua entzun bai ta nere billobak: "neri talua gustaitten xat amandria". "Bai gustaitten xatzu? Ba jan ume, neri ez xat gustaitten eta", "Ekarriko dotsut e? " "Ez, ez, neri ez ekarri talorik, ez ekarri neri". 
Usaiñak be higuiña emuten dost neri, garraztu itten xatan neri, etxian jan talua eta esnia eta etxetik [...] mobiu ordukoxe garratza egindda eskolara, [...] eskolara garratzakin. Iñoiz joan izan nitzan armozau barik, eta baten holaxe, orduan egun hartan armozau barik fan nitzan, ezer hartu barik, ez neben eukitten gogorik. Hamarrak edo gehixau izango ziran, hori-ori nitzan momentu batetik bestera, "que te pasa Carmen? " esan nostan maestriak, maestria geukan, "no estas bien? ", "Me siento un poco cansada" esan notsan, "¿Te sientes cansada? No tienes buena cara. Tienes amarilla pero amarrilla eh? " Begixak [...] besuak eta danak. Zelaikua euen han urrian, baserri bat oin zera, Tavesa dauen lekuan, baserri haundi bat, "acompañarle a esta hasta Zelaikua" [...] han nunbaitten euen gure etxia, ta baten batek lagundu nostan haraiño ta joan nitzan etxera ta, aillau nitzan etxera ta, "ze pasau jan baiña ze pasau jan, oin be hola, ez dakit zer", eta badakitzu ze erremedixo euken gure amak? Ze ete da ziharo pobriak izatia e? Ura egosi kazuela baten ta haretxekin garbittu nostan mosua, ur egosixakin. (... ) 
- Ur egosixakin mosua garbittu? 
- Bai. Esaten horretxek osatuko nindduala, eta ugera, egon nitzan lau-ost bat egunian ugian. Harek ez eben beste erremedixorik hartu, berakatz saldia jango neben, esnia ez xaten gustaitten, normalian ez xaten gustaitten esnia, ondo nenguanian be. Holakotxiak banan-anan esango nittuke mordua esango nittuke, eta honeik ez dira inbentautakuak, honeik ez dira pelikulako kontua, e? Honeik dira "realidad", nik pasautakuak. 
- Holaxe bizi izan naiz ni, eta artian beti andra ederra. 
Segurako okinak
Garitaonandia Lizarralde, Carmen
- Eta Segurara senideren baten etxera? 
- Bai, aman primia zan andria, prima karnala amana, Alkorta. 
- Eta ha zan panaderia? 
- Bai, gizona zan panaderua, eta bera be bai, [...] gizona zan panaderua eta gero anaia eukan, ta gero anaia be ezkondu zan, nik alde in nebenian laister ezkondu zan, ta gero nere anaia be egon zan, beste nere anae ba be egon eta berak begixak zabaldu barik itten zittuan leheningo ogi illaria, tremendako zerak izaten ziren, barrak eta zakuzko ze bateaz ta rra, ipiñi hola ta gero rra ipiñi zeran biñan biñan danak, eta gero ezagutu itten euen, ba biñan-iñan ipiñittako zerak palak be oso diferentiak, baserriko palien moduan ez zien izaten, aldiko biñan ipintten ziren eta rra, bota labera ta labian gaiñera ez euen orduan jiratorixua han e? Geure moduko labia garbittu eta dana igual itten zan baiña [...] ta modukua ez, oin Aiastuin dakue jiratorixua. 
- A, bai. Ez dot ikusi ondiok baiña... 
- Ez dozu ikusi? Bai, horreik itten dauen moduan, ta horreik jiratorixuan itten daue ta han erdi lan dau han, zeatik parera etorten xatzu erreten diranian tostau hala zerien ta gero atzera ipinttia gura badozu, hortarako berotasuna euki bihar, baña horreik atzekaldekian bertan eukitten daue sua be, barruan ez baiña aldamenian. Han zan baserriko moduan "ya esta" ogixa. 
- Labia berotu egurra erreta. 
- Bai, egurra erreta. Egurra batu itten eben bere anaiak, batzeko ta ni artian neskatillia nitzan artian labia batzeko [...] baiña ez, sekula ez dot iñ izan, labia batzekua ez, sekula be ez, ta gero anaiak itten eben, ta gero bertan ezkondu zan. 
Etxeko andreak jarritako zigorra
Garitaonandia Lizarralde, Carmen
- Behin, jakiñien zaozai hori, gauza polittak be badakitzue behin, kastigauta neuen, aurreko domekan gabeko hamaiketan etxera fan nitzalako. Altos Hornosko jaittan eta handik bueltia biajia egoten zan etxera, oiñez joan ta etorri ta hamaikak jota, hamaikak laurdenak gutxiau eta zerien zubixan behera goiazen orduentxe eta neure lagun baten ahizpia, gaur dakozue ona! Danak billurra emuten, artien be billurra emuten! Eta artian hamaikak laurdenak gutxiau, hamaikak, etxera aillau nitzan hamaiketan. Señoria uge gaiñian jarritta, pazientziak hartu ezindda, "zer da baiña hau? Datorren domekan kastigauta, ez dakotzu iñora faterik" esan nostan. "Eskarrik asko" nere artian, ixilik uhera. Hurrengo goizian lehenau llamadia, aide, "arriba", hurrengo domekia allau zan eta berak fan bihar Elosura, artian amandria, ama bizi eben, bera fan zan Elosura, ta klaro, etxeko lanak in nittun danak, goizian zazpiretako mezetara fan [...] Santa Mariñara, gero mezetatik etxera fan eta gero lanak in ta hori. Eta gero arretsaldian, aldamenian bertan euen [...] , "bueno, badakin ze ingo doun? " Esan nostan. Eta, "zer? " "San Juanera jungo gaittun, San Juanen erromerixi jan ta". (... ) 
- Zer euen San Juanen? 
- Erromerixia. 
- A, erromerixia. 
- (... ) Bai, ta señoria etorriko zala ta... "konponduko don señoriori! " Esan ta in. Umiai siestia eragin, garbittu dana, kurioso ifiñi, dotore orraztu, meriendia emun, gizona ta zera, ugazaba eta beren anaia, soltero euen, [...] hareik bixairi ifiñi nosten afarixa, afaldu, gixaua in nosten gaiñera, pentsau, haragixa gixautakua ifiñi nosten, hori goguan dakot, [...] euenian ontzixak jaso, fregaua in ta dana in [...] ifiñi neben freskuran eta bagoiaz San Juanera, mutikua lepuen hartuta. Gaur kotxian be ez nitzake ba fango, eta hara fan giñanian gaiñera planik be ez neuken. Fan gitzan eta klaro dana baserriko jentia, dana jente ezaguna, in gittuan bi edo hiru pieza dantza in gittuan. Atzera buelta in eta etxera, aillau naiz etxera eta, Zubikuan kanpuan geozenien buelta in gebenian, señoria jarritta, pazientziak hartu ezindda, handik segidan igarri notsan nerbiosa euena, "buena me espera" esan notsan, oin juan hari horra, esan notsan [...] eta, "ze ba? " Ze, "hik erantzun! " "Bai, sekula ez xonat erantzun eta oin ezingo naun hasi erantzuten, gaur gaiñera faltauta naujan" esan notsan. "Faltauta? " "Bai, etxian kastigauta naujan, igez in jonat". Aillau nitzan etxera: bueno, "neskatxa miserablea, edozein gauza itten dau honek! Ez dakit ze itten dau! " Baiña esan ta esan ta esan tau-au-au-au! Ixilik, umia aldatu ta esan nostan ez dakit zer itteko. "Ze esan bihar jatzu? " Esan otsan ugezabak, "afarixa emun dosku, fregaua ta danak indda umia gobernau, umiari bueltia eragin eta artian zarataka zabitz? " Ta, "hurrengo jaixan kastigauta! ", esan eben. "Egon zaittez ixilik mesedez! Ixilik egon zaittez, onddiok eguzkixa goixan". 
Artian eguzkixa goixan euen, e? "Ekarri itturrira, edo fan itturrira eta ekarri ura"; itturriko ura eruan notsan. Eran eben basokada bat [...] Ha! Personia zan haura, "idiota", [...] eta gero esaten eben bere semiak, ei zan gizajo bat, gazterik hil zan kanzerrakin eta nere anaiari esan otsan, gure ama txarra zuan e? Txarra zuan gure ama. Soldau neuela, [...] eta gaiñera zan eskrupulosia baiña a tope e? Alabiak esaten dost neri: "harek badakitzu zer, ze falta eben harek, zer, ama zer? Harek hola gonak jasotia eta epurdixa irakustia gizonairi". Orduan Santa Agedara eruango euen baiña! Baiña pasauta euen, harek itten zittuen gauzak ez zittuen ingo iñok be, iñok be ez. Baten bat sillan jarritta egoten baldin bazan, ha sillia hotzittu arte ez zan jarriko. Banketa baten egoten bazan banketia garbittu ingo eben. 
Eskrupulosa baiña hola eskrupulosia baiña bilddurgarrixa zan e? Halaxe esan otsan: "afarixa emun dosku eta fregaua lan danak indda itxi (di) ttu eta umia goornau eta umiari bueltia emun eta zer esan bihar jatzu? " esan otsan eta, "fan itturrira eta ekarri ura" [...] baiña egin nostan ekiñaldixa esaten! Ha zan berba postura harena, " era una señora, pero muy señora". 
Herrian hargintzan
Bikuña Urzelai, Javier
- Eta gero aittajuna, hemengo aittajuna ebillen ba aiuntamiento, udaletxeko lanetan ebillen, hor zerien, ba horma batzuk eta egin ta; ba Reies euen orduan ta Reiesek reforma asko in zittuan kaliak, bidiak eta zabaldu, horma barrixak eta in ta gu etxera, Arantzazun ba apopillo Sindikan, zapatuan etorten giñan, zapatuan orduan illunkara arte itten zan lana e? Eta etxera etorten nintzan eta aittajunak betibe esaten nostan, Arantzazura fan barik, haraiño fan barik hemen behien be baxakuau ba hiretzako lanak, eta hola eta. Bai e? Eta nun zabitzai ba? Eta halako lekutan eta hori bestia itten eta bueno, guk e... gu geure martxan aurrera! Eta hurringo halako baten etorritta etxera ta, hemen be baxakuau ba hiretako lanak, hori esaten nostan sarri, sarri ba hola 3-bat aldiz edo behintzet esango nostan ta, esan notsan etorri ingo ete naiz ba? Eta bai, etorriko baitza, badakitzu, baten bat gura edo eztakit ba. Eta ni han be gustora nebillen, Arantzazun, eta ondo pagaitten euen gaiñera, bai, Uriartek. Eta, etorri ingo ete naiz ba? 
Bai, etorriko baitza. Eta halako baten bueno, dezidiu nintzan etortera. Eta gero hortxe hasi giñan, ibili nintzan beste.. bai, bastante denpora, eta gero hortik soldau. 
- Eta hor hasi ziñan orduan hargin, hargin lanetan? 
- Bai, hortxe. Eta gero soldau, eta gero soldautzatik etorri ta ba berriz hortxe, udaletxeko lan batzutan. In gittuan ba Txaketueneko itturrixa aldatu, Txaketueneko itturrixa... 
- Ha gora jaso? 
- Atzerao. Eta plazako itturrixa be han kiosko aldian euen eta ha be atzeratu in geben, eta gero han Gernikako arbolia badau ba arbola haundi bat? Haritza? Hari harrixak eta ifiñi eta itturrixok eta itturri ondoko jarlekuak eta ifiñi ta gu hor ibili giñan; ta hor lehen han dukien etxeraiño euen itxuria jarlekuak eta, eta atzeratu zanian ba Gernikako arbolia pare-arien tokau zan, eta jarlekuak sobrau in ziran eta horreik jarlekuak han sobrautakuak dauz parrokixia eta abade etxia bittartien, ifiñi gittuan. Bai, zera plazako itturrixa han jeneralori dauen itturriko jarlekuak. 
- Elorza, araoztar bat. 
- Bai, eta han abadixa ondotik parrokixako zerak, handik ekarrittakuak dira, bai. Eta gero hor zerian, unibersidadeko zubixa ha be zabaldu in geben. 
Maisu portugaldarra
Bikuña Urzelai, Javier
- Eta gero hargintzan ba hortxe ikasi geben guk. Lehen ba manposterixan eta bai, ba itten geben, eta puska bat lan alde eta pittin bat ikasitta, ja hasitta neuen puska bat itten ta hola, baiña neure erara, baiña gero harrixa labraitten ta hola, hargin-argin ba lan fiñauan hor ikasi geben, klaustruan. Klaustruen bertan... 
- Eta beuen iñor irakusten? Edo... edo orduak sartuta? 
- Portuges bat ibili zan. Leheningo ibili nintzan portuges batekin. Eta orduan portugesa itten gittuan zerak, han klaustruan beheko kornisa batzuk eta eliza barruan be bai beste arku bat, han elizan ezkerreko aldetik be korua geuk ingotzan, ez euen korurik han. 
- Halako barrixa da korua? 
- Elizan altarera begira eta ezkerreko aldetik dauena, ha geuk in geben barrixa. Eta gero, hemen sakristixa aurrian badao ba beste arku haundi bat? Hori euen lehen albuan, alboko bi posten erdixan euen, eta han gaiñian euen organua. 
- Eta ze in zeuein? Organua... 
- Organua aldatu zan atzekaldera, erdixan atzekaldera, eta gero arkua ekarri geben sakristixa aurrekaldera. Eta arkua hori zera da, lan askokua eta gaiñera haundixa da oso, eta hor be bagebitzen. Hori portugesa oso zakarra zan, langillia eta bazan, eta langille fiña eta bai, baiña oso zakarra zan, etzan iñokin be arreglaitten. Nik aguantau itten notsan, ba bueno, nik ba gura neben ba ikastia, eta puska bat eztakitzu? Eskua hartu eta zera, eta ba, izugarriko bronkak botaten nostan, bueno, bueno! Nolakuak? Eta nik entzun ta entzun ta entzun, ba-ai, hik esan, esan, nik neure artian, baiña nik ikusten neben bere sekretutxuok eta, bere nola itten eben lana ta hori, ta hori organuen zeori itten gabitzela, hasarratu zan, eztakit ze pasau xakon, gau baten ezkutau zan eta gehixao etzan agertu. Gehixao etzan agertu. Eta Portugalgua zan, zan Caminha-ua, zeretik pasau, hori Miño edo errekia pasau ta bertakua han, eta hiru alaba eukan, eta alabakin eta bastante faten zan, dirua eta eruan edo bialdu edo hola, bai, baiña andriatik betik gehixki esaten eben. Eztakit andrarik eukan be, eztakit. Bueno, biziko zan baiña... eta ez ekixen 59 ala 60 urte eukan, bera dudan ibiltten zan, bai. Oso zakarra zan, e? Eta oso gogorra zan, hola gogorra inddartsua eta... 
- Erderaz ingo zeban, ezta? 
- Erdera, bai, portuges, erdera, baiña ondo entenditten giñan. 
Oteizarentzako lanean
Bikuña Urzelai, Javier
- Moreno hau zurekin ibillittakua da? 
- Bai. 
- Eta Moreno ibilli zan ba, ezta? Edo zu, eztakit, Oteizaren zerak itten zu ibilli ziñan? 
- Bai. 
- Apostoluak itten ibilli ziñan ezta, orduan? 
- Gu e, gu Arantzazun esan dot ba Arantzazun igeltsero gabitzela, han lautadan igeltsero gabitzela, zera ta ba gu mutil gaztiak, mutil gaztiak pentsau egizu soldau fan barik neuen ta; eta han lautadako atzekaldian, oin lautada atzekaldian dao galerixia, zera, hantxe, ta ze itten xok aittona horrek? Aittona edo aittajun horrek edo, zeorrek, bere bizar haundixakin. 
- Oteiza? 
- Oteiza, ta ixa hanketaraiñoko blusa zuri bat eta zerakin han ibiltten zan. Eta gu, ba ha han eta gu igeltsero, hantxe onduan, zerien ta, hola; ta orduan ha gaztia izango zan artian baiña guretzako zaharra, serixo hola. Bizar haundixakin ibiltten zan, betibe hola begira ta zera. Gero berriz bearekin tokau. Harek modeluak itten ebillen orduan. 
Arantzazuko tamaiño hontakuak dira modeluak. 
- Apostoluenak? 
- Eskaiolan apostoluenak. Eta gero modelotik bat hirura in ziran, bat hirura. Modeluak hareik Arantzazun han egongo dira ondiok nunbaitten han egongo dira hareik modeluak bota ezpadittue in behintzet norabait. 
- Berak in zittuan modeluak? 
- Berak in zittuanak. Altura hontakuak, bai, bi metro ta larogei zentimetro inguru uste dot dakoilla bai, oingo apostoluak, harrizkuak indda daozenak, ifiñitta daozenak, eta han, eta guk hola. Eta gero gu han igeltsero gabitzela, apostoluak itten be beebitzen hantxe eskola onduan. Eskolia oin ba, oin Arantzazura sartzen gara eta han plazuela haundixa badao ba ha? Han barandilla txapazkua? Txapazkua barandillia hasten dan lekuan baiño lehentxuau euen eskolia, Arantzazuko eskolia. Eta etxe bat zan eta eskolia, eta hantxe eskola onduan ibili ziran apostoluak itten. 
Madridetik etorri zan tallista bat Serrano, Serrano apellidua eukan Serrano, eta haren laguntzaille Tomas 'Errekatxiki', Tomas Uriarte, Tomas Errekatxiki ba desbastiak eta itten, bestia zerien ba tallistia ba puntuak etara ta zerak eta. Hiru in zittuein hantxe gu han gabitzela, eta laugarrena hasi, eta gero eztakit ze pasau zan, beste 16 urtian, 16 urtian? Gehixauan egongo ziren geldik. 
- Nik badakit ze pasau zan. Erromak prohibiu iñ eben. 
- Prohibiu. 
- Erromak, aitta santuak prohibiu eben obra hori. 
- Bai. Eta gero ba gu, ni behian etorri eta gero ba beheko lanetan eta gabitzela eta goiko taillerrian ta gabitzela, orduan hasi ziran berriz zerak in bihar zirala, apostoluak in in bihar zirala, eta orduan... 
- Permisua emun eueñian izango zan. 
- Eta orduan nik eruaten nittuan bi hargin, hori Moreno hori, Moreno zeori tallistiori, hori Eskolatxon gaiñian bizi zan, panaderixa gaiñian, hori eta taillerretik beste bi hargin zerak, galleguak, eruaten nittuan nik egunero Arantzazura apostoluok itteko. Eta Oteiza han ibiltten zan, eta ni horreik jentia eruan, herraminttak eruan, amostu itten ziran, barrixak eruan, zorroztu ta hola. Eta Oteizari zenbait bidar eruan xaoten nik buztiña eta eskaiola ta. Eta eruaten enotzanian hasarre, EEE! Hasten zan. 
- Jenixo txarra. Jenixua e? 
- Oso jenixo bizikua zan e? Oso zera zan, bestela etzan gizon aldrebesa. Bai, baiña hola , eta gero ba guk han, nik zerian desbastaitten ta asko enitzan ibilli, gero kolokaitten ta bai. 
Arantzazuko harria Lasturtik eta Markinatik
Bikuña Urzelai, Javier
- Baiña gu orduan denpora baten ibili giñan, Azantzazuko torriak hona aurrekaldera eukein bi bentana, bi bentana bastante haundixak, zerak, kanpaiak ifintteko itxi zittuen, baiña ura sartzen zan, badakitzu hemen ipar aldetik bendebala joten danian barrura elizara sartzen da ura. Eta gero atzera horreik tapau in gittuan. Fan Lasturrera, Lasturgo kanterara, neurrrixak eta eruen, lehen be handik ekarrittako harrixa dakoi, Lasturdik ekarrittako harrixa da hori, zerak, horreik harri muturrok... 
- Lasturdik, nik Sevillatik ekarrittakuak... 
- "Punta de diamante" edo hori. Hori Lasturgo kanteran be iiten ziren, zerak desbastau, pittin bat barrenuak eta sartu pittin bat, eta gero hareik etorten ziren ba pittin bat zerien, ba barreno zuluak eta bistan ta holako zerak, ta gero ibili ziran Araozdik hori Tomas "Errekatxiki", Tomas Uriarte, ta haren semia eta beste bi hargin ibili ziran horreik arreglaitten; eta handik ekarten ziran desbastauta eta hemen pittintxo bat muturrok eta arreglau eta gero beste gallego batzuk kolokau in zittuen. Baiña horreik Lasturgo kanteratik. Lasturren bi kantera daoz, hola sartzen bazara bat, eskumako aldekua, eta gero handik ekarri gittuan harrixok, arreglau geuk eta bentanok itxi gittuan. Han daoz holako harri baten kuadrua itxi argixa edo sartzeko eta bestiak... Eta gero kanpaiak ifiñi ziran torre haundixan. 
- Hori igarri ingo da, ezta? 
- Ez, bai zera. Igual-gualak jarri gittuan ta, koloria be iguala, bueno, nik banekixen nundik ekarrittakuak ziren horreik, badakitzu han nola ibilli giñan ta guk nunguak ziren bagekixen eta lehen, handik ekarri geben. Apostoluak berriz dira Markinakuak, Markinan hor oin, oin urte batzuk dirala helikoptero bat jausi zan ba? 
- Bai, kanteran. 
- Kanteran. Kantera hartakuak dira. Dako illuna, harri illuna eta beta, beta zuri barikuak. 
- Aulezti aldeko kanterakuak, bueno, Markiña sarreran dagona. 
- Bai. Zu hemendik goittik baldin bazoiaz, hemen Mallabittik baldin bazoiaz, Markinan sartu aurretik ezkerrera hartu, han. Eta handik, a bai? Zuk hobeto ezagutuko dozu, han daoz kantera asko dao han, kamiño azpikuak dira horreik, eta kamiñuaz gaiñetik daozenak, beste bi badaoz, ta hareik dakoi harri baltza baiña beta zuri asko, eztakitzu hori polittori bada ba Markinako zeori, beteau hori? Hori baiña honeik apostoluak dira kamiño azpikuak. 
- Oteizak beta barik gura zittun? 
- E? 
- Oteizak beta barik gura zittuan apostoluok? 
- Itxuria. Eta guk gero, geruao apostoluakin eta ifiñi ziranian, Ama Birjiñia falta zan goikua, [...] eta Piedade hori zeori, eta nik banekixen kanteria ta nun euen eta horreik ez ekixen, zerak, eta zerak orduan frailiok eta in in bihar zala, hareik be in in bihar zirala eta aber kanteria eta fango giñala, eta fan kanterara Markinara, elejiu neurrixak eta danak, eta nik banekixen zein kanterakuak ziren ta hola ekarri gittuan eta labrau ziren. 
Karameleria
Barrena Kortabarria, Pilar
- Urte baten badakitzu ze in neben? Pagiori 'txakur haundixa', Errosarixoko domekan. Txakur haundixa orduan zeozer bazan e? Ezer asko baiña zeozer, gaur ez da ezebe. Gaur txakur haundixa lurrian ikusi ta harrixa ikusi bardin da. Baiña orduan! Eta txakur haundixa, tio batek emun nostan txakur haundixa Errosarixoko domekan, juan nintzan barrakatara eta "patatas fritas" ez dakit zer eta badakit zer eta "patatas fritas". Zelakuak ete (di) ttuk horreik, etxian be "patatas fritas" janda fanda, Errosarixo domekan patata erriak ipintten ziren, urte guztian jango ez bazeben be, eta juan naiz eta "patatas fritas" gaiñera badakitzu horreik hola ebaittako hola mehe-ehe horreik. Zelakuak ete (di) ttuk horreik, ni txakur haundixori gastau dot patata erretan, eta total etxian lakotxe patata erriak, nere penia, oin txakur haundirik ez eta patata erriak igual. Hamaika holako in geben guk. 
- Etortzen zan holan, herrira karamelerorik-do? 
- Bai, Mondraueko gizon haundi bat, Mondraueko gizon haundi bat, brusa-a, akordaitten zara ze gizonak? 
Langilliak, jeneralian hareik alondigetan barrikakin ibiltten ziran, [...] zerak eruaten zittuein, brusa haundi horreik, hemen botoiakin, eta brusakin faten ziren. 
- Bai, nik hori ikusitta dakot. 
- Bai, horreik ziran langilliak jeneralian, bueno, fabriketan ibilli [...] hola honeik lehen esan dozuna, alondigakuak eta honeik gizon honeik, eta, este... ze esatera nixoian? 
- Bai, karamelerua etortzen... 
- Mondrauetik etorten zan gizon haundi bat holakotxe brusiakin. Brusa haundi batekin, eta poltsikotzarrakin eta zerakin ta, 'karameluak, ederrak eta merke'! "A peseta la tonelada"! Eta haretxeri erosten, dirurik baeuean hari erosten gotsan karameluak eta bestela plazan txutxerixak asko egoten ziran; Petra 'Treinta' domeka danetan. 
Treintaneko Petra, Treintanekuak, ezaguketan (di) ttozu "los Treinta", horrein ama? Ez, amandria. Treinta hor Gomendionian bizi da bat, haren amandria, ha domeka danetan, mahaitxua hartu eta mahaitxuan abellanak eta karameluak, tazakadia xemikuan, abellanak, "cacahuetes", gu han egoten giñan begira. 
- Baiña bera barkilleria zan-do? 
- Ez zan bera ezebe, ha zan Treinteneko Petra, Treintena, itxuria negoziotxua euko euen, pezetantxo bat etaraten. 
- Bai, bai, domeketan faten zan plazara? 
- Domeketan Petra Treinta bat, bat eta bestia zein zan beste karameleria? Bestan bat be beuen. Bueno gero barkillerua etorri zan eta gero kitto! Baiña Petra Treintak makiña bat abeillana saldu eben, abeillanak esaten gotsan guk, "cacahuetes", tazakadatxo bat xemikua. Eta haren tazia, zein zan bestia? Ez xat akordaitten beste karamelerua; "Petran tazia haundixaua da, Petrana juan bihar dogu". 
Oñatiko "barkillerua"
Barrena Kortabarria, Pilar
- Eta Mondraueko karamelerua domeketan egoten zan? 
- Ez, jaixetan, Errosarixoko domekan eta San Miel egunian eta etorten zan. 
- Egun espezialetan. 
- Bai, egun berezittan etorten zan mondrauetarrori. Haundi bat. Sekula ez xat ahazketan ha gizon haundixa, "karameluak, ederrak eta merke! ", "A peseta la tonelada! ". 
- Eta barkillerua arkupeian noiz egon zan laheningo aldiz? Nik han betik ezagutu izan dot. 
- Barkillerua hori etorri zan bixkarrian potia hartuta, hori barkillero potiori, eta jantzixa, eukan jantzixakin besterik ezebez, eta horreik txanponak in daue. Txanponak in zittuein. 
- Lan asko indda. 
- Lan asko indda. Fiña izan da hori. Oso fiña. 
- Leheningo bera eta gero bere semia. Semia edo subiña? 
- Subiña subiña, andriak be asko, andria be betik egunero plazan egoten zan barkilluak saltzen. Trianan egon ziren leheningo bizitten. 
- Baiña barkillero lanetan plazan egoten zan, ezta? 
- Plazan, andria egoten zan plazan, potiakin, pote zeorrekin, 'tiradia' xemikuan. Andria egoten zan plazan, jeneralian andria eta bestia barkilleronian etxian-do, han etxian itten zittuein horreik barkilluak, zerian, hori egon zan, zela da hori? 'Pexeta'n etxian-do. Pexeta esaten otsain bateri, ez zara akordauko. Zuk zenbat urte dakotzu? 
- Berrogeita hamar. 
- Berrogeita hamar. Ni baiño bastante gaztiaua, holako gauzak akordaitteko, bai ba. Horreik etorri ziren zeori barkillero potiori bixkarrian dauela, ezebez besterik, eta holako banastagiñak zirala lehenao edo ez dakit zer, holako lekutxo baten Trianan egon ziren, holako leku... eta gero etorri ziren hona Zentro Republikanua egondako [...] 
- Zirkulora? 
- Ez, bestera. 
- Parera, parera, bai. 
- Bestera, Zentro Republikano. Gero horra, euron bizilekua ipiñi euenien horra etorri ziren bizittera, eta gero hortik txaleta indda dako. Xemikoka ta xemikoka in in bihar da, e? Fiñak izan bihar, langilliak fiñak eta persona onak. 
Barkillo "tiradia"
Barrena Kortabarria, Pilar
'Tiradia' xemikua-do? 
- Tiradia zan barkillo tiradia. Sekula ez dozu erosi barkillorik potian bueltia emunda? 
- Ez dot uste ni horra aillegau naizenik. 
- "Treinta, numero treinta" euken haundixena. "Treinta" etaraten ete geben eta sietian edo ochuan geraketan zan eta xemikuan lau-ost barkillo. Eta betik "treinta", "treinta" han bistan bai baiña gutxittan urteten eben "treinta". Holaxe izan zan gure denporia. 
Soraluzen neskame
Barrena Kortabarria, Pilar
- Kriada fan nintzan. 
- Gerria akabo eta gero? 
- Bai, gerria akabo eta gero, Plazentzian egon nintzan. 
- Plazentzian? 
- Plazentzian, "Placencia de las Armas", ezaguketan dozu? 
- Bai, oin Soraluze esaten xaue. 
- Ezaguketan dozu e? Plaentxi. 
- Badakot nik lagunak han. 
- A, bai, e? Ba hantxe egon nintzan mueblerixan zerakin, Idigoras Agerretxona. 
- Idigoras hemenguakin? 
- Ez, hemenguen tiokin, aittaren anaia, Agerretxo. 
- Agerretxo. 
- Agerretxokuak ziren horreik, Agerretxokuak, soiñujolia ez zeben ezagutu, Antonio? Soiñujolia Agerretxo zan, hari be Agerretxo esaten otsain. Eibarren mueblerixia eukan harek. 
- Eibarren eta Plaentxin be bai? 
- Plazentzian beste anae bat, Plazentziakua ni egon nintzan Plazentziako anaiakin, eta gero Eibarren euen beste anaia Antonio. 
- Eta ze lan klase itten zittun mueblerixan? 
- Ez mueblerixan, mueblerixako etxeko famelixiakin, etxeko lanak. 
- Etxeko lanak. 
- Eta umiak, txikiña lau urtekua euen ta horixe. Gero dendia euekein "de muebles", eta andria mueblerixan egoten zan, eta gizona be zera, kontratistia gaiñera zan, "Idigoras y Epelde" sekula entzun dozu? Bera zan Idigoras eta Epelde beste Azkoittiar bat. Zu Azkoittikua esan dozu zariela? 
- Ez, Azkoittin bizi naiz. 
- A! Azkoittin bizi zara. Epelde hori Azkoittikua zan. 
- Epelde asko dao han. 
- "Idigoras y Epelde". 
- Osea etxekoandra, kriada-txekoandra. 
- Bai, bai, askotan bai, askotan bakarrik, andria dendan egoten zan ta, dendia bertan e? "Al ras del piso" e? Planta baja baten geontzen geu ta. 
- Eta zer, han luze egon ziñan? 
- Hiru urte edo uste dot, hiru urte ziren in nebela nik han bai, hiru urte. Eta gero handik Garai fabrikara etorri nintzan. 
Gero Garai fabrikan ibili nintzan. 
- Ze itten zeuein Garaiñian orduan? 
- [...] barillak-ta, gordasolendako piezak eta holakotxe gauzak. Han hemeretzi urte in neben Garaiñien. 
- Lanian, hemeretzi urte? 
- Hemeretzi urte, bai, Plazentzittik etorri ta... 
Saltzaile Araban zehar
Urkia Elorza, Juane
- Eta ze, garai hartan ze langintzatan zebitzen? 
- Ni orduen Araban. 
- Astozain. Astozain edo... saltzaille. 
- Denpora asko in zenduan Araban? 
- Araban bi urte. 
- Bi urte. Eta nundik zihar, nundik nora ibiltzen ziñan? Herririk herri? 
- Herririk herri. 
- Oseake Araba ondo ezagutuko dozu orduan. 
- Nik egon nitzan atzian, sartu hemen Landan, Landa, Barrundia, Zalduendora, hemendik Salvatierrara sartu eta gero karretera jenerala hartu eta Langarika Bittorixa aldera, beste aldera, hori. Hamabost egun in ta bueltia. 
- Eta lan hori itten zebenien, bizi nun bizi ziñan? 
- Parte Aizpurun egoten nintzuan ni, Maiñako bat xauan han, Zezilio, han fijo, parada fijua han. Bestela Heredian be bai; eta Zuazo, Zuazo Ganboan be bai, beste etxe baten. Bestela dana astuakin, leku batera fateko hola ibiltten nitzan. 
- Zenbat asto ebalten zittun? 
- Bi-iru, horixe. 
- Eta ze erosten zentzuen, jente partikularrak? 
- Baserrixetan. 
- Baserrixetan? 
- Baserrixetan. 
- Baserririk baserri ibiltten ziñan. 
- Orduen Araban artian abarkak zer ziren be ez ekixein, e? Arabar danak alpargatakin ibiltten ziren artian. 
- Soruan be afraketakin? 
- Horixe. 
- Han hemen baño atzeratuago, ezta? 
- Bueno, horixe, atzera? Horixe. Gero puxka bat espabilaitten hasi ziran. Hemen estraperlua hasi zanian-a, orduan. 
"Ya vienen los vascos". 
- Oseake puntu batzuk zekazuzen nora joan lotara eta, ya jakiñeko etxe batzuk edo, lo itten gelditzeko-a... 
- Bai, artian, printzipalena Aizpurun [...] astua eta jenerua eta Heredian, "Casa Salvador" neukan beste bat. 
Ezkirikotxan be bai beste bat, hola taberna txikitxo baten. 
- Zela esan dozu izena? 
- Ezkirikotxa, karretera jeneralian xauan. Salvatierratik Bittorixara karretera jeneralian. Zuazo de Ganboa, ha urak eta pantanuak hartuta. 
- Pasadizon bat edo izango dozu ba hola kontaitteko modukua? Zure astozaintza garaiko edo komerziante garaiko pasadizon bat izango dozu kontaitteko modukua. 
- Ze pasadizo gura dozu ba? 
- Edozer. 
- Iñork lapurretan-do ez dotzuen in? 
- Ez, ez. Kontzientziakin lapurretan. Intentziñua bai, erriela manejaitteko bai e? - Hori ba, hori esaten dot ba, iñork zeuri lapurretan. 
- Bai, bai, hola fraka paren bat-ta, iñoiz bai. Nezesidadia euken bat izango zan ta... 
- Bueno, fraka paria bakarrik bazan, bueno. 
- Ez, hola gauza haundirik ez. 
- Bide-apurrik eta ezan ibiltzen? 
- Bidetan? 
- Bai. 
- Ez. 
- Ez? 
- Eskopetia ebalten neben astuen, e? 
- Bai? 
- Ibillitta nago ni, e? 
- Badaezpada. 
- Urte danien eskopetiaz? 
- Ez, betibe hola
Pezeta bategatik greba
Zubia Umerez, Inaxio
- Eta ordutik kanpora arotz itten eben. Arotz ba baserriko burdixak, eta gero arotza bestela be bai, armarixuak eta gauza honeik be itten zittuan. Baiña... 
- Arotzegixia nun euken, hemen etxien? 
- Hementxe etxian, bertan, bai. Baiña gizon bat izan zan, goizian jaikitten zan, bostak inguruan edo laurak inguran edo bostak inguruan, eta hemen auzo guztia sentitten bere, porra haundi bat, hamar kiloko porriakin, inddarra haundixa eukan, inddarra eukan bueno, bilddurgarriko inddartsua, oso inddartsua, eta hemen egurra goizian goiz, egunsentixan. Denpora gutxi eta lan asko. 
- Oseake lehenengo hori egurretan eta gero fabrikara juten zan? 
- Bai, gero, hori etapa, bueno, aurretik ibilli zan fundiziñuan lanian nere aitta. Oñatin oin eztakit, fundiziñua orduan inportantia zan, fundiziñua... 
- Nun, Zubillagan? 
- Ez, hemen, hori "Mugarza, Ugarte y Compañia" zuan hor zera, fundiziñua esaten gotsana; Garai, fundiziñua eta Ulma. 
- Bai, ahaztuta neukan, bai. 
- Ba orduan han itten xuein lana. Garai haretako gure aittak esaten xok zela zazpi pezeta egunetik zortzi pezetara huelgia iñ euela. Egunien, osea ordua pezetia zela iñ euein huelgia Garaiñian, edo zerian. 
- Eguna pezetia. 
- Ez, ez, ez, ordua, orduko pezetia. 
- Egunien pezeta bat gehixago. 
- Pezeta bat gehixago. Horixe iñ euela. Oso inportantia izan zala huelgiori, aittak, gure aittak esaten ebenetan, bai. 
Eta bera hemengo baserri guztietako arotza izan zuan bera. Eta ni bere lagun mutikotan. Bere piue. 
- Uztarrixak be bai itten zittuan? 
- Ez, ez, uztarrixa, uztarrixak itteko beste espezialidadia da, aixkoriakin itten dan lana da. Berak itten zittuan, neu be bai ibilli naiz berakin, hango baserrixak, igual teillatua jaso, edo egur nagusi bat usteldu dalako ordezkua jarri. 
Lehengo teilatugintza
Zubia Umerez, Inaxio
-Eta orduan berak basuen apartaitten eben egurra, zera, haritza, ze haritz, hau edo hau? Eta bueno, orduan ez euen besterik, "a ojo", hauxe. Hartu, bota, eruen etxera, etxe onduen eta etxe onduan aixkora haundi batzuk, gaur be badakogu, izugarrizko aixkorak, pixua. Landu eta... 
- Neuk be ikusitta dakot. 
- Bai, e? 
- Indda ez, baiña ikusitta bai. 
- (... ) 
- (... ) 
- Lekuan bertan itten zan zera, etxe onduan itten eben, gure aittak esaten ebenetan teillatua montaitteko lurrian, onduen. Egurrak ez ziren hola neurrixa hartu, ez, ez, konstruziño guztia lurrian ifintten eben, goiko tamaiñua eukan lekuan, jarten euen planua edo zera eta han bertan itten euen teillatua, eta gero egurrrak hatu eta jasoten euen gora montaitteko. Leheningo planteau dana behian itten daue. Gure aittak esaten ebena, pasaitten dana da konplikaziñua, teillatuak konplikaziñua ez dako bi urekuak ez dako konplikaziñuak, lau uretakuak dako konplikaziñua, konplikaziñua zeatik? Porke dako media-inea bat, eta media-inea haretan deskantsaitten dau ur danak. Eta berriz baldin badakozu bi poste, ha erdiko poste gaiñian teillatua eustiak, harek konplikaziño asko gehixau dako. 
"Betik" zotz lantegiaren hasiera
Irizar Guridi, Pedro
- Hik Oñatin palillo fabrikia ezagutuko dok ba? 
- Oingua bai. 
- Ba haren hasieria dok hemen, Arretxeko etxe ostien, tejabanan hasitta, zerratxo bat... 
- Eta gero han Liñazibarren egon zan ba? 
- Hori erosi giñuan guk hiru soziok, zerratxua, bertako zera aspertu in zuan zerran, eta zerria saldu eta kamiona erosteko, kamiona erosi xuan. Hor hasi bai, eta hiru gitzuan gu, Nikolas Errasti, koñatua Pedro Diortxuena eta neu, hiru sozio. Oin pareja bat hil zuan, Errasti eta andria bixok, eta [...] Pedro Diortxuenan andria bizi dok. Eta gu ondiok bixok bizi gaittuk. Asike hemen hasittako akziñuak partiak ondiok guk. 
- Baiña zuek Azkuagaiñera fan aurretik han Liñazibar inguruan egon ziñain ba, ezta? 
- Leheningo hemen hamar urtien, hortxe tejabana baten, hementxe etxe ostien. Eta gero segiduan han, zuen etxetik beheratxuauan, Errastin behian. 
Arabako herrietako bizipenak musika jotzera joanda
Olalde, Bittor
- Anekdotarik edo izango dittuzu, ez? 33 urtetan horrela ibilita. 
- Bai, bai, anekdotak bueno, hemendik, hemen ezin leike kontau, nik anekdota horreik kontaitten dittut gustora etxian, eta lagun artian eta hola, baiña hemen... anekdota batzuk daoz ezin lekienak kontau, Araba aldian eta pasautakuak eta, bueno, bueno, bueno, barre itteko. 
- Garai haiek ez ziran gaur egungoak bezela. 
- Ez, ez, ene! 
- Eta, horixek, garai hartako beharrak askotan anekdota bihurtzen dira gaur egun, ezta? 
- Bai, han joan baserri batera eta ez argirik be ez, urik be ez, eta kumunik be ez, eta garbiketako fan bihar eta, ba ganauakin batera, erreka ezkiñara, askotan, hori Bittorixatik urrin barik, e? Bittorixatik hamar kilometrora hori e? 
Maisu eta sakristau
Lizarralde Galdos , Gregorio; Ugarte Moiua, Alejo
- Oseake aitta Urraburukua eta ama Mendikua. Eta eskolara zu nora joan ziñan? Hemen kalian, ala...? 
G: Bai, kalian be bai, Don Fruktuosokin zerien, hor, Santa Mariñan. Eta Maristetan. 
- Maristetan be bai, zure denporako mutikotan Maristak baziran Oñatin? 
G: Bai, bai, hemen egozen. 
- Fruktuoso zein zan? Elias zan? Gero Agustiñuen aitta izan zana, agustiñua... Padre Eliasen aitta izan zan, ezta? 
G: Bai. 
- Eta harekin Santa Mariñan. Eta gero Maristetan nun, Unibersidadian? 
G: Unibersidadian, hor ibilli nintzan. 
- Eta zuek, eskolan, nun? 
A: Ni leheningo Olabarretan, eta gero Santa Mariñan eta gero Maristetan. 
- A, oseake zure antzera. Olabarretan zein zan maixua orduan? 
A: Orduan Jose Julian Enparanza. 
- Nungua? 
A: Bertako semia zan, Olabarretakua. 
- Zein baserrittakua? 
A: Bueno, eliza kontran dauena, Sankristau eta danak itten zittuan harek. 
- Zein, ha... Komenientzietxea esaten xakona ala...? 
A: Bai, Komenientzietxia besta bat zan. 
- Ze izen dako etxe harek, Sakristauenak? 
A: Maixuen Etxia, eztakit, Jurgiñen onduan illaran dauena. Elizien kontran dauena. Itten eben harek Sankristau eta maixu. 
- Eta Santa Mariñan? 
A: Santa Mariñan Fruktuoso. 
- Oseake Gregorio moduan, Fruktuosokin. Eta Maristetan? 
A: Maristetan euki ninttuan hiru klasetan, hiru maixu. Bat Antzuolarra zan eta bestia, azkenian komerziuan, Don Ildefonso, eta gero azkenian Fruktuoso, frantsesa, buru luze bat zan; hantxe batxilleratu ninttuan 7-bat hillabete eta gero lanera urten bihar. 
Gregorio fraideekin ikasten Altsasun
Lizarralde Galdos , Gregorio; Ugarte Moiua, Alejo
- Eta egon ziñan beste estudixon batzuk itten edo, kanpuan? 
G: Ni, zerian, fraile. 
- Zenbat denpora in zeben? 
G: Fraile in neben lau urte. 
- Eta zein lekutan? 
G: Alsasun. 
- Alsasun, ze fraile klasetan? 
G: Franziskanos. 
- Franziskanos, baiña Alsasun Franziskano Kaputxinuak, ezta? 
G: Bai, Kaputxinuak. 
- Eta akordaitten zara orduko maixun bat edo, zuek eukittako irakasle edo profesore bat? 
G: Bai, maixua akordaitten naiz ni: bat zan Padre Zakarias, beste bat Padre Bernardo eta ez dakit, oin ez xat akordaitten baiña gero akordauko naiz. 
- Hor Kaputxino famosuak izan ziran garai hartan, ez dakit zure denporan ordurako ezagunak ziran baiña Aitta Donostia eta, horreik handik ez ziran pasau, Alsasutik? 
G: Ez, ez. 
- Eta beste bat zan, Aitta Polikarpo eta honeik, e... 
G: Horreik ez ziran han egon. 
- Han ez ziran egongo, ezta? Orduan egon ziñan zu Alsasuko kolejixuan. 
- Bai. 
Lehen ohikoa zen ile-apaindegian bizarra moztea
Ugarte Umerez, Nikolas
- Izan be, zu lanian hasi ziñanian, horrela hasi ziñan, oin dala 50 urte, 50 urte ulia mozten. 
- Bueno, ba bai, porke nik oin 65 urte in bihar dittut, eta gure sasueko eskolak, hamalau urtekin hemen Oñatin behintzet akabo eitten gittuan. Batzuek Mondrauera joaten ziran, eta ba neri tokau xatan ba, aitta barberua neukalako, zela falta itten otsan berari be laguntzaille bat, ba neu geldittu nintzan aittakin. Eta nere lagunak, gehixenok, Mondrauera juan ziran. 
- Aitta barbero, eta Nikolas, barbero, pelukero, zuk zer jartzen diozu atzetik? 
- Ba, ni, neri ez dost zerik emuten, batzuk, oingo gaztiak ez dakit hola ofendiu itten diran barbero edo aittaketan dogunian, baiña nik ez dakot lotsarik esateko barberua izan naizela eta pelukerua be bai porke bixetara, oin ez da bizar kentzen lan asko itten, baiña lehen, bizar kentzen lan asko itten zan, eta gaiñera muestria dau ni goizian hona etorten nintzanian aittakin, lehenengo lana izaten zan, hor atetan geukan bi gantxo eta jarten gittuan bi katxarro, alde batetik eukitten eben "BARBERÍA" eta beste aldetik eukitten eben "PELUQUERÍA", bere zerakin, irudi bat, barberuan irudixa, "La Vacia" esaten dana, holako katxarrotxo bat txintxilizka dauela. "Asi que" barbero esatiari ez dot uste zerik, e, desprestigiorik hola danik. 
- Gaur egun, egia esan, halako lan gutxiago egingo dozue, askoz be gutxiago, ez? 
- Ba bai, bueno, oso gutxi, oso oso oso gutxi. Lehen normala izaten zan, bezero asko geukan, astian behin behintzat barberixan bizarra kentzen ebeiñak. Batzuk eozen bi aldiz, eguaztenian eta zapatuan, edo bestela domeka goizian, porke lehen domeka goizetan be nere aittak lana itten eben. Nik justuan ezagutu neben, neuk ez neben lanik in, baiña aitta lanian domeketan ezagutu neben. Eta gutxi edo asko labaiñia norberak etxian kentzeko be gehixenak eukein, eta horreatik euen ohittura hori, astian zihar barberixan igual kendu eta gero batzuek aste bukaeran eurak etxian be baitta baiña beste batzuek barberixara etorten ziran bizarra kentzera. Ulia mozteia normala izaten zan hillian behin, eta tarteka-arteka jente batzuk eozen hamabostian behin kokotia arreglau eta bizarra kendu itten ebeiñak barberixan. 
- O sea ke gaur egun pentsaitten dogu norberaren irudia zainketa, gaur egungo modia dala, baiña lehenago be jentiak zainketan eben ondo, e? 
- Ba bai, bai, segun ze edadetako mutillak, ba horixe, esaten dotsuten moduan, geukan hamabostian behin kokotia arreglaitten ebeiñak, eta gero hillian behin ulia mozten ebeiñak. 
- Eta mutillak, esan gura dot, behin edade bat ezkeroztik jentiak ez otsan hainbeste begiraketan norberaren irudiari? 
- Ba ez dot uste, nik neuk nere rekuerdua dakot mutilletan, hola "mas bien" neskakin ebitzeiñak, nobixotan eta, gaztiak, ya behin edade batera ezkero hori uste dot galdu egin zala. 
Auzo parrokiak
Kortabarria Urrutia, Rosario
- Orduan hemengo auzoko elizara kaleko abaria etorten zan mezia emutera? 
- Bai, kaleko abariak etorten ziren, hiru txandan. 
- Alaba: hori, bertan dagozen izango dira parrokixia dakueiña, Urrusulan ta Araotzen ta. 
- Urrusulan ta Araotzen ta ez dago besterik. 
- Horreitxek egongo dira. Auzuetan eta abadia dagozenak, parrokixia dauen lekuan, Araotzen ta Urrusulan. 
- Bai, Araotzen ta Urrusulan, beste lekutan ez da egongo. 
- Alaba: ez ba, Oñatin horreitxek egongo dira parrokixia dagozenak. 
Meza eta errosarioak
Kortabarria Urrutia, Rosario
- Ta mezia euskeraz emuten zeben? 
- Ez, orduan latin. 
- Latiñez. 
- Bai. 
- Zeuek ikasi zeuein, latin ikasi zeuen? 
- Horixe ikasi! 
- Orduan zuek errezuak eta be latiñez egingo zenduezen, ez? 
- Bai, eurak itten zittuen errezuok, guk entzun bakarrik. Guk ze ingo geben ba. 
- Entzun bakarrik. 
- Eta etxian bazekazuen ohitturarik errosarixua errezatzeko? Errosarixua errezatzen zenduen? 
- Bai, errezaitten geben ba. 
- Egunero. 
- Egun dan-anetan ez dot esaten, baiña gehixenetan bai. Gure amandriak luzia gaiñera errezaitten eben harek. 
- Alaba: bai horixe, makiña bat santu badira hor, hartutakuak, astinddu ederrak. 
Zazpi apaiz Oñatin
Madina Anduaga, Baxili
- Leheningo etorri ziren hona... Zabaleta, don Leonardo Zabaleta, hemen etxia eukein gaiñera horreik, eta bestia zan don Dionixio, hori mutillen kongregaziñokua zan parte, eta gero don Miel, eta... Don Miel grazia haundixa itten eben sermoia itten, egun baten esan oskun: "Ni gaur hona etorri naiz, eta eztakit atzera fango naizen". Berak holaxe itten eben, holaxe. Hari mehe-ehe-ehe baten txintxilizka gaozela han danok. Eta nere artian: "Ez al da ba etengo momentuan behintzet, dakozun pixuakin" pentsaitten neben. 
- Zer zan, haundikoten bat? 
- Holakotxia, trena lakotxia. Esaten euen gaixorik egon zala eta gero orduan ofreziu ebela, osaketan bazan, apaiz fateko, baiña kosta in xakon puxka bat itxuria hor, hor, tramo hortan, baiña aurrenengo puntan, klaro, Oñatin herrixan 7 abare zerak, elizbarrukuak, 7, eta gero entierro bat bazan be, goikua bazan... , gora urteten euen, Itturritxoraiño; Kalebarrikua bazan Kalebarriraiño, illariak urteten euen. Baiña illararik haundixena egon zan hor, egon zan izugarriko zer bat, akzidente bat pasonibelien, Oñatin, oin dala 50 urte inguru. 
Oñatin gertatutako istripu baten inguruko kontuak
Madina Anduaga, Baxili
- Halakorik, Oñatin halako entierrorik sekula ezta egon. Nik tarjetia dakot, Kirriñenian saltzen egon zien ta erosi neben bat, dana dago baltz. 
- Baiña ze akzidente egon zan? 
- Akzidentia pasonibelian euki euen horreik akzidentia. 
- Kotxia harrapo trenak? 
- Bai, pasonibelian eztakit kotxia, trena edo zek harrapo eben baiña trena izango zan pasonibelien, zabalik egon, eta horreik fan zien Gabonetako jostailluak erostera Bilbora, umiendako jostailluak erostera, eta bera etorren, txikixena 5 hillabetekua edo, hari[...] etorren, baiña begira ze, ze atsekabia izan zan hori, gogorra izan zan, gogorra. 
- Zeintzuk zien, zela zan izena, hor hil zianen izena? 
- Martin Zulueta. Hori zan amerikanua, Amerikan egoten zan asko edo holakoren bat zan. Martin Zulueta hori famosua zan. 
Istripuak; senarraren moto-istripua
Madina Anduaga, Baxili
- Eta hori, Martin Zulueta esan dozuna, hori esan dozu akzidentian hil zan ezta, bera? 
- Bere alabia hil zan hor, horko andria hil zan, gaztia. 
- Martin horrena, alabia hil zan akzidente horretan? 
- Akzidente horretan hil zan. Horreik fan ziran Gabonetako regaluok ekartera umiai Bilbora, asko ekarri be in biharko zittuen eta euren kotxiakin fan zien, txoferrakin, baiña danak galdu zien han, pasonibelian, txoferra ta, eurak bi ahizpa eta aitta gaiñera. 
- Danak hil zian orduan. 
- Eta Martin hori bertan euen? 
- Martin ez. Martin,... etxe hortakuak bazian horreik, hori aurrerago, hori ez dakit, hori nik persona hori ez neben hainbeste ezaguturik izango, baiña horrek eztarrikuak kentzen zittuen semiak, glandulak kentzen zittuan, eta oso lan haundixa eukitten eben hortan be, baiña gaur hori itteko be, hara, beste edozeinek asmauta dakoi, hor holako batzuk ein eta kentzen dittuela, bai. 
- Eta akzidente hori noiz izan zan, gutxi gorabehera? 
- Berrogeta hamar bat urte badia hori zala. Ta nik fotografia dakot horrein entiarruan lau kaja egozen, parrokixien atien lau kaja, dagoz, txoferrena ta beste hirurena. Gogorra izan zan e? Eta handik eta estaziñora, kanposanto aldera, ha, estaziño alderakua eta, ha dana, dana, dana, jentia dago. Arkitektua Kalezaharrian bizi zan, eta gero Kalezaharrian gora etorri zien hor abare pillia eta handik ekarri zittuein illaria, baiña gogorra izan zan, benetan gogorra. Gero egon dia akzidentiak, gaztiak be euki gero hor, San Prudentzion be bai ta, beste baten Domu Santu bezperia, eta etozen Mondrauetik eta gura euen eguna zabaldu orduko etxeraketia, eta belozidade haunditxuaguaz hartu euen eta jo bazterra eta han geratu zien haik be. Haik ez dakit zenbat zien, hantxe geratu zien haik be. Bai, holaxe gutxien uste dan lekuan, ba, tokaitten dia horreik. Eta horreiña barik nere gizonak euki eben akzidentia. Esto, beetorren, Legazpiko alkatiakin egotera fan zan eta beetorren bueltan ta gorra, bere farol zahar batekin xoian goittik-ehera, gorra, eta gorrak ez otsan aldeteko zerik eta berak emun otsan ezkiñiari. Motorrian ez gitzan aguro ibiltten, behetik-ora hankia lurrian ipintteko moduan faten giñan. Ni zazpi urtian ibilli nitzan motorrian, baiña hankia lurrian ifintteko moduan betik, hemendik Arantzazura eta, umiak be danak hartuta faten giñan, kamiñuan be ez euan gaur lako beste kotxe ta traste, ez euen, libertade gehixau euen, eta hola. Baiña ni gero, gizon hori jota, kamiño ezkiñan geratu zan nere gizona, hantxe belarrittatik odola daixola, kamiño ezkiñan, eta hementxe Urtiagaingo mutil bat neskiari lagunketara goiko palazioko kriadiari lagunketara etorrela neskia [...] , klaro, koiñatuaren anaia, esto, ha neskia itxi eta fan zan tasisa hartzera, itxi eben Txopekuan, eta gero neri abixau nostan, eta hurringo egunian fan nintzan Txopekora, hemezortzi egun Txopekuan pasau gittuan, "entre la vida y la muerte", hola, eta urte hartan ama hildda neukan eta hiru seme-laba geukan, eta urtia justo-usto ama hildda, anae bat hil xatan berrogei urtekua derrepente, berrogei urteko anaia derrepente hil xatan. 
- Zure gizon horrek ze edade eukan orduan? 
- Orduan ba, han egon zan Txopekuan, buruan eukan golpia eta, Santa Agedako medikua... 
- Ze edade eukan, zenbat urte? 
- Nere gizonak? Ba neu baiño bi urte gaztiaua zan, eta eukan orduan, hogeta hamalau urte edo eukan. 
- Gazte ondiok. 
- Bai, hogeta hamalau urte. 
- Baiña aurrera urten eben. 
- Bai, aurrera urten, ta ni begirik batu barik egon nintzan egun horreik danetan, ez dakit zela soportau neben. Begirik batu barik, anaiak etorri ziren ta, Juan eta Jose anaiak be etorten ziren famelixakuak, baiña ikusi barik atzera faten ziren, oso gaixki, eta Santa Agedako medikua bertara ekarri eta hemenguakin gero, bixkarretik atara otsain likidua ta hor ibilli zian, baiña gero bastante aguro gero atzera jarri zan ondo. Bueltan hasi zanian, harek rekuperaziñua beti holaxe itten eben, aguro. 
Egunero eskolara; gau-eskolak
Madina Anduaga, Baxili
- Eta liburuak eta euskeraz eukitzen zenduezen? Edo erderaz? 
- Erderaz liburu asko eukitten geben erderaz, guri esaten oskuen erdera falta gebela guk. 
- Baiña euskerazko libururik bazeukatzuein? 
- Euskerazko neri harek bat erregalau in nostan ederra, abare batek bere amari eitten otsan kartak dia. Jerusalen aldian ibilli zan abare hori, ta euskeraz itten otsan kartak bere amari egunero-gunero, ta hor dakot goixan hori. 
Liburu hori herrixan bat edo bi dagoz bakarrik, e? 
- Eta baiña eskolan euskerazko libururik, eskolako libururik eukitten zeuein? 
- Bai, euko gittuan guk euskerazko liburuak, bai. 
- Bazan bat, "Xabiertxo" edo... 
- Bueno, hori gerotxuagokua zan hori, "Xabiertxo" eta horreik, horreik "como dibujos animados" ta gauza asko dagoz hor, baiña guk horixe, eskolia ikasten geben mas bien zera, kontuetan. 
- Kontuak. 
- Hori asko, problemak. Ba ibiltten gittuan "regla de tres", "regla de interes", "regla de interes compuesto", ta nik eztakit noraiño allau giñan, orduko, holako, holako zerak... Eta baiña sumarra, sumarra irakusten beste bat euki geben izugarrixa, holakotxe sumarra bai eta "ta-a-a-a" ez euen harrapoko ebenik, "maixu luzia" esaten gotsan, hola etorri zan Araoztik, eta haren zera, baiña rapidezia kontuak etaraten, izugarrixa zan. 
- Eta ze joaten ziñazien, astelehenetik eguaikotzera... 
- Bai, baiña gero horrek maixu horrek, lehen esan doten horrek, domekan be lan asko eukan. Leheningo mezia, mezia erantzun, hango bazter danak, eliza dana ondo ifiñi, altaria eta zerak eta, kanpada danak jo ta, haik errekojiu ta; gero arratsaldian atzera errosarixua eta eskolia eta domeketako eskolia. 
- Domeketan be eskolara faten ziñain? 
- Bai ba, esan dot ba lehen be hori, domeketan be eskolia. Errosarixua, galbarixua eta... 
- Horreik zien domeketako eskolia? 
- Bai, eta gero ondorian domeketako eskolia, don Felipek. 
- Eta bestela astian zihar goiz ta atsalde joaten ziñazien? 
- Bai, bai, bai, betik goiz ta atsalde, betik. Goizian 9ttan eta gero ba 12xak arte. Arratsaldian atzera ordu 2 ta erdixak edo hor sartuko giñan, eta arratsaldeko 4 ta erdixak. Bai, segun udia bazan negua bazan, hor be kanbixaitten zan pittin bat. Eta gero egoten zan zera, gau-skolia mutillendako. Mutil nagusixak eukitten euen illunkaratan eskolia. 
- Etxeko lanak akabo eta eskolara? 
- Bai, gau-skolia eukitten euen, bai, eta hori be inportantia zan, eta mutillak be hantxe ba barreztaitten zittuen euren eskolak, lehenau ikasittakuak eta ba... 
Kalera eskolara
Madina Anduaga, Baxili
- Eta bueno, gero ni be kalera fan nintzan eskolara, beste bi urte kalian in nittuan, hamabost ta hamalau urte hemen, legia zan hemen ibili bihar zan hamalau urte, eta hori kunpliu nebenian, kalian ibili nintzan beste bi urtian, Residentziako mojakin, Sor Pia, Sor Grazia, Sor Epifania. 
- Eta nun zera, Ospittalian, eskolia Ospittalian euenian? 
- Bai. 
- Neu be ibillitta nago han. 
- Han, han ibilli nintzan ni han, Ospittalian. 
- Ni umetan, lau urtekin. 
- A, zu behian parbuluetan ibilliko ziñan ezta, igual? 
- Bai baiña, klaro, ni ibilli nintzan han oin dala 46 urte; zu, berriz, oin dala 80 urte. 
- Ene! Ni antxiñako kontua! Mojok be oso poltxikan euki gittuan, gu betik ogixa edo tremesa edo eruan be itten gosten, gura euena, intxaurra edo gura dana. Eta berriz eskolan ondo preparauta geontzen, hango eskolia ez zan sekula be... 
- Eta zuek anae-rreba danok faten ziñain eskolara? 
- Bueno, danok, ba, ni baiño zaharraguak ya... Beste anae bat neukan oso listua eskolan, oso listua, maixuak esan otsan berak dakixen danak erakutsiko otsala hari esan otsan. Ameriketara fan zanari be igual esan otsan eta bestiari be bai. Eta orduan ha be gero partikular maristakin ta, hola ibilli zien beste batzuk orduan; lehen Maristak zian, nire semia Maristakin ibilli zan urtietan, gero Maristan eskolia ezkutau in zan hor, ezta? 
- Ni neu ez naiz ibilli Maristakin. 
- "Calle Amara" edo zela da hori? "Tamara" edo, Maristen nagusixen izena dako horrek kaliorrek, Agustiñotarako kale horrek, bai. Hori, liburu bat ekarri nostan Jabierrek, geixoren bat zainketan nauela, ta ez zeukan beste libururik? 
Ta zan Oñatiko Agustiñuena, hasi nintzan irakurten eta gustau xaten. Irakurri neben dana. Hemen pasau zien gauzak! Ta klaro, oñatiarrak zien gehixenok, zerok, Maristok, gero Agustiñuak be, hemen Agustiñotan sartu ez zan mutikorik ixa ez euen, danak leheningo Agustiñotan ifiñi eta gero, ba, eskolak ikasten zittuein behintzet onak, eta Arantzazun igual, Arantzazun mutikuak egoten zien "hasta 300 e, 300", eta hareiri danairi emun in bihar xate, zu. 
Eta Arantzazuko frailliak hemen Otadui etxe baten be etxia erositta euki euein eta gero behixak edo zerbait, esnia behintzet eukitteko umiendako eta zera, ezta? 
Oporrik ez
Madina Anduaga, Baxili
- Eta bakaziñuak eukitten gittuan agostuan, arbixa ereitteko garaixan, ta jakiña, bakaziñuak hartu biharrian jolas egitteko, ittaurren itteko, bueno, bueno. 
Eskolan mojekin
Ugarte Umerez, Nikolas
- Eta eskolan nun ibilli ziñan? 
- Ni eskolan? Ba lehenengo guk Ospittala esaten gotsan, oin Residentzia esaten dan moduan orduan Ospittala zan, ta monja eurak erabiltten ebein eurak hori, Ospittalian, harik eta ba ez dakit nik maristetara zenbat urtekin pasaitten giñen, han bost gela egozen, hamalau urtera arte izaten zan, ba 7-bat urte arte? Ospittalian izaten zan, parbularixuak oin dian moduan, monjakin, eta gero Maristak, hemen gure sasoian Maristak euzen. 
- Unibersidadian? 
- Unibersidadian, ziran bost gela, atzenengo gelan batzuk bi urte itten ebein, baiña hamalau urte arteko zerak maristekin izaten zan, herriko gehixenak, auzuetatik hola batzuk etorten ziran, beste batzuek ez, baiña kaleko mutikuak hara joaten giñan maristetara. 
- Eta monjetan, ze moduzkuak ziren monjak? 
- Bueno, ez dakot nik holako... bueno! Ni akordaitten naizena da oingo aldian umiak itten zittuein negarrak eskolara ta fateko, bueno, ez dakit zeatik izaten zan. 
- Gogorrak zian? 
- Ez, bai zera, gogorragatik ez, ez geontzen ohittuta edo, ez dakit zeatik izaten zan, gogorragatik ez, monjak zela izango zien ba gogorrak. Ez, ez, nik ez dakot... ba, bakarren bat betik egoten da, ezta? 
- Zorrotzagua edo. 
- Baiña ez dot uste, ez dot uste, sarrittan merezi be bai noizian behin zapladako bat. Baiña negarrak, kalietan ekusten ziren umiak arrastan eruan ezindda eskolatara, nik hori geruau ikusten neben nere sasoian ez, baiña geruau ikusten neben zelako negarrak, geure denporan be ume batzuk jarten ziran erueten euein momentutik jarten ziren urteteko ate kontran ta negar ta negar ta negar, hola baiña, baiña... 
- Eskolan bertan? 
- Eskolan bertan horixe, bueno, negarrak izaten ziran... pufa! Izugarrixak itten ebein. Zeatik? Ez dakit. Oin oingogo umiak hainbeste gauza ikusten (di) ttue oin umiak, ba oso gutxik itten daue, nere illobia oin hasi da eruaten, banakan batek edo hola, igual egunen baten beorrek be ingo dau igual, ezta? Baiña oin zortzi egun egonda gaixorik bai, ha bueno, esan otsanian amak ikastolara, "echando betun" deziditten joateko. 
- Diferente. 
- Bueno, eta ba oin dakoi jostailluak, beste modu batera zeraittettue, eta orduan ez euen ez jostaillurik eta ez istorixarik! 
Eskolan maristekin
Ugarte Umerez, Nikolas
- Zenbat urtekin hasi ziñan zu? 
- Eskolan? Horixe ez dakot goguan, baiña ez dakit, nik izango zan bost-ei-azpi urtekin edo izango zan? 
Bost-eikin, han igual urte paren bat edo uste dot nik ingo gebela e? Hola ez naiz ni akordaitten hola exaktamente zenbat urtekin. Baiña goguan dakotena da horixe, nik hamalau urtekin itxi notsan eskoliari, hamalau-amabost bittartian. Bost urte izaten zian maristakin, eta nik igual sei urte ingo nittuan maristetan, bosgarren kursuan bi urteko zera, danak ez euen hori itten baiña uste dot neuk hola in nebela. Hamalau urtera itten zan lagunak, orduan aurrez be ya jentia Mondrauera joaten zan, baiña ondiok bastante bertan herrixan geldiketan zan, taillerren batera, aprendiz ofizion bat ikastera edo... nik aittagana. 
- Ya hamalau urtekin hori. 
- Hamalau urtekin, bai, bai, hamalau urtekin. 
- Osea ya hemen amaitzen zian ikasketak, eta nahi zebenak jarraitzia, Mondrauera. 
- Nere lagunak batzuek Mondrauera joan zian, beste batzuek hemen bertan taillerretan hasi zian, gero fabrikak eurak be emun osten aukerak bertan zerak itteko, kursilluak eta gabian ta illunkaratan ta hola. Garaik be euki eben hantxe eskola bat montauta, Aleitarren bajuetan eta holako gauzak egon zien, ezta? Baiña Mondrauera peritajia gehixen batzuk, peritajia horko orduko peritajia izaten zan. Ba ordurako be ya baeuzen gazte batzuk ya karrerak ez dot esaten akabota baiña, ya Mondrauen ebitzeiñak estudixaitten, bai. 
Batxilergoa maristetan; Ospitalean bizargin
Ugarte Umerez, Nikolas
- Eta ze ikasten zenduen? 
- Ze ikasten geben? Ba hori "lo basico", handik ba "sumar, restar, multiplicar y dividir", eta gero kebraduak eta, oin ez dakit kebraduak dauen oin? Badauz oin kebraduak, "un medio y dos cuartos y tres cuartos" eta holako zerak eta? 
- Nik horreik ikasi (di) ttut. 
- Eta gero algebra apur bat, baiña algebrakin pasau xakun, ez algebrakin ez, hori pasau xakun frantsesakin, 5. kursuan maixu batek asignatura moduan hasi xakun frantses irakusten eta urte bete in geben. Eta gero hurringo urtian aldatu ebein direktoria, 5. urtia direktoriak emuten eben eta harek zera... ez, geixki nabil. Batek intentau oskun kontabilidadia, kontabilidadia intentau oskun batek irakustia, ezta? Eta urtebete in geben kontabilidadia asignatura moduan, eta gero beste maixu bat etorri zan eta harek kontabilidadia alde batera itxi eta gura izan oskun frantses irakustia, eta geldittu giñan ez kontabilidade ta ez frantses. Kitto! 
- Zuek oso triste, ezta? 
- Bai zera, ordurako ez zan, orduan e, eta ba horreitxek, eta behin hamalau urterako ba esaten dotsuten moduan, ni 5. urtian nenguela sortu zan maristetan batxiller zera, leheningo urtia, bai, eta eskatu ebein boluntarixuak, aber zeiñek gura eben batxilleratua hasteia, ezta? Ta sortu zan talde bat eta han hareik hasi ebein gaurko estankukua Irizar ta Kintin, Jose Luis Kintin esaten gotsana ta kuadrilla bat, Leontxi Lana ta hola hareik batxillergo leheningo urtia hasi ebein maristatan. Ez naizena akordaitten urte asko ez ebein ingo porke esan dotsueten moduan han hamabost urte arte edo egoten zan, eta gero ya joaten zienak batzuk joaten zien Mondrauera, beste batzuk joaten zien beste eskola partikular batzuetara eta hola joaten zien, baiña hasieria han emun otsain batxillerrekua. 
- Eta zu aittakin lanera. 
- Ni aittakin, nere aittak laguntzaillia bihar eben eta ba benga, haraxe, eskolan nebillela be joaten nintzan lagunketara, porke nik dakot goguan zapatu goiz danetan goizeko zortziretarako joaten giñan Ospittalera, hango gizonairi ulia edo bizarra edo kendu, ta ni beratzixak arte, aitta beratzittan barberixara eta ni joaten nintzan maristetara eskolara. Leheningo pausuak hareik izan zien aittakin. 
- Zapatuan be bei maristetara joaten ziñan? 
- Bai, bai, orduan bai, eguardira arte. 
- Sei egun egitten zenduezen eskolan? 
- Eguena? Eguen arratsaldia? Ez dakit ez geben jai eukitten, uste dot baietz, eguena uste dot jai eukitten gebela, bai. Baiña zapatua goiza? Ta ez dakit arratsaldia be ez geben eukitten. Bai, bai, orduan uste dot arratsaldian be joaten giñala eskolara, bai, eguena eukiko geben eguena arratsaldia jai. Bai. 
- Bestela eskolan oporrak eta normal eukitzen zenduzen? 
- Bai, bai, udako zerak, bai. 
- Gabonetan ta... 
- Bai, bai, oporrak bai, baiña astian zihar, ta gero asmau zittuein beste ordu horreittatik kanporakuak, "clases de vigilau" ta deberiak ittia gura ebenak han bertan ta holako gauzak, baiña bestela bostetan akabaitten geben zera, eskolako lanak, bai. 
5 urte soldadu
Kortabarria Agirre, Jose Mari
- Eta zu zeu esan dozu gerran egon ziñala. Frentian? 
- Bai, jole! Guk txarrena pasau geben, txarren-xarrena, gu fan gitzan hemendik hortxe Bizkaiko zera zanian, ta ni etxian geratu nintzan eta iñora fan eta ezebe eta soldau fan giñan. Gu fan giñan lehenengo Guadalajara eruan giñuen, Bittorixan pittin baten egon zan eta Guadalajara, gero Guakalajaran egon zala, eta han euela ofensiba eta gero izan zan Terueleko asuntua, Teruel, eta hartu eta ekarri gindduein Teruelera. Teruelen pasau geben oso oso geixki, hau ez e? Hau baiño asko txarraua eguraldixak, e? Han "10-2 bajo cero" egon zan denporalian ta, han mutil pilla bat hil zan, e? Hotzak, e? Hotzak, e? Hotzak hil. Eta gero ba handik hasi eta bueno, gero batian Kataluñara eta bestian eztakit nora eta bestian hor akabo geben azkenian, Ciudad Real, akabo geben gerriori. Ta gero akabo eta ekarri gindduein Madridera, Madriden pasau gittuan hil pare bat eta gero Andaluciara, eta egon giñan Tarifan leheningo ta gero Sevillan bi urte. 
- Soldaduska luzia euki zeben orduan? 
- Bai, eta gero baiña, bueno ba hori pasau zan, etorri giñan etxera eta hortxe ba jentia egon zan, ba hori gerra europearra zan eta danak, gure aurrekuak be eruan zittuein ta gu geratu giñan zerien parian eta bueno, halako baten benga, atzera, eta "22 de diciembre" Gabonak etxian pasau bihar bai, eta Bartzelonara eruan giñuein ta Bartzelonan egon puska bat eta handik Geronara, beste urte bat pasau geben eta etxera, orduentxe. Baiña soldautzaia goziak eta ahal dan moduan pasau geben, oso gehizki pasautako egunak, asko, asko, asko; eta gu behintzet etorri giñan osorik, ze Teruelian izan ziran "un matadero", han hil ziran millakak hil ziran han, millakak hil ziran, eta ba kitto. 
- Zenbat urte zekazuzen zuk, 18 esan dozu? 18 urtekin juan ziñan? 
- Bai 18 urtekin, bueno, 18 ta erdi edo hola zerian, nik 19 kunpliu nittun zerian, "en Guadalajara". Guadalajarako herri bat, holako, orduko gauzak ahaztu egitten dira, ezta? Eta gu ze herrittan egon giñan ba han Guadalajaran; iez egon ziren hor, sua egon zan ba Guadalajarako su haundi batzuk egon ziren, herri bat agertu zan ta joño, ni orduentxe akordau nintzan, horixe dok nere herrixori edo horixe dok. 
- Ta orduan zenbat luzetu xatzun soldauskaia? Zenbat urte? 
- Jolin! Leheningo fan aldixan in neben lau urte ta erdi, eta gero etxian pasau neben ixa urte bete, ez, gutxiago, eta beste urte bete, nik bost urte eta erdi in nittun soldau. Ta nere moduan beste batzuk, e? Eta izan zan guk 38-uak, 39-o 38-n jaixo, 39-uak esaten doskueiñak, 38-uak kinttarik erdixak iñebein asko gutxiau bestiak baño, e? 
Hareik ba gerria akabo eta leister hasi ziren bialketan, bialketan, bialketan, eta haik gutxiau eta azkenian geratu zirenairi, gu hairi begira betik, horreik faten diranian gu segiran goiazek. Bai! Lekutan xagok! Gero hantxe Sevillan pasau gittuan bi urte Sevillan, neguan hainbestian be bai, baiña beruakin gaixki udaran, e? Ha ezta parajia, paraje oso txarra oso txarra, udan oso txarra, egun dana egarrixak, lorik be ezin in, eta... oso geizki. 
Gerra latza izan zen
Kortabarria Agirre, Jose Mari
- Eta bueno, ha akabo zan ha be. Osasunakin etorri giñan, hasi giñan lanian fabrikan ta ezkondu giñan ta honeik be etorri ziran ta segi aurrera! 
- Eta hor denpora guzti horretan han egon ziñanian etxera etortzen ziñan noizian behin? 
- Bai, noizian behin bai. Ez behinguan ez, baiña ba ze esango dotsut ba nik, ba ni handik etorriko nintzan ba leheningo fan nintzanetik eztakit ba nik, zortzi hillabetera edo, sei hillabete zortzi hillabetera edo holakon bat. 
Emuten oskuein permisuak igual zortzi egun ta hola, baiña problemak egoten ziran orduan, etorri ta, por ejenplo Teruelen bai, eta emun oskuen permisua eta zela etorri? Ez euen trenik, ez euen autubusik, ez euen ezebe. 
Kamiñora urten ta obligaziñua eukein kamion militar danak kamiñuan geratu in bihar ziren, eta geraketan ziran kamiñuan eta gañian jarri ta Zaragozaraiño, eta behin Zaragozara ezkero egoten zan trena baiña zona horreittan ba pentsau, eta gero etxera etorri ta holaxe, zelabait, behin akordaitten naiz, egon be holaxe konbinaziñuak, trenak etorten ziran ba nunbaittetik nunbaittera, eta nik neukan beste lagun bat Araozgua, eta bagetozen eztakit nundik zan, Terueldik ala hor nunbaittetik eta Brinkolan geratu zan trena eta baziran ordua de atake edo gabian, eta guk ze ingo xuau ta bajau giñan eta bixok goizeko ordu batak edo zerien, bajau Brinkolan ta Oñatira, ha Araotzera eta ni Sarramendira, goiza, eguna zabaldu orduko Sarramendira. Bai hareik egun latzak izaten ziren, gero puska bat normalizau ziren baiña geizki ibilli bihar izaten zan. Gero bai, ni gero fan nintzan mobilizauta ta orduan trenak eta danak egozen martxan, gaiñera salbokonduktua emuten oskuen eta ondo. Baiña gerra pasau zanian eta orduan, haik oso egun eskasak izan ziren. 
- Eta ze itten zenduan zuk? Ze misiño edo ze funziño, ze itten zenduan? Ze lan? 
- Guk zerien geukan artilleria, kañoiak geukan, baiña han infanteriakuak eta ibiltten ziren, ta gaur esanda ezta sinistu be in, orduko gauzak. Han ba republikanuok edo, handikaldekuok, atakiak egoten ziranian ta bata aurrera eta bestia atzera, lurrian hilda egozenai, hilddakuai, erropak kendu eta jantzi, e? [...] Hotzagatik, e? Hotzagatik. Hilddakuak pilluzik egoten ziren, zerien, lurrien. Ha oso serixua zan, gero mobilizau giñanian orduan fan gitzan [...] orduan gosia, jan ez, jan gutxi, eta artian hantxe egon bihar. 
- Eta lo itteko ta? 
- Ba lo in, han basuan? Jarten ba zan lurrien ba sua indda, ba hantxe zutittu barik, hantxe geldik. Eta bestela zanga bat jo, zangatxo bat jo ezkio, eta lurrien zangan sartu eta han aiziak etzan korritten, eta hantxe bestela ba... Eta bueno, holaxe fan ziren. 
Soldaduekin eskolan
Etxezarreta Galdos, Bitoriano
- Eta eskolatik gabetan edo aste goixenetan edo urteterik izaten zeuein? 
- Ez! Han iñundik urteterik. (... ) 
- Klausura? 
- Klausura morrailluen azpixan. (... ) 
- Eta mutillak bakarrik, klaro. 
- Mutillak bakarrik klaro. Haxe bihar geben! Neskak egon ba ziran han! Orduen be beste zeozer asmauko zan. 
- Eta zelakua zan bera, kolejixua? 
- Kolejixua haundixa. 
- Haundixa, ume askko zeban? 
- Kolejixua? Han e... hortxe zerian, hori Murgiatik zerera, Murgiatik handik nora faten da? Bilbora atzekaldera, atzekaldera faten da, baiña ha haundixa kolejixua, bueno! 
- Zenbat izango ziñain? Badakotzu goguan zenbat mutiko ziñain? 
- Han mutikuak? 200 bat igual. 
- Etxetzarra orduan. 
- Bueno, kolejixo haundixa, oso haundixa. Gero soldauak egon ziren gerra denporan. Soldauak baiña, gero prisioneruak, baiña tremendako jente pilliak egon ziren han, e? Eta gu euren artian danak nahasi eta ha zera, azkenian ezebez. 
- Eta han be babia emuten zotsuen bazkaltzeko? 
- Han eztakit ze emuten euein baiña, etxian behintzet makiña bat, majo jaten geben. Horixe goguan hartu dozu ba, e? 
- Eta hori esan dozu, gerra denporan soldauak eta egon zirala, eta zuek be han gerra denporan? 
- Bai, hantxe-antxe, soldau pillan, soldauak egon ziran han italianuak, alemanak, egon ziren hemenguak be bai zerak, infanterixia, artilleria, danetakuak egon ziren han. Baiña zenbait soldau eta zenbait... bueno! 
- Eta zuek klasiak eukitten zittuein soldauak egon ziran bittartian? 
- Bai, zerbait, gerra denporan ezebez ixixa, errezau ta errezau, "Santa Maria" eta "Santa Maria". 
- Soldauen alde errezau, ezta? 
- Bai, soldauen alde edo kontra... 
- Bueno, baiña norbaitten alde ingo zeuein. 
- Bai, bai. 
- Francon alde izango zan. 
- Bai, francon alde, francon alde gutxi itten xuan han jentiak. 
- Eta gero handik Panplonara, beste kolejixo batera? 
- Ez, kolejixua bera. 
- Bera baiña... 
- Bai, bai, beste kolejixo batera. 
- Eta han be antzera? 
- Han be antzera, (... ). 
- Eta zenbat urtekin bueltau ziñen handik? 
- Ba nik orduan 13 urte edo euko nittuan, etxera etorri nitzanian, (... ). 
Dantza egitea bekatu
Etxezarreta Galdos, Bitoriano
- Eta zelan ezagutu ziñazien, erromerin baten edo? Erromerixan edo? 
- Erromerixara, gu faten giñan erromerixara, bueno! Neskak gura dan beste egon be orduan, neskak?! 
- Baiña zeure andria dana ezagutu zeben erromerixa baten? 
- Erromerixan? Guk segiru itten geben dantza horreikin ta. Domeka ixixa gehixenetan. Domeka daneta ez, zeatik ez orduan itten geben gauza bat, nola aurrerako biderik ez euen, fan zan domekan hareikana fan gitzuan, ta gaur beste batzuekana fango gaittuk, (... ). Baiña behin kalera etorri giñanian orduan bihar zan, ta bueno, orduan bihar zan ta bueno. Aurrera in? Atzera in? Bueno, ba aurrera, ta listo. 
- Baiña domekero egoten zan erromerixia orduan? 
- Musikia. 
- Nun, plazan? 
- Plazan musikia. 
- A, eta kalera etorten ziñazien? 
- Klaro ke etorten giñana. Hainbesterako zerak be ez giñan, e? (... ) 
- Ez, baiña pentsatzen igual auzuan... 
- (... ). 
- Ba Torre Auzoko erromerixia be famosua da ba. 
- Baiña bat, urtian bat. San Pedrokua orduan be itten zan, baiña gaur ezebez, gaur... gaur be urtero faten gara gu, onddiok segitten xuau, zera bazkerixa (... ) andria, semia eta danok batera. 
- Orduan egoten zan domeketan musikia plazan? 
- Plazan. 
- Bandia edo zer? 
- Bandia, bandia. Bandia eta gero ttunttuna be gura dabenak dantza in. 
- Eta ze izaten zan, illuntzixan edo ze ordutan? Gabian edo illuntzixan edo? 
- Ba hor egoten zan, horarixo diferentiak eukitten zittuan, udatik negura kanbixau itten ziren, segun esto, baiña musikia joten zittuein beratzi pieza. 
- A, bai e? 
- Leheningo bi, gero beste bi, gero beste bi eta azkenenguan hiru. 
- Extra. 
- Ez, zera, azkenenguan sueltua erdixen, bat. (... ) 
- Eta zela izaten zan? Mutillak joaten ziran neskiana dantza eskatzera eta... 
- Klaro! Gu orduan, orduan be rekorra indda xakuat nik, (... ). Han zerak egon ziren, zela esaten xako horri? 
Ejerziziuak zerien, mutillak eta neskak danok. 
- Ejerziziuak? 
- Edo, zerak... Elizan, zela egoten dira? "Ejercicios espirituales". Zela esaten xako horri euskeraz? (... ). Entendiu dozue? 
- Bai. 
- Bien, haren ondorian, Padre Langarikak batek, emakumiak sartu txuan zeraiño, infernuraiño sartu zan atzeruzka, eta iñok be ez dantzarik itteko. Eta fan gaittuk dantzara eta kalabazia, segiru dantza emuten oskunak, ha zuan penia! Fan beste baterana, kalabazia. Ez ba, gaur dantza in bihar xuau, han nun dauzen bi kanpotar, guazen hareitxekana! Osea Oñatikuak ez diranak, oseake fan ta hareitxek soltau. Dantza itten, hau da gustua hau. Ze ba? 
Eta gaur hau ta hau pasaitten xaku, hemen hau dau, (... ). 
- Osea, apaizak esan zeban, dantzarik ez itteko neskiairi? 
- Danak. 
- Pekatua, ezta?. 
- Pekatua, pekatua mortala gaiñera, dantzarik ez ittia, ene mutillak! Gu zelakuak, gu (... ) bizittakuak gara gu gero, e? 
- Zuek eta andrak be bai, gizurrakin ta... 
- Bueno, gure epokakuak esan gura xuat. (... ) 
Ospitaleko bizimodua; "Neskapasauak" eta "andra-neskak"
Uriarte Eizagirre, Miren
- Eta Ospittalian mojakin egoten ziñazien, ezta? 
- Bai, mojakin. 
- Moja asko zeguan edo...? 
- Orduan bai, beratzi edo baeozen, han geixueri atenditteko eta eskolia emuten euen, beratzi moja edo. 
- Eta Ospittal hori izaten zan etxerik ez eukeiñentzako ta...? 
- Herriko nezesitauendako ta ba kanpotik be, beste leku batzutatik be han por ejenplo, neurekin bat egon zan mutikotxo bat Donostiakua zana, ama solteria euken baiña ama sekula ez zan etorten; Moreno euken apelidua, Segundo Moreno, ta ama sekula ez zan etorten, guk ez geben ikusten. Etorri ingo zan igual, ta egon zan denporalditxo baten, baiña bera Donostiakua zala esaten euen, eta klaro, lehen esan gebena, neskapasauak izaten zien lekuetatik umiak eruan itten zittuein ba beste leku batzutara, ta holakon bat izango zan ha be. Moreno hori, gero eruan euela, gero akordauten naiz zela eruen euen. 
- Bai eta, neskapasauena aurrekuan komentau geben, badakitzu zer dan neskapasaua? 
- A neskapasaua? 
- Ezkondu barik haurdun geraketan dan andria. Eta gero umia eukitten dauenian zela esaten xaue horreiri? Ez da andra-eskia? 
- Andra-eskia izango da. Hori izan leike, andra-eskia, baiña aurretik ba horixe, neskapasaua. Famelixia euki dauenian neskia neskatik pasauta, neskapasaua. Hori ondo esanda dago egon, neretako, neskapasaua. 
- Orduan solteratan haurdun gelditzen zianairi esaten... 
- Neskapasaua. 
- Eta gero eukitten euenian umiori aitta barik, orduan ya andra-eskia. 
- Andra-eskia. Klaro, andria, neskia, ezkondu barik euena. 
- Eta orduan anaia ta bixok egon ziñazien han, ezta? 
- Bai, bai, atzera berriro aitta ezkondu arte. 
- Eta zela egoten ziñazien, neskak eta mutillak aparte egongo ziñazien eta... 
- Ba anaia txikitxua zan eta holaxe, illara baten egoten giñan neskatillak eta bestekaldian mutikuak eta, hori komedorian andrak alde batian eta gizonak bestian, komedoria haundixa zan, ez hola mahaitxuetan eta mahaitxuetan, e? "En fila", fila indian danok, erdixa dana libre, eta habitaziñuetan be bai, kriston [...] orduan ez xauan kalefaziñorik eta puñetarik, a ze hotzak pasauten gittun, etxetzar horreik, zera, Ospittal zaharra. Han nik ez dakit zenbat lagun egongo giñan, baiña bastante, bastante jente egoten giñan, akordauten naiz ni, ta gaixuak be egoten ziran batzuk uhera dana, ohia in bihar izaten xatenak eta mojak, berriz, euren lanak eukitten zittuen. Bat enfermera lanak itten ebena zan, baiña eskolia emuten eben. Gero "Madre superiora" esaten gotsana ha berriz, ni egon nintzan denpora dan-an-anian bat egon zan, sor Aurelia Garaikoetxea naparra, neretako ona izan zan. Nik lauri esan dostet "ama", lau personari: nere amari "ama"; horri monjiorri, sor Aurelia Garaikoetxea horri be "ama", "madre". 
- Horri erderaz, "madre". 
- Erderaz: "madre". Gero aitta ezkondu zan atzera ta hari be "ama"; gero neu ezkondu nintzan hona eta hemenguari be "ama" esan xat. Lau emakumeri "ama" esan dostet nik, ta neriaena ba gutxi, zeozer bai badakot, sei urtetik suerte haundi barik hil xaten neri ama eta, ba, badakizu, sei urteko personia ta artian ez dakuei gauza danak goguan geldiketako abilidadiori. Oin gauza asko, ba, bai, badakot, geldittuta dakot, "en cambio" nere anaiak ez, nere anaiak, ta betik euki eben bere penatxua, amaren hori abozori eta ez eben ezaguketan; "Hik sikiera amen berbia ezagutu hunan, nik haxe be ez". 
Putreak uxatzen
Uriarte Eizagirre, Miren
- "Zer? Txapelenak txakonai bi txarri hildda hortxe bai eta atzenian buetrak jan bihar ostenai". "Nun xakon... "
- Sikaketan? 
- "Nun xakonai ba? " "Hortxe bordepeian". Eta hutsa, geuk medikura fateko ordua xakonau ta urtenda bagaozen biharrao gazen". "Hor behiean zein xabin, ba? ", hankak ikusten nittun han ittuako atetik pikupeien hankak harutz ta honutz ta, "Hor? Gure Antonio". In eben buelta batzuk; hor egon hari hola! "Tiratuxek tiruori! " Ta tiratu een tiruori Antoniorrek, ha zan buetra pillia, artaldia baiña hola haundixa, e? Danak "tiki-aka", "tiki-aka", patuan moduan. Hori etxe bixan bittartian dau pasua, hor urten eben buetriak, ta larraiñian takata, txakurra be hipnotizauta letxe holaxe euen, eurei begira. 
- Sustauta egongo zan. 
- Bai, sustauta "completamente"! 
- Txakurrentzako bitxo barrixak. 
- Bai, txakurra euen holaxe, hipnotizautako moduan, ta teillatutik be holaxe begira ta neri be hola begiraketan nostain ta tirua entzun ebenian Frantziskak nola fan bihar euen medikuana, txandia hartuta eukein, aide fan zan. 
[...] , "horreik badoiazela, Jose Ramon fan dok, honeik buetra zaharrok txarrixok! ", hola fan hara eta amantala ointxe letxe, hauxe amantal hau, gaiñera, hola zaratia ataraten neu ta eskuan neuken batuta jerseixa, orratz bixak holaxe gora dittutela, hola astinketan amantalori eta hor larraiñian oin be hor egongo da, ez etxe aurrera eruanda da, euen zera, enpaketadoria, enpaketadorien gaiñian toldua, ta ha toldua zaratak ataraten eta zaratak ataraten ta hola nebillen eta etorten xat gero Estebanen semerik zaharrena, ointxe karneta etarata, aurreko egun baten etarata karneta, ta "Ene! Zeu etorri zara kotxian? " esan notsan. "Bai, ze pasauten da amama? " Ze ba? Ta txotxolatu in naizela pentsau eben harek. "Zetan zabitz ba? ", "Ez (di) ttuk ekusten horreik? ", "Ba nik horreik ikusi (di) ttut, baiña"... 
Ba harendako "como cosa normal" buetrok. Eta "Hola ta hola Frantziska Beittikuak esan xostak bi txarri dagozela. 
Fan zatez Goittikora aber iñor dauen hor". Fan zan ta tinbria jo eta tinbria jo ta, fan nintzan neu eta esan notsan: "Ez daue erantzuten? ", "Ez", "Juana egongo da bakarrik. Goazen bixok aber ze txarri edo zer dauen hor". Fan giñan bixok eta han egozen txarri bi bordepeian esegitta txintxilis eta porru usaiña edo kipula usaiña eta ba txarri-anak itten ibillittako moduko usaiña euen. Kotxe bat be han euen, txarrixak ekarteko karromatua be han euen, ta txarrixak txarri-anetan ibillittako itxuria baeuen baiña iñor ez euen. Esan notsan: "Jo tinbria aber baten bat lo dauen hor, lehen ibilli diran txarri-anak itten gabian ta aber oin lo dagozen". Jo tinbria eta jo tinbria eta nada. "Hemen ez xaok iñobe. Fan etxera eta ekarri eizu plastiko bat hantxe dago debittuko armaixuen gaiñian, komoda zaharren gaiñian, plastiko barri bat bai, eta ekarri eizu haxe, tapau behintzet in in biharko dittugu, horreik kapaz dia atzera etorteko hori buetra pillia, ta nola horreik buelua ezin dauen hartu zerian, ta nola pillan dabizen", harik eta hor gure etxeburuko zelaira puska bat zabaldu ziran arte ba, norberari atakauteko moduan, e? Emuten euen billurra eta dana ta, horreik ze ta, "fango (di) ttuk gura battuk", baiña nik esan notsan "itxi daigun bakian, gura dauena ingo xuai, tapau daigun txarrixak". Ta hori zan ba hamar ta erdixak, hamaikak bittarte hori. 
Gabon-batzea Araotzen
Uriarte Eizagirre, Miren
- Beste semiak esan nostan, Kepak-ta esan nostan: "Ze ama, ze ebali dozue hemen buetrakin? ". "Ze ebali doten buetrakin esaten dozue? Holakorik pasau bihar xatenik be ez nixuan pentsauko sekula santa. Baiña hemen etorten danakin enfrentau bihar izaten dok bai eta hau ta hau pasau da, baiña uste xuat Hollywoodeko artistarik onenak be makiña bat ensaio ingo xuei, baiña hain ondo urteteko moduen in giñuan lana, "que a la perfeccion" urten xok gauziorrek, baiña buetrak por txurro ez xuein jan txarrixak". "Eta zeu han egon ziñan? ", "Egon? Ni neu fan in nintzuan ikustera txarrixak, "lo que pasa es que" nik ez nekixan txarrixak nun egozen, nik pentsaitten nixuan ba nola dakon hola arkua etxiak, han arkupeko zerian egongo ziela, baiña han ez egozen, egozen larrain azpiko bordepeian egozen, ertz-rtzian esegitta zeakin, honeaz, poleakin, ondo esegitta egozen haik". Eta, baiña hareik bestiak ikusi, ikusi eta ze denpora gutxixan, berak esaten nebena, azpixak ataraten ibilli zanian hemen Goittiko beziñuaz, Joxe Mari Goittikuakin, "horreik zer xabillei hemen? Hainbeste buetrak? " "Zer ibilliko xuei ba? Jan billa ibilliko (di) ttuk", "Bai, itxuria halaxe xakuei honeik". Eurok komestaziñua ebali baiña okurriu be ez. Ta bestiak baekixen Goittikuak txarrixak hildda egozela Txapelenian, baiña okurriu be ez hori. Eta gero bestiak fan zintzan, eta guriak be bai, guriak hamarretan edo bokau bat in eben ta gertatu ta esan dotsutena, fan bihar eben Agrariakora eta dentistiana be bai ta, lan batzuk eukan itteko eta hara fan bihar eben ta urten eben, baiña "por un churro" neuk momentu batetik bestera pasauko dok ta... Geroko egunetan, hemen etorri ziran zera Txema ta Txuma ta belenaz tratoriakin ta ume pilla bateaz etorri ziren bai, artearte hainbestian egon nintzan, ta orduantxe in nintzan emozionau, hainbeste jente auzokua ikusi barik bai, ta aurreko egunian neu bakar-akarrik buetra zaharrokin eta oin honeik danok hemen. In nintzan emozionau, e? Hori zan Gabon egunian. 
- Igaz? 
- Igez, igez, igezko kontua da. 
Antzinako telefonoa
Goitia Orueta, Manuel
- 86 urte dakot, zazpira noia, sei urte nittuanetik ya zertzuk pasau dien zerbait badakit, ze atrasau bizi giñan lehenao, zenbat adelantau garien, hori danori. Zuek ez dakitzue lehenaoko konturik, lehenaoko kontuakin... 
- Ez ba, hori jakitzera etorri gara. 
- Oin larogei urtekuak ez dakigu, hori fijo. 
- Ba larogei urtekuak ba nik lau ta, bost-ei urteko garrengo mutikua ba ibilli itten da hemen ba ardittara eta bestian. 
- Zu hemen jaixo ziñan, ezta? 
- Bai, soldaduska in neben denporia hemendik aparte, beste danian hemen egon naiz ni. Soldaduskan 34 hillabete esan notsun in gittun ta hareitxek, permisuakin eta etorten giñan ba iñoiz, bestela hemen. Hemetik Lurgorrittara ba horixe eukitten geben, beziño moduen betik bistan, eta lanian ebitzenien be ba ganauakin ta dana ikusten zan, beharretan ta danera hortxe, hareik gu eta guk hareik. Gero urten ezkero auzua dana bistan hartzen geben hortik. 
- Ta zeari, Mireneri be galdetu xaot, zuek, klaro, Maña, zuek Gerneta, Lurgorritta nun sartzen da Araotzen, ze auzounatan? 
- Bakarra, bakarra, ha auzuan ez zan sartzen, Lurgorrieta, hori bakarra, baserri bakarra. 
- Emaztea: Ugaranen sartuko zan. 
- Ugaraneaz baleike Ugaraneaz. Ez dot sekula entzun, e? Elortokuakin asko tratauten euen, etxeko zien Elortokuakin Lurgorrittakuak. 
- Emaztea: Eskolara etorten ziranian Maria eta Modesta... 
- Bazkaitten Elorton. 
- Emaztea: Maria nere edadekua zan eta Elorton bazkalketan euein. Ugaran edo Mañan, Mañan igual izango da Lurgorritta. 
- Ez dakit ba. Nik Lurgorritta esango neuke ez dala auzuan sartuko. 
- Auzotasunian bai. 
- Auzotasunian bai, baiña auzua, auzo moduan bakarra, "individual". Ba hareaz gu izaten giñan bezinua eta eurak guaz, eta hemendik ganauak hola okerrian ikusten bazeben, hemetik llamadia itten gosten, behixak pasau dira holako lekutara, edo artotara bakarren bat edo hola iñoiz. Eta eurak be hemen okerrera sartzen bazan ganauren bat, handik llamadia. Guk bistan ez dakogun terrenua ikusten euein, hareik ez dira akordauko eta hemendik ta telefonua hori zan. Oin mobilla "tta-ta-ta". 
- Eta zela itten zeuein llamadia? 
- Llamadia eupada gogorra. Eupada gogorra. 
- Alaba: gero izara zurixak eta hola. 
- Emaztea: gero egunen baterako [...] egon bihar bazeben... 
- Baitta, erropia izara zuri bat kontraseiña, zeatik oin etaraten dira gauzak eta orduan be etaraten ziren, ta! 
Enterauten ziñan horreaz hori izaten zan telefonua. Ta ikusten bazeben izara zurixa jarriko baiezkua bada, ta, jakiñen gaiñian jarri dau ta martxa, alkarreaz alkartu eta norabaitterako biajia bazan ba "ya esta". 
Ganaduzale txokolate zalea
Goitia Orueta, Manuel
- Bai, lehenao be egoten zan gauza bat ezkiñan, baserrittarra ez zan adelantau berez, iñor. Badakitzu zeatik? 
Kostunbre bat hartua lanak euren garaittan, bost-ei lagun bai etxe baikotzian, eta lanak gogorrak izaten zien, baiña jentia hala egoten zan, eta hau hola in dogu eta hurringo urtian be hola eta hurringuan be hola, haretxeri segi, erreztasunik pentsau be ez zan itten gerora. Esango dotsut geu hasi giñan pentsauten, halako ni ezkondu eta jarri nintzanian nere andriakin, gurasuak, ba, edade altuan egozen ixa, aurrera, eta hori edade altuori bizi bada bateri etxako bajaitten, e? Aurrera ta aurrera gura dogu danok enda gero umiak etorri zien eta gurian gurasuak be gu hemen eskola ebali gindduein. Hemen egozen eskolak mutikuena eta neskatilliena, eta ba ganauak zainketako geratu bihar ziranian nire senidietan ni izaten nintzan hor kastigauori, ba ni nenguen, bestiok ez zien hainbeste ibiltten ganauokin eta ni nintzan maixuori. Mutiko txikittatik nago ni ganauakin hasitta, ta "gaur geratu dailla Manuel" aittak. Goizian ganauak zainketako geratu, gero asaldian eskolara, eta hola. Gero ardi garaixa etorten zan neguan ardixak etorten zirenien, hareikin be Manuel geratu bihar izaten eben. Eta amandria, nere amandria neuken asko gura nostana amandria, harek. Eta neuk be, egixa esanda, kasi amari baiño gehixao berari gura notsan. Harek "hau gizajuau betik kastigauta baiña", ta ez dakit ta, ni txokolatezalia, txokolate gordin zalia amandriak emunda, amandriak bestiairi ontza erdi emuten baosten be erdi ez neri, e? Neri beti osua. Eta iñoiz "Amandria badao puska bat? ", "Bai, ume, eukiko etxuat ba", ta txokolatia ta ogixa. Neretako janaririk onena txokolatia gordiñik eta ogixaz nik uste dot biziko nintzala besteik barik be. Eta hola be ezin geben etara, ezin giñan aurreratu. Eta gizona extremo baten jarten danian bera fango da lotara, ez dau ingo lo examiñan bat in barik, examiña onduen ohien itten da, hori konprobauta dakot nik. Zuk distraiuta zabitzanian ezin dozu gauza bat estudixau, geratu bihar dozu /bihozu/ geldik, besten entretenimendu barik eta zeure examin hortan sartu bihar dozu, adelantaitteko, e? Ta han pentsauten dan gauziaz gero intentauten dozu aber ondo urteten dan. Baiña orduan lehenao ez zan hori hola, eta esaten dotsu gero miheztu giñanian baserrittan jente gutxi, gu jarri giñanian, bueno, honi frente emun bihar hemen. Umerik ez neukan nik gogorik baserrixan ifintteko. Ezkondu nintzanetik neukan hori, e? Zeatik bizimodu gogorra ezagututa nenguen neria eta honeaz egin bihar xuat /bixuat/ eta jaungoikuari eskerrak osasun fuertekua izan naiz. Eta gero afeziño gogorrekua, eta billurtu ez lan asko dauela-a be sasoia neukenien. Oin gutxikin billurketan naiz e? 
Lehen dena bekatu
Goitia Orueta, Manuel
- Han esan dot hamaika pastore. Garai hartan, ba, pastore horreik itten euen baserrixan hementxe itten dan letxe babak eta janarixak ba igual han, ta gero antzuketan zienian etxera faten zian, eta hola zortzixan edo ardixairi bisitta bat ittera mendira, eta etxeko baserriko lanetan eurak ta hola. Eta gaztaia dana itten euena, mendixen itten euena handik gero faten zien aldiko apur bat behera eruen ta saltzen faten zien, ta mendiko gaztaiak betik dako bere famatxua, hemen beheko zelaittan baiño betik mendixen... Zenbat eta mendi fiñaua eta larra fiñaua ta esne hobia da, ta hortxe saiaketan zien. Juergarik ezebez. Mutillak zian nere kinttuak. Etorten zien mezia entzutera hona, meza nagusira. Ardixak jaitzi, gaztaia itteko igual ez zian aillegauten ta gero itteko itxitta, gatzeittuta edo itxi eta hona, tabernara pentsau be ez, mezia entzun eta arriba. 18 urte 17-8 urteko lau kinto neriak batera egon zien, ta arriba! 
Eta uda danian mendixan bizimodua, aber gaurko 17-emezortzikuairi han, e? Etorri mezetara, mezia entzun ta hara. Aber, nun da oin lehenauko fedia eta oingua eta nun dia honeik? Ze pasauten da hemen? Aber, lehenao dana zan pekatu gu gaztiak giñanian. Hau esango dot baitta ehun relijioso onduen baleoz be, danak entzuteko moduen. 
Dana zan pekatu, ta oin ixa ezebe ez da pekatu. Ze pasauten da? Jaungoikua lehengua egongo da, ba? Aber! Nire ustez. 
- Jaungoikuak berak be igual eboluzionau ingo eben. 
- Ba ni horrekin egoten naiz, ha lehenaukua ezin xeikien, ha lehenaukua nik kontuak itten, hau ez dok hola. Ni hola iñoiz ardittara fan eta, ardittara fandakuan ezin zeike neurtu holako ordutarako etorriko naiz, trenera fan bihar dozun edo autubus batera fan bihar dozun moduen, ezta hori! Mendixen lan ona ondo in gura badozu saiatu in bihar dozu, eta gero mezetarako bidian harrapoka etorri eta berandu in igual. Amak lehenengo dalako bronka eta beonek be bai. 
Ni nere buruari, e? Gura badozue sinistu eta gura badozue ez. Jaungoikua esaten daue alde danian dauela, "ikusi dozu nik mendixen in nittuanak? Ikusi dozu nola etorri naizen? Ikusi dozu hamen bronkia eta andriena? "
Jaungoikuari, e? Direktamente. Aber, zeiñena da hemen arrazoia? Harek ez eben ezer esan, harek ikusi ninddun, ba ikusten badittu danak, mendixen ikusi ninddun ni zela ibilli nintzan, zela etorri nintzan, gero zelako bronkia hartu neben. Aber, berba itteko balitzake segidan esango eben: "Ez, geldi itxi semiari, hori ahaleginddu da danak, horri ez eskatu gehixao". Baiña ez, ha ixilik egon zan, ta, ba, honeik eurena eta ni neriaz. Eta nik esan neben, nik esan neben, neure buruari esan notsan: "Nik in (di) ttuan lanak mendixen lana ondo itten, ni etorri nintzan moduen etorri, hau pekatua bada ez xaok ez zerurik eta ez infernurik". Neuk nere buruari, e? "Hau pekatua baldin bada, ni ibilli naizen moduen ibillitta, mezia utzi in duala eta, hau pekatua baldin bada, ez zerurik eta ez infernurik ez xaok". Zeatik ni seguru nenguen jaungoikuak, esan dot lehen be eta esango dot berriz be, saiatu in bihar zara duro bat etarateko, ez taillerretik sobria etorriko da, ez euen orduan holakorik, orduan saiatu in bihar zan. Ezta ba mezetara fatia, ondo da, mezetara fatia oso ondo da, neu ez naiz kontra, baiña ezin dozunien ezin dozu. Honbre, hori esaten dot, ta horreik mutiko gizajuok be mutil gaztetxuak etorri eta Degurixara, sikiera tabernara fan ta saldatxo bat hartu, ezta hori be, arriba. 
- Baiña mezetara etorri in bihar. 
Senarra gaixorik
Garitaonandia Lizarralde, Carmen
- Orduen gaiñera, Agraria beti pagau dogu ezkondu ondorien berihelaxe hasitta, baiña Agrariak be ez oskun abonaitten orduan. Operau zan, guntzurrunetik ebillen geizki, oso geizki, eta Vitorixan, medikuak, esan oskun Alvarez-do orduan, gero Legazpira fan zana, eta berak eukala lagun bat oso ona zala, eta "tienes una operacion" ez dakit zer esan otsan ta. "Pues por quedarme bien me importa, me importa un poco que me muera tambien", bueno Rafael, (... ) eta famelixia amak jasoko dau, (... ) eta holaxe esan otsan medikuak ba baietz, eukala medikua oso ona eta harek ondo ifiñiko ebela eta halaxe fan zan Vittorixara, Vittorixan egon zan, eta esan otsan medikuak bat dakola "completamente" hondatuta, eta oingua ez e? Aspaldittik dakola gaiñera. Eta bestia ez eukela ondo, ez eukela bestia oso ondo. Orduan esan oskun "no esta del todo bien, kuntzurrun bakarra dakotzu, eta bera nehiko geizki". (... ) , azkenian haretxekin fan zan. Hirurogeta lau urtekin, artian zaharketako asti barik. Oso zahartu zan gaiñera han egon zan denporan, Vittorixan egon zan denporan oso zahartu zan. Nere ahizpia joaten zan ixa egunero joaten xakon ta, geure aittajuna emuten xon honek, esaten nostan, aittajuna emuten jon honek. Eta ze ingo xonat ba? Medikuen eskutan xaon, nik ze ingo xonat ba? Ez egidan holako tontokerixarik esan. Berak esaten nostan ba ez dakit ba ondo ittiatik edo geizki itteatik, baiña ez, nik ikusten neben berak letxe zela euan, ni joaten nitzan eta jentiak begiratu itten nostan, neri ez nostan inporta jentia begiratuatik, zeu egoten baldin bazara hobeto zaoz ta kitto. 
- Ospittalian hil zan? 
- Bai, orduan atzera etorri zan etxera eta esan nostan, hori zela da? Ez xat akordauko oin izena, hori da pagokua da gaiñera. 
- Ospittala? 
- Bai, eta Uribarriko segurua geukan orduan, beste seguru xelebre bat egon zan, bueno harekin trankil egoteko modura geozela ta harek asko gehixau ez ekixen mediku harek be, gixajo harek, [...] , ipiñi geben ba harekin, ta ez oskun Agrariak, Arabara joan gintzalako ez oskun abonau zeori, Agrariak. 
- Arabara fan ziñaillako? 
- Arabara fan gintzalako, tokaitten zan Gipuzkoan bakarrik, (... ). Nundik pasau naizen horreatik esaten dotzut ba nik. 
Horreik danok ikusten hasiko banitza ni jausi, jarritta egon ez ezkero ni jausi ingo nitzake. 
- Barre igual. barre. 
- Ee? 
- Barre. Horreik danok pasauta eta ondiok hementxe e? 
- Ondiok hementxe nau bai, egixa da hori. Baiña nau paliza haundi bat hartuta, bizi danian palizan egon naiz ni, gaur egurra, bixar be egurra, etzi be egurra, holaxe egon naiz ni. 
- Eta sekula ez dozu hola, egun polittik pasau? 
- Ez, [...] San Juanera fan nitzan, hori badakitzue, zazpi aldiz kontau dotsuet eta. 
- Ez xatzu beste holakorik? 
- Beste holakorik ezebez. Orduan kriadak ziren "muy estrictas", zeatik egon bihar ziñan "a lo que mandaban", eta gaur ez dakotzu jai, ba etxian egon bihar dozu eta kitto. Holaxe bizi izan naiz ni, holaxe bizi izan naiz ni ta
Deustura ikastera
Arregi Zendoia, Felix
- Felix, eta abizena esan dozu lehen? 
- Arregi. 
- Eta bigarrena? 
- Zendoia. Bai. Arregi Zendoia Bikuña Barrutia, lau behintzet badakit. 
- Aitta esaten ibili zara lehen, nungua zan zure aitta? 
- Nere aitta Jose Arregi, Arregi Bikuña, bueno aitta kalian jaixo zan baiña bere aitta zan Olabarrikua, Olabarri baserrixa, Torre Etxebarrittik gora, handik gora jarraittu eta zela dok ha gaiñeko baserrixa, gain-ain-aiñekua? Pittin bat gertatu be in bihar da hola etorteko, e? Klaro... Ama zuan Sindikatua, Sindikatua, "sindicato de trabajadores no", e? "sindicato de caseros", bai. 
- Eta zuek orduen, zure famelixiak txokolatia itten eben. 
- Bai. 
- Esaten dauenez oso txokolate ona. 
- Bai, bai. 
- Ze markakua? 
- Onena. 
- Onena markia. 
- "Chocolates Onena". 
- Zeuk in zeben lanik txokolaterixan? 
- Bai. Ni neuk gutxi zeatik gero nik hamabost urtekin bialdu nindduein zera, "Escuelas Pofesionles Salesianas de Deusto", internaura. 
- Eta ze ikasi zeben han? 
- Ba elektrezista, elektrezista, eta harrezkero ba bizi guztia horixe, elektrezista. 
- Eta han salesianotan zenbat denpora in zeben? 
- Bost urte, hamabostetik hogeira, internauan gaiñera. 
- Oñatin bertan zeguan hori? 
- Ez, Deuston. 
- Deuston, Deuston. 
- Deuston, gu giñan "parientes pobres", Deuston dago unibersidadia, eta han oñatiar bat han estudixuan ebillen, eta futbolian be itten geben geure salesianotako ekipua unibersidadekuakin, eurak etorten zittuen gure kanpofubulera eta gu faten gitzuan hara eta de todas todas irabazi itten oskuen, hareik kategorixa gehixaokuak ziren, karrerak ziren. 
Gerrarekin eskolarik ez
Arregi Zendoia, Felix
- Eta eskola urtiak, Oñatin be ibilliko ziñan aurretik. 
- Bai, agustiñuetan, agustiñotan gero egon zuan epoka bat, ointxe pasau dira 70 urte, erderaz be in leke, e? 
- Bai, bai. 
- "Veintiuno de septiembre del treinta y seis" zerak, hona etorri zittuan "las liberadoras, tropas liberadoras del invicto caudillo franco", in txuein hemen kristonak. Eta agustiñotako eskolia martxan euena, oin zera, "Muebles Idigoras" baxauk ba? 
- Bai. 
- Han xazaken hiru eskola, agustiñotakuak, Santa Mariñan erdiko eskolia leheningo Santa Mariñan, Santa Mariñako erdi-rdixan xauan agustiñuena, ni handik leheningo handik pasau nintzuan, Ospittaletik Santa Mariñara leheningo hara, gero handik beste hiru kurso ya nagusitxuaguak hor; eta hor geontzela alde in euein, zera agustiñuak be ba hiru edo lauk alde in xuein hemendik. 
- Gerriatik? 
- "Por rojo-eparatistas"-edo, ez jakixat ba, orduan danak egozen... nazionalistagatik. 
- Agustiñuak be gorrixak ziren? 
- Agustiñuak "rojo-eparatistas" ez baiña nazionalistak-do ziralako-do, bat e... , orduko izenak eta akordaittia eta zailla dok baiña, han hiru, bat Larrakoetxea, Bedita Larrakoetxea. 
- Bai. 
- Ha hantxe xabillan hirugarrenian nagusixarenian, ni hara ez nintzuan aillau, ni hango leheningo edo bigarren maillan nebillela etorri zuan zeori eta kitto. Eta hor geratu gitzuan, ha izan zuan epoka bat baiña hola, mutikuok kalian libre, ez eskola, ez aguazil, ezebe barik. Nahiz ta nagusixak afusilau eta horreik danak egin, gu mutikuak kalian, libre egun guztia. 
Berriro eskolara
Arregi Zendoia, Felix
- Orduen libre itxi zindduein? 
- Bai. Eta illunkaran atzera orduan autobusian Brinkolara eta Brinkolatik trenian Donostira itten zuan, Oñatiarreneko autobusa, eta Oñatiarreneko autobusak urteten xuan aiuntamientuko atzekaldian, kantuetxo hortan. 
- Alondigia euena. 
- Hori dok, alondigia bai. Alondigan urteten xuan autobusak eta autobusian bueltan entzun nuan gure denunzia sartutako emakume batzuk etxoitten egozela eta aurrez esan eueilla gu ez giñala bueltan etorriko, zera eruango gindduela, zela esaten dok? 
- Reformatorixora. 
- Reformatorixora eruango gindduela eta hola, eta bueltan han ei xazauken begira aber etorten giñan bueltan, eta danok etorri giñala bueltan-a. Nik horreik entzundakuak aittari eta amari. 
- Denunzia sartu zetzuenak orduan zuen zain egon ziran. 
- Bai ba, atzera bueltan ez giñala etorriko, reformatorixora bialduko gindduela ta ez zan izan halakorik ezebe, ba mutikuak orduan hamaika-amabi, hamaika-amabi urte. Eta ze maliziarik eta ezebez, bai zera! Kalian egun guztian ezebe barik, ez eskola ta ez aguazil, geratu giñan ezebe barik. 
- Eta militarrak eta asko ibiltten ziran kalian garai hartan? 
- Keba! Ez, militarrak e... bueno gero gaiñera hemendik Mondraue be liberau xuein ta gero geratu zuan hor Intxortan frentia, setienbria eta negu guztia udabarrira arte frentia hor egon zuan. Alde batera gorrixak eta bestera zeok, reketiak eta falanjistak. 
- Inbiktuak. 
- "Invictos". 
- Orduan zuk orduan ya eskola barik geratu ziñan. 
- Bai. Gero ipiñi xuein bat, beste personaje famoso bat Don Jose Luis Arrazola abadia. Don Jose Luis Arrazola, beste bat, hor atzera lehen agustiñuak aldetako leku bertan eskolak ipiñi xuein eurok eta han jarraittu giñuan beste urte pare bat-do. Gero maristak etorriko zittuan, ni maristakin ez nintzuan ibilli. 
- Maristak unibersidadian. 
- Unibersidadien, bai. Gero maristak. Gero urte pare bat edo hiru bat edo don Jose Luisekin eta hortxe, oin mueblerixia dakon... hor ziren hiru, hiru eskola, eta hirurak gero atzera martxan ipiñi xuein, bai. Don Jose maixu Don Jose Luis, eta beste bat, beste personaje famoso bat be ibilli zuan hemen. Hareik ba aiuntamientuak ipiñi txuan han eta han atzera gero jarraittu giñuan. 
Argiketaria eta abeslaria
Arregi Zendoia, Felix
- Eta soldaduskaia akabo eta ya lanera. 
- Ya etxera, lanera. 
- Gaur arte. 
- Eta lanian zure kontura hasi ziñan-do...? 
- Bai, nere kontura. 
- Hasieratik. 
- Bai. Euki neben okasiñua pila fabrikara lanera fateko. Lastima. Asko hobeto ibilliko nitzake. 
- Igual ez. 
- Jubilauta eta libre. 
- Oin be libre zagoz. 
- Bai libre. Han txapuzak juntau itten xatak neri beriela, e? Eta gero reklamaziñuak. Arregluak-ta. "Mis chapuzas". 
Oin semia dabil instalaziñotan eta telebisiñuak eruan ta ekarri ta horreik danetan. Eta ni Martiñolaneko kobazuluan. 
Martiñola kobazulua dok ha. Kobazulua, dana trastoz beteta. 
- Nik uste dot azkenengo 40 urte honeittan nik ha betik igual-gual ezagutu dotela. 
- Eta lehen esan dozu hori, eruan zinttuaiñian juiziua itteko ta solfeua galdetu zetzula; solfeua ikasten ibilli ziñan orduan. 
- Solfeua da beste istorixa bat politta. Beste urte pare ba edo hiru irauten battut mundu hontan ya kontau neke larogei urte doiatela parrokixako koruan kantuan hasi nintzanetik. "Que ya esta bien". Zan, abade gazte bat etorri zan, etorri barri hona, organista famiakin. Mutilla, bueno mutilla gizona, mutilla, mutiltzarra zan, atleta, tipua, Bermeotik, uste dot Bermeokua zala bera. "Don Ascension Zabala" zan. Eta guk geukan tia bat, tia Karmen aman ahizpa bat, gure etxian aginketan eben gure aittak eta amak baño gehixau. Eta haren denporan etorri zuan hori zeori eta orduan egozen "Hijas de Maria" organizauta, "Hijas de Maria" oin ez dozue holakorik zuek ez dakitzue ta. "Hijas de Maria" eta "Hijas de Maria" edo izango zuan eta organista barrixori etorri zanian ba gura ebela ba mutikuakin korua ittia eta gure tia edo han izango zuan, eta gure tiak nik solfeora fan bihar nebela, ta eskolatik urten arratsaldian, ospittaleko eskolatik, bost urtekin-do, eta meriendau eta zuzen Santa Mariñako erdiko eskolara gero agustiñuak egon ziren, Santa Mariñako oin eskolak dauzen lekua. Han egozen hiru departamento. 
- Elizia euen lehen han. 
- Elizia ez, eskolak, nik mutikotan eskolak. 
- Elizia edo kapillatxo-do ermitatxo bat euen lehen han. 
- Kapilla txikitxo... aldamenian? Kapilla txikitxua baiña ha dana zuan eskolia, e? "Escuelas Nacionales" xazaken han, "Escuelas Nacionales", eta erdiko eskolan solfeora, ta ba derrior fan bihar. Zeatik aittak eta amak be, bai ba fan in biakozu, baiña zera zuan aginketan ebena, neskazaharra. Eta ba hala hasi nintzan eta han urte pare bat edo hiru bat-do, ixa egunero solfeora hara, nerekin batera beste mutiko batzuk be bai, klaro. Nere lagunak, nere lagunetatik ba neu eta Federiko be probablemente Federiko difuntua, Federiko be bai, ibiliko zuan ha be Don Ascensionekin. 
Presoak ihesean
Bikuña Urzelai, Javier
- Zer moduz izan zan hemen etxian gerraostiori? 
- Hemen etxian? Ba gu mutikuak, mutikuak gu ba badakitzu, mutikuak giñan eta ezkeben holako zerik baiña asko ni akordaitten naiz zerak, jente asko etorten zan eskian. Zerbait, zerbait, ez, gerran ta ibillittako jentia ta, hola emuten gosten eta ikusi, hementxe, metralliakin ta baliakin ta, bernatan ta hanketan ta eztakizu, zerak, metralliakin eta zertutakuak, eta guretzako orduan gaztiak, hareik edadekuak ete ziran baiña 30 azpittik, 30 urte azpittik izango ziren gehixenak. Eta gero hola, ba emuten xaten zeozer jaten etxien euena zeozer jaten ta faten ziren, eta Frantzia aldera. Frantzia! Frantzia! Esaten euen. Eztakit bidia eta jakin ez bidiak be ondo nundik ibilli ta, eta guk eztakigu ha gora ala behera ala nundik etorten ziren, ta gu mutikuak eta hor. Gero eskekuak be bai, eskekuak be etorten ziran. Eskekuak ja zaharrauak eta zerak eta hor ganauak, lehen ganauak be bageukan ta ganuan onduan aska aurrian jana eta egoten zan lekuan epel egoten zan eta hor lo in ta faten ziren. Gabaz igual etorten ziren gabaz ta illuna zerien ta aber lo itteko lekua edo zeozer ta ganauen onduan epel. Eta hor jaten emuten xaten zeozer eta goizian denporaz jaikitten zan hemen, esniak eta kalera ta eruan bihar izaten zan eta behixak jaitzi eta itteko eta gu esniakin batera faten giñan ba horixe, esnedunakin batera eskolara, beratzittarako faten giñan eskolara ta badakitzu, zazpiretan edo jaikitta gebitzen jentia ta orduan ba eurak be jaikitten ziren eta zeozer jaten euen eta biaje. Eta hola. 
- Eskekuak honaraiño, Albarritzaraiño! 
- Bai, bai, eskekuak. Eta gerra ondorian akordaitten naiz gaztiak, hareik gaztiak ziren, zerak, holako zerak, zikatrizak eta besuetan, hankak eta frakak ta jaso ta. 
- Horreik etortzen zirenak, kanpokoak izango ziren, hala? 
- Frantzia aldera, Frantzia alderako martxia esaten euen. Hareik ihesi etozen, hareik e, honeik trabajadorietan edo, hor gero gerra ondorien asko ibili euen hor ta, tunelak eta itten ta trenbidia ta in bihar euela eta eztakit zer ta gauzak presuak moduan danian, eta handik ihes in dakuak izango ziren. Zeatik jente gaztia e? Hareik ihesi, ihesi norabait, hareik artian makilla peian. 
- Harrapo ezkero egurra. 
- A bai, egurra? Atzera be lanera. Ba hola, bai. Ba horixe guk ezagutu geben, gero handik aurrera badakitzu, hasi giñan lanian ta handik aurrera ba... 
Plazako herri-eskolan eta Ospitalean
Barrena Kortabarria, Pilar
- Bai, bai, lehenauko kontuak. Oinguak ahaztu itten xaku asko. 
- Eta orduan zu eskolan, fan ziñan, ezta? 
- Ni plazako eskolan, plazako eskolia zan herri eskolia bai, oin Txantxiku Ikastola dauen lekuan, behian beste, behian egoten ziran batzuk, haunditxuauak, ez txikitxuauak behien leheningo pisuan, eta bigarrenien gu giñan haundixok. 
- Eta azpixan berdura plazia ez euen? 
- Bai, baiña bi pisu dako horrek, zer horrek e? Leheningo pisuan...] oin badakixei umiok ze kursotakuak diren; orduen kursorik be, guk bagekixen holako gauzarik ala? Bahian ziran batzuk eta goixan gu haunditxuauak giñan, gu goiko eskolan, "Señorita Pura"kin gu eta horreik "Señorita Lola"kin. 
- "Señorita" zela? 
- "Señorita Pura", riojana batzuk ziran horreik bi neskazahar, eta hortxe zerian bizi ziren, Arzuaga eta bizi dira ba hor? Arzuaganak hor arkupetan? Hortxe bizi ziren bi ahizpa eta hareik ziren maistrak, bata "Señorita Lola" behian egoten zana eta "Señorita Pura" goixan gurekin. 
- Eta ze egoten ziñain, neskaillak eta mutikuak alkarrekin? 
- Ez, gu neskatillak bakarrik. 
- Neskaillak bakarrik? 
- Neskaillak bakarrik, gu gintzan neskaillak bakarrik giñan, eta aurretik parbularixuan Sor Paulinakin ospittalian. Sor Paulinakin ibilli ez dako umerik ez da hemen egongo. Oin aittajunak diranak be Sor Paulinakin ibillitta. Sor Paulina izan zan hemen hasierakuori, eta gero edo plazako eskolara edo zera, ospittalian bertan be beeuen bigarrena eta gero hirugarrena beste bat, Sor Piakin hirugarrena. Baiña han bi pezeta pagau bihar zan hillian, eta gogua bai ospittalera fateko baiña plazara fan bihar. Han ez zan pagaitten ta; lehenao hola izaten ziren kontuak. Bi pezeta badakitzu, zidarrezko pezetak ziren, e? Oingo moduan hojalatazkuak ez, zidarrezkuak! Ba holaxe, gure denporia holaxe juan zan. 
Erregeak edo olentzeroa
Barrena Kortabarria, Pilar
- Lehen Gabonak esan dogu, eta orduan erregetan edo erregalorik-ta... 
- Bai, naranjak eta pikuak. 
- A, bai e? 
- Zapatia ifintten bazeben. Pikuak eta mandarinak be bai batzuetan. 
- Hori izaten zan erregalua? 
- Bai, bai, guretako horreitxek egoten ziren. 
- Gauza horreik, mandarinak edo naranjak edo pikuak normalia ez zittuein eukitten? 
- Ez, ez, ez. 
- Bakarrik gabonetan? 
- Gabonetan. Bueno, normalian ba noizian behin ekarten eben amak, mandarinak edo zeozer, baiña hori oin jaten doun moduan, egunero? Mandarinarik ez bada beste zeozer, orduan ez euen holakorik. Platerkada bat baba urdaixa eta txorixuakin. 
- Orduan Erregien erregalua jatekua izaten zan. 
- Bai, bai, ta leheningo hori leheningotan, ezta? Gero azkeningo akordaitten naiz azkenengo urte baten, ni horreik 'diaboluak' jakingo dozu zer diren, ezta? Ni haretxen inbirixan betik bai, haretxen inbirixan baiña ez nostain ekarten Erregiok eta azkenengo urte baten ekarri nostain horixe, diaboluori, gehixau ez daue ekarri. Ahaztu ziren! 
- Ha izan zan azkena? 
- Haxe izan zan azkena. 
- Eta zuk Olentzerua noiz ezagutu dozu? 
- Nik ez dot ezagutu Olentzerorik, nik askotan preguntaitten dot Olentzerua zer zer, nungua da ba? Gure denporakua ezta, e? Gu hiru Erregekin ibiltten giñan, Olentzerua geroko, hemen ikastolak hasi ziranian Olentzeron izena entzun zan. 
- Frankok igual billurtuta mendixen euko eben. 
- Ez dakit, igual horixe be. Baiña hemen ezta entzun be ez zan baiña itten! Entzunda be ez geontzen baiña Olentzero. Nik leheningo entzun nebenian, "Olentzero? Olentzero zer da Olentzero". Ez, gure, nere denporakuak ez daue Olentzerorik ezagutu, gerokua da hori. Neri nok esan nostan? Hori Naparruan edo bazala, Naparruatik etorrittakua edo, izango dala-do. 
- Beste herri batzutan, Zarautzen eta ezagutzen zeben Olentzerua. 
- Bai, e? 
- Eta kantau itten zeben kantua, Olentzero, bai. 
- Neuk ez dot ezagutu. 
- Olentzaro esaten zeben. 
- Olentzaro? 
- Bai. Guk elkarrizketia egin gotzan gizon bateri koruan eta ibiltzen ziren eta harek Olentzeron kantua kantatzen zeben. 
- Nunbaittetik etorrittakua bada hori. Jerardok uste dot esan nostala, hori Naparrua edo hor Naparrua edo zela esaten xako horri, Lapurdi eta horreik badira ba? 
- Bestekaldian. 
- Bai, horko zeren bat dala hori. Baiña horixe, Olentzero hori neretako barrixa izan zan. 
- [...] bazegoen ohiturarik oingo moduan kalera urtetzeko kantuan? 
- Neskatilla-utikuak ibiltten ziren, zapata kaja holako zer baten, ipiñi bai ooldixakin eta jaiotza, ta etxerik etxe kantau eta txakur haundixak batzen, mixerixia, neu be ibilitta nau neskatilla ninzanian. 
- A, bai? 
- Bai. 
- Eta akordaitten zara ze kantatzen zan? 
- Bai, oin asmauko nekien baiña... bai, bai. 
- Zer ziran, euskal kantuak edo erdal kantuak? 
- Bai, euskal kantuak kantaitten geben guk, euskeraz kantaitten geben. Zela zan be. "Gabon Gabonetan, Jesus jaio da eta, jo degun... " ez dakit zela zan kantua. Euskaldunak ziran kantuak, e? Euskerazko kantuak. 
- Etxerik etxe ibiltzen ziñazian? 
- Etxerik etxe ibiltten giñan. 
- Eskian? 
- Eskian. Gere zeori hartuta hiru lau neskatilla-utiko. 
- Hori da, ondiok be leku batzutan itten da, Gabon-atzeia. 
- Gabon-atzeia, Gabon-atzen. Hori da. 
- Arantzazun fan zan astian in euen. 
- A, bai e? 
- Eta ze emoten zetzuen etxietan? 
- Ba xemikua edo, eta txakur haundixa be baitta. Eta bueno ba hareik kontau eta hareik partiu. 
- Zeuen artian partiu. 
- Bai, geure artian partiu. 
- Gero itsulapikora? 
- Bai, gastaittera ez behintzat, ama enteraitten zan ta. Gastaittera ez. 
40 ume ikasgela berean
Larrañaga Azkarreta, Jose Mari
- Eta hemen eskolia auzuan zeguan edo zu...? 
- Baitta, eskolia hemen zeguan, guk eskolia hemen ikasi geben. Guk ikasi gebena. 
- Zenbat urte arte egon ziñan zeu eskolan? 
- Eskolan hamalau urte arte. Eta hamalau urte kunpliu nittuanian, ba ya eskolatik atera giñen, baserriko lanak itten. 
Tiori eta gurasuairi lagunketan. Eta gero hamabost urtekin hamasei in barik fabrikara, palillotara lanera, eta gaztetan ba lehenao akordaitten naiz horreik komuniua in gebenetik eta zeozer baiña asko ez. 
- Eta eskolan ze maixo, ze maixu-do euki zeuen? 
- Maixu euki giñuan Rosita Aramendi. Hori maestria edo zuan, eta egoten gitzuan berrogei bat, batzuk bi urteko umiak eta beste batzuk hamabi-amalaukuak. 
- Danak alkarrekin? 
- Danak alkarrekin. 
- Neska eta mutil. 
- Bai. Baikotza bere illaratan, edade batekuak illara baten, bestiak beste illara baten, bestiak beste illara, lau illaratan banatuta. Rosita Aramendi eta gero beste bat euki giñuan Maria Anjeles Goñi, ha be bai. Eta Rosita Aramendi gaixo egon zuan urte bete-do, pulmoitako edo ez dakit zeozekin, eta orduan euki giñuan Miel Etxegoienen andria, Maria Axun Arzuaga. Ha be maestra eukittakua. 
- Hori Oñatikua behintzet, beste bixak ez. 
- Ez, bestiak be Oñatikuak. 
- A, bai? 
- Maria Anjeles Goñi; Bedia rekadistia, Donostira faten zana? 
- Bai. 
- Haren andria. Oin hor Euskal Telebistan itten dau lana alabiak. 
- Bai. 
- Haren ama. Potola bat fuerte bat. 
- Bai, akordaitten naiz zein zan. Aiba! 
- Ha maestra tokau xakun. 
- Eta euskeraz edo erderaz jasoten zittuein? 
- Erderaz. Guk eskola dana erderaz ikasi geben. Eta eskola gehixen dotriñia eta "historia sagrada". Oin dana ahaztuta dakot baiña. 
- Baiña hori zan mamiñori. 
- Bai, mamin fuertiena, ba! Gero horixe, "sumar, restar, dividir, leer", matematikak, horreik danak. 
- Baiña eurak euskaldunak ziran, ez? 
- Danak, guztiz euskaldunak. 
- Eta zueri ez otsuen lagatzen euskeraz egiten. 
- Ez, euskeraz ez oskuen lagatzen. 
- Iñungo kastigorik-do izaten zeuein euskera ittiatik? 
- Ez, euskeraz itteatik ez, baiña ba kastiguak bestela bai, hola geizki portaitten giñanian hola, paretara begira eskuak jarri hola ta aurrera begira. 
- Libururik eta ez otsuen ifintten eskuetan? 
- Bai, hemen liburuak, pixuaz, segun zelako kastigua zan, ba gehixau edo gutxiau. 
Eskola nazionalak Berezaon
Larrañaga Azkarreta, Jose Mari
- Eta zelan, ze itten zeuen, astelehenetik oingo moduen, ez? 
- Bai, astelehenetik ba etxia han geukan, bazkaittera etxera, maestriak be egoten zanak hemen baserrixen bazkaitten zaben jeneralian, geurekin batera. Eta ba zapatu goizian be eskolia egoten zan, zapatu arratsaldia libre, ostegun arratsaldia izaten zan, eguena, hori jai hartzen zan, hori izate zan dotriña edo kalera juateko-do hori jai egoten zan. 
- Eta zapatu goizian? 
- Zapatu goizian eskolia. Goizian beratzittatik hamabitta erdittara edo hola izaten zan, hori izaten zan. 
- Eta eskolia hemen berta zeuan? Ermittia dauen lekuan? 
- Bai, oin hor portiko bat dauen buzoiak eta dabena eliza kontran, hor zan elizia, beste lokal bat auzuak egindakoa, eskolia. 
- Ondiok badao arrastorik horrenik-do...? 
- Ez, hori desagertu egin zan. Hori Julian Martes hona etorri zanian, Juliantxo, Loiolako jefia, ha etorri zanian gaiñian bibiendia egitteko hasi zan eta gero udaletxiak ez otsan utzi, teillatua kendu otsien eta "ruina" geldittu zan. Azkenian geuk auzuak kendu eta in geben elizpeia esaten dana oin. 
- Ha behian, elizan oste hori? 
- Bai, elizaren aldamena, aldameneko zera zuan. Eta gero in xuein horren ordia, hor goixen beste eskola bat "prefabricau" edo tubozko zer bat, Garaiñian inddako barrakoi bat. Horra etorri zuan "Escuelas nacionales"-edo sasoi baten. Gu ez gintzuan hor ibilli, gaiñera hor bandera española... 
- Hori zuek eskolatik urten ta gero ya? 
- Bai, gero zuan hori. Han bandera española eta dana jasoten xuein. 
- Orduan noiz arte egon dira hemen Berezaun eskolak? 
- Ba Berezaun eskolia, eskolia egon zuan, ba ointxe hogeta hamar bat urte kendu zuan guztiz. 
- Jontxo! 
- Bai, hemen kaletik etorten zuan jenta asko eskolara, hona. 
Gau-eskolan urteetan
Larrañaga Azkarreta, Jose Mari
- Gero klaro, baserrixan lana zeuen ta, batzuk kalera juan ziren eskolara ta gu beheintzet hemen gelditu giñan. Eta handik hamabost urtekin ya fabrikara. Baiña gero jarraittu neban fabrikan lana egin eta beste lau urte 'gau eskolia' esaten gotsan, honeik Rosita hemen egon zan ba, maestra horrek eskola partikularra emuten eben, 
- Hemen bertan, auzuan? 
- Ez, han bere etxian, han Mendiko Kalen. Eta han beste lau urte, lanetik urten ta... 
- Gau eskolia ze izango zan, illuntzixan edo hola. 
- Bai, illuntzixan. Seiretan lanetik urten, bokadillo bat jan eta sei tt´erdietatik zortzi tt´erdittara bi ordu. 
- Han be neska eta mutil ibiltten ziñazien? 
- Bai, danok nahasi, nahastuta. Asko ez e? Zortzi, hamar bat lagun hola eukitten zittuan. 
- Eta horreik, klase horreikatik pagau itten zeuein? 
- Bai. Horreik ordainddu itten geuen. 
- Baiña hemen auzoko eskolak eta horreik debaldekuak izango ziran, ezta? 
- Honeik, ez, honeik be ordainddu itten zittuan. 
- Bai? 
- Gu ibili giñan denporan ordainddu itten zuan. Gero hor goixan jarri zan eskola nazionala, hori doan izaten zuan. 
Hemen asko ez baiña zeozer ordainddu itten zan eskolia, maestriari. 
- Eta gau eskolatan zer, ikasketa jeneralak-do? 
- Bai, jeneralak, puxka bat matematika asuntuan ta idazten eta holako... Eta han be holako... batzuk oso saiatuak izaten ziren baiña guk pittin bat, orduko diru asko ez baiña deziditten kanpora urteteko. 
- Txikito bat hartu ta... 
- Bai ba, txikitua-do, txikitua baiño gehixau guk 'butanua' esaten gotsan orduan, hola naranjada moduko zera zuan, eta haura eraten giñuan. 
- Butanua. 
- Bai. Butanua esaten gotsan. 
- Bai, goguan dakot. 
- Zer zan baiña, naranjada-do? 
- Bai, naranjada zan, butanua, butanuen kolorekua zan. Butano esaten gotsan, "etara butano! " Eta halaxe. 
Tripa-truke Barrenekoa baserrian umetan
Urkia Elorza, Juane
- Eta eskolara? Nora joaten ziñazien? 
- Eskolara iñora be ez igual. 
- Eskribitten eta jakingo dozu. 
- Nere amandriak esaten zan sekula ez zala fan. 
- Zure amandria. 
- Aitta be ez, eta Ezkorrittako tio ha behin fan zala kutxillua poltsikan kordelakin, [...] kordelakin, lotu eta hartu kutxillua poltsikuan eta behin fan zala eskolara. 
- Kutxilluakin, bilddurrez ala? 
- Ha be behin, e? 
- Eta zure aitta ez zan juan eskolara? 
- Ezta. Amandria be ez eta aitta be ez. 
- Eta tiuori nungo eskolara fan zan? 
- Koruetara, abadia egoten zan ta... 
- Eta zu zeu ez ziñan aillau eskolara? 
- Ni gerra denporan egon nitzan ni Uribarrin. Hiru maistro euki gittuan. Hau ezagutuko dok hik, honeik Jausoro ta, Garaiñian portero egon zuan. 
- Baxilik be komentau oskun hori. Bai, Baxilik Latostegiko... 
- Horrein aitta, Garain portero egon zana, ha egon zuan leheningo, gero mobimientua egon zanian hau, gero beste txapelgorri bat etorri zuan, ha nere antzekua, Txopekuan apopillo ta pattarrakin mosua garbittu eta eskolia emutera goizian. 
- Eta zuek Ugastegittik egunero... 
- Ez, ez, ni hemen Uribarrin egon nitzuan, hiru urte Barrenekuan. 
- Osea han Ugastegin zegozen bittartian ez ziñan fan eskolara. 
- Behin edo birrittan edo fan nitzan Koruetara. 
- Baiña klaro, urrin ha be, ezta? 
- Baiña artian e, ni hona etorri nitzan zazpi urtekin. 
- Eta hor, senidiak-do, Uribarrin? 
- Kriau. Bueno, kriau, ez jakiat ba, tripa truke, ezebez, zazpi urteaz... aurretik anaia eta arrebia egon zittuan ta... hareik txanda, bat etxera eta bestia hona ta, bestia fan zanian ni hona ta... 
- Orduan garai hartan Araotzen ez euen eskolarik? 
- Araotzen bai, baiña Araotzera zazpi urteaz zela etorriko nitzuan ba Araotzera eskolara? Zazpi urteko umia. 
- Bueno, kriau zerien, Uribarrin modura. 
- Baiña Araotzera be ordu erdi pasa bihar etorten. 
Ikazkintzatik eskolara berriro
Urkia Elorza, Juane
- Orduan hemen egon ziñan, Uribarrin egon ziñan, ta hiru urte esan dozu in zenduzela? 
- Bai, hiru urte partia gerra denporan, hiru maistrokin, baiña hiru karrera onak. 
- Ze ikasten zenduen eskolan? 
- Gero hortik atzera ba hamar urteaz aittari lagunketara ikazgiñera, beste hiru bat urtie, hamar urtekin. Gero atzera Koruetara, abadiana. Han beste urte pare bat edo, han eskolan, abadian beti be belarrondoko batzuk hartu ta... 
- Orduan eskolan hiru urte, gero aittakin ikazkin... 
- Ikazgiñan. Gero atzera eskolara. 
- Gero atzera eskolara. 
- Gero beste bi urte edo ze in nittun. 
- Koruetan. 
- Eta gero handik Eskoriatzako marianistatara berriz, behixak gobernau ta han beste apur baten. 
- Marianisten behixak gobernaittera? 
- Bai. 
- Han be morroi? 
- Baitta azkenian bertan geratu be. Urte t´erdi edo ze ingo nittuen. Lau araoztar egon gitzuan, lau araoztar fan gitzuan gu hara. Onddiok bat, bat hil zuan Goittiko Joxe Mari, ezagutuko huan hik Joxe Mari Goittikua. 
- Bat bai. 
- Haxe zuan bat. Beste bat Jaturabekua. Ha ez jakiat bizi dan. Maiñakua bizi dok onddiok, Valladolizen edo, Segundo, Krispiñen-a anaia. 
- Jaturabe hau, udaletxian ibilli zana? Ez, hori zu baiño gaztiaua da. 
- Ez, bestekua, Jaturabe beheko zulokua, Karlosena-do. 
- Lau araoztar orduan fan ziñain marianista. 
- Marianista fan, formal. Eta gero Elorrixon aspertu nitzanian, buelta in ta etxera. 
- Eta ze ikasketa klase edo ze irakusten otsuein? 
- Marianistak (di) ttuk horreik. 
- Baiña ze irakusten otsuein, dotriñia edo kontuak itten edo danetik-do? 
- Dotriña denporia pasauta nik ordurako, hamazazpi urte geukan eta. Dotriñia ya... 
- Hamazazpi urtekin egon ziñan marianista? 
- Bai. Urte bat, Elorrixon urte bat, urte bat be ez, sei bat hillabete ingo gittuan. 
- Hori nun? 
- Elorrixon. Elorrixon horreik etxia, nobiziaua Elorrixon. 
- A, hori ez zan Atxabaletan orduan. Marianistak. 
- Marianistak egozen Eskoriatzan, oin hotela edo badago ba Atxabaleta eta Eskoriatza bittartian? Haxe zuan marianistena. Ni lehengo baten pasau nitzuan eta oin hotela indda xak han. 
- Bai, Ederlanen parian. 
- Hori dok. Hor lehenengo estudixau hor eta gero Elorrixon nobiziaua. 
Auzoko usadio zaharrak
Zubia Umerez, Inaxio
- Eta gero bestekaldian egozen intxaurrak, auzoko zerak ifiñittakuak, eta klaro, zerk dako balixo gehixago? 
- Hareik gaiñera intxaurrak bentajan eta auzoko... 
- Pasaitten dana, norena zanik [...] jabetza, porke intxaurrak, intxaur baikotzak, hor plazan dauzen intxaur baikotzak bere jabia eukan, porke hori asko itten zan lehenau, terreno komunetan sartzen zan arbolia eta han urteten eben frutua zeuretako zan; hori beste iñun ez dozue ikusi, e? 
- Entzun be ez. 
- Ez, e? 
- Oseake auzoko terrenotan... 
- Bueno, hemen plazan, hor plazia Olabarrietan, ba plazia hor leku horretan euzen, Errementeriko zerak, Bakaiko hurrak, edo intxaurrak, Errementerikuak, Ozperokuak; honeik Taberna zaharrekuak hor eukein keizak; Muñokuak, gaur Muñokuak ondiok badauz; Urraukua (Urraburukua) , Urraukua egongo zan, Urraukua bertan onduan dau, eta han keizen bat seguru; hori haritz haundixori Ximonena zala esaten zan, hor dauen baserrixa. Eta danak eukein arbola horreik jabia, baiña terrenua, garbi egozen, terreno komuna. 
- Auzuena. 
- Bai. Auzuena. Gero pasaitten da denporiakin horreik ba hemen zati bat kendu, beste zati bat kendu, faten da pittin bat txikiketan. Gero bidiak be naseiketan jarten dira eta dana azkenian txikittu itten da. 
- Eta orduan, norberak sartutako arboliak emuten euen frutia, norberantzako zan? 
- Klaro, bai. Eta betik izanda. 
17 urterekin apendizitisa
Irizar Guridi, Pedro
- Etxian beste urtebete bat pasau nuan. Aitta be baserrixan lan larregi, famelixa haundixa, baserrixan lan larregi, eta ez dok mendikua moduan gaiñera, ganauari be dana etxera ekarri bihar askara-a. Bueno, urte bete bat pasau nuan ta gero, duro bat ez jakuan iñok, duro bat iñok be ez jakuan, eta ha irabaztera, ni hasi nitzuan fabrikan Fanderixan. 
Orduan xauan Fanderixan pinttura fabrikia eta zerria, zerratxo bat. Ni ba zerran, zerrara aiudante, zerrarixen aiudante hasi eta han pasau ñuan gerra denpora arte, sei urte, "de catorce a veinte años", sei urte Fanderixan, fabrikan. Dirua etorten zuan handik, nik irabazten nuan orduan lau pezeta egunian. Baiña hillian bi aldiz zera... 
- Sobria. 
- Pagia, ta gure ama difuntiak makiña bat aldiz, "hau dok dirua hau, hau dok dirua hau, atzera fan biharko haiz atzera fabrikara", holaxe esaten xuan harek, "hau dok dirua! " Klaro, norberak pezeta pare bat hartu poltsikora eta bueno, ez zeben falta itten dirua. Bera aurreraketako baiña, orduan guk aurrerako interes zerakin, ez dakik? Ha aurreratu. Gero hamazazpi urtekin operau in nitzuan, operau in nitzuan hamazazpi urtekin, apendizekin. Fabrikan nabillela tripako miñakin, hartu mendixan bajau ta gero neri medikuak, "apendiza dakok", baiña gero atzera reponiu in nitzuan ta "lanian hasiko zara", eta lanian, operaittia hoba izango zala eta, orduan operaittia zuan grabia e? Eta gaiñera nun? Dirua ez jauan ta. 
- Noraiño eruan zindduein operaittera? 
- Donostira. Gero hasi nitzuan fabrikan, eta ezer sentitten baneben aguro etorteko etxera-a, estomagu miña sentitten nuan ta etxera etorri nitzuan ta apendizia operau in bihar neuela, [...] baiña ondo jarten nitzanian. 
Hemendik sartu autubusian, Brinkolara, Brinkolan trena, Norteko estaziñora, eta han zerian, tranbian Ategorrietara ta bertaraño, ixa klinikaraiño. Ni operau nindduan medikua, mekauen diez, hementxe aldian xakuat gaiñera, araiñun etorri zuan, kuriosidadez gorde in xuaten ofizinan irakusteko asmua [...] onkolojikuan, hauxe plano hauxe eskribiuta, Don Jose Aiestaran, gizona [...] zuan hau. 
- Hori zan...? 
- Honetxek operau nindduan ni. 
- A, bai, e? 
- Onkolojikua, onkolojikua honek... 
- Berak hasittakua? 
- Honek hasi ebela. 
- Eta zenbat egun in zittun, han? 
- Hamalau egun ospittalian. 
- Eta gero lanian arte zenbat egun? 
- Ba orduan badakik, etxian artian udazkena eta garixak be ereitteko xauan ta... egunak ba, ez nauk akordaten baiña orduan hillabete eta holakuak baiño gehixau, e? Orduan gabonak arte behintze gutxienez pasauko nuan, ez jakiat ze fetxatan zan be, nobienbria-do izan bihar eben. Ondiok fakturak xakuat, konserbau itten xuat. 
- Goguan dakotsu zenbat pagau zeben? 
- Konserbaitten xuat. Horretxeatixek. 
- Eta goguan... akordaitten zara zenbat pagau zeben? 
- Zenbat pagau bai, uste xuat hamar egunekua izan bihar zala "mil veinticinco pesetas". 
San Frantzisko Antsolopetegin bizitakoa
Urzelai Aiastui, Jesus
- Oseake orduen oin dala larogei urte honi Madalena esaten xakon. 
- Bai. Betik, nik betik hala ezagutu dot. Oin etorri ziren hemen, oin dala urte gutxi hasi ziren hola aldaketan gauzak. 
Badakitzue, hemen lehenau be Urrusula, orduen betik Urrusula, gero Urrexola ta hasi ziran etorten. Urrexola, nundik nora? Guk betik Urrusula. 
- Urrusula, bai. 
- Urrusula, ba gero baten batek idatziko eben edo eskribiuko eben, esanez hau ez da Urresola, hau da Urrexola, Urresola ez. Ointxe puntuan egon nitzan Urrusulako elizan. Ez dakit sekula egon zarien. 
- Ni eliza onduen azkenengo aldiz fan zan domekan, sarri-arri, eliza barrura ez dakit sekula sartu naizen. 
- A, bai? Geu be barrura ez giñan sartu, ba han dago haritz arbola bat, haritza, arbola, eta esan nostan ze batek, hori dala, eliziak beste urte dakola, eta bera elizia Oñatiko zaharrena dala. Ez, ezin leke hori esan. 
- Parrokixia dakoi han. 
- Bai, parrokixia, bai, bai. Eliziak beste urte ezin leke euki Urrusulako honek, haritz honek, zeatik haritzen bizimodua da, hemen e, nik bestela ez neben jakingo baiña, hau Gernikako arbolia badakitzue Oñatiko plazan zela dauen, ezta? Horren diskuziñua atara geben baten, eta fan nitzan aiuntamientura eta aiuntamientuan topau geben noiz sartu zan ta dana. Sartu zan "el año quince" edo sartu zan. 
- "Quince", fan zan gizaldixan? 
- Hori da. Eta bizixa dako, gero irakurri neben, nunbaitten irakurri neben, haritz arbolien bizixa dala, ehun ta berrogeta hamar bat urte, hori luze jota. 
- Bai zera. 
- Hala esaten eben liburuak, nik irakurri dotenak behintzet. 
- Nik uste neben bastante urte gehixao bizitten direla haritzak. 
- Nik liburu baten irakurri neben hori. Eta hemen gero Madalenan, eliza aurrian, artia, zuk ez zeben ezagutuko, arta, arte, artia arbola bat izugarrixa. 
- Euen hor? 
- Madalenako eliza ate aurrekaldien. Ondiok be dau holako batetik ebagitta, eta han lora batzuk edo ipintten (di) ttugu, urtien behin edo ipintten (di) ttue, lehen neuk be bai baiña, ipintten (di) ttue. Esaten daue, gure hemengo aittari entzunda dakot, San Frantzisko hemen bizi izan zanian, haren azpixan egoten zala deskantsaitten, lana indda gero. Eta beste batzuk esaten daue berriz, San Frantziskok sartutako landaria zala ha. 
Santa Cruz apaiza Oñati inguruetan
Urzelai Aiastui, Jesus
- Eta hemen gure amandria, Koruetakua, Koruetakua zan gure amandria. Eta harek ezagutu eben "Cura Santa Cruz". 
- Ez da izango? 
- Ezagutu eben harek. 
- Elementu ona izan bihar zan ba... 
- "Cura Santa Cruz" izan zan, badakitzue, gerrillerua izan zan, leheningo gerrillerua munduan esaten daue izan zala bai, eta gogorra. 
- Txarra esaten dauenez. 
- Txarra? Harek esaten eben hori agerketan zanien, hango gazte danak basora faten zirela, basora, basuen gordeten zirela. Horrek danak hartu eta aurrian eruaten ei zittuen. 
- Danak reklutau. 
- Eta kitto, eta ez, zera ez zana, blast, e? Fuera! Eta negu aldi bat, nik horreik liburuan nunbaitten nola etorri zan gurera, eta zan liburu bat deskribitten ebena, ez dakit zeintzuk ziren, baiña esaten eben erderaz esanda, "en defensa del Cura Santa Cruz, por las atrocidades que han dicho por el". Defensoria izan da be, artian, artian esaten zittuanak! Negu aldi bat Aurreko Mendixen pasau eben hamabost egun bat edurrak harrapota. Eta gero esaten da Amerikara fan zala, barkaziñua eskatu Aitta Santuak barkaziñorik ez, eta Suizan egon zala. Uste dot ofizialena Amerikara fan zana. Ameriketan "Cura Santa Cruz" famosua. 
- Eta nundik ezagutu zeban zure amandriak? 
- Koruetan, hamabi urte eukela ezagutu eben berak. Gure amandria Koruetatik etorri zan hona, ezkonduta. "Cura Santa Cruz". 
Ohitura zaharrak; tertuliak
Urzelai Aiastui, Jesus
- Zure aittajunak ez zittun holako abenturarik euko, ezta? 
- Nik aittajuna ez neben ezagutu. Nere anae zaharrenak esaten eben, hik derrigor ezagutu bihar hian. Ez nik ez neben ezagutu, nik ezagutu neben horko aittajuna eta Balantzategiko aittajuna be bai, nik beste aittajunik ez neben nik ezagutu. Orduan egozen Pedro Martin, ha justo-usto harekin akordaitten naiz, hola butaka baten egoten zala pipa erreten. Eta hor goiko Santuekua ha ezagutu neben ba hementxe, zerien, domeketan meza nagusittatik bueltan edo hor etorten zan, hortxe geraketan zan barriketan, altu, flako bat. Lehenau esaten da, nik ez neben ezagutu baiña, lehenau negu partian edurra itten ebenian, etxe baten juntau ta pipia erre ta egoten zirala. 
- Barriketan? 
- Barriketan, Garibaiko errotara esaten daue faten zirala asko. 
- Tertulixara. 
- Tertulixara, goiza pasaittera edo atsaldia pasaittera, edurra itten ebenien. Hori zenbat aldiz entzun doten nik hori. 
Neuk ez dot ezagutu, e? Guk hemen, gure gazte denporan edur asko itten eben, oingo aldian asko itten eben, baiña neuk ez dot ezagutu hola tertulixarik itten zanik-ta. 
- Edurra euenien etxian. 
- Etxien. Baiña lehenau juntau itten zirala, nik hori entzunda dakot hemen, Etxetxoko haren Pedro Martiñen semien andria, zera, harek esaten eben gure aittajaun, gure aitta eta faten ziren errotara, Garibaiko errotara pipia erre eta eguna pasaittera. Kontuak kontaitten hantxe, lehenauko kontuak, lehenauko gerra karlisten gerrak-ta, horreik danak ibiliko zittuen bueltaka "seguramente". Zeatik eze, gure amandriari entzunda dakot hemengo aittajuna fan zala behin gerria ikustera Aramaixora-do, horra. 
- Gerria ikustera? Gerria ikustera fanda. [...] 
- Ikustera fanda. Eta izan bihar zan, bueno, oso billurtuta etorri zala. Egurrakin, estakakin-a, han in euela burruka aldi bat eta baikotza bere aldetik etxera, etxera edo eurak etorri zirela ikusitta egon eta etxera. Gure amandriak esaten eben hori. 
- Estakakin itten zebala burrukan? 
- Klaro. Han egongo ziren. 
- Ezpatarik be ez. Egurrakin. 
- Egurrakin, harek esaten eben, gure amandriak esaten eben egurrakin. Eta gure amandria ezkondu baiño lehenau ikusiko eben, egongo zan igual. Harek esan nostan zure aittajunak esan itten xuan hori. Gerria ikustera fan zirela Aramaixora edo horra fan zirala. 
Meteoritoa Zañartun,?
Urzelai Aiastui, Jesus
- Ni jubilau ta gero, txakurrakin basuan nabillela kaza denporan, Iturri Zahar esaten xaugun leku horretan, txakurra ulia harro-arro egindda, nere artian ba "ze pasaitten dok? " Eta zaratia entzuten neben piñu artian, "ze pasaitten dok hemen? ". Hola fan naiz begira eta gizon bat, Garaialde ikusi neben. "E! " esan notsan: "Zer dabitzu hemen? " ta "hemen nabil! " Orduan ibiltten zan hori perretxiku billa, ez dakit zelako perretxiko klase bat, asko egoten da, asko egoten zan basuan, oin ezkutauta egongo da seguramente. Hor dagoz Iturri Zaharra entzunda eukiko dozue zuek, hor dago harri pilla bat, harri pilla haundi bat, esaten meteoritua ete dan ala ez ete dan. Zabaleta abadia ez zeuen zuek ezagutuko, entzunda igual euko dozu zuk. 
- Entzunda bai. 
- Entzunda. Hori da zientifikua, zala esaten euen, egon zan epoka baten Zabaleta sendia. Bakuetik Zabaleta sendia, hor harri pillara, eta hor inguruan egozen tremendako pareta zaillak indda. Oin be egongo dira baten batzuk. 
Tremendako pareta zaillak indda, eta horrek hori itxuria han ibilli zan ikusten, honeik gudarako indda ete dagoz? 
Gerrarako indda ete dagoz? Eta ez dakit, ez dot uste. Honeik ganaduentzako zeozer indda. Pareta asko dago hemen indda. Eta hartan geratu giñan. Horko sustarrik iñok be ez dau atara. 
- Itturri, zuk Itturri Zahar ze esaten dozu, Zañartukua? Honein Etxeaundiko zera? Etxeaundittarren...? 
- Etxeaundittarren terrenua esaten dozu? 
- Bai. 
- Terrenuak horreik izango ziren, onduen dauena behintzet bat oin Upaiñek erositta, Etxeaundik be hantxe onduen dakoi, baiña... 
- Bittoriano Etxeaundik esan doskun berak iñ ebela, hauxe lan hau berau itten, berak iñ ebela itturri hori. 
- Bai, itturrixa, han ha beheko zailla horrena da, justu-ustu ezkiñia harrapaitten dauena. Baiña pillia, harri pillia dauena ez da beria, bere terrenua. Itturrixan egon za? 
- Ez, ezta. 
- Lehengunian esan nostan batek itturrixa total galdu dala oin. 
- A bai, e? 
- Bai, horrrek iñ eben baiña iñok gehixau kasorik iñ ez eta badakitzu... 
- Maittasun haundixakin iñ eben ba. 
- Horixe! Inaguraitten eta danian egon giñan gu han! Botilla ardaua, bi botilla ardau eren bai, eta bat eran geben eta bestia gorde han bai, eta hurrengo fan giñanian topau ez. 
Jentilenak eta beste kontakizun batzuk
Urzelai Aiastui, Jesus
- Leiendak esaten daue San Pedroko Torreko etxia edo zubixa, in euela jentillak, entzunda dakotzu hori? 
- Bueno, jentillen kontuak bai, baiña zubi horrenik ez. 
- Ez dakotzu? Eta San Pedroko amandria, amandren batek, zubixa akabaitten baldin bauen eguna zabaldu orduko, alabia emun bihar osten. Hori entzunda dakotzu? 
- Bai, bai. 
- Eta itten euen hiru harrikadan, Iturri Zaharretik Bakuera harrikada baten; bigarren harrikadan Zañarturaiño;
Zañartutik Torrera beste harrikada baten, jentillak botaten euen. Eta azkenengo harrixa ipintten zebillela, kandeliako argixa ipiñi zerari, oillarrari, eta oillarrak kantau in eben. Eta esaten daue beheko harrixak dakola atzaparra markak. 
Leienda kontuak. 
- Orduan amaittu zeben zubixori? 
- Amaittu eben itxuria, baiña azkenengo harrixa ipintteko geratu zan. 
- Oillarrari kandelia ifiñi otsan. 
- Amandriak. Eguna argittu zala eta orduan oillarrak kantau in eben. Hiru harrikadatan. Bakuera, Bakuetik Zañartura eta Zañartutik San Pedrora. Trasportia. 
- Zer kontatzen zeben jentiak, zer zirala-do? 
- Jentillan historixak hemen badakitzue, zerien dakotzu Legazpiko kurtze onduen be Jentiletxe dau, ikusitta egongo zara igual. Legazpiko kurtzia, ezkerrera honutzara hola harri pilla haundi bat, Jentiletxe esaten xaue. Jentiletxe, hemen leiendak ez dakit zenbat egongo diren, hori San Pedrokuori betik entzun dogu eta dakigu, entzunda e? 
- Aixkirriko koban be Jentillen tesorua euela ta... 
- Bai, lehenau be Anbotoko Señoria pasaitten zala hemen, hori entzun geben mutiko denporan billurketako, "Anbotoko Señoria etorriko dok! " Eta beste bat izaten zan hemen, zeozer ez baldin baen ondo itten, kriau zera, San Juan Artixara, San Juan Artixara kriau! Hemen amenazua hori izaten zan. San Juan Artixa badakitzu nun dauen. 
- Bai, baiña han Mikeletiak egozen. 
- San Juan Artixan ez, San Juan Artixan famelixia bizi zan. Mikeletiak beherau egozen. 
- Beheratxuau, bai, bai. 
- Bai ba, bueno, betik amenazua. Mutikua! San Juan Artixan kriau hi! 
- Eta zergaittik hori? Ze euen ba han? 
- Ba urrin euen ha eta, urrin euelako izango zan edo. Pentsau itten dot nik. 
- Urrin dagolako. 
- (... ) 
- Eta sorgiñen kontuak eta entzuten ziren? 
- Sorgiñen kontuak hemen, sorgiñen kontuak entzuten ziren hemen Anbotoko Señoria. Anbotoko Señoria pasaitten zan Aloñara, Aloñatik Anbotora, Anbototik Aloñara esaten zan orduan: "Anbotoko Señoria pasau edo etorriko dok gero! "
Lapurrak bideetan
Urzelai Aiastui, Jesus
- Eta sorgiñen kontuak ziren ba hemen sorgiñak Fanderixan. Horri Fanderixan Lapurbide ondiok be bide bati Lapurbide esaten xaue ondiok. Hor egoten ziren atrakuok eta zerok. Hemen Balantzategiko Mariano zan bat, harek esaten eben hori Eibarrek kendu zittuala danak, pistolia etara ebenian. 
- Hori entzunda dakat nik. 
- Entzunda. Eibarrek kendu zittuala horreik danak. 
- Lapurrok. 
- Lapurrok orduan kendu zirela hemen. Ondiok be han dau bide bat, zuek ez zai konturatuko, hantxe dau goittik behera zoiazela ezkerretara, bide bat ikusiko dozue ondiok, oin nehikua garbi dau, ha da Lapurbide. Handik ihes itten euen lapurrok eta hari esaten xako Lapurbide, Fanderixan. Eta hor ibilliko ziran sorgiñok-ta. 
- Lapurbide, lapurrak ze ziren, bide lapurrak edo? 
- Klaro, bide lapurrak, eta gabien badakitzu orduan lapurrak egongo ziren oingo moduan edo antzera igual. Txahala saltzen, orduan ez zan automobillik eta trenik-ta, orduan oiñez ibiltten zan. Eta Mondrauera, ohittura haundixa euen Mondrauera ferixara fateko, asko egon zan hemen. Neu be aittakin fanda nago astuakin, astua saltzera Mondrauera, eta orduen bueltan oiñez etorten ziñan. Harutz oiñez eta bueltan be oiñez. 
- Harutz diru barik eta honutz diruaz. 
- Klaro. Eta han baten batek zainttu itten zeuen. Bueno, hola pentsau itten dot nik e? 
- Bai, bai, hola izango zan. 
- Eta hori esaten eben, hori Eibarrek kendu zittuala horreik, pistolia etara ebenian, orduen fan zirala danok. 
- Jentia pistoliakin ibiltten hasi eta defendiu. 
- Jentia defendiu, baten bat etorten bazan zera, pistolia etara eta billurra, badakitzu. Bizixa estimau, normala dan moduen. 
- Eta Sakamantekasena hemen zueri ez otsuen itten? Hemen ez zan entzuten? 
- Bai entzun, entzun itten zan Sakamantekas gure mutiko denporan entzuten zan, bai. Sakamantekasak billurketara, billurra sartzeko. 
Zañartu eta Madalenako eskoletan ibilia
Urzelai Aiastui, Jesus
- Eta gero gu gerra denporan egon giñan eskolan Zañartun, Zañartun egozen mojak, karidadekuak, han ibilli giñan gu. Eta hemen bonbardeua hasi zanian, hau frentia hasi zanian hemen etorri zan arioplanuak, gorrionak baiño gehixau, danbarradia... billurtuta, etxera. Gerria akabo zanian handik Madalenara pasau giñan, eskolara. Guk erderaz jakin ez, eta euskeraz gekixelako, euskeraz itten gebelako kriston palizak emuten oskuen. 
- Palizak, e? Ez da eskola danetan pasau hori, e? 
- Baiña Oñatin bai, Oñatin leku askotan, kaleko eskola nazionaletan be emuten euen, bai. Hemen Madalenan ez dakit zeatik. 
- Kastiguak igual paretara begira, liburuak eusten ta hola. 
- Holako zera ez, guri egurra. 
- Egurra, e? 
- Egurra. Gero anillua, eraztuna ibiltten zan. Klaro, ha hurringo egunian faten zana, ha etxera, eskolara faten zana harekin, palizia. Palizia sin mas, e? Bueno! Guk euki geben orduen kalbarixua, eta erderaz jakin ez. Erderaz badakitzu, zeozer jakingo geben, baiña etxian, jolasian eta betik ba euskeraz. Maixua ezkiñarik ezkiña zainketan. 
Ona izango zan igual erderaz ikasteko, eskolia ikasteko, baiña, baiña, bere misiñua. 
- Jentien gain amorrua sortzeko bidia. 
- Eskolara joan gura ezta egongo ziñazien orduan, ez? 
- Gu egon giñan eskolan hemen maixu bateaz ixa larogei, ixa larogei txikiñak eta haundixak danak. Igual egongo giñan ba bost urtetik hamalau urte artekuak ixa larogei, danak batera. 
- Hori hemen Madalenan? 
- Madalenan, bai. Maristak etorri ziranian, hona Maristak etorri ziranian orduentxe zabaldu zan puska bat. Orduentxe zabaldu zan, maristetara fan ziren batzuk, gure etxetik be fan ziren maristetara. Ni hor geratu nitzan ta bueno, hola ibilli zan. 
- Eta nun zegoan eskolia, Madalenako eskola hori? 
- Hortxe, zerien dau, Bikoitz tabernia dau ipiñitta. 
Hiru auzoentzako eskola bat
Urzelai Aiastui, Jesus
- Ze ikasten zenduen, zeatik hainbeste umekin zela konpontzen zan? 
- Kantuan. 
- Kantuan? 
- Tabla dana, ez dakitzu? Multiplikarreko tabala dana kantuan, zaharraguak itten eben eta gero mutikuak be, beste gaztiaguak be ikasi eta haretxekin. Aurrerazka eta atzerazka. Hasi "uno por uno" hasita, "dos por dos" ta holaxe hasi, beratziraiño, atzera gero buelta atzerazka, hori ikasi geben guk kantuan ikasi geben guk hori. Gero eskribitten ta ba etxien, ez dakit, etxien igual ingo geben, bertan be itten geben eskribitten-a. Ta gero hemen gu eskolan hamaika urte arte ibilli giñan bakarrik, ni behintzet, eta gero gau-skolatan ibilli giñan asko. Soldadutzatik etorri eta gero gau-skolatan ibilli nitzan ni ba lau bat urtian-do, zeozer ikasten, bestien ez geben ikasi te. 
- Eske larogei umekin ez dakit ze... 
- Bai, hirurogeta hemezortzi behintzet egonda gaoz. 
- Eta irakaslia bakarra? 
- Bakarra, bakarra. 
- Kanpotarra zan bera? 
- Kastillakua. Bera zan, hona noiz etorriko zan ez dakit. Hemen esaten daue aurretik egon zala Maistra Zaharra esaten dotsaiña, oso gogorra. Ha zala irakusten ta oso gogorra baiña irakusten oso ona. Aurretik, nik ez neben ezagutu ha, e? Eta Madalenako eskoliori hori in daue hiru auzoren artian inddakua da hori. Zubillagakuak, honek auzo hanek eta Garibai auzuak. Eta zertako in euen? Edo zela in euen ez dakit, behintzet hiru auzuena zan. Gero in zan jabe aiuntamientua, baiña gero e? Aiuntamientuak in eben arreglau eta in zittuan, arreglau eta in eben, eta horren gaiñian dago bizitzaia, hor bizi zan maisua. 
- Eta maixua bertan bizi zan orduan? 
- Bai, bai. Oin horko maixuen alaba bat bizi da Oñatin, urte pilla bat derrigor euki bihar (di) ttu, alaba bizi da. 
- Eskolia pagau itten zan? 
- Ez, guk ez geben pagaitten. Neuk dakiela ez behintzet, oin hango partikular ipintten baldin baotsun bai, orduan bai. 
Partikularra ez dakit zenbat kobraitten euein baiña gu partikular asko fan giñan. 
- Gau-skolak... 
- Gau-skolak eta eguardiko eskolak be bai, eguardixan be hamabittan urteten geben eta hamabi ta erdittan atzera ekitten zan eta ordu bixak arte. Oin pagau-a ez dakit zenbat pagaitten zan. 
- Eskolan goiz ta atsalde. 
- Bai, goiz ta atsalde. Hemen Zubillaga auzo dezentia zan, Zubillaga haundixa, nehiko haundixa ta oin baiño gehixao, jente gehixao biziko zan eta seguramente, eta han euzen ba hemengo aldian jente asko, eta Garibai da beste, errekien beste aldekua, Garibai hori be San Pedroraiño hartzen eben. Eta horreik be eskola hortara etorten ziren. 
- Ume pillia e! 
- Bai, hirurogeta hemezortzi ume, hirurogeta hemezortzi behintzet, larogei igual egongo giñan. 
Gau-eskolan ikasten
Urzelai Aiastui, Jesus
- Umetan eskolara zenbat urtekin hasi ziñan? 
- Bostekin-do, bostekin edo seikin, sei igual, ez dakit, hori ez otsut esango zenbatekin, sei igual. 
- Eta zuri pasatzen jatzun lanak in biharra baserrixan eta ezeittela joan eskolara. 
- Ittaurren in bihar dala ta, ittaurren ibillitta egongo haiz ba. 
- Ni ez. 
- Ez? Ittaurreko denporan eskolara ezin fan. Gu gaiñera faten giñan txandaka, gaur zuk geratu bihar dozu, bixar... holaxe. Ittaurren... 
- Gustau itten xatzuen eskolara fatia? 
- Ba, ni Zañartun gustora ibilli nitzan. Hemen ez, hemen hutsa bihar zeben bixkarrekua emuteko, eta hemen ez, baiña han bai, Zañartun bai. Maristetan-a gure anaia-a ibilli ziran ta, gustora ibilli ziren. Ni gero ibilli nitzan gustora, gero, soldautzatik etorri eta gero. 
- Gau-skolan. 
- Gau-skolan, gau-skolan ingo nittun nik lau bat urte, ingo nittuan. Pittin bat zeozer, zeozer-eozer ikasteko. Gero irakurteko afiziñua pittin bat euki neben ta ba. 
- Eta nun, herrira faten ziñan? 
- Bai, baiña zerien herrira, fabrikatik faten giñan e? Garaittik orduen bialdu itten geuzen, eta gero nere kontura be bai. Fabrikatik bialdu itten geuzen. Itten gittun hiru hillabete-do, hiru hillabete-do itten gittun fabrikatik. Fabrikiak pagaitten eben eta gu faten gitzan eskolara. 
- Eskola jenerala ikastera edo fabrikako gauzak? 
- Fabrikako dibujua emuten oskuen asko. Guk partikular eskatuta urte beten in geben matematikak, emun oskuen geuk eskatuta. Maixu Marista zan direktore itten ebenak, emun oskun matematikak. Eta ondo, ni han gustora, eta hantxe ikasi nebela puxka bat. Uste dot hantxe ikasi nebela. 
- Eta zuk zenbat urte ibilli ziñan Zañartun hona etorri aurretik? 
- Ba gerria akabo arte. Ni gerria akabo arte. 
- Zañartun. 
- Zañartun. Ni sei urtekin fango nitzan Zañartura bai, seguramente, sei urtekin, gerria hasittakuan sei urte ta akabo zan "treintay nueve"ian edo "cuarenta"n-do, eta ni hemen geratu nitzan, Madalenan geratu nitzan. 
Lehen dantza gehiago egiten zen
Olalde, Bittor
- Oin dala 38 urte gutxi gorabehera, nun ibiltzen ziñan jotzen, musika jotzen? 
- Ni ibilli naiz ba, Bizkaixan eta Araban eta bueno, Gipuzkoan ba hemen ingurutan, danian, hamen inguru danian, Araban bastante, Bizkaixan gutxitxuau baiña Araban asko. 
- Eta klaro, garai hartan erromerixatan? 
- Erromerixetara, klaro, erromerixetara fan bihar izaten zan. 
- Eta bestela ere, ezkontzetara eta bodetara ere deitzen zizuten? 
- Bai, bai, asko, bai, asko. Araba aldera eta bodetara gutxi faten giñan, hara gehixen bat erromerixia, ezta? Baiña hemen Gipuzkoa aldian boda asko, hemen Bergaran, Mondrauen, Oñatin asko, Arantzazun be bai, danian. 
- Eta adibidez, urte batean zenbat bodatara faten ziñaten? 
- Hirurogei bat boda, hola itten nittuan nik urtian, orduan, epokarik onenian. Gero bajauaz fan giñan. Hor ibilliko da, hirurogei bat boda. 
- Beraz, astean bat gutxiñez! 
- Bai, egunian bi eukittakuak be bai. Atsaldian alde baten, eta gabian beste toki batera. 
- Eta adibidez, garai hartako, hasiera haietako bodak eta ya amaierarako bodak diferenteak al ziren? 
- Bai, bai, diferentiak bai, oso diferentiak be. Orduan, oin erromerixetan pasaitten dana pasaitten zan orduan be. 
Orduan jentia anbientian jarten zan lehenau, gaiñera alkartasun gehixao eguen gaur baiño. Orduan zaharrak eta gaztiak eta dantzan zera itten zan ezta? Gaur berriz ba, dantzan oso gutxi azkenera behintzet dantzan oso gutxi itten zan. Eta segun gaiñera, guri esaten oskuen geu konjunto bat, neu betik ibilli naiz konjuntu edo ze horretan, ba, betik mejikania eta pasodoblia eta, ezta? Gauza errezak joten, eta horrekin uste dot gehixau animaitten gebela, geuri esaten oskuen posturan. Beste konjunto honeik, gitarristok eta faten zirala eta ezin animau bodarik, ezta? Eta guk ba jokaera horretara itten geben. 
- Eta horrela behintzat eragitten zenuten jentia pixka bat dantzatzera ezta? 
- Bai. 
- Eta, bueno, ba, orduan garai batean gehiago dantzatzen zan? Arrazoia zergatik, beharbada festa gutxiago zegoelako? Eta zegoenean ondo aprobetxatzen zelako? 
- Baleike hori izatia, bai, baleike hori izatia. Orduan fiestak bai auzounatan egoten ziran ezta? Baiña auzounatara eta pasaitten zana, ezkonduak eta ez ziran faten! Ezkonduak eta baikotzak bere gauzak eukitten zittuein etxian eta... 
Hori be pasaitten da, gaur ez dako hainbeste inportantziarik, gaur ba ezkonduak eta solteruak, bale! 
Lehenagoko erromeriak altabozik gabe; amaitzeko ordua
Olalde, Bittor
- Garai hartako erromerixak nolakoak ziren? 
- Erromerixak gaur baiño gogorrauak izaten ziran. Zeatik ba gaur be altabozak ipini eta bueno, ba, ze itten zan, baiña orduan "a presion de alubias" jo bihar zanian, orduan, Arabara joan eta zelaixen erdi-rdixan, ez paretarik eta ezebez, jarri karro zahar baten gaiñian eta jo eta jo, goizeko ordu bixak arte joten, eta hurringo egunian gero, goizian zortziretan jaiki eta "alborada" esaten otsein zerian eta etxerik-txe batzen ibiltten giñan, eta ha izaten guretako eskaxena ha izaten zan, deskantsau, bihar dan moduan deskantsau barik, zera, etxera, batzera, diru-atzera joan bihar. 
- Eta luze egingo zan gaiñera. 
- Bai, bai, luze itten zan klaro, Araban ba herrixak, herri zerak, txikixak izaten dira, ezta? Baiña baserri batetik bestera leku asko, osea ke distantzia haundixak. 
- Eta honuntza etorri izan diren pertsonak askotan esan digute ba musika izaten genun, eta musika bukatzen zela edo esateko guardia zibillak etortzen ziran. Zenbat aldiz ikusi dituzu zuk guardia zibillak bukatzeko esatera? 
- Bueno, guardia zibillak hemen Madalenan urtero, eta San Pedron be bai, hemen Oñatin bastante, bastante, erromerixatan guk klaro, guk eukitten geben zer bat, auzounak eskaketan zittuan, Aiuntamientua etorri, etxafleruak botateko autorizaziñua eta ze ordu arte erromerixia, ezta? Eta herrixan denpora gehixau emuten euein auzounatan baiño, auzounatan emuten ebein ordua, ba ordurako guardia zibillak etorten ziran, ze ordura arte autorizaziñua eskaketan ebein eta batzutan ordu laren bat edo ordu erdi bat gehittu igual, ezta? Orduan be diferentzia haundixa egoten zan, guardia zibillak kafetxo bat emuten baotsein, purutxo bat emuten baotsein ba, bizkarrian ondo jo eta orduan ordu bete igual eta hori kaltia izaten zan guretako, musikuendako. 
- Hori, batzuetan zuek deseaiten ibilliko ziñaten aber noiz bukatuko eta. 
- Bai baiña, anbiente ona egoten zan bai, eta anbiente ona dauenian ezta? Ba ni neu gustora pasaitten neben, txarra izaten zan Madalenan plazia bete-ete-etian eta itsuak nola ez dauen ikusten anbienterik eta zera, hareik orduak pasautakuan, hareik luze itten xakon gero, hori bai. 
Urtebetean 6.400 km. bizikletan
Olalde, Bittor
- Bueno, badakigu orain dala bi urte, bueno, nahiko urte politta egin zun, bueno, urte politta, sekulako lehortea izan genuen 89an, eta orduan nahiko errekor politta egin zendun zuk ere. Zenbat kilometro gutxi gorabehera? 
- 6. 400 kilometro in nittun urte hartan. 
- 6. 400 kilometro! 
- Bai, bai, oseake neretako denporia zelakua itten dauen, hola izaten da. Aurten be politto nebillen, baiña oin San Migelak ezkero eurixa hasi dau eta ba ez, holako denporiakin ezin leke urten. 
- Negua aurten oso oso goiz sartu zaigu. 
- Bai, bai, goiz etorri da bai, goiz. Baiña bueno, ni neguan be igual-gual ibiltten naiz, oseake izotza goizian izugarrixa egiñatik be, bazkal ostian eguzkixa baldin badau, gertatu eta besterik ez bada, 50 kilometro ittera. Klaro illunkaran lehenau etxera etorri bihar dozu, behin bostak ezkero hotziketan hasten da, ezta? Eta ba ordu horretarako etxera etorri bihar; ba, hiru bat ordu bizikletan in eta ba etxera. 
Herriko kirolariak
Lizarralde Galdos , Gregorio; Ugarte Moiua, Alejo
- Ikusi dogu apur bat mutikotako, gazte denporako ta lan kontuak apur bat. Oin, zuen gazte denporan beste alderdi batzuk ikutuko dittugu. Zuek gaztiak ziñailla hemen Oñatin egon zan fubolerako, antxintxikalarixak, korredoriak eta afiziño bastante egon zan, ezta? Hemen inguru honetan? Zeintzuk ziran hemen gehixentxuen destakau ziranak deportian eta, epoka horretan? 
G: Fubolian Emilio Etxeberria, ha zan gehixen aginketan ebena; eta antxintxika, berriz, Gregorio Guridi "Torre" eta Martiñola, ha zera da, Agustin Iñurritegi. 
- Martiñola zein, dultzaiñia joten eben...? 
G: Ez, haren semia, eta gero pelotan, berriz, hemen Arralde, Jose Maria Arralde eta Iñaxio Altuna. 
A: Manuel Mikeletien semia. 
- Mikeletiena. 
- Gero Astigarraga be ibilli zan, ez? Joxe... Joxe ez, Karlos. 
G: Hipolitto gehixau, oin Donostian edo hor egon bihar dau. 
- Hipolitto zein, Astigarraga hori be, anaia? 
G: Anaia, anaia, hori onena hori zan. 
- Eta boxeuan? 
G: Hemen orduan Azkabide, Fidel. Eta gero beste bat, hori... 
Fernando Lizarralde: Eta "Morroi"? 
G: "Morroi" kriaua zan, Bergararra, kriau zerien egon zan... 
- Izenakin akordaitten zara? Ze izen eukan edo? 
G: Ez naiz akordaitten. 
- Danak "Morroi" eta kitto. 
F: Baiña gerran batera ibilli ziñain. 
G: Gerran batera ibilli giñan, bai. Baiña ez naiz akordaitten izena. 
F: Nik ha ezagutu neben trenian, mendizale zera eta joiño, Oñatiarra ala? Eta bai, eta Benedito eta ezagutzen zittuen, Beneditto ta hola. Eta gero, ba, ni zure semia naizela eta ezagutzen eben ba gerratik, eta ez dakit, ez naiz gogoratzen zeiñeatik baiña baten bat gerran heriuta eta: "Kapo, ura" eskatu ebela eta hala hil zala. 
G: Bai, Benitto zuan hori, "Butron". 
- Baiña hori "Morroi" hori ala beste bat? A! Horrek kontau in eben. 
G: Hil zana, hil zana. 
- Benitto nungua, Oñatikua? 
G: Oñatikua, bai. Benitto "Butron". 
- Butron apellidua eukan? 
G: Ez, apellidua eukan Etxaniz. Bai, hor zerian bizi zan, zine, zineko han etxe batzuk badauzen, ba? 
- Zine ostian? Zine ostian egozen hareik Bidebarrietaruntz egozen etxe hareittan? Oin bota (di) ttue, bai. 
G: Hor bizi zan. Bota (di) ttue bai, hor bizi zan. 
- Eta boxeua nun itten euein hemen, boxeuan ala... entrenamientuak eta? 
G: Boxeuan hortxe zerien, Trianan, hemen zerian, Diortxuena, haren parian... A, ez. 
F: Errastiñian. 
G: Oin etxia bota dau zerak... 
- Hemen aurrekaldian. 
G: Errastik. 
F: Dendia dau hor. 
- Dendia ala soziedadia? 
G: Oin ez dau dendarik. 
F: Dendia kenduta dau baiña dendia euen lekuan. 
- Soziedadia, zela dok...? 
F: Bai, Aterpe. 
- Aterpen. Aterpe dauen lekuan, hor bertan? 
G: Bai, Aterpen, bai, hortxe. Hor danera itten zan lehen, bizikletan be bai ta boxeuan be bai ta. 
Erromeriak eta jaiak
Kortabarria Urrutia, Rosario
- Eta domeketan gero ya nagusitxuaguak indakuan, erromerixara eta juango ziñazien, ez? 
- Nora? 
- Erromerixara. 
- Erromerixara? Erromerixara gutxittan faten giñan gu, erromerixia bertan egoten zan, auzuan, hortxe Urtiagaiñen. 
Oin aiña kotxe ez zan ibiltten ta, kamiñuan. 
- Eta ze egoten zan, soiñujolia egoten zan? 
- Bai. Akordeona joten euen. 
- Zein egoten zan? 
- Ba hementxe auzoko mutikote batzuk egoten ziren, batzuetan ahokua, beste batzuetan eskuetakua ta holaxe. 
- Eta "agarrauan" be itten zenduen dantzan? 
- Huum! Agarrauan... ez hoba! 
- Zer, abaria begira? 
- Bai. 
- Ez zeban lagatzen abadiak ala, agarrauan itten? 
- Ez hainbeste. 
- Eta gero neska-aguntziak eta itten ziran? 
- Neska-agunketiak eta? Bai behin neska ta mutil egin ezkero, lagunketan euen. 
- Zelan izaten zan? Dantzan egin lehenengo eta gero lagundu etxera ala? 
- Bai. 
- Eta hor Urtiagaiñen erromerixia egoten zanian, ya ordurako tabernia baeuen? 
- Bai, Bixente ta Maria. 
- Ez xat itten ezagunak izenak. 
- Ezetz? Ba haren seme-labak ondiok bizi dira. 
- Horreik bai, seme-labak bai baiña bera... 
- Alaba: baiña horrein aitta, neu justo-usto akordaitten naiz ta. 
- Zu be ez? 
- Alaba: ni bai, ni akordaitten naiz, baiña ni artian oso gaztia nintzala hil zan hori. 
- Flakotxo bat zan. 
- Bai, akordaitten naiz. 
- Ta Arantzazura eta faten ziñain? 
- Bai, Arantzazura bastante faten giñan. 
- Mezetara edo...? 
- Mezetara edo, bai. Mezetara Ama Birjiña egunian behintzet segiru faten giñan, urtero, eta bestela be bastante sarri. 
- Eta inguruetan beste erromeririk egoten zan? 
- Inguruetan? Ba auzo danetan egoten zan, auzo danetan, baikotza bere auzuetan. 
- Eta juaten ziñazien zuek? 
- Ez, gu bertan geraketan giñan, bertan ibiltten giñan gu. 
- Eta kalera jaixetan? 
- Kalera be jaixetan ez, San Migeletan ta Korpus Egunian ta holakotxietan. 
- Ta ze egoten zan San Migeletan kalian? 
- San Migeletan? Ba barrakak eta orduan be egoten ziran, barrakak, bai. 
- Zelakuak egoten ziran barrakak orduan? 
- Zelakuak? Ba astotxuak eta... hola bueltan ibiltten ziranak eta. 
- A, bai? 
- Holakotxiak. 
- Astotxuak lotuta bueltan, igual sei-ortzi astotxo edo? 
- Tiobibuak. 
- Oin tiobibuak esaten xakona? 
- Tiobibuak. 
- Alaba: katiakin egoten ziren, hori, kolunpixo moduko horreik. 
- Eta ze gehixago egoten zan, musikia edo? 
- Bai, musikia, musikia egoten zan, eta tanborradia be bai. 
- Tanborradia ta. Korpus Egunian prozesiñua, eta Aste Santuan be bai, Aste Santuan be prozesiñua egoten zan. 
Holakotxiak egoten ziren, beste ezer asko ez. 
Arto zuriketa festa
Jauregialtzo Arriaran, Migel
- Gure gazte denporan, hemen aldekuan, Beliendarrak bizi txiuzan. Belienak. 
- Belienak? 
- Bai. Ta el año trentaiunuan fan txiuzan Portugaletera bizittera. Txiuzan bost anae eta arreba bat enda gu baño zahartxuauak, hareik orduko soldautzaia ta indda xakuein, "el año 31" ordurako lizenziauta ta etorritta ta danak indda xazaken hareik, gu baño zaharrauak txiuzan, ta hareik izaten txiuzan hemen fiesta danak organizaitten zittueiñak, Mendiko Kalen fiesta haundixak itten ziuzan. Eurak eukitten xuein behixak be bai, txarrixak be bai, Torrealden lurrak be baxakuein, enda hau garai hontan Santu Guztietatik hemen garai hontan, zera itten xuein artua zuriketan, arto zuriketan ibiltten txiuzan, eta arto zuriketako Mendiko Kaleko famelixa danak inbitaitten txuein, eta gero akaberan, sagardaua ta gaztaña-rriak ta tremendako fiestia formaitten xuein. 
- Guk, Arantzazun, nik ama Arantzazukua dakot, guk esaten dogu "artua irakurri". 
- Bai, hori onddiok leku askotan itten dok, oin artuak gastau inddok eta, baiña orduan garai haretan bai, e? Holaxe gure bizimodua. 
Erromeria zaharra
Kortabarria Agirre, Jose Mari
-... jai egunetan ta goixan Lizargarate egoten zan, Antzuelakuak be etorten ziren hara, Bergara aldeko baserrittakuak be baitta, han goixan ha betik egonda paraje animaua edo, Bergararrak be bai, Antzuolarrak be bai, ta hemenguak eta... 
- Hori noiz, domeketan ala...? 
- Bai, domeketan. Baiña hor Lizargaraten, gu baiño, amandriak eta esaten euen handik harutzatxuao Azalditta edo holako zer bat, han egoten zan holako zer bat, juntaitten zirala domeketan eguraldi ona euenian betik juntaitten ziran, Antzuolakuak be bai, Bergara aldeko baserri danekuak be bai, ta horkuak be bai, hantxe juntaitten ziren, eta gero handik ba Lizargaratera pasau zan hori, han Lizargaraten baserrixa eta taberna pittin bat edo ifiñi euen eta ba... 
- Ezagutu neben nik hori. 
Hegaztiak gutxituaz
Etxezarreta Galdos, Bitoriano
- Eta zuk uste dozu txorixak eta gutxittu in dirala? 
- Gutxittuko ez ziren ba. 
- Baiña kazarixak euki daue hor ze ikusirik? 
- Eukiko ez daue ba. Jo ta tiruka erreten (di) ttu danak bazter guztiok eta. Tiratu bihar xakonian eta ez xakonian, danian. Kazarixak asko ze ikusi euki dau, zeatik ez e, pasiari bere momentua allaitten xako. Hemen iaz bertan, iaz bertan ez, aurten bertan notau dan gauzia, oktubrian hemengo jentiak, da, Usakoetxenea ta fan bai eta tapa-apa-apa usua. Baiña artian eregi barik, "doce de octubrian" usua ereitten zan bai, eta handik aurrera bapez, zeatik hortikaldian egurra emun, (... ). 
- Hona aillau ez, e? 
- Beste direkziño bat hartu usuak. Ene guk zenbait tontokeri inddakuak garien, ene, ene. Zenbat bokadillo basuan jan ta, bokadillua jan ta aurrera. 
- Baiña gustora! 
- Goizeko hiruretan hemen urten bai; hiruretan? Edo bai, hiru ta erdittan urten hemen bai, eta asaldeko lau ta erdittan egoten zan automobilla Arantzazun, aintxintxika in ta harrapo. Ha harrapaitten gebenian gustora. Zenbat ibiltten giñan gu orduan, geratu be ez e? Geraketarik! 
- Eta automobilla Arantzazun, autubusa? 
- Autubusa egoten zan. 
- Herrira bajatzeko? 
- Herrira bajatzeko. 
- Oseake egun osua pasatzen zenduen. 
- Eguna? Egun osua eta hurringo eguna be bai ixa, zati bat. 
- Goiz jaikitta. 
- Ibilli! 
Perretxiko bila
Etxezarreta Galdos, Bitoriano
- Eta perretxikutarako? 
- Perretxikotarako tremendako afeziñua. 
- Afeziñua, bai? 
- Guk? Ekarri be. Ekarri, perretxikuak ekarritta gaoz gu gibelurdiñak, honguak eta honaik zerak, gehixen gibelurdiña eta honguak Urbixatik. Hor egoten zan orduan norberak gura dan beste hartu eta etxera, holaxe. Iñor ez zuan faten ta. Gaiñera olixua karu xauan orduan ta olixuak be zearik ez ta, oin fan hai! Oin ez da... oin ez da zerik itterik. 
Orduan ekarten giñuan geuk gura beste perretxiko eta geuk gura geben modukuak. 
- Eta ze perretxiko klase hartzen zan gehixen? Hongo eta gibelurdiña? 
- Hongua eta gibelurdiña. 
- Eta beste zer gehixau? 
- Saltsa perretxikua be hartzen zan. 
- Eta korosua. 
- Korosua. 
- Korosua zer da? 
- Gibelurdiñen famelixakua, berdia. 
- A, bai. 
- Eta gero guk beste gauza bat, kalian geozela in giñuan zera, saldu itten gitxuan orduan perretxikuak, zera, Ormaiztegiko plazako jentia dok ha, eta hari bialketan gitxan. Horreik egoten (di) ttuk ba zerian, basuan? Zeran modukuak, saltsa perretxikuak moduko morduak egoten (di) ttuk horreik zerian... 
- Piñudittan? 
- Piñudittan, bai. 
- Piñutelak. 
- Piñutelak ez, ez, ez, beste klase bat. Piñutelaz aparte, beste klase bat, eta hareik bialketan gitxun guk zerera, horra, Ormaiztegira, Ormaiztegin [...] , Ormaiztegin plazan saltzen zittuein baiña, baiña guk hareik bilaketan gitxun morduak, zakukadak bialketan gitxan guk hareiri. 
- Holan horixak esaten dozu? 
- Horixak, horixak. 
- "Lenguas de vaca"? 
- "Lenguas de vaca, esactamente, lengua de vaca", horreik, eta hemen horreik ez (di) ttu sekula jaten. 
- Ez, hemen, mikatzagua edo da, ezta? 
- Nik ez dakit zelakuak diren, baiña guk zenbait halako bialdu? Zakukadak, e? Bialketan (di) ttugun Ormaiztegira. 
Hareik plazan saltzen xuein, dirua erdibana itten giñuan, guk ondo urteten giñuan eta eurak be bai, (... ). 
- Hemen egoten zan kuletua edo? 
- Kuletuak bai. 
- Bai? 
- Kuletuak, kuletuak gutxi. 
- Gutxi, ene... hori e... 
- Nik sekula ez dot ikusi. 
- Nik bi, Zubillagan. 
- Baiña gutxi egoten zan orduan be. 
- Bai, kuletuak hori oso eskasa, hori da zerian zera topaittia moduan. 
- Urria. 
- (... ). 
- Urria. 
- Urria topatzia moduan da. 
- Susatan ibilli ziñan udabarrixan? 
- Ez, susatan ez. Susatan ibiltten nitzan, ibilli nintzan, oseake bi edo hiru urtetan zerakin, hau Kazintto zera, Umeretz, Umeretz. 
- A, Umeretz. 
- Eta bestia zera, Bixain, Klaudio Bixain. Ezagutu zittuan horreik? Ez zittuan ezagutuko. Horreik ziren susazale amorratuak, eta horreikin faten nitzan baiña urtian baten suertaitten bazan hola, zera, eskukada, hola eskukada bana partitteko, kitto! Oseake lekuak bai, hemen be bai, eta zeren bat, txikiñen bat, eta han be bai eta bestian be bai ta, susatan ez, [...] hortan ez xok mereziu ibiltterik. Gero susak jateko grazia gutxiau perretxikuak baiño. Nik neuk perretxikua asko gurau xuat susia baiño. 
- Bai, neuk be bai. 
- Oseake, susia ya, nik hartzen xaot (... ) Gauza fuertia, ha dok gustua emuteko bakarrik tortilliari. 
- Eta ze ingurutan ibiltzen ziñazien gehixen? Edo zein zan hemen paraje onena perretxikutarako? 
- Perretxikutarako? Urbixa aldia. 
- Urbixa aldia? 
- Pagua ugari, hasi hor zerien Arantzazun ta Urbixa ta, ba! Lekuak. 
Perretxiko sasoiak
Etxezarreta Galdos, Bitoriano
- Lehenau be bazeuan afeziñua perretxikotarako? 
- Lehenau, lehenau ez euen, zeatik olixorik ez euen bai orduen, olixua egon bai baiña garesti, garesti, eta... 
- Olixo asko gastatzen zalako? 
- Gurian berriz esan nostain, zuk ekarri olixuatik, zuk ekarri. Gure etxian danak jaten ziren. Gero zerien konserban be bai ifintten zittuan. Honeik zertu, garbittu, zatixak in eta ifiñi pote baten, ifintten zan bere urakin eta hareik baño marian eukitten zittuan, baiñu marian euki eta gero jan bihar ziran arte potian egoten ziran, trak erei ta. (... ) 
- Bai, e? 
- Bai, haxe be asmau gotsan guk hareiri. 
- Urte dana perretxiko jaten. 
- Urte dana perretxiko jaten, bueno, gura gebenian behintzet. Babak jaten gehixau baiña... Barre itten xok horrek. 
- Eta hori, ze sasoi izaten zan perretxiko baikotzandako edo? Perretxiko bakoitza ze sasoittan hasten zan edo? 
- Perretxikuari in bihar xakon jarraittu behetik gora. Oseake esan gura dotena, leheningo hemen behian hasten zan, gerotxuau suabe, politto-olitto, oseake maillaka-aillaka-aillaka igoten xuan zerak. Zera, beharra ta, gauza... hasten dan moduan. Behian leheningo eta gero gorau, gero atzera bigarren bueltia etorten zan, ezta? Baiña... halaxe, guk hala jarraittu, guk "paso a paso" jakitten geben nundik nora topau bihar dan perretxikua. Biaje hutsik ez, oin sikutiakin ezpeuen ba ez xauk, ezta? Baiña bestela, hantxe egon bihar xok perretxikua, taka-a ta fan ta batu eta etxera. 
- Esan dogu zuzia udabarrixan eta gero, ze sasoittan hasten dira honguak eta gibelurdiñak eta? 
- Ba hor zerak dauz, susia goixan gastau eta behian perretxikua hasi. 
- Setienbre inguruan edo oktubre edo? Abuztuan. 
- "Agosto"? Baitta, baitta "mayo" be bai, "mayo" be bai. 
- Honguak be bai? 
- Bai. Leheningo-eheninguak bai. 
- Leheninguak bai. Makiña bat jandakuak gaz gu. 
- Perretxiko guztiak sasoi hortan hasten dira? Maiatzian edo, batzuk, zeintzuk lehenau ta? 
- Leheningo ba leheningo hemen urten izan daue honguak, eta gero ba saltsak eta gibelurdiñak eta, horreik ba gerotxuau. 
- Gerotxuau. 
"Cuba" taberna
Guridi Zumalde, Inazio
- Lehen esan doskue karreteroak "Cuba" tabernan juntaitten ziñaziela. 
- Cuba etxia izaten zan guretako. Illunkaran basotik etorri, idixak bialdu etxera eta Cubara tragua hartzera. Hori seguru. 
- Han karretero danak juntaitten ziren? 
- Ba gu kuadrillia beti Cubara. 
- Amerikano bihurtu arte ixa. 
- Bai, antzera. 
- Karretero asko zeguan herrixan? Karretero jente gehixau be bazauan? 
- Bai, bastante asko, bai. 
- Eta Cuban ze itten zeuein, jan, eran, musian, kantuan? 
- Musian ta ez, ez, hori ez. Gu hona, bokaillua ekarten eben arreban batek-do ekarten eben bokaillua hartu edo bestela idixen buruan ibilitta ta gero han trago bat jo eta kitto, etxera. Goizian listo ibili bihar, goizian ganauari jaten aurretik emun bihar, gobernau eta ondo jaten beuen artian konforme. Idiekin lana txarra izaten zan. 
- Eta hor Cuba, nik ez dot ezagutu Cuba tabernia, ze zan, taberna haundixa edo ze? 
- Keba, holakotxe zer txiki bat, hutsa. Onddiok Karmen biziko dok hangua, hau, zeren andria, ez xat akordauko ta. 
Han Torrera doian bidian aldamenian. 
- Nun dauen, nun egon zan badakit, baiña neuk ez dakot goguan. 
- Ba hantxe hutsa baiña, holako taberna txiki bat. Hau sukaldiau asko gehixau ez. 
- Eta mahairik eta holakorik ez? 
- Baazen, ardaua zertu ta itteko, hona, mostradoria eta aldamenian mahai bat edo bankua jasarri eta hantxe. 
- Ardaua zela egoten zan, barrikatan edo zela egoten zan? 
- Leheningo zeretan, bertakuak, harek saraixetan ekarten eben Edmundo Geretanetik. Gereta. 
- Edmundonetik hara ekarri eta saraittik... 
- Gero saraittik etaraten eben pitxarrera edo botillara baiña handik. 
- Zuk lehen esan dozu Hillariona-a horreik be... 
- Hillariona eta horreik, Hillariona geruaukua zan. Cuba, gu han egoten giñan Cuban. 
- Eta Elvirana zer da, Cuba baiño barrixaua? 
- Geruaukua. 
- Elvirana ezautu naben. 
- Elvirana hori Kortabarrikuakin ezkondu zan, enda zerien eukein Goñiñeko zerian Kale Nagusian, enda handik gero ezkondu zanian honutz, hori Kortabarriko etxia nola zan, hemen oin Mendiko Kalian dakon ezkiñakua ba ha gero etorri zan. 
- Taberna eta almazena eta dana eukan. 
- Almazena eta danak hor, eta bizittera be horraxe etorri ziren. 
- Eta hori Cubako hori ze moduko, ez dakit, mostradoria zelakua zan edo. Ze zan kuadraua-do? 
- Keba, holakotxe mostradore bat ze bat eta bestekaldera mahaixa eta erateko bankuak edo ze bat, asientuak indda ta hantxe ze bat, kitto. Ha izaten zan gure egonlekuori. 
Idi-probetan parte hartzera
Guridi Zumalde, Inazio
- Oñatiko idi probatan zer? Premiso asko atara zittun-do? 
- Lehenengoa atara gendun behintzet. 
- A, bai? 
- Idi proban. Ondiok hau beheko Idiazabal eta biok jun giñan, hona, leheningo in gendun Santa Mariñan, harri ha ez dakit nun dauen baiña, harrikin prueba. Prueba itteko, ez genekien idik ibiliko zuten, harria ibiliko zuten ala ez, eta zera lehen, San Isidro egunian zan ta aurretik, Oñatin zenbat idi zeuen ordun, garai horretan ikaragarri egon be, eta Arrasate Mondrauera jun ziren ferira eta feritik etorri, Txarridunian egon eta zera, hona, Sindikatuko Juanek esan, baiña, San Isidro egunerako plazan idikin in bihar zala prueba, harriekin arrastaka in bihar zala ta, baiña Oñatin gu idi probara? Hola zera ta, eta zertu, harek animatu zittun hona, gure aitta eta Idazabalgua eta Elorduiko ta ferien Mondrauen egondakuak danak. Enda gabian hamabixak inguruan aitta etorri xatan, hona, "zer? " "jaiki! " "ze ba? " Ta "oin? " eta Mondrauen egon zirala eta idiak probatzera joan bihar zula, hona Santa Mariñara, harria ibiltzen zuen ala ez probatzeko. Ta "baiña oin? " "Mondrauen ala Santa Agedara zeatik ez zai jun? " ondiok neuk erantzun notsan. Eta, "ez", "bueno, aldatu, juan ikuillura eta lotu idik" eta juan nitzan, aitta eta biok zerokin Santa Mariñaraiño, ta probatu ta ibilli hartu gendun harriori, erantzi eta ibilli han Santa Mariñako arboladui barrenien orduen kaltzada nola zeon, kaltzadan ibilitta "aprobado"; gure hurrengo bestia, harek be igual-gual, Idiazabalguak be, danak ibiltten ginddun, gu hirurak Idiazabalgua, Errekaldekua eta gu, hiru idi pariak aprabau San Isidro egunian itteko. Bueno, gero San Isidro egunerako ze zan ta, hona, beste bat agertu zala Araozko Joxe Txikiña, Jose Txiki berriz ta, harek ba orduan leheningo jokatu daixela berak, Joxe Txiki, ta horixe in zien kastigau, "ya que" gu apuntauta geontzen eta ha gero ha, eta ha etorri eta leheningo harek, ta ni ibilli nintzan goizian, bi goizian, ta orduan lau idi pare ba, bi goizian eta bi arratsaldian itteko. Goizian fan giñan eta onddiok meza aurretik Santa Mariñara eruen idik eta Mikelen zerien, ikuillura sartu, sartu idiak enda mezetara. 
Idi-probetan Iñazxo txapeldun
Guridi Zumalde, Inazio
- Mezia akabo zanian etorri, lotu idik eta plazara, leheningo ordutik araoztarrak Joxe Txikik in zun ta harek in zun ta hurringo gu ta neri orduan kutxillua sartzen banosten ez zeben odolik etarako, hori garbi, jo! Eske, plazan han jente guztia begira, bueno, bueno, ekin giñan gure taktikia zan Joxe Txikin marka apurtzia, horixe zan zeori, enda ekin giñan ta hala ibiltzen harriori ta aprobau, apurtu in gendun zeori, gero arratsaldian bestiak. Bazkaltzera onddiok jun giñan zerian, hona, kalian zerian, oin perratzaillien tabernia baxaok ba, han bestekaldetik Inesena edo tabernia euen, eta Inesenian bazkaria. Gu indda geukelako, hona, gere ekiñaldixa indda geukelako ja baiña gere lekutik urtenda, jana sobrau! Ezta bazkaldu ez gendun, eta bestiak berriz, gero artian in bihar zutenak! Hareik esaten euenez beste hainbeste, eta hareik itteko nola zeuden eta danok pasatu giñan pasatuta gere tokittik. Holaxe ba irabazi gendun ta. 
- Ze in zenduen, batzuk goizian eta bestiak arratsaldian. 
- Bai, bai. 
- Enda orduan denporarik gehixen edo metrorik geheixen zeuenak arrastau eben? 
- Bai, periodikua be gurian han egongo dok periodikua ordukua. 
- Ze urtetako kontua da hori? 
- Ez dakit ze urtetan, ja urtiak juanda dakot, ixa urte mordua hori. 
- (Semia) : "Cincuenta y dos" edo izango da. "Cincuenta y dos-Cincuenta y tres" holakon bat. Berrogeita hamabigarren urtia edo berrogeita hamahirugarrena. 
- Periodikua hor xaok, "La Voz de España"
- Eta harrezkero beste idi proba batzutan egon zara? 
- Ez. 
- Behin bakarrik? 
- Behin eta haxe in gendun. Besterik ez. 
- Behin in eta irabazi. 
- Zeiñek irabazi, ha zereko premixua zan, baserritarren zerian ba, "Camara Agraria" edo ez dakit zer, harek itten oskun premixuori. Dana, geuk xemikorik be kobratu ez, gero hurringo egunetan, hurringo urtietan, bazkaltzen edo meriendan bat inda, hartan gastatu zan han irabazittakuori. Eta goguan dakot zera, idi proba in bihar zan probalekuori neurtzera, hona, zenbait metro zeukan luzeera harri hori ibiltzeko eta Idiazabalgo Manuelek eta bixok Bergararan bagekixen idi probaren probalekuak zenbat zeukan ta joan giñan biok neurtzera; zeon feria, metruakin neurtzen ezin ibiliko gaittuk behintzet eta pausoko neurri gendun Bergarako zeori eta atzera pausoko leku honenbeste pauso, honenbeste pauso Txurrukan aurrekaldeko zerian, ta batetik bestera barrenien, plaza barrenian, hona, hainbeste neurriz eta hantxe markak in eta kitto, halaxe in zan prueba. Hori goguan dakot. 
- Eta zenbat denpora in zenduen, zenbat... bakoitzak? 
- Ez dakit zenbat denpora izaten zan. 
- Ordu laurden? 
- Ordu laurden edo zenbat izaten zan be, ez dakit. Ez dakot idearik be. 
- Eta hori ze izan zan hori, Oñatin in zan kanpeonatua, urte hartan bakarrik ala urtero itten zan? 
- Keba, urte hartantxe eta kitto! Gehio ez da in. 
- Okurridu ta in ta... 
- Ez dakit harria nun dauen be oin. Lehen Santa Mariñan egoten zan baiña oin ez dakit nun dauen be. 
- Hori ez zan izango han frontoian, Gernikako arbolaren onduan egoten zan harrixa? 
- (Semia) : haxe. 
- Bera? 
- (Semia) : haxe izan biok. 
- Onddiok han xaok ha? Ez nauk aspaldixan fijau. 
- (Semia) : Gernikako arboliaren aldamenien. 
- Lehen halako tipo hortako hari bat baxauan han. 
- (Semia) : haxe izan biok. 
- Orduen Oñatin idi probia behin bakarrik jokatu da? 
- Orduentxe. 
- Eta bera Urikok irabazi? 
- Bai, bai, irabazi, haxe in zan. 
- Klaro, oin ya gaiñera ezin leike in holakorik. 
- Oñatin bazaguan garai hartan idia. Bueno, bueno! Ha in zan eta ba kitto. Jentia etorten bai, hemetik aurrera makiña bat prueba edo desafio izango dek, eta ezta gehiorik ere. Ez jokalariak ez e, Azpitti aldian eta beste toki batzutan izaten diren modura, baiña holaxe. 
Pilotalekua auzolanean egina
Urkia Elorza, Juane
- Eta orduen zuek erostera Atxabaletara, saltzera Oñatira eta mezetara Araotzera. 
- Mezetara Araotzera. 
- Ondo. 
- Bautizaittera eta horreik Koruetara. 
- Bautizaittera, berriz, Koruetara. Orduen zer, registrauta Atxabaletan. 
- Klaro, azkenian terrenoz Aretxabaleta bazan, ba hara tokauko jatzuen, ezta? 
- Klaro, klaro, hara. 
- Eskolara ta moduan. 
- Klaro, igual. 
- Bai, zeatik Araotzen parrokixia bazeukatzuen garai hartan. 
- Araotzen be bai. 
- Baiña tokau, ezta? 
- Baiña tokau bertara, auzora. 
- Eta garai hartan Araotzen tabernarik eta beuen? 
- Araotzen nik betik ezagutu dot tabernak, eta nire aurrekuak be bai. 
- Eta baiña... 
- Nik ezagutu (di) ttuenak... 
- Mantxuena-a? 
- Mantxuena bai, Mantxuena eta Zumalde, bixak. 
- Bata bestian onduan. 
- Eta lehenago, ha ez nixuan nik ezagutu, Errekakua eta oin esaten xuei zala garai baten. 
- Errekakua? 
- Erreka Txikiña. 
- A, beheratxuago. 
- Mantxuenen pegante dauena, Erreka Txikiña, ha be tabernia zala. Errekakua zuan han albotik, bestekaldian Teodorok eukena, ha zuan Errekakuori. 
- Oseake han danak leku baten orduen, hiru tabernook? 
- Bai, Zumalden etxetik, handik. 
- Eta pelotan ittera ez ziñain etorten Araotzera? 
- Elizpera pelotan? Pelotalekurik ez xauan e? 
- A, hori barrixa da orduan? 
- Hori itten neu be ibilli nitzuan, Arabatik etorri nitzuan ni, Ugastegiarrak be parte hartu bihar euela ta, entradako postien zimientua Paskua bigarrenian Arabatik etorri eta neuk etaratako zimientuak (di) ttuk hareik, e? Abadia gogor, Ugastegiarrak be bai in bihar euela. 
- Ha auzolanian in zan ala? 
- Bai, auzolanian. 
- Eta pelotalekua bakarrik, edo ha Saloia dauen etxia be bai? 
- Saloia aurretik in zuan, uste xuat, ala geruago? Saloia geruago ingo zuan, laheningo frontoia ingo zuan eta Saloia geruago, uste xuat e? Uste xuat hola zala, bai. Hori in zana badittuk... nik euko nittuan hogetalau-ost bat urte edo harei in zirala. 
Erretiratu ostean hasi zen bizikletan gogor
Olalde, Bittor
- Dena dela, bizikletaz, ba, gehiago gozatzen orain dala gutxi hasi zara. Orain dala urte gutxi. 
- Bai, bai, bai. 
- Nolatan? 
- Bueno ba, hori izan da, taillerretik lan barik geratu nintzanian, ezta? Ba etxian, ba nere gaitz bat baneukan zerbikaletatik, eta gero desgastia be bai, behin zahartu ezkero gauzak aillegaitten diranak, ezta? Eta etxian medikuak esaten nostan ba geldik egoteko, geldik edo... irakurri eta in bihar baneuen, ba apoiauta itteko, eta klaro, jazarritta egoten, egoten, egoten, ba gogortu itten nintzan, zutiketan hasi eta zutittu ezindda. Hortara, ba, semiak ikusi ebenian nere egoera, semia hasi xaten demandan hasi xaten, eta semiak ba zeozer itteko esaten nostan, bizikletan ibiltteko, bizikletan ibiltteko, eta klaro, neri gustaitten xaten bizikletia baiña, berrogeita hamasei-amazazpi urtekin bizikletan hasiko banintza ba... Eta ia zeatik ezetz semia demandan, ezta? Eta egunero etxera etorten zanian "¿que, ya has andau en bicicleta? " "No" "¿Ya has andau? " egunero. Eta azkenian, noizbaitten dezidiu neben eta hasi nintzan holaxe. Eta politto-olitto-olitto, lehenengo bizikletia hartu nebenian San Prudentzioraiño fan nintzan. 
San Prudentzioraiño fan eta etxera aillegau eta leheningo pisora igoteko ba barandauari obatuta, ezin! 
- Ezin! 
- Ezin, baiña harreatik, ba, ez notzan itxi artian, artian jarraittu in neben eta holaxe, politto-olitto hasi nintzan. 
- Hori da, utzi partez, jarraittu egin zendun. 
- Bai, bai, bai, biaje mordoxka bat in nittuen San Prudentzioraiño, gero handik sartu nintzan Olatera, San Prudentziotik Olatera, eta gehittuaz, gehittuaz fan nintzan, ezta? Eta ba oin ba, trankilo etxera. 
- Ehun kilometro? 
- Bai, ehun kilometro. Baiña, aurten be baten in dot ehun ta zazpikua. Aurten behin in dot eta, fan dan urtian be hiru aldiz in neben hori, "vuelta a la costa" eta, ba, ezta? Beste baten Debaraiño joan eta gero Debatik Eskoriatzara eta horreik ehun ta sei-azpi kilometro urteten daue horreik. 
- Dena dela badakigu nolabaitteko arauak edo jarri dizkiozula zure buruari, e, egun batean ibilli eta hurrenguan deskanso itten dezu beti. 
- Bai, bai, deskanso itten dot bai, ez asperketako, bestela aspertu be in leke, ezta? Eta egun baten ibili eta bestian deskanso itten dotenian, ba hurringo egunerako ya ilusiñuaz egoten zara atzera bizikletan ibiltteko. Klaro, denporiakin jokatu bihar da, denporia ona dauen edo ez dauen edo, ezta? Klaro, etxat gustaitten euri antzakin baldin badau ez dot urteten, karreteria bustitta baldin badau be ez, haizia fuerte samarra baldin badau, ezta. Eta ba gero ba horixe, hotzakin be horixe, tenperaturiari begiratuta betik; behin hamabi bat gradu, neuk norma batzuk hartuta dakot eta behin hamabi grado ezkero ez dot urteten, hamabittik behera baldin badau, hamabittik gora baldin badau jersei bat edo gehixau jantzi eta urten. 
- Badakigu, dena den, hasieran nolabaitteko lotsa ematen zizula, ba, bizikletan oso erropa jakin batekin ibiltzia. Zer gertatu zan hor, Bittor? 
- Zera, lotsatu itten nintzan. Klaro, leheningo hasi nintzan fraka normalakin, baiña semiak esaten nostan gertatu biher zala piszinara -semiak hori esaten nostan-piszinara faten dan moduan traje de baiñuakin, bizikletarako preparau bihar dala erropa egogixakin eta zapata egogixakin. Ba nik alde batetik dirua gastau bihar naben, eta bestetik lotsatu ni erropa horrekin. Bueno, ba, holaxe, lehenengo, akordaitten naiz lehenengo fraka motzak jantzi nittuanian, bueno, pentsaitten neben mundu dana neuri begira eguela, lotsatu itten nintzan, egixa. 
Gaztetako ibilerak 20 kiloko bizikletarekin
Olalde, Bittor
- Gaztetan indda nau ni buelta bat, lagunak beria, akordaitten da laguna. Orduan be, baneukan nere zeretxua baneukan, "vuelta a la costa" bizikleta horrekin, bazkarixak hartu eta goizian hamarretakua in zerian, ezta, Azkoittin, handik Zarautzera, Zarautzen anaiak eta, anaiakin nintzan orduan, eta anaiak eta igari in, eta Debara, Debatik zerera, ehun eta hogetaka kilometruak indda sasoi hartan be, behin baiño gehixautan, e? Loiolara eta sarri bizikletan, orduan be, gustau, hori gaztetan e? Gaztetako zerak, e? 
- Eta hori zuk esaten zenuna, bizikleta sekulako pixuakin gaiñera. 
- Bai, hogei zulo automatikua neukan nik, baiña pixua astuna, bizikleta fuertia, aproposa hartakotxe, gure aittandako eta aproposa, han ibili zan, eta azkenian primo bateri saldu notsan. 
- Orduan harekin be negoziua egin zendun. 
- Bai negoziua, bai, neri ez xaten kostau ezer eta. 
Gregorio kaletarra eta Alejo baserritarra
Lizarralde Galdos , Gregorio; Ugarte Moiua, Alejo
- Gregorio, zu, Oñatin jaixua zara, ezta? 
Gregorio: Bai, bai, Oñatin. 
- Zein lekutan jaixo ziñan zu? 
G: Jaixo? 
- Bai, hemen inguruan, ala...? 
G: Bai... 
- Nun jaixo ziñan, ze kaletan edo? 
G: Nik burua be fanda dakot... zerien, oin Zumalakarregi zan lehen, oin eztakit zein... 
- A! Garai Kalia izango zan orduan, ez? Zure denporan. 
G: Bai, gure denporan Garai. 
- Garai Kalia bai. Han, oseake Atzeko Kalian. 
G: Atzeko Kalian, bai, hori da, hortxe, hantxe bizi nintzan ni. 
- Eta, gurasuak nunguak ziran? 
G: Ba, Garibaiko Errotakua aitta, eta ama Gastiasorokua. 
- Gastiasorokua, eta orduan, zuk, bigarren apellidua zela dakozu? 
G: Galdos. 
- A, oseake, Lizarralde Errotatik eta Galdos Gastiasorotik. Hori da. Eta Alejo, zu, Olabarretan jaixua ezta? 
Alejo: Ni Olabarretan jaixua, Urraburukuan. 
- Urraburukuan, bai. Zuek betik esan dozue Urraburu? 
A: Urraburu betik, bai. 
- Betik, eta gero jentiak Urrau esaten daue askotan, ezta? , baiña papeletan eta, betik Urraburu, ezta? Nik be topau izan dot lehengo dokumentutan eta betik Urraburu. Eta, han bertan jaixua, Urraburun? 
A: Bertan jaixua eta bertan bizi izan naizena, betik. Oin, ba, gerrako konturik ezin esango dogu, e? 
- Bota, bota zuk gura dozuna. 
A: Bueno, ba, gerrako zerak in nittuan, gerran urtebete eta beste lau kartzelan in nittuan eta harrezkero berriz, ba etxian, etxeko lanak eruaten. Etxealdeko zerien, ama eta nola neukan aitta hor, ba. Aitta kartzelan nauela hil xatan. 
- Eta gurasuak be Olabarretakuak ziran bixak? 
A: Olabarretakua aitta zan. Nikolas Ugarte Gerriko, eta ama berriz, zan Dominika Moiua Kortabarria, Mendiko alabia, Berezaukua. 
Kartzelan ikasten
Lizarralde Galdos , Gregorio; Ugarte Moiua, Alejo
A: Elorrixon gegontzela esan nostain: "Hik operau eike ointxe hillabeteko, ez dakik? " Hor kolejixo zerian eta. Eta Bilbora bialdu nindduein. Bilbora fan ta fan nintzan eta zela zien, aitta-emiak, zirujanuak. Oin ez xat akordaitten nola diran, aitta-emiak eta. Abiona etorri zan eta abiona etorri zanian urten euen euren zeretik, lekutik kanpora eta ni ikusi nindduein milizianuen zerakin eta esan nostain: "Zu, zu milizianua zara, e? " erderaz, "No, no, usted no tiene que estar en la cola, usted tiene que venir aqui". Eta halaxe barrura hartu nindduein eta "a ver que me pasaba". 
Elorrixon deskantsuan geontzela, bistatik nola faillua neukan, kataratasak eta gura nekiela kentzeia, Teodorokin egon nintzala bai eta lagunak eta danak esan nostailla aprobetxaitteko. Rekonoziu nindduein, eta orduan ez zan oingo moduan operaitten, e, aittu? Artian. Eta esan nostain, Lopez Abadia aitta-emiak zien, bixak zirujanuak, Lopez Abadia -akordau in xat horratio-, eta esan nostain: "Zere lanian badakozu zerik, inkobenienterik? " Ni fabrikan konduktoria nola nintzan makinatan eta hiru makiña neukan, eta zainketan eta "Ez, hango zerik ez dakot, baiña nik oin gurako neke ba... tiraketan nola... ¿Entiendes? ", "Bueno, hau bistia tokau leke operaitten hasitta okerrago geraketia, eta zer ingo dotsuun badakitzu? Ba, egingo dotsut zertifikau bat retaguardian geraketako". "A, et-t-t, hortara ez naiz etorri", esan nosten. Harrittuta geratu ziran. "Hortara ez naiz etorri, nik primera linean in bihar dot in bihar duana! " Eta halaxe ateraiño bixak lagundu nostain; ez zala holako zerik, hara danak ebitzela bestelako zerien, libraitteko eta. Eta ni ez nintzan fan. Norbera tontua izango nintzan, baiña espiritua geukan behintzat. Egixakin geontzela eta egixa defenditteko. (... ) Eta beste gauza bat, gero ni kartzelan egon nintzanian, sufriu kartzelan, aittu? 
Ez dakik? Harako botan, eta nik ardaurik eraten ez eta nola Aranguren eta danok eta bota ardaua ekarri eta ni sozio geraketan nintzuan, hireatik! Aittu? Eta pagaittiarren dirua eta zer da? Eta neri emuten nostain eta akaso trago bat in eta alde itten nosten. Baiña nik kartzelan, grado superiorreko liburu danak eruan nitxuan bai, gramatika, aritmetika razonada eta algebra, trigonometria eta kontabilidade danak, nik estudixau itten neben dana. Han beozen, ba, zerak, kadretatikuak eta, -bost milla egon giñan-. Eta ezer bihar bazan, dana eskatu eta zerian eta norbera. Nola Bilbotik ekarten nostain gero kafesnia eta beste tortillaren bat edo zerak beretatik. Dirua, berriz, betik astian hamar-amabost bat pezeta edo, eta ardaotarako lain behintzat bai, aittu? Nik ez nuan eraten ta. Nik denporia igarri bariago pasau neben honeik baiño, aittu? Nik denporia nik nere lanian pasau neben, konozimentuak hartzen. 
Kontabilidadia eruateko, partida doblian eta danian, eta zerian ba geratu nitzuan, ba, eta gero, ba, horretxegatik urten neben fabrikatik eta zeretik, aittu? 
100 urteko Rosarioren haurtzaroa
Kortabarria Urrutia, Rosario
- Ehun urte dakazuz, ezta? 
- Bai. 
- Ya beteta, aurten beteta. Noiz bete zenduzen, urtiak? 
- Urtiak, ba, oin nun gaoz? Oktubrian zazpixan. 
- Hemen bertan jaio ziñan? Hemen jaiotakua zara? 
- Ez, ez, ni beste baserri bateko jaixotako nao, Gorordo baserrixan, gero hona ezkondu nintzan. 
- Eta umetan bizimodua zelakua zan basarrixan? 
- Bizimodua? Ba bizimodua, goizian jaiki eta ittuara, ittuako lanak ittera, ganauak gobernau eta ittuakuak ittera. Gero etorri eta geuk zerbait armozau eta sorora edo basora edo nunbaittera lanera. Oso umetan ez, e? Pittin bat haunditxuaua inddakuan. Eskolara ez giñan faten, eurixa zanetan eta holakuetan bakarrik, eta holakotxe bizimodua pasaitten geben. 
- Eskolia auzuan bertan zekazuen? 
- Bai, bai, auzuan bertan eskolia. Auzuan bertan euen. 
- Eta nun zeguan, nun? Nun euen eskoliori? 
- A, eskolia? Hortxe kamiño onduan, Txopekua badakitzu? Ba Txopekua hantxe, Txopekuan gaiñeko aldetxuan. Oin be hantxe dago, elizia, elizia badakitzu? Ba hantxe, elizen kontran eskolia. 
- Eta maixua edo maistria zan? 
- Maixua. 
- Fraidia? 
- Ez, ez, maixua ba, gizon bat, eskolia erakusten eoten ebena. Pedro Migel Galarraga. 
- Euskeraz itten eben? 
- Euskeraz, bai, horixe euskeraz, euskeraz itten eben harek. 
- Eta zueri klasiak euskeraz emuten otsuen? 
- Guri erderaz, liburuok eta, baiña guk ez geben jakitten ze esaten eben, ez gekixen tautik be erderaz ta. 
- Eta euskeraz egittiarren baiña zigorrik eta, kastigau ez otsuen itten. 
- Ez, ez, euskeraz, guk euskeraz itten geben berba danak, euskeraz. 
- Eta ze ikasten zenduen? Danetik? 
- Ze ikasten geben? Ba dotriñia ta leitten ta eskribitten ta holakotxiak, danetik pittin bana, danetik. 
- Eta kontuak itten be bai. 
- Kontuak itten, ni ez nintzan allegau kontuak ittera, lehenengotik ikasi bihar izaten zin oraziñuak, oin oraziñuak apenas bape ikasten daue, baiña orduan oraziñuak ikasi bihar izaten geben lehenengo, ta gero eskribitten ta, leheningo palotiak itten. 
- Zenbat urte arte eon ziñan eskolan? 
- Eskolan? Ba zortzi bat urtekin o hola hasi eta geo beatzikin kriada fan nintzan ta. Eskolan denboa gutxi in neben nik, oso. 
Ume jolasak
Kortabarria Urrutia, Rosario
- Eta umetan eskolatik urtendakuan ta eukitzen zenduen jolasteko... 
- Ez, ez zan egoten jolaserako astirik, aguro etxera. 
- Lanera. 
- Bai. 
- Eta orduan jolasik bapebe ez zenduen itten? 
- Ba bapebe, bittartia geukanian apurren bat bai, baiña gutxittan jolasen, gu jolasen ikasi be ez geben in. 
- Domeketan eta zerekin entretenitzen ziñazien? 
- Zekin entretenitten giñan? Ba sapakonetan ta afielka ta sokasaltoka ta holaxe. 
- Sapakonetan ta sokasaltoka badakit zer dan, baiña afielka ez dot sekula entzun. 
- Afielka ez? Ba afiela hemendik horko aldera bota bai... 
- Afiela, afiel-fiela? 
- Bai, afiela bota eta han in hola kuadrotxo bat, arrastotxo bat, eta hara kuadro barrura sartzen dabenak irabazi. 
- Afiela, erropairi ifintteko afiela? 
- Bai. 
- Oseake balonzestuen antzerakua orduan. 
- Bai. 
- Alaba: kaniketan antzera. 
- Eta asmakizunak esaten ta, holaxe. 
- Eta etxian kontatzen zetsuen ipuiñik edo? Kontu zaharrak edo? Amak edo kontatzen zetsuen ipuiñik edo istorixarik edo pasadizorik edo? 
- Amak eta? Bai, beti be kontaitten zittuan, baiña haik be gabetan ohera fateko deziditten egoten ziren, kantsauta ta, ez euen eukitten gurekin barriketan egoteko gogorik be. 
- Eta bestia, sakaponetan edo, sapakonetan, zela jolasten zenduen? 
- Sapakonetan? Ba sapakonetan, sapakonak bota bai, hola mahai baten gaiñian edo alturatxo baten gaiñian, eta gero jarri eta pelotia gora bota eta pelotia goixan dauen bittartian buelta eragin hairi ta... 
- Alaba: gaurko umiak sapakonetan ez daue ikusi. 
- Zer danik be ez. 
- Alaba: gaurko umiak ez dauela ezagutu sapakona. 
- Ezagutu be ez euen ingo sapakonik. 
- Guk bai. 
- Honeik bai baiña. 
- Alaba: sapakonak dira "tabas". 
- Guk tortolasak esaten dogu. 
- Tortolasak? 
- Honeik tortolasak, bueno, izen asko dakuei, leku baikotzian izen bat. 
- Zela? 
- Honeik esaten daue "tortolasak" sapakonairi. 
- Guk sapakonak. Beste batzuek erderaz "tabas" izango dira. 
- Eta kanturik eta itten zenduen? 
- Kantuak? Guk kantu gutxi itten geben. 
- Hola, jai egunetan ta Gabonetan eta ingo zeuein? 
- Bai, itten geben. 
- Oingo antzera. 
- Bai. 
Donostiara lehen aldiz
Kortabarria Urrutia, Rosario
- Eta hemendik Donostiara eta faten ziñain sekula? 
- Ez, Donostira ni leheningo fan nintzan 17 bat urte dakotela. 
- 17 urte? 
- Bai, anaia eta bixok fan giñan, gerran hil zan anaia eta bixok. Eta Donostin geukan tiuak, ta hantxe egon giñan, hain etxietan, haixen etxian. 
- Eta trenian fanda? 
- Horixe, trenian fan bihar, oiñez ezingo giñan behintzet fan. 
- Ta nundik faten ziñain, Maltzagati? 
- Bai, Maltzagatik. 
- San Prudentziotik Maltzagara eta Maltzagatik Donostiara. 
- Bai, bai, Maltzagatik hara. 
- Eta ze, denpora asko egon ziñazien Donostian? 
- Ez, egun baten fan eta bestian etorri edo, holaxe, bisittaittera fanda. Eguntxo bai edo bi pasaittera. 
- Ta lehen esan dozu 9 urtekin neskame fan ziñala. Ta ze lan, ze bihar egitten zenduan? 
- Ze lan? 
- Bai, ze izaten zan zure biharra? 
- Bueno! Ba han be etxian itten geben lana, soruan ta... 
- Ze inpresiño ekarri zeben Donostiatik? 
- Ze inpresiño? Ba itsasua ta ikusi ta. 
- Leheningo aldiz? 
- Bai. 
- Ta ze pentsau jatzun itsasua? Itsasua ze pentsau, ikusi zendunian? 
- Ze pentsau? Ba pozu haundixa zala, zelaixa lakotxe zera ikusi gebela ta, holakotxiak. 
Lehen jaunartzea;Gabonak
Kortabarria Urrutia, Rosario
- Eta komunixua, komunixua nun egin zendun? 
- Komuniua? Oñatin. 
- Kalian? 
- Bai. 
- Parrokixan? 
- Bai, parrokixan. 
- Eta zelakua, zelan izaten zan lehenao? 
- Lehenao? Ointxe letxe. Dotriñia jakin bihar izaten zan. Dotriñia preguntaitten euen ta erantzun in bihar, eta ikasten dauenak itten euen eta bestela hurringo urterako ez ekixenak. 
- Eta joaten ziñazien diferente jantzitta edo? 
- Euki ezkero bai, euki ezkero diferente jantzitta, baiña orduan zuriz jantzitta banaka batzuk faten zien bakarrik. 
- Eta neska ta mutil batera itten zenduen? 
- Bai, batera. 
- Zenbat urtekin itten zan? 
- Ba zortzikin edo beratzikin, nik beratzikin in neben. Hemen gure aldameneko etxian euen neska bat tartamutia zan, eta ha ni baiño zahartxuaua zan eta nerekin, ni lagun nebela fatiatik, ni fan nintzan zortzi urtekin, beratzikin jeneralian itten zan, ta ha beratzikin, bixok faten giñan. Ha bakarrik ez bialketiatik. 
- Oseake urte bete aurreratuta in zeben zuk leheningo komunixuori? 
- Bueno, bai. Gurian honen ahizpiak lau urtekin, lau-ostekin, bostekin in eben. 
- Bai? Zelan ba bostekin? 
- Alaba: nik dakot ahizpa bat minusbalia, onddiok be poliosa jota dago. Orduen ez euen oingo moduko eskolara fateko eta ikasteko erosotasunik, umiak eskolara... 
- Orduan ezin lekien, eskolarik ez euen auzuan bertan, edo beuen baiña ezin gekien eruan eskolara, eta euki geben Eskoriatzan, zazpi urte in zittun ezta? 
- Alaba: baiña bueno, etorten ziran, maistria etorten zan etxera, abaria be bai. Gero, ha etorri zanian bertan irakutsi otsain dotriñia eta geuk geure artian eta preparau zan komuniua itteko. Ta bestia txikixaua ba onduan egoten zan, ta harek lau urtekin ikasi eben, bueno, karretilla bat. 
- Harek ikasi eben, bueno, eskolia harek, dotriñia eta behintzet ikasi eben... 
- Alaba: ikasi eben komuniua itteko, karretilla baten ikasi eben, ta lau urtekin. Orduan don Juan etorten zan eta astian pare bat buelta edo harek itten zittuan eta harek gura eben lau urte eukala eta beekixela bai eta eragin in bihar xakola eta lau urteko umia zela eruango zeben ba, behintzet bost urte arte behintzet itxi iozu. Bost urtekin in eben harek. 
- Ba hori rarua izango zan, ezta? 
- Alaba: ba oso rarua. 
- Eurak, abariak eurak onartzia be hori ittia. 
- Alabia: berak gura eben ittia, klaro, harek, ha onduan hantxe egoten zan bai entzuten, bestiak ba txikixak dana ikasi eben, ta klaro, komuniua itteko preparau zanak beste beekixen lau urtekuak, ta orduan ba esan euen, bueno, honek dana daki ta egin in bihar xako, holakorik ez da ikusi ondiok bai, eta eragin in bihar xatzu, ta esan otsan ondiok lau urteko umia zertara doia, ez daki zertara doian ta... 
- Ta zuek in zenduenian komuniua, gero zelebraziñorik edo eitten zan? Zelebratzen zan gero? 
- Bai, zelebrau, zerbait partikulartxua betik itten zan. 
- Oingo moduan erregalorik eta ez zan egongo. 
- Ba, erregaluak be bai, erregalotxuak izaten ziren, ez oin lako erregalotzarrak-ta, baiña erregalotxuak orduen be gustora hartzen zien. 
- Eta Erregenetan? Egoten zan erregalorik? 
- Baitta Erregenetan be, erregenetan be izango bada mandarinatxon batzuk edo pikuak edo zerbaitzuk betik izaten ziren, eta gustora, oin besteko [...] gaiñera. 
- Ta Gabonetan? Jateko ezpeziala eukitzen zenduen? 
- Bai, Gabonetan be betik izaten zan zerbait, Gabonetan be Gabona hutsak zelebraitten zien. 
- Eta zer jaten zan Gabonetan espeziala? 
- Espeziala? Ba bakaillaua ta ardin bat hil eta buzkantzak eta holakoxiak. Orduan be zerbait moldaitten zan. 
1914an jaioa; gurasoen jatorria
Madina Anduaga, Baxili
- Ze urtetan jaio ziñan? 
- Milla... milla bederatzirehun ta hamalauan. 
- Eta ze egunetan? 
- Garagarrillan hamaikan, Arantzazuko Ama Birjiña agertu zan fetxa berian. 
- A bai, e? 
- "Once de julio", Korpus Eguna zan, Korpus Eguna, eta gero, ba, horregatik hurrengo egunian bataiatu nindduen. 
- Eta hemen bertan jaio ziñan? 
- Bertan. Hemendik kanpo urte bete in dot bakarrik. Gerrako denporan hau etxeau bete zan jentiakin eta neuk be aprobetxau neben ba urtebete, kanpuan zer pasaitten zan ikustera. Madrillen egoten zienak eta udan hemen egoten zienak, "Señoritas de Pidal", oso famosua zan ministro baten alabak. 
- Señoritas de...? 
- Pidal. 
- Pidalez? 
- Pidal, Pidal. Euren alabia izan banitza, haik solterak zian, baiño gehixao gura nostein. Zeatik? Ortuan lana itten bakarra izan nitzan, ortua eukein haundixa eta handik berdura ta bihar dan dana ekarten nosten etxera. 
Sukaldaritzan be in neben, eta sekula kejarik ez neben euki, eta nik uste dot euki, euki in banittuan failluak be, tapau in nostailla gaiñera, iñor ez da perfektua ta. 
- Eta gurasuak, bertakuak zian? 
- Gurasuak, nik bi urte ez dakotela nere aitta hil zan, nik ha ez neben ezagutu, eta txarrena antzerki bat be ez zala geldittu bereik, horrek emun nostan min, horrek. Horretxek emun nostan min. Beti amari pegauta letxe, ama onduan, saiatu nintzan. 
- Eta bertakua zan? Oñatiarra? 
- Hemen jaixua bera. Fan zan, hemen Madinabeitia izeneko mediko bat euen, baiña itten eben lana Bilbon, ta fan zan, estomaguatik fan zan hara, baiña honutz datorrela emun otsan, perforau in xakon estomagua, aizu, eta lagun batzuen etxian sartu zan eta hurrengo egunian bertan hil zan. Nik bi urte ez neukala hil zan aitta. Eta gero nere anaiak eta asko lagundu nostain. Hola ifiñi bihar dittozu /bittozu/ eskuak eta hala ifiñi bihar dittozu /bittozu/ ta bestia in bihar dozu /biozu/ eta holaxe zu. Baiña oso argixa izan nintzan gauzak ikasten, zazpi aldiz esan biharrik neri sekula ez dau euki iñork, behin esanda ondo hartzen dittut gauzak. 
- Eta ama bertakua zan be bai? 
- Ama kanpotik etorri zan, Zulatzatik. Hemeretzi urtekin etorri zan hona nere ama. 
- Ze etorri zan, neskame edo? 
- Ez, ezkondu in zan hemeretzi urtekin. 
- A, hemeretzi urtekin ezkondu zan. 
- Bai, garai hartan nik uste dot gazte samar ezkonketan zala jentia. 
Apaizari zuka hurbiltasunagatik
Madina Anduaga, Baxili
- Nik "usted" errezago trataitten dot neuk be, holaxe eskolatik edo nik eztakit zer ta, baiña, enkanbio nik konfiantza dakoten abaria trataitten dot "de tu", neure hurrekua izan ezkero, ha be "de tu". Neuk famelixa moduan danak "de tu", baiña hortik gaiñera, halabe karrera bat dakon gizona betik "usted" trataitteko legia da, karrera bat dakona "usted", legez "usted" tratau bihar da. Bai, gaur eztakit hori asko errespetaitten dan, baiña ez euen geixki errespetaittia. 
- Zeuek apaizari ta "berori" itten zetsazuen? 
- Bueno, nik apaiza oso hurrian euki dot hau Uribarrira etorten dan don Sabino be, oso hurrian eta hainbeste hurrian elizako lanetan, garbiketan, betik garbiketan, uste dot San Andres azkeningo neuk garbittu nebela, hala, eskillaria ifiñi ta dana garbittu, goittik-ehera. Baiña oso... ni betik apaizen onduan. Leheningo etorri zien hona... 
Erizain eta etxekoandre
Madina Anduaga, Baxili
- Eta ondiok ume gehixao euki zittuein. 
- Bai, beste hiru, sei, sei dakuu guk. 
- Klaro, esan dozu hiru zeukatzula... 
- Bai, akzidentia euki ebenian hiru geukan. Eta bueno, tristia izan zan ha, benetan tristia izan zan neretako, etxian be atendiu bihar, etxian ba neska bat oso ona geukan, baiña, kanpokua baiña oso konfiantza haundikua, ta bai, artian be, ba, ganau pillia be, dozena bat ganau eukitten gittuan ba, ta haik eta gero esnia jaitzi ta lanak egoten zien. Ni esnia jaizten ibiltten nintzan. 
- Eta zu bertan jaixua bazara, gizona nundik etorri zan hona? 
- Goixenetxekua. 
- A, Goixenetxekua. 
- Bai, hemendik behera goiazela, hor Gastiasoron hor... 
- Bai, badakit nun dauen etxia. Rafael itsuaren parientia? 
- Bai, haren tio, bai, bai, eta oso majua gaiñera be, bueno. Gizon bat zan! Nik esaten nebena beti ondo euen harendako, nik ez dakit zer pasaitten zan, nik esan hau hola in leike, bestia hola, ta dana ondo! Eta itten nittuan tremendako tartak domeketan ta itten nittuan ta, ogixak betik esaten nostan: "Bizkotxua baiño gozuauak ein dittozu". 
Ogixa itten neben danian esaten nostan. Ogi onak in be itten gittuan, baiña "Bizkotxuak lako gozuak in dittozu". 
- Bape labesurik badakozue oin, ala ez? 
- Eta gero, ba, berak eraten baeben baso bat ardau kalte itten otsan! Oin ez dou itten labesurik, baiña orduan ba aste daneko ogixa itten zan, eta lau egunian edo, pittin bat sikatuko zan, baiña igual-gual egoten zan. Ondo tapauta oso manta garbi-arbixakin ondo tapauta ta labesua itten oso garbi ibilli bihar da, oso txukun. 
- Baiña labesua ondiok badakotzue edo ya hori kendu in zeuen? 
- Ez, kenduta dakogu, eta dakogu tremendako despensia bertan. 
- Haren lekuan. 
- Bai. Eta ba hola, baiña nik labesua? Gaur be ingo neke nik labesua, gaur be, pozik gaiñera. Hor be ingo nittuke bi ogi holakotxiak luziak, labian, ta bixakin e, aste honetan gogua dakot, karapaixua edo zerbait itteko gogua baxakuat ba nik, karapaixua hola, txorixakin in, eta hori oso ederra izaten da, txorixuakin, hemen mikuakin, txorixak dittuala, bueno! Oso polittak. 
Etxean gizonik ez
Madina Anduaga, Baxili
- Umetan, esan dozu, aitta hil zala zuk bi urte zekazuzenian. Ezan bizimodua erreza izango gero, ezta? 
- Ez ba, aittajuna bizi zan. 
- Aittajuna bizi zan? 
- Bai, aittajunak esaten ebela, hainbeste ezagutu zittuela hemen, baiña danetatik onena neu nintzala. Ni trankilla betik izan naiz, baiña hola pentsau ingo eben momentu hartan aittajunak, [...] 
- Eta zu zer ziñan, alabarik zaharrena? 
- Gaztiena. 
- Gaztiena gaiñera? Eta gaztiena geratu etxian? 
- Gaztiena neu nitzan danetan, zortzittik gaztiena. Eta aitta barik geratu nintzan bi urtekin. Bai, ama 19 urtekin etorri zan hona, nire ama, oso-so fiña, langillia, bueno, zan langille aparta zan, aparta, aparta. Hemen kanpo asko euen ta nehiko lan ebali eben berak. 
- Dozena bat ganau bazeukein, horrek lan asko emuten dau. 
- Lan asko, hemen etxe-uruan dakuu terreno sail haundixa, zelai dago dana, baiña bi urteko ogixa hartzeko baiño gehixao. 
- Eta, aitta ez zekazunez, [...]. 
- Gero aittajunakin ni beti aittajunaren onduan ibiltten nintzan gero aitta hil xatenian ta aittajunari baba-altza gustaitten xakon asko, baba-altza jaten eben berak, aparte jaten eben mahaitxo baten aittajunak, baiña ni haren mahaixan betik, aittajunen mahaixan baba-altza neri be gustau, gustau itten xaten baba-altza neri, aittajunakin hori jaten neben ta gero ha aittajuna pulmonixa batek harrapo dost eta ez aitta eta ez aittajuna geratu nitzan. 
Jaiotze dataren inguruko nahastea
Jauregialtzo Arriaran, Migel
- Hori zuan, hemen juzgauko aguazilla... 
- Txartes, bai. 
- Gu gintzuan parientiak, gere aitta eta Txartes txiuzan (zittuan) primo karnalak txiuzan, ta fan nintzanian, "hi heure egunian ezkondu bihar dokela /biokela/", "hi heure egunian ez haiz ezkonketan, hire eguna dok "seis de septiembre", ez "dieciseis"". 
- (Emaztia) : Klaro, hori egongo ziran fan zanian erderaz ez ekixena bat eta bestia euskeraz ez ekixena. - Geizki apuntauta orduan? 
- (Emaztia) : Bai ba. Eta guk denpora danian dieziseisian zelebrau geben; eta oin zelebraitten dogu dieziseisian, zelebraitten dogu seisian eta zelebraitten dogu San Mieletan, danetan, 
- Karneta itteko zera zela etorri ziran, ta karneta gero juzgauan nik ipiñi neben seisan, eta neuk karnetan ba fetxa bat eta ezin zekien ipiñi, eta juzgauan bertan in xuein "seis de septiemre"ra kanbixau, seisera, baiña ezkondu arte, oin 50 urte arte, ni "dieciseis de septiembre". 
- Baiña azkenian jaixo ziñan seisian edo hamaseixan? 
- Seisian, seisian. 
- (Emaztia) : harrapoizu hola izan zan! 
- Ni ezkondu ez banintzuan ni betik dieziseisekua segiuko nuan. 
Afrikan soldadu
Jauregialtzo Arriaran, Migel
- Ta Afrikara, hau zona zera ibiltten gebena zona hau, Españak ibiltten eben zona gehixena pasaittia tokau xataken, leheningo Melillara fan nintzuan eta gero Melillatik Alhuzemasera, Alhuzemas galdu in eben San Jurjok, Alhuzemas hori "desastre del año 1921 y 22"ian Oñatiko asko egon txiuzan (zittuan) han, han euki xuein tremenduko txokia moruekin, enda hemen Urtzeillakoko Nikolas eta Urtzeillako Pedro bat eta gure zereko, Brinkolako primo bat eta han ibillittakuak txiuzan, gerran ibillittakuak txiuzan, eta beste bat Miel Torre. "El año 1900" zuan hori, unuan edo dozian, hori Afrikako desastriori, eta Miel Torrek eta nik hogei urten aldia giñaukan, ni beintitreseko kuarentaitreseko kintua nintzan moduan, ha zuan beintidoseko kintua. Eta gero urtebete in gixuan abrillian "1 de" abrillian aillegau gitzuan gu barkuan Melillatik zera, ez, Malagatik Melillara, ta zuan "1 de abril", ta orduan Franco gerria, gerria akabo barrixa zuan eta orduan tremenduko desfilia, ta xazaken bi oñatiar lejionarixuak. 
- Bi oñatiar? 
- Bi oñatiar. Bat honen primo bat, Joxe Kastillo hil zan amerikanuori. 
- Bar Castillokua? 
- Bai, Bar Castillokua, eta bestia Illarramendi. Fan gu, kuartel barik, erropa barik, alpargeta zurixakin banderia jurau giñuan guk Melillan, zortzi kinto gauzaken eta guretako [...] fan gitzan, soldau han? Holako atrasa zela llekek hori? 
Gu urte betian aire librian egon gitzuan, tienda de kanpaiñarik be ez, honeik izaten (di) ttuk ba tienda kanpaiña ttiki horreik, holakotxe batzuk ipiñi eta hareixen behiean, behian urtebetian, enda kuartela desagertuta egon zuan, kuartela be. 
- Eta zuek gerran edo...? 
- Haik ziuzan gerran ibillittakuak, "zona rojan" ibillittakuak, honeik trentaisieteko kinttuak, trentaisieteko kinttuak artian etxera bialdu barik, lizenziau barik, eta zuan "el año 1943", sei urte, sei urteko soldau luziak artian ejerzituan. 
- Hareik desesperauta egongo ziren, e? 
- Desesperauta, zein? Gu be bai ondo, e? gu be. Ez euen guretako, bai jana emuten oskuen, arrantxo edo emuten oskuen baiña lekurik ez ta gero bialdu geuzen beste regimento artillerixa batera, Tetuanera. Tetuanen egon giñan Rincon de Merin, Rincon de Merin dok Tetuanek dakon parajerik polittena, zortzi kilometro xakok plaia, ezt dago hor beste inguruan, haik eta Tangerera arte ez jagok plaiarik, ta hantxe egon gitzuan lau bat hillabetian ta gero handik destinau gauzaken Reayara, kanpamentu batera, ta milla soldau batera fan bai, ta milla soldauntzako urik ez, barri-arrixa e? Zemento armauakin inddako kuartela, barri barrixa, ez kumunik ez urik eta ez ezebez, ta errekia bi kilometrora giñakuan, Tangerdik 20 kilometrora, gu Tangerera oiñez faten gitzuan. 
- Hogei kilometro. 
- Hogei kilometro oiñez itten gittun. Han in giñuan beste urte bete eta hiru hillabete, hogeta zazpi hillabete in bai Afrikan, eta etorri gitzuan Españara, eta Españan orduan ba gerrako denporako ibillittako Makixak eta zauzaken, orduan ba artian ze in barik zauzaken, enda Huescara. Huescan, honeik Sabiñanigo eta oin herritxuak dittuk, Horna de Gallegon baserritxo baten egon gitzuan ba, gu soldauak han egongo gitzuan gutxiena berrehun bat soldau edo, berrehun bat artillero egongo gitzuan, berrehun bat. Gu egon gitzan baserri etxia, oin be han xagok, andriakin hiru-au aldiz fan nauk ni hara, oso etxia politta, etxe ona, eta pasaitten zuan Rio Gallego han goittik behera, amorraiñak, errekia, gaur fan bai, ta lehen ezagutu gebenak ez lekek ezagutu ingo Horna de Gallego dan edo beste herri bat dan. Ha errekiak harek jasoten eben moduan bai, ta oin errekarik ez dok bapebe zer itten. 
- Tapauta egongo da. 
- Dana enkajonauta xakuei euren zeretan. 
- Hementxe letxe. 
- Sabiñanigon inguruan sartzen (di) txuei beste zona batera. 
Soldaduskako kontuak
Jauregialtzo Arriaran, Migel
- Ta guk etxian dirua bihar eta gure aittak eta Afrikara neri, eurak dirurik ez eta zela bialduko nostain ba? Hiru urtian hala be soldautzan, ta gure aittak esaten xuan, ni hiru urtetan etorri nintzuan permisuakin, ta biajia 1000 erriel kostaten xatala neri, aittari, eta handik etortia kosta be bai, e? 
- Klaro, biajia. 
- Fan-torrixa ezta? 
- Fan ta etorri ittia. 
- Eta zela etortzen ziñan, barkuan? 
- Barkuan, leheningo Melillatik Malagara eta Malagan 13 bat orduko rekorridua itten xuan barkuak, ta bigarrenian handik zera pasau gitzuanian Tetuan aldera pasau nintzanian, Tetuandik Ceutatik zera Algecirasera ordu ta erdi bat bakarrik barkuak itten xuan. Bistan, bistan xauk Algeciras hori. Estrecho de Gibraltar edo zeori. 
- Eta gero trenez? 
- Eta gero trenez; 50 km. Tetuanera, beste 50 ettuk egongo, baiña 45 bat Tetuandik Tangerera. Tangerera autubusak egoten txiuzan. Tetuandik Tangerera oiñez fanda ñauk handik Reaya erdi-rdixan xauan kanpamentuan egon nintzan lekua, eta agiña etaratera be zetik Tetuanera etorritta ñauk, 40 km. an agiña etaratera Reayatik. 
- Oiñez. 
- Oiñez. Hortxe in gitxuan beste 27 hillabete, eta hortik atzenengo zortzi hillabete edo beratzi hillabetiak Horna de Gallegotik, hortxe Sabiñanigon ta Formigalen ta Escarrillasen ta, honeik kanpo de tiruak eta izaten ziranian, egoten ziranian maniobrak Escarrillasera faten gitzuan, baiña Escarrillasen hil pare bat egitten giñuan. 
- Eta handik, Afrikan egon zeontzenetik zenbat aldiz etorri ziñan permisuakin? 
- Hiru aldiz. 
- Hiru aldiz. Hiru milla errial orduan. 
- Bai, eta orduan? Orduan badakik zenbat balixoen horrek? 
- Asko. 
- Orduan behixak be, Oñatin ziranik onenak be 1000 pezetatik azpira izaten txiuzan. 
Ijitoak
Kortabarria Agirre, Jose Mari
- Lehenau asko ibiltzen ziran, ezta, baserrixetan? Jitanuak baserririk baserri asko ibiltzen ziran, ez? 
- Baiña ze akordaitten xaten hori, ohosketia, astua zerien kabezadia sartuta bai, eta astua handik akordau eta bazkaitten, bazkaldu egin ta fan eta astuak kabezadia falta. Jittanua, haxe be harrapo, e? 
- Bai, e? 
- Haxe be harrapo. Ta ni akordaitten naiz araixak, artalderako arai zerak eta araixak eta, egoten ziren hola udaran zerien, hola gobernaitten egoten ziren etxe onduan soka... eta katien be etxe batzuk eukitten euen, katie luze bat, eta ha lotu ta iñora be ez zan faten, eta araixori hantxe. Eta ba behin falta ta araixori libre, joiño, zela pasau dok ba hau hemen? Kateia falta. Ta bueno ba kitto, kateiori falta. Ta handik ba hamabost egunera edo zera ta; hi! 
Antzuolako baserri batekuak: zueri pasau xatzue? Katerik falta dozue araixenik? Eta bai. Eta ze ba? Geurera etorri zittuan, ogi baten truke kateiori! Ohostu, eta... 
- Beste baserrira fan. 
- Bai, eta ogi baten truke kateia. Ortantxe, bestela be hola zeozer baeuen osketako modukua, eta iñor inguruan ez baeuan, hori seguru. 
- Eta eskiara etortzen ziran etxetara? 
- Etxera be bai, horixe etxera. Gure etxe ondoko hala be egoten ziren hareik batzutan. Horreik jittanuak lanik ez, bapez, jittanuak sekula ez dau lanik in. Eurak ez direla hortarakuak, baiña ostu bai, e? Bueno... ostu bai. 
- Eta eskian ala... edo zeozer saltzera etortzen ziran? Edo bestela eskian? Eske etorten ziran etxera? 
- Bai, bai, hareik gura izaten euen dana, ogi zati bat edo tremesa edo, arto-runa edo patatia edo, eske, eske baiña horixe. Eta horreik izan zan hori raza hori ba, oin ezkutau da hemen, ezkutau da. 
- Kanbixau igual, lehen baserrixetan ibiltzen ziran eta... 
- Bai, bai, eta hemen horreik itxabola jekitteñuak eukitten euein horreik, geure, horreik hola neguan, aizegordian dauen itxabolak negua pasaitteko ta. 
- Han bizi ziran? 
- Bai, hemen errekatik goratxuago, ezkutauta dago txabola bat, bota euen ha, bat, andra batek hortxe umia in eben, etxabolan, e? Hortxe, hori klinikia, e? Hortxe, basuan, etxabolan. 
Etxe Haundin jaioa
Etxezarreta Galdos, Bitoriano
- Bitoriano Etxezarreta zara, ezta? 
- Galdos. 
- Eta, Galdos bigarrena. Eta ze egunetan jaio ziñan? 
- "El 6 de marzo del año 25". Larogetakak aurrera. 
- Eta nun jaio ziñan? 
- Etxe Haundi. 
- Etxe Haundi baserrixan? 
- Baserrixan. Eta han bizi izan nintzan 29 urte artian. Eta gero kalera etorri giñan, arrebia ezkondu zanian zera, Ormaiztegin dakot nik arreba bat. Ha ezkondu zanian ba emakumerik ez zan geraketan Etxe Haundin. Arrebia bestia kalera ezkonduta euen ta zera, lau mutil, eta aitta han euen artian. 
- Eta ama? 
- Ama aspaldi hildda euen eta bueno, holaxe kalera etorri giñan, zerien egon giñan apopillo, hori zela da? 
- Pakonian edo? 
- E? 
- Pakonian edo? 
- Ez, ez, han goixan, zera, zer onduan... ahaztu itten xaku gauzak eta. 
- Hemen kalian? 
- Kalian, kalian. Urubillen! Urubillen. 
- A, Urubillen. 
- Urubillen, bai. 
- Emaztea: Ez dakitzu zela euen Urubilgo tabernia lehen han? 
- Bai. 
- Emaztea: Hara fan ziren honeik apopillo, bai. 
- Eta han apopillo gauzela gure anaia, bixok geozen han, eta gu egon giñen oseake gehixau kobraittiatik, oseake ordutan gehixau kobraittiatik, osea seguruari itxi in gotsan gehixau kobraittiatik. Ez dau ba pleuresiak harrapaitten zeori, mutillori, eta guk xemikorik be ez, ezebez, (... ) taka, taka, hillian, bi hillabete pasauan, hiru hillabetien taka, taka, taka, biren zera, patronia pagaitten han. Taka, taka, taka, (... ). 
- Ze lanetan zebitzein? 
- Fundiziñuan, "Mugarza Ugarte y Compañia" lanian. Oin nik neuken fabrikan gura neben beste ordu, oseake aparte de neuk itten neben lanetik, soldaduran itten neben ba lana, ta neuk gura doten beste lana. Eskarrak harexeri, dale ta dale ta dale ta dale. Bueno, ha akabo zan. Gero hurringo bueltia zera, nora edo zer edo, mobiu in bihar dou nunbaittera; topau neben nobixia, ezkondu in bihar zan. Ezkondu baiña noiz? Bost urte edo tardau geben, azkenian ba, neskian etxera ezkondu nintzan bost urte horreik pasau ziranian. Ezkondu eta hiru bat urtian edo lau batian edo han egon giñan. Gero etxia hartu bihar zan, etxia hartu zerian, hauxe etxe hau hartu, 350. 000 uste dot zala. Eta erdixa inguru baneukan, erdixa inguru ifiñi eta beste erdixa pagatzeke, etorri hona eta bizimodua taka, taka, taka. 
Umetan sukaldari
Uriarte Eizagirre, Miren
- Zenbat gaztiaua esan dozu dala? 
- Hogei hillabete da ni baiño gaztiaua zan bai, urte bira ez zan allauten. 
- Harek lau ta erdi edo hola eukiko zittuan, lau urte eta erdi edo? 
- Bai, bost in baiño lehenao behintzet, bost in biharko zittun nere anaiak maiuan eta ama hil zan marzuen, ta nik sei urte indda neuken setienbrin eta ama hil zan hurringo marzuan, ta hurringo setienbrin ingo nittuan nik zazpi. 
- Eta aurrekuan kontau zendun hori, ama gaixotu zanian zeuk in bihar izaten zenduzela... 
- A, bai, ene, ene! Akordauten hasitta be, "desde luego", sekula ahaztuko etxatena da Zumarragan, lehen esan dotsuet ezta? Zela egon giñen baserri baten? Ta amak uhetik aginddu: "etorri zatez hona ta fan" ta amak aginddu lanak zela in. Kalera fan, eta ez euen urrin, hortxe Aizpurutxuko, Aizpurutxura bidia hartzen dan lekuen baserri bat, ta handitxek kalea bidien, ibillera luzia ez zan baiña bai, fan bihar izaten zan kalera ezer bihar bazan. Ogixa, ardaua eta okelia eruan bihar nittun, hiru errekau horreik, eta eruan nittun eta eruan nittunian itxi nittun sukaldeko mahaixen gaiñian. Ta ama euen goixan, habitaziñuan. Onddiok ekusten dot eskillara zahar-ahar batzuk zien, "ti-a-a" igo neben ta ama, ta zer, ta "In bihar dozu /bihozu/ beheko sua, lapikua ifiñi" eta aginddu nostan zela in zeori, lapiku ifinttiori. Eta behera fan orduko ahaztu amak ze esan nostan, lehenengo ze in eta gero ze in, bueltaka eta bueltaka ebaliko neben buruan bai ta atzenerako ahaztu sei urteaz, eta banoia atzera amari preguntau eta ze esan nostan, hor ikusten dot katua, nere okeli horreaz ittuako atepetik aurrera. Nik in nittun negarrak, nik in nittun negarrak, onddiok sentiuten dot orduentxe letxe! Eta esan nostan amak esan nostan: "Ume, etorri hona! Aiba dirua, fan eta ekarri berriz be okelia". Ez nostan ez berriz harrapo katu horrek okelia neri, handik aurrera banekixen nik zer egin. 
Eta hori dakot goguan. Onddion Zumarragako primiari esaten xaot eta, hareik egozen ba han eta hareikin batera... 
Ha ni baiño urtebete zaharragua zan ta ha eskolara faten zan; eta beste primia, berriz, geruao jaixotakua. Ta harek esaten dau, han mutilzahar batena zan ba hori etxiori, eta euki eben ollalokia txittakin ta ittuako atia zarrauta eukitten eben, kordel bateaz ha lotu-otu indda goixan. Baiña ni gu hara ez giñan allauten, baiña ollalokiori izten notsan zaperua, zuk badakitzu zer dan zaperua, arto-runakin zaperua indda izten notsan holako soldau platu zahar baten, soldauak lehenao ebalten zittuen platua hola gerrixen lotuta txapazko edo aluminio holako itsusi bat, eta holako plato zahar baten zaperua indda. Horrek primiorrek esaten dost: "Ene, eskerrak haretxei zaperuei! " Ha mutilzaharra faten zanian "nos poniamos las botas tu y yo con el zapero". Ha be jatekua. Zuk morokilla eta ez zittun ezagutuko? 
- Ez, ez, entzunda. Egositta, ezta? 
- Bai, egositta ta, hori eukena ondo, e? Esnie eta morokilla ta eukena ta ondo. Bueno! 
Seme-alaben ordaina
Goitia Orueta, Manuel
- Zeatik lehenauko zaharrok, nik ez dakit zuek zeatik etorri zarien, baiña badauku gere merittuak, e? Mutikotako bizitza nolakua izan zan, gerotxuao nolakua izan dan, geruao nolakua izan dan, eta oin azkena lastimarik zahartuta, hemen dakogu alabia, errege letxe hartzen gau eta honek luzeketan dabillelako urtiak, bestela fanda geontzen, fanda geontzen! Eta inddarra emuten, e? Hori gauza haundixa da, bueno, honek etorri eta itten dabena, hori ez da itten... hori e... Eta beste emekume batek be tratau eta itten badozu ingo dotsu, baiña alabia alabia izaten da. 
- Aurretik zeuok ondo zainduko zenduen ta. 
- Ahaleginddu in nintzan, egixa esango dotsut, e? Ni izan naiz gizon bat umiendako biguna. 
- Emaztea: sei urtekin fan zan hau kalera eskolara. 
- Alaba: sei urte, hamabira arte edo noiz arte egon nintzan kalian? 
- Tianian, horren ahizpianian egon zan. Gu, egixa esango dotsut, ni ahaleginddu ez banaiz umiakatik beste asko ez da egongo ahaleginddu danik, zeatik ni gehixao eziñeraiño ahaleginddu naiz. Ta, esango dotsut, nik ikusten neben aiuda falta haundixa izango nebena, baiña ez nebela gura umerik ifintterik hemen. Hau esango noskio lehendakari, zeari, horreik haundixoiri danoiri esango nosteke, gu hola saiatu gara gere garaixan. 
- Emaztea: semiairi esan zosten estudixaitteko gogua baldin badakuei eta ikusten badaue balixo dauela, 30 urte arte lagunduko ostela. 
- Lehenao in euen ta. 
- Emaztea: lehenao aspertu zien. 
- Ba aspertu, eurak defenditteko ikusi euenian, kantsau itten dau estudixuak berak be, nik ez dot aprobau. 
Latinez kantuan
Arregi Zendoia, Felix
- Eta zuan abade bat dotoria e? Mutiltzarra, atletia eta, baiña plastatekuak emuten osken, berihela ez baian ikasten, eta "aluori" esaten, "alu hori", bizkaittar, bizkaieraz, "alu hori"eta plastatekua, benga, ta hareik danak aguantau ta ixilik. Etxian esaten baian ba "zeuk be ganorarik ez dozuen (etzeben) euko edo", errazoirik mutikuairi sekula emun orduan e? Oingo moduan e? Oin plastateko bat emuten baldin badau maixo batek baten bateri eta etxera faten bada, maixuak plastatekua emun dost, baxoiak aitta protestan. 
- Berihala. 
- Honbre. 
- Eta zueri orduan... 
- Eta orduan "metodo de solfeo" aspaldikua, oin ez xakixat zekin ingo dauen solfeua. "Metodo de solfeo" orduan zuan ba leku guztietan praktikamente bat, zeatik han Donostian neri harek etara nostana bera zuan, iguala. 
- Eta orduan apaizak ematen zotsuen solfeua. 
- Apaizak, bai. Organistia eta koruan kantuan. 
- Orduan hasi ziñan zu parrokixan? 
- Bai, bai. Hori don Ascension Zabala gaiñera ha be desagertu in zuan, ha be "rojo-eparatista"-edo zan-do, nazionalistia-do, desagertu in zuan hemendik. Eta hemen ingo txuan ba bost edo sei urte lehenau, "treinta y seis", eta badakot Goi Argi, Goi Argi da bai parrokixako hojia. Holako baten, bai gordeta xakuat, Goi Argi. Holako bat gordeta dakot, reportaje bat ekarri eben horrena, Don Ascension Zabala, eta zala, perfumauta eta ibilten zan eta hori bai akordaitten naiz, eta hor ipintten dau hori be, eta sotanatik kanpora jemeluak, zerak, alkondara zurixa, jemeluakin, jemeluak... Eibar, Eibarren ze material itten zan, horixe xakuat beste bat ahaztuta. Jemeluak materiala baltza eta... baltza eta doraua-do. 
- Damaskinaua? 
- Damaskinau, baiña ez, beste izen bat euken, Eibarren itten eueilla-do, hori goguan dakot. A eta behin entzun neben etxian aittari esaten, aitta amari esaten: "hau organista barrixa etorri danau, pelotan itten idau pelota lekuan sotania gerrira jaso eta frakak bistan". Eta handik bi edo hiru egunera, zailla, han nun ikusten xuat gure organistiori gerrixan, sotania gerrixan lotu, klaro, bestela ezin ba atxintxika egin pelota lekuan, ta pelotan. Orduko kontuak. 
- Eta zela ikasten zenduen, solfeo bakarrik eta organua joten-do...? 
- Ez, ez, kantuan, kantuan bakarrik, kantau bakarrik. Eta gero ba kantuak zerak, ba gregoriano zera, latiñezkua dana, elizan dana latin itten zan orduan. 
Meza latinez
Arregi Zendoia, Felix
- Oin be itten dogu, e? Zuek badakitzue azkenengo, aurten in dogu hogeta sei urte, lehen "primer sabado de noviembre" Arantzazun mezia Reies Korkostegik asmauta, latiña kendu zanetik ba, eta neuri be klaro, mutikotatik hasi ta Konzilio Batikanuan edo kendu zuan latiñezko zera, lehenau funeral danak latiñezko zerak, "liberame"-ta, dana latiñez itten zuan. 
- Bapebe entenditten zeuein zeuek? 
- Bueno, bai, interesa ipiñi ezkero badakik ze gura dauen esatia-a, latiñez-a, erderia ta latiña ba bere zera baxakuei, edo? Eta itten xuau "al estilo de antes" Reies Korkostegi alkate zala asmauta, koruko, parrokixako korukuok gehixenok, bat edo beste ez dok etorriko baiña gehixenok itten xuau urtero mezia Arantzazun eta gero bazkarixa Sindikan, ta mezia latiñez dana, lehenauko zerak, kantuak. Funeralian eta kantaitten geben kantuak kantaitten txuau meza hortan eta gero bazkarixa Sindikan, eta bazkarixa be jakiñekua, e? Orduan itten zan moduko bazkarixa. Hasteko "sopa de caldo bueno", urtero gaiñera programia itten xuau, e? Hogeta sei urte intxuau aurten, Hogeta seigarren urteurrena, "sopa de caldo bueno con fideo y pistola", gero "garbanzos con berza", baiña garbanzuak eta azia nahastuta aparte, garbantzuak txorixuakin eta okela zatixakin egositta, eta azia morzilla odolostiakin, gero "rollo", okelia izaten dok, "rollo", eta gero postria "arroz con leche", konpota eta ze gehixau izaten dok, ta bueno, hori, "menu fijo", hori jakiñekua, beti iguala. Eta ona e? Oso ona. 
- Gosetu in naiz entzuten bakarrik. Orduan hori zemendiko leheningo zapatuan? 
- Bai, azaroko leheningo zapatuan, aurten bigarrena tokau dok zeatik leheningua jai zuan, bai, bigarren zapatuan. 
"Berrehun Dios" gaitzizena
Guridi Zumalde, Inazio
- (Semia) : han bestekaldian, makiñak konponketan ibilli zana, Idaho, gero tabernia eta sala de fiestasa euki ebena, pare-arian dauena bidien bestekaldetik, haxe zan Aloña, zuek jaten zebein lokala... 
- Aloña izena eukana. 
- Zuk 'Inesena' esaten dozuna. 
- Bai, Inesena. 
- Ines zan ezta, hango zeori? 
- Bai, hango zeori. Eta Ines horren gizona zan enkargau ibiltten zana hemen, Donostiako ez dakit zer holako industria, obratako zeren bat, berrehun dios esaten otsain bere esaeria jentiari lana eragitten ibiltten zan ha bai, eta harek zeukan gaitzizena jarritta. 
- Berrehun dios? 
- Berrehun dios. Famelirik ez dot uste izan zuenik, zahartuta ezkondu zen Ines ta. 
Eskola eta soldadutza
Bikuña Urzelai, Javier
- Eta pentsau egizu zelakua zan, eskua jaso ta "Cara al Sol" kantau goizian sartzeko, ta ikurriñori, banderiori Españako banderiori jaso gora eta arratsaldian eskola danak urten, bost eskola euzen, bostak formau soldauak formaitten diran letxe, formau banderiori begira eta atzera kantau ta rra, jaitsi ta erretiraitten euen, hola ibilli giñan. 
- Egunero, egunero. 
- Egunero, bai. Eta gozian fandakuan saldauak letxe formauta, aldiko bi, soldauak hiru illaratan kolokaitten dira baiña gu aldiko bi, illara bat leheningo kursua, bigarrena, hirugarrena, laugarrena, bosgarrena, bost ziren, bai. 
- Hori urtetzeko eskolatik, formatzen ziñazien? 
- Sartzeko be baitta, goizien sartzeko be formau ta kantau, zeori banderiori jaso ta eguardixen ez, illunkaran jaisteko atzera. Soldautzan be holaxe itten geben. Soldautzan be bai kanpamentuan egon giñanian zerien, zerien Hondarrabin han goixan egon giñan eta han be tronpetia joten euen eta zerok armok ifiñi zerien eta ikurriña edo zeori banderiori jaisten zan eta jaso be igual; han Guadalupen goixan egon giñan, bai, han eta kuartelian zerian, Loiolako kuartelian. Gu zerak giñan, injeneruak, izena oso politta geukan guk, "Soldados de ingeniero" esaten oskuen guri, "Soldados de ingeniero" ta gure lana zan pikatxoia eta palia, "pico y pala", bai. Zapadoriak giñan, zapadoriak ziran zubixak itten ta, han ibiltten giñan egurrezko zubixak in ta. 
- Zu ordurako baziñan ja hargiña? 
- Ez, bai, bai. 
- Horreatik hartu zindduein zu harako. 
- Bueno, ez baiña nere modura asko egon ziren. Gu egon giñan euskaldunak, riojanuak eta galleguak egon giñan, bai. 
- Eta orduan zubixak eta bidiak be bai itten zenduzen edo? 
- Bai, kamiñua itten, Naparruan be ibilli giñan kamiñua itten. Han zerok porlan sakuak hartu, bixkarrian hartu porlan sakuak eta behetik gora pagoduixan gora igoten geben masia ta itteko, kanterillak eta itteko ta, ibilli giñan han be. 
Ezkiñan, erreka ezkiñan paretak eta in ta, hormak eta in ta, han be. Eta tiruakin, tiruak barrenua sartu ta tiruak zerak, dinamitiakin ta, sargento batzuk bageukan hareik, guk ez gekixen asko baiña hareik be ez asko, han ibiltten giñan billurrez aidian, bai. 
- Harrixak apurtzeko ta dinamitiakin. 
- Bai. Bai, lekua itteko ta holako zerien ta. 
- Ze urte zan zu soldauskan egon ziñanien? 
- Berrogeta hamaseixan, cincuenta y seisian. Cincuenta y seisian... cincuenta y sietian fango giñan, bai. 
- Oseake, ya gerraosteko gosiok-ta pasauta? 
- Bai, bai, pittin bat pasauta, bai. 
"Cuba" ondoan bizitzen
Barrena Kortabarria, Pilar
- Ze urtetan jaio ziñan? 
- Hogeta bixan. 
- Hogeta bixan. Zein egunetan? 
- Oktubrien hogeta zazpixan. 
- Ta nun jaio ziñan? 
- San Antue Kalian, orduan bizi giñan. San Antue Kalia badakitzu zein dan? Xagu zahar... 
- Honek ez. 
- A! Hori Xagu... zela da hori taberniori? Xagu, Xagu zaharra-do? 
- Bai, Xagu. 
- Haxe kalia da, San Antue Kalia. 
- Ze etxetan jaixo ziñan han? 
- Ba ez dakit oin ze numero, numerua kanbixauta dako. 
- Lehen ze izen eukan etxiak? 
- "Veinti cuatro" zan lehen. Hori Lukas jiboxua ta bizi ziran etxe, etxe haundi bat, han Xagu... Jesus! Zela da, Xagu? 
- Xagutik urtenda hola bueltan bazoiaz kalian bai ta bigarren etxia da. Leheningo dau Lamiategiña, leheningo etxia, hurringua. 
- Lamiategiña da, Murgiondotarrena? 
- Bai, Murgiondo, Murgiondo. Haren aldamena eta gero hurringua guria. Bueno, guria... 
- Etxe horrek izenik ez dako? 
- Han bizi ziran bata Lukas eta bestia Esteban-a; Estebanena edo Lukasena, neuk ez dakit izenik eukan-do. 
- Ba igual ez eben euko. 
- Gero hona etorri giñan eta harrezkiokuan hemen. Ni etorriko nintzan handik, ba ez dakit, sei urte-do, sei urtekua edo zazpi urtekua-do, holakotxe neskailla bat. Arrezkiokuan gu hemen gaoz. 
- Handik gero hona etorri ziñain. 
- Bai. 
- Orduan zuk ezagutuko zeben 'Cuba' tabernia eta. 
- Ene! Ezagutu ez ba? Popularra zan Cuba tabernia. Karretero guztiak horraxe illunkaratan. Bueno, hareik popularrak ziran, Urubil-a. 
- Bai, fan zan astian egon giñan Iñaxio Urikuakin. 
- A, baiña ondo jausitta dao gixajua. Oso jausitta dao, ha be hor kuadrilla hortakua zan, karreteruak ziran horreik Urubil, Irazabal, Leibar eta gero Elorduikuak-ta be bai, baiña Elorduikuak ez ziran hainbeste destakaitten, baiña Urubil eta Manuel eta Leibar, bueno, horreik ziran, beno, bueno. Horreik San Inazio egunian be itten euen, San Inazio bezperan, nunbaitten karreterotzan ibilli bai eta bueno, akaberia hemen izaten zan, Cuban, eta gabe erdixan hamabixak joten euenian Inazio kantau, danok. 
- Baiña bezperan. 
- Hamabixak joten euenian ya San Inazio eguna zan. Eta hor egoten zan juerga bat, ene ze juerga iñ euein horreik, karreteruorreik. 
- Ez dau hortarikua emuten Iñaxiok. 
- Iñaxio ez zan hainbeste destakaitten, e? Iñaxio Leibargua, edo Iñaxio Urikua. Baiña honeik beste hirurok ziran... bueno, horreik ziran e... 
- Bueno, baiña orduan musikarik eta hola ez zan egongo. 
- Ez zera, bai zera, baiña horreik eurak ziran musikuak eta eurak ziran horreik dana, musikarik eta holakorik ez. 
- Ba esaten oskun Iñaxiok eurak han Mugarzan zerratik-ta, ba ya etxera bueltan ta Santa Mariñan idixak etxera bialdu eta eurak Cubara. 
- Zenbat bider iñ ete euen hori. 
- Idixak... 
- Eta Mieleneko Damaxo beste bat, Mieleneko Damaxo kalera etorten zan behixakin bai, eta gixajua bete-ete-ete itten zan eta Cuba ondotik pasau barik ezin fan etxera, hor ez dakit zu akordaitten zarien hor labaderua, labadero bat euen hor. 
- Bai. 
- Eta haren gaiñian errejak bueltan akordaitten zara? Zela eukan terraza bat gaiñian eta bueltan errajak. 
- Bai, bai. 
- Errajan lotuta itxi zittuan bai idixak, eta bera barruan, ahaztuta nun dauen be, eta mutikuak, mutikuak betik mutikokixak in bihar, makilla batekin zurmitzetan makillia sartu eta idixak jo euen zalapartiakin errejia apurtuta geratu zan. Bueno, eta zenbat bider burdixan fan ete zan ha. Hor nunbaitten itxi burdixori eta idixori eta bera burdixen ipintten euen bai, tremendako tronpiakin, eta behixak etxera zuzen. Askotan baiña, hori askotan pasaitten zan. 
Horreik popularrak izan ziran horreik, karretero horreik. Ene! Horreik. 
"Sapakonetan" jolasean
Barrena Kortabarria, Pilar
- Eta rekreuan ze jolas itten zenduen? Zertan jalasten zenduen? 
- Ba sokasaltoka eta sapakonetan eta. Zuek badakitzue horreik? Oingo neskaillak jakin be ez dakixei horreik. Keba! 
Gu hortan listauak izan gara. 
- Ni neu ibillitta nao, bai sokasaltoka eta bai sapakonetan. 
- Bai, gu holaxe ibiltten giñen. 
- Sokasaltoka itten geben, baiña sapakonetan... 
- Sapakonetan? Bueno, plazako bankuak harrapaittera aguro. Lagun bat, Eugenio aguazilla ezagutu zeben zuk? 
- Tuertua? 
- Ez, ez, ez, lehenauko aguazilla, ez, zuk ez zeben ezagutuko, ba haren alabia Karlota Legazpin bizi da, ezkondu zan Legazpin. Eta ha be kuadrillakua geben, eta haren aitta aguazilla nola zan, harek aginketan eben plazako bankuakin, pentsaitten eben banku guztiak beriak zirala, aitta aguzilla zan ta! Eta leheningo bankurik onena geuk eukitten geben sapakonetan itteko. Gure kuadrillakua zan, hamaika umekerixa! Bueno, jolasian apurtuta! 
- Eta zelan zan sapakonetan? Zelan itten zenduen? 
- Ez dozu sekula in sapakonetan? Ez dakitzu. Ene! Guk ze disfrutau dogun sapakonakin! Pelota bat eta sei sapakon, bildotsak eukitten daue, hanka muturrian edo hanka orkatillan edo, sapakona, "tabas". Eta horreik dozena erdi bota hola eta pelotia goixan dauen bittartian horreik... leheningo toras, aldar, pon ta sake, lau, lau alde, lau aldiak izenak eukein. Leheningua 'toras', bigarrena 'aldar', toras, aldar, pon ta sake be bai. Eta leheningoko torasa ba danak galdu barik, pelotiak be ihes egin barik, eta danak formalian iñ ezkero ba ja osorik, ba ja joku bat indda. Gero aldar, aldarra be konpletua, bale, eta gero pon, eta pon ta gero... zela esan dogu bestia? 
- Sake. 
- Saka, saka edo sake-do... bai. Horixe zan jokuori. Eta faltaitten bazeben, hala, fuera! Gero bera, aldamenekua, hurringo tokaitten zana. 
- Pelotia aidian zegoen bittartian buelta emun bihar. 
- Bai, buelta emun bihar ta aldar edo pon zer zan, ta haren zerian ipiñi bihar. 
- Baiña sapakon batekin edo gehixaokin? 
- Sei sapakon. 
- Sei baikotzak? 
- Sei, jokua zan sei sapakon eta pelotia izaten zan. 
- Eta irabazten ebenak ze itten zan, sapakonen jabe edo? 
- Ez, irabazten ebenak hurringo jokua hasten zanian leheningo eta harek, ha betik leheningo. Pelotia botateko eta sapakonetan ezer erabagitteko ha leheningo. Harek irabazi eben ta. Guk ez geukan, dirurik eta ez euen hola jokaketako eta, beste karamelon bat, karamelo bat be ez. Karameluak Errosarixoko domekan, pagan bat izaten bageben. 
"Lapiko apurketan" jolasean
Barrena Kortabarria, Pilar
- Eta hemen domeketan-ta, ze jolasten zenuen, hemen kalian? 
- Gu txirikilletan ibiltten giñan. 
- A, bai? 
- Txirikillak badakitzu zer diren, ezta? Txirikilletan-a, sokasaltoka-a. 
- Zelan izaten zan txirikilletan? 
- Ba makilla bat holakua eta bestia txikixa, eta ha be hola jo ta urriñen zeiñek bataten eben. 
- Zeiñek urriñago bota? 
- Bai ba, txirikilletan hori garizuman hasten giñan horrekin, jeneralian garizuman izaten zan. 
- Hori zeatik? 
- Ez dakit ba zeatik. Kostunbriak, txirikilletan. Gero lapiko apurketan be bai, baiña lapiko apurketan ya haundixauak, haunditxuauak. 
- Hori ez dakit, ez dot sekula entzun. 
- Lapiko apurketan, honeik, oin dana zerak, inosidabliak eta zerak daoz baiña orduan lurrezko lapikuak tziren, lurrezko kazuelak, lurrezko lapikuak, eta ba erretiraitten ziranak edo bazterketan ziranak kamara batzutan egoten ziren, eta lapiko billa ibiltten giñan, haundixauak bialketan gauzen (gindduen) lapiko billa, ta gero korruan jarri bai, hola korruan, auzoko neska-utillak, eta batak bestiari botaten. 
- Lapikuak? 
- Lapikuok edo kazuelak edo dana dalakuak. 
- Lurrezkuak. 
- Lurrezkuak izaten ziran orduan. 
- Eta jausten xakonari? 
- Jausten xakonari ez dakit ze euken baiña jausten zanian, bueno, sekulako esakandalua izaten zan. 
- Jausten zanian apurtu ingo zan. 
- Klaro, zazpi pusketa baiño gehixau, jausten zanien. 
- Eta ze ibiltzen ziñazien, auzoko neska eta mutikoak danak alkarrekin? 
- Ba gure lagunak, mutiko, guk mutikuak be lagunak geukan. 
- Eta nun ibiltzen ziñazien jolasian, plazan-do? 
- Hementxe be bai, hementxe auzuan be baitta, komerixak itten-a, ez dakizu? Komerixak in, entradia zerakin, papel, papel kolorezko papelak zertu, bazeukan, eta entradia harekin pagau eta atian bat kobraitten. Bueno, orduan egitten gittun... 
- Baiña benetan kobratzen zenduen ala...? 
- Bai! Papelakin! 
- Eurak jolasian. 
- Zuek jolasian. 
- Jolasian, jolasian, komerixak, barruan han kuadrillako batzun batzuk fan zeozer ikasi bai, zerbait esaten erderaz ta ikasitta, erderaz be beekixein eta, erderazkuak be, erderazkuak be esaten euen, bueno, guk itten gittuan... holakotxe gauzak. 
- Denpora pasa. 
- Bai, denpora pasa, denpora pasa. Holaxe. 
Mutilen jolasak
Larrañaga Azkarreta, Jose Mari
- Eta bueno, ze, jolas-rdua-do eukiko zenduen, deskantsua? 
- Bai, jolas-rdua izaten zan hamaiketan. Zeozer etxetik eruaten bazeben haura janaz jolasteko ordu erdi. 
- Eta ze jolas egitten zenduen? 
- Ba jolasak izaten zan gehixen be mutikuak ibiltten ziren mutikuakin, neskatillak neskatillakin. Eta mutikuena izaten zan ba jolasa ba 'toke-orreka', ez dakit sekula entzun be in dozuen. 
- Toke-orreka? 
- Bai, toke-orreka izaten zan, ikutu, bata ikutu eta ezkiñara erretirau in bihar izaten zan... ez dot esan, ezkiñan baten bat jarri, ba paiñueluakin itten dan estilora, paiñueluakin itten zan, gero paiñueluen jokua izaten zan beste bat, bat itten zan paiñueluakin hemen jarri, bi talde ifiñi eta egoten ziran baten hiru eta bestian hiru, hemen bat, eta izaten zan 'bat' zenbakia, talde baikotzian egozen bat zenbakia eukenak ta etortzen ziran hona eta paiñuelua leheningo hartzen zabenak ihes itten zeben bere tokira atzera, baiña honek harrapaitten bazindduen zu atzetik, galdu itten zeben, fuera, eliminau. Ba hori izaten zan toke-orreka. 'Txingi-xangaka' be bai, hanka baten gaiñian. 
- Orduen paiñueluena da toke-orreka. 
- Bai, toke-orreka, hori dok. 
- Toke-orreka paiñueluena. 
- Toke-orre paiñuelua, hori esaten gotsan guk, behintzet gure, gure ohitturia. 
- Eta gero txingi-xangoka esan dozu? 
- Txingi-xangaka, hori izaten zan hanka baten gaiñian. 
- Karrerak? 
- Bai, karrerak itten ziren. Ezkiña baten jarri eta jun ta etorri zeiñek, zeiñek azkarrago egin. 
- Bai, toke-orreka Joxe Marik esan eben, eta nik ez nekixen, ez neben ezaguketan joku hori, eta orduan nere lagun... 
- Nik entzunda nekan izena. Guk jolasten gendun hortara, paiñueluakin-ta, baiña izen hori, toke-orreka izena... 
- Guk be itten geben paiñueluan baiña hori izen hori... 
- Guk toke-orreka. Oin beste batzuk igual beste izen bat, paiñuelo jokua be esaten otsain beste batzuk, ha paiñuelo zan, erdera nola asko erabiltten zan. 
- Eta pelotan ta itten zenduen? 
- Bai, pelotan be bai. Pelotan... 
- Hemen auzuan pelotalekurik? 
- Ez pelotalekurik ez, baiña hortxe elizpeian ba bertan, motza, lokal honen estiloko zerien, ba han ibiltten giñan. 
Bestela hola pelota formalik ez zan. Eta gero zerien, fubulian. Fubulian hor hariztuixan. Hori bai. 
- Baloia eta nundik ateratzen zenduezen? 
- Ba baloiak erregiak etorten ziren urtien behin ta hortxe, batak edo bestiak ondo zertuta eukitten geben. Eta erosi be in geben kuadrillan, Txoriñien, oin Mendizabal dana, Txori. 
- Txoriñian, bai, bai. 
- Akordaitten naiz, bi txakur haundi baloia. 
- Zenbaten artian juntaitten zeuein? 
- Ba bost-ein artian, bi txakur haundi zan, hogei zentimo. 
- Pezetianak. 
- Bai, pezetianak. Ordurako dirua. 
- Baloia erosteko behintzet. 
- Baloia erosteko. 
- Eta pelotak? 
- Pelotak askotan etxian egitten gittun. 
- Etxian? 
- Bai, izaten zan katuen hestia edo edozeiñena, konejuena be bai. Hestiakin, gero harixakin ondo lotu eta gero narrua josi; hori amak edo aittak edo baten batek. 
- Eta zela itten zan, hestia ipiñi erdixan eta sokiakin batu bueltan? 
- Ez, hestia izaten zan, hestiakin itten zan bolatxo bat, horrek saka itteko. 
- Botia itteko, ez? 
- Bai, botia itteko, guk saka esaten gotsan baiña. Saka eraitteko. Bestela harixakin edo espadrapua, espadrapua amari edo baten bateri harrapo eta... 
Ugaztegi, herrigunetatik urrun
Urkia Elorza, Juane
- Eta jaio, jaio ziñan Araotzen? 
- Ez, Ugastegi, "parte de Aretxabaleta" da hori. Perteneziu Aretxabaletak itten dau, Urkulu, lehenau [...] oin dana Urkulu esanda entenditten dok. 
- Aretxabaleta partia da orduan. 
- Bai, bai, Oñatiko eta Aretxabaleta, Araotz ta Oñati. Muga-ugan, ermittia be han dago, muga-ugan. 
- Eta Ugastegi zer da, baserrixaren izena, ala auzua da? 
- Lau baserri, oin lau baserri, lehenau beratzi. 
- Auzouna formala orduan. 
- Besterik ezian, bueno, auzounia Koruetakua, Koruetan behian auzuori. Parrokixia-ta. Oin Urkulu pantanua dauen lekuan. 
- Eta zuek Koruetakuak zarai izatez? 
- Bai, bai. Guk Araotz hurrago euki baiña... 
- Eta zuek errekautara Koruetara faten ziñain edo Araotzera? Araotzen ez euen dendarik. 
- Koruetara ez, ezer saltzeko beuen, Oñatira. Ezer erosi bihar bazan Atxabaletara. Atxabaletan jenerua merkiau egoten zan orduan be Oñatin baiño. 
- A bai, e? 
- Eta Oñatin saltzeko zeozer, gauza haundirik ez, gaztaren batzuk edo holakon batzuk, hareik saltzera Oñatira. 
- Eta hurrago zer zekazuen, Atxabaleta zekazuen hurrago? Etxetik? 
- Oñati baiño Atxabaleta hurrago, bai. Oin auzounia Araotz hurrago Urkulu-orueta baiño. 
- Baiña zuek saltzera kalera etorriko ziñain, ezta? 
- Bai, bai, dozena bat arrautza hartu eta plazara. 
- Etorri alditxua dago Ugastegittik plazara. 
- Bi ordu. Ez dakit baiña Atxabaletara ordu erdi bat gutxiago, ordu eta erdi edo hola. 
- Eta ze etorten ziñain, astuakin? 
- Klaro, orduko beikulua astua zuan. Astua edo zaldixa. Gu betik astuakin, [...] 
Bizikleta gehiago autoak baino
Urzelai Aiastui, Jesus
- Ni hemen leheningo-eheningo automobilla akordaitten naiz zer bat, ez dakit nungua izango zan. Garaiñak euko eben seguramente baiña gu Garaiñera, kalera zela ez giñan faten, guk ez geben ikusten hori. Hemen etorten zan leheningo-eheningo nik ezagutu nebena behintzet, Altuna. Altunatarrak ekarri euen hemen kotxe bat, Altuna, Altuna anaiak, Zubillagako horreik, horreitxek kotxe bat. Nik leheningo kotxia horixe ibiltten zan hemen, horreik eguardixan ta gabian ta goizian betik ibiltten zan. Eurok anaiak automobillan ibiltten ziren ta. Eta gero? Gero badakitzu, "la peste, la peste del siglo". Eta kotxia ba, guk karreteran, kamiñuan ez geben trabarik itten. Kamionak? Noizian behin beste kamiontxo bat ibiltten zan, hemen Bergarako haxe ibiltten zan beste bat, errekadista moduen haxe, besterik kitto, iñobez. Domeketan ta iñobez, iñobez, bizikletan bai, bizikletia asko ibiltten zan orduen, orduen bizikleta alkilerrak egozen, Torrena por ejenplo alkilerra euken, atzenengua Roman Igartua, Roman Igartua ez dakit ezagutu zeben zuk. 
- Ez, nik Torrena bizikleta alkilerra ez, nik Luxiona ezagutu neben. 
- Horren aurrekuak, Luxio gerokua, atzeningua da hori. Eta horreittan egoten zan bizikletak alkilerrien. Horreik pagaitten ez naiz akordaitten, pezeta bat edo orduko edo, pezetia baldin bazeuken hartu eta bizikletan ibilli, ordurako atzera entregau ta... gerra ondorien geruau e? Horreik izaten ziren gure dibersiñuak, txirikilletan, gorde-ordeka. Gorde-ordeka zu be ibillitta egongo zara seguramente, gorde-ordeka... 
- Zuek tenteka-a... 
- Tenteka. 
- Txorro-orro-iku-allo-e... 
- Txorro-orro ta tenteka-a, gero intxaurrakin be bai, potoloka. Zuek ibiltten ziñain intxaurrakin potoloka? 
- Ez, guk intxaurrakin ez, kanikak moduen intxaurrak? 
- Bai, kanikak moduen. 
- Entzun barik neuken, intxaurrakin. 
- Kanikarik ez euenien intxaurrakin. 
- Kanikak ez, intxaurrakin. Udazkenien agerketan ziren, potolotxo bat iñ eta han. 
- Guk potxua esaten gotsan horri. Potoluari potxua. 
- Guk potolua esaten gotsan. Gero kaniketan asko, kaniketan gure gazte denporan asko itten zan kaniketan. 
Kanikiak be dirua balixo eben eta, erriel bateatik ez dakit zenbat emuten zittuein, lau edo bost kanika emuten zittuein ta baten bat galdu itten bazeben, danak harrapo, galdu igual-a. Eta horreik ziren zerok, gero tenteka, harrapo-arrapoka, gorde-ordeka, txirikilletan bere epokan. 

Ondarroa (Bizkaia)
Francoren denboran Ondarroako kale-izenak aldatu egin zituzten
Artetxe Malaxetxebarria, Jesus; Etxaburu Ajarrista, Patxi
-Gerra aurria zan hori eta gerra aurrian Erribera eukan izena harek. Eta gero gerra denpora pasata [...] pasata barriro kaliek euskeratuta daz eta Erribera [daka] , lenaoko kalien izena. 
- Lehenago zer izen euki eban ba? 
- Gerra urrin, gerra denporan? Ba Jose Cruz Allo. Hori zan rekete bat ofiziala, gerran hil zana. Hemen bera ondarrutarra izatez, militarra; haretxen ixena ipiñi etsen hil zalako. Hemen danak euezen, General Mola ta Generalisimo Franco ta horrek gizonok. Comandante Velarde ta Jefe Requete del Cantabrico ta, [General Tutor] ta. 
Horretxek zien kaliek gerra denporan. Urtietan egon zien. 
- Requetes del Cantabrico ta. 
- Holako ixenak. 
- Gero berreskuratu zien. 
- Bai-ai. Urte pilla bat pasata gero. Handik zenbat... Hogei bat urte pasata gero. Bai, harek fatxa guztiak alde ein ebenin, gerra denporako "arrain zatar" guztiak alde ein ebenin, hamen gure bizitzatik, orduntxe. 
- Arrain zatarrak. 
- Franco hil ostian aldatu zien izenak ala Francogaz? 
- Ez, gero, gero, ostien, ostien. Horrek danok bukatute gero. 
- Ointsu? 
- Bai, ointsu. 
- Gaur 31 urte ha pistolerue urten ebala be. Teniente Coronel. Haren lagun asko daz ondiokan hor bueltaka. Bandido asko. 
"Flechak" eta "Pelayoak", faxisten mutiko-taldeak
Artetxe Malaxetxebarria, Jesus; Etxaburu Ajarrista, Patxi
-Eta hor instruziñuen ibiltzen giñan ordungo urtietan, hamen instruziñuen ume guztiak kalien ibiltzen giñan "Fletxak" eta "Pelayuk" zien. Fletxak zien falangekuk, eta Pelayuk zien rekete, eta uniformie jantzi, egurrezko fusillek emoten oskuen, egurrezko moldiaz, eta haretxekin desfilia eitten ibiltzen giñan. Behartute, e! Orduen eskolaik ez euan, ta umiak ba pozik ibili hortxe, soldau tartin ibili. 
Miseria handia gerra ostean
Artetxe Malaxetxebarria, Jesus; Etxaburu Ajarrista, Patxi
-Gure aitta ta anaixe jun zien gerra denporan, gu amumakin. Zein jungo litxake gaur, haurei esan (aldamenean dauden mutilei) hamazortzi-amar kilometro gu egurretara juten giñan gu Moko [...] , Mokora, ta Lekatxo (Lekeitio) , hamendik eta lau kilo-ost kilometro juten giñan, [...]. eta [enda?] igarixan eitten gendun, dutxaik eta, urik ez euan gure amamanin, Eper kalin, hirugarren pisun. Gure amumak eukezen, sei ume euki eban; gure aittak lelenguku, ta alargun geldittu. Han ez euan urik. Dutxi.. , hamen jangoikuk be ez eukan, Bastidanin, Don [...] dutxi. Iñork ez eukan dutxaik hamen, gero jun die dutxak etor... hamen. Kantzontzilluak be, handik eta soldauxka arte kantzontzilloik jantzi be ez, esate baterako. Miserixa asko. Hamabi urte orduko eskolatik urten eta serraa jun. Eta diruik ez. Serran hiru urte eiñ ta gero itxesora hamabost urteaz. Zu zenbat urteaz jun za itxesora? 
- Hamabosteaz. 
- Hamabost urte, itxesora. Eta baso por la altura ikesitta bakarrik. Aitzen dozu? Eta gerokun geroku, ba ahal dan modure ba... 
Arrantza asko ugaritu II. Mundu Gerrari esker
Artetxe Malaxetxebarria, Jesus; Etxaburu Ajarrista, Patxi
-Gero hortik etorri zan, hau gerri amaittu zanin, Bigarren Munduko Gerratik urten eban, eta ordun... 
- Arrastreruk Gran Solera ta ezin jun... 
- Hori xan Gerra Mundialak urten ebanian. 
- Baiña gu harutz ezin jun. 
- Baiña horrek urten eban, Gerra Mundialak urten ebanin hamen Españiako gerria amaittu eta gero Gerra Mundialak urten ebanin, ordun Frantzin ez ebizen arrantzan, eta alemanak be euran gerri ta abar eta ezin. Eta gero hamen arrasteruk eta hemendik eta Gran Solera bittartin arrasteruk ibiltzen zienak, han ez zebizenetik arrantzan, han urte bat eta bixan eta hiruan ein zan legatzez bete zan itsasu. Eta haraxe juten zin. 
- Haraxe juten giñan. 
- Eta gero hortik urte horretan hamen txalopak ein zin, gerria amaittu zanin txolopak hasi zin pixkaka-xkaka, ta arrantza gehittute euan, arraiña gehittute euan asko eta urte aberatsak izan zin arrantza aldetik. Urtietan-rtietan. 
-... bajurako danak kasi desintegra ein zin, gitxittu asko, eta arrastera jo eben. 
- Baiña aurretik bajurara jun zien asko gehitzen jun zien, handitzen, nausixao, txalopak handixauak, inddar gehixaokuk eta ba gero horrek ekarri eban ba inbertidutia arrasterun han etekiñe segurua zalako. Eta gero holantxetik arrastera sartu giñan, ba hamen irabazten gendun soldatie... , arraiña atrapaten bazan, ba haren arabera kobraten gendun. Ez bazan arraiñik atrapaten ba ez [geunkan] ezebe. Ordun ba, norbere [...] makiñan hasi giñan, ze makiñan egon zalako aparte honenbesteko bat, hillien fijo egoten zan. Eta gero arraiñana irabazixa aparte. Eta ba ezkondu eta umiak eta gauzak eta irabazixa segurutxuao eukitzearren. Horretxeaitxik zan arrastera jutia. 
Bi arrantzale-kofradia politika kontuengatik
Artetxe Malaxetxebarria, Jesus; Etxaburu Ajarrista, Patxi
-Baiña hori Ondarrun normala da. Ondarru beti izan da "herri beru" esaten otsena, gu jaixo aurretik be. Ta hamen kofradixak, arrantzale kofradixak iñun ez da historixa guztian, hainbeste mendetan zehar... Kofradi bi egon zien hamen. Oin dala ehun urte... Ointxe be ikastola politiki tartin, ta ordun be hamen kofradi zarrin geratu zien Ondarruko hirutik bi inguru, gitxia-ehixa, ta hirutik bat inguru kofradi barrixe han ein eben. Eta han zin, honek rekete kontuko jenti zin, Españi zalik, eta hamen abertzale kontukuk zin hamen. 
- Bermion be bai. 
- Eta egon zin milla beratzirehun ta zazpixan sortu zan hori beste kofradixe. Lelengo hantxe euazen etxebizitzen lokal behian. Eta gero denporiaz ein eben, edifizio barrixa ein eben, kofradi barrixa ein eben. Eta dana be ein eban hogei urte, hemeretzi urte ein zaban horrek. Ta gero mille beratzirehun eta hogetaseixan eta hogetabostin Club Deportivok antolatute berriro ein zien, lena eitten zen modun ba estropadak ein zin traiñerutakuk, ta Bilbora jun ta irabazi, Donostira jun ta irabazi, urte bixen segixan. Eta ordun hamen sekulako jaixak ein zittuen egun askuan, handik eta txanpon guztiak amaittu arte. Eta ordun ta orduntxe hasi zien batzen ta. Batu zin, urtebete barrun batu zin kofradi bixak, eta ostera be ha hustu zan ta hamentxe gaur arte. Ordun zatiketak [... egonda daz] Ondarrun. 
- Ondio jarraitzen dabe ikastola bixak, eta nazionala bestia... 
- Eukiko ebiezan kofradixak bi sekretarixo... Dana bi. 
- Dana. Bi sekretarixo, ta txalopak haraxe saltzera ta hanguk hona, eta [...] sarri hasarrik. Eta holako gauzak. 
- Hori Bermion be bai. Ta edifizixo bardiñian... 
- Baiña hamen edifizixuak be bi. 
"Erlí" (erlea), eta "kulumiñu"
Etxaburu Ajarrista, Patxi
- "Erli" esan dozu, "Erli" baiña puxkat holan luzekin bat, ainka eitten daben bat? 
- Erlik ainka eitten dau, eztena sartzen dau. Ainka eitten dabena hori ez dakit. Bai, erlin familixako bat, erli baiño txikixaua. Ta haxe be, beran kolorie dakar, hamentxe goi partien dakar, begixen albuetan edo, berdi dakar. Pixkat eukitten dabe: "kulumiñu". Erli langoxie da, baiña txikixaua, beran familixakue. Kulumiñu, txikixaua. 
Itsas-ibaiko karramarroak: kirriska, lasta eta febreroa
Etxaburu Ajarrista, Patxi
-Eta kangreju? 
- Karramarru. 
- Itsasoku edo errekaku? 
- Bixetaku. Bueno, gehixa errekakue. Hemengo karramarruk ba hemen gure denporan [...] , eta gu holako mutikotan hemen asko euan "kirrixki". Ondarrutar berbetan "kirrixki". Bera ba lauki bat da, zapala, baltza. Begixak hamentxe eta gero hankak, zapala. Eta hori bai holan hemen errixoku galdute dao; gero petroliuek eta honek danok galdu ein (d) ittuez. Honek makiñak, txalopetako makiñak, petroleuak eta makinetako orixuek eta honek danok. Baiñe hondartzan ondio haitzetan ikusten diez erozenbat. Kirrixkak. Haitzak egoten diez ba itxasbera dauenien, maria beherakun eta. Ez dakizu hori? Eta han ibiltten diz karramarro txikixak ba, umik-ta ibiltzen diz batzen. Kirrixkak die horrek, horretxek die kirrixkak. Nik "Aurtengo Ondarroan" daukat hori eindde, argazki ta guzti. 
- Eta karramarruak-ta lehen harrapatzen zien? 
- Bai, hori asko harrapatzen gendun. Jolasien ibiltzen giñan, harrapatute hola, hortxe. Gero horrek zien, txikixenak horretxek zien. Gero hazitxuauak euazen hamen, "lasti" esaten getsan. Bai, karramarru, karramarru. Pixkat-ixkat berdera emuten eban, berde illunea pixka-ixkat. Hazitxuaue, ez hain laukia, pixka-ixkat borobiltzen, biribiltzen hamen goiko partin; eta agiñak kirrixkik baiño lodixauak eukitzen eban; beste [haikan aldian lodixauak. Lasti hazitxuaua. Horrek itten genduzen guk gaztetaz, ba hamen asko hartzen gendun udan eta hartu. Gero lata huts bat errixun arkitzen bagendun, ba egurrak ekarri mendittik, sua in hor errixun beste aldetik, eta latan egosi ta jan eitten gendun. 
- Bai e? 
- Bai. Jateko onak zin. Eta gero beste batzuk bazien, gitxiao, horrek baiño hazitxuauak, karramarruk. Holakua zan hori, hazitxuaua pixkat, eta dana uletsu zan bera. Uletsu ez, ze esango dotsut ba, gorilien beste ez, baiña uletsu dana. Horrek eukan ixena "febreru" hemen Ondarrun. Horrek gitxi egoten zien. Hori jateko gozuaua zan, hobiaua, kalidade hobie eukan, baiña hori gitxi euan ordun be. 
- Baiña gozua? 
- Bai. 
Itsasoko karramarroak: nekorak, buixak eta txangurroak
Etxaburu Ajarrista, Patxi
-Gero horrek erderaz "necoras" eta esaten dotsenak, horrek ez zin hamenguk, horrek itsasokuk diez. Gero itsasokuk bai bi, bat, e, tabernetan-ta jaten diezenak, bata da da holaxe karramarrun formi, gorri-orrixe, hanka luzik, eta besti de ba rektangulu baten antzeraku, gorrixe baiño marroi argixe edo itten dana, honek, lehen esan dotena, jateko horrek lodixa dakarrezenak, horrek bixok. Bata da ixena... "buey" erderaz da. Oin ahaztu dasta, antzerakue da euskeraz be. Buia, buia! "Buia" eta gero beste letra bat edo bi dakaz. Baiña buix... , buia; buixa, buia. Hori de hori, hori de rektanguluen formakue; eta bestia borobillaua itten dana, ha gorrixe, ba hori... txangurru; txangurru. Ointxe nabil hurrengo Ondarroa Hamarrerako horretxek eitten nabil. Ze nik horren... eitten dot , hasi nitzan urte baten eitten itsesoko giroko berbak, lehenatik etozenak. Ta hasi nitzan eitten eta eitten ba nik ez neban pentsaten iñor interesauko zanik be ez. Nik, e, okurridu astan ba, honek berbok norberak dakixenak galdu eingo diez, eta horrek galduta daz danak, eta norberak dakixenak ba idatzi ezkero hantxe geratzen diez. Ba hasi nintxan idazten eta lelengoko Ondarroan eta bestin eta bestin hainbeste ixen ein nittun, baiña ez neban esplikaten ezer. Esplika ez, ixena bakarrik. Eta jentia arduratu ein zan, "ba holan ez dozu ezer esaten, eta berai emon biher dotsazu, deskriziñoi bat ein bihar dozu" "Ba nik zelan eingo dot ba, nik beti itsasuan eta hortik eta". Bueno ba holan hasi nintzan pixkat, apur bat, eta jarraitzen dot, gehixenak emon dittudaz baiña oinddiok be badakaz emoteko, eta oin deskriziño bat emoten dot, ez dakit gitxi ala gehixa. Eta hor etortzen diz. 
Karramarro txikiak: izkirak
Etxaburu Ajarrista, Patxi
-Izkirak. Hori lehena gure ume denporan gerra aurrin asko, Ondarrun asko zan. Gero horrek danak galdu die izkirak. 
Asko zan hamen. Hor errixun ur egalin, ur ertzin atrapaten eben eta. 
- Errixun? 
- Bai, errixun, errixun barrun. Eta horrek atrapeten eben eta guk asko jaten gendun. Gure senide batek, agure batek hartzen eban eta etxien egositte gorri-orrixak geratzen zien. Bai, gusto ona. Horrek, ixkirak. 
Txibiak eta potak
Etxaburu Ajarrista, Patxi
-Eta gero txibixen familiakuak? 
- Txibixak diez, ba txibixak. Bestiek diez txibixan formakuk. Hazitxuauak. Txibixak erraldoiak be badaz gaur egunien, lehena ez baiñe. Baiña orokorrin, txibik [...] baiño hazitxuauak, "potak" izena. Poti de txibixan lakoxie baiña ordinarixua txibixan aldin. Eta batak dakaz, heguk dakaz buztena amaittueran, ta bestiek dakaz apur bat goratxua. 
Bestela bardiñak diz erpak eta danak. 
- Eta haunditxuau, hazixaua, poti? 
- Bai. Gaur egunin aparatukin ikusten dittuez txibixak askoz haundixauak, jigantiak be bai ikusten dittuez, erraldoiak be bai. Orokorrian lehen handixaua zan potxi beti, txibixak baiño hazitxuaue zan. Bai. Hori gu gaztiak giñanin hori potxi jan be ez zan itten, ya hain ordinarixo ta aprezixau be ez zan itten. Gero denporiaz hasi zin. 
Txokoak
Etxaburu Ajarrista, Patxi
-Gero beste bat da, zefalopoduek die horrek, eta txibixe, potxi... ; "txokue" beste bat. Txokue, bai, txoku. Txoku ba, horrek izaten die, luzexkak die horrek bixok, esan dotena, luzexkak. Burue hamen eta hamen erpak. Zortzi erpa uste dot dakardazela. Eta bestia zabalaua da atzetik hasitte, zabalaua da, trokuaua da, lodixaua, ta zabalaua. Hori, txoku. Horretxek diezela uste dot. 
- Eta beste batzuk badare borobil-orobilak. 
- Borobilak? 
- Bai, sepia edo esaten dana. 
- Bai, sepia esaten dotse honetxi, ointxe esan dotenai, txokuai. Bai, sepia erderaz esaten dotse. Hori ba, txikixak be egongo diez, hori gitixi ikusten da. Baiña ikusten dana txibixen aldien handixe da hori; handixe da. Txikixak egongo diz. Lehena zien gehixa ba, gu itsasun sartu aurretik bazin txalopak ibiltzen zienak, batelak, txalopa txikixak ibiltzen zienak gizon bate eta biaz, arrantzale bat edo bi, eta dedikaten zienak arrantza horretara be. Horretarako ordun eukitten eben txoku hori emi jaube eitten zien. Eta ez dakit zelan, ni entzutie neukan ba emie erdiraten eben uretara eta arrak etortzen emiana eta halantxen atrapatzen zittuen. Ez dakitt ze detallegaz ixaten zan, berai segika etorten bazan edo zela. Baina bada zeozer, gauza batzuk umetaz geratu eitten diz eta emi ez dakit zelan ipintzen eben be aparexun, ez, eta arrak emiagana etortzen zien, eta halan atrapaten zittuen. 
- Bizirik emia? 
- Bai, bai, bizirik. Eta ordun euran engaiñu zan emi. 
- Txorittan eitten dan moduan, orduan. 
- Bai. 
- Reklamua ipini eta. 
- Bai, hori be bai. Reklamua, hoixe. 
Olagarroak
Etxaburu Ajarrista, Patxi
-Gero bestia da olagarru. Honek txibixak eta honek bakizu, tintxia eukitten dabe. Horrek tintxia eukitzen dabe berez barrun. Eta arrisku baten itsasun, arrisku ba arrantzale batena edo beste itsasoko euren arrain handi batena danin, ba orduntxe botaten dabe, deskargau itten dabe, eta ura itten dabe illundu, nahasi itten dabe ura, nahastau itten dabe eurak ihes eitteko. 
- Olagarruk? 
- Olagarruk be bai. Olagarru ba bixi da harrixin. Ondun harrixak, harri tartin bixi da. Beti ezkutata egoten da harri tartin. Eta gehixenbat gabaz ibiltten da bera, arrantzan, janarirako. Eta horrek hori txorro hori handixaua botaten dau. 
Holantxerik. Eta olagarruk, txibixak be bai, kolorie aldatu itten diz baiña olagarrua asko aldatzen da. Tokixan arabera, beran defentsarako. Tokixe igual bada, Ondarrun-ta hainbeste ez, hori zemat eta itsaso bareaua ta kolorie aldagarrixaua gehixa egoten diez, ezta. Ta hamen itsaso zakarraua ta ba ordun mobitzen danetik ba gitxiao distingiduten da. Baiña eitten diz arabera; ba igual marroixkie edo arabera kolorie marraixkie edo hartzen dabe. 
Apartetik eta ba ez igarteko moruen askorek itten dabe, aldatu eitten diez berez. Olagarru kolore askotara aldatzen da. Ta kolore, ez kolore batekuk, kolore mota... , pinttodunak edo hola. 
- Eta haundi ta txiki eta klase diferentiak egoten dia? 
- Bai, bai. Haundixak be bai ta txikixak be bai. Horrek be dakarre ba zortzi-amar. Zortzi erro dakarrez, erpak. 
"Hamarratza be esaten otse izena baiña eukittez daka zortziz. Olagarru. Eta hori urte askun nik ezautu dot hor Zumai aldin ba itsas ertzan goraberi da, haitzak egon eta zelako behie ta. Hor asko harrapatzen eben banaka-anaka. Asko ez saltzeko eta beste, baiña bai. Hola saiatzen zienak. Hori gero eukitten eben hiru bat hillabetien eta sikatzen eukitten eben lehorrin. Sikatzen, hiru bat hillabete, hortxe. Ikusitta dakat nik hori. Eta gerokun batez be zopie itteko izaten zan ona hori. 
- Olagarro-opia? 
- Bai. Entzutia dakat lehena. Sikatute, e! 
- Gero hona ekarri dabe aspaldiko urtetan, gailleguak ekarri dabe hori. Galizien asko jaten da. Han estimu handixe dakar horrek olagarruk. Nik neuk, e... 
- Eta hemen olagarroik eta? 
- Bai harrapau, baiña gitxi. Hamengotxe ba turismuan eta ibiltzen diezenak, "hombre ranak" eta horretxek. Bestela ez. 
- Bestelan lehenlehen? 
- Itsasun bai, arrantzan bai, arrasteruk bai, asko ekarten dabe. 
- Bestela hemen kostan eta? 
- Hori galdute da, gutxi, hori berez bestela be gutxi izan da. 
- Baiña zeuen sasoian bazeuan ohitturarik Arraldera edo joan eta... 
- Ez, ez euan. Ez, horrenbesteik ez euan. 
- Hemendik Lekeittiora bittarteko kosta horretan eta eitten zenduen? 
- Ez, ez euan, horrentzako ez. Zumaia aldian bai, baiña hamen ez. 
- Tokixa be ez da izango ona. 
- Horretako ez. Hau izan da aberatsa ba sardiñi eta beste arraiñak, bolintxeko arraiñak ixan da, baiña horretan ez da ixan. Kalak ixaten die tokixak ba zelako behi dakarren, zelako harrixak, zelako hondarra ta zelako hori; ba arrain mota batzuk hor egokitzen diez bertan. Arraiñen modura ba bestiek be bai, beste animalixak be bai. 
Eskola barik urte eta erdian gerragatik
Artetxe Malaxetxebarria, Jesus; Etxaburu Ajarrista, Patxi
-Eskolako lelengo akorduek, lelengo gomutatzen dozuena? 
- Don Pedro zein zan hori hemenguoi. Kofraixa gaiñien ibili giñana gu? 
- Don Pedro. 
- Kofradixa ganien egon zan eskolia? 
- Bai. Kofradi Zarra bada hamen ba. Solairu bi eukazen. Lelengo solairue zan arraiñan salmentie eitten zan han, bentia arraiñana. Eta biarrena zan, eskoli zan. Ta hori zan gerra aurrin. Han ba zazpi urte ein arte ni ibili nitzan, parbulutan ibili nitzan umetatik. Hiru urte neukala aitta hil ein dxaskun. Ama geratu zan sei umekin hamar urtetik eta urte batera. Ta ordun urte bateko arrebi mojetara eskolara sartu eban eta ni parbuluetara mojetan. Parbuluetan ibiltten zien mutillak zazpi urteraiño. Gero zazpi urte einddakun ba "nazionaletara" esaten dan, herriko eskoletan sartzen giñan. Ni hantxe bizi nintzan eta han urren bizi giñanak hortxe gebizen, hortxe honek esan daben eskolan ibili giñan. Ta gerrik urten ebanin hogetamaseixan, ba errepublikanua zan bera, kanpotarra, ordun maixo guztiak kanpotarrak zien. Ta ein eban ba, frentia hamen geratuta egon zan zazpi hillabetin, ta frentiak hamendik alde ein ebenin, Francon indarrak hona aillegau zienin, harek be alde ein eban. Hortxe arte ibili giñan, hillabete batzuk ibili giñan hor eskolan. Gero hamen eskolaik ez zan egon. Hamen frentia zazpi hillabetin egon zan ta eskolak hamen daozenak, horretan egon zien italianuk. Eta Franconak sartu [aurretik] , gerrik urten ebanin, hor egon zien republikanuk, gorrixan aldekuk. Errepublikazaliek egon zien, hor kuartela eurana. Ta ordurako eskolaik ez euen hamen gerria hasi zanian. Ta gero urtebetin edo urte terdixen eskolaik ez zan eon. Ta gero hori denborioi pasa zanin eskolak zabaldu zien hamen, han gehixa ez zan zabaldu, Kofraixa eskola. 
Bi ikastola Ondarroan: "Sindiosku" eta "Kondiosku"
Artetxe Malaxetxebarria, Jesus; Etxaburu Ajarrista, Patxi
-Ondarru ixango da bi ikastola dazenak, umenak. Bata da "Sindiosku" ta bestia "Kondiosku". Zuk ez dakixu hori? 
- Ez, ez. 
- Esaizu. 
- Bueno. 
- Bata "con dios" ta bestia "sin dios". 
- Bueno. Eskola barrixak hamen hasieran... Ikastolie bat lelengo hasi zan. Baiñe gero denporiaz ikusten eben ba laikua ixan biher zala, erlijiñorik ez ebela emon biher, eta hori behartzie dala jenti eta bakotxak berak eukeratu biher dabela eta. Hortik zatiketa bat etorri zan ta batzuk geratu zien erlijiñoie batea, ta bestik ba bape barik. Hoixe ra honek esan dabena. 
Beldurraren erlijioa bizi izan dute
Artetxe Malaxetxebarria, Jesus; Etxaburu Ajarrista, Patxi
-Eskolara gustora joaten ziñien? 
- Dana erderaz. Eta tutik enteretan ez, ixebez! Belarrixeko zaratie balitz... Dotriñan be bai lelengo euskeri [inponidu oskun]. Ta gero ein oskun, erderaz sartu [...] guri. Komuniua in biher [nunin] , lelengo dotriña txikixe zan eta [dotriña] handixe. Euskeraz ikasi gendun. Ta gero inponidu oskun dotriña txikixe ta handixe erderaz. Hoixe inponidu oskun guri. 
- Ba gustora ez giñan juten, behartute juten giñan. Ez geunkan beste irteerarik eta jun in biher. Ze ordun guk euki dou, erlijiñoia euki dou... Nik "bildurrezko erlijiñoia" esaten dotsat horri. Erlijiñoia euki dou beti, ba "hau itten bozuen pekatu re /da/ eta pekatun [iltten bazazie] inpreñure jungo zaze, ta sutan erreko zaze inpreñun, eta holako gauzak zien. Eta ordun derrigorrin jun biher giñan eskolaa, juten giñan derrigorrin. Honek esan dabena, danak zien erdaldunak, eta guk erderaz ez genkixen izebe. Ta gero ein biher izaten gendun han ikasten genduna burun sartu, graba burun; graba itten gendun. Eta ez gendun ulertzen izebez. Hoixe zan gure eskolie. Handik eta itxesora jun arte holantxe ibilli giñan. Baiña ikastetxera gustora jutie-e oingotxe, ikastoliek sortu dau /rau/ hau hemen. Hori sistema hori ikastoliak atara dau. Gero honek PNVko ikastetxiak be herri-kastoliai horixe kopiaxu ein etse. Baiña gero ikastolien sistema, [andereñok horretxek tratue...]. Ikastolako ikaslik honek juten diez ikastetxera gustora. Ta gure denporan sekule be ez holakoik. Behartute, derrigorrez jun biher giñan. 
Masturbazioari buruzko galdeketa eta Santa Teresaren infernua
Artetxe Malaxetxebarria, Jesus; Etxaburu Ajarrista, Patxi
-Bakarrik egiñikuak be konfesauko zenduezan. 
- Bai, "Zenbat bidar"... 
- Eurak galdetzen eben. 
- "Zenbat bidar". Juten ziñan eta pregunteu beorrek. Hau be bai? , hori be bai? Berak. Ze ostidxa dotsu ardure. 
- Zer? Zenbat bidar? Zelanik? Zeiñegaz? Ta norbera lotsatute. 
- Zeiñegaz be bai. Ta gehixen beitzen etsena zan ia andra ezkonduaz; haretxek burukomiñe emoten etsen. 
- Zetako egixe esan? 
- Pekatue zalako! 
- Gogorra gaiñera. Konfesatzen ziñan eta komulgaten ziñan, eta zeuri ahaztu baatzu lenauko zeoze pekatu, ha esan biher zendun hurrengun, bestela pekatu mortalin zaaz ta. 
- Baiña berak galdetu dabenai, zertako? Ba berak galdetzen eskun berak jakitteko. Eta ez bagendun esaten, pekatu eitten gendun. 
- Pekatu, zeaittik hurrengun esan in biher [zendun] ha, hurrengun; retroaktibidadin ein biher zentsan hari, bestela inpreñura zuzen (zindoazen) ta. 
- Orduen sinisten zenduen? 
- Ordun bai, ordun billurrezko erlijiñoi geunkan. 
- Bai bai, inponidu... dana. Zuk deskuidun ez esan, sustugaitxik, haregaitxik, ez jatzulako komeni, eta, klaro, ez bazendun esaten pasatzen ziñan, komulgatzen ziñan, baiña [...]. 
- Adibide bat hortxe erlijiñozko, billurrezko erlijiñoi, gauza batzuk grabata geratzen diz ta. Baten ba sartzen eskun ba Santa Teresak ein ebala, Santa Teresa ixen zan monjie ta mistiku ta holakotxi; idazlia be bai, eta horrek Santa Teresak Espaiñakuk ba ein ebala, amesa ein ebala baten, eta han amesetan ikusi ebala inpreñu eta inpreñun euazela pertsonak erreten-rreten, harek zirela pekatarixak. Ta guk be pekatu itten badou eta konfesatzen ez bagaz, pekatun hiltten bagaz, ba betiko erreten egongo gazela. Guk horrek eitten gendun, jaixo giñanetik sartzen oskuzenetik eta horrek eitten genduzen mama, dana sartu eitten gendun, sinestu eitten gendun. Nausixek giñan arte, halantxik ointxe arte bizi ixan gaz gu. 
Azpigarritan basora
Arrizabalaga Alegria, Tere
- Eta gero ba basora be juten nitzen, osake baserridxen euezen sei behi ta bost txahala, horixe izeten zan. Eta juten giñen basora, baiña etxik berak ez euken biher dan beste basorik, basorik azpigarridxe eitzeko (... ) , azpigaridxe eitzeko ez eukon biher dan beste lurrik edo terrenoik, basorik. Ze euken basorik, euken basu zan egurre, egurre ebai ta sutarako eitzeko. Ordun jun biher izeten gendun Gorozike pasau ta Kondebasora, Kondebaso, kondiena ei izan, ta hara jun biher izeten zan ba zerak eitzen, azpigarrixe eitzen, ze astin jornada bat gasteten zan, eta ha eitzeko jun ein biher izeten zan. Ta simaurre, ordun simaurre biher izeten zan, ordun ez euen oingo moduen zerik nitratorik eta holako gauzaik eta simaurre biher izeten zan. Gero, ba zerri-a hasi zen eta zerratik apur bet bakizu ganauek apur bet siku-do eukitzeko edo garbi-do eukitzeko apur bet, eruten zan baiña ortu barrireko txarra zan, zerrautse geuzerik txarrena da, tinttie deko-a, "tiene tinte". Ta simaurre biher izeten zan derrigor. Ta harek biharrak hortixik urten eban, porke ni plazara jun etxa etorri ta amak bazkaridxe prest eukitzen eban, lapiko ta geuzek ipinitze. 
Zaldidxe soltau, atza barriro lotu, asto-tzarakin ipini, jateku ipini ta Basora jateku eruten juten nitzen. Ño! Izerdidxe ataten gendun guk zaldidxek eta bixok. Neuk be oin baiño saso hobie neuken-a. Bai, eta haraxe erun, etxa etorri ta baten baiño gehidxa ein neban josta jun, josta be jun, ein neban baten baiño gehidxauten, bai. 
Ganadua izan arren, plazan saldutakoarekin aurrera
Arrizabalaga Alegria, Tere
- Ta zaldidxen ibiltzen ziñien beti? Astorik ez zenduen euki? 
- Ez, astorik ez gendun euki. Muli Auki gendun, baiña ño! Terku zan muli, muli ez da ona, bueno ona ez, biharreako bai e! biharreako fiñe da, bai. Ganaduen aurrin-ta tiretzeko-a ona da mandu, edo muli, mandu ez zan muli zan. Eta baiñe kaballue eukitzen gendun jeneralin, kaballo baltza, txarra, gaiztu zen. Bakizu ze eitzen eban? Ikusten ebanin arkadi, arkadi handidxe euela-do ikusten ebanin, pentsau animalidxe zelako listue, juten zan atzeara atze-tzera, ta inddar guztidxeaz tiretzen eban, ta zoze, apurtu edo zozer eingo eban, marki da hori gero e! ta ez gakon hori kostunbri juten gero e! ez terko [...]. Ostantzien ona zan e, mantsu zan, baiñe. 
- Ta ze beste, ganaue-do ze euki zenduen ba? 
- Sei behi ta horixe, bost txahal izeten zan. Baiñe ordun esaten notsan nik aitte difuntuai: "baserridxe ondo ibiltzeko, hillin txahal bat saldu biher dogu aitxe, ostantzien ez dau balidxo", esaten notsen, ze sueldorik, eskerrak plazaku, egunin egunin egunin egunin plazaku, ba handik eitten zan asko. Bestelan, ze ordun kontribuziñoi be pagau norberak pagaten ta errenteruk giñen, ta kontribuziñoi be norberak pagaten eban, hori gogorra zan e! Eurek uzabak pagau biharreñin kontribuziñoia errenteruk pagau biher izeten eben, bai guk errenteruk geuk pagaten gendun. Gero, aparte ba urteko zera. 
Baserrian ere gosea
Arrizabalaga Alegria, Tere
- Ordun, zuk baserridxe eukindde ganera, amak-ta sekula ez otsuen esan goserik paseu zenduenik? 
- Ez, ez, ez. Gosie eurek bai. Gerraostien eurek bai, pasau eben, eurek bai honbre! Arroza ta arroza ta arroza ta arroza jan, arroza ta lentejie. 
- Baia ortuaridxek-ta beti ez zien falteko... 
- Bai, baiña gerra denporan ordun momentun, biharrik ezin eiñ kanpun, txarrena hori egon zan. Ta garidxe erain biher, garidxe erain biher, eta gabaz, gabaz garidxe eraitten. Pentsau zelan ibilko zin isilik, zelaku gari-raittie eingo eben. Ta gero artorik-ta be ezin erain. Gero bai, gero behin martxan jarritte bai, baiña ordun momentun txarto, bai. 
Akordetan na, ama difuntik esaten eban: "arrozaz ya beteta na! ". Arroza ta lenteji edo ez dakitz ze izeten zan, eta beti geuza bat beti geuza bat, zozer jan ein biherko eben-a. Bueno etxin eukiko eben ordun be porruk-ta egongo zin ortuaridxen, baiña momentun derrigor egon biher zen estutasune. Gero gerra denporatik esaten eban etorritte danak, zelaidxe guztidxek-ta danak, danak bedarrak behetik gora-a. 
Ondarroatik Markinara ikatza garraiatzen
Arrizabalaga Alegria, Tere
Bizitza gogora. Hasierie, osake, hasierie porejenplo ba gizonak be osake, nire atxitxek-ta bolantiaz ganauekin juten zin iketza eruten Ondarrutik iketza Markiñara-ta eruten, ta esaten eban tente lo, behidxen atzetik tente lo. Ta estutasune pasau eben ordun be. Diru apur bet orduntxe esku artin ein ta harek gizonezkuk biharrera juteko, amak esaten eban: "Jo ta apurtu gerridxe ta zerin bedarrak ebai ezinda". Ta negu izen ei zen ona, espeziala ordun, holako negu epel-pela ein ein zeban ta bedarra etor zinin honarte, sagar-rbolak be danak tapaute, ta bedarra ebai biher ta bedarra ebai biher, ta zozer. Ta gero hasi ba behin hasittekun bakizu. 
- Ekarten biene iketza Ondarrutik Markiñera zer zan, barkuen ekartzen biena? 
- Barkutik ekarten eben, bai. 
- Markiñera zetako ba iketza? 
- Ba nonora osake erungo eben, porejenplo erute eben horra karmeliteta-do, ez dait nora eruten eben. 
- Ta zetako ba? 
- Ba sue eitteko! zetako biher izengo eben ba? sue eitteko, iketzak gastaten eben harek karmelitak be. Goikuk ez daitz, baiña behekuk be bai ta bai iketza ez dait nik, behintzat bakitz kargeten ebena, haidxe esaten eben-a. 
Bolantie euken haundidxe eta ganauekin haradxe juten zin, juten ei zin, ze nik ez neban ikusi-a. Hantxe diru apur bat eta bakizu. Ordun ondio Ondarrun be arrastreruk baeuezen, baiñe gero urtietan egon zinin bestik eta arraiñik be ez dait ba nik, hainbeste hainbeste pagaten zanik edo ez dait nik. Antxoa sasoien-ta bai erosten zin, ta gero bakizu, askok antxoatan be juten zin antxobiei antxoai buru kentzen-a, niri neuri ez gasten gertau izen, baiña han auzokuk-ta juten zin. Bai, diru apur bat eitteko eta erropak-ta eitteko-a, antxoa denporan juten zin, bai juten zin. 
- Zuen familidxe itsosora ez zan jun sekule? Portuko biherretan-do? 
- Ez. Bai semi, semi ibil zen, semik eitten eban estudidxau ta portun, portun kamionak kargau gero ta estudidxau ta horretan ibili zen. Mekaniko ibil zen estudidxetan eta horreta ibil zen bai, estudidxau be bai ta biharra be bai, bidxek. 

Ordizia (Gipuzkoa)
Paketeak banatzeko sistema
Sarasola Etxeberria, Prontxio
- Gero, gurdikin'e, esan izandu dezu gurdik partiketak itten zittuenen, paketek paketek eta dendatan... 
- A, klaro, eske... 
- Gurdikin ez zan ba... 
- Bai, ordun zan, bat zan, bat zan, este, nola, behie ez, nola zan haundigoa... 
- Idie. 
- Idi batekin Ordizin. Joe, Ordizin idi bat, idi hua're gurdi baiño haundigoa. Ta hartzen zuen, hartzen, estazion... ba, garai hartan zan "via, via muerta" deitzen zayon, zan estaziyotik behera aldea zan beste bia bat, han gelditzen zien ba paketek eta holako gauzak. Ta Martin izena zuen gañea harek. Ta, jo, nik askotan gogoratzen naiz "jura mas que un carretero". Nik entzun, eta hala zan. Gizona oso ona zan e? Baiño, boo, botatzen zittun holakok juramentuk. Ba, esan bezela, zea, idie, karro, gurdi haundie, baiño idi haundi bat. Ta aldapa hori ezta? Esaten dizut ba, aldapa hori pakete goraiño, ta bea idikin garai hartan. Gogoratzen naiz gañea, aldapa dena kakaz beteta. Garai hartako gauzak! 
Ta eamaten zion herri osoan. Baiño gero azaldu zan "Redondo", asto txiki bat, fin-iñe, holako - Karrotxak. 
- Karrotxa batekin, ta harek zeuken "paquetes ligeros". Ta farmaziko gauzak, holako zapata gauzak, eta jo, harek, gañea famosoa zan. Oain urte bete hil zala e? Oso majoa zan. Ba harek "ei! " [...]. Ta harek momentu baten itten zun buelta herri osoan, momentu baten! Baiño bestea, berriz, idikin, ba, idikin, jo, ze, ze, ze, ze, ze, ze garai hartako kontuk, jo. Bai, bik ibiltzen zien. Bat ta gero beste Martin, Martin, bai. 
Telefonoa eta irratia
Korta Gurrutxaga, Felipe
- Telefonoik eta irratiik etxen? 
- Telefono, telefono pentsatu zazu, esan dizut leno nere aitte ta ama Urrestildarrak ziala. Han bakarren bat hiltzen bazan edo, o gaizki bazeon, o notizi bat pasau ber bazeben, aurretik hots eiten, telegrama bialtzen zeben: "biyar hamaikatan jungo gaituk telefonoa". Ta haiek juten zien zentralita Urrestillan telefonoa, ta hamen ama zentralita Ordizira, hamaikatan. 
- Zentralita nun eoten zan, udaletxen o? 
- Udaletxe azpin. Ta zentralitatik zentralita jartzen zian, ta hitz eiten zuen, ta esaten zituen esan beharrekok. Hoik zien hamengo telefonuk. Ordun telefonuk Ordizin, ba ez dakit, bankun batek eukiko zitun, ta fabrika batek akaso, baiño dozena erdi bat ez zien eongo. Telefonoik iñok ez. Irratik? Ni mutil koskorra nintzela, akordatzen naiz, ba, Faustarrak zien hemen ordun, bakizu, jauntxuak zien herrin, hor zaken ba txalet bat. 
- Txalet bat. 
- Ezautu al zendun? 
- Bai, bai. 
- A bueno. Hoiek zeken irrati bat. Ta gu bizi giñen Bustintzan, ta hoiek jartzen irratin, bua, martxa guztin udan. Ta bazan sagasti bat han, sagasti bat juten zian, hor illuntzean hori aitzea juten giñen. Hotsa pipirririrrreererrerrurre, ez zan entenitu're ia ezer iten, baiño hangok radiyua eukitzen zuen. 
- Nobedadea. 
- Nobedadea gutzat. Ta ni radiyua, aurreneko radiyua gure etxen sartu zan ba, ni ya hogeitaxei o zortzi urte nitula. 
Ez zazula pentsau. 
Arropen garbiketa
Nazabal Dorronsoro, Rafaela
-Guk eitten gendun ba hamabosten behin labesue, izena labesue zon harek¸ ogi eittea, labesue ein behar deu, lixubea ein ber deu. Lixubea izaten zan erropea garbitzea. 
- Argia eta ura beti ezagutu dituzu? 
- Bai, beti. 
- Eta erropak nun garbitzen zituzuen? 
- Erropak ba guk genduken erreken ondon albergea. Alberga harek zeuzken bi harri. Erdiin kuadro haundi bat udekin, kanilleekin, ta geo han garbitzen gendun guk erropea. Baiño lixubea, maindirek eta horik... 
- Erropak eta maindireak ez zan berdina izaten? 
- Ez. Erropak porejenplo alkondarak eta soiñekok eta horik diferente. Horik han bakarrik itten giñuzen. Baiño lixubea maindirek eta gauza horik tiñea izaten zan, tiñea zan katxarro borobill haundi bat. Hue ze klase izango zan ba, burnie etzan ba. 
- Barriñoiaren modukoa? 
- Barriñoia ez, hue barriñoia baiño luzegoa zan. Hue nere alturea edo hola zan. Eta harek azpin eukitzen zon hola zea bat bezela, barriñoi bat bezela, eta han erropea sartzen zan; maindirek eta horik, e, erropa haundie, eta gero haren gaiñen jartzen zitzaion maindire bat, eta maindire hartaa botatzen zan, han jartzen zan sutako hautse. Hoik ez al dituzu zuk jakin sekula? 
- Ikusi ez, aittu-a bai baiño. 
- Aittu bai, e? Sutako hautse, beheko sue eindakon etaatzen zan hauts hure, eta gero hautza botatzen zan baldekin irakitako ude, eta harek garbitzen zon; baiño ikaragarri ondo, e, eta usaiekin. Ta gero eitten gendun maindire horik albergan ondo zeatu, astindu. Nola eitten du labadorak? 
- Zentrifugau edo estilo hortan? 
- Bai, han astindu dana. Eta geo euzkitan zabaldu. Eta zuri-urik eta usaiekin etaatzen zien. 
- Jaboia erabiltzen zan? 
- Jaboie ez; bai, jaboie eongo zan ordun'e, baiño jaboi koxkor hori, ez beste. 
- Batzuek esan digute etxean egiten zala jaboia. 
- Guk ez. Batzuk mantekillea etxen eitten zuen esnegaiñekin, hor Gaintzen asko eitten zan, baiño guk ez gendun sekula eitten mantekillaik; hori ez genduk guk eitte. Oaiñ esnegaiñek, bueno! , ikaragarrizko... Gailletak eitten zittuen esnegaiñekin. Guk gure baserrin ez. 
Gerra zibileko oroitzapenak
Sukia Nazabal, Maria; Sukia Nazabal, Pedro
- (E) Gerra zibille, gogon dakezue, o oso umek izango ziñeten zuek, ala? 
- (P) Ba, ez asko... 
- (M) Nik'e, nik gutxi. 
- (P) Sei zazpi urte, bai... 
- (M) Nik ordun, naparrak eta esaten zuen, ta hoik hirin batzuk o hola pentsatzen nun ziela. Gaiñea, geo hola geo ya zeatzeako bai. Baiño, geo akordatzen naiz ni, eskolan gebiltzela Karmelitatan, Franco pasatzen zanen ta, aitamentu aldea, kalle maiorra etorri, ta horra paiñueluakin ta, ene, ni behar ein "Franco! " Francoi. Horrena akordatzen naiz ni. 
- (E) Banderakin ta atea berko ziñaten? 
- (M) Bai, bai, bueno bai, bandera txiki batzukin. 
- (P) Geo bonbardeon ta, bonbardeoak izaten zienen ta, aireplano hotsak [...] eta tirok eta hola... 
- (M) Baai, portalea. 
- (P) Portalea danok. 
- (M) Bai. 
- (P) Refugioa zan. 
- (M) Refugioa, bai. Hotsa zeatzen zanen, behera jetsi. 
- (E) Geo Ordizin fusilamentuk eta're izan zien. 
- (P) Bai, bueno, ni hoi gutxi. 
- (M) Bai ni pixkat akordatzen naiz hoik nola ekartzen zittuen, reketien zirkulua, hildakok...... baiña gaiñeako fusilatuik eta hoik ez. 
- (P) Fusilatuk eta aitzen zenun gaur "van a fusilar", baiña ordun zazpi urte o ze izango nitun nik. 
Gerra ondorengo giro politikoa
Murua, Ana Mari
- Eta geo gerra ondorena ta hola goorra izan zan? 
- Bai, gosea. Guk ez gendun pasa goseik, zeatik hemen tabernan beti genduken... 
- Jatekoa. 
- Bai. 
- Eta gero politikoki, ba ez dakit, tensioa o hola zeon? 
- Baita. Baita. Oain historia repetitzen ai da e? 
- Bai, bai. 
- Ordun karlistak, eta nazionalistak. 
- Eta burlak eta holako gauzak bai ezta? 
- Bai, bai. 
- Eongo zian ezta? 
- Bai, bai. Karlistak zeren pixkat... 
- Harrotuta, iyota. 
- Bai, ni akordatzen naiz, kalen pasatzen zienen margaritak, aittuko zenduen, txapel, txapel gorrikin ta... 
- Emakumeei? 
- Emakumek bai. 
- Baiña hoi zer zan, kongregazio bat bezela o... ez zan elizakoa? 
- Ez dakit. Ez, ez, elizakoa ez, aparte. Bai, kalen pasatzen zien "con un"... harrotuta erabat. 
- Haik irabazlek zien ta! Betikoa. 
- Bai. Baiña ze mentalidadea ezta? 
- Bai, egie da. Batzuk gaizki pasako zuen ordun gerran. 
- Bai. Oso gaizki. Bai, guri neskame, este, hil zioten balkoi hontan. 
- Neskame bat? 
- Lazkaomendikoa. 
- Bai e? 
- Bai, ordun ez zeren etxe hok, etxe gorrie zeon, ta han zeren nazionalak, eta atera zan erropa jasotzea. Nere aitak esaten ezetz, "ez iyo, zeatik han dare". Gañea illuntzea zan, illuntzen ordun, eta bueno, jo in zuen. Eta hil zan, ordu batzuk eon zan biziik. 
- Eta hil zuen ze, peligrosua izango zalakon eo...? 
- Bai, ba, ta gero konturatu zienen gu giñela, nere aita gañea etorri zan jasotzea, eta bueno etorri zien esanez ba nola okurritu zitzaion momentu hoietan balkoira ateratzea. 
- Ya, baiño. 
- Baiño. 
- Baiño hua hil in zan. Bueno, hil in zuen. 
Erreketeen hiletak
Korta Gurrutxaga, Felipe
-Gerraten hura izan zan ba, markatu giñuzen, e, erabat. Nik uste det gure haurtzaroa garai hartan markatuta geatu zala gerrakin. Zeatik danak jolas guztik eta kontu guztik eta giro guztie zan gerran ingurun, gerra ingurun. Pentsatu zazu, intrukzioa eiten erakutsi ziguen, hamen Barrenetxe hortan horrea juten giñen eskolatik irtendakun da... 
- Barrena Jauregi hortan? 
- Bai. Artean etzan... Markesena, ta baiño gerra garaie zan. 
- [...] 
- Bai. Mutilkoskorrak. Ze instruzio eingo gendun guk, baiño behintzat. Mutikoak gu, eztet izenik esango baiño zeiñek erakusten zigun-a. Un-os! , atzea ta aurrera han ibiltzen giñen. 
- Bildurrik pasatzen zenuen? 
- Bueno, bildurre, nik eztet esango. Bee. Bildurrik ez. Esateizut ba mutilkoxkorrak garai hortan, badakizu, koño, gustoa... 
- Gerra denpora hortan etxetik ateratzeko ta beldurrik... 
- Ez, ez. 
- Kalean da normal? 
- Ez, ez. Halako kontuik etzan. Egoten zien ba, klaro. [...] retinan geratzen die ba, joe, orduko imajen batzuk ezin dienak kendu. Ta bat zan rekete bat hiltzen zen garaien ekartzen zeben honea. "Circulo Carlista" edo zeuken ordun da han jartzen zeben gorputze ta etortzen zien ba rekete batzuk frentetik eta haren ingurun fusillekin guardia eiten, da mutilkoskorrak eskolan segituan enteratzen, bueno! "Ha muerto fulano", erderaz egiten gendun beti, "ha muerto fulano". Korrika erten eskolatik eta danak; espektakulua zan zuretzako. Fusillekin da danak. Hurrengo egunien ba entierro. Ta entierrun ba mutilkoskorrak instruzioa eiten-a han juten giñen. Banda-usikakin gorputzen atzetik martxa funebre bat jotzen zuten pon-on-onpon-on... Joe, emocion, eta gu atzetik. Ta gero arenga bat egiten zuen han kanposantun, eta Arama aldea begira gero deskarga bat, prrr! Ta guretzat hura zan ba el no va mas. 
Detalle horik gelditzen die betirako. Hoiek eztie ahazten. 
- Goserik pasatu zenuten? 
- Gerotxuago etorriko zaizu hori. Baiño ordun esateizut bai reketia hiltzen zanian, edo baita "Han cogido Santander", eskolatik ateatzen giñuzen danak eta desfilatzea herri guztin, han mutilkoxkor danak musikokin-a. Hola jun zan gerra. Eta guri imajiña bat jarri ziguen gerran, baiño ordungo tebeok eta kontuk eta txistek eta danak zien gerra. Eta bueno, mutilkoxkor earrak eta politak eta ondo dibujautakuak eta, eta bestiak berriz kriston gaixtuk eta txarrak eta bueno! Eta beti ba onak irabazten zeben, bakizu, onak irabazten zeben. Ta giro hortan haurtzaroa ba hiru-au urte ba pasau giñuzen. 
Moroak iritsi zirenekoa
Maiza Urrestarazu, Patxi
- Ni akordatzen naiz'e baita hemen gerrako garaikoak'e bai, morok eta egoten zien garaikok. 
- Hoi galdetu behar nizun: gerra denbora... 
- Nik hiru urte neuzken, honea sartu zianen morok, ta ni akordatzen naiz, gure etxe hori akribillau in zuen tiroz. Ba moro horik etorri zienen honea, ba moron trajekin, gehienak kriston bigotea akordatzen naiz nola zeukeen, ta goitik burutik sartuta eukitzen zuen traste bat gero atzea txintxilika zeon bat, pantaloiak hau honeaiño aillatzen zan bat, hemendik behera dana hola lotuta dana, ta akordatzen naiz fusilla nola zan, ta gure etxe hortan, zelai bat zeon, eta zelai horretik trenbidea bitarten zeon dana sasik hartuta. Ta akordatzen naiz nola juten nintzen hauntza kaka ittea, pixa ittea, eta ordun guk alde in behar izan gendun. Ni txiki nintzena ni beson, hiru urte neuzken, ta nere arrebak'e lau urte, ez sei, nik hiru, bost urte zaharrenak, bi urte zaharragoa da. Ta akordatzen naiz nola jetsi giñen goitik behera, ni uste det amak eskutik, eta nere arreba aittek. Eta sartu zitzakun milizianok esaten zien ordun, eta nere aittei akordatzen naiz nola ordun ba izara puskan bat o hartu zuen, ta trapu zuri batekin ta "no, no, nosotros somos gente de paz" esan zion nere amak, eta ordun nere aittek zerbait esan emen zion, gero ez dakit zer esan zion. Eta nere aitta zeon gerran Afrikan bi aldiz eonda, bere garaian gerra tokau zan Afrikako Espaiñikin, Marruekosko hoi zeatu zonen, eta esan zien "yo bastante he estau en la guerra de África", ta ordun akordatzen naiz nola tipo batek holaxen jarri zion, ez dakit zer zan ordun armea, izango zan mosketoia, armakin. Eta kasualidade momentu hartan sartu zan kapitan bat, ta harek holaxe jo zion, pistola bat ikusi zion eskun zaukala, ta jo zion hemen yo! Eta harek salbau zun. Bestela nere aitta garbittu ingo zan. Eta atea giñan, lau famili genden, ta lau familik, han atea giñan. 
Ama zerbitzaria eta aita erlojugilea
Munduate Altuna, Trini
- Gero Ordizia erdaldunek eta noiz hasi zian etortzen, kanpoko jendea? Gerra ondoren ala aurretik? 
- Ez, ez, lehendik. Bai, bo, gaillegok eta kasteillanok, eta danetik zegon hemen, danetik. Oain oain aiñe kantidade ez, baiño bai bai, bai. Bai bai. 
- Eta Ordizin ba al zan erderaz ez zekin jendeik? 
- Erderaz zer? 
- Erderaz ez zekin jendeik ba al zan Ordizin, zuen garaien? Zuen aitta-mak eta, erderaz ba al zekien? 
- Aittek bai, bo, amak... baita, zeatik serbitzen izan zan erdaldunen etxen, asike erderaz jakingo zun zerbait. 
- Baiño izango zan igual hemen baserritako jendea o...? 
- Ordun basarriko neskak serbitzea danak. 
- Zuen ama nun izan zan serbitzen? 
- Ba, Beasaingo fabrikako txaleten baten, txaleten. Ta hemen kalen'e bai, Ibarbian etxen uste det zerbait bai. Baiño han, printzipal han. 
- Eta aittek ze ofizio zuan? 
- Relojero. 
- Hara! Munduate relojerikoa? A bai? 
- Hor dauke argazkie. 
- A bai. 
- Ehun urte in zittun egunen. 
- Ehun urte in al zitun? Joe. Eta zuek, relojerin ta ez al ziñeten lanen aitzen? 
- Ez, guk ez. Anaie bai, anaie zaharrena. Bueno, nere ondorengoa, relojeritzan segittu zun harrek, baiño hura gerran hil zan. 
- Eta aittek nun ikasi zun ofizio hoi? Ba al dakizu? 
- Ordun ez zan eskola beharrik. 
- Hoi ba, eskola haundik ez zun eukiko. 
- Ez. 
Toribio zapataria
Sarasola Etxeberria, Prontxio
- Jo, beste oso ona zan Toribio. Jo, Toribio zan santu bat. Toribio zan Prontxin anaia. Esan dizuet Prontxin anaia. Ai, "¡Que famoso, que famoso! ". Ze grazia itten zian. Zeuken, bueno, hau bai ez dakit... 
- Bai, bai, bai, segi, ondo ai zea. 
- Zapatak konpontzen... 
- Ba oso gizon ona, oso gizon, santu bat, santu bat zan. 
- Txintxoa. 
- Txintxoa? Bua, oso ona! Ta zeuken, [...] 'e, este, hor denda dao oain hor. 
- Olatzen, bar... 
- [...] 
- A! Mertzeria daon hortan? 
- Bai. 
- Hori zan Toribio. Toribio zana... 
- Zapata-onpontzailea. 
- Eta zeuken, esaera bat baiño, zapatak hemendik hasita hareaiño, baiño ez ordenatuta; dana bata besten gaiñean. 
Eta amak esaten zian: "Prontxio, jun zaittez, ta aber, konponduko du Toribiok", eta jun nintzen, eta "Toribio, amatxok, amatxok esan dit aber... ". "Ba ez, ba. Bihar sinfalta! ". Hurrenguan'e "Prontxio, jun hai, inda eukiko ditu ta". 
Jun nintzen, ta juten nintzen ta "ba ez! Baiño bai, bihar bai e? Bihar seguro zeatio... ". Jo, hasten zan billatzen... nola billatu han! Pillo bat. Baiño hor, hemendik hasita hareaiño e? Joe. "¡Que famoso era! ". Gizon ona, elizkoia, bueno... 
Ta hoi Txindokia ere iyotzen zan, garai hartan ta eosten zituen e? Baiña oso oso oso... aber eske holako gauzak. 
Enfin. 
14 urterekin inprentara lanera
Etxaniz, Antonia
-Eta gero orduan eskolara Karmelitetan hasi ziñen eta hamalau urtekin utzi. 
- Bai. Lanea zan, este... , inprentaa, bonboiak eta kajak sartzeko oso koloriñetako polittak eitten zien eta lana eitten zuen bertako famili guztie, seme-labak eta matrimonioa zaharrak, seme-labak, semek eta bi alabak. 
- Nun zegon inprenta? 
- Oaiñ eztakit segitzen dun zeatik bastante suerte txarra; hil-zien, zaharrak hil-zien eta gaztek e bai batzuk. Ba zinea ezautze-u, Ordiziako zinea? 
- Bai. 
- Bueno ba, gero iskillerak dare, goittik behera, iskillera hortantxen bertan ezkerreta. Eta usten det eskubirakoa re berana daukebela. 
- Nola izena zun inprentak? 
- Nadal. 
- Eta zer egiten zenun han, kajak eta...? 
- Itten zien kaja horik, eseri eta eskutan, forrau, forrau. Gaiñezko adornue ipiñi. Eta gero enpresata bialduko zittuen edo nun itten dittuen bonboiak, hori. Eta gero itten zuen e este... jaboia sartzeko, bizarra kentzeko, bai, barra horik, kaja horik. Eta hori ere forrau; hoixe zan horko lana. Oso politte, oso politte. Hor egon nitzen, bai, eta hortikan erten eta juten nitzen ikastea, hori esan dizut, karmelitatan ibili nitzenen gero juten nitzela honena ikastea. Baiño gero, klaro, edaden sartzen ari nitzela, josten ikastea. 
- Eta lehen esan dezun inprenta hartan zenbat denborako lana? 
- Ba egon nitzen... 
- Egunen zenbat ordu? 
- Zortzi ordu izengo zien. Goizeko zortziretan bai jun eta atsalden.. , etxea etorri bazkaltzea ta atsalden seietan. 
- Eta dirua ondo irabazten zan? 
- Ba esangoizut, treinta y siete cincuenta... Hoetamazazpi, hoetamazazpi terdi asteen. 
- Ta orduko bizimodurako zer zen, asko? 
- Ez, ez. Ez asko eta ez gutxi. Gutxi irabazten zan, gutxi irabazten zan, baiño norabittea jun, zegatik behar ziñun eta. 
- Moldatzeko laiñ. 
- Moldatzeko laiñ, bai. Guretzako laiñ, bai. Etxen attek ez ziguen kentzen, bai ematen giñun zerbait baiño. 
10 ordu eta erdian, 5,25 pezetako soldata
Maiza Urrestarazu, Patxi
-Zenbat ordutako lana? 
- Bueno, ni hasi nitzenen garai hartan eitten zan hamar ordu. Hamar ordu hoik etzien ofizialak. Zan ba zortzi ordu. 
Baiña ni akordatzen naiz goizeko zortzietan jun porterie esaten dien hortaa eta han bazeon gizon bat zai ta harek zatitu giñuzen batzuk toki batea eta beste batzuk bestea ta ni ba montajea etorri nitzen, eta bueno, egun hortan bertan maixuk, esandizudana, bestek erakusten zon horrek eta esan zin: "Bueno, hemen hamar orduko lanetan ai gaittuk, hamar ordu terdi, eta ordun illuntzen zazpiterdik arte lana ein beharra dao. " Eta ordun ba ematen ziguen, ba jakitten jun giñen, hola oaiñ txanpona nola dan, ba bi euroko tamaiñakoa hola izango zan, txapa bat metalezkoa borobille, nere zenbakikin, nik neuken 662 numeroa. Hori jartzen gendun toki baten, "txaperoa" esaten zitzaion hari, eta gero juten zan gizon bat libreta batekin goizen zein jun zien lanea ta ta-a, ta-a apuntatzen. 
- Ze soldata eukitzen zenuten? 
- Soldata? Joe, geittuko zea "estupefaciente". 
- Harrituta? 
- Bai. Bost pezta eta hogeita bost zentimo zortzi ordun. 
- Eta ezertarako ailegatzen zan horrekin? 
- Bueno, garai hartan ba nik amai ekartzen nion asteburue lanean pasata gero, deskuentok eitten zizuen ordun'e, eta hogeitamabost pezta. Zerbait aillegatu? Ba bai, aillegatuko zan, zeatio ordun bizie zan erabateko-rabateko-rabateko desberdiñe gaurkoakin. Ze esangoizut nik, ba baxoerdi bat porejenplo gizon bat juten bazan tabernaa ba bi zentimo edo hola balioko zittun. 
- Dirua irabazten zenuena entregatu behar izaten zenuen? 
- Ni porejenplo soldauskara jun arte eta soldauskatik etorri arte nik irabazi nittun pezta guzik amai entregatzen nion eta ni bezela ordun garai hartan. Eta gero asteburun amak emango ziun zerbaitt, o zinea o futbol partidue ikusteko o bueno. Eta bestela juten bagiñen frontoia pelotan jolastea holakon batea, ba handik etortzen bagiñen, ordun zeren hemen bi enpresa gaseosak eta limonadak eta egitten zittuenak, eta hautza juten giñen, botellla batzuk zien, behatzakin zapaldu, bola bat zeuken. 
- Sifoia? 
- Ez, gaseosea zan, gaseosa. 
- Kanika moduko bat? 
- Bai, kanika moduko batekin, eta hura edaten genun eta "a casa". 
Lokomotore, autobus eta bagoiak egiten
Maiza Urrestarazu, Patxi
-CAFen zer lan egiten zenuen? 
- Bueno ba, ni aittu nitzen lantegi askotan. Lenbizi jardun nitzen, aittu nitzen lokomotoratan, lokomotora haundi horitan. Gero ibilli giñen ba tailler batzutan ere baita, makinak zeren ba porejenplo hogeitamar makina ibiltzen zien danak motor batekin, ordun jartzen zan jesukriston motor haundi bat eta danak zeuken trasmisio batzuk eta ordun hotsa izaten zan baiño-aiño izugarrie. Eta ibilli giñen han bolada baten makina horik zeatzen, apartatzen. Oseake ordun bakoitzei bere motorra jarri ta bere adaptazio bat. Ordun gertatzen zana zan aberin bat baldin bazeon hogeitamar makinak geldik gelditzen zien. [...]. Urtebeten bat. Eta gero hura bukatu zanen berriz'e ba taillerren aitu [...] ta aitzen giñen ba danetio, ni aitzen nitzen autobusek ein giñuzen bolara baten, bagoiak eitten zien baiño ni bagoietan enintzen behiñ'e ibilli. Gero eitten giñutzen beste tren batzuk, esate baterako jendea juten dan bagoietakok. Holakoetan ibilli nitzen. 
- Autobusak ere egiten zenituzten? 
- Bai, egin giñuzten, bi pisuko autobusak. 
- Eta kanporako egiten zenituzten? 
- Inglaterraako. Ein giñutzen, etzan saill haundie, eztakit ba nik, ehun da berrogeita hamar hola ein zien, han ibilli nitzen. Eta gero ba bat bukatzen zenunen lana eskatzen zenun eta bialtzen ziñusten ba beste leku batea beste bat eittea ta. Azkenen bukatu nun ere baita lokomorak eiten. Haseran genduzkenak zien suizok, Brown Boveri zan markea, eta azkena bukatu nuenak zien frantsesak, Batignolles-hâtillon. Bai, han neuken kuadrillea, ia ofiziala nitzen, de segunda, eta, osea, ordun neon ba nazkauta. Neon nazkauta zeatio ni soldauskatik etorri nitzenen sortu zan Aristraingo fabrikea eta hortik ni etorri nitzenen ba gazte gehienak alde ein zuen. Nola gutxi irabazten zan. Eta ordun geittu nintzen da halako ta halako? Ta alde ein zien, alde ein zien, jun dittuk bata batea eta bestea bestea eta hola. Eta klaro, nik ordun ba, geldittu zan jende zaharra gehiena eta ordun ba gaztek ez giñen asko eta ni jarri nittuen, kuadrilla bat ekarri zien danak zaharrak eta etzekien ezerre. Analfabetok zien, lanik ez zien eitten, etzekien. 
Ta garai hartan ba zer zan? Ba ordun bazeon hor maixu bat zana berezie oso, Unanue, eta harek influentzie haundie zeuken, eta orduan ba nik eztakit oparin batzuk ematen zien edo zer, baiño jendea sartzen zon edozein, bere gustokoa baldin bazan. "Eta hi, honek etzekik ezer eiten". "Etzeok pa besteik, etzeok pa besteik". Eta azkenen nazkau nitzen zeatio jende horrek urte asko zeamazkin lanen eta nik neuzken alde ein nunen hamalau launekin, ni nitzen arduradun, ni nitzen "jefe de grupo" [...] , eta ordun ba esan nien alde ein behar nula ta. Ordun gaiñea krisis bat zan, hori zan el año sesenta y uno. Nik hogeitazortzi urte neuzken, eta krisis bat zeon lanana gaiñea, e, eta jendei dirue ematen zien jutegatio, hogeitabost milla pezta. Eta ordun nik esan nion ba, nere maixue zanai esan nion. "Bueno hi, Jose Kruz -Altuna-, bueno, hau pentsau det eta alde ein behar diat". "Nora hoa? Eta halako... "Jo! , Ez nak izurrau hi, lahostia"; hola hasi zaten eta. Gero eon nitzen Gillermokin. Etorri zien berriz'e bi maixu eta esan zien: "Jo, hi, eske hikin pixkat hau ta hau eon gaittuk eta lasai egon hai, oaiñ eingo dizkiau guk igotzeko bidek eta abar eta". Esan nion: "Oain arte denpora euki dezue eta ikusi nazue, eta zuek badakizue nola ibili naizen". Eta bueno, "etxoin zak ba, egongo gaittuk jefekin". Etorri zan injeniero bat eta jefe taillerra zana, Arana, ta haiek etaa zizkidaten zea batzuk, "sabes desarrollar esto, tal, tal? " "Eso desarrollar? Eso ya, llevo ya catorce años, eso ya hace... tantos años". "Que quieres, explicame" "Pues esto es esto y esto, esto es la seccion vertical, esto es un trazado de tal y lo otro, esto es la capota... ". "Bueno-ueno, no te vayas, e, espera un poco", esan zian, eta "no, ya estoy decidido y lo que hasta ahora no habeis hecho ya no vais a hacer". Eta alde ein nun. 
Lazkaoko garabi lantegian
Maiza Urrestarazu, Patxi
Eta hortik jun nitzen ba Lazkaon gruak [...] , ordun zan Comevasa. Eta Comevasa hortan genduken eo zeuken hartuta lantegi bat ia, zeatik horko nausi bat zan sozioa "Fundiciones Echeverria", eta ein zuen horik lantegi bat hemen haundie, zeatik ein zuen enpresa bat Badajozen, "Forjas y Aceros del Guadiana", eta ordun hemengo tailler hortan ein giñuzen harutzako lantegi guzik. Osea ke estruktura metalikok, makinak, itteko modue zeon gauza guzi-uzie. Hor ibilli giñen pare bat urten hola hori eitten, eta gero ein giñuzten ere baita, bueno, ein giñuzten ez, ein nittun, zeatik bakar-akarrik ibilli nitzen eta neuk ein nittun haiek; ogie eitteko makinak, osea, formea eittekoa. 
Masea bota eta ogie eitten zan. Lehen panadero lana eskuz, eta zan panaderon lantegi txarrena, gehiena nekatzen ziena; eta ein giñutzen hoitako batzuk. Eta bitarten ba zebiltzen ba zerbait billatzeko zea hobexeoa, produktu hobegoa, eta bueno ba Frantzitik ekarri zuen grua, grua torre hok, obratan ibiltzen dienak, eta gu izan giñen Españin lenbiziko gruak eiten hasi giñenak. Eta bueno, gero hor hasi giñen gruak eitten; eitten giñuzen gero gruak, montakargak, aszensorek obrakok, eta gero ere baita ormigonerak, dumperrak, ba esate baterako kasi produkto gehienak garai hartan ibiltzen zana obratan. Eta hor bukatu det nere bizie. Gero enkargatu ein nittuen, jefe taillerra naiz ta jubilatu arte ta hola izan da nere bizie. 
Baserriko hizketa egiten zuelako eskolan burla
Mujika Imaz, Maria Rosario
-Nik anekdota bat nahi badezu esango dizut. Ni Atauna juten nitzenen, bueno ni izen naiz beti euskeraz gustatzen zaiena hizketan. Txikitati nik euskeraz eitten non. Nere senidek ez, baiño nik bai. Eta Atauna juten nitzen [...] gehio ikasten non. Handi etortzen nitzenen, klaro, baserriti igual hiru hillabete pasatzen nittun baserrin eta, hango tankerak, baserritar tankera ekartzen non. Han eoten nintzen ta. Eta etxea etortzen nitzen Ordizia eskola eta esaten zien "la casera", "la casera", eta ez zien uzten euskeraz eitten. 
- Erak gaizki ikusten zuen zuk euskeraz ittea? 
- Ez zon nahi izaten nik harutza jutea. Zeatio "la casera", ordun ez zuen uzten euskeraz eitten, ordun debekauta zeon euskeraz eittea. Eta ni ez nitzen tontana, gutxi juten nitzen baiño tontana ez nitzen. Eta ez jakin zer nekin eta ezer, eta zer, ala! , "al peloton de los torpes", atze-tzea uzten ninduen; eta egun baten enkaratu nitzen señoritakin, esan nion ni ez nitzela tontana, ni Ataunen egoten nitzelako eta baserritarrakin eoten nitzelako tontana ez nitzela, eta bestek bezela mahietan jartzeko. Eta ordun hasi zien jartzen eta bueno. Baiño hala ta guztiz -Ta nola hartu zizuen? 
- Bueno ba, ondo zeatio ordun garai hartan maixuk eta horik oso oso haundik zien. Gaurko egunen jainkoai eskerrak denak igualtsuk gea, baiño ordun ez. Ordun diferentzi haundie zeon batetik bestea. 
- Eta hori monjai esan ziozun? 
- Ez, hori ia señoritea zan. Eskolara pasatu nitzenen. 
Euskaraz eginez gero, zigorra
Mujika Imaz, Maria Rosario
-Eta monjatatik eskolaa alde haundia zegon? 
- Igualtsu. Bai, Ez zeon diferentzirik. 
- Han ere erderaz eskolan? 
- Dana erderaz, bai, bai, ez zizuen uzten euskeraz eitten, e! 
- Eta euskeraz egin ezkero kastigue? 
- Bai, bai, beharko. Nik nola neuken ohittura haundie euskeraz eittekoa, eta Ataunen hiru hillabete pasauta nola ez non ba euskeraz eingo, han dana euskeraz eitten non. 
- Ze kastigu izaten ziren ordun? 
- Ba erregla, bakizu, eskuk hola jarri ta reglakin jo, o bestela bi plantxa, bi burnizko plantxa bezela o bi ladrillu jarri eskutan ta ordubeten hola euki, eta holako kastiguk izaten zien ordun. Oain bezela uste dezu, ala? Jarri belauniko, eskuk hola jarri ta jartzen zizuen bi plantxa, esan dizuan bezela, bi ladrillu. Umek giñen eta bi ladrillo hola ordubeten eukitzea hua haundie zan, e. Gaiñentzean jo, ni ez naiz akordatzen jo ninduenik sekula. Baiño kastigu hori bai. 
- Ordun hamaikakin eskola utzi zendun eta partikularretara juten ziñen. 
- Bai. Urtebeten holaxe, gehigo ez. 
- Ordizin baita? 
- Bai, bai. Ordizin. Santa Ana gaiñea. Oain nola daon, ordun zan Santa Ana, nola ospitalen ondoon aparkalekue ein duen, hortxe zan el colegio Santa Ana, eta harutza juten giñen partikularrak ematea. Egunez lana egin behar gendun umeek ba ez uzteatik ezer ezer be, harutza. 
Jaunartzea egiteko, doktrina derrigorrezkoa
Barandiaran Unanue, Juan
-Eta esan dezun Urkin ibili zinela erderaz ikasten da hola. Ze ikasten zendun? 
- Bueno guk ein gendun Estudios Primarios esaten zana. Atara gendun eta Donostira jun da ein gendun esamiñen bat. 
- Baiña ze ikasten zan, Matematikak eta Gramatika eta holako gauzak? 
- Bai, bai. 
- Matematikan zerak, lau reglak, eta gramatika're bai. 
- Euskeraz hitz egiterik bazenduen, kastigorik eta izaten zenduen? 
- Bueno. Bai, bai, izaten holako zera bat eta bueno. Aurrena, aurren-urrenetik behintzat, aurreneko urtetan behintzat "Cara al Sol" ere kantatzen gendun. 
- Hori zer zan, derrigorra? 
- Bai, bai. Aurreneko zeran, e, aurreneko zera. 
- Eskolan sartu eta "Cara al Sol" kantatzera? 
- Bai, bai. Aurreneko zera behintzat hori akordatzen naiz nola zeratzen gendun. 
- Eta kastigorik jartzen zizuen euskeraz egiten bazenuten, edo ez zenuten batere egiten? 
- Ez, ez. Euskeraz eitten gendun guk, bai bai, baiño ez. Etzan eoten, hainbesteko kastiguik etzan eoten. 
- Eta dotriñarik edo ematen zenduen? 
- Bai, bai, dotriña, juten zan, ermitta bertan dao, juten zan ba Isasondotik apaize juten zan. Bueno, harek e, eskolan normalen ematen tzan zea, dotrinako zea, baiño gero urteen zeran apaize juten zan eta hartzen zizun urteko ze eitten zendun edo ze zeatzen zendun harek ematen zizun bere berekdito edo zera. 
- Eta doktriña horrek zertako balio izaten zuen? 
- Bueno. Sei urtekin edo hola komunioa eitten zan, komunio txikia esaten tzana, ta gero hamar-amabi urtekin gero komunio haundie. Oaiñ ezta hori zeatzen, baiño leheo eiñ eiten tzien. Aurrena komunio txikie sei-azpi urtekin, eta gero hamabi-amahiru edo hola urte hoikin eitten tzan komunio haundie esaten zana. Eztakit ze eitten zon harrek, baiño ze zea zeuken, baiño garai hartan eitten tzan hori. 
Mojetan debekatua euskaraz hitz egitea
Maiza Urrestarazu, Patxi
-Hori bukatu nunen ba [...] eskolea, ba bueno, nere aittek CAFen lana eitten zun eta ordun ba eskola izaten zan bidea esan dezagun ba zuzenena CAFen sartzeko gazte batzuk. Eta bueno, sartu nitzen han CAFen eta han egon nitzen beste bi urten. 
- Esan dezu eskolan monjetan ibili zinela. Monjak zer ziren, hemengoak? 
- Bai, hemengok, Madres de la Caridad. Bai. 
- Ez ziren kanpotarrak? 
- Ez, ez, hemengok. 
- Erdaldunak izango ziren. 
- Danak erdeldunak. Bueno, bazeren euskaldunak baiña dana erdera ematen ziguen. Ordun etzan hitz bait eitten euskeraz. Batipat esango dizut bat [gale einda?] zeon, etzan kalen hitzik eitteik, eitten genuna etxen, nik nola gurasok euskaldunak nittun. Eta [...] gero lagun arten kuadrillan bagiñuzten bat, bi erdaldunek. Gaiñetiko danak hemengok giñen, hemen jaiotakok eta euskaldunek. Guk euskeraz eiten genun. 
Uholdeak errotan
Eguren Otegi, Lupe
- Eta, eta errotan'e beste majiña bat mixeri pasa zenittun, ba, ama, urekin. Uholdek eta izaten zienen. Ebi asko itten zunen, zenbat larritasun, ama? 
- Honeaiñoko ude ta're ateata nago ni errotatio. Bildurrez beti, noiz, noiz ebia ingo ote zun. Seittun, klaro, errekak zeren erabat zikiñak. Eta segittun uholde zeatzen baldin bazan, seittun sartzen zan ude, seittun hasten giñen aska garbitzen. Aska garbitzen hasten giñen, ta dana jaso, eta zea, ahal deun bitarten beheran. Armarioa, sukaldeko armarioa, hirugarren zea hartakoa e genduke? Ba ez zigun eaman leihotio... kabitzen ez zalako! Sukalden han geatu zien markak, noaiño aillatu zan. 
- Ta zuek teillatun? 
- Teillatun ez, pixua, ni behin saltzeko aldetik, atzeko aldetik leihoa genduken, eta leiho, eskailleretako leihua, pixua juten giñena gora, goien ta genduzken dormitoriok. Eta handik teillatu txiki bat, handik salto in ta ni beste baserria jun nintzen. Oaindio baserria han dau e? Han lo in non, eta majiña bat aldiz hola uholde izaten zanen. Ni ez nintzan geatzen gauen lo itteko han. Ni baserria juten nintzen. 
- Bazpare. 
- Hombre, han ezagunek neuzken, bueno, ezagunek, etxeko zelaittan giñen danok, eta ni hauntza juten nintzen. 
Goizetik iluntzera sua piztuta
Etxeberria Irastorza, Maritxu
- Eta ordun zekuen, ordun zekuen esto sukaldeai aldamenen, aldamenen hola, zea bat, ude depositu txiki bat eukitzen zuen. Ta han betetzen gendun udez, eta behar zanen babarrunantzako eo, deposittu hartati hartu ta botatzen zan... 
- Beroa, erdi beroa eongo zan [...] behintzat. 
- Irakitten'e bai! 
- Beida. 
- Ta oso su ona. Goizen kalkatu ondo, ondo kalkatu, eta beti eman. Eta gaiña zerrautza nola ekartzen zuen, eoten zan ganbaran ba zerrautze ihar-har-harra. Eta eguardi arte guztin ez zeon ikuittu're beharrik. Gaueako ya amak ez. 
Gaueako ya bestela itten zun. Zeatik zezkuen, goiko txapa horrentzako, zuloa einda. Baiño gero gaueako burni batzuk jartzen zittun, sue itteko ikatzakin, ta txirbillekin, ta gauen afaria itteko, o merienda, o nahi zenduna. Zeatik ordun ordun ez zeon entxufauta. 
- Bestelakoik ez? 
- Ez, ez zeon besteik ezer. 
- Sistemea. 
- "Si", baiño ona e? Bero bat botatzen zun harek, txeo, sukalde guk haundie genduken ta. 
- Sukalde bero-eroa. 
- Bero-ero-eroa. Ta labea're bai. Labea ordun oillaskoik ez zeon labean sartuta. Erreko zien han. 
- Jeneroa falta. 
- Bai, halaxe da. 
Upabiko dolarean egiten zuten sagardoa
Mujika Imaz, Maria Rosario
-Eta sagardoa han bertan egiten zuten? 
- Bai. Kupelak eta sagastie zeuken, eta kupela zeuken, eta zeuken [...] tolarea zeuken, eta tolare hartan eitten zuen sagardoa ta pasatzen zuen kupela haunditaa. 
- Sagar biltzen eta ordun ibiliko ziñen. 
- Bai hoixe, [ardo?] eitten eta daneti, daneti, ataatzen zan guztie. 
- Ze tenporada izaten zan, orain bezela sagardoa egiteko? 
- Oain garai hau, oain garai hau. Aste santurako hasten zan ia puri-urin. Ta guk ordun eitten genduna ba, han garai hartan eitten tzan ostegun santu egunen jartzen tzuen txerri-ankak, tripakik, arkumea, tortilla pikatxakin, arkumen odolakin, hori ostegun santu egunen. Eta ostegun santu egune pasatzen zan garaien, nola hurrengo egune bijilie zan, zartagi guztik eta ibilli giñutzen ontzi guztik garbitzen danekin, lejiakin eta guzti garbitzen giñusten, zegatio hurrengo egunen nola zan bijilie, ez zan euki behar kutsuik, aurreneko eguneko kutsuik ez zan behar; dana garbie, dana garbie. Eta ordun kartatan jokatzen tzan, eztokan? [tokan] jokatzen zan, ostiral santu egunen dana itxita egoten tzan. Ostegunen bai, ostegunen ia kartatan ibiltzen tzan jendea ta tokan eta gauza horitan bai, baiño Ostiral Santu egunen aiketa larunbat atsaldeko hiruek arte dana itxita egoten tzan. Joku guztie. 
- Jende asko juntatzen tzan hola jokua ta...? 
- Bai, bai, asko, asko. Hurrengo egunen jartzen zan bakaillaue; bakaillaue eta antxoakin tortillak. Bijilie egune nola zan. 
- Ze egoten ziñeten, jente asko lanen? 
- Lanen ba bai. Egoten giñen etxekoandrea, bere koiñata, nere ama, eta gero etxen mutilzar bat zeuken, bi morroi, ta zerbitzen ba mutilzar hue ta ni ibiltzen giñen. Nola zan dana kazuela haunditan jarri ta mahien jarri. 
- Mahira ateratzen zan? 
- Mahira ataatzen zan, bai, ordun etzan platerik eta, han bertatik jaten tzan. 
Ordiziako azoka lehen eta orain
Etxaniz, Antonia
-Ordiziko ferira juten al ziñeten zuek? 
- Bai, bai, bai. Bai-ai-ai-ai. 
- Saldu ez zenuen ezer egiten, ez? 
- Ez, ez, ez. 
- Nolakoa izaten zan orduko ferie, gaur bezelakoa? 
- Ez, gaur nik usten det daukela indar gehio eta... Jende asko ibiltzen da, kanpotiken e asko etortzen da, zeatik asteazkenen, esan nizuna [...] , ba etorri nitzenen, jesus! , arboledatik hasi eta... , baiño eske ikaragarri. 
- Eta ordun ze izaten zan, bertako jendea gehio? 
- Bertako jendea gehio. Oaiñ kanpotiken e, eta gero basarritarra ere asko baiño, ondoko Olaberria, Idiazabal o Gainza, alderdi horietako jende asko. Eta gero etortzen die ba berdurakin. 
- Orduan ze puesto egoten zien, zer saltzen zuten? 
- Gaurko aiñeko, oain bezela, hainbeste puesto ez. 
- Zer izaten zan, ganadue-a egoten zan? 
- Ganadue bai. Ardiik, ganadue-ta, eta txerrie eta, ba Plaza Garagarzan. 
- Eta erropak-ta gaur bezela? 
- Ez, hori ez naiz gogoratzen, ez. Plazan bertan, oaiñ egoten dan bezela berdura eta hainbeste gauza, ba ordun egoten zan plazan puestok erropana, jertseek diela o kamixetak o prakak, berdin tzaio, danetatik. Egoten zan plazan, eta egoten zan puesto asko. Hori bai, buelta guztin, hori ezautu det nik ia gaztetan. 
- Eta normalean zuek azokatikan zer erosten zenuen? Dana azokatik erosten zan? 
- Ez, ez, ez, dendatik. Ordun tzaren denda asko, guk hamen bertatik bertaa, oaiñ danak etxek in die, baiño ordun bazeon Usabiaga, Mafre dagon tokin, hor zeon denda Usabiaga, berana zan. Denda haundie, almazena-e haundie zeukeben. Eta amistade haundie. Eta gero pare ere, nola da, Joyeria Hidalgo, Hidalgo, hor e zeon beste denda bat saltzen zuena danetatik. 
- Eta azokan erosten zana ze izaten zan? 
- Bueno ba, azokan erosten baziñun, berdura eta holako gauzak. Baiño eske ezta etortzen, ordun e etzan asko etorriko, ez naiz asko gogoratzen baiño, ordun gutxigo oraindik, gaur da etortzen dana... 
Labe suan ogia egiten zuten
Barandiaran Unanue, Juan
-Eta ogirik eta etxean egiten zenuten? 
- Bai. Bai, bazeon labe bat eta. Astero. 
- Ze labe izaten zan, labesue? 
- Bai bai. Labe, etxe, baserritik kanpora zeuken zea bat, borda bat, eta han tzeon einda ba labea bere zeakin ladrillu refraktario zea batzukin inda, ta han sue eitten zendun, egurren sue, da hue zeatzen zanen ba sartzen gendun, laben sartzen zendun ogie ta hasteko ogie han itten zan, garie jexten gendun, garie bertan eitten gendun, baserrin. 
Jexten gendun hemen Isasondon, Ibares edo, Aramako... 
- Errota? 
- Bai, erota. Hor jexten gendun eta gero iriñe gora igotzen gendun. 
- Jezten zinetenean astoarekin? 
- Bai bai. Asto haundie edo zea bai. Betik kaballerikin jexten gendun. 
- Eta errotan hainbestekon bat utzi behar izaten zan pagatzeko edo? 
- Ez, haiek [gu beste] zeatzen zuen, honenbeste zakuko edo zeako edo honenbeste zeatzen zuen. Eta gero askotan ogie bertatik ogie're igotzen gendun, bertan ogie eitten zuen. Ta ordun nahiz ta iriñe eaman ba horra behera jetxitakon ogie beti zeoze eamaten zan. 
- Ogirik saldu ez? 
- Ez, etxeako, etxeako. Halare nahikoa askotan etzan izaten, e. Hamaika senide, aitta-mak eta aitton-monak. Osea ke pentsau. 
Sagar-motak; sagardoa nola egin
Barandiaran Unanue, Juan
-Baratzako lanetan eta aritzen zineten? 
- Bai, bai. Baratzan etxeako eta bueno, feria ere, feriako jeixten zan. 
- Fruta-rbolarik eta hola bai? 
- Bai. Sagarra ta keizak eta. 
- Sagardorik egiten zenuten? 
- Bai, urtero eitten gendun. Gaur'e [egiten de] baserrin sagardoa. 
- Egiten dezu? 
- Bai. 
- Eta tolarea ta zer zeuzkazuen, bertan? 
- Bertan, bai. Lehen ez. Leheno, oain dala, zenbat esango dizut ba, gu umek giñela geron etxen etzeon eta beste baserri batera jeixten giñen. Baiño nik hamar urte nittuenerako ia tolarea bazeon ia. Bai etxea erdie zati bat erori ein zitzaigun, baserrie, ta ordun obra ibilli zienen aprobetxau zuen eta ordun tolarea ein tzuen. 
- Nola egiten zan sagardoa? 
- Sagardoa ba, makiña bat zeon jotzeko zea, ba eskuz eman behar zitzaion. Bi lagunek, askotan ba gu umek, bi lagunekin'e eziñen, porke sagarra geza baldin bada biguntxoa da, baiño errezille edo kokote sagarra edo tokatzen zitzaizunen gu bezalako umek ordun makinari bueltak ezin zion eman. Eta bakizu, askotan aitte zanak edo besta batek lagundu ta han ibiltzen giñen. Porke ia manibela're haundie zeuken eta gero altura're etzan iristen [...]. Eta ordun eziñen beti. Baiño akordatzen naiz sagarra nola bertan jotzen gendun makinakin. Eta gero ba estutzeako're berdin. Estutzeko're zeuken ba ardatza bat; ardatza bat zeuken eta harekin karraka bat bezela eitten tzun, eta han jartzen zunen ba karraka horrekin ba horrekin estutzen zan zean eta hola kentzen zitzaion. 
- Eta sagardoa egiteko zer sagar erabiltzen zenduen? 
- Txori sagarra, eta errezille eta hok'e aurrena gaiñea biltzen gendun erregea, errege-agarra, errezile... Hok. Ahal zan guzie gaiñea biltzen gendun. Gaiñea, ganbararako, gaiñetik. Eskuz. Ta ia gero geratzen zana dana ba sagardotarako. 
- Eta sagar batetik bestera aldea badago sagardoa egiteko? Zein izaten da onena? 
- Bueno. Errezille ezta.. , gogorra da eta ezta sagardo zea itteko zumo oso gutxi du. Ta txori-agarra're ezta... , dauke oso... , sagardo gorrie ataratzen du txori-agarrak. Hor badare txalaka ta bazien sagarrak zeagok, este, sagardotako hobek. Errege sagarra, beste... , bazien andramari sagarra, goikoetxea sagarra, hola gorri zea batzuk sagardotarako hobek zienak. Errezille, tarten batzuk nahasteko balio du. Baiño berakin eitteko oso... , baiño oso mikatza da, oso fuertea da. 
- Eta ze garaitan biltzen zenduen sagarra? 
- Urri aldera, urrin, bai. 
- Bazeukazuen sistemaren bat sagarra biltzeko? 
- Ez, ez. Eskukin, eskukin. Dena eskuz. 
- Makinan batekin jota ez. Astindu eta... 
- Astindu eta gero lurren bildu. Aurrena, esateizut; gazie zean ganbararako erregea eta errezille, hoi dana ganbararako dana biltzen gendun, ahal zan guzie. Gero lurren zeona eta gero puntatan geratzen zana ba astindu ta haik danak sagardotarako. 
- Sagardoa sagarrarekin bakarrik egiten zenuten ala zeozer botatzen zitzaion? 
- Ez, ez. Sagarrakin bakarrik. 
Txerri-hiltzea eta honen inguruko ohiturak
Barandiaran Unanue, Juan
-Eta txerria hiltzen zenean zer izaten zan auzolanean bezela edo etxekoak bakarrik? 
- Ba ez. Eusteko ta askotan aurrenekotan, gu umek giñenen zean kanpokok etortzen tzien auzolan bezela, baiño gero atzenaldera ez, atzenaldera ia etxekokin zeatzen giñen. 
- Nun jartzen zan txerria hiltzeko? 
- Egoten tzan, txerrintzako bere mahi espeziala egoten tzan. Lau egurrekin einda egoten tzan, e, baiño. Mahie zan bi zeatan ba erdin sakonago zeuken. Lau hankakin, bi ohol, baiño etzien [uzten zeatzen] zan hola puxkat, bai. Geo zeatzeko ere, etzanda txerrie eukitzeko eta daneako enkaje harrek ba eutsi eitten tzion zerai. 
- Sekula txerriak alde egin edo? 
- Bueno, askotan alde ein, askotan atzetik buelta billa jun behar. Bai. 
- Odolkirik eta txorixorik egiten zenduen etxean? 
- Bai, bai. 
- Zeinek egiten zituen? 
- Amak. 
- Eta bezenduen ohiturar txorixoak eta odolkiak egindakoan auzora partitzekoe ta? 
- Bai, bai. Apaizei eta medikuei eta hori denai, hori denentzako zeatu behar zan. 
- Hori zer zan, obligazio bat bezela? 
- Obligazioa ez baiño usario bat, usario bat. Hue ezpazan ematen gaiñea eztakit, pekatue eingo bezendu bezela, e. 
Bai, medikuai, sekretarioi, apaizei... , hoik ia izaten zien fijo. 
- Eta txerria hiltzen zenduenean, haragia, urdaia eta gauzak nun mantentzen zituzuen? 
- Ba gatzakin. Depositu bat zeon, harrikin, harriko zea depositu zea bat, eta horik gatzakin jartzen zien, gatzakin. 
Aurrena jartzen zendun gatza, jartzen zendun igual bi o hiru zea, este, puskak, txarri hankak edo besok edo lo ke sea, eta geo berriz'e kubritzen zendun gatzakin. Berriz'e. Lodin zea baten. Gero berriz'e beste kapa bat jartzen zan; eta hola ba... 
- Hola mantentzen zan? 
- Hola mantentzen zan. Eta gero gaiñen tapatzeko ba jartzen zan pixu batzuk, harrikin o bat o beste. Hola zeatzen zien. 
Txerri-hiltzea eta ogia egitea
Iztueta Altuna, Pakita
-Eta lagunak? Zer zineten, lagun kuadrilla haundia? 
- Bai, danok. 
- Asko zineten Baliarrainen? 
- Ordun eztakit hogeitamarren bat edo ze izango giñen, e. 
- Zer zegon, baserri asko Baliarraiñen? 
- Hogeita bin bat hola? Bai, hola izango zien. 
- Eta zuk esan dezu baserritik bizi zinetela. Baratzan aritzen zineten lanean? 
- Bai, horixe. Porruk aldatzen-a, gero belarra ataratzen-a. Jorratzen, arto-orran, artoa ta babarruna ta danak eitten zien, da garie. Ezautu nun nik gure etxen garie ereitten. Bai. Berehala utzi zan, e. Ni gogoratzen naiz garie ebakitzen eta nola aitzen giñen udan, Santiagotan, sekulako berokin garitan. 
- Beltz-eltz eginda danak. 
- Bai. Hoixe. Honbre! 
- Eta ogirik egiten zenuten etxean? 
- Etxen, dana bai. Guk etxerako ogie dana etxen egiten genuen; bagenuen labe bat, egurrekin sue egin eta gero beste egurrezko ontzi bat ere bat, [orrega?] esaten zitzaion, ogie masa egiteko, orrea egiteko. Hortan ni ez nintzen aitu behiñ'e. Nere ahizpak eta bai baiño. Hortik salbatu nintzen. Eta gero taloa're eitten zan, taloa're asko. Nik ez nun eiñ hoi're, ez nun ikasi taloa eiten. 
- Eguneroko bizimodun zer jaten zenuten? 
- Ba babarrunak asko, etxen babarruna izaten zan da babarruna. Udan da negun uste'et babarruna jaen zala, eta berdura, azea ta. Azea, hortik aurrera ez, koliflorea edo. Eta babarruna sartzen zitzaion txerrikie ta, urdaizpiko-a txorixo-a gauza hoiek. Odolki-a. Etxen hiltzen zan bai txerrie bai ardie. Bi txerri igual negu baten. Eske gu familie haundie giñen eta. Gaiñea geneuzkan bi-iru mutil kanpokok, e. Morroiak edo. Bai. Eta ordun familia haundie juntatzen giñen. 
- Eta taloa ere egunerokoa zan? 
- Ez, egunero ez. Baiño noizbehinka bai, eta oso gustora, asko gustatzen zitzaigun taloa ta esnea ta, urdaiazpikokin da. [...] Gazta erdin sartuta talon erdin bigunduta. Etxen gazta're eitten zan noizbehinka; behi-azta esnekin, sobratzen zan esnekin edo; eta hue asko gustatzen zitzaigun. 
- Eta asteburutako jana zer izaten zan, espezialagoa? 
- Bai. Paella edo. Astegunetan nola babarruna edo ibiltzen zan ba, asteburutan paella edo garbanzue edo beste zerbait, igual bereizteko izaten zan. 
- Eta arraia eta jaten zenuten? 
- Enaiz gogoratzen. Ez, eztet uste arrairik jaten zanik garai hartan, oso gutxi. Festatan edo igual, e. Baiño... 
Odolki eta txorizoak oparitan auzora
Iztueta Altuna, Pakita
-Eta esan dezu etxean gazta egiten zenduela. Zuk egiten zendun? 
- Nik ez, amak. Ahizpak hortan ere. Amak edo ahizpak, bai. Nik ez nun hartu parteik hor, gazta eiten. 
- Bazenuten gaztarentzako kuarto bereziren bat? 
- Bai, gogoratzen naiz apal batzutan nola egoten zien eta nola zea batzutan, ontzi batzutan nola zapaltzen aritzen zien prensan [...]. 
- Orduan gazta kalean salduko zenduen baita? 
- Ez, etxeako. Saldu etzan eitten. Hure etxen jaten zan behi-azta. Bai. Nola asko etzan egiten gaiñea, izaten zan o saltzen zendun esnea edo sobrante baldin bazeukazun ba gazta ein behar det. Eta hola aprobetxatzen zan. 
- Eta txerri hiltzea nolakoa izaten zan? 
- Bueno, harek ematen zidan neri beldurre. Hue garraxika hasten da ta, nik alde eitten nun beti txerri hiltzera etortzen zienen. Bueno, etxen hiltzen zuen, e, aittek eta; osaba ere bagendun aitten anai bat, solteroa. Eta gero eusteko baten bat gertun bagendun baitaere parienteek; auzokoa, eta etortzen zan baitaere ta. Baiño nik aldein itten nun beti, neri horrek beldurre ematen zidan hango garraxi-otsak. 
- Eta zer izaten zan txerria hiltzen zanean, festa egiten zan? 
- Bueno, lana. Festa eztakit, festa... 
- Batzuk esaten dute festa egiten zala... 
- Bueno. Ez, gosari bat edo txerrie hil ondoren bai, baiño beste gauza berezirik... Gero lan asko zon, gauzak behar bezela jarri behar zenittuen, ondo ein behar zenittuen danak ordenatu. 
- Odolkiak eta txorixoak egiten zittuzuen? 
- Bai, asko, honbre; asko, asko. Eta gaiñea nola eamaten zan auzotara ta apaizai, maestrai, danai ematen zitzaien ordun. 
- Hori zer zan, obligazio moduko bat? 
- Ohittura bat. Bai, txerria hiltzen bazendun hoi danei eman behar zenien. Eta gero auzokoei, eta berak ere ekartzen zizuen; auzoko apaizak, ez, kuanto, apaizak etzauken txerrik eta. 
- Eukita ere emateko zerarik ez igual. 
- Ez, behintzat etzauken eta ezin zon eman, baiño. 
- Eta txorixo hoiek eta urdai hoiek eta nun kontserbatzen ziren? 
- Txorixok-ta sartzen zien oliotan, gogoratzen naiz, ontzi batzuk hola lurrezkok ziren, altu xamarrak, bere tapakin, eta han sartzen zien eta oliokin tapatu ta bai solomo ta hoik, eta gero tartetan behar zendunen atera ta jaten zenittuen. Gero zintzilika sekatuta're bai. 
- Pipar hautsa ematen ziozuen? 
- Bai. 
- Eta gazi-utxan edo eukitzen zenuten? 
- Baita. Eske ardie hilda zeziñea edo ze esaten zitzaion ordun? Gazi-utxa bat egoten zan baitaere gatzakin jartzen zana toki fresko baten; badakit nola zan. 
Etxeko sagardoa
Iztueta Altuna, Pakita
-Etxean fruta-rbolarik eta bazenuten? 
- Asko. Sagarra, eske sagardoa etxen egiten genuen garai hartan, e. Tolarea genuen eta barrikak eta gogoratzen naiz nola, zenbat barrika, eta sagardoa, etxeko sagardoa nola edaten zan eguardin-a bazkaltzen-a. 
- Tolarea etxean bertan zenuten? 
- Bai. Prentsatzen genuen etxen sagarra. Etxeko sagarra etxen erabiltzen genuen dana sagardoa eiteko. 
- Nola egiten zenduen sagardoa? 
- Bueno. Aurrena makina batekin bueltak emanez txikitzen zan sagarra, ta sagar hori prensara botatzen zan da, han ni aritzen nintzen, gogoratzen naiz nola aritzen nintzen, burnizko zera bat bazun prentsa horrek harutza eaman eta honutza, harutza eta honutza ibiltzeko ta. Bueltak ematen zittun [...] eta ateratzen juten zan sagardoa; eta gelditzen zan, eztakit nola deitzen zitzaion... 
- Patsa? 
- Patsa deitzen zitzaion. Gero hori ganaduei ematen zitzaion. 
- Pats hori? 
- Bai. Jateko. Lastokin nahastuta edo. Nola garie ereiten zan baita ere, lastoa zeon da. 
- Sagar espezialen bat behar izate zan sagardoa egiteko ala danetik? 
- Ez. Danetik. Baiño geza, eta gazie ere nahasten zan baiño gazik onenak, dagar, errezil sagarra deitzen zitzaion, da bagenuen beste sagar haundi bat, libra sagarra edo deitzen zitzaiona; baiño oso sagar gozoa zan erreta jateko ta oso-so ona zan. Gelditzen zan, bueno, oso ondo erreta jateko ta. Gazie zan baitaere ta. Hoik onenak jateko eta saltzeko. Baiño ganbarara jasotzen genituen iraun dezan freskuran lehiok eta itxi ta han pilla egoten zan. Gero usteltzen zienak kendu eta han eukitzen gendun puskaten. Handik puxkanan-uxkanan saltzen juten zan, ferira. 
- Saldu egiten zenuten? 
- Saldu egiten genuen, asteaizkenetan-a. 
- Eta orduan eguneroko otordutan sagardoa? 
- Bai, egunero. Bai. Afaltzekon eta bazkaltzekon sagardoa. Bueno, ardoa're noizbehinka baiño bueno, sagardoa gehiago. 
Ordiziako azoka
Iztueta Altuna, Pakita
-Esan dezu ogia etxea egiten zenduela; errota nun zenduen? 
- A, Baliarraiñen bertan bazan errota. Bai, eta harutza eamaten zan garie ta artoa're bai txikitzeko. Eta gero bazan hor Ibas (Ibares) , Ibasera ere bai. 
- Itsasondon. 
- Bai. Honea're ekartzen gendun. Ama feriara zetorrenen da badakit nola ekartzen zon. Ferira karrokin etortzen giñen, zaldikin karroa garai hartan. Etzeon kotxeik. 
- Eta nora etortzen zineten, Tolosara eta Ordizira? 
- Bai, bita. Baten Tolosaa ta. Ordizira behintzat asteaizkenero. Tolosara igual gutxixeo baiño baita ere. Kosetxa asko baldin bazeon bitara beti. 
- Baliarraindik Ordizira zenbat denborako bidea dago? 
- Bela etortzen zea. 
- Bai? 
- Bai. Orduerdi bat. Bueno, orduerdi bat etxetik hasita ez. Etxetik aurrena eaman behar izaten zan, bagenuen karreteran ondon txabola bat, han karroa eukitzen zendun, harutzaiño trastek eaman behar zenittuen zaldin gaiñen, zestotan zaldin gaiñen hartu ta. Bezperan igual eamaten zendutzen beaje paren bat eta gero egunen besten bat edo. Eta karroa kargatuta. 
- Eta nolakoa izaten zan orduako feria; Ordizikoa adibidez? 
- Bueno, ni gutxi etortzen nintzen, ni etortzen nintzen ordun bakarrik zerbait erosi behar zidatenen; edo soiñekon bat falta nula edo zapatak edo. Ba amakin etortzen nintzen baiño. Ba nolakoa izaten zan? Oaiñ nola mahiek eta jarrita eukitzen dituzte gauzak eukitzeko, baiño ordun dana lurren eukitzen zan, danak lurren egoten zien, mahirik etzan jartzen gauzak eukitzeko. 
- Jeneroa dana lurrean. 
- Jeneroa dana lurren. 
- Eta orain bakoitzak puesto bat euki behar badu ordaindu egiten du. Orduan? 
- A, etzan ordaintzen. 
- Jarri ta... 
- Bai bai. Etzan ordaintzen batere. 
- Eta ganadua ere egongo zan, ezta? 
- Bai, ganadu-laza goien ezagutu nun baita ere. Guk ez gendun ganaurik plazara ekartzen, enaiz gogoratzen horrekin. Saltzen zon direktamente karnizeroi edo. Harakiñei salduko zien. Txekorrak eta badakit behintzat hola saltzen ziela. 
Gerra garaian Zaldibiara ihes
Korta Gurrutxaga, Felipe
-Ta bueno, holaxe pasau giñuzen ba aurreneko urtek han. Da gerra estallau zen garaien, gerra hasi zan garaien, ordun izan zan neretzat bigarren mugarrie. 
- Zenbat urte zittuzun zuk? 
- Ordun zortzi urte eiteko. Ta ia zortzi urtekin detailliek'e asko akordatzen die. Da gogoratzen naiz, klaro, zan uztailla, jarri zien, gerra emen dek eta, ba emen zetozek eta etxien da kriston mogimentua zaharrak eta gaztiek eta, kauben. 
Hamen herrien'e bai, herrien lengusu batzuk nitun, lengusu propiuek, oaindik'e badauzket hor, eta haiek etorri zien, famili guztie baserrira etorri zien ihesi, zeoze [bazetorrela ta] ihesi. Gu baserrin ta bueno, goizien, nere aitte zana gerran Afrikan ibillitakua zan, "El desastre de Africa" edo ibilitakua zan, da goizian jaiki da ta kaiñoi bat hamen guardizibillen pare hortan Agerre baserri bat bazan hor; hor kaiñoi bat; beste bat han kanposantu ondun, oin hillerrie esaten da, lehen kanposantua. Ta baserrie erdi samarren zeon. "Leku txarrian gatxaudek hamen". Batak tiratzen, eta bestek... Erdibidean harrapatzen [...] , hamentxe... Bueno, hartu danak eta Zaldibira jun giñen. Zaldibira jun ezkero ia salbau. 
- Zaldibira jun zineten? 
- Baserri baten. 
- Baten bat zenduen han? 
- Baserri batean. Gehienak ezaunak izaten zien ordun. Baserri hartara jun giñen, danak lengusuk eta gu eta dan-anak, baserrie utzi gendun guk ganauek bakarrik. Ta gero gabaz etortzen zan, han egon giñen ba, eztakit, zortzi-amar egunen. Eta gabaz etortzen zan aitte ba alpapa moztu ta ganauei jana eman da. Ta buelta berriz'e gabaz. Ta egunez ba hantxe. Ta, koño, ia egun baten [aillegatu] zan eta "ia bukau emen dek gerrea", bukau emen dek eta bueno, atzea etxea berriz'e gere traste guzikin. Hamar bat egun egin da bukau... 
- Zuk bonbak hemen bota zituenekin akordatzen zera? 
- Bonbak gutxi bota zituen hamen. Bota zituen baiño gutxi. Nik behintzet nik goguan dauzkatenak, eztakit, hiru-au bakarrik izan zien. Eta gu ba txikiak giñen eta ez zigun miñ haundirik eiñ. 
Lanaren truke errotariei "laka"
Korta Gurrutxaga, Felipe
-Taloak bezela. 
- Taluk, joe, hor ikusten ditut taluk. Talo hoiek jan? Nik eztet jaten. 
- Zuek nahiko eginda lehenago. 
- Nahikoa eginda ta nik uste det gure ama zanak beste era batea eiten zitun taloak. Oso diferente. Su bajuan, e, su bajuan beti taluak. Eiten zun aurrena, klaro, orea, orea behar du aurrena iriñe selekzionau, zeiñ errotetan iriñ hobea eiten zeben. Iriñe ekarri, zeiñek zai gutxio, galbahi bat hartu fiñ-fiñ-fiñe, ta-a-a pasau ta fiñ-fiñ geratzen zan. Ta gero oria eiteko, eztakit zegatik, ude ere tenplau eiten zun, sutan jarri ta tenplau ta harekin orea ein; da gero bueno, jartzen zun, pala bat izaten zan belaunen gaiñen, aulki txiki baten jartzen zan, ta-a-a! , zapi bat ibiltzen zun talua egiteko, sartu eskue zapi azpitik da talo-urnira, talo-urnia surtara, beheko surtara. Han buelta ematen zion; bitartin, klaro, beste talo bat eiten hurrengoentzat, hura geldituta ez, kate bat zan hori, ta ibiltzen zun parrilla bat, eta parrilla hartan brasa bota parrilla azpin, eta talo-urnitik parrillera pasau talo hori. Txiki samarrak egiten zitun baiño fin-iñek. Ta jartzen zan bubuuuu, ta baloie bezela puzten zan, ta puzten zan garaien, aiba, mahi luze bat zan su ondun han, botatzen zun mahira, ta benga. Harrapatzen zunak; eta benga... 
- Errota nun zegoen? 
- Errota bat zegoen hamen kanposantu ondun; etxe hura bota zeben, berrie einda dao, hor zeon errota bat eta... 
- Zer izen zuen akordatzen? 
- Exposito zun nausiek izena. Eitten zeben, errota hartan eitten zeben. Eta eiten zeben kalidade bastante zakar eiten zeben, zai askokin da. Ta Ibaresen, Araman, hor askoz'e fiñaue eiten zeben. Irizar badie familie. Hoik hobea eiten zeben. Zaldibin'e eiten zeben, baiño Zaldibin'e zakarragoa eta jeneralen guk Ibarestik ekartzen gendun han iriñ hobea zalako. 
- Ze joaten ziñeten, astoa hartuta edo? 
- Astokin, jeneralen astokin. 
- Akordatzen ordaiñetan ze utzi behar izaten zenduen? 
- Ni mutilkoxkorra nintzen da. Ordaiñetan? Debalde ez. Artua eaman da iriñe ekarri etxea ta. Laka uste det esaten zitzaiola, laka esaten zitzaion ba porzentaje bat igual ba zure iriñetik erantzat geratzen zien. O dirutan pagatu're bai. 
Hori da ba harremanak nola izaten zien errotariekin, ezta. 
Txerria hiltzean odolkiak banatzeko ohitura
Korta Gurrutxaga, Felipe
-Eta txerri hiltzea? Zeiñek hiltzen zuen txerria etxean? Aittek? 
- Ez. Guk jeneralen, Alkarte ba zan, oaindik zutik do baserri hori; oiñ Usabiaga kamionakin ibiltzen dana, hor dauzke ofizinak jarrita, ta jeneralen hori ekartzen gendun. Joxe Martin edo zeuken izena gizon horrek, harrek hiltzen zun txerrie. Ta gero hura zahartu zan bastante eta begi bat'e galdu zun da gero karnizero bat ekartzen gendun. Kaletik karnizero bat, eta festa bat izaten zan txerri-iltzeko eguna. Bueno. 
- Txerri-oda edo? 
- Joe! Txerri-odaik ez gendun egiten baiño festa bat bai. Goizien sartu, aurretik preparau odolkik eiteko eta barriñoe haundi bat kipulak eta oreganuk eta eztakit zenbat gauza botatzen zixon amak, preparauta jartzen zun hura, eta gero kutxillu sartutakun odolak txerritik odola eroritzen zan bezela barriñoira. Ta han ra-a-a! , benga ta benga. Eiten zitun odolki batzuk. Eta gero egosi han su bajun eta atzetik ipiñi txintxiliska pertza haundi bat, eta odolki batzuk de cine. Ta gero mutilkoskorrak partitzera. 
- Zer izaten zan, ohitura? 
- Ohittura auzoan partitzen. Jeneralen inguruko etxie bazan, Garmendiaenea edo etxien izena, oaindik zutik dao. [...] 
Alkartera edo Majorira edo baserritara. Eamaten giñuzen ba odolki bat, bi odolki edo lau, eta gero beste txerri-usketa bat, ta beti propiña izaten zan, errial bat, eamaten zendunin enkargue ba aiba, poltsikorako, kristona, honbre. Da gero esaten debe ba "odolkik ordaiñetan" izaten die, eta klaro, berak etxea bialtzen zeben garaien haiek'e ordun etxea bialtzen zuen berriz, eta bueno. 
- Medikuari eta apaizari eta ematen zenieten? 
- Bueno, apaizei, apaize nausie gendun gaiñea apaize, baserrin nausie apaize zen. Apaiz bat. [...]. Harri... Eta medikuai, medikuai ez, eztet uste. Medikuei tratue bai, haiek etxea etortzen zien garaien ba beorika beti, zuka ez, beorika. Txapela kendu're bai etortzen zien garaien saludau ta. Baita albaiteruari ere bai. Albateruari're beori. Hori zan kostunbre bat, klasek; eta beorika nere gurasoak eiten zeben erreztasun guziakin. Beorek esan du, beori jun da... Hori halaxe zan. 
Aita artzaina; gazta egiten zuten
Nazabal Dorronsoro, Rafaela
-Behiak eta esne-ehiak? 
- Esnea, baiño guk saldu ez gendun esneik eitten, gaztaia eitten gendun guk etxen. Eta eitten giñuzen hiru gaztai klase. Bat ardiña bakarra, behiena bakarra eta biña, nahastue. 
- Eta gero kalera saltzen zittuzuen esneak? 
- Gaztaia bai, gaztaia bai, baiño esneik ez. 
- Eta gazta zer saltzen zenuten, dendatara? 
- Ez, errekardera bati beti. Errenteriko rekardera bati. 
- Bera etortzen zan? 
- Bera etortzen zan Ordizira, eta gu handik etortzen giñen eta harek eramaten zun gure gaztaia. 
- Gazta zeinek egiten zuen, amak? 
- Eozeiñek, danok genekiun eitten, ni gaztaia ugari eindakoa naiz. Ta amak'e bai, aittek'e bai, aitte artzaie zan, eta aittek'e gaztaia asko eitten zon, amak'e bai, eta gure etxen, bueno, ni nola naizen zaharrena, beste ahizpa txikigok etzuen hainbiste igual eingo. Baiño nik bai, nik gaztai asko. 
- Esplikatu pixkat gazta nola egiten dan. 
- Gaztaia nola eitten dan? Bueno, esnea jartze'ezu; epela, e, jarri behar da, epela, eta gero hari gatzagie nahasten zaio. Urtu ondo. Oaingo hautsek ez, e. Gatzagi gatzagie. Hue urtu ondo, behatzakin oso ondo-ndo, eta hue nahastu, eta gero hue nahastu eta geo hue gogortu eitten da. Eta hue gogortzen den garaien, ondo dana zerau [behar] dezu. Hortarako katxarroa izaten da, malatxa edo, ahaztu einda're nago ni izenak; harekin batidora bat bezela, egurrezkoa izaten zan; harekin dana ondo nahastu, eta hue nahasten zan garaien zuk eskukin dana zapaldu ein behar zendun. Ta beheran etaatzen zan mantekillea bezela, baiño hue zan gaztaia eitteko mamie, eta beste hure gatzurea izaten zan. Eta gero hure zuk hartzen zendun ontzi bat, baiño jeneralmente izaten zan artzaiek eta horik, guk edozein moduz eitten gendun, zeatio jartzen gendun balde, kazuela bat, eta han jartzen gendun gaztaia eitteko zumitze eta han eitten gendun guk, hue dana ondo hala zeatzen zan gaztaia. Eta gero hue gogor-ogor eiñ eta geo sekatzen jarri. Eta ia esta. 
- Keetu egiten zenuten? 
- Batzutan keetu bai baiño; guk kea emateko genduken txabola txiki bat ogie eitten dana eta horik danak eittekoa etxen ondon, eta han jartzen giñuzen baldatan kea hartzen. Baiño ke bage igual. 
- Orain gaztak saltzen dituztenak etiketak eta... 
- A, guk ez ordun. Guk ez gendun etiketaik izaten eta guk eitten giñuzen... 
- [...] 
- Ez, etzien ordun iñoi kasoik eitten garai hartan. 
Etxe ondoko bordan ogia egiten
Nazabal Dorronsoro, Rafaela
-Eta gero eitten gendun guk, garie etxen eitten zan, eta kutxak -zuk jakingo'zu kutxa zer dan-, ba kutxak ganbaran egoten zien gariz beteta, eta gaztaia ardikin bakarrik eindakoa neguako, gero esneik etzan garairako, ardik etzuen esnea beti ematen, behiek bai baiño ardik ez, eta ordun hak sartzen giñuzen garitan, eta hue gaztai zaharra etaatzen zan geo, arrakin-a. Gozoa! 
- Eta garitan sartzen zenuten? 
- Garitan. Zuri ez al dizu hok kontuok iñok bestek esan? 
- Bai, baina zuk esplikatzea nahi. 
- Ja, ja. Zuri hok esango zizuen gehiok'e! Bai. Garitan eukitzen giñuzen guk gaztaiak eta behar gendunen handik etaata jan. Baiño halako gaztairik nik eztet jaten. Halako gaztairik oaiñ iñun eztao. Hemen ibilliko die Arzak eta histori guzik eta Idiazabalgo gaztak die, baiño halako gaztairik eztao. 
- Beste sekreturen bat? 
- Eta kito! Guk hala eitten giñuzen. 
- Eta esan dezu zeukazuela txabola bat... 
- Txabolea etxen ondon, etxe kontrakoa, hueko txiki bat bere teillatukin. 
- Ogia egiten zenuten? 
- Ogie bai, nik ogie askotan egin det, eta artoa're bai. Ta han labea genduken guk, han sartzen gendun ogie eitteko. 
- Zer labe izaten zan? 
- Labea ba, nola esplikauko dizut pa nik, ate txiki batekin dana ladrillozkoa eindakoa; ate txiki batekin. Eta han eitten zan egurre sartu ta sue. Ta geo egur hue etaa, egurre etaa ez, eitten zan, harek eitten zun ikatza egur harek, eta hue hautse eitten zon egur hue gastatzen zanen, eta hue baztarrea bota ta geo garbiin ogie sartu. Ta berotasun harek ogie eitten zon. 
- Eta ogie kalera saltzen zenduen? 
- Ez, etxeako. 
Sagardoa nola egiten zuten
Nazabal Dorronsoro, Rafaela
-Eta fruta-rbolak eta eukitzen zenituzten? 
- Bai, sagarrak. Gaiñontzean... , keixea eta sagarra. 
- Eta sagardorik egiten zenduen? 
- Bai, etxen eitten gendun. Nik sagardoa eitten aittuta nao. Sagarra txikitzeko guk gendun tolarea, eta sagarra han txikitzen zan makina batekin, earki nekauta, e! Eta gero hue zabaltzen zan, hue han egoten zan ba, nik nola esango dizut pa? , aska bat bezela, eta han dana hankakin da dana zehatzen zan. Eta gero hue etaratzen zan txulo txiki batetik, sagardoa, pittarra, pitarra aurrena, eta gero enbotillau eitten giñuzen sagardok etxen. Guk etxen eitten gendun sagardoa. Ta pittarra hau izaten zan goxoa erateko aurrenetik, baiño geo hue, hue etzan segittun sartu behar botillan, e; gerogo. Segittu-egittuko hue ez. Eta barrikak eukitzen giñuzen txiriikin, eta barrikan sartzen giñuzen enbutu haundikin etxen eindako sagardoa. 
- Saltzeko ala etxerako? 
- Etxeako. Guk saldu ezteu ezer eitten. Guk saldu ez gendun ezertxo're etxen eitten; txerrikumak bai baiño gaiñontzen ez. 
- Eta sagardoa egiteko zer sagar erabiltzen zenuten? 
- Ba etxen zeona. Errezille, gure etxen jeneralen errezil-agarra izaten zan eta errezil-agarrakin eitten gendun. Geo beste sagar gorri txiki goxo bat izaten zan, baiño nahastuta igual, baiño jeneralen errezille, errezil-agarra gure etxen. Eta gero mokotea ere bai; baiño errezil-agarra izaten zan gehiena. 
Txerrikiaren kontserba; odolkiak banatzeko ohitura
Nazabal Dorronsoro, Rafaela
-Ta geo afarie jartzen zan, eta afaltzen; ta geo dantzan eitten gendun radiokin. Apalondon gaztek. Eta afarie jeneralen izaten zan... 
- Zeoze espeziala? 
- Bai, bakaillaue jeneralen tomatekin afarie izaten zan. Eta bakaillaue bakizu nola beratzen gendun? Errekan. Osoik, bakaillo haundik izaten zien, ia ni aiñekok, e, bakaillauak izaten zien. Eta hak errekan jarri harri batekin eta ude korrientea egoten zan errekan, ude garbie, ta han beratzen zan bakaillaue. Ta gero puxkak ein da tomatekin. Ta porrupatatea ta bakaillaue jeneralen afarie. 
- Eta txerria hiltzea? 
- Txerria hiltzea bai. 
- Zeiñek hiltzen zun? 
- Gizon bat ibiltzen zan Astigarretan txerrie hiltzen ibiltzen zana. Eta txerrie hiltzea etortzen zan, hiltzen zon txerrie, gosaltzen zon gibelakin, txerrin beran gibelakin gosaltzen zon eta juten zan. Eta geo guk txerrin puxkea eamaten gendun beterinariona. 
- [...] 
- Baai. Eta geo ba amak eta guk eitten giñuzen txorixok eta oolkik'e bai, txerri-olkik; eta gero solomok eta horik. Guk gendun kutxa bat bezela gatza eukitzeko. 
- Gazi-utxa? 
- Han egoten zan txerrie hilda gatza hartzen urdaizpikok, solomok eta horik. Eta gero handik eztakit zenbat denbora beharko zuen, enaiz akordatzen, hak etaa ta ematen zitzaien pipar-autse, hautse, ta gero zintzilika jarri. Eta geo hak izaten zien onak, Eta geo eitten gendun txerrien burukin txorixo klase bat, burukie. Hori zaten zan txorixo beltzagoa baiño ikaragarri gozoa, txerrin burukin eindakoa. Eta gaiñontzen txerrin puxkakin txorixok. Eta txorixok'e sukalden jartzen giñuzen makille bat haundie bezela eta han zehatzen txorixok eukitzen giñuzen. Eta urte guzin. 
Guk urten bi txerri hiltzen giñuzen. 
- Bazenuten ohitura txerria hildakoan auzora eramateko? 
- Bai, txerrolkik, txerri-olkik eamaten zien. Eamaten zien oolkik eta puxkan bat urdaiena eta besteik eztakit ze eamaten zan. Baiño etxe jakiñetaa izaten zan, eamaten zan; eak'e ekartzen ziguen eta guk'e bai. Bai txerri-olkik, junda nao txerri-olkikin erregalo. 
- Apaizei eta medikuei eta horiei? 
- Bai, apaizei ta hoiei. Handik ez [dezu] jasotzen txerri-olkik baiño erai eraman bai. Jaja. 
- Zer zan, ohitura bat bezela? 
- Bai. Edo obligazioa, nik eztakit. Apaize ordun baakizu zer zan, eta. Jesus! , apaizei dana; eta zenbat oillasko ere eamaten zon gure amak apaizei etxekook? Oain asko eamango nioke nik, bueno! 
- Bueltan ez zenuten ezer. 
- Keba! , handik etzeon ezerre. 
Artzain lanak; ardi-ilea saldu
Nazabal Dorronsoro, Rafaela
-Baiño gure etxen guk beti urten ardik'e gure etxen hilko zien hiru bat ardi udazkenen. 
- Eta hoiek hiltzera ere kanpotik etortzen ziren? 
- Ez, aittek hiltzen zittun ardik. Ta arkumak'e bai. Guk arkumea San Josetan-a etxekoa jaten gendun. Ta konejuk? 
Zenbat koneju! Lur azpin apik einda egoten zien konejuk. Txabola bat gendun etxetik goraxeo ta han egoten zien ardik batzutan, o konejuk'e bai. Konejuak geo han kanpoko terrenotan zulok einda barrun eitten zittuen umek. 
- Eta ardizain? 
- Ardizain ni ibillita nao. Bueno, gue etxe gehio're bai, e. Baiño ni artzai? Gogon dauket nik Astigarretako festatan elurretan ibilli nintzen ni artzai egun guzin; eta etxea jun eta beheko sun ondon amak preparautako meriendea gozoa, gosarie edo zea, txorixoa ta arrautzea jan, eta ordun izaten zien zapatak, oain txarolak egoten die, baiño gomazkok, zapatak bezela izaten zien, goma zien hak, baiño brillo... , "zatak" izena, zatak, brillo-rillo, txarolak. 
Halakok jantzi ta Astigarretaa festaa. Eta Astigarretako zean... , jesus! , nola esaten zaio, ahaztu eitten zaizkit nei gauza asko ta. Astigarretako eliz-tarin soiñue egoten zan egualdi txarrakin. Da han dantza ein da etxea. 
- Eta artzai ze joaten zineten, mendira nonbaitera, gora? 
- Etxeko terrenotan bakarrik. Zeatik guk etxe-rdik eukitzen giñuzen. Ez hola artzaienak. Nere aitte artzaia zan, baiño geo amakin ezkontzeko ardik saldu ein zittun. Etxe-rdik, baiño etxe-rdik eongo zien berrogei bat eo berrogeta hamar bat, e. Eta geon terrenotan bakarrik. Zeatik guk genduzken bi baserri. Eta beste baserrie hutse zan eta terrenok zeren eta han ibiltzen zien ardik. 
- Ardi-ozten eta? 
- Ardik moztu aittek eitten zittun. Eta Santa Ixabel egunen. Santa Ixabel egune da dos de julio. Eta egun hartan. Eta bakizu ze gosari eamaten giñun aittei guk ordun ardi-ozten ai zan lekura? Fuente baten ardoa. 
- Ardo-opak? 
- Bai. Baserriko ogie han sartu ta busti; hue jaten zon gosarie aittek. Egun hartan bakarrik, e. Ardi-ozteko egunen bakarrik jaten zon gosarie harek, e. Ta gaiñontzen etzon harek ardo-opaik jaten. Baiño nik eztakit hori ze usario zan? 
- Eta berak bakarrik mozten zituen ardiak? 
- Bai, berak bakarrik mozten zittun ardik harek. 
Hil-kanpaiak
Balerdi Mujika, Pedro
- Kanpaiek... elizako kanpaiak... emakume, hildako... hil-anpaiak eta hoik, emakumezkona edo gizonezkona Ordizin diferente izaten al da hil-anpaia? 
- Emakume edo gizonezkonak? Bai, izaten zan diferentea. Bai, emakumeak, osea, jotzen zuen bat haundie, dong, ting-ing. Emakumea hil zanen, hasten zan tin-in horrekin. Ta gizonezkoa hiltzen zanen, hasten zan haundikin. 
- Eske hoi jende batzuk esan digue ezetz, ta Zaldibin diferentea da. Ta hemen ezetz esaten zuen. 
- Batzuk baietz esan digue, baiño... 
- Bai, hemen hasten zuen bi ttikikin. 
- Emakumezkoa? 
- Emakumezkoa. Eta gizonezkoa haundikin. Ta klaro, askotan geatzen ziñen: bi ttiki, guk hemendio, klaro, herrikok herrin bertan ondo aitzen zuen, guk'e aitzen gendun. Baiño askotan ba txikie ezta perzibitu bazan, ta tun, ta adios, hil da baten bat. Ta geo arrastoik ez, aurretik jo ote do, ez ote do? 
- Geo esan zigun baita, gaixo zeonen'e jendea, hola gaizki xamar zeonen o're jotzen zuela kanpaia. 
- Nik ez nun ezautu hori. 
- Ez zendun ezautu? 
- Ez, ez. 
- Hoi norbaitek esan zigun. 
- Ez, lehenago izango zan hoi. 
Oilaskoa, otordu berezietarako
Etxeberria Irastorza, Maritxu
- Gero jana ta hola nola izaten zan ordun? Oain baiño bariedade gutxigo izango zan ordun? 
- Baai, bai, bai, bai. Bai, ba, ta nire gazte-enboran hor, klaro, bakizu zer pasatu zan hor? Urte kuarenta, ta kuarentaiuno, ta kuarentaidos txarrak izan zien, eta ordun gaizki ibili giñen janakin. Baiño gaiñetikan hemengo jana, eguardikoa, jeneralmente nere etxen, egunero, estraiñeko salda garbie, zopa, gure amak eitten zun. Eta gero babarruna, gehiena babarruna urte guztin. Eta gero haragi hura tomatekin. Hori izaten zan gure urte guztikoa. Gero jaie etortzen zanen, hasi zien gero, akordatzen naiz, garbantzukin hasi zien. Eta gero elegante-legantea, paella; baiño ya paella ya elegantea zan. 
- Lujua hori ezta? 
- Bai. Hoi ya zea zan, elegantea zan. Eta gero, nola esango dizuet ba? Urten behin jaten gendun oillaskoa, gure amak ganbaran eositako, eostos hazitako oillaskok e? Haik saltiotan. Ta eguarritan'e bai. Harek kapoiak hazitzen zitun, jan artoa hola sartuz. 
Umetako pikardia
Mintegi Aiestaran, Joxe Mari
- Geo zeuken garai hartako komona, itxitura txiki bat zeuken. Taillerretik gora jun, hemen okurrentzi haundiik ez, eta okurritu zaigu, han harrapatzen baldin badeu komunen, lotu in behar diau dana. Alanbrekin lotu behar diogu. Nola esango det ba? Armario koskor bat bezela zan. Ta beti bijilantzikin, ta harrapau deu, ta arropak, zabaltzeko arropak izaten da, o zea izaten da ba, alanbrea? Halako alanbreak zeuzken zintzilika, hartu deu ta lotu deu Kristo bezela. 
- Zer [...] komunean utzi? 
- Ta gu eskola. Nik ez dakit gizon harrek ze in ote zittun handik ateatzeko. 
- Penitentzia, denetio. 
- Bate merezi be. 
- Lehengo umek holako, holako trastadak eitten, eitten zittuela, baiño... 
Astero lixiba arrropak garbitzeko
Munduate Altuna, Trini
- Eta etxeko garbiketak eta, erropa-arbiketak eta, oain baiño gogorragoak izango zien baita, ala? 
- Hombre, euskez, eskuz dana! Eskuz, ta labaderoa juten giñen aklaratzea. 
- Nun zan labaderoa? 
- Ba, oain ez dakit zer dagon han. Iturtxu. Iturtxu, kalea, plazuelatik mendira aldea o hola... ez, ospitale aldea beste kalea. Han zan labaderoa, ta estazion'e bai beste bat. 
- Baiño zuek gora juten ziñeten. 
- Estazion beheran. Baiño gu goran ibiltzen giñen, goien ibiltzen giñen. Bai. 
- Ta hautsa aklaratzea juten ziñezten? 
- Bai. Etxen garbittu, baiña han aklaratu. Baldea hartu buruen gaiñen, ta ala! 
- Garbittu're ez zan oain beste, oain bezela ingo, ala? Hain maiz ez zan garbittuko maindirak eta holako gauzak. 
- Ez zala garbitzen? 
- Ez, hain maiz ez. 
- Hain maiz? Bai, bai, bai. 
- Bai? 
- Hola mouz, hola mouz. Hamabost eunen gehienaz. Bai, bueno, astero itten gendun e? Ta etxen egosi itten gendun arropea e? Lisua. 
Iratzargailu pertsonala
Sarasola Etxeberria, Prontxio
- Aaa, beste gauza bat. Hau bai, hau netzako da polittena. Bat panadero, panadero zan, ta bueno, bizi da, bizin da baita're. Nik CAFen lan eitten nun, eta juten nintzen errelebon garai hartan, goizeko lauetan. Eta hau panadero, berriz, ba gauez lana in ber zun. Badakizu, ogik hurrengo eguneako. Ta nunbait nik ez dakit o ez zeuken despertadorea, ta "hi, Prontxio", ta "zer? ", ta "hi lauetan juten haiz lanea? ", ta "bai", ta "jo, hik zeatio ez diak nei deitzen? ". Zeatio Bar Sarasola zan, esan dizuet, eskaillera bat... 
- Bai, bai, bai, bai. 
- Ta bestea zan "panaderia Zabale". 
- Parekoa. 
- Ta parekoa, eta ba, "eta bueno, ze nahi dek, ta nola deitu? Esnatu ingo dittugu habek danak! Ez gaittuk hasiko hi ta ooooooo", ta "gauza bat ingo diau: nik holako soka batekin lotuko diat hankako... "
- Behatza - "... behatzan potolon! Ta gero soka hori txintxilika utziko det kanpo aldea, ta hik, hik tira in". Ta hala, "joe, Prontxio! " ohetik. [...] "Bale, Manolo? " "Bale! Bale, Prontxio, bale! Segi! Gero arte! ". Eta hala juten nintzen lanea CAFea. Jo, hori, hori da... 
- Ta balio zion despertadoreak? 
- Baaai, hombre, beti're, [...] batzutan igual juaten "hi, ba, ondo zeok! " eta "kendu in behar diak oaindik". 
- Behatza. 
- "Behatza oaindik hemen zeukeat, baiña, hola, aizak ez zak hainbeste indarrakin tira ta" esaten zian. Ba, hori, hori, hori, nik gogoratu det horrekin, jo, ze garai hartako gauzak. 
Arbitroari harrika
Sarasola Etxeberria, Prontxio
- Eta beste egun baten gogoratzen naiz "campo", osea, partido bat bukatu ondoren, joe, arbitro, arbitroa nere anai zaharrena gogoratzen da oraindik izena. Ta ze pasa zan? Ta hue, klaro, arbitrok etortzen zien Donostitik bere kotxen, ordun ya kotxen etortzen zien. Arbitrok, klaro. Jokalariak, bai, batzutan, baiño, ez, gehienetan kamion, bueno bai, kamion txit hoitakok. Eta ni gogoratzen naiz, arbitro horrei, arbitro horrei nola jarri zioten Ordiziko kanposantun paren han tronkok, tronkok e? Ba igual jarri zuen zortzi-amar tronko. Ta bitarten gazte jendea harriz beteta, klaro, kotxiak gelditu in behar zun, ta, bai, botatzen. Jo, nere anaia hemen eon balitz, harek esaten zuan nola, nola, nola... 
Paskual petrikiloa eta bere konponbideak
Sarasola Etxeberria, Prontxio
- Gizon bat, hagiñeko miñe, Bar Sarasolan. Ta sartu zan gizon haundi hau. Zan pixkat, nola esaten da, este... 
- Kurandero o... 
- Kurandero bezela o! CAFen lan eitten zun. Ta behin baiño gehiotan etortzen zien jendea kanpotik hue eramatea. 
"¿A ver Pascual...? ¿Aqui el curandero...? " "Si" "Pues... ". Ta jende aberatsa e? "pues si, si, pues bueno... ". Pues, abixatu, etortzen zan, hartu ta eaman itten zuen. 
- Ta zer zan, Ordizikoa bea? 
- Ordizikoa bea. Bizi zan, zuek ez zenduen ezagutu paso-ibela, leno kendu zuen. Zuek ezagutu ez. Garai baten guardia zibille zan, oain nola daude eskolak? 
- Zaldibiko bidean... 
- Bai, aittuta bai nik han ziela. 
- Ba han zan paso-ibela. Ta ze esatea nuan ni oain honekin? 
- Paskual. 
- A, ba Paskual hor bizi zan. Zuek galdetzen bazue Paskual, Paskual haundi gañea, Paskual haundi, haundi zan, Paskual haundi. Sartu zan barra, ta "hau hagiñeko miñe". Ta "zer daukek? " eta "joe, hagiñeko miñe zeukat, motel. 
Ez zakit". "Jode, motel! Hori seittun kenduko diau". 
- Ta bea kuranderoa zan? 
- Bea kurandero zan. Baiña esango dizut ze kurandero, ze kurandero. Belarretan ta hola, kurandero zan ta "ba, oain, motel... hi! Ateaiok honi kopa pare bat o hiru! ". Ateatzen dek koñak, koñak, dena edan bihar, bat baiño... "beinga beste bidoi bat kopa! ". Bizikletan ibiltzen zan kurandero. Kanpoa atera da, bizikleta paretan kontra, zekan holako maletin txiki bat, egurrezkoa, iriki, ta nun etortzen dan alikate batzukin. 
- Ai ama...! 
- Alikate batzuk eskun zeuzkela! Ta, "bueno, ze? Beste kopa bat eango al dek? " "ba, igual dek". Eta bestea ya mozkortuta, bueno, han pixkat eon, in ta... Hori nere anaiak kontatutakoa, Juanitok. Juanito, nere anaia, hil zan Bar Sarasolan, gañea Zaldibira asko juten zan, oso berritsuko zale zan nere anaia. Ta harek esan zion "bueno, beinga, beste bat probatu nahi al dek" "ez, nahikoa zeukeat". Mozkortuta, "beinga, hi". "Iriki zak ahoa! ". Han zer iriki ahoa, ta klas "a lo bestia". Ta dana atea zion. 
- Bai, bai, seguro. 
- Ta hori, hori, hori egie da e? Jo, eske, nik, nik, nik... 
- Hortako ez da kurandero izan beharrik, ala? 
- Bueno, baiño gero belarretan ta asko zekin e? 
Antzerki-konpainiak Ordizian
Sarasola Etxeberria, Prontxio
- Ni gogoratzen naiz, etortzen zien zinea, etortzen zien teatro, teatristak, "compañias de teatro". Ta etortzen zien ta, joe, zan, atentzioa deitzen zuen: erropa, pintatuta ta, ta hola. Ta, jo, han barrenen sartzen zien Bar Sarasolan, ta Txindokin. Txindoki ordun zan Bar La Paka. Txindoki eon zan gero. Txindoki zan hemengo izandako alkate... apelliduek zian? 
- Iñaki... 
- Iñaki... nola zan? Bai, alkate izandako, alkate izandakoa... Iñaki, hoi aztuta zauden. Baiña bueno, berdin ibiltzen zien han ta Bar Sarasolan. Ta sartzen zien erropa batzuk eta han pinta-inta, harritu, hemen harritzekoa zan, klaro, zeatio holako erropak eta holako pinturak eta holako... ez zan ikusten, ta ordun atentzio deitzen zuen, deitzen zuen noski. 
Eskolara Torrea etxera mojetara
Mujika Imaz, Maria Rosario
-Eskolara Ordizira juten ziñen? 
- Bai, Torrea juten giñen ordun, osea ke, nola daon Musika Eskola; bueno Musika Eskola Barrenan bat eta bestea herriko bandea nola jotzen don, Korreo daon etxe haundi hortan. Hor juten giñen zeatio monjak zeuken hor leku bat, monjak, Milagrosak etortzen zien eta ordun eskolaa juten giñen. Gero hortik pixkat gora jun giñen, hor txiki geldittu zan eta gerok haundittu ein [gendun] puxkat eta gero juten giñen horra oain ospitala daon hortaa. Hor beste eskola ba zeon eta puxkaten harrea jun... Eta gero ba ni gutxi jun nitzen, hamaika urte arte o holaxe eskolaa jun nitzen. 
- Zenbat urtekin hasi ziñen? 
- Eskolan? Ba nik ez... Bueno, garai hartan bost urtekin edo hasten giñen eskolan. Gutxigo ez, e. Bizkitarten etxen egoten giñen. 
- Esan dezu monjak erakusten zizuela? 
- Bai, Milagrosana aurrena monjak, eta gero ia herriko eskolan hasi giñen. 
- Eta ze ikasten zenduen monjakin, ze izaten zan, matematika edo? 
- Bai. Leitzen batibat. Askoz gehio ez gendun ikasi, zeatio zer? Ordun kartoi batzuk ematen zittun, [beste bat] jartzen zizuen eta. Diktaduk ein eta, holaxe. Baiño oain bezela hainbeste liburu eta hainbeste gauza, ezta pentsau´re. 
- Ze izaten zan, liburu bat danetarako? 
- Bai, lau senidek enziklopedia batekin ikasi gendun, eta oandio gordeta dauket zea... gure txikik, txikitako batek, ez dakit zein ilobak, egun baten etorri zan eta esan zin: "Amona, nik ez det atatzen... ", haalako probleman bat zeuken, ez zan txikie, hain txikia umea [...] izango zan eta. "Ez det atatzen, nik ez dakit, aitatxoi esan behar diot itteko". "Eta zer nahi dezu? Nik han goien badauket ganbaran enziklopedia bat eta begiratuko deu", eta handixi atara zon. 
Pentsa zenbat urtekoa dan eta puxkauta ta dao baiño nik gordeta dauket. Baina danok handixe. 
- Gramatika eta... 
- Harek danetik dauke. Harek konpleto dau, konpleto dau hura. 
Irakasleak, karidadeko moja kanpotarrak
Mujika Imaz, Maria Rosario
-Eta monjak nungok zien, hemengok? 
- Bueno, ospitala zeuken, oain residentzie daun hortan ordun zien ba monjak. Eta dedikatzen zien "Monjas de la Caridad", eta dedikatzen zien ba guri eskola ematen. 
- Baiña esan nahi det hemengok, ordiziarrak ziren? 
- Ez, ez, ez, kanpokok. Bueno, bat Zaldibikoa zan, urte asko egon zan, sor Ana. Hure bizi izan zan ba nobiziadotik ataa eta nik uste det denbora guztin Ordizin egon zala. Eta hura hil zan hemen baiño oso zarra. Hue zan hemengoa, baiño gaiñontzekok danak kanpokok. 
- Eta zer moduzkoak ziren, gogorrak? 
- Nik uste det ezetz, ez zien goorrak. Nere iruditturako ez, geok ez giñen gaiztok eta! Guk eske malizik ez genduken eta haik esandakoan hori in ezkeo, beti pakea zeon. Ez, ez, nik ez dauket rekuerdo txarrik monjatatik. 
- Eta eskolan sartutakoan errezau egin behar izaten zan? 
- Beharko. Eta Francoi eskue altxau gaiñea! Francon argazkiri. 
- Eta kantau? 
- "Viva Franco, alza tus brazos hijos del cuerpo estrapañol... Viva Franco... que vuelve a resucir... " Himnoa dana. 
- Egunero kantau behar orduan? 
- Bai, bai. Eta errezatu´re bai. Eta eskolatik ataratzekon´e abemaria errezatu eta, bihar arte, eta fundamentuz, osea, errespetokin. 
11 urterekin eskola utzi eta lanera
Mujika Imaz, Maria Rosario
-Eta dotriña? 
- Beharko. Bai, bai. 
- Eta hori ere monjak erakusten zuten edo? 
- Monjak eta eskolan´e bai. Ta gero katekesisa juten giñen. Bai. 
- Esan dezu monjetatik eskolara pasatu ziñela, zenbat urtekin? 
- Gutxi, gutxi. Nik uste det komunioa ein arte edo hola. Komunioa zazpi-ortzi urtekin eiten gendun, eta ordun ba eskolaa ba. Bueno, nahi izan ezkeo gero´re segitzen zuen monjakin, baiño nik ez dakit zegatik aldatu ninduen monjatik herriko eskolaa, ez dakit zeati, zeatio ez zuen... , dana gratis zan, ez gendun pagatzen ezer, baiño ez dakit zeati. 
Eta herriko eskola nun zeon? 
- Esaten dizut, Torrean, Correos daon hortan, harutza juten giñen. 
- Hori ere debalde zan, ala? 
- Dana, dana. Guk ez gendun ezer... Gero nola hain denbora gutxin jun nitzen ni eskolaa, ba lanea juten nitzen baserritaa, Upabira ta [...] ta lanea juten nitzen, beharko jun, aitteik be genden eta, eta ya ke ez nitzenez egunez eskolaa juten, urte baten eo holaxen, "clases particulares" ematea juten nitzen, Hidalgo, Antonio Hidalgonea. Baiño illuntzen seiteti zazpietaa edo zazpietatik zortzietaa, juten giñen pixkat gehixeo ikasteatik. 
- Hori eskola utzi eta gero? 
- Bai, bai, gero. Baiño hamaika urte ezkeo ia nitzen eskolaa gehio jun. 
Eguneroko otorduak
Mujika Imaz, Maria Rosario
-Zer izaten zan orduko jana, zer jaten zan edo? 
- Bakaillaue, egun hartan bakaillaue. 
- Baiña bestela jeneralen ze? 
- Jan ondo. Babarruna, egunero babarruna. 
- Ordun, arten ez zan ez arrozik ez lentejaik. Bazan, baiño ez zan jartzen etxetan. Babarruna, baba txikie, azea txongokin. 
- Txongokin? 
- Txongoa, hori da txerrin hezurre, txerrin hezurre, txongoa. Eta gero jaie aillegau ezkeo, ba gauen, gauero baatxuri zopea, gauero baatxuri zopea. Eta gero jaie aillegau ezkeo ba garbantzue. Salda ederra aurretik, eta garbantzue eta gero zera, saldea eindako haragi hura tomatekin eta piparrakin. 
- Arrairik izaten zan? 
- Bai, izaten zan baiño gutxigo, askoz gutxigo. 
- Garestie zalako edo? 
- Ez, ez. Ordun iruditzen zan arraiek ez zeukala alimentuik, ordun izaten zan haragie. Oillaskoa... Ta geo festatara aillegau ezkeo eta oillaskoa jaten zonak "mucho". Bai. Ordun bai, festatan bai. Festatan jartzen zan arraien tirak laben eta oillaskoa, eta angulak´e bai, oin baiño gehiao, ordun modu hoben zaren eta jan eitten zien angulak. Bai, hori badauket. Baiño gaiñentzen... Jan ondo eitten zan, jan ni eon nitzen leku asko, leku askotan egon nitzen lanen baiño danetan ondo, ondo jaten gendun. 
Sagarrak eta gaztainak biltzen
Mujika Imaz, Maria Rosario
-Lehen esan dezu sagardoa egiten ibiltzen ziñela. Sagarra biltzen ibiltzen ziñen? 
- Ibilliko ez nitzen ba! Hoixe! 
- Nun biltzen sagarrak? 
- Ba saskitan, saskitan bai. Ba gaztaiñak biltzen e bai. Gaztaiña morkotxak zulau eiten giñun eskue, eta eskunarruik ez, osea ke [degil?] batzuk bezela jartzen giñutzen, edo bestela txotxak, bi egurrekin, txinok bezela nola jaten due? 
Holaxe bi zotzakin [...] gendun. 
- Gaztaiña-anak eta egiten ziren ordun? 
- Bai. Gaztaiña-anak, danboliñen erreta, sagardotegin asko eitten tzan. Han erre gaztaiñak, eta gero sagardokin. 
Eitten tzana asko da arkume txilindronen. "Al txilindron". Jartzen tzan gurutz bat bezela, eta han arkumea jartzen zan, oain jartzen dan bezala, nola jartzen zan... 
- [...] 
- Bai, oain jartzen da parrillatan. Ordun jartzen tzan beso ta esku hola lotu ta pariten kontra holan jarri ta hau parite... hola jarriko balu bezela, hola, holaxe eskuk eta hanka, ta sue hortik dala, horti erretzen tzan. Bai. 
- Eta hue jaten zan? 
- Bueno! 
- Ez gaur bezela txuletak eta? 
- Txuletak e bai. Danetik jaten tzan, danetik jaten tzan ordun. Baiño, eztakit, gutxigo zeon... Gaur egunero jaten deu ondo, ta ordun ba jaien jaten zendunen... , txipiroiek jaten ziñuztela re, bueno! Hue jan, hue jan ona zan. Menuda... 
Eskolara mojetara eta Karmelitetara
Etxaniz, Antonia
-Eskolara nora jun ziñen? 
- Eskolaa aurrenetik horrutza, ospitaleko residentziko... ordun zaren monjak karidadekok o, ordun zaren. Eta horik ematen zuen eskola Correosetan. 
- Baiña Ordizin, ez? 
- Ordizin, Ordiziakoa ai naiz esaten dana. Eta horrutza juten giñen. Baiño gero sei urtekin o hola pasatu giñen Karmelitataa. 
- Nun zeuden Karmelitak? 
- Karmelitak zaren oai etxe berrik ein dittue ba Plaza Garagarzan, zerbezeria eta hori badago ba "El Coyote", bueno, hortik segi eta baztarrea, hor zeon Karmelitak. Aurrenetikan frantsesak egon emen zien, ni hori ez naiz gogoratzen. 
Baiño Karmelitatan. Gero ba hamalau urte arte, eta gero lanea. 
- Hor monjatan ibilli ziñala esan dezu. Monjak zer zien, hemengok ala kanpotarrak? 
- Ez, hamengok iñor´e... , kanpotarrak izengo zien. Baiño hemengo monjaik ez, Ordiziako monjak ez. Karmelita jun ziela Ordiziakok eskolan ni nebillela, bai. Ta karmelitak, usten det, bat Arantxa ta bestea Juanita. Ia edadetuk izango die. Ni´re hala naiz; "asi que"... 
- Monjetan erderaz ikasten zenuen? 
- Bai. Orduun dana erderaz. Euskeraz ez. Etxen, etxen nauken nik... Ba bai, etortzen giñenen etxea aittek beti: euskeraz ez bagiñun itten, igandero ematen zigun ordaintzeko zerbait, bi pezeta-do zer zan ordun, ba ez zigula... deskuento, gutxigo emango zigula. Euskeraz, berak dana euskeraz. Aittek ondo eitten zuen bai erderaz eta bai euskeraz. Amak euskeraz, erderaz oso... Zerbaitt eitten bazun, erdeldune ikusten bazuen... 
- Azkoitikua eta Urrategikua izanda gaiñea.. 
- Bueno ba, dana euskeraz, amak euskeraz. Ta aittek ba igual erderaz o euskeraz; igual. Biik dana euskeraz. 
- Hori marka, etxean erderaz egiten uzten ez eta kanpoan euskeraz ez. 
- Bai ba, hori ba. Gertatzen dana, nik esaten det hamen bertan ikusten det, nik. Gaiñea errexago nik usten det itten dala erderaz euskeraz baiño, neretzako. 
- Igual ohittura gehiago. 
- Ohittura gehio, ohittura gehio. 
Mojetako zigorrak; Zurutuzarengana partikular
Etxaniz, Antonia
-Eta ze ikasten zenduen eskolan? 
- Eskolan? Danetatik, danetatik. 
- Monjetan, adibidez, ze ikasten zendun? 
- Monjetan? Historia, Matematika, esan dizutena, Geografia, Historia... Danetatik, ematen zuen danetatik. Eta gero hortik juten nitzen... hortik ez. Laneen hasi eta lanetiken erten, ta juten giñen, zuk ez ziñun ezautuko, ezta urte asko hil dala, Zurutuza. Hamen Plaza Garagarzan bizi zan. Oin ahizpa bizi du, maestra izan da ahizpa´re, baiño harek ematen zigun partikularra matematikak. Eta nik askotan esaten det: "Ene! , hara, dakitten matematika kontue hor". O tonta nitzen, egie esaten dizut, nik horrekin: Consuelo Zurutuza. 
- Erakusteko zera diferente... 
- Oso, oso. Eta giñen hiru persona, ta dedikatzen zan espresamente zuri; eta hara, horretxekin. 
- Eta monjetako eskola gogorra zan? 
- Bueno, bai. Zigortze ziguen noizin behin. Paretan kontra, paretan kontra jarri zerbait gaixki ein baziñun... 
- Zer zigor izaten zan? 
- Paretan kontra, paretai begira jarri. Hori bai. Eta baita, uste det, regla esaten det nik hori hartuta, eskue jarri hola ta; baita, baita, hori uste det bazala. Baiño bestela ez, ondo, ondo. Esan dizutena, hamalau urte arte hor. 
- Eta gero monjetatikan sei urtekin karmelitetara pasau ziñen? 
- Bai. 
- Eta zer zan, salto haundie zan ikasteko... 
- Ez, ez. Hamengok´e onak zien baiño gu txikigook eta errexago utzi. Ez, baiño ona. Hamengok´e hola bertan bizi giñen, etxen ondon, e, ba konfiantza haundie berakin eta. Ez, monja onak. Neretzako danak izan die onak, egie esateko. 
Otorduetan denetik jaten zuten
Etxaniz, Antonia
-Orduko eguneroko etxeko otordutako jana ze izeten zan? 
- Hara! Nik egie esaten dizut, garbantzue zala, lentejak ziela, porru-atatak. Danetatik, danetatik. Nik egie, ordun razionamentue esaten zen bezela ta, bai, baiño faltaik ez. 
- Ze izaten zan razionamentue? 
- Azukrea, olioa, bi gauza horik, eta jaboie ez dakit, baiño gauza horik bai. Eta tabakoa ere uste det; aittentzako-a izeten zan, kajetilla oaingo hauek ez, pakete haundik; berak eitten zittun zigarrok hola papelakin bittu ta; askok itten due, ba hori. Eta, este... , bestela dendak bai. Beste bat´e bazeon, Bilore esaten zioena, beheratxuao, Plaza Garagarzatik behera. Asko, denda asko. 
- Eta angulak eta izaten al zien ordun? Esaten da gaur baiño gehiago izaten zala angula ordun eta. 
- Angulak izen bai, eta gaur errekatan ez dagola ezertxo ere, kangrejok berak´e bai etxen ikusten nittuen ekarrita. 
- Arraiñe jaten zenun? 
- Bai, bai. Antxoak, sardiñak, peskadillak, kariokillak, peskadillak, noizin behin, ez beti. Beti iganden, ordun, beti estraordinarioa pixkat. Igandetan beti izeten zan. Jateko kontun ondo. Klaro, gerra geroko kontue beti esaten zan jesus! Ez, goseik ez. Basarritik e, nola giñen zaharrenak, lagundu´re bai. 
Eskola nazionalean eta mojetan ibilia
Urretagoiena Murgiondo, Pedro
- Baiño noa jun ziñen eskolaa? Zenekin ikasi zendun? 
- Nazionaletaa, "escuelas nacionales". 
- Eta zazpi urte arte ez ziñen eskolaa jun? 
- Han Mutillon zeozer... A! Ordizin? Ordizin... zazpi urtekin eaman zien hauntza, bai. 
- Aurretik Ordizin ibili ziñen eskolan? 
- Bai "las monjas francesas" esaten zien, bai. Sei urtetik zazpi urtea, bai. 
- Eta ze eitten zenduen euskeraz ala erderaz? 
- Erderaz, erderaz, bai. 
- Ta zer zan, goorra? 
- E? 
- Goorra al zan? 
- Goorra... ba, han ez gendun ikasi, sei urtetik zazpia a--i--u... 
- Denbora gutxi. 
- Denbora gutxi, bai. Ta geldi eotea. Badakizu, garai hontan ez giñen geatzen ta mojak, ba, demanda ta... 
- Eta neska ta mutil batera juten ziñeten? 
- Batea, bai. 
- Eta dotriña eakusten al zizuen? 
- Dotriñea? Bai, baita, [ean]... ez naiz gogoratzen ya. Bai, dotriña´re bai, hoixe. Errezok eta gauzak bai. Gure eskolea hori izaten zan! 
- Ze in behar izaten zenduen monjetan, egunero errezatu eskolan igual? 
- Egunero juten giñen, bai. 
- Baiña errezatu eskolan? 
- Errezau ere bai. 
- Egunero-gunero? 
- Sartzeekon ta ataatzekon ta danen, bai. Monjak zien. 
- Ta ze errezu izaten zan sartzeko ta ateatzeko? Luzea? Errezu luzea eo...? 
- Errezau? Ba, ez dakit [...] , "aite gurea" edo ez dakit zer, ez naiz gogoratzen. 
- Ta gero esaten dezu hamar urtekin Mutilloa? Zazpitik hamar urtea Mutilloa jun ziñen? 
- Bai, zazpi urtekin Mutilloa. Zazpi urtetik hamar urtearte. 
Euskaraz hitz egitea debekatua
Ormazabal Garmendia, Iñaki
- Ni ibili nitzen gero, gero fraile batzutan hemen ibili giñen gero, hementxe, hemen fraile batzuk bazien... 
- Karmelitetako hortan? 
- Bai. Porke hue, hue txikitan zan, hue... nik zenbat denbora ingo nun, ba? Ez dakit. Urtebete, bi urte ingo nitun? E? 
Eta gero hemen zeak, frailek zien hemen. La Sallekok ez, e? Frantsesak. Hor´e ibili giñen. 
- Nun zeon eskola hoi? 
- Hemen, La Salle, ez dezu zuk ezautu eskola, sekula ez dezu ezautu? Hortxe. Hor pation, hortxe zeon etxea. Oin bota due, oin dala urtebete edo bi urte bota due hoi aparkamentuk-ta eitteko. 
- Zaharren egoitza baiño beherago, ez? 
- Martina: Eta karmelitak ere... 
- Hoi Milagrosa edo ez zan? 
- Milagrosa da goien, residentzin ondon Milagrosa. Hue oaindio han dao. Milagrosako edifizioa oaindio han dao. Bai. 
- Eta horrea pasatu ziñenen, fraileekin´e baita erderaz? 
- Bai, bai, bai, bai, dana erderaz zan orduan, e! Ordun euskeraik... ke ba! Ezta, ezta, ezta... 
- Eta euskeraz eitten bazenduen? Kastigau? Ze kastigo izaten zien? 
- Martina: Bildurra zegon. 
- Ke ba! 
- Ein´e igual ez zenduen ingo bildurrez, ezta? 
- Martina: Bai, bildurra zegoen. 
- Dana erderea zan. Ordun euskeraz iñok ez zuen itten, e! Guk etxen eitten gendun. Nik daketen euskerea da etxekoa, e! Nik ez det ikasi, ikastolan ez naiz ibili! Nik gramatikaik-ta euskerazkoik ez dakit. Ikasitakoa. 
- Martina: Izenak eta... Andoni, konkretoa, nere lehengusuari jarri zien izena. Eta bildurrez, borratzeko ta... bildurrez. 
- Euskaldun izena zalako, ezta? 
- Martina: Hau, oain... ematen du lasai bizi... 
- Ni Iñaki naiz, baiño ordun kendu in zien Iñaki ta Inazio izandu naiz. Oain hamar urte bitarte ofizialki Inazio izandu naiz ni. Ta aizkeneko kotxea erosi nuna, oain daukatena, oain dala 10-1 urte, esan nun: "Aprobetxatu in behar det aldatzea ahal baldin bada izena". E? Eta juzgadura jun nitzen, epaitegira, eta: "Noiz jaio zea, ba? ", "Holako egunetan" ta hala begiratu zun liburun eta esan ziten neskak: "Aiba! Ba, zu Iñaki zea! Zu hemen Iñaki... Bataiatu ziñenen Iñaki jarri zizuen eta juzgadun Iñaki azaltzen zea. Oseake, ez daukezu ezer paperik ezer egin beharrik". 
Ordun hasi nitzen, ba, karneta, bai konduzitzekoa eta bai identitatekoa, ba, aldatu in nittun. Ta kotxen dokumentzioa, pues, danak. 
- Asike, garai hartan, ordun, euskeraz itteko bildur handia eongo zan... 
- Bai, bai. Osea, dan-an-an-anak... Nik dauket bigarren anaie Ibon izena duna eta hori´re kendu in zien eta Juan jarrio zioen. Juan... 
- Eta neska ta mutil batera juten ziñeten eskolaa? 
- Ez, ez, ordun ez. 
- Ez frailetan eta ez karmelitetan? 
- Frailetan neskarik ez zan ibiltzen. Mutilek bakarrik. 
Eskolan, mojetan eta Karmelitetan ibilia, besteak beste
Ormazabal Garmendia, Alejandro
-Bueno ba, eskola, ya, eskolara oso goiz. Lau urtekin o. Ordun esaten genduna "Monjas del Hospital", Ospitaleko Monjak, horik zien, ematen zuen eskola elizan ondon daon Kasa Torrea. Gero handik irten ta zortzi urtekin eo hola Karmelitatan. 
- Nun zeuden karmelitak? 
- Karmelitak zeren ba oain hemen Plaza Garagarzan, Ordiziko Plaza Garagarzan. Oain hor goien taberna hoik badare ba, Coyote ta. Etxek inda dare oain baiño hor zeon kolegio hori. Eta ibiltzen giñen neskak eta mutillek. 
- Eta esan didazu lau urtekin monjatara hasi zinela. Ze moduzkoa zan monjatako eskola. Gogorra zan? 
- Bueno, gogorra zan dana. Hoixen gogorra, gogorra. Umetan ta ez naiz gehiegi gogoratzen, baiño gero ia hemendio, oain esango dizut, karmelitatio gero hemen, oain hemen goien daon zera hortan, aparkalekue daona, gure inguru hontan hor zeren, nik ez nittun ezautu baiño hor egon zien praillek, baiño gero gerra ondorenen, gerra denboran ba bialdu in zittuen edo espulsau edo kanpora, eta ordun tarte batzuk egon zien hemen, urte batzuk, hemengo herriko bertako bi maixuk, bi anaik, Hidalgok, Hidalgo, Joyeria Hidalgon ze hontako osabak, hoik ematen zittuen klasek baiño zan hola gauza probisional bezela. 
- Partikular bezela? 
- Bai. Baiño hor pixkat ibilli nintzen baiño gero Beasaiñera Lasalle. Beasaiñen Lasalle, han ba hiru bat urte ein nittun, ta gero handik Iruñaa Escuela Profesional Salesiano, Don Bosco fundadorea, salesiano, ta han ofizioa ikastea. Han ofizioa. Ordun ez zeon, klaro, Goierriko eskolaik eta ez zeon, han ordun ni jun nitzan han "Maestria Industrial" eittera, Mekanika. Hamabi urtekin, hamahiru urtekin eskas sartu nitzen da hemezortzi urtekin. Eta gero, klaro, han hemezortzi urtekin bukatu nun eta gure aittek esan zin: "Bueno, oain komeni dana da lehenbalen soldauskara jutean, lenbalen soldauskara". Soldauskara ordun juten zan boluntario. Boluntario ez batek gogoa zeukelako soldau juteko, baiño lenbalen karga hori kendu gaiñetio. 
Mojekin dena gaztelaniaz
Ormazabal Garmendia, Alejandro
-Eskola bueltatu [...] , ze ikasten zenuen eskolan? Adibidez monjatan ta karmelitetan eta ze ikasten zan? 
Matematikak eta... 
- Bai, bai, danetatik ematen zan baiño garrantzi haundie ematen zaion idazteko posturari, ordun kaligrafia ta esaten zaiona ta. Jeneralen gure adiñakok nahiko ondo idazten degu, osea, hasten geanean eskuz ba... garrantzi haundie zeuken. Eskola ondo ematen zan danetatio, e. Bai bai. 
- Karmelitetan ta monjatan, monjak erdaldunak izango zien, ezta? Kanpokoak. 
- Bai, bai. Uf! Eta gaiñeraz baldin bazan e, bat hemen bazan "Monjas de la Caridad", bat bazan euskaldune, baiño harrek ez det uste, eskolaik ez zun ematen eta halare ez zun euskeraz eitten, e. Nik dauket hor, Iruñan neola han gehienak zien katalanak. Hango maixuk eta katalanak zien, nahiz Iruñan egon, baiño zan, hola zan zeauta. Eta bat bazeon, ez det esango izenik, baiño bat Azpeitikoa, ba nik bost urten behin'e ez nun euskeraz ein berakin. 
Apaiztegiko (Azpeitiko? ) gure maixu bat. Ba gero handik urte askota alkartu nintzen berakin eta ordun dana euskeraz eitten gendun. Baiño ordun [...] zeon giro bat. 
- Euskeraz egitten baldin bazenduen, kastigoren bat? 
- Ez, ez, kolejion ez. Esaten dizut, nik Tolosako Elduaingo lagun bat neuken, Anbrosio Dorronsoro; guk biok behintzat euskeraz eitten gendun; eta gehio're bazeren, Zegamakok eta, baiño gehienak zien hangok bertakok, Iruñakok. Porke garai hartan kostatzen zan nere hille guztiko mantenue ta ikasi ta danak, erropak eta gauza hoik aparte: gauza bat da aparketak erosi baldin bazien hori aparte etortzen zan, gero etxera etortzen zan beste kontu bat aparte. Baiño zien larehun pezta, ia bostehun pezta, ez zan iristen, eta haik ordaintzeko nahiko lana. Esaten dizuten bezela jende gehienan gehiena naparrak zien eta gehienak Iruñakok. Haik zeuken subenzioa Diputazion babesakin, haik debalde zeren, baiño guk kanpokok... Esaten zuen: "Los vascos a pagar". 
- Lo ta jan ta ze eitten zenduen, eskolan bertan? 
- Bertan, bertan, bertan. Bueno, bueno, bueno, hue bai zala... Soldauxkakoa baiño gogorrago, e. 
- Gaizki? 
- Han gure eguneroko zea zan, goizeko zazpietan jeiki. Guk itten gendun gure ohiak. Bai, hori esaten dizut ni hamabi urtekin, e, hamabi urtekin. Norberan ohia ein, ze jantzi behar zendun... Klaro, ebia eitten baldin bazun zapatak, eta ona eitten [bazun] alkandora edo beste ta beste. Hoi esan bezela, bueno, hori aparte, zazpietan jeiki, orduerdi genduken itteko zera hoik, gauza hoik, gure burue prestatu, ta eitten gendun, jaixten giñen kapillara. Egunero meza, egunero genduken meza, goizeko zortzik aldera. Zortzietan igotzen giñen gora, klasetara, lokalera, gora. Eta ordun eitten gendun estudiatu, estudiatu, bai, klaro, eta beatziak aldera gosarie. Gosarie orduerdi bat hola izaten zan eta gero jolasa pixkat ein; gehiena zan ba komunera jun eta hau ta beste. Eta gero ia beatzieterdietan edo taillarrera. 
Eta taillarren langillek bezela, buzoa jantzi eta jartzen giñen bakoitze bere makinan aurren o "lo que sea". Eta praillek errezoa eitten zun, hori dan, bai, errezoa. Errezau, aitaren in eta hasten giñen lanen. Tornero torneroa zana, serio asko jarri han; da bestek limakin ta, automoille, porke aizkeneko urten ematen gendun automoille ere bai. Oso konpletoa zan, hasi zeatio eta automoillekin; gaiñez bukatzen gendun karneta, karnetakin da dana boltsilloan ateatzen giñen handio. Konpleto, mekanika konpleto. Hue bai zeola oso ondo, e. Eta geo estudiok eta oso berezik, e, oso... , oain esaten dan bezela "integral". Ondo, ondo, ni oain konturatzen naiz... 
- Ordu asko sartzen zenduen ikasten. 
- Bai. Segittuko deu ordun ba, sartzen giñen esan bezela beratzi terditan gutxi gorabehera taillarrera, ta ateatzen giñen, hamabik arte taillarren, ta gero hamabitatio ordubata dibujo, egunero-gunero dibujo. Beste sala batera juten giñen ta dibujo. Handik jetxi baiño zera hoik danak itten gendun, esan leno esan detena, gosaldu, atera pixkat, orduerdi bat o eitten gendun han fubolen ta jokatzen, baiño gero, esateko modun, taillerrera sartzeko ez giñen sartzen bata besten atzetio, ez, ez. Beti zan pation danak formauta. Ikusten die ba pelikulatan, nola esaten die kartzelatan edo soldauk berak nola jartzen dien formauta? Gu're... 
- Filatan. 
- Bai bai, gu're igual. Guk genduken, hiru zera zeren, ordun esaten zien erderaz: "Mayores, medianos y pequeños". 
Grupotan beti-eti-eti. Ateatzen zien zarrenak, edade haundigokok, eta ra! , haik bukatzen zienen bestek atzea, bestek atzea. Igual taillerretik ateatzen giñenen berriz'e filan [...]. Gora igotzeko berdin: berriz'e formau, osea, dana zan eta. Ze esango dizut, horregatik esaten dizut soldauska baiño nik uste det gogorraoa zala. Ba hogei metrotik hogei metroa praille bat. Erabat debekauta... 
- Danak prailek zien? 
- Bai, praillek, praillek, bai. Bueno praillek zien, beste batzuk zien, danak zien religiosok esaten dana, baiño taillarran gure maixuk zien sotana barekok, ez zuen mezaik ematen, baiño zien bere botok eta dana einda. Bere botok. Eta gero beste batzuk zien ya apaizek. Apaizek. Haik ematen zuen eskola, bestek'e bai, danak ematen zuen eskola. 
Gero aparte ba meza, han bertan konfesau, aitortu, han bertan, dana eitten gendun han dana barrun. 
13 urterekin Iruñeara ikastera
Ormazabal Garmendia, Alejandro
-Makinatan ze egiten zenuen, ze lan? 
- Honbre, praktikak ba kurso bakoitzek, aurrenengo kursoa zan ba limakin, ajustek eta. Oain ia limea ezta apenas ibiltzen baiño ordun garrantzikoa zan ordun. Hue zan oiñarrie, ofizion oiñarrie zan liman jakitea. Gero beste lenengo eta bigarren urtea, kurso hoik zan lima. Lima eta zera hoi. Hirugarren kurso hoi zan ia garrantzi haundie; ia zan ba engranajek o zera hoi. Hor eskola bastante behar zan, formulak eta. Formulak eta ekuaziok eta logaritmos, hoik danak. Trigonometria. 
- Aurretik pixkat landuta zeukazun edo ez? 
- Nola? 
- Zerotik hastea bezela harutza joandakoan, ala? 
- Ez, ez. Beasaiñen Lasallen han'e ondo. Lasallen bai. 
- Zenbat urtekin joan zinen harutza Iruñara? 
- Ba hamahiru-amabi, hamabi t´erdi; hamahirukin, gutxi gora behera. 
- Eta etxekoei nola esan ziezun hara joan nahi zenuela? 
- Ez, nere aitten zera izan zan. Eztakit berak zeatik ikusi zun hori. Bueno, bu-un-un, hau. Guk genduken hemen taillarra, egurrekin lana eitten zan, baiño nik uste'et aittek ein zula bista guztikin eukitzea mekaniko bat etxen. Gure aitte zana oso azkarra zan, basarrikoa eta Altzagakoa baiño zan persona bat oso azkarra. Eukitzen zun, asteazkenero bazun hemen baten bat, baserritarren bat, beti zeozer galdezka: Joxemiel, hau eta bestea, galdezka. 
Hau hola n behar da edo bestera. Garai baten esaten dana xaxiabogatue, xaxiletratue edo. Halako, bai. 
Ikastolako sortzaile eta diru arduradun izan zen
Ormazabal Garmendia, Alejandro
-Hemen eskolan ibili ziñen Ordizin, ta lagun kuadrilla Ordizikoa zeukezun? [...] 
- Bai, bai, bai, bai, bai. Nere koadrillakoa zan ba zoritxarrez oain dala... bueno, hil zan, Joxe Ramon Gaztañaga. 
Prezisamente ikastolako-a lehendakarie zan, lenengo hue izan zan, eskerrak harri gaur dao ikastola Ordizin. Ta ni're beakin batera bost urte ein nittun ikastola sortu zanen. Hori're beste pelikula bat da hori, booo. Hori bai izan zala gogorra. Politika aldetio oaindio zera [gabe] zeon, dana ezkutuka, diruik bate ez genduken, bate ez, e! 
Komeritan, bueno, bueno. Asi ke danetatio... 
- Zer urtetan izan zan hori? 
- Oain urtea ez naiz gogoratzen. 
- O zuk zenbat zeuzketzun gutxi gorabehera? 
- Ba nere alabak dauzke berrogeita hiru urte, ta aurreneko zeak izan zien, osea ke berrogei urte edo izango die. Bai, oain in da, prezisamente oain in da berrogei urteko ikastolako sortu zala. 
- Ta zu zer aittu ziñen, berari laguntzen o...? 
- Diru arduradune, ez zeon dirun arduradune. Diruik ez zeon, eta haren arduradune nintzen ni. Joe. Festatan-a jartzen gendun, bakizu, betikoa; taberna jarri ta nola edo hala, baiño oso zea zan politika aldetio, oaindio Franco're bizi zan ta beti bildurrez, bildurrez. Elizan babesen eta beti ezkutuka-zkutuka, ba bueno. Gaur arte. 
- Zer zan, Ordizin zan? 
- Bai, bai. Lenengo izan zan hor, hor atzen daon taillar bat hustu zan eta hango lokaletan; hitz ein giñun been nausi jabeei ta baiezkoa seittun eman zigun ta huxkeri bat kobratzen zun, o ez dakit. Apenas. Ta han bi gela. Ta gero hemen'e bai. Hemen'e gu hau utzi eta Zaldibira jun giñen, taillera han montau gendun taillerra eta hau dana, lokal hau dana hutsik geldittu zien eta ordun hemen zazpi urten egon zan ikastola. Hemen. 
- Maisuk eta ikastolakok zuek aukerau zittuzuen? 
- Bai. Ordun zeon euskera aldetio ez zerela andereñoik, ta eskola pixkat o zeukenak ba harrek preparau ein zien, kursillok eta abar ein da lenbalen bere titulook eta atera; baiño ez zeon, buu. Maistrak eta maixuk bai baiño euskeraz ez zekienak. 
- Gehiena erderaz itten zan? 
- Klaro. Prezisamente zien etxen euskeraz eitten zuenak baiño tituloik ez zeuken, ta ordun ba lenbalen. 
- Eta nolatan sortu zitzaizuen ikastola sortzeko idea hori? 
- Ni aurreneko pausok ikastolan ni ez nintzen egon, baiño hemen bazeren jendea ba zera hori zeukena, barrungo moxorro hori. Eta gero hemen Beasaiñen ta ingurun Goierri danen ba zera hoi zeon, egarri edo gosea edo ze esango degu. Eta hola zeatu zan. 
- Eta? Gerra haundia euki zenuen edo? 
- Ez, ez. Pixkana-ixkana hasi zan gauzea eta klaro, ta gero jendek ba ikusten zun... 
- Beharra? 
- Beharra eta gero gu juntan-a gendenak aurreneko zerak ba herrin ondo ikusita genden, osea, ondo, ikusten zuen ba jende fundamentuzkoa giñela edo enfin. Ordun gurasok'e pixkat zeatu ein zien, iriki ein zien. 
Diru-laguntzei esker, ikastola zutik
Ormazabal Garmendia, Alejandro
-Zenbat lagun juntan? 
- Zortzi bat. Baiño beti gertatzen dana, zortzi bai baiño gehienak ba, zortzitio efektibo esaten dana igual lau o bost. 
Bueno, baiño hori alde batera utzi ta, hamar bat gehiena. Bilerak eta. Nik egie esan, nahiko lan banun dirukin, porke lehen aittatu degun karmelitan kolegio hori're, bueno, hemen gero eta haundigo eitten ari zan, gero ta jende gehio ta, erosi zan, soziedade bat formau zan, Jakintza, eta ordun akzio bitarten da erosi ein zan karmelitan kolegio hori. 
Hue izan zan diferentzie haundie, bakizu. Lehenao're eskola ematen zan hor, eta ordun gelak eta hoik danak ia hobeto zeren, baiño hala're hue txikitxo geldittu zan, txikitxo. Ta batzuk baten, bestek besten, ta kasik erabat... Ia ahaztuta nao gauza askokin baiño. 
- Ikastola jarri zenuten garai hartan diru-aguntzarik eta izaten zenuten? 
- Bueno. Jendek ematen zuna ta gero enpresetara ta zeatzen zan. 
- Jendeak bazeuken laguntzeko zer hori? 
- Bai. Hemen bazeon Lutxi, guk esaten genion Lutxi Komadrona, harrek ezaupide haundik zeuzken eta harrek diru asko zeatu zun, bildu zun. Gero ba gurasok genduken ba hillero, kuota bat pagatzen gendun. Eta gero betikoa; festatan, festatan diru asko ateratzen zan; eta hola, nola edo hala ba. Gero ia hasi zien subentziok eta gauzak. Nik utzi nion, nik bost urte ein nittun, eta nik utzita gero Euxebio Itziarrek hartu zun nere kargue eta ia hasi zien subentziok eta pixkat arnasa hartzen. Baiño ni ordainduta nao Ordiziko festatan maixu, maixu bat etorri ta hola zeola, diruik bare, ta kajoitio bertatio tabernatik hartu eta "a cuenta", aiba, eman dirue ta hola. 
Beasainera eskolara anaiekin bizikletaz
Ormazabal Garmendia, Alejandro
-Eta ikastola denboran Beasaiñera ta juten ziñenean, oiñez? 
- Bai. Oiñez... Ordun momentu baten ibili giñen hiru anai, ta bizikleta bat genduken. Ta gero zarrenak utzi zionen, ba bueno. Gero bi bizikleta baiño, joe! Pentsau zazu, kubiertak, bizikleten kubiertak'e ez zeon. Osea, zaille; guk bagenduken bizikletak eta kubiertaik ez. Ta askotan oiñez juten giñen. Jolasen ta saltoka ta zea ba. Kuadrillan juten giñen Ordizitio. 
- Eskolako ordutegia ze izaten zen? 
- Ba gutxi gorabehera beratzitatik, beratzitan izango zan? Zortzi t´erdik beratzitan hamabik arte. Etxera etorri, bazkaldu eta berriz'e ordubitarako sartzen giñen. Ta atsaldeko bostak aldea edo, bostak arte. 
Eskolako zigorrak
Ormazabal Garmendia, Alejandro
-Eta kastigue, zigorra baldin bazeon ba han geldittu ber. 
- Zer zigor izaten zittuzuen eskolan? 
- Ba izaten zan beti ba lanak eittea, ba idatzi hainbeste zea edo kontuk, matematikako kontuk, hori izaten zan kastigue. En kanbio, lenao esan dizutena, Iruñan han kastigo haundiña izaten zan patioai bueltak ematea. "Tu me vas a dar 20 vueltas al patio". Benga, kanpofubolai buelta. Holako... Eta gero aparte're bai, e. 
- Eta reglakin eskuan jotzea eta horrelako gauzak esaten dittue ba. Holakorik ez? 
- Bai, bai, garai hartan bai. Monjak eta ez baiño, monjak igual reglakin, baiño maixuk zeren tokin, Iruñan-a, ba-ai, eman, e! 
- Maixuak monjak baiño gogorragoak. 
- Bai. Hola zan garai hartan, hemen da eskola nazionaletan; danen, jenerala zan. Mutil batei jotzea, puf, mutilkoskor batei jotzea, bueno, hori zan "a la orden del dia". 
10 urtera arte Urkia auzoko eskolan
Barandiaran Unanue, Juan
-Eta eskolara zer juten ziñen, haruntza? 
- Auzon bertan eukitzen gendun guk eskola. 
- Urkin bertan? 
- Urkin bertan, bai. 
- Zer zan, apaizetxea edo holakon bat o? 
- Ez, ez, ez, eskola nazionala zan. Han eskolan guk euki genduzen maestrak bat Donostikoa, besta bat Vallalladolizkoa eta besta bat euki gendun Naparron Espinalekoa. Osea ke, Donostikoa, euskeraz hola zakiña Donostikoa, baiño jolin, Valladolizkoak harek, etorrita, horrea Urkira igo zan eta harutza ez zeon ez karreteraik eta ezer. Hoik igotzen zien oiñez o zaldi gaiñen edo hola. 
- Orduan eskola erderaz emango zenduen? 
- Bai, bai, bai, dena erderaz. 
- Zer ziñeten, neskak eta mutillek, danok alkarrekin? 
- Bai, danok batera. 
- Edade berdinekoak ala nahastuta? 
- Ez, ez. Egongo zien hiru-au urten diferentzikok egongo zien. Porke ni han ibilli nintzen hamar urte arte. Hamar urte arte, eta gero hamar urtekin Donostiko maestra horrek esan zin: "Jolin, zuk estudiatzeko balio dezu", eta hau ta bestea ta esan zin. Baiño han hamaika senidekin ezin gendun, guk ez zeon diruik iñoa ataratzeko. Ta bueno guk ze ta. Jun nitzen Lazkaoko frailletara jun nitzen. 
- Hamaika urtekin? 
- Bai. Ta han egon nitzen ba urtebete. Urtebete egon nitzen eta han ez nun ikusten, aurrerabideik ez zien ematen porke nik urtebete ein nunen nik pentsatzen nun ba batxillerra, ordun batxillerra eitten ari giñen eta zer, gu baiño gaztegok bialdu zittuen Donostiara batxillerra zeratzera, eta guri ez zigun bialdu. Neri bata ta beste. Nik esan nun, hamen ez ez, aurrera segitzeko nik hemen... Eta utzi ein nun. Eta Lazkaotik urte bat ein nun, kurso bat ein nun eta ya utzi. 
Gurasoek taberna Ordizian
Barandiaran Unanue, Juan
-Ze egin zittuzun bi komunioak, Itsasondon? 
- Bai, han bertan. 
- Urkin bertan ala Itsasondon? 
- Urkin, Urkin, Urkin. Bai. 
- Eta ze izaten zan, neska-utillek danak elkarrekin? 
- Bai, bai. Gero Lazkaotik bueltan jun nintzenen gero ibilli giñen gaueko gau-skola edo zean. Gero ibilli nitzen urte pare bat o, bai. Gero ni hamabost urtekin ia jetxi nitzen, ia hemen lanen hasi nitzen hamabost urtekin. Gero aitte zanakin taberna, estazioko taberna bat erosi gendun zean, da hor horko obra itten ibili nitzen. 
Lazkaoko fraideetan ikasten
Barandiaran Unanue, Juan
-Urkitik Lazkaora pasatu ziñenean, zer zan, oso diferentea? 
- Bueno, diferentea-iferentea, bai beti eitten zon bere zea bat. 
- Baiña han ze ikasten zendun Lazkaoko frailletan? 
- Ba han batxillerra, batxillerra. Bai, diferente zan porke... 
- Eta ofizion bat ikasten arittu zinen? 
- Ez, ez. Batxillerra, batxillerra. 
- Eta fraileak ematen zizueten eskola? 
- Bai. 
- Eta zer ziren, hemengoak fraileak? 
- Bueno, frailleek zeren, bat Alegrikoa, Alegrikok bazeren, Azkoitikoa're bai, eta gero Ataungok'e bazeren. 
- Lazkaon ikasten ari ziñen bitartean, lo eta dena bertan? 
- Bai. Interno bezela egon nitzen ni. 
- Eta zer izaten zan, eskola eta aparte lanen bat egin behar? 
- Ez, bueno. Gero izaten zan larunbatetan eta hola baratzan-a zeran; bai lana izaten zan baratzan-a. 
- Eta etxera ez ziñen batere juten asteburutan ere? 
- Ez, ez. Ni aurreneko zeran jun nintzenen Eguarritan, eta gero.. , gero ez dakit, ekaina arte edo Eguarritako bueltatik, edo Aste Santun ez dakit; baiño ez det uste Aste Santun jun nintzenik; haik eta ekaiñe arte bertan. 
- Zenbat denbora ein zendun han? 
- Urtebete. Kurso bat. Kurso bat bakarrik. 
Otorduetan txerrikia nagusi
Barandiaran Unanue, Juan
- Eta otordutan ze ohittura zenuten? Sagardoa edaten zan? 
- Bai. Etxen sagardoa. Ardoik ez zan ordun esistitu're eitten, e. Ude ta sagardoa. Sagardo-enporadan sagardoa, sagardoa zeon arte. 
- Barrikarik eta bazeon etxean sagardotarako? 
- Bai, bai. Bi edo hiru barrika beti egoten zien. 
- Eguneroko otordutan zer jaten zan? 
- Jolin jan? Ba potajea eta gero txerrikie. Han bertan txerrik hiltzen zien eta txerriki gauzea. 
- Etxean txerria izaten zenduen? 
- Bai, bai. 
- Urtean zenbat txerri hiltzen zenduen? 
- Ba bi bai. Eta askotan ixkutuka txahalaren bat ere bai. Ordun ez zeon. 
- Ez zuen uzten? 
- Ez, ez. Ordun guardia zibill pareja juten zan, betik rebisioa itten zuen. Guk askotan holaxe gauen ganbaran hil da [asko ixkutun]. Bai, bai, txahalik eta hola lehen ez zeon hiltzeik. Txerrie bai, txerriekatik ez zuen zeatzen, baiño txahala ta hoi ez zizuen ametitzen baserrin. 
- Zer egiten zuten, multan bat jarri? 
- Jolin, multa. Ez dakit ze ingo zuen, gu arten umek giñen ta zea, baiño nik baakit ezkutuka txahala hiltzen gendula bai. 
- Zeiñek hiltzen zun, aittek? 
- Aittek, bai. 
Txerrikia lehortzeko piper-hautsa eman
Barandiaran Unanue, Juan
-Pipar-autsa ta ematen zitzaien? 
- Gero. Gatza eta gero. Gero ia sekatzeko zean. Gero ataatzen zendunen, ordun ematen zion piper-autsakin da zean, hua jartzen zan eta gero zintzilika ba sekatzeko. Txorixok eta hoik'e bai, guk txorixok eta hoik'e ba bere zea baten, makilla batetan ba han egoten zien zintzilika. 
Eskolan hasterako irakurtzen zekien
Iztueta Altuna, Pakita
-Eta eskolara? 
- Eskolaa ba Baliarraiñera juten giñen baitaere. Eta bastante urruti gaiñea gelditzen zan eskolea. Hogei bat minutu edo ia orduerdi bat behar gendun biden eskolaa juteko. 
- Zer juten ziñeten, anai-rreba danak batera eskolara? 
- Bueno. Ni hasi nintzenen ia nere aurrekok geldittu zien, pixka-ixkat jun nintzen nere aurreko ahizpakin, eta gero nere ondorengok beste hiru senidekin lau lagun bai. Eta gero ni geldittu nintzeneako gaztena hasi zan. Eta bueno, lau lagun hola, anai-rreba... 
- Zenbagarrena zinen zu? 
- Ni laugarrena. Erdikoa, zortzitatik laugarrena. 
- Eta eskolan ze ikasten zenduen? 
- Bueno. Danak batea hamabi urtekook eta seikok, ni sei urtekin edo hola hasiko nintzen. Ia eskolaa hasi nintzeneako hori bai, etxen irakurtzen ikasi nuen. Etxen irakurtzen ikasita hasi nintzen eskolaa. Beste senidek erakutsita edo. Hori bai, gurasok beti esaten ziguten batak bestei erakusteko, zekiñak etzekiñai etxen saiatzen giñen hortan. Hori sartu ziguten. Eta ordun ba irakurtzearekin hasi nintzen, eta hori bai gogoratzen naiz, beste haundigokin nola jartzen nittun, maestra esaten zan ordun, oiñ andereñoa esaten da baiña. Eta maestrak nola haundigokin nola irakurtzen banekin jartzen nindduen irakurtzen. Txandaka-xandaka danak irakurri arazten zien eta ordun ni ere hamabi urtekoekin. Zazpi urte edo zortzi eukiko nittun. 
- Neska. mutillak edo? 
- Danak, danak batea. Bai. Esateizut, txikitatik, sei urtetik hasi eta hamaabi urte, hamahiru edo hamalau danak eskola baten. Ez gendun ez liburuik etxetik eamaten, bertan egoten zien liburuk, han zeren liburutatik irakurtzen zan, da han maestrak ematen zon gauzak egiten giñuzen. 
- Euskeraz ala erderaz? 
- Dana erderaz. Eske zeak ere liburuk zeren erderaz. Eta ematen zizun etxeako leziok ikasteko eta dana erderaz. 
Eta ez gendun ulertzen ere askotan ze irakurtzen ari ziñen. Ta gaiñea memorizatu ein behar zendun eta dana buruz ikasi behar zan. Bueno, hor tranpa txiki bat eiten nun nik. Lezio bat, eta gero hartzen hasten zanen bere ondon jartzen nintzen eta hola zeharrera begiratzen nun eta ikusi eitten nun, irakurriz igual esaten nion. 
- Nolabait asmau egin behar sistemaren bat. 
- Bai. Eske dana buruz ikasten lana asko zan. 
Doktrina derrigorrezko ikasgai
Iztueta Altuna, Pakita
-Zer ikasten zenuten, Matematikak eta holakoak? 
- Bai, danetik. Matematikak eta Aritmetika edo. 
- Dotriña? 
- Dotriña're bai, hoixe, apaiza etortzen zan ematea. 
- Apaiza juten zan eskolara. 
- Bai. Eskola bukatzen zanean maistrakin apaiza etortzen zan. 
- Derriorra izaten zan dotriña? 
- Bueno, etzan pentsatzen ordun etzanik dotriñaik eman behar, hartu behar, e. Ordun iñok etzun esaten etzola geldittu behar dotriñan, dana zan normala. Egin behar zan gauza bat, eskola bezelaxe. 
- Dotriña euskeraz? 
- Bai, hori bai. Euskeraz uste det behintzat, eztakit erderaz ez ote zan. Ez, erderaz izango zan, e. "Soy cristiano por la gracia de Dios", horrekin gogoratzen naiz da. Bai bai. Erderaz izango zan. Baiño euskaldune zan apaiza eta euskeraz hitz egiten gendun berakin. Baiño. Eta apaiza hoi asko saiatzen zan latiñez kantuk eta bueno, asko saiatzen zan. 
- Nundarra zan apaiza? 
- Berastegikoa zala uste'et. Bai, Berastegikoa. 
- Euskalduna. 
- Bai, bai. 
- Eta maestra? 
- Ibarratik etortzen zan, Tolosako Ibarratik. 
- Euskalduna zan? 
- Ez. Erderaz. Erdalduna zan. Gorrotxategi zon abizena baiño hari ez genion guk euskeraz hitz bat ere entzun behiñ ere. Eta egunero etortzen zan baita ere Ibarratik. Trenen Ikaztegietara etorri ta gero oiñez Baliarraiñera igotzen zan. 
- Oiñez Baliarraiñera. Bide puxkat egiten zuen harek. 
- Bai, goizeko beratzitako egunero Baliarraiñera oiñez. 
- Eskola zer izaten zan, goiz eta atsalde? 
- Bai. Goiz ta arratsalde, bai. Etxea bazkaltzea atzea ia orduerkiko biden, lau buelta eitten giñuzen, goizen jun eguardiñ etorri, atzea jun ein behar zendun ordubitako eta berriz atzea atsalden etorri. Bi ordu behar giñuzen biden. 
- Ia eskolan baino gehiago. 
- Hori da. Hori da. 
- Eskolan esan dezu dana erderaz zala; euskeraz hitzik edo aittu ezkero kastiguren bat edo jartzen zizuen edo? 
- Enaiz horrekin gogoratzen. Eztet uste honbeste. Honesteraiño eztet uste. Baiño erderaz hitz eiten zan, ein behar zan, hori bagenekigun. 
- Eta lagunekin eta? 
- Errekreon euskeraz. 
- Eskolan dana erderaz. 
- Eskolan, barrun ez, barrun ez. Ezta pentsatu're. 
Eskolako zigorrak
Iztueta Altuna, Pakita
-Eta gaiztakeriren bat egin ezkero ze zigor, ze kastigu izaten zan? 
- A, bueno-ueno-ueno. Hor, paretai begira, eta gaiñea liburuk jarrita're bai eskutan. Hoiekin gogoratzen naiz, eta belauniko lurren. Hori're bai; zigor haundixeagoa bazan belauniko. 
- Eta jo sekula reglakin edo? 
- Ez, ez. Enaiz gogoratzen horrekin, ez. 
- Hobe-obe. 
- Hoixe. 
- Gogoratzen ezpazera hobe. 
- Ni ez behintzat, nere garaien eztet uste. 
Erdaraz ez zekitelako barre
Korta Gurrutxaga, Felipe
-Sei urtekin hasi zinen eskolara? 
- Bai. 
- Eta nora? 
- Frailletan. "Menesianos" o esaten zioen. 
- Nungoak, Ordizikoak? 
- Ordizin zeon eskola bat, Santa Ana eskolea, ta garai hartan Menesianok, frailleak zeren han. Eta sartu nintzen eta han izan zan nere bizitzan lehendabiziko mugarrie, hantxe. Han sortu zan. Jun nintzen eskolara ta tutik ez nekin erderaz. Ta ni bezela zeren beste bi mutiko. Ba Zaldibikoa, Aiestaran apellidua, bestea Ordizikoa, ez det esango [izena] , behin esan nion zeoze ta ez zitzakon gehiegi gustau, akordatzen zan baiño ez zun hitz egin nahi, [...] , eta hirurek han eon giñen, kartel bat jarri ziguen. Eskola hartan klase haundi bat zan, eta zeren hiru sekzio -"tres secciones" esaten zan erderaz-, primera, segunda eta tercera. Terzerakok zien txikiñak, sei urtekok. Baiño guk ez genekiun ezer, ez erderaz eta ez ezer, ta jarri giñuzen hiru-au lagun kartel baten, kartel haundi bat paretan kontra, bestetatik aparte, ta han zeren karikatura batzuk eta, A, E, I ta nola esaten ziun. Bialtzen zeben mutiko bat hara, ia zarrenetako mutiko bat hara bialdu eta guri erakutsi A--I--U, [...] guri. Eztakit zenbat denpora egon giñen. Ta badakizu, multil-oskorrak pa gaiztuk izaten die askotan. Ta asko sufritu gendun han, neretzat behintzat izen zan oso goorra. Ohitute nere bizimodue era batera baserrin eta han alde batetik kriston disziplinia, eta bestetik bestiok baiño askoz'e gutxio nitzela iruditzen zitzaten. Eta han egon giñen ez dakit pa hamabost egun edo hillabetian edo zenbat egon giñen. 
- Fraileak nungoak ziren, hamengoak edo kanpotarrak? 
- Menesianos. Haiek uste det bere fundazioa zeukela Frantzin. 
- Orduan erderaz ikasi beharko zenuten? 
- Honbre, erderaz zan obligatorio, euskeraz ez zun iñok eiten, eta deskuidau ezkero belarrondokoa igual. 
- Euskeraz? Euskeraz egin ezkero ze kastigo? 
- Eske ez gendun eiten. Motibo horregatik ez zan kastiguik izaten, ez genekiun da. 
Doktrina derrigorrezko ikasgai
Korta Gurrutxaga, Felipe
-Pasauko nintzen hillabete edo eta eskolan besteekin batera jarri ninduen. Ta bela integratu giñen da bastante poliki. 
Ta han ba gerrate arte, bi urte. El año treinta y cuatro zan hori. Año treinta y seis arte. 
- Bi urte egin zenituen? 
- Gehio're bai, baiño aurrena bi urte hoiek izan zien ba. [...] Izaten zan ba disziplina haundiakin, ostegun atsaldian izaten gendun jai, eta larunbaten [...] juten giñen da jaien'e bai. Jaien meza nausie izaten zan goizeko hamarretan, ta beratzitatik [...] eskolara juten giñen, eta ordun hartu mutiko guztik, biñaka jarri ta elizaa eramaten giñuzen, frailliak [...] giñuzela elizaa. Meza nausia entzun han eta atzea berriz'e buelta eskolaa biñaka. Ta zeoze kantau ta eiten gendun da deskuidatzen zana elizan zeoze hitzein edo jolastu edo, han egurre zeon. Da kondizio hoietan ba bueno, han pasau giñuzen bi urte hoiek. 
- Eskolan zer ikasten zan orduan? 
- Danetatik pixka bat. Ba Aritmetikak. Aurrena eskribitzeko ba hasten giñen Kaligrafia, Kopia, gero ba Aritmetika esaten zioen, Historia de España, Historia Sagrada asko. Doktriña ikasi gendun galderak eta erantzunek danak, hasi aureneko pajinatik eta aizkeneraiño, memoriz danak. Ta gero tarte hortan zazpi urtekin, ordun eiten zien bi komunio. 
Komunio txikia ta komunio haundia. Ta komunio txikia tarte hortan ein gendun. Ta etzan, etzien inportantzia haundirik ematen hari. Astegun baten komunio txikia ein da atzea segi eskolan; ta halaxe pasau giñuzen bi urte. Bi urte pasau giñuzen garaien ba ordun, gerra zibilla ordun etorri zan, el año treinta y seis. 
Hileko lehen ostiralean jauna hartzera
Korta Gurrutxaga, Felipe
-Dotrina zeinek ematen zizuen, fraileek? 
- Frailek, klaro, dana fraileek. Eta mutillak bakarrikan, han neskaik eta etzan izaten, mutillak bakarrik. 
- Mutillak bakarrik? 
- Bakar-akarrik mutillak; neskak ezta pentsau're. Sekula etzan batek nahasten iñola ere. Mutillak bakarrik. Eta gero baakizu, elizan kontuen fraillek zien da, esan dizut, dotriña ikasi gendun memoriz dana, erantzunek eta galderak, danak. Eta lendabiziko [silletan] hillero-illero komulgatzera ta juten giñen-a. Garai hortatik ba oso sartuta elizan, ezta. Baiño beti disziplina haundikin, disziplina haundia izaten zan. Han zuzen ez [...] egurre izaten zan, han etzan, e, edo belaunbiko edo belarrondokoa edo dana dala. 
Erreketeak etxe barruan
Korta Gurrutxaga, Felipe
-Ordun puxkat hariari segituz, etxea etorri giñen eta billau gendun baserri guztia dana reketez beteta. Dana reketeek ia hartuta zeuken dana, zien hamen Sakanakuk edo, Etxarri Aranaz eta alde hortakuk danak. Bete-ete einda. 
Ganbaran-a etzanda ta han. Jendia beldurtu zan ze ete zan. Da egunak egon zien zortzi-amar egunien, eztakit, puxkat juntatzen-a, puxkat organizatzen-a. Ordun bazien, egin zeben kriston eskabetxinak garai hartan, hamen'e bai baiño Beasaiñen frente eman ziuen da garbitu zeben jente asko. Hatu te... Ez al dizue holakoik esan? Eske askotan beldurra emate'u esateak. Nahiz hainbeste denpora pasatu ba... 
- Bai, goguan dauzkazu oraindik. 
- Honbre. Eta ixilik egoten zien etxien [holako ta emen die] , baiño kontuz! Baiño mutil-oxkorrak bakizu beti ere antenak zuzen eukitzeitu ta, jakin nahi ta, [gitxi gorabehera] zeoze zertzen zendun, hamen baek zeoze. Hemezortzi garbitu zituen hamen Ordizin. Hartu mutil gazteak eta pareta kontra ta. Enfin, hura pasatu zan hola, ta eskolan ba gerra-iroa zan dana, gerra-iroa. Da eskolan bertan'e ze hamengo reketeak [...] zien, gu ia eskolan setienbrean hasi giñen berriz'e, ordun zeuken beheran, frontoi-oxkor bat zeuken eta frontoi bertan eitten zeben bere instrukziuak eta bere fusillekin eta guardiek eta eiten zuen han, eta gu eskolan goien. Eta, klaro, han'e gorabeherak izan zien; han e fusillekin... , gauza hauek esatie askotan ba; mutil-oxkor batek hartu fusille ta, "voy a hacer a ese una gracia, voy a hacer un susto", eta daunba! , seko mutilla utzi, hamaika urteko mutil-oxkorra. Ta hil zuna oaindik bizi da. Klaro. Gauza hauek etortzen badie burura ba, koño, zer esaten ari dek hau, ezta? Baiño oaindik bizi da gizon hori. Ta holakuek, e, normala zan. Eta haiek alde ein tzeben frentea ta gu hamen geatu giñen. 
Eguneroko jakiak; angulak merke-merke
Korta Gurrutxaga, Felipe
-Eta ia hamaika-amabi urtekin ordun bukau ein zan gerra eta ia etorri zien honea, eta lanak [...] berriz'e hasi zien gauzak gaizki baiño bere oneratzen. Eta sortu zan ba oain galdetu dezuna gose kontu hori. Eta izan zan ba berrogeiko hamarkadan gosete kristonak izan zien. Eskerrak baserrin geundenai. Nik uste'et nik hainbet talo ta esne jan dunik eztaola Euskadi guztin'e beste mutilkoxkor bat garai hartan. "Cereales son buenos" esaten diabe, ta "cereales", mekabuendiez, nik jan ditutenak, nere artian, bueno. Ba han izan gendun ba txerrie jartzen gendun, esne, nahiko esnie gure behiekin. 
- Ze ganadu zeukazuen etxean? 
- Gutxi. Garai hartan oaindik gerratin bat gendun, bi, bi, bi genduzken. Bat hori, goiko hori, ta beste bat. Ta gero ia hiru-au eukitzen giñuzen. Da baserri koxkorra oso, ta ni naiz bai herrikue ta bai baserrikue, zeatik ibiltzen nintzen ba fabriken eta baserrin, bietan, ta aitte're bai. Ze gu baserri koskorra oso baiño jakiteko baserrie zer den ikasi genduen ondo. 
- Hainbeste ikasi zendun. 
- Bai. Eta gaiñera garai hartan izan zan beharrezku, zeatik [ereiten] artoa, garie're ereiten gendun garai hartan hamen, ta garie, ogie ta... 
- Terreno asko zenduen? 
- Bueno soro polittek genduzken; ez giñutzen gurek, e, maizterrak giñen. Baiño hiru soro onak genduzken. Ta hiru soro haietan ba lana ataratzen gendun. Nahiko babarruna, artua ta baba ta... Han [sortzen] giñen. 
- Ogia etxean egiten zenuten? 
- Bai. Baiño holako labe... 
- Labesue... 
- Labesue; ez antigualeko labesu hoietan, hor baserri horretan holako labesurik etzeon. Ekonomika esaten zioen txapa hortan, hor labe hortan ba han eiten [...]. 
- Zuk sekula ogirik egiten zenuen? 
- Nik ez. 
- Amak? 
- Amak, amak. Hoiek aman kontuk zien hoiek danak. 
- Eta ogia etxerako izango zan. 
- Etxeako bakarrik. Eta ordun etxien, nahiz gu hiru bakarrik izan, juntatzen giñen ba hamabi-amalau, hamasei'e igual. 
- Senideak, etxekoak? 
- Herrin genduzken lehengusuk eta haien lagunek eta danak baserria etortzen zien, ta izeten zan ba behintzet garai honetako gaztaiñak jateko... , danbolinkada gaztaiñak erre ta; [...] haiek jan eta gero nahikua sagardua edan da gero talo ta esnea gaiñen. 
- Otordutan zer jaten zan garai hartan? 
- Bueno, gehienin babarrunak asko. Eguardin babarrunak ia urte guzin. Eta gero txerrikiakin, txerrikiakin, da gero berdura nahiko genduken baratzan da, berdura astegunen. Jaietan jeneralien garbantzuk izaten zien. Zan alimento nacional garai hartan. Danak garbantzuk eta. Garbantzue ez zan edozeiñ egunetan jaten. Jaien da, egun haunditan hola. 
- Arrairik eta? 
- Arraie bai. Arraie asko ta ona. Garai hartan ez konjelaurik eta holako gauzaik etzeon ezerre. Ta orduan legatza ta hoiek zien... 
- Merkea zan arraina? 
- Nik uste det baietz. Antxoa behintzat oso merkea zan. 
- Eta txitxarroa eta... 
- Txitxarro gutxi jaten zan, txitxarroa ordun despreziau eiten zan. 
- Merkea esaten dute. 
- Merkea, klaro. Txitxarroa etzan. Gure etxean legatza jaten zan asko. 
- Eta angulak? 
- Angulak pillak zien ordun. Akordatzen zait ze "peskadora" esaten giñun guk, arraie saltzera juten zan emakume bat, Arraizatarra, juten zan Zaldibira egunero oiñez. Karro haundi batekin, eamaten zun, tar-ar... Jotzen zun [turuta] , eta irten da ba ze arrai daukazu ta, hau ta hori ta. Han eukitzen zun pilla bat angula. Jeneralen esateizut ba legatza edo hola izaten zan, bastante ona jaten gendun hartutakoan, pagatzen zenduanean aiba! eskutakada botatzen zien. 
- Angulak? 
- Propiña angulak. Ordun etzeuken, oingo estimazioik eta gutxiagoik ez etzeuken ordun angulak. Eta handik askoz gerogo ere ez. Oain dauke, oin eztaon garaien oaintxe balio du anguliek. 
Otorduetako jakiak
Nazabal Dorronsoro, Rafaela
-Eta eguneroko otorduetan zer jaten zenuten? 
- Bueno, oso ondo. Eta nik oain'e hala jaten det, e. Gu goizen jeiki eta esnea. Nahi zunak artoakin, nahi baezu zopakin... 
- Taloik bai? 
- Baita. Taloa ere bai. Baiño taloa jeneralen ez gendun goizen askotan jaten guk, e. Eta gero, soroa juten giñen lanea, eta ordun amak eo, gerok eo, batzuk soron lanen ari zienak, etxen zeonak eamaten zuen gosarie. Gosarie izaten zan ardaiazpikoa arrautzekin, txorixoa arrautzekin, gosarie jaten gendun. Gero bazkarie, bazkaltzen ba babarrunak, azak, eta jeneralen holako gauzak bazkaltzen. Eta gero haragi egosie igual, eta zeziñea igual tomatekin, zeziñea azekin egosita. Eta gero arrozkoletxe eta sagar-rrek eta hori postrea. Eta geo atsalden meriendea berriz haundie jaten zan, urdaiazpikoa... , baiño ze urdaizpiko! Buuu! Urdaiazpiko puxketa haundik arrautzakin-a; etxen eindakok, eta solomok eta. 
- Etxekoa beti hobea. 
- Ooooh! Gauzak. Eta jaten giñuzen, eta geo ia gauen porrupatatea ta esnea bakarrik. Guk meriendea hue bai atsalden, ta baiño gauen hori. Eta porejenplo negue baldin bazan gauen taloa ta esnea igual porrupatatan partez. 
Eta gaztaiñerrek; gauen gaztaiñerrek'e bai. 
- Gaztaiñak danbolinean erretzen zenituzten? 
- Bai. Nik erretzen nittun. Ganbaran artoa zuritzen aitzen zien bestek eta ni danboliñe gaztaiñak erretzen sukalden. 
Hak artoa zuritzeako gaztaiña erretzen. 
Ordizian jaioa 1933an
Maiza Urrestarazu, Patxi
-Hasteko izena eta abizena. 
- Ni Patxi Maiza Urrestarazu. 
- Eta noiz jaio zinen? 
- Mila ta beratzirehun ta hogetamahiruko maiatzek hogeita baten. 
- Hemen Ordizin? 
- Bai. 
- Kale etxean? 
- Kalen, kalen. Aitte nik Ataungoa non, baserrikoa baiño ama Ordizikoa. Gero ba aitten aldetik danak Ataungoak nittun eta aman aldetik non aittona Ataungoa eta amona Gaintzekoa. 
- Zenbat anai-rreba? 
- Gu? Sei. 
- Eta eskolara nora joan zinen? 
- Eskolaa? 
- Bai. 
- Ba, bueno ni hasera baten hemen zeren monjak ume txikik eta jasotzen zittuenak, bueno, hartzen zittuenak, eta ni ibilli nitzen ba monjatan. Eta ni monjatan ibilli nitzen ba komunioa eiñ arte. Garai hartan eitten zien bi komunio, bat txikie ta bestea haundie, eta nik uste det ein nola zazpi urtekin komunio txikie. Eta hura ia bukau [...] zanen gero zeren ba "Escuelas Nacionales" esaten ziona ordun garai hartan, nola dana erderaz eta zea zan ba gero handik pasau nitzen eskuela nazionaletaa. 
- Hori ere Ordizin? 
- Ordizin. Eta gero bi azkeneko urtek, hori hamabi urte arte. 
"Escuela de artes y oficios"en, mekanika ikasten
Maiza Urrestarazu, Patxi
-Eskolan ze ikasten zenuten? 
- Bueno, EGB esaten da hori. Eta gero ba CAFen ein genun gero ba profesionaltasun pixkat bezela. Eta gero harezaz gain gero ibilli naiz ni urte askon eskolan hemen, Ordizin zeon "Escuela de Artes y Oficios". Eta ordun ba hemen ze lantegi hartzen zendun. Nik porrejemplo ba mekanika hartu nun eta ikasi nun ba mekanikako gauzak, ezta. Hasiera baten hasi nitzen dibujoa ikasten. Dibujoa ikasten egon nitzen lau urten, eta gero lau urte pasau nituenen egon nitzen ba beste bi urten mekanika ikasten. Eta hortikan ba CAFen ofizialtasune, oficial, [...] prueba bat examiñe gaur esaten dan bezela; eta hala, ta besteik ez. 
- Eskolan monjetan eta horietan dotriña eta ikasten zenuten? 
- Bai. Dotriña izan zan bueno, berezie. 
- Zeiñek ematen zuen dotriña, apaizak edo monjak? 
- Ez, ez, monjak, monjak. Gero gertatzen zana zan, monjatan egon giñen bittarten ere baita, ezta, zeatio ordun katekistak'e bazeren. Eta ematen ziguten elizan, monjak ematen zigun dotriñea, errezok ikasten eta gauza horik danak, ezta? Dotriñea alderdi hortatio. Eta gero genduzken katekistak parrokikok eta genduken asten egun bat ordubete juten giñen eliza. Eta ordun taldek zeren, eta talde bat genduken, gu geunden Milagrosan kapilla baten da han egoten giñen, ba eztakit, dozenan bat lagun hola ia hamalau urte bete arte. Behiñ lanen hasi giñen ezkeroz eta gero ba lanen hasi giñen garairako ia ba ordun zeren Cofradias, de Las Hijas de Maria y San Luiz Gonzaga, Luistarrak. Eta gero ba bide hortan ibilli giñen... 
- Eta hori zer izaten zan Luistarrak eta Mariatarrak. Ze eginkizun edo zer eukitzen zenduen? 
- Bai, bai, genduzken, billera batzuk izaten giñuzen; ordun geneuzken egun batzuk berezik, esate baterako, "todos los primeros viernes de mes habia que ir a comulgar". Jun behar zan jaune hartzea. Eta're baita gero beste egun ospetsu batzuk bazien, San Luis Egunen zintakin, medallakin eliza juten baziñen hura jarri behar zendun, prozesion eta zera esaten zizuen; garai hartan oso zea zan hemen, ohitture haundie zen prozesiok eitteko. Elizan izaten bazan eliz-untzio bat ba halako egune baldin bazan ba Corpus Egune, San Pedro Egune, Pilarika Egune, San Jose Egune eta holako festa batzuk. Eta ordun ba danok juten giñen prozesion, danok zinta bat medailla zintzilika gendula eta hola. 
- Txintxo-xintxo. 
- Txintxo-xintxo. 
Montadore lanetan Caf-en
Maiza Urrestarazu, Patxi
-Eta orduan lanean CAFen hasi zinen? 
- Bai. Ni hasi [nitzen] CAFen mila beratzirehun eta berrogeita zortzin. Eta bueno, CAFen hasi nitzen lanen... 
- Zer lan egiten zenuen? 
- Ni nitzen mecanico montador. Eta ordun ba sartu nintzen eta ordun ba jartzen giñuzten lantoki baten ba kuadrilla batekin. Eta lau urte pasau ta ordun eitten ziguen ba oaiñ esamiña esaten dana, prueba bat. Da ordun ba porejenplo Batxillera bukatzekon azkeneko urtea nola [azaltzen dan] ezta? , ba igual, eitten zuen prueba bat eta ondo ateatzen bazenun igotzen ziñuzten a oficial. Bittarten zeren aprendiz, primer año, segundo año, tercer año y cuarto año. En el cuarto, osea laugarrenen hori eitten ziguen. 
- Eta aurreko lau urtetan bazenuten maisuren bat erakusten? 
- Bai, genduken han maixu bat eta harek'e erakusten zizkigun gauzak. Asko ez, e, zeatik etzeuken astiik zeatio nola produkzio haundie ein behar zan, eta ordun ba produkzion ai ziñen bittarten [...] , eta gero bai igual esaten zizun joño, hau hola eitten dek edo hau hola eitten dek, edo hau hola ein dek edo eztek ein edo holako zera batzuk. Baiño gauza haundiik ez. Batipait ba zuk bazeukezun zurekin zana arduradun kuadrillakoa, ba hura ia zan oficial de primera holako bat eta harek ia planok eta gauzak eta. Baiño nik oso ona euki non eta kejaik eztauket. Baiño zan zelebrea. Zan zelebrea zeatio bazeren batzuk, ni akordatzen naiz egun baten, etzan ni ai nintzen lana, ta jun nitzen beste lantoki batea beste ofizial jefe horrek ainduta. Ta gizon zeon plano bati beira ta ni jarri nintzen beira, ta hartu zon plano hori eta raaa! , bildu zon eta kendu zon. "Tu que te crees -esan zian-que yo estoy para que tu estes viendo mi plano? "; "Y que tiene que ver yo vea el plano que esta aqui? ". "Ja! , para eso hay que aprender", esan zin. 
Eta ordun holakok bazien. Erakutsi baldin bazekien, gauza haundik etzekien, baiño baldin bazekien'e erakutsi nahi ez zuenak erakutsi. Bai, oso elkorrak zien alderdi hortatio; batzuk, e! , ez danak, e. Batzuk, alegie, bestaldekoak ziela ezautzeko gauzak eta esaten zizuen. Ba hori hola ein behar dik. Beste batzuk zero. 
5 urterekin Upabi sagardotegira lanera
Mujika Imaz, Maria Rosario
-Lana nun egitten zendun? 
- Ba baserritan, Upabin. Ni bost urte ein nittun garaien sagardotegi batera jun nitzen, Upabia. 
- Nun zegon hori? 
- Hori zeon, oaindik zutik dau, fabrika, bakizu fabrika, porterie, Laskabarren, haren paren baserri zar bat badau ba, hantxe. Hua zan sagardotegie, eta ni harutza lanea jun nitzen bost urtekin. 
- Eta ze lan egiten zendun? 
- Sagardoa partitu. Sagardoa partitu. 
- Nora partitzen zendun? 
- Partittu? Juten zan... , saldu. 
- Bertan? 
- Bertan. Baso txiki batzuk izaten zien eta hamabost zentimo balio zon basok. Eta ni txikie, umea nitzen, bost urte, pentsa, eta nei illea hartzeaatik gizonak, bakizu, kuadrilla bat bazan: "Oye chavala, cuanto son quince gordas y quince chiquitas? ". Eta [honebeste] zentimo zan, quince gordas y quince chiquitas. Hamabost baso eaten zan. 
Sagardotegiko kontue da, zuk ez dezu jakingo baiño, kupelan eitten zan, edaten zuenen ronda, raia eitten zendun, raia eitten zan kupelan; oseake halako kuadrilla, halako kuadrilla, eitten zendun raia, eta bosgarrena eitten zanen, bosgarren basoa, txandea hartzen zuenen, bosgarrenai eitten zitzaion hola; gero seigarrena, hamar arte. Hamar arten hola. Eta gero hamabost arte. Eta hamabosta aillegatzen zan garaien esan behar zizun: "bueno, ya estan los quince". Ia ez zuen gehio hartzen. Gutxigo askoz baiño sagardozalea zanak hamabost baso eaten zittun. 
- Aa. 
- Eta gero aillegatzen zien eta "quince gordas y quince chiquitas", eta ni ikasita neon eta "dos veinticinco" esaten nien. Nik ez nakillakon, banekin, orduako ikasita neon. Sukaldea juten nitzen eta hainbeste baso hartu dittue, zenbat diru da ta, ba horrenbeste, bueno badakit, eskatzen dueneako badakit. 
- Bestela taberna zan? 
- Sagardotegia, sagardoteie, kupela haundikin eta. 
- Eta jaten eta ematen zan? 
- Bai, asko, asko. 
- Zu zerbitzen aritzen ziñan? 
- Bai. Gero, pentsa zazu, bost urtekin hasi nitzen, hogeita zortzi urtekin ezkondu nitzen, eta egun bat bakarrik ez nun utzi etxe hartaa juteik. Gaiñantzen beste lan batzuk eitten nittun baiño segitzen nun ordubete eo bi ordu edo, beti, beti, beti. Han familikoa bezela beti ibiltzen nitzen. 
Ordiziako eta Iruñeako futbol taldeetan
Ormazabal Garmendia, Alejandro
-Ze jolas egiten zituzuen umetan? 
- Bueno pues, hemen gehiena ni akordatzen naiz, umetan ba jolasak umek eitten duen jolasak, edozein zera, ezta? , lurren exeri ta hau edo bestea, baiño gero ia fubola, fubola gehiena, fubola, fubola. Beasaiñen bertan La Sallen fubola. Frontoia bazeon, frontoi ttiki bat, baiño gehiena fubola, eta Iruñan egon nintzenean han'e gehien-ehiena fubola. Fubolistak'e onak atera zien handio. Ondo, ondo jokatzen zan. 
- Zu hemen Ordizin edo Beasaiñen fubol talden baten ibili zinen? 
- Bakaziokin etorri nintzenen behin bakarrik jokau nun. Hemen Ordiziko... , baiño eitten zien kanpeonatok ordun; ez, ekipo titularren, ez. Eta gero han Iruñan bagenduken, kolegion genduken, nola esango det, ekipoa, bertako ekipoa. 
Zeuken izena Vulcano, dios del fuego, Vulcano, dios del fuego. 
- Eta han ibili zinen? 
- Bai, ateratzen giñen Panplonatik inguruko herritara jolastera batekin edo bestekin edo beste kolegio batzukin. Baiño lenao esan detena, aittek esan zin, bueno, lenbalen soldau, da bueno ba hemeretzi urtekin soldau. Hemezortzikin kolegiotik irten, enpalme soldauskakin hemeretzi urtekin. Hogei urte han ein nittun, konplittu nittun, hogei urte, da bueno. 
3 jostun mota zeuden
Maiza Urrestarazu, Patxi
-Ordizira puxkat bueltatuta, Ordiziko feria eta ezagutu zenituen? 
- Bai, bai. Lokepasa ke oain erabateko desberdiñe da. Garai hartan ferie etortzen zien feriaa, oaiñ'e bai eta, ezta, baiño oaiñ etortzen da kanpoko fruteroa asko, ezta. Garai hartan etzan fruteroik eta kasi etortzen. Oain fruterok daren alderdi hoitan, inguru hoitan egoten zien ordun, ordun salzen zan asko erropea. Erropea, bai, eta jendek erosten zon asko. Izarak, etxeko gauzea ta behintzet ikaragarri. Eta gero nola ba eztan, jantzi eitten zan beste modu batea. Ordizin trajea etzan oain bezela jun da erosten, dana sastrek eitten zuen. Emakumei modistak, da hiru klaseko zeak zeren, jostunek, batzuk zien sastrek, beste batzuk zien modistak eta gero beste batzuk zeren "pantaloneras y camiseras". Bai, bai, berezik, e. Eta ordun, esaten dizudana, hori eitten zan modu hortara, eta gaiñea eguneroko erropea ta hori dana plazan erosten zon jendek. Gu lanea juten giñen buzokin. Petoa bakizu zer dan? Bi motatakok zeren, petoa eta osokoa. Nik petoa're ibili non, petoa udan freskoago ibiltzeko ta abar, baiño negun egunero lanea juten giñen. Eta aperketakin. Eta juten bagiñen hautza eta eurie eitten bazon ba hankak bustita etxea. 
- Abarkarik eta ez. 
- Ez. Baserritarrak bai baiño gu kaletarrak ez. Bazan ordun, izena enaiz akordatzen, bazan aparketen gaiñetik ibiltzen zan bat, zapatillan estilokoa, haundigok zien, eta ordun aparketak, gu gaztek ez giñutzen ibiltzen baiño gure adiñakok danak eukitzen zittuen han pare bat, baezpada ere gertatzen baldin bazan haik jartzen zittuen; gu hankak bustita etortzen giñen. 
Neska-laguntzak
Balerdi Mujika, Pedro
- Lehen, Pedro, ez dizut galdetu, baiño hola parrandata juten ziñatenen ta gero zuek neska-aguntzea ta hola, etxeta ta? 
- Juten giñen. 
- Juten ziñeten? 
- Bai, ni askotan ez naiz jun, baiño bai, juten giñen. Baiño ordun jende asko juten zan e? 
- Eta tokatzen zan lekua, ala? 
- Bueno, ba tokatzen zan Zaldibi, prezisamente, ya ke ta zuek horkuak zeaten, hor lege bat zeon, eon zan bolara baten lege bat, gaiñantzen, ba bueno, zu neska batekin hoitan eoten ziñen, eta beakin hitz eitten zendun ta, "bueno ba, lagunduko dizut nik", eta hala izaten zan jeneralen. Baña Zaldibin, Benta Berrin prezisamente, eon zan dantzan, dantzan ibiltzen giñen, eta akabatzen zanen, mutillek danak alderdi batea, eta neskak bestea. Ta momentu baten neskak abitzen zien, eta ordun haik eta toki bateaiño aillau arte, mutillek geldi. Eta geo, korrika, eta korrikarik hobenak harrapatzen zun nahi zun neskea. Eta harekin juten zan, harekin juten zan, zeatik nik amorrazi-ldik harrapatzen nittun, zeatik nik batek, nik bigarren itten nun korrika, beti batek irabazten zin, eta beti hartzen zun nik nahi nun neskea. Eta makina bat amorrazio-ldi. Atzenen pakto bat in ber izan nun beakin. 
- Eta lege hori zeiñek jarri zun ba al dakizu? 
- Ez dakit, ez dakit. 
- Apaizen batek eo hola jarriko zun ez? 
- Ez dakit nola jarri zan hoi. Bakarrik, eta horrek iraun zun igual urte pare bat bai e? 
- Bai e? 
- Iraun zun. Kauen la letxe, beti e... 
Lagunekin ere gaztelaniaz
Eguren Otegi, Lupe
- (Elk) Zenbat anai-rreba ziñeten zuek? 
- (Lupe) Guk? Jesus, Felisa... aber, txoin, aber, Felisa, Joxe, Bautista, Eugenio, Flipe ta ni, sei - (Elk) Eta etxen zuei dana euskeraz eingo zizuen? 
- (Lupe) Ke ba. 
- (Elk) Etxen ez? 
- (Lupe) Ke ba! Aittak aittak bai, bai, baiña gaiñontzekok gure arten? 
- (Elk) Anai-rrebak erderaz? 
- (Lupe) Uste nun erderaz, ni ez naiz ya goatzen, baiña uste det erderaz itten gendula ya. 
- (Elk) Ta kalen lagunarten'e bai? 
- (Lupe) Kalen lagunarten'e bai. 
- (Alaba) Zure ahizpakin, zure ahizpakin nola hitz eitten dezu ama? Ahizpa bat badaukezu zuk larogeita hamasei urtekoa. 
- (Lupe) Bai, baiño harrek'e, gehiena erderaz eitten du harrek'e etxen. Bai... e? Ezetz? 
- (Alaba) Harek seme-labakin ez, baiño zukin bai. 
- (Lupe) Behintzat, nik han erderaz aitzen det dana juten naizenen. Horregatik esaten det. 
Aitari entzundako txistea
Etxeberria Irastorza, Maritxu
- Eta gero, bueno, hoi baserrin gehio, baiño egualdia asmatzeko moduk, eta tenporaik eta, hoik hoiri beiratzen al zien zuen aitta-mak eta, o zuek? 
- Bai, guk, guk ez, baiña nik nere aitta-mai entzunta bai, bai. Zeatik bik basarritarrak zien. 
- Hoi ba. 
- Ama ta aitte. Baserritarrak zien, ta haik bai. Haik esaten zuen. Gaiña guri esaten ziguen: "noa jun zeate ba atsalden? " ta "ba, Beasaiña" "eta ikusi al dezue nolako artok daren biden? Haundigok o txikigok edo zer daon? ". 
Zeatio ordun, Beasaindik Villafranca, oain etxek dare, baiña ordun dana sorok zien. Eta "guk zeaittik ikusi ber ditteu ba horik? ", ta "hortik bizi behar da ba! ". Bizi, baiño guk, ematen ziguen plateren ta... 
- Hoixe. 
- Ez giñan akordatzen. 
- Eta geo, ipuiek, eta bertsok, eta holako gauzak? 
- Asko. 
- Bai? 
- Asko. 
- Amak? O aittek? 
- Aittak, aittak. Aitte, aitte, aitte. Aitte. 
- Zalea zan? 
- Bai, zalea zan. 
- Burun ez dauzkezu? 
- Bat esango dizuet o bi. Esto, hiru baserritar jarri emen zien, ba jun behar zuela belarra ebakitzea Naparroa. Eta, bueltakon zetoztela, lana in ta bueltakon zetoztela, ikusi emen zuen gizon hotz bat biden hilda. "Ene". Harrittuta. 
"Guazen, behintzat, parte ematea". Etorri dia parte ematea. Ta hala, gizon hori eaman due. Ta hiruak gelditu dia, eta "oain guk, ze esan behar deu oain? ", "aaa! Bakizu ze ingo deun? Erderaz ikasiko diu! ", "nun ikasiko diu? ", "hara! 
Hortxe zeok oaintxe, meza bukau da, ta hor zerek portikon, ta hurruntza jungo gaittuk". Ta jun emen zien haruntza, ta ai emen zien hizketan kuadrilla bat, eta jarri emen zien hiruek beida, ta "aizak, nik ikasi det e? " "Ze ikasi dek ba? " [...] "nosotros ikasi diagu, nosotros! Zuek'e ikasi zeozer", "bai, jungo gaittuk ba"... "Nik'e ikasi diat! Por el dinero! " ta esan emen zion, "ta hik, hik'e jun hai ba ikastea! ", ta "tiene usted razon". Bazekien oain erderaz ta, "jungo gaittuk oain majo! ". Jun dia, jetsi dia herria. Ta klaro, juezak nola billatu zittuen, ba eaman due deklarazio ittea, eta juezak esaten dio "¿quien ha matado a este hombre? ", "hik esan zak, hik estraiñeko ikasi dek eta", "¡Nosotros! ", "¿Por que? ", "hik esan zak oain, hik oain ikasi dek", "por el dinero", "¡a la carcel los tres! ", "tiene usted razon"... Hori behintzat bakit. 
- Bazekin asko haik. 
- Bai, gure aitta gañea oso txistosoa zan ta. 
"Hika" egitea, errespetu falta
Irastorza Mujika, Manoli
- Zuk gero hika itten zenduen? 
- Bai. 
- Amakin eta? 
- Ez, amakin ez. 
- Amonak? 
- Amonak berez... 
- Zuei? 
- Bai, baiño guk hika ez ziguen uzten. 
- Zuei ez? 
- Itsusie zala ta. 
- Itsusie zala? 
- Bai. Itsusie zala hori, ta... 
- Baiño amonak zuri bai, itten zizun? 
- Baiño hika ez e? 
- Ez? 
- Amonak eta amak eta hoik danak zuka. Horregatik, eak ere in behar zuen, guri gogor eitteko. Bai. Ez zitzaien gustatzen, "hori itsusie den neskantzako oain". Ta gero, klaro... bai, gero arte!... 
- Baiño beak esaten zizun "hoi itsusie den", hika esaten zizun beak. 
- A bai, bai, bai. 
- Eta geo zuk anai-rrebakin eta hika? 
- Ez, ez, ez. 
- Erderaz? 
- Erderaz guk jo ta ke, bai. 
Senideei gaztelaniaz irakasten
Murua, Ana Mari
- Pentsa nere aman familie Aiakoa zan. Ta juten giñen oporrak pasatzea harutza. Ta nere izebak akordatzen naiz esaten zitela "baiña neri erderaz in e? Ikasi in nahi det erderaz ta". 
- Klaro. 
- Bai, "opari bat emango dizut, eta neri... "
- Erderaz. 
- "Erderaz in". 
- Ze juten ziñaten udan, bakaziotan? 
- Udan. 
- Ta zuentzat nobedadea izango zan, ala? 
- Gustoa ibiltzen giñen han. Oso gustoa. 
- Ta nola juten ziñeten Aia? 
- Ba autobusen uste det. Ez naiz akordatzen oain. Bai... 
- Ataunea igual autobusa eongo zan. 
- Bai, nere aita ezautu zun ama... nere aita zan agoza, ta jun zan hauntza etxea itea. 
- A bai e? 
- Erre in zitzaien ta etxea itea. Eta ordun ezautu zun gure ama, ta hua oiñez juten zan Zaldibitik, oiñez batzutan, eta beste batzutan bizikletan. 
Gripe izurritearen ondorioak
Murua, Ana Mari
- Esan dezu aitte, bueno aittona, praktikantea zala. 
- Bai, Beheko Aiakoa zan. 
- Eta Zaldibia etortzeko, hoi ze ingo zan, sorteoz o tokauko zitzaion o hola...? 
- Bai, seguraski. Ta gero ezautu zun nere amona, zan Sarasola, Itsasondokoa, ezkondu zien ta... 
- [...] 
- Bai. Eta izan zien nere aita ta hamaika, hamaika senide. Baiño ordun, ez dakit, beste izan zan gripe garaie, hil zien zortzi senide o beatzi hil zien. 
- Bai e? 
- Geatu zien bi bakarrik. 
- Joe, ta hoi aitte praktikantea izanik. 
- Bai. Orduako hilda zala uste det aitte e? Bai. 
- Eta iñok, bueno, biziik geldittu zienenetatik ez zon praktikante ikasi, aittek bezela? 
- Ez, ez, nahiko lana izan zuen aurrea ateatzen. 
- Ta zure aittek ba al dakizu nun ikasi zun arotz-fizioa eo? 
- Ez dakit, hemen Etxeberrian taillerren. Etxeberria ta Iztueta. Bai, zan beti, nik hor ezautu nun. 
Ordizian jaioa 1934an
Mujika Imaz, Maria Rosario
-Hasteko, izena eta abizena eta nun jaio ziñen esaten badidazu? 
- Jaio nitzen maiatzen hogeita baten, eta urtea da mil novecientas treinta y cuatro. 
- Izena eta abizena? 
- Maria Rosario Mujika Imaz. 
- Eta nun jaio ziñen, kale-txen edo baserrin? 
- Ez, kalen, kalen. Kalen jaiogatio baserriko lana danetik ikasi non. Beharra izan gendun da. Ordun billatu behar bagendun jana ba lanea juten giñen, edozein baserritara lanea juten giñen. Ni txikie nitzela Ataunen asko eon nitzen, eoten nitzen asko lengusu batzukin, eta hemen Ordizin juten nitzen eskolaa, gutxi jun nitzen oso baiño gero oporrak amaten zioskun garaien harutza juten nitzen Atauna, ni pozik Atauna juteko. 
- Ordizin ze kaletan? 
- Urdanetan. 
- Hementxe? 
- Ez, hemen ez. Ordun zan hamalau. Oain treinta y siete. Hor beherago dao. Hor beheraxeago dao. 
- Gurasok ordiziarrak? 
- Ez, ama Ataungoa eta atte Zumarrakoa. 
- Eta txiki-xikitatikan Ordizin bizi izan ziñen? 
- Bai, bai, Ordizin jaio eta Ordizin danak ein nittun. Ordizin bataiatu, komunioa, konfirmatu, ezkondu eta danak. 
Beasainen jaio eta 3 egunetara Ordiziako Sagastizabal Azpikoa baserrira
Etxaniz, Antonia
-Hasteko, izena eta abizena eta noiz jaio ziñen esaten badidazu? 
- Antonia Etxaniz. Jaio nitzen hogetamaikan, enero, euskeraz eztakit nola dan. 
- Urtarrilla, bai. 
- Jaio nitzen urtarrillan hoetamaikan. 
- Hemen jaio ziñen, Potxon etxen? 
- Ez, ez. Hor bizi zien neska zaharra, mutil zaharrak, anai-rrebak; eta gero residentzira jun-zan arreba. Anaie hil-zekon ta residentzira eaman-zuen eta etxe hori zeon abandonauta, bera bakarrik. Nola bizi zan ba. Jende asko juten zan, hori bai. Nik uste-t hamendik pasatzen zien danak hor gelditzen ziela. Egie da. 
- Zu nun jaio ziñen? 
- Ni jaio nitzen Beasaiñen. Baiño hiru egunekin o amak-ta ekarri zien honutza Ordiziara, residentzin ondoko etxe haundi zahar bat badao ba hemen goittik behera goatzela, residentzin ondoko etxe haundi... Hor ezta iñor bizi. 
- Ze izen dauke etxe horrek? 
- Sagastizabal-zpikoa esaten zan. Oaiñ Egutera-idea. 
- Gurasoak nungoak zien? 
- Azkoittiarrak. 
- Biek, aitta eta ama? 
- Bai. Atte jaiota o Azpeittin, ta ama basarrin, Azkoittin. 
- Ze basarritan? 
- Usin-zpikoa. Ikusten da Urrategi handik bertatik-ertaa. 
- Urrategi Baillarakoa da baserrie? 
- Bai. Elizaa danok juten giñen hautzako, han aurren daukeben elizaa. 
- Orduan zuk Beasaiñen jaio... 
- Beasaiñen jaio eta hiru egunekin o Ordiziara etorri nitzen. Eta handik oaiñ arte ba Ordizian. Eta bizi nitzen aitte-mekin. 
Umetako jolasak: kaniketan, diaboloarekin...
Etxaniz, Antonia
-Eta orduan ze jolas eitten zittuzuen? 
- Ba jolasak eitten giñuen asteen kanikatan, kanikatan, estee... izkutuka eta hola bata besten atzetik, sokasaltoon, "al diabolo" horrekin ibiltzen giñen. 
- Tortolexetan e bai? 
- Baita. Gaiñea margotua genduzken gorri-smaltekin emanda ta. Hori gogoratzen naiz. Ez dakit zer gehio. Gero igandea aillegatzen zanen, ba hamen beheko etxe honetan ude-a denbora baten goiko depositora juten da egunero zuen etxetik, goiko deposito horretan juten da hamen bizi dana oain, baiño leheno bizi zien beste batzuk. Betiko lagunek. Amak lagunek eta gu´re bai lagunek alabanak-ta. Eta igandetan gure kapritxoa zan kartatan, zeiñek bata bestei ze, aber ze irabazten giñun o ze itten giñun o zer. Kapritxo hori. Eta arratsaldetan lagunekin. Igandea aillegatzen zanen´e ba karmelitatan gela bat bagenduken eta kartatan. Gaiñeaz amorratzen, e! 
- Zeiñek erakusten zizueten kartatan? 
- Ez dakit. Errexena. "a la mona" edo "al cuatro", laugarren urrezko... eze askoik ez. Baiño errexena. 
- Musean eitten zenuen? 
- Ez. Nik ez det ikasi, egie. Eta oain pena ematen dit. Zeatik gauza asko dare ikasi beharrekok. Baiño ordun ez diozu inportantziaik ematen eta geroa edaden sartzen ai zeala konturatzen zea. 
Jaunartzea goizeko 7etan Karmelitetan
Etxaniz, Antonia
-Eta komunioa ta nun...? 
- Komunioa in giñun ahizpak eta nik, ahizpa zanak. Karmelitatan goizeko zazpiretan. Hori gogoratzen naiz, bai. 
- Goizeko zazpiretan? 
- Zazpiretan. Eta basarriko aittonak, esan dizutenak, Usingook, Azkoittikook, ba arkumea o; asteazkenetan etortzen zan autobuse Azkoittitik. Oain ez, baiño orduun asteazkenero. 
- Azkoittitik Ordizira? 
- Ordiziara, feria zanen, asteazkenen, azoka. Eta arkumea o ez dakit ze ekarri zuen, zelebratzeko komunioa. Eta komunioa ein giñun bi ahizpak batea. Eta gogoratzen naiz beheko bizilagunek, solterak zien, eta tenasilla batzukin rizo batzuk in holaxe, eta jo, ze ote gean eta. In giñun hamaika urtekin, hamar-amaika urte eukiko giñun. Baiño pozik! 
- Ze jazten zan orduan komunioan? 
- Eaman giñun, oaiñ habitoa eamaten due, ba ez, organdillazko soiñokoa. 
- Nundik ateratzen zittuzuen soiñokoak? 
- O baten batek utzi o hola. 
- Eta ze izaten zan, komunio txikie ta haundie... 
- Bai, bai. Bai, bai, bai. 
- Biek ein zituzun zuk? 
- Bai. Txikie eta haundie. Dana batea, baiño goizeko zazpiretan, esaten dizut. Goizo, goizo. 
- Eta zer jun biehar izaten zenuen, baraurik? 
- Baraurik jungo giñen. Ordun nola zan baraurik, oain ez; oain komunioa juten bazea hartzea, juten zea... Ordun ohittura hori... 
- Nun, Ordiziko parrokian egin zenun? 
- Karmelitatan, esaten dizut. Karmelitak zaukaben kapilla eta horik ematen zuen larunbatan ez bazan igandetan meza; horrutza juten giñen, hor nebillen eskolan eta. 
Gerra-denboran Azkoitiko baserrira
Etxaniz, Antonia
-Zenbat anai-rreba ziñeten? 
- Gu gea hiru -bat hil da baiño-, hiru neska eta mutil bat. Hiru neska ta mutilla. 
- Gerra-enbora ezagutu zenun? 
- Bai. Gutxi. Bai. Nola jun giñen, hori dauket gogon, amakin eskutik hartu ta plazatik, eta plazea zegon, militarrak izengo zien, nik ordun ezta ulertzen´e, hainbeste jende autobusa hartzea basarrira juteko. Basarrira jun giñen eta han. 
- Nungo baserrira? 
- Usingo, esan dizut, Azkoittira. 
- Hemendikan harutza jun ziñeten gerra zalako? 
- Bai. Eta han egon giñen bastante denboran. Aber, ama etortzen zan noizin behin ikusteko aber zer mouz edo zeon. 
Berriz´e juten zan kontukin gureana, gu txikik oaindik. Ta amona zanak erakusten zigun, ai! Bildurrez danok baiño berak, han baakizu, babarruna zeola etxen eta garie han asko itten zan, iriñe itten zuen, ogie etxen bertan itten zuen; faltaik ez giñeukan, eta gu giñen zaharrenak, ordun gu zaharrenak, eta ba han. 
- Zuk ogirik itten zendun? 
- Nik ez. Amonak eta izebak itten zuen ogi batzuk. Eta gu juten giñenen´e opil txikik, sugea dan bezela holaxe biribildu ta... Ta guk pozik, eta berak´e pozik. Gaiñeaz beti noiz jungo, noiz jungo ote giñen. 
- Zenbat denbora egin zenuen han, asko? 
- Bastante, bastante denbora eingo giñun, bastante, ez naiz gogoratzen hori, baiño bastante denbora. 
- Zer jun ziñaten, aitta-mak eta zu, danok jun ziñaten? 
- Danok, bai. Danok egon giñen han. 
- Aittek ez zuen gerrara jun beharrik eta izan? 
- Ez, ez. Soldauska´re aittek ez zun izen zegatik aitte nola hil zekon gazteik, bera umea, eta aitte hil zekon eta etxen arrebak eta ama alargune, ba laguntasune o. 
Kalera ateratzeko askatasun gutxi
Etxaniz, Antonia
- Eta zuk mutilla nun ezautu zendun? Gizona nun ezautu zendun? 
- Gizona ezautu nuen, bai hamen, ta bai Beasaiñen. Senperen bizi zan, Beasaiñen. 
- Eta ordun egunero ikusten ziñeten? Hola, bikote ziñatenen... 
- Ez. Ba, bai, bastante bastante ikusten giñen. Bastante ikusten giñen. "Ahora", atera ez. Atera, este, gauen ta, gure etxen, gure etxen iñork ez. Gogoa bai, baiño ez, ez ziguen uzten. Beratziretako etxea, eta kitto. 
- Inguruko herritako erromerita juten ziñaten? 
- Ez, ez naiz ni jun, zeatik ez zielako uzten. Bestela jun... nik karnabalak, egia esateko, ez dittut ikusi. 
- Ez? 
- Oain ez daukat penaik'e e? Egia esaten dizut. Ordun trena, trena, ordun dana juten zan trenen. Ta gaiñeaz gogoratzen naizena da esaten zuen "los estribos" ta bakarren bat trenak harrapatu zuela ta... eske izeten zan karnabaletan ta ba. Ni sekula ere ez naiz jun. 
24 urterekin ezkondu zen Ordizian
Etxaniz, Antonia
- Eta gizonakin ezautu zendun, ta noiz ezkondu ziñen? 
- Ta ezkondu nitzen hogetalau urtekin. 
- Hemen? Ordizin? 
- Ordizin. 
- Ta nolakua izaten zan orduko boda? 
- Ba ondo. 
- Gaur bezela, hola banketekin eta...? 
- Bai, bai, guk eukiko... bueno, nik eta ni bezela bestek, nik uste det. Bankete ba Martinezenen, kanpoa jun be bertan, familie, etxekok eta, este, aitten arrebak. Ta danak, bueno, eta amanak'e igual, danak ba asko ba juntau, ez dakit zenbat juntauko giñen. Baiño, ordun, gaur gehio juntatzen dia, baiño larogei bat? Larogei bat? Hortxe. 
- Eta soiñekoa? Beltzez eo...? 
- Ez, ni txuriz. 
- Txuriz? 
- Bai. Bai, neonek in nuen gaiñea. 
- Hara! Zuk ein zendun soiñekua? 
- Bai, bai, bai. 
- Ba lan pixkat eukiko zendun e? 
- Beste batzuk gero probau ta in zien, baiño neonek in nun. 
- Ta horrek'e poz gehio emango zun e? Norbeak eindakua izanda. 
- Bai, baita, baita, baita. Hori dauket, este, nere seme-laban, bueno nere alaba, komunioko soiñekoa, ba neonek in nion, eta zan politte, eta da. Eta esaten nuen, bai, gero bat komuniokoa. Gero, eskauta, batek eskauta bestek aber utziko nion, ta aber, ta esan nuen, bai, rekuerdo ona izeteko, ingo detana da, famili izeten duenen, faldoia. 
- A, beittu. 
- Halaxe dauket. Ta danak, illoba danak, bataiatu die soiñeko horrekin. Ta gordeta dauket. Ba, horikin danak. 
Mutillek eta neskak, izan dia danak faldoi horrekin. 
- Eta biaje de nobiosea kanpoa jun ziñaten? 
- Bai, Madrideaiño. 
- Madridea jun ziñaten? 
- Madridea, ta bueno, Valladolid lenago dago, baiño... Madrid. 
- Ezagunen bat zeukezuen han edo bestela...? 
- Ez, ez, ez. Hotel batea jun giñen. 
Aitona ganadu tratantea Argentinan
Urretagoiena Murgiondo, Pedro
- Bueno, hasteko, izena ta abizena esaten badizkiatzu... 
- Pedro Urretagoiena Murgiondo Oiarbide Alustiza. Gehiau nahi dittuzu? 
- Ez, nahikoa die. Asko dakizkitzu! Joe... Eta ze urtetan jaio ziñen? 
- El año 1924, veintiseis de abril. 
- Ta nun jaio ziñen? 
- Ordizin. 
- Ordizin? Kale-txen ala baserrin? 
- Ez, kale-txen, eliza paren. Bai, han badao panaderie Zabale? Harren paren, bigarrengo pixun. 
- Ze kale da hua? 
- Santa Maria. 
- Eta gurasok nundarrak zittuzun? 
- Gurasoa? Nere ama zana zan Mutillokoa, del caserio Agirre ta nere aitte zana jaio zan Argentinan, Rosario de Santa Fe. Bai. Zazpi urtekin etorri zan honutza Ordizira. Aittona ibiltzen zan han, ba, a los gauchos zaldik eosi, saldu... hala ibiltzen emen zan. 
- Tratante ibiltzen zan? 
- Tratante, bai. 
- Eta aittona honea etorri zanen...? 
- E? 
- Aittona honea etorri zanen ekarri zun semea? 
- Bai, semea ta alaba ekarri zittun, bai. Ta batzuk han ezkondu zien; bai, bi o badauzkeu familiarrak han, bai. 
1927an jaio zen Ordizian
Ormazabal Garmendia, Iñaki
- Bueno, hasteko zure izena ta abizena esaten badizkiatzu... 
- Bai. Iñaki Ormazabal Garmendia. 
- Ormazabal Garmendia? Eta ze urtetan jaio ziñen? 
- Milla ta bederatziehun ta hogeita zazpin. 
- Ta nun jaio ziñen, hemen, Ordizin? 
- Ordizin. 
- Kalen ala basarrin? 
- Kalen. 
- Ze kaletan? 
- Ba, Gudarien etorbidea 1, uste det dala oain. Ez dakit ezautzen dezun han beheran sagardotegie... 
- Ordiziko bukaeran? 
- Bukaeran, sagardotegie, aldapan. Han [...] jaiotakoa naiz. 
- [...] plazatik behera? 
- Beherago, bai, eskubitaa. Han. 
- Han jaio ziñen? 
- Han jaio nitzen. 
- Eta gurasok ordiziarrak? 
- Ez. 
- Gurasok, ama zan Lasartekoa eta aitte Alzagakoa. 
- Altzagakoa? 
- Alzagakoa. Baserrie Sarasola txiki aittena. Amana ez dakit. 
- Zenbat anai-rreba ziñeten? 
- Bost, arreba bat eta lau anai. 
Itsasondon jaioa 1934an
Ormazabal Garmendia, Alejandro
-Hasteko izena ta abizena eta nun jaio zinen? 
- Alejandro Ormazabal Garmendia. 
- Eta noiz jaio ziñen? 
- Abrillen hogeitamarren eta milla beratzirehun eta hogeitamalau; treinta y cuatro, ezta? 
- Eta nun jaio ziñen? 
- Itsasondon, baiño lau hillabetekin gutxigorabehera honea bertaa, etxe hontaa. Asi ke baztarrok ondo ezautzen dittugu. 
- Eta gurasoak zer zenituen, hemengoak ala Itsasondokoak? 
- Bueno, ama zan Lasarten jaioa, Lasartekoa, berrogeita zortzi urtekin hil zan, ta gero aitte Altzagakoa. 
- Eta Itsasondon bizi zien zuk lau hilabete ein zittuzun arte? 
- Bai. Porke han taillera zeuken gure aittek, pizarrerie, eta han jaio zien, han jaio zan beste anai bat eta ni, Itsasondon, eta besteek hemen, Ordizin. Villafranca garai hartan. 
- Eta zenbat anai-rreba zineten? 
- Ba gea lau mutil da neska bat. 
- Orduan lau hillabetekin etorri eta etxe honetan hasi zineten bizitzen? 
- Bai, gutxi gorabehera. 
- Zer izen du etxe honek? 
- Aldasoroenea. Gure aittek erosi zion hori Aldasoro zera batei, eta gero guk nola hemen eitten gendun arbelak edo pizarrak eskolaako, umeentzako, ba beti gero ia urtetan gu giñen Pizarrerikok, Pizarrerikok; horrekin... 
- Ezizen hori hartuta. 
- Pizarrerikok, bai. 
Soldadutzara Castejonera, abiaziora
Ormazabal Garmendia, Alejandro
-Nora joan zinen soldauskara? 
- Castejon, Tudelan ondon. Tudelan ingurun. Castejon, eta genden mendiin, han zeren pabelloi haundi batzuk bonbakin-a beteta dana. Zan almazen bat bonba militarrena, , osea bonbak. 
- Eta han egoten zineten? 
- Han egoten giñen. Hogei bat. Ez, ehun soldau genden, porke gure zera zan Zaragoza, gure agintarik Zaragozan zeren, gu han genden mendin galduta. 
- Kanpamentua? 
- Zan kanpamentu bat bere etxekin-a. 
- Mendian etxea zegon? 
- Bueno, kuartela, konpañiek esaten zaiona, barrakoiak. Baiña ez, ondo, etxek... Eta han abiazion alde haundie zeon, beste soldau, betiko soldauekin konparauta gu bai jantzi aldetio ta oso elegante jazten giñen. 
- Ze jantzi? 
- Urdiñe, gutxi gorabehera urdin klaro bat, hola hau bezelakoa edo. Baiño oso elegante ibiltzen giñen, e. Gero hogei urte gaiñea. Guapito que vamos. 
- Gogorra soldaduxka? Kapitanak eta gogorrak? 
- Zenbat eta mailla haundigoa zerak, persona hobek zien. Behekok beti izan due fama txarra sarjentok-ta, eta egie da. Nik euki nun, nik soldauxkan euki nun, ofizinakoa, teniente bat hola, mailla hortan, kategorin, oso-so jatorra, gizon baiño oso-so ona. 
- Nundarra zan? 
- Naparra edo riojanoa uste det zala. Baiño zan gizon bat baiño kategoria, e. 
Gazta egin eta kalera saldu
Barandiaran Unanue, Juan
-Eta gero handik? 
- Bueno, handik atzea baserrira. Eta baserrin, esaten dizut, etxeko lanak ein da zean, ba anaie soldau zan zarrena eta ordun pues neroni aitte zanakin eta gehientsuna han ibiltzen nintzena, eta bueno. 
- Esan dezu zenbat anai-rreba ziñetela? 
- Hamaika. Oaindik hamaika gea. 
- Mordoa, e. 
- Bai. 
- Eta baserrin zer zeukazuen, ganadue? 
- Bai. 
- Zer ganadu zeukazuen? 
- Guren egongo zien hamasei bat behi ta beste idi parea; txekorrak egongo zien zortzi-amar bat. Behorra, zaldie ta zean, bi edo hiru kaballerie egoten tzien; hoikin izaten zan hango zera. 
- Martxa. 
- Martxea. 
- Eta ardirik eta bazeukazuen? 
- Ardiik ez. Guren ez zan eoten ardiik. 
- Behiak eta bai. 
- Bai, behiek eta bai. 
- Eta esnea kalera saltzen zenduen? 
- Bueno, bai. Kalera. Gero hasi giñen Gurelesai ematen'e, baiño ordun Gurelesak'e zea haundie ein zon. Ez zon erditan paatzen, batzutan zean, oso gaizki, ordun bolara hartan. Nik ez dakit hasi berrie zan baiño berealditako zeak eman zittun, disgustok eman zittun porke eaman eta erditan ez dizu paatzen. Eta gero hasi giñen ba gazta eitten, bertan etxen gazta, behi-azta eitten gendun eta bueno asteaizkenetan hemen ferien saltzen zan. 
- Zeiñek egiten zuen behi-azta? 
- Amak eta. Ni're ibiltzen nitzen, bai. Tartetan neri're tokatzen [zitzaidan]. 
- Eta gazta nola egiten zenduten esplikauko zenduke? 
- Gazta. Esnea biltzen dezu, zea batea jartzen dezu, balde zea baten, gazure, zera, gatzagie botatzen diozu eta hue pixka bat zeatzen danen, gero mozten dezu, puxkataka jartzen dezu eta hure ba bere ontzi zera baten hue jartzen dezu han, eta gero eskuz aurrena estutzen dezu, bere zea ematen diezu forma bat eskuz eta gero ia prensara sartzen dezu. Gero prensa hortan ba, gero ia aldi bateratakon jartzen dezu bere zea baten, estanteri baten o "lo que sea". 
- Bazeukazuen toki bereziren bat gazta gordetzeko? 
- Bai, bazeren, estanterie ta zean-a baldek eta zerak eta horik ia bazeren. Prensa ez gaur egunetakoa bezela baiño ordun bazeren ba kontrapixuk eta han bertan eindako zea batzuk. 
- Etxean egindakoak? 
- Bai, bai. 
- Eta gazta keetu egiten zenduen? 
- Bai, bai. Kea ematen zitzaion. Hola zea leku bat, txoko bat bazeon eta han keakin etxeko zea baten, txoko baten. 
- Eta gaztak kalean saltzen zittuzuen? 
- Ez, ferian. Bai, ferin. 
- Eta behar izaten zan zeoze gaur egunean etiketak bezala? 
- Ez, ez. 
- Ez zitzaion pasatzen iñungo... 
- Ez, ez. Gazta normala jeixten zan, batzuk kea emandakoa bestea eman bekoa, batzuk berrixeo, beste batzuk zartxeo, bai, ezta... Behi gazta jeneralen berrie izaten zan, ez zan izaten, gehienerako ere sei hillabete? Ez, gutxigo. 
Hiru bat hillabete edo. Gazta jeneralen gazta berrie ibiltzen zan. 
Soldadutzan gertatua
Barandiaran Unanue, Juan
- Porke nik anekdota bat badauket. Hauntza, ni han neon, ta nere hurrungo errenplazua jun zan Gernikako bat. Ta hua ibiltzen zan, ehuneko gizon proba o ibiltzen zan hua, ehun ta gehio kiloko zea zan. Eta hue ba txofer, jenealan txofer jarri behar zuela. Ba Madrid nik ez nun ezautzen, ta kotxekin ibiltzeko are oindio gutxio. Eta hauxen, hue hauntza aillau zan, bakarren bat aber ezautzen zun, ta nere izena eman zun. Ni, hoixe, bi eunen, bi eunen ibili giñen, ta nei ezautzen zilla atea zan. Komandantek nei hots ein zin, ta joe, "aber! " Madriden eakusteko hari kalek. 
Kalek, neonek ez nekiñak. Hala, atea giñan biok oiñez, ta geo bueltan etortzeko komerik kuartelea. 
- Galdu, geo! 
- Kuartelea etortzeko buelta. Geo eman zien milkinientos ordun seata, milkinientosko haundi hoietako bat... 
- Beak utzi zizuen kotxea? 
- Ez, ez, gu oiñez jun giñen aurren egunen. Baiño geo beai eman zien, ta jenealakin, harekin ibiltzen zan. Esaten dizut, komerik e? Madriden. 
- Zeatikan bestela Madriden metrotaz aparte, oiñez ibiliko ziñaten ez? 
- Oiñez. 
- Zeatik bizikletaik oo...? 
- Ez, ez, oiñez o metron. 
Nola antolatzen ziren 11 anai-arreba etxean
Barandiaran Unanue, Juan
- Eta erropak nundik eosten zittuzuen normalen? 
- Bueno, gutti, amak amak eamaten zittunak. Gure erropak... 
- Hamaika senide izanda, alkarrena txandatu'e bai? 
- Bai, hombre, asko o gehienak. Bat besten, bat besten... 
- Bestela hamaikantzako erropa berrik, ez zan izango... 
- Bai, bai, ez, ez, bata bestenakin pasatuz. Nola ba? 
- Eta hamaika senide izanda, ohiak'e? Ze itten zenduen, anai-rrebak elkarrekin lo? 
- Baita, baita, bai, bai. 
- Zer zenduen etxe haundie? 
- Bai, bai, etxe, etxek izango dittu larehun metro kuadratu zean hiru bizitzan. 
- Hiru pixu? 
- Hiru pixu. 
- Eta ikuillue nun izaten zan, lehenengo...? 
- Lehenengon. 
- Lehenengo izaten zan? Sukalde ondon o? 
- Bai, bai. 
- Ta orduko ohiak... 
- Jolin, ohiak... 
- Ta koltxoiak, nolakok izaten zian? 
- Koltxoiak? Ardi-lekin, o beste batzuk izaten zien arto... 
- Malutakin eindakoak? 
- Bai, arto zeakin eindakok... 
- Arto-zalakin eindakoak? 
- Arto-zalakin eindakok'e. 
- Ta ze in ber izaten zan, astingu gero hue? 
- Jolin, bai, eta hue jotzen zan makilla batzukin, hautse kentzeko, kanpoa ateatzen zendun noiz eo noiz, hola. 
Makillakin joz, hautse kentzen ziozun, ta atzea berriz'e barrua. 
- Biguñak izango zien hoik? 
- Bai, haixek biunek. Jolin. Bai, ta esaten dizut, ohia bakoitzen bi bi bi biñaka normal. 
- Hamaikantzako... 
- Bai, bai, bai. Esaten dizut, hamabost lagun, e? Fijo hamabost lagun. Bueno, aitzeneko zeatan, hoitxen, hamaika giñen bitarten ez? Gazteñak, gaztena nik baiño hamar urte gaztegoa da, baiño, esaten dizut, halare... 
- Halare mordoa. 
- Mordoa. 
1941ean jaioa Baliarrainen
Iztueta Altuna, Pakita
-Izena ta abizena eta noiz jaio zinen esaten badidazu. 
- Pakita Iztueta Altuna. Jaio nintzen abenduan hamazazpian, milla bederatzirehun eta berrogeita bat. 
- Hemen Ordizin bertan jaio zinen? 
- Ez, Baliarraiñen. 
- Baserrian? 
- Bai. Han eztao besteik ia. Bueno, oain etxe berriak einda dare baiño lehen behintzat ni jaio nintzenen baserriek bakarrik ziren. 
- Ze baserri? 
- Ermenta Etxeberri. 
- Eta zer zenuen, aita edo ama hangoa? 
- Aita. 
- Eta ama? 
- Ama Lazkaomendikoa. 
- Eta baserritik bizi zineten? 
- Bai bai. Bi baserri genituen eta terreno pilla bat eta ganadu asko eukitzen zan garai hartan. 
- Ze ganadu zeukazuen? 
- Ba behiek, txekorrak eta iriak eta. Txerrik, oillok. Danetik; hola hegaztik eta. 
- Behiak, esne-ehiak? 
- Esnebehiek, bai. 
- Eta esne hori saltzen zenuten? 
- Baita, baita. Esnea gazta eitteko eamaten zan han beste baserri batea Baliarraiñen, gazta eitten zuen eta hautza eamaten gendun bolara baten. Gero beste bolara bat izan zan ba Tolosara eamaten genduna. Bezerok bageneuzken da bezeroei repartitzen eta baitaere bezerotatik aparte baldin bagenduen plazan saltzen zan. 
- Arrautzak eta holako gauzak ere bai? 
- Baita, baita. Bueno, egunero juten giñenen esnekin, esnea eamaten gendun jeneralen. Esnea. Gero aparte ama ibiltzen tzan Tolosako ferira eta Ordiziko ferira. Ordun bai, sagarrak, arrautzak, porruk... ; ordun danetik. Etxen zegon gauzak. 
- Zenbat anai-rreba ziñaten? 
- Zortzi. Ordun garai hartan normala zan zortzi. Zortzi ta gehiago igual. 
Umetako jolasak
Iztueta Altuna, Pakita
-Eta eskolara zenbat urte arte jun zinen Baliarraiñen? 
- Hamahiru urte edo hola. Ia komunio, lehen komunio txikie ta haundie eitten tzan da komunio haundie, eztakit, hamabi urtekin edo hola eingo zan da ia handik belaxe geldittu nintzen. 
- Utzi egin zenuen eskola? 
- Utzi beharra, nik ez nun utzi nere borondatez baizik lana ein behar zalako edo. Bai. Gero esnekin Tolosara juten nintzen eta, klaro, utzi ein behar. 
- Eta baserriko lanetan? 
- Baserriko lanetan, bai, laguntzen. 
- Eskola garaian ze jolas egiten zittuzuen? 
- Sokasalton, pelotan, nei izugarri gustatzen zitzaidan pelotan. 
- Bazan frontoia Baliarraiñen? 
- Bai, eskolan azpin bertan geneuken frontoi bat itxie eta, bueno, han aritzen giñen. Eta esan dizudana, sokasalton eta... 
- Kaniketan? 
- Bai, baita. Eta geo izkutaketan eta; horik izaten zien. 
- Tabak eta holakoak ere bai? 
- Tabakin ez naiz gogoratzen. Badakit zerbait baiño etzan bolara hartan, ez, guk ez gendun ibiltzen. 
- Pelotan esan dezu. Pelotak zer ziren, zuek egindakoak? 
- Ez naiz gogoratzen, baiño nik, e, eztakit, mutillek eamango zittuen pelotak edo, nik [ez nun iñoiz] pelotaik eamaten. 
- Aittu izan diot jendeari... 
- Bai, etxen eindakok izaten zien, bai, harikin eindakok eta izaten zien, bai. Ez naiz gogoratzen baiño hola izango zien. 
- Eta frontoian pelotan egiten zenuen? 
- Bai, eta izugarri gustatzen zitzaidan. Bueno, mutillen kontra han aritzen giñen neskak ere batzuk. Eta lehen esan dezuna, zigorra, maestrak zigortu eguardin hamabitan bestek atera zienen egon behar izan nun ia ordubata arte, eta nik esaten nun atzea ordubitan etortzeko etxea, ez nintzen batere jun, eta nerekin batea beste mutill bat ere zigortu zun, eta atera giñen eta biok pelotan, bestek sartzeko ordue, etxetik etorrita sartzeko ordua arte bate bazkaltzea jun gabe. Han aittu giñen pelotan, ordubatetik ordubitaa. Esaten zendun ordu batean aterata etxea junda korrika atzea bueltan etorri behar zendun-a, egun hartan bazkaririk gabe. 
- Baiña gustora. 
- Geuk gere burui jarri genion beste zigorra maestran gaiñean. 
- Gaiñetikan. 
- Bai. 
- Baiña pelotan gustora arituko zineten. 
- Bai, ez giñen gu konturatu gosekin ere. 
1928an Bustuntza baserrian jaioa
Korta Gurrutxaga, Felipe
-Hasteko izena, abizena eta noiz jaio zinen esaten badidazu. 
- Felipe Korta Gurrutxaga, agorrean hogeitasien milla bederatzirehun eta hogeta zortzin jaio nintzen. Hamentxe Ordizin baserri baten, Bustintza baserrie zan. 
- Nun gelditzen da hori? 
- Hori dao, e, ia jun zan, ia ezta esistitzen, bota zeben baserrri hori eta etxe berrie ein zeben han. Bueno, hori zeon trenbide ondun, paso nibela zeon Zaldibi aldea ta haren kontra-ontran zeon. Aitte ta ama Urrustildarrak nitun. 
- Biak Urrestildarrak? 
- Biek urrustildarrak. Ta baserrin maizter zeren, apaiz batena zan baserria. Ta nik askotan ba haien hizkerie eiten det. Bai, garai hartan ezta harritzekoa, zegatik euskeraz etxin bakarrik eiten gendun. Etxetik kanpora erderaz dana baiño soil-oillik. Ta nik, klaro, anbiente hortan jaio nintzen da, baserri bat zan da sei urte arte ba han ibilli nintzen ba libertade guziyakin, bakizu ondokuk eta etxekonekuk eta abar-a, mutilkoxkor bakarra nintzan ni han. 
- Zenbat zenbat seme-laba zineten? 
- Bakarra nintzen, seme bakarra nintzen. Eta bueno, han libertade guzien hazi nintzen sei urte arte. Eta amak leheno ez ninduan eskolara bialdu zeatik iruditzen [zitzakun] urruti zeola ta zeoze gertauko [zitzakula] , ta sei urtekin hasi nintzen. 
1929an Itsasoko Albitxuondo baserrian jaioa
Nazabal Dorronsoro, Rafaela
-Hasteko izena eta abizena esaten badidazu? 
- Rafaela Nazabal Dorronsoro. 
- Eta noiz jaio zinen? 
- Nik eztet gogoan eukitzen hori. Dauket... Diez de febrero. Ochenta años tengo yo. Datorren urteen... 
- Ze urtetan jaio zinen? 
- Senarra: Veintinueve. 
- Nun jaio zinen, hemen? 
- Itxason. 
- Baserriren baten? 
- Bai. Baserrie Albitxondo. Baiño aurreneko izen zaharra Murkoondo. 
- Baina zu jaio zinenean Albitxondo. 
- Albitxondo, bai, baiño lehen-ehenaokoa Murkoondo. 
- Gurasoak zer ziren, bertakoak? 
- Ama bai, baiño aitte Zaldibikoa. 
- Eta zenbat anai-rreba zineten? 
- Ba gea sei, bost ahizpa eta anai bat. 
- Eta orduan baserritik, baserriko bizimodutik bizi zineten, ezta? 
- Bai. Gu ezkiñen iñoa juten, guk jun nahi gendun neskame o norabait baiño etziguen uzten, etxen lan asko zeola ta etxen aitzen giñen. 
- Eta ganadurik eta bazenuten etxean? 
- Bai, ba eukitzen giñuzen zortzi behi, irik, astoa, ardik, txerrik, konejuk, oillok; hoik danak. 
Belarreta eta gari-jotzea auzolanean
Nazabal Dorronsoro, Rafaela
-Haiek lana bukatzen zutenerako zuk preparatuta? 
- Bai. Baiño guk senide danak, gure etxen edozein gauza, danak eitten gendun, igual eitten gendun danok. Geo anaie, anaie bakarra det nik, eta harek ba hue irikin-a itzai ta gehio ibiltzen zan gu baiño. Ni're ibilita nao itzai, e! 
Eta goldan soron-a; bueno! Zaildutakok. 
- Idiekin ibiltzen zineten? 
- Irikin itzai ibiltzen zan anaie. Gehiena anaie ibiltzen zan irikin. Eta aitte. Baiño aitte baiño're gehio anaie. Eta aitte, klaro, eske anaie txikie zala aitte ibilliko zan baiño anaie gehiena ibiltzen zan. Da gero osaba bat gendun guk han aman anaie, eta hure're irikin aitte baiño gehio ibiltzen zan. Baiño geo anaie hasi zanen ia zeatzen anaie ibiltzen zan. 
- Idiekin zer lan egiten zenituzten? 
- Lan asko. Goldan soron. Egurrek saltzen eta haek etaatzen. 
- Egurra saldu egiten zenuten? 
- Bai, piñue ta bai. Eta hak etaatzen. Eta irikin gauza asko, ximaurketan, ximaurre soroa eamaten etxetik gurdiikin. Ta iri-anak horik zien. 
- Belarretan eta ere... 
- Uuu! Belarretan? Bai, earrak pasauta [gare] gu belarretan, bero galantakin. Kizkitza aldeko mendin. 
- Auzolaneko... 
- Bueno, auzolana izaten zan garai baten, oaiñ baiño hobetogo, e! Porejenplo zuk baserri baten ikusten zendun garie ebaitzen, eta hara! , han hasi die gari-baitzen eta danak hautza jun da laguntzen zuen. Beste baserritarrak danak. 
Eta gero han afarie ein da etxea etortzen zan. Eta gure etxen igual. Beste baserrikok ikusten zuenen gure etxea, gure etxea etortzen zien hak. Auzolana hola izaten zan, eta gari-otzea're bai. Gari-otzea, makinea etortzen zan gari-otzeko. Eskuz nik gutxi ezautu det, baiño garai baten, lehen-ehenao eskuz jotzen zen garie, e! , makinak baiño lehenao, e. Eta baakizu nola jotzen zan? Harri bat izaten zan hola, mahi hau hola jarriko balitz bezela, eta han hola jotzen zan garie. Ze lanak! Ni ezaututa nao aittona zana. Eta gero hasi zan makinak, eta makinak hasi zienen etortzen zien ba makinak, gizonak ibiltzen zien gari jotzeko makinekin eta. Baiño ze hautsek! Eta ordun'e eitten zan ba "gari-otzea bihar emen da" eta danak harutza. Eta "etzi hola", harutza. 
Soldadutzan, Donostian eta Burgosen
Maiza Urrestarazu, Patxi
-Soldaduskara nora joan zinen? 
- Donostiaa. 
- Zenbat urtekin? 
- Ba jun nitzen, urte terdi ein nun nik soldauskan. Jun nitzen millata beratzirehun da berrogeita hamalauen, 1954, marzon eta etorri nitzen urte terdi einda zean, 1955. 
- Donostin egin zendun? 
- Bai. Ordun soldauskara jun nitzenen kanpamentua ein genun, ezautzen dezu zuk Alto de Orio? Bueno, Alto de Orion dao kruze bat, bat Aiara juten da, karretera zaharren, e, la 634, eta bestea dijo Zarautzera. Ta hantxe Aia biden han genduzken bakarrakoiak eta han ein gendun kanpamentue. Osea ke, han ikasi gendun periodo de instruccion esaten zaiona. Gero banderea jurau genun Zarauzko plaian. Eta bueno, gero handik, nik eztakit tontoa izan nitzen edo ze nitzen; nik neuken ordun izeba monja bat Donostin, nere ama zanan ahizpa bat, eta zan maistrea, monjea baiña maestrea izatez, eta ematen zien eskolea kapitan baten alabai, bi alaba edo eztakit ze zeuzken, ta harek esan zin nei: "Oye, Patxi", nere izeba horrek euskeraz gutxi eitten zun zeatio ibillita zeon hemendik kanpo. Salamankan eta Santanderren eta Asturiasen eta abar. Eta gero Jesuitinas edo hoietakoa, Hijas de Jesus; Tolosan estazioan jetxi ta ezkerretaa; hoitakoa zan. Eta harek esan zin: "Oye, yo si quieres esto y lo otro, por aqui, por alla. Te podia echar una mano". "Ba, voy a intentar coger un destino". Zeatio aurrena kabo ein nahi zien eta enon nahi, eta gero destino bat hartu nun, atera zien zea batzuk eta. Han garajen egon nitzen mekaniko bezela. Aurrena ni bialdu nittuen ni neon kuartel hortako, soldauskako guzik giñen Tropas de Montaña, eta ni neon esquiadores-scaladores. Eta gero hortikan behera jetxi eta ibili nitzen ba denboraldi baten mendin. Mendin ibiltzen giñen eitten ibillaldik, "patrullas" deitzen zitzaion; eskalatzen, eskiatzen: "esqui de fondo", e, ez oain ibiltzen dan bezelako zeatan... Esqui de fondo ba goitik behera hasten baldin bazea jo ta hanka hausi edo holakon batzuk. Eta izan zan nik oaindik ezautu dedan neguik gogorrena. Zuk aditzera badezu hemen nola piñuk eta nola erre zien-a? 
Ez. 
- Ze urtetan hori? 
- 55, 54-5. Ordun ein zuen hemen karretera jeneraleko tunela. Eta bueno, ni han egon nitzen soldauskan da, bueno, gero esan dizudana, hartu nun destino bat garajen eta oso gustoa egon nitzen. Han ein nittun zea batzuk, ikastaro batzuk, kursillo batzuk eta abar, eta gero ibilli nitzen ba erakusten zerai, militarrai baiño izarrak zeukenai, e. 
Mekanikak eta bai. Ein nun un cursillo bat garai Arias [Pack?] izena zona garai hartan hiru hillabetekoa eta ordun ikasi nun automobille dana nola zan, zer zan-a. Gero hemendik CAFetik ia nahiz ez izan igual beste lantegi bat puxkat [...] , eta hola. Eta gero egon nitzenen garajen ba bueno ez nitzen ia eskiatzera ta juten, baizik e jun behar baldin bazan zerbaittea arreglatzera edo hola ere baita. Baiño neekin egon zienak, eta ni're jun nitzen behin harutza, etortzen zien "Ordenes de Capitania", eta "Hay que ir a hacer patrullas" o "hay que ir a hacer escalada" o "hay que hacer no se que". Eta izan nintzen behin Burgosen, Cubillo del Campo izena [zun] herri baten, da han ibilli ginen zeak eitten, maniobrak, "Maniobras militares". Eta bueno, handikan etorri eta geo jun giñen beiz'e Peñas de Aia, han ibilli giñen beiz'e pixkaten, eta behiñ etorri giñen oiñez Peñas de Aiatik Atauna. Mendiz, gauez. Hor zeren gero konboiek etorrita, kamionak eta, kamionetan kargau eta Donostira. 
- Biajetxoa. 
- Bai, baño hirurogein bat kilometro edo hola eingo giñuzen gauen; ohittuta geunden zeatio egunero-gunero-gunero ibiltzen giñen. 
Soldadutzan jatekoa etxetik eraman behar
Maiza Urrestarazu, Patxi
-Eta gero ba bueno, hori soldauskea bukatu nun eta etxea. 
- Permisorik etxera etortzeko? 
- Permisoik ez gendun ofiziala esaten dana, gaur egunen esaten da hillabeteko etxea etorri da ta, ez. Guk ez genun izan. Eta zeatik ez genun izan? Ba etaa zan ordena ba makik sortu ziela, guk ez genekiun zer zan maki ta zer zan jesukristoik'e, eta ordun makin emen tzien ba komunistan aldeko jende bat gerran ibilli eta ihas ein eta bestalden zeren, Iparralden, mugan edo eztakit nun zeren. Eta ordun hortakon batzuk harrapatu zittuen hor fronteran. Eta ez giñuzten utzi etortzen zeatikan jendea behar tzuen hautza eamateko, ni enitzen jun, nik destinoa nola nauken ba. Ni juten nitzen hautza, baiño jun eta etorri. Eta ordun ba atzeratu zizuen guri lau hillabete gauza horregatik. Eta harrapau zittuen maki batzuk, armauta ibiltzen zien eta [zeuken] beldurre ba asalton bat joko ote zuen kuartelen batea edo holako gauzan bat. 
- Soldauskan uniformauta? 
- Bai, goizetik gauea. Ni etortzen nitzen ba asteburun etxea Donostin negonen. Oain, baldin baneon hautza junda [...] , asteburun etxea. Jana ematen ziguen parregarrie. 
- Goseik pasatu zendun? 
- Gosea ez. Enun goseik pasatzen zeatio etxetik eamaten nun jana. Nei amak jartzen zin asteako morrala, erropea garbittu eta ordun ba gehienak eitten genun berdiñe, amak jartzen zin nei holako ogi haunditako bat, borobille, eta jartzen zian ba igual serrada batzuk gaiñetik pipar batzuk jarrita, eta gero haren gaiñen ba tortilla bat patatakoa edo urdaiazpikokin eo holako zea bat einda. Eta bueno, handik pixkat jan eta gero amak beste diru pixkat ematen bazin ba aldin behin, aldin behin eitten genun ba o bokadillon bat jan kanpon o ba juten giñen arraie, sardiña ta antxoa ta zan garaien bagenduzken puerton ezaun batzuk ta juten giñen hautza eta ematen ziun baldekara bat sardiñaz beteta. Angulak'e bai, e. Baldea goraiño beteta. 
- Merkea zan orduan angula? 
- Angulak ni soldauxkan eon nitzenen balio zon hemen, Frantzin merkego zala esaten zuen baiño, hamabost duro, 75 pesetas el kilo. Baiño ikaragarri galestie zan, ikaragarri galesti garai hartarako. Gero pixkan-ixkana-ixkana baja [...] , baiño jaten giñuzen kristonak, e. 
- Eta soldauskako jatekoa txarra. 
- Txarra. Nik gaiñea izan nun suerte txar bat egun baten makarraoiak jaten ai giñen eta atara ziaten halakoxe mozorro bat makarroi baten barrun bel-el-eltza, bota nittun neuzken guzik eta gero bolara baten enitzen bazkaltzea juten. Afarie ez genun behiñ'e eitten zean, komedoren, zeatio etzeon jateik, goizen sobratzen zan ematen zizuen gauen. Porejenplo, kanpapentun eon giñen eskiatzen eta abar, ematen zien jeneralen egunero patatea, botatzen zien piparrautse edo gero txorixo muttur batzuk moztuta auskalo nun eindakok, eta gero ardoa. 
Ardoa ze ardo zan? Ba zeuzken zaku batzuk, hola ikatz zakuk bezelakok, hauts beltz bat, eta hura botatzen zuen ontzi batea, ontzi hortan zeon elurre, elur-ra urtu, urik'e kasik ez genduken, eta ur ura ia urtuta jartzen zanen botatzen zuen hauts hori. Eta ordun hura nahastu ta hura edaten genun. Esaten zuen que era mahatsan azala zeatuta zala. Baiño parregarri txarra. Ta ordun ba han eon giñenen oso gaizki zeatio jende asko, pilla bat, pulmonikin, beste batzuk txongatilla hezurra hautsita, beste batzuk belaune hausita, eta ematen zizuen beroa pixkat eukitzeko koñak botilla bat bakoitzei egunen. Pentsa zazu, ardoa halakoa baldin bazan koñak ze izengo zan. Ba han lo eitten gendun bi kaballete burnizkok holakoxe zabalerakok, da hiru ohol egurre ta gaiñen koltxoneta bat lastokin. 
Eta, klaro eskiatzera juten giñenen busti eitten giñen eta bustita etorri ta jartzen genun ba erropa sekatzeko ez genduken ezerre eta erropea azpin jarri, haren azpin, eta guk baldin bagenun beroa harekin sekau ta hurrengo egunen berriz'e hura jazten genun. 
- Bazenituen hemengo lagunak? 
- Bai. Hemengok neuzken nik, asko ez, e; baneuzken bat, bi, hiru lagun. Eta nik etortzeik ez baldin banun ba bueno, haiekin bialtzen nun erropea, amak garbittu ta eta beiz'e eamaten zin, edo haitakon batek ezin bazun ba nik eitten nun hori eta hola ibiltzen giñen. 
- Donostiatik hona trenean etortzen zinen? 
- Bai, Donostitik honea trenen. 
- Eta soldauxkan egin zenituen urte eta erdi? 
- Urte t´erdi egon nitzen soldauskan, bai. 
Sendabelarrak
Irastorza Mujika, Manoli
- Gero, Manoli, zeak eta, ukenduik eta hola etxen iten al zenduen? 
- Ez, ez. 
- Ez? Eta belarrak eta hola hartu edo? Infusiok edo? 
- Bai, este, bai, bai, bai. Eta iten zun gure amak zea bat, este... 
- Pomada bat bezela? 
- Pomada bat, belarrakin ta iten zun. Errentzako itten zun jeneralen. Zeatik baserrin su bajuk, eta askotan erre, askotan eskutan ta, akordatzen naiz ni, ta anaiek'e bai, ta batek belaunen ta... 
- Errex ingo zan? 
- Erre, eta pomada izaten zan. 
- Ta zerkin itten zun akordatzen al zea? 
- Ez, ez. 
- Eta geo, enplastok eta hola, berbena... 
- Bai, bai, berbena. Hoi bai. 
- Hoik zertako? 
- Katarrok, este, katarrokin, bai... 
- Eta infusiok? Ba pasmobelarranak, eo osiñanak eo? 
- Ba manzanilla. Manzanilla, o anix, anix'de bai. 
Sendabelarren inguruko azalpenak
Zubizarreta Azurmendi, Juana
- Amak ukenduik eta itten al zun? Pomadaik eo...? 
- Ez, bueno osaba, belarrak, oain nik'e badauzkat oin e? Pasmobelarra belarrak bai, hakin, harekin bai. 
- Enplastoa itteko o? 
- Enplastoa ez. Harek itten zun pasmobelarra oliotan, zartagia garbitu, ta oliotan zatitzen zun ondo, ta pasmobelarra kendu, eta trapue halizkoa behar zun, eta heridan jartzeko gaiñen. Ta harek zikiñe ta teleai jartzen zion! Bai, asko izaten zen... Gero belarmiñe. Hori da, zan, ba tensioako. 
- Ean in behar zana, infusioa bezela o? 
- Bai, bai, bai. Txarra izaten zan e? Baiño... 
- Miñe? 
- Miñe. Belarmiñe beak esaten du. 
- Hori izenak esaten du. Eta beste belarrik? Berbenaik? 
- Berbena... ez deu asko ibili guk berbenaik. Ez. Hori txibipin. Gero kipola're bai, igual, txapan jarrita, heridan jarri, hori ez dakit nun jartzen zun, hura're bai. Ibiltzen zan ordun'e belarra ta hola e? Oain herboristeritan dao, baiño. 
- Halare Ordizin farmazie ta beti eon da, ala? 
- Bai. Bai, ez hoi bai, bai. Farmazik, eta medikuk, eta hori dena, bai. 

Ormaiztegi (Gipuzkoa)
Postari-lanetan
Intxausti Peña, Kontxa
-Attona karterue izan zan epoka baten. 
- Bai, bai. Karteritzea beak, baiño danok eitten gendun karteritzan. Zeatio ordun kaleako korrespondentzie bazeon baiño baserritaako're bai, eta baserritaa ba gu're juten giñen, kalekotaa ez; baiño gu're juten giñen baserritaa. Eta hor, sobra ere, gauzak hola zeren zeatuta ta, ba paatu ber izaten zuen hamar xentimo baserritakok kartea entregatu ta eittea. Zeatio zan, eztakitt nola esaten zien, gero akordatzen banaiz esango'et. 
- Frankeo edo? 
- Ez, ez, bestela. Terrenon goraberea da, eztakit. Akordatzen banaiz esango dizuet. Eta hola. Gaiñontzen kalen ba anaiek eta. 
- Etxeari ere Karteruena... 
- Batzuk bai Karterona esaten die, beste batzuk Tellerizarra, baiño. Bai, Karterone askok, karteritza genduken-a. 
- Zer izaten ziren, karta ofizialak edo bestelako errekauak be... 
- Ba Correos, Correos. 
- Ofizialak, ezta? 
- Bai, ofiziala. Trenak ekartzen zittun da trenera io -anaie zarrena ibiltzen zan asko, gehiena-. Eta hemen herrin biltzen zienak eaman eta beak ekartzen zittunak ekarri ta partittu. Hori zan. Gabiriaako ta, hemendio juten zien. 
Gabiriko karteroa're etortzen zan da Itsasokoa're bai; gure etxea etortzen zien, da eraman da ekarri haek eitten zuen handio. 
Irakasleak eta irakasgaiak
Intxausti Peña, Kontxa
-Irakasliak, maistrak eta zelakuak zian, gogorrak? 
- Bueno. Profesorek. Hain goorrak ez, segun, batzutatik bestera bere diferentzikin baiño ez, hain goorrak ez, ez, etzien. Dibujokoa, berriz, el profesor Camps, harrek askotan eamaten giñutzen al Acuarium. Karpeta haundik hartu zea azpin, besa azpin, eta beakin batea ta taldea Aquariumna. Aquariumen ba bai, bazen han arraiek eta hola baiño ibili eiten zien haek. Ordun kristala jotzen giñen eta gelditzen zienen ordun in ber dibujue. 
- Zuk ondo dibujatzen zendun gaiñea. 
- Bueno, eztakit. Lineala're bai, lineala gustatzen zitzaien gaiñea. Eta bueno, holako, holako komerik. 
- Ze ikasgai gehiago eukitzen zenduen, Dibujua ta ze gehiago? 
- Danak, danak. Geografia, Historia, enfin, Gramatica, Aritmetica, danak, horik danak. Baiño... 
Feriak
Intxausti Peña, Kontxa
-Feria haundia egiten zan Beasaiñen? 
- Beasaiñen ez haundie. Betitik Ordizi izan da ferie haundie, haundigokoa ta, bai. Oain bertan'e ba bai. Baiño hure behiñ hasi zan eta klientela jende ezagune ta zeuzken da. Konfiantzazko arrautzea, eta bueno ba, oillandanak zerenen oillandanak eamaten (zittun) aparte, eta bai, ondo. 
- Eta beste feria batzutara joaten zan, Zumarragara edo? 
- Ez, ez, ez. Beste feritaa ez, beti Beasaiña. 
- (... ) autobusa hartuta? 
- Bueno, leheno, lenengo-enengo estaziora igual eamaten zuen. Edo Sagar garaien saski saarrak da tal da karretillan-a jarri ta estaziora trenen. Da gero Beasaiñen eoten zan estazion baita un tal, transportistea zan, Azurmendi o eztakit nola zan Beasaiñen. Nei ahaztu eitten zat. Ba harrek eamaten zittun, gehigo're juten zien Mutillo (Mutiloa) aldetik etorrita o, zeatik Lierni aldetik eta, juten zien, autobus o dalako hortan eamaten zittun plazaraiño, estaziotik plazaraiño, karga horik eamaten zien, da hola hasi zien. Gero ia hasi zan autobuse, ta ia autobusen, etxen paren geldittu, kargatu ta ia harrekin juten zan. 
- Zer zan, herriko bat? 
- E, Alegi.. , este... , Gabiri aldekoa. Nola zan hori? 
- Arrondo? 
- Ez, Itzaiti baiño aurrexeago eskubitara daona? 
- Barretxe. 
- Barretxe. Hor juten zan. Eta gero ba hori, erropea zala o zer behar zan Beasaindik normalen Cortes-nen eitten zun erosketea. Cortes, en la tienda, han zeuken konfiantzea, eta hola. 
- Feriara joan saltzera eta gero bueltan etxerako... 
- Hori da. Ze behar zan ba han denda hartatik. 
Itsasontziko estualdia
Intxausti Peña, Kontxa
- Hala, bueno, barkuako apuntau giñen, sartu giñen barkura ta... 
- Ze edade zuek, ahizpak? 
- Nik neuzken hamazazpi urte gerrea hasi zunen. Gero ya Frantzira aillatu giñaneako, ya hemezortzi inda neon. 
- Maria Luisak hogei inguru? 
- Ba, Maria Luisak, osaba baino zaharrago, hogei hogeita bat eukiko zittun. 
- Eta Katalinak? 
- Katalinak bi gutxigo nik baiño, bai. Eta osabak, berriz, ba ez dakit nik, larogei o zenbat eukiko zittun. Kuestioa da, sartu giñen barkun, ta tal... hiru milla laun, hiru milla laun. 
- Hiru milla laun, barkuan? 
- Umek, andrak... "de todo". Eta barkun sartu, ta bagiñoazen, eta hola, tatatata, ta halakon baten, goiko eskalerilla txiki hartatiken, "señores viajeros, Cervera a la vista". Cervera zan Francon gerrako barku bat. Ai ama, andra guztik, ume txikik eta hartuta, "aiii! ", eta danak nearrez, ta danak nearrez, ta zer zan hura, "nos echaran un cañonazo! ". 
Bueno, pasatu gendun oso gaizki, oso gaizki. 
- Gaiñera hainbeste jentekin? 
- Ez giñakiun. Bai, hiru milla, hori esan zuen, hiru milla. Eta bueno, hortan pasau zan denborea, ta denborea, ta denborea, ta kaiñonazoik ez, ta bueno, harrittuta, baiño bueno. Ta ya hurrengo egunen, aillatu zean, ta esan zuen, "tierra a la vista! " esan zuen, ta joño. Ez giñakiun nun ta zer, baiño, guk ez giñakiun noa giñan, noa giñoatzen. 
- Baiño zuen barkua inglesa zan ezta? 
- Gero enteratu giñen, klaro. "Sarastone", ez zat ahaztuko, "un carbonero ingles". Nunbait inglesa ikusi zuenen, ez zien atrebittu kaiñonazoik botatzea, pentsatzen deu horreatik izango zala. Bestela ez giñan librauko. Bai, eta aillatu giñen, ba Saint-azaire, hor badau puerto inportante bat, bastante goien Frantzin. Hautza aillatu giñen, ta mahaiek jarrita zeuzken, hola pintxokin, ta jo, guk genduken gosekin ta, oso ondo. 
- Zenbat denbora bezela barkun? 
- Ez dakit, egun ta erdi o... Hemendik horrea juteko, egun ta erdi o hola pasatuko gendun, ez dauket juxtu-uxtu baiño. 
- Eta han ze egoten ziñaten barkuan, danak zutik edo bazekazuen nun...? 
- Ba, hori, zutik, o etzanda, o lurren, o "lo que sea". 
- Baiña danak pillatuta ez? 
- Klaro, han ez zeon zeaik. "Era un carbonero ingles". Sarastone. 
Arnay-le-Duc herrian finkatzen
Intxausti Peña, Kontxa
-Eta horrea aillegatu giñenen sobra ere ba trena zeuken preparauta eztakit zenbait kotxekin, eta bueno, hautza sartu, beste kotxea sartu, beste kotxea sartu, eta trena abittu zan, eta aldin behin geldittu eta kotxe bat estazio hartan geatzen zan, kotxe bat han barrun zijon jentekin. Hurrengo berriz e benga ta benga ta benga, ta hurrengo estazio baten beste kotxe bat eta hola. Ta gu eaman giñutzen hasta Dijon. Eskubi aldea hor Suizako fronteran bastante gertu. Bastante gertu o bueno. Hautza eaman giñuzen. Ha utzi giñuzen eta handik autobusen herri batea, eztakit, berrogetamar kilometro hola egongo ziela esaten zuen. Arnay-e-uc, Cote d'Or, Hautza eaman giñuzen, hogetamar giñen. Ordun uda partea, klaro, ekaiñe ez, maietza, agostue, agorra, aber... Garagarrille, uztea, aber. 
Julio, agosto, setiembre. Hiru hillabete izaten die hor udan, ezta, oporrak? Bai. Eta ordun eskolako pabilloia libre zeon, eta ordun in ziguen buelta guztin ohiak jarri, ohiak: bi banketa, hiru tabla eta gaiñen txorrokakin indako koltxoiak. Bakizu txorroka zer dan? 
- Bai, artuan... 
- Azal lehorra. Osea, txorrokakin indako zeak. Eta bueno ba, buelta guztin berdin mahi luze bat. Hoetamar laun, attonak, amonak eta gaztek eta umek, osea, "tuti le clas" esaten dan bezela. 
- Eta hizkuntzakin? 
- Hizkuntzakin? Ba gu geron arten-a oso ondo. Gero genduken, in zuen zea bat, eztet esango, teillatu txiki bat ein zuen kanpon eta han jarri zuen, klaro, fregaderea, eta bestea zer zan? Fregaderea ta sue. Klaro, bazkariek eta itteko ta ontzik garbitzeko. Gero erropea ta hori etxeko labaderotan, kaleko labaderotan, ordun kalen zeren labaderok, hemen e egon zan Ormaiztein e, eta kaleko labaderotan han garbitzen giñuzen erropak. Bestek bezela. 
Eta erosketak eta itteko izaten giñen hiru-au asten, emakumak han gendenak. Erosketaik ein, libretak genduzken, erosketak ein, guk ez genduken bost xentimoak, baiño gobiernuk paatzen zola esan ziguen. Izango zan Gobierno de Euzkadi, por supuesto. Ordun dana apuntauta ta zeatzen gendun da. Eaman, preparatu ta, osea. Gero mahien jarri danak han, bazkaldu ta. 
- Zelan egiten zenduen, erosi eta pagatu ez? 
- Ez ba, apuntatu libretatan, apuntatu libretan. Eta nik ordun nola ikasi berri nun, da frantsesa nekin; oaiñ eztakit, je-e. Baiño "le pome de terre" eta no se que ta, osea ke bai. Eta hola ibiltzen giñen. 
Anaia 6 urte etxetik kanpo
Intxausti Peña, Kontxa
-Gero anai gaztena nola Batallon de Trabajadores-n zeon, permisoik etzeuken eta harrek nahi zon ejerzitora pasa eta soldadu egon ezkero ba aldin behin dauzketzu hiru o lau o bost egun o lokesea etxea juteko, ezta? , ejerziton darenak. Eta hori nahi zon beak. Ordun inpreso batzuk badare-a da tal da, esan zigun. Bueno, inpreso horik billatu giñuzen, bete re bai, bi firma billatu re bai, eta eaman ber zan aiuntamentura. Sekretario zar bat bagenduken oso gaiztoa ordun, eta leitzen zun papela: tris-ras! , a la papelera. Kitto. Eta hola in zittun sei urte anaiek etxea etorri gabe. Etzeon aprobau bate, eta sei urten Batallon de Trabajadores. Gero zeatik jun zien Andaluziara; Andaluzian hor eztakit ze lekutan egon zien baita lanen. Gero ia halakon baten... 
- Kortijo bat. 
- Bai: Cortijo de doña Filomena Diaz. 
- Hori Andaluzian? 
- Andaluzin, bai. 
- Eta aurretik nun zeuan? 
- Galiziko areopuertoa itten. El areopuerto de Galicia. "Hori guk in gendun" esaten du, esaten zun, oaiñ hilda dao baiño. Bai, hori esaten zun. Eta bueno, etxea etorri zan-a, hasi zan betiko taillarren lanen-a; hola. Eta kuestioa da... 
- Sei urte ein zittun? 
- Bai, sei urte Batallon de Trabajadores-n; sei urte in zittun. Bat'e etorri be etxea. Gero ya hasi zan lanen da. 
Denak aske aita ezik
Intxausti Peña, Kontxa
-Gero libratuko zittuen. A! , atte eaman zuen, bestek libratu danak eta atte eaman zuen al Alcazar de San Juan. Nun dao hori? 
- Kordoban edo? 
- Kordoba, Ciudad Real edo, eztakit nun daon. 
- Ciudad Real igual izan leike. 
- Alcazar de San Juan. Hango kartzelaa. Gure atte ez taberna batea eta ez iñokin eta ez ezerre, kartzelan euki ta gero que? A esto. Eta ordun zeon Donostiko Ondarretan kartzela, zeon apaize; nola esaten zaio horri? 
- Kapellaua. 
- Capellan. Azpeitiko euskalduna, Joxe Mari, eztakit nola zan. Eta bueno ba. Gukin bazeuken relazioa, hautza jun da hitz eitten gendun beakin-a hola ta. Abixoa bialdu zun: nola korreon gure atte pasatzen zala hemendio, eta nahi bagendun estaziora jun da berakin eon. Jolin, jun giñen estaziora ta leihora irten zan, hola bestekin lotuta, guardia zibillekin eo lotuta eskue. Leihora irten-a, gizajoa! , ze tripak eamango zittun harrek. Geo Alcazar de San Juan. Y porque? Y por nada. 
- Eta hango kartzelara. 
- Hango kartzelara. Han etzun denbora asko eiñ. Eta hure bueltatzeako ya Ondarretak etzun funtzionatzen, zeon kartzela berrie Donostin. 
- Oraingoa, Martutenekoa? 
- Oaingoa, Martutenekoa. Osea ke probatu zittun Ondarreta, el Alcazar de San Juan eta beste hau. Horrea sartu zuen eta hor eun batzuk in zittuen da ya etxea. Hiru kartzelatan ezer ein bae. 
Santanderren bizi gurasoak aitaren lankide bati esker
Intxausti Peña, Kontxa
-Zuek Frantziara joan ziñetenean gurasoak Santanderren egon zian denbora guztian? 
- Ba uda hortan, aber. Bai-ai, uda hortan bai. Santanderren egon zien. Zeatio zeuken ezaunen bat gure attek. Klaro, gure attek lana itten zon, azkenaldira behintzat, bastante denboran, estazion, "de guarda agujas", eta gaiñea itten zon serbizioa gaueko hamabitatik goizeko zortziretaa. Ta ni Donostira juten nitzen ordun seiterditan, bea beti estazion egoten zan; osea ke behiñ e etzian trenik ihes ein. Hure zeon han, ez non paatzen gaiñea, trena, zeatik neuken karnet bat atte ferrobiarioa zalako, langillea, eta harrekin ez non paatzen. Klaro, gure atte zan ba hori, entenditzen dezu? , memorie ta tal da handik eta hemendik eta. Legezko gauzak baiño behintzat zeakin, ezta. Eta beti jornal bat, hori bai, beti jornal bat. 
- Santanderreko laguna zer zun, trenetakoa baita? 
- Bai, bai. Eztakitt faktore eondakoa eo, zeatik ordun hor zeren, jefea zeon, etxebizitzea. Jefea hor bizi zan estazion, oaiñ eztao etxeik eta ezer. Jefea, bi faktore ta bi guardaguja; osea ke bost laun. Oaiñ eztao iñor. Eta faktore haetako bat nik uste det Santandergoa zala, eta gero attek eztakit ze relazio mantenduko zun beakin edo zer, kuestioa da harren etxea jun zan, Santanderra jun giñen harren etxea. Bai. Eta han egon zien aiketa osaba Frantzitik etorri ta eiñ arte. 
Gerra sortu zenean komitea Ormaiztegin
Intxausti Peña, Kontxa
-Osaba Juan Mari komitea-a gerra hasierako hortan eta, nola izan zan? 
- Hori gertatu zan ba, klaro, naparrak sartu zien, naparrak edo dana dala, sartu zien Beasaiñeaiño, ta geo hor ein zuen Donostirako bidea hartu, Donosti hartu nahi zuen. Ordun hemen geldittu zan frentetxo bat bezela. Ta gero inguruko herritatio ta jentea ihesika ta honea. Etortzen zien honea ta ba, ordun bainuetxea zeon hemen, eta bueno ba, baiñuetxen, e, baiñuetxen jartzen zittuen, nunbait jarri behar jendea. Komite bat eo zeatu zuen, formatu zuen, eta bueno ba, kanpotik zetorrenak eta gero ze in behar tzan eta ze komeni zan da. Gauza horik danak ba osaba Joan Marik zeatzen zittun. Bea bakarrik etzan izango, baiña bueno, buru, bastante buru eitten zuna bera zan. 
Ormaiztegitik alde egin behar
Intxausti Peña, Kontxa
-Aiuntamentuak segittu zun lehengoak edo? 
- Bai, igual, bai, bai. Azurmendi uste det zeola. Bai, nazionalista zan, baiño, ezerre. Gero bakarren bat edo beste detenittu zuen, bai. Baiño euki zuen en el Hotel nosecuantos de Azpeitia. Hotelen. Eta guardia eitten hemengo mutillek. Osea, beste iñor sartu ez dedin ba hemengo mutillek. Denbora asko etzuen eingo, baiña hola. Eta klaro, zera hori zeuken, billera ero eitten zuen lekue zeuken ordun ostatu. Aiuntamentuko gela baten. Eta egun baten, gu ordurako ya irtenda geunden etxetio, attek esan zon. Klaro, hor geldittu zienen tropak tirok botatzen zittuen aldin behin, ta gure oillok txurik zien danak, larehun bat oillo. Atek iriki eta juten zien danak korrika (Mendizabal? ) alde hortaa, eta, klaro, handik sobra ere ikusi itten zittuen da, ba hori, urruti baiño bota: eta aldin behiñ oillo bat zeatuta. 
Attek esan zuen "hemen eztao egoteik". Ordun ia oillok saldu eta behiek e bai eta gero ya ondorenen guk irten giñen etxetio. Hamar lagun, atea itxi ta hala irten giñen. Hamar lagun. 
- Eta nora joan zineten? 
- Lenengo jun giñen, Aizarnazabalgoa zan gure ama ta, horruzkaldea; ezagunek eta bazittuen eta harutza. Mutillek frentea o, eta gu ba aitta-makin da hola. Hiru ahizpa ta osaba hori ta. Attona han geldittu zan, zeatio attona horrek eitten zun,... etzeon oin bezela jubilazioko zeik eta etzeon jubilazioik. Lana bukatzen zuen da kitto. Eta ordun hure egoten... zan sei hillabete alaba baten etxen, beste sei hillabete beste bere alaba baten etxen, eta ordun tokau zitzaion gerra hasi zanen gure etxen tokau zitzaion. Eta gustora egoten zan zeatio gure etxe hori dao kamiñon ondon; kamiñon kontra, ta iñor pasatzen bazan len jendea gehio ibiltzen zan oiñez oin baiño-, eta kaixo eta eztakit zer-a, entretenittu. Baiña beste ahizpak Aizarnazabalen, bat goien da bestea Getarin-a, han etzeuken entretenimenturik hemen bezela kamiñon pasatzen jendekin hitz eittekota, hemen oso gustora egoten zan. Eta gure etxetik irten da utzi zuen beste alaba baten etxen. Eta gero enteratu giñen eta ikaragarrizko penea zeukela ta bela hil emen tzan. Bela hil zan hura. Gaiñeatikuan gu Laredo eta eztakit nora eta Santanderra. Eta, klaro, jendea, gu bezela jende asko're bai ihes einda atzeaka ta danak Santander aldea; bibo hartu zuenen-a. Santander aldea ta, bueno. 
- Trenez joan ziñaten? 
- Bai. Gero bazeon... Gu Sestaon egon giñen bastante denpora. Han familie genduken, han egon giñen. Baiña gero ia Bilbo hartu zuenen-a Santanderrea. 
Familia sakabanatuta
Intxausti Peña, Kontxa
- Eta, klaro, ez zeon janik ez, ta klaro, kanpotik ekartzeko're gerrako barkuk zaren nunbait, eta haek ez zioen uzten beste barkuei sartzen janakin. Eta gaizki. Ordun anunziatzen zuen "mujeres, ancianos, niños, que se apunten al barco", apuntea eman, ta klaro, jendea etara in nahi zuen, zeatio gosea zeon, gosea zetorren, ta gosea. Eta hori aittu, ta hori aittu, ta itten gendun, ta nik ez dakit gure aitten barrue nola eongo zan guri esateako "apuntau in beharko dezue". Klaro, ez giñakiun noa, ta ezer'e, "se apunten al barco" esaten zuen. Ordun, hiru ahizpa, eta osaba, o aittan osaba hori, apuntatu giñen barkurako. Eta geldittu zien aitta-mak bakar-akarrik. Mutillek frenten bi zaharrenak, ta bestea zebillen txofer, ez dakit militarren batekin o, txofer. Hure frenten ez, baiño txofer. Eta bi zaharrenak konsegittu zuen Frantzira pasatzea. Eta bestea hor geldittu zan, ta hor harrapatu zuen. Txofer zebillen hori. Ta klaro, soba're horrek kartzelako pentsatzen det ez zun motiboik eukiko, eo ez dakit ba, kuestioa da "Batallon de trabajadores" horta sartu zuen. Klaro, hortako're jendea behar zuen. Zeatio zubik itteko, ta bestea zeatzeko ta, jendea, ta jornalik beko jendea gaiñea, osea han ez zeon bost xentimo're. Lana in ta kitto. Eta zeako aeroportoa beti esaten zun, beak in zuela... Galizikoa nola da? 
- "La Bacolla". 
- "La Bacolla", "la Bacolla", "hori guk in gendun", beti hori esaten zun, "hori guk in gendun". 
Frantzian lanean
Intxausti Peña, Kontxa
-Gero hortan gendela esan ziguen "si queriamos recoger tapaculos". Bakizu zer dien? 
- Ez. 
- Horik die larrosan orrik atzekalden eukitzen due ba holako gauza goor bat; larrosan orrie ta gero atzekalden. Hori, bai. "Tapaculos" esaten zaio horri. Eta horik. Eta "para que? " "confitir" (confiture) esan ziguen. Konfitura. Ba eztakit, aizu. "Confitura aquello? " Eta "a franco el kilo que nos pagarian". Bueno. 
- Hori batzia, ezta? 
- Bai, bai. Hori billatu ta. Ordun zeren hola itxiturak behiekin, behiek eta zezen bat. Eta hurrengo besta bat, eta hurrengo besta bat. Bastante... Suiza aldea zeon hori ta eztakit horregatio o zer; kuestioa da ba juten giñen eta bat geatzen zan beti ate ingurun eo, eta bigilatu zezena nundik noa zebillen. Egurrek hola bi eo hiru tabla zeuzken. 
Klok-lok! , eitten zun, klok-ol! Eta jendea ba zeak harrapatzen-a bueltan. Eta halakon baten: "badatorrela, badatorrela! ", ta-a-a danak ate aldea; ateik etzeon, lekue, irtetzeko lekue ta. Hola, hola entregatu ta bueno ba, "a franco el kilo" pagatzen ziguen, eta harrekin sobrea ta seillue ta honea eskribitzeko, guk bost xentimo ez genduken. 
Je-e, ta hola. 
Osabak Beasainera itzuli behar
Intxausti Peña, Kontxa
-Eta han zeundeten denporan euki zenduten kartaz edo hemen gurasuekin-a harremanik? 
- Bai. Hemen Ormaztein geratu zien atten, nere atten bi arreba ezkondu ta; bi, gaiñea, zeren, zea, alargunduta. Haek hemen geldittu zien, da gu Frantzira jun giñenen hairi idatzi giñen?? Nunbait atta-mak Santanderren geldittu zienen e hairi idatzi zien. Ordun haien bitartez guk jakin gendun eta gurasok e bai. Hori genduken zea. Eta ordun harek esan ziguen ba nola atte ta ama geldittu zien eta anaie, hiruetan gaztena, ba Batallon de Trabajadores-taa eaman zuela eta hola. Eta gu ba han genden hiru-au laun, eta ya ailleatu zan hirugarren hille o, ailleatu zan hori eta bueno ba batetik bestea jarri ziguen "la frontera de Barcelona o la frontera de Irun", esan ziguen. Eta guk ya ke izebak hemen , etxea're hor zeon eta atta-mak Santanderren-a, bueno ba, Iruna. Eta hortako aurretio izeba horitako batek idatzi zion osabai, osea, gure atten anaia, gukin bizi zan horrei, esan zion nola etorri zan ordena bat halako egunetako presentatzeko "los que habian abandonao sus bienes". Periodikon sobra ere etorri zan. 
- Hura zan etxeko jabea, ezta? Tellerizarreko jabea bera zan. 
- Jabea bea zan, bea zan, bai. Amerikatatik etorri ta sobra ere bea, etxea ta etxetik gora zeren terreno harek danak. 
Eta ordun ba han hitz ein gendun, aiuntamentura jun da ein ziguen zertifikadu bat. Klaro, trenen sartu Dijonen eta Irunaiño sin saber decir ni "oui", harek ez zekien frantsesez ni "oui". Ta, klaro, edadea ta bakarrik; eta klaro, etorri in behar izan zon egun hortaako, izentatuta zeuken eun hortako. Eta ordun izebak, izeba eamatea jun zan Iruna, eta harrek lagundu zion, eta, klaro, ordun komandantzie zeon Beasaiñen, eta hautza presentatu behar zun. Jun zien bik eta kuestioa da han detenittu in zuen. 
- Osaba hori? 
- Ordun izeba jun omen zan alkatena eta esan omen zion, ezaguna zun, da esan emen zion: "Aizu, Martin, hola ta hola, hau ta hau gertatu da eta aber ze ein leiken o zer". Eta esan, bueno, "Nere esku daon guztie, nere aldetio daon guztie eingo det" esan ziola. Eta hala hurrengo egunen libratu zuen. 
Berriro etxera
Intxausti Peña, Kontxa
-Beasaindik etorri, etxea iriki zuen eta etxea hustuta. Eta genduzken ba beatzi ohi, koltxoiak, mantak, izarak, ontzik, jendea, osea, danak, danak. Danboliñe, osea, eske danak. Gaztaiñak erretzen giñuzen danboliñe ta danak eaman ziguen. Etxea hutse. Ordun jendea ezaune ta lagunek e bagenduzken herriin, por supuesto ta, ordun batek koltxoi bat eta bestek halako ta bestek bestea ta. Pixkat eitten jun giñen da guk e zerbait erosi ta. Ni hasi nintzen berriz e Beñaran, Donostiko horrentzako, ezaune gendun, Almacenes Beñaran, eta horrentzako lanen puntu eitten, beatzi urte ein nittun, goizen jeiki eta gauea arte. Ein zeiken guztie ein eiñ behar zan gero kobratzeko. Klaro, (.... ). Ordun ba bi mutil zarrenak Frantzin eta gu etorri giñen Frantzitik, osaba hori're bai, gero atte-mak Santanderdik, eta bueno, hor hasi giñan atzea berriz e bizimodue. 
Senideak kartzelan
Intxausti Peña, Kontxa
-Gero kartzelak eta bai. Gure ama, erderaz etzekien eta firmaik eta etzeuken-a baiño. Bueno ba, bi aldiz kartzelaa. 
- Ama? 
- Bai. Eta iñoi ezer ein gabe genden gaiñea, e! Osea nada. Egun baten eaman zittuen ama, izeba horietako bat, alargune, eta beste izeban alaba. Pilar Mercero ta izeba Matea. Eaman zittuen. Eta Tolosaa. Han euki zittuen, hori eztakit nik, Marzo o febrero, eztakit ze izango zan. Eta Tolosaa. Kuestioa da han zeren baita beste preso gehio eta ean arten ruson batzuk e bai, eta "Pilartxo! " esaten emen zien; gaztea nere lengusue, gaztea nere edadekoa. Ta "Pilatxo" ta esaten emen zioen, "que habian venido a traer chichivitas y que les habian detenido" Rusiko horik. 
"Chichivitas" zer die? , eta lentejak. Sobra ere janakin zetorzela eta Francon barkuk detenittu ta kartzelan da hor; auskalo nola ibilliko zien. Eta hola. Gero lengusue, Pilar hori, nobioa zeuken da harrek modue inda edo eztakit, kuestioa da bela irten zala. Eta maiatzen eo hola izango zan ama ta izeba Donostira eaman zittuen, eta izan behar zon a raiz del Fuerte de San Cristobal, Naparrokoa. Hortik ihes iñ emen zuen preson batzuk, eta horreatik in zittuen karzelatako bisitak eta jan-artze horik eta danak suspendittu. Danak suspendittu. Ordun zeuken deretxoa ba asten postal bat eittea eta guk erai, preso zerenai postal bat baita asten. Eta, klaro, amak etzekin eskribitzen da izebak itten zigun kartea; eta guk, kartea ez, tarjetea, ta guk e bai ta hola. Klaro, zensurau itten zuen-a iriki behar zuen. 
Eta hala egon giñen hola Gabonak arte. 
- Denbora egon ziren. 
- Bai. maiatzatik Gabonak arte. Ikusi bae eta janik sartu gabe. Han ematen ziuenakin da kitto. 
- Ama eta izeba? 
- Ama ta izeba, bai. Attan arreba. Eta, nola zan kontraseñea? Behiñ o behiñ esan dizut ba, gerran kontraseñea. "La tia Brigida" o, eztakit nola zan. Ordun "la tia Brigida palla, la tia Brigida paqui". "Porque la tia Brigida el otro dia ha tenido un ataque y no se que y esta bastante mal". Hori zan beste alderdiko Franconak que habia echao un ataque a no se donde eta halako herrie hartu zuela eo, e. Eta hurrengo berriz la tia Brigida hobetogo zeonen. Osea, cuando no, osea hori ibiltzen zan, la tia Brigida hori ibiltzen zan atzea ta aurrea. Mejor, peor, dependia. Eta hola. Gero Gabonetan ya altxatu zuen kastigu hori eta bueno, han jun giñen bisitatzea ta, jana eaman da. Gure amak, eztakitt, urtebete ta ze in zon. Eta izeba Mateak in zittun hiru urte ta egun batzuk. 
Zergatik kartzelan
Intxausti Peña, Kontxa
-Ez zetsuen esaten ze arrazoigatik kartzelan? 
- Ez, ez. Klaro, izebak eta lengusuk in zuen hor baiñuetxen, klaro; esan dizuet len nola kanpotik etortzen zan jendea ta, hori garbitzea juten zien, bata alargune eta bestea alargunen alaba txanpon bat etaatzea; garbitasune ta ohiak eta tal da. Hori zan pekatu guztie. Eta gure ama berriz ba. Hemen aurretio komandante bat etorri zan bizi izatea. 
Komandante bat. Eta urretio, e, bastante denbora aurretio. Bazekin sobra ere zer zekarzen? zeoze zekarren. Eta "que de nuestra casa salio una niña en el momento que paso la señora del militar ese". Eta gero hura eztakit nik Beasaiñen detenitu eo ze in zuen. Eta "y esa niña tenia que ser yo, porque otra niña no habia en aquella casa", entenditzen dezu? Baiño gure amai, por la niña no, baiño bea, nere partez bea sartu zuen. Beak ezer ikusi be, zer ikusirik etzeukela gauza horrekin. Baiño sartu in zuen. Gero tia Mateak hiru urte kunplittu ta bitarten lengusu Angel gukin eon zan, bakarrik zeon da. Atteik etzeuken, senideik etzeuken da gaztea zan da gukin egon zan. Eta ibilli giñuzen, esaten dizut, boff! , unos jaleos... 
Tedeumak
Intxausti Peña, Kontxa
-Sekretarioarekin-ta, Aiuntamentuan-ta Tedeum-k eta izaten zien, ezta? 
- Bai, bai. Zerbaitt hartzen zuenen-a berealdiko kanpaiak eta. "Ba, oaiñ e hartu due ba zerbaitt", Francon tropak. 
"Hartu due ba". Eta etortzen zien, neskazar batzuk bazeren eta hiru bat edo hola ta, gure etxera. Etortzen zien da: "hemen datorze, hemen datorze". Bueno ba, ateko lana nik neuken. Beste ahizpak beste zea batzuk. Ordun jotzen zuen aldabea, irikitzen nun: "De parte del comandante que hay Tedeum a las siete para asistir". Eta bestek: "si, si, para asistir". Ta baten batek jun behar Tedeumea. Ta elizan funtzioa eitten zuen, eta que habian cogido no se que tal, eta. "De parte del comandante". 
- Zer zan, zelebraziño bat. Ospakizun bat, hartu zuela ta. 
- Bai, ba. Hori da, hori da. 
- Jun eta etxe guztietako jentia juntau. 
- Hori da. Nik eztakit danetaa juten zien, baiño gurea behintzat ez zitzaien ahazten. Aldabea jo ta tal. Nola hain gaiztok giñen. Eta ordun juten zan osaba hori, atten osaba hori juten zan Tedeumea. 
Senide ugari kartzelara berriro
Intxausti Peña, Kontxa
Egun baten ba polizie etorri zan etxea, eta etxeko danak... Klaro, ordun etxen genden atte, ama eta anai hori taillarren lanen haek etorri zienen, eta ni. Eta beste ahizpa gaztegoa zeon enkargura junda, enkargura junda frenten zapaterie eo zeon, konpontzen zuena zapatak, konpontzen zittuena zapateroa ta, hautza junda ta, klaro, harrek handik ikusi zittun polizik eta, ikusi giñuzen gu etxetik irtetzen da. Guk ez giñun esan "la hermana", ez giñun esan que teniamos mas hermanos, nada. Eta hure handik kristaletik hola beira uste det geldittu zala pasauta polizikin. Gu eguerdiko hamabitan kalen aiuntamenturaiño. Atte, ama, anaie eta ni, laurok. Eta ordurako zarrena ezkonduta zeon ya Zumarraan. Eta hura're detenittu in zuen Zumarraan. Ordun hiru, lau, lau laun, lau laun kartzelaa. Hondarretaa eaman zittuen. Eztakit zenbait denbora eingo zuen, nik gauza horik danak ahaztuta nao. Zenbait denbora ingo zun, baiño. 
- Udaletxera aiuntamentura joan eta... 
- Eta osaba hori eta ni esan ziguen: zuek presentatu egunero aiuntamentun. "Todos los dias a presentaros en el ayuntamiento". Bestek eaman zittuen trena hartu ta Donostira ta gu hor. Hala biok juten giñen, eta gero bitarte hortan tokau zan sekretarioa aldatzea, eta ordun zeon, nola zan hori? Hil zan hori're. Sekretarioa Ormazteikoa. 
- Mujika? (... ) 
- Ez, Andres Marin da atte. 
- Letamendia? 
- Letamendia. Eta juten giñen osaba hori ta ni, eta esan ziun: "Biok etortzen etzaittezte ibili, zu etorrita nahikoa da", nei. Bueno, ordun egunero juten nitzen, eta halakon baten abixoa: Donostiko el juzgao numero no se cuantos, eta halako eunetan, ilbeltzan hamarra izan behar zon, que nos presentariamos en el juzgado numero tal en San Sebastian a la nueve de la mañana. Jolin, a las nueve de la mañana, ba seiterditako tren famoso hartan jun ber izan genun eta elurre ai zon, eta ordurako nola izeba horrek ia hiru urte kartzelan inda gukin zeon etxen, ba lagundu zigun estaziora osaba horri ta nei, eta oiñetako zea batzukin jun giñen, klaro, lurre, elurre ai zon da haek hartu zittun, guk zapatak eta jarri ta Donostira. Jun giñan hautza juzgadu hortaa, eta papel batzuk etaa zittun han zeak eta, leittu zun ta-a-a, eztakit ze leittuko zon, "Y quedan ustedes en libertad", esan ziun. Bueno, hue gauza haundie zan. 
- Baiña besteak oraindik kartzelan. 
- Bestek oaindio kartzelan. Ordun ein gendun goizen gizonezkok baldin bazeuzken bisitak, goizen atte ta anaie bisitatu, et atsalden ama eta ahizpa. Eta illuntzen beatzietako trenen etxea etorri. Osea, hola. 
Pistolaren istorioa
Intxausti Peña, Kontxa
-Juan Marin ezaunen batzuk behintzet, anaie, da ordurako Frantzin da tal, eta ordun harren ezaunek, bata Eibarkoa eta bestea, eztakit, gaillegoa o zer zan, eta gure etxetio pasatu zien, eta "que iba a no se donde y tal! , da klaro, Juan Mari ezaune zuela ta hola esanez, "eta esto vamos a dejar hasta la vuelta"; eta pistola bat. Baiño Xanti anaie etzeon etxen, bestela etzien utziko. Baiña gure attek ba etzan hortakoa ta pistola han utzi ta "a la vuelta que ya cogerian". 
Gehioko zeik pe. Eta gero zer, da horik bik detenittu in zittuen da esan behar zuen, esanik izango zuen "que habian dejao ahi la pistola". Eta ordun ba Xanti, Xanti tuvo que declarar da harri uste det pasarea eman zioela Donostin eta ekarri zuen eta erakutsi behar izan zien nun zeon; zeatio harrek taillarretik etorri zanen lana inda eta pistolea han ikusi, harrek ya, klaro, attek soldauxkaa jun gabe, harrek etzekin armen kontuik ezerre gure attek, eta etzion gehioko inportantziaik eman, baiño Xanti etorri zanen zaku batekin zeatu ta goiko terreno horitan han zea bat bazeon hola zulo bat zea bat, hautza zeuken eamanda. Ta ordun ekarri zuen eta erakutsi zien nun zeon da hala. 
- Lenengo errekara. 
- Errekaa bai, lenengo errekaa, errekaa bota zola. Eta ekarri zuen submarino zeakin da, ordun ure zijoan errekan, oaiñ eztao. 
- Submarinistak. 
- Sumarinistak. Eta begiratu zon eta etzeon eta gero esan zon han zeola. Eta bueno ba, handik eaman zuen pistolea ta gero ya denboreakin etxea. Baiño hori da. 
Alkatearen mehatxua
Intxausti Peña, Kontxa
- Zer giro zeuan herrixan gerra ostean? 
- Bueno ba, ez dakit nola esan. Zeon (Ezukitza? ) alkate bolara baten, hurrengo Telleria ladrillo fabrikakoa, Joxe Mari. Eta horik gure kontra zeren; eta, klaro, gure attek ez zun etsitzen ta, klaro, behi bat erosi zon. Bueltatu ta ein giñenen behi bat. Eta ume itteko jarri zan, umea in zon, txahalantzako gero ba nola ukuillukok eta etxekok danok eamanda zittun trastek, ba amai esan omen zion: "Beasaiñeaiño noa eta aber katea ekartzen dean txahala lotzeko. 
Eta ordun ba jende asko Beasaiña eta hola oiñez. Oiñez lenao bastante ibiltzen zan jendea. Eta hala Beasaiña zijoala alkaten etxe paren alkatea jetsi eta esan emen zion: "Oaiñ'e etorri da ba zuentzako zerbaitten, ez dakitt, zean bat, gauzak kentzeko, ez dakit nola ze hitz esan zun. 
- Enbargon bat edo hola? 
- Enbargo edo zerbait badator zuentzako. A, bai? Eta ordun ya ze in zon attek? Ba klaro, Beasaiñea juteko partez eta katea erosi eta txahala ta hori dana, etxea bueltatu. Eta amak esan emen zion: "jesus! , bizkor ein dezu bueltea Beasaingoa". Eta "Bai, hola ta hola alkatea irten zat eta hau ta hau esan dit. Ordun hori itten baldin badigue ba, kate billa ze itteko? ". Ta hola. Ez zan ezerre etorri, baiño behintzat... Dana holaxe, dana holaxe. 
Familia bakarra gerra-denboran Ormaiztegi uzten
Intxausti Peña, Kontxa
-Orduan herrixan ez zeuan iñor laguntzekorik edo? 
- Bueno, jendea normalen bai; oaiñ, autoridadek, lenengo egon zan alkatea eta beste horik bik behintzat batez. Gure kontra. Zeatik eztakit. 
- Famili bakarra izan zineten, ezta, irten zana? 
- Bakarra. Motillek eta bai irten zien, e, etxetatio ta Bilbaora jun da tal, baiño familie osoa gu bezela atea itxita jun gu bakarrik. Ta guk ordurako ya ba hainbeste hegazti eta hainbeste zea bagenduken, baiño... Holakoik pentsatu gabe, klaro, hori dana pentsatu bagendu, eztakit. 
- Azkenian hoberako izango zala pentsatu... 
- Klaro, klaro, klaro! Hegaztik-ta tiroka-a zean da, "goazen hemendio! ". Esanez bezela hamabost eun iraungo zola gerreak eo hola esaten zan. Hamabost eun, bai. Eta bueno, hola, hola irten giñan. 
Baserriko bizimodua
Intxausti Peña, Kontxa
-Baserrian umetan eta, nolakoa izaten zen bizimodua umetan? 
- Ondo. Ondo. Guk genduken granja, horrekin asko manejatzen giñen. "Granja Avicola Intxaurpe"; ta genduken gerra aurretik eta hori dana, txitak etaratzeko makina ta; ba hori, arrautzan negozioa, larehun bat oillo ta, enfin. Gero attek beti're nunbaitt lana eitten zon. Jornal bat handik o hemendik jornal bat. Eta genden attajaune, aman atte, eta genduken attajaunen anaie, Joxe Gabriel, Ameriketaa jun baiña etzion osasunek laguntzen, nunbaitt, eta etorri ta gukin tzan. Da bera zan etxea-a terrenon jabe eo, bera zan. 
- Handik ekarritako diruekin? 
- Baleike. Eta geo gukin bizi izandu zan. Bai. Eta sei, zazpi, zortzi... , hamar lagun genden gerrea hasi zonean'e. Bai. 
Hamar lagun bizi giñen, aber ze etxetan bizi dan oiñ jentea, hamar lagun. Bai. Eta gaiñontzen ba eskolan da. Ondo. 
- Umetatik lan egin beharko zenduen baserrian, ez. 
- Guk ez asko, nik ez asko, ni bosgarrena nitzen ya-a. Nik ez asko. Zerbait bai, ittulan-a, behizai o, lo ke sea, hoi bai, baiño baserriko lana... Gero baserri haundie ere ez genduken, baserrie bai baiño, hiru behi esnetako eta gero hegazti horik. Eta, klaro, lurrek moittu ta ein behar zienen normalen iri-area ekartzen zan eta haek manejatzen zuen gehiena, bai. Esnetaako, guk esnea partitzen gendun etxetaa, lau txakurraundi litroa, eta litro bat hartzen zonak hille pasatu ta hamabi pezta. Je-e. 
Granja eta feria
Intxausti Peña, Kontxa
-Nola okurritu zitzaion aitari granja jartzia? 
- Eztakit, eztakit. 
- Zuk ezagutu zendun txikitatik, ezta? 
- Oillok eta bai eukitzen giñutzen da. Eta bueno, baiño gero ya eztakit nik, enkubadora ekarri ta garai hartan, gerra aurretio ba etzan. Eta gure ama ferira juten zan beti Beasaiña. Asteartetan saskikada arrautzak eta. 
- Oilluak eta danak saltzen zittuan? 
- Bai, saltzen zien; baiño eittten zien, oilloi eitten zien gauen harrapatu danak, illaran egoten zien-a. Gu argie piztu ta itzaldu itteko ta. Juten zan, begiratzen zon, da: "Itzaldu argie". Eta ordun beak zeatu zona harrapatu itten zon. Eta pare bat hiru bat hola saski azpin jarri ta hurrengo goizen ya hankak lotu ta ferirako. Baiña itten zien danai olio pixkatekin kukurrek pixkat... 
- Dotore itxuria eukitzeko? 
- Hori da. Ze tranpak, e! Baiña bueno, jende ona zeuken, "Señora Juana" ta tal da, erdaldune asko Beasaiñen, CAFera etorritako jende asko. 
- Eta berak etzekien ya erderaz? 
- Bueno, gaizki. Gaizki, harrek firmaik etzeuken da, baiño, enfin, gauza horitako asko balio zon. Eta "Hola, Señora Juana". 
Asko balio zuten gurasoak
Intxausti Peña, Kontxa
- Tratantea ama zenuen zuek, ezta, ez atte. 
- Bai. Atte zan zeatzen zona, preparatu o ya ordenamentu horik itten zittuna. Baiño gero ama zan. Atte tabernataa-a iñoa ez zan juten hura. 
- Baiña tratura zetozenak eta txahala erostera zetozenak eta azkenen... 
- Ordun bai, ordun ia bai, ordun azkeneko zea attek ematen zon, por supuesto. 
- Baiña kontatzen zendun ukullura jun da atte tratun da luzatzen baldin bazan, halakon baten amak esaten zun: hau luzatzen ari da ta bera jun da ttaka! 
- Bai, bai, bai. Bukatzeko modue beak. Bai. Duda-udan-a, hantxe jarrita ta benga! Hure junda ya partizioa eo bela eitten zuen. Asko balio zuen. 
Ikasketak hainbat lekutan
Intxausti Peña, Kontxa
-Zuk ikasten bastante denpora ein zendun herritik aparte. 
- Urte batzuk bai, urte batzuk bai. Tokatu zitzaian, aber, hamar-amaika urte nittula, hamar eo hamaika, eztauket gogon, genduken maistra Señorita Paz esaten zien-a, hori ya erretirau ein zan. Bizkaitarra zan da Bilbaora jun zan, eta bueno ba. Gero besta bat, baiña nik ya bestea ez nun, ez nintzen ibilli bestekin. Hasi nittuen Beasaiña monjataa. 
Bueno, uniformea ein da trenen jun da trenen etorri, ta hola monjatan urtebete ein non. Eta hurrengo urteako ein nittuen matrikulatu para bachiller, Bachiller Laboral. 
- Lista izango ziñen. 
- Bai, lista... Eta bueno ba. Hor ein nittun Ingreso maiatzen, aprobatu eta hurrengo hillen ekaiñen Primero. "Por libre" o esaten zioen batxiller horri. Anaie neuken nik ordun bigarrena maixu einda. O itten o, ez naiz akordatzen juxtu-uxtu ze urte. Eta nik uste't hura ibilliko zala. Zeatio gero hurrengo urteako, para el segundo año del bachiller, sartu nittuen Donostiko Instituto Peñaflorida. Buen Pastorren atzekalden gaur da Mitxelena. Bueno ba, horrea juten nintzen egunero hamalau urtekin, egunero trena hartu seiterdietan hemen eta Donostira. Eta bueno, han ein nittun bigarrena, eta gero matrikulatu nintzen baita, hirugarrengoa ein nun. Eta esan nun, fuera! Goorra zan. Klaro, setienbretik ekaiñeaiño izaten da kursoa. Ba egune motxa, txarra, hotza; eta amak laguntzen zian, kasi argiik etzeon ordun herrin. Han bonbilla bat eta beste puntan beste bonbilla bat eta. Klaro, seiterditan punttun trena estazion. Eta zenbait korrika ein dean nik aldapa hortan! Bueno. Ordun beatzietan etorri. Atsaldetan "Permanencias" esaten ziguen, eta señorita bat zeon han eta harrek ba, harrekin batea ikasi o gauzak itten giñuzen. Eta klaro, hortan geldittu eta gero trena hartu eta honea etortzeako gauen beatziak zien. Baiña etxea jun, afaldu ta lana ta ingo giñutzen, "deberes" eo etxeko lan hori. Eta bueno ba hurrengo goizen berriz'e seietan arriba! 
- Aspertu ziñen eta planto. 
- Bai, bai, aspertu ein nitzen. 
- Egun osua egiten zendun han. 
- Klaro, klaro. Goorra da, goorra da. 
Baratzea eta etxeko janaria
Intxausti Peña, Kontxa
-Esan dezu ganauak eta; eta baratzean zer eukitzen zenuten? 
- Baratza gutxi. Eukitzen genduna zan... Oain dao, Irizarren pabelloiak dare. Ordun hori dana, terreno hori dana eitten gendun babarrune eta artoa. Babarrune guetzako, urte guztin eguerdin bagenekiun zer genduken. Urte guztin babarrunek, gozo askok gaiñea. Gero San Andresetan pixkat aldatzeko festak-ta, eta ordun garbantzue eta jartzen zon. Baiña hori. Eta artoa, berriz, txikitu eta ba hegaztintzako. Genduken holako errotatxo zea bat, makina bat eta jartzen zon: "Artoa ta babea eiotzeko tramankuloa"; beak jartzen zon, e. Goien bota, bueltak eman eta ia txikituta azaltzen zan beera. Ordurako, e! Bai, "Artoa ta babea eiotzeko tramankuloa". Beak jartzen zon. 
- Eztakit zeiñek indakoa izango zan. 
- Arrasaten igual. Hor enpresa bat baza Elma, kafeterak eta egiten zituena eta baliteke han. 
- Eta hola manejatzen giñan. Urte guztin babarrune janez, eta gero garaien talok eta. Gaztiñak-ta, danboliñen erre-a, han aitzen giñen (... ) beeko sue ta. 
- Ogirik egiten zenduen etxean? 
- Ogie ez. Behiñ o behiñ ein gendun baiñe zan eztakit gerrateko razionamentuk zerela o zerbaitt. Klaro, zaille zan hurrengo iriñe-a konsegitzea. Zegatio razionauta ta jarri zittuen gauza danak-ta, baiño bestela hola ogie eitteko zeik ez. Behiñ o behiñ eiñ, baiño ez. Taloa-a horik bai. 
Aurkezpena
Intxausti Peña, Kontxa
-Esango dostazu hasteko zure izena ta abizenak? 
- Nerek oraingok die Kontxa Intxausti Peña. 
- Eta ze urtetan jaio ziñen? 
- Ze egunetan? 
- Bai, urtia ta eguna. 
- Milla beatzirehun da hemeretzin. Diecinueve diecinueve, ilbeltza, hogetazazpi. Elurre ein zola esan zian gero amak; elurre ein zola egun hortan. 
- Eta nun jaio ziñan? 
- Ormaztein, Ormaztein, bai. 
- Kalian? 
- Tellerizar baserrin. 
Eta nun dago, ze auzotan? 
- Hori dao Beasaiñ aldetik herrin sarreran gatorzela lenengo etxea, Irizarren ondon. Irizarren enpresan ondo-ndon dao Tellerizar. Hiru dare, Telleri, Telleriarte ta Tellerizar. Ni hor jaiota nao, Tellerizarren. 
- Eta gurasoak bertakoak? 
- Ez, ama Aizarnazabalgoa eta atte bai, atte hemengoa. 
- Zenbat anai-rreba? 
- Gu? 
- Bai. 
- Sei. Ni bakarrik geatzen naiz. 
- Gaztena zara? 
- Ez. Gaztegoa're hil zan, Katalina. "La mala hierba" esaten due. Holako zerbait izango naiz nunbait. 
Familiako giroa
Intxausti Peña, Kontxa
-Planto ein zenduenen etxen nola hartu zizuen? 
- Etzien ze haundiik ein. Gero ein nun uda hortan. Klaro, hori ekaiñen bukauko non kursoa, eta ein non, uda hortan Beasaiñea juten segi non eta egin non josten ikasi. Kortea ta. Gero oso ondo etorri zat. Ez kanporako josi dealako, baizik eta etxen famili haundie izan gea, hok e zazpi seme-laba badie, eta ordun ba hau konpondu ta bestea zeatu ta. Oso ondo etorri zitzaian hori're. Eta hola. 
- Ikastea utzi zenuenean zer zan, Errepublika garaia ordurako edo nola zan? 
- Bai, Republika zeon. 
- Eta ze giro zeon ordun? Zuen aitte republikanoa zan da. 
- Bai baiño gure atte ez taberna batea ta iñoa etzan juten. Harrek lana, eta gero hori "El Mundo Avicola" rebistea Barzelonatik eta. Madritik eztakit ze zer zeatzen (z) un, periodiku zeon ordun, enaiz akordatzen. Eta hure hortan betaurrekok hola sudurren punttan jarri ta hure, hure baserrikoa baiño, eztakit nola esan. 
- Ilustratua. 
- Beste gauza horitan ibiltzen zan. 
Familia errepublikanoa
Intxausti Peña, Kontxa
-Famili gorri xamarra eta rebelde xamarra zineten danak. Attona ta bata sozialista eta bestea... 
- Ez. Hok zien anaiek eta bueno republikanok. Ordun republika zeon, bueno ba republikanok. Attek esaten zon:
Republike dao, republikek ematen digu hillekoa. Republikek. Lanlekun, baiño republikea zeon, egoerea republikanoa zan. Bueno ba. Gaiñontzen etzan ezerre metitzen, ezerre. 
- Baiña semeak irten zien bata sozialistea eta bestea Accion-koa (ANV) ta. 
- Republikanok. Sozialista ez, republikanok. Bai. Hemen zeon Zentro Republikanoa ordun, eta beste alderdin batzokie. Bi horik zeren. Ordun batzuk batzokira juten zien eta gurek porrejenplo ba Centro, Centro Republicano. Ta hor soiñue-a zapatu-gandetan-a, bueno ba, jendea juten zan da dantza ein, da. Hor, bai. 
- Centro Republicanoan? 
- Bai. 
- Eta Batzokian egoten zan holakorik? 
- Gutxi, hor gutxi. Muruaneko hortan zeon, goien, bai. Hortako gutxi zeon, bai. 

Soraluze (Gipuzkoa)
Bidegintza
Unamuno Gorrotxategi, Jose Luis
- Ta bidegintzan ta ibiltzen ziñien danok batera? 
- Bai, bidegintzan be bai. 
- [Bi] kalietako... bidiak konpondu, harrixak batu ta zulatutakuak konpondu ta... 
- Ta hor izaten zian reunixuak eta? 
- Bai bai, reunixuak e... bidegintzia ta... gero kuartillo bat ardau emoten juen aiuntamentuan. 
- A, hori aiuntamentuak eitten zeban? 
- Bai, danak erdi mozkortuta gero. Hortik aurrerakorik... Bai ba, jaten ez juen ezer emoten ta! Lehenago [ogixa] ta... 
[...]... 
- Juan izan ziñan zu behin edo behin? 
- Urtero! Behin edo behin? [Urtian haura etaratze alde] , [...]. 
- Lehen bidiak-ta sarri kopondu bihar izaten zian? 
- Udabarrixan eta udazkenian. 
Guardia Zibila Plazentzian
Unamuno Gorrotxategi, Jose Luis
- Ta hemen Plaentxian Guardia Zibil asko egoten zan lehen? 
- Lehen bai, [ez dakit nik] ze eken, baiña lagun mordua, Guardia Zibil mordua Plaentxian. 
- Ta bazeuan e... kartzelarik, eta? 
- Kartzelia be-ai, kartzelia be-ai, egongo ez zuan ba? 
- Ta nun zeuan ba, haura? 
- Ba, oin Errege-txian eta "Errege-txian nun zeuan? ", lehen plazia, "Ta nun zeuan? " Zuek ezebe ez dakizue baina, hantxe jeuazen, Errege-txian jeuazen, etxe-aharra galanta, kartzelok eta danak. 
- Eta han egoten zan jentia barruan ta? 
- Barruan ta jentia, ez! , kartzelara eruandakuak han, bialdu barrura ta, itxi atia giltzakin ta, hantxe egon bihar... 
- Zuk ezautu zenduan han egondakuak eta hola? 
- Egondakuak bai, ezautu najittuan, ezautu najittuan; bi, bi bai behintzat. Bi ez, orduan, mordua. Orduan deskuidau ezkero tak! eruaten juen kartzelara, aguro. Gabian argixa ixiotzia nahikua, tak!. Gabian kortan argixa ixiotzen bazan, hurrengo egunian, tak... Sasoi baten ezin zeikian argirik eta ixiotu, illunian. Aldasoroko andria hil juen, argixa ixiotu jok eta, sukaldeko bentanara urten jok eta dale! sukaldian... 
- Ta hor jentia zegaittik sartzen zeben kartzelara ta, entzunda daukazu? 
- Zegaittik izango zuan, ba? Ez jakixat nik zegaittik eruaten jittuen, ba, izango zuan zeoze, oin zegaittik eruaten jittuek, ba? Orduan be izango zuan zeoze. 
- Kontrabanduagaittik eta holakuak be bai? 
- Ez zera! Kontrabanduan-a, ahal dan moduan... 
Gaztetan zinera; dantza egitera; e.a.
Aranzamendi Uriarte, Miren; Zubizarreta Ormaetxea, Martina
- Ta ezkondu aurretik-ta, jai-gunetan ze eitten zenduen? 
- Ba, zinera be juaten giñan. Orduan zinera be ni asko juaten nitzan. 
- Zinia zeuan hamen Plaentxian? 
- Gayarre, 
- "Cine Gayarre". Bai. 
- Romero. Luis Romerok eruaten eban hori, zinia. 
- Asko juaten zan orduan zinera. 
- Badakizu Gayarre nun egon zan, ezta? 
- Bai, han Gabolatzen edo [ez zeuan]? 
- Bai. Horrek etxiok... 
- Bai, hemen, sartzerakuan. 
- Ba, asko, e! Juaten zan zinera. 
- Ta noixian behin musikia be egoten zan. 
- Baitta, baitta. 
- Gero Bergarara be juaten giñan dantzara. Ta, ba... 
- Bergaran be egoten zan erromerixan bat, hola, egoten zan? 
- Erromerixia... dantzara, ezta? Bergarara dantzara. 
- Musikia. 
- Bai, horixe. 
- Musikia joten eban Bergarako bandiak be musikia joten eban hantxe plazan. Ta gero, ba, trenian buelta. Trenian juan ta... 
- Pazkuetan be juan Bergarara, baiña gero trenian etorri bihar. 
- Onbre, onbre. 
- Trena ze ibiltzen zan, hori baporezko edo hori? 
- Ez, ez, ostian. Baporrana ez. 
- Zer? 
- Trena. 
- Elektrikua, bai. Bai. Baiña goizao etxera etorri bihar. Bueno, ezta... Eske ezin leike... Hainbeste... Enee...! Pasau? 
Nik pasau [nittunak] galantak, e! Denpora [gerran] , e? Bueno...! 
- Ta behin, akordatzen naiz, zinerako ez geunkaun danondako, ez geunkaun dirurikan danok juateko. "Veinte centimos era, ¿eh? La entrada". Ta ze ein genduan? Bateri emon dirua, harek zinia, pelikulia, ikusi ta gero Plaza Zaharrian jarri ta kontau. 
- Ta konforme! 
- Ba, horixe ein genduan behin. Plaza Zaharrian jarri ta haren zain egon ta harek, gero, kontau. Ta "pe a pa" kontau, gaiñera, e! Bueno...! 
- Bai, bai, bai. 
- Ze botatzen zittuen, zuri-eltzian botako zittuen, ezta? 
- Bai. Orduan ez zeuan kolorezkorikan. 
- Ez, ez, ez. Baiña juaten giñan ta ikusi be, gaiñera, ze interesekin! Enee...! 
- Ta oin baiño pelikula polittauak, e! "Artistas tambien. Greta Garbo y Clark Gable y... ". Enee... Zelakuak! Bueno...! 
- Bai, egixa. 
- Oin dana tirua. Dana tirua ta... Orduan romantikuak zian. Polittak. "Rebeca era", haura harek ikusi eban pelikulia. 
- A! "Rebeca". 
- "Rebeca" kontau oskun. Haura be politta zan. 
- Holaxen. 
- Zeuk preguntau, e! 
- Ze zeuan zine bat bakarrikan Plaentxian? 
- Bai, bai. Horixe bakarrik. Gero hau elizakuau gero ein zan. 
- Gero, gero!! Buenoo...! Hori, zerian... Noiz hori? 
- Hori? Ointxe, ondiokan... 
- Zenbat urte, ba? 
- Bueno, bai. Baiña ez, ez zeban... 
- Ez. Baiña han Gayarrian... 
- Gutxi iraun zeban horrek? 
- Bai. 
Herriko jaiak
Aranzamendi Uriarte, Miren; Zubizarreta Ormaetxea, Martina
- Herriko jaixak eta oinguen aldian be diferentiak izango zian ba, ezta? 
- Baiña polittak! 
- Orduan ez zan urtetzen, oingo moduan ta... 
- Santa Ana jaixak ez ziran eitten orduan, Santa Ana jaixak egoten zan Kontzejupian, hor e, Udaletxeko azpixan, egoten zan zaharagixa, zaharagixa ipintzen eben. 
- Ze da hori? 
- Zaharagixa, ardauan zaharragixa. 
- A, ardauana, bai. 
- Si, ipintzen eben Kontzejupian, ta han daneri ardaua emoten zotsen. Jolin! Taillarretik urten ta antxitxiketan gizon guztiak... 
- Ardaua eratera? 
- Ta hauraxe, Santa Ana egunian. Santa Ana egunian... 
- Ez, ez, hemen beti... 
- Ta etaratzen eben zezena, Santa Ana kalian, hauraxe izaten zan Santa Ana... baiña biharra einda, e? Santa Ana egunekua. Ta gero San Roke Txiki egunian sokamuturra izaten zan, suelto ez zan ibiltzen, e, zera... 
- Sokiakin - Sokiakin. Baiña herri guztian e? Herri guztian. Aquello era peligroso e? Haura sokiakin trabau ta... 
- Juaten zan lekura? 
- E? 
- Juaten zan tokira berari jarraittu? 
- Bai. Ta, gaiñera, trabatzen baziñan sokiakin, e... Baiña orduan izaten zan sokamuturra. Ba, bai. Ta Andramarixak, ba, polittak! 
- Bien, ondo, ondo. 
- Polittak. Buenoo! 
- Gu behintzat pozik! Enee! 
- Ya lo creo, urte guztian ez genduan urtetzen gabian ta... Han, Plaza Zaharrian, alli solia poner la... Tiburtzi, la de Galo... 
- Ipintzen zeban, tabernatxua edo? 
- Ta bestia be bai, beste aldamenian be bai, Calixto, Calixto Bolumburu... 
- Bueno, baiña ese luego, mas tarde. 
- Pero oyee... 
- Eta eitten zeban mantekaua, horrek Tiburtzi horrek, eitten zeban mantekaua. Jolin! Todos los dias del año esperando a Andra Mari, aittakin ta amakin, Plaza Zaharrera, mantekaua, con unos, esos... 
- Barkillua edo... 
- Barkilluekin. 
- Juan hari oin, juan hari oin! 
- Aquel mantecao, una copa de mantecao con [...]... Jolin... Haura zonan ona, haura zonan ona! 
- Bai ba, urtian behin, Martina, urtian behin. 
- Bai, urtian behin. Ta suzko erroberak be egoten zian, e! 
- Baitta. 
- Baitta, suzko erroberak be bai. 
- Hori ze da, zezena moduan edo zela izaten zan hori suzko erroberena? 
- Suzko erroberak dira, e... 
- Iturri gaiñian, "fuegos artificiales" dira suzko erroberak. 
- Bai, horixe, suzko erroberak. Bai... 
Erregetxea
Aranzamendi Uriarte, Miren; Zubizarreta Ormaetxea, Martina
- Lehenao... aber... Erregetxia edo zeuan hor, ezta? 
- Bai. 
- Bai, bai. 
- Haura ze...? 
- Hortxe... hortxe zauen gure eskolia, erregetxian. Bai, bai. 
- Goixan. Erregetxian goixan zeukaun eskolak. Eskolak. 
- A! Han zan, e? 
- Bai. 
- Bai, bai, Erregetxian. 
- Ta han ze zeuan patixo bat erdixan-a? 
- E? 
- Patixua-do zekazuen edo...? 
- Patixua ez, behian zeuan... leku haundixa behian be. Han... 
- Bai, han "caballeria" [...]. Kaballerixia egon ei zan hor, eskolen behian, kaballerixia. Ta gero, ez dakit, ba, armendako... 
- Almazena edo igual? 
- Horrek badauka berorren historixia, e! Nik ez dakittetena. Baiña Erregetxian erregia be izan zala, erregia be izan zala. Ta hamen armak eitten ziran. Armak eitten ziran. 
- Hortxe [egoten] da eskolia, hortxe. 
- Bai. Armak eitten ziran hamen. Eta gero, ba, hor, gure eskolapian "que habia tanto eso... la caballeria que solian tener alli". 
- Bai, "ya habia alli como un patio". 
- "Si, pues, la caballeria que solian guardar alli". Eta gero, ba, "aquella"... haura etxiaura, "seria donde... cuando venia el rey se aposentaba" edo... 
- "Si". Zeoze izango da, Erregetxia, ba, izango da zeoze! 
- Ez zoskuen sekula... horren historixarikan eskolan be ez zoskuen emon, e! Ez zoskuen emon horren historixarik. 
- Haura etxe haundixa zan, baiña... 
- Haundixa! 
- Bueno...! 
- Haundixa! Erregetxia? Haundixa! Bai. Kañoiak-ta egoten ziran hor. Bai. 
- Hantxe, gure eskolia... gure eskolia hauraxe. 
- Bai. Ta han bazeuan beste lokaltxo bat be: karzelia. 
- A! Baitta! Bai. 
- Hortxe Erregetxian zan lokal bat zeuan, haura karzelia zala. 
- Bai, ta bentana bat errejekin. Ez dakizu? Bateronbat hartu igual, bateronbat etorri igual eske edo ta hau [...] , hantxe. Egun bat edo bi juan ta gero... 
- Onbre, onbre. 
Komentua; ospitalea
Aranzamendi Uriarte, Miren; Zubizarreta Ormaetxea, Martina
- Gero konbentuak be bazeren, ezta? 
- Baitta, konbentua. 
- Bai, hor Santa Ana kalian, sekulako konbentua. 
- Bai... Hiruretan joten zeben, hiruretan kanpaiak. 
- E? Bai, bai... Haura be kendu ein eben... 
-... eta gero kapillia be bazeuan... 
- Las Agustinas, bai. 
- Zortziretan egoten zan mezia... goizeko zortziretan. 
- Eta gero zeuken e, zubi bat, oindiokan be badao hori zubixori? 
- Ez, ez. 
- Bota eben? 
- Bai. 
- Zubixa zeuken beren orturako, beren orturako... 
- Oiñ, e... ez dakizu? Zeintzuk bizi dia hor? Hire... heure etxia ta, ez zittunan harek beren ortuak, konbentuko ortuak? 
Zuek etxia...? Bai, hortxe. 
- Bai, bai... Kalonge bai... Eta han zeuken beren hillerrixa. Berak enterratzen zittuen, e? Moja bat hiltzen bazan, bertan. Horrek monjok horrek zeren "de clausura", medikuari be ezin jaso... 
- Agustinas. 
- "Si, las Agustinas. Si. "
- Gu juaten giñan mezetara hamaika bidar, baiña berak han ikusteke, e! Juaten ziñan jauna-artzera baiña ez zian ikusten. 
- Ke ba! Beti tapauta, beti tapauta. 
- Eta ze zeuan, konbentu bat baiño gehixao? 
- Ez, horixe, horixe. 
- Horixe ta ospittala. Ospittalian Karidadekuak, baiña harek ibiltzen zian... 
- Bai, normalak. Baiña honek ez. Honek ez. 
- Honek e... "Esas, tuberculosas moririan", beti tapauta, beti tapauta, euzkirik eta haizerik ez eben ikusi be eitten... 
Ba horixe konbentuori oindiokan ez da denpora asko bota ebela, horretxek etxe barrixok ein dittue hor Santa Ana kalian eta gero, ospittala, ospittalian be "las Mercedarias"... 
- Ospittala be ez da oingua. 
- Ene! 
- Haura zan txikixa, ta han juaten zian, ba, batzuek, mojetara, han estudixatzera. 
- Bai. 
Bizitzarekiko ikuspegia
Oregi Oregi, Antonio
- Lehen basarrittarren artian, negoziua baiño gehixao, trukian izango zan dana, ez? Edo auzolanian edo...? 
- Lehen bai. Oin, auzolana, nik ez dot ezautu asko auzolana. Bueno, bai, ezautu naben pixkat gari-batietan eta. 
Gari-batiak eitten genduzen lau edo bost basarrik, ba, bata bestiari lagunduta. Nola izaten zan prisakua, ta guria be aiñubia, ta nola etortzen zan gerotxuao, bastante geruao, zeaittik eze euzki-egixan astebete aurrerao etortzen da igual garixa ta. Ta hor Iribera-a batera ta bestera juaten giñan ta gero berak etortzen zian ta bata-estiari lagunduaz, ba... Akordatzen naiz ni "dieciocho de julio" egun baten hamazortzi lagun ibili giñan gari-baten gurian. 
Ta danok lekaixoka ta. Eske hamen lana esaten dok, lanik gogorrena be [...] hartu ezkero gauza ona dok! Pentseizu, gari ebaten berua galanta, ta danok lekeixoka ta juerga baten. Makiña bat nahikua diru [dauken] baztarren baten egongo zittuan ernegauta! "Hau dok berua" ta "ezin leikek aguentau" ta. Gu han. Ta gero merienda galanta ein [... soruan] ta... Eske, nik beti esan juat, personia feliz ixateko gauza txikixetan dao felizidadia, e! Ojo, e! Kontu, hori! 
Gauza haundi-aundixetan nik ondio ez juat felizidaderik ikusi iñori be. Gauza txikixetan ta holakotxe gauzetan. Nola personia egoten dan, ze esango [...] , ba? Bueno, horretarako izan bihar jok asko sakrifikautakua ta bizimodu gogor samarra eindakua bihar jok, e! Ta harek jakitzen jok holako gauzak apreziatzen. Baiña hortik urtetzen dabenak, horrek, "Txikixak? Ba! Horrek ez jok balio bape! " ta haundira ta haundira juaten dianak, horrek, nik barrez gitxittan ikusten jittuat, e! horrek serixo ikusten jittuat nik askotan, e? Ez dok egoten hor hori umore... armonixako umoriori ez dok egoten, e! 
- Eta ze diñozu, lehen basarri giruan-ta bai egoten zan? 
- Bai, bai, bai. Bueno...! 
- Gari-batiak eta... 
- Gari-baten ta gari-oten ta demaseko juergak, mutil! Juntatzen genduzen gari-oten be igual hamabi lagun. Gero bañau hor alberga zaharrian -hor jeuan alberga zahar bat-sartu han jo-a hartu... Dutxarik-ta ez jeuan orduan oingo moduan! Ur hotzetan sartu ta garbittu, edo ur berua zeozekin berotzen bazan, nahastauta edo bestia. Gero leka-atatak eta tomatiakin ta bestiakin ta afari demasa jan. Jeneralian leka-atatia izaten zuan. Edarra! Etxeko lekak eta patatia nahi beste. Ta gero tomatiakin ensaladak eta gauzak eta. Gozau? Ha zuan gozatzia haura! Egixa dok hori! Eske nik bi gauza ikusi ditturaz: haura gozamena ta gaurko hamengo oingo gozamena ez diala bardiñak. 
Ta gaur ehun bidar hobeto bizi dok jentia! Ta ez dao konforme! Eske ez jakik felizidadia nun dauan. Ez jok [gura]. 
- Gauza gehixao, baiña... 
- Bai, bai, bai. Zihero kanbixau dittuk gauzak, e! Gu asko felizao izan gaittuk, ein douzen [ahal bihar] guztiekin ta pasau [dan]... Baiña guria bizimodu gogorra izan dok, baiña alegria izan dok bestaldetikan. Egixa da hori. Ferixara faten giñanian be barria ein ugari, [bata bestia...] ta... Hori bai, hor epoka baten, [meriendetara] juaten giñan ta beti meriendatzen genduan. Ta gaur ein ezin leikiana eitten genduan, gaiñera. Jaten genduan afari-erienda edarra ta angulak jaten genduzen. Angulak. Bai, orduan izaten zan meriendia bostehun bat pezeta. Nabil esaten oin dala berrogei urteko ipuiñak, edo... Bai, gitxi gorabehera. Berrogei edo hogeta hamarretik gorakuak. Ta angulak. Aurretik ez [jakit] , bi plato jango genduazen, bakarrakin basarrittarra ez dok geratzen. Aurretik ez [jakit] ze izango zan, okelia edo bestia. Ta zera, bostehun pezeta. Baiña orduko bostehun pezeta dirua izango zuan, e? Gaurko hamar mila pezeta igual, e! Ojo! Bostehun pezeta errez esaten dok, baiña orduan dirua izango zuan, e! Ta horrek eitten genduazen. Ta hurrengo baitta baten baten, koño, bost ume be bagenkazen ta hurrengo zapata pare bat edo bi edo bestia. "Bueno, gaur ez noia bape ferixara, erosizue zapata pare bat". Horrek be bai, e! Eske familixako gizonak danak ein bihar jittuk. Segun ze epokatan gauzak tokatzen dian. Ez dok izaten bizimodua dana zera, baiña meriendak be mordua ta oso ondo eindakuak gaiñera. Mordua! 
- Eta angulak jaten zenduezen, orduan? 
- Angulak. Beti, ferixa guztietan. Holako raziño onak gaiñera, e! Badakizu, horrek lurrezko zeretan emoten zeben. 
Aurretik ez dakit, ba, txuletia edo ze jaten genduan. Seguruao bai. Ta gero haura jaten genduan. [Dakit] bostehun bat pezeta izaten [zala] , gero [seirehunera zeoze]... karua izaten zan. Ta haintxe. Ta ein eitten genduan. Horrek eitteko dirua eukitzen genduan. Ta gero, ba, lehen esan dotena, batonbaten, urtian baten edo bestetan tokatzen bazan estuasun txiki bat, ba, kendu eitten dok eta, ba, kitto. "No pasa nada". Hor ez daok. 
Ezoziko jaiak
Elizburu Gorrotxategi, Sebastian
- Ta jente asko batzen zan orduan jaixetara? Zelakuak izaten zian orduan? 
- Orduan? Aurten Ezoziko jaixetan -hiru egunetan egon dia, eztok? jaixak Ezozin-hiru egunetan baiño gehixao orduan Ezoziko egunian batuko zuan jentia Ezozira. Ezozitikan, hor behetik, zerian, oin kamiñua daon lekuan, hor bide zahar bat zuan, burdi-ide edo esaten jakona. Ta gero hamen Armendittikan gora be dana gaztaiñadixak-ta hor gora. Horrek danak jo-a jentez tapauta egoten zittuan. Ezozin ordurako bazuan, taberna moduan eukitzen eben hori, lehengo zaharraura, ta kaletikan beste lau bat taberna kalekuak [juaten] zittuan egun hortarako Ezozira. Han [Espilla] aurrian be bai ta [zerran] aurrian bi edo, plazan eskiña bixetan ta goiko zerian be bai, elizpian be. Baiña jentia...! Orduan izaten zuan jentia! Gaur Ezozira juaten dan jentia bapez harekin konparauta. 
- Eta ze zian, jaixen artian haundiñak Ezozikuak? 
- Ezozikuak? Ba, bezperan zeoze egoten bazan, ta gero bertan, Ezoziko egunian, bakarrikan. Ez oingo moduan, egunetan ez zuan lehen izaten. 
- Eta ze egoten zan egun hortan? 
- E? 
- Ze egoten zan? 
- Bersolarixak eta aizkoran be igual batenbatzuek eta harrijasotzen be bai ta... izaten zittuan. Adari toperen bat edo beste be igual ta... 
- Adari topekia ta be bai, e? 
- Adarixan-opekia ta egoten zittuan. Proban be bai idixekin. 
- Idixekin be bai, e? 
- Neu izenda nao Kiruetatikan idixekin. Oin galduta egongo dok haura, ta hantxe plazian beheko barren-arrenian egon zuan harri zakar haundi bat. Haretxekin, lurran geiñian. 
- Ta ze, Plaentxiako beste batzuen kontra edo? 
- E? 
- Plaentxiako... 
- Munetakua bestia. Harekin. Ta harek... Haura zuan aurretikan, tokau jakuan, Pio edo, artistia. Ta hari tokau jakuan aurretikan ta harek bost ultze edo ein jittuan. Nik harek ein nittuanian, ba, lagatzeko moduan zertu nitzan. "Beste batzuek" eta "Beste batzuek" eta jentiak. Eta beste sei edo ein najittuan. Gero meriendia emon oskuen idixekin juan giñalako ta... Demasa ein gendualakuan idixekin juan giñala ta. 
Bide konpontzen auzolanean
Aranberri Laskurain, Margarita; Laskurain Lizarralde, Pedro
- Eta esan dozu bidiak, e, oingo bidiak ez diala... ez? 
- P: Bo! 
- Orduan euki izan bazenduezen... Zelakuak zian lehengo bidiak? 
- P: Zelakuak izango zian! 
- M: Dana harrixa, ta... edurra! 
- P: Ganaua, uzta... idixa uztarrixan juateko bidia be ez dana, harentzako pixkat aldamenetik edo izeten zan, baiña astuakin juateko atajua izetiarren... 
- M: Hurrao izetiarren... 
- P:... txarrauak igual, aldapia edo po... gauza asko! 
- Eta noiz hasi zian bidiak pixkat txukuntzen edo konpontzen edo? 
- P: Jardun, epoka hartan, beti konpontzen zian, ibiltzen zian -urtian ez dakit ze sasoe zan-konpontzen, baiña harek ez eguan hola eskuz konpontzerikan, zeoze, arreglautxo bat emon. 
- Eta horretan ze jarduten zeben, basarrittarrak? 
- P: Bai, bai, bai bai. 
- M: Bai. Juntau basarrittarrak, mordua. 
- P: Eta aiuntamentuak erraziñua zertzen eban... ardaua ta ogixa. Bai. Zenbat lagun, ez dakit ze izaten zan erraziñua, kuartillua edo bakoitz... ez dakit zer, ogixa ta erraziñua aiuntamentuana. 
- Orduan, auzolanian eitten zan bidia... 
- P: Bai, bai, hori bai. Urtian bi ekiñaldi izaten zian, bat udazkena eta bestia ez dakit noiz izaten zan, udabarrixan edo. 
- Eta esaten dozu idixak be uztarrixakin juateko ez ziala bidiak, ez? 
- P: E? 
- Ose ke idixak be ezin izaten zian...? 
- M: Bai, uztarrixan, beren bidia harek, beste bide batetik. 
- Baiña ez bide guztia, ez? 
- P: Ez, ez, ez, ez, 
- M: Ta lastua kaletik idixekin jaso bihar izeten zan orduan ta astuetan pentzua, ganauentzat. 
- P: Oiñ aiña ez bihar, egon be ez horrenbeste, ta emon be... 
- M: Gitxitxuao. 
- P: Erraziñua. 
- M: Baiña astuekin, astua ta idixekin, kalian hartu lastua ta... 
- P: Baiña hori lasto ekartiori be ez dakit noizkua izengo dan. Ni e... Gu gaztiak giñanian asko ez zan ekarriko. Gure aitta zanak lasto asko ez eban ekarriko. Ez dakit, baiña ez... 
Trenarekin sustoa hartuta ez zen gehiago joan Eibarrera saltzera
Larreategi Gallastegi, Jose Mari; Maiztegi Gallastegi, Jesusa
- Jesusa: Juaten nitzan ni Eibarrera "mas satisfecha que veinte". Estaziñuan partidu esniak, estaziñuan, hori, herri txikixan partidu esniak. Ta gero ba, Azitaiñera. 
- Jose: Hor, zuek ez dozue ezautu baiña... Ezautu... Hor, e... hor herri... Herri erdi egon zan, e! Etxiak bota ein dittue hor danak oin. 
- Eske esan dabenian "herri txikixa ez dakit ze", gero galdetu bihar netsuan bai. Ze zan, Estaziño kalia...? 
- Jo: Estaziñua. 
- Je: Etxe mordua zian hor, e! Zenbat bizi [...]? 
- Jo: Ta ferrobiarixuak egongo zian. Egon, egon pixkaten. Hemendiko etxe haundixan hamabi, gero bestien... 
- Je: [Rojonian] lau. 
- Jo: Gero lau. Hamasei. Ta handikaldian, beste lau, hogei. Hogei pisu eren ta famelixak haundixak batzuek, e! 
Bueno! Ta etxe polittak zian. 
- Je: Gero elizia ta... 
- Jo: Elixia be hortxe euan. 
- Je:... baserritxo bat. Mezetara juaten giñanian, ardaua emoten eben, ardau gozua gailletekin. [...] izeten zan. 
- Jo: Noiz? Noiz? 
- Je: San Rafael egunian bai behintzat! 
- Jo: Bai, orduantxe-do, e! bestela hor bertan euan asko bestiena asko gustatzen jakuenak... 
- Je: [...] gero txokolatera, txokolatera be inbitatzen giñuezen bertako barrixokuak. 
- Hori jaixetan. 
- Je: "Bajatu, e, behera, txokolatia daukau gaur gabian ta! " San Rafael egunian. 
- Jo: Bai, bertako esnia, eurei eruten gontsen. Gure esnia hor egon zan jefe batek, e... 
- Je: Bai, donostiarra. 
- Jo: Zela eban harek izena? Bastida zan apelidua... Luis! Bastida. 
- Je: Luis Bastida. 
- Jo: Majiñatxo bat urtian Donostian esnia hartu eban harek guria, hemengua. Harik eta laga gentsan arte, orduantxe. "Ni ez noia gehixao horra, ni ez noia! " esan eban honek, "Ni ez noia! " ta... 
- Je: Eske pentsau neban ya hil bihar nitzala! 
- Eta ze gertau jatzun, baiña? 
- Je: Bueno, ba, banoia astuakin traillatik, ezta? Hola astua, [sokatik oratu] aurrian ta ni... Ni aurrian. Atzian juaten banaiz, han apurtuko nau! 
- Jo: Atzian... bertan txikittuko eban! 
- Je: Dana apurtuko nau! Ba, astua hartu kurioso-urioso, ta badakizu, zubixa ez da leku... 
- Jo: Tren zubixa! Han astuak edozein ez, e! Personak be bazian gero han pasau ezindda ta bildurtuta ibiltzen zianak! Personak be! 
- Je: Bai. Ohittuta zeren gure astuak eta. Bat, gaiñera, geunkaun... "Juan handikaldera! Ala! Juan! ", hartu hemendikaldien kantiñak, laga hemendikaldien, bera bajatzen zan bakarrik "taka-aka-aka" ta handikaldian egoten zan, lotu ta ezebe ein barikan. Ipurdixa emon zerari ta zain egoten zan, nere zain. Hantxe eoten zan. Erakutsitta, e, astua! Ta holaxe baninddoian ta gero esan ostan, ba, "Espera un poco. -zerak, guarda-gujiak-Espera un poco. 
Cuando paso yo, pasas tu ". "Resulta que en vez de pasar para hacia Elgoibar", etorri jatan neregana makiñia! "¡Mira! " Nik orduan... 
- Je: Astuari hauxe ein etsan, buelta osua erein ta beoni ezebez. Aurrian zoialako. Atzian jun balitz, jo ta txikitzen dau bertan! 
- Je: Zestuak apurtu. Ta hori baiño... astuai ez jakon ezer pasau, ta neri be ez. 
- Jo: Bueno astua... Astua... 
- Je: Sustua...! 
- Jo: Zestua... 
- Je: Iñok kentzekua ez, e! 
- Jo: Marmitt bat apurtu, esniekin zoiana, ardi esniakin zoiana. 
- Je: Bai, bai. Hillebete ein neban iñora barikan, ez hara, ez hona, ez beste aldera. Gaixotuta. Gabian be trena sentitzen neban, gabian be sentitzen neban trenan zaratia. 
- Jo: Neuk ibili biher izan neban... 
- Je: Ai! Esan... Juan... Jaso nindduen hara kantinara ta "Ene! Le vamos a avisar a Jose Mari ". Dana erdalduna zan orduan. "Jose Mariri abixau bihar dotsau". Halaxe hau bajatu zan behera. Hau billurtuta zihero. "Ez jata ezebe pasau, baiña sustua hartu dot billurgarrixa". Ta ze ein genduan gero orduan? Juan ein ziñan esniekin? Ez. 
- Jo: Ni bai, nik eruan nittuan! Bai, ba! Billotsa be baeuan ta... 
- Je: Bai, bai. 
- Jo: Esniak eta dana. Neu jun nitzan. 
- [...]? 
- Jo: Astuan, ta ez jakon ezer pasau! 
- Je: Ezer pasau ez. 
- Jo: Ta Azittaingo... Azittaingo... Azittaingo Pablondako billotsa zan. 
- Je: Ni hortxe egon nitzan, hau etorri arte. Dana... Ni... Kurutzia ein neban, "Ni ez noia gehixao horra". 
- Jo: "Etxera jun zaitte ba" esan notzan. 
- Je: "Ni ez noia gehixao horra". 
- Jo: "Etxera jun zaitte ba". 
- Je: Kurutzia ein neban, "Ez noia gehixao iñora". 
- Jo: Ixo eban etxera ta tira! 
Aita, errusiar frantsesa
Gallastegi Galartza, Benita
-Esaten dotsut, nik neuzkan hamaika hillebete. 
- Hil zanian aitta, bai. Nik ezautu be ez, ez dot /eztot/ ezautu. Eta beste aiztiak be /pe/ ez. Enkanbio zarrena akordatzen da. 
- Rusua zan, ezta? 
- Bai. Rusian jaiotakua. Baiña gero Frantzian hazittakua. 
- Zela esaten zotsela esan dozu? 
- Gabi. 
- Baiña "El Frances" edo? 
- "El Frances", bai. Donostian "El Frances". La tienda del Frances, la libreria del frances. Danak etortzen zien hara: "Ai, aqui es la libreria del Frances? ". "Si, aqui es". "Es que ahi hay unos señores, hemos preguntao, y". Frantsez, ezta, eitten zeban berba; amak e bastante, ez zekixen ondo baiña. Frantziara astian birrittan juten zan hango jana ekartzera. Aittai hango zera gustatzen jakon. Birrittan joaten zan, astian bi bider. 
Negozioak Donostian
Gallastegi Galartza, Benita
-Eta /da/ behiñ, bai ba, amandriak in zostan abrigo bat luzia, ezta, denbora askorako. Baiña azkenian neukan hola, ja-a-a. Eta besteik ez neukan, itxuria, eta /da/ gure ama ondiok lanan billa edo /ero/ ta. Lelengo ipiñi zeben ezkondu zienian, San Inazion ezkondu zien, eta ezkondu zienian ipini zeben "alquiler de bicicletas", zeozekin hasi bihar. 
- Donostian? 
- Bai, "alquiler de bicicletas". Gero motorrak, gero ipiñi zeban "casa de huespedes", Casa Vitoria zan gure ama. 
Dana extrajerua. Ni juten nintzan da bli-la-lon... Frantzesa puxkat bai aittai entzunda-a, egunero entzuten. 
- Baiña zu bizi ziñan Plazentzian eta ama Donostian bittartian? 
- Bai, bai. Ama lanera joan zan, bai ba. Lana ta gero, badakizu, ezkondu edo /ero/, ez dakit /eztaki/ nik, ezkondu zien, baiña diruik ez eta, ez dakizu /eztakizu/? Baiña gure aitta negoziante seguro. Oso ona zan. Amak zenbat bidar esan dau: "Con aquel no faltaba dinero, sacaba hasta de debajo de las piedras sacaba dinero". Dana negozio, oso ona zan. 
- Bigarren gizona, ezta? 
- Bai, bai. 
- Bestia ez ziñuan ezautu. 
Umetan, giro erdaldunean
Gallastegi Galartza, Benita
-Erderaz asko egitten zan zure txikittan ala zuk euskeraz eitten ziñuan gehixao? 
- Keba! Nik erderaz. Eske ni hazittako etxian, bera riojanua zan, erderaz eitten zeben. Andria ez, harek zekixen, Tolosakua zan, eta /da/ ederki eitten zeban harek. Baiña beti erderaz. Eta /da/ gure amak be /pe/ ez zekixen. 
- Amak be ez? 
- Ez zekixen. Portugaleten jaiotakua zan. Han etxia eitteko edo /ero/ eztakit ze joan zien eta /da/. Hortxe jaio zan. 
Baiña ez zekixen ezebe. Da gu jun giñan gerrara, eta guk beti eitten giñuan berba euskeraz, beti. Baiña eske danak kastillanuak, bata burgalesa, bestia zan gizona Avilakua; bera bai euskalduna baiña. Gizona Avilakua ta harek be /pe/ dana erderaz. 
_Eta zuek ikasi ziñuen euskeraz kalian, ezta? 
- Kalian. Eta /da/ Frantzian. Guk bestiak ez entzuteko, euskeraz; aiztia ta bixok euskeraz. Amak be /pe/ ez zeban entenditzen eta /da/. Gure sekretua, ja-a. 
Donostian liburu denda
Gallastegi Galartza, Benita
-Lehen esan dostazu librerixia zeunkela Donostian. Zelako librerixia zan? 
- Libreria de Gros. Em la calle Miracruz 28. Zela esango dotsut? "Muy buena. Periodicos de todo el mundo habia. De todo el mundo habia". 
- Amak eruaten zeban? 
- Aittak. Aittak eruaten zeban baiña ama egoten zan dendan, eta /da/ geu be bai, geu be askotan egon gara.. ; eta gu pozik. "Ala! , os quedais las dos. Pero ahi no andar, e; ahi tampoco". Basta esan esan guk ikustera. Eta liburuak zeren, liburu haundi batzuek estutxe batzuetan, Ai! , harek zien liburuak! 
- Edarrak? 
- Ederrak!? Baiña egoten zien barruan han goixan ezkutauta. Harek erostera zatoztenian ofiziñan sartzen zittuan harek. Itxuria oso karuak zien, baiña zien polittauak! Bat zeuan loraduna. Ai, zelako politta! Neri lorak beti gustatzen jataz. 
- Zeuk irakurtzen ziñuan orduan? 
- Bai, bai. Nik segittuan ikasi naban irakurtzen. 
- Zer irakurtzen ziñuan? 
- Eske asko gustatzen jatan. Nik gabian beti-eti-eti leziñua. Ni leziñua jakitzeke ez nintzan juten eskolara. 
- Eta irakurri zer, nobelak ala harrapatzen ziñuana gaztetan? 
- Ba gaztetan nobelak eta ez, orduan badakizu, la doctrina ta halakotxiak. El catecismo ta. 
Donostiatik Plazentziara, gero Bilbora
Gallastegi Galartza, Benita
-Gerrara bueltauta, Donostian zenbat egun egin ziñuzen gerria urtenda gero? 
- Asko ez. Eske gure ama zeuan hola atian, marmola zeuan hola, eta /da/ haura kendu eta bera egon zan tokixan zulo bat. Esto, zera etorri zan, metraillia. Eta esan zeben "del barco, del barco que habia venido". Ez dakigu /Eztakigu/ nundik etorri zan. Eta gure ama sustauta: "Ene, vamos a Plaentxi". "A Plaentxi", danok Plaentxira. Eta /Da/ gero han gendezen, nik nere erropia ahaztu edo /ero/ ez dakit /eztakit/ ze. Aztu. 
- Donostian ahaztu? 
- Donostian ez, Plaentxin. Hara eruan eta gero han aztu. Eske gu jun giñan, amak esan oskun: "Porque no vais a donde los tios de Osintxu? " Bisittara, ezta. A, joan ingo gara. Jun giñan. Lengusiña bat Eibarkua eta nere aiztia ta ni, hirurok. Jun giñan eta /da/. "Oiñ egon, [...] dauzkat, egon egon puxkatian, emun bihotsuet, ez jun". Eta guk: joan ein biou" ta. "Ez, ez, egon, itxoin, itxoin". Itxoitten. Aittaitta dator, prixaka. "Ai, ume, joan segittuan etxera, eske trena dator, trena ipintzen dabe hamarretan eta /da/ jun in biha zate danok eta; jun etxera". Koittaua oiñez etorri zan. Eta /da/ danok gertauta, eta /da/ gu ezebe barek. Bagoi osua gure familixakua. 
- Bilborako? 
- Bai. 
- Eta Donostiatik Plazentziara be trenian etorriko zinaten. 
- Trenian, bai ba. Orduan trenian. Bai, orduan ez euan autobusik eta oingo moduan. Orduan ez euan halakorik. 
- Eta Plazentziara bueltau ziñatenian, Plazentzian ze giro edo ze. Nahastuta egongo zan ba, ezta? 
- Bai, hoixe nahastuta, ondo nahastuta, gaiñera. Gure familixan bat karlistia zan. Haura geratu zan Plaentzin. danok Bilbora, danok jun giñan Bilbora. Eta /da/ gure aittita ba geratu zan estaziñuan negarrez. Pena bat. eske harekin bizi zan, karlistiakin bizi zan eta /da/. Ja-a-a-
- Orduan bixak bakarrik eta beste danak aurrera joan ziñaten. 
- Bai, hamar zien, hamar anai-rreba. 
- Jente asko joan zan Plaentxitik zuekin batera? 
- Puff. Trena beteta luze-uzia, pon-on-on. Aillegau giñan eztakit noiz, eta en la afueras de Atxuri egon giñan, eta emun zoskuen hola baso, esnia baso batekin danoi, ala! , aiba. Eta hantxe egon giñan. Eta hurrengo egunian ba etxia billau bihar bizitzeko ta etxerik ez eta. Gu geratu giñan zubixan. Zubi haundiena. Zela da haura? 
- Bai, Bilboko San Antongua edo aiuntamentukua edo Arenalekua edo? 
- En el Arenal. Arenalekua. Hantxe gertu giñan gu hola baztar baten, maleta danak laga oskuen han eta /da/. "Cuidar esto, e, cuidar esto, enseguida venimos". Enseguida? , bai. Egon da egon da egon da egon, eta halako baten: "Tu que haces aqui? ". Etorri da bat eta gure goikua, gure goikua Donostiakua. Naparra zan haura be baiña andra bat! 
Gabardiñak eitten bizi zan haura, jostuna zan. Eta harek: "Nada, ya tengo yo casa. Ala! , venir, teneis que venir a mi casa. Haura zan etxekua, gure etxian beti egoten da gure etxian da gure amakin-ta /da/ lagun haundixa. "La segunda madre", beti esan dou. Eske Barzelonan be juntau giñan, Bilbon be bai, danian. Eta /da/ eskerrak berai, asko lagundu zoskun. 
Gerrara boluntario, Durangoko bonbardaketa gertatu zenean
Gabilondo Larrañaga, Justino
-Ni heriduta etorri nitzan gerran. Sartu nitzan, boluntarixo sartu nitzan, Eibarrera etorri nitzan. Ta Eibartikan, ia gerria hasitta zaon danian hamen. Sartu ziezen hortikan, kanposanto ondotikan, mendittik sartu zien reketiak eta nik, pun, urten giñuan, aurreraoko egunian gabian urten giñuan guk hemendikan. Hara heldu giñan Bilbora ta, nik [ez nekixen gure artian] nun ziezen, eta beste bi lagun nerekin, eta haretako batek Bilbon zakazen tio... , bazakazen eta. "Oin ze in bihar juau ba hamen; hamen ze in bihar juau" esan eta. [...] joan ta han geratu giñan. Eta periodikuan anunziuan billau giñuan, zela azkenian aitta ta enterau zan, kura parrokuan etxian zaon eta; aittak guk kalian gabizela, kalian gabizela han Bilbon, sartu giñan taberna baten. Ta halako baten, dak! , aitta presentau jatan. Tokau. Aittak esan ostan [...] , berakin joan nitzan. Ta han abariakin ta danakin, parrokuakin eta berakin berba eitten neban nik baiña. Ni igarritta naon, e, ni igarritta naon harena gutxi gorabehera ta.. Nik han jaten neban baiña azkenengo esan neban, ze ni hamen ez nok egongo lanik eitteke, ta halaxe sartu nitzen [...]. Joan nitzan boluntarixo ta, ta Eibarren ta hamen, hamentxe Maltzan egon nitzan. Maltzan egon nitzan. Hor tabernia zela daon Maltzan tabernia. Orduan hor zertzen giñuan, zakuak bete ta, hortxe egon giñan gerrako zerian. 
- Orduan Deuston lana egin eta gero boluntarixo... 
- Uezabakin hasarretu nintzan eta. Esan notsan eze... ; ba lehen esan dittut ba jana ta zerana ta. Ez joskuen emoten zerik, eta ni banoia gerrara, esan notsan. Ni banoia hemendikan. Ta "Ez, hi ez haiz joango hamendikan", esaen ostan uezabak, "Ez haiz joango hamendikan". Ni banoia ba. Ta nik ihes in neban. Ta joan nitzan Eibarrera. Ta Eibarrera noiala trenian, Durango bonbardeatzen; Durango bonbardeatzen. 
- Handik zentozela? 
- Zera, Eibarrera noiala. Ta, "ene, oin ze in bihar juau", ta zera ta. Ta nik handik urten neban, handikan trenetik urten neban eta zelaira. Ta han makurtu nitzan eta hantxe [egon nitzuan]. Eta Durango bonbardeatzen ziharduen. 
Bonbardeatzen eta. Halako baten zertu zanian, urten dou ta sartu ga zeera barrura, sartu ga eta. Apurtu zittuen baztarra guztiak. Bonbak bota zittuen eta. 
Errotatan armak egiten
Oruesagasti Txurruka, Luzio; Oruesagasti Txurruka, Mateo
-Eta zu, Luxio (nun jaio ziñan)? 
- Ni Barrenan. Barrena etxia zan, basarrixa, moduko bat, lehenao errotia izendakua, armak itten zittuen hor, hor errekazuluan, taillerra dakagun lekuan, hantxe zeuan basarrixa. 
- Aurretik errotia izandakua, e? 
- Bai. Hor armak eitten zian. Barrena zan... 
- Kaiñoiak eta barrenatzen. 
- Gure albokua da Galtzairukua, han galtzairua itten zan, eta hor barrenak armatzen zittuen. Antziñan indarrik ez zeuanian urakin itten zittuen ba. Bai, hau Plazentzia famosua izan da. 
- Sagarrerrekia dana, dana. 
- Hori Sagarerreka hori... 
- Orduan errotatan... 
- Hor dana errotia zan. Behetik goraiñok. 
- Kaiñoiak zulaketako? 
- Bai. Kaiñoiak itten zittuen hor. Kaiñoiak zulatzeko hor zeren ba, ipintzen zeben turbinia, depositua etxiak atzian depositua, ta handikan, turbiniakin urakin eje bat, bakizu, urak joten dotxa, gero handikan trasmisiñua, ta trasmisiñotikan ba ipiñi bueltaka. Gauza bat bueltaka ipiñi. Horixe zan arma... 
- Lehenengo taratulua, ezta, industriala. 
- Bai, hau dana industriala. Hor behera be taillarrak mordua zeren, e. Guk geuk gaztetan ikusi genduzen. Hor zeren oinddio han. Gerra denporan eta hor zeren, hor beheratxuao, hamen kamiñuan ixa. Kamiñuan ixa hor zeuan taillarra hortaikua demasa. Trasmisiño guztia. Trasmisiñua esaten jako horri, ez dakizu, trasmisiñuekin. Abandonauta zeren baiña. 
- Errota bakotzak presatxua eukan edo? 
- Bai, bai, presia zekan. Presia ta depositua atzian. Etxian atzian depositua. 
- Saltua. 
- Eta etxe zahar honek, komunak etaratzen zien danak depositora. Sistema guztia Euskal Herrixan gehixenetan. 
Gerra garaian Gasteizen
Aranzamendi Uriarte, Miren; Zubizarreta Ormaetxea, Martina
- Bai, ba, ni e... gerra-enporan hor zihar juan giñan. 
- Ni ez nintzan juan gerra-enporan hortik zihar zegaittik eze Vitorixan nenguan, kriada nenguan Vitorixan. Eta haura lehenengo egunetikan nazionalekin geratu zan ta... 
- Ta han libre? 
- Han libre... eta han kitto! eta gaiñera asko sufritzen neban, e? Zegaittikan e... Plazentzian gorrixekin, eta enee! gurasuak hamen. Gero reketiak sartu ziala, aurrera juan bihar etxekuak eta gero, ba... Aitta ta ama ez zian juan, baina anai-rrebak, anaixa bai, anaia bai, juan zan, ta e... Elisabete, moruak bularrak-ta moztutzen zebela ta... aurrera, juan bihar, Bizkaixara... ta harek noiz etorri? Gure mutilla, gure Migel harrapau zeben prisionero ta... Eneee! 
- Anaia? 
- Anaia, bai. 
- Ta gero, ba, haura be... ahiztia be etorri zan. Haura kanpora ezkondu zan, ta gero, ba, hamentxe, gurasuekin... 
- Poliki-oliki? 
- Hamentxe... 
Gerra garaian Soraluzetik ihesi
Aranzamendi Uriarte, Miren; Zubizarreta Ormaetxea, Martina
- Ba, ni horixe. Hamalau urtekin gerria zertu zan. Kanpora fan. Bilbotikan... Lehelengo Bilbon egon giñan. 
Bonbardeua bonbardeuan gaiñian. Nik hartzen neban... Zatopek, badakizu zein zan Zatopek? "Un corredor de esto"... "No hay quien me pillaba a mi". Eneee... Ta gero Bilbotikan Santanderrera. Santanderretikan Franziara. 
- Bai, nik gerria ez neban pasau. 
- Franziara. Lehenengo egon nitzan familixa batekin han. Berekin, hartu zosten ta. Gero handikan etorri nitzan tio [bat...] , nere aman anai bat [zeuan] Hendaian ta hantxe egon nitzan. Gero han be, gero, harek kanpo de konzentraziñora juan bihar zala ta honaxe etorri giñan. Bildur bat hona etortzeko... Horixe. Honek esan dabena, hemen moruak eitten zabela ez dakit zer ta badakit zer ta bildur batekin ni hona Plazentziara...! 
- Ta zeu bakarrik ibili ziñan? 
- Bai, bai, neu. Bildurra nakan hainbeste bonbardeuari ta hainbeste... Laga ama ta ahiztia ta ni zerera. Bai. Oin baiño balientiaua. 
- Ta zenbat...? Denpora askuan ibili ziñan kanpuan-a? 
- Ba, noiz etorri nitzan ni hona? 
- "Cuarenta y... "
- [...] "desde el treinta y seis"... 
- Gero hona etorri hona... Enee... Ni hemen daneri [...] baiña daneri bildurrez, e? Gero biharrera ta gero hantxe. 
Baiña pasauta "las canutas". 
- Ta, orduan, lau urte bastante [...]? 
- Bai. Lehelengo Bilbon egon giñan bastante denporan. 
- Bai, hemen gerratia gogorra izan zan. Gogorra. Nik ez neban pasau, e! Nik ez neban pasau. 
- Nik bai. Nik pasau nittunak...! Gero Barzelonara. Barzelonara. [Santanderretikan] Barzelonara. Han Granollers-n [gaozen] , bonbardeo bat egon zan, baiña... Gernikako pare, e! Ta hori, tio, nik esaten dotena, haura Barzelonan zauan ta gu Granollersian. Ta etorri zan pentsatzen gu juan giñala Pekiñera. Ta ondiokan be bizirik. 
Bonbardaketak Bilbon
Aranzamendi Uriarte, Miren; Zubizarreta Ormaetxea, Martina
- Zuek ez dozue pasau ta zuek ezin zaraz... Ezin zaraz... 
- Ez, ez, ez. Keba! Ezta hurrik emon bez! 
- Sirenia joten zebanian Bilbon ta, nik laga, bai, danak etxekuak eta tuneletara. Osea, han, "Siete calles" zela dauan zera? Han ipintzen [zeben] zakua ta hantxe sartu ta... Uste han... 
- Hantxe egon? 
- Aiii...! Bilddurra!! 
- Vitorixan be noixian behin joten eben sirenia. Ta... 
- Bilbon asko. 
-... ta subterraneo batzuetara juaten giñan. 
- Ta, hor, Granollers-n egon giñanian, joten zeben sirenia ta juaten giñan, etorri etxera, sartu etxian ta berriz. Ala berriz be! Haura zan bizimodua, e? Eneee...! Bilddurrez, bildurrez aidian! Ta gu zerera, hor zihar kanpora, ta beste batzuek... 
- Onbre, onbre! 
- Harrapatzera. 
- Onbre! Harrapando, harrapando. Hamen be ein zittuen demasak ein zittuen hamen be. 
- Bai. Han be [eitten zeben, ba]. Zu hor zihar juan zertzera ta beste batzuk sartu ta ala! 
- Etxia lagatakuan? 
- Bai. Bai. Enee... Horretakuak asko egon zian. 
- Ni amakin ta ahiztiakin. Aitta karzelan; [Zestaon] egon zan, bai. Bai. Ipiñi leike liburua, baiña... Bai. Asko, asko, asko. 
Razionamendua
Aranzamendi Uriarte, Miren; Zubizarreta Ormaetxea, Martina
- Ta gero, han, gerra-stia ta gero, etorri [ziñenian] -ta, ya orduan pixkat mejoratzen juango zan poliki-oliki, ezta? 
- Bueno, orduan ez zeuan... Dana razionamentua. 
- Bai. 
- Janakin-a? 
- Eneee... Postgerria zan... Gosia. 
- Ogixa, ezin jan ogirikan be. 
- Ogixa, holakotxe bollotxuak, integralak edo zera... gogor-ogorrak. 
- Baiña desiatzen jateko! 
- Baiña... 
- Ni be bai, e? Enee... haura jateko. 
- Gose haundixa pasau zan. 
- Asko, asko. 
- Baiña, tira! Ein genduan aurrera zela edo hala. Baiña etxian egoteko pozik. 
- Bai. 
Gerra garaian Gernikara ihesi
Aranberri Laskurain, Natividad
Ta graziak zertu jakuzen... gerratia... gerria etorri jakun sasoirik ederrera geunkanian, gerria etorri jakun... "bata eitten jone, bestia eitten jone... hau eitten jone... " sustauta hanka ein genduan kanpora, Gernikara. Bederatzi hillebete ein genduzen! 
Ez erroparik geunkan, ez dirurik geunkan, ezebez! Ezta ezebe! 
Hantxe, baserrixetara juan giñan Gernikan biharra eittera talua eta esnia jateko. Bai ba, zeozer ein bihar zan, ez geunkan ezer... 
Gerra garaiko pasadizoak
Aranberri Laskurain, Natividad
Maaltzan (Maltzagan) kontrola eguan... anaiak eruan genduzen trenan asientuan azpixan gure hanken ostian sartu, eta Maaltzatik aurrera, Maaltzan gorde genduzen azpixan anaiak... 
Ta, halaxe... hamasei lagun juan giñan, gerratian, sustauta... 
Domekarako batzen giñan San Andresera, San Andresera batzen giñan ta: "ene, demasak eitten ei jittune, hanka ein bihar jonau! "
Astelehenian, lau terdietako trenian, Gernikara, 16 lagun:
Kiruetakuak bi anai-rreba, Goenetxetxokuak, 4 eta Joxe Mari Etxebarriko, 5; Izarreko... edo gu, 5 anai-rreba Goenetxekuak eta gero Errenterixarrak eren, Errenterixatik hanka ein eta hona etorritta, harek be gerekin. Eta zertu genduan, hamasei lagun juan giñan, zer janik ez, zer jantzirik ez, ahal zan moduan, mutillak eruan euskuezen zerera... frentera, ta danok ondo etorri; hamasei juan eta hamaseirok ondo etorri, danok ondo etorri. Ta hona pasau giñan, hartu zittuen soldau Guenetxetxoko Klaudio difuntua, Marian anaia ta gure anaia, hil zana, Jose, frente hartu zittuen hona pasau giñanian, Guenetxetxeko hil eta guriari balia sartu eta balia ez zotsen etara balia, balia barrurako Joxek... bai, holaxe. 
Baserrian goserik ez gerra-denboran
Gabilondo Agirrebeña, Miren
- Ta orduan, e... goserik eta zuek pasau zenduen edo, zela izan zan? 
- Ez genduan guk goserik pasau, e? Gosia... urtia egon zan baiña... Porke gu basarrittikan juaten giñan, e... 
Osintxura gabian, zorruakin. 
- Errotara ta? 
- Errotara. Han iriña zertu ta... gero basarrira, ezta? Ta, ba, labe-ua eitten genduan ta guk ez genduan goserik pasau. 
- Jateko behintzat euki zenduen... 
- Bai, ta, badakizu, ganauak be bagenkazen ta esnia be bazeunkan ta goserik ez genduan zertu, baiña orduan kalian ta gose-rte haundixa egon zan, e! 
- Bai, hori esaten doste... 
- Orduan ogixa... nik ez neban pentsatzen ikusi be eingo zanik oin ikusten doun moduan. Gero bukatu zan gerria ta ondoria, haura zan gose-rtia haura! 
- Gerria bukatu zan ta ondorengo urtian? 
- Bai, gose-rtia baiña ikaragarrixa! 
- Bai, e? 
- Bai. 
- Ta gerria eguan denporan be bai. Gerria egon zan denporan be, ba, gosia zeuan... 
- Orduan gerria egon zanian hemen apurtu zian etxiak eta holakuak? 
- Hemen ez, hemen ez zan apurtu, gerria egon zanian. Ostian bai, Durangon ta, ezta? Orduan apurtu zittuen, bueno! 
Durango ta Gernika ta horrek bai apurtu zittuen. 
Etxetik Bizkaia aldera ihesi
Iñurrieta Goikoetxea, Nikanor
- Gogorra izan zuan haura. Ta hamen be, Plazentzian tokau zuan, ba, abertzaliak giñanok, danok -orduan PNV-zuan orduan, ta gero liberalak be bai, liberalak edo zerak-, danak, gehixenak, familixarik gehixenak, laga dana, ahal eben koltxoiren bat-do hartu ta trenak-ta ipini jittuen ta juan giñuazen zerera, Bizkairutz. 
- Zeuk zenbat urte zekazuzen...? 
- Nik hamasei urte neukazen, hamasei urte. Bai, hogeta hamaseixan zuan. Milla bederatzirehun ta hogeta hamaseixan urten juan gerriak ta nik urtarrillian zertuta. Ta hori hogeta hamaseixan... Zela dok "setienbre"? Irailla... 
- Bai. 
- Iraillan hogeixan urten genduan -akordatzen nok-, domekia uste juat zala. Eta Iñaki nere anaia ta ni; ba, gu nausixak giñuazen, harek hamazortzi urte ta nik hamasei. Ta urten genduan trenian, senide batzuen etxera juan giñuazen. Orduan pentsatzen genduan hamabost eguneko ipuiña izango zala. "Ba! Horrek segiduan etorriko dittuk abioiak", halakotxiak pentsatzen genduazen. 
- Ta ordurako allegauta zeren? 
- Ez, ba. Handik egun bira sartu zittuan. 
Erreketeak Soraluzen
Iñurrieta Goikoetxea, Nikanor
- Horretarako, guk urten genduan, ta gure aittak be urtengo juan, zegaittik eze teniente-lkatia zuan PNV-ua, eta orduan garbittu eitten jittuen. Bueno, eruan ta "di-a! " [...] kamiño baztarrera [...] ta fuera. Eta... Baiña tokau zuan ama haurdun jeuan, Benan gaztienakin haurdun jeuan orduan. Eta haura... Setienbrian sartu zittuan reketiak hona ta zerian, abenduan zortzixan jaixo zuan. Aitta be, ba, ama hola laga zortzigarren umia... 
-... eukitzeko... 
- Dana lagata juan [baekan] , ba, geratu zuan, ta segiduan. Hona sartu hogeta bixan, reketiak sartu zittuan. Ta hogeta seixan, bazkaltzera zoiala-do - ezkutuan, e! Ezkutuan etxian egon bihar-, "da! " sartu zittuan aguazillak bi reketekin armauta sukalderaiñokan ta "Venga, tiene que venir con nosotros". "Un momento, por favor - amak esan jotsen-, iba a comer ahora", "Enseguida volvera". Eruan juen ta lau urtian egon zuan kanpuan. Espetxian egon zuan. Baiña espetxerik gogorrenetan, e! Hau, "Fuerte de San Cristobal"-ko lurpian euan zerian. Bera bronkitikua zuan berez. Lurrian lo eitten, ez asistenzia medika ta ezebe barikan egon zuan ixa hillian be. [Elisipaela] edo Ixipilla beltzakin be egon zuan. 
- Gaixotasuna? 
- Kristonak pasau jittuan gizajuak. Etorri zuan lau urtera. Gero, kanbixau zer asko. Lehenengo Donostiara. Ta, behintzat... Orduan esaten [...] : "¿Con este que...? ", "Ya hay tiempo para eso, para liquidarle. Ya hay tiempo", behintzat, hamengo batek. Fabrikako direktoria zala-do esaten juek. "Para eso ya hay tiempo". Berak be semia jaukan, ba, Bilbon preso. Eruan ein jotsen, ta deskuiduan haura garbittu izan balebe, ba... Harek "Ya hay tiempo, para eso ya hay tiempo" esan, ta, behintzat, bizirik urten juan. Nik ez jakixat, baiña orduan errezau be eitten juen gure amamak eta aittittak eta. Harek fedia be halakotxia, "y la fe mueve montañas" esaten dok, ezta? Ta haren errezuak edo zeozek lagundu jotsen, zegaittik eze bizirik geratzia zuan orduan... bueno! 
- Eta hori ze zan, zeure... ze senide esan dostazu? 
- Aitta! Nere aitta. Gure aitta. Ta gure anai gaztiena jeuan jaixotzeko. Zaharrenak giñuazen Iñaki, zaharrena, ta ni gero. 
- Ta zortzi anai-rreba izan zarie zeuok? 
- Zortzi gaittuk. Sei segiduan mutillak, zazpigarrena Katariñe emakumia zuan, dok, eta -danok bizi gaittuk, e, oinddiokan! - eta gero Benan, gaztiena. Osea, zortzi danera. 
Gernikara ihesi
Iñurrieta Goikoetxea, Nikanor
- Bueno, ta holaxe urten genduan trenian. Juan giñuazen zerera, hona... Amorebietan, Zornotzan, geratu ta urten ein genduan guk, eta han pasau genduan gau guztia estaziñuan, estaziñoko barruan, ezta? Bazittuan, ba, hemen... beste familixa bat be hemengua bazuan. Etxabetarrak edo zittuan. Ta harek be umiekin, ume txiki-xikixekin. Ta haren koltxoian egon giñuazen etzanda Iñaki ta ni, nere anaia ta ni gabian behintzat, haren koltxoi baten. Harek joiazen Mujikara edo, ta gu Gernikara senide batzuen... Aurretik berba eindda ta gure amaman-a lehengusiña [batek] eta zittuan, ta han. Hartu giñuezen oso ondo harek. Oso ondo. Semiak bagiña moduan, oso ondo egon giñuazen. Azkenerutz... Gero pasau zuan, ba, han batalloiak be bajeuazen zerenak gudarixenak, "Batallon Saseta" ta... Gero, plazentziatar mordua -beste batalloi bat, hau... "Itxarkundia"-, "Itxarkundia"-n jeuazen plazentziatarrak. 
Baiña mordua, e! Hirurogetak-do zittuan. Baiña gu Gernikan. Ta hantxe pasau genduan. Hilla juan ta hilla etorri, ta... Baiña... Lehelenguan primeran, baiña gero, geruao ta gutxiao jatekua be. Eskasidadia hasi zuan. Hasi zuan gutxitzen, gutxitzen ta gutxitzen. Ta eskerrak, basarri asko dao Gernika inguruan, ezta? Ta basarrixetatikan jiratzen genduan artiriña, arto-runa, "uruna" esaten juek [erak] , bizkeittarrak, arto-runa. Ta morokilla ein ta morokilla jan ta esnia ta... Hauraxe izaten zuan "alimento principal" esaten dana, hauraxe izaten zuan. Ta holaxe gendela, beti esperantza onekin, e! "Ba, hurrengo kuartela... " esan... Bazittuan gure senidiak zianak komandante edo teniente-oronel be bat be bai bazuan, Lazkano, senidia guria eitten zana. Ta hareri, [ba, preguntau] : "Ze? Ze ikusi bihar dou? ", ta harek beti esperantzia emoten. Ta bajakixen harek barruan, baueken harek berak, baiña jentia [animatziarren]. "Hurrengo kuartela Bergaran eukiko dou hurrengo kuartela". 
- Esaten eban? 
- "Oin hamen [daukagun] hurrengo kuartela. Laste, gaiñera! ", ta "Enee! " [Danak...] gure tiak eta. Holaxe izan zuan. 
Oso ondo egon giñuazen gu han. Horixe, gosia gero, gosia etorri zuan. Gosia ta... Baiña esperantziakin laste akabauko zala gerria. 
Gernikako bonbardaketa
Iñurrieta Goikoetxea, Nikanor
- Ta zenbat denpora pasau zenduan han? 
- Oin horixe esango dostat, ba. Juan giñuazen, iraillan hogeixan urten Gernikara. Bueno, hogeta batian allegau hara, zegaittik eze gaba pasau genduan estaziñuan. Ta gero estaziñuan, trena goizian, goizeko lehenengo trenian juan giñuazen Gernikara. Maleta... Egurrezko maleta batzuekin ta geure erropekin-a juan ta han hartu giñuezen ondo. 
Bueno. Egon giñuazen han hurrengo hogeta hamazazpiko -hogeta hamaseixan zuan hori, juan giñana-hogeta hamazazpiko zerian, apirillian uste juat izan zala bonbardeua, hogeta seixan edo, "veintiseis". Bai, hogeta seixan. Ta Gernikan zentro-entruan nenguan ni lagunekin. Zerbezia-do etorri zuan orduan. Zerbezia etorri zala ta "joño! " kaña bana hartu ta hantxe jarri mahaixan ta... "Cafe Norte" edo zuan, oso leku politta. Kanpuan mahaixan jarritta, ta... abioia, inspekziñokua edo. Ta joten juen kanpaiak-ta joten jittuen ta... ohittu ein giñuazen! Ez juen botatzen bonbarikan be, ta gu ezta mobidu be ez. Baiña, horraittiokan, hurrengo beste bat etorri zuan ta "daunba! ". Aiba dios! 
Lehelengo bonbia! Orduaintxe hasi giñuazen mobitzen. Gero, honek, zerak, junkerrak, [juan zittuan] abioi garauak kargau-argau indda bonbaz. Etortzen zittuan "por oleadas" esaten dana. Mordua, e! "Caza"-k aurretikan ta hurrengo atzetikan "caza"-k berriro. Harek botatzen, hasi zittuan bonbak botatzen, ta gu pixkaka-ixkaka... Hemen plaza zaharrian egotia moduan genguazen, ezta? edo Gilaneko labadero gain inguruan izatia moduan. Ta hasi giñuazen pixkaka-ixkaka txaratik igotzia moduan. Han Lumo edo herri zera, txiki bat. Ta haintxe, lau-aiñian. Ta parian zianian ta bonbaren bat "ffiii" somatzen genduanian geratu ta expulsatzen ebanian urten berriro ta lau-aiñian, [aber] , igo genduan San Marzialera igotzia moduan jeuan. Ta han, arbola baten azpixan, lagun bat zuan gernikarra nerekin -oso lagun maittia najuan, gaiñera, ta... Hil zuan haura be aspaldi-, etzanda jarri tripaz behera ta ikusi genduan bonbardeo guztia zeretikan herrixa ikusten dan moduan, e! San Marzialdikan. Nik ikusi najuan bonbardeua ixa lehelengo bonbetatikan, e! Ta horretarako, punto baten geldittu giñuazen mendira baiño lehenao. Ez [jakit] , ba, nik, zerian geratzia moduan, Lersundiñeko parian-do geratzia moduan San Marzialera juan barik. 
Halakotxe [...] , ta hantxe [denporatxo bat] , ta haintxe. Ta jentia etorri ihesi, ta etorri ta etorri ta etorri ta neuk esan najotsan lagunari: "Hi, hamendikan guaziak, bestela, hamen ikusiko juek eta bonbaren bat botatzen badabe hamen, hamen triskantzia ingo juek eta". Ta hurrengo zerak izaten zianian, juanaldixak-do, aprobetxatzen genduan ta "ra! ", juan giñuazen lau-aiñian, lehen esan doun moduan, goraiñokan. Izan zuan bonbardeo bat, hiru ordu t´erdi edo lau orduan edo jo-a bota ta bota ta bota bonbak. Txikittu juen dana txikittu juen! Ez zuan eze geratu han. Eskiñetako zerak, holako etxeren bat. Bakar batzuk edo geratuko zittuan, baiña hiru edo lau geratuko zittuan. Ta gero haren ostian, haren atzetik, bonbak botatzen zera. Dana aprobia zuan, Alemanen zer bat izan zuan haura, "un entrenamiento" moduan. Gero honek "napalm" edo horrek "zzzuuumm! " botatzen jittuen bonbak, "zzum, zzum, zzum, zzum", ta urdin-rdiña urtetzen juan zerak, keiak, eta gero "fffuu! " batera-atera sua. Gero, gaiñera, hori ein juen. Hori bakarrik ez! Botatzen jittuen bonbak, ta jentia ezkutauta ta refugixo modukuetan ta etxe-zpixetan ta egoten zianak eta juanaldixa eitten ebenian, bota bonbak eta zerak, keiak urtetzen juan -gu begira-, ta gero, kentzen zanian zera, ikusten genduan jentia ihesi, aintxitxika, ume ta andra ta danak. Eta "caza"-k, honek, abioi txikixak? Haura zuan, haura zuan entrenamentua ta haura zuan juergia harendako! "Ta-a-a-a-a" ikusi. Garbi-arbi ikusten genduazen botatzen. Zera, e? Ez juen begiratzen andrak ala umiak ala zerak zian. Ta gehixena halakotxia zuan, andrakumia ta ume ta zerak. Izan zuan haura... Nik hamentxe daukat haura dana, e! Ta bizi guztian euki juat! 
Bonbardeo bildurgarri haura! Haura... Personak zela euki leikien hori, hori instinto zerori. Ta gero, hamen Nurenberg edo hor euki ebenian gerra europea, gerra mundialeko juiziuan esan juan hango jefia izan zanak orduan... Zela zuan haura? Goebels edo... Bai Goebels. Edo Goering...? Bueno, kuestiñua dok, haren kargua eukanak, abiaziñuana-a, esan juan: "Aquello fue un entrenamiento de la Gestapo" edo [...]. Ta horixe. Ta klaro, ordura arte ederki ibili nitzuan ni, baiña gero haura bonbardeua [...] zanian, hain... Etxia baek eta ezebe bae geratu giñuazen, [eze] gure tianak ta danak, danak erre zittuan. 
Bilboko ofentsiba
Iñurrieta Goikoetxea, Nikanor
- Ta klaro, ordura arte ederki ibili nitzuan ni, baiña gero haura bonbardeua [...] zanian, hain... Etxia baek eta ezebe bae geratu giñuazen, [eze] gure tianak eta danak, danak erre zittuan. Ta harek be Foruan-do bajauken zer bat, zeren bat, etxeren bat, eta haura, hara edo. Baiña guk, Iñakik eta nik, ba, urten genduan, ta orduaintxe juan nitzuan ni gudari. Baiña ordurako baneukazen hamazazpi urte kunpliduta. Hamazazpi urte besterik... Gaur mutikotxua pentsatzen jatak neri hamazazpi urtekua, baiña neuk ez najuan pentsatzen ni mutikotxua nintzanikan! Joe! Ta hantxe, neu baiño fusil... neure alturia baiño fusil luziauakin. Gerra europeako zerak ziala esaten juen, frantsesak-do, tiro batekua. 
- Bat bota ta berriro kargau [arte]? 
- Haura zuan metralletia haura! Tiro bateko fusilla. Igual dok! Bueno, behintzat halaxe, ba, soldaduskan. Ta gero, Bilbora sartu zianian-a, urten genduan handikan be. Akordatzen nok, oiñez juan nitzuan tio batekin. Urten -Portugaleten lo ein najuan orduan nik, ta-urten goizian... Ba, bajetuazen zerak, moruak eta tropak eta baetozela-a urten genduan. Illuntzirutz urten genduan. Bai. Ein genduan gau guztia zerian, kamiñuan. Kamiñua betian jentia, burdixekin basarrikuak eta ganauekin, ta umiak, eta hango kurriskia ta hango zera. Gabaz, illunetan, ezta? "Argirik ez piztu, argirik ez piztu" esaten ibiltzen zittuan, baiña noixian behin bateronbatek "tak! " edo linternia edo [...] juen, ta "Argi hori! " ta ez dakit zer ta... Kuestiñua, orduaintxe be bonbardeau eitten giñuezen, ta ez juen azertatzen kamiñua, baiña inguruan ta... Hasten dok, txistua moduan izaten dok, "fsssii" bonbian zera, ezta? Kamiño baztarrian etzin kunetan, ta pasau artian. Ta bota "bloun, bloun, boun, boun" bota illaria bonbak eta joño! ya juan dok hau. Illunetan, e! Ta halaxe allegau giñuazen Castro Urdialeseraiño [...]. Oiñez, oiñez ein genduan. 
- Ta orduan [...] gudarixen zerakin? Batalloian edo, hola, bestela? 
- Artian ez. Ni ez artian. Iñaki bai. Iñaki orduan jeuan batallon zerian... "Batallon Sasetan" jeuan haura. 
Frontea; batailoiak
Iñurrieta Goikoetxea, Nikanor
- Illunetan, e! Ta halaxe allegau giñuazen Castro Urdialeseraiño [...]. Oiñez, oiñez ein genduan. 
- Ta orduan [...] gudarixen zerakin? Batalloian edo, hola, bestela? 
- Artian ez. Ni ez artian. Iñaki bai. Iñaki orduan jeuan batallon zerian... "Batallon Sasetan" jeuan haura. Baiña ni, gero, allegau nitzanian Laredora-do, ba, nik jan be ein bihar najuan ta zera, ta orduaintxe honek batalloiak etorri zittuan. Batzuk hamar lagun bakarrik geratutakuak be bai batalloi osotikan. Prisionero einddakuak, Bilbon geldittutakuak, [...] garatutakuak eta abar. Ta gero han izan zuan batalloietako Sasetakuak eta beste batzuekin formau zuan "Batallon San Andres". Ta... 
- Ta, orduan, zu haraiño zela zindoiazen? Bakarrik zindoiazen edo...? 
- Tio batekin. 
- Tio batekin... 
- Tio batekin bakarrikan. Iges. Igesi. Ta igual Frantziara iges eingo genduala-a pentsatzen ta holako gauzak; "Barkurik billatzen badou" ta holakotxiak pentsatzen. Bueno. [...] , gero batalloira; ezin izan genduan hori ein, ta batalloira. Ta batalloian frentian be egon nitzuan. "Pico Betayo" edo esaten jakok, han zerian, Trucios inguruan daok. Azkenengo zerak, Euskal Herrixan pusketak, hantxe. Hantxe egon giñuazen, ta zer bat egon zuan, atake bat be egon zuan. Ta haren erretiradia zaintzen gu, ta gero, beherutz gindoiazela, deskubierta baten pasau bihar genduazen ta "pak-ak" banaka-anaka pasatzen. Hartuta jeuken haura ametralladorakin goittikan, ta jausi zittuan, bat edo bi jausi zittuan. [...] holaxe "dzi-zi! " somatzen zituan balak eta ez dakik? Banaka. "Ala, benga, ointxe! ", "ras! ". Zona bat hartuta zerekin, ta holako estuasuntxo batzuk pasau genduzen. 
- Ta horrek momentuetan ze... bildurra galanta? 
- Bildurra ez jakixat nik. Bildurra... 
- Hain bizkorrak pasauko zian gauzak...! 
- Ni akordatzen nok holaxe gendela, orduan denporan, geratu-nia edo ein genduan. Bueno, gure... Pixkat... goixan jeuazen posiziñuak, ezta? Baiña gu pixkat beheratxuau genguazen. Han genguazen geure txabolak-ta eindda; zela edo hala eindda, abarrekin eta abar eindda. Holaxe genguazen, ta nere aurrian jeuan azkoittiar bat. Ta berbetan, "Holaxe pasau jata neri balia, fffiii! ", ta bizkarrian haura. Holaxe jo juan, e! Holaxen eukan. Ta nere edade ingurukua zuan haura be, hamasei urte edo hamazazpi edo. Mutil bat, mutil bat ederraua! Baeukan... azkoittiarra-do izan bihar juan. [...] holaxe. Ta hartu ta... gauza normala [balitz] moduan. Estuasunik eta holako bildurrik eta holan ikararikan-ta ez genduan eukitzen. 
- Klaro, egunero ikusten zan gauzia ta... 
- Eindda, eindda genguazen danera. 
- Ta, orduan, orduaintxe hil zan haura? 
- Bai, haura hil in zuan. Erretirau juen segiduan. Beherutz eruan juen ta... Mendi haundixa zuan, ba. Hamen Karakatera bi aldiz juatia moduan. Osea, Karakate ta beste hainbeste egotia moduan. Ordu bi t´erdi, hiru ordu inguruko bidia jeuan. Egun baten... gerran pasatzen dianak, ezta? Zain egoten giñuazen rantxuana. Ta muluekin edo mulo batekin ekartzen juen. Zela esaten jakuen horreri, muluekin ibiltzen zianeri? "Acemileros" edo esaten jakuen. "Hamen datok. Badatok hamen azemilerua, badatok, badatok janakin" ta hola, han zain-ain gero. Arroza edo zeoze izaten zuan, ta jateko desiatzen. Egun baten, ez zala etortzen ta ez zala etortzen, ta mulua jausi jakuan ta janok eta danok... Bai, ba, bidia be zera, txarra, ta mulua jausi ta, bueno, orduan egunian ez genduan jan be ein. 
Batailoiak, gudariak
Iñurrieta Goikoetxea, Nikanor
- Ta nik gero... "Batallon San Andres" zuan guria, ezta? "Batallon San Andres". Ta kuartela euki genduan -holan, mendira juan aurretik-, formatzen-a egon giñan lekuan. Lehenengo Laredon formau giñuazen. Gero, handikan Monteano edo esaten jakuan, Santoñara bittartian euan zer bat, Kaputxino edo holakuen zera zuan. 
- Konbentu moduko bat? 
- Konbentu modukua. Baiña... "Batallon de Urruti" edo egon zuan anarkistena edo holakua; zatarra. Han be ein jittuen honek zerak be, zatarkerixak ein jittuen batzuk, e! Joe... Haura eliziaura jeuan kuartel eindda: [...] , ohe zikiñak eta... Gu juan giñanian, lehenengo gauzia ein genduana... Kapillaua be [bagenguan] , e! Gure kapillaua, gazte bat, arabarra. Ta nahi ebanak konfesau edo komulgau edo ein zera, atake baten aurretikan-a, nahi ebanak, fedetsua bazan-a... Ta gu fededunak giñuazen ta harekin... Bueno. Kuestiñua dok... Joe, eske nora juan jatak zera, harixa? 
- Ez da harritzekua... Nun esan dostazu? Konbentuan-a zera komentatzen zebizen. 
- Bai, bai. Han kuartelori euki genduan. Komandantia zuan famosua, e! Komandantia. Esango dostat gero ze ein eban harek. Prisionero jausi zanian... Bueno, komandantia Ordoki, famosua. Hori izan zuan, Ordoki hori izan zuan gero Parisera, Paris liberau zanian gerra mundialian, liberau zanian, lehenengo juan zan "el carro de conbate", lehenengua sartu zana, horixe izan zuan. Euskaldunekin. Gudarixekin formauta jeukan han be, Parisen be, grupua. 
Ta berak izan zittuan lehenengo sartu zianak Parisen. Hori, gure komandante hori, Ordoki hori. Ta nik... Ordokikin akordatzen nok... Nik asistente moduan, gaztia zela nitzan, teniente baten asistenete moduan eitten najuan. Ta kapillaua ta hori, tenientia, ta Ordoki ta ni musian. Horrekin, Ordoki famosuorrekin. 
- Deskantsua zeuanian? 
- Bai. Ta behin billau najuan -oin dala urte batzuk-zahartuta ta nausittuta, eta ezautu najuan Ordoki. Ta "Gogoratzen zara nerekin? " ta ez, ba, [...] haura... 
- Zenbat urte... 
- "Ba, ni naiz Pico [Betaion] egon nitzan ni zurekin azkenengo prisionero hartu aurretikan, ein giñan aurretikan, zerian", ta "¡Ya recuerdo! ". 
- Akordatzen zan? 
- Erderaz eitten juan, [...] ikasi juan euskeraz be gero, e! Baiña... "Ya me acuerdo de un cahval. ¡Eras tu! Ya me acuerdo yo". 
- Ta bera nungua zan, ba? 
- Bera irundarra edo. Irundarra. Baiña gero Franzian ezkondu zuan han ta... Hil zuan, e! Baiña balientia...! Badakik ze ein eban harek? Prisionero hartu juen ta haura fusilau eingo juen seguru-eguru-eguru naok, mordua garbittu jittuen ta. Ta haura zuan "un jefazo", baiña... holakotxiak barrabillak be, e! Dio! Eta badakik ze ein eban harek? Nik ez jakixat zela, baiña konsegidu juan erropia... 
- Soldauana edo? 
- Falangista. Falangista jantzi galoi ta guzti ta ate prinzipaletik urten juan. Ta atekuak be "dra! " saludua ta... 
Franziara pasau. Gaiñera, lurrez, e! Ez itsasoz, lurrez! Pentsaik zelako bragaua zan! 
- Bai, bai, bai. 
- Haura zuan gizona haura! Dio! Ordoki. Ez jatak ahaztuko sekula. 
Santoñan atxilotua
Iñurrieta Goikoetxea, Nikanor
- Ta horixe. 
- Ta nun zan? Han zeuek prisionero hartu zinduezen? 
- Bai, ba, gero zerian, Santoñan. Bederatzi milla edo. [...] ez jeuan handikan ihes eitterik iñora itsasoz ez bazan ta... 
Batzuk barkuetan ta zerian ta... Zerak jeu... han be bajeuazen Frankon zereko... nabalak. Zela esango juat... kruzeruak eta gauzak eta. Ta segiduan harrapatzen zittuen ta barrura ta... Gaitza zuan. Batzuk ihes ein juen, e! 
Nere tio, juan nintzana, haura pasau zuan, Frantziara pasau zuan. Baiña neuk esan najotsan: "Ni, ni banoia, ni frontera noia". Ta holaxe geratu nitzuan. 
- Ta zeuk frentera zela hartu zenduan erabakixa? Ez zendualako beste urtenbiderik? 
- Bai, horixe izan zuan gehixen be. "Ni nora juan bihar nok ni oin? ". Ta gero baitta... baitta... Beste... beste... 
Bestela ze ein bihar najuan, ba? Gaztia izanda... Hamazazpi urte neukazen, baiña nik ze ein bihar najuan? Eskian ezin neikian hasi. Ba, frentera. Hartu fusilla ta hantxe. [...]. Ein genduan, behintzat. Tiro batzuk bota be ein genduazen, ez jakixat iñor azertauko neban, baiña. Holaxe, ba. Horixe dok nere... 
- Ta gero han prisionero nun egon ziñien zeuek? 
- Gero han hartu giñuezen jefiak eta honek baeukezen beren listak eta gauzak eta, ta barrura, zerera, "al Penal de el Dueso". Garbittu jittuen mordo bat han. Ta beste bat... 
- Hori nun zeuan? 
- Gu zerera, gu Laredora lehenengo. Laredon hamabost bat egun edo eingo genduazen itxi... konejuak bagiña moduan alanbradurak ipini jittuen ta plaian. Haintxe. Lo be haintxe eitten genduan. Eskerrak uda partia zuan. Ta haintxe. Gero italianuak, italinuekin ondo, ondo zertu zittuan italianuak. Italianuak... eskerrak italianuak izan zianari. 
Berak ekarri joskuezen bi lagunendako... 
- Kanpiñen modukuak? 
- Kanp... Telazko zer batzuk. Behintzat zerian, aterpian, ezta? Iñakik eta nik, nere anaiak eta nik, han holaxe eitten genduan zer baten. Ta mordua holaxe ipinitta plaian. Plaia haundixa dok, e, Laredokua. Ez jakixat ikusitta daukaan. 
- Ez. 
- Izugarri luzia. 
- Ta haura bete-ete einda zeuan? 
- Bai, ba, hantxe. Ta hantxe. Ta gero, klaro, han be... jan bakarrik ez dok eitten, norberan premiñak be egoten dittuk eta haintxe, baztarren batera-do fan ta... Bazittuan han txalet batzuk-ta ta jardin modukuak ta haraxe. Ta hanguak be des... zertuta; zatarra gauzia han bizi zanandako! Baiña... halaxe. Egon giñuazen hamabost bat egunian ta gero izan zuan txarrena kanbixua. Italianuekin oso ondo, e! Italianuekin... Tratatzen giñuezen persona moduan. Baiña etorri zuan gero Ejerzitua ta italianuak juan zittuan. Haura zuan aldia! Haura zuan aldia haura! Katiak eta urrezko zerak eta anilluak eta... 
- A! Danak harrapau? 
- Kendu ta, ta... Haura sakeua haura! Haura zuan... haura zuan lotsagarrixa! Gero euki giñuezen... Gero formau ta eruan giñuezen grupo haundi bat... Bueno, gero jente asko juan zuan -hainbeste giñuazen, bederatzi millatikan, ba, erdixak edo ez jakixat zenbat-Castro Urdialesera be bai batzuk. Jaio, nere laguna, Jaio haura Castrora juan zuan haura. Ta gu... Beran anaiak be bai batzuk hara ta geratu be bai ta... Holaxe. 
Santoñan atxilotuak izan ziren
Iñurrieta Goikoetxea, Nikanor
- Holaxe, geratu giñuazen gu ta kanpo-ubolera lehenengo. Kanpo-ubolian dana holaxe, zutik egon... etzin be... edo... jarri be ezindako moduan. 
- Hainbeste jentekin? 
- Hainbeste jente... Kanpo-ubola be bete-ete-ete eindda. Hasi zuan eurixa, zaparradia, ta, akordatzen nok, busti giñuazen, bueno, dana-ana-ana. Hamendik ura sartzen ta hamendik urtetzen, mela-ela-ela eindda. Gaztiak izan ta... 
- Bai, aurrera. 
- Gero, ba, urten genduan hurrengo egunian edo... bai, hurrengo egunian iluntzirutz. Danok aldian sikatu zittuan erropok. Ze ete dok gaztia izatia? Gaur izaten bada, bueno...! Pulmonixiakin. Ta etorri... organizau juen trena ta eruan giñuezen Mirandara, Miranda de Ebro. Eta lehenengo Mirandara allegau giñanian "a la plaza de toros". 
- Eta zela eruan zinduezen, trenian? 
- Trenian. Baiña ganauen trenian, e? Zutik. Honek ganauen zeretan? Ez jarlekurikan ta ezebe barikan. "¡Venga, adentro! ". 
- Barrura... 
- Pelikuletan ikusten dittuk oin judixuen zerak? Igual-gual-gual. 
- Igual-guala? 
- Igual-gualekuak. Zenbat bidar akordatzen naizen ni. Sartu ta zerera, kanpo-ubol... lehelengo hor... plaza de toros zerian, han lo ein genduan. Ez dakik? Jarlekuak-do ta hantxe etzan ta "a la intemperie" hantxe lo ein genduan. 
Intzakin busti-usti indda hurrengo goizian esnatu ta bueno. Gero handikan... fabrika bat, esplosiñua egonda euala ta tetxu bareko fabrika bat, [...] "fabrica de no se cuantos, de [...] " edo ez dakit zer zan. Haraxe eruan giñuezen. Ta gero hantxe bertan hasi giñuazen txabolak-ta itten. Arotzak... "A ver, carpinteros", ta, ba, danerakuak egoten zittuan, ba, ta gu, ba, laguntzen. Ta tablak eruan ta... behintzat, barrakoiak-ta in eta... "Cara al sol" hola kantau ereitten oskuen ta ikasi, ikasi in bihar. Atzetikan isil-silik etorri ta isilik harrapatzen baniñuen ostikadia igual ta... 
Kulatiakin be jo najiñuen ni behin zeraaittikan: berakua-do formau jatan ta urten najuan nunbaitten libratzera edo zerian ta soldau guardixan euan batek -ordenak hartuta [eren] - "daba! " jo kulatiakin ta jo-a luze! En fin... 
Batallón de Trabajadores
Iñurrieta Goikoetxea, Nikanor
- Gero, Mirandatikan edadez... edadia. Hartu [oskuezen] filiaziñua ta gero herrixetara be eskatu zerak, informiak eskatu ta abar ta hain txarrak ez zittuen emongo nereaittikan. 
- A! Ze eitten zeben, izena batu ta nobere herrira eskatu... 
- Izenak hartu ta gero nunguak, [nunguak] giñan ta hola. 
-... zein zan ta hori? 
- Gero hamendik bialtzen juen "elemento peligroso" ta holakuak zittuan. "Nacionalista destacado" ta "no se que" ta... 
Nereaittik ez, ba, ni gaztia nitzuan ta itxuria ez juen halako zerik emon, halako txarrikan. Ta bialdu najiñuen ni etxera. Urten ein najuan hamendikan, esan dodan moduan, iraillan hogeixan ta hurrengo urteko iraillan hogeta seixan etorri nintzuan, allegau nintzuan etxera. Ta nere anaia egun batzuk, egun bi, lehenao edo, Iñakik hamazortzi urte zela eukazen haura a "batallon de trabajadores". Hara bialtzen jittuen. Baiña edadia batzuk pasautakua eukenak be etxera. Ez dakit, ba, bajeuazen berrogeta hamarrekuak-ta be. Guretako aittitta pentsatzen genduan hori... 
- Ta han zeuek preso egon [ziñenian] jentia hil be eitten zeben orduan? 
- Ez. Ez, ez, ez. Oin, tratua gogorra bai, e? Tratua gogorra bai, e? Joe, jo-a atzetikan juan ta [jo-a igual...]. 
- Edozer. Bai, amorruakin, behintzat. 
- Bai, bai, bai, amorrua. Euskeraz entzutiarren be bai, jo-a dale! Euskeraz entzutia ta zera zuan. Gogorra, gogorra. 
Ointxe be holakotxe zera daok, e? Girua, girua holakotxia ointxe be. Oin be ahal balebe eingo leukie, igual-guala eingo leukie. 
Gerrara joateko kintoak eskatu zituzten
Iñurrieta Goikoetxea, Nikanor
- Gero, ba, hasi nintzuan lanian ta segiduan, hamar hillabetera edo... Politto irabazten genduan, gaiñera, baiña ordu asko, e? Seiretatik seiretara lana, e? Goizeko seiretatik arratsaldeko seiretara errelebo bat. Jaio t ni [giñuan] , makiña baten eitten genduan. Seiretatik seiretara nik eta gero seiretan sartu, arratsaldeko seiretan, ta goizeko seirak arte. 
Hori hamar hillabetian edo. Ta irabazi be dexente eitten zuan. Baiña ohittuta genguazen. Bueno, armozu fuertia edo zeoze eruaten genduan jateko ta hola. Ta gero, ba, gerria jeuan artian, hogeta hamazortzixan gerria segitzen juan ta "la quinta del cuarenta y uno" eskatu juen, hamazortzi urte neukazen ordurako. "La quinta del biberon esaten otsen". 
Ta ni ordurako, pentseik, frentian-a ibilitta nenguan. Orduan asko negarrez ta, akordatzen nok ni Donostian. Bai, ba, umiak, umiak, hamazortzi urtekua umia dok, esateko moduan. Ta ni pixkat kalluak eindda ordurako. Ta holaxen juan giñuazen. Ta Estellara. Ta Estellatikan Asturiasera. Ta Asturiastikan [hantxe] gerra denporan, ezta? Frentera ez giñuezen eruan, behintzat. Neuk nere ofiziua emon najuan tornero mekaniko ta Trubiara eruan ta han ipini soldau moduan, baiña lanian egon nitzuan ta, hi, pagau eitten joskuen, gaiñera, ta holaxe pasau zuan. Haura ederra izan zuan. Bueno, ederra edo... 
- Ta hori zela izen zan? Zeuek hemen lanian zenbizela diar ein zotsuen...? 
- Bai, bai, bai, gerrarako. Ta bertan herrikuak... 
- Ta hori zela izaten zan? Igual ze eitten zeben bandua etara edo holako zeozer? 
- Bai, bai, bai, etortzen zuan ordenia aiuntamentutikan [...] bandua [...] juan: "los nacidos en Soraluce ta tal y cual desde el año tal que nacieron tal... ". Bueno, horixe zuan: "los nacidos en el año veinte del primer trimestre" juan giñuazen. Lehelenguak izan [bihar...] , lehelengo zerak. 
- Ta igual betenbatek orduan be jentiak hanka-a eingo zeban edo...? 
- E... 
- Gehixenak barrura? 
- Orduan pribilejiauak jeuazen, fabrikan ta. Sasoi ederreko personak ta zelebratzen ebenak poblaziño bat hartu ebela igual. E? Zerak, Francon tropak eta. Zelebratzen txanpanakin ta, ala...! Demasak [eitten]. Baiña etxian, frentera juan barik. Frentera gu, gu bialdu. Ta, bueno, kuestiñua dok gero sei, sei urte. Horrek danok pasau, hasi lanian, bialdu zerera... Ta gero, bittartian, treinta y nuevian izan zuan, hogeta hemeretzixan izan zuan Gerra Mundiala, sortu zuan, Alemania ta zera. Gero Italia be bajeuan, Mussolini jeuan han ta bestia. Hitler ta zera ta... 
Kuestiñua dok, tropak eukitzia komeni zala edo ez jakixak zer hantxe gosiak eta kalamidade bat eindda beste sei urte ein genduazen soldau. Danera... 
- Ta nun ibili ziñan orduan? 
- E? 
- Nun ibili urte horretan? 
- Ba, soldau, lehenengo zerian, Estellan; gero Asturiasen; ta gero zerian, ofizinan hasi nintzuan, ipini najiñuen zerian, Estellan, atzera gerria akabauta bueltau giñanian. Ta neuk hartu najuan ofizio bat. Eskatzen juen "doce numeros". Ez [dok esaten] "doce personas", ez juek... numerua izaten dok soldaua, e, ejerzituan orduan, numerua. 
Muluak be izena eukiko juan, baiña personiak numerua. "Doce numeros para sanidad militar", ta "Mekauen! -esan najotsan-juango nintzakek, ba, ni pozik! ". Gaiñera, cuarenta y unoko kintua. Bajeuazen zaharrauak, baiña guk, guk esaten genduan: "Ene! Gu pixkaterako bagauaz! ". Ta holaxen kapitanaana juan nitzuan ta: "Mi capitan, me gustaria apuntarme en este... en este lote, ¿podria ir yo a Burgos, a Burgos, a sanidad militar? ", "Pero, ¿Como va a ir usted? ¿Como va a dejar el puesto ese? Que... ¡Ni hablar, hombre! ". Lehelengo holako zera esan jostan ta, bueno, bueltau nitzuan ta... Horraittiok pixkat pentsatzen edo jarri zuan ta "De que quinta eres tu? " ta "Yo del cuarenta y uno", "Bueno, si encunetras un sustituto... ". Joe, hori bai bizkor! Zeaittik bilbotar batek eitten juan nere onduan lo ta mutil bat argixaua ta zeraua zuan! Hari be emon najotsan poz galanta -ni baiño zahartxuaua zuan, baiña-ta haura presentau najuan ta gero ni be apuntau nitzuan [horretan] ta holaxen juan nitzuan Burgosera. Ta Burgosen, ba... treinta y nuevian, mil novecinetos trenta y nueve. Bai. Burgosera. Akordatzen nok egun be: hogeta bederatzixan zuan juniuan, hogeta bederatzixan zuan. Hogeta bederatzixan... Ta... Berrogeta... Hogeta bederatzixan, hogeta bederatzixan. Baiña lizenziau mil... milla bederatzirehun ta berrogeta lauan lizenziau. 
Hamazortzixan juan. Oseake, sei urte... 
Gerra garaian prisionero
Iñurrieta Goikoetxea, Nikanor
- Berrogeta lauan lizenziau. Hamazortzixan juan. Oseake, sei urte [han galdu zian]... gazte-enpora guztia. Sasoirik onena pasau genduan holaxe, "entre guerra y prisionero". Hor... zorriz beteta, gero, hor zerian... Zorrixa ta... Ohittu ein giñuazen. Lurrian be ikusi eitten zittuan hor. Bai, ba, hainbeste lagun! Gu eruan giñuezenian Mirandara, Mirandara, kanpo konzentraziño horretara ez jeuan ez argirik, ez urik, ezebez. Komunak-ta be ein bihar izan zittuan. Erreka bat pasatzen zuan kanpo konzentraziño... haundixa zuan kanpua -hogeta bedratzi milla lagun inguru giñuazen ta-han erreka bat eta Ciscar-edo ipini jotsen izena. Hola in zerekin eskillara [...] ta... 
- Handik behera itteko? 
- Zera... norberan... 
- Bai... 
-... nezesidadiak eitteko zerera, uretara juaten zittuan. Ta beste batzuk han behian harutzao pixkat ibiltzen giñuazen, ba, erropak garbitzen be bai. Ta zeoze, zeoze. Ez dakik? Baiña garbitzen eban, baiña zorrixa ta zikiña jeuan... bueno, bueno! Kalamidadia. Kalamidade bat. Horixe izan zuan gure gazte-enporako zera. 
- Sei urte, e? 
- Sei urte soldau eta gero Bizkeikua aparte. Bizkeixan eindakuak eta horrek aparte. Ba, hogeta hamaseixan urten ta berrogeta lauan... Danera zortzi urte. 
Gerrako momenturik gogorrenak
Iñurrieta Goikoetxea, Nikanor
- Karo, nere gudarostia ez huan izan luzia ta zera, baiña probau najuan behintzat. Probau najuan ta... 
- Ez zare gutxi probauta. 
- Heriotzia be ikusi najuan urrian... ta trajikuena Gernikako bonbardeo haura. Tokau in jatan dan-an-ana ikustia. 
Negar batian, nere laguna ta bixok, bixok negar batian. Haura zuan... Gero urten da... 
- Haura bai izango zan gogorra, ezta? 
- Haura zuan ona! Gero billau ezin da alkar! Iñaki banekixan, ez nekixan bizi zanik be! Dana sutan jeuan! A! ta gero gaiñera, len esan juat ba esan notsala e: "Hemen jende larregi daok eta hobe juau pixkat gorutz eittia". Beheruzkuan bertatikan pasau giñuazen; hain zuzen, bonba bat bertan jausitta euan. 
- Jausitta zeuan. 
- Eta han jeuan triskantzia! Hanka barek be gizon bat ikusi najuan. Honek zeatuta... bizirik artian. Uluaka ta... hango odola ta hango txipristiña ta zera.... ikusgarrixak. 
- Bai, pentsatzen dot. 
- Kuadruak. Geratzen jataz... zerian. 
- Ta orduan han falixakuak eta ibili jatzuezen? 
- Gure familixakuak, senidiak bai hil zittuan. Hil zittuan. Ta eridu be bai. Eridu be bai. Bat debarrak zittuan, ta hantxe, Gernikako bonbardeuan... Ta morduak giñuazen, ba, e... baiña nahiko suerte auki genduan. 
Plazentziatarrak gerra zibilean
Iñurrieta Goikoetxea, Nikanor
- Ta hamen Plaentxian e... zela izen zan da entzun da ta aukiko zela gitxi gorabehera... 
- Zela? 
- Plaentxian ze gertau... Plaentxian e... hildako asko ta egon zian orduan [...]. 
- Orduan mordua hil zittuan. E... "Batallon Amuategi"-xan jeuazen e... honek e... gorrixak esaten zana, ezta; sozialista ta halakuak, ezta? Geure ezagunak, bueno, baiña gazte-aztiak hil zittuan. Ta e... PNV-uak e beste zerak... honek Itxarkundian be mordua hil zittuan... berrogetatik... berrogeittik gora behintzat hilgo zittuan plazentziatarrak e! Hil zittuan inguruan. Jende asko hiltzen zuan, asko. 
- Kanpoan zebizela? 
- Bai. Kanpuan? Gerran. Gerran hil. Ez, bonbardeuan ez bestela. Frentian. Frentian hil. Lorenzo Epelde ta "Seulete" panaderua ta... Jesus! Zelako mutilak! Zelako mutillak baiña! "Usetxe" ta... "Usetxe" zuan ziklistia idolua zuan plazentziatarrona gaztiona... zera zuan bizikletan e... hamen Andramarixetan eitten zan karreran beti lelena ateratzen juan. Zuan mutil bat, dibujantia, artetsua... "Usetxe"... haura be jo-a txipristinduta geratu ei zuan. Bonbiak arbola baten kontran edo... jo-a... obusak berak jo hi! Jo-a zeatuta geratu ei zuan. Asko, asko, asko hil zuan orduan. Asko hil zuan. Ta haura giro haura, giro haura... hona etorreria ta despreziu harek eta... Gogorra izan zuan... ta gero, ba, bizimoduak ba... 
- Bai, aurrea ein bihar. 
- Aurrea ein biha dok eta... 
Gerraren inguruko ikuspegia
Iñurrieta Goikoetxea, Nikanor
- Penagarrixa dok, e? Baiña oin hoixe, gorrotorikan iñondako be ez jaukau gorrotorikan, baiña berriro ez deilla sortu holako gerrarikan. 
- Bai, pentsatzen dot... 
- Ez, ez... ez deilla sortu. Anaien arteko... Gerra zibilla baiño gauza tristiaorikan ez daok ezebe, zegaittik eze gorrotorik haundixenak be orduantxe agertzen dittuk. [...] konprendidu. 
- Orduan dana libre? 
- Dana. Bai, ba. "El mando vencedor" edo "el grupo vencedor" ta... Baiña hori, hori, zerana zuan, Morana, lehen esan dostatena, e? Haura: "No quiero prisioneros", oseake harek... horren gerria diferentia zuan. 
Gerraren gogortasuna
Iñurrieta Goikoetxea, Nikanor
- Urkiolan heridu juen, harrapau juen -aurrerakadak be eitten jittuen ta hurrengo zertu ta... - rekete bat heriduta, oso gaizki heriduta ei jeuan. Hartu juen kamillan ta bajatu juen beheraiñokan... 
- Bizkarrian... 
-... gudarixak. Lau gudarik edo bi-iruk edo bik, ez jakixat, bik be igual. Bajatu juen behera ta han be ez jeuan ondo organizauta zera edo, ta han be, behintzat, Zornotzaraiñok-do Durangotikan han be eruan juen ta Bilboko Basurtoko ospittaleraiñok eruan juen heridu bat. Hamengo... 
- Reketia izen arren... 
- Gure aldetikan ez zuan egon hori "No quiero prisioneros"-ikan. In zuan gerria gizatasunakin in zuan. "Por un ideal", ez "por, por... "... 
- Bai, bai. 
- Holaxe, ba. 
Gerraren inguruko ikuspegia
Iñurrieta Goikoetxea, Nikanor
- Ta oin entzuten dozunian hor... oin be dana telebisiñuan gerria, gerra-otsa, besterik ez dabil ta ze... ze pentsatzen dau batek? 
- Gerria baiño tristiaorik ez daok, gerria ebitau ein bihar jok, nik hori esaten juat. 
- Hori baiño lehen edozer gauza... 
- Gerria dok, gerria dok izan leiken gauzarikan tristiena dok. Nik ez jakixat... ezin jotset konprendidu oin batzuek darabixen... juan in bihar dala. Nik Bush be konsideratzen juat, neretako, Hitler-n ta moduan "un dictador" dok haura be neretako, "dictador". Ezin leikek bestela euki hori... hori goguori gerrarako! Nahi jok dominau, nahi jok harek daukan petroleua be bera jabetu. Horixe. Nik uste juat horixe dala dana, e? Dirua izaten dok gehixenetan, gaiñera, holako... 
- Bai, horren... 
- Ta horren alde darenak badakizu zeintzuk dian, gerrian alde, lehenguak. Ahal dala ebitau ein bihar dok gerria. 
Gosea; errazionamendua
Iñurrieta Goikoetxea, Nikanor
- Ta zelako [txikixak] danak eta gogorrak pasau jittuen. Gero eza be egon zuan, e? Gero etorri zuan hona, han egon giñala gosia... egon zuan Bilbon be gose zera egon zuan, baiña gero hamengua txarraua izan zuan. Gero haura, haura... eza, eza, hauraxe zuan eza! Ez diru ta ez jan ta ez ezer! Tristia haura zuan! 
- Ta zela zertu ziñien orduan? 
- Orduan ez zuan... ahal zan moduan. Gure ama kuttaua juaten zuan maletak hartuta Artica. Han amistadia eindda euan gure aitta karzelan egon zanian Fuerte San Cristobal-n hari erropia moja bat, mojian bittartez-do erropia garbitzen zotsala gure aittari ta bisittau eitten ebala ta abar. Ta juan haregana ta harek... kokoz betetako baba baltza edo, buruan be dana kokoz beteta etorri... Baba zaharrak, ezta? Ta maletan, ta haura be kendu be ein jotsen behin Guardia Zibillak eta... 
- Haura be bai? 
- Haura be kendu ta gero berriro juan Zumarragara ta Zumarragan mojak... Mojak be zera jeuken orduan, abadiak eta mojak eta, beren... beren pisua jeuken ta juan ta konsegidu in juan atzera rekuperatzia maletaori baba beltzakin ta. Gu estaziñora juan ta [kotxe] bidetik zihar bajatzen ta [ez...] ikusi ta... Baba beltza, baba beltza kokoz betetakua. 
Zeoze... Gose-enporia tristia izan zuan. 
- Igual basarrixetatik eta, ezta? Pixkat... 
- Bai, ba. Bai, bai, bai, basarrixetatikan. Basarrikuak ondo arreglau zittuan orduan, basarrikuak defendidu eitten zittuan etxian hartutako zerakin ta... Baiña hamen be konsegitzen genduan. Ba... 
- Handik eta hemendik? 
- Handik eta hemendik. Hortxe. Arabara-a juan ta... Gure aittakin karzelan egondako bat be bajeuan basuan ta... 
Xabier egon zuan han mutikua zala tripa-ruke moduan edo han tripia betetzen. Ogixa etxian eitten ebela ta orduan zuan aiba dio! 
- Bai, hori kristona izango zan, ogi zurixa edo... 
- Bai, ogixa etxi... Ene! Ogixa zuan, ba, zerori, gure "alimento principal" hori zuan. 
- Ta razionamentua edo hori noiz... zeuk ezautu zendun hemen? 
- Ezautu genduan hemen. Bai, bai, bai. Razionamentua? Joe, razionamentua baitta lizenziau ta gero be artian razionamentua egon zuan hamen! Bai. Razionamentua. Ta han be bai. Han be ehun gramo personako ta... arroza ta izaten zuan Bizkai... Gernikan-a be. 
- Egon ziñienian? 
- Bonbardeuan, bonbardeuan aurretikan. Lehelenguetan, lehelengo bi edo hiru hillebete hemendik juan giñanian, jo, okelia ta dana jeuan, baiña gutxitzen, gutxitzen, gutxitzen juan zuan ta gero ez ardaurik eta... Horretxek hartu jittuan asko gaizki hamendik juandakuak. Refugiau juan bai, refugiauta, ta hil ein zittuan guk ezautzen genduzen persona nausixak ohittuta erenak beren lana in ta gero beren kuartillotxua edo beren baso haundixa edo eraten ohittuta eren personak haura falta. Ez zittuan akordatzen ez ogixakin ta ezekin be. Ardaua, ardaua, haura, haura... [...] eraten eben haura, haura falta. Danak hil zittuan. Horrek... 
- Persona zaharrak eta? 
- Zaharrak hil. Gaizki, gaizki agertu zittuan. Azkoitti zaharra ta [...] , geuk ezautzen genduzenak. Gaizkixen haretxek hartu jittuan honek, ardau faltiak, persona nausixak. Bai, ba, ohittuta, gorputza ipinitta hauraxe, ezta? Ez dakizu? 
- Bai, bai, bai. 
- Kuartillua edo... hantxe ohittuta ta... 
- Bai, hauraxe biziuaura. 
- Hauraxe, bai, bizio baten moduan, zigarrua dan moduan, ba, horixe. Tabakua zuan beste bat. Tabakuan faltia ta egoten zanian ta... bueno, bueno, bueno zer, zer, zertzuk eitten jittuen, baiña, orduan? Ni ez nok izan sekula fumatzaille haundixa baiña... Bedarrak-ta hartu ta sekatzen euki ta bedarrakin ta usein batzuk eta... 
- Harrapatzen zana erre? 
- Erre, koño, erre! Ta tragau, gaiñera. Joe...! Hori be, hori be biziua dok, ba, hori be, tabakua. Ene...! 
Gerra garaian soldaduak herrira heldu zirenekoa
Arizaga Larreategi, Juan; Unamuno Gorrotxategi, Jose Luis
J - Gero gerria, zazpi hillebetian egon zuan hemen frentia. 
Egoitz - Ezagutu zenduen haura? 
J - Gerria? Beratzi urtekin lehelena. Ta gero haura amaittu ta gerra mundiala. 
Egoitz - Ta gerra denporakua ze akordatzen jatzu zeuri? 
J - Asko neri. Eibarko bonbardeua eta Gernikakua eta. Gernikara abioiak pasatzen danak oindio begixen aurrian ikusten jittuat. 
JL - Hirunan-irunan. 
J - Hirunan-irunan. Lau terdiak hortara, goittik behetik. 
[...] 
Egoitz - Ta orduan ze, bildurra zertzen zan? 
J - Bildurra? Hoixe! Ezkutau nunbaitten aguro! 
Egoitz - Hemen be bai? Edozein tokittan? 
J - Hemen ez, hemen ez, hemen Untzeta gain inguruan soruan hor geratu zittuan zazpi bonba edo. 
JL - Bonbak. 
J - Kaiñonazuak edo balazuak ikutu dotsa abioiari ta fuera karga! Zoian tokira. Oindio hor egongo dittuk pare bat edo enterrauta. 
Egoitz - Esplotau barik? 
J - Bai. Lehen estakak sartzen jittuen haren parian. Gehixao ez nok akordatzen. 
Egoitz - Ta gero soldauak edo etorri zianian akordatzen zara? 
J-Puff... Bai ondo! Illara galanta markau zuan Ipiñarrittan behera! Bakoitza linterna banakin. 
JL - Haura zuan kuadrillia. Erreketiak... 
Egoitz - Gabez? 
J - Gabeko hamarrak inguruan. 
JL - Erreketiak zittuan txarrak. Falangiak hobiak. 
J - Ipiñarrittan geratu zittuan mordo bat. Hurrengo goizian gurera armozutara. Lehenao asko euan ta! Ta pagau la puñetas! 
Egoitz - Ta zenbat denporan egon zian? 
J - Zazpi hillebete terdi. 
Egoitz - Egon zian soldauak herrixan? 
J - Herrixan? Mendixan, Karakaten ta. 
Egoitz - Zazpi hillebete egon zian? 
J - Legardan ta, Mendotzen ta, San Marzialen ta, hor, gero mendira, hor San Marzialgo [bide horrek] hor gaillurrian danian. 
Egoitz - Ta zazpi hillebete egon zian, e? 
J - Bai. Eguna dok, "veintiuno de" setiembrian sartu zittuan, ta urten ei juen hillan "veintiseis de abril", ala "veintisiete", etxakixat zer zuan. 
Egoitz - Ta ze zeren, bando bat hor Karakaten ta bestia nun zeuan? 
J - Illordon. Illordo mendixan. 
Egoitz - A bai? 
J - Bai. 
Egoitz - Irure zerian? 
J - Hementxe gaiñian danian. Hortik, Azkonabittatik Intxortara. 
Egoitz - Ta hor ze izeten zan, alde batekuak bonbia batera ta bestiak bestera? 
J - Ta tiroka. 
JL - Alkarri! 
J - Diania be bai. Akordatzen nok ni. Egun baten, diania. 
JL - Aldasoko andria be garbittu juen. 
J - E? 
JL-Aldasoko andria be garbittu ebela. 
J - Orduan bentanan. 
JL - Bentanan. 
J-Bentanan, Mendoztik. Bentania zabaldu enda argixa ta "dale". 
Errepublikak ekarritako aldaketak eta gainbeheraren arrazoia
Ezenarro Alberdi, Jaio; Iñurrieta Goikoetxea, Iñaki
- I: Gero gauza bat, neretako, geruao pentsatzen egoten nitzuan ni, orduko zerak, ezta? legien aldaketak eta... Egon zuan [dogmatismo] asko egon zuan. Baiña lehen esan dotena hor, bat, "Separacion de la Iglesia y del Estado", ein bihar zan gauzia. Baiña horrekin Elizako jerarkixak kontra ipini jittuan. Gero beste bat ein juan, baeuan jeneraletan ta zerian, ejerzito espaiñolian, bueno! iñun baiño gehixao jeneralak eta be. Ta akademixak itxi in juan zertu arte, normalizau arte, edo zertu, ta militarrak ipini jittuan kontra. Ta halako gauzak, ba, mordua. Bizkorregi ein jittuan gauzak. Bizkorregi, ez dakik? Jentia preparau baiño lehenao "tra! " ta... Kontra ipini juan zera, hau... sozial asuntuan be, ba, ordura arte ahal zebanak ahal zeban beste ordu eitten juan. Ipini juan "la semana de cuarenta y ocho horas". 
Edo... "cuarenta y cuatro horas". "Cuarenta y ocho" aurretik euan, uste juat. "Cuarenta y cuatro horas", osea, zapatu arratsaldia jai. Este... "sabado ingles" esaten jakuan horri. Ta orduan, ba, zera, patronala edo kapitala, ba, kontra ta... Oseake, indarra euken guztiak kontra ipini jittuan. Ta gero beren artian be zer asko egon zuan, e! Ez jakixat nik, ez juen jakin gauzia ondo eruaten neretako. 
- J: Bai, baiña, gero ya oztopuak gero aldia guztietatik oztopuak, e! Laga be ez! 
- I: Ez ba, ez ba! 
- J: Laga ez. 
- I: Ez otsen lagatzen, ez otsen lagatzen gauzak ondo eitten be. Hori be ez. Baiña jentia be ez jeuan zertuta... 
- J: Ez, ez. 
Herritik ihesi nora alde egin zuten; lehenengo gaua
Ezenarro Alberdi, Jaio; Iñurrieta Goikoetxea, Iñaki
- Zuek nora juan ziñaten? Nora...? 
- J: Gu? 
- I: Ni Gernikara. 
- J: Bai, ta ni zerera, lehenengo Bilbora ta Bilbotikan Zallara, Zalla. Edarra herrixa, nere bigarren herrixa haxe dok. 
Joe... Benetan gero, e! Neu be mutil gaztia nitzuan ta beste gure anaiak danak... beste lau anaiak frentian. Aitta be bai, aitta be frentian ibili zuan guria. Haura armero moduan-do, baiña zerian, Otxandixon. Ta gero atakia hasi zanian, orduaintxe [...] etorreria. Hantxe hil zuan zera... entzunda eukiko dozu [izena] , Abelin. 
- I: Abelin. Bai. 
- J: Hauraxe... "Abelin hantxe zan ba" ta "hantxe zan ba" ta "[Pagotxikin] atzo, ondio atzo geurekin egon zan berbetan ta" ta ez dakit zer [...] hantxe nunbaitten zerian, ta egunak pasau ta egunak pasau ta zerian ta haura agertu ez gehixao. 
- I: Desaparezidu, bai. Haura ta Barrutia ta... 
- J: Afusilau haura! 
- I: Bai, harrapau ta afusilau eingo jittuen. 
- J: Bai, bai. Haura zan [...]! Tristia! 
- Ta Gernikara esan dozu zuk? 
- I: Bai. 
- Ta zela izan zan lehelengo... hemendik alde ein ta lehelengo egunak zelakuak izan ziran? 
- J: Lehelengua txarra! 
- Lehelengua txarra? 
- J: Bai. Bilbon, guk Bilbon. 
- I: Nik lehelengo gaba ein najuan zerian, Amorebietako estaziñuan. 
- J: Bai, estaziñuan. 
- I: Honek... Etxabe ta familixia han koltxoiekin-a ta han [...] ein najuan lo. Nikanor be bai. Bi anai juan giñuazen. 
- J: Ba, nik... 
- I: Ta... 
- J: Bueno, segi. Nik ein najuan... 
- I: Gero, hurrengo egunian, zerera, Amorebietatik Gernikara. Senide batzuk [jeuazen] han ta haretxegana. 
- J: Nik Bilbon, estaziño bertan segiduan jeuan, zera... "Escuelas de... Escuelas... - publikuak zittuan, e! - de Garcia Rivero". Hantxe, [galduta]. Zientuak, e! [...] beste kanpokuak beste batzuk be [zerian]. [...]. Lorik eta ezebe eitteke. Batzuek... umiendako-ta zerak jeuazen, holako bankuak-ta, [bi-iru zerian] ta hantxe. Zela edo hala, zela edo hala. Gero, handikan urten ta zerera juan giñuazen, [Galoneko tabernara]. Hor [Tiburzi "Galo"-k] -eta zera euken ahiztia, [alabia] eukan. Ta hantxe. Han bazkaldu ta afaldu ta [...] ta gero lo be bertan, berak ipinittako habitazio batian ta... Gero, aitta-a [mobidu zittuan, tio... alkarrekin] ta [mobidu zittuan] ta Zallara zertu giñuezen, haraxe juateko. Hantxe gero, Zallan. 
Gernikako bonbardaketako bizipenak; batailoiaren ibilerak
Ezenarro Alberdi, Jaio; Iñurrieta Goikoetxea, Iñaki
- I: Ni ointxe, hori, e... hamendik urten genduanian gaixorik nenguan, gangliuetako ez dakit ze enfermedade nekan. 
Ta gero ondo zertu nittuan, baiña denpora mordua, e... Gernikan, e... ezebe ein barik, jan ta eran ta lo. Gero sartu nittuan biharrian zerian, "Talleres de Guernica". Ta nik, e... hillebete edo eingo najuan; [orduan] , bonbardeua. 
Gernikan hartu giñuazen bonbardeuak. Buf! 
- Zu Gernikan zenden? 
- I: Bai. Ta orduantxe, artian ondo amaittu barik eren zer baten, hemen, e... refugixo baten sartu giñuazen. Bonba bakoitzakin danok mobimentu bat eitten genduan barruan. 
- J: Bai. 
- I: Bueno, urten handikan ta, ene, ba! Zer dok hau? Sua! Dana sua! Ta, ba, familixakuen billa ta kalian ikusi najittuan tio Angel, tia Eusebi, Nikanor be berekin. Nikanorrek [...]. Bueno, kuestiñua dok, juntau giñuazen danok eta salbau gaittuk eta segiduan ni presentau nitzuan zerera, hona, e... batallon, zela zuan, e... Itxarkundia. 
- J: Itxarkundia. 
- I: Itxarkundia ez, Sasetara. 
- J: Saseta. 
- I: [Apuntau] nitzuan ta, e... Orduantxe billau jostan lana zerak, Altos Hornosen, alkatiak, honek, Iriondok. [...] zea ta "ez, ez, e... hara jungo gaittuk, zerera", e... Sasetarako ta gero haretxekin. Ba, orduantxe ikasi najuan nik morsia-a; gaiñera, hartzen... hartu be eitten najuan, oin ahaztuta ta... Baiña... Plentzian egun batzuk eta gero ba segiduan Bilbo hartu juen ta [haratxe]. Juan giñuazen Laredoraiño. Laredon, e... beste batailloi batekin bat ein, Batallon San Andresekin ta gu Compañia de Ametralladoras ta ixo genduan "a la... Pico Betayo". Ya azkenengo eduki genduan frentia ta... 
- J: Bai. Hantxe izan, hantxe izan zuan... 
- I: Handikan jatsi ta egun gutxira... Andra Marixak hantxe pasau najittuan, e... hogeta hamazazpikuak Andra Marixak [...]. Bueno, kuestiñua dok, ni zerera, hona, e... a Monteano. Monteanon egon giñuazen bi edo hiru egunian ta egun baten esan oskuen "Bueno, danok zerera, Santoñara". Santoñan juntau giñuazen milla mordua. Danok, e... gasolineran bat edo zeozen billa baiña ez jauan eze. Bueno, danok, gu han gendela, ya preparautakua zuan haura, e? Entregia zuan. Ta etorri zittuan italianuak ta [goiazen] danok zerera, Laredora, Laredoko plaiara. Emon oskuen lau lagunendako, zera, tienda kanpaiña txiki bat ta montau haura ta plaian beraneo demasa ein genduan zortzi egunian Laredoko plaian. Bueno, kuestiñua dok, e... jateko emoten oskuen egun guztirako zer bat, e... [txusko] bana ta halako pote bat, "carne congelada", lau lagunendako ta hauraxe zuan dana. Hemeretzi urtekin edarrak! 
Bueno, ta etorri zuan Rita [Artolazabal] , Alejon arrebia ta gure ama, egun baten gu han gendela ta, ba, guregana etorri zittuan. Ta Ritak eruan juan zer bat, e... karta bat, zerana Eduardo Gallastegiña. 
- J: [Manterola]. 
- I: [Hori sarri egoten zuan hemen]. 
- J: Bai, bai. 
- I: Ta han jauken Uziñeneko tabernako... tabernia, ostera, nik... Uziñeneko taillarreko zer bat, representantia, Laredokua zuan. Ta resultatzen dok, zerak, tropak sartu zianian, bera ein zebela alkate Laredon. Ta haren bittartez ekartzen oskuen goizian esnia ekarten oskuen Alejori, Nikanorreri ta neri. Bai, [harek] pixkat [...]. 
Errepublika etorri zenean
Gallastegi Galartza, Benita
-Republika denporia akordatzen jatzu Plazentzian? 
- Bai, bai. 
- Zela sortu zan-ta, lenengo egunak-ta? Igual txikixa izango ziñan. 
- Txikixa. Zortzi urte neuzkan. Pentsaizu, gure beekuak, han "Pikalimas" orduan, Pikalimas, tailler bat zeuan behian, eta /da/ limak pikatzen. Zuk ez ziñuan ikusiko. 
- Asko ez. 
- Ez oiñ aspaldian. Orduan bai. Orduan aprobetxatzen zien. Eta /da/ oiñez eruaten zittuen Eibarrera ta Elgoibarrera. 
Zer esan biha neban? 
- Republikia. 
- A, eta harek esan ostan, ni puntua itten orduantxe, puntua ikasten. Nik nahi neban puntua, ikasten-ta /da/. "Ai, como se hace esto? ". Harek gizon harek, republikanua zan bera, itxuria. Itxuria ez, zan. "Oye, me vas a hacer punto? Una bandera". "Una bandera, de punto? Yo no se hacer punto. Poco se yo". Eta ekarri zostan lanak, eta zerak, agujak be /pe/ bai, eta in neban halakotxe tira bat. Eta /da/ palo haundi bat ipiñi zaban balkoian. Horretxekin akordatzen naiz, etxat ahaztuko sekula be. 
Donostian zeudela hasi zen gerra
Gallastegi Galartza, Benita
-Donostian udia pasatzen zenden gerriak urten zebanian? 
- Bai, bai. Justamente ni jun nintzan el dia 16 de julio. Bakaziñuak maistriakin. Eta /da/ gaur hartan hasi zan zaratia, tiruak, tiro batzuek. Eta hurrengo egunian pof... 
- Aurretik zeoze somatzen ziñuen? 
- Nik ez, keba! , keba! Ez, aittak be /pe/ ez, ez. Keba, keba! Pentsaizu, ala-la! , ba, gure ama izarak-ta sartzen maleta baten. "... eso, si esto dura ocho dias". Ez zeban pentsatzen harek, keba, keba, keba. Iñok be ez /iñopez/. 
- Eta zela izan zan lelengo nobedadia? 
- Gu ohian gendezen, neri sekual ez jat /etxat/ ahaztuko, eta /da/ tan-aun, baun-aun-aun! "Que es eso? Tiros. 
Parecen tiros". Gure amak: "keba! , seran las fiestas de Atotxa". Atzekaldian Atotxara emoten dau. "Seran las fiestas de Atotxa". Atotxako jaixak. Atotxako jaixak? Gero nere aiztia zarrena jaiki da, persiania dendakua hasi da jasotzen, " eee! ", zarata batzuk "cerrar la puerta, que no se puede abrir! ". "Ama-ma-ma! ", sustau itten zan segittuan haura. 
"Ama-ma-ma! , que no me dejan abrir la puerta! ". Danak orduan ama ta aitta ta danak joan zien. "Pero que pasa? ". Ezta pentsau be ez gaiñera. Nere anaiak itxuria bazekixen. 
- Zeozer bai? 
- Haura ez zan azaldu gabian. Hemezortzi urte zeuzkan. "Mala edad", eta /da/... 
- Eta gero belaxe mobimentua ikusi ziñuen kalian eta... 
- Kalian mobimentua? Eziñ urten. Eske tiruak. Gu bai. Eske han zertuta, asustauta zeren danok. Gu urten persianapeian sartu ta. Jun giñan zera, [...] ikustera, horrek ikustera, esan dot lehen, Polloera ta. Hantxe ibilli giñan. 
Baiña ezin zan ibilli, e. Eske tiroka, bentanatik tiroka, handik eta danetik, e. 
- Eta zetan joan ziñaten Polloera, ze ikustera? 
- "Los primeros muertos del bombardeo". 
- A bai, e? 
- De Tolosa. Bai. 
- Tolosatik ekarri zittuen horra? 
- Bai. Ikusteko. Eta Polloen mahi baten zeren bixak. 
- Bi? 
- Bai. Ama ta alabia. Baserri batekuak, Tolosakua. Nundik ez dakitt /eztakitt/, gehixao ez. 
- Eta zuek ikusi ziñuzten han. 
- Bai. Eneee, gure amak eta ez zekixen. Gero joan zien eta enterau zan: "Estas! , estas! " Iges eitten giñuan beti. 
Tiroz hildako gaztea
Gallastegi Galartza, Benita
-Lelengo egunian izan zan ya Tolosako bonbardeokua? 
- Bai. 
- Eta gero hurrengo egunetan ze jira edo ze? 
- Ba, ene! , jente dana sustauta, ene! , danak korrikan. Estaziñora, beste batzuek, e, han, e. Nik ez dakitt /eztakitt/. Gu pozik aiztia ta bixok: "Mira, mira cuanta gente va! Esos donde van... ". Gu barrez. 
- Ze zebitzen, soldau jantzitta edo miliziano... 
- Keba, milicianos, bai ba, milizianuak; keba, keba, soldau jantzitta ez. Egun baten ikusi giñuan han Mirakruzko kalian, Mirakruz kalian bizi giñan, eta /da/ Hotel Xanti zeuan, un hotel. Oiñ eztakitt, uste dot ez daola /eztaola/, Hotel Xanti. Eta bagatoz honutz eta /da/ [...] ta-a! , eta miliziano batzuek mutil batekin, mutil gazte bat zan, eta /da/ dotoria, elegantia jantzitta, eta etara dabe eta pun-un! dos tiros. Pijaman, con pijama de... 
- Zeuek tirua emuten etziñuen ikusi. 
- Bai. Hoixe. Hantxe geratu zan eta gu handik joan giñan. 
- Sustauko ziñaten. 
- Bai ba. Sustau. Guk be /pe/ igual hartu ta. "Vamos, vamos de aqui que esto es mas que aventura". 
Anaia, Loiolako kuartelean
Gallastegi Galartza, Benita
-Donostian uste dot Loiolako kuartela asaltau zebela, ezta? 
- Bai, bai. 
- Horrekin akordau zinaten edo? 
- Bai. Eske gure anaia hantxe zeuan, hantxe zeuan. 
- Asaltuan? 
- Asaltuan, nik ez dakit /eztakit/ ze. 
- Auskalo. 
- Lagunekin, lagun batzuekin. Eta gu "donde estara, y donde estara y donde estara? " "He estao ahi, en En Loiola. 
Ahora me voy a ir a Asturias". Haura Asturiasera joan zan. Han geratu zan betiko. 
- Han hil zan, ala? 
- Hemezortzi urtekin hil zan. 
- Zer joan zan, anarkistekin edo milizianuekin? 
- Bai, anarkistekin joan zan. Eta aitta enterau zanian, aitta joan zan handik kentzera. Kendu zeban handik eta gero eztakit nun egon zan, ez dakigu /eztakigu/. Esaten zeban, baiña guk orduan politika-a guk entendidu be... 
Errepublikarren dantzaldiak
Gallastegi Galartza, Benita
-Ni akordatzen naiz, juten nintzan txikittan, bai ba, danak harek behekuak eta juten zien, danok zien zerak, liberalak orduan zien, republikanuak. Eta liberala zeuan zer bat eta bailia eitten zeban eta /da/. "Ala Benita, vamos", neri be eruan itten zostan. Bai ba, bestiak be gure zarrak zien eta /da/, harek urten be ez. 
- Donostian? 
- Ez, Plaentzian. 
- Zirkulua izango zan. 
- Ez, Zirkulua ez, "El Liberal". Han Gila-onduan, han oiñ etxe berrixa dao, baiña balkoi haundi bat eta han musikia egoten zan. Bai. Banderia ipintzen zeben eta /da/. Ni pozik juten nintzan harekin. Musikia entzutera ta. Musikia be asko gustatzen jat. Neri dana gustatzen jat, ja-a. 
Bueltan, ilea moztu zioten bati
Gallastegi Galartza, Benita
-Karlista asko egon izan da Plazentzian, ezta? 
- Bai. 
- Harek geratu egingo zien? 
- Bai, honbre. Eta harek gero bueltan gu geratu giñan Frantzian baiña beste jente bat etorri zan, gure tion baten arrebia; [...] zan haura, plazara eruan zeben haura eta beste batzuek illia moztera. Illia moztu, aceite ricino emon eta gero dana moztu. Eta (barreak) , esaten oskun harek: "Mira, no tenia mas que una peseta en el bolsillo. No tengo mas. Pero se la he dado con un gusto al que me ha cortao el pelo". Direktoran semia zan. Direktorian semia. "Mas malo que la quina, Luis". Gure laguna zan baiña gaiztua zan. Eta /da/ harek esan ei zotsan, e: "Yo cuando me cortan el pelo tengo la costumbre de dar propina, toma! " Eta bestia gorri-orri jarri ei zan eta /da/. Danok pozik. 
- Aceite Ricino emoten zotsan beherakua eraitteko? 
- Bai ba, bai ba. Baiña berak be /pe/ ein zeban, jun baiño len etxian laga zeban botella bat, ez dakit /eztakit/ ze zan, zerena zan, erateko zeoze ona, markia, ezta, botella eder bat ez dakit /eztakit/ zer. Haura bota, eta ez dakit /eztakit/ ze bota zeban harek, zeoze txarra. "A ver si prueban y se muere alguno". (Barreak). 
- Bera be gogorra orduan? 
- Bai, bai, gogorra zan bera be. 
Bilbora iritsi zirenean
Gallastegi Galartza, Benita
-Bilbon jentia alde guztietan ibilliko zan, ezta? 
- Puf, danok etxe bila, etxe bila, etxe bila. Azkenian jente asko ba bialdu zeben, gure tia batzuek be /pe/, ez dakit /eztakitt/noraiño jun zien, beste herri batzuek. Eske ez zeuan tokirik, ez zeuan tokirik han. Eta /da/ gu ibilli giñan, bueno, eskerrak hari, harek eruan zoskun beran etxera. Neri tokau jatan bi zer, bi hola, bi butaka juntau hola ta hantxe lo eiñ, lo eittia. Nik itxuria eitten neban hola ta prrrr... , eta nere ipurdia bera. Eta /da/ gero berak Natik esan ostan, Nati zan bera, naparra haura; Eta /da/ eitten zostan jaso ta segittuan... , baiña ni enterau be ez, ni lo seko. Eta bueno, gero gure aittak billau zeban pisu bat Casilla onduan, "en la calle Gordoniz", hemendikaldian, calle Autonomian onduan, eta /da/ "setimo piso, 375 escaleras. Ascensor no funciona". Eta /da/ bueno, hantxe bizi giñan behintzat. 
- Zenbat denpora? 
- Urtebete edo /ero/ eingo giñuan han. 
- Gutxitxuao izango zan, ze zuek joango ziñaten setienbrian edo lehentxuago ta. 
- Agosto, uste dot agostuan jun giñala. Eta /da/ gero el 2 de junio uste dot jun giñala. Liburutan ez dau /eztau/ ipintzen hori, nik liburua etxian daukat. Erosi ein naban. 
- 2 de junio joan ziñatela handik. 
- Orduan denpora asko ein ziñuen Bilbon. 
- Bai. 
- Bilbo ezautuko dozu zuk. 
- Bai, Bilbo bai. 
Bonbardaketak eta hildakoak Bilbon
Gallastegi Galartza, Benita
-Bilbon asentau ziñaten orduan, Gordoniz kalian, eta gero zer, eskolara ta? 
- Keba! Bai, eskolara. Eskolara? Bai. Eskolara las bombas, bonbazuak joaten zien danak hara. 
- Bai? Zeuk ikusi dozu bonbak jausten Bilbon? 
- Hara! , ikusi neban bakizu zer? Fabrika, zapatillen fabrikia, zela zan? Ze marka zan haura? Aiii! Bueno, han bonbia jausi zan eta han jente asko zeuan, eta ze pasau zan? Zer bat bakarrik, entrada bat bakarrik. Eta /da/ hantxe jausi bonbia. Jentia, jun giñan ikustera. Entzuten zan kanpotik: "Sacarnos de aqui! " Ez dakizu /eztakizu/ zelako penia emuten zeban. Eta /da/ eziñ etara-a, azkenian ez dakit /eztakit/ ze in zeben. Gu jun giñan handik. Jente asko geratu zan. Zela zan haura? 
- Eta sarri bonbardeuak? 
- Puf! , egunero. Egunero. 
- Egunez? 
- Egunez eta gabaz eta danian. Bueno, egunero. Egunez be bai. Baiña gabaz be bai. 
- Eta bazeunken ezkutatzeko lekurik edo? Refujixorik edo? 
- Bai. Hor porrejenplo zaltaixan edo /ero/ halakotxe zuluak eta. "Ahi vete tu si quieres", gu ez giñan juten. Nere aiztia zarrena bai. Puff. Haura korrika juten zan. Sustau itten zan segittuan. Txakurrekin, danekin sustatzen zan, eta /da/ abioiakin, ene! Argixa kentzen zeben, eta gu, Resu ta bixok han zera abioiak ikusten. Eske refletorekin ikusi eitten zien. "Ese es, mira, aleman, aleman. Ese es aleman, aleman". 
- Ze joten zeben, abioiak zetozenian, alarmia edo sirenia edo? 
- Bai, sirenia: duuuu! 
- Danak aintxintxika joango ziñazien. 
- Danok, danok korrika. 
- Orduan reflektoriekin ikusi eitten zien abioiak? 
- Bai, abioiak. 
- Bastante baju zebitzen abioiak. 
- Bai ba. Baju, hoixe baju. 
- Ezautu ta dana eingo ziñuzen. Hau atzokua da edo, ez? 
- Keba, ez. Hori ez baiña bueno. Gero bestian alemanak. Italianuak. Harek bai behian. Kasik kasi hola ikusten zien. 
- Arpegixa ixa soldauei, ez? 
- Bai. Ta-a-a-a! metrailletakin. Eziñ harrapau, gu korrika. Eziñ harrapau. 
- Zuek bixkorrauak balak baiño. 
- Bai. 
Eibarren gerra garaian egon zenekoa
Gabilondo Larrañaga, Justino
-Gero ba han Eibarren egon giñan, ta argixak emendauta eukitzen giñuzen, argixak-ta emendauta gabian. Ta neri horra tokau jatan. Horra Maltzara tokau jatan eta hortxe egoten giñan guardixan, hor tabernia zeuan tokixan, hor. 
Hortikan [Iriguenerako] bidia, gorako bidetxurra ta. Hantxen egoten giñan geure zerakin, ametrailladorakin. Hantxen [...] bidian egoten giñazen. Ta beste aldetikan, hau zubixa zela, zubixa zela zaozen ba, zubixa ya haura zertuta zaon dinamitiakin beste alderaiñokua. Beste aldian bi etxe zaozen, beste aldian, ta trenbidia eta [...]. Ta guk han zakuak-ta ifinitta ta zeran; ta hantxe egon giñan. Ta bestia berriro, honek nazionalak honek, Munetako Aitzetan, Munetako Aitzetara, ta Munetako Aitzetatiken tiratu itten zeben. Bati jo otsen gaiñera. Ta han egon giñan. Lana eitten giñun kanterako zeran ta zakua bete ta ipintzeko parapetuetarako ta danerako. Hantxe pasau giñuan denporia. Gero pasau zanian, Illordo ta, Illordon be bazaozen guriak Illordon be bazeon goixan mendixan eta. Ta ekin otsenian, gerran ekin otsenian, azkenian ba gero behera, Eibarrera jentia, Eibarrera ta. Guk, hoixe ein oskuen, Eibarrera zertu giñan, danok Eibarrera zertu giñan. 
Gernikara bonbardaketa ostean iritsi
Gabilondo Larrañaga, Justino
-Danok Eibarrera zertu giñan eta Eibarrera zertu giñanian batalloia ba, hamen be ezin leikek egon. Eibarrera sartzeko zeran eta. Handikan urten giñuan, handik urten giñuan eta horrek Eibarko mendi altuok, Eibarko mendialdetatik zihar joan giñan zeara [zela die horrek] , behintzat gabian heldu giñan Gernikara. Bonbardeauta zeon, e, orduantxe gu goiazela bonbardeuan ziharduen, bonbardeuan. Ta gabian oiñez heldu giñan, hortikan hara heldu giñan. Hara joan giñan, heldu giñan hara ta sua zaon oinddiokan. Sartu giñan barrura ta ikusten edo, ta baten atia zabaldu neban, hola puxkat erreta zeuan eta zabaldu neban eta hildakua zaon bertan, atia zabaldu eta hildakua zaon barruan. Hantxe zaon. Esan notsen bestiai ta harekin ze... , han zaozen ofizialak eta. Gero ze in zeben ez dakit. 
Haura dana erre zan. 
- Orduan zuek Eibartik Gernikara oiñez joan ziñaten? 
- Bai, danian joan giñan, danian, danian. Goizeko, ez daki ordu batak ordu bixak inguruan heldu giñan hara. 
Joanaldixa zaon, joanaldixa zaon. 
- Ordurako akabauta? 
- Bai, bai, haura akabauta. Heldu giñen hara ta ba han zertu giñen mendira. Eta egon giñan mendixan, zela izena dauka harek, mendixa harek... 
Gerra hasitakoan, etxe batetik bestera bonbatatik ihesi
Oruesagasti Txurruka, Luzio; Oruesagasti Txurruka, Mateo
-Gerra hasi zanian nora joan ziñeten? 
- Gu etorri giñan kalera. Handikan esan oskuen urten ein bihar genduala. Ta etorri giñan horra Iturburura. Hor beste familixa baten zerera hor. Hor jausi zien bonbak. Kaiñoi fabrikia zeuan ba! Kaiñoi fabrikia ta bunbat! , ta bun-a, bun-a, ta gero... 
- Gero Errekaldera. 
- Gero hortikan ba urriñao, ta Errekaldera. Hor beste kale batera. 
- Ta gero han be hasi zianian bonbak... Aittak Andoaiñen eitten zeban fabrikan zerian. 
- Gabaz eitten zeben lana harek. Gero esan oskuen Elusura. 
- Elusura, Osintxutik gora. Beran arrebia (ez zan bizi baiña) , beran arrebian etxera. Lehengusuekin eta hantxe. 
Gerria amaittu zanian atzera etorri giñan hona. 
- Gerria bukatu zan arte Elusun egon ziñen? 
- Bai. Gero handikan etorri giñan atzera lehengo lekura, Sagarrerrekara. 
- Elusun ez euan ezer? 
- Ezebez, ezebe ez euan, ez. Abioiak pasatzen zien hor... , bidian goiazela dana abioia, kristua ta... 
- Gernika-a erre zeben eguna. Egunian-gunian Elusura gu. 
- A bai? 
- Bertan egunian. 
- Gu Osintxura, zera goiazela, dana abioia. Hara zoiazen itxuria. Bonbardeora. 
- Bai, hori dana erre zebenian. 
- Ezin dot imajinau. 
- Ez gu trankil. Gu oiñz joan giñan, oiñez. Mutikuak ze eingo giñuan ba? 
- Hainbeste abioi ikusitta. 
- Bizimodua ta. Bizixa dakazen personiak be sustau... 
- Aitta-mak berriz, oso larrittuta, ezta, egongo zien. 
- Egongo zien, por supuesto, pentsatzen dot. Gu amakin. Aitta biharrien ta gu amakin hara joan giñan. 
- Oiñez, tapla-apla-apla. 
- Gauza asko euki be ez eta, bakizu, trote, haraxe. 
- Nik makiña bat bider esaten dot. Gure historixia bideo baten ikusiko neukela nik. E? 
Gerrako oroitzapenak eta kantak
Esnal Larreategi, Belen
-Esan igual "Has visto a mi padre? " erderaz jota keia balkoian, eta ni kantuan: "Somos milicianos, vamos a vencer, a la lucha hermanos de poder vencer. Viva la Republica, viva nuestra fe, viva España libre, UHP (u, hatxe, pe) ". Ta lau urtekin hori danori buruan sartzeko neri, zeiñek erakutsi ostan? 
- Entzun eingo zeen kalian zeuk. 
- Entzun eingo neban. Nik ostian gerra-enporako gauzak... 
- Republikanuan kantua be ikasi ein zeen? 
- Pentsaizu. Eta gure amak esaten eban. Hona etorri giñanian ba esaten ei eben: "Honek gorrixak diala? Zela izango dittun gorrixak". Hamen San Jose ta danak kuadruak, dana relijiñua. "Ta honek gorrixak? " Geuk entzundako zerak, ezta, baiña nik etxian entzun dotena, gure aitta ta tio ta danak hor zihar joan zien. Esaten eben ba zerera, frentera. 
Ta gure etxian egon zan lehengusu bat, nik pentsatzen neban nere anaia zala. Ta gure amak, handik etorritta danak batu zittuan etxera. 
- Zuk uste zeen lehengusua anaia zala? 
- Nik bai, porke nere anaia Belgikan zaon gerra-enporan, anai bat eta bi arreba, aizta, joan zien Belgikara. 
- Gaztiak, ezta? 
- Bai ba. Gure amak ez zekixen nora zoiazenikan be. Harek hartu ta barkuan. Ta ni txikiña nitzalako. Baiña harek danak ba Beljikara. Nik esaten dotena, guk gerrako ipoiña gosia, besteik ezebez. Ta ni akordasen (sic) tunelian, nere aizta Beljikara barkuan joan baiño lehenao zela tunelian bonbia bota eben, ta nere aiztari metraillia sartu jakon. 
Ta nik lau urtekin hori dakat goguan. 
- Tunelian, trenan tunelian? 
- Ez. Laredon. Sirenia joten eben eta joaten giñan danok refujixora. 
- Zu zeu Laredon egonda zaoz? 
- Ni akordatzen naiz. Eta beste detalle bat geratu jatana da, Tio Julian da nere aman koiñatua. Ba nere aittan arreba kalzonzilluekin "Julian, Julian! " ondorian, eta haura tunelera aintxintxika. Daukat gauza zelebre bazuk. Ta aittaitta zela hil zan; nik ez neban ezautu ez ez amama ta ez aittaitta, baiña zela ohetikan izara batekin kajan sartu ebela. 
Hori be dakat goguan. 
- Zenbat urte zeukazun? 
- Lau urte. 
Igandetan, mezatara
Unamuno Gorrotxategi, Jose Luis
- Ta domeketan ze eitten zenduen? 
- Domeketan? Igitaixakin bedarretan lehelengo, eguerdira arte. Ta gero atsaldian, ba, [ibilttera] laguneana. 
Laguneana, San Andresera edo. 
- Auzokuak batzen ziñien? 
- Auzokuok alkarreana. Auzokuak. Gure denporia holaxen [izen dok]. 
Morroiak baserrietan
Unamuno Gorrotxategi, Jose Luis
- Hamentxe egon [ei juan] soldauskia [etara] arte. Ez dakit zenbat urte ein zittuan soldau. Harek hatzamarra bat eta ebaitta jekan soldauskan. 
- Eta zela etorri zan, ba, haura hona? 
- Ba, lehen jatera fan bihar zuan nunbaittera ta! Zeba? Lehen ez jauan janik eta basarrixetara. Hamen danian egoten zittuan mutillak! Jatera! Zeoze, zeoze: baba beltza edo zurixa edo zeoze. Zeoze jatera. 
Morroiak, neskameak baserrietan
Unamuno Gorrotxategi, Jose Luis
- Ta gehixao apopillorik ezautu zenduan zuk hemen? Ez zenduen esaten beste neska bat be egon zala? 
- Kriada bai, kriada [zittuan harek]. 
- Eta kriadatik apopillora ze diferentzia dao? 
- Bueno, ba! Kriadak, ba, lana ein biher izeten juen; ta apopillo, harek jan ta juan eitten zuan. Harek ez juan lanik eitten, harek pagau eitten juan ta, ba, kitto. 
- A! Apopillua ze izeten zan, pagau eitten zeban? 
- Bai, ba! Ta kriauak eta kriadak, ba, harek lana eitten [euen]. 
- Ta harek, apopilluak, ze eitten zeben, kalian lana ta gero...? 
- Harek kalian lana ta hemen jan ta... 
- Hemen jan ta lo? 
- Jan ta lo. Ta gero jaixen-a ganajatekuak ein ta hantxe, laguntzen. 
- Ta horretakuak baserri danetan egoten zian, e? Edo askotan? 
- Leku askotan. 
- Ta hori zegaittik zan, handik, Elgetatik, etorri bihar ta hemen ez zekalako zerik? 
- Ezer etxekorik-ta ez edo, ta nunbaittera juan ein bihar ta jan ein bihar ta lo eitteko lekua ta erropak garbittu ta [badakik...] 
- Ta baserrikueri be komeniko jakuen igual... 
- Bai, komeni edo... bai, ba. Orduan ez jauan kalian oingo moduan, e! Kalian ez jauan ezer. 
Baserriko neskamea
Unamuno Gorrotxategi, Jose Luis
- Ta ze eitten eben, hemen lanian ibili? 
- Ze eingo juen, ba? [...] etorten zittuan harek beren maletatxo bat edo erropatxo bat edo bi edo, boltsa edo zeozekin batuta edo, ta harek... Oin etortia moduan hor ta [harek] jana edo lo eitteko edo... zeoze. Ta umetxuak eta... "Bueno, bai, bai, etorri zaitte", ta holaxen [ekartzen] zittuen ta hamentxe. 
- Eurak bakarrik etorten zian? 
- E? 
- Bakarrik eurak? 
- Ez. Hori Florentzi hori [...] Durangoko amaman lehengusiña batek ekarri juan. Bai, atsalde baten etorri zittuan. 
Neska-oskortxua. Josten ikesitta jeuan, e! Makiñiakin, e, josten, makiñan josten. Artian zenbat urte eukiko [zittun] , ba? Ez dakit, ba, nik! Hamahiru-amalau edo, hamaika edo hamabi edo... nik ez jakixat seguru. Neska-oskortxua. 
Illia jeukan kaballuak buztanian modukua. Buf! [...] 
- Dana illia zan? 
- Bai. Arpegi zorrotz batekin, [dana] illia, zera emoten juan... Nik amari: "Hau zein da, ba? ", "Hori... "-hamen be jentia falta zuan, iñor ez jeuan hemen be ta; umiak be zaintzeko ta abar ta-"Hori umiak zaintzera-a datorren neskia hauxe da", ta "Bueno, bueno, bale... " [nik orduan...]... 
- Beste bat gehixao? 
- Ta etorri zittuan [...]. Gero, [hola etorrittakuan] , ba, kafia edo meriendia edo tortillia edo txorizua edo zeoze usatzen zuan ta harei emon jotsen. Durangokuori Teodora zuan. [...] 
- Teodora? 
- Teodora. [Abadiñokua]. Ta harek... neu [...] bestia, mutikuak, badakik zela ibiltzen dian mutikuak eta begira ta begira ta... Neskiak ez juan ezebe jan; jateko ta jateko ta "Ez", harek ez juan probau. Haura hortxe kuartuan josteko maikiñiakin erropak josten, etorri, ta erropak josten hasi zuan haura. Bai, bai, erropak josten. 
- Segiduan? 
- Bai. Makiñiakin. Makiñiak "brrrrrr" ta "rrrrrr" ta "Aiba [la hostia] ". Haura lanian ikesitta jeuan, umia zuan baiña. Ama be etorri zuan gero handik noizbaitten, txiki bat. Ta holakotxe neskia zuan, baiña harek nehikua jan ebanian, ikaragarrixa ein zuan. Mekauen! 
- Asko hazi zan? 
- Asko! Ukatx inda jeuan. 
- Zer zeuala inda? 
- Ukatx. 
- Ze da "ukatx"? 
- Ja, ja. Leku edarrian gabizik! Ukatx eittia ze dan ez jakik eta! Sikatuta. 
- Zeuala? 
- Bai, iher-her-herra. 
- Eta [zela da] , "ukatx"? 
- Bai, ukatx, ukatx. Arboliari be holan esaten jakuek: "Dios! Hau arbolatxuau be... ", "Bai, honek aldamenekuonek [jaok] hau ukatx einda jaok", "Bai, hau alperrik daok hemen" ta... [...] Ba! Ezebe ez dakizue ta! Neska [martikia] ein zuan, ta igetaixakin bedarra ebagi ta astua kargauta ekarri... Aiba dios! Ni baiño bizkorrao jarri zuan haura! Ni baiño urtebete bat zaharrao edo... 
- Kasi zeu bialtzeko moduan? 
- Bai. 
Baserriko neskamea, morroia
Unamuno Gorrotxategi, Jose Luis
- Gerokua zuan politta! Gero, hamen... [hemen] ez jakixat, ba, nik. Urte asko ez juan ein harek be. Ez, ba. Guk mutilla, mutilla. Hamen lana ein bihar zuan ta aitta be beti gaixorik-ta ta hemen mutil-ske, gizonezkua bihar zuan, mutilla bihar zuan hamen. Hala, Euskaten kriaua jeuan: Marziano. 
- Marziano? 
- Marziano. Oreikua, Osintxuko Oreiko semia. Euskatekuorrek harek bera etorriko litzekiala hona kriau. Ta ez jakixat nik zelan, nik ez jakixat zela, jai goiz baten etorri zuan gurera haura. Maletia hartu Euskaten bizkarrian, erropatxuak batuta ta etorri zuan. Ta ama kalian zuan. Harek gauzak goguan jakaraz orraittio batzuek. Ama esniakin juanda kalera, ta aitta... ba, harek estomagotik-ta gibeletik-ta bi bider egon zuan, ba, hilgo ez hilgo, ixa hillian egon zuan bi bidar. Ixa... Bai, "Hil bihar jok, hil bihar jok", medikua egunero etorten zuan, baiña ez zuan hil. Ta gaizki... Aittak esan jostan - ni ganajatekua, ganajatekua eitten [nebixan] igitaixakin, bedarra batzen, [... ta ekarri] , mutikotxua ta. 
Hemen be dana umia, zazpi ume giñuazen ta! De dios! Konejuak moduan, danian umia! Ta - esan jostan: "Hi, Marzianori lehelengo armuzua emoixok, behintzat, e? Ganajatekotara juan baiño lehenao. Jatia dauka zeoze", ta "Bai". Entzun juan ta "Bai, artu ta esnia jango juat nik! ", berak, "Azpilkada bat artuetesne". Ba, mutil... Ni baiño urte bi zaharrao. Baiña ni, ni... ni ezebez! Ni soldaus... Esaten [ez juat] , ba? Soldau juan aurretikan hirurogei-irurogeta lau kilo... zenbaten juan nitzuan, ba? Hirurogeta lau kilokin. Gero bai etorri nitzuan ni larogeta lau kilokin; hogei kilo irabazi. Artuetesnia jan juan. Baiña Euskate hasarretu [jakuan]. Redios! Ta Euskaten... Oreikuak ta Euskatekuak-ta etxekuak zittuan; Oreiko andria Joxepa ta Oreikua ta ahiztak eta... ta atzera eruan juen hemendik hartuta. 
- Zein berori Marziano edo hori? 
- Bai, Marziano. Hala. Ta neskia... [hau] etorri zanian, harek joten jittuan kurriskak koittauak! Ene! Nik gaur aiña jakin izen... Bueno, orduan [edaderik...] kitto, baiña ez zuan juango haura neskia hamendik, e! "Bueno, ba" amak esaten jotsan. Aittak ez, aittak [...]. Kastellania, zerraua, e! Kastellania. Baiña ondo, gu ondo moldatzen [giñuan] , e! Gu ondo bixok... [...]. Amak "Bueno, pues tu tendras que ir", harek tratua inda jeukan Euskatekuakin ta "Viene fulano y tienes que ir". Ekitten zuan kurriskaz, hortxe kuartuan sartzen zuan, isten juan atia, bera ez doiala ta kitto. Gure amak esaten jotsan: "Kalera zoiaz, baiña. Ya zeuk nahi dozunian etorri gero hona be". Ta botikarixua, botikara joian, botikara, "Ya botikara, botikara zoiaz. Han hamen baiño hobeto ibiliko zara gero, e! ". 
- Baiña haura ze zan, bere amagana edo? Ala ez? 
- Zein? Neskian ama? 
- Botikarixua beste bat zan? 
- Bai, ba, beste bat zuan haura! Oin... 
- Berriro beste etxe batera morroi? 
- Bai, ba! Beste batera juan bihar. Ta [...] nik, nik hanak eitten najuan [nunbaittera]. 
- Ez entzutiarren? 
- Ez entzutiarren [be]. Ta gero juan zuan kalera. Juan edo eruan edo... [...] Ez juan denpora asko ein, e? 
- Kalian? 
- Egun gitxi. Egunak be gitxi [...] ezkutau zuan. Ha bere etxera juan zuan Zestaora, Bilbo ondora. 
- Ta berriro ez dozu haren zerik euki? 
- Ni soldau nenguanian, hementxe egon zuan hille bixan. 
- Ta hortik aurrera ya kitto? 
Trikitia entzuten gari-ebaten zeudela.
Unamuno Gorrotxategi, Jose Luis
- Zein zan kontatzen zenduana, e... ekarri zebala hori, musikiana? 
- Haretxek... Konografua. 
- Zela? 
- Konografua. 
- Ta hori zela izen zan, ba? 
- Holako kuerdiakin. Plakak... zein da ta radixuan estilora, igual-gual. Gero hau [...]... Tio Antoniok edo ez jakixat zeiñek eruan eban, harek arreglau edo, harek kuerdia etenda edo, kuerda asuntua... Ekixanak haura arreglau igual egingo juan, baiña Antoniok [be zela]... 
- Ta haura, ze esan zenduan, behin ekarri zebala ta han ipiñi zebala...? 
- Ba, harek... [...] jaixan ta ipintzen ei juan haura altabozekin ta... [holako] altabozak ez, e? Haura elegantia zuan! 
Joder! Gu hemen egoten giñuazen jai atsaldian ta ipiñi haura ta... dantzan harekin ta... jo-a-gurra! Trikitixakin ta ipiñi haura ta... Plakak, plakak [ba euken... pesadia jeuken] plaketan be, hondatuta asko, e? , baiña... Ta harek, e, Ipiñarrietan... irittan zer dan be, hiri esango dustat baiña alperrik dok. 
- Zer da? 
- Irittia, irittia. Esan [...] baiña ez dakixanari... 
- Baiña esan! 
- Irittia izaten zuan, ba, gari-batia. Han auzoko danak, ta egun baten danak ebai ta kitto, igual. 
- Danak batera batzen zian? 
- Irittia zanian bai. 
- Ta beti eitten zan hori? 
- Beti e... Hortarako e, nobera ibili bihar izaten zuan asko. 
- Nobera beste tokixetan ibili? 
- Bai, ba, tokixetara... Bozkoittira (Bagozkoitia) , ta Zeleta, ta Iriarte edo Argarate Burura ta... hemen goittixan beti irittia hemen goixan. Hemengo jentia horra behera gari-batera juaten zuan, ta gero hemen heltzen zianian, hemen, ba, lanbrua ta denbora txarra sarri. Hemen oin be lanbrua dihardu. 
- Ta bizkor ebagi bihar? 
- Bizkor ebagi ta jaso egin bihar aguro. Ta Ipiñarrittan irittia ta ipini jok harek... trikitixa [...] bidian, ta, bai ba, han, e, danak ondo entzun! Danak gari-baten laga ta jo-a danak trikitixan, gari artian! Norberto, kentzeko diarka. Haura zuan ona haura! Nik ez najuan ezautu, baiña hala esaten juek. 
Auzolanean egiten ziren beharrak
Unamuno Gorrotxategi, Jose Luis
- Hori eitten zan, irittia bakarrik eitten zan danak batera ala gehixao be bai? 
- Gari-otiak eta... 
- Gari-otiak be bai? 
- Bai, gari-otiak. Bueno, danian gari-otiak batera. 
- Ta hori zela izaten zan? 
- Garixa... garixak [...] jotia! Dozena bat lagun, hamahiru-amalau bat lagun bihar izaten zittuan. Hemen, Barrenetxetik behera, behekuak, ta Barrenetxetik gora, goikuak arreglatzen giñuazen. [...] gari-otia zanian hona, hurrengo Uzkatera (Urruzkarate) , gero gurera, ta Kortara, ta Goenetxeara ta Izarrera ta... etxerik etxe. Fuera! 
- Ta danetara juaten ziñien ta han garixa jo? 
- Gero danon artianjo ta... benga! 
- Ta zela joten zan garixa? 
- Makiñia [jeukaun] ta makiñiakin, azauak, zarra-arra. Batzuek lastua eruan ta beste batzuk garixa ta, beste batzuk garbittu ta ekarri beste batzuk ta... Txindurrixen moduan danak. Txindurrixak hor ibiltzen dittuk, ba? 
Igual-gual-gual-gual... Hamabi-amalaubat lagun. 
- Ta gero artuakin be eitten zan hori? 
- Eez. Bueno... Lehenago eitten ei zuan, baiña nik ez najuan ezautu. 
- Ze eitten zan lehenao? 
- Arto-uritzia, arto-uritzia. Artua heltzen zanian soruan, ba, ekarri, erretirau, ta gero gabetan artua-uritzera. 
- Gabetan juten zian? 
- Gabetan, esaten juek, gabetan juaten ziala. Egunez lanian ibili ta gabian arto-uritzera. 
- Kontuak kontauaz ta? 
- Kontuak kontau-a, hala ibiliko zittuan! Nik ez jakixat. Nik ez najuan ezautu. Lehengo gauzak holaxe. 
- Ta bestela ze gauza eitten zian danok batera, auzolanian ta holakuak ta? 
- Auzolanian? Garo-baten be bai. 
- Garo-baten be danak batera ibiltzen ziñaten? 
- Garo-baten batzuek, batzuek, danak ez ba, seguru, batzuek bai. Gero gabian haizia etorri ta danak eruan be igual ta... 
- Garuak? 
- Hoixe! 
- Ta gero garo-batera nora juaten zan jentia? 
- Jentia nora? Ba, mendira! Batzuek Atxoliñera edo, ta beste batzuek Muneta-arakate aldera-a... 
- Zuek urriñen nora juaten ziñaten? 
- Gu, urriñen? Hona, Eitzagako terrenuak edo Kortakuak edo... hementxe, hementxe. 
- Ta zerekin ebaten zenduen, e...? 
- Igitaixakin. 
- Dana? 
- Dana. Igitaixakin, bildots-arrua ipini hemen aurrian, erropak apurtu ez deittian, eta... bildots-arruan danak batu. 
Ta igual etorri gabian haizia ta, "Aiba dios! " Jo-a... "Aiba! Eruan dittu danak eta! ", kitto! Ota artian hor, besada bat hor, [...]... kitto! 
Baserritarrak herrira saltzera
Aranzamendi Uriarte, Miren; Zubizarreta Ormaetxea, Martina
- Hola, gero baserrittarren zera egoten zan hor, e, oin be egoten dia, baiña lehenago igual e... ferixia edo merkaua edo...? 
- Baiña hamen ez dakitt egoten zan, e? 
- Ez... 
- Etortzen ziran merkauakin plazara, plazan egoten ziran, hori bai. Orduan ez eguan holako fruterixarikan ta... 
- Ezta... 
-... orduan, ba... 
- Dana basarriko zera izaten zan? 
- Dana basarriko gauzia. Bai berduria ta bai frutia: keixak, sagarrak, madarixak... danetik ekartzen zeben, baiña dana basarrittarrena. Oin fruterixak ekartzen dabe... 
- [Auskalo] nundik. 
- Baiña lehen dana basarriko generua zan... 
- Bai, egixa. 
- Dana, dan dana. 
- Ta, juaten ziñien hareri erostera ta? 
- Bai, derrigor! 
- Ta [zaten zan regateo ta]? 
- Ene! Ene! Ene! Zenbat erregateo! Zenbat?! Zenbat?! 
- Bai, zu, ene! Kostunbria, kostunbria edo uste... 
- Bai, bajatu ein bihar dala... 
-... uste obligaziñua moduan, ez dakizu? "Hau zenbat? " eta "Hainbeste" ta e... Uste obligaziñua... Hartu... eskatu ta esto ta... Ke ba! 
- Hori bai, hori bai, regateua asko. 
- Regateua, baiña... Bai, egixa. Oin ez dao holakorikan, baiña lehen bai, lehen bai. 
- Ta gero, autuak etorri aurretik eta akordatzen zarie igual astuekin eta zela ibiltzen zian? 
- Hori bai... bai, astuekin... 
- Astuak mordua orduan. 
- Eske dana astua zan hamen basarrittikan. 
- Orduan, gaiñera, ez zeguan basarrixetarako auto-iderikan. 
- Eso es... 
- Dana e... gaiñera bide txarra... 
Familia giroa baserrian
Aranberri Laskurain, Natividad
- Gaztaiñak eta berakatz-aldia jan eta arrautzak eta esnia saldu, dirua bihar zan-a, dirua bihar zan,... eta arrautzak eta esnia saldu, berakatz-aldia eta gaztaiñak jan, aurrera! Hala urten ein genduan, bizirik! Bizirik urten hala-e. Bai, zera, e... Bost anai-rreba edo... bederatzi anaia-rreba: batak zapatia falta, bestiak soiñekua falta, bestiak beste gauza bat falta, alkar erremedixau ezinda. "Hik emoidan hori eta nik emongo deunat hau" eta holaxe iñundik iñora, aurrera urten ezinda... 
- Dana falta? 
- Dana falta, dana falta... Eta lehengo zaharrak be ez zeuken txikitarik be, pentsiñorik eta ez zeuan, orduan dirurik ez zeuan! Basarri danak zorretan. Guk be bi basarri, baiña zorretan, e! Danak halaxe e? Zorretan orduan, ez zeuan dirurik eta... 
- Errentan egongo zian orduan danak... 
- Errentan! Errentan! Eta errentia pagau bihar eta badakizu zelako bizimodua hainbeste umekin? Hainbeste umekin? 
Gure zaharrak, koittauak, asko sufridu eben... Oin ondo bizi gara, e? Oin? Oin, e... erregia baiño hobeto bizi gara, erregiak gure aldian ardura asko dauka ta... Guk e... 
- Egixa da hori, e! 
- Hori egixa da, e? Guk ez daukau ezeren ardurarik be, ibiltzeko dirua daukau eta... lehengo zaharrak ez zeuken koittauak, ez zeuken... Gu... horixe erregia baiño hobeto bizi giñala! Bai,... ondo! 
Gernikako ibilerak gerra garaian
Aranberri Laskurain, Natividad
-Ta Gernikara heldu ziñanian zer, han zer? 
- Gernikara allegau giñan ta lokaltxo bat aguantau genduan, geunkan lokaltxo bat, eta hantxe zertu giñan, hantxe lokalian egon giñan zazpi hillebetian. Baiña gu juaten giñan basarrixetara, basarrixan ohittuta zelan genden... basarrixetara biharrera juaten giñan eta hantxe basarrixetan lo eitten genduan. Zazpi hillabete Gernikan. Etorri zan Gernikako bonbardeua... 
- Eta dirurik ez zotsuen emoten, ez? 
- Ez, jana, jaten, jaten... Zera, e... Gero anaiak pagau eitten eutsen zeozer, frente hartu zittuen anaiak... Bittor, Joxe, eta gero Kiruetako bat be bai, Joxe Mari Guenetxetxo, horrek frente hartu zittuen. 
- Eta harek zenbat denporan egon zian? 
- Zazpi hillabetian, danok alkarrekin, danok alkarrekin, 16 lagun alkarrekin... 
- Baiña frentian egon zianak. 
- A! Frentian egongo zianak zian... Joxe Mari Guenetxetxo... 
- Baiña zenbat denbora egon zian? 
- Harek egongo zian sei bat... bost-ei hillebetian egon zian. Eta gero holaxekan zertu giñan ta etorri jakuzen anaiok pagatzen zotsen zeozer ta diru pixkatekin, ha zan poza! Batak soiñekua ein, bestiak beste gauza bat ein, danok zeozertxo erostera haretxen diruakin antxintxika Gernikara. Mendatan genden, Gernikatik hiru kilometro, baillara txiki baten. Danok harek ekarten ebenian dirua, danok aintxintxika zeoze erostera. Pixkat danok. 
Eta hango basarrikuak be miserixia euken orduan... 
Eta jaten emoten euskuenian talua eta esnia pozik gu, pozik... 
Talua eta esnia asko jan genduan, e? Haura zeuken errezena erak be, ezta? Ganauak etxian, ta... esnia ta artiriña ta, hauxe, talua ta esnia, ta... pozik. 
Familia hautsita 1936ko gerra zibilean
Aranberri Laskurain, Natividad
- Gero e... holaxe Bilbon billau genduzen bestiok eta danok alkarrekin honutz! Zelako ederki, haura zan poza! 
Bederatzi hillabetian aitta ta ama ta ikusi barik. Hemen euan... Harek gu ez eta guk be ez harek. 
- Ezer jakin barikan? 
- Ezebe jakin barik. Bederatzi hillabetian ezebe jakin barik egon giñan. 
- Berendako be gogorra, e? 
- Gogorra, gogorra ainttandako ta amandakogogorra, hainbeste seme-laba handikaldian. Bittor, Jose, Margari, ni ta Juli, bost anai-rreba kanpuan, bost anai-rreba kanpuan eta Guenetxetxotik be Pepita, Maria, Juanita eta Claudio, lau anai-rreba Guenetxetxotik eta Jose Mari erekin, Etxebarriko Jose Mari erekin. Beratzi... bi etxetatik, beratzi, ezta? Beratzi lagun. Eta Kiruetako bi... 
- Zelako poza, ezta, bueltau ziñanian etxera? 
- Ene! Zelako poza, haura zan poza! Bai, baiña orduan be, etorri etxera ta... etxia gorri: dirurik be ez, ezebez, harek koittauak zaharrak zeoze emon nahi ta... 
Lehenago elur gehiago egiten zuen
Gabilondo Agirrebeña, Miren
- Orduan, e... edurra eitten zeban e... Gabon inguruan ta be? 
- Bai, eitten zeban, [...]. Lehen, gaiñera, edurra gehixao eitten zeban. Ni akordatzen naiz, urte baten, ez dakit zenbat urte dian, febrero guztia ein zeban zu, edurra. 
- Edurra? 
- Edurra ta izotza. Egunaz eitten zeban edurra, ta gabian izotza. Hil guzti-uztia pasau zan, edurtian egon giñan orduan, basarrixan akordatzen naiz ni. Ta oin baiño... orduan nik uste dot edur gehixao eitten zebala. 
- Bai, eingo zeban. Oin igual bi egun edo hola... 
- Gaiñera, kaleraiñok hola ein dau edurrik? 
- Ez, asko ez. 
- Negurik ein be... 
- Behin edo zeoze ein zaben baiña... 
- Euririk ein be ez dau ein aurten, e? Euririk ein be ez dau ein... 
- Eta lehenao neguan edurra eitten zabenian ta hor ze eitten zenduen gero? Edurrakin tapauta zeuanian, igual hillebete guztia...? 
- Etxian hantxe egon bihar. 
- Etxian barruan egon? 
- Etxian hantxe egon bihar edurra eitten zabenian. Bueno, kanpotikan ganauendako jatekua-a ekartzen zan, baiña kendu edurra ta akordatzen naiz ni zelan eruaten genduan ganauendako jatekua Ta estu han, eskua be izoztuta, ure berotan sartu ta atara ein, ur epeletan ta... bueno! Oin basarrittik kalera uran ta ardauan diferentzia dao, e! 
- Bai, aittittak esaten dosta bi mundu diala... 
- Uran ta ardauan... Basarrixak be asko zertuta dare sasoi batetikan, e? [...] kotxiak eta beren kamiñuak eta, hamen, bueno...! Gu ibiltzen giñan moduan, eurixa bazan jo-a danak bustitta eta berua bazan dana zertuta... Makiña bat bidar ibilli giñan, orduan ez euan kamiñorik eta... 
- Bai, pentzatzen dot. 
-... astuakin... 
Garia eta artoa ereiten zituzten
Gabilondo Agirrebeña, Miren
- Zeuek garixa ta sartzen zenduen, hori be bai? 
- Bai, sartzen genduan garixa ta garixa ta [...] eitten zan, e! Hor beheko trenbide onduan hasi ta etxe ondoraiño. Bi soro zeren, ezta? ta txandan han, urte batian garixa ereitten zan ta bestian artua. Dana, dana esaten dotsut, e, ganaua ibiltzeko le... labratzeko lekurik ez igual, e? Ta haintxe, zu, bilddurrez urtengo ete zeben, mugatik behera urtengo ete zeben, bilddurrez, ganauak-ta be. Ta dana... Orduan, esaten dotsut, muga-rte txiki-xikixak eta danak labratzen zian, danak baiña, e! Oin, e... dana piñua ta holaxe oin. Bueno, oin be badarabigu, ezta? Ortua-a badarabiguz, ezta? Baiña ostian labrau ez dou eitten ezer. 
Goiko baserriak eta behekoak elkarri laguntzera joaten ziren
Gabilondo Agirrebeña, Miren
- Ta hor garixa ta zerok eta artua ta, hor akordatzen zara zu zela eitten zian, e... nik entzunda daukat, auzolanian edo eitten ziala zer batzuk eta? 
- Bai, garixa heltzen zanian, etortzen zian goikuak behera: Lezasokuak be etortzen zian, Edurdungokuak be bai ta Asaliakuak be bai, porke behian lehenago heltzen zan garixa. Eta gero, goixan heltzen zanian, juaten giñan behekuak gora. 
- Gora laguntzera? 
- Bai. Ta lurra jasotzian ta be akordatzen naiz ni auzokuekin zela [...] , zela trukatzen genduan ta gero garua ebagi bihar zanian ta be bai. Garua ebagi bihar zanian be, juaten giñan behekuak goraka. Horrekin akordatzen naiz. 
- Ta garua zeuek nun ebaten zenduen, goixan? 
- Aittantxaboletan daukau guk garo-ailla, ta bestia -han piñua dao sartuta, baiña-estia Pol-ol onduan beste bat, beste sail bat. 
- Lekutan dao! 
- Pentseizu noraiño juaten giñan garotara... Ene! Udazkena izaten zan guretako txar-xarra. Goizian ganauekin urten bihar seiretan, bi jornada ekarteko, goizeko seiretan, ta gero... Izeten zan udazkena txarren-xarrena hemen beheko etxietarako, txarrena, baiña, e! 
- Klaro, han goiko biajiak ein bihar ta... 
- Bai, bueno! 
- Ta egurretara be hara juaten ziñien? 
- Bai, egurretara be bai. Aspaldixan ez, ezta? Baiña lehen ekarten genduan, han, piñuan gaiñekaldian txaria dao [...] , ta han txaratik ekarten genduan egurra. 
Baserriko bizimodua
Oregi Oregi, Antonio
- Ta, gero, ostiango lanak, ba, ze esango dotsut, ba? Ostian hamengo basarrixa gehixen be eruan dot nik... Hor esango neuke pixkat buruakin jokatu dotela. Esango neuke, naon moduan egoteko. Zeaittik ez... Ni goizeko bostetan udako prisako zerian [zaonian] bedarrondua ta horrek historixok, goizeko bostetan jaikitzeko kostunbria. 
Bostak-ost ta erdiak. Hortxe, pixkat gehitxuao [...] , baiña txorixekin batera, segia hartu bizkarrian ta banekazen hogeta hamar biaje edo nekazenak, edo berrogei, zarenak, banekixan goizian goizao jaiki ta amaittu artian nekatu barik eitten dozu biharra goizeko freskuran. Ze, zortziretan segia hartuta bedarra ebatera juan edo goizeko bost eta erdietan juan txorixekin batera, fresko-resko alde haundixa dao, e? Onbre! Ta nik zortziretarako, ba, einda eukitzen naben nere tareia. Gero etxera etortzen nitzan ta lehelengo amak eta gero andriak, ba, nekan kostunbria, berakatz-opa, berakatz-opa hori sikuori, basarrikua, lehen eitten zana arrautza bat edo bikin, nahastau ta botilla erdi bat ardau eran geiñian. Ta geratzen nitzan "Pepe" moduan. Gero, ba, hartu... Armozau ta horrek eitten nittuanian, ba, bedarrak ebaittakuak zabaldu ein bihar zian, ba? Harek zabaltzera-a juaten nitzan ta gero txaran, oin autopistian terrenuak kendu dittuen lekuan, keixa pillia zeuan. Arbola huandixak keixak. Baiña nik be ixo eitten naben, sasoia nekan ta. Ta keixa edarrak jan ta... osasuna, e? Osasuna da hori, e! Goizian goizao jaiki, armozau, gero bedarrak zertu ta gero keixa edarrak jan. Ta gero asko egoten zan hor ta, kaleko jentia etortzen zian keixak jatera. Bai, ta aittak esaten otsen: "Keixak jan, amaittu artian, baiña gero sagarrak eta beste frutak datozenian, harek errespetau, e? Harek ez. " Ta hola errespetau be bai, e! Hamen kaletarrak, egunak egongo zian hogei lagun-a ibiltzen zianak keixa jaten, [ze] arbola pilla [bat] zeuan ta keixia ginda-eixak eta, baltzak eta gorrixak, onak, e! Keixa klasia fenomenua. 
- Keixak orduan ze klase zeren? 
- Ginda-eixak, gorrixak, baltzak... Oin be badakaraz. Hor, autopistatik behera aurten be keixa pillia egon da. Ta horreri be esan notsen, [hor dabiz] ta juan zan urtian be [guardak] eta danak [hor ta bestia]. Ta nik esan najeuan: "Honek, oin bakia eitteko edarrena daneri emotia dok, ba! " Ta esan notsen ta: "Bueno, vosotros tambien comer. 
Entre todos vamos a comer antes y... " Iez be pillia egon zuan ta aurten be berdiña. Ta geuk be pillia jan dou. Ta nola horrek bertan dabizela, horrek hor ez ibiltzera txorixak jango zittuen danak. Baiña horrek hor... Eskabadoren zaratiakin ta kamioien zaratiakin keixak salbau ein dia. [...] be pillia jan dou ta [berok] be bai. Ta iez be bai ta aurten be bai. Ta danak konforme. Ta hor hiru-au keixaaittik, "Ez dozue hartuko, geuk bihar dittuu" ta... Badakik ze etortzen dan hortikan. Ta dana da libre ta danak gustora; [berak] be gustora ta geu be gustora. Ta kitto. Ta hurrengo urtian, ba, seguramentetikan, oin goittik ibili dia, baiña gero buelta haundixa ein biharko da, zeaittik eze hori behian geratzen da, kortau eitten doskue. Hor behian terreno zatixa geratzen jakue, [hektarea] bat pasau ta gero han beste bat, bi. Ta behetik doiaz eittera kamiñua, behetik ein bihar doskue. Baiña lehen zuzen bertatik juaten giñan moduan, oin juan bihar dou han behetik bueltan, zeretik bueltan, ba, ein bihar dozuz bostehun metro, kilometro erdi gehixao igual. Baiña... 
- Lauaua geratuko da igual... 
- Bai, lauao be eingo dabe, baiña keixatara juan bihar bazara, hamendik horra juan biharrian, Iraolagoittittik juan bihar. Hori aldiori geratuko da, ta gero ikusi ein bihar han behetik, ba, bide ona eitten badabe behetik, ba, konpromisua be egongo da, jentia be ibiliko da pixkat eta bestia, baiña, ba! Baiña geratu, arbolak, edarrak geratu dia. Ta mordua, e! [Beste] hamar arbola edo... Ta gazte-aztiak, e! Eukiko dittue hamalau bat urte edo, ia ointxe emoteko sasoian darenak. Oin be... Nik neuk oin ez dot ixotzen arbolara, gitxi. Alabian gizona, hor, Osintxukua etortzen da ta [harek bizikletan urtetzen dau] ta harek batzen dittu. Batu eingo nittuke, baiña nekia da. Peligro... ondiokan ez dakat nik hori zerori, baiña nola hankak euki bihar dozuzen postura txarrian ta bestia, geroko egunetan igarri eitten dotsazu. Nekatuta [agertzen] zara. Lanian baiño gehixao nekatzen zara. Ta horretxeaittik, ba, horrek gauzok laga ein dittut pixkat. [Ixo...] batzuk jateko-a, baiña batzen-a ordu pare bat arbolan neke haundixa da. Egun guztiko biharra baiño neke haundixaua da, zeaittikan postura txarrian egon bihar zara hankekin ta bestiakin ta... Ta hola. 
Fruta-arbolak
Oregi Oregi, Antonio
- Beti euki dozuez orduan frutarbolak? 
- Bueno! Hamen aittetatikan dator hau. Hamen aittan denporan be frutatan bostehun bat arbola egongo zian. Aittan denporan be, e? [Haura] sagarrekin [ta reinetak eta] klase ona, gaiñera, e? Ez da hau, nere inbentua ez da dana. 
Nik gaztaiñak eta beste inbento batzuk etara dittut, baiña... neuk partikular, baiña aittatatik datorrena da gehixena. 
Hamen, pentsaizu, hor bertan behian ze, ze... pikua dala... Arbola bat, piku arbola bat zeuan, urte baten ehun kilo kendu notsazen. Ehun kilo piku bateri. Zan... hau besteko zabalerakua izango zan. Ta ebai notsan erdiko kukuluori ta gero zabaldu ein zan guardasola moduan. Dana behetik hartzeko moduan, e? Hiru-au bat zaku simor eruaten notsazen urtero. Ta batzia erreza, behetikan, e, dana hartzen. Gero, pikua be, pikuak be lau bat emonaldi eukitzen dittu. Lau tanda edo emoten dittu pikuak. Hori daka ona. Hamen pikua eta intxorra hor solo honetarako oso onak dia. 
Hamen ez da horretara dedikau jentia ta... baiña esango neuke, Plaentxiako terrenuetarako pikua ta intxaurra ez diala txarrenak, e? Ta pikua, gaiñera, lehen esan dotena, nola lau emonaldi emoten dittuan, lau tanda edo, ez da [betetzen] batera keixian-a moduan. Ta hori daka ona, zeaittik eze egualdi txarrenak etortzen badia be, tartian onak jausten dia, ba? Ta lau tandatatik bi, behintzat, salbau eitten dia. Ta urte ona danian, danak salbatzen dia. Ta orduan, ehun kilo kendu notsazenian, danak salbau zian, ba? Orduan, bai, bostehunetik seirehun kilora, bostehun ta piku kilo etara nittuan orduan, e? Pikutan, e? Horrek be danak [eruaten] dittue, hamahiru arbola edo. Gero, okaranak, sagarrak, ta intxorrak be ez dakit zenbat arbola zian, hirurogeta hamar edo ez dakit... Danetikan. Hor [euan] dana arbolia, ta ondiok be... Ondiok be intxaurretan bakarrik, behintzxat, kontatzen egon nitzuan ta beste ehun ta hogetamar edo badare, behintzat, intxaur-rbolak be. Ta sagarrak be, txiki ta haundi, beste ehun ta berrogeta hamar baiño gehixao. Berrehun be igual hurrao egongo dia. Ta gaztaiñak, ba, gitxi [erosi zittuen]. Bi arbola dare bakarrik. Gaztaiñak [osorik] dare. 
Gaztainondoen gaitza
Oregi Oregi, Antonio
Oin gaztaiñiari, ba, hori zerori be etorri jako. Lehendikan hori gaixuori badaka, -hau inportantia da, oin esan bihar dotena-gaixua, hori, holako kapela hori bat plantatzen jako. Ta nik ez dakit nundikan, nik beti izan dotsat buztiñari fede haundixa. Basarriko... "ercilla" edo ze esaten dotse horreri, buztiñari? Txokolotia moduan sendo-endo einda, bestia. Ta harekin aprobak eittia pentsau naben. Zeaittik horrek ihartu eitten dia. Kasorik eitten ez badotsazue, lehelengo urtian, jeneralian, ihartzen dia, ta bigarrenerako seguru. Ta esan neban: "Mekauen sos, aprobia ein bihar juat honetxekin". Ta garbittu. Atento egon, ta horixa han agertzen jakuenian, kapela horixori, bueltan, kutxilliakin azala dana kendu, bai? Raspau, ta sasoiz akordatzen bazara, ondiok ez da egoten dana sikatuta. Kendu ez azala, e? Raspau. Raspau, hola, harik eta barruko berdetxua billau artian. Ta gero, holako ontzi batian buztiñakin ein txokolatia moduko sendo-endo-endua ta guante zahar bat ipiñi ta harekin eskuakin dana sendatu ta gero papelakin lotu, edo papel periodikuakin lotu. Ta pare bat, hiru bat hillebetian euki ta gero soltau ta gero barriro ein. 
Ta barriro igual, ba, sei hillebetian edo nahi dozunian laga. Bi arbola hor dare, behintzat, ta lau urte dia. Ta ondiok, osatu ez da eitten total. Baiña hori kanzerra moduan da, ba? Igual-gual da. Hori geixo... oso geixo txarra da. Baiña retenidu bai. Lau urtian, behintzat, bizi da ta ez jakue gehittu. Asieske... Ta halako aliak emoten dittue. Osea, hilda egon bihar ziana, horrek bizirik dare behintzat. 
Zuhaitzen gaitzak
Oregi Oregi, Antonio
- Ta gero Plazentziakua be esan notsuen. Plaentxian, estaziñoko zerian, bertan, arbola bat. Ointxe be hantxe egongo dok fijatzen bahaiz. Kendu [...] ipurdian. Akordau nitzuan, -eske arbolan afiziñua jakanak begiratu eitten jotsak arboliari-ta begiratu najotsan, ta ondiokan, dana janda azal guztia, baiña hiru lekutan-do, hiru lekutan-do ondiokan ura pasatzen zeuan. Ta zela dok hori, aiuntamentuko... enpliauen jefiori... 
- Baranda. 
- Baranda. Hori dok. Esan notsan Barandari, han tokau nitzuan-a: "Oye, tu, ¿ya te has dado cuenta de lo que pasa ahi, en el culo de ese arbol? ", "No. ¿Que pasa, pues? ", "Ven conmigo. Todavia se pueden salvar, ¡eh! ". "¿Tu crees? ", "Si. Y ademas yo te voy a traer el remedio. Mañana mismo ademas. ", esan najotsan. Ein najuan txokolatiori, holako ontzikada bat, hartu gero soka mordo bat eta periodiko osua ta "Tu mañana a esta hora alli, ¿eh? ", esan najotsan, "Y si no estas, ya sabes lo que tienes que hacer. Con la buztiña esa tapas a tope y luego con el periodico ese... Te voy a traer todo preparao. Periodico y cuerda y todo. ". Halaxen eruan be ein notsazen. Dana tapauta lotuta ipini zaben. "Y le vamos a dejar quieto en seis meses, asi. ". Gero, ba, sei hillebete pasau zittuan ta "Ven conmigo", esan najotsan. Baiña orduan ordurako be ez zuan etorri. Gaiñera, orduan pasau zuan, autopistan hamen kamiño txarra ta bestia, ta autopistako batek eruan jostan bere todoterrenuakin. Uezaba batek eruan ostan. 
Harek ikusi juan. Esan najotsan: "A ese ya le dije yo y no ha venido a la cita. ¡Bah! Pero es igual. Ya le dire. En el ayuntamiento ya le dire. ". Ta zabaldu genduan ta jo-a holako mamiña einda. Baiña enormeko mamiña, e! 
Lehelengo aldiz hori! Holako mamiña. Esan najotsan: "Hau salbau da". "Ihartu... ez zekan sei hillabeteko bizirik, ta salbau da hau. ", [esan neban]. Jo, begiratu ta... "Zerekin ein dozu hori? ", "Hori? Buztiñakin. ". Juan nitzan aiuntamentura ta [harek diar ein zabela, ezin zala] , baiña juango zala. Bueno, ba... Aguazillari esan najotsan, hori, Lubarriko haundixori edo: "Oye, dile a ese que alli tiene todo", eruan ein nittuan, ba, barriro buztiñak eta danak, "... que alli tiene todo el trasto. Ya sabe lo que tiene que hacer y que ponga en marcha como antes. Y que esta en la vida, ¿eh? El arbol ese ya se ha salvao, ¡eh! Hay no hay vuelta. Eso ya se ha salvao. ". Ta esan otsan telefonotik: "Oye, este dice que el arbol ya se ha salvao", "¿Tu crees? ", "Si, si, este dice que si". "Y tan seguro". Gero, ba, barriro be ipinitta bigarren aldiz ikusi genduan, ta gehixao. Ta oin, berriro ikusi barik dakat. Ez dakit zenbat denporan daon, denporalian dao, kendu ez badotse umiak-do. Umiekin juaten naizenian gora begiratu bihar dotsat. Baiña seguru egon, praktikamente osatuta egongo da. 
Zuhaitzen gaitzak
Oregi Oregi, Antonio
- Lehelengo pruebia hori ein nabena izan zan sagar batekin. Hortxe behian, sagar gazte batekin. Hamabi bat urte edo zekazen. Sagar-errixa, ba, holakotxe, haundixa ez, ondiokan gaztia zan ta. Ta nik ez dot pentsatzen holan, beste batek igual pentsauko zaben txarto, nik ez dot pentsatzen nahitta eingo zabenik iñok hori. Kazarin batek edo, itxuria, tirua txorixari edo zozuari botako jotsan, ta zozua jo biharrian, jo-a egur... gerrixari jo-a erdixa. Fuera! Eruan zotsan. Ta geratu zan dana bringauta ta gerri guztia dana pelaje barikan. Bai. Haize-olada haundi bat etorri ezkero, ixa apurtzeko moduan. Erdixa-do geratu jakon. Jarri nitzuan pentsatzen gabian, ta esan neban: "Baiña hori zerori... hori, aprobia ein bihar juat, ba, nik zeozekin". Ta buztiñakin akordau jatan. "Pruebia horretxekin ein bihar juat". Ein najuan, buztin pilla bat hartu, periodiko mordo bat... Juan nitzuan. Lehelengo zera hortik etorri zuan. Aizkoriakin horrek harrotutako zerok kendu najotsazen, aizkora zorrotzakin. Horrek bringa... dana bringauta jeuan, ba. Ta holako zulua ein najotsan, bete najuan dana buztiñakin, lotu najuan periodikuakin ta zerekin ipiñi najuan ta urtebete baten laga notsan geldi-eldik. Joe! Ixa osatuta! Aiba la ordia! Hau salbau juat! Gero, atzera beteta laga notsan beste urte betian ta kitto. Jo-a zihero osatu! Total osatu! 
- Buztiña da sekretua, orduan? 
- Buztiña. Ta hemen... Honek ez juek, honek injenieruak-ta ez juek... Nik esan be ez [juet] eitten nik, e? Horrek, ba, [eron] gauzak ibiltzen jittuek eta. Baiña neria hori dok, e! Ta, gaiñera, matematikua ona, e! "Sin ninguna duda". [Hor] , osatuta, Plaentxiako estaziñoko arbolia, hilda egon bihar zana, osatuta... Han beheko urkixa ez, e! Han beheian Santa Anako urki bat... akordau nitzuan harena be! Baiña ez jekan bizirikan. Ya [hari] txiki-xiki bat zekan, ta esan neban: "Ez noia hankarik sartzera". Horrek be iguala: golpeka ta golpeka, ba, ya azal-unta txiki-xiki bat ekan bakarrik. Ya... Ondio orrixak baekazen, baiña esan najuan: "Ez najoiak hankarik sartzera, bestela ni izango nok, ba, txarra. Horrek ez jakak bizirik. Hau hilda jaok. ". 
Fruta-arbolak
Oregi Oregi, Antonio
- Eta frutak, frutarbolak-ta, fruta asko emoteko zein da sekretua? 
- Bueno, fruta asko.. Nik esango [dostat] neria. Lehen, nik banekixan arbolak ipintzen ta txertatzen ta horrek, baiña ez nekixan tratatzen. Gu ezkondu giñana berrogeta bederatzi urte etorriko dia nobienbrian hogeta zortzixan ta "bodas de oro" daukau datorren urtian. Ta nik sartu nittuan reinetak, hor goiko sakonetan-a. Eske reinetarako Zabaleko terrenua fenomenua da ona, zeaittik lur baltza dao, hori senduori, hamen. Hor ez, baiña hamen bai. Ta nola nekan ezaututa nun komeni zan reinetia ipintzia, ba, ezkondu ta reineta mordua sartu genduzen. Eztakit hogeta hamar, hogeta hamabost edo berrogei izango zien. Baiña gero, ipintzen jakin ta gero, tratatzen be jakin bihar izaten da. Ta nik nola ez nekixan, laga ein notsen gora juaten. Ta zortzi metrokuak-ta dare, gora. Baiña gero horrek, nola egurrak indarra hartzen daben, denpora asko faten jakue emoten. Harek ekin zian, hamazortzi-ogei urtekin ekin zian emoten. Ba, ale-anakak eta bestia emoten zittuen, baiña gitxi. Oin bai. Oin harek, oin, igual batenbatek berrehun kilo be igual! Haundixak dittuk eta! Oin egurra be ez jakek, ba, ta oin emoten juek kantidadia emoten dabe! 
Ta gero, behetik hartzeko eskillara [ipiñi] ta bestiak eitten dou, ba, nola dauan paraje ona behian ta biguna, ahal dianak hartu. Lehen [gorengo] puntakuak be hartzen nittuan nik sasoi baten, e! Baiña oin ez [juet] bestieri be lagatzen juaten, peligrosua dok eta. Ta behian batzen douz, jausi ahala. Nobienbrian horrek heldu ahala jausi eitten dia, ba, ta goizian juan bi plastikokin edo bi zerekin. Egunero-gunero, egun birik bat juan ta "tak! " eta holaxe, txorixak-ta pixkat [pikatzen] dittue, baiña harek izaten dittuk onenak, e? Atzera geratzen dianak onenak. Hori dudarik be ez! Onenak harek izaten dia. Ta horrek be esan dotsuet, hamazortzi-ogei urte inguru emoten ekitzeko. 
Oin dakez, ba, esan dotsutezen urtiak. Ezkondu ta hurrengo urtian [...] zian, ba, berrogeta zazpi bat urte-do eukiko dittue. Ta horrek, ba, bizi luzia eukitzen dabe. Nekezao emoten ekitzen danak bizi luziaua eukitzen dau, nekatu gitxiao einda egoten da ta. Hori hola da, ta hori hola lagako dou. 
Sagarrondoak
Oregi Oregi, Antonio
- Ba, hamen be barrixa, esango dotsut, oingo forman ein dotena. Hor behian-akordauko ziñazien-, hor bueltan, reinetak dia horrek. Horrek ipini nittuan bost urterako emoten. Bost urterako, baiña ondo emoten, e! Reinetak. 
- Ta zelan? 
- Zelan? Ba, esango dotsut: podauta, zainttuta. Gorakuak kendu ta guardasoldu pixkat. E? Ta gero oillo-imaurra botatzen notsen. Oillo-imorra, asko barik, lehenengo urtian ta bigarrenian ta hirugarrenian ez hobe, gogorra egoten da ta sustarra ondo hartu artian. Baiña sustarra dezente ondo hartutakuan, bueltan. Ez ipurdian, e? Bueltan, hiru bat metroko bueltan zaku bat zabaltzen badotsazu, frutia emoten ekitzeko ez dao horren modukorikan. Ta gero, lehen esan dotsutena, gorakua kendu. Oin, horrek badauke inkonbeniente bat horrek be -danak harrapatzia gaiztua izaten da-, zeaittik eze gazterik ekitzen bada arbolia emoten asko, nola arramak eukitzen dittuan ondiokaindar barikan, indar gitxikin, ba, pisuakin apurtu eitten dia. En kanbio, horrek bestiokin, berandu [ekitzen] dianak emoten, nola egoten dian gorputza einda, horrek ez dia apurtzen asko euki arren. Ta juan zan urtian be euki zeben, baiña aurten bildurgarri ta oin bi urte euki zeben bildurgarri. Ta hor -akordauko ziñazien-, makillak... Igual, gero begiratzen badozue akordauko zarie. Ta aurten be ein biharko juat, zeaittik adarrak mendittik, mendira juanda edo, ahal dan lekuan, urkillak hiru metrokuak, laukuak jirau -edo bikuak-ta adarreri ipini ein bihar izaten jakuez behetik gora. 
- Eusteko. 
- Bestela, jo-a apurtu, txikittu eitten dia. Ta emoten aguro ekin, baiña horrek be, lehen esan dotena, gero hil be, lehenao hilgo dia. Hori seguru. Horrek ez dittue hartuko bestien moduan berrogeta zortzi urte. Oin dakez horrek hamazortzi bat urte. Hamazazpi, hamazortzi, holako bat dakez. 
- Eta hori, sagarrekin edo...? 
- Sagarrakin, bai. Sagarrakin hori. Sagarrakin. Ta gero, ostiango gauzekin be, koño, okaranekin ta danekin, ba, gorakua kentzen badotsazu, ta behian errenditzen badozuz, asko lehenao ekitzen dia emoten. Ta gero batzen be, ba, errezaua batzeko be, gora ixo biharrik ez dakazu ta. 
- Eta zelan eitten dozu? Erdiko, erdi-rdiko...? 
- Jeneralian, erdixa gora juaten da. Erdixak hartzen dau indarra danian gora. Ta haura erdiko zera ebai ta aldamenetako adarrak. Eta gero barrua dana kendu ta gero kapelatu eitten da. Ta gero gorako... Oin pasatzen jata hor, oin be ein biharrian dare horrek, pixkat gorakua kendu biharrian, baiña oin ez dake kuidaorikan. Honek emoten ekinda dare ta horrek emon-mon eingo dabe. Baiña oin be horreri beheko arbolori, ba, nik sasoia baneka, han, dezente gora doiazeneri hori erdiko gorakuori ebai eingo neukixue. Ta aldameneko adarretatik -eta esaten dotsat hori alabian gizonari, Jose Antoniori, datorrenian. Baiña harek be kalian eitten dau biharra ta badakizu ze pasatzen dan. - ta datorren urtian edo ia, esango dotsut nik zeintzu kentzen douzen. Baiña ez dotsa inporta kentzen ez badia be, nahikua baju geratuta dare, ba. Ta gero, hortik aparte, horrek [ondo] emoten dabe, ekinda dare emoten ta. Ez daka hori zerori. Ta gero, igual, gaiñera -igual, gaiñera, pasau leike, ta seguruasko bai-, bizixa luzetu eingo jakue pixkat arrama batzuk lagatzen badotsazue bere [osasunian] juaten gora. Seguruao bai. 
- Eta zelan ebaitzen dozu? Aizkoriakin? 
- Ez, ez, ez. Zerretak dare. 
- Zerriakin? 
- Zerra txikixak dare polittak. Aizkoriakin... aizkoariakin ez da ondo ebaten! Zerreta ederra dakat nik, gaiñera, Frantziatik ekarrittako... Zabalegiko Txomin edo, harek jirau ostazen danak. Frantziatik ekarri ostan. Zorrotza? 
Harekin hartzen dozu ta "ra! ra! ra! ra! " ebaten dozu ta gero horrekin... zela esango dotsut, horrek.. akordauko jata! 
Horrek zerok, ebatekuak! Ebatekuak! Horrek eta danak ekarri ostazen. 
Fruta-arbolak txertatzearen inguruko azalpenak
Oregi Oregi, Antonio
- Gero txertaketarakuak be ekarri ostazen begittik txertatzeko piezak be bai. Danak hor dare harek. Begittik be ointxe, agostuan atzenetan, setienbrian lehenengo, hortxe txertatzen dia. Ebaten jakue hola, ta gero behera. Ta kentzen dotsazu begixa zerari ta han sartzen dozu barruan. Gero plastikuakin lotzen dozu. Euri asko eitten badau, peligrua egoten da usteltzeko, zeaittik sartu eitten jako pixkat. Baina normala izaten bada, sagarrak-ta ixa danak hartzen dau. Oin, gaztaiñia-a ez. Gaztaiñia ya... gaztaiñia gaiztuaua da. Gaztaiñiak peligro gehixao eukitzen dau. 
Ta holaxe gauza danak. 
- Txertau, arbola guztiak txertau leikez gutxi gorabehera? 
- Bueno, nik neuk madarixak, gaztaiñak ta sagarrak -nik neuk erabili dittutenak-, okaranak eta... Okarana hobia izaten da, ba, Gabon inguruan, ostian [... berandu samar] txertau. Erresultau hobia emoten dau. Sagarrak ez. 
Sagarra martixan. Madarixa ta horrek, ba, febrero... ta keixia ta bestia marti inguruan]. Sagarra, hortxe, San Jose aurrian, hor inguruan ixaten da. Horrek gitxi fallatzen dabe. Horrek berrogeittikan batek fallatzen [... ta ya] pena hartzen da [... esateko]. Sagarra erreza da. 
- Eta txertau ze eitten da, beti sagarrak sagarran gaiñian, keixia keixian gaiñian, edo...? 
- Bueno, batzuk badare esaten dabenak -nik ez dot pruebarik ein-keixan sagarra etortzen dala ta sagarrian keixia be bai ta... Holako gauzak esaten dittue, baiña neri zelan ez jatan okurridu sekula behixa astuakin ipintzerik, ba... 
Holako pruebarik ez dot ein! Oin, arbola baten ein nittun pruebak -sagarrian, konparaziño-lau klase ipini. Lau mento sartu: San Juan sagarra bat; igual Santiago sagarra beste bat; ta reinetia beste bat ta bestia beste bat. 
Hiru-au klase. Horrek bai. Horrek probau ein dittut, baiña bertan, sagarran barruan, e? Ostian... 
- Eta laurak urten? 
- Bai, bai, bai. Hortxe nekazen nik behian. Hiru-au klase-a emoten desta. Eruan zittuen aurrian ta kitto, ezta? 
Baiña... Horrek pruebok bai. Holakuak ein dittut. Holako gauzak bai. 
- Eta zenbat mento sartzen detsazuz normalian? 
- Segun. Haundixa bada, lau sartzen jakoz. Ta txiki-xiki-xikixa bada, ba, bat. Ta normala bada, ba, bi sartzen jakoz ondo. Ta gero, gaztaiñia forma askotara txertatzen dia ta. Gaztañia be, ba, konoparaziño, ebaten badozu pixkat... 
Gaztaiñia pixkat sendua izanda hobeto izeten da, pixkat sendua bada. Ta gero horrek berak be, truko bat daka horrek be, ba, mentua gorde keizpian, euzkirik sartzen ez dan lekuan plastiko baten sartuta. Eta arbolia bera ostrotu arren, bentaja izaten da, ba, ura jasota eukitzen dau, ba, azala harrotuta eukitzen dau, ba. Ta egoten bazara zain mentuak arbolatik hartzeko, nola bera be nahikua aurrera etortzen dan, ya harrotzen bajako pujia, ya berandua izaten da, ez dau balio. Ta horretxeaittik, hori ondo eitteko bihar izaten da, ba, gorde, hola, plastiko baten ondo batu haizerik hartu ez deixen, keizpian gorde. Eta gero, ikusten dozunian gaztaiñia aurreratu dala dana, ba, orduaintxe txertau, zeaittik harrotuta egoten da ta. Zeaittik azala sikua badaka, ez dau hartzen. Nekez hartzen dau, zeaittik ein bihar dozu operaziñua, konparaziño, hau tolduau baldin bada, hau, ebaixak ein bihar dotsazuz, ba, hola. Gero -han dakaraz erreminttak-, harekin puntia zabaldu bihar dozu pixkat. Ta sikua badao, ez da zabaltzen ondo. Ta [...] ez dau hartzen. Baiña orrittuta ta aurreratuta badao, ikutu orduko "tak! " zabaltzen da, ta fresko-resko egoten da. Ta han hamarretikan bederatzi posiblidade hartzeko ta, bestetik, hamarretik bederatzi ez hartzeko. Entenditzen dozu? 
Ta horixe. Neuk ein dittutenak dia horrek, e! Ta ondo urten dostenak. 
Feria eguna
Oregi Oregi, Antonio
- Akordatzen naiz Pazku aurreko ferixakua, zerekua, Bergarako [Pazkuko] ferixia, Erramu zapatu. Kauen sos! 
Orduan be, nahi hara juatia be ta udaberri txarra. Aurtengo moduan beti eurixa eitten zaben, beti eurixa. Ta hor behian patata sartzen [...] , lau egun-do ein zittuan onak. Ta gero, ba, zapatua etorri zuan ta Bergarara juateko gogua galanta ta gaztaiñak nekazen gordeta, paketiori, txertatzeko hor goixan. Ta, ba! Ni afizionaua arbolara be, ta esan najuan: "ez najoiak bape Bergarara ta txertau ein bihar [jittuadaz] ". Hamabi-do txertau nittuan gaztaiñak eta hamaikak-do hartu, gehixenak hartu. Ta hor badare gaztaiñak kantidadia emoten! Erremu zapatua [...] sakrifiziuori; hara juan biharrian, txertatzera. Ta hor dare etxaburuan gaztaiña-rbola edarrak. Zenbaittek ez juan eukiko igual, baiña nik ein najuan, e! Ta ez jaukat damurik, e! 
- Merezi izan zeban? 
- Onbre merezi zabela! Hor, traktorkada gaztaiñia emoten dabe horrek urtero! Ta holaxen. Hor gaztaiña arbolak kantidadia dakaraz ipinitta. Gero han goixan... 
Zuhaitzen gaitzak
Oregi Oregi, Antonio
- Gero han goixan -danak eruatia geiztua izaten dok, ba-, han arbola-rtian ta bestia, ta ihartu be ein jataz bat edo bi. Neuk esaten: "Ba! Kasorik be ez! " Ez dakizu? Baiña hamen etxe ingurukuak-ta, neuk manejatzen dittutenak, zain egoten naiz: "taka". Hori gaixuori dexente asko dao ondiok, e? Ta ikusten dotenian [zertzen] , "taka" erremedixua ipintzen dotsat eta oin artian, behintzat, bizirik dakaraz, ein dotsetenak hori operaziñuori. Lehen esan dotsutena, han goixan, ba, batzuk ihartu dira. Ba! [Esaten neban]. Gero, gaiñera, geuk ez douz batzen, ta gero bestiak gitxiao batuko jittuek! Ta hamentxe etxe inguruan salbatzen bajittuau onenak, ba... Horrek batu eingo dittue berok be. Ta esaten dotsut, hori gaixu kontuori gitxittu ez da ein, e! Leku askotan atakatzen dau horrek. Oin, ba, askok ez dakala erremedixorik esaten dabe, baiña... Hau inportantia da bestiak [jakitzeko be]. Holako gauza onak neri esatia gustatzen [jata]. Nik daneri esaten [dotset] , e, holako gauza benefiziokua dana. Ni hortik ez nok bizi izan sekula. Ni arbolak saltzera... Bai, saltzen najittuan zerian, Itziarko kooperatiban-a, arbola batzuk, hola, dozena bat edo hogei-do landarak. Baiña ni hortik ez naiz sekula bizi izan. Ta oin, ba, bat hortik bizi danian, ba, joe! Norberan patentia emon [...] hil artian jo-a sekretuan eukitzeko, ta deskuidatzen bahaiz, [iñori esan barik hillian gerau...] ta grabiaua haura ondiokan. Ta gauza onak esan barik hiltzia grabia dok, e! 
Gaitzak sendatzeko erremedioak
Oregi Oregi, Antonio
- Ta gauza onak esan barik hiltzia grabia dok, e! Esan najotsan nik hori Mugarriko Paulari. Hik ezautuko [zuan]. Juan nitzuan... Ezautuko [zuan] , hil zuan Paula, Boskoittiko Paula. Horrek botikia eitten jok horrek ona golpiendako ta. 
- Bai, bai, bai-Unguentuak-ta eitten dittuana. 
- Ta Plaentxian neri askok eskatzen josten, nik ez neban txikitarik be kobratzen gehixao neretako. Hori [zabaldu... botilletan] , horrek salduko najotsazen kantidadia. Ezta txikitarik be. Hartu ta emon ta [berak] kobratzen [zebana] kobrau ta kitto. Ta batek lau edo eskatu otsazen ta... Domeka goiz baten, ez jakixat zapatua zan, etxera juan nitzuan. Hor, basarrixa txikixa dake einda horrek, lehengua bota ein jotsen, ba, han behian. Han goixan jakek einda etxetxo bat. Ta juan nitzuan zeren billa. Ta, halaxe, barriketan, oingotxe moduan, hamarretakua edo zeoze ipini jostan, gaiñera. Ta esan notsan Paulari: "Hara, Paula, nik negozioko barri, neu be ez naiz negoziantia. Geiñera, andriak be esaten dosta ez dotela balio, biguneixa naizela, ta errezoia eukiko dau seguruasko. Baiña nik gauza bat esango dotsut: zuk hortikan diru mordua etarako dozu, ta normala ikusten dot, ba, daneri ez esatia. Baiña mesede bat eskatzen dotsut, bihotzetik geiñera, ez zaitte hil baten bati erakutsi barik, e? " "Semiak badaki... " "Bai, semiak badaki, semiak bai, baiña semia hiltzen danian beste bati ez badotsa esaten, iñok ez dau jakingo, e? Asieske... 
Behintzat, gitxienaz, lagaizu liburu baten eskribiduta zela ein bihar dan. Gitxienaz. Bestela, kezka piskat eruango dozu beste aldera, e! " Hori zerak ein juan, Eibarko Karralek ein ei zeban hori. Karralek. Ez dakit entzunda zaren zu... 
Horrek euki bihar zaben asunto inportanteren bat sekretua. Iñori esan barik hil zan haura tipuaura, e! Hori grabia dok, gero, e! Horrek gauza onok sekretuan eruatia... Joe, mutillak! Hori ez, ba! Oin, bera bizi dan artian eustia handik bizi bada be, ba, hori be, ba, normala dok puskat. Ez dakik? Heure [...] heuk ez badok [defenditzen] , bestiak ez juek defenditzen, ta hori nik rekonozitzen juat. Baiña gitxienaz, behintzat, lagaik anotauta gauzak. Hori bai, e! Ta nik horretan sekreturik ez dakat bape. Total...! Nik sekula ez dot euki afiziño haundirik dirurako be! Ta bizi izateko beste... batzuetan hamalau ordu lana einda ta oin lau ordu einda, baiña beti konforme egon naiz dakatenakin ta beti bizi izaten jakin dot. Eta nik, [dakitena] , holako gauza onak, esan eitten dittut eta kitto. 
Frutarboletarako zaletasuna
Oregi Oregi, Antonio
- Eta gehixen bat arbolekin-ta ibili zara, ez? 
- Bai, bai, ni arbolekin gehixen, arbolekin. Ganauekin be bai, baiña ez naiz izan ganau-utilla sekula be. Basarrixan egoteko, ba, euki ein bihar zenduan, danak bihar zenduzen bizi izateko ta. Baiña nik uste dot, gero etorri jatan neri arbolako hau, berrogeta hamar urtetik gero. Bai, hortik [bittarte] atzera etorri jatan hau afiziño haundixau. 
Seguruasko, etorri balejata hogei urtekin, hogeta bostekin, mintegixak ipiniko nittuan, seguruasko, ta dedikauko nitzan landarak saltzen. Seguruasko. Ez dakit balioko naben, e! Errezao [...] igual andriak, zeaittik ni [frankua] naiz, ba, ta gero asko kobratzekua be ez, ta... igual ez neban emongo erresultau onik. Ez neban eukiko halako zer haundirik. Horretarako lehelengo pixkat granujia izan bihar zara pixkat eta hori izaten be ez dou ikesi ta.... Egixa da hori! Eske negoziuan sartzen danak bestian konpasiñua hartzen badau, harek jai jakak. Harek bestiari pixkat nundik kenduko estudixau bihar jok, ta nik hortarakotxe ez balio. Hortarako gutxi balio nik, hortarako gutxi. Oin, nere bizimodu normala eitteko bai. Konparaziño, esnia hainbeste, sagarrak, ba, hainbeste, danak hainbeste, ta gauza fijuak edo, ba, [gutxiao ez bada be] , horrek gauzok bai. Baiña negoziuan sartu ezkero, diferentia izaten da. Mobidu ein bihar zara, plazetara fan ein bihar zara, gastuak be gehixao egoten dia. Gero, batenbatek pagau ez eittia be tokau leike. Ta horrek danak, arrisko danok be hartu bihar dittuzu, ta gero atzenian, gitxika-itxika, zeuk ez dakizula -nik uste dot, gehixeneri pasatzen jakue-, bastante formal ekin, baiña bastante granujatuta amaittu atzenian. 
[Igualak ikusi dittuu] negoziantiak, e! Gehixenak, e! Bai. Lehelengo bastante formal ekin, baiña gero gitxika-itxika, batek [... pagau] , "Mekauen sos! [horrek be ez jostak] , ba... [Hori semia dau] , pagauko dau bestiak! ". Gero bestiari kargau. 
- Ikasi... 
- Bai, bai, bai. Batxillerra ikasi negoziokua. Bai, negoziantia hola izaten da jeneralian. Ta dendetan ta [komerzio] edozein lekutan, e? Nik ezautu dittut besterakuak be bat edo bi ta urte gutxi durau dabe, e! Bestien konparaziñuan, dendekin-a ekin dianak gehixenak frakasau ein dabe. Gero, gaiñera, igertzen badotse, gaiñera, ba, txarrao ondio. 
Igarri ezkero... "Ba, pagauko dozu bixar", ta "pagauko dozu etzi" ta "pagauko dozu bestia" ta gero bape pagau ez. 
Ta gero norberak pagau ein bihar datozenak. Ta fallau dabe, neuk ezautzen dittutenak, batek edo bik fallau dabe oneixak izatiaaittik, e! 
Idiak erostera feriara
Elizburu Gorrotxategi, Sebastian
- Zeu idixena zalia izen ziñan... 
- Bai. Idixena zalia, ba! Idixak euki najittuan nik Kiruetan onak be idi paria. 
- Ta horrek nundik ekarten zian, edo zela izeten zan hori? 
- Horrek lehen tratantiak esaten jakuen -bueno, oin be tratantiak [...] , oin ez dao holako zerikan-. Lehen hamen, Elgoibarren -oin be segitzen jok horrek hillan azkeneko zapatuetan-, perixia. Lehen be hillan azkeneko perixia. 
Hillan azkeneko zapatuetan Elgoibarren perixia eitten zuan. Hamen Bergaran, Mondrauen ta gero, berriz, Vitorixan-a, berriz, hor perixa haundixak. Ta Mondrauen-a be bai. Orduan idixak ekin aurretik etortzen zittuan, ba, baikutzak... Bergaratik etorriko zittuan hiru bat tratante bai behintzat: Ttuntturra, bestia Antoniotxo-do esaten otsena be bazeuan, ta hiru be bai Bergaratikan. Gero Mondragotikan-a be bai. Orduan ganauak danak oiñez ekarri bihar izaten [jittuan]. Goixian hamaikak aldien izaten zittuan jeneralian hemen be, Elgoibarko perixakuan be, idixek. Pillo baikutzian hor hamabost-ogei bat pare idi, gero behixak be bai beste tarte batzuetan. Orduan kotxiak artian gitxi izen be automobillikan-a, baiña idixak kotxiak errespetau bihar izaten [jittuan]. [Berak jo-a idixok] , bidesaillian idixok eta zerien, "eeee! " ein ta beste aldetikan berak. Idixak eskumatikan bialdu bihar izaten [jittuen]. Berak ezkerretikan hartzen zittuan ta akulu luze batzuekin "eeee! " ta [...] "eeee! ". Ta bestiak atzian [datoz] , ta holako batzuek ein ta idixok pixkat erretiratzen jittuen alde batera. Ta gero, sarrittan, igual idin batek pixkat hola ezkerreko zerien-a, baiña kotxiak hari ikutzen baotsan multia kotxiak. 
- Kotxiak? 
- Bai. Idixai aberixia eitten baotsan, idixak jaso bihar. Kotxiak errespetau bihar haura. Orduan kamiñuan ibiltzia ganauakin gaur baiño erreztxuaua zuan. Gaur ez daok holakorikan, gaur kotxia libre ta idixak pagau biharko leukek seguruao. 
Ferian idiak erosi eta baserrira oinez
Elizburu Gorrotxategi, Sebastian
- Ta zeuk nundik zekazun afiziñua idixetarako? 
- Nik, aurretikan Kiruetan beti behixak egoten zittuan. Ta [...] onak be bai behixak, behi gorri bi. Gero beste anaiak soldau ta zerian, ta neu egon nitzuan etxian, basarrixan, Kiruetan. Behixak geunkazen, ta behixa uztarrixan erabiltzen nebana, bata, pixkat kantsau edo zertu be ein zuan, ta gero txixan odola agertu jakuan behixorri. Ta iketzak geunkazen eindda Munetako haitzetatik beheratxuao. Han txabola zahar bat. Badakik zerak nun daukan txabolia? 
- Izarrekuak? 
- Izarrekuak? Haura baiño beheratxuao beste txabola bat. Han onduan Kiruetakuak baso sailla [geukan]. [Oin] piñu-urixa [daok] han, baiña lehen basua zuan ha. 
- Ta ze baso? 
- Haritz ta paguak eta... Ta haren adarrekin-a [...] ta hiru txendor-do egozen han eindda. Ta idixok [ez zeren] , ta gero, gaiñera, udazkena be bajetuan ta zerian ta... Aitta zanak-ta behixa, behi bat edo, bestela, uztarrirako modoko behi bat edo, bestela, idi bat edo... Aitta zana ondoezik jebixan, ta han txendorrak najeukazen eindda, ordurako egosten ipinitta. Han laga lau txendor egosten -goixian beittu bat ein najotsen-. Ta etxera etorri nitzan, etorri Kiruetara handiken, ta arrautza prijidu bi jan, ta aintxitxika trena hartzera, ordu bateko trena hartzera, hona estaziñora. Justu-ustuan trena hartu najuan hor ta Mondragora. Juan nitzuan Mondragora. Behixa ekartzia ta "idixa bakarra ekarri" ta halakuak, ez dakik? Aurretikan, etxian, ba, eurak "idi bakarra ekarri" ta zerian, baiña ez najeukan idi bat bakarrik ekartzeko gogo haundirikan be. Ta Altuna-do, tratantia, Bergaran, han, plazan, ta orduan [hara aillegau giñanian] han jiharduen idixok-ta uztarrixan edo makilletan-a lotzen jittuen idixek paria eitteko. Hau halako pare, ta beste paria ta ezker-skumak-ta [alkarrekin ipintzen]. Hara juandakuen preparatzen jardutzen juen. 
Bajiharduen orduan be han preparatzen ta zerien. Ta idi bi, bata [gaztaiña-orri] zera eitten ebana ta bestia beltz-eltza, halako adar zorrotz batzuk zittuana. Harek han goiko muga zaharrien-do jebixazen artien, behera pasatzeke jeukezen. Hareri begira egon nitzuan pixkaten, neu pentsatzen: "Mekauen, horretxek dittuk bixek polittek! ". [...] neure artien, baiña... [Bera] pixkat hurreratzen [...] ta bestekaldera alde ein najuan bi aldiz be bai. 
Atzera hona beherao etorten nitzuan ta atzera [buelta ein...] ta hirugarrenian-do berriz behixori begira banaok eta berriz be ekin nitzuan ta "Zu gazte! " Atzetik diar ein ostan. "Hona! ". Geratu nitzuan etorri artien. "Zuri horrek idi horrek gustatzen jatzuz asko? " esan jostan. Ba, [gustau...]. "Idixak bihar dittuzu? " esan ostan, ta "Idixak edo... Idi bat edo". "Idi bat ez eixu, ba, eruan. Idi bat eruten badozu, etxian daukazun behi danak alperrik galduko dittuzu, idixak berana [eitten dau-a] behixekin. Ta ez eixu eruan. Honetxek gustatzen jatzuz asko? Ba [hartizuz] horretxek idixok ta eruan etxera. Jaten ondo emon idixeri, berduria-a ondo emon, ta uztarrixan be erabili. Ta idirikan ez jo, kurioso erabili idixak". Holako esplikaziñuak emon ostazen harek. "Ta datorren perixakuan-rtian hillebete hurrengo perixara Elgoibarrera, Egoibarkua, ta-idixak gustatzen bajatzuz, idixak laga etxian ta zeu etorri. Ta idixak gustatzen ez bajatzuez, idixak hamaiketarako ekarri Elgoibarrera. Baiña jaten ondo emonda ekarri idixak". 
- Eta gustau jatzuzen? 
- Ordurako [be ya] gustatzen jatazen ta. Han hartu najittuan idixok eta banatok ixa Bergarara allegauan idixokin. 
Idixok [baztarrian aurrian bialduta najekazen] ta [...] Bergarara allegauan. Ta "dedios! ", batak... Neu be itxuria aurrekaldera pasau nitzuan; idixa hola pixkat atzera geratu jatan itxuria. "Da! " buelta ein jostak ta buelta ein najuan ta hor doiak idixori atzera gora, Mondrau aldera. Mekauen dio! Beste idixa behien. Idixa behian geratu zana... Pixkat albuan arto-orua jeuan han kamiñotikan bertan onduan arto-orua. Juan nitzuan, bestian onduan ekin nitzuan ta dios! Ixa Bergarako kaliak atzera gora pasauta... Han esaten najutsen batzueri: "Eutsi horri! Eutsi horri! ", baiña idixa bera be pixkat hola zezen modoko tipokua zuan, beltz bat. "Eutsi horri! " ta behixori... Neska gazte bat, ixa Altos Hornosera aillegatzen [doiela] , goittik behera bizikletan. "Eutsi horri! " ekin nitzuan hari be, neskiorri, "Eutsi horri! 
Eutsi! Ez [dotsu] horrek ezer eingo ta, eutsi! ". Jaitsi bizikletatikan ta... "Hartu bizikletiori aurrekaldian ta eutsi, ez dotsu ezer eingo ta! ". Neskia jo-a holaxen bizikletiakin ikaraz. Juan nitzuan ta hartu najuan idixori adarretikan, ta pezetia-do emon najutsan neska gaztiorri. Euki be ez najuan asko gehixao eingo ta. Pozik juan zuan neskatxuori, laztana be emon jostan ta, bere bizikletiorrekin. Atzera abantau goittik behera ta neu pentsatzen: "Oin beste idixa nun egongo ete dok? ". Atzera behera aillegau nitzanian, hona Zapateriko ondora aillegau nitzanian, beste idixa arto-oruan. Ordurako illunduta. Artuok... Neuk be hartu najuan, kolkora hartu najittuan artaburu batzuek, sartu najittuan. Han alkarri bixak sokiakin katiau [najotsezen] buruetatikan, ta [... emon] ta... Hona artian ondo, kalera artian ta pixkat gora ekin zian artian ondo [honuzkuan] idixok. Baiña hemen aldapa zaharrien gora-a ekin zianien, "ño! ", ordurako pixkat kantsauta egongo zittuan ta. Baiña aillegau nitzuan gabian hamabi ta erdiak ingururako etxera, illundu ta gero. [Nere] ate-aratia entzun [zebenian] segiduan jaiki zittuan ta zerian. Ta "Baiña, idixa bakarra [ekartzeko esanda] ta idi pariakin etorri haiz! " ta "Bai, idi pariakin etorri naiz. Paria ekarteko esan dosta, ta paria ekarri dot", ta zerian. Ta gure ama zana ta aitta zanori... "Laga eixozu, laga eixozu, badabil lehen be nahikua lan ta. 
Badabil nahikua lan", ta zerian. Idixori zeoze jaten emon, neuk be jan najuan beste arrautza gordin bi edo hartu najittuan ogi zati batekin ta atzera txendorraana juari hara mendira! 
- Txendorreri begiratzera? 
- Beitzera badaezpada be. Ondo jeuazen. 
Ikazkintza
Elizburu Gorrotxategi, Sebastian
- Hurrengo goixian jaiki nitzuan bost eta erdiak inguruan, ta txendorrok, beittu najutsen, ta pixkat sakatu ta zera ein. 
Ipini najittuan gertauta ta, ba! Etxera etorri nitzuan ta armozau. Gero etxian pixketian lanian, ta berriro eguardixan beste buelta bat ein najutsen. Ta, ba! Berriz atsaldian juan nitzuan seirak inguruan. Gero han txabola zaharrian egoten nitzuan. Han neukan lastua, gari-astua, haura azpixan ipinitta; [gero] manta zaharren bat edo. Udia zuan ta... ba! Han egoten nitzuan. Egun baten, hurrengo goixian, aurretik be zeoze akordauta [...] egun baten, holan, zera, ta koño, hemen, hola, hazkuria-do sentitzen najuan ta zerian, baiña begira ibiltzen nitzuan ta ez najuan ezer zertzen. Orduan egunian txendorrorri beittu notsenian pentsau najuan: "Pixkatian etzin ein bihar juat". Jarri nok hola ta auspez banaok -lastua azpixan ta-, hola banaok, ta zorrixak, hi! [... dantzia]. Mekauen dios! 
- Laste jaikiko ziñan... 
- Bai. Hor erantzi erropok ta danak astintzen jardun najuan! Erropok-ta baztarrai jo [erain] najittuan, ta lastuok etara najittuan hara danak kanpora ta su emon ta erre najittuan. 
- Biharko! Han sartzia baiño hobe behintzat! 
- Gero, handik aurrera, abar bat botatzen najuan azpixen -paguen goiko zotz mehi haura; mehi harek eta lehelengo azpixan bota-, gero geiñian bota arbolok, ostrua mordoska bat eta harexen geiñian. Ondo! 
- Han hobeto? 
- Baiña hari ez jakok eitten mamarrurik, [...] zorririkan ta. Ez. Gero harrazkero be sarrittan ein dot nik. Etxepian gorauan be bai [...] ; Pol-olen be bai ta Aittan-xaboletan be bai ta Gaintxuritxoko etxe-stian be bai ta... 
- Txendorrakin? 
- Txendorrak eitten, iketza egosten. Pol-olen hiru txandatan be bai. Itturrixan... Pol-oleko itturrittikan Hirukurutzetara bittartian. Orduan mutil kuadrillak ibiltzen zittuan hamen Naparrua aldian-a be ikazgiñan ibiltzen zianak. Kuadrillak eta kuadrillak. 
- Kanpotik etorten zian hona be? 
- Asko bai kanpotikan. Hamen bertakorikan, orduan denporan... Aurretikan ta be ibiliko zittuan hemen be, baiña orduan, ni ibili nitzan denporan, besterikan... Ipiñarrietakuak ein jittuan bi txondor edo; bat erre ein jakuan. 
Txondorra egiteko urratsak
Elizburu Gorrotxategi, Sebastian
- Aurretik esan najotsan: "Hau... ez [eixok] honi txendorroni surik be sartu". ["Zeba? "] ta zerian, ta "Zeba? ". "Hau atzera soltau ein bihar jok horrek txendorronek ta berriz kargau". Eske txendorra komeni izeten dok, lehelengo barruan-a egur zakarrak be ipintzen jakuezik, baiña hau egur mehiau be kurioso-urioso. Gero, azkenian, egur holako sendoerako egurrakin-do dana bardin-ardin ein bueltan. Ta gero orbela botatzen dotsek arbustuori ta harekin. Lurra barrura juan ez dein [izeten dok] haura ostruaura. Ta gero geiñian lurrakin tapau. Ta harek haura bardinddu biharrian, goixan puntan laga juan holako pago-dar mutur haundi bat, gora euala ta zerian. "Horrekin ezin leikek, baiña! ". Haura zohixa, lurrien etara zohixa ta zerien, ta harekin ipini ta "Bai, bai". "Ezin leikiela! Kendu ein bihar dala! ", ta "ez" ta "bai" ekin [...]. "Heuk ein eik orduan nahi duana, ni ez natok berriro hona ta! ". Alde ein najuan ta gero San Andresen zahar bat. Haura be ibilitta euala-do, ta harek be jardun ei jotsan: "Baiña, hau, sua pixkat behera ekitten danian, hamendik suak eingo jok eta ez jok errendiduko hau! Hau ez dao [...] ". Halaxe ein bihar zala ta ez dakit zer ein bihar zala ta beria. Ondo geratu zala, bestia zala, bazkaittara etorri zala etxera... Atzera juan zanian txendorra erdi [erre...] , dana su hartuta ordurako. Ta behin txendorrak su hartu ezkero, [...] dominatzerikan. 
Ez dakak [urriñera] juaterik hurrera. Han geratu jakon. 
- Orduan, inportantia ze zan, ondo bardintzia? 
- Txendorra? Bai, ondo bardinddu. Azkenerako haura bardin-ardin geratzen dok. 
Txondorra egiteko urratsak
Elizburu Gorrotxategi, Sebastian
- Orduan, inportantia ze zan, ondo bardintzia? 
- Txendorra? Bai, ondo bardinddu. Azkenerako haura bardin-ardin geratzen dok. Zuek ikusi dozue -ze esango dotsuet, ba-bedarrakin einddakua, metia edo? Ha, kanpuan edo iñoiz, behian sendo-endua ta gora mehiao-ehiao ta? Txendorra halaxe ipini bihar dok. Ta gero azkenian be halaxe urten bihar jok harek. Puntatikan lagatzen jakok txendorrari holako sendoerako egur bat. Ipintzen dok erdi-rdixan. Han, ba, plazuela haundixa izeten dok ta han plazuelian erdixan heuk ipintzen dok tente. Ta gero egurrekin, lehelengo senduenak; gero ta mehiauak, gero ta mehiauak han bueltan-ueltan kargatzen dotsazik. Honi ipintzia moduan. Ta honen bueltan, ba, eitten-itten bahoia haura. Hamen erdixan, honen kontrara ipintzen dittuk bestiak. Honek hemen ipintzen dittuk bueltan-ueltan gero. [...] Gero bigarren pisua botatzen dotsek hemendikan berriz. Gora. Metro bat inguru luzian ebaitzen dok egurra gutxi gorabehera. 
Ikatza egiteko egurra nola mozten zuten
Elizburu Gorrotxategi, Sebastian
- Ta orduan egurra zela ebaten zenduen? 
- Aizkoriakin. 
- Aizkoriakin? 
- Dana. Orduan ez zeuan... [Bakarrik] , egur haundin batzuk bazian, trontziakin. Trontzia, badakik, eztok? Bi lagunen artian. Harekin. Bestela, dana aizkoriakin. Ekin goixian ta gabera arte aizkoran. Gaur askok esaten juek hemen -hau, Olasagasti-: "Ene! Olasagasti! ". Ta hor badok Ziriako, erdi zoro bat, radixotik jardutzen dabena. Bere Olasagastixokin jardutzen jok harek gehixenian "Haura, haura... " [jaso ezinda] jardutzen jok. Gaur Olasagastik eitten daben lana guk orduan egunero eitten genduan. Ez, hola, ekiñaldi bat eta bakarrikan. Egunero. Horrek eitten daben baiño beltzao lana. Guk orduan Olasagastiri gaur horrek eitten dittuan markak laster tapauko gontsazen. 
Ikazkintza
Elizburu Gorrotxategi, Sebastian
- Zuek ze eitten zenduen? Zu heltzen ziñan baso batera eta dana zeuk eitten zenduan? Lehelengo hartu arbolia ta... 
- Lehelengo bota arbolia. Gero harek adarrak apaintzen hittuan danak. Txikixak kentzen jakuazen ta harek tantai haundixak geratzen zittuan. Ta idixekin-do batu. 
- Tantaiak esan dozu? 
- E? 
- Tantaiak? 
- Tantaixa esaten jakuan pago adarrari. Harek adar txikixak-ta kentzen jakozen, tantaixak, pago-antaixak. Harek batzen hittuan hara buelta hara. Hau dok txendorran... hau dok txendorra ein bihar douna, ta hona bueltara batzen zittuan harek osorikan idixekin. Gero txikittu metro bat inguru altuan. Gero han bueltan lagatzen hittuan, mehienak azpirengo, ta senduak bueltan. [Behetik gora] , mehiak lehenengo azpixan, ta senduauak, senduauak, senduauak... pillia eitten heban han. Ta hurrengo zertu bihar dittuanian harek ya gertu heukazen. Ekintzen hetsan atzera ipintzen honen kontrara ipintzeko. Han berriro haura geiñetiken kentzen-entzen, ta senduenak tokatzen [...] lehenengo azpixan danak, ta mehetzen, mehiuauak-ehiauak, azkenian harekin mehiekin hik [bolia] eitten heban, tapatzen heban orbelakin, ta gero lurrakin tapau. Ta hamen goittik behera [sartutakuan] egur haura, hola, beste bat harek [kurutzia esaten juen] hemen sartuta eruaten juan, [gabillian] moduan. Hau egurrau, hemen euan egur sendo haura, honekin ta ikara batzuk-ta erein zerian ta tira ein ta etaratzen heban gora, ta han beheko barreneraiñokan haura zuluaura geratzen zuan. Geiñekaldian sua ein, ta sua eitten zanian, lehelengo lana: kurutzia gaiñekaldian ipiñi. 
Eitten heban: basuan pago-darra, pagua, hau baiño senduaua, holako sendoerako adar bat hartzen heban holako luzerakua. Haura joten heban ta jo-a hemen behera pixkat bringatzen heban, ta gero honi sartu [...] beste egur bat hemen, ta kurutzia indda. Hau kurutziau geiñekaldian ipiñi. Txendorra hemen beuan, hemen geiñekaldian kurutzia egoten zuan. 
- Hori zetako izaten zan? 
- E? 
- Zetako...? 
- Kurutzia bedeinkatzeko. 
- Bedeinkatzeko? 
- Bai. 
- Gero, txendorra hik hemen eindda ta, konparaziño, hor errekia, hor albuan, ta txendorra hik hamen berdin ein, ta tapau be bardin samar ein, igual txamar, tapau dualakuan, ta segiduan izaten zuan haura aldiaura lurrakin gehitxuao kargau bihar. Han dauan urak sua hara eruaten jok. 
- Tiratu eitten dau? 
- Tiratu eitten jok. Gitxi, baiña beti. Jeneralian, beti haura aldiaura gehixao kargatzen ibili bihar suari eusteko. 
Bestela, sua bardin ez badoia, haura txendorra bardin-ardin ez badoia goittik behera gastatzen-astatzen, "ya se jodio". Harek danian bardin juan bihar jok. Haura pixkat goixan [zertzen] lehenengo, brasia eitten danien, paliakin han zulotik behera botatzen dotsak, ta gero egur-askuak berriro ondorian ta zerian ta... Berriz be han keia edo zera ekitten danian, bota palakada bat edo bi berriz lehelengo brasia, berriz be egur-asko batzuek eta zerian, ta haura belaxe betetzen dok goraiñok [...] zuluaura. Goraiñok betetzen danian tapatzen dok zohi haundi batekin... Zohixa badakik zer dan? 
- Bai. 
- Bai? Ba, harekin tapatzen dok ta han egoten dok haura keia darixola. [...] Gero, geiñian [... izeten dok] , ba, zuk gaur goixian tapau hau, edo su emon ta sua zertu ta tapauta ipiñi [...] , illuntzi aldera berriz haura zohixaura kentzen dotsak ta hartzen dok egur bat, eta zirikatu goittikan behera. Ta zelan barruan botatzen dan haura egurraura harek [...] erreta egoten dittuk. Harek ahal dan ta behera bajatu danak, han berriro be barrixak sartu ta berriro be tapauta ipiñi. Ta gero, poliki-oliki eitten dok puntan egurrak biguntzen. Ixo norbera geiñera -hari lehenenguan be, ba, holako zabalera bat edo geratzen jakok, [...] 
- , pixkat zertzen danian haren geiñera ixo, han geiñian hola sakatu, ta "krak-rak" ekitten dok, ya iketza eitten dauela muestria. Ta gero haura, sakatzen-akatzen, egunian pare bat aldiz sakatu bihar izeten dok haura. Hartzen dok haga luze bat heu hemen haren geiñian bueltan ibiltzeko, ta harekin defendiduaz [...] geiñian. 
- Badaezpada be... 
- Bai. Hau, konparaziño, honenbestian bada, goixan geratuko dok, ba, hola, batuao. Ya han batzen-atzen juaten dok, gastatzen-astatzen juaten dok behera. Holakoxe zabalerako koska bat [eruaten] jok; egosittakua hor, ta bestia artian be hemen koskia juaten dok beheraiñokan. Ixa beheko barrenera... barrenera allegatzen dan inguruan, [sua] allegatzen dan inguruan-aurretikan egoten dok ya kerik eta barikan denporalian, egunetan-, gero ixa barrenera allegatzen danian, bera ekitten dok keia darixola behetikan txendorra. Ya senaillia sua beheraiño allegau dana. 
Ikatza txondorretik nola atera
Elizburu Gorrotxategi, Sebastian
- Gero etaratzeko, haura... keiok pixkat gastatzen jakon edo zertzen jakon [...] eitten ebala behera. Ta, gero, egun batzuetan lagatzen dotsak, egun bat edo gehixao lagatzen badotsak hari, atzera indarra hartzen jok harek. Ta komeni izeten dok haura keia gastatzen jakon zerien, goittikan behera... Belakixa esaten jakuan oholezko zer batzuk eukitzen genduazen, atxurran formako batzuek. Ta harekin kendu lurra dana behera, ta zikiña edo zera badauka kendu ta atzera han "da! " tapau haura. Berriz beste zati bat, beste zati bat, buelta danian garbittu. Gero, hurrengo egunian-do ekitzen hetsan etaratzen. Etaratzen be iguala: hartu goittik behera sardiakin ta, puntan, ta holako zabalerako zati bat ta beheraiñokan. Etaratzen heban iketza, ta iketz hori atzian gero eskobakin-do zabalduta ipintzen heban hoztu dein, berriro su hartu ez deixen. Bestela, iketza hona behera bajatu [ta] hamen lagatzen badok pixkat sendo-amar, atzera horraxxe etaratzen jok. Ta zabal-abal eitten badok, ya hoztu eitten dok ikatza. Buelta danian haura pasau, berriz hurrengo txandan be iguala: berriro [...] zati bat... Txendor hor... hirurogeta hamar bat zaku daukazen, hirurogeta hamar-amabost zaku daukazen txendorra, ba, hiru bat ekiñaldittan-do etaratzen da. Ta, bestela, prisaka [...] , su hartu ta erre igual. 
- Larrei kendu ezkero... 
- Larrei ez. Hik batera kentzen badok haura, ba, han pillia ta artian haura jo-a berua daok eta harek hartzen deuk indarra edo pixkat sua [pizten ekitten] bajak, han ez daok aguantatzerikan. 
Txondorraren arriskuak
Elizburu Gorrotxategi, Sebastian
- Ta hori peligrosua izeten zan? 
- E? 
- Peligrosua? 
- Bai, argi ez bahabil, heuk be su hartzeko arriskua. Han ekitzen bahitzan, eutsiko jotsat eta bestiak eta jo-a erropa zaharrok hango berotasunakin-a berotzen jazak eta heu... su hartzeko [dispuesto] erropak. Peligroso-eligrosua ez, norberak erreparo pixkat euki ezkero, ez zuan eukitzen horrenbeste peligro. 
- Eta ez zeuan, holan, modurik pixkat peligro hori kentzeko? Ba, ez dakit, txondorran gaiñian-do ohol batzuk ipiñi edo ez? Barrenera sartzeko... Halakorik ez zeuan [hemen inguruan]? 
- Ez, ez, ez. 
- Entzun batenbat zertu zanik edo? Erre zanik edo hola...? 
- Txendorrian? Ez, ez juat entzun. 
Ikazkintza baserri guztietan
Elizburu Gorrotxategi, Sebastian
- Ta gero saldu nora eitten zenduen, kalera? 
- Plazentziara be bai, Bergarara be bai. Orduan ikatza asko kostatzen zuan. Hamen ez jeuan orduan basarririkan ikezgintziak beste diru emoten ebanik. Hamen lurra jaso bihar lehelengo artua ereingo bazan edo patatia sartuko bazan be bai. Badakik zenbat lan [...] alperriken, dana atxurran ta kristuetan ta? Hamen izaten zuan etxerako lain hartzen zala ta hauraxe ta hauraxe zalakuan. Harek ez jeukan dirurik. 
- Iketzak bai... 
- Iketzak bai, iketzak ondo emoten juan. 
Ikatza egiten zenbat urterekin hasi zen
Elizburu Gorrotxategi, Sebastian
- Eta zu noiz... noiz jakin zenduan zuk ikazgintzan gitxi gorabehera? 
- Nik? Nik ikazgiñan, ba... ekingo nintzuan ni treinta y ocho, holako bat, lehelengo etxian ein [...] aitta zanak eta bixok. Etxe onduan, Kiruetan. Ta, gero, egurra hara ekartia asko kostatzen zan tiratzia hara, ta han bertan, eguan lekuan, basuan, Bertan eitten genduazen horrek lau-nok ta han. 
- Ta lehenau be aittak einda zekazen? 
- Berak gaztetan zala ikusitta. Arrate balleko Arizmendin egon zuan kriau gure aitta zana. Egon ei zuan. Ba, haintxe ikusitta txendorrak zela eitten zian ta zela izeten zan iketza eittia. Ta, gero, Kiruetan bajeuazen ehun ta hamahiru pago-do, [horrek] arbola haundixok, ta adarrak be bai honenbeste sendokuak-ta batzuek baeukezen. Pago bati ebai [notsezen] -ba! honenbeste izengo zuan mehiena be-hamaika adar. 
- Pago bati? 
- Harek zenbat urtian eren mozteke... 
Pago-buruak ikatza egiteko
Elizburu Gorrotxategi, Sebastian
- Normalian, ikatza eitteko ze eitten zan, adarrak moztu ala pagua osorik moztu? 
- Ez, ez, adarra, adarra moztu. Bai. Adarra berriro etaratzen jok arboliak. Hik goixan mozten badok, berriro adarra etaratzen jok han. Hik hondotik botatzen badok, bai, hondotik botatzen badok, ba, materixaletarako. Haura gerrixaura, gerrixa esaten jakona aprobetxatzen dok; ta goiko adarrekin ta buruakin be bai iketza. Baiña pago-urua ta horrek pixkat peligrosuauak. Bueno, lan zakarraua hori. Zelan egurrak... Igual pago-uru [...] hau mahaixau baiño haundixauak ipintzen dittuk han ta. Baiña harek [ez] danak juntatzerikan; erdixan igual geratzen jak han holakotxe huekua. Ta [...] pixkat biguntzen jakozenian, han kurioso ez [bada ipintzen] , behera juaten dok [...]. Ta hurrengo, berriz, heu akordatzeke igual aurretikan ondo ipini dualaukuan ta han [gogor-na baten...] ta hurrengo haura pixkat biguntzen... jo-a "grauk" eta behera,. Zatixa behera ta arreglaik haura. Atzera bete egur zatixekin ta tapaik haura lurrakin. De dios! Han ikusten zuan inpernua! Egun onak be bai asko ikazgiñan. Egurra preparauta... behin egurra preparau... egosten henbillenian, egunak. Bai. Hala be, adarrakin-a hebillenian, goizian beittu bat ta eguardi inguruan ta berriro gaberako ipini ondo ta... Bai, goizian be... Ez, ba, laga ta ihes ein handikan, baiña... Ostian ondo. 
Ikatza idiekin nahiz bizkarrean garraiatzen zuten
Arizaga Larreategi, Juan; Unamuno Gorrotxategi, Jose Luis
JL - Munduan dian kalamidade danak tokau jakuzen guri. 
J - Kalamidadiak... 
Egoitz - Orduan toki askotan eitten zan iketza? 
J - Bai. 
JL-Orduan bai. San Andresko Paulo be makiña bat eindakua dok. 
J - Bai, asko harek. 
JL - Harek asko. Harek asto gaiñian zaku iketza. [... eittiaren] Sarri eruaten juan. 
J - Ta haura be demasa zuan gero. Zaman hartu ta kalera ekarri. 
JL - Ni ez, ni ez nok akordatzen horrekin. 
J - Ene... gu bai. 
Egoitz - Zeiñek hori? 
J - Iketza. Idixak, (z) erenak hartu ta leran ta zaman. 
Egoitz - Kalera ekarteko? 
J - Bai. 
JL - Saldu. 
J - Gero handikan, hemendik, Eibarrera be bialtzen genduan guk, e. 
Egoitz - Hemen zenbat iketzgin egongo zian orduan? Iketza eitten ebenak. 
J - Iketza eitten zebenak? Bai,... , mordua, banaka-anaka. Basua zekanak, [...] jittuen galantak. 
Egoitz - Ixa basarri danetan eitten zan? 
J - Danetan ez baina... 
JL - Ez, leku askotan ez. Kortan, San Andresen, Uzkaten... 
J - Uzkaten. 
JL - Barrentxen ez. 
J - Barrentxen ez nok konturatzen Barrenetxekin. 
JL-Sikiera ez nok harekin akordatzen. Guenetxen be bai. 
J - Guenetxen be bai. 
JL - Jose Guentxe. 
J - Haize haundi hari, txendorra piztuta nekan. 
JL - Ta harek astintzen juan! 
J - Dios... 
Txondorra egiteko lanak
Arizaga Larreategi, Juan; Unamuno Gorrotxategi, Jose Luis
Egoitz - Ta txondorrana zela izeten zan? 
J - Txendorrana? Je! 
JL - Je! 
J - Sekula ez dok ikusi? 
Egoitz - Ez. 
J - Telebisiñuan be ez? 
Egoitz - Telebisiñuan bai. 
J - Zatittu egurra, tolostu. 
JL-Tolostu, ta gero su emon ta erre. 
J - Gero zerakin, lurrakin tapau. Zotalakin. 
Egoitz - Zotala ze da? 
JL - Honek ez jakik ezer. Zohixa, zohixa! 
J - Zohixa. 
Egoitz - (ummm). 
JL - Honek ez jakik, lehengo ipuiñik ezebez. Jakitzia bai nahi, baiña ideiarik be ez. 
J - Zotala ze dan jakin ez? 
JL - Ez jakixan ze dan. Txokau itten jak ala? Ni bapez. 
Egoitz - Baina soixa ze dan badakit behintzat. 
JL - Zotala ze dan ez jakixek honek. 
Egoitz - Eta gero zela izeten zan, hortik aurrera? 
J - Handik aurrera, ba, egosi itten zuan. Zelako txendorra zan ba, hainbeste. Gau ta egun zaindu in bihar haura. 
Egoitz - Ta zenbat egun bihar izaten zeban horrek gutxi gorabehera? 
J - Segun zelako txondorra zan. 
JL - Hillebete bat. 
J - Batzuek hillebete, beste batzuek hamabost egun. 
JL - Batzuek aguro erre, beste batzuek siketu. 
Egoitz - Ta igual zan eurixa in o... 
J - Eulixa? 
Egoitz eta JL - Eurixakin. 
J - A, han geratze zuan haura! Edurrakin be. 
JL - Keia darixola. Keia darixola geratzen zuan haura! Kontu ein bihar jako gaiñera juaten, e? 
J - Uzkateko Pedro Marik edurte galanta pasau juan! 
JL - Bai, tokauko zuan. 
J - De dios. Han, Bidegurutzetako zelai guenian. 
JL - Ez jakat goguan. 
J - Nik bai. Horrek be hantxe jaukan kriau. Horrekin juan nitzuan. 
JL - Koiño, Marziano, e? 
J - Marziano bai. 
Egoitz - Ze, txondorrakin? 
J - Txendor gaiñian. Zohixakin ein txabolia ta hantxe. 
JL - Hantxe. 
Egoitz - Gau ta egun? 
JL - Biheko! 
J - Bihako! 
JL - Eurixa bada eurixa ta aterri bada aterri. Zohixan azpixan. Teillatua zohixakin. 
J - Ta arpeixa zikina! 
JL - Bai, hautsa galanta ta! 
J - Ta nun garbitturik ez. 
Egoitz - Dutxa asko ez zenduen hartuko han. 
J - Han? 
JL - Dutxia? Orduan ez jauan dutxarik iñun. 
Tratuarekin plazara; txanpon-klaseak
Urizar Murua, Maria
- Basarrixan jaixo eta noiz arte bizi izan ziñan bertan? 
- Ni hogeta bost urtekin ezkondu nintzan ta hogeta bost urtera arte. Bai. 
- Orduan, e... bizimodua ta bertako... 
- Bueno! Eta gero beste sei hillebetian egon nintzan, porke ez zeuan iñor ezkonduta, anaia euan ezkontzeko, baiña zela basarrixan iñor ez zan geratzen, sei hillabete ein nittun ezkondu kalera, honaxe, eta basarrixan harik eta haura ezkondu arte. Bai, bai. Han ez zeren ohittuta be kalera-a etortzen be, ta tratura-a, ta ni, badakizu, plazara tratura etortzen nitzan. Esan notsuen, generuakin kalera etortzen nitzan. Astua eta, esniak, goizian jatxi, bost edo sei behi jatxi goizian jaikitta, seirak inguruan, eta marmittak eta bete... Ez zeuan kamiñorik eta ezebe. Hartu astua, berduria-a igual eukitzen giñuan askan freskotxuao eukitzeko, eta porrua edo lekia edo azak eta azalga ta arrautzak eta... Esan notsuen lehenao be, arrautzak dozenia ekarri bihar, ba, ta... A! Hamaika zeozen ta... nere penia, ba! 
Dozenia ez eruan bihar plazara! Esaten neban, ba, tratuan hartzen nittuan ba zazpi... milla pezeta. Orduko denporetan, hemen fabrikan ebizenak eta bost milla pezeta inguru egunian irabazten zeben. Dirua zidarra euan orduan, duro zidarra. Ta, e... pezetia ta gero txakur haundixa. Zentimuak haundixak zian, kobrezkuak zentimuak, oin, e... eurua, osea, zentimuak oin daozen moduan. Ta etortzen nintzan esniekin ta plazara, eta tratua. Arrautzok hartu eskuetan; astua igual antxitxika hasten zan ta arrautzak apurtu be igual. Pikuak eta keixak eta hola be eskuetan hartu mokorrian, holaxe, eta kalera ekarritta, plazan. Ta zazpi millla pezeta t'erdi, zortzi, egunian holaxe hartzen nittuan plazan. Diru asko zan ordurako! 
- Jolin... 
- Bai, bai, bai. 
- Basarrixan, gaiñera... 
- Bai. Ta esne-inzenak, berriro, hamabost egunetik kobratzen giñuzen. Bai. Hamabost egunian ekartzen zan esnia. 
Lau txakur haundi balixo zeban harek, zentimua litruak. Etxe-txera ekarten zan esnia baserri... honaxe kalietan dana. Eta esne-inzenak hamabost egunekuak. Ointxe be goguan daukat zenbat kobratzen nittuan. E... Bi litrokua zan hamaika pezeta eta bi zentimo; lau, txakur haundixan. Ia zelan etaratzen dan, etaratzen dozun hori. Eta gero, kuartillu, litro t'erdikua, hiru tamaiño, litrua eta kuartillu, litro t'erdikua zortzi eta sei zentimo eta litrokua bost pezeta eta sei, sei zentimo. 
- Goguan dakazuz [...] , e? 
- Dana pezetak. Gero hartzen neban, kinzenia kobratzen zanian, hogeta hamar duro edo zidarretan dana, ta pixua mantalian ta basarrira ixo bihar ta pixuakin amantala be behera jausten jatan. Ta juaten nitzan, hamen, Gilaneko tabernia dao, hamen, zubixa pasautako frentian. Hor hil zan Gila bera ta... Gilanekua zan hori. Eta faten nintzan ta: "Gila, emongo dostazuz papelak hogeta hamar duro? " Zidarretan lagatzen notsan eta hogeta hamar duro hartzen nittuan. Esne-inzenetan hori! Hamabostian edo, e! 
- Bai, bai. 
- Papela eruateko etxera. Hogeta hamar duro zidarrok eruten nittuan gora. 
Baserrian lan gogor, baina jan ere ondo
Urizar Murua, Maria
- Esaten dozu, e... esnia-a bezeruei zuzenian... 
- Bai, bai. Horrek eguneroko bezeruak, fiñak, e! Bai, bai. 
- Eta nunbaitten apuntatzen zenduen edo ya bazekizuen...? 
- Ez, ez, ez. Jakiñian! Fulana, ba... Margarita edo bestia edo bestia edo ta... Hamar edo hamabi igual egoten zian bezero-txiak. Ta etxe-txeraiño esnia. Ta nik esaten neban: "Ni ezkondu kalera? " edo... "baserrira? ". Etorri ta bedratziretan, artian, kamisoiren batekin urtetzen zeben. Hiru bidar-a etorri ta ohian igual, ez dakizu? Neguan-a. Ta han basarri puntatik etorri ta plazakua ein ta. Bi biaje ta etxera, zu, esniekin-a. Ta esaten neban nik -orduantxe neuk hamabost urte, hamasei neukazen, baiña-, esaten neban: "Ni ez behintzat basarrira! Ni kalera! Aber lo eitten doten neuk be! " Goizeko seiretan jaiki bihar izaten giñuan horrek gauza guztiok eitteko! Astuari beran zestuak ipini eta lotu bera eta berdurak ipini, ta dana. Plazara etorri, tratua hartu, juan etxera... Ta etxera juandakuan be egoten zan, ganauendako-do kargan batzuk, arbixa edo nabua ipinitta, artuakin-a nahasi ta... Armosua ona, e, gure amak! Hiru txarri ta hiltzen giñuzen hola zazpi bat arrua ingurukuak. Ta txarrixak hiltzen giñuzen. Etxian urdaiazpikua ta txorixua ta dana egoten zan ondo. Ta berakatz zopia eindda eukitzen zaban gure amak kazuelatxuan, gaiñian arrautzatxua ta gaiñian urdai... urdaiazpiko zatitxua jateko. Ta ardaua be Bergaratik. Esaten da alkolizauta, baiña ardaua be, e... zera eruaten giñuan, zaragixa. Bakizu zer dan, ezta? Erderaz "pellejo" da, baiña... 
- Bai, esplikaidazu zelakua zan... 
- Zaragixa zan, ba, narruzko haundixa, ba, igual eukiko zittuan, nik ez dakit, larogei litro-do igual, kaiñaberiakin. Eta burdi motz-otza, burdi motzian Bergatik ekartzen [joskunan] , "Manso" edo zan Bergakua, ta ardau lodi-odixa, beltza. Eta hori ardau hori, ba... Hiru kriau-a eukitzen giñuzen etxian! Bat Elorrixokua, bestia oin, e... Gorrotxategi bertsolarixan aitta. Haura gurian kriau zeuan, hiru urte ein zittuan kriau gurian. Eta gurian lana ondo eitten zan, ezta? 
Lan asko. Baiña jaten be ondo, e! Gure etxian txarrixak eta oillaskuak eta ein bihar zana, edo bakaillaua edo... Gure ama be ez koziñan-a ibillitta, baiña oso... labeko sua ta ogi bat-ta eitten zeban! Ogi bat-ta ederraua ta... 
Zahagi ardoaren inguruko azalpenak
Urizar Murua, Maria
- Ia, zaragixa, orduan, esan dozu dala...? 
- Zaragixa da... "pellejo" esaten jako erderaz. Oin ez dakit egon be eingo dan holakorik. Ardaua sartzen zeben, hor eoten zan, ezta? 
- Larogei litro inguru kabitzen zian? 
- Bai, larogei eukiko zittuan edo gehixao igual. Ta hori burdixan lotzen zan, mahaixonen moduko txikixa, holakotxe kuadrua zan, ezta? Eta beran... sokekin ta lotuta eoten zan hau ondo ta kaiñabera bat eukitzen zeban, gero sartzen jakon muturra lotuta. Ta etxian, etxian be ipintzen zan, e... Guk, e... "obra barrixa" esaten gontsan, geunkan kutxia, garixak. Goixan bota, ta kutxak haundixak. Goittik garbittu ta bota, ta garixa. Orduan, badakizu, oin ez dao, baiña garixa urte guztian ta... Eta haretxen onduan mahaitxo bat euan ta gaiñian egoten zan. Eta etaratzen giñuan garrafoia, bete, lau edo bost egunerako-do ta bost kuartilloko botillak zeozen, beltzak, haundixak, ta bi egunerako-do hauraxe etara. Bost kuartillu, oseake, litro bi ta erdi edo ez dakit ze izango dian. Eta hauraxe etara ta meriendatan ta bazkaittan ta danian ardautxua. Geuk´e bai, e! [Behin] neska-oskortxuak giñanian be, harekin berakatz-opiakin ta goizian be, bere zertxua, txikito modutxuan, bere ardautxuakin. 
- Orduan ohitturia izaten zan basarrixetan edo...? 
- Danian, ez gurian bakarrik, e! Etxe danetan, e! 
- Ardaua eraten zan, e... 
- Eraten zan langintzetan ta... 
Garia auzolanean ebakitzen zuten
Urizar Murua, Maria
- Garixak-ta gurian heltzen zian lehenengo, behian. Gure etxia bastante behian dao, ba. San Andres baillian, bastante behian. Itsasoi, Iturrixa ta Aritzaga daoz. Eta, bai, behian. Ta gure... behian, hamabost bat egun lehenao heltzen zan garixa ta etxe guztietan euan garixa. Baiña guk ezin izaten giñuan ebagi etxeko familixiak garixa ta goiko basarrixeri esaten gontsen etortzeko laguntzera. Ta beste zortzi edo hamar basarrittatik bajatzen zian behera. 
Goizeko beatzietan-do etorten zian eta bazkaldu eta meriendau ta dana gure etxian. Enteditzen dostazu? Harik eta garixak ebai arte, e! Ta gero guriak ebaten zienian, faten giñan berenak ebatera gora. Beren basarrixetara gero joan bihar izaten giñuan! Goizian urten ta ordubeteko bidian ixa mendi ondoko basarrixetara-a! Ta gero ekixon han! 
Etxetik juan ta sorua be igual, barrenian, ta gora. Jaten ondo emoten zan orduan be, e! Bai. Meriendetan ta igual, azauak ipintzen zian hola illaran, ta fuentiak, bakaillaua edo igual tomatiakin-do ta gaztaia gaiñian-do ta ardauakin ta... ondo, e! Baiña lana be gogor, e! 
- Bai, ez? 
- Lana gogor, e! 
Ganaduaren larruarekin abarkak egiten
Aranberri Laskurain, Margarita; Laskurain Lizarralde, Pedro
- P: Egualdi txarrakin ta zer harek, abarkak? Badakizu zelakuak dian? Oin dantzarixak-ta erabiltzen dittue holakuak... 
- Bai, narruzko... 
- P: Pixkat goitti-eheti horren modukuak. Harek izeten zien etxeko ganauan narruakin einddakuak, etxian eindda, e? 
- Zeiñek eitten zittuan, aittak edo? 
- M: Anaiak - Anaiak? 
- P: Ze? Ez. Anaia, haura lehenagokua da, abarka harek lehenagokuak zian. Aitta zanak. 
- M: Aitta zanak. 
- P: Bai. 
- Eta, zelan eitte zittuan, ba? Ganauan e...? 
- P: Txahalan narrua ebai. 
- M: Kurtidu. 
- P: Ez, kurtidu eittekuak dia kalekuak. Harek nik esaten dotenak zien kurtitzeke, narrua. Txahala edo ganaua hil, hau eitteko ta haren narrua ganbaran josi, sikatu ta gero ebagi ein bihar holakotxe kuadruak ta abarkak josi bere zozkixakin. Honek e... gero takarra-akarra, edozeiñek ikusteko edo zerla dia honek? 
- Bai, hori da, gero nik berriz e... 
- P: Baiña gauzak hortarako pixkat... arrasto pixkat... Nik gizurrik ez dot esango, baiña arrasto pixkatekin nahi neukie. 
- Lasai. 
- P: Lasai, bai... 
- Orduan abarkak etxian einddakuak... 
- P: Bai, ta sokak be bai. Harek eukitzen zittuen sokak neuk be hori eitten nittuan, oiñ ez ba juandaneko berrogei urtian ez, baiña. 
- Eta, esan dozu, abarkak josteko zer erabiltzen zan? 
- M: Orratz, orratz haundin bat edo... 
- P: Ez, ez, abarkak josteko ez. Eztena ta abarka-irixa zian. Abarkak gurian nik hori jakin izan baneu... Egongo dia oiñ be baztarren baten, baiña... 
- Eta lehen esan dozu zozkixa edo... 
- P: E? 
- Lehen esan dozu zozkixa edo... 
- P: Zozkixa. Narruakin berakin eitten zan. Hau da narrua, e? Ta honi kentzen jakon holako... harixa baiño zabaltxuaua baiña holako zera. Ta hau abarka-irixakin zulatu eitten zan. Honek ezin konprendidu zuk pe, asko entzungo dozu baiña, hau zelan izeten zan... 
- Ez, ez, baiña abarkak ikusitta dakaraz eta halan esplikauta bai. 
- P: Jositta muturretara. Zu be barrura etorri, e? Ez egon kanpuan. 
- Orduan, e... 
- P: Ta josi ta sokak be etxian einddakuak izeten zian, ardixan illiakin. 
- M: Beronek be eitten zittuan. 
- P: Neuk be harek eiñ nittuan. Abarkak be bai ni josten ibillitta nao. 
- Eta abarkak jostia... zenbat denpora eruaten zeban? 
- P: Zenbat denpora? Orduan e... Oiñ jentia dana lana da ta... 
Artilearekin abarka sokak egiten
Aranberri Laskurain, Margarita; Laskurain Lizarralde, Pedro
- Esan dozu abarka-okak zeuek... edo zeuk eitten zenduzela... 
- P:Bai, bai, etxian, ardixan laniakin. 
- Eta zelan eitten zian? 
- P:Txabillia zan. Kaguen diez! Nik horrek jakin banittu... Badao gurian txabillia nunbaitt oin be. 
- M: Hola gaintxutxo batekin, hola erdixan estu-netxo batekin, hola buelta emon. 
- P:Ta bihurra hartzen eban. 
- M: Bihurra emon, bihurra emon sokiakin... 
- P: Kaguen! 
- M: Abarka-okak ta baitta lania be, galtzak eitteko lania be bai eitten eban. Lania be... 
- Txabillian bertan? 
- P: E? 
- Txabilliakin be eitten zan...? 
- P: Bai, txabilliakin. 
- M: Holaxe erain. 
- P: Pixkat hola zertzeb zan ta zertuta ta tra-ra ta hau honaiñokua zertzen... eitten zanian gedittu ta txabillan batu harixa, ta gero barrixa, tra-ra-ra ta... 
- Eta horretarako e... 
- M: Trumoia da, e? 
-... ardixan uliak, imajinatzen dot e... ulia moztu, garbittu ein bihako zan, ezta? 
- P: Bai, bai, bai, bai garbittu. 
- M: Ta gero kardak izaten zian. 
- P: Garbittu eitten zan ardixan illia lehenengo ta gero onena apartatzen jakon, harek be eukitze zittuan zepak gogorrak-ta, eta harek onenak apartau ta kardak... 
- M: Hola tablatxo batzuk arantzia azpixan ebela, kardak, beren heldulekuekin, ta harekin lania zertu, han zertzeko moduan ipini. 
- Harrotu edo... 
- M: Bai, bai, harrotuta geratzen zan zeindda... 
- P: Kardak badare gurian nunbaitt badia. Zaharrak baiña... Kaguen nik hori atzo jakin izan baneu, kaguen...! 
- M: Danak jirauta eukiko zittuan! 
- p: Bai, txabillia be bada ta... 
- Hurrengo baterako topauko dozuz ta erakutsiko destazuz. Orduan, esan dozu, lehen zepa edo... 
- P: E? 
-... ardi illiak bazekazela batzuetan zepa onak edo... 
- P: Bai, zepa gogorra karda lania eitteko gogorra ta haura apartau ta... 
- M: Haura kendu, ta illia onena ipiñi... bai... 
- Eta bihurra dana kendu bihar izate jakon, ala? 
- P: Zetako? 
- Harixa eitteko edo sokia eitteko, edo... lehen esan dozu bihurra eitten zala ta...? 
- P: Bai, emonda ta... Ez, kendu ez, danakin eiñ, bihurra emon ahal bazan tamaiñuan. Hontan ebillenian. 
- Orduan zeu ibiltzen ziñan e... 
- P: Bai, bai, neuk be hori... 
-... harixa eitten ta... Ta gero galtzerdixak eta galtzetiñak eta... zeiñek eitten zittuan? 
- P: Emakumiak eiñ bihar... Oingo moduan. 
- M: Bai, lau-ost bat pare eitten dittut nik neguan galtzak. 
- P: Baiña lana zera... kaleko laniakin. 
- M: Oiñ kalekuakin, e? Baiña oinddiok etxekuak gurian... Izarren ahiztia dao gure jaixotetxetik aldamenian ta haren gizonak emon ostan lania, berak einddakua, ta oinddiok pare bi-do badare gurian, etxian einddako harek, etxian einddako galtzak. 
Familian aintzinatik Osuma baserrikoak
Aranberri Laskurain, Margarita; Laskurain Lizarralde, Pedro
- Pixkat e... basarri honen historixia-do ezautzen dozu? Familixia bertan bizi izan da beti, zeure famelixia, zeure aurrekuak, bizi izan dira beti hamen? 
- M: Bai, hamentxe jaixotakuak zian. 
- P: Aittajuna be ezautu neban nik eta... 
- Eta bertan jaixotakua zan? 
- P: Aittajunak hola izan bihar eban, bai. 
- Eta basarrixan izena-do nundik datorren badakizu? 
- P: Osuma-aiñ. Hori ez... 
- Eta hemen auzo honetan...? 
- M: Behekua da Osuma-zpi eta hau da Osuma-aiñ. Bixok Osuma dia. Behekuau be Osuma da: Osuma-zpi, Osuma-aiñ. 
- Eta, esaten dozue, aitta bertan jaixotakua zan ta ama nungua zan? 
- M: Elgoibarkua. 
- P: Elgoibarko Agarrekua. 
- M: Agarrekua. 
- P: Lizarralde. 
- Lizarralde bigarrena? Eta hona etorri zan ezkontzera? 
- P: Bai. 
- M: Ta ahiztia hor goiko etxera. Ahizta bixak, bata hor goiko etxera, eta bestia hamen. 
Etxejabe eta errenteroen arteko harremana
Aranberri Laskurain, Margarita; Laskurain Lizarralde, Pedro
- Eta auzo honetan zeuek... auzo edo... bueno, Plazentzian errenteruak eta etxejabiak eta... ze zian gehixao? 
- P: E? 
- Hemen inguruan erren...? 
- P: Hau berau be errenterua zan! 
- A bai? 
- Bai! Aiz... Aizpeitixan, beste auzo baten, besten izena eban Aizpeitixan, eban uezaba honek, Aizpeitixan. Hau gero, aitta zanak gure akorduan hartu eban. 
- Eta zuk goguan dakazu etxejabiakin-do ze tratu egoten zan? Urtian zeoze pagau bihar jakon? 
- P: Bai, errentia, Santomasetan! 
- M: Santomasetan! 
- P: Santomasetan errentia! Ta oillaskuak, gaiñera, eruan bihar! 
- M: Ala kapoia? 
- P: Kapoiak baeguan bai, baiña... oillaskua edo kapoiak. 
- Hori Santo Tomasetan? 
- P: Bai, eta errentia pagau be orduan. 
- Eta errentia ze pagatzen zan, dirutan ala...? 
- P: Dirua, dirua! 
- Garirik eta ez zan...? 
- P: E? 
- Garixa edo ez jakon emoten? 
- P: Guk geuk ez, hemen ez dot uste, baiña hori bazan e? Garixakin-a jentiak pagatzia bazan. 
- M: Lehen kanpaia jotia be, hillak-ta, kanpaia jotia be urtian batu eitten eben, "imillana" esaten jakon, hiru kiloko katxarrotxo bat zan, ta hauraxe bete izeten zan. 
- P: Bueno, baiña haura bailleko sakristauari. 
- M: Bailleko sakristauari. 
- P: Oiñ zerakin dabil... uezabakin, uezabakin dabil. 
- Ez, ez, baiña ondo dao, jakitzia. Orduan, ugazaba zuena Azpeittikua zan eta hamen inguruko beste basarrixen...? 
- P: Ez, Plaentzian ez eban eukiko, ez. 
- M: Oiñ, errenteruak mordua, hemen bertan: behian, han etxeti edo... kaleti segiduan be bi badare: Atxiolatza errenterua zan, hurrengo eguana be bai. Hamen errenteruak mordua! 
- P: Horrek Vitorixan eben uezaba. 
- M: Uezaba Vitorixan euken horrek, bai! 
- Eta tratua zela izaten zan, ugazabakin zuzenian edo hor tartian beste, besteren bat egoten zan? 
- P: Ez, hemen ez, baiña tratua, ba, aurten datorren urterakua be ya jakiñian, diruan horrek gora-eherarik ez eban eukitzen. Ez... 
Antzinako bizimodua; eskolara oinez
Eguren Larreategi, Miren
- Eta hor e, San Andres Ballian, bueno ba umetan eta eskolara e nora juaten ziñan e herrira bertara edo? 
- Bai herrira danok, hemenguak be bai. 
- - Ez zeuan auzo eskolarik edo... 
- Ez oingo moduan, ez ez , ez oingo moduan kotxian e, taka-aka taka-aka abarkak eta galtzak jantzitta. Etorri tta juan ta juan ta etorri tta. Ala! Gu be bai, astuakin kalera egunero-gunero-gunero juaten giñan, plazarakua, esniak, danak ipinitta, astuakin. Danak astuakin, ez zeuan e pistarik eta, pistia eiñ arte. Pistia ein zanian ba, baten batek kotxia ta goraakuak bazeukan ba pasaizian edo. Beti tta holan. Baiña lehen e, lehengo bizimodua zan motza, motza. 
- Motza zegaittik esaten dozu? 
- Ba motza esaten dot e, ez zeuala adelanto ta zerik. Ez zeuala oingo moduko adelanto ta zerik. Oin ba jentia be espabillau eskolia be gehixao, lehen eskolia be ba, gutxi, gure gurasuak eta eskolia, guk gutxitxo baiña harek gutxiao. 
- Bai , e? 
- Nere aittak firmatzen ez zekixen. 
- Ez. 
- Harek be zazpi anai-rreba jaixo zian hor ta, bizi izeten nehikua lan! 
Fruta saltzera kalera; astoaren inguruko anekdotak
Larreategi Gallastegi, Jose Mari; Maiztegi Gallastegi, Jesusa
- Jose Mari: Basarrixan, e... Ni neu be kanpuan ibili naiz biharrian, leku askotan! [Ni inoiz...] Ibilitta nao Plaentxiako herrixan, herrixan. Bi etxen partia [badot] nik harrixa joten, harrixa txikitzen. Kanteria, [...] , makiñia, makiñiakin. 
- Jesusa: Harrixa txikitzeko makiñia hor dao ganbaran. Harrixa txikitzeko makiñia. 
- Jo: Ta han jornala etara neban. Hemen, hemen atxurrakin baiño gehitxuao. 
- Je: Bai, laguntasuntxua, badakizu. Etxekuaz kontrara, ba... zeoze! 
- Jo: Honek be beti jardutzen eban hamen arreglatzen zan ta bueno... Nik, e... 
- Je: Plazia ta ortua ta... 
- Bai, beti zeoze, ez? 
- Je: Badakizu nora juaten nitzan ni maillukixak saltzera? Elgoibarrera juaten nitzan. Hogeta bost pezeta, hogeta bost pezetan kilua. 
- Jo: Ez! Bost duro? Ez! 
- Je: Bost duro, Jose Mari! 
- Jo: Bost pezeta! 
- Je: Ez! Bost duro! Bost durokin juaten nitzan. Astua... Honek kajak eindda eukezen, egurrezko kajak, astuari ipini, bi ta bi kajak. Orduan ez zeuan, ba, ez fruterixa, ez... holako ezebez. 
- Klaro. 
- Je: Eukitzen neban, kolia eukitzen neban Elgoibarren, e!... 
- Eta Elgoibarrera zegaittik? 
- Jo: Elgoibarrera, ezauna! 
- Je: Ezauna ta bentia. 
- Ezaunak eta... 
- Je: Bentia! 
- Je: Hortik zihar juaten nitzan. 
- Jo: Ta bidia Plazentziara beste horra be. Hurrao, hurrao [...] hori. 
- Je: Sei t´erdiak aldian urten hamen, sei t´erdiak aldian, ta atzera igual beratziretako bueltatzen nitzan ta "Jesus! -gure amak-Bizkor zatoz! ". Eske zain neukazen! 
- Jo: Enkarguak. 
- Je: Zain neukazen danak! 
- Osea, bezeruak zekazuzen eta ya... 
- Je: Bai, bai, bai. Juan ta pixau ta emon ta emon ta emon ta emon ta hustu ta etxera! 
- Eta saltzen zenduzen gauza guztiak beti Elgoibarrera? 
- Je: Ez. 
- Jo:Ez, ez, ez! 
- Je: Eibarrea be bai. 
- Jo: Plazentziara... 
- Je: Plazentziara be bai. Juaten giñan... 
- Eta hori ze izaten zan, ba zeren arabera eruaten zenduzen, ba, ez dakit, maillukixak Elgoibarrera ta beste...? 
- Je: Bueno, ba... 
- Jo: Ez, ez, ez. 
- Je: Ez, ez. 
- Jo: Tokatzen zana, enkargua euana. 
- Je: Eibarrera be igual ta Plazentziara be igual. 
- Jo: Enkargua, enkargua. 
- Je: Jai goizian, jai goizian egoten zan hori, merkatu moduan. E? Merkatu moduan Elgoibarren, jai goizian. 
- [...] 
- Je: Bai, ba! Ta beste plazarik ez zan egoten, baiña hola frutia ta holako gauza, hemengo gauza barrixa... Orduan ez zeuan kanpokorik ezebe! Oin dana kanpokua dator, baiña! 
- Jo: Naranjak bai behintzat. 
- Je: Bueno, bai, baiña, ostian... hola... ortuko gauza, fruta zerik ez zeuan. 
- Jo: Sagarra be asko, bueno! 
- Je: Bueno! Nik ze astokada sagar erun doten! Plazentziara be, zenbat astokada sagar! Jo-a holaxe zestua bete, ta gaiñian beste zesto bat lotu, ta bueno! Kriston sagar pillia! Geunkaun asto bat... Periko jakon izena, Periko. 
- Jo: A, bueno, haura gerokua zan. Aurretik... 
- Je: Bai, ba, baiña nik haxe dihardut esaten. 
- Jo: Sagarrekin gitxi, e! 
- Je: Bai! 
- Jo: Haura, sagar gitxi eruan eban harek. 
- Je: A, ez! Hamen hanka eindda, erdixak bidian bota ostazenian? Eske zan... zan asto bat, salauaua zan! Gure aitta zanak, e... aitta, badakizu, han Iriartetikan hurrian, ta guria aillegatzen zanian kalera, arrantza eitten eban. Ta "Han! Jesusa etorri da! Etorri da Jesusa! Etorri da. Han, Perikok ein dau arrantza! "
- Eta ezautu eitten zeben? 
- Ezaunazan, ezauna. 
- Je: Ene! Ezautu? Baitta nere esne-ezeruak be bai! Maria Luisa Lacuestak-ta. Lacuestanekua, entzutia eukiko dozu Eibarren Lacuestanekua? 
- Bai, baiña ez dakit zein dan. 
- Je: "Ene! ¡Ya ha venido Perico! Ya esta aqui Jesusa, ya viene. " Erderaz eitten eban harek. Ta bueno... 
- Altaboz ederra zekan orduan, ez? Abisua [emoten zeban]? 
- Je: Famoso! 
Postua izan zuen Eibarko plazan
Larreategi Gallastegi, Jose Mari; Maiztegi Gallastegi, Jesusa
- Jesusa: Ta hori? Baiña gero, aurretikan, Eibarrera, Azitaiñera. Bildotsa ta esnia Eibarrera ta plazara be bai, puestua euki neban nik plazan. Gaur Eibarren ez dao lekurik, edo... sobra dare danak. Baiña orduan sasoian, pagau ein bihar zan, euki bihar bazenduan lekua saltzeko generua. 
- Jose Mari: Oin be hala izengo da. 
- Je: Bai, baiña... 
- Hala izango da baiña oin... 
- Je: Bai, baiña oin sobre dao, baiña! Lekua sobre oin. 
- Jo: A, a! Sobre oin bai, bai. 
- Je: Oin dare bost Arrate bailletar bakarrik, eoten dianak, bost Arrate bailletar. Bestiak danak. Beste bizkaittarren bat edo bat edo beste etorten bada, besteik ez dao! 
- Jo: Bizkaittarrak bai! 
- Je: Gitxi! Bi edo hiru bakarrik. Badakit nik, e! Nik entzun eitten dittut! Ta, hoixe, Eibarren ya gastatzen doia. Baiña gure sasoian, gustua zan haura, e! Ja-a puesto guztiak, dana berduria, letxugia, dana jenero bat bai ederraua! 
Eibartarrak zesto edarrekin etortzen zian konprak eittera! 
- Orduan, hori, ez? Merkatu plazia... 
- Je: Bai. Buf! Kategoria, e! 
-... bete-eteta egongo zan. 
- Je: Kategoria, baiña! 
- Jo: Bueno! 
- Gaiñera urte... urte onak zian Eibarren be, ez? 
- Je: Onak, onak... 
- Jentiak dirua zekan eta... 
- Je:... onak, onak. 
- Jo: Holaxe eoten zan. Holaxe, holaxe! 
- Je: Generua saldu! Bueno! 
- Eta egoten zan regateorik eta halakorik? 
- Jo: Ba! E... 
- Je: Bueno! Banakak izeten zian... 
- Jo: Izeten zian. 
- Je: Izeten zian banakak, e! Izeten zian... 
- Jo: Zahar banakak, bueno, segun, segun, segun, segun... 
- Je: Izeten zian. Ta gaur egunian, ba, iñor juaten da plazara erostera? 
Etxeko hiru emakume bakoitza herri banatara saltzera
Larreategi Gallastegi, Jose Mari; Maiztegi Gallastegi, Jesusa
- Jesusa: Oseake ibiltxen giñan, honen arreba zana, juaten zan Eibarrea lehenao esniekin. Ni hona ezkondu nitzanian, arreba zana artien soltera euan. Ta ama zana joaten zan Plazentziara, harek be baeukazen han bere... bere zerak... 
- Bezeruak... 
- Je: Bezerotxuak. Ta Plazentziara. Gero juaten giñan bata alde batera, bestia bestera ta bestia bestera. Osea, hiru herrittan ibiltxen giñan. 
- Jesus! Ba ondo organizauta, e! 
- Je: Bai, bai, bai. Puntua, hau ona da puntua izen be. Hau puntu ona da. 
- Bai, ezta? Hiru tokixak, e... 
- Je: Bai. Txarrena izeten zan hamendik Maltzagara jastia. Hola dao aldapia. 
- Bidia. 
- Je: Hola dao aldapia. Asto kuittaua egoten zan,... atzia dana ebaitta egoten zan goittik behera kargiakin juaten. 
Errekan arrantzan egiteko teknikak
Argarate, Gregori; Zangitu, Alfonso
- Eskiolakin ibili giñan lehengunian berbetan, ezta? 
- Zerekin? 
- Peskarako eskirola. Bueno, hau da kafe-xanua, badakizu. Zestua edo banastia esan dostazu badakizula zer dan, guk harrikotzaria esango dotsau, zuek ez dakit ze esango [...]. 
- Bai, harrikotzaria hau. 
- Bueno, harrikotzaria. Hau izen deilla harrikotzarian goixa, e! Ta hau formiau halako mailliakin eitten jakon, hau formiau halakuakin eskallutarako. 
- Holako saria eukitzen juan. 
- Eta ufala danian, ezkalluak baztarrera urtetzen dabe. 
- Horrek makilla luzia eukitzen juan. 
- Gero hau izeten da holako luzia izeten da, e! Eta ufala danian ezkalluak baztarrera juaten dia ufaletikan ihes eitten. 
Ufala goittikan behera ta hau eskiola hola pasatzen zan hamen harrapatzeko. Hau berriro butroia. 
- Butroia ez, abutsa. 
- Honen form... Abutsa ta butroia. 
- Bai. 
- Ze da hori abutsa ta...? 
- Loiñak, loiñak... Hau [...] masajiak emoteko daukatena hau, baiña formia halakotxia eukitzen zeban. 
- Ez, baiña erdiko hori... Aber, ekarrizu hona. Honen modukua [izeten badok, hau dana] izetia, ezta? Ta gero hori barruan... Aber, ekarri beste hori. 
- Zein hau? 
- Ez, hori txanuori. 
- A! Kafe-xanua. 
- Eukitzen juan hemen hau holako bat, honen foman, eukitzen juan hemen arraiña sartu dein. 
- A, bai. 
- Hau [...] ipintzia moduan, ezta? 
- Bai. Ta gero urten ezin? 
- Ta sartzen [dittuk] barrura ta ez juek urtetzen. 
- Bestekaldian muturra itxitta eukitzen eban ta. 
- Egurrakin jositta [izeten] zuan, listoia jositta [izeten zuan]. Barbuak eta harrapatzeko botatzen zuan ta eukitzen zuan egun bat edo bixan ta etara [uretatik] ta atzera bota ta... 
- Bai, bai, hori botelliakin be itten da, botellia... 
- Eskalluekin be botillekin be itten da ezkalluekin be, baiña oin ez dakit horrek botellaorrek darezen be, e! 
- Bai, botillak egongo dia! 
- Nun? Aber, nun? 
- Zurixak, nahi izeten zittuen zurixak. 
- Zurixak, baiña beste gauza bat: botilliakin... 
- Erdixan, bai... 
- Bai, oin daren botillak... 
- Zulua horren formakua, horren forman... 
-... lisuak - Honen forman euki deixela ipurdixa botilliak. 
- Bai, bai, bai, bai. 
- Baiña oin gitxi... oin ez dakit iñun be daon halakorikan, danak botellak dare lisuak nik ikusten dittutenak hamen. 
- Bai, [...] lisuak. 
- Ta halakuak bihar zian. Ta gero muturrian kentzen otsen kristala limiakin edo, ta sokiakin lotuta botatzen zian ta gero ezkalluak sartuta egoten zian goizian. 
- Ta markia da hori be, sartu eitten zittuan ta urten ezin, e! 
- Urten ezin... 
- Asmau ezin! 
- Asmau ezin... 
- Ta guk zerak be bai... 
- Ta zulua, zulua iguala do, ba, [...]. 
- Zulua badao... 
-... kordela esaten jakon, akordatzen zara? Zu be ibilitta egongo zara kordelekin peskan... 
- Hoixe! 
- Kordela izeten zuan soka luze bat, antzuela mord... antzueluak mordua ipinitta txixariakin. Ta hari puntan, ba, beruna edo lotzen jakon soka luziari ta gero botatzen zan ibaira ta gero, ba, baztarrian dauan arbola zer bateri lotuta gelditzen zan haura. [...] aingirak-do barruan, [...] edo. 
- [Baiña harri bikin] ba bai kordelak botatzen zian [...] errekan. Ta butroiakin be bai. Butroiakin harrapauta nao aingirak harrapauta nao. 
- Hori, butroia esan dozu? Hori esplikau dozu edo ze zan? 
- Hori abutsa guk esan douna... 
- Hau eskirola, honek hormakuak. 
-... butroia be estilo hoixe. Horrek... hori zeroi... horrek... Ez, hori zeroi. 
- Hau... hori. Horren modukuakin inda... 
- Hau, e, ez, baiña... 
-... [...] , ezta? 
-... harixakin eindakua izeten zan, e! Maillia. 
- [...] abutsandako modukua hori... [...] , horretxen moduan. 
- Honek ipuin asko aztarketia [...]. 
- Orduan, izenak zela dia? Butroia... 
- Eskirola... 
-... eskirola... 
- Abutsa. 
- Abutsa. 
- Ta bestia kordela. 
- Ta esparbela. Beste bat [izeten] zuan, hola bota ta zabal-abal geratzen zuan. Esparbela esaten jakuan hari. 
- Hori ikusitta eukiko dittuzu, arrantzaliak, ez dakizu, zela botatzen daben peskarako? Ba hamen be itten zan [Irukurutzetako] errebueltan. 
- Loiñak-ta harrapatzen zittuen. 
- Loiñak eta... 
- Loiñak eta barbuak be bai. 
- Ointxe sasoian harrapatzen zian ur-gorra zela egoten dan. Ur-gorra badakizu zer dan? 
Lan-baldintzak
Aranzamendi Uriarte, Miren; Zubizarreta Ormaetxea, Martina
- Ta ze ibilli ziñien, lan diferentiak-ta eitten, edo? 
- Taillarretan? 
- Ta zenbat bihar, gaiñera! Zortzi... ene, hamabixetatikan... edo Ordubixetatikan hamarretara.... ta gero egon zan zer bat, biharra edo... 
- Relebuan! 
- Relebuan. Ta han gabeko hamarretatikan goizeko seiretara arte... 
- Ta, gaiñera, esaten bazotsuen "Atsaldian etorri" pozik, gaiñera, atzera berriro be... 
- Juateko? 
- Pozik orduak sartzera! 
- Ez eben emongo asko, baiña gu konforme. Konforme edo... holaxe zalakuan, ezta Martina? holaxe zalakuan. 
- Baiña ez zeguan holan... gaurko... eneee! 
- Ez, ez, diferentia da... 
- Soiñeko bat eitteko... Bueno! 
- Soiñeko bat eitteko juan igual ama ta Eibarrera edo ta.... Konforme! Ekarrizu oin honendako zeoze eta emoixozue, emoixozue, a ber... 
Lan-kontuak emakume baten ikuspegitik
Aranzamendi Uriarte, Miren; Zubizarreta Ormaetxea, Martina
- Ba, guk lehenengo eitten genduan, "Fabrica de cuchillos" zan. Lan txarra, e? Buenooo! Eitten genduan igual harrixan be bai, fundiziñuan be bai... Ta gero kutxilluetan pasau... juan... euki eben e... bajonazua, ta gero bizikletekin hasi ziran, bizikletiakin. [Han be] sopletian be eindda nao, sopletian be bai, que no! 
- Nik tornilluak, tornilluak eta tornilluak, han Argaratenian tornilluak, Automatiketan hantxe. 
- Gero ba... ezkontzeko urten taillarretikan eta kitto. 
- Bai... 
- Ezkondutakuan...? 
- Etxian! 
- Etxian, bai. Oingo moduan ta ez, ezkontzen ziñan eta... 
- Ke ba, ke ba... 
- Beste forma baten. 
- Enee! 
- Zuek zenbat urtekin ezkondu ziñien ba? 
- Ni hogetiru. 
- Ni hogeta bost, hogeta bostekin. 
- Gaztiak... Lehen gaztiao zertzen zan. Hogetirukin... 
- Oin hogetirukin, puf! 
- Hogeta bostekin be ez... 
- Hogeta hamar oin be... ta gehixao be bai igual! 
- Guk hogeta bi dazkau ta oindiok...! 
Lan baldintzak
Aranzamendi Uriarte, Miren; Zubizarreta Ormaetxea, Martina
- Orduan ze eitten zenduen, hola, ze eukitzen zenduen libre, zapatuetan be lana? 
- Bai, bai, zapatuetan be lana eitten zan... 
- Bai, bai, hemen bostet´erdiak arte... 
- Bai, bai, ta gero bakaziñuetan zortzi egun edo hamar egun edo bakarrik... 
- Egoten zan ala? 
- Zeoze bai! 
- Ez dakit, ba! 
- Bueno, ni ez non akordatzen. Bueno, ezkondu ta gero esaten jonat nik... 
- A bai, ezkondu ta gero... 
- Baiña ez asko, e? 
- Baiña ez eguan bakaziñorikan orduan... 
- Ez... 
Antzinako bizimodua
Aranzamendi Uriarte, Miren; Zubizarreta Ormaetxea, Martina
- Pasau ein bihar... 
- Zuek ez dakizue zer dan bizimodua... 
- Honek ez jakiñe ezebe... honek ez jakiñe ezebe, ezebez! 
- Ez dakizue. Ta hobe, gaiñera, ez jakitzia, e! 
- Pasau ein bihar dira horrek... 
- Hobe, gaiñera, ez jakitzia. 
- Ez. Holaxen. 
- Hobe. 
Bizimoduaren aldaketa
Aranzamendi Uriarte, Miren; Zubizarreta Ormaetxea, Martina
- Eske... 
- Aii... 
- Jatekuekin be, bueno, igual. Gabonetan, ene...! Oillaskua. Gabonetan oillaskua jateko, haura zonan... Ta oin zer? 
- Oin oillaskua egunero! Turroia be, turroia be... 
- Andra Marixetan ta gabonetan oillaskua. 
- Lehen turroia be gabonetan. Oin zer? 
- Ta ze? Holakotxe zati bat! 
- Hori, gaiñera. Bai, egixa, egixa. 
- Bai, bueno! Bai. Ta gabonetan ta jaixetan oillaskua. "Mas bueno... "! 
- Lehen zer, ba? Babia ipini han zerakin, olixuakin ta... 
- Urdaixakin. 
-... urdaixakin, ta jan haura ta konforme! 
- Ta egunero, gaiñera, e! Ta egunero! 
- Egunero! Eske jaten badozu... Oin be jaten badon plater bat haura, bestia... 
- Bueno, baiña... 
-... zetarako bestia gaiñekua? 
- Bueno, baiña... "Gaur be hori? "
- Bai, hori bai. Oin bai. 
- "¿Hoy tambien eso? "
- Onbre! Esan honeri! 
- "Naturales eran o no se. [comidas]] mas naturales o"... 
- Oin zer? Haura ez dala hazten han, bestia ez dakit zer, bestia... 
- Bai. 
Amarengandik ikasi zuen gaseosak egiten
Iraola Larrañaga, Pastora
Guk be zekagun "Cerveceria el Leon, Juan y Teodoro Kutz", "que ahora habian vendido". Saldu, saldu ein zittuen. 
Honek etxe barri ederronek ein dittue, ba, zuen tiok-ta? Han barrixo guztia zan [...] "Cerveceria Juan y Teodoro Kutz". Hona etxera etorri zian ondiokan, iñun ez zian ultzerik eitten kajak-ta josteko ta etxian egon zian ondio behin orduantxe epokan. Ta bueno, [Coronan] -orduan zeukagun [Coronan] taillarrian-, ta klaro, pentsau neban, ba, gaseosak ein bihar nittuala. Ta gure anaien laguna zera -[ oiñao hil da] - Txatua, Legaristi, ezautuko zendun, hamentxe taillarra-do euken. Ta haura gaixorik geldittu zan. Abixau notsan. Beti gurera etortzen zian gabonetan ta danian ta, eta esan notsan: "Hi, lagundu ein bihar dostak. Asmau ein bihar juau hamen gaseosia eitten. ". Eitten bai. 
Amak eitten eban lapiko haundi baten hiru kiloko azukarrakin almibarra eitten zan. Ta gero, beste "Orange" botilla bat ederra, naturala, Barzelonatik etortzen zan. Eta haura be, banekixazen horrek. Eta katxarrito, medidia, botatzeko ta horrek danorrek banekixan. Beti begira egoten, ba, danak nekixazen, horrek gauza guztiorrek. Ein sekula be ez, ein mutillak edo aittak eitten zittuazen. Ta barrixa ekarritta euken tapoiduna. Ez neban extrañau nik, nik ez nekixan zertara, zela dan be ta ezebe. Han ikusi neban etorri nitzanian. Eta esan notsan: "Markos, etorri hari laguntzera neri", ta "Bai". Nahiz ta bonbiari, ba, ura, bonbiari erein bihar jakon, eta gero zan katxarro bat, ba, bueltia hartzen zanian, boladunak zian, bola kristalezkuak. Eta bueltia hartzen ebanian, bolia goman sartzen zan, ta "ya estaba cerrao". Ederki. Eta holakotxe potia, han barruan sartu botillia. Ta eukan dana zuloz beteta aldia guztietatikan ura urtetzeko edo respiraziñua edo kristal pusketak be bai. Bueno, ipintzen neban ta ederki. Bueltia emon ta, ba, zuk erdi betia. Ta nola ez zekiun, bai gasa, gasa haundixa botillia, han eguan, ba, hauraxe falta. [Bolka] bi erloju batendako, ta beste erlojo bat eukan holaxen onduan, ba, bata "en seis habia que... en seis y medio, y el otro en siete". Sifoia. Baiña ez nekixan. Ta nere lehengusu Azkoittikuak be igual-gual "cerveceria el Kutz, limonadas hasta hoy". Ointxe erretirua hartuko eban semiak. Eta, ba, abisau notsen, honetxekin mutil honetxekin astelehenian. Klaro, betetzen hasten nitzan, bueltia emon, edarki! Etaratzen ta... "buo! Honek bolionek dauka! Honek bolionek dauka! ". 
Ta karretilla haundi baten ipinitta han juaten nitzan neu taberna guztietara. Orduan ez eguan tabernetan, komestiblia eguan danian. 
Tabernaz taberna joaten zen limonada kajak banatzera
Iraola Larrañaga, Pastora
- Eta bueno, ba, gaseosak eitten hasten giñan ta betetzen genduzen bastante, baiña ixotzen zebanian, "punba! " ta errebentatzen zoskun han, bustitzen nintzan, bera be bai igual... Ta dana... Zuluetatik urtetzen eben, ur guztia limonadiana, zeaittik eze materixalakin preparatzen genduzen botilla guztiak, ezta, bere tamaiñora arte. Gero horixe zeguan bakarrikan. Ipiñi han, urari bestia, bonbia... ura martxan ipiñi, ta hartu ta ipiñi. Ta hartu ta bueltia hartzen zebanian, ya bete, itxitta eguan. Baiña gero, ze pasatzen zan? Ba, guk zela ez zekiun gatzana, ba, haura ixo ta ixo, seis y mediuan egon bihar zana beti, ixo ta ixo hasten zanian, ba botillak ipiñi ta "punba! " Ta "tiros y tiros y tiros"! 
Eneee...! Erdi-etia. Ta erdi-etia esaten genduan eze, "Ene! " berak, Markosek esaten ostan: "Danak eraten jittune oin, oin danak. Erdixa be ondo daon, erdi-etia be. Igual-gual. Bueno, benga kajia, jaso deigun". Han harri zatar bat eguan -ura pasatzen zan [Coronan] han behian-ta han pasatzen ta kaja astun-stun urez betetakuak. Eta nere amantal ta [guztirikan] ala! Gilanera. Durua. O! Grandia zan orduan durua. Ala, durua, benga! Hurrengo, erreka aldian Tintorekua, Anjelenekua... Kantua be badao, ba? Zera, kantua... 
- Bai, lehengunian hasi ziñan kantatzen. 
- Hori. Hori kantuori. Ba, horrek taberna guztiorrek, e? Ba, danetara txandaka eruaten neban nik kajak. Durua hartu, ta lau lagun mantentzeko. Hiru inutillak, hiru gaixuak. Eta neu eittekorikan etxe zahar haundi hartan. E? Bildurrez. 
Goittik beheraiño animarik be ez! Animarik be ez. 
Zilarrezko duroak
Urizar Murua, Maria
-Orduan ez zan apreziatzen zidarra ta! Eta gero berriro badakizu zidarra zela... batu zittuen danak hemen.... alemanak ziala, ez ziala ta. Danak, zidarra dana batu zeben etxerik etxe. Baiña gure amak laga zittuan berrogeita hamarren bat edo gehixao, e... [duro han] , ta ezkondu giñanian danori emon zoskun. Neri emon zostazen hamar eta semieri be bai ta danori partidu zoskun. Ta nik uste, ezkondu dianian, neuk emon notsen. Ondio nausixak eukiko dittu gurian. Amadeo " no se "... [zein da?] hemezortzi? Zelakua zan? "Mil novecientas dieciocho"kua edo erregia, Amadeo " no se cuantos ". Erregian, e... zera be baneukan. Eta etorten jatan hemen joiero bat eta esan notsan: "Hemen ez dakit zidarrana zenbat aintzen dosten. Hiru bider gehixao ta zidarra pagatzeko" ta "Ez eizu saldu, Maria, horrek egunetik egunera balixo dabe gehixao-a! " Gorde ein nittuan harik eta umiak ezkondu arte! 
- Ondo. 
- Ez daukat oin, e! Emon notsen. Batari ezkontzeko. Ezkontzeko be arrak eruaten zian lehen. Eta neu be pezeta bikuekin ezkondu nitzan, pezeta biko zidarrekin. Badakizu. Oin bape bae. Oin juezetik eta ez da diru hori usauko. 
Baiña esne kinzenok holaxe [erretzen] nittuan. 
Kanoi lantegia
Gallastegi Galartza, Benita
-Zelakua zan orduko Plazentzia? 
- Plazentzia zan ba oso trankil; trankil-rankil. Jente asko juten zan lanera. Egoten zien fabrikan oin be egoten die, ez dakizu /eztakizu/, horrek, huelgak. 
- A, bai, e? 
- Bai, eta jota danok kanpora. Eta gero atzera Kastillatik edo /ero/ ez dakit /eztakit/ nundik ekartzen zeben beste mordo bat. 
- Zer egon zan, krisisa edo ala? 
- Bai, krisisa egoten zan. Han be askotan egon da gerra aurretik. 
- Eta ze fabrika zan inportantia? 
- "De cañones", kañoi fabrikia. 
- Famosua, ezta? 
- Bai, famosua; ointxe doia, pif! 
- A, bai? 
- Bai, zertu da, ya desaparezidu da. Oiñ etxiak eitteko edo /ero/ esaten dabe, ez dakitt /eztakitt/ ze eingo daben. 
- Gizonak bakarrik eitten zeben kañoi-abrikan ala andrak be bai? 
- Ez, andrak be bai. Nik han ein neban lana, han ofiziñan. "La oficina de primas", bai. 
- Baiña gero, bueltau ta gero, ezta? 
- Bai, bueltau ta gero. Lelengo jun giñan danera, fabrika danak; bai ba, gu aldatu ein giñan, gu txikixak, gu beste... 
Etorri giñan ba diferentiak, eta ezautu be; ezautu ez. Jun giñan aiztia ta bixok fabrika batera: "No-o, no tengo trabajo, eztao lanik, ez, ez". 
Iltze-fabrikako iltze motak
Oruesagasti Txurruka, Luzio; Oruesagasti Txurruka, Mateo
-Ultze-abrikan ultziak neurri danetakuak eitten zien edo puntapaisak bakarrik edo? Zergatik izaten da puntapaisa? 
- "Puntas de Paris" zan esaeria. 
- Nork ekarri eban izen hori edo lelengo ultze hori edo zer? Ze diferentzia zeuan beste ultze batzukin? 
- Puntak danak eitten zien horrek. Hor eitten zien baitta "cabeza perdida" be bai, zapatendakuek be bai, txiki-xikixak be bai. Hor eitten genduzen ba hasta entengia, entengia, ciento diez, ciento diez, numeruak be danak dazkit horrenak. 
- Nik 120 be sartuta daukat egurrian. 
- Bai, 110, 110, entenga normala 120 gero bertan zerian luziaua sartzeko, baiña 110a zan normalena. 
- Osea ke buru bako ultze txikitatik... 
- Bai. "Cabeza pedida" esaten otsaun, cabeza perdida, buru barekua. Hori eitten zan... Nik makinak hortxe ein nittuan horrek eitteko be. Ein genduzen geuk hor makinak hori eitteko, ultziak eitteko. 
Aharia kanpandorrean
Unamuno Gorrotxategi, Jose Luis
- Ta San Andresko ahuntzana ta hori zela da? 
- San Andresko ahuntzana? Adarixa. 
- A! Adarixa zan? 
- Bai. [Haretxek...] elizako giltza. [Elizan]. [Haura] armerua ei zuan, ta artistia [ei] zuan, gaiñera, biharrian. Ta akordau ei jakue kuadrillan: "Hi, badakik ze ein bihar doun? " ta "Zer? ", "Adari bat harrapau ta kanpaiari lotu bihar jotsau" "Ta sartu? ", ta "Sartu? " Eskillararik be ze egongo zuan? Han bentana txiki bat bazuan elizan -oin be han egongo da haura-, koruan, ta handik akordau ei jakuen lehenengo. [Han sartuko juau]. Batenbat sartu zela-ala barrura ta sokiakin. Ta gero [...] itxuria akordau ei jakuen: "Hi, giltza ingo juau. Giltza in ta giltzakin zabalduko juau atia. Ta gero itxi ta lagako dou adarixori ta aide! ". Ta ez juan egun baten ingo, baiña giltza in in juan harek. Ta gero, harrapau juek adarixa ta baitta sartu be elizan giltzakin [han zerian] zabalduta. Sartu juek koruan, lotu jotsek kanpaiari, ta [lotu jotsek, ipini jotsek] hola, adarixa ez ei zuan allegatzen, adarretikan lotuta, ta arbixa, arbi-uru... arbi-urua. Ta adarixa, ba, haura jatera "danga! danga" ta "danga! ", kanpaia joten ei juan adarixak. Zein ete dauen ta zein ete dauen, ta danak... "Ez doiak iñor barrura, ez doia... ez dao sartzerik barrura". [...] zelan zein izengo zan, eskupetekin barrura: "Garbittuko juau hor dabillena". [...]. Juan dittuk eta: "Aiba dios! Hi, beittu! Adarixa, hi! Adarretik lotu kataiari ta nabua jakak, ta nabua harrapau ezin! " Ta harek nabua jatera golpia "taka, taka" buruakin. [...] jatera, kanpaia jo "danga! danga! danga". Ta auzo guztia, bai, ba! Danak enterau! Joe! "Kanpaia, hi! Aiba dios! Hori dok kanpaia xelebria", ta... "Hori dok kanpaia xelebria" ta juan dittuk eta adarixa. Akordau ein bihar dok, e! Akordau ez, ein! Ein! Gaur hainbeste... Hain espabillauak zarie, hain zerak zarie, ta holakotxe bat ez dozue eitten oingo gaztiak. 
Geuk be ez giñuan in, e! 
San Andres elizako kanpaiak
Unamuno Gorrotxategi, Jose Luis
- Lehen San Andresen kanpaiak-ta joten zien? 
- Bai, goixian seiretan albakua. 
- Ta ze zan jaikitzeko hori? 
- Jakiña, ba. Goixeko seiretan. "Daka-aka", egunero. Hamabixak egunero. 
- Ta haura jotakuan jaikitzen ziñan zu? 
- [...] entzun be bai. Entzun... entzuten giñuazen. [... txabolan] lo eitten giñuanian [behixekin han ta] , hartara be "danga-anga" kanpaia. "Han, seirak. [Goixeko seirak dittuk] ", jaiki. Aide! Lehen ez jauan erlojorik, euzkixari begiratuta igarri bihar. 
Trumoia; baserrietako sinesmenak
Unamuno Gorrotxategi, Jose Luis
- Ta trumoia-a zetorrenian ta be orduan... 
- Ba, kandela bedeinkatuak be egoten zittuan, ta harek ixotuta ta atiak itxi ta bentanak itxi ta... Ta gure aitta hamentxe, ni ointxe nauen lekuan, jo-a jaurti juan oñaztarrixak! Jo-a jaurti, e! Ta eskua hola txanbututa, aieneka baten; eskurik zuzendu ezinda ta aieneka baten. Ta jaurti juan bide-aillian. Hori hor dauen... Ez, ez, ez. Hamen daon radixuau? 
- Bai. 
- Honetxen... hauxe iguala ixa, oñaztarrixak jo-a dana apurtu juan hor. Ta amama [...] najeuan hamentxe... Bai, amama, amama uste juat. Ala Maria? Bat bai, behintzet. Hamentxe jarritta haura be tokau oñaztarrixa [daonian] , ta dios! Haura hor zihar garrasika baten. Horrek neuk ikusittakuak, e! Oñaztarrixakin. 
Baserritarrak mezatara
Unamuno Gorrotxategi, Jose Luis
- Goizetan-a kalera-a juaten zin... Albakua noiz izeten zan? Juaten zala goizeko seiretan mezetara... 
- Mezetara? Neu be makiña bat bider juanda... 
- Baiña hori noiz izeten zan? 
- Jaixan! Jai goizian albakora! 
- A! Jaiero? 
- Jaiero. Zela, ba? Jai baten entzun ta betiko ala? 
- Ta zela izeten zan hori? 
- Seiretan mezia, goizeko seiretan mezia. Gero sei t´erdietara kanbixau juen. 
- Ta danok juaten ziñien mezetara? 
- Ene! Lasta-zauekin juaten zuan jente dana. Lasta-zauak ixotuta, danetik behera jentia. 
- Ze da lasta-zaua? Nik badakit, baiña kontatzeko. 
- Lasta-zaua? Garixakin eitten dan lastua, gari-astua lotuta. 
- Ta ze ikusten zan? Danian ikusten zan-a? 
- Bai, ba! Gabian argixa. Ta "Han, hi, [urten juek] Euskaten bajatuaz", "Bai", "Artetakuak be bai", ta holaxe jentia, lasta-zauakin argi eitten. Ta jarraittu ein bihar. Lasta-zaua eskuan zoianak, haura re-ios! Harek bizkor juan bihar izeten juan, bestela erre eitten zuan ta. 
- Ta gero argirik ez? 
- Gero argirik ez. Ta ja-a dio! Danak alkarren ondorian, muturrez aurrera, danak zaratia darixola! Goixeko seiretarako, e! Ta komurgatzera juan bihar, ta baraurik. 
- Juan bihar zan? 
- Ta mosua garbitzen edo ur tragua eitten badok, atzera konfesau in bihar lehenengo. 
- Ta ze konfesatzen zenduan ur-ragua ein ezkero? 
- Ba, "ur tragua ein dot" eta abadiak parkatu eitten juan. Abadiak "bale", ya esta. Hari esan ezkero, bale. Lehen holaxe zittuan. 
- Ta gero handik, ze ordutan bukatzen zenduen haura mezia? 
- A! Ba, mezia, ordu-rdiko mezia. 
- Zazpiretan bukatu? 
- Sei t´erdiak. Ta etxera aguro behixak jaztera! 
- Lotara ez? 
- Bai... egon hari poliki! 
Biografia laburra: eskolara noiz arte; gaztetatik umezain...
Aranzamendi Uriarte, Miren; Zubizarreta Ormaetxea, Martina
- Eskolan zeuek nun ibili ziñien? Edo nun...? Zela zan orduan? 
- Bai. Munizipaletan. 
- Bai. 
- Herriko eskoletan. 
- Munizipalak zian? 
- Bai. Gero monjak be bazeren, e? Monjak. Baiña harek aberatsenak ziran. 
- Orduan, ahal zanera juan bihar. 
- Bai. Ta hamahiru urtekin eskolatik urten ta kriada. Ume zain edo kriada edo... 
- Hemen, herrixan bertan? 
- Ez. Lehenengo juan nitzan Bergarara ume zain. Eta han be ondo [nengon] ta atzera deittu osten etxetikan Vitorixara. 
- Juateko. 
- Juateko. Hamahiru-amalau urtekin. Hartu maletatxo bat, - kartoizkua zan orduan, e-ta señak portamonedan. 
Juan Vitorixara ta munizipalari: "¿La calle Dato donde esta, por favor? " Erakutsi ostan ta han bazekixen nindoiala eta... 
- Badakit, Dato kalia badakit nun dagon. 
- Onbre, prinzipala da ha kalia. 
- Eta deittu [otsen] tinbriari ta "Aqui estoy porque he venido" ta ala! Sartu ta... 
- Barrura. 
- "Con trece años, ¿eh? "
- "Con catorce años". 
- Eta zenbat denpora han? 
- Ba, han... ba... gerria baiño urtebete lehenago juan nitzan, "en el treinta y cinco". Ta gero han nenguan oso ondo, e! Oso ondo. Lau urte in nittuan. Lau... bost urte in nittuan etxe haretan, baiña oso ondo, e! 
- Bost urtian, e? 
- Bost urte ein nittuan han! Ta gero, bai ba, hamen hasi ziran zerak, taillarrak. Neskak-ta jente guztia orduan, asko sartzen zan, andrak eta neskak eta danak. Eta gure amak eta aittak hamen asko irabazten zala ta... ala! Oin ez dao holakorikan. Oin, zu konforme bazare leku baten, nahiz ta amak eta aittak esan etortzeko, ez dia etortzen. 
- Ez, diferente dao oin hori... 
- Baiña gu etorri egin bihar. "Estaba yo contenta alli". Oso pozik nenguan ni han. Baiña "aqui que se ganaba mas", taillerretan asko irabazten zala ta ala! Etorri ein bihar. Ta gero hamentxe. Hamentxe lagunekin [...] ta ezkondu ta gero sei ume ta... Gure bizimodua! Gure bizimodua holaxe. 
Eskola kontuak Francoren garaian
Aranzamendi Uriarte, Miren; Zubizarreta Ormaetxea, Martina
- Holaxen gure bizimodua. 
- Eskolan zuek euskeraz zeozer emon zenduen? 
- Ez, ez. 
- Ordurako ez zeuan ezer? 
- Ezta...! Ez elizan, ez eskolan ta ez kalian be, e! Ez kalian be! Prohibiduta geunkaun Francon denporan. Bueno...! 
Dendetan be igual zeoze eskatu ta aldamenian bazeuan, "¡Hable usted en español! ", "No... " "¡En cristiano! ". "Me acuerdo que me dijo una guardiesa, aquella, sor Eloisa o que le llamaban". 
- Hemen, herrixan edo? 
- E? 
- Hemen, herrixan? 
- Bai, bai, bai. 
- Karnazerixan nenguan ta eskatu notsan zeozer ta... Inon karnazerixan, zeozer. "¡Hable usted en cristiano! "
- Holaxen gu... 
- "Habla usted en cristiano", esaten zeban. Etxian, eitten zan apurra etxian. 
- Izena Miren, baiña Maria. Zerian be Maria dakat nik. Kanbixatzeko, kanbixatzeko... 
- Ez kalian, ez eskolan, ez elizan... 
- Eskolan? Ezta ezebe, e! 
- Eskolan gerra aurretik be ez? 
- Keba! 
- Ez, ez, ez, ez. 
- Ordurako ya ezebez? 
- Keba! 
- Eskolan ezta hauxe be ez dou ein euskeraz! Ezebe, ezebe, ezebe, ezebez. 
- Ointxe ikasi dou guk dakiuna, e? Ointxe edo... bueno. 
- Bai, ta horreaittik eitten dou hain gaizki! 
- Bai. Bai. Egixa da, e! 
- Horreaittik eitten dou hain gaizki. 
- Bai, egixa da, e? 
- Bai, bai, bai. Gaizki eitten dou. Eske ez doskue laga ta! 
- Hori ez eixue pentsau, gaizki eitten dozuenik. 
- Ez, zera! 
- Baiña kostau jakun guri ipintzia zera, e! Ez pentsau...! 
- Onbre! Ez zoskuen laga. Ni Vitorixan egon nitzan denporan... 
- Dana erderaz. 
- Nik han ez neban... Etxera etorri nitzanian kasi... 
- Ahaztuta kasi. 
- Ahaztuta ixa! 
- Bai, bai. 
- Ta gero hamen ezin zeikian ein euskeraz... 
- Ta gerra aurretik be prohibiduta zeuan, e? 
- Hamen, Francon denporan prohibiduta zeuan, "pero terminantemente", e? 
- Bai, bai. Zerian, eskola zera dana erderaz ta dana... Keba...! 
- "Terminantemente prohibido". 
- Keba! Ez. 
- Halaxen egon gara gu. 
- Handik etorri ta holaxen, bildurrez, aber ze ein bihar dosten edo zer edo... 
Baserritik kalera eskolara
Aranzamendi Uriarte, Miren; Zubizarreta Ormaetxea, Martina
- Ta umiak be bai, eskolan... 
- Eskolan, bai. 
- Eskolan, umiak, eskolara hara bajatu ta, zelan juango zian, ba, hor berriro bazkaltzera basarrira? Ezin juan! Ba, herrixan zeuken, behian zeuken etxeren bat eta... 
- Bazkaltzera hara juaten zian? 
- Han bazkaldu, eta gero... gabian, kalera. Edo... gero atsaldian, eskolatik urtendakuan, basarrira. 
- Ta eskolan egoten zianian be eskolan be igual, ba, badakizu, trunboia ta esto ta hareri ba: "Bueno, zuek urten ta juan etxera zera baiñ olehen... eurixa... "
- Bai, "Trunboia baiño lehenao juan". 
- Bai, hori be bai, eskolan hori, e, pasatzen zan. 
Eskola kontuak; doktrina
Aranzamendi Uriarte, Miren; Zubizarreta Ormaetxea, Martina
- Ze eukitzen zenduen, goizetik bakarrik edo? 
- Ez, atsaldian be bai. 
- Ez, atsaldetikan be bai. 
- Atsaldian be bai. 
- Lau t´erdietan urtetzen genduan, ezta? 
- E... Zapatu atsaldetan dotriñia. Don Jose Mariak emoten joskunan dotriñia zapatu atsaldetan, ta gero ostian, ba... atsaldetan "labores tambien haciamos". 
- Baitta, baitta. 
- Laborak. Ta goizetan, ba, ikasi. Goizetan ikasi ta ikasi ta ikasi. Eta gero atsaldetan horixe, labores ta errekreua... ta gero zeoze irakurri ta etxera. Bai, eskolan ondo ibilli giñan. Zenbat bidar esaten dot nik... hainbeste liburu! 
Hainbeste... Holakotxe montoiak! Eta urte batetik bestera balixo ez! Zenbat... "Cuantas veces les digo... ¡con una enciclopedia! "
- Haretxekin! 
- "Con una enciclopedia, toda la... "
- Bai... Toda la escuela! 
- Toda la escuela hicimos! 
- Bai, bai... 
- Eta ikasi be bai, e? Zenbat bidar! Zeuek baiño gehixao gara askotan ta! Umieri, bereri etxeko lanak laguntzen ibiltzen giñan, hamairu urtekin urten eskolatikan eta... "¡con una enciclopedia! " Dana! Bertan zeuan dana: Geografia, Geometria, Aritmetica... Dana. 
- Eske, ipintzen zaraz pentsatzen eta... 
Eskolan ikasitakoak
Aranzamendi Uriarte, Miren; Zubizarreta Ormaetxea, Martina
- Ba, Entziklopedia bat, hantxe zeuan dana, dana: Historia de España... Ay, aquella Historia de España! Aaaayyyy! 
Visigodos y Cartagineses ta... 
- Bai, zetarako baiña, e? zetarako harek, baiña? Baiña...! 
- Danak hantxe. 
- Ikasi ein bihar! 
- Ikasi ein bihar! 
- Aritmetica, Geometria, Geografia, todo-odo-odo en la... Doctrina, Catecimso... Todo. Dana, e... Entziklopedian. 
Dana! Ta haretxekin. Hamen [urtengo leuke] ta... Tanto como ellos, sabemos. 
- ¿Tanto como ellos? 
Irakasleak
Aranzamendi Uriarte, Miren; Zubizarreta Ormaetxea, Martina
- Maixuak zeintzuk izeten... ze eukitzen zenduen, andereñuak? 
- Kanpotikan etortzen... 
- Kanpotikan! 
- Kanpotikan etortzen ziran, bai! 
- Ta gogorrak izeten ziran? 
- Bai, honek euki zaben bat gogorra, ni harekin ez non ibili... 
- Señorita Felisa. 
- Felisa ez bestia, zein... Bernarda ez zonan, ba? 
- Bernarda, Bernarda, Felisa no, Bernarda! Harek ipintzen oskun hola eskua... 
- Oiñ emon bihar umieri hori. 
- Dinbi-anba, e! Dinbi-anba! 
- Oiñ emon bihar! 
- Egurra-gurra! 
- Holaxe ipiñitta, e! Holaxe ipiñitta. Menudo miedo, e? Menudo miedo! 
- Menudo, ba! Bilddurrez! Ez dao deretxorikan... 
- Otra vez me dio a mi esa, Bernarda, tenia un anillo asi, con una piedra grande y ¿que hizo? 
- Buelta emon. 
- Puso asi, para no estropear, la pierna, la piedra. Me levanto el pelo y zipi-apa! Jolin, me dio dos sopapos! 
- Ta aguantaiñ! Ta aguantaiñ...! 
- Bai, baiña aquello era lo malo, e? Aquello. Ipiñi hola eskuak eta, dinbi-anba han paluakin. No hay derecho a eso, e? Pues, ya nos daban, ya nos daban , ya nos daban - Bai... Uuuu! 
-... Ya nos daban. Gero urtian behin eskursiñora, ba, juaten giñan. Bueno...! Benga Arratera. Jolin, haura zan poza, Arratera eskursiñora! Buenoooo...! Ba, bai. Ta beste behin be Loiolara be bai, heldu giñan behin... Bueno, pozik, eskursiñorako! 
- Gustora juango ziñien... Autobusian? 
- Loiolara bai. Arratera oiñez, oiñez... 
- Juan zaitte! 
- Tipi-ipi-ipi-ipi... 
- Ez dao, ez dao, ez dao deretxorik, baiña... pasau ein bihar! 
- Zuek ez dakizue! 
Esaera zaharrak
Argarate, Gregori; Zangitu, Alfonso
- Agur, luze aiña labur, labur aiña luze, agur, hankaluze. 
- Arotzan etxian katillua gatzontzi. 
- Hamen bertan Bilbo! 
- Ahuntza gaberdiko eztula da. 
- Oilluan ipurdira aillegatzeko imillana ipini bihar. 
- Gizurra esan neban Getarixan, ni baiño lehenao zan ataixan. 
- Ehun duketa ta [mandarra]. 
- Artuak emona sabore. 
- Aindua bat eta emona bi, ainduakin kontentau hari. 
- Goiz oskorri, arrats itturri. 
- Gizurtero patatero. 
- Txakurrak buztana luze, bestiak hala uste. 
- Ai, jangoikua! Bat eta bera nahikua. 
- Errementarixan etxian zotza burduntzi. 
- Juari pikutara! Juari bikunittara! 
- Baleo eta balebiz, alkarren ondorian dabitz. 
- Egun on, nork emon? Jangoikuak emon. 
- Bostetarako illuna, txarrixa hiltzeko eguna. 
- Urte barri, txarri belarri, daukanak ez daukanari zaria bete madari. 
- Hor konpon, Mari Anton. 
- Valle Txurruka, ez santu ta ez errota. 
- Eskerrikasko, ez da gauza asko. 
- Urte berri, zoruak igarri. 
- Eskerrikasko, mari-illasko. 
Esaera zaharra
Argarate, Gregori; Zangitu, Alfonso
- Honek lehelenguak... "Agur... "... 
- "... luze aiña labur". 
- "Labur aiña luze, agur hankaluze". Horrek ze esatia nahi dau? 
- "Agur" esaten dozunian, ba, kontestaziñua: "Agur, hankaluze". "Agur", ba, "Luze aiña... ". Zuk esaten dozu "agur", ezta? Ta nik esaten dotsut zuri adarra joten moduan: "luze aiña labur, agur hankaluze". Horrek hola... Horrek pitorreoko gauzak diaz horrek. 
- Bai, bai, bai, bai. 
Esaera zaharra
Argarate, Gregori; Zangitu, Alfonso
- Eta lehen esan dozuna? "Arotzan etxian katillua... "? 
- "... gatzontzi". 
- "... gatzontzi". Horrek nahi dau esatia... 
- Arotzan... 
- Ez dala topatzen, ezta? Katillua zela izeten dan lurrezkua edo, ezta? Egurrezko gauza bat edo izen bihar litzekela edo... 
- Lehen izeten zan. Ni akordatzen naiz. Ondiok Modestok Osintxun gatzontzixa daka armaixuan egurrezkua dao. Ta arotzak, ba, egurrakin eittia normala, baiña alperkerixia izengo da hori, errezera. 
- Hori "zotza burduntzi" moduan. 
- Bai, bai, bai. 
- "Katua" edo zera. Ta "Errementarixan etxian zotza burduntzi". Errementarixanian be badakizu horrek... zela izaten dia egoten dia, ba, oin... 
- [Burdiña...]. 
- Bai, badakit burduntzixa zela dan. Bai, ipintzen dana hor... beheko suan ipintzen zana. 
- Harekin ein biharreko lana, ba, zotz... zotza badakizu ze dan? 
- Bai. 
- Ba harekin, errezera. Haura be lana ez eittiarren erementarixak. Horren moduan, ba... Nik ez dakit ostian gehixao ze dauan. 
Esaera zaharra
Argarate, Gregori; Zangitu, Alfonso
- Hor dao esaera bat, ezta, "Juari Pikonittara! " "Pikonitta" esaten [da] , baiña da "Bikonitta". Bikonitta nun dao? Hor Elusu aldian? 
- Bikonitta dao... 
- Iñor juan ezindako basarri bat. 
- A, bai, e? 
- [Antzuolatik] Elusura bittartian daok hori. 
- Orduan, "Pikulitta" esaten dabenian... 
- "Pikulitta", baiña ez da "Pikulitta", da "Bikonitta". 
- "Bikonitta"... 
- "Bikonitta". 
- Hor [...] tabernia-do jauan, ta "Pikolitta", ba, famosua zuan, ba, horretxeaittik. Tabernia ta... 
- Tabernia ta billau ezindda jentia nun zan, ta horretxeaittikan, ba, "Juari Pikunittara! ". Ta "Juari Pikutara! " be esaten da hemen. 
- Horrek "Pekiñera" esatia moduan. 
- E? 
- "Juari Pekiñera"! 
- Baiña horrek diaz, ba, ya euskerazkuak. Ta hamen be Plaentxian egongo dia, ba, mordua, baiña... 
Esaera zaharra
Argarate, Gregori; Zangitu, Alfonso
- "Hamen, bertan Bilbo! ". Zela esango dotsut, ba, nik? Zu gaur goixian ikusi zaittut kalian, ezta? [...] ointxe esan dotsuten moduan, ba, neri urten zeikian: "Ene! Hamen bertan Bilbo! ". 
- Topatzen dozunian batenbat ezaguna edo... 
- Ta horrek gehixenak diaz, ba, halakotxe kontestaziño zerak. "Egunon", ta "Nork emon? " ta, ba, "Jangoikuak emon". 
Esaera zaharra
Argarate, Gregori; Zangitu, Alfonso
- Eta hori, azkenian, "Valle de Txurruka, ez santu ta ez errota", hori badakizu zeaittikan dan? 
- Ez. 
- Txurruka ballian santurikan be ez zeukan lehen. Oin dao San Inacio. Zenbat urte izengo...? Urte mordua hori ipini zala be, ezta? Ta San Andres ballian eren bi errota. Akordatzen zara hor San Andres balleko errotia bat? 
- Bai, dakit nik Argarate parian edo... 
- Haura bat, ta beste bat Agarreburun, Arkaitz onduan. Ta horreaittikan zan "Valle de Txurruka, ez santu ta ez errota". Ta beti diskusiñua egoten zan barrio de San Andres balletarrak eta Txurruka balletarren artian. San Andres ballian, ba, bi errota, ta santua, San Andres. 
- Ta Agarreburu San Andreskua zan? 
- San Andreskua. Ta Arkaitz be bai. 
- A, bai? 
- Errekiak erabagitzen jok. 
- Errekiak. Ta ni Mirenekin ta horrekin... 
- [Errekian] handikaldetik... 
- Bai, handikaldetik. 
- Mirenekin-a gu lagunak zela izen giñan beti -Agarreko Maria difuntia [be hil zan] ; beste lagun bat ointxe hil jaku Egotzakua-a horrekin, ba, gaztiak, eta diskusiñua, ez dakizu? Zuek santurik be ez daukazue ta guk bi errota ta... 
- Adarra joten. 
- Bai, bai. Nik ez naben pentsatzen Arkaitz San Andreskua zanik, e? 
- San Andres ballia. Erre zan Arkaitz, badakizu... 
- Bai, badakit [zein dan]. 
- Karnabal martitzena zan erre zanian. Ta ez dot uste ondio Jose Marik jakin dabenikan haura zela [in] zan, zela erre zan. Ta han Arkaitz onduan, kantera-uluan gallegua bizi zan -juan da oin Galizizara, baiña harek esan ostan neri-ta harek galleguak, Manolok, esan ostan neri "el que se dio cuenta", handikalderako bentanetan dana sua, garra, urtetzen zebala. Ez telefono ta ezebez orduan ta Arkaitzen be ez zeuan iñor. Ta bestekaldian etxietara diar ein ebala ze pasatzen zan. Ta sua. Akordau zanerako hamendik edo handikaldeko partia dana erre zala esan eban. 
Baiña dana ez zan erre. Ez dakit, hormia-do zeuan han erdixan, zapaittikan... Zapaixa-a jakingo dozu zertzuk dian? 
- Bai. 
- Eta han. Ta handik aurrera ez zan pasau. Baiña Jose Marik esan eban haura bota barik gelditzen dana peligro bat dala. Hara juan bata ta bestia, umiak-do ikustera ta jausi leikiala, ta gero bera zala responsabilidadia. Akordatzen zara illuntzixan gu juan giñanian ikustera zela euan kontratistiakin hurrengo egunian ze ordutan etorri. 
- Botatzeko? 
- Erre bae geldittu zana berak bota eban horretxeaittik peligruaaittik. 
Errota zahar baten aztarnak
Argarate, Gregori; Zangitu, Alfonso
- Ta han be zeuan lehen barrenia edo errotia edo ez dakit zer. Han trastiak-do botatzen ibili zana haura... 
Akordatzen zara zelako erreme... zerak, errotako gauzak [erezen] han intxorpera etarata? Iñok ez ekixazela han. Ta hasi zanian hori eskonbruak-ta etaratzen, han agertu jakozen oin dala urtietako zerak, errotako hortaiko gauzak. 
- Trastiak... 
Esaera zaharra
Argarate, Gregori; Zangitu, Alfonso
- "Aindua bat eta emona bi, ainduakin kontentau hari". "Goiz oskorri... ", oskorri badakizu ze dan? 
- Ez. 
- Egoten dia, ba, hor, goixan... ze sasoittan egoten dia horrek? Laiñu gorrixok, ez dakizu? Oskorri-skorri zerua. 
Horreri esaten jakue oskorrixak, guk. Ta horrek goixian, hola, oskorrixak darenian, arratsaldian eurixa izeten da. 
"Goiz oskorri, arrats itturri". 
Esaera zaharra
Argarate, Gregori; Zangitu, Alfonso
- Zeoze, hola, eskerrak emon biharrian zarenian: "Bueno, hi, gabonetan keixak". Oin, berriro, gabonetan edozein [egunetan] dare keixak kanpotik ekarrittakuak, baiña honek ba... 
- Ta hori eskerrak emoteko esaten zan? "Gabonetan keixak"? 
- Bai, eskerrak emoteko: "Bueno, gabonetan keixak". Eskerrikasko. 
- Ez dakit, zeoze emongo zotsazula...? 
- Bai, ba. Zeoze emon biharrian edo zerian, ba, "Bueno, gabonetan keixak". Orduan gabonetan keixak zian, ba, inposible! Ta oin, berriro, kanpotikan ta [aber] edozein [egunetan] dakazuz keixak. 
Esaera zaharra
Argarate, Gregori; Zangitu, Alfonso
- "Urte barri, zoruak igarri". Hau badakizu zeaittik zan? Urte barri egunerako eguna moztu ta luzetu eitten da, ezta? 
Primavera, verano, otoño y hinvierno. Ta udabarrirako... urtebarrirako eguna luzetzen. Ointxe izeten da Santa Lucietan eguna motzena, ez da izeten? Eguna motzena: "Santa Lucia corta la noche y alarga el dia", erderaz. Ta hori. Ta gero eguna luzetzen-uzetzen zela juaten dan, ba, urtebarri allegatzen da, urte barrira [juaterako] , ba, eguna errez igartzeko moduan egoten da. Orduan be, ba, igual juntau ta "Ene! Egunon! " ta "Bai. Urte barri" esan ta "Zoruak igarri". 
Hileta elizkizunen inguruko usadioak: Gurutz-bidea; kanpaiak...
Argarate, Gregori; Zangitu, Alfonso
- Ta... 
- Lehen hori esan dotena, hiltzen danian, orduan kamiñorik ez zeuan -horrek herri-idiak esaten jakuen hortikan-. 
Ta kajak oin, ba, holan luzia da kajia [...] hildakuena ta oin ez dake hamen astarikan hola... Zela esaten jakue horreri? 
- Bai, eskuekin... 
- Oratzeko. Porejenplo, hau kajia da, ezta? 
- Oin kajia bakarrik; lehen eukitzen juen, aparte eukitzen juen... 
- Eskulekuak-ta? 
- Bai. Bizkarrerako-a... 
- Andia edo zer da? Ez [...] moduko halako... bizkarrian ekartzen zan ta. Ta gero hor, bidietan, kurutze-idia esaten jakuen. Arkaizko tunelian be badao. Kurutzia euan lekuan. Boskoittikua akordatzen zara? Boskoittin be bidian beste burdiñezko kurutze bat zela dauan? Boskoitti hor ta [eskumaldian] , haitzan gaiñian. 
- Bai, badakit nuan dauan... 
- Bueno, ba. Hor pater nosterra -padre nuestro, aitta guria-errezau bihar izeten zan geratu ta hildakuekin datorrenian. Gero jaztetxia -zuk esan zenduana-jaztetxia be hortarako izeten zan, zela etortzen zian hortikan danak hundiduta goittik behera... 
- Ba, oiñetakuak-ta aldatu ta danak... 
- Han aldatu ta gero elizara juateko. Horren ondorian ze? A! Zera... Badakizu zuk zenbat kanpai jo bihar dian hildakuandako? Ez... 
- Ez dakit, ba... 
- Ez, ba, ez dakizu, gaztia zara ta, baiña lehen be lehengua ta kanpaiak-ta oingo antzera dare. Andrakumia edo señorita edo señoria, "¿como le llamas? " Horrena izeten da zazpi kanpai. Lehenengo joten da agonixia, hiltzen danian. Gero gizonezkuena, gizonezkuena bedratzi. Gero, mojia edo "una religiosa" harena hamar. Gero, "religiosos o curas o frailes o lo que sea" horrena hamaika. Ta ume bat edo haurra, ez dakit ze esaten dozuen, hori hiltzen danian, horri joten jakuen kanpai-ueltakuak. Horrek jakitzeko gauzak dia. 
- Bai, bai, bai. Ta kanpai bueltia ze da, holan, "tlin-lin-lin... "? 
- Horrek, zerak, jaixan-a joten dittue Andra Mari bezperan-a horrek kanpai-ueltakuorrek? Kanpai bat jo biharrian, ba, bi kanpai edo hiru edo... 
- Bai, bai, bai. 
Hileta elizkizunen inguruko ohitura zaharrak: abadeari ordaina
Argarate, Gregori; Zangitu, Alfonso
- Entierrua be primeria ta... 
- A! Egoten zan? 
- Bai. 
- Hiru entierro-lase egoten zian, e! Primera, segunda y tercera. Primeria, "mas elegante". Ez dakit zenbat abade... orduan sei abade-do [erezen] hamen. 
- Ba, entierrua pagau eitten zuan, ta prezio [bakoitzeko] , ba... 
- Ez dakit zenbat abade [erezen]. Ta gero segundia... primeria zanian, kantuak-ta "de aupa". Segundia zanian be bai. Ta terceria zanian, ba, gure modukuana. 
- Abade bat eta... 
- Infernura jun [...]. 
- [...] 
- Soldauskan be bai. Soldauskan be pagau eitten zuan kuotia ta libre. 
- Zetako pagatzen zan kuotia? 
- Ba, bi milla pezeta edo ez jakixat ze pagatzen zan ta [librau eitten zuan]. 
- A! Librau? 
- Bai. Diruaaittikan laga eitten otsen. 
- Entiarrua nik ez dakit... 
- Baiña orduan bi milla pezeta diru asko zuan! Igual behi bi igual. 
- Entiarrua nik ez dakit orduan, ba, ez dakit zenbat pagatzen zan. Oin ez da pagau bihar izeten, zela emoten dan kuota parrokiala, pagatzen da, ezta? 
- Ba! Lehen entierruan [...] entierruak eta danak pagau bihar eta, gaiñera, eruten [...] basarrittatikan burdikada egurra bakutzak. 
- A, bai, abadiari. 
- Ta garixa be bai. 
- De dios! 
- Ta lehelengo abadia Jose edo don Jose edo ze zan haura, hor basarrikua-do laga zotsana kobratziari? 
- A! Bai, bai, bertan han goixan bizi izen zana. Basarrittarrak berak be nahikua lan daukela ta... Baiña hor... 
- Txokauta jente guztia... 
- Laga zotsalako horrek hartziari? 
- Kobratzia ken... Basarrittarrak berak daukela nahikua lan ta ez dabela berak bihar. Baiña aurretik egon zianak, ba, burdikada egurra ekarri bihar izeten otsen. Ta urte guztirakua. 
Gizon-emakumeen banaketa elizan
Argarate, Gregori; Zangitu, Alfonso
- Ta elizan barruan be egoten zan toki diferentiak jentiandako-a? 
- Jentiandako egoten zan... Nik horrek txikittakuak, gaztetakuak, nik ez dakat horrenbeste, baiña parrokua zein zan haura egon zana? Ez dakizu? Andrak alde batera ta gizonak bestera ipintzen zittuana... 
- Plazentzian? 
- Bai. Ejerz... Misiñuak-ta egoten zianian. Don... Don Roke edo zein zan haura? Arrebia potola-otola bat eukana. 
Gizonak alde batera, ezkerreko aldera, ta andrak bestera, apartauta ipintzen zittuan harek. 
Ohitura zaharrak: letaniak; konjuruak...
Argarate, Gregori; Zangitu, Alfonso
- Ta lehen egoten zian, ba, letañak esaten jakuen, ezta? Asentzio egunian. 
- Konfuruak eta [lehen gauzak]. Konfuruak dittuk garixan... garixan soruan, ezta, konfurua. Horreaittik ze emoten otsen? Emoten zotsen, ba, horreaittik be zeoze. 
- Oillaskuak eta [...]. Baiña izaten zian, ba, Asentzio izeten da, ba, Pazkuak baiño hamar egun aurretikan. Ta orduan egoten zian, ba, letañak. San Roke... Ezozira ta San Rokera, San Andresera, gero San Inazio ein zebenian Txurrukara be bai ta Irure -ermittak eren lekura-, Irure ta San Marzial -batera tokatzen zian horrek. Ta gero hor -ni izenda nao-batenbat etxian hilda bazeuan -aitta zanan lutuan izen nitzan ni-, letañetara juan ein bihar izeten zan. 
Abadea baserriz-baserri konjurua egiten
Argarate, Gregori; Zangitu, Alfonso
- Ta gero orduan juaten zan abadia garixa euan lekura zera, konjurua esaten jakon, garixak eta terrenuak bedeinkatzera. Gero ez dakit zertzuk zian, oillaskuak eta ez dakit, zeozertzuk eruan bihar erregalo abadiari. 
Bedeinkatu bai. Txurrukara juaten zanian, don Asentzio difuntua zan ni azkenengo izen nitzanian Txurrukatikan haura juan zan, Don Asenzio. [...] , e! Hola, basarri guztietan garixa zertzen, bedeinkatzen. 
Gaixotasunen inguruko azalpenak
Argarate, Gregori; Zangitu, Alfonso
- Lehen elgorrixa ta kukurruko eztula ta... 
- Zein? Zein? 
- Elgorrixa... 
- Eztula, eztula, kukurruko eztula txarra [izaten zuan] , e? 
- Kukurruko eztula zera da erderaz... 
- Bueltau ezin [...] , bueltau ezinda [eztula...]. 
-... "tosferina". Badakizu "tosferina"? Ez? Ba, kukurruko eztula horri esaten jakon. Bueltau ezin ta itto bihar ta itto ezin. 
- Ta luzia, gaiñera. 
- Ta elgorrixa zan zera, "sarampion". Ez dakit entzunda daukazun hori. 
- Hori bai. 
- Kalenturia ta... 
- Egarrixak itto biharrian ta zera... urten eitten dau horrek elgorrixorrek gorputz guztian. 
- Dana grano moduko zera da. 
- Ta, pentsaizu, lehen eukitzen zan hazkuria ta gero emoten zeben ardaua egositta urakin haura berotasunakin haura etaratzeko. Ta mantan batu umia edo euana berriro beruakin urtetzeko. Zuk esango dostazu zelako disparatiak. Lehen halako berua ta pikorra ta gero manta baten batu. Ta gero egarrixak han txarra zala ura ta. Ta oin, berriro, baiñatzen be laga eitten [gaittue]. 
- Pulmonixakin ta urik barik ittotzen han. 
- Urik eran barik? 
- [Pulmonixakin] urik be ez ta kalenturia galanta ta... Lehen gehixenak hil, e? Pulmonixakin. Bederatzi egun pasau bihar... 
- Bueltatzeko. 
-... bueltatzeko, bai. 
- Gure ama zana juanda dao Azkortako Agustin zana, gure lehengusua? Zera, pulmonixa ta bedratzi egun ala zortzi ez dakit zenbat dian, oseake, bueltia hartzeko, ezta? Ze esaten jako horri "no se que secundarios" edo... Bueno, ez dakit zela esaten jakon. 
- "Efectos secundarios" edo? 
- Ez dakit zer. 
- Bueno, bai, igual da. 
- Hori bueltatzeko, horren bueltia hartzeko. Ta gure ama zana be Harkaiztikan gizonak eta andrak ohian hari mutillari eutsi ezindda, kalenturiakin itto bihar ta. Ta hil mordua eitten zian. Baiña... 
- Hil gehixao salbau baiño pulmonixakin. Oin pulmonixarik ez dok entzuten, oin neumonia. 
- Bai, baiña elgorrixa-a ez dia [...] oin, oin zerak bakunak emoten dittue, batian "para el sarampion", bestian ez dakit zer... 
- Bai, bai, oin kurak eitten dia ta, hartu aurretik. 
- Umiak, ba, beren taldetan emoten dotsez oin... 
Gernikako bonbardaketa
Aranberri Laskurain, Natividad
- Gero etorri jakun, e, Gernikako bonbardeua, bonbardeuan hanka ein genduan, e? Goizeko ordubixetan urten genduan, geunkazen erropatxuak oheko zeretan... almueda-zaletan hartu, ta danok oiñez Bilbora hasi giñan. Baiña nola! Dana "tarrr" "tarrr" holaxe batallatzen abioiak gere gain-aiñera etorritta! 
Zulo guztietan sartzen, ezkutau ezinda, danok, ezkutau ezinda! 
Goizeko ordubixetan urten genduan Gernikan ta Bilbora. Gernikara urten genduan goizeko ordubix... pentsaizu, goizeko ordubixetan Gertikatik oiñez, e? Hartu bai geure erropak bizkarrian ta hala! Ezin, baiña! Ta gero han be lo-ekurik ez. Jardin baten egon giñan lehenengo egunian. 
Gero hurrengo urten genduan han jardiñetik goizian eguna zabaldu ebanian urten gendun Bilbon kalera ta, "Lila" esaten otsen sekretarixotxo bat hementxe Plazentziakua tokau kalian. Eta "Ene, hemen zabizie? Zelan, ba? " "Gu ahal dan moduan etorritta gare atzo Gernikatik hona. Halako jardin zeretan egon giñan eta ointxe urten dogu handik honuntz". "Bueno, e... batzueri neuk ipiñiko detsuet biharra". 
Heridutakua ekarten eben asko kalera, mendixan heridu... heridutakueri jaten emoten, esan euskun. Jaten emotera pozik gu: ni, Pepita Goenetxetxoko, Kakuakin ezkonduta dauana, Kiruetakua ta ni, hirurok, jana zerbitzera. 
Sobratzen zana etxian geunkenei eruaten gontsen pitxarretan lentejia edo zeoze han sobratzen zana bestieri eruaten gontsen, han lokaltxo bat billau eben egoteko, hara eruaten geuntsen lentejia edo zeozer sobratzen zana hareri eruan... horixe eitten geuntsen... 
Baiña gu gu gorrixak ikusittakuak gara, e? 
- Eta gosia bai? 
- Bai ba! Harek etxekuak be ez zeken, e, dirurik ezer eta bai, ba, geuk eruaten geuntsezen [zueri begira]. Eta gero juan giñan, Bilbotik urten genduan, etorri jakuzan berriro be amatrallatzera... 
Gerra osteko egoera: errotak itxita; etab.
Aranberri Laskurain, Natividad
- Gero e, irin pixkat jiratzeko be garixakin hamen ez euan inguruan errotarik. Errotia baeuan baiña zerrauta: legiak eren halaxe-a, ez dakit zer. 
Osintxura juan bihar izaten zan iriña ekartera. Eta juaten zan, ba, Osuma azpittik, Agarre-eisteittik, Gantxeitxoko goittik zihar astuak hartu, ta Osintxura. 
Juan giñan hamar t´erdietan Juli ta bixok etxera eta amak eitten deusku eze: "Ai, ez jaukanau iriñik be ezer eitteko. 
Talo batzuk eitteko iriñik be ez jakanau ta... Horretxek gari-orro bixok ihota bageunkanaz sikiera" esan euskun amak. Ta Juli ta bixok: "Geu juango gara. Bigar ordubixetan zelan juan bihar dogun biharrera, ba... bihar goizian lo eitteko geu juango gara". 
- Ze, gabian juan ziñan? 
- Gabian, gabian. Bagoiaz Agarre-eisteittik harutz eta han baso baten, holan, argi txiki bat. Ene, ba! Linternia edo... 
"Zein ete da? Zein ete da? ". Baiña juan ein bihar, haraiño juan ezkero astuokin, juan ein bihar... 
- Buelta ezin ein berriro... 
- Ezin buelta ein. Juan giñan, allegau giñan eta... ipurtargixa. Mamorro txiki batek ipurdixan argixa eukitzen dau... 
Ipurtargixa! Haura ikusi giñuanian pozik, "Ene, ipurtargixa! "
Gero, bi asto eren, asto gaztetxo bat eta zaharra zelai baten eta Julik eitten dosta eze: "Nati, honetxek astuok gaiñian jarteko hartu ein bihar jittunau guk". "Bueno, ni zaharran gaiñian e? " esan notsan. Juli gaztian gaiñian. 
Juaten jakon gaztia... 
- Saltoka? 
- Saltoka...! Ni zaharran gaiñian... Aspertu giñanian laga genduzen nunbaitten astuok eta... hala! Ene! Zenbat holako ibili, zenbat holako ibili eindakuak gara gu. Baiña irin pixkat jiratzeko be holaxe ibili bihar zan, holaxe ibilli bihar zan. 
Holaxe ba. 
- Ta orduan zuk, amama, zuk asto zaharra, ez? 
- Nik asto zaharra. Lehenengotik esan notsan, e? "Nik zaharra hartuko jonat, hik hartin txikixa". 
- Ta bestia konforme? 
- Juli bai, juan ein bihar... 
Baserria erre zeneko bizipenak
Gabilondo Agirrebeña, Miren
- Orduan mezetara ta... juan... oin baiño... jentia juan bihako zan zuzenao oin baiño, ezta? 
- Bai, gu be etortzen giñan, lehenengo mezetara etortzen giñan, lasta-zauakin etortzen giñan. 
- Bai, entzunda daukat... 
- Jo, hori be galdu da majo, gauzia... Gero hor be, zertu zanian, eruan zanian, ermittia, San Inazio, jaiero egoten zan, ezta? Beti batenbat etortzen zan, fraile edo batenbat, gu horra juaten giñan. Oin horrek danak galdu dia, e? 
Baiña gu... hoixe etortzen... Gu bakarrik ez, e? Hor goixetakuak-ta be bai. Edurdungotik-ta zela etortzen ziala uste dozu? Farolakin edo bestela, lasto-zauakin. Neguan ta... 
- Zeuek basarrixan ze, errentero ez ziñien izango? 
- Ez, basarrixa geria zan, geria zan basarrixa. 
- Eta gero kalera, hona bajatu ziñien? 
- Hau hartuta geunkan hau etxiau etxia erre zanerako, erre ein zan basarrixa. Ta... Hau erositta geunkan ordurako, ta gero hona bajatu giñan. 
- Gero honaxe... 
- Baiña ha dana erre zan, e? 
- Dan-ana? 
- Ganau... Eskerrak egun-rgiz tokau zan ta ganauak eta danak etara genduzen. Ta Felix zeuan gurian geixorik orduan, ta haura ohetik atara neban eta bestiak piñurixan zebizen, piñu-arkatzen, Jose Ramon ta gizona ta anaia, hil zana. Ta haura ohetik atara neban ta akordau nitzan sua. Sua ez, sukaldia jo-a dana illundu jatan. 
- Keiakin? 
- Bai. Ta gero dana argittu, zu! Ta urten neban kanpora ta pentsau neban tximinixiak su hartuta, ta ke ba! 
Tximinixiak e... tximiñixatik normal keiak urtetzen zeban. Juan nitzan beste aldera ta... ointxe be ikusi eitten dot, ate bittartetik haura zan sua urtetzen zebana! Esaten notsan han, Osintxun bizi da, Rosarito edo... matarifia Bergarakua ez dakit ezagutzen dozun, Labaka? 
- Bai, Labaka ezautzen dot. 
- Haren ama han eguan Unamunora etorritta, ta ni hari diarka, "Rosarito! " ta inok be kasorik be ez zostan eitten, ez zeban entzuten. Eta ama euken harek ohian, ta justu-ustuan atara zeben ama, e? 
- Handikan? 
- Barrutik. Atara ta segiduan jausi ei zan tetxua, behera. 
- Nahikua suerte behintzat... 
- Suertia? Bueno! Ba, lehen be erretakua zan Unamuno, gu artian jaixotzeke genden, ezta? Baiña lehenao be martzuan 23a edo esaten zeban... nik amari entzunda nik zela erre zan. Ta orduan txahalak be itxuria erre zian, bi txahal edo esaten zeban harek zela erre zian ta... Oinguan ganauak eta ez... ostian bai trastiak danak erre jakuzen, e! Horrek lehengo basarrixok dana... egurra ta, badakizu? 
- Bai, bai, horrek hartuko dabe... Ointxe erre da... 
- Ta gero tokau zan hego-aize bat... erre artekua izan zan, e? [Hamarretatik] hamaiketarako dana errata zeuan. 
Angiozarren erre da ointxe, zuen senittartekuak... 
- Bai, tion ta... zera. 
- Bai. Ta nik esaten neban e... egunaz tokau zan, bestela geu be bertan erreko giñan, e! 
- Akordau ez. 
- Horixe, akordau barek, jo-a pasauko giñuzen! Egunaz tokau zan ta... Zera, esaten ebenn e, gere aldia, erdiko hormia oso ona zekan ta... Baiña batenbatek, ez dakit, ebagi egurrak eta frontalak eta ebagi eta salbauko zala esaten zeben, baiña... [haize bat]... eta batenbatek min hartu bihar zeban ta... bueno...! 
- Bai, bai, ez dau merezi. 
- Merezi ez, ba, bueno! Sua gauza tristia da. 
- Ba bai, ta horrek basarrixak, ba, errez, deskuidotxo bat nahikua... Baiña bueno... 
- Ez dakiu zetatik izen zan, ezta? Beste aldetik izen zan ta... Han be mutilla egur-ratuan ta ibiltzen zan ta urtenda zan ta ama ohian, ta arrebia ta alabia ta juaten zian kaletik, ezta, eguardixan, baiña horixe... Lagatzeko, gaiñera, esaten ei eban bertan. 
- Zeiñek, andriorrek? 
- Andriak, esaten ei eban, lagatzeko. 
Eskolan dena gaztelaniaz; zigorrak
Gabilondo Agirrebeña, Miren
- Zeueri hemen eskolan dana erderaz emoten zotsuen? 
- Bai, dana erderaz emoten zoskuen, orduan ez zan euskerarik. 
- Ta entendidu ta eitten zenduen bape? 
- Bai, horraxe etorri giñanian zeoze entenditzen ekin giñan, badakizu. 
- Poliki-oliki? 
- Bai, ta gero, gaiñera, gerra-enporan be, badakizu, euskeria eitten ez eben lagatzen, e! Ez eben orduan lagatzen, gerra-enporan, euskeraz eitten. 
- Eskolan be prohibidu eitten zotsuen euskeraz eittia ta? 
- Orduan ein be ez zan eitten eskolan, e? Hemen, hola, euskerazko maistrak ez dakit egon be ein zan. Bueno, egon eingo zian, baiña erderaz dana, porke Maria Teresa Amañanekua be euskalduna zan, ezta? baiña, erderaz dana orduan. 
- Eta akordatzen... ez zeben ipintzen holako anillua edo holako bat eta? 
- E? 
- Anillua-a ez eben ipintzen euskeraz berba eitten zebanari, ti-i pasatzeko eta halako...? 
- Ez, horrekin ez naiz akordatzen, anillua pasatzen zebenian. 
- Ez, entzunda dakat... 
- Anillua pasatzen zala? 
- Bai, euskeraz harrapatzen zebanari ipintzen zotsela anillua ta... bestiak hari ta bestiak hari ta hola ibiltzen ziala. 
Baiña gogorrauak bai izango zian, ezta, harek maestrak eta? 
- Deskuidatzen baziñan, ipiñi eskuak honetara ta, makilliakin... bueno! Ta gero banketak be bai ipintzen zittuen, kastigua emoten zebenian, bankutxuak, esku banatan, ta holaxe egon bihar. 
- Eusten egon bihar? 
- Haura erakusten be ona zan haura maestriaura, baiña gogorraua zan! Oso gogorra zan. 
- Ta asignaturak-ta zertzuk emoten zenduen, relijiñua ta hola asko, igual? 
- Relijiñua gehixao, relijiñua gehixao... 
Sorgin kontuak; umeak beldurtzeko Sakamantekas
Gabilondo Agirrebeña, Miren
- Zu akordatzen zara entzunda e, ibiltzen zala jentia izarekin-a jantzitta gabian ta halakorik eta? 
- Bai... 
- Hemen be bai? 
- Sorgiñak urtetzen zebela ta! 
- Esate eben? 
- Hori auzoko batek kontau zoskun guri, berak ikusi zittuala. Ta zelakuak zian esaten gontsan ta... hebria ez dakizu? lehengo haura tabako hebria esaten jakon, halako kuadrautxo bat zan. Ta zelakuak zian, ba, esaten gontsan ta, ba, hauraxe tamaiñua zala esaten zeban. 
- Zeiñek? Sorgiñori? 
- Sorgiñak! 
- Tabako paketian tamaiñakuak? 
- Bai, guk preguntau eitten gontsan. Agarrekua zan, hori, kontau zoskuna, Bitor, ta zelakuak o zer zian, ba, ta holakotxe tamaiñokuak. 
- Eta gehixao ez eben esaten ezebe? Holako tamaiñua zekala? Ta ez zian... kataiekin eta ez zian ibilten? 
- Bai, entzunda nao hori, kataiekin ta, zela ibiltzen zian... 
- Ta hori ze izeten zan? 
- Zera, hori izengo zan bertan auzokon batzuk; ez sorgiñak, bertan auzokon batzuk. 
- Ta hori ez zeben esaten zegaittik zan ta ezebe holakorik? 
- Orduan urten ta be eitten zeben, edozein lekutan-a. Ni gizonari be entzunda nao, han Madarixara ferixara juan ta zela urten zotsen, zera tapauta, arpegixa tapauta, ta ekazen diruak danak kendu zotsezela. Ta gero, behintzat, enterau ei zan auzokon bat ei zan. Auzokua zala esaten zeban harek. 
- Ta, orduan, hor gehixao izeten zan holan lapurreta ta hortaiko zera... 
- Bai, lehen horretaikuak-ta entzuten zian. Ni akordatzen naiz gaztia nintzala, esaten zan, zera, fulanori urtendakua, ta zein zanik be ez. Ta gero, behintzat, horrek behintzat enterau ei zian auzokua zala, diru danak kendu ta... arpegixa tapauta zela urten ta diru danak zela kendu zotsezen... 
- Zeueri kontatzen zotsuen txikittan hola... ez zendutenian nahi zeoze eittia edo, zer esaten zotsuen bildurtzeko ta hola, bateron bat etorriko zala eta holakorik? 
- Bai, hori bai esaten zeben, bateron bat etorriko zala, zakuakin ibiltzen ziala ta... siñistu eitten genduzen! Ez dakizu? 
- Biharko sinistu! 
- Orduan sinistu eitten zian horrek... Zakuakin ibiltzen ziala ta... 
- Umiak eruaten zittuela ta? 
- Umiak eruaten zittuela ta... Sasoi baten, Sakamantekas ta, ze esaten zan, eskolatikan igual errotara juan bihar zorruakin ta Sakamantekas etorriko zala, ta haura izaten zan bildurra, zu! 
- Harek harrapau eingo ete zinttuen? 
- Zelako bildurra baiña, zu! 
- Bai ba, hainbeste aldiz kontauta ya... 
- Bueno! Hainbeste aldiz, ba... 
"Plazentziatarrak esaten dotse..." kanta
Loiola Txurruka, Miren
- "Este... habia una cancion que dician en" :
Plazentziatarrak esaten dotse errekiari ibaixa, ibaixa, 
- Bai, entzunda badaukat. 
- Bai Eibarren, baina eibartarrak hartuko leuke Plazentziako ibaixa. 
Eibarrek tapauta daka. 
- Bai bai bai, badakit. 
- Bai. 
- Entzunda nekan hori kantziño hori baina neuk ez dakit. 
- Gure txikixak e danak dakixe, dana erakusten dogu guk. 
- Jo... 
Eskola urteak
Oregi Oregi, Antonio
- Ta eskolako ipuiñekin sartzen bagara berriro, ba, hamar urtekin gerria etorri zan. Orduan ez zan juaten oingo moduan urte bikin eskolara ta juan nitzan, ba, bost urtetik, bostetik seira edo juango giñan eskolara gu. Ta gero hamarrekin gerria etorri zan. Hamarrekin urten; lau urte eskolan. Baiña maristak orduan erakutsi eitten zeben. 
Maristak, Plaentxian maristetan ibili giñan ta eskerrak emotekua da, gaiñera -ni egoten naiz pentsatzen, e? -, zenbait lekutan zortzi urtian baiño lau urtian gehixao erakutsi. Formal, e! Gero, errespetua be bai. Tonto-seiñik ez, e? Errespetua be bai, e! Beren orduak eta gauzak. Ta erakutsi be bai. Ta gero, norbera zelakua dan be ikusi ein bihar da. Ni -neri ez jata gustatzen harrokerixarik kontatzerik, baiña-eskolako kontuan ni argixa nitzan. Bigarren, hirugarren... Lehelengua, Teruel edo, hor, mediku baten semia. Hari ez zeuan kentzerik. Gero, Jose Luis, alkate izan zana ta bestia. Ta hortxe, lau bat ibiltzen giñan bigarren, hirugarren, laugarren, lutxan ibiltzen giñan. Ta nik gauza inportante bat ikasi naben basarrirako: lau regla ondo ikesittakuak. Ta neri balio izan doste. Lau regla ondo ikesittakuak neri nere bizimodurako balio izan doste, zeaittik eze [...] basarrixan egon da mobimiento pixkat. Ta arbolak eta bestia ta nik ez dot ofizinara juan biharrik euki iñori [...] esaten. Nik nere lau reglekin, sekula usau barikan makiñarik eta istorixarikan, neuk "a puño y letra" esaten dana, numeruekin ta bestia. Hamen basua bota zanian be, milla ta hirurehun kubiko edo bestia, juan ahala, kamioiak juan ahala, "da-a-a! ", egunian egunekua [...] etaratzen najittuan. Atzenian kuadernua preparauta eruan najuan ta han ez juan iñok eze esan, e! Han juandako moduan pagau [zittuen]. Nik lau regla, bai, ondo ikesittakuak. Ta neretako balio izan dabe. 
Gauez bordan txondorra zaintzen
Arizaga Larreategi, Juan; Unamuno Gorrotxategi, Jose Luis
Egoitz - Ta jana ta? 
JL - Jana? Baba beltza edo... Lapikuan ipini. 
J - Urdaixa babiakin. Lapikuan gaiñian zopia ein. Sagarren bat sasoian tokatzen bazan, ta bestela kitto. 
Egoitz - Noberak preparauta? 
JL - Ez, zerak preparauko jok! Oin baleok holako bizimodua, oin! Ene, ene... 
J - [...] batzuk bai. Etxakiat... 
JL - Ez nok akordatzen. 
Egoitz - Ta diru asko etaratzen zan ikatzakin ta? 
J - Ikatzakin ta, zenbat uste dok ba! "Una setenta y cinco", hortxe, kilua. 
Egoitz - Pezetia? Pezeta ta hirurogeita hamabost xentimo? 
J - Bai. Gero pixkat igual ixotzen juan. Hirura be ixo juan. 
Egoitz - Ta hortan zenbat urtekin ibili ziñan? 
J - Hamabi urtekin juan nitzuan ni lehenengo. 
Egoitz - Zenbat urtekin? 
J - Hamabikin. Gabian, ta egunez eskolara. 
JL - Haura lana! 
6terdietan jaiki, enkarguak egin eta 9etarako eskolara
Arizaga Larreategi, Juan; Unamuno Gorrotxategi, Jose Luis
Egoitz - Eskolara zenbat urtekin hasi ziñien zeuek? 
J - Ni sei tterdikin. 
Egoitz - Ta zu zenbatekin? 
JL - Ni be ba, zazpi-ortzi urtekin, holako baten juango nitzuan. 
J - Astua hartu aurrian ta, esniekin gaiñe(a). 
Egoitz - Danok batera? 
J - Danok batera. Errekauak ein ta beratziretan eskolara. 
Egoitz - Ta jaiki ze ordutan eitten ziñien ba? 
J - Jaiki, ba, sei tterdiak. Jaiki ez, jaiki erain! Jaiki. 
JL - Jaiki. Oingo moduan? Jaiki. 
Errepublika garaiko bizipenak eta aldaketak
Ezenarro Alberdi, Jaio; Iñurrieta Goikoetxea, Iñaki
- Republikia heldu zanian, zenbat urte zekazuen zuek? 
- Iñaki: Nik hamabi, hamahiru ein bihar, uztaillian ein bihar hamahiru. Ta hori izan zan ba... 
- Jaio: Nik hamaika einda. 
- I: Hamabi eindda, ein barrixak hamabi. 
- J: Bai , bai. 
- I: Martixan hogeta bederatzixan hamabi ein ta apirillan... 
- J: A bai, hori dok, hori dok. Hemeretzixan, hemeretzixan... 
- I: Bueno, nik orduko zera daukat, urte pare bat edo aurretikan, Primo Riveran zera zeuan, diktaduria esaten jakon, ta Plaza Zaharrari ipini otsen izena "Plaza de Alfonso XII". 
- J: Trece, trece. 
- I: Edo... trece. Ta hamabi urtekin, goguan dakat, kuadrilla bat hari harrika zela ibili giñan. 
- J: [...]. 
- I: Erregian zerari, hamabi urtekin! Anbientia... Hasieria hori izan zan neria Errepublikiana. 
- J: Neri be bai, hantxe nitzuan neu be ta! Hantxe nitzuan. 
- I: Egun batzuk aurrer... bueno, egun batzuk edo pare bat urte edo aurrerao izango zuan, edo hiru edo holan, zerian, formauta ume guztiak etorritta ta izena ipini otsenian horri. Eskoletako umiak eta eguardi denporan. 
Inportanzia haundixa emon jakon erregian izena emotiari horreri. Ba... 
- Eta ze kanbixo? Hau da, igarri zenduen kanbixorikan? Eskolan-a pasauko zian, ba? 
- I: Bai, libertade gehixao egongo zala. Oin... oin detailliekin-a ez naiz gogoratzen ni. Baiña gauza bat somau nebana nik, eskoletan... Klaro, orduan, handikan hillebete batzuetara, ba, zera, hau, relijiñua-a zertu ein zian. 
Oseake, lehenao, ba, Elixia zan, Estaduan gehixen aintzen ebana. Ta ya "separacion de la Iglesia y del Estado" ein zeben ta zerak, relijiosuen eskoletan be, ba, relijiosuak "paisano", oseake, bere sotana baekan ta ibili bihar izaten zian. Ta egon zan "pugna" bat "escuelas publicas" esaten jakuenekin ta eskola relijiosuen artian... Erakusten zailddu zian danak -guri ondo etorri jakuna. Bai, oso, zera izan zan. 
Eskolara maristetara, jaunartzea egin arte
Aranberri Laskurain, Margarita; Laskurain Lizarralde, Pedro
- Eta eskolara Maristetara juan ziñan? 
- P: Bai, Maristak. 
- Eta nun zeren orduan Maristak? 
- P: Maristak? Guardia Zibillen kuartela badakizu nun zan, hemen eliz-uruan? Han itturrixa badao. Itturrixaren gaiñian zan patixua ta patixuan ostian Kolejixua edo esaten jakona, hortxe... 
- M: Honek kalekuakin einddakuak. 
- Dotoriak, e? 
- P: Honek kaleko laniakin eiñak dia. Bai? Gogorra da. 
- M: Bai, bai, kalekuakin einddakuak, aitta. 
- Polittak. 
- M: Ba neguan, kanporako girorik ez da egoten ta... 
- P: Eskolara juan bai, asko ikesi ez giñuan eiñ, ibilli,... 
- Zenbat urtekin-do juan ziñan eskolara? 
- P: Eskolara ez dakit nik zenbat urtekin baiña orduan eskolara juatia ez bakarrik, Primera Comunion eta Comunion eta elizarako jirak eta gauzak asko eren, e? Oindik diferente. Baiña zortzi urte edo beratzi biharko zian eskolara juateko. Ez dakit zenbatekin juan giñan, ez dakit hori, baiña hemendik kaletik atzera-urrera eitteko be egunero... 
- M: Ikasi esaten da baiña, hamar urtekin juan nintzan ni eskolara. Amama ez zala ta hari laguntzeko, etxian. Ta zenbat denpora eukiko giñuan, ba, guk eskolan gero? E? 
- P: Hiru bat urte, Komuniua einddakuan asko... 
- M: Fuera! 
- P: Haura zan ba inportantia, komuniua, Primera Comunion... 
- Eta Maristetara esan dozu juaten ziñiela... 
- Bai, Maristetan. 
- Eta basarriko ume asko juaten zian bertara? 
- P: Erenak. Oiñ baiño gehixao! Oiñ basarrixan ume gitxi dago, baiña orduan danian, bat edo bi edo, basarri danian, hogeita bi edo hiru edo etxe bazian hemen ballian, San Andres ballian, baiña, gaur zer? 
- Eta hemendik ze juntatzen ziñazien, ba, ez dakit, lagunak edo? 
- P: Esniak be orduan astuan kalera egunero eruaten zian, ta esnedunakin, eta zortzi t´erdietarako eskolara juan bihar. 
- Orduan, lehenengo esnia partidu ta eskolara? 
- P: Ez, esnia partidu gerotxuao haura, oinddio lehen... besteren batek partidu bihar zittuan... 
- Eta eskolan akordatzen jatzu, ba, ze ikasten zenduen edo, numeruak edo matematikak edo? 
- P: Dana! Dotriñia be bai, oiñ baiño beltzao! Bera nahikua, e! 
- Bai? 
- P: Bueno, bueno! 
- Gogorrak zian frailliak edo...? 
P: Bastante zian, diferentiak bataandik bestiaana, baiña... Belarri-otxak asko, kastellanuak zian asko ta... 
- M: Maristak. 
- P: Maristak. 
- M: Maristak zien. 
- Eta bertakorik bazeguan orduan? 
- P: Ez, ez, maristarik ez. 
- M: Kanpokuak harek. 
- Eta klasian esaten dozu dotriñia eta sumar eta horrek e... 
- P: Bai, sumar, restar, ta multiplicar, ta dividir be bai. Ikesi asko ez, baiña ibili ein bihar ta... Leitzen be zer? Bai, gauza asko! 
Maisuen zigorrak
Aranberri Laskurain, Margarita; Laskurain Lizarralde, Pedro
- Eta zelakuak zian orduan frailliak? 
- P: E? 
- Zeure profesoria edo maixua edo zelakua zan? 
- P: Ba, bastante. Hau itxi ebena [... itxi] edo halakua, kastigua paretan kontra. 
- M: Paretari begira. 
- P: Kastigua, paretari begira. Gero haura errekreoko denporan-do paretari begira egotia kastigua izeten zan - M: Bai ba, kanpora bestiak zoiazenian... 
- P: Hamarretan edo hamar t´erdietan edo patixuan bueltia ta komuneko bueltak ta hau ta hori ta pelotan pixkat eiñ eta orduan kastigauta eguana paretari begira, kastigao! Eskuak poltsikuan edo hola, edo txint, bueno, modu askotara. 
- Eta, esaten dozue kanpotarrak ziala Maristak, orduan, klasiak be erderaz emongo zenduezen ezta? 
- P: Bai, bai, bai... euskerazkorik ez zeguan orduan. 
- M: Baitta semiak be harekin ibili zian, Jose Luis, Juan Inazio ta honek be. 
- P: Bai? Maristekin? Ez dakit zela zan orduan. 
- Eta klasiak erderaz emon arren, zeuen artian euskeraz eitten zenduen? 
- P: Han bertan bai, patixuan edo. Beti ez eben lagatzen, e? Ta neuk be erderaz jakiñ ez ta komerixak e... bazian. 
- Baiña ez zeben lagatzen, baiña zigorrik ez eben ipintzen, ez? Euskeraz eittiarren zigorrik ez zeben ipintzen, ezta? 
- P: Ez, zigorrik ez, baiña zeozer igual, haura paretan modukua edo... danerakuak. 
- Zuk ezautu dozuz zigorrak, eraztuna ipintzia ta euskeraz eittearren eta? 
- P: Ez, holakorik ez, paretan kontra edo holako kastigua... 
- Besterik ez... 
Barruko arroparik gabe; baserritarrek janztetxea kalean
Aranberri Laskurain, Margarita; Laskurain Lizarralde, Pedro
- Eta eskolara zelan juaten ziñazien jantzitta, uniformerik eta ez zekazuen? 
- P: Ez, ez, u-i-or-i_? 
- Horrek geroko kontuak dia, ez? 
- M: Fraka luzetxuauak eta, belaunetaraiñoko frakak eta... Jesus, Jesus! 
- P: Orduan gantzontzillorik-ta janzten ete zan? Ez seguruasko, guk ez behintzat zati baten. Emakumiak be ez zittuen eruango. Ez dakit nik, baiña... Epoka hartan, e? Haura aintxiñan zan, e! Hi, haura... 
- Horrenbeste be ez... 
- M: Bai ba. 
- Orduan, barruko erroparik-ta ez zenduezen zuek ezautu umetan? 
- P: Tira! Barruko erropak? 
- Esan dozu janztetxia egoten zala... 
- P: Janztetxia, bai... Hortxe eliz-uruan bertan geunkan guk. 
- M: Etxe bat, ba, jateko ta aldatzeko ta... 
- Amistadia edo, gurasuak euken ezagueria eukena, ta hareri eruan, babak... 
- M: Baba edo... jatekua. 
- Ez gaurko moduan haura nahi dot eta hori ta, hi, ez... 
- Harek preparau ta bazkaldu han. Bai. 
- Iluntzixan ogi pusketa bat ta txokolate ontza erdi hartu ta etxera taka-aka. Kaletik hona etorri ein bihar da, e? 
- Eta janztetxian esaten dozue, bertara babak eta eruan eta han ze eitten zan, etxetik eruandako abarkak eta bertan laga...? 
- P: Bai, bai, aldatu ta, gaiñera, andra bat euki giñuan izugarri ona. Harek e... Hemendik ez dago oiñetakuak sikurik eruaterik, e? Galtzak busti bage ezin eruan. Harek, iluntzixan, sikatuta. Oso ona, baiña... 
- M: Gero, badakizu, pagau, ta ba zeoze eruan etxian eguanetikan, ba, eruan hari. Beti zeozer. 
- P: Egurra be, oingo moduan [...] zan ta egurra bihar ta... 
- M: Gaiñera, egurra astuetan zaku egurrak esniekin batera eruaten zian ta etxetara partidu geuk kalera, kaleko zereri. 
- P: Hori gure denporakua da. 
- M: Ene! Oiñ! Bai, hori gere denporan. 
- Eta hau janztetxiana-ta esan dozue, amistadia zekazuen famelixaren batekin edo, baiña hori orduan ze izaten zan, basarri bakoitzak beran janztetxian zekan...? 
- P: Bai, bai. 
-... ala auzo bakoitzak? 
- M: Ez, ez, beren zerak bakoitzak berak. 
- Oseake, bakoitzak berak... 
- P: Gu egon giñan lekuan be geu giñan bakarrik. 
- M: Bai, geu bakarrik. 
San Andres auzoko ermita
Eguren Larreategi, Miren
- Haura han zeak garbitzera etorri zanien... porke hor San Andresen kanpaia dao. San Andres baillia, San Andres auzuan, oin jaixak eitten dian tokixan. Ta harek joten zeban hodia zanian kanpaia; eta angelusa, goixian albokua, ta danak, e, joten zittuen bertan auzoko batek, Artetakuak. Eta pasatzen eban, ba, garixa ta artua ta... auzua pasatzen eban kanpaiana, hildakuen kanpaia be joten zeban ta dana ta, ba, pasatzen zeban hori. Hori emoten jakon hildako bakoitzena ta etortzen zan ta berak hartu bizkarrien ta eruten zittuan danak eta kanpaiori. 
Kanpaiak jotzen zituzten ekaitza zetorrenean
Eguren Larreategi, Miren
- Orduan, hori, etxiak edo basarriren bat erretzen zanian kanpaiak jotzen zittuen han San Andresen? 
- Bai, kanpaia joten zeben. Zeozer, zeozen [zera] , hode haundixa edo egualdi txarra pentsatzen [zeben]... Esaten [doste] lehengo baten batek: "Zu -beno, Pil-il-k ipintzen eban-San Andresko kanpaiak ze esaten zeban. Haura azertatzen dabenandako afarixa zeuan". Esan notsan: "Ene! " "Han, han, han, han" esaten ebala San Andresko kanpaiak. Ta "Bai, hori esaten zeban". Baiña afarixa jan ta gero neri ekarri zosten Pil-il-ta kitto. Eta bai hori esaten zeban, bai, "Han, han". Eta entzunda nao ni Gilanian ez dakit nungo biajantia tabernan, esaten ebala eze: "Hi, hori kanpaiori, ze signifikatzen jok horrek? Horrek ze jakik? Gu beste jakik eta! ". [Zelan da] , Gilanian zeoze hartu, urten ebanerako jo-a goixan hasi ta beheraiñokuan baldakadia botatako moduan eurixa ta kristona [ein zan]. 
"Enee! Ez najuan asko esango! ". Baiña batzuk gehixao entenditzen dabe beste batzuk baiño, ba, ta... Ez dakit, ba. 
Itxuria. 
- Eta kanpaiak ze izaten zian, diferentiak? Ba, ez dakit, hode-anpaia eta... 
- Bai, hode-anpaiari emoten zotsen kaleko... 
-... edo... su-anpaia diferentiak zian? 
- Bai. Su-anpaia... 
- Igarri eitten zenduen segiduan, sua edo hodia edo... 
- Bai, "suan kanpaia da", zeaittikan kalekuari be bueltia osua "tin-aun, tin-aun" emoten zeban kalekuak be ta [hari erantzuten zotsan] bestiak be. Ta bestela: "Tan, tan, han, han, han, han" esaten eban. Bai. Baiña... 
- Esaten dozu angelusa be jotzen zebala, ez? Kanpaiak. Angelusa edo... 
- Angelusa be bai, goizian albakua be bai; danak joten zittuan harek. 
San Andres auzoko kanpaiak
Eguren Larreategi, Miren
- Orduan e, sasoi baten ez e, hango kanpaiak e inportzia haundixa zekan. 
- Oin ezebez. Bai bai, hango kanpaia edo auzuan baten bat hil dalako, auzokueri joten zotsen e. Hoixe, auzuan baten bat hil da, ene, baten bat hil da. Aingeru-anpaia be diferente jotzen zeben. Aingerua, umia hiltzen zanian be diferente. 
- Zer zan, finaua holan tlin? 
- Beste, beste tono bat emoten zotsen. 
- Eta gero bazeuan e desberdinttasunik ba ez dakit gizonezkua bazan hildakua edo emakumia? 
- Klaro! 
- A bai? 
- Bai. Zazpi emakumiai tta beratzi gizonezkuai jotzen zeben. Kalian, oin be egongo da hori, kalian. 
- Jarraitzen dau e... 
- Ez, hor San Andresen ez dau jarraitzen. 
- Baina edo kalekuak e jarraitzen dau diferentziatzen emakumia edo gizonezkua? 
- Bai, nik hamendik entzun be ez dot eitten baina esaten dau loibiak e baten bat hil da, emakumia da kanpaia. Itxuria distingitzen da oin be. 
- Orduan segidu dau. 
- Horrek hola segiduko dau. 
Guillermina maistrarekin
Gallastegi Galartza, Benita
-Baiña aurretik, dana dala, eskolara be txikittan Plazentziara? 
- Bai, bai. Euki dou, gaiñera, maestra bat "como nunca he conocido otra". 
- Hain ona, e? 
- (buruakin bai). Preguntau in notsan. Eske gero ba haura be desaparezidu, ez dakit /eztakit/ nora jun zien harek be, Frantziara edo /ero/ harek be /pe/, baiña ez giñuan ikusi gehixao. Eta /da/ gero beste maestra batek Plaentziakuak esan ostan: "Oye, ya le has visitao a la señorita Guillermina? ". 
- Gillermina zan orduan? 
- Guillermina Altolagirre zan. Nacionalistas. 
- Ze erakusten zotsuen, euskeraz ala erderaz? 
- Erderaz orduan dana, republikiakin dana erderaz zan. Baiña berak ikasi zeban Plaentzian euskeraz. 
- Ikasi zeban? 
- Bai, berak. 
- Nungua zan? 
- Ez dakitt /Eztakitt/, arjentinuak ziela, handik etorrittakua baiña aspaldian, e! Eta /da/ gero nik esan notsan telefonoz. 
A! , telefonua emun zostan horrek maestra horrek. "Donde viven? ". "En Balleneros" (Donostiako kalea). "a, pues ya voy a ir a visitarle". Jun nitzan eztakit zenbat bidar, baiña keba, iñobez, iñobez. Ni arratsaldian juten nitzan eta /da/ iñobez. Eta /da/ gero esan notsan, "mira, yo no doy con la maestra, y si supiera el telefono... ". "A, ya te doy yo". 
Emon zostan. Gero telefonotik itten giñuan berba. Neri asko nahi zostan harek. 
Gabonetako oturuntza
Gallastegi Galartza, Benita
-Gero han zeuan beste etxian, len zien jabiak horren fabrikan jabiak inglesak zien, diretora zan inglesa. Ta zan matrimonio bat, umeik ez zeuken, eta /da/ Gabonetan gu ibiltzen giñan ondo han! Ipintzen zeban, saloi haundi bat zeuken, mahi luze-uze bat, dana trastoz beteta, dana; dana jateko, dana jateko, ez dakit /eztakit/ zenbat gauza, jesus! Eta gu danok juten giñan hara. Zenbat giñan ba, sei edo /ero/ zortzi edo /ero/; danak. 
- Ingurutako umiak? 
- Bai. Etxe bat zeuan bakarrik. Bueno, etxia erona; han diretoria ta injeneruak eta [...] zeintzuek, han kriadekin. Eta neri txikixena zela... , zela, danok, ezauna nintzan, bai ba, danok: "Esta es la que se quedo huerfana, la huerfanita" esaten osten. Eta banketia zeonian, dagonian, neri eruaten zosten beti: "Benita, ven, ven". Kriadak etortzen zien, "me ha dicho la señora que... , ven a la cocina". Juten nintzan hara ta dana platerak, ez dakizu /eztakitzu/, plater txikixak danak eta. Nik jan han. 
- Gustora, ezta? 
- Bai ba. Gauza edarrak zien-ta /-da/. Beti, beti-eti diarka ibiltzen zien. 
Ahizpa, mojatan
Gallastegi Galartza, Benita
-Zu gero Donostiara bizitzera zenbat urtekin joan ziñan? 
- Ni juten nintzan, uda guztian han egoten giñan eta /da/ gero atzera maestria ona, bai ba, eske penia, asko nahi notsan neuk be /pe/, eta berak be /pe/ bai. Berakin joaten nintzan Donostiara, maletia gertauta ta ala! Bakaziñuak emon eta /da/ berakin Donostiara. 
- Amagana, ezta? 
- Bai, amagana. Eta bestia egon zan monjekin. 
- Beste aiztia? 
- "No quiere ver ni en pintura a ninguna". Txarrak tokau jakon. 
- Gogorrak? 
- Txarrak. Gaiztuak. Hara! , herriko baten batek eruan ei zotsan muñeka eder bat berandako, bai ba. Haura be ba gaztia zan, hiru urte zeukan-ta /-da/. Muñekia, eta berak: "ai que bonita! ". Eta monjiak: "Hay que guardar, e! Lo guardaremos ahora, e". Gorde ondo gorde zeban, ez zeban gehixao ikusi. Gero halako baten etorri die bisitta bat monjendako, ezta, eta /da/ han ikusten dau muñekia monja jantzitta beran muñekia. Harek ezautu. Eta bestiei emoten "de regalo". Ez jako /etxako/ sekula ahaztu hori. Dauka sartuta... "Monjas buenas? Mas malas que la quina! "
- Nun zaren? 
- Plaentzian. 
- Plaentzian bertan? 
- Ospittalian. Han monjak zeren, bai. Oin ez dakit /eztakit/ daren, ez dot /eztot/ pentsatzen. 
Bilbon, janaria urri
Gallastegi Galartza, Benita
-Eta goseik eta bai Bilbon edo? 
- Bilbon lelengo ez. Baiña gero hasi zan, bai. Gure aittak ez dakit /eztakit/ nungo baserri baten emuten zotsen esnia, harek ekartzen oskun esnia. Eta ogixa han taberna baten, esan dotsut ba, La Casilla, Casillan, han taberna baten ogixa emuten zotsen, gordeta eukitzen zeben. Eta halaxe. 
Ahizparen ezkontza
Gallastegi Galartza, Benita
-Uste dot zure aiztia ezkondu ein zala sasoi hartan -Zarra, zarrena. Bai. 
- Zarrena. Ze edade zeukan? 
- Diecinueve... 
- Diecinuevekua zan? Artian gaztia orduan, ezta? 
- Diecinueve. 
- Hemeretzi urte? 
- Bai, hemeretzi urte. Eta ze jan [giñuan] , ai, bankete bat ederraua! 
- Bai? 
- Sardiña zarrak, sardiñak hor botetan eta Sidra el Gaitero. Hori ez dakit /eztakit/ nun billau zeban aittak, ez dakitt /eztakitt/ nun. Eta hori asko zan, jolin! 
- Lujua orduan. 
- Lujua. Sardiñak eta. Puf, vaya banquete! 
- Gizonak ez zeukan soldau joan biharrik, frentera joan biharrik edo holakoik? 
- Beranak? Bai. Zan "carpintero". Arotza, arotza; eske ahaztu eitten jataz. Arotza zan, eta eitten zeban; bueno, Bilbon ez dakitt ze eitten zeban. A, Bilbon frentera joan. Eta /da/ etorri zan hankak izoztuta del Gorbea. Bai. Eta /da/ alkolakin-ta /-da/ egunero emoten-ta; ezin zan ibilli. 
- Etorri jakon bere onera hankia edo? 
- Behiñ etorri zan han gendela, balkoian gendela, abioi bat. Baiña bajo-ajo-ajo. Han trena eta zer bat dao, tunel bat, eta /da/ hantxe parian jausi in zan abioia. Tirua bota ta. Jausi in zan eta bat, aleman bat, eta bera beera jausten eta tiruak botatzen. Harrapau zeben, joan antxintxiketan. Nere koiñatua orduantxe hasi zan antxintxiketan eta ezta geratu be. Ja-a-a. Dana pasau jakon. 
- Pasau jakon amorruakin, ezta? 
- Amarruakin dana pasau. 
- Pilotu horregana antxintxiketan. 
- Bai. Zela baiña! Gu barrez. 
- Zuek ikusi ziñuen? 
- Bai ba. Gu balkoian. 
- Balkoian. Parian tokau orduan, ezta? Kasualidadia. 
- Eta tunela zan gure aurrian, aurrekaldian. Eta han doia gure Eduardo antxitxiketan. Baiña zela baiña! Jo! , haren amorruakin. Harek zeukan amorrua! 
Ahizparen ezkontza II
Gallastegi Galartza, Benita
-Orduan aiztian bodia, dantzaik eta musikaik eta euki ziñuen? 
- Dantzan? Bai, gogua dantzan eitteko. Ez euan ezebe ia jateko eta. Ez euan. Bi sardiña edo eztakit ze jan giñuan bakarrik. Gero ba zeoze. A, lo que es esto ya tenemos, eta /da/ haretxekin. Sardaua, jesus maria! , El Gaitero, ez naiz sekula ahaztuko. 
- Bi sardiña baiña haura gustora, ezta? 
- Bai, gustora jan giñuan ba. 
- Baiña piku lapurretara eta be joaten ziñatela edo? 
- Aai...! Bilbon hori. 
- Bilbon badao pikuik ala? 
- Pikuak bakarrik? Bai maillukixak be, ja-a. 
Valentzian, jatekorik ez
Gallastegi Galartza, Benita
-Egon giñan hillebete ta erdi ezebe jateke Valenzian. Haura bai zala, geratu giñan (argalduta, keinua). Poff! , zelako gosia. Juten giñan mendira, "aqui no hay nada. Limoi bat edo billau giñuan eta partidu danondako-a. 
(Zurrupatzearen imitazioa) Behintzat zeoze, algo. 
Marrubiak jan eta jan
Gallastegi Galartza, Benita
-Jun giñan danok, Begoñan, Begoñan goixan, eta hantxe egon giñan. Eta aiztia eta bixok gu betik gauzak ikustera. 
Gu iñok jakitzeke, harek berbetan eta /da/ gu fuera. Kanpora, mendira, ta harek ikusten eta. Eta ortu bat ikusi dou hola ortu bat eta. "ene, ahi hay un fresal". A, ez, lelengo zera, pikua ikusi. "Aqui hay higos". Jan eta jan eta jan. Nik ez dakit /eztakit/ danak jan giñuzen. Jan eta jan. /Janda jan/. Gero: "aqui un fresal" Eta esan notsan, "si, pero no hay fresas", aiztiak. Baiña ni basarrixan be gondakua ta, nik ortuan be baneuzkan gauzak. "Ahi que no hay fresas? 
Veras, ven". Hola jaso, gorri-orri-orri, dana beteta. "Aiba!! " Hasi gara jaten, jan eta jan eta jan. Ez dakit /Eztakit/ zenbat jan giñuzen. Ya tripia beteta. Eta han arbola bi zeren. Pentsaizu zelako bildurra geunkan. Hantxe etzan eta lo hartu giñuan euzkittan. Lo hartu. Gero ba "Bueno, vamos, que hora sera" y. "Vamos a comer". A comer? Ezin jan. 
Jun giñan bera ta, gure ama hasarretuta. "Pero que habeis hecho vosotras, que me ha venido una señora que habeis comido doce kilos de fresas. Me ha pedido que le pague doce kilos de fresas". "Doce kilos de fresas? ". Bai zera! Doce kilos. Kilo bat edo ez dot /eztot/ esaten. Baiña hamabi kilo ez behintzat. 
- Asko biha da, e. 
- Hamabi kilo? Baiña lehen pikuak janda; kilo bat be ez giñuan jango. O bai, gosia geunkan eta /da/. Bai, igual bai. 
Donostia, aberatsen oporlekua
Gallastegi Galartza, Benita
-Badakizu ze eitten giñuan Donostian? Bai ba, Donostian orduan gehixegi zan. "No se puede pasar con alpargatas. 
Prohibido por la Concha". Ezin zan. 
- Ez, e? 
- Keba! Prohibiduta zeuan, bai-ai. Orduan? Pof! , ez dakizu /eztakizu/ zela zeuan. Eta /da/ badakizu ze eitten giñuan? Askotan juten giñan txaletak-ta; eskatu eitten zeben telefonotik: "Oye, ya me traeriais tal revista y tal libro y tal no se que? ". Eta amak: "ala! , iros vosotras a llevar". Juten giñan, harek eruan... 
- Alpargaten kontuak eta esan dozu lehen. 
- A, bai. Harek eruan eta han bidian egoten zien, ez dakizu /eztakizu/, landara batzuek hola pikau itten daben, pegau itten dienak. Halakotxe mordua batu bai eta boltsikua beteta. Eta juten giñan hara Kontxara, eta elegante jente igual parejak elegante-legante, danak hala eskotiakin eta. 
- Abriguakin? 
- Ez abriguakin, udan zan eta, eskotiakin eta. Juten giñan eta plasta! , bota horrek eta iges ein. Eta gero urriñetik: "Ai, que ha pasao aqui, que ha pasao? ". Que ha pasao? , pues algo. Baiña bai, ez zeben lagatzen alpargatekin. 
- Eta ikusi ezkero zer, erretirau edo? 
- Multia. 
- Multia, e? Jesus! 
- Tu no has visto, los "picas-icas". 
- Zerak, landarenak? 
- Ez. Neskak, mutillak be bai, baiña neskak enjeneral; plaian egoten zien gantxu batekin hola (zikinkeria batzen). 
Papel bat be ezin zan laga; dana batzen, dana batzen plaia danian. 
- Zikiñak batzen? 
- Papelak eta, ez dakizu? 
- Garbittasuna, e. 
- Garbittasuna, bai-ai. Eske etortzen zien danak elegantiak eta. 
- Aristokrazia etorriko zan. 
- Bai-ai. Harei laga in bihar ba. Baiña gu, dana pikauta, ja-a-a. Baiña halakuak eiñ dou... , poff... 
- Orduan aberats ugari orduan Donostian, ezta? 
- Bai-ai-ai. Oiñ, ikusten zien "vaya modelitos! ". Bai. 
- Plaian ordurako bikinirik eta hasitta? 
- Keba! Traje de baño, keba. 
- Goniakin edo? 
- Ez, ez, gurian ya gona barik. 
- Zeuek joaten ziñaten sekula bainatzera? 
- Bai. Gu txakurrakin, gaiñera. 
- Txakurrakin? 
- Prohibiduta zeuan, baiña gu juten giñan seiretan edo hola. 
- Goizian? 
- Arratsaldian. Hobia, tenperatura hobia edo egoten zan, ez dakit /eztakit/. Gaiñera jenterik ez. Eta horrek joaten zien, horrek ikusi be ez, iñok be ez. Gu txakurrakin jota... , Txakurra esan, ez dakizu, uau-au-au! , "ala, etorri, etorri! ", joaten zien atzera ta gu barrezka. Eitten giñuan eta gero horrek bota (lore itsaskorrak) eta etxera. 
Bilbotik alde egiteko ordua
Gallastegi Galartza, Benita
-Orduan azken aldera goseik haundixena Bilbon, ezta? 
- Bai, bai. Guk lelengo domeketan eitten giñuan piparrak jan, pipar berdiak. Asko gustatzen jat neri; danei. Mordua baiña. Eta gero pastel mordua, eta primeran egoten giñan. 
- Tripia bete behintzat. 
- Tripia bete-ete. Baiña gero, geruao eta gutxiao, geruao eta gutxiao, azkenian... 
- Eta ya ikusi ziñuenian jentia alde eitten zebillela Asturias aldera edo Santander aldera edo? 
- Santander aldera? Santanderkuak honutz, keba. 
- Harek honutz? 
- Keba. Santanderretik be jun zien batzuek "en un barco carbonero", danok beltz-eltz indda. Jun zien horrek be /pe/. 
Eta beste batzuek uste dot harrapau ein zebela eta buelta. 
- Eta noiz hasi ziñaten pentsatzen ba ya alde ein biha ziñuela eta? 
- Ba segittuan. Ya Gernikako zera ta einddakuan. Durangon be aber senbat ume hil zien komuniua itten-ta urtetzerakuan-ta bonbia botata. Ba orduan, ala! , "De aqui vamos", eta ipiñi zeban, "el pasaporte habia que hacer". 
Bi buelta edifizio danai, bai ba, jente asko. Eta /da/ bi egunian egon giñan kolan. Bi egun eta /da/ gabian be bai, kolan. 
- Gurasuak ala zeuek? 
- Bat joan eta bestia etorri eta /tta/ hola ibilli giñan. 
- Umiak edo gurasuak? 
- Umiak eta gurasuak, danak, danok ibilli giñan. 
Alfontso XIII. Zarautzen
Gabilondo Larrañaga, Justino
-Zuk han Zarautzen Republikia etorri zanian iñungo aldaketarik ezagutu ziñuan? 
- Ez. Gu... egun baten etorri zanian, ni akordatzen naiz etorri zanian han Alfonso Trese zela ezautu neban nik, Alfonso Trese. 
- Zarautzera? 
- Zarautzera etorri zanian aiuntamentuan zertu zeben eta joaten giñan banderiñakin. Banderiñakin izaten zan, eskolako banderiñakin eta. Emoten zeben zeozer, emoten oskuen jateko... , halako zeoze emoten oskuen. Ta haura berak eitten ebana, diskurso zera bat ein zeban eta akabo. Baiña eskolatik joan giñan handikan, banderiñakin joan giñan. 
- Osea ke Zarauzko ume danak banderiñakin... 
- Bai, bai. Bera etorri zanian ba eskolakuak hoixe abixau oskuen guri be ta [...] joan giñan eskolakuak. 
- Eta gero Errepublikia etorri zanian? 
- Republikia etorri zanian ni hamen naon. 
- Ez. 
- Republikia hasi zan baiña gero etorri ein nitzan hona. Republikia zaon ta gero Republikatiken gero zertu zan, Republikatian ein zeben orduan zera Franco. 
- Republikia etorri zanian zu Zarautzen zengozen. 
- Bai. 
- Han egon zan fiestarik edo? 
- Ez dakit, nik halako zerik nik ez neban zertu. Gu oindiokan zerak giñazen eta. 
Soraluzen 1954an izandako uholdeak
Berrueta Elizburu, Jose
-Beste notiziaren bat, ufalak edo? 
- Ufalak bai. Oktubrian zinkuentraikuatruan uste dot zala. Baiña haundixena 1834an pasau zan Plazentzian, e. 
Orduan kalte haundixak ein zittuan Plazentzian, e. 
[...] 
- Hildakorik edo egon zan? 
- Ez, ez. 
- Kaltiak izugarrixak, ezta? 
- Bai. 
- Etxetan eta... 
- Etxetan eta konbentuan, mojen konbentuan eta. Bueno! 
- Eta fabrikarik geratu zan uragatik edo? 
- Ez. 
Soraluzeko zezenak
Berrueta Elizburu, Jose
-Nik afiziño haundixa neukan zezenetara. Enbolauak egoten zian Plazentzian eta ni aurrian ibiltzen nitzan beti. 
Etxekuak beti bronkapian. Ta sekula harrapau ez. 
- Sokiakin izaten ziren? 
- Ez. Sokiakin lehenao-ehenao bai baiña oin zelan daozen plaza bi, itxi itten dittue eta hantxe librian ibiltzen ei da oin enbolauak. 
- Orduan ez zien enbolauak? 
- Ez. Sokiakin orduan. 
- Zer zien, haundixak edo? 
- Ba. Ez. Haundixak be ez, eta txiki-xikixak be ez. 
- Zuri gustau eitten xatzun han ibiltzia? Zu arbitro ta ariña izango ziñen. 
- Bai. 
- Sekula egon zan hola istripurik zezenetan? 
- Bai, bai, hildakua be bai bat. 
- Herriko jaittan? 
- Herriko jaixetan. 
- Ta zezenak harrapau ta garbitu gizona... 
- Garbittu... Ospittalian hil zan. 
- Adarkadiakin edo golpiagatik? 
- Golpiagaittik. 
Euskarak gero eta esparru gutxiago herrian
Igartua San Jose, Jose Mari
-Hemen Maristetan eskolan hasi ziñanian, gerra denboran, ezta? 
- Bai, bai. Sei urte... treintaseisa gu Maristetan. 
- Eskolak-ta erderaz pentsaitten dot izango ziela. 
- Bai, bai. Danak, e. Baitta Eskola Armerixia be. Erderaz. 
- Euskeraz eittiagatik kastiguik izaten zeben? 
- Berak frailliak ez. Baiña guk kalian be ezin [giñun] euskerarik ein, porke tokatzen zan erozein hortara pixkat rejimenekua "digamos", eta esaten oskuen "que hablemos cristiano". Ta, klaro, gure euskeria horregatik da pixkat zatarra. Zatarra edo; pixkat erderaako... 
- Joeria, ezta? 
- Joeria. Gero beste bat dendiagaittik be bai. Porke mostradoria bazaoz lehen, ba zu euskeraz bazabiz herrikuekin, baten bat sartzen bazan... Ta hamen erdeldunak, puf, azkenengo hirurogei urtian dagoz. Ta asko gaiñera, ta horregaittik erderaz in bihar han eta. 
Gerraosteko elikagaien kalitate kaxkarra
Igartua San Jose, Jose Mari
-Zu beti kalian bizi izan zara, ezta? 
- bai, beti. 
- Gerra osteko gosiakin akordatzen zara? 
- Gosiakin hemen akordatzen naiz basarri bat Txurrukan baiño harutzatxuao, ogixa, ogi zurixa eitten zeben isilixan. 
Ta hartu bizikeletia ta hara. Hori akordatzen naiz ni. 
- Ogi zurixa jatera? 
- Jatera ez, erostera. 
- Saltu eitten eben, e? 
- Bai, baiña ez giñan denpora skuan ibili. Jaten... beste ogi hori, emoten zeban, eztakitt, hori-ori-orixa, ez dakit ze zan. Gaur be kimikuak ez dabe jakingo ze dan hori. 
- Txuskuak edo zerak? 
- Holako, flanan moduko gogo-orra, azal baria. Artaliana emoten zeban baiña ha ez zan artalia. Ez dakit ze materixal zan haura. Ta aalgarrobak, kaballuak jaten dabena hori lekiori. 
- Hori be jaten zeben? 
- Onbre! Eta boniatua patatian ordez. 
- Nundik ekrten eben ba... 
- Ez dakit, ezz dakit. Bai ba. Ta orduan azido urikorik ez zan egongo. Baiña pulmoikua bai. Asko, e. 
- Aitta be esan dozu hola joan zala, ezta? 
- Aitta pulmonixiakin joan zan. 
Belgikako erraztasunak vs. Soraluzeko miseriak
Esnal Larreategi, Belen
-Zeu hemezortzi urtekin Beljikara bisittan, e? 
- Honbre! Ez neban ezautzen ez Donostia eta ez Bilbo. Eta ezautu neban han, bonberuak zian nere koiñatuak, gradudunak baiña bonberuak. Eta han zan jaixa, eta han jaixa itten zan jai bat... Ta behin hamazortzi urte, ni be luze jantzitta, eta, jolin, neretako ez euan beste mundurik. Hamengo mutil danak neretako gutxi zien. Baiña ondo etorri jatan. 
- Zenbat denpora egin zeen Beljikan? 
- Nik Beljikan ze ein neban, hillebete? Baiña neretako zan beste mundu bat. Bakizu, aitta geizki zeuan, ta gero aitta ta ama bixak gaixorik. 
- Francorik be ez zan han egongo ta libertade gehixao ta. 
- Bai. Ta gero neri hamen tokau jatana zan aitta ta ama gaixorik. Nik irabazten neban Atxoteginian hamazortzi -destajuan, e! -, hogetabat, hogetiru pezeta. Ta aittak bihar eban, egun baten bai ta bestian ez, hirurehun pezetako pastillak. Ta nik hamen eskatu neban, nik ez nere koiñatiak, Madridera joan zan bizi izatera hamengo tailler batekin, ta eskatu eban enpadronaziñoko papelak, ta bide batez eskatu eban abariari be bai, porke hamen orduan laguntasuna zeken medikuak eta abariak eta bi enfermerak. Ta haura joan zan daneri eskatzera, ez dirua, aittantzako pastillak. Eta neri txikita bat ez zosten emon. Horregaititk oin esaten dot hamen datozenian eskian, "neri ez zosten asko emon". Ta guri han tokau zan, nere koiñatian anaia, haren gurasuak lehen zian hamen abare... 
Oseake abarientzako be, dirudunak. Harei sobria ta guri sekula be ez. Osea ke hamen be egon da. Bazuei dana eta bestioi ezebez. 
Gaztea zela hasi zen gerra
Aranzamendi Uriarte, Miren; Zubizarreta Ormaetxea, Martina
- Ze nahi dozu esatia? Gero taillarrian, gero nobixua... ez dakit zenbat denpora... urte ibilli nobixuakin, ez oingo moduan... 
- Bai, ba... 
-... eta ezkondu ta hala! Ze nahi dozu? Horixe... 
- Gure gazterixia ez zan izan bape... 
- Ez, ez... 
- Lana ta lana ein bihar ta, gaiñera, gaiñera hutsa irabazten zenduan. 
- Baiña pozik, e? Amari entregatzeko zera ta... Eneee! 
- Horixe bai, pozik. 
- Ez da oingo moduan, e! 
- Eta erromerixia bazeuan... 
- Maltzara ta. 
-... Maltzara erromerixara, oiñez, han filarmonikia egoten zan, ba. Dantza batzuk ein ta aintxintxika atzera kantuan, kantuan atzera etxera ta, ba! Abarketekin, baiña pozik... 
Bizimoduaren aldaketa
Aranzamendi Uriarte, Miren; Zubizarreta Ormaetxea, Martina
- Holaxe... 
- Lehenaotikan ze diferentzia hola kalian ikusten dozue, hola, jentian -nik ze dakitt ba-bizimoduagaittik edo ze...? 
- Lehenao hobeto oin baiño - Honek ez jone esango hori! 
- Guk ez dogulako ezagutzen... 
- Hor gaztiak lurrian jarritta ta... horrek negargarrixak dia. Igual urtetzen dozu, e... Atzo hamar t´erdietan etorri giñan etxera, zegaittikan, bakaziñuak eta, hamar t´erdietan eta, hor, e... Arranuan frentian, danak kuadrilla haundi bat... danak lurrian jarritta pipak jaten. Hori da gazterixia? 
- Oin hola akostunbrau dittun eta guretzako pentsatzen jonau... 
- Ez, guretzako ez da... no se, no se. 
- Ez dakit, ez dakit. Ez dia entretenitzen gure moduan, uste dot, ez diala hola... ez dakit, ez dakit ze esan. 
- [...]. 
- Oin neskak eta pelotara ta zera juaten dittun, pelotia jokuan pixkat zeoze ta... 
- Ke ba, ke ba! 
- Ez! Ka ba! 
- Ta gero, ba, oin e... ezkondu gaztiak-ta badakizu: "Veraneo aqui, veraneo alla" ta... 
- Hori bai... 
- Ez, ez, e... dana dao e... 
- Lehenao, gaiñera, trankillao bai igual biziko zan, ezta? 
- Bai, asko be bai... asko be bai! Oiñ umiekin be ardura haundixa dauke gurasuak, e? Nik esaten dotset gure umieri, e: "No es facil ahora ser padres, ¿eh? , No es facil. "
- Ez, egixa da... 
- Hombre! 
- Lehen trankillao, ya lo creo trankillao. 
- Oiñ? Oin gurasuen arduria haundixa da. 
- Asko. Asko, bai. Baiña guria juan zonan, Martina. Juan zonan guria. Ze esango don, ba? 
- Bueno, oindiok hemen gare! 
- Bai, bai, bai. Galantak pasauta hor zihar baiña hemen gaonaz behintzat... 
- Oindiok hemen gare! 
- Bueno...! 
Postura kontuak
Unamuno Gorrotxategi, Jose Luis
- Halatxe, halatxe. Mendira fan ta... billau mendixan ardixak nunbaittekuak eta adarixak edo ta haretxei topeka erein ta... 
- Korrika-a be eitten zian apustuak? 
- Ba, gitxi. Ez jauan hamen holako apeziñoik. 
- Zuk ezautu zenduan batenbat? 
- Zer? 
- Korrika apusturen bat? 
- Ezautu ez; zeintzuk zien bai bajakixat. "Luzia" Azkoittiko bat. Haura jokolari ona zuan, jokua eitten jekixan harek; eitten jakin. Jokua jokatu baiño lehenao irabazitta. Harek Eibarren jokatu juan: hankiakin elizia ikutu ta zeiñek lehenao bueltia ein, Joxe Marin tabernatik edo ez dakit zela zan. Ta bat aintxiketalarixa ona, gaiñera! Azkoittiko [...]. 
Puf! Aintxiketalarixok [saltoka] , aiba dios! Bestia, Luzia, haundi bat zuan. Luzia, aizkolarixoixe! Bueno. [...] poliki-oliki. [...] bestia "ba! " ta anda dios! Ein jok [elizatik] bueltia edo -ein ei juan-"Ba! Irabazi juau! ". Ta bestia buelta einda [...] noizbaitten! "Hik jokua hik irabazi [...]? Hik ez dok jokua irabazi! Ja! Jokua neuk irabazi juat! ", "Oin alleau haiz ta hori esaten atrebidu eitten haiz? ", "Bai, atrebidu eitten [nok]. Hankiakin eliziai ikutzia ez [juau] esan? 
Hik hankiakin ez dotsak ikutu, hik zapatilliakin ikutu dotsak". Ta harek erantzi abarketak, erantzi galtzia ta hankiakin "dak" ikutu ei [jotsan]. Jakin! 
Serenoa
Unamuno Gorrotxategi, Jose Luis
- Ta gabian, tabernetan ta nahi zan ordurarte ta lagatzen zeben? 
- Bai, zera! Ke ba! Gabian e, ba ordua jotakuan e... serenua, juan ta itxi ta hala! Ta [Kirueta] sereno egondako aguazilla -hor estaziñuan, hor bizi dana-harek esaten juan ederki... [Ba ei zittuan] Korostola, Calixto, beste bi edo be badittuk... hamabixetan ordua, Kalebarrenian zihar ta, Calixto ta aguazilla bera aguazillori, serenua, ta, "fi" ta, taberniori itxi ta fuera! Han bajoiak haura, Calixto, bera [allegau] orduko itxi ta kitto! argixak eta traste guztiak emendau ta, barruan jentia, baiña ezin ezer ein... Ta gero, bueltan, harek ederki esaten juan, e, bueltia ein ta bueltan juan orduko, zabalikan, tabernia zabalik, jentia, afaixa edo, zaratia edo kristua, "Nik ze ein bihar juat? ", ezin ezer esan! Zabaldu, zabaltzeko ordua esaten ei juen, ixteko ordua, bueno, "Zabaldu ze ordutan ein bihar juau? ", "Ze ordutan zabaldu bihar juau? ", itxi hamabixetan ta zabaltzen badok hamabi ta larenetan, ba, hurrengo eguna, hurrengo eguna, haura! Baiña aiuntamentutik eitten jittuen horrek, "Bueno, hi, benga, jo-a-ios! " Aiuntamentutik: "Hamabixetan itxi", "Ondo daok", "Zer ordutan zabaldu bihar dok? " Danak ixilik geratu bihar... Ze ordutan esan bihar dotsak, ba, hari zabaltzeko? Hamabixetan itxi... "Zabaldik hamabixak ezkero" ta... Hurrengo eguna dok, ba, behin hamabixak jotakuan... "Ba nik hamabixak bost gitxiauan zabaldu juat" Bai ba! Danak ahua zabalik lagatzen ei jittuan harek tipuak. Hortarako argixa izan bihar dok pertsonia. 
- Ta hortaikuak gitxi dare? 
- Egongo dittuk gaur be. 
Tanbolinteroak
Aranzamendi Uriarte, Miren; Zubizarreta Ormaetxea, Martina
- E, bueno, entzunda dakat, serenuak eta egoten zian lehen? 
- Bai, bai. 
- Bai, serenuak... Eta tanborterua be bai, e? 
- A, bai! 
-... tarrapatatatatan ta bandua! 
- Bandua! 
- Bandua jote eban! 
- A, bandua joten eban? 
- Bai, bandua: "Ha venido... " ez dakit... 
- Bai, "Ha venido un camion de naranjas no-e-ue... "
- Bai, kalerik kale... 
- Tanborra joten juaten zan, e? 
- Bai, tanborrakin, tanborrakin. 
- Egixa, bai... 
- Eta zer eitten zittuan, holako berrixak? Udaletxeko berrixak eta holakuak esan? 
- Bai, bai... 
- Ez, etortzen zianian bateronbaten... 
- Bai, baiña, tambien e... cosas de... Bando. 
- A, bai, bando, bando. 
- Bando. Alkatian zerak eta. 
- A, bai, alkatian zera ta hau ta hau ta... Hori be bai, egixa. "En nombre del Señor Alcalde, no-e-ue... "
- Bai, bai... 
Herriko jaiak
Aranzamendi Uriarte, Miren; Zubizarreta Ormaetxea, Martina
- "Fuegos artificiales" dira... 
- Bai, horixe. 
-... suzko erroberak. 
- Suzko erroberak? 
- Bai. 
- Txapliguak... 
- Bai. Gaiñera zela izaten zan herriko jentia bakar-akarrik... Oin geu gara extranjeruak hamen, e! Geu gara oin extranjeruak! 
- Bai, oin kanpotik jente asko etortzen da... 
- Kanpotik etorri dan jentiak aintzen dau oin hamen. Baiña orduan zela danak giñan... 
- Hamenguak, hemenguak. 
-... bertakuak. Danak bertakuak eta beste... beste zer bat zeuan. Oin, oin, "Mira aquella que vestido lleva" ta " Mira aquel... " ta ez, diferentia da. 
- Bai, lehen konformiau. Nik ez dakit beste... Ez zan oingo modokua. Ke ba! 
Musika banda
Aranzamendi Uriarte, Miren; Zubizarreta Ormaetxea, Martina
- Ta ze egoten zan bandia ta holako zerak? 
- Bai! Bertan euan hemen bandia, e! "Banda San Inacio". Bai. Banda famosua, gaiñera! 
- Ta Bergarako... Bergarako bandia etortzen zanian ta, e? 
- Bai, bai. 
- Aii...! 
- Ta harek pasakallearek? 
- Bai, pasakallearek... 
- Gero, gabian, amaitzen zanian dana, pasakallia zerakin, bandiakin. Ala! Danak antxitxiketan! Heldu holaxek eta danak pasakallian! "Mas bien que que... no se". Abarketekin, e! Abarketekin! 
- Ez, zera! Oingo moduan? 
- Oin baiño kaso gehixao eitten jakon, orduan, bandiari? 
- Onbre! Onbre! Bai. Ondo pasatzen zan! 
- Ederto. 
- Andra Marixak gustora pasatzen [giñuan] , ilusiñuakin. Ilusiñuakin. Oin urte guztian dia jaixak! 
- Bai. Hemen beti dao oin, baiña lehen... 
- Oin urte guztian dira jaixak. Eske... 
- Aii... 
- Jatekuekin be, bueno, igual. 
Osintxuko errekan arrantzan
Argarate, Gregori; Zangitu, Alfonso
- Ointxe sasoian harrapatzen zian ur-gorra zela egoten dan. Ur-gorra badakizu ze dan? Ba, ur gitxi dauan denporia. 
- Ur gutxi daonian, agorra. 
- Ur-gorra esaten jakon horri. 
- Ur-gorra esaten jako? 
- Ur agorra, gutxi zela egoten zan... Ba, askokin ezin leike ein, baiña hor Irukurutzetako rebueltan-a zela ikusi eitten zian. Oin ez baiña... Barbuak eta loiñak eta... Bota haura ta... 
- Loiña [...] eta zenbat [ibiltzen zian] , [loiña... eta be] asko. Osintxun asko [itten] zan, [horrekin itten] zian. Kuadrillak igual Eibartik eta Plazentziatik be bai. Hamen baiño esparbelakin eitteko han leku gehixao. 
- Ta Aste Santuan Osintxura, eguen santu egunian, eskallu... edo... -eskalluak, ostera nik-antxoak jatera Plaentziatikan jentia kamiñua betian. Bijilixia, badakizu. 
- Barixaku santutan... 
- Barixaku santu... eguen santu izango zan juaten zianak. Baiña Plaentziatik jente asko, e! Oin kofradixetako moduan Osintxura juaten zan trenbidetik jentia ta kamiñotik umiak eta danak hartuta. 
Osintxura erromeriara
Gabilondo Agirrebeña, Miren
- Ta gero erromerixetan ta ibiltzen hasi ziñien edo? 
- Bai, Osintxura gu, guretako Osintxu zan, e, erromerixa lekua, Osintxura juaten giñan erromerixara. 
- Ta Maltza...? 
- Ta gero, inguruetako zeretara be juaten giñan, ez dakizu? Bergarara San Marzialera ta Irukurutzetara ta, badakizu, mendiko erromerixetara. 
- Bergarak gehixao tiratzen [...] zuek? 
- Bai, Plazentziak baiño gehixao tiratzen giñuzen edo... Plaentxiakuak geu ta Bergarara. Osintxura jaiero juaten giñan, Osintxun, badakizu, erromerixia eitten zan ta jaiero juaten giñan. 
- Erromerixako kontuekin-a akordatzen zara zu? 
- Bai! 
- Ze izaten zan, zela izaten zan? 
- Orduan izeten zan soiñua, bakizu? Sueltua ta agarraua ta joten zittuen ta... gu geldittu be ez giñan eitten. Ekin lehenengotik ta bukatu arte ibiltzen giñan. 
- Danera? Sueltuan ta agarrauan be bai? Bixetara? 
- Bai. Asko gustatzen jakun dantzia, badakizu. 
- Oin diferente dao... 
- Diferente ta edadiak be badakizu ze eitten daben... bueno! 
- Klaro, bai, bai. 
- Hor, Gregorin gizonak soiñua joten zeban... 
- Bai, Alfonsok. 
- Alfonsok. 
Arrate egunean Arratera bazkaria hartuta
Gabilondo Agirrebeña, Miren
- Jaixetan-a, hemen kaleko jaixetan-a, etortzen ziñien zeuek, igual ez, ezta? 
- Bai, etortzen giñan, bai, etortzen giñan. 
- Orduan zeintzuk izaten zian hola jairik zerenak e, urtian? 
- Orduan Andramaixak izaten zian, gero jarri zan hau Santiaguak eta ya gero ipiñi zittuen, baiña orduan Andramaixak. Baiña guk hona baiño jokera gehixao geunkan Osintxura, guri Osintxuko Kofradixak eta gustatzen jakuzen. Ez dotsu esan hori Gregorik? 
- Kofradixena ta ez dosta esan, bestela erromerixena ta esan dosta, ibili da kontatzen... 
- Alkarrekin ibiltzen giñan ta, bueno...! Bergako San Martzialera ta... erretratuak eta badittugu hor polittak orduan ataratakuak. Arratera ta... bueno! 
- Arratera be juaten ziñien? 
- Bai, juaten giñan Arratera, bazkaixa hartu ta Arratera. 
- Bai, aittittak kontau... gaiñera jende asko egoten zala han... 
- Arraten bai, bueno! horixe! 
- Eta orduan ze juaten ziñien, trenian hemendik e...? 
- Bai, juaten giñan, pentseizu, hamendikan Maaltzara trenian juaten giñan, eta gero Maaltzatik gora oiñez. 
Akordatzen naiz... bide-ulo bat eta bide batzuk bazeren txarrauak... akordatzen naiz bide-ulo batetik gora zela juaten giñan. Trenian juaten giñan hara, Maaltza aldera, ta gero handikan oiñez. 
Txirrita Eibarren bertsotan, 1936an
Elizburu Gorrotxategi, Sebastian
- Txirritak azkenengo Eibarren kantau juan "mil novecientas treinta y seis" edo, gerra-enporan azkenengo. Beran [lehengusu...] izen zuan. 
- Txirritan lehengusua? 
- Txirrita, lehengusua ta bixek. Eibarko jaixetan. Azkenengo Eibarren kantau ei juen. Kantau jittuan bertsuak. Gizona galanta Txirrita, ehun ta berrogeta hamar kilo izandakua, paretagiñan artistia. Hari ur emotekorik apenas zuan hemen paretagiñan. Harek hamazortzi bat urte zittuanetikan aurrera, gaztetan ekindda, paretagiñan, ta oso erosua. 
Harek Donostian estaziñotikan han beheko Amarako zerera, plaiara bittartian, han ezkerreko aldian pareta haundi bat daok. Ez dozue ezautzen zuek haura? 
- Nik asko ez... 
- Estaziñuan urten ta handikaldera, plaiara hoiala, baztarrengo kalian pareta haundi bat daok, kriston paretia. Haura eitten, hori mutil gaztia artian, Txirrita ta bestia zelan zuan? Artzai txikixa. [Berak paretagiñan...] Txirritak ta hori mutil gaztia berekin. Edo horrek beste bixak nausixauak eta hau mutil gaztia harekin han lanian. Han paretan ebizela ta goizian hor bederatzirak inguruan edo, medikua pasatzen [ei zuan] beti han plaia aldera. Beti zeoze esatekua eukitzen ei juan Txirrita horri, mutil gaztia ta. [Horri beti]. "Da! " jartzen [ei zuan] begira ta beti [horri]. Horrek baten esan ei juan: "Horretxek gizonorrek ya aspertuta nauka ba. Beti dauka neretako horrek zeoze esatekua. Egunen baten aittu behar du edarra". "Ez, ez, hori mediku jauna dok! Lagaixok horri bakien, medikua dok eta. Hori errespetau ein behar dik". Baiña beti jarduten ei jotsan ta egunero ta egunero ta azkenian berak alkarri esan ei jotsen: "Lehengo egunian horri jardun genduan horri bakian laga bihar [jakola] , hori errespetau ein bihar dala-a esaten. Merezi bajok zeoze esatia! Halako gogaigarrixa dok...! Beti mutil gaztiari amenazua emoten jiharduk horrek". 
Haura entzun ebanian, bestiori, Txirritori, itxuria, pixkat mejorau zuan. Handik ondorengo egun baten bajoiak han zihar medikuori, ta medikuak: "Falta de cantero tapa albañil". Bestiak: "Falta de medico tapa enterrador". 
- Lehelengua zela esan dozu? "Falta"... 
- "Falta de cantero tapa albañil", igeltseruak harena arreglatzen dabela. Pareta gaizki eindda badao be igeltseruak arreglau bihar. Bestiak: "Falta de medico tapa enterrador". 
Txirrita bertsolaria
Elizburu Gorrotxategi, Sebastian
- Ta haren bertsuak badakizuz? 
- [Hik esan nahiko dok] haren bertsuak. Hori solterua zuan, [ta batak eta bestiak] beti jardutzen ei jotsen ezkontzia edo bestia edo ez dakit zer ta ya zahartuta euala ta... Berak beran buruai kantau jotsen bertso bat. Zelan zuan? 
Hamen mutil gazte bat ba omen zan hogeita bi urtetarako ezkondu nahian oin hirurogei pasiak eta orandio dago gaian lehendabiziko horren pregoia aditutzen dan [garaian] suzko zezenak izango dira Plazentziako kalian. 
Eta baita ere bi zezen gorri... 
- Ez. 
Eta baita ere bi zezen gorri-orriak... 
Eta baita ere bi zezen duan toreatzeko gorri-orriak galanki asko kostako... 
- Ez. Aldrebes nabik. 
Eta baita ere zezenak duan toreatzeko bi zezenak gorri-orriak galanki asko kostako zaizkigu baiña gizenak eta haundiak hoiek hiltzeko bi anaia indar haundiko gizonak Pedrusko eta Blasin dauzkagu etorritzeko esanak. 
Txaltxiltxa eta lukainkarekin pillo ikaragarriak, beste berrogeta hamar kapoi pare ta ehun oilasko agintzen dizkigu zerriak beste hogeta hamabost neska narru gorri-orririk mahai zerbitzeko jarriak hori ezkondutzian izango dira bankete ikaragarriak. 
- Ta horrek zuk nun ikasitta dozuz, horrek bertsuok? 
- Horrek bertsuok? Liburua daukat. 
- A! Liburutikan. 
- Nahi dok ekartia? 
- Lagaixozu, zeuria entzutia nahixao dou. 
- Eta nun kantau zittuan honek? 
- Txirritak? 
- Txirritak nun kantau zittuan honek? Badakizu? 
- Plaentxian. 
- Plaentxian bertan? 
Bertsolari ezagunak Soraluzen
Elizburu Gorrotxategi, Sebastian
- Eta, orduan, esan dozu Eibarren egon zala Txirrita kantuan, ta Plaentxian be bai eta... 
- Hori leku askotan orduan. 
- Sarri etortzen zan hona ingurura? 
- Bai. Hona ta leku askotara hori orduan, oin bersolarixak dabizen moduan ibiltzen zan hori bersuetan. 
- Jaixetan lehenao bertsolarixak-ta izaten zian? 
- Bai. 
- Auzuetako jaixetan eta... 
- Bai, bai. Hamen, gu mutikuak giñala ezautu genduazen hemen Ezozin-a be bertsolarixak. 
- Eta hona zeintzuk etorten zian? 
- Hona gehixen-ehixen... Oin akordauko jatak... Kauen dio! Hau markia izango juau horraittio! 
- Ta nundik edo zela? Harek orduan mikrofono barik kantauko eben, ba... 
- Ordun bariken, ezer bariken. Ondio denpora asko ez dala, horren gaiñian, hau, Garmendia bersolarixa? Harek. 
Harek eguenetan, zortzi ta larenak aldian edo Arratetikan jardutzen jok berbetan. Ta harek esan juan "bersueta kontua ta, baiña lehen bersotan... Gaur badarela bersolarixak eta gaur badarela bersolarixak eta, baiña ez nao zihero de akuerdo" esan juan. Gaurko bersolarixak iztarririkan ez daukek, iztarrixa hortarako ipinitta ez daukek, ta hortarako iztarrixa ipiñi ein bihar hortarako. Iztarrixa pixkat gogortu ein bihar izaten da, norberak etara, ezta? Berbia haura [lorittu edo zertzera] , inddarra ein ta eztarrixa preparau ein bihar izaten zala. Gaur dabizen bersolarixak altabozik barikan ipini ta nahi neuke ikustia. Edo gustauko [litzake] halako aberixa bat izenda baleo, ta halako zer baten pozik egongo nitzake, ia zelakuak kantatzen dittuen. Uztapide ta zittuan hemen [etortzen] izeten zianak. 
Solterua zuan Uztapide. Ezautuko huan hik igual... Ez? 
- Ez, entzutia bai baiña... 
- Uztapide, ez? 
- Entzutia-a bai. 
Batzokiko ekimenak; hitzaldiak
Ezenarro Alberdi, Jaio; Iñurrieta Goikoetxea, Iñaki
- I: Hamen ederra euan saloia. Ta... 
- J: Bai, eszenarixo ederrakin [ta...]. 
- I: E? 
- J: Segi, segi. 
- I: Zapatuetan kafia hartzera urtetzen [juan] jentiak afalostian ta zapatuetan hortxe zeoze egoten zuan beti hamen batzokixan, hor teatrua zala edo konziertua zala... Orfeoia be ederra euan, hamentxe eitten zittuan, gaiñera, zerak, ensaiuak. 
- J: Bai. 
- I: [Ta hor, zera] , ezpata dantzarixak eta [gorularixak] eta... osea, oso mobimentu haundixa egoten zuan batzokixetan orduan. Ta... egon hari, ahaztu jatak ze esatera ninddoian ta! Zeoze esatera najinddoian ordukua... A! 
Epoka baten organizau juen, bueno, juntakuak esaten [eben] : "Fulanori esango jotsau berba eitteko gaur -osea-datorren zapatuan". 
- J: Bai, bai. 
- I: Esaten otsen: "Hi! Datorren zapatuan konferenzia bat emon bihar dok, heuk nahi duan asuntuan gaiñian". Ein juen orduan Luis Lacuestak, orduaintxe abogazia amaitzen-do euan ta abogazian gaiñian. 
- J: Migel Gallastegik. 
- I: Migel Gallastegik be bai, [Ereñak] be ein juan ta beste batzuk! Gure aittari be tokau jakuan zer baten. Ta gure aittak ein juan, pentsaik! Bertan zapatuan akordau erein najotsan "Gaur, e -beori esaten najotsan nik aittari-beorrek ez dau ein bihar zerian? " ta "A, bai! " Ta ordun taillarrian ein jittuan holako bertso batzuk eta bertsuak irakurri ein jittuan harek. Holaxe izaten zuan hamengo zera. 
Arbitro titulua atera eta Ipuruako inaugurazioko partidua arbitratu
Berrueta Elizburu, Jose
-Zenbat urtekin sartu ziñan arbitro? 
- Hogetahiru urtekin. 
- Gerra ostian, ondiok gose denporan. 
- Bai. 
- Nundik etorri jatzun arbitro izateko ideia? 
- Ez dakit ba neuk be. Zerian, han eskolan eraitten zosten arbitro moduan eta. Gero joan nitzan Donostiara ta esamiñau nitzan eta. Arbitro. 
- Donostian arbitro-skolara joan ziñan? 
- Ez. Karta bat eskribidu notsan presidentiari, Colegio de Árbitros-kuari. Ta dihar in zosten eta esamiña, reglamentua ikasitta neukan eta aprobau zosten. Ta nere lelengo partidua Eibarren izan zan, Campo de Ipurua inagurau zanian. 
- Inagurau zanian? 
- Bai. "Juez de linea" ni. 
- Zeinen kontra jokatu eban Eibarrek orduan? 
- Elgoibarren kontra. Ribalidade haundixa zan. 
- Eta zer izan zan, amistosua? 
- Ez, ez. Kanpenatokua. 
- Orduan be baeuen "primera division" eta "segunda division" eta? 
- Primera Regional. Tercera Division eta horrek zeren orduan. 
- Oseake juez de linea egon ziñan zu... 
- Inaguraziñuan. Eta beste anekdota bat daukat, zera, Ipuruan jokatu zeben andrak, neskak, ni arbitro nitzanian, eta neuk arbitrau neban lenengo partidua neskena. Ta neskak gizonak baiño txarrao zian kanpo foballian insultatzen alkar. "Tu eres una zorra" ta alkarri. 
- Osea ke neskak euren artian okerrao... 
- Gizonak baiño. 
- Eta zu egon ziñan arbitro? 
- Arbitro. 
- Eta hori ze urtetan izan zan? 
- Ez dakit ba. 
Aita maisu handia perretxikoak biltzen
Suinaga Arrazola, Felix
-Zu perretxiko zalia, ortuzaina eta amorratua zara, ezta? 
- Bai, bai, bai. Perretxikutan aitta zana zan ona. 
- A bai? 
- Gure aitta zanak lehen esan dotsut lana eitten [zuela] Ariasen. Ba orduan denpora haretan haren moduko perretxikutalaririk ez euan Plaentxian. Eta ibiltzia gustatzen jakon eta errez ibiltzen zan. Igarra zan eta, iao! , ibilli... , bueno! , hari jarraitzia zan... Bueno, kasua behintzat honek Ariasenian, Arias berak uezabak esaten ei otsan askotan, baten baiño gehixaotan: "Gaur urteizu nahi dozun orduan eta ekarridazuz neri perretxiku batzuek. Ta igual atsaldeko lauretan edo urten eta emon hor goiko buelta, Po-ol aldetikan hor zera bueltak emon zerian, ekarri, ta haura pagau ta kinzenia, osea, jornala be pagau itten otsan. Bai, detallia zerak, uezabak. Ta gero ekarri harek asko eitten zeban. 
Hamen anekdotak harenak be badaoz. Bate ez euan egunetan, ezer ez euen egunetan be harek ekarri eitten [zuen]. 
Hamen jentia, Gilaneko Taberna, badakizu Gilaneko Tabernia zein dan, ezta? Han egoten zien batzuek apustua einda igual. Porke haura sartzen sanian, osea, bajatzen zanian goittikan ba Gilanian txikito bat jo barikan ez... , erakustia ta gustatzen jakon ba beran zeori. Ta "Aber, hi, Paldai, hamen apustua ein juau, aber, ez duala hainbeste ekarri ta baduala ekarri. Benga, etara dakazenak". Ta-a-a, etara ta betik. Bai esan zebanak irabazi. Gogorra, gogorra zan perretxikutan. 
Amandrea inude Bilbora
Unamuno Gorrotxategi, Jose Luis
- Holaxe, lehen be. 
- Ta Bilbora-a juaten zian kriada-a hemendik-ta? 
- Bai, gure ama... amama e, Bilbon e, inore, inore, umia haztera... 
- Inude? 
- Iñore, bai. 
- Iñore? 
- Inore, inode edo, iñode edo,... Bai ba, andria hil partuan eta umia jaixo ta andria hil ta gero e... umia hazi bihar baten batek eta... titixa emon bihar eta titirik ez [zeuan] eta halaxek umia hazi, Maria Karmen. Haura hamen egoten zuan, Mari Karmen. Pentsaik, ta ze diru-a [...] orduan, e? Aitta, aitta han be sarri egoten zuan. 
- Bilbon? 
- Bai, gure aitta, erderaz ikasten be bai, Bilbon. Harek e, haren... harek, geratu zan gizonak, Maria Karmenen aittak... itxuria txaletak edo ez jakixat ze zekan. Han, e, han egoten zien bihargiñei gure aittak erueten ei jotsen kintzenia. Emoten ei jotsen eta... langilliei. 
- Ta harek ze zian, senide? 
- Senide ba, kitto! Ama hantxe hazittakua ta kitto, ezebez, senidia be ezebez. 
- Baxili, hor badaok, ba? Hantxe kriau egon zuan urte mordo galantian. 
- Haura be bai, e? Ta zer zan, etxe handixa ta? 
- Etxia handixa, uf! Etxia... kale-txia, e? Ta han etxian, e... zidarrezkua eguan ontzixa ta dana, zidarrezkua, koillara ta dan-ana, gauza guztiak zidarrezkuak. [...] Maria Karmen, "señoritia" esaten jotsen, "señoritia", joder! Tuliakin ibiltzen zuan haura. Tulia zer dan ez dok jakingo? Tuliakin, tuliakin ibilten ei zuan haura, Bilbon, tuliakin. Tio Jose Mari ezkondu zanian hamentxe egon zuan haura. 
Taberna giroa; erromeriak
Unamuno Gorrotxategi, Jose Luis
- Kalian lehen zenbat taberna zeren? 
- Ez dakit nik! Tabernia hobeto egongo zuan bai lehen be! 
- Baserrixetatik eta jentia ta juaten zan tabernetara-a, ibiltzen zan bape? 
- Ke ba! Jaixan edo, mezetara juanda, egun guztian igual, kalian, mozkortuta, zaharrak-ta... 
- Mozkortzen zian lehenago be, e? 
- Ez! Bai oin be, ta bai lehen be... Harek ez jok barkatzen, harek burrukan eraitten jok, [...] ai-a dios! gero, gero jo-a egurra burrukan danak gero, hala-oño! 
- Entzuten zian burruken... eta? 
- Burrukak eta... horixe! Burrukak eta... betetakuan, edozer gauza. 
- Zelan zian hori, esaten zenduanak, e, eskuetan ipintzekuak eta, azaldu zian ba hemen? 
- Hementxe, hementxe azpixan azaldu zuan, "galopiak" edo, ez dakit zela esaten zotsen. Hemen. Gero harek e... hemen sartzen zan haura, hatzaparrekin, hatzaparren zulua... bere forma ta guzti, esku-arruan sartzekua, dak! 
Sartu esku-arruan ta burdiñia, holako luzera batekuak, jo-a burrukarako, apropos-propos eindakuak. Tio Javierrek [eingo] juan, uste juat, taillarrian [eingo] juan, haura, nunbaitten... Bai-a, gauza kapritxosua zittuan-a. 
- Eta horretarako, entzuten zian, lehen, jendiak erabiltzen zittuala-a? 
- Harek e... derrigor erabili bihar! Harek ez zittuan geldi egonda beti, e! Hau e... Osuma-aiñekua... Ez! Bai! Igual... 
Osuma-aiñekua izengo dok... Irukurutzetara juanda... Irukurutzetan... Irukurutzetan urtero burrukia. 
- Egoten zan? 
- Burrukia, jo-a... Neu be bai ikusitta naok, aittakin edo ez dakit zela juanda... Mekauen Dios! Emon malluka edo makilliakin ta jo-a joten juek bat, Azkoittikua edo ez dakit nun... [...] joten juek buruan... jo-a ota arte baten zihar goittik behera ta... de-ios! Gu etxera edo... 
- Ta hori zer, erromerixia zeualako, edo? 
- Bai ba, erromerixia, ta han juntatzen zittuan Azkoittikuak eta, Elgoibarkuak eta, Osintxukuak eta, Bergakuak eta, danak eta,.... han kaskajo asko-a, gero e... jipoia! 
- Ta kalian e, lehen...? 
- Gero... 
- Bueno, segi, segi! 
- Gero Guardia Zibillak e... uste juat hasi ziala juaten eta kitto orduantxe. Bai, ni akordatzen nok zelan egoten zian Guardia Zibillak, mutikotxuak juanda-a... 
- Ta jendia bildurtu eitten zan? 
- Ez! Jentia bildurtu eitten zuan Guardia Zibillekin! Harek emon eitten eben gero, e? Heldu fusillari puntatik eta... 
Maltzagako erromeria
Aranzamendi Uriarte, Miren; Zubizarreta Ormaetxea, Martina
- Abarketekin, baiña pozik. 
- Bai, bai. 
- Maltzara juaten ziñien erromerixara? 
- Bai. 
- Maltzara, bai, bai... 
- Maltzako erromerixara, ezta? 
- Bai. 
- Ta gero hemen... 
- Tabernatxo bat zeuan han, ta zeiñek joten zeban? Aldazabal era? Aldasoro! Aldasoro tocaba el acordeon, ta hantxe... 
- Bai, bai. 
- Hantxe... Hauraxe zan gure... 
- Oin juan bihar plazara gu juaten giñan moduan, erdi-rdixan! 
- Gustora, gaiñera! 
- Ta, gaiñera, zera... batzuek etorri ta "¿Bailamos? " edo "Dantzan eingo dogu? ", ta "Eeezzz! ", laga mutilleri zerian ta... Nere amak hartzen eban pena bat, bera ikusten ezta? "Baiña zegaittik [...] horreri mutillori? " Ta gero beste batzuk etorri gustokuak eta harekin bai. 
- Ta harekin... 
- Bai, bai. 
- Ba holaxe... 
- Bai, enee! 
Soraluzera itzultzeko beldurrez
Aranzamendi Uriarte, Miren; Zubizarreta Ormaetxea, Martina
- Haura zan bilddurra! Ni bai, e, Martina, ni etorri nitzonan... 
- Klaro, "porque habiais andado mucho". Guk ez. Ni handikan etorri nitzan, ba... Baiña gustora neuan lekutik etorri ein bihar, fabriketan asko irabazten zala ta... Hogei pezeta emoten zosten han hillian. Hogei pezeta. Ta Eibar-itorian, -orduan Eibar-itoria zeuan autobusa-, txoferrari sobre batian ipiñi lau duro zidarrezkuak ta ama Gila-eko aurrian zain. 
- Sobria hartzeko? 
- Sobria hartzeko. Lau duro. 
- Ekitzen zarz pentsatzen ta... baiña, zela? Zela? Zela kanbixau da...? 
- Lau duro, zidarrezko duruak. Ta Eibar-itorian txoferrari emon ta ama Gila-eko aurrian zain. Txoferrari... 
- Haura hartzeko. 
- Bai. 
- Orduan, umetan, gehixena gerra-enporan pasauko zenduen, ez? Bueno, umetan edo gaztetan... 
- Bai. Pentseizu, hamalau urtekin. Ta ordurako kriada nenguan! 
Ezkon-bidaia
Aranzamendi Uriarte, Miren; Zubizarreta Ormaetxea, Martina
- A, etxera? 
- Bai, ezkondu ta etxera. 
- A, bestian etxera? 
- Aman etxera. 
- A, aman etxera! 
- Bai. Ezkondu giñan... 
- Esatia nahi dot, baiña, biaje de nobiosik eta ez... 
- A, bai, bai! Bai, Zaragozara juan giñan. 
- Hau elegante! 
- Naparra zan nere gizona. 
- Ni Bilbotikan Donostiara, Donostiatikan Bilbora. 
- Bueno, baiña gure... nere gizona naparra zan ta hamendik Pamplonara ta Pamplonatik Zaragozara ein genduan. 
Zortzi egun... 
- Elegante! 
- Bai, bai... ein genduan... 
- Oingo moduan, e, Martina? A las Bahamas, a Santo Domingo, ez-akit-er... 
Umetako jolasak
Aranzamendi Uriarte, Miren; Zubizarreta Ormaetxea, Martina
- Oindiok hamen gare... 
- Bai, bai, bai, bai... galantak pasauta hor zihar baiña hamen gaonaz behintzat... 
- Oindiok hamen gare... bai. 
- Bueno, hango...! 
- Ta hola, akordatzen zarie, ni, eske, beti akordau izan jata, hola, fotografixetan ta ikusi izan dotenian, beti gauza bat zertu jatana, jentia igual e... atsaldian ta goizian ta, ataixetan jarritta ta holako... 
- Bai, tertulixan! Tertulixan... 
- Eta jokuan be bai kanpuan han Gabolatzen ta? E? Han etara zer bat... 
- Ta hamen be, gu bizi garan lekuan be bai, e? Ez eguan hainbeste etxe be ta... 
- Mahaixa etara ta hantxe, jolasten... 
- Jokuan. Bai. 
- Kamiñuan be ez eguan hainbeste kotxe ta... 
- Ke ba! Hainbeste etxe be ez eguan... Ataixetan, horixe, freskuran! 
- Trankillao, bueno! 
- Gero etxietan be ez eguan halako zera... sokia, sokia egoten zan ta... 
- Bai... taka! 
-... jo sokiari ta, aurrera! , "Atsalde on! " ta... Oin ez dao halakorik, e? Oin e... 
- Itxitta! Hala ta guzti be, hala ta guzti be... 
- Norbera barruan dauanian be bai igual... 
- Baiña orduan ez. Giltzakin itxi atia? Ezta pentsau bez! Sokiakin egoten zan, tira ein sokiari eta aurrera... 
- Beste bizimodu bat zan, beste bizimodu bat, trankilidadia, bueno! 
- Bai... 
- Komerixetara... 
- Baitta! Plaza Zaharrian komerixak. 
- Komerixetara... , hartu aulkixa ta juan Plaza Barrira ta jarri ta hala! , komerixak ikusi ta... 
- Oin horretxek be ez dare... 
- Zer zian horrek? 
- Komediantiak etortzen zian. 
- Plazan, e? 
- Komediantiak, payasos, circo, como circo. 
- Jarri han danak eta ikusi ta... 
- Danak aulkixekin, jarri ta... 
- Gero pasatzen zeben bandejia be ta... 
- Baitta! Bai, baiña horixe, mas sano edo... Geure moduan baiña dibertitzen giñan. 
- Bai, bai, oin e... ez dakitt, ez dao, ez dao... 
- Zeoze falta dala... 
- E? 
-... zeoze falta. Gauza asko, baiña... 
- Bai, ene, asko! 
Errekan bainuak
Aranzamendi Uriarte, Miren; Zubizarreta Ormaetxea, Martina
- Ta errekan-a be lehen -bueno oin, zikindu zanian behin ya gero jenderik ez zan ibiliko, baiña, lehenao-erreka inguruan beste zer bat egongo zan, ezta, oiñ ez daona? 
- Bai, bai! 
- Enee! 
- Errekan bai! Han Iturburun ta? Juaten giñan, han behian ta... 
- Afariketan be bai han... 
- Iturburun ez, han, zerian, Errekaldian... 
- A! Errakaldian? 
- Errakaldian han behian. 
- Ba, Gabolatzeko han zerian be bai, presapian... 
- Eta han Irukurutzetan be bai... 
- Baitta, baitta. 
-... Irukurutzetan be bai... ta... 
- Baitta. Baiña orduan urak be garbixak. 
- Bai ba, ez oingo moduan. 
- Urak be garbixak orduan. 
- Bueno, ez jakiñau garbixak juaten zian, baiña juaten giñan behintzat eta... 
- Eta jentia baiñatzen-ta ibiltzen zan? 
- Bai, bai! 
- Baiña ez traje de baiñuakin, e? Bata zahar batekin! 
- Eta hor Loraldian? Hor? Hor asko, e? Mutillak be asko hor, e? 
- Baiña hor urak hotzak! 
- Bai, baiña... ni hor ez, e? Ni hor ez non egon behin be, e, baiña hor jentia juaten zan, e! Ako juaten zan, e? Oin, e... 
[urtian behin]. 
- Debara-a juaten bagiñan be, alkilau eitten zan han traje de baiñuak, e! Orduan ez zeukaun traje de baiñurikan ezta... Kasetak zeren ta alkilau eitten ziran... 
- Hantxe, sartu barruan ta... 
- Sartu kasetan ta alkilauta... 
- Bai, bai... 
- Ene! 
Taberna giroa
Aranzamendi Uriarte, Miren; Zubizarreta Ormaetxea, Martina
- E... tabernak eta ze taberna zeren hola lehenago...? 
- Asko, asko. 
-... oin itxita darenak? Oin diferentiak egongo dira, seguramente. 
- Asko. Hamen tabernia... hamen txikiteua ibili da beti, beti: Trabakua, Sinpatikia,... 
- Zian tabernak horrek? 
- Tabernak, tabernak: Errotatxo, Gila, Angelenekua, Tinterokua, Meltxor... 
- Hori zer zeguan, Santa Anan? 
- Bai, Meltxor Santa Anan... 
- Baiña asko egon dia hemen tabernak, e! Asko, asko! Hamen txikiteua ibili da... 
- Bai, bai. 
- Si, si, si, si, bai, bai, tabernak asko... 
- Bai. 
- Lehen andreri tabernan ez jakuen lagatzen? 
- Ene, ene! 
- Andrak pentsau bez! Gu behintzat... 
- Oiñ dabizen moduan, de poteo? Las mujeres con copas de vino? Ke ba! 
- [Lehen] etxian eitten [zeben] poteo, etxerik etxera... 
- Bueno, eingo zeben, e! Eingo eben lehen be... 
- Baiña ez oingo moduan, e? 
- Ez, ez, ez, ez. 
- Ke ba! Oingo moduan ez... 
Janztetxeak
Aranzamendi Uriarte, Miren; Zubizarreta Ormaetxea, Martina
- Gero entzun dot, entzunda dakat e jaztetxia edo, zela zan, ze zan hori? 
- Jaztetxia e, basarrikuak etortzen zian ta zaken e hor e zerian e. 
- A, bai, igual mezetara edo ta bai ba, basarrittikan e igual e lokatzia ta ezin etorri ba etxia zeuken kalian. 
- Kasiana, Kasiania, Kasiananera be etortzen zittunan, hori badakizu? 
- Etxia zeuken kalian ta han aldatu eitten zian. 
- Han aldatu. 
- Zapatak eta bueno eta aldatu eitten zian, mezetarako edo zeozetarako... 
- Bai, egixa, edo kanpora juan biha diala edo ta hor jartzen zian ta gero berriz atzera juateko aldatu ta. 
- erropia bertan laga e, kalian laga ta. 
- Bai, nik Kasianana badakitt. 
- Bai, eske orduan zelako bidiak, ba igual lokatzia ta eurixa ein bazeban, abarkekin etortzen zian. 
- Banaka-anaka. 
- Bai, aldatu ta... 
Umetako jolasak
Aranzamendi Uriarte, Miren; Zubizarreta Ormaetxea, Martina
- Eskolan ta zetan jolasten zenduen ba zuek, ze...? 
- Bueno, soka-altuan,... 
- Bai, errekreuan? Soka-altuan, zelemiñetan... Oiñ ez dao holakorikan, e! 
- Oiñ e... 
- Ze zan hori? 
- Zelemiñetan? Honek dittun... honek dittun onak! Honek... 
- Honek ez jakiñe ezebe! 
- Ba, lurrian eitten ziran arraixa batzuk eta harri batekin, ba, hankekin... 
- Bota eta gero...? 
-... bai ba, hankekin, eta arraixia topatzen, jotzen badozu, ba... 
- Hori jolastu dogu guk be bai, e? 
- Jolastu dozue hori? 
- Honbre jolastu dogula! 
- Ta horrek zelan daka izena? 
- Zelemiñetan - Zelemiñetan? 
- Zelemiñetan. 
- Lehen zelemiñetan, oiñ ez dakiu zuek ze... 
- Ta tartaloska be bai, tartaloska be bai. 
- Bota ta buelta...? 
- Bai. 
- Bota ta... Ta soka-altuan... 
- Oiñ ez da ikusten hori be, e? 
- Ezta, ezta... 
- Lehenengo ipiñi [bortan] ta gero buelta... 
- Ta txirikilletan be bai, txirikilliakin. 
- Ta hori zela da? 
- Halakotxe bat punta bikin, egurra, e? Ta... 
- Gero egurrakin jo ta "da! "? 
- Gero "klaka"! 
- A! Hori ikusitta daukat. 
- Kamiño erdixan eitten genduan... 
- Ta gero lau kantoi edo ipiñi eta... hala! 
- Kamiño erdixan eitten genduan, e! Oiñ juan zaitte... Kamiño erdixan! Orduan ez eguan kotxerikan, orduan ez zan automobillik... kamiño erdixan eitten genduan horrek jolasok... 
- Bai, bai, egixa. 
- Zelemiñetan be bai, kalian. 
- Baitta. Bai, bai. 
- Kamiñuan. 
Etxearen ingurukoak
Aranzamendi Uriarte, Miren; Zubizarreta Ormaetxea, Martina
- Lehenao argirik eta be...? 
- Guk bai, hamen euki... nik ezagutu dot. 
- Neuk be bai. 
- Nik ez dot ezagutu argi barekorikan, e? 
- Ez, ez... 
- Larogei urte eittera noia baiña ez dot ezagutu argi barekorik. Ez, euki dou, argixa ta ura euki dou. 
- Bai, egixa. 
- Sua izango zan lehen egurrakin, ezta? 
- A! Bai, hori bai, hori bai. 
- E? 
- Sua, sua. 
- A! Bai, sua, sua. 
- Orduan bai. Orduan ez eguan beste zeoze. 
- Egurra ta harrikatza. 
- Harrikatza be bai, e? 
- Bai, harrikatza be bai. Harrikatza be asko. 
- Asko, bai, bai... Orduan ez eguan butanorik eta, pentsau be ez... 
- Ezta! Bueno! Bai. Holaxen ba... 
Hileta elizkizunen inguruko usadioak
Argarate, Gregori; Zangitu, Alfonso
- Entiarruana geukaun esateko. Entiarruak zuk badakizu lehen zela izeten zian? Oin be ez asko igual zuk, ezta? 
- Entiarruak, ondrak... 
- Entiarruak? 
- Lehen ondrak eitten zittuan. Entiarrua in ta gero... 
- Hiru egun edo zela izeten zian... 
- Egun baten atsaldetikan ta bestiak goizian, ondrak. 
- Onrak? 
- Onrak esaten jakuen. Elizkizuna [izeten zuan]. 
- Osintxun [...]. 
- Ta askotan tokau [izeten zuan] bersuetan igual. 
- Eittia? 
- Bazkaixa [egoten] zuan, ondra-azkaixa, ta han gehitxo eran ta... 
- Ni akordatzen naiz Arkaitzen... 
- [...] 
-... Arkaitzen nenguala be bai. Bat hiltzen zanian, etxe bakoitzetikan andra-izonak juan biher izeten zian entierrora. 
- Trajia be gizonezkuak beltza-eltza [eukitzen juan] ; ta andrak be... 
- Ta gero mantilla beltz-eltzakin tapauta, dana beltz-eltz eindda. 
- Ta lutua be eruaten zuan lehen, e! Urtebetian edo bi [igual]. 
- Gurasuana urte bixan eruaten zan. 
- Urte bixan eruaten zan, e? 
- Lutua urte bixan, ta urtebetian aitta edo ama edo batenbat hiltzen bazan, dantzarik be ez zan eitten, e! Nada! Ezta pentsau be ez, gaiñera! Urtebetian, e, dantzarik ein barikan. Gero... 
- Lutua, luto haundixa eruaten zan orduan... 
- Hau lutua kendu dala ondiokan ez da urte asko, e! 
- Gero besuan edo... 
- A! Bai, gizonezkuak bai. Gabardineri ta txaketiari besuan ipintzen jakon hamen brazoleta bat, ta alkondara zurixa. 
Ta gizonak libre. Ta andrak, berriro, erropa guztiak tintau, danak erropa guztiak alperrik galdu, ta zela ez euan zerik... 
- Hauxe da politta [beste bat] , ointxe akordau jata. Gure [aitta...] esaten eban, entierrora jun bihar juan batek alkondararik [ez ei jeukan] , ta auzora bialdu juan alabia alkondara eske. 
- Alkondara bila. 
- Ta haura fan zan lekukuak be bat jaukan bakarrik ta ezin emon alkondaraik ta atzera etorri zanian "Zer? " ta "Berak bihar dabela esan dau", "Kaka [...] alkondara bat [dauken gizonei] ". Ta berak bapez. 
- Berak bihar zebala bestiak? Bat bakarra... 
- Berak bapez euki! 
- Harek sikieran bat... 
- Bat [eukalaaittik] barriketan bera! 
- Ta harek bat eukan sikiera ta bestiak bapez! 
Hileta elizkizunen inguruko ohitura zaharrak
Argarate, Gregori; Zangitu, Alfonso
- Oin, aber, ez dakit... hortik aurrera ez dakit nik be... 
- Ta gero, entierruetan, orduan, ze eitten zian, bazkaixak-ta eitten zian [hemen]? 
- Ondra-azkaixa esaten jakuan. Entiarrua in ta hurrengo atsaldian, hurrengo egunian-do, atsaldian, ta gero hurrengo egunian goizian berriz. Ta gero ondra-azkaixa. 
- Ta goizian ze eitten zan? 
- Elizkizuna, mezia-do elizan. 
- Entiarruak egoten zian, basarrikua, zortzi t´erdietan, oin atsaldian, illuntzian, daren moduan. Ta basarrikua zan euskeraz. Edo... euskeraz, ostera, nik... Bedratziretan izeten zan. Ta gero, ba, jaztetxiak zian hor, ba... Tinteroko tabernia. Entzunda ez zara zu egongo... Horrek eta Angelenekua ta horrek. Ta hor egoten zan [Utsurdiñekua] , oin Edurtza daon lekuan, lehen [Utsurdiñeko] tabernia zeuan han. Ta hor egoten zian horrek onra-azkaixok esaten jakuenok. Etxe bakoitzetikan -pentseizu-, bat hil da, ta etxe bakoitzeko bi laguneri bazkaixa emon bihar. Ta ni Arkaitzen nenguala akordatzen naiz, -ni neska koskorra, baiña-zela juaten zian etxaburuan han hartu txaketak holan bizkarrian ta bertsueta baten etxera. 
- Bai, ba, eraten zebenian, ba... 
- Eran primeran. 
- Ta etxe bakoitzekuari zeiñi emon bihar izeten jakon, familixako etxietakueri? 
- Familixakueri emon bihar. 
- Ballekuak etortzen zian. 
- Ballia ta dana? Ballia ta dana? 
- A! Auzokuak eta... 
- Ze tratu euken... 
- Eta auzo danari emon bihar izeten jakon ala zeure lagun-do zianeri? 
- Ba, nik ez dakit han zela izeten zian. Gero ze... 
- Dan-aneri [...]... 
- Senidiak be bai ta... 
- Auzokuak eta hurre... senidiak [...]. 
- Hurren [ereneri]. Baiña zelako desastria, ezta? Hil da bat eta harek [...] halako gastua ein bihar harei bazakixa emoten. 
- Bai, hori entzunda dakat eitten zebela gastu haundixa. 
- Eta kosta zan hori kentzia hori usadixuori. 
Gaztetan bizi izan zuten egoera gogorra
Aranberri Laskurain, Natividad
- Ta gure bizimodua tristia izan zan gero, e? Gure bizimodua izan zan, dirurik ez sekula jaixetan ta sekula txikitarik ez... Ez zeuken emoteko koittauak, zerak, aittak eta amak eta... Ez zeken! 
Eta gero holaxekan zertu genduan, nobixuak billau genduzen... eta graziak! Haretxek diru pixkat! horra ta hona juateko! , haretxek diru pixkat! bestela guk ezebez. 
Urtebete eskolan, 10 urtekin sartu eta 11kin kanpora eta ahal giñuan guztian... Izarreko Pedro, ni eta Jose Guenetxe eskola-gesi, urtebete haura beti eskola-gesi. 
"Sumar" be ez genduan ikesi, ezebez! Nola ikesiko genduan, ba? 
Ta Obeko Paula egunik eittekia ei zan eskolan. 
- Sekula izan barik? 
- Sekula juateke eskolara. Pentseizu zelako bizimodua zan, e? Bai. Eta lehen holaxek asko, e? Gu gaztiak giñanian, holaxek asko...! 
Hazkunde industriala gerra osteko urteetan
Aranberri Laskurain, Natividad
- Gero e, gerria amaittu zan, ta taillarretan bihar pixkat etorri zan, ta ni, Izarreko ahiztia, Amutxastegiñera juan giñan biharrera. Errelebuan, e? Errelebuan, e? Juan giñan Amutxastegiñera biharrera errelebuan, ta hamar t´erdietan urten kalian ta hor bide zaharretan Goenetxeraiño oiñez, e? Ai! Jarraitzen euskuen mutillak ta... geiztu! Orduan oingo moduko libertadia ez zan, e! Hola laztanka ibiltzia ta bata ta bestia ta? 
Zabaletako bide-idorra atajua... Zabaletako soluetan gora, atajua, bide zaharrari lagata, atajua... Atajuak eukan mailla bat ixa metro-erdi metro bat inguruko mailliakin, igotzeko hankia jaso bihar gora, ta hasten giñan, mutillei esaten [...] : "Zuek aurretik", ezetz, ezetz. "Igotzeko gora! " ta ezetz, hantxe laurok teman, teman. Azkenian orduak aurrera ta... geuk androk... Hasten giñan... Ai, Julikin akordatzen naiz... igotzen hasten zan da "krak! " gonia atzetik... 
Julik ostikara batzuk, ene! Hara, guk eitten genduzen eittekuak! Gero Etxebarrira ixa aillegauan Etxeberriko aldapa bat han, aldapa haundi bat behetik gora, han bide zaharrian gora ta... 
"Oindiok urriñao juan bihar dozue? " ta "Bai, oindiok gorau juan bihar dou. Nahi badozue juan zaittie atzera behera! " ta segi! Segi laurok demandan gora. Allegau giñan Goenetxera ta... garixa euan orduantxe ebateko ta... gari-orua ederra, e? Badakizu zer ein euskuen mutill zikin harek? Azkenian geizki tratau genduzen geuk be juateko nahi badabe ta ez genduala nahi ta... Bueltaka ibili gari-oruan. 
- Ze, zeuen aurrian? 
- Eeez, gu barrura sartu ta gero, gu barrura sartu eta gero soluan bueltaka gari artian mutillak ibili ta... 
Hurrengo goizian, aitta hasarriao: "Ene! Baiña zein ibilli don gure gari-oluan? Hau don biharra! " Eta gu ixillik Juli ta bixok! 
Haretxek mutil zikin harek garixa dana apurtu ixa bueltaka ibillitta... 
Bai... Ene! Zenbat halako ibilli genduan! Zenbat! 
Aisialdia baserrietan: emakumeak karta-jokoan
Aranberri Laskurain, Natividad
Lehen noizik behiñian andrak, gure ama-a Izarreko-a Etxebarriko-a, jokuan eitten eben, ta, ba, umiak txiki-xikixak, gaztiak gu, lau-ost bat urteko ume mordua ondorian, beren ondorian etxietara. Ta juan gara Etxebarrira amakin, amakin Etxebarrira. 
Trukian eitten eben androk pozixao ta gogorrao eitten eben... Trukian. Ta gu ama zaharrakin ta Jose "Guenetxek" ez dau, ba, Etxebarrin arratoi tranpa txiki bat harrapau? 
Juan da etxera, ta ikusi dau aittak tranpa txikixori han: "Hau zeiñek ekarri dau? " Ta ixillik... Jose okerra zan. Ixillik. 
"Zeiñek ekarri daben esan juat hau, e? Ekarri dabenak derrepente eruan deixala atzera, e? "
Ta Joxe "Guenetxek" eitten [estan eze] : "Hi, eruain" Ta: "Hik ekarri ta nik eruan? Heuk eruan bihar dok nahi badok! 
Heuk eruan bihar dok nahi badok, e? " Ta egon zan, egon zan... Lotsatu eitten zan juaten tranpiorrekin! Ta egon zan ta egon zan ta solo barrenetik etxe azpira jaurti eban Jose horrek, Jose horrek e, tak! , [atai aldera] bota eban arratoi tranpiori. Etxebarrian harrapau eban arratoi tranpia ta tak! bota eban. Bihako! Aittak gogor hartu eban eta... Okerra zan, baiña...! Izarreko Pedro ta ni zertzuk eindakuak! Gu hirurok okerrenak! 
Eztei bidaian Bilbora
Gabilondo Agirrebeña, Miren
- Zeuk gizona nungua zekazun? 
- Azkoittikua nik. 
- A, Azkoittikua? 
- Azkoittiko Madarixa-abalekua. Bueno Madarixa-abalen hazittakua zan. Gurasuak gazterik hil jakozen, ta bost... kaletikan bost urtekin eruan ei zeben hara. Ta, holaxe. 
- Ta gero ze juan ziñien, Unamunora, bizitzera? 
- Bai, haura hamen zebillen lanian ta hamen ezautu giñan gu. 
- A, hemengo taillerren baten edo? 
- Fundiziñuan. Ta lanian hamen zela ebillen, ba, hamendik ezautu neban nik haura. Gero basarrira ezkondu nitzan, Unamunora... ta hantxe etxia erre artian. 
- Ta han ze bizi zian, zuen gurasuak eta be bai? 
- Bai, gurasuak bizi zian. 
- Ta ganaurik eta holakorik eukitzen zenduen? 
- Bai, ganauak bageunkazen, etxia erre arte ganauak euki genduzen. Gero kendu ein genduzen, ez dakizu? Etxia erre zanian kendu ein genduzen, baiña, ganauak bageunkazen. 
- Nunbaittera juan ziñien ezkondu ta gero "viaje de novios" edo...? 
- Bilbora. 
- Bilbora? Eguna pasatzera edo? 
- Bai, ezkondu eguenian ta domekan etxera. 
- Hiru egun edo? 
- Hiru egun, orduan haundixa zan baiña... Bueno! 
- Joe, bai, orduan hori eitten bazan, besterik ez zan egongo ta... 
- Besterik ez zeuan orduan ta... Urriñen izaten zan Donostiara edo Bilbora. Gu Bilbora juan giñan. Sei´tterdietan ezkondu goizian Plaentzian ta... 
- Goizeko sei´tterdietan? 
- Goizeko sei´tterdietan. Ta gero, hartu trena ta... ez dakit, Eibarrera juan giñan. Eibarren bazkaldu genduan ta gero Bilbora. 
Lehenagoko ezkontzetan arrioa gurdian
Gabilondo Agirrebeña, Miren
- Ta orduan ze izaten zan ohitturia, igual, e... nobixuan etxekuak erregalatzia bestieri, ba, nik ze dakit, holako... zer batzuk eta, ala...? 
- Ni ez naiz akordatzen, baiña hori, e... basarrixetan-a egun biko bodak-ta eitten zittuenian, erregalatzen zittuen, ez dakizu? Gauzak erregalatzen ei zittuen. Bai, zela eitten zeben bodia... 
- Bai, boda luziak eitten zittuen tokixetan eta? 
- Egun bikuak-ta akordatzen naiz zela izaten zian. 
- Eta ez zara akordatzen lehenao... bueno, esaten zeben, hola, eitten zittuela, hola, ezkontzak eta, ta igual burdixan eruaten zittuela trastiak eta... 
- A, bai, bai! Hori nik ez dot ezautu, ez dot ezgutu, baiña entzunda bai, e! Entzunda bai, zela ganauekin eruaten zittuen trastiak, e... 
- Bestian etxera? 
- Bestian etxera, gelditzen zan etxera, ba, "arriua" esaten jakona, ezta? , zela eruaten zittuen. 
- "Arriua" esaten jakon? 
- "Arriua" esaten jakon, usadixo bat, ez dakizu, horixe esateko. Ta eruaten zittuen gauza mordua, basarrixan bihar zian trastiak eta eruaten zittuen ta gauza mordua eruaten ei zittuen. Nik neuk ez dot ezautu hori, e? 
- Lehenaokua izango zan... 
- Bai, lehenaokua, ba... 
Baserriz baserri ibiltzen zen jendea eskean
Gabilondo Agirrebeña, Miren
- Hemen orduan ibilten zian zorroztailliak eta holakuak eta basarrixetan-a? 
- Basarrixetan ez naiz akordatzen, baiña kalian bai, e? kalian zela ibiltzen zian akordatzen naiz. Kalian-a ibiltzen zian horrek, zorroztaille... Basarrixera ez naiz akordatzen hola juaten zianik. 
- Ta basarrittan ibioltzen zian baten batzuk? 
- Basarrixetan ibiltzen zian lehen horrek, "paraguero" edo esaten juen, ba? Horretaikuak bai, ibiltzen zian, ontzixak arreglau, ta guardasolak konpondu ta, bai, horrek ezaututa daukaraz, zela etortzen zian basarrixetara. Horrekin akordatzen naiz - Eta, bestela, hola, eskian-ta etorten zian be bai? 
- Bai, eskian be ibiltzen zian, eskian be. Oin ez dira ikusten, ezta, horrek, baiña lehen basarrixetara asko eskian ta be. 
- Eta eskian zetorrenari igual bertan lotan be lagatzen jakon? 
- Gurian ez zeben lori ein, ezta? Baiña akordatzen naiz ni, gure auzuan, lo ein zebela esaten zeben. 
- Ez, entzunda nik, lagatzen zotsela lo eitten ta be... 
- Gerian ez naiz akordatzen, [ez dakit...]... 
- [...]. 
- Lehen, gaiñera, horretaikua, eskekua esaten jakon, ta asko ibiltzen zian, e! Asko. Zakun bat hartuta edo beste poltsan bat edo... eskian asko ibiltzen zian. 
Soraluzetik Argentinara; hango hasierako egunak
Larrañaga Muguruza, Felix
- Bueno, ni hona etorri nintzan, allegau, hona, Argentinan, "20 de Enero del 51, 20 de Enero del año 51". 
Bakar-akarrik. Etxian Plazentzian urten nuan "primero a las cuatro de la tarde, el primero de Enero del año 51". Ze ze ze eguna, e? "Primero de Enero a las cuatro de la tarde sali". Nik e lana fabrikan eitten naben lana, ondo nabillen baiña, e ba gaztiak, gaztiak eta bueno abenturak eta... ba urten nuan eta. Hamen etorri nitzan hona probatzera, eta aber zelakua dan, zelakua dan, e ze pasatzen dan hamen. Tio nauken ba, hamen tio bat, a bi tio nauken, baiña este... aber ze ze zela ebizen, ta horrek e lana eitten zaben kanpuan, hango ganauekin ta, ba haura zan nere ofiziua, hamendikan ta berrogeta berrogeta bost kilometrora, Aseban, Aseban izena, herri bat, ta bueno etorri nitzan hona, hillebete, febreruan edo marzuan, edo ene, ez naiz akordatzen, akordatzen naiz Zazpirak Baten, "Centro Vascon " sartu nitzan eguna. 18 de abril del año 51. 
- Goguan dakazu, e? 
- Sartu nitzan, sartu nitzan han lehenengo aldiz, sozio ein naben, ta ondiok be soziua naiz. Ta oin presidente, presidente naiz, "presidente honorario, el primer presidente honorario de Zazpirak bat". 
Soldaduzka Madrilen
Oregi Oregi, Antonio
Gero, ba, soldaduskan... Gaur beste aldera esango neuke. Gaur soldauskara juan biharrik ez dao espabillatzeko, zeaittik eze gaur zortzi urterako hortik zihar dabil ta, baiña ni soldau juan nitzanian, ondio Donostiara sekula juan barik nenguan, e! Hementxe, Bergara, Eibar, hamentxe inguruan ibiltzen giñan. Ta Donostiara juan nitzanian, anaiak lagundu estan Madridera juateko. Ta gero, aittak lagunen bat edo bestia edo, ta hor, tiok [bittartian edo] zeoze einda zekan ta gero han be lagun bat estaziñuan hartzeko. Baiña hillebete be ez zan pasau... Nekan eskola apurra be nola nekan... Orduan Franco-denporan, badakik, euskeria ebai juan harek eta, ba, erderaz ein bihar zan dana ta [eskola] neukan apurra be, ba, genkan erderaz. Ta gero ekin nitzanian alternatzen, ta jarri nitzanian jentiakin ta zerian, hillebete barru -ez ondo, oin be ez dakit ondo, baiña-edozeiñekin berba eitteko moduan jarri nitzan ni. Igual karakterra beti euki dot pixkat. Hori bai. Ni kobardia ez naiz sekula izan, e! Oin, ba, hamen pasatzen zana -lehen esan dotena-, biharra ta biharra ta Bergararaiñok, Eibarreraiñok ta erromerixia Maltzagan. Nobixia hor billau. Hor nobixiakin ta bestia, ta beti hamentxe ibiltzen giñan. Ta jentiakin alternau barikan, ez dakik? Ibili barikan. Baiña gero han jarri nitzanian Madriden batakin ta bestiakin lagunak fenomenuak ein najittuan lagunak be. Onak lagunak, e! 
Lagunak fenomenuak ein najittuan. Ondio esan najotsan, mediku bat edo badakat hor laguna Mendarokua edo, ta orduantxe [etorritta] Madrildikan bat andriakin ta umiakin. [Hantxe] ipuiña urten juan, ta esan najotsan -Madrikua zan-: "[Joño] , Madrid. Conozco mucho Madrid" esan najotsan, "Estuve en la mili. Joe, ya tuve yo unos amigos estupendos en Madrid. ¡Pero estupendos, eh! Yo me ate a sus costumbres. Sabia que estaba en Madrid y humilde-umilde. Y era un amigo mas. Como ellos alli. Ahora, si me hubiese metido con el terreno de ellos diciendo otra cosa, igual no hubiese sido asi, pero en fin. "
Euskal Herriko ofentsiba
Iñurrieta Goikoetxea, Nikanor
- Gogorra izan zuan hamengua, hamengo... 
- Zeu ze zara? Plaentxian jaiotakua izengo zara, Plaentxiakua... 
- Plaentxian jaixotakua. Ni jaixo nitzuan... Ipinitta daukak ala ze? 
- Bai, bai, baiña zu horreaittik trankil ibili, e! 
- Ni jaixo nintzuan milla bederatzirehun ta hogeixan, urtarrillan hamaikan jaixo nintzuan. Oin jaukaraz, ba, larogeta hiru ointxe eindda larogeta hiru urte. Ta hamen, gerria hasi zanian, ba, bajetuazen Naparruatikan ta mendixetatikan honutz. Ta oso gogor, gaiñera, etorri zittuan, e! 
- Aurrian harrapautako dana zertzen...? 
- Harrapatzen ebena... Gaiñera, ordenak be gogorrak hartuta, e! Ordenak be bai... 
- Iñungo errukirik barik ibiltzeko...? 
- Bai. Orduan Mora zuan, jeneral Mora, ta hamen Euskal Herriko zera, ofensibia, hasi zana, hamentxe hasi zuan. 
Eibarko Arrate ta hamendikan hasi ta zerak, Euskal Herriko zera, ofensibia. Ta ordenia emon juan harek, beran soldaueri, Morak: "¡No quiero prisiomeros, eh! ". 
- Danak akabatzeko? 
- Bai, horixe esatia nahi juan. 
- Iñor ez harrapatzeko... 
- Horixe esatia nahi juan harek. Holakotxe gogorra izan zuan haura. 
Umetako denbora errekan
Alberdi Egaña, Moises; Aristi Artolazabal, Jaime
- Jaime: Ba gure... Por ejemplo, ni erreka aldian jaixotakua naiz. Ta han, e... [...] asko zeren, "Mahaspia" esaten zotsaun. Ta... 
- "Mahaspia"? 
- J: Mahaspia esaten zotsaun, bai. Zera, Santa Ana kaleko aldia Mahaspia, bestekaldekua Errekaldia. Ta han, ba, lehelengo... igerixan ikasteko lehelengo hantxe. Guk, behintzat, errekaldetarrak hantxe ikasi gendun. Ta gero, behin ya, ikasten genduanian pixkat ya igerixan, gero Olara igarira. Hori gazte-enporan. Beti ibaixan sartuta, bai, kangrejuak hartzen edo zeoze etaratzen, beti ibaixan sartuta. Gero, [...] zauan han isla... isla... islote haundi bat. 
"Suma" esaten zotsaun ta... 
- Lurra erdixan...? 
- J: Bai, erdixan. Hori... paseo Txurruka parian zaona dana... dana isla haundi bat zan. Dana-ana mendixa moduan, dana [subaz] beteta ta... Ba beti hantxe, ibaixan, beti ibaixan. Txabolak itten edo denporia pasatzen, hantxe. Ta gero hola pixkat ya nausitxuao eindda ya ta etxian ya txanala ta ya hartu txanala aittari ta benga! erremuetan pixkat. 
- Ta orduan, zeuen ume-enporan, umiak, orduan, haintxe ibiltzen zian egun guztian...? 
- J: Bai, bai. Ya udan ya... Neguan ez, neguan klaro, ufalakin ta... baiña ufalakin be beti eskailluak hartzera ibai ondora. Bai, bai, hori be bai. Baiña, behin udara [alleau] ezkero beti uretan, hantxe. Hantxe, beti ibaixan. 
Errekan arrantzan
Alberdi Egaña, Moises; Aristi Artolazabal, Jaime
- Baina behin uda allegau ezkero, beti uretan hantxe, hantxe, beti ibaixan. 
- Ta bestelako ze gauza gehixao eitten zian e ibaixan? Baiñua... 
- Baiñua e. 
- Arrantzia. 
- Arrantzan, arrantzan bai, arrantzan asko gaiñera e, jolin. Kaiñiakin ta, bueno bueno... haura izaten zuan e, bazuk e heizpetara juaten zittuazen, heizpetan, harzera eskuekin, ta beste bazuek eitten juen e honek e zapateruan ta aitta ta horrek e jaken e kordel bezelakuakin harze eban e anzuelua ta txitxariaz sartu heizpetan. 
- Zuluetan. 
- Zuluetan sartu, ta euki piskat eta trak, eta aingiria. Aingiratan. 
- Hola sartuta, norberak anzuelua sartuta? 
- Bai bai bai. Berak norberak sartuta uretan ta hartu sartu e barilla bezelako baten pitiakin ta anzueluakin ta kanaloiakin ta sartu ta euki ta etara ta aingirak etaratzen. 
Gerra garaian soldaduekin kotxean Azkoititik Soraluzera
Iraola Larrañaga, Pastora
Ze pasau zan? Ba, gerria urten ebanian, ba, ni Azkoittixan nenguan ta deittu zosten familixan hiru... familixan hiru gaixo daukadazela ta komandanziatikan, aiuntamentura etortzeko Pastora. Eta don Hipolito Azkoittikua, don Hipolito uste dot zala, azkoittiarra, organistia, eguan Plazenzian. Eta klaro, etortzeko. Esan notsen eze -abisua aiuntamentutik eta, danak ezagunak zian, ba, danak ezautzen ninduen-, eta "Zu, hau ta hau abiso dao: hiru gaixo ta fateko zeu". "Nun juango naiz, ba? ", "Mendiz bialduko zaittugu soldau birekin". "¡Ah si! [Hermosos]! " holaxe esan notsen, "Ederrak zeuek! " Mutil birekin... Eta gero, kalera urten eta abadia ikusi. Ta "Don Hipolito, nun etorri zara? ", ta "Ba, ni etorri naiz, ba, soldauak juaten diaz astian pagia eruatera Plazenziara, Zumarragatik bueltan, pagia eruatera, eta periodikua eruatera. Faten dia astelehelen goizeko bederatziretan. Juan zaitte". Palazio beltz haundi eder bat dao han elizian aurrian, eta "Juan zaitte haraxe ta haretxek ainduko dotsue. ". Juan giñan eta "Bueno, buenos dias" ta "Buenos dias". Esan notsen eze, ba, nola esan ostan abadiak berak etortzen zirala Plazenziara astelehen guztietan, ta nola dakaten ordenia etxera etortzeko gaixuak daozela ta. Eta aber berak ekarri neikien, nahiz ta hurrengo astelehenian. Ta ein nittuan artian be hamar bat egun-do han etortzeke, eta baietz, ekarriko ninduela. Ta hortan, bueno, hurrengo astelehenian juan nitzan lehengusiñiakin. Gero atzera buelta eitten eben. Hori repartuori ein ta juan eitten zian segiduan. Eta beste lagun bat be oso guapia, sasoia, ta elizatik urten eban ta "Rosario, ven con nosotras" esan notsan. Ta "¿Donde? ", "Placencia", "¿Eh? ", "Ven, ven, ven". Ta etorri zan ta hiru neskok etorri giñazen. Ba, auto abierto berde bat euken, eta bi soldau aurrian ta hiru neskok etorri giñan atzian. Eta halaxe, bueno, ba, gure amak baeukan zeoze ta bazkaldu eben ta bueltau zian berekin harek. Ta gero pentsau neban eze: "Ene! Zeozetan hasi biharko dot hamen", ta [...] ederra emoten eben Plaza Zaharrian, baiña ez nitzan juan. Esan neban: "Gaseosak egin bihar jittuat, gaizki edo ondo". Azkoittixan be lehengusuak iguala dauka. Guk be zekagun "Cerveceria el Leon, Juan y Teodoro Kutz, que ahora habian vendido". Saldu, saldu ein zittuen. 
Pedro, 1912an jaioa Osuma baserrian
Aranberri Laskurain, Margarita; Laskurain Lizarralde, Pedro
- Nun jaixotakua zaran, ze urtetan? 
- El año dose, diesiseis de marso, hillan hamaseixan. 
- Basarri honetan? 
- Bai, bai, hemen jaixua. 
- Hortxen bertan jaixotakua? 
- Bai. Gero, eskolan badakizu, oingo moduan ez zan orduan, e? Oiñ eskolan dabillena... makillia bihar da asko. 
Hemendik kalera oiñez, e! Oiñez egunero-gunero. Maristetan eskolan ta abarkak, oiñetakua... Oiñ, siñistu eitten dittuzu esandakuak? Hortxe dao gero aldia, fedia euki edo ez... Oiñetakuak etxian josittako abarkak, etxian einddako abarkak! 
Jolasak: korrika, kaniketan, arraka...
Aranberri Laskurain, Margarita; Laskurain Lizarralde, Pedro
- Eta orduan, umetan, ba, Maristetan-ta zetara jolasten zenduen zeuen artian, mutillak-ta? 
- P: E? 
- Zetara jolasten zenduen? 
- P: Pelotan. Pelotan. Patixuan bertan euen frontoitxo bat. Pelotan ta hantxe kanpuan antxintxiketan edo, zer asko zan, umiak e, zeozer, bueltaka hantxe. 
- Kaniketan eta eitten zenduen edo? 
- P: E? 
- Kaniketan edo? 
- M: Bai, kanikiakin be bai ta... 
- P: Gauza askotan. Intxaur batzia zanian, e... 
- M: Urrakin, arrak... 
- P: Arraka edo hola botata edo haura joten edo... 
- M: Intxaurrak eruan ta izaten zan, hola urriñ bota ta bestiak haura jotera ta beren sasoeko... 
- Eta horrek ze izen zeukan, horrek, jolas horrek? 
- P: Arraka. 
- M: Arraka izeten zan. Arrak. 
- Ta, intxaurrak hola joten ez bazan be, ta urrian geldittu edo eitten bazan, arra beten barruan... 
- M: Bai, [hareaittik ipinitta] arrak. 
- Orduan distantzia, ez? Arra baten barruan... Eta hor diferentziak egoten zian intxaur artian edo? 
- P: E? 
- Batenbati entzunda, intxaur batzuk egoten ziala gogorrauak edo... 
- P: Bai, intxaurrak maskaria eukitzen dabe ta haura kentzen ta mutikuak-ta ibili bai ta, eskuan e... 
- M: Moskana lagatzen dabe. 
- P:... moskana, tinta moduan lagatzen dabe ta halakorik be ez bihar eskolan... ta bueno! 
Ezozi bailaratik San Andres auzora
Eguren Larreategi, Miren
- Orduan, hor bertan jaixo ziñan, oseake, auzo honetan? 
- Bai, ni hortxe jaixo nitzan. Ta gero hortik juan nitzan, hau Ezozi baillia da ta San Andres baillera, Guenetxetxo basarrira. 
- Hori zer, umetan? 
- E? 
- Umetan? 
- [Obretan]? 
- Umia ziñala? 
- Bai, hamalau hillebete edo esaten dabe neukazela. Gure ahiztiak esaten dau ni han sukaldian oiñutsetan ta amamak "Horri umiorri oiñetakuak! Horri umiorri oiñetakuak! " esaten zotsela. 
- Orduan, hemendik San Andres auzora... 
- Hemendik hara San Andres baillera juan [nitzan]. Ta gero handikan ezkondu nitzan berriro hona. 
- Oseake, buelta jatorrira? 
- Bai, atzera hamen... 
- Ze urtetan jaixotakua zara? Ze fetxatan? 
- Veintiochuan. 
- Veintiochuan. 
- Veinte de enero, San Sebastian egunekua. 
- Ene! Beira... Eta, bueno, Altamira basarriko gauza gitxi gogoratuko dozuz. 
- Nik bai, nik harrazkeroko ikusi dittutenak hor. 
- Baiña gero, bueno, San Andres auzoko basarri hartako kontuak bai, ezta? 
- Bai, oin be... ointxe, bai. 
- Basarrixa zelakua zan edo zelan gogoratzen dozu? 
- Basarrixa, ba, zahar samarra zan erosi zanian. Zahar samarra zan, baiña han hazi giñan, behintzat. Eta gero erre ein zan basarrixoi ta gero basarrixa ein eben. Ta oin basarri barrixa dauke einda. 
Umetako jolasak
Gallastegi Galartza, Benita
-Ze jolas eitten ziñuan? 
- Ene! , guk danera, guk danera. Hara! , guk ez giñuan erosten jugeteik eta. Keba! Ez dakizu /Eztakizu/ horrek, kaja horrek, betunen, zapatak garbitzeko. Beti: "eso cuando se termine para mi", dana. Da harekin itten giñuan zuluak eiñ, gero palo bat eta zer batzuek, pixua itten giñuan pixatzeko ta. Han berduria hartu han baztarrian-ta /-da/. 
Halakotxe gauzak eitten [giñuzen]. Eta gero horrek be /pe/ bai, "a tabas". 
- Tortoloska? 
- Tortolosak. Ya ixa ahaztuta neukan. Eta /da/ ez dakit /eztakit/... Zerakin ai, intxorrakin hola zulua in-ta /-da/, ez dakizu /eztakizu/? , harekin be bai. Eta halakotxe gauzak. 
- Txirikillan eta? 
- Baitta. Baitta. Txirikillan jo palua ta. 
- Jolas gogorra zan hori, e? 
- Bai, bai. Bueno, asko. Hori gaiñera gustatzen jakun asko. Gero itten giñuzen kamiñuan, karreteran, Pentsaizu zenbat kotxe pasatzen zien. Han kontuak ipintzen zoskun horrek harek; kultura asko zeukan "Pikalimas"ek. Hori zan asturianua. Eta horrek kontuak ipini: "Al que saque le regalo -que se yo-una caja de pinturas" edo /o/ zeoze beti. 
Eta han kontuak itten etzanda kamiñuan. Halako baten kotxe bat, kotxe txiki bat. Besteik ez zeuan, besteik ez zeuan orduan, bat bakarrik. 
Dantza lotua libre Soraluzen
Igartua San Jose, Jose Mari
Zuek gaztiak ziñenian, dantzara ta neskatan eta... 
- Bai, jo, e, hamen, plazan. Bandiak. Bandia. Plaentxiak gaur ez daka; orduan bandia zakan musikakua. Bastante famosua bandia gaiñera, juergistak zian gehixenak. Eta hamen eitten [zeben] , hamen plaza zaharrian. Agarrauan. 
- Neskak libre euken agarrauan eittia? 
- Bai, bai. Abadiak bazebitzen harutz eta honutz, baiña ez. Hamen ez da egon, dantziagaittik ez da egon hainbeste. 
Gerria egon da dantziagaittik eta Azkoitti aldian eta hor. Hamen ez, hamen laga eitten zeben. Bai, bai. Agarraua baiña hamen, danen aurrian. 
- Gero neska lagunketan be joago ziñien. 
A, hori bakoitzan abilidadia da. Bakoitzak, e. 
Maltzagako erromerietako giroa eta borrokak
Oruesagasti Txurruka, Luzio; Oruesagasti Txurruka, Mateo
-Baiña beti be erromeixetara ta joango ziñaten norabait dantza eittera. 
- Dantzan bai, Bergara ta hamentxe. Oñatira ta. Hamentxe. Kuadrillia. 
- Oñatira noiz joaten ziñien, Errosaixotan edo Korpus egunian. 
- Jaixetan-ta. Baakizu. Gu gaztetan hamen Bergara joaten giñan, Bergara hamen. Autobusa egoten zan gabian holako zer bat, "dilijentzia" edo esaten otsen eta. 
- Zuek Osintxuko eta Maltzagako erromeixak ezautu zittuein? 
- Honek bai, nik ez. 
- Maltzara ni joaten nitzan. 
- Ni basarrittarrenetara ez nintzan joaten. 
- Zer moduzko... , Maltzagan nik entzunda daukat... 
- Maltzagan erromeixia earra egoten zan. 
- "En aquellos tiempos"
- Basarrittarrak danak. 
- Elgoibartarrak, Eibartarrak eta Paentxiarrak. 
- Danak. 
- Zer moduz arreglaitten zien eibartarrak eta elgoibartarrak? 
- Danekin ondo, danekin ondo. 
- Burrukia be bai ugari, e. 
- Enee! Burrukia, buenoo! Beti baten bat burrukan. 
- Zuek plaentxiarrok erdixan egoten ziñen, edo begira edo? 
- Beti egoten zien hor satelitiak, nik ezautzen nittuan hamengo tabernarixa, zela zuan hori, Errekaldekua. Haura artistia zuan burrukan. 
- Errekaldekua? 
- Ez dakik ala han goixan tabernia zekana? Salonguakin ezkonduta? 
- A bai. Zela zan haura, mekauen dies, ez nok akordatzen. 
- Ha beti burrukan. Batzuk destakauta egoten zian [...] 
- Baiña Maltzan! Bueno... 
- Beti burrukan. Igual neskiakin bat dantzan eittiarren, burrukan. Bueno, horrek danian egoten zian, e. Bergan eta be bai. Bakizu, lehenao ez zeuan oingo moduan legerikan eta kristorikan. Eta zer? Ostixaka igual gero. Burrukan. Gaur [...] baiña. Orduan ez euan juezik eta kristua ta. 
- Burrukia bukatu eta gero lagun, ezta? 
- Guardia Zibiletara kejaz igual, belarrondoko bi emun harek eta " a callar! ". (Barreak). 
- Danekin ondo. 
- Burrukia be bai ugeri, e. 
- Ene! , burrukia... Bueno! Beti baten bat burrukan. 
Mutilarekin ateratzeko, informea eskatu behar
Esnal Larreategi, Belen
-Pareja urtetzeko informiak eta lehen. 
- Ze informe? 
- Lehen bai. Nik ez neban eskatu baiña nere lagunak be. Bueno, abariak eskatzen eban. Pareja urtetzeko, bai edo ez mutillari esateko, eskatzen zan informiak herrira. Porke nere lagunari (sastrian alabia zan eta) , aittak ez zotxan lagatzen kanpotarrekin, ta informiak eskatu ebanian eta informiak onak bialdu, bueno. Ia pareja urten eban. 
- Informia nork? 
- Mutillan herrira, abariak. Abariak eskatzen eban hango herrira. Informiak, aber ze mutil edo. Ohitturak lehen. Ta oin barriz, e, honekin dabillelakuan bestiakin. 
- Orduan abadiak polizia lana eitten euen orduan? 
- Itxuria. Guri behintzat beti esaten oskuen, mutillakin hasteko informiak eskatu bihar dala lelengo. 
- Sekula entzun barik neukan. Osea ke parrokixatik parokixara, hau mutillau zer moduzkua dok? 
- Bai. Berak eken. Eta elizara joaten bazan, oso mutil ona. Nahiz eta zeloso zikin bat eta eskuak mobitzen ebana, konforme. Hemen basia zan mezetara joatia. 
- Eta informia txarra etortzen bazan, zer? 
- Ba laga ein bihar mutillari. Ezin hasi. 
- Hori gogorra izango zan. 
- Gure denporan horixe zan. Nik kuadrillan ezagutu dot eta bai. 

Ubide (Bizkaia)
Garai bateko taberna eta dendak
Olano Olibares, Abelintxu
- Bestela zuek hemen orturik ta ez zenduen euki? Patatarik-do... 
- Baia, ba, patatie bai, baia nik pentsetan dot orduen oilluek be eukite genduzen bai, ez dait, dozena erdi iual. Baia oin beste arrautze in be ez auriezen iten, janik be ez jakien emoten, artaburu batzuk-ta, ba jan ezik ez dau arrautzarik be! Diñot e, pentsetenn dot, hori pentseten dot nik, ze arrautzak be gitxi egoten zien-a, arrautzak be gitxi egoten zien-a. 
- Ta ardaue esan dozu inpuestoak ordaindu behar izeten ziela. 
- Bueno, hori holan haundire, haundire. Guk ba gure etxien ez zan edaten ardau asko, tabernatik noz edo nozko baten erun eta kitu. 
- Tabernan erosten zenduenien zelan erosten zenduen, litroka? Edo... 
- Ba litroka, litroka. Ta gero, geruau ba garrafoi bat-do, binoterue etorten zanien. 
- Ze iten zenduen, tabernana joan eta... 
- Bai, ba litro bat-do, ogixe be tabernan saltzen zan, ta ogixe ta ardaue-do eroste zan ta kito. Aurek, zahagixe badakizu zer dan? 
- Bai. 
- Zahagitik botaten aurien. 
- Ta botillara. 
- Botillara, edo botara be bai, bai. 
- Ta botille berak tabernakoak emoten otsun? 
- Keba, etxetik eruten zan! Lehen lehen, nik neuk ez dot ikusi, baia hemen etxe batzutan egoten zan hortoko botilla baltz haundi bet, haratekue juten zan litro bi edo hirukue-edo ez daitz zemat, ala bost eukiten aurezan be ez dakit. 
Haundi batzuk, harek Ubidegoitikuek-ta. Bai. 
- Orduen botillie hartu ta tabernara. 
- Bai, bai. 
- Ta orduen litroka eiten zenduen. 
- Bai. Ta gero, geruau ba binoterue etorte zan ta ba garrafoie eroste zan. 
- Ta han sasoien hemen zenbat taberna egon ziren ba? 
- Ba, hemen egon die beti hori, herriko tabernie, gero hemen beste bat ostatue izeten zana. Hemen egoten zien ba bakarrik egoten bazien medikue eta abadie ta egoten zien hor. Ta gero beste bat han tabernie, oin Juan [...] daukon lekuen egoten zan seguro, hori ez dot ezautu nik, hori lehenau-ehenagokue. Ta ba holan. 
- Ta dendak-do? 
- Ba dendie be egoten zan ba hementxe be bai ta han Otxoan etxie hori zerien, bizi izen dana Bernar? Han be egote zan, dendie ta tabernie, dana bat. 
- Biloba: Ta Karetek be bai ez? 
- Karet berak ez, hori obra denborakue zan, tabernie egoten zan hor. Ez, berak ez, obra denborako horrek bizi zien, lehenengo hortik etorri zien hona, hortik, Riañotik-do etorri zien hona, ta hanguek zien harek hor egon zienak, tabernie. Hemen obra denboran jente asko egon da ta, ta tabernak hemen ta danien egon diez. 
Emakume bi eta 18 gizon ubidear preso
Olano Olibares, Abelintxu
- Ta hemen jentie kartzelara nora joaten zan? 
- Hemen? Edozein lekuten, nire aite egon zan e Segovian. 
- A bai? 
- Bai. Hemen egon dire, hemen herrixen egon dire, hamazortzi gizon kartzelan, asko! Herri txiki txikixen. Ta, ba, batzuk ixingo zien holan e... Hemeko andra batek Petra jakon izena, ta harek esate osten: "horrek politikuek ixin die", baia nire aite ez zekixen ezebe, jakin bez ta gure bez ta ardure bez. Ta pastore ibilten zan ta ba, ba, bota otsielako nazionalistei edo dana dalakuei kartzelara erun ta kito. Ta hemen e ba kartzelan andrak be egon die bi, bi. 
Ba hor e baten be ba in auren e, fiestie, gizon bat hil zan e, ba hemeko hortoko karlistie izengo zan ta banderiez ta eruan auren, neu be akordetan naz hori! Ta eskolatik, maistriek e ba "Urrixe" hil dala ta ati zabaldu oskun ta ba banderiaz eruan aurela. Banderie ganetik ipiñite, kajoie oin eroate dauzenan moduen! Ta hortan haren e, zelebrau bidaurela haren festie ta andran batzuk hor gizona kartzelan ta, ta ibili daure apur bat hor e zafarrantxue, ta ba tabernan e gixon batek: "gonbidau inbiotzuet, "Urrixe" hil da" ta ez dakit zer ta badakit zer, ta harei be gero aiuntamentura deitu otsie, geitu otsie, ta ba nire ama izete zan holan apur bat ixilaue ta ha ez otsien, nire amari ez otsien deitu, baia bestiek Gorrixen ama ta, ba, Rusuena ta, aiuntamienture! Erue aurezan e ba, han tabernan ibili zien fiestan ta "Urrixe" hil in zala ta, Ilfonso zan, han Adunako lehengusue zan. Ta, ha hil zala ta banderiaz, neu be akordetan naz! Zelan zabaldu ioskun erakusten erun oskun maistriek bandera horriaz ta ba, besten bat es oskun eruten, baia haixe bai, erun oskun! Haixe erun oskun ta ikusi noan neuk be banderiaz! Iasta, ta gero bueltan zera ta batei, Gorrixen aite, ama, aite ta Rusuenai, Gorrixenai ez otsien ebai ulie, beste Rusuenai ulie ebai otsien! Orduko denboran! Hori, ointsu hil da andrie! Bai, erreketieke jun ziela hara ta ulie ebai ta kito! Ba bestien e gixona be kartzelan alkatie izen zan hemen orduko denboran ta ba alkatien andrie zala ta ba, ulie ebai ta kito! Ez? Holako kontuek hemen gerra denboran asko pasau die. 
Aita Bilbon eta Segovian preso
Olano Olibares, Abelintxu
- Ta orduen nortzuk ibil zien hemen, reketiek? 
- Hemen ibil zien e, gorrixek eta ba karlistak. Ta reketiek ba ba karlisten fabore! 
- Ta zuek ze eduki zenuen gehixen bat, reketiekazta. Hemen jendiek ze euki ebazan problemak gehixenbat reketiekaz-ta? 
- Bai, hemen bertakuekaz, baia ni neu horko gauzak ez dodaz akordetan, nik esan daurezenak, bai. 
- Eta orduen jentie berton, ez zan ibilli Bilboko kartzeletan-ta? 
- Bai, akordetan naz ni, ba, nire aite egon zan Karmelon. Ta joaten gintzezan, nire amagaz-a, ba ni txikitxue ta asto ganien Zeanuriraiño, ta izerrak ta, akordetan naz ba seiretan egoten zan hor tranbi zahar bat hor, Zeanurin. Ta hemetik Malena ta, joate gintzezan zerera, Bilbora joateko Zeanurire ta ni asto ganien joaten nintzen, ta akordetan naz baten izarrak egon ziela, horrexegaz akordau eiten naiz e! Ta joaten gintzezan e hara, Karmelora. Ta gero Karmelon, akordetan naz ointxe be egon zien jente asko han barruen, barruen, barruen. Ta Karmelo da han fraillien lekuen egon izin zien horrek, egon zien-a. Han egon zien pasillo hauundixek, ta jentetan han barruen egon zan ta, ba ni neskatue ez dakit zer ta, ba gero, egon zien han bentanak be haundixek, ta bentanak holan egon ziren lelengo burdiñezko barrotiek. Ta gero egon zan alanbre txikitxue, hori konejuei iminten jakiena modukue? Han, horrexegaz akordetan naz ni. Ta, ba gure aitek be esango osten zeozer, ta ba amak esate auen: "ba, zoiez zu alkatiana, ta Urlixana ta, ba nik ez dotela ezer in", ta ez dakit zer ta badakit zer ta konduktie ona emoteko ta zer-a. Aitek e, amak esate otsen seguru: "zuk ez dekozu lagunik iñor be! ", ta ez dakit zer ta badakit zer ta badakit zer! Ta ba bueno, hiru urte in oazen. 
Amak idazten zituen herriko presoentzako eskutitz asko
Olano Olibares, Abelintxu
-Gero handik, Segoviara erun abezan. Ta aitek esaten euen animalixek moduen ba, trenien, bagoien, iasta! Bagoien e! Ta hara joan zienien han, ba, etxie zala doña Juana La Locan etxie, kastilluen egon zirela. Ta ba han arregletan-a ba bera apuntau zala albañil batiaz, berak ez zekixen ezetan, baia ibiltearren han kanpuen ta, ba aiudante. Ta Galdakanokue zan albañil hori be ta, ederto ibilten ziela han kanpotik. Ta, ba, han in auriela ba gero konejuek eta imini aurezan ta behixek edo ez dakit zer ta, han in ioazen hiru urte! 
- Baia hiru urte Bilbon ta gero beste hiru urte Segovian? 
- Ez, ez, hiru urte danakaz. 
- A danakaz - Danakaz, bai, bai, bai. 
- Eta, han egoten zan bitartien Bilbora joate zinien baina Segoviara? 
- Segoviara ez zan jun ama be. Ba ezin joan orduen! Ta han, ba ardixek eukite genduzen ta, ba dirurik be ez zan egongo joateko ta pentsau bez joaterik-a. Gure ama ba ordukue izin arren eskribiduten ta ondo ekizen, ba ademas egon zan e bere osaba abadiaz e Santa Lucia de Allermon han Llodixotik gora. Ta, ba, bera akabau hango eskolakue ta, ba gero Llodixora be jute zan estudixetan ta esaten otsiela: "Hau, e, Epifanatxioi e", Epi jakon izena ta " Epifanatxoi e maistra erakutsi /biotsau/ bihar dotsau", baia gero nok pagau falta, nok pagau falta ta, baia asko ekixen eskolan, ta gure ama eskribidu ta eskribidu, ta hemengo andrai be eskribidu otsen kartak gizonai. 
- A bai? 
- Bai, ze hemen danak, Malenak be ez zekixen, ta Enkarnzionek be ez zekixen, Enkarnazion zan Gorrixen ama. Ta ez zekixen eskribiduten ta leiduten bez, ta ba gure ama ibiltze zan haiei eskribiduten ta bueltan, harek gixonak ekixien. Ze, Malenan gizona sano zan jakitune, ta Gorrixena be bai ta ba, andrak ez zekixen leiduten ta eskribiduten bez. Ta gure ama eskribitan harena ibilten zan, ta leidu be bai kartie in biher! Ze ba ez zekixen ta! 
- Orduen e, kartak eskribidu ta heldu, heltzen zien? 
- Bai, bai, bai. 
- Orduen e allegetan jakozen. 
- Bai, bai. 
Aita kartzelatik bueltan
Olano Olibares, Abelintxu
-Ta akordetan naz etorri zan egunien! Ba, San Pedro egunien etorri zan da, ba, izeko Felisa, zuek ezautu dozue? 
Ez. Hemen, ba nire aiten arreba bat e, hor, Zeanurin biziten zan ta, ba erungo osten San Juanetan hona etorrite egun batzutan. Ta etorri nintzen, San Pedro egunien, ta nun topetan doten etxien! Ta akordetan naz holan hobatu ostela. Iñok jakin barik etorri zan e! Ba, han e trenen baten sartu ta allegau zien, zelan edo halan, ta holango kontuek. Ta topau noala etxien e ba, gizon pillo bat egon zien han ta andrak eta, han e gure etxien hor Agustiño bizi dan beste etxien biziten gintzezan gu. Ta ba jente pillo bat topau noan, akordetan naz etxien topau noala. Ta gure amak ba orduko denboran ba han be hotz egongo zan. Ta, ba, paketie be bilduten otsen, ta gaztaie ta be bai, ta zeozer bilduko otsen ta. Mantie be erdibitute bildui /bizan/ biher zan, ze mantie osuek ba ez dait ba, pixu gehixau? 
Ta mantie erdibitute. Bueno, bueno... 
- Orduen mantie erdibitxu ta bi paketetan Segoviara? 
- Bai, bai. Orduko kontuek. 
- Ta zelan heltze zien hara gauzek, trenien? Edo... 
- "Por correo" bielduten eurien, ez dakit nik zelan allegeta zien, ez dakit! Ez dakit zelan allegeta zien. 
- Ta bera Bilbotik Segoviara zelan eroan abien? Trenien eroan abien-do. 
- Trenien animalixek modun ba! Ta han topau haren e patixuen e, gizon bat estaka haundi batiaz holantxin, ba, ba, ba berak esan ixuen, gure aite, nire aite fuertie zan ta "obatuko banoskixo botako noke hortik ziher! ", e? Ta holan estakiaz, patixuen. Ba han e jente inuxente-nuxentie topau oala esan eban. Inuxente-nuxentie. 
Etxean ez zuten goserik pasatu
Olano Olibares, Abelintxu
-Ta, han egote ziela txikoria, han ite aurien han kanpuen egote zan txikoriak, ba han ereinde edo, hemen patatak moduen-a, andrak ibilte ziela ba ezergutxi-itxi irabazite tarraz atxikorixe bilduten lurrien ibilte ziela. Hori esan hauen, bai. Ta han pasau ebezan, hiru urte. Han be, Bilbon e, ba lau bost hilebete edo sei edo, holan ingoazen. 
- Ta beste danak Segovian? 
- Bai. 
- Ta zuek bittartin bost umiek amagaz? 
- Bai, ta hemen e ardixek eukite genduzen ta nire ba neba bixek e fiñien einde ba pastore einde ba, ba holantxi! Ta hemen ba danak egon zien holantxi, ta ba guk ba diruik ez gendun euko, baia jateko be bai, ta gero saldu be bai eiten die ardixek eta noizik behinien, ta beste batzuk txarrau askoz be. Askoz be txarrau, ta ba goixen zerue eta behixen lurrie ta holantxi, ezebez, ta erdi gosez hementxe ta holantxi, holantxi. Holantxi danak. 
- Orduen goserik ez zenduen pasau. 
- Gosie ni neu txikixe nintzen ta ez, baia esaten daurie nire nebak eta be, gose gosie-do ba gosie ba, gosie, gosie tremendue be ez baia gauza haundirik be ez zan egoten hurrien. Ni neu ez naz akordetan, ez naz akordetan, baia gose gose haundik bez, baia gauzea gauza asko bez. Hori esaten daurie nire nebak-ta, ta beste batzuk esaten daure Pepitak eta Antonia Kalek eta harek esaten dostie, ba gurie etorten ziela ta nire amak ba e, talue badakizu zer dan? 
- Bai, bai. 
- Talue ta ogixe edo emoten otsiela ta, ba eurenien ez zala egoten, talue ta gaztaie. Ta eurenien ez zala egoten ezebe. Hori esaten osten niri. Ba bueno... 
- Euki ez. 
- Bai, bai. 
Herriko idazkaria Derion hil zuten
Olano Olibares, Abelintxu
-Ta Gurutze [...] , "ya sabes quien es", horren ama zan gizona hil ein otsien zerien ba, Bilbon. Bilbon e kartzelatik erun Karmelotik ta, batzuk egon die Larrinagan ta beste batzuk Karmelon be egon zien orduko denboran. Ta erun otsien zerera, Derixora ta hil, ta kartie eskribidute itzi otsen e, sekretarixue zan, ta hori zan Manun aiten anaixie, horrena be! Ta sekretarixue zan ta ba eskribidu otsen kartie eskribidute ba Derixora doiela, erungo auriela, ez dakit zer eskribidu otsen. Ta etorri zan etxera, mahaixe be ez zan izengo barrixe, joten dau eskuaz ta jo ta jo ta mahaixe apurtu ein zauen. Ta horrek be ezebe barik agertu zien, ze lehen han egon zien Sondikan e sekretaixo, baia gero ama be hor, hortxe etxien ta ezebe ez zauen eukitan, behi bat edo bi, ezebez ta ezebez ta ezebez, ta ba miseri hutsien. Ta lehen ondo bizite egon da, han sekretaixo, baia sekretaixo zalako haixe be ba, ta holan sekretaixo euskeldune aldekue ta holan, bai. Ta ha be kartzelan hil auren. Ta hemen Ostatuko etxien egon zien, aite ta semie be kartzelan egon zien, aite ta semie. Ta beste Gurutzen amen nebie ha be kartzelan egon zan, danak hamen kartzelan egon die. Danak kartzelan. Bai, kartzelan asko, ta andra bizi-largunen herrixe izen zan hau, hamazortzi gizon egon zien kartzelan, seguru. Ta nire aitek esate auen han Karmelon esaten otsien ez bentanatatik ez ibilteko begire ta ez dakit zer ta badakit zer ta. Hortik kanpotik, kanpotik han pasietan gizonak, holan, eskopetie holan deuke edo pistolie o ez dakit zer, ta ikusi auen, Morokillen etxien bizite zan e maixu bat, don Kornelio, ha be ikusi oan zeraz eskopetiaz han bueltaka. 
- Biloba: Ubideko bat bueltaka? 
- Ubideko bat bueltaka, bai, karlistak horrek be. Ba hor Maguregi futbolistien Maguregi aldekuek ez, Ibargutxi aldekuek, andrien, aman alderdikuek. Ta haren nebie, bueltaka berak ikusi auen hor kanpotik, ta baten bat holan burue ataa eban holan be baten bat hil auren seguru Karmelon, tiroaz, banba! 
Ubideko kanposantuan hildako soldaduen gorpuak
Olano Olibares, Abelintxu
-Horrexeaz akordetan naz ni gerra denborako kontuekaz. Ta gero akordetan naz gerra denboran be, ba gu hantxe etxien biziten gintzezan ta illunkeran ekarten auezan kamioiaz hillek, kamioi gorri bat, ta "hortxe dakarriez hillek" esate auren, ta horrexegaz akordetan naz, illunkeran ekarten auezen. Ta gero kanposantuen eote zien, ba holan burnitxo bategaz ta hemen eukitenhauen burnie holan arteza ta gero holangue zera eukiten auen ta hemen eukite hauen numerue. Baia beteko zan e hortxekuekaz, ba soldauekaz! Kanposantu dana beteko zan e soldaukaz. 
- Orduen bertoko jente asko hil abien? 
- Ba bertakuek ba, hor, zerien hil die bertako mutillek gerran-do, batien bonbiek esplotaute edo ez dakit zer, hiru. 
Ba bat, bat hemeko, hemen biziten zien, hemen biziten zien lehenagokuek, Ameriketara jun zien haren seme bat. 
Beste bat zera, Txistun osabie, han. Ta beste bat zera, Francisco Lekuen zera, hori egon zan soldaue, ez dakit ba Madrilen o ez dakit ba non egon zan ta etorteko egon zala ta zera, ba polboriñek-do esplotau aurela ta ha be hil zan. 
- Biloba: Baia ez zan izengo gorriena. 
- Bestiena, bestiena. Ha soldadu dauela, han egon zan da ba hil zan ha, holan polboriñek-do esplotau auela-do. 
- Ta hor kamioi gorrixen ze ekarte auezan, soldaduek? 
- Hillek, [egurrek tira moduen] holantxi! Ni akordetan naz hoixe! Bai. 
- Ta nortzuk ibiltzen zien soldaduek ekarten? 
- Ekarten? Haurek izengo zien! Ez dakit ba nik! 
- Ez zan izeten igual herriko jentie-do? 
- Ez, ez, ez. Haurek, haurek ibiliko zien. 
- Ta gero kanposantue beteta. 
- Beteta. Bai, ta holantxe egoten zien kurtzek. Ta gero oin ia ez dauz harek, kendu auezan, antza. Holantxe burdiñe ta gero holan eukite hauren, holan, holantxik eukiten auren ba hor numerue eukiten auren. Bai. 
- Izena euki biherrien numeroa? 
- Izena edo numerue, numerue eukiten aurien lurrien. Numerue aukiten aurien, holantxik, burdiñezkuek zien. Bai, ta gabien ekarten auzan, illunkeran, hillek. Horrexegaz akordetan naz. 
Francorekin umeak beldurtzen
Olano Olibares, Abelintxu
-Ta nire amama, bakizu hor ibili zen, ba eukin azen semiek bi, hiru kartzelan, nire osabak. Ta biziten zan Zeanurin hantxe, Kapote bentan tian etxien goratxuo hantxe bertan. Ta ba zera, Altunoste badakizu non dauen? Altunosten ta hor danien basuetan ta hor danien hillek topetan! Andrie, ba zenbet urte aukiko auezen ba, ba semiek euki bauezan ba hogeta hamar urte ba bestiek eukiko auezen ba berrogeita hamabost edo hirurogei! Hillek topetan hor basuetan. 
Ta gero oin esango dotsut beste, hori da egixe e! Umiena kontako dotsut oin. Ba ezkondu zan bere alabie, nire izekue, ta ba ezkondu zan ta Zornotzan bizite zien hantxe kanposantuen inguruen, han, estaziño onduen. Ta, ba, baia ordurako bizi zien lehenengo hemen Zeanurin, ta umiek Zeanitik etorri zien San Juanetan hona. Ta ba umiek ba urte bi edo hiru edo eukiko auzen, rubixo-ubixue, ta guapo-uapue zan ta ba ama ta alabie etorten zien ta ba amama hemen itxi ta ume horriaz, bere ume horriaz ta ba bera biherrak iten jute zan etxera ta, ba gero ume horrei ba eingoan ba "hau gure dot o ez dot gure" ta "ixilik e! Franco! Franco! Franco dator! ". Hori egixe da gero e! ixin de, oin esaten dana moduen "el lobo", "Franco, Franco dator e? Franco, Franco! ". Baia horreaz akordetan naz. Nire amamak umie bere alabien umiei, ba hiru urte-do, holango, ba negarrez edo izengo zan zeozer izengo zan. Ta "ixilik e? " ez dakit zer ta badakit zer ta ba lo edo "ez dot gure" ta ba "lo e! ez dakitz er ta Franco, Franco dator! ". 
Pentsa eizu zelako Francon e, berak akordauko kontue da hori e? Ta "Franco, Franco! ", umiei, bueno bueno. 
- Harek be, non nondik hartuko auen hori bildurre-do, entzunde-do. 
- Harek entzun ez, bere kauten, bere kauten. Ze hari iñok ez otsen esan hori. 
Txapel gorriek elizako kanpaiak jotzen
Olano Olibares, Abelintxu
- Ta hemen, batien, Burgos hartu daurela ta, horreaz akordaten naz, Madril hartu daurela ta, ba "los de, como dirian, nacionalistas"-edo, " no, nacionalistas no, los de, los de Franco"! Kanpaiek eta joten aurezan! Kanpaiek bueltaka ibilten ziren hemen ta ba horrek bestiek txapel gorrixegaz ta jute ziren hara kanpaiek joten batzuk, ta bestiek e hemeko jentie ba oindiño gixonak kartzelan ta ixil-xilik etxien negarrez. Ba kanpaiek ba "Madril hartu daure" ta ba "Burgos hartu daure" ta kanpaiek joten juten zien txapel gorrixaz. Ta oin beste kontu bat ba eskolan baite, egote zan han Euxebi bizi dan etxien han, ba Bilboko bat harek karlistie izendakue gixona, baina bueno, bere llobie-do etorten zan Bilboti ta txapel gorrixez ta, eskola be etorten zan, ta ba guk ez genkixen zer zan txapel gorrixoi ta ezer ta geuk be txapel gorrixe ipinteko ganiaz berai kendute! Hori egixe da gero! Bera txapel gorrixegaz etorten zan ta geuk be kendu eiten gontsen ta geuk ipinteko ganie! Umiek gintzezan ta ze eingozu ba? Ta ba hoixe! Bai. 
- Baiña iñoz jantzi barik txapel gorrixe. 
- Ba, pentseu bez, pentseu bez, baina goguaz bai! Gogue bai! Ez genun jakiten zer pasaten zan be-a! Ez genun jakin zer pasaten zan ta be-a, bai. Ta hor elizan e, elizan aukiten auren e zera, hor e ba soldauek eta, nik hori ez dot ikusi, soldauek eta ba hor eukiten aurezan fiestak eta almazena-a. Hemen, hemen etxien be iminten euan lehen, hor letrerue harri baten, gero borrau eurien guk e erosi ta gero, " intendencia militar". Bai hementxe harrixek eukiten auen eskribidute holan oin moduen esprai edo ostantzien! Holan eukite auren letrerue! Bai. 
Ubidetik Trapagaranera ardiekin
Olano Olibares, Abelintxu
- Ta hau etxie zeozer zan han sasoien? 
- Ba hau izete zan aberatsun batzuna, ta etxie haundixe izengo zan ta ba sartuko ziren hona militarrok eta kito! 
Hemen e soldauekaz ta militarrakaz-a beteik egoten zan seguru. Ta ha txaleta neusixe, ha ixen zan e ba "como cruz roja"-edo, "como hospital" edo holan, holan. Hemetik Billerlera ibilte zien konbatiek, Biillerle eta hau izen zien frente, bai. 
- Orduen frentie eduki zenduen. 
- Bai. Hau zan frentie seguru, bai. 
- Ta hemen mendixetan edo egon zan-do. 
- Ba mendixetan, hemetik ba Billerlera "cara a cara, cara a cara". Ta hemen hillek asko egon zien seguru, bai. Ta gero akordetan naz ba, ibilten zana hori entzutie nik, hori neu akordetan naz, aeroplano haundixen bat ibilten zan orduko denborako haundixe. Ta, ba, "ontxe dator el abuelo! ". "El abuelo" esaten otsien, ez dakit ba, aeroplano haundixen bat-do, "El abuelo" esaten otsien aeroplanuei, ez dakit ba zegeitik! "Bum, bum, bum", akordetan naz baju-ajutik holan bueltak emoten-do, ez dakit zertan etorte zan. Ta hemen be bota auriezan bonbak e? Hor Arraikon be bai, da hori plazan egote zan oin frontoiko etxie zan ba, zan Felicianan, Bitorio ezautu dozu zuk, bai, Bitorion ama ta bizi zien ba, hortxe, hor frontoie dauena ez parzuelie dauen lekuen, hortxe, hemetik alderditik zan Latxan, Latxan parientie. Ta han be bota hauren, ze batzokixe zan lehen Latxan alderdiko hori hemetik alderdikue, ta ba bestie Bitoriona ba bixek apurtu zien, bixek apurtu zien, bai. Hemen bonbak asko bota daurez, bai, asko. 
- Orduen jentiek ze in eban, etxie galdu? 
- Ba, akordetan naz ni juten gintzezela zerera, horra hara Barrenetxeko zeria be, "a la cueva". Akordetan naz juten gintzezela. Ta gero, hemetik jun gintzezan ba, ba, ebakuaute, ba hemetik hasi ta Zeanitik (Zeanuritik) ta ez dakit zer ta noaiño! Ba, akordetan ni jun gintzezela San Salbador del Valleiraño. 
- Non dau hori? 
- Hori dau, ba, han, nora esango dotsut, Barakaldotik aurrera, nora esango dotsut, ba Portugaletetik aurrera, aurrera. Ta handi basuek dauz handi, ba ze esaten jako harei mendixei-a, ontxe ez naz akordetan, handik gora dauz funikularra be badau handik gora. Ta handik egon gintzezan ardixekaz-a, ba pastore. 
- A bai? 
- Bai. 
Aita Gorbeian artzain
Olano Olibares, Abelintxu
- Ta gero, nire aite, nire aite ba gerrie akabatute etorri zan, etorri zan, ta buelta, ta buelta! Ta bizite gintzezan hor etxien ta gu etorri orduko ba horrek Otxoatarrak biziten ziren seguru hor, harek be, ba ezebez. Ta gero, ba aite joan zan Gorbeixera, ba, betiko modure! Ta Gorbeixetik ekarri auren Guardia Zibilek zertute, eskuek lotute. Ze irizten dotsezu? Gorbeixetik ekarri daure bera ta bera ta Patakonesan ba horko zera, Markitos, horrek Julenen osabie, osabie, Julenen osabie. Gorbeixetik, eskuek lotute. Akabo ze! Ta gure aitek ez auen gure gero gerra kontuek berbaik be ein gure, esaten oan "berotu eiten dostie ta, ez dot gure jakin ezebe". 
- Akordu txarra. 
- Bai, bai, danak txarrak, danak txarrak. 
- Ta orduen e karo, zure aitte pastorie zan. 
- Bai - Orduen ebakuau noiz in zeñien, gerriek urten ebanien? 
- Ba hemen urten auen ba, juliuen ta Domu Santu egunien jun gintzezan hortik beherantza ba burdixen hartute geure traste zaharrok Zeanurire lehenengo. Hara, bere, ba komisarion lekurantza, hantxe lehengo egunien edo egon zentzien hara, ha etxie inaugurauta zerien? 
- Biloba: bai, bai. 
- Ba harexe ondoa, bai, haraxe ondoa! Hangue zan ama ta, hangoxe bertakue. Ta ba haraxe, akordetan naz han be egon gintzezela, ta gero handik be ba hemen gerrie bertan-ertan ba handik beherantza beherantza atzera. Ta bueltan etorri zan ta Gorbeixetik ekarri auren, ta gartzelara artez, Karmelora. Ezer jakin barik. Ta berak esate hauen, "nik jakin banaben neuri in biher ostiela zeozer etorko nintzen bai! Etorko nintzen bai! ". Pentsau bez, berak zelan ez auen in ezer! 
Trapagaranen bizitzeko leku finkorik gabe
Olano Olibares, Abelintxu
- Ia, baina... Ta Zeanuritik hara, San Salbador del Vallera-do. 
- Bai - Zelan joan ziñien? 
- Oiñez! Oiñez ardixekaz! Ta astuaz, astuaz. Ta ni akordetan naz ez dait ba non izengo zan , ba han baso baten be lo in gendule, ta ba lo in gendule, han danok! Ba mantan baten azpixen, danok! Lo in gendule bason baten be, hori akordetan naz, ez dakit non izango zan! 
- Nortzuk joan ziñien, zazpirok? 
- Ama, bai, danok! Ama ta aite ta danok! 
- Ta amume ta atxitxe ta be bai? 
- Ez, amama ta aititegaz ez gintzezan bizi gu. Ez, gu hemen bizi gintzen, ta amama Zeanin (Zeanurin) bizi zen. 
- Orduan zuek bakarrik? 
- Bai. 
- Ta zenbat denbora egon ziñien han? 
- Ba handik hasite ba Domu Santuetan jun hemen ta etorko gintzezan ba udabarrixen, udabarrixen. 
- Ta nun egon ziñien bitxartien? 
- Danien hor, edozein lekuten. Edozein lekuten, bidien hor, joan ta etorri ta etorri ta joan bidien, edozein lekuten. 
- Ta beste famili batzukaz edo egon ziñien? 
- Ba egon gintzezan e hor Zeanin amen e, amen ta, ama ta ama ta zeren aman ta aiten etxietan, ta gero handik beherantza jun biher zala /bizala/ handik be ta, gero han San Salvador del Vallen be euki genduzen parientiek, ta harenien be egon gintzezan ta mendixen be bai ta, edozein lekuten! Egon. Jitauen moduen, bardin-ardin, bardin-ardin! 
- Eta han zauziela jan, ze jaten zenuen? 
- Ba, ba ni ez naz akordetan, jango gendun esnie ta eukite genduzen ta, ba esnie ta gazta batzuk be bai ta. Ba nik zer dakit ba, azurixek be eingo aurezan edo ardixek-do, ez dait. Ta ba holan kontuek. 
- Ta handik bueltan Gorbeixetik aite... 
- Aite kartzelara. 
- Kartzelara - Bai. 
- Eta zuen aurrien hartu eben aite? Edo.. 
- Ba gu hemen etxien biziten! Hemen, ta guk ez gendun ukusi eruten. Guk ez gendun ukusi eruten. Ba pasau auren kartzelan ta ba hemetixek bertatik baina guk ez genduk ukusi eruten, amak bez, amak be ez hauen ukusi. 
- Ta zelan entera ziñien? 
- Ba berak, berak, ba ez dait ba nik , eskribiduko hauen edo, ez dakit, ez dakit ze ixen zan. 
Arabara gari eta patata bila
Olano Olibares, Abelintxu
- Eta lehen esan dozu Barrentxikiko koban egon ziñela ezkuteta-do aeroplanoak etorten zirenien-do. 
- Hor kuebatxo bat dau hor erreka onduen, hantxe egote gintzezan. Ta akordetan naz ni hemen aeroplanuek etorte ziela, akordetan naz. 
- Ta ze etorten zien, Bitxori partetik edo nondik? 
- Hortik etorko zien, Bilbotik. Nik pentsetan dot Bilbotik etor zirela. 
- Ta hori kobiori zer da, haundixe? 
- Ez, txikitxue. Txikitxue, ba gurien be ba bueno beste batzuk basora-a. 
- Ta zuek horra. 
- Bai, akordetan naz, erreka errekan dau, hor zerien, bizi da Jabi Lekue? Hantxe-antxe bertan dau. 
- Eta hemen gerra sasoien be, hori Araban hain urre eukinde Billerle-ta, hemen estraperloa be mobiduko zan. 
- Bai, hemen estraperluen gero bizi zan jente asko. Ta nire, akordetan naz nire aitek ta nebak-ta be, ekarte aurien horko, Arabatik ba hemen be hau herri txikixe izanda ta ez da egon hemen holan garixe ta, artue ta be gitxi. Jente asko etxe bakotxien ta gitxi. Ta krixeu be bai ta, krixeu ta krixeda-a, jentie be bai asko ta ba zera, ekarten auren hortik, astukaz, hortik. Hemetik joaten zirean zerea, aireportu dauen lekureño juten zien, astuekaz, bai. Ta nire amak be esaten dau patatak-ta, bera aite kartzelan dauela beste batzukez, andra batzukez ta joan da. Ta gero batek ez zekixen horrek /esantsutenak/ esan dotsutenak , ulie ebai otsienak eskolarik bapez. Ta ba orduko denboran ba jun die bixek ta Araban erderaz, ta harek ez zekixen eskolarik be ta diru konturik be ez zeuan jakiten ezebe. Ta ba "zenbat patatie? " ta ba "ochenta" esan dotsie urrien. Ta ba beste harek eskolarik ez zekixenak ba pezeta bat-ta gure amak esan dotsela " ixilik zauz, ixilik zauz, ze hori holan ez da-a". Ta harek ba ez zekixen zentimoka ta zerien ta bestiek pezetie eskindu ta berak e ez, "ochenta" eskatu. Ta ba holako kontuek-ta. Gero nire nebak eta be jute zien hemen ekarten urune-a, Arabara joaten zan, bai, bai, Arabara juten zien. 
Arabarrak Ubideko errotara
Olano Olibares, Abelintxu
-Ta hor dau errotie, ta Arabatik hemeko bertako Arabakuek, ez urriñekuek, etorten zien horra errotara. Ba gurdixekaz ba idxoten, ze hori be, neskie ixete zan karlista, ta horrek be errotie eduki euen libre, antza, ta gero Araban egon zien zarratute errotak, ta hona etorten zien burdixek ta burdixek eta ba zera ixoten garixe-a, artue-a. 
Etorte zien hona burdixek ta burdixek etorten zien. Ta harek ein joazen diruten, harek andriek, puf! 
- Orduen e, berak ez auen euki prezinteta? 
- Ez, berak ez, bera karlistie zan-a. 
- Orduen berak libre? 
- Bai, bera libre. Ta Araban be errotak asko dauz, baina zarratute egon zien, ta horrek libre euki auen! Ta ba hori zan, Araba partien dau, baia errekie honantxe, beitu. Hau da, etxie hementxe ta Bizkaixe hementxe-ementxe-ementxe. Ta han ba hemen hemeko lagunek euki auzen, aiuntamientokuek eta ba libre, ta Araban hor errotak asko dauz, baia handik etorte zien ba ixoten, ta orduen e ba burdixek eta burdixek eta horrek andriek ein eban diruten! 
- Eta zer errota zan? Errotien izena zein zan? 
- Ba ez dakit ba errotie, ez dauko izenik. 
- Eta orduen han sasoien hemen parajien Bizkaitik be ez zien etorten? 
- Ez, hor e Ipiñaburu onduen be egote zien errotak. 
- Baia zabalik? 
- Bai, bai. Baten bat egoten zan, bai, baten bat egoten zan. Gerotxuau, gerotxuau, orduen baiño be gerotxuau. 
- Ta errotako andrie uzaba andrie zan? 
- Bai, uzaba andrie zan, bai. 
- Bertokoa? 
- Bai, bai. Bertokuei be ixoten ostien, baia hemen ez zan eoten gauze gutxi baño. Hemen ba jente asko etxe bakotxien ta ba, artue edo garixe apurtxo bat, besteik ezebez. 
- Orduen e Arabatik jentie etorri... 
- Etorri, zer etorri dxakon orduko denporan! Ta harek andriek bera ibili barik esate otsien ba "ehun kilo, ehun kilo dakaraz bai ta" edo berrehun edo bostehun, burdixek etorten zien-a. Hartu bere, bere toketan jakona ta gero aurek ipinten auezan han ixoten! Ta gero harek bestiek iten joazen saldu! Berai toketan jakozan neurrixek hamarretik bat edo dana dalakue iten joazen saldu! 
Guardia zibila etxean bazkaltzen
Olano Olibares, Abelintxu
- Han Billerleko guarda zobillek beti ezetu dozuz zuk? 
- Ba hor kuartela in auren berandutxo neure akorduen. Baina lehenau be egongo zien ze guardia zobillek hemen ibilte zien, hala ez dakit nondik etorte zien. Ze, hori, Billerleko kuartela ba ingo airuen akordetan naz, ala barriztu in auren beren-ere? Nik ez dakit. Hemeko mutil bat-ta akordetan naz albañela ibilten zala iten, baia ordun lehenau ibilten zien hemen guarda zobillek! Ez dakit ba nondik etorte zien. Lehen hemetik hona Ubidea aiuntamienture ta Billarotik etorte zien, Billarotik. Ta nire aite gero ba kartzelatik urten ta gero, jun biher auen Billarora, presentaziñue iten, oin iten dauren moduen "a la policia"! Joaten zan ba nik ez dakit hamabost egunik behin-do, nik ez dakit zelan juten zan. Oiñez abarkak jantzite juten zan. 
- Oiñez? 
- Jun ta etorri. 
- Barazarretik ziher? 
- Bai. Hor atajue dau, neu be pasau naz-a. Neu be Zeanurira amamana ta jun naz oiñez hametik sarri-arri. Ta ba handik Barazarretik sartzen da beherantza ta atajue ta urtetan da ba errebueltie in barik holan artezien beheraiño, beheraiño. Ta juten zan ta gero, ba nire osaba batek badiñotso "ba nire uzabak daukoz guardia zobillek lagunek ta arteztuten boztezu, ba horrenbeste ez jun izeteko ba hamabost eguneik behin jun barik, ba hillien baten edo holan juteko". Bueno, ba arteztu otsen. Jun zan ba hilien baten-do, ta gero, ba horretan horretan ba gero gure zerak, amak-ta imin daurie, akordetan naz horreaz, ba aite kartzelatik etorri ta gero izen da, ta azurixe ta arroza ta azurixe ta ez dakit zer imin dau banketia, ba guardia zobil horri emoteko ta etor zan "con el tricornio". Etorri da, bueno, bale! 
Ta alargune zala amak esaten auen. Ni akordetan naz egon zala. Ta ba alargune zala ta ba gosie. Ordun guardia zobillek be gose baten egoten zien, ta ba bueno, horretan ba zera ba bazkaixe imin duu, bazakixe imin duu, ta, antza, ba estomaguen edo zeozer aukoan ba gose baten biziko zan be bai ta dana. Gurien in dauen betekariaz gaixorik plantau da ta haren ordez, haren kontsekuentzixen hil in zan. Eukikoan zeozer iual ze bueno. Ta akordetan naz e handik, hor gure etxetik gorantza pasietan ibil zan illunkeran ba tripetako miñek edo ez dakit zer daukola-a. 
Aituozu? Ta bueno, hoixe danok. Ta ba karo bazkaiten emon be eingo otziezan gaztaien batzuk-do, iual emongo otsien edo dana dalakue. Ta guardia zobille trikornioaz etorri zan. 
- Billerlekoa? 
- Ha ez, haixe zan Billarokue. 
- A, Billarokue. 
- Ha Billarokue, hortoko kontuetako Billarokuek ibilten zien hemen beti, beti ibili izen die Billarokuek bai. Ta oin be bai izengo balitzeke hau beste zeozer ta, ba oin ertzainek dabiltz, baia baia ha edo besti eta Billarokuek datoz guardia zobillek. 
- Ta Billaron ordun kuartela egon zan? 
- Bai, ontsura arte, oin ez dakit, oin ez da eongo ya! 
- Biloba: Ya ez dau. 
- Baia ontsurarte bai. 
- Biloba: Oin hogei urte edo gehiau. 
- Baia ontsura arte egon da, bai, bai. 
- Ez dekot akordurik-a. 
- Bai, ontsura arte egon da, bai. 
- Non egon zan ba kuartela? 
- Hantxe, behien, erdi-rdixen. 
- Biloba: Hotela dauen lekuen oin ez? Gitxi gorabehera. 
- A, hotela ez dakit nun dauen ba nik! 
- Biloba: Han "a la salida", ez? 
- Keba, behien egon zan. 
- Biloba: Elizie pasau ta. 
- Beherantza! 
- Biloba: Bai. 
- Beherantza bai. 
- Baia Artearantz einda? 
- Bai, bai. Ta holan ba. 
Garagar kafea
Olano Olibares, Abelintxu
- Ta estraperloan, bueno, lehengo estraperlora buelteta, urune ta esan dozu ta azukerie ta kafie, txokolatie ta... 
- Ba gu ez gintzezan ba, jentiek horrek eskasaukoak azen, baina kafie gure etxien kafe... Badakizu zer eiten gendun? Ba hemen jentiek ze eiten auen? Sebadie ala orlue zan? Ez dakit, orlue ta sebadie diferentiek die. Ta, ha tostau zartanien ta molinilluen kafienien zertu, ta harexegaz kafie ein. Hori ikusi dot, gu ez horrenbeste! Ze ba gu esnie eratekuek-do izengo gintzezan. Ta gu ez horrenbeste, baia hemen etxe askotan ite auren hori e! Ta ba kafie nik ez dait ba, San Juan edo hortokon baten kafe apurren bat erosten gendun ala ez, ba gu txikixek izen garenien ez. Ta azukerie be, ez gintzezan hortoko, ba dirurik be ez zan egongo erosteko ta ba zaliek bez, erakutsi barik, ikisi barik! Aitu dozu? Erakutsi barik ez, ikisi barik! Horretakon bat izingo zan, horretakon bat izingo zan. 
- Ta azukerie ta holako gauzak? 
- Ba azukerie estraperluen ta egoten zan bai, egoten zan bai. Ta olixue-a, ba zera, olixue hemeko gizon batek be ekarten auen ez dakit nondik, ta badakit nondik, ta urdaixe ta, dana egon izen da hemen estraperluen. Ta urune be hor errotan, gero saldu iten auen harek etxeko andriek. 
- Baia hori estraperloan ez zan izango, edo bai? 
- Ba nahiko estraperlo. Ta hemetik, hemetik, hor egoten zien fieltue egoten zan hor bidien ta orduen pageta auezan inpuestuek Bilbora pasetako be bai ta, horti-ortitxik ekarten auezan ta gero jentie kamiñotik etorri barik astuekaz ba hortik beste alderditik etorte zan ta ba hor, hortik, Arabako alderditik hemetik pasau barik hor Arratixa ta Bilboraiño astuekaz ibilten zien jentie. Astuekaz! Bai. 
- Ta hori inpuestoa bidetik joan ezkero pagau behar izeten zan ezta? 
- Bai, baina hori ardaueri ta, ardaueri ta. Baina ostantzien ez. Baia bestiek zien estraperlo kontuek, horrek ez zan inpuesto konturik. Ta ardaue ta holan, baia bestiek hortik astuekaz pasetan zien hortik, basotik! Basotik pasetan zien astuekaz. Ta holan jentiek patatak be, ba hau herri txikixe ta jente asko ta patatak be Arabatik erosten zien. Ta bueno. 
Ubideko batzokia suntsituta
Olano Olibares, Abelintxu
- Eta, lehen komentau dozu ez dakit, gerra sasoien edo ez dakit noiz izengo zan, hemen batzokixe egon zala. 
- Bai, batzokixe egon zan hor plaza-lazan. Ta gero bonbie bota auren ta ha apurtu zan ta etxie egon zan beste bat ondo-nduen, ha be guztiz jeusi zan. Ta gero gu gerraostien han horko agietan-ta olgetan ibilten gintzezan. 
Eskolara juten gintzezan ba horrek agiek kuadrauek haundixek egon zien ta handik ganetik eta olgetan ibilten gintzezan. Ta gero bota auren plazie apur bat arregletako ta kendu auezan danak. 
- Eta gerra denboran politika aldetik jentie batzen zan batzokixen eta? 
- Antza bai, bai, bai. Antza bai. Gure aite ez, gure aite ez zan joaten iñora. Pastorie eta hantxe basuen ta etxera ta ez zekixen tabernara be joaten ta andra batek esan osten, Iñakixen amak. Ba bazan hortoko politiko haundixe ta ba esan osten: "bestiek be kartzelan ez auen eon biher, baia zure aite beti basuen ta taberna be ez zan joaten ta iñun bez ta ez zekixen iñoaz be ezebe ta, ta ha kartzelara eruen! ". Hoixe esaten osten. Ta behin amerikano batzuk eta be egon zien hemen ba hemeko bertakuek baina Ameriketatik ta ibilite ta batzokixe ta harek fundaute egon zien seguru. 
Ta eiten aurezan fiestak hor batzokixen eurek euretara. 
- Ta andrak ta be egoten zien batzokixen? 
- Bai, euren lagunek orduen. Ez holan danak ta ez, ba batzuk, euren lagunek. Euren lagunek, bai. Beste, beste nazionalista batzuk ta izin arren be harek ez, euren legunek, holan. Beste andrak euren umiekaz nahikue dozena erdi edo handik gorako umiekaz. 
Ubiden jende gazterik ez
Olano Olibares, Abelintxu
- Eta Ubide, ze akordu dekozu zuk umetatik eta... 
- Ba umetan hemen jente asko egote zan, asko, asko bai asko. Ta etxe bakotzien eote zien umiek be ba, ba... sei-azpi etxe danetan egote zien. Ta orduen e kalera ba ez gendun urtetan, olgetan bai, baia gero gabien ta pentsau bez urtetarik, gabien da pentsau bez. Ta fiestak eta haundixek ite zien ta Gabonetako ilusiño bat eukiten gendun, Gabonetarako ta, puf! Ta bueno. Ba gero ba hemen jentie ba ezkondu ta hemen ezta egon biherrik be ta jun in biher hainbaterantza. Nire semiek be, ba honen aite be joan da Gasteizera, joan biher, hemen ezta egon, biherra eiten dau biherra, baia andrie be Bitorixekue ta hara jun zan ta gero jente gitxi dau oantxe, dana zaharrak, zaharrantzat bakarrik. Sano gitxi dau. 
- Jentiek zer eiten dau, Gasteiz parterantz tiretu? 
- Bai, Gasteizerantza. Bilbora baiño Gasteizerantza. Gu ba erosketak iten da be ba zera joaten gara Gasteizera e? 
Ta medikuana be bai, danera joaten gara. Ba, Bilbora joaten gara hortoko gauza ofizial derrigorrekon bat edo, baina ostantzien ez. 
- Ta Arratire ta ez? 
- Arratire ba ez, hor ba jentie juten da Igorrera be e konprak-ta iten, baia ba nik ba Igorrera baino Bitoritik eiten doaz konprak eta joaten nazenien Bilbora joaten naz artezien, hor parau barik. 
Aita abarkagilea zen
Olano Olibares, Abelintxu
- Ta gero holan hemen tabernie ta dendie aparte egon zan beste, jateko dendien aparte beste dendarik-do? 
- Ez, ez, ez. Baia dana saltze auezan, zapatillak eta ba jaboie ta zapatillak eta ardaue ta ogixe ta danaK batera. 
- Eta zapatillak eta abarkak eta hemen dendan erosten zenduezan edo ein? 
- Nire aitek eiñ ite auezan hortoko narruzkuek. Baia gero gomazkuek, gomazkuek saldute aurezan hor dendan, baia nire aitek narruzkuek eiten aurezen. 
- Eta zelan eitxen ebazan? 
- Ba bakizu zelan eiten dan? Aber, dibujue eingo dotsut /eingotsut/. Holan narrue, behixena edo txahalena, holan, aber, beitu, aber. Holan ixingo zan, aber. Papelien eingo dozu ni baiño patxadazauo, ekarzu papela. Erun deizun. 
Abarkie zelan eiten dan. 
- Ez, ez, esplikaizu, esplikaizu, besterik ez. 
- Beitu, honan bai, honan. Ta gero hau ixeten da hau puntie honan, ta gero hori puntie honantza eiten dau, hemen joskuriaz. Hemen joskurie ta honek honantza eiten dau. Ta hemen orpue, holan redondo antza, ta hemen ataten jako izurre. 
- Izurre esaten dotsezu horreri? 
- Izurre zer da? Zuk ez dakizu? "Un fruncido". "Asi, como un fruncido aqui, en el orpo". "Como un fruncido a la abarka". Horrek e, ume txikixenak ta ikusko dozuz zuk? Ba halakoxiek eiten auezen nire aitek be. Narruzkue ba behixena. Ta gero, ba holantxi eiten da ta holan ta gero hau honan, ta gero hemen eiten da hona, hona buelta. Ta gero hemen eukiten dau joskurie. Ta gero hemeti pasetan jako hona zulue iten jako, honan burdinatxo batiaz, ontxe ez dakit ze jakon izena be, holan da artez-rtez-rtez-rtez ta handik pasetan jako uhela, uhala daneti. Ta gero hemen urtetan dau orpuen izurre, izurre. Ta gero abarkie kordela sartzeko traillie, traillie, beste uhel batzuk sartzen jakoz holan, honan, hemeti zera traillie sartzeko. 
- Jarraitxu, jarraitxu. 
- Hemeti traillie sartzeko uhal batzuk sartzen jakoz hemen, bat hemen hemen e punta-untan beste bat, ta hemen be bai, ta hemen be bai ta orpuen be bai. 
Abarkak, eguraldi txarra eta trailak
Olano Olibares, Abelintxu
- Ta gero horrek siketu eiten die, ta horrek bustiten imini biher izeten die bustiten jazteko modun nahi dot esan, ze ostantzien egoten die gogor-ogor ta. Ostantzien egoten die gogor-ogor. Ta bustiten imini biher izeten die ba denbora sikuekaz ta, ba erremojetan izten die gabien, atzera jazteko. Ta gero, ba horrei be zulue eiten jakie, ta gero orduko denboretan ba zuluen ipinten zan txatal bat, honan, honango narru txatal bat han azpixen honan imini, ta han pegauta morun plantaten da, hantxe ba ibilixen-bilixen, ta holantxi. Ba harek ba honan azal-zalak die ba denbora onetan ibilteko, ta gero ba gomazkuek denbora txarretako ta botak eta, horrek. 
- Ta gero saldu edo eiten abazen edo etxerako bakarrik? 
- Ez, etxerako bakarrik. 
- Etxerako bakarrik. Ta zeren narruegaz eiten abazen? 
- Behixena. Behixena. 
- Behixek eduki zenduezan? 
- Ba erosi-do, ez dakit ba nik nondik hartzen auezan. Behixek ez geuk hil ez genun iten, gero bai hilten izen dogu behixe, baia orduen ez. Ba zuzendukoan, ez dakit ba erosi-do, zelan eiten zan! Ta horretxek umientzat eiten direnan moduen, bardin-ardiñek. Bardin-ardiñek, baia gero harek ba gogorrak izengo zien-a, ba busti in behar zien /bizien/jazteko modun egoteko, gogor ostantzien-a. Ta erremojetan egote zien, uretan. Ta traillak iten die ba bixurtute, hemetik haraño plantau iten ta handik honaño ta ba ardixek be baltzak egoten zien batzuk, ta ardi baltzakaz ba baltzaz ba haxe ulie baltza, tintau ta ezer ein barik, ba baltzaz ite zien tralla baltzak. Ardi baltzan uliaz. 
- Trallak kordelak die? 
- Bai, bai. "Tralla" esaten jako abarkienai. 
- A, bale. 
- Ez dozu jakin? 
- Ez. 
- Bueno , ba - Nire etxien kordela. 
- "Kordela" esaten dozue zuek? 
- Bai, abarkienari bai. 
- Ba hemen trallie esaten da. Ta nire aitek iten aurezan ba holan ba abarkak eta dotore imintie geuza bat da, hemen hau holan traillie, holan, buelta ta buelta, ilaran-laran holan ez desordenaus, artezien honan, artezien-rtezien bueltak ba batzuk emonda, honan, bueltak. Baia ez holan bata bestien ganien, dotore samar honan ilaran-ilaran. 
Igandetarako arropak; barruko arropak
Olano Olibares, Abelintxu
- Besterik ez zanien egon. 
- Ba haixe, haixe. Domeketako beti egoten zien domeketako barrixek batzuk eta ba udan ta neguen harexekaz! 
Jertsie ta, frakak be bardiñek zien ta alkondarie be bai ta ba txaketie be bai, yasta, danak bardiñek! Ez zan egoten ez hotza eiten dauenerako ta ez berue eiten dauenerako, ba jertse loditxuaun bat egongo zan ta ba alkondarie be negukue ta udakue bardiñe zan ta ba txaketie be bai ta ba danak. 
- Ta barruko erropak zelakoak izete zien? 
- Ba orduen zaharrantzako holan felpazkuek ibilten aurezan, ta punto ingleskuek. Punto inglesa ez zendun ikusi be ingo, oin ez da ikusten! Oañ ezta ikusten, felpie bai, baia punto inglesa da ba lodixek zien ba bat aldrebes ta beste bat, bat aldrebes ta beste bat e deretxo daukon puntue da, baina gogorra zan, sendue, sendue. Ta kamisetak botoiek eukiten aurezan hemen, albuen apur bat, gixonenak eta be. Ta gero berandu erdixen eukiten aurezan. Ta kantzontzilluek be ba nire aitek be ibilten aurezan honaiñokuek, holan gero, felpazkuek. 
- Ta udan holakoak jazten bazan be bai? 
- Ez, ez. Udan ez, hori neguen. 
- Udan laburrek. 
- Bai, laburrek, bai. Telazkuek. 
- Gaur egungoen antzekoak edo bestela tamaiñuz? 
- Ba haundixauek, haundixauek zien. Honaiñokuek, honaiñokuek. 
Aita Gorbeiako artzaina
Olano Olibares, Abelintxu
-Eta zure aite pastorie zala esan dozu. 
- Bai, bai, bai. 
- Ta ze eiten eban, denbora asko mendixen? Edo... 
- Bai, bai jute zien badakizu ze eiten auren? Aber, jun udabarrixen ba azurixek eta egote zien martixen ta aprillien. Ta gero, ba joaten zien hemetik Gorbeixera, hara kurutzie dauen inguru-ngurure, juten zien ardixek han egon daitezen sanuau. Ze hango bedarra zala hobie. Ze hemen behien ba bedarra abundantiaue dau, baina zingirak eta dauz, badakizu zer dan zingirie? Bai. 
- Lakua, lakue ez? 
- "Como", zingira "es como muy aguau, y hierbas alli". Bai, ta ba harek bedar ustelak direla txarrak. Ta gero iten jakie "kokaldie", "kokaldie en termino de de pastores dicen". "Kokaldie es como, como le salian un bulto aqui, como una tuberculosis o algo asi". 
- Ardixeri? 
- Ardixeri. "Pues asi como tuberculosis" beste bat izingo zan. Ta gero hil iten zien, makal-akal. Ta gero hori azartau ez iteko, juten zien hara gora ba ardixek sano egon daitezan. Ta gero geruau pastillak emote otsiezan hemen behien egon arren ez jakixen etorri ba hori gaixue. Ta gero, gero geruau be bai juten zien baia gitxiau, hara Gorbeixako kurtzen ondo-nduen e! Ni joande nau hara udan aste guztixetan ba gaztaiak eske astuaz e! Ni ta beste neska bat juten gintzezan, bere aite be han egote zan ta txabolan, ta egoten zien. Jungo zien junio inguruen ta ba etorriko zien Domu Santu egunien, "de vuelta! ". Ta harek egote zien han aste guztixen. Ordura arte aste guztixen hantxe, ta gero etorten zien gaztaiek ta inde nire aite be ta beste batzuk be mezetara, hamaiketan egoten zan mezie ta. Hamaiketarako etorte zien mezetara goizien bai, handik. Gaur etorko zien bai, handik. Goiz-oizetik jaikite gaztaiek in ta gero mezetara hamaiketarako etorte zien domeketan, ta gero ba joaten zien atzia, ba amak ipinte otsien ba akordetan naz ba afaiteko edo ba tortilla apur bet edo ipinte otsen bokadillue, ta ba joaten zan aite. Ta gero ni joaten nintzen ez dakit ba zein egunetan, aste bitartien, gaztaiek eske, astuaz. Ta han egoten zien. Orduntxe arte! 
Artzainek txaboletan egiten zuten lo
Olano Olibares, Abelintxu
- Ta gero ba oin oaingo pastoriek holan gitxiau egon die, ze ba gero nire neba be pastore ibilten zan ta, baia hara gora barik beheratxuau, beheratxuau, ta ha ez zan egoten han lo eiten ta gitxiau, apur-purren baten bai, baia gitxiau. Ze oin horrek botikak emote otsiez, ta horrek gaixuek ez daurez harrapetan. Ta oin e pentsue eta sano emoten jakie ta oin be ardixek eta lodi ta dauz ta holan, holan, bai. 
- Eta, nungo pastoriek izete zien Gorbeixen egoten zienak? 
- Ba Zeanikuek be bai! Zeanikuek be bai, hor Zanin be egon die Ipiñaburun ta ba hor beherantzau be bai ta Altzusten be bai, ta harek egoten zien hor goixen. Lanbreabeko batzuk be bai ezautu noazen. 
- Eta han, lo non itxe eban? 
- Txabolan. Txabolan, Ta lehen-ehen eukite aurien ba txabolie holan ba ohie, ohie be horrekaz, iñerrak badakizu zer dien? Basokuek? 
- Zertzuk? 
- Iñerrak. 
- Ez. 
- Eiten dienak horrek, zera, isuski latzak "de barrer" lehen? Horrek e lehen egote zien ba, barrenderuek edo etxietan ibilte zien holan isuski haundi batzuk, baina ba holan, iñerrazkuek, "como de leña! ". Ha da. Iñarrie iminte auren "de colchon, abajo". Ta gero manta bat azpixen be bai ta ba yasta. Ta ba gero, geruau ba ia koltxoie euki izen daurie. 
Koltxoie eta izerak eta danak. 
- Ta haren ganien. 
- Bai, bai. Gero geruau nire nebiek eta be koltxoie-a. (Zer, karterue izin da, ala? Ez dau jo ba ateik sekule. ) 
- Andra bat - Gaur berrixe izin dalako - Ta, ba, gero, geruau euki izin daurie koltxoie eta izerak ta manta bat edo bi edo dana dalakue. Neu akordetan naz, hortoko azultxo batzukin in notsiezan neuk ta yasta, makiñan pasau ta yasta. Bai. Baia lehen ez auren eukiten izeraik be ta lehenau lehenauko denboran. Ta ha iñarrie "de colchon". Ta gero ba mantie han. Mantie ba loditxue-do, ez dakit nik ze izengo zan. Ta gero ganetik mantie ta yasta. Ta geruau-eruau izarak be euki izan dauriez. 
Urtegiko eraikuntza lanak
Olano Olibares, Abelintxu
- Ta hemen hiru -lau mille egon zien seguru obreruek! Hemetik Zeanuriraiño! Bai, bai. Ta hemen egon zien orduko denboran, nik pentsetan dot etorri ziela munduko txarrenak be bai, onak eongo zien bai, jende ona be bai, baina beste batzuk kriminalak, hor batek kutxillue sartu otsela ta ibilten zien hor, ibilten zien. Batek kutxillue sartu otsela, ta holan ibilten zien. Ta hil be, ba han pantanuen be asko hilten zien seguru. Ba batien harrixek jo dauela, bestien ez dakit zer, bestien badakit zer, asko hilten zien seguru, bai. Ta bueno, ez dot ikusiko, hori ezautu dot hutsik dana. Bai, bai, bai. 
- Eta han etxe asko geratu zien urpien, ezta? 
- Bai, bai, bai. Billerlen baiño igual beste leku batzutan gehixau. Billerlen baiño, bai baten batzuk baina ez horrenbeste be. Beste herri batzutan hor herrixe osue be bai, herrixe osue be bai. Beste herri batzutan, bai. 
- Elosu ta Nafarreten-a. 
- Bai. Ha ezautzen dozu Nafarrete ta Elosu-a? Bai. Ba Elosu bera goixen dau baia hor Nafarreten ta ba hor behien etxe batzuk, baina beste herri batzuk dauz hor ondiñon gehixau harrapau dauzenak. Urrunaga be bai, gehixau harrapau dau. Beste herri batzuk dauz gehixau harrapau daurenak. 
- Ta lagunik edo euki zendun han? Etxie galdu zabenak? 
- Hor ez, hortik ez, ez. Hemekuekaz gu orduen, urten be ez gendun iten iñora be ta. Hemen autobus bat egoten zan Gasteizera joateko bat goixien ta beste bat etorteko. Ta hementxe, hementxe ibilte gintzezan. 
- Oiñ be holan dau. 
- Bai, bai, oañ be holantxik dau. Ba ordun kotxiek be gutxi egoten zien etxietan be ta, bizikletie-do, ibilte gintzezan fiestetara, Billerlera-do. Oiñez be joan ta, oiñez etorri be bai ta, danera, danera. 
Errazionamenduko ogia
Olano Olibares, Abelintxu
- Ta ez zan egoten arrazionamendu libretarik holan? 
- Bai, akordetan naz! Emote oskuen ba ogixe honango erredondue etorten zan horra aguazillen etxera, Billarotik, zerien, autobusien. Ta honango erredondue zan, ta, nik ez dait ba, bakotxentzat txatal bat emongo zotsun, emongo oskun erredondue partidute ba txatal bat bakotxentzat, pertsona bakotxentzat. Diñot! Holangon bat izengo zan, baia akordetan naz juten gintzezela ogixe arrazionamientokue! Ta orixue ta be egoten zan arrazionamentuen, akordetan naz. Akordetan naz horriaz be. 
- Baia ze eukiten zenduen, bakoitzak zuon kupoa. 
- Bai. Ta nik pentsetan dot holan erredondue zan ogixe, kilokue izengo zan igual. Ta ha kilokue izengo zan lauentzat. Diñot! 
- Ta zenbat denborarako ogixe zan. 
- Ba egun guztireko! 
- Egun baterako behintzat eukiten zenduen eguneroko ogixe. 
- Ha egunerako ez, ha oantxe jan ta kito. Baia, aguantau gero, talue gero iten genduzen. 
- Ta zelako ogixe zan? 
- Ez zan hain txarra be. Ba holan, ilun antza barrutik be baia bueno, bueno! Oin iten danan moduen hortoko oin saltzen dauzenan antzekuek horrek, ze esate otsie oin? Horrek saixaz-a? Ba hortoko klasekue izengo zan. 
- Ogi baltza izeten zan. 
- Baltza guztiz bez. Ez, guztiz baltza be ez zan. Ba erdiz por erdi izengo zan. Holan sai apur bat daukena. Ta holakue izeten zan hori. 
- Ta estraperloana aittatu dozuz hori garixe ta artoa-a. 
- Ba nire nebak eta be bai. Ta baten nire neba batek esaten dau. Hor e, ba hortik bidien datorrela, Billerletik honantza, "Alto! Alto! ". Ta ba zera, gero denuntzixeu ta iten joazen horrek guardia zibillok hor ibilten zien pasitan, ta denuntzixau-a. Ta baten ba baten bati nire nebiei "Que te voy a dar una no se que", ta "Yo tambien" edo esan dotso guardia zobilleri. Bueno, ba holan pasau zan seguru. Gero hameko neska batiaz ezkondu zan ha mutille, baia holan pasau zen baia, hemen guardia zobillok hemetik ibilten zien, Billerlen egon izen die guardia zobillek beti be. Ta hemen ibilten zien guardia zobillek beti be! 
Haria, galtzerdiak, jertseak eta konponketak etxean
Olano Olibares, Abelintxu
- Eta horrekaz ibiltzen zien galtzerdixei zelan deitzen otsazue? 
- Guk "galtzetiñek" esaten gontsen. Bai. Badakit "galtzerdi" esaten jakona baina guk "galtzetiñek". Bai. 
- Eta zelan eiten zenuezan horrek? 
- Ba batzuk gizonak eta bazekixen, baia hemen gizonak ez zekixien. Ba gero lanie, aitek baekixen irun ta iten. 
Lehenengo ein bihar izeten /bizeten/ da garbitu ta gero holan eskuaz apur bat suabetu. Ta gero "kardak" esaten jakona zepillo kuadrau batzuk honan eitekuek, honan aitekuek, honan ein ta gero ba "txabetie" esaten jako, bai, holan txaramel moduko haunditxo bat. Holan e, ez dozu ikusi holan inde, gero holan iten dauriena ipinten? Nire aitek iten hauen hori. Bai. Ta gero hariaz laniaz ba zerak in, galtzak. Ta hemen e jertsiek ta re iten hauezan baina bueno. 
- Bero-ero negureko. 
- Bai, ta gero ba harek ba lehenaukuek ta bai baina oaingo jendiek ez dau gure, ze pikau eiten dauela ta harek laniek. Neuk be ibilite dekoaz haretakuek, pikau. Ez dakit pikaten auen edo ez, ez dakit. 
- Zuek besterik ez zenduen euki-a. 
- Besteik euki ez ta ba haixe jantzi biher! 
- Pikau edo ezebez. 
- Ez, ez. 
- Eta gero beste erropak eta ze iten zenduen, telie erosi ta josi-do? 
- Bai, bai, telie ta josi, bai. 
- Ta nok josten euan? 
- Hemeko joskille bat egote zan zera, Francisco Lekuen ama zan joskillie ta besten bat be bai hemen ta, ibilten zien josten. Ta gero ni, gazte-aztetan apur bat ikisi nauen ta etxeko gauzek neuk iten noazen. Ba gurien be ba arropa zaharrak ta be josi nik asko eiten noazen orduen! Bai, orduen arropa zaharrak asko josten zien. Prakai be, ba hemetik honaiño zati berrixe-a imini, zuk ikusi dozu hor baserrixetan? Ez. Oin dabizenan moduen horrek e zatixekaz? 
- Bai. 
- Orduen arreglaute. Bai. Bai, bai. Oin hor dabiz barrixekaz, baina orduen arreglaute. Bueno, hoixe. 
Erdara nola sartu zen Ubiden
Olano Olibares, Abelintxu
- Ta zuek umetan hemen eukiko zenduen eskolie. 
- Eskolie, bakotxien egoten zien neskena alderdi baten, ta bestiena beste alderdi baten. Ta maixue ta maixtrie egote zien ta pillo bat e! Nik ez dakit ba egongo gintzezan berrogei edo hogeita hamar-errogei edo bakotxien egongo gintzezan. Ta nire semiek eta esate aurien, gero obrak etorri zien hona, ta orduko denboran egoten ziela ba berrogeita hamar ta zera, hemen e mutillen eskolan ta bestien be beste horrenbeste. Ta gero hau e euskaldune herri haundixe izen da, baia etorri zien obratakuek, ta orduntxe erderaztu plantau zan hau herrixe. Obrakuek hemen e bizite zien kamaran, behien, hor edozein lekutan biziten zien, ta, hemen be bizi zien e, hementxe, hau hemetik alderdixe ez hor beste alderdixen e bizi zien batzuk eta, ba gero hemen goixen beste batzuk eta, gorau beste batzuk eta, danetan biziten zien jentie, edozein lekuten. Errementaixek ta be egote zien, ta hantxe be biziten zien ta ba jente pobrie, ta hil be asko ite zien hor biherretik honantza ta hor tunelien, hil be asko. 
- Ta ordun kanpotik etorten zan jentie biherrien? 
- Ordun etorri zien horrek andaluzek eta galleguek eta etorri zien. Alemanak be bai batzuk. "Campo de concentr... " zelan esaten da? 
- "Concentracion". 
- "Concentracion"etik ekarrite. Alemanak be egon zien, bai. 
- A bai? 
- Bai. 
- Ta gero ia bertan geratu zien? 
- Ba batzuk bai, horrek alemanak be bai batzuk hemen e, hemeko neskakaz ezkondute. Ta beste kanpoko batzukaz be ezkondu zien jentie, bai, bai. 
- Ta hori ze izen zan, gerra aurretik edo gerra sasoien o... 
- Oin, hero hori! Hori gerraostien izin da, nik e, gerra aurreko konturik ez dakit! Gerra ostekue, ba hori izingo zan e, ba oin hirurogei urte, hirurogei-irurotabost urte be bai, hirurotabost urte bebai. 
- Zu neskatilatxue - Ni neskatue nazela hasi zien etorten bai. 
Maistra erdaldunak
Olano Olibares, Abelintxu
- Ta gero bestela eskolan e, esan dozu neskak egote ziñiela alderdi baten ta mutilek bestien. 
- Bai, bai. 
- Ta nun egon zan eskolie? 
- Hortxe plaza-lazan dau, oin e aiuntamientue dau e hori aiuntamientue dau, ta lehen izeten zan eskolie bakar-akarrik, behien eskolie ta goixen maixue ta maixtrie biziten zien, alderdi baten bat eta bestien bestie. 
- Ta maistrie nungoa eduki zendun zuk? 
- Beti erdeldunek, beti erdeldunek ta ba kanbixete zien, baia ba lehengo egunien be hemen egon da hemen maixtra egon dan urte askuen egon zan ta oso ona zan. Horko bera Pamplonakue edo zan baia Getxon bizi zien gizona edo horregeitik ta, ba, oso ona zan ta urte asko in hauen harek hemen. Ta lehengo egunien alabie hemen egon da. 
- A bai? 
- Bai, bai. 
- Ta izenik edo, akordetan zara? 
- Maistriena? Bai, Doña Petra. 
- Doña Petra? 
- Bai, ta oso ona zan, bai, oso ona zan. 
- Ordun gustora joaten ziñen eskolara. 
- Bai, bai, bai, bai. 
- Baia, erderaz, zelan konpontzen ziñien? 
- Ba erderaz e, b pff ez dakit ba, berez ikisiko gendun, liburuek hor pasau ta pasau holan e, ba batek esate heuen, holan, zelebrie zan-a: "Kartoi hori hemen zabixak nik bueltaka, hara ta horra, beti bardiñe! ". Ba, bueltaka ibiltzen zan ta zeoze ikisi gendun ta iasta. 
- Ta zuek zuen artien euskeraz eingo zenduen. 
- Bai, bai, bai, ta etxien be bai, etxien be bai. 
- Eta eskolan zigorrik edo eukitze zenduen? 
- Ba iñoz kastigeta oskun baia ba ez, asko ez. 
- Baia euskeraz eittiarren ez. 
- Ez, ez, ez. Baia hemen euskeraz ite aurielako ba Ismaelen amandre ba kantetan gendun ba "Cara al sol" be hor portalien, han arkupien. Ba kanta genun "Cara al sol" be eskolara sartu orduko! Hori be bai, ta hari, Ismaelen amandre zan e bastante listue, ta hor kamiñuen edo ba ibil zien banderiaz edo pasietan seguru ta, ba saludetan, berak saludau banderiei? Ez dakit zer ta badakit zer ta, aukan maistriaz, beste maistra batiaz apur bat e, zafarrantxue ta kartzelara eruan auren, orduko denboran, bai. 
- Bai? 
- Bai, bai, bai. 
Arropak eta lixiba
Olano Olibares, Abelintxu
- Eta udan, bueno zuek hemen ez dakit presarik edo errekarik edo eukiten zenduen. 
- Errekara juaten gintzezan erropak garbiten! Etxien jabonau ta errekara astinduten. Ta ude -uden iñoz joaten gintzezan ure epel xamarra egoten zan ta hortxe, hango zubipera, han egoten zan harrixek garbittekue, ta harexera joaten gintzezan. 
- Andrak bakarrikn - Bai, andrak bai. 
- Ta ze eukitze zenduen, astien egun bat jarrite erropak garbitzeko edo ez? 
- Ba astelehenien edo holan ta gero atzera beste egunen baten be bai ta holan, holan, bai. 
- Eta jaboie etxien eiten zenduen? 
- Ez, ez, ez. Hoixe ez dou in, geurien ez ta hemen Ubiden be ez. 
- Erosi beti. 
- Erosi bai. Ta karu egoten zan orduen! Jaboie, bai. 
- Ta sekule ez dozu ezagutu eiten? Zure amuma edo... 
- Ez, ez, ez. Ta ni amamanien egon naiz bai, han Zeanin, ta hemen ez dot ikusi hori, baia han lexibie eiten zan, ba nik ez dakit zelan eiten auen, oin esango dotsut: aska bat egoten zan holan ba goitik urek etorten zien ta eurek biziten zien beheratxuau. Ta askie badakizu zer dan? baia askie zementozkue ez, e? Olezkue, holan arbolie hutsutute? Holan. Arbolie ez dakit ba zaharra edo barrixe izengo zan, baia ha izeten zan arbolien e, holantxi, tronkue, ta hau hutsitute, ta ha zan askie. Ta gero beranduau ein auezan zementozkuek. Zementozkuek badauz oin leku askotan, baia nik horrek ikusite daukodaz. Ta gero nik pentsetan dot gure izekuek jabonau eingo auezela apurren bat edo, bai, jabonau, bai, bai. Ta gero, iminte auzen tinajan, tinajie zan, zein de, horrek barrillek ardauen antzekuek? Erdibitute holan? Holan, ta astie be eukiten aurien honan, honan, astie be eukiten aurien. Ta imini han amama ta biziten zien hor txarkuen onduen, ta han imini ta hara hautse botatzen otsien, ba holan, hautse hortokue, baia apur bat horrek txingarrok ta kenduta, apur bat findute, ba ez dakit ba non hartuten auren, zerien igual, galbaian-do, pasauko auren apur bat, ze ostantzien horrek baltzok apurtu eiten daure! Ta hoixe ez dakit ba, baina ingo auren! Ta hara botaten auen gero ganera, ta gero handik ure irikiñe bota ta bota bota ta bota ta bota bota ta erropa zuri-uri urtetan auren. Ta gero astindu. Baia han ganien ipinteb otsien por si akaso holan trapu lohitxue, holan zaharraue edo ganien holan ta gero bota ta bota ta urek azpitik urtetan auren, tinajatik. Ta gero astindu, ta erropa zuri-zuri urtetan zan ta usin bat! Bai, bai, bai, hortoko harizko erropak ta oaingo erropantzat eluke balixoko, baia. 
- Sutako hautsegaz? 
- Bai, bai. 
Norberaren garbiketak
Olano Olibares, Abelintxu
- Bai. Ta honek lapikuek, hau ba hementxe, hori gure mutillek ipinten dau ogixe-a, hor eukiten izen dot neuk baban [...] baiñe oin ez dau pegetan hemen ezebe. Ba honetakuek, baltzitu iten zien, dana baltzitute, ta galdara batea sartu hautsaz ta irikiñarazo ta garbi-arbi gelditzen dire, jakin dozu hori? 
- Ez - Ba honek portzelanazkuek bai e? Bestik ez igual e! Baia portzelanazkuek bai. Ta ba San Juanetako ta iten giñuzen hor linpiezok. Ba honek lapikuok be sartu galdara batian ta bota hautse hortokue eta irikiñarazo, garbi-arbi! 
Holango igurtzi bat in ta garbi-arbi plantetan die, bai-ai! Honek bai, honek gelditzen die garbi-arbi. 
- Eta errekara esan dozu erropak garbitzera joaten ziñela. 
- Bai, nau be bai. 
- Ta udan baiñutxuren bat edo holan hartzen zenduen? 
- Bai, joate gintzezan e han dau e pozu haundi bet eta hara joaten gintzezan. 
- Nora? 
- Ba hemetik errekatik gorantza-orantza dau pozu haunditxo bat ta joaten gintzezan. Ta ostantzien baldien garbitu ta kito! Besteik ez zauen ta, baldien garbitu ta kito! 
- Eta hara joaten ziñenien ze erropagaz edo janzten ziñien? 
- Ba hortoko ba kamixetan bat nebiena -edo, baten batena edo neuri eta "unas bragas y alante"! Han ibilte gintzezan apur bet, yasta! 
- Trajebañorik-ta ez. 
- Pentsau bez. 
- Noiz euki zendun zuk lehenengo trajebañue? 
- Trajedebañue? Ba, gero hemetik iñora be ez gintzezan juten ta gero ezebez. Aituzu? Gero trajebañue oingo urtietara arte ez dot euki. Oin horraxe joaten nazelako balneairure ta, oingo urtietara arte ez dot euki gero. Ta mutillek be juten zien ta ba txikiten biluzik, ta gero ba kantzontzilluekaz edo iten auren uger, ta kito. 
- Karo. Ta zuk ugerrien ikasi zendun? 
- Nik ez, ta euuki dot gana bat! Baia ez dot ikisi! Ta gero honek be esaten dostie: "ba ontxe! " Ontxe bai, tertzio hontan, hil in biher-a. 
- Bai ba, iñoiz ez da berandu. 
- Ya, ya. 
Zeanuriko parroko zorrotza
Olano Olibares, Abelintxu
- Ta orduen hemen zueri abadiek eta alkatiek eta ez otsuen ezer esaten? 
- Dantza konturik ez, ez. 
- Zeanin bai. 
- Bai, Zeanurin e ez otsien itxiten, ezta egon sekule jantzan agarraurik, han. Ontxe gerora arte, ta oin iñok eztau iten jantzan! 
- Eta han nor egoten zan ba gogor, abadie? 
- Abadie, abadie eta alkatie be lagun. Danak lagun. Abadie be urte askuen egon zan, bi zein eta ez dakit, ta parrokue ta ha izete zan horko jefieoi. 
- Eta gero, Otxandixora-a. 
- Bai, bai. Ta etorten zan beste akordeonista bat be hortik Mekoleta da barriada bat Otxandixokue, badakizu? Ta handik etorten zan akordeonistie, ta ba bueno, jente asko egoten zan ta beti zan fiestie, haratik o honengatik ensegida presenteta zan han fiestie! 
- Ta ze jai gusteta jatzun zuri asko? 
- Ba beste Gabonak eta San Juanak eta gehixen-ehixen. 
- San Juanak, Ubiden. 
- Bai, ta iten zan bezperie, lehenengo egune, bigarrena ta hirugarrena. Ba lau egun, lau egun "de fiesta". 
- Eta zelakoa izeten zan jai egun normal bat, goizien goizetik altxeu ta ze? 
- Ba goixien-oixien ba goixien San Juan egunien iten zan hor lorak hartu ta hemen etxietan iminten die holan lorak horrek, margaritak. Ta harek imini ta ba gero txokolatie ite auren, hor mutillek, taberna baten-do, hor iten zan holan, ta gero txokolatie hartu ta ba goizien ondiño iñor fiestie hartu barik goizetik txokolatie hartu ta ba gero etxia jun edo ta preparau ta gero ba meza nausire. Ta gero meza nausi ostien etorte zan fiestie bertakue, bertakue ba gaueko gauerdi arte-do, hamabixek edo ordu batak edo ordu bixek, ordun gehixau ez. Nahikua zan. Ta orduen gizonak iten auren ba igual bentanan edo euki ezkero ba baten bati, gure amari ta ez baia ba euki ezkero azurixe edo gordeta fresko-resko ta manejau ta eurek jan ta ite aurezan gero hor plazan ta. Zeozer topetan bauen kazuelan bat iminte manejau ta gero plazan jan ta iten auezan, hori mutillek. Hortoko gauzak ite auezan. Ta txartzat hartu bez, txartzat hartu bez. 
Urtegiko langileentzako beste abade bat
Olano Olibares, Abelintxu
- Eta hemen esan dozu abadiek ta libre izten ebala, eta han sasoien zenbat abade ezautu dozu zuk hemen Ubiden? 
- Hemen nik bi ezautu doaz, baina lehengo egunien ibili gara konbertsaziñuen, ta hiru abade be eon diela obra denporan. Ze obra denboran bat egon zan mezie hor Zubizabal badakizu zein dan? Hor kruzie dauena hor Otxandixotik? Hortxe dau kruzie hemendik lau kilometrora, bai. Han egoten zan ermitatxo bat be bai obreruentzat iminite. Ta han, ta beste bat han e hortik harantza be bai beste ermitatxo bat hor e egon zan, ta harako be ba abadie etorri zan ta egon zien orduko denboran ba bi egoten zien seguru ba lehenauko denboretan be bat-i, ta gero ba obra denboran beste bat gehixau obratarako ta hemen bizi zan. Ta ha zan Murgixekue, bai, ta oantxe hil da abadie, bai. 
- Ta ze izen eukon? 
- Don Martin. Bai, apellidue ez naz akordetan. 
- Ta zelako, zelako akordue dekozu berana, ona? 
- Ba ona zala esaten aurien, bai, bai. Holan trankillue zan, bai. Ta juten zan hemen egon zan patrona etxe baten ta ba harek etxeko andriek gero ba gure amana ta etorten zan, ta ba esaten auen ba berak esate iotzen ba orduko denboran ba ez dait ba, zopa apurren bat edo patatak edo imingo otsan ta gabien beti peskaue be ez otsen imingo ze hemen ez zan egoten peskaderik be ta noz edo nozko baten imingo otsen, baia tortilla apur bat edo ipiniko otsen ta juten zan horra txaletera, hor egoten zien obrako jefiek biziten ta ba hara juten zan kartatan ta esate iotzen ba "lehenengo afaldu eizu ta gero zoiez hara" ta ez dakit zer ta badakit zer ta, jaramonik be ez ei otsen iten. Ta etorri, bera hantxe itxoten zopie atarata "a las mil quinientas" hamabixetan-a, ba etorte zan seguru afaiten. Ta berak esaten: "zoiez ta afaldu eizu lelengo ta gero zoiez". Baia berak gure ozenak iten oazela , hori esaten osten baten. 
Felix akordeoi-jolea
Olano Olibares, Abelintxu
- Gero domeka guztixetakue hemeko mutil batek joten auen ta emoten otsien zeozer ta ba mutillek. 
- Ordun mutillek emoten otsien soiñu-otzailliei dirue. 
- Bai, bai. 
- Ta nor zan ba hori, Ubideko hori? 
- Ba ointsu hil da, ointsu hil da. Felix Lekue zan ta ointxe hil da, ointxe urte bi hil da. Ta ha zan alegrie bera ta ba hor ibilten zan akordioi horriaz jo ta jo, ta oin be atzen-tzenien txarto egon da, baiño lehenau be tabernan be fiesta apurren bat egon ezkero atate auen akordeoie, ataten auen. 
- Ta zelako kantak kantate ebazen? 
- Ba, nik zer dakit ba, betikuek, betikuek. Betikuek, ta nire aite zan dultzaiñie joten eban bai, ta hor Etxaguenen-a ibilte zien Andres-do, zer zan, San Agustiñetik Etxaguengo festetan, ta hortik basotik juten zien ta basotik juten zien ta ba San Agustiñetan ta ba joten auren joten auren dultzaiñie, ba zeozer, ekixenak eta gero beste lagun batek be jute zan ta: "zer joko juk oin ba? " ta ba: "lehengue". Besteik jakin be ez auen ingo ta, aitu dozu? Ta nire aite ta iziten zien ba afizionauek eta ez zan egongo besterik be ta jun, ta gero ba pagau ta ez otsien iten, afaixe, gure aitei-a. 
Handik basotik juten zien, ta ba afaixe. Ba "a la juerga", pagau ta ezebez. Zer pagauko otsien ba hiru-au etxe dauzen lekuen? 
- Bueno, afarixe, nahikoa. 
- Bai, afaixe ta juergie. 
- Jan ta edan ingo eban. 
- Bai, bai. 
Urrunagako urtegiaren eraikitze lanak ezagutu zituen
Olano Olibares, Abelintxu
- Eta itsasoa noz ikusi zendun zuk lelengo biderrez? 
- Nik itsasoa bastante gazterik, izikonera joaten nintzen Bilbora, barraketara, ta itsasoa bastante gazterik ikusi nuen bai. Bai, Algortara ta eruten ostien ta bai. 
- Ta itsasora sartu? 
- Ba ordun ez gintzezan sartuten, ikusi bakarrik handik. Bai. 
- Ta hankatxuek-ta sartu bez? 
- Ba ez dakit nik, ez, ez, ez. Ba paseuen juten gintzezan ta ba nire hango osabiek ta eruten oskun ta hantxe ba orduen nik ez dakit, limonadie erango gendun ze kasik-ta ez zan egoten orduen, ondiño. Ta limonadie-do, zeozer osabiek zeozer ateako oskuen ta yasta. 
- Eta gero, Billerle eta karo, gaur egun badau pantanoa eta, baina zuk hau zelan ezagutu zendun? 
- Pantanue? Hor ezebe ez zan egoten. Ba pantanue erdi-rditik doie kamiñue. Bai. 
- Baina lehen hori zuk ezetuko zendun ur barik-do. 
- Bai, bai, bai. 
- Ta ze akordu dekozu? 
- Ba hor ibilte zien obreruek bai, ta badakizu ze akordu deuketan? Ba hemetik Santa Grazi badakizu zein dan, ha zera astuek-ta dauzena, ba Santa Grazi, ha da Arkezto, ta han dau errebueltie. Ba etorri zan neska bat hor obran ibilikue ta zan lobie jefe batena. Ta ba ibilten zien, ibilten zien mutillek eta, ba gu be iual ibiliko gintzezan apur bet baina neskie zan holan e "un poco, revolucionaria". Ta jun gintzezan baten horko pozu haundi batera ez gintzezan sartu ba? Goitik behera, ta esan nuen neuk: "Zeozer pasetan bajaku hil naitela ni hemen ze ostantzien "la que me va a pasar a mi en casa"". Ta jun gintzezan ba hortoko aszensor balde baten klin-lon beheraño! Ez, dakit zenbat metro izango zan ba ehun-do, berrehun-do, nik ez dakit zenbat izengo zien. Ta han dana ure zan handik itugiñe, harrixek ta urten gendun gora ta kito. Baina hemen ba hor ibilten zien kamioiek hara ta horra ta obreruek ta hemen ibili zien danak, ba pantanuen han ba paredoiek iten ta hara ta horra ta ez naz akordako? Bai, bai, akordetan naz ni. 
Dantza lotua libre Ubiden
Olano Olibares, Abelintxu
- Ta bizikletie eukitzne zenduen? 
- Bai, bai, bai. 
- Zeuona? 
- Bai, nire nebiek be bai ta nik be bai. 
- Ondo, hori asko zan, ezta? 
- Bai, nahikua zan bai, nahikua zan. 
- Ta esan dozu fiestak-ta, nora joaten zinien zuek? 
- Otxandixora, oiñez, oiñez, ta Billerlia, Bitorixa ez, ez, ez. Otxandixora, Billarlia. 
- Ta hemen Ubiden? 
- Hemen fiesta onak ite zien! Fiesta onak ite zien hemen, bai. 
- Ta zer egoten zan? 
- Ba hemen, ba musikie ekarten auren, akordeoiek ta jazzbana ta ez dakit zer ta badakit zer ta, bai, bai. 
- Ta nor egoten zan soiñue joten? 
- Ba fiestetan kanpotarrak , ta ostantzien bertako mutil batek be jote auen. Ta dantzie domeka guztixetan egote zan! 
- Domekero. 
- Bai, bai, bai, fiesta ta domeka haren zeaz urten iten gendun, ostantzien ez gendun urtetan, urten in /biu/ biher dogu ta orduen andrak ta taberna ta ez zien juten ta! Oin gabiz tabernan danok. 
- Eta, jantzan ibiltzen ziñien domeketan eta, ta libre zan? 
- Hemen bai, ta sin enbargo Zeanin ez! Hemen bai, ta hemen ite zien fiestak ta be onak, ze Zeanin ez auren itxiten jantzan agarrauen, ta hemen bai! Ta hemen hona etorten zien Zeanuritik be fiestetan ta. 
- Agarraue itxen. 
- Bai, bai, bai. 
- Eta, ordaindu in biher izete zenduen? 
- Mutillek pageta auren zeoer, bai. Ta gero fiestetako be mutillek. 
- Mutillek ordainddu, andrak ez. 
- Andrak ez. Andrak ez auren eukiten dirurik sekulen ta! Orduen. 
- Ta mutilek ordainduten ebien ze, plaza sartu aurretik edo noz? 
- Ba kobretan ibilten zien papela ipinite hemen, kobretan ibilten zien. 
- T a ze jartze otsien, txapatxu bat hemen? 
- Bai, ba hortoko papeltxo bat orratzagaz. 
- Papel bat iziten zan. 
- Bai, papela, papela. 
- Ta zelakoa izete zan hori papela-do? 
- Ba txiki-xikixe, holangoxie bakarrik. 
- Kolore diferentekoa edo? 
- Ba igual urte baten kolore batekua, hurrenguen beste batekue ta holan. Hori jaixetakue. 

Zarautz (Gipuzkoa)
Hirigunea eta inguruak nolakoak ziren
Ezenarro Roteta, Jose
- Ta zure kuadrilla, kuadrilla, nungo kuadrilla zan, auzokua kuadrilla? Kale igualeko... 
- Bai, gehienak itxe aurreko, urre samarrekuak izaten zian kuadrillakuak. 
- (E) Eske herriya paso nibeletikan honea zan, e. 
- Bai, beste herriik ez zan. 
- (E) Geo Azken Portu, eta geo dana baatzak, baatzak eta kale baserriyak. 
- Behin, Azken Portu, [...] pasa ezkeo, zea, bi o hiru itxe bakarrik zian hor. Taberna Azken Portukua, Otzarretaneko itxia, ta Azken Portuko taberna, han bukatzen... Horrei deitzen ziyoen Azken Portu, Azken Portu. Ta geo handik aurrea fubol kanpuak, Aritzbatalde, ta beste dana sorua ta baatza, hamen ez zeon. Herriya zan trenbiretik honea, hau zan herriya. [...] Ta orduan launak izaten zian danak ingurukuak, etxen aurrian bizi zianak, goian bizi zianak, eskolan hasitakuak, danak. Gutxi giñan ta! Herriya txikiya zan, ta jende gutxi. 
Kotxe gutxi ibiltzen zen, baina baziren 4-5 taxi herrian
Ezenarro Roteta, Jose
- Ta leheno moilla esan dezu, moilla juten ziñatela. 
- Gu moilla. 
- Eta oso diferentia izango zan orduan moilla? Uaingo moilla... 
- Igual-guala. 
- Iguala dao, e? Bai, e? 
- Igual-guala. Gure garai [...]. Uain, orduan txalupa gehio uain baiño, baiña gu beste aldian ibiltzen giñan, e, paetan berrian, han, beste partian, igeiyan, txalupa tartian ez giñun ibiltzeikan, baiño beste aldian. Eun guztiya hantxen, kamiyotikan salto in ta, [...] murkil in ta hantxe... 
- Orduan kotxeik ez zan pasako. Ordun kotxeik... 
- Ordu batetikan o bi ordutik behin. Zabalan automobilla, zea etortzen zana, Getaitikan korreuakin. Ta jendiak hantxe, estaziyuan, ta arrantzaliak baldin bazakaen diruik paatzeko, arraiakin etortzekuan, haiei ekartzea. Bi ta hiru ordutik behin, goixian behin ta hola Zabalan automobilla, hura ikusi bakarrik iten giñun. Automobilla orduan? 
Bixikletikan ez geneuzkan ta, automoilla nola eongo zan, ba? 
- (E) Ta taxiyak 'e plazan. Musika jotzen dan tokiyan. 
- E? 
- (E) Taxiyak, Jose Mantsua ta Lazkano ta... 
- Taxiyak bai, taxiyak. Zarautzen herriya izateko taxi dezente zeon. Lau, bost taxi bazaben garai hartan, e! Oain gehio dabe, baiña orduan lau bost taxi bazian, e, bazian. 
- (E) Lazkano, Jose Mantsua. 
- Jose Mantsua. 
- (E) Geo bestia... 
- E? Lazkano. 
- (E) Lazkano. 
- Antzuolaneko Lazkano. Beste madrileño bat 'e bazan... 
- (E) A, bai, bai, Mari Fran Fernandezen aita. 
- Geo, andria hil zitzaiona. 
- (E) Bai, Fernandezen aita, bai. 
- Bestia Zapatero deitzen ziyoena 're, gerra denboan alde in zun harek 'e. Iñok, ez zuna sinisten ezerrekin, ta Ezkirozko Ama Birjiña atea zanian, "[...] ba al da? ", ta, "bai, zeoze izango dek, zeatik hara jendia jun dana errezatzen ta... ". Taxiyakin, auto, trenik eta besteik ez zeon ta taxiyan jun behar Ama Birjiñai Ezkirozea ikustea. Ta dana sinisten zun ordun. [...] zapaterua bai. Txertubinekuak 'e bazekaen... 
- (E) Txertubinekuak 'e bai, bai. 
- Zarauzko herriya, zea izateko, taxi asko zan. 
Hirigunea eta inguruak nolakoak ziren.
Ezenarro Roteta, Jose
- (E) Bai, porke Frailetatikan hauntza 're ez zan ezer, e. Dana txaletak eta dana, zea, Frailetako... San Francisco kaletikan herrira, paso nibeletikan herrira, eta... 
- A, bai, oain... Behin Gran Hotela ezkeo... 
- (E) Gran Hotela, hotela haundiya, ta... geo dana... 
- Gran Hotela ezkeo dana txaletak. 
- (E) Dana txaletak. 
- Txaleta hemen, txaleta han, ta dana... hutsa. 
- (E) Dana aberats jendiana, e. 
- Han Mendilautan 'e danak, bueno... 
- (E) Bai, "unos chales"... 
- Oaintxe bakarrik [...] desierto txikiya o gelditzen dan hori, zeaik gabe, itxeik gabe. Baiña orduan 'e txaletak kantidaden. Hamen terrenua besteik ez da! Geo perretxikuak bezela hasi zian hemen itxiak iten, perretxikuak bezela. "Oi, noiz in due itxe hau? ", [...]. 
- (E) Euromarko hortan 'e... Hori zan Villa San Jose. Dana terrenuak eta txalet bat. 
- Bueno! Hori dana... Hor zea bakarrik zeon, Bixkonde bakarrik zeon, etxe haundi bat barruan, beste dana amurallatuta, [...]. Euromar zan hori dana. Itxe bakarra zeon, palaziyo bat. 
- (E) Bakarra, Villa San Jose, besteikan ez. 
- Bestela ez eon ezer. 
- (E) Hor, neuk ezautu det, hori dana. 
- Ezer ez zeon. 
Kooperatiba: nola sortu zen, eta bilakaera
Ezenarro Roteta, Jose
- Eta, karo, baserritarrak beaiek babarruna ta esnia ta dana eukiko zuen... 
- Dana! 
- Bai, ba. Eta zure amak, zu txiki-xikiya, zu jaiotakuan, zure amak, e, erosketa eta nun iten zitun, babarruna ta nun eosten zun? 
- Koperatibatik gehiena. 
- Koperatiba. 
- Koperatiba jarri zuen, gure aitak eta jarri zuen koperatiba. 
- Hemen, denda hori, koperatiba. 
- Ez. 
- (E) Uain dana ez, hori bota in zuen. Hor zeon, e! A, aurrena koperatiba nun eon zan? 
- Aurren-urrenengo koperatiba hemen gure aitak eta jarri zuen zortzi launen artian, oain nola dao kutxilleia, zea... 
- (E) Iglesias. 
- Bai. 
- Iglesias nola? Denda hartan. Hoiek, gazte hoiek, Arin ta nere aita ta zortzi o omen zian. Ta, hamen lau bost denda zian handi samarrak. Ta iten zuen tartian-artian juntatzen zian laurak, esaten zuen "hi, litro oliyua perro txiki bat iyoko al deu? ", eta "bai", ta handik pixkatea "azukria iyoko al deu beste perro txiki bat? ". Ta, gaztiak bestiak esaten zuen, "[...] eskubideikan. Ez da iyotzeik zea, ta hoiei gogua eman diyoela ta ez dakit zer ta badakit zer ta. Geuk jarri behar genikek denda bat", "nola ingo deu? " ta, "hara, dirua sortuta". Sortu omen zuen bakoitzak hamarda euro. Ta denda hura libre, ta "zein jarriko deu? " ta, "Lino"... 
- (E) Juaristi. 
- Juaristineko Lino. "Hura, jarriko diau", bea gizona zerbitzen ta. Gauzak eosi, hasi sartzen ta jendia, merkio. Geo hasi zian soziyo iten, zea, eman ezin, tokiik ez. Orduan pasa zuen uain kaja ahorros nola dao, zean, ixkiñan... 
- Ta ze urtetan iriki zuen Iglesiaseko... 
- Hori? Ba, gure aita oaindikan ezkondu gabe. Ni baiño... ezkondu baiño pixkat lehentxio. Bea zeon, numero kuatro zun zean numerua, ta. 
- Oseake, zu jaio aurretik. 
- (E) Aurretik. 
- Zu jaio aurretik, ordun? 
- Bai, baiño geo hura, han hartuta, hor ezautu nun. Oain nola dao kaja ahorros ixkiñan? 
- (E) Farmaziko beste aldetikan? 
- E? 
- (E) Zein kaja de ahorrosa? 
- Kutxa! 
- Kutxa, bai. 
- Botika Matias baiño leheno jarri zuen. 
- (E) Leheno? A! 
- Han eon zian Sinforosa ta Petra ta... lau bost neska jarri zituen orduan, e! 
- (E) Ya, ya. Hura nik ez nun ezautu. 
- Ta ordun berriz oaindikan aujia haundiyo, auje haundiyo. Ta orduan pentsatu zuen, oain zea, linternero txikiyaneko ta itxe hoiek nola daude Rekondoneko onduan, itxe bat? Zea, hori tintoreia Lakuana zan, ta iñor ez zan bizi. Ta pentsatu zuen hua erostia, bihian lokal bat, linternero txikiyan ta dendak eta hantxe, oain ajentziyak eta jarri ditue. 
Bihian beste lokala, hirugarrenguan ta beste lokala ta itia. Ta hemengo tabernaia ikusi zuen, zean, dendaiak, gehio ez zuela salduko ezer 'e. Bostehun ta seirehun soziyo ta gehio in zian, e, koperatiban. Ta, orduan bat engaiñatu zuen, ta itxe hau iñ arazi ziyoen. 
- (E) Uain koperatiba nola dao... 
- Itxe hau dana zorpian, dirua, koperatibak in zun itxia dana goitik behera. Fijatu, berrogeita hamabi, berrogeita hamabi pezta baliyo zun, zeak, alkilerrak hillian. Ta iñok nahi ez zun, garesti zala ta. Gu nola zea haundiya giñan, famili haundiya, jun in giñan, ta zorretan sartu zan. Azkenian beste presidente bat urtian [...] esan zun , "hau ez ziok sostenitzeikan sosiyuan kontura". Guk maizterrak bezela ez giñun ezer 'e paatzen, ez fatxadak eta ez teillatuik eta ez ezer ez, alkilerren. Orduan pentsatu zuen saltzia. Orduan erosi giñun pixua, merke gaiñea, mou onian. Baiña orduan koperatiban, urtian azkenian, libru bat ematen zizuen juten ziñanian. Ematen zizuen ze eosi zendun, libruan bi, bat beak gordetzen zuen, ta bestia zuk. Zu itxea juten ziñan, eamaten ziñun kontuak eta urtian azkenian zenbat erosten zendun zinko por zientua. 
- (E) Bai, hori nik ezautu det. 
- Ofizina jun barroa, ta zea batian... 
- (E) Poltsa batian, sobre batian... 
- Horrenbeste eosi dezu aurten, poltsa batian horrenbeste diru. Jolin, jendia! 
Noiz egin zuten San Pelaioko eskola.
Leunda Eizagirre, Santos
- Ta, noiz jarri zian hemen Iñurritzan eskolak? 
- Ba, izango nitun nik, behintzat, [...] , orduan dan-ana in zan. Basarritarrak harriya zea, harrobiya bazan, geneukan zean, kostan bukaeran, eta handik harriya ekarri baserrita, Miako hortatik, eta iriya zakena dana, harri ekarri hor. 
[...] , Txindurritakok, Soazukok, eta San Pelaioko zea, hamen ez zan iriikan. Behiak bakarrik izaten zian hamen: bi behi batek, bestiak hiru behi, Etxe Beltzen ta lau o bost hoiek, baiña beste dana... Eta hamenguak piontzan. Ta hala in zan. Ta eskola bat ein zan, planta batekua. Ta seituan zea, hirurogei ta gehio, ta ezin. [...] ta geo, bestia in beharra zeola, ta geo herriyak in zun goikua. Ta horreatikan dakau guk zea, jubilatuan zea... 
- (A) Soziedadia. 
- Soziedadia. Zeak eskola berriyakin hasi zianian, [...] in zituenian, hori bota in behar zuela ta, ez, San Pelaiokua zala bat. Ta Imanol zeon ordun, ta Imanolek hua 're San Pelaiotarra zala esaten zun, ta ein giñun zaharrantzako zea. Hortako, zeak, [...] zun ayuntamientuak zeak, bailletak, o, zea, dantzaiñea, zea hori izatea... 
- Dantzaiak, bai. Nik ezautzen ditut hor dantzaiak... 
- Ez, ez, ez... 
- (A) Baleta, baleta. 
- Baleta. Bueno, eta Don [...] etorri ta, nada, [...] eta, este, kontratista zein zan hua? Aiakua, hil zan, uaindik uaiñea hil zan. 
- (A) Ibarguren. 
- E? 
- (A) Ibarguren. 
- Ibarguren, bai. Hua, ta "ze ai zeate? " esan niyon, ta, "bai, hogei milla duro prestatu dizkiye zeak", eman zizkiyon ikastolak handik pasa jartzeatikan. Ta jarri zun entrada leheno hiru zeakin, eskolak bihiak jostatzeko ebiya zanian ta. 
Ta, geo zitun bi piso: bat mutillantzako ta bestia neskantzako. Eta hau zeantzako dek ederra zeak, han, kalian jarriya ziok, oain in die, ez.... kalekua baiño leheno konsegitu nun hori. Nik kalian juntako eon nitzan, hango zaharrantzako zea iteako, in baiño leheno, hango juntakuakin. Eta hala, eskatu in giñun eta zeak baietz. Esto... ez, ez, [...] pareteko zeakin, esto, kalifaziyo ta argiya ta dana. Bastante neretzat, bertako baserritarrak juteko primerakua. Ta hala zea konsegitu gendun, halaxe konsegitu gendun. Ta geo, eskola zeon artian, baiña Isidora zeon, Isidora, Ziotza, Aristi. 
Ta, "ederki pentsatu dezue, Santos, ta gu laiste jun behar deu ta bestia iten badue hara". Ta geo guretzako geatu zan. Ta lehenbiziko pisua hartu zuan zeak, iten zuen hor ba, bustiñakin ta artia. 
- (A) Zuek ezautuko zenduen, zea? 
- Bai, bai. 
- Holaxe zeatu zian hoiek, holaxe konsegitu gendun. Orduan zeak asko laundu zigun, e, San Pelaiotarra ta Imanol [...]. 
- (A) Imanol ordun alkate zan ta, bai. 
- Geo, Gran Hotelakuak laga zuen, ta han, bakizu, mahaia ta sillak eta zeak eta... Haiek 'e konsegitu giñun, zeai, Gran Hotelakuai ta, ba, zea, Manolo Aranguren eo hemen zeakin, furgonetakin ekarri, ta, halaxe [...] in giñun. 
Zaldi-karroak, Zarauztik Donostiara joateko garraioa.
Leunda Eizagirre, Santos
- Negutikan udaa ziharo kanbiatuko zan anbientia, ezta? 
- Hoixe! 
- Kanpoko beraneantiakin, ta... 
- Bai, udaa... udazkenen eoten zian hamen Marques de Narros y Conde Real. Ta Duque de la Vega zea hoiek, bixki hoiek eoten zian zean, gabonak arte iya. Automobilla 're beayena zan hamen lehenbiziko... Ni zaldiya ta karruak, geo zaldiya ta kotxiakin, Zarauztik Donostira ezautu nun. Ez zan automobillik Zarautzen. Txertubik lehenbiziko ta geo zeakuak, Marques de Narros y Conde Real, Marcelino ta Javier zian hanguak. Mutil zaharrak biyak. Geo... 
- Txertubi hua kamionakin ta ez al zan ibiltzen? 
- Zein? 
- Txertubi kamionakin ta ez al zan ibiltzen? 
- Bai, geo... Geo kamiona lehenbiziko ekarri zun zeak, Salbidek zeara, furgoneta, bueno, zea, remolkeko txiki bat. 
Beste dana leheno zea, iriyakin: [...] , Telleikuak iriyakin, Manuel Mari, danak iriyakin, zean [...]. Eta geo, zeak, este... 
Goletikan 'e zea, zea, Otamendin 'e zaldiyak zaben. Ta San Pelaion bertan zian Telleikua, hamen, estankera honen aita, aita ez, aitona. Ta, hiru San Pelaiokuak zian, zeak, kotxeruak, Zarauztik Donostira. Zaldi bakarrekua izaten zan, zea, kotxe [...] , partikular jun nahi zunantzat. Ta bestelakua bi zaldiekin [...] , lau launekua o. Hoixe zan Zarauztik Donostira. Hori zan. Lehenbiziko... 
- Zarauztik Donostira 're uain bezain sarri ez ziñaten ibiliko garai hartan... 
Aitz-bailara, santurik gabeko bailara
Lizarralde Buenetxea, Juana
- Ta, mezeta ta Urteta ala, ala Zarautzea? 
- Ez, ez, behiñ 'e, Urteta ez. Gu Zarautzea. 
- (AZ) Gu zarauztarrak gea. 
- Bai? 
- (AZ) Honbre! Por favor! 
- Parrukira. Parrukira o Frailleta, Zarautza. 
- Bai? Urtetakin ta ez dezue harremanik izan, Urtetako jentiakin ta? 
- Ez, hau Aitz-aillara da. 
- Nola, nola baillara hau? 
- Aitz-aillara. 
- (AZ) Baillara, baiña, esaten zaio Olaerreka. 
- Olaerreka? 
- Baiña, Aitz-aillara da hau. 
- (AZ) Hor dao erreka bat... 
- Santuik gabeko baillara. 
- Hori da! 
- Santuik gabia baillara bai. 
- Santuik eta ermitaik eta ez dao hemen. 
- Ez, ez, ez, ez da. 
- Harritzekoa da, ez do, ez do. 
- Holaxe [...] , ta. 
- Bai, bai, bai, bai, bai, bai. 
Auzolana
Eizagirre Uranga, Antonio; Uria Mancisidor, Pakita
- Ta, bestela, auzolanikan ta izaten al zan, auzolana? 
- (A) Bai, auzolana asko. 
- Ermandadeen bitxartez ala zuen artean? 
- (A) Ez, ez, ez, bestela, alkarren arten. Ordun, e, ba, auzokuak bakarrik [...] , ordun ez zian danak ondo eraman 'e itten, ta gaizki eamaten zianak 'e aparte, baiño bestela, bai, bai. Hor, gariya [...] bazan, ta belarra ebakitzeko 're bai. 
Batek lana haundiya baldin bazaukan, danak, lau o bost bat juntatu, ta han [...] hurrengo egunen beste baten, ta hola. Hola asko ibiltzen giñan, bai. Geo jun gauen ta eguardin 'e bai ta, apaiya o zea lana zan tokin, ta. Beti 're itxeako baiño [...] izaten zan hua 're, ta. 
- Ta gaiñea, elkartu ezkeo ta beti 're tertuliya in, ta... 
- (A) Tertuliya, hoixe! Ta igual... 
- Aarra jo 're bai, alkarri, igual. 
- Bai, ta parrandak han ta igual, saardua eanaz, hantxe, goizalde arte eon 'e, ta holakotxek in behar, ba. 
- Bai, bai, in in behar. Bizitzan holakok 'e in in behar dia. 
- (A) Hoitxek izaten zian. 
- Orduko dibertsiyua hoi izango zan, gari jotzeak eta. 
- (A) Baita, hura 're. 
- (P) Baita 're. 
- (A) Gari jotzen 'e bai. Hua 're holaxe iten gendun. 
Gerra aurretik alkate karlistak
Iturria Astiazaran, Juan
- Hemen gerra aurrian, Eibarren ta hogeita hamaluan, treintaikuatruan ta egon zan rebueltak. Ta hemen Zarautzen ez zan ezer eon? 
- Ez, ez. Bueno, eon zian. Hemen rebueltak bastante izan zian, beraniantiakin ta. 
- A bai, e? 
- Bai, bai. Beraniantiakin enfrentamentuak askotan izan dia hemen. 
- Gerra aurretikan 'e bai? 
- Bai, bai, bai, bai, bai. Eta seriyuak, e! Udaletxea jun, udaletxian, hemen etorri izandu zian zeak 'e bai, "guardias de asalto" protejitzea alkatia. Alkatia karlista zan, baiño hemen indarrik ez zeken orduan. Indarra ordura arte nahikua euki zuen zeak, karlistak. Baiño geo abertzaliak zeatu in genun ta, beti etortzen zian botaziyuak eta abar, atzeatu iten zian, ez dakit nik nundik noa. Eta hori botaziyuak jeneralak izaten dia, bakizu zean, Españi guztiyan, baiño, bai, atzeatu iten zian. Ta hala, este... , gaiñea, pertsona bat zan nahi ez zuna, herriyak nahi ez zun pertsona zan, Urriza. 
Ez dakit behin 'e entzun dezuen... Tolosarra zan ta familik ez zuen, ze andria Naparra zun. Eta, ba, hura zeon alkate, ta abertzaliak [...] : "Alkate ez deu nahi gizon hori, jarri zazue beste beste eozein, beste eozein. Ba daukazue aukera". Ta ez zuen kentzen. Eta horrei protejitzeko guardia asaltuak ekartzen zituen. Eta hori bizi zan hementxe ixkiñan, eta hemendikan plazaiño, hantxe, bere orgullo guztiyakin ta juten zan alkatia zean. 
- Botaziyuak ingo zian, ba? 
- Gero ein zian, gero irabazi zuen abertzaliak. Errex gaiñea. Horregatikan [...] zan zea, bai. Eta, bueno, nik abertzale moura 're esaten dizut, baiño, ez det uste bat 'e zeatzen detenik, esajeratzen detenik. 
- Eta guerra aurrian alkatia abertzalia eongo zan? 
- Ez, ez, behiñ 'e ez. Gerra denboran interinamente, orduan bai. 
- Gerra aurretikan ez, e? 
- Ez, ez, ez, ez, ez. Hemen beti-eti karlistak aindu due. Hemen abertzaliak esan detena, e, ta geo gaiñea gerra jun ta oso gaizki pasa 're bai, e, zea, San Pelaioko bat jarri zan, este, alkate, lehen independiente ateatzen zana hemen Zarautzan, o sea, konzejaletan independiente moura ateatzen zan, eta hura jarri zuen, Abruza, Abruza, San Pelaioko Abruza. 
- Gerra garaian hori? 
- Gerra garaian? Bai, gerra garaian. Zeatikan hura gaiñea alde in in zun geo, gerrakin batian jun in zan, ta, geo gaixki xamar ibili zan etorri zanian o zeatu zanian 'e. 
Harategiaren inguruko kontuak: ganadua hiltzea eta banaketa
Etxabe Olaskoaga, Jose Agustin
- Bueno, ordun hamalau urtekin hasi ziñan lanean? 
- Bai, Itxaropenanian, bai. 
- Eta gero, bizikletakin banaketak iten etxean. 
- Bai, haragi-artitzen ibili gea. 
- Haragi-artitzen. 
- Ni, ni gerra denboran Zumaian zeon, ospitala bat zeon. Italianuak zaken "Hostpital Militar" eo, hotel famoso bat zan hor Zumaian... Bueno, kuestiyua, hogei kilo haragi hartu ta bizikletan... 
- Hogei kilo? 
- Karo! Parrillan hola hartu, bizikletan ta, ta, Zumaiko bizkarreko aldapan, ta oiñez jetsi ta gora ta. Ba, holakua asko... 
- Ta mutil, mutikoa ordun? 
- Bai, hamalau urtekin. 
- Ta, txahala ta nun, non, nun... 
- Hemen mataayak zian, hamen... Hemen talleres, hor... , San Pelaioko... bonberuak nola? Hor aurrian zan, mataaya hor zan. Mataayan 'e ni gerra denboran, karo, ni, karo, anaiak itxian iten zuen lana, bi anaiak harateiyan, itxian, baiño ni kanpuan. Baiño, ganaua hil behar zanian ta, o ganaua hiltzea ez, baiño bakaziyuak baldin banitun, laundu in behar itxian. Esaten dizut ba, udaan, udan haragi-artitzen. Ta, ta desiatzen baiñatzea juteko, ta... 
- Eta, nun, nun, txahala non erosten zan, edo nola... 
- Tratua, ba, e, norbeak erosten zun baserritarrakin, ta. A! Gerra denboran, razionamentuko denboran basarri danak, danak zea zauzten, rejistrauta, ta bazakiyen zenbat txahala zeon, ta nun, ta zenbat txahala, zenbat arraldekua, gutxi gorabehera zenbat, dana patentao. Geo, hasi zian estraperloko denboran ya, orduan ya kanpotikan ekartzen ta. Ba, mataayan norbeak hil behar, ta larrutu ta norbeak. Geo, ekarri zuen, matarifia ta hoiek geo hasi zian. Porke Zarautzan zauezten aurrena zazpi harakin zauezten hemen Zarautzan, zazpi harategi. Ta txahalakin tratua in, ta jolin! , puntillakin ta, ta. Gure aita hortan oso aurreauta zeon, pistolakin ta hiltzen genun. Txarriya ez det hil, laundu bai, baiña txarriya, ño! , ikara ematen zian, marruka. Baiña txahala, puntillakin ta. Ta lehendabizi porrakin, e? Hola jarri, burua altza [...] , ta porra honekin, dan! , ta, jo hamen kopetian, ta bla! Baiño puntilla zeon, polito zan puntilla: tak eta hala. Goatzen naiz, nik gutxi larrutu, gutxi in izan det, porke esan dizut, lana iten nun, baiño, zea zan, behi gazte bat oso gaixtua, bueno, ba, ordun, bastante basuan ibilitakua ta. Nere ustez hilda zeon, tripaz gora, bueno, hankaz gora. Ta ni, atzian jarri naiz ta, sartu diyot kutxillua [...] hasi naiz, ta nunbait uaindikan biziik, eta, a! , eman zin zarta bat, ta tak, hementxe eman zian. Hoi dakat anekdota nik, ganaua larrutzen. 
Ganadua hil ostean gibela baserritarrentzat
Etxabe Olaskoaga, Jose Agustin
- Eta, etxian, txahalak eta aitak erosten zitun, ala... 
- Anaiak eta, aita ta, bai, tratua: baserritarrakin jun, ganaua ikusi, ta bai... 
- Nungo baserritarrak eo? 
- Hemenguak, hemen... Urteta ta, Elkanokuak eta. Ta San Jose egunian igual ehun ta gehio arkume hil behar, ta larrutu ta 're, geu. 
- Eta, zea, ordun, e, zer esan behar nizun, tratuan ere pixkat, e, euki beharko zan arte piska bat, ez? 
- Bai, bai. Baiño hortan danak gutxi gorabeheran ibiltzen zian. Beak jakiten zun baserritarrak ze gorabehera ibiltzen zuen, ta, preziyuakin ta, ta, bai. Hemen bazan esaera, igual [...] enkargatu gibela, eta en kanbio, Iñurritzako ganauak eta, gibela txarra ateatzen zitzaioen danai. Nunbait hoiek jaten zuen belarra, zea, gatz-rakin ibilitako belarra zan, ta nunbait kalte iten ziyoen. Ta, igual... baiño ehunetik, beno, ehunetikan igual larogeita hamabi o danak txarra. 
- Gibela txarra? 
- Gibela txarra, bai. Belarrak nunbait ura gatz-raatikan izango zan. Porke askotan, igual gibela ta, ez, txahala San Pelaiokua zan, ta gibela txarra zakan. 
- Bai, ohitura zan, matantza in ta gero, gibela jatea jutea, ez? 
- Bai. Eske, gibela nekazaiai ematen zitzaion, paiñelu garbiya ekartzen zun, ta gibelan [...] zea, ta hura, Martanea juten zian, oain soziedadia hola dao Iñurritzan? 
- A, bai. 
- Kapillan ta ermitan aurrian? Ba, hor taberna zan, hori Martanekuak esaten zian. Hor, hor jaten zan gibela, ba, ohitura bai. Baserritarrak eta harakiñak, bai. 
- A, elkarrekin? 
- Bai, elkarrekin jaten zuen, bai, bai. Ta, ze ta, kobratzen zuen al dia, e? Handikan, ra! , harateira jun, ta hainbeste arralde. Beruana kendu, ta. Arraldia bakizu, bost kilo da. Bai, ba. Ba, hogeita hamar o hogeita zortzi arralde. Bueno, oain, preziyua hainbestia zan, taka-aka paatu, ta... 
- Gertatu al da lapurretaik eta hola, gero paauta ta hola, nozbait entzun deu guk... 
- Behin esan zuen hor hil zuela bat hor, ez dakit, hor Urdaneta aldian, o, baten bat hil zuela, lapurretan ta. 
- Dirua kobrau ta gero? 
- Bai, dirua kobrau ta geo, bai. Nik aitua dakat behin o hola. Geo, karetan, gorputza karetan sartu o. Istoriya bada hori, karetan sartu, ta... Baiña bestela ez, hemen... Denbora haiek. 
Bizikletarako zaletasuna, baina bizikleta gutxi
Etxabe Olaskoaga, Jose Agustin
- Eta, banaketa, e, ze lekutan eiten zenun zuk mutikotan, hamalau hamasei urtekin, bizikleta hartu ta ze lekuta? 
Ospitalea esan dezu Zumaira. Hortikan aparte? 
- Bizikletan, ba, ibili, herriyan. Eske, orduan, txaletak eta uain dare, baiño hor dana txaletez beteta zeon, ta udaan, ta ni ez, baiño nere anaiak eta, bizikletakin ta, Miara igual jun ta, biria, zea, txarra zian, gurdi-iriak eta. Igual, Elkanoa juteko, ba, bizikletan zeara jun, e, Miara, ta Mian bizikleta laga, ta handikan oiñez ta juten zian. Hemen, Zarautzan, pentsa zazu, bi o hiru tailler bazauzten alkilerrekuak. Hemen bizikletak hola, kontatzeko mouan zazkan jendiak, e! 
Bizikletan ibili nahi bazenun, alkilatu in behar izaten zan, in behar izaten zun. Gure itxian beti eoten zian bi eo hiru bai, bat karrerakua, gaiñea. Beno, karrerako hau ez zan guria, baiño Lasak eo, hoiek euki zuen taillerra nere aurretik. Oain hotel Alameda nola dao? Eskaillerak eta ditu. Hor itxe txiki bat zeon, ta hor zekaen garajia. Ta nere anai bat, zaharragua, oso ona zan bizikletan. Ta hura launtzea juten zitzaion tailler hortan, mekaniko launtzea. Oso afiziyo haundiya zun mekaniko. Ta, in ziyon behin hango nausiyak Eibarrea eaman, be hatxen fabrika. Ta han eman ziyoen bizikleta bat karrerakua, zea, Bizente Trueban neurrikua, kamixetak, zapatillak, dana. Llantak eta zian egurrezkuak. Orduan, egurrezko [...] ta. Bere bizikleta bere kanbiyuakin ta. Ta, karo, hori zan... Gure itxian eoten zan. Ez zan guria, baiño guria zan, esateko. Gerra bukatu zanian, bueno, gerra jun zanian, haiek pixkat republikanuak zian, haiek aurrea ju zian. Ta gure itxian geatu zan bizikleta. Gure itxian eon zan hori, guria balitz bezela, gu ibiltzen giñan: ni, anaia, ta... Gerra etorri zanian, ba, in gendun, ba, guk bizikleta beai entregatu. Ta esan zigun, ez, ez, guria zala, ta. Orduan hemen bizikletako afizio haundiya zan, e! Hemen karrera onak iten zian, e! Ta Zarauzko, herriyan... Orduan kanbiyuakin, nik nun bizikletak kanbiyo ta guzti zakan, e! Ez pentsa, nik korritu nun kamiseta orbeakin. 
Txolarreak harrapatzen zituzten kalean
Markaide Etxabe, Juan Jose; Olazabal Iruretagoiena , Pako
- (P) Hi, hoiek egiya dituk, e! 
- (M) Nik, nik, bazekat... Jo, nik honekin, akordatzen naiz ni, kontatu izan diyat askotan. Nola dian gauzak, e? Hau bizi zan, Otzarretaneko nola karnizei hori? Itxe hortan bizi zan, hori zan honek esan duna, hor... 
- (P) Bai. 
- (M) Eta, pentsa zazu, jo, behiak eta ibiltzen zian kalian hemen... Etortzen zian baserritarrak eta behiakin ta ibiltzen zian hemen kalian, normal, gauzak eta eramatea. Ta, porke, kale baserriyak 'e bazeben hamen. Zeanekua, Makatzanekua ta hamen, zean 'e bai hamen, e, Zigordi kalian nola dao hor, kaameluak eta nola dabe? 
- (P) Pipas. 
- (M) Hor frentenian 'e bai. Hor frentian 'e basarriya zan. Eta, kao, pasaran, zeak, este, ba, behiak eta kaka iten zuen. Ta hau, ni akordartzen naiz, garai haitan, e! , zean, e, bueno, hor, nola dao zea, este... Asador Lagunak? 
Hortxe frentian, kale hori dana zan adokiña, adokiñakin. Ta behiak eta kaka ta iten zuen, ta hau juten zan, ta zepua jartzen zun txolarriantzako zepua jarri, artaliakin, eta bere itxeko eskatzetikan beira eoten zan hau. Ta, ba, txolarria juten zanian, txolarriak, e! , joe! ta jateko, gaiñea, e! Ta, ta! , harrapatzen zunian, korrika jun, ta. Pentsa zazu, jendeik eta ez zan ibiltzen. Kale erdiyan zepua jarrita txolarriak harrapatzen garai haitan. 
- (P) Kilometro batea ikusten bazian, jo, "hemen dek! ", eta. 
- (M) Hau, joe! Txolarretan ta ona. 
- (P) Txolarretan, joe... 
- Zer da txolarria? 
- (M) Txolarria da gorrion. 
- Hormatxoiya. 
- A! 
- (P) Bai, hamen Zarautzan txolarria esaten da, ta geo, beste herri batzuek, igual, patxi zarra esaten da. 
- (M) Bai, Zumaian, Zumaian patxi zarra usten det esaten dala. 
- (P) Azkoitiyan nola esaten due? 
- (Paxoren iloba) Kurloie. 
- Kurroia. 
- (P) Kurloie, bai. 
- (M) Hemen txolarria. 
- (P) Ta hemen txolarria. 
- Ta ze iten zan... 
- (M) Kale erdiyan, hi! Ta harrapatu iten zizkiyan! 
- (P) Jartzen zan... 
- Kakata zeatzen zian? 
- (P) Eske... 
- (M) Ez. Kaketan normalian artalia ta hola eoten zan, behiak eta... 
- (P) Ganauak kaka... Ganauak artalia jaten zun, eta jarri behar zan han, tak! , eta... hola, batei... 
- A! Ta orduan artalian billa, bai. 
- (M) Ikusten nitxiok hau, eskatzetikan beira, hi... korrika... 
- (P) Batei, batei, adarra earki jo giñun behin. Hola ta, zea, almorranakin zala gaixki, ta, zea, ta. Esan niyon, "hi, horrentzat ona zea dek, hi, hartu ta igurtzi kaka behiana, hola, ta igurtzi". Ta, joe, baijua, ta, joño, jendia, ta... 
Aurrexio han kaka pilla bat ikusi zun, ta, hala, "iñor ez zatorrek", jetsi ditu galtzak eta jarri du kakatan han, ra-a-a-a-a, ta, "ai, ai, ai, ai, ai, ai, ai, ai, ai! ", ta, "miña, hau dek miña, ta hau dek miña, ta hau dek! ", eta, "zeba, ze in dek ba? ", ta, "jode! Ez zekiyat zer dakaten! ". Ta, jode! , beiratu gea ta, "miña eukiko ez dek, ba, hi! Zepua dakak eta zeatuta, hi! ". Zepua, bakizu, txoiyak harrapatzeko laga, arraskatu zunian, jata, ta! Bai! 
- (M) Inbentua, inbentua dek hori! 
- (P) Hoiek, jode! 
Santa Marina ingurua
Olaizola Alkorta, Manoli
- Bueno, eta geo ya hamabi, hamabi urte arte ordun bizimou hori: Santa Maiñan jolasian, eskolan ta gero etxian laguntzen. 
- Etxian launtzen. Illunduta etortzen bagiñan igual illuntzian ihes ingo gendun Santa maiñaiño. 
- A, baita, e? 
- Behin baiño gehiotan bai porke bestiak 'e gu bezela izaten zian, e? Gu bakarrik ez giñan hola. Zea, Orbegozotarrak, mutil bat due ni baiño zeoze zaharro, neska zan nere edadekua, este... Faustino. Ta hua fundiziyuan hasiko zun aitak lanan sei urteako. Hamalau-amabost urteako fundiziyuan gizonakin lanian zabillen hua. Ta handik ertetzen zanen, tximilikuarteka ibiltzea o izango gendun, korrika. 
- Tximilikuarteka 're bai? Neskak 'e bai? 
- Danak, neska ta mutil ibiltzen giñan. 
- A bai, e? 
- Santa Maiñan bai. Santa Maiñatarrak beti alkarrekin ibiltzen giñan. Ta nahiz horrea jun gu 're, Santa Maiñatarrak bezela jotzen genun. Hau ez zan, hau kanposantu biria deitzen geniyon orduan. Oain Salbide biria o du izena, baiño. 
- Ordun, lehen Salbide bidea baiño leheno, kanposantu bidea. 
- Hala deitzen ziyen, ez zun izenik eta. Zan argi bat Belauntzaneko parian. Belauntza ba al dakizu zein dan? Zea, itxe hor, zea, linterneia daon hori, hor zan Belauntza. Ta geo hamen, hor, zea, honeao, beste itxe bat, txale Garate esaten deten, hor matrimoniyo bat neska alaba haundi batekin. Ta geo hurrengo etxia guria, ta hurrengo Salbire. Ta argiyak hamen. Bide txikiya nola dao? Pare hortan bat, baiño bonbilla txiki batzuk zien ta, bestiak, zeanian, Manuel Maiñeneko aurrian, ta hurrengo gure etxian parian. Asi ke, argi illun-llun-lluna biria 're. Argiya bazeon, baiño illuna zan. 
- Bonbilla txikiya, gaiñea. 
- Bonbilla txikiya. Gure zea haundiyena zan, hamen bire txikiyan hontan haundiyo. Ta akordatzen naiz batian nola esan zian nei Azken Portu aldian bestek, "zuek argi hobia dakazue Azken Portu aldian baiño", "ta, zea eukiko diyau argiya", zea, argi, zea zaben ta, ipurtargiyak eta ta. "Galanta ikusten den", ta "bai, bueltako hori". Hori pixkat haundiyo, baiño bestiak? Argi txikiya". Ta geo guria pasa ta zean zan bestia, Baxilioneko txabolan parian. Ta hurrengo Salbiden, geo jarri zuen errekan parian, errekan parian ez zan argiik. Zan honea erreka ta honea 're erriyua, lehen erreka izanda izango zan porke erdiyan harriyak zitun harek. 
Patxiku anaiaren omenez jarri zioten kaleari izena
Loiola Antzuola, Agate; Loiola Antzuola, Ignacia; Loiola Antzuola, Rosario
- Nola, nola gogoratzen dezue piska bat kale hau... 
- R. : Uu! 
-... orduan, garaian? Hau, Patxiku kalia. 
- I. : Bai. 
- R. , A. : Patxiku kalia. 
- Ordun 'e bai? 
- A. : Bai, ba. Gure mutilla zan Patxiku, eta... 
- R. : Gure anaia zan Patxiku. 
- A. :... ez ziyoen lagatzen pasatzen honea, kale honta. 
- I. : Beti mandamas iten ibiltzen zan bere kalia zala ta, ta hola. 
- R. : Ez ziyoen lagatzen mutil koskorrai hemen pasatzen. 
- I. : Beti Santa Maiñatikan, Plazatikan buelta eman behar Patxik ez ziyoelako lagatzen pasatzen. 
- R. : Patxin kalia deitzen ziyoen, ta horreatik jarri diyoe. Leheno zakan zea zeatu ta, Patxiku kalia. 
- I. : [...] "hau nere kalia dek, bai? Eta zuek... "
- A. : "Zuen kalea! "
- I. : "... jun zuen kaletik nahi baezue". 
- R. : Etortzen zian eskolatikan, e! Ta gizajuak jun behar izaten zuen plazan bueltatik been itxea, gure mutillak lagatzen ez hemendik pasatzen. 
- A. : Bueno, ez bazeon, gure mutilla ez bazeon, mutilla baldin bazeon, ordun. 
- R. : A! Ez bazeon... 
- I. : Bai. 
- A. : Klaro, mutilla ez bazeon. 
- R. : Ta gero, igandetan libre. 
- I. : Ta geo, hartaka du honek izena. "Ordun, hiria baldin bada, ordun Patxikun kalia". Ta, "bai, hola dek ba kale hau, hau dek Patxiku kalia! ". Ta ordutik uaindik izena daka. 
- Bai. 
- R. : Ez, baiña jarri in ziyoen bere izena, e, jarri [...]. 
- I. : Bai, hua Ameriketatik etorri honea udara pasa o itea ta, sinistu [...] , "¿Es posible? Nola? " Patxiku kalia. Lotsatu in zan bea bere konportamentua nolakua zan... 
- R. : Eske zan oso... 
- I. :... mutikoskorretan. 
- Ta hori zein zan, zuen... zer zan? 
- R. , I. , A. : Anaia! 
- Anaia! 
- I. : Bai, Patxi. 
- R. : Oain hiru urte hil zan han Mejikon bertan. 
- A. : Bai, Mejikon bizi zan. 
- R. : Baiña etortzen zan honea sarri. 
- I. : Bai. 
- Osea ke, zuen anaian zea, izena damaki kale honek orduan. 
- R. , I. , A. : Bai, bai - I. : Bai, hori danak ezautzen due hua. Patxiku Loiola... 
- R. : Bai, Patxiku kale, Patxi. 
- I. :... hori esan ta ya esta. Geo, gerra denboratikan hara jun zan. Lehenbizi Frantzira pasa zan, geo Alemanak eta berriz beste gerra atea zuenian honea etorri behar zun ta hemen [...] txarrak zeuzkan, ta in zun Ameriketa jun, bai. 
- R. : Dazka bost, bost alaba. 
- Bost alaba, e? 
- I. : Bai. 
- R. : Danak neskak. 
- Jontxo! 
Jertseak egiteko negozioa eta denda
Loiola Antzuola, Agate; Loiola Antzuola, Ignacia; Loiola Antzuola, Rosario
- Bueno, eta gero ya piska bat ya, zuek ya nagusi iten zeate eta denda kontu hori noiz hasten da? 
- R. : Gu jubilatu gea... A! Hasi? Hasi? Gu jubilatu arte han eon gea lanian. 
- Baiña noiz, noiz jarri zenuten denda hemen? 
- A. : Hor denda? 
- R. : Nik hogei nitunian. 
- A. : Gutxienez, e? 
- R. : Gutxienez... 
- A. : Geo josten lehenuo. 
- Bai, lehenuo josten. Ta gero denda ipini zenuten. 
- R. , A. : Bai. 
- Ze urtetan izan zan hori, denda jartzia? 
- A. : Denda, aspaldi. 
- I. : Bueno,... ochentai kendu iozue, zenbat urte eukiko hitunan ordun, hamazazpi? 
- A. : Hogei, porke... 
- R. : "Yo digo, unos veinte tendria yo, no, o menos". 
- A. : Hogei, hogei. "Quitale a ochenta veinte... "
- I. : "Ya esta". 
- Oain dala hirurogei urte. 
- I. : Bai. 
- R. : Bai, holakon bat. 
- Beraz, milla bederatzirehun ta berrogeita bostian. 
- A. : Holakon bat, ez dakit. Fetxak ez zian hartzen. 
- R. : No, [...] leheno. Cuarenta y uno ama etorri hunan ta seituan hasi nitunan ni. 
- A. : A, bai. 
- R. : "Cuarenta y uno. "
- A. : "El cuarenta y uno. "
- I. : Bai. 
- Orduan amak eamango zun negoziyua hasieran, ez? 
- A. : Ke ba! 
- R. : Ez, ez, nik, nik... 
- A bai, e? 
- A. : Ikasi in zun honek, eta. 
- R. : Nik hasi nun negoziyua, nik. 
- A. : Ta geo nei 're erakutsi zian, ta geo hau 're bai, ta. Hola juten zan leheno, hola juten zan. 
- Ta hasieran dendan ze, ze saltzen zenuten dendan hasierako, hasierako urte hartan? 
- R. : Lana iten gendun. 
- I. : Lana, lana. 
- R. : Jertsiak iten giñuzen neurrira. 
- A. : Makinan, makinan. 
- I. : Neurriyak hartu ta... 
- R. : Esan dizut, makinak genduzkan iteko. Hariya ekartzen gendun eta neurrira in ta. Lan asko eukitzen gendun, lan asko. 
- Orduan jertsiak, arropa. 
- A. : Jertseteiya zan, jertseteiya... 
- Jertseteiya. 
- A. :... denda baiño gehio. 
- R. : O itxiya, o irikiya, o. 
- I. : Hariyak ekarri, kolore danetakotik, eta aukeratzen zuen. Etortzen zianian, neurriyak hartu ta in, ta. 
- R. : Ta udaran, uaindik gehio. 
- I. : Bai, lan asko iten zan. 
- Ta horrek balio izango zun jentia ezautzeko, harremanak eiteko ta. 
- A. : Bai, bai. 
- R. : Guri danak ezautzen ziguen! Danak! Zarautzen ez da iñor gu ezautzen ez gaitunik! 
- I. : Ez, uain hazi da Zarautza 're, leheno, alkar, alkar, osus! 
- R. : Baiña ordun gutxi giñan. Zenbat izango giñan ordun, zortzi, hamar habitante? Gehienez. 
- I. : Bai, bai, bai. Danak ezaunak, ezaun haundiyak danak. Oaiñ ez. Oaiñ holako ta halako ta bai, ezautu bai, baiña... ez. 
- Ta jertsiak beti, ta gero, gero jertsiak ondoren, zer, anpliatu in zan negoziyua, aldatu in zan zerbait? 
- A. : Ez, ez, ez. 
- R. : Ez, ez. 
- Beti testilla? 
- A. : A! Geo kotxia jarri genduzen. 
- R. : A, hori bai, hori. 
- A. : Ume kotxiak geo. 
- R. : Ni ezkondu in nitzan eta jun nitzan, eta ordun habek ezin zuela zeatu ta in zuen kanbiatu, ume kotxiak... 
- I. : Ez, mas que ezin, kanpotik hasi zan, Bartzelonatik jertsiak indakuak. 
- R. : Hori bai. 
- I. : Han industrialak jarri zituen makinak, fabrikak, eta handik hasi zianian jertsiak ekartzen honea dendeta, ba ordun lana ez zan osatzen. Ta geo jarri gendun ume kotxian... ta bean deribaziyo dana. 
- A. : Bai, siheskak eta kotxiak eta... 
- R. : Siheskak eta... 
- A. :... dana ume kontua. 
- I. : Bai. 
- A. : Ume gauzak. Sillak umianak eta gauza asko. 
- I. : Oihak, oihak, siheskak, danetik, danetik, kolonpiyok... 
- R. : Baiñerak, ohiak, erropak, danetik. 
- Ta nun hori? Nun zan? 
- Hor behian. 
- I. : Itxe behian. 
- Etxe behian. 
- I. : Bai. Jertse itia laga gendunian. 
- A. : Makinak kendu eta jarri. 
- I. : Bai. 
- A. : Jarri. 
- Makinak nunguak zian? 
- R. : "Suizas". 
- A. : Makinak? 
- Bai. 
- A. : "Suizas". 
- Suizakuak. 
- I. : Bai. 
- A. : Bai. Bueno, Donostiyan saltzen zituen. 
- R. : Bai, baiña suizak [...]. 
- A. : "Eran suizas. Claro que si eran suizas. "
- I. : Bai, baiña mas que todo, Bartzelonak hartu zun lantei hori. 
- R. : "Si, cambio. "
- I. : Bai. Gu ordun, ba... 
- R. : Makina automatikok zezkaen, ta [...]. 
- I. : Geo hau 're ezkondu zan ta gutxi josteko... 
- R. : Hori ba! 
- I. :... ba, ezin [....] lan asko... 
- A. : Ez, kotxiak, kotxiak euki giñuzen. 
- R. : Eta ordun ba, kotxiak jarri giñuzen. 
- A. : Hogeita bost urtian euki giñuzen denda. 
- Hogeita bostian. 
- R. : Hogeita bost urtian. 
- A. : Hogeita bost urtian euki gendun. 
Gabonetan bezeroei opariak egiten zizkieten
Serras Azpillaga, Antonio; Uria Aldalur, Manoli
- ANTONIO: Geo Zarautzan, ba, han ez zan gustoa ta andriakin, ta esan zion amak, hoi, dendatxo bat jarri zagun, hamen. 
- MANOLI: Zarautzen [...]. 
- A. : Ta amak Donostiyan nahi zun, baiño, ba, zea, azkenian Zarautzen. Ta hamen Zarautzen. Zarautzen, ba, baserritar guztiyak etortzen zian konpra itea, aldatu 're hamen iten zian, zeatikan ordun ez zeon ez bideikan ta ez ezer, ta... 
- M. : Astuakin, ta. 
- A. :... goizeko zazpitako ta. Geo ematen giñun zean, gabonetan, karta bat botella batekin, ta kliente onai, ba, otarka bat bezela. 
- M. : Parrokianuai. 
- A. : Ez, ez zianak etortzen 'e ematen giñun, zea, pikuak, pikuak o zerbait. Ezer gabe iñor... Goizeko, gabon egunian, goizeko sei t 'arditan, seitako iriki atia, hamarrak arte gabeako denda bete-ete-etia, jolin! [...] gabonak haiek, mekauen! 
- Sekula sartzen ez zianak orduan etorri! 
- Behiñ 'e ez gendun guk gabonez libratzen, aber! Asper-sper inda... Geo pastelak in behar, ta zeatu in behar, ta... 
Ba, holaxen! 
Gozo-dendako gaiak; ingurua nolakoa zen
Serras Azpillaga, Antonio; Uria Aldalur, Manoli
- Orduan, zure aita etorri zanian Zarautza pasteleia iriki zun aurrenengo... 
- A. : Bai, pasteleia ta komestiblia, e! 
- Ta hor, lehen zeon toki hortantxe bertan. 
- A. : Hortxen bai. 
- M. : Bai, bai. 
- Gutxi gora-ehera ze urtetan? 
- A. : "Pues, espera, el año... El año mil novecientos ocho" ezkondu zian, bai. 
- M. : Ezkondu... eta gero hortik erten honea. 
- Seitun. 
- Inguru hortan. 
- M. : Geo, itxe hau erosi zuen. 
- A. : "Aber, ni, el esto, el... "
- M. : "¿Cuantos años tenias? "
- A. : "... el veinte, doce menos, si, el ocho. "
- Ta umetan ta, hemen zentruan bizi izandu ziñan ordun. 
- M. : Hementxe, hementxe. 
- A. : Bai, hemen zan dana... 
- Dana. 
- A. :... ezker eskubi. Hamen atzetik pentsatzen zuen kalia pasatzia. Geo itxe honei pusketa txiki bat kendu, geo bestia, Juanzito Rotetan 'e bai, zuzen iteko. Eta, esto.... Maza ta Urzelai in zian, bakizu, nola retrasauta daon? Ba, hortako zan, kalia zabaltzeko. Hor argolla hoietan zean, Torre Luzeko argollan, basarritarrak hortxe jartzen zituen astuak eta, maleteruan ekartzen zuen, zean, karruan, esto, gauzak errepartitzeko. Beitu nola zan. [...] zendun, ta Donostira por ejemplo, lau, lau barrika... barrika ez, e! 
- Barrika. 
- A. : Zeanak, arduanak eta ekartzeko, ba, danantzat, danetik.... Kangurua 're sartu zan gure etxian. Osea ke, hortikan ikusi! 
- Danetikan, ordun? 
- A. : Danetikan. 
- M. : Herri txiki hoietan nola azaltzen dia danetik? 
- Bai. 
- Eta aitak hartu ta [...] , "muy señor mio, tenga la bondad de mandarme cuatro barricas de vino tinto", y tal, Donostira. Itxi, sellua jarri, buzoira jun, hara ailleatu, bi o hiru egun. Han leetu, handikan hartu ta zeara eramaten zuen, Amara. Geo Amaran honea ferrokarrillian. Ferrokarrillian maleteruak izaten zian, ta karruakin, "con una burra, aqui, ¡ay va! " Ta dana... "Esto estaba de burros y burras... , ¡menudas juergas! "
- M. : Ta baita Fueruan Plazan, e! 
- A. : Azoka hemen bertan, ta astoak eta hemen lotzen zituen. 
- M. : Bai, hamen, argollak nola dabe hor Torre Luzian, hor. 
- A. : Ta geo, bueno, kotxe gutxik pasatzen zun. 
- M. : Eta gero atzeko zea, guk koperatibako plaza beti esaten giñun. 
- Bai, bai, bai. 
- M. : Hantxe dana, karruak eta astuak eta. Porke, merkatuko plaza, e, hori dana bete-ete-etia eoten zan, e! 
Egunero-gunero-gunero. Dana, baiño basarritarrez betia, danak berdurakin. Eske, hau dana berdura zan. 
- Baatza, baatza. 
- M. : Dana baatza, dana baatza! 
Herriko bizi guztia kale nagusian
Serras Azpillaga, Antonio; Uria Aldalur, Manoli
- A. : Beitu iozu zeai, karniazeia. Honen aita karnizeia zan, Inaxio karnizerua. 
- M. : Bai, Otzarretaneko karnizeia nola da? Gu hortxe jaio giñan. 
- Bai, bai, bai, bai - A. : "Habla un poco mas fuerte, e. "
- Bai, bai, bai. Eta orduan, Kale Nagusiya adokiñakin, edo nolakua zan? 
- M. : Bai, bai. 
- A. : Bai, ez, zea... 
- M. : "¡Adoquines! "
- A. : Bai. Hola, "la acera de adoquin", adokiña... 
- M. : A, bueno, geo hor, nola deitzen zitzaion, ba? Erretenak, erretenak. 
- A. :... geo erreten bat zakan ura zeatzeko. Zulotan botatzen zuen zea, benenua, ez arratoik eta ateatzeko. Ta, hantxe jarduntzen giñan gu, kaniketan, jode, gustoa. 
- M. : Gustoa asko! 
- A. : Geo, zea, asfaltatu in zuen dana. Ta geora, peatonal in zanian, ba, hori Muruak eta in zun, ta ya dana zeaik gabe. 
- M. : Eske hamen zirkulaziyua bat zan. 
- A. : Honea etortzen zianian Reala jokatzea Donostira, gelditzen zian hamen. Hamen zea zan, juerga... 
- M. : Eske, orduan zenbat jende gendun, ba? Hiru milla, hiru milla... 
- A. : Dana hamen. Hamen zaben pasteleiak, hamen zaben las tiendas de comestible, haben zaben meikuak, hamen zaben.... Dana hamen zeon! 
- M. : Eske Kale Nagusia! 
- Bai, ba. 
- A. : Ta geo Makatzanian 'e hor behiak eta, ta hamen 'e, panadeian aurrian ahari jokuak eta, bueno! 
- Hemen bertan? 
- A. : Bai. Ez, zean, ahariyak eta eukitzen zituen, txerriyak eta dana. 
- M. : Baiño hor, atzeko aldian 'e! Baiño iya kale guztitan zian ukuilluak. 
- A. : Polita zan zea... 
- M. : Makatzaneko itxia bakizu, plazan bertan? 
- Bai, bai, bai, bai, bai. 
- M. : Han 'e ukuillua ezautu gendun. Esne billa gabian han juten giñan gu. Gero, hor, kale Zigordian 'e Pipaseneko hortan, hor 'e ukuillua zan. Eta gero... 
- A. : Xaguanekuak 'e bai. 
- M. : Xaguanekua, han atzeko aldian, hura, Xaguanekuak, eta. Ukuilluak hamen? Kale baserrik, kale baserrik zian, kantidadian. 
Jostundegiko tresneria; ikatzezko plantxa
Kaperotxipi Arakistain, Jesus Mari
- Ta zenbat makina, o? Makinak eta eukiko zenituzten ba han, ez? 
- Guk orduan zazkaun bi makina, bi makina zazkaun, Singer. Eta geo, ba, ya, denboa pasa zanian ta aurreatu zanian, geo beste lagun batekin soziyo in giñan. Baiño hori ya berandu. Bai. 
- Ta, orduan hasieran bi makiña Singer. 
- Bai, bi makina Singer. 
- Ta hortik aparte ze tresna erabiltzen zenuten orduan? Ze tresna erabiltzen zan? 
- Ezer ez! Titaria, ta... 
- Orratza. 
- Orratza. 
- Hariya. 
- Hariya ta besteik ez. 
- Metrua. 
- E? Metrua. 
- Ta kitto. 
- Kitto! Han ez zeon beste ezer 'e. Ta plantxa. 
- Plantxa. 
- Plantxa. Hasieran ikatzezkua. Ta amak egunero sukaldea jun ta hamar bider o hogei bider, tak! , ikatza sartu: hola, tak! , altzatzen zan ta ikatza sartu, eta hura bero-ero jartzen zanian, plantxatu. Gure aitai kostatu zitzaion plantxa ikatzezkuatik kanbiatzia zeara, esto... , elektrikua. Jo! Bueno! 
- Zeatikan, ba? 
- Harekin ohituta! Puntua 're bai hobia. Ta elektrikuakin bildurra 're beti erretzeko, ta. Bai, aitai asko kostatu zitzaion. 
- Baiña harekin akzidentiak eta gertatuko zian harekin lanean, e? Erre, zeoze erre... 
- Ez, ez, ez, ez. Plantxak zian, kategoriko plantxak zian. Pena dakat danak bota genitula. Halako plantxa earrak eta, bop, hua irekitzen zendun eta lau o bost ikatz koskor sartu, tapatu ta seituan bero-ero jartzen zan plantxa. Ta oso gozotsua zan gaiñea, zea, plantxatzeko. 
- Baiña, ekonomika 're eun guztian piztuta euki behar, ez, etxean? 
- E? 
- Ekonomika 're piztuta euki behar. 
- A, bai! Beti sua euki behar han! Bai, bai, bai. Ta gaiñea askotan, ba, bi eukitzen gendun ta bat ekartzian ta bestia, tak! , kanbiyua iteko. 
- Ta harekin pixkat keia ta, kea ta ez zun sortzen, e? 
- Ez, ez, ez, ez. Bueno, problemak izaten zian zeiñei ikatza erosten ziyozun 'e bai. Porke, gu gure klientiai esaten giñoun "Ikatza ona apartauta ekarri zak", porke bestela kia botatzen bazun harek... 
- Kontxo, kontxo, kontxo, kontxo... 
Aristokraziakoen etxeetara neurriak hartzera
Kaperotxipi Arakistain, Jesus Mari
- Orduan zan Zarautza polita, zeak zabenian, palaziyo guztiyak, eta, jo! Hura elega... Zarautza zan orduan elegantia, Zarautza. Ixkiña batetik hasi ta beste ixkiñaiño dana palaziyuak, baiño palaziyuak kategorikuak, e! Eta, aitakin, hori, esan detena oan esango dizut. Aitakin juten nitzan ni esto... aleman hori famosua nola zan... Conde de Hohenlohe, harena juten giñan gu. Goizian jun ta probatzea trajiak iteko, e, probatzea. Eta, "espere un momento porque... " ta, beti zai, beti zai. Probatu ta geo handikan bi egunea berriz best prueba o hiru in ta. Erropa dexente iten zuen ta, hola, aristokraziko asko. Conde Tebai 're guk erropa asko iten giñun, Markes de [...]. Baiño kantidadia, erropa kantidadia. Baiño nere aita orduan tontua zan, eta ez zun ondo kobratzen. Ze, geo pentsatzen det nik ze tontuak izan giñan gu orduan. Baiño zea, aristokraziko jendia, Jesus! 
- Bai, e? Honea etortzen zian erropa itea, e? 
- Ez! Hemen udan etortzen zian ta. 
- Ta hemen iten zuen erropa. 
- E? 
- Ez zuten eiña ekartzen? 
- Ez, ez. Bueno, beak 'e ekarriko zituen, baiño beti zean, erropa. Ta askoz merkio, Jesus! Jakin nahiko nuke, erdiya baiño gehio merkio ateako zitzaioen ta. 
- Bai, ba. Bai, ba. 
- Ta zuek juten ziñaten ordun beaien etxeta neurriyak eta hartzea? 
- Bai, bai, bai, bai. Ni zenbat bider jun naiz, Jesus! Hohenlohen zea, zea, palaziyua, jun ta hantxe, errezibitzen zigun ta, bueno, "un momento porque esto... ", ta, bai. Geo beste batian jun ta, beste batena ta, "no, porque el señor esta con jaqueca". Bezperan zea, mokoillo ear haundi bat harrapatu, ta geo, jakekakin zeola ta gu mozkortuta. Jakeka. 
Ta geo San Luisen... 
- Neskamiak eta... 
- E? 
- Neskamiak eta eukiko zituen, ez? 
- Haiek? 
- Bai. 
- Neskamiak eta, [...] eta, holako belarritako haundiyakin ta orduan hoiek... [...] San Luisek, porke ni San Luisen asko eon naiz. Nere amona zan administradora San Luiskua, eta han, Villa San Luis, ez dakit aituko dezuen. Hor zean dao, parada zeakuan. Eta han, hango... 
- Han leheno zer zan palaziyo bat baita 're? 
- Bai, bai, palaziyua, eta haundiya gaiñea, Jesus! Barruan zea bat zakan, pizina bat bezela, ta zeak eta, ikaragarriko palaziyua zan. Hor, Zarautzan palaziyuak izan dia, baiño bueno, kategorikuak, e! Geo, bat saldu zan, ta inmobiliariak eta zeak eta hasi zian, ta, drak! , eta danak saldu, danak kendu. Oain bat 'e ez dao. 
- Anekdotaik ta ba al dakazu aristokrazia jenteakin? 
- Anekdotaikan? Ze esango dizut, ba, nik, hola. Batian probatzen frantses bat zan, eta urtero, urtero, urtero etortzen zan. Ta batian probatzian, zea, neurriyak hartzen hasi niñun ta, "aqui tiene usted un bulto" ta, tak, eta. Pistola haundi bat atea zian ta. Krupierra o holakon bat izan behar zun, zeakin ta, Frantziyan jokuak eta iteo ta beti pistola haundi batekin ibiltzen zan. Anekdotak asko, baiño oain ez det... Nik 'e burua txarra dakat eta, ta gehio.. 
San Pelaioko baserriak
Makazaga Agirre , Ignacio
- Ta zuk, e, San Pelaioko eliza hau ezautu al zendun han Mollarri inguruan zanian, o? O hori lehenuo zan... 
- Hori ezautu dunikan ez dao hemen. 
- A, ez! Hori aspaldi, askoz zeago zan. 
- Hori ezautu 're ez. Xantosek 'e ez du esango. 
- Ez, ez, ez det uste, ez, ez. Ez niyon galdetu 're in, e, oaintxe okurritu zait. Eliza hau zuk hemen ezautu dezu? 
- Bai. 
- Baiño inguru hau ziharo dezberdiña izango zan? 
- Uain asko mejorauta daola. 
- Bai. 
- Ordun baserriyak eta bazian hemen ingurun, ez? 
- Bai. Hamen aurren 'e Pikatza. Hau 'e basarriya zan, Flores. 
- Flores. 
- Hasi kamiyo batetik eta besteaiño. Ta dabe, zenbat itxealde, hiru itxealde eongo dia. Hausko partetikan, geo Loinazen atzen hau in da, ta hau. Beittu zenbat... Eta, joe, Pikatzak baldin badia... Etxanizak, Etxanizek eta nun dao, ba? Zenbat itxe ta zea daon! 
- Bai. 
- Itxe Beltza. 
- Itxe Beltz bestia, bai. Hor Landatarrak 'e bazian, ez? 
- Baita, baita. Zubiaurre Zaharrekok. Hamen biziik dabenak oaindikan Raku ta hoitxek dabe, Rakunekuak, pelukeia dakan zea. 
- Bai. Laiste bota behar omen due hori 're, ba. 
- Aspaldin hortan dia! 
- Hartan ai dia, ez, aspaldi? 
- Bai. Bestia zea zan, Manterola ta, baiño bota zituen haik 'e danak. 
- Baita. 
- Ta noa jungo gea, ba? [Axierrei / Asier Rey] ta... [Axierrei / Asier Rey] bizi dek. [Axierrei / Asier Rey] lehengo itxia dao. Bakizu zeiñena dan hori? 
- Ez dakit zenena dan. 
- Hori, ba, Bilboko porteruan andria horkua: Makatza, Makatza... 
- A! 
- Makatzan andria horkua zan. Bai. Oaindik oaiñ 'e hil dala usten det gaiñea, Gabriel gizona. Hor, [Martania] taberna. 
Geo bestia [...] ez zan zeatu. [Axierrei / Asier Rey] , baserri koxkorra, harek 'e bi behi zean, landa baten, baxarri hori. 
Nee izekok eta 're iñoiz euki izandu zuen haik 'e behiak eta [Aparetero]. Hamentxe zean, alkarren gaiñen. Geo, hermandaria o jarri zanen, ba, sartzen zian Xalbardin ta, o... Sartu zitzaizkigun kalekuak 'e. Beste batzuk, berriz, hemenguak, beste ekipon baten eoten zian igual. 
Asti inguruan tabakoa ereiten zen
Goikoetxea Agirre, Pepita
- Ta hau, hemen Sakoneta baserriyan, hemen Asti inguruan orduan, nola gogoratzen dezu umetan, e, inguru hau? 
- Bai, inguru hau ba, dana oso behian zan eta uholde haundiyak, ebite haundiyak iten zitunian ba, ujalak harrapatzen zitun asko. 
- A, bai, e? 
- Bai, ujalak harrapatzen zitun asko. Eta, orduan ba, tabakua ereiten zuen hor kanpo futbol alde hortan, tabakua ereiten zuen eta oain txiringitua daon hortan ba, zea zan, sekadora [...] deitzen ziyoen pabelloi haundi bat, ba, tabakuak sekatzeko ta, bai, tabako asko eiten zan. Eta, geo ba, aizu, tabakuak kendu zianian hor beti herribeherak Astikuak zian, Asti basarrikuak zian herribehera asko hor, eta ba, urak asko hartzen zitun. Eta... 
- Gogoratzen al zea zuk hola, uholde haundin bat, edo? 
- Bai, ni akordatzen naiz behin ba, herribeherak kanpo fubolian herribeherak zian, soro haundi xamarrak zian eta izugarrizko euritia ein zuan. Eta hor goian Ibaita, eta hortxe setienbre aldea o hola zan, eta sagar urtia zan han ta izugarritako sagar pillak ekarri zian goitik behera etorri zian urakin, egurra ta abarra ta. Akordatzen naiz ba, sagarra jasotzen ta nola ibili giñan, ba, aita "sagarra jaso behar deu! " ta, hoiek akordatzen naiz. Ta geo ba, hor, Barrentzo azpi hortan, Sakeletxeko baserriya ta, hor berriz txalupakin 'e asko ateatzen zian, uholdia etortzen zanian eta marea iyotzen zanian, urak iyotzen zian eta orduan ba, txalupaz ta ateatzen zituen ganauak eta ta, bai, bai, bai, bai, bai. 
Oso beheian zan. Oaiñ ere, oaiñ ere, hor behian etxe txiki batzuk daude, ez? Bi etxe, ta ura, baria danian ta euriya asko-sko iten dunian, holako ebite haundiyak ez ditu oaiñ hola iten, lehen bai bezela baiño, ura dexente iyotzen da hor, e! Ura... zakarra ta abarra dao hor, baiño ura asko sortzen da hor, bai. 
- Galera haundiyak orduan, e? 
- Bai, orduan bai, hoixen, hoixen, bai, bai, bai, bai, bai. 
Zarautzen hiru inguru berezi: herrigunea, Iñurritza eta Azkenportu
Illarramendi Arizaga, Pio
- Ordun, igeriya ta, arrantzua... 
- Igeriya, arrantza ta danea. Pelota. 
- Pelota 're bai. 
- Pelota. 
- Mendiya? 
- Mendiya ez, gutxi. 
- Gutxi. 
- Mendikuak gehio zian Azken Portu aldian bizi zianak. 
- A, bai, e? 
- Bai. 
- Kontxo! 
- Hori da, hori zan hemen itsasondokuak ta hura, nahiz oain herri barru-arru-arrua izan, pixkat aparte iten zan. 
Hura mendi, osea, oso desberdina... Ni gehien harritzen naizena, nere edade bertako jendia, Azken Portun jaiotakuak igeian ez dakiye askoek, Zarautzen jaiota. Gauza kuriosua ez al da hori? 
- Bai, nahiko. 
- Bai, bai, baiño ez zan... Herriya desberdina zan ta! 
- Bi parte izango balia bezela, ezta? 
- Hiru parte! 
- Hiru. 
- Hamen, Santa Maiñatik barroakuak, Txerri kaletikan Azken Portu ta geo Iñurritzakuak. 
- Kontxo, beira, iñork ez digu esan hori, e? 
- Ez. 
- Hiru [...] bizi zan hamen jendia, osea, herriya zan, sortuta zeonian. Ari naiz hitz eiten de los años 50. 
Gaztetako bizikletak zenbat ordaindu zituen
Zulaika Lizaso, Juan
- Bizikletak eta bai garai hartan... Zenbat urtekin lehenengoa? 
- Ba, hamaseikin o horrela lehenengo bizikleta. 
- Ze eratako bizikleta? 
- Ze eratakua? Frantsesa, ona, [...]. Apellanes pintorian semiana hartu nun nik hura, bigarren eskutikan eo. Ta geo hemeretzi urtekin ya karreretakua, bigarrengo eskukua. Eta geo harekin ibiltzen nitzan [...] iten. 
- Zenbat paatu zendun lehenbizikua? 
- Hirurogei duro uste det zala. 
- Hirurogei? 
- Hirurogei duro, "trescientas pesetas" esaten dana. Ta geo handikan esan deana, hemeretzi urtekin "setecientas cincuenta" karreratakua, tubularra, ya... 
- Manillarra karreratakua ta dena. 
- Bai, ta kurpillak eta kanbiyuak eta hor zeona, "lo que se estilaba", korredoria izandutako batena hartu nun. 
- Zeiñena? Ze korredore? 
- Xuaina, Herculeno Aldaz. Ta hark beste bat hartu zun hobia eta hori errifatu in zun, ta erten zion Kepa Zinkunegiri, erten, ta hark "zertako [...] bizikleta hau? ", eta, "hi, nik paatuko nikek, baiña... ", eta zortzirehun pezta behar zula ta, "holakuak esan ziak emango ditela", "emayok, ba. Nik zazpirehun t'erdi emango yat, baiño bizikleta hartu baiño leheno, e? ", ta, "hartu zak, ba! ". Hala eman zian, halaxe eman zian. Ta geo harekin karreretan ibilli nitzan. 
Telebista ikustera dendako eskaparatera
Zulaika Lizaso, Juan
- Nola, nola jarraitzen zenun jente horren ibilkera eta aktualidadea ta? 
- Honbre, astian behin eo perioikua hartzen zanian hola ordu erdi batian beitu ta afizionau, ta begiyak jun iten dia harta, dakazun harta juten dia, ta horrela, horrela. 
- Eta radiyua ta? 
- Radiyua geoxio, baiña bai, laixte. Hori nik... hogeita bat urte nituneako bazan radiyua, bai, bazan. 
- Etxian haundi hoitakua, Telefunken edo hola? 
- Ez, zer zan hua? Ez, Telefunken ez zan... 
- Beno, berdin dio. 
- Kauen la puñeta... Ez, Telefunken ez zan... 
- (S) Bestela, nik entzutea, futbol partiduak eta elektrizidade denda saltzen zitunak telebistan, etxetikan aulkiyak eaman eta kalian danak, eskaparate aurrian ta. 
- A, zea, telebisiyua jarri zianian, zea, telebisiyua jarri zianian, Zarauzko Iribar seleziyuakin Rusuan kontra. Ta nik ordun lana iten nun mueble-txeko alabak hoitakuan denda zaukan. Ta orduntxe aurrenengo telebisiyuak. Geure nausiyak beak'e ez zeukan telebisiyoik etxian. Eta dendan propagandantzako in zuen fonduan jarri hoyetako bat, eta bere aita, ama ta bere sendiya ta langilliak zean, eskaparatian barruan, zea, esertokiyakin. Ta publikua etxetik alkiyak eta ekarri ta bi illara o in eta kaletikan beira. Hori ez da zea, Iribarrek Europeoko zea hori irabazi zueneko ordun. 
Irratia eta telebista
Bonetxea, Maria Asunción
- Leno, zea, eoten al zen, hola, notiziyak jakiteko ta radiyo...? 
- Ez, periodikua bakarrik; eta telebisiyua kosta zan sartzia asko. Telebisiyua gaizki esan det: radiyua asko kosta zan sartzia. Telebisiyua askosez axkarro sartu da. 
- Ta ze urtetan o hola sartu zan radiyua? 
- Radiyua? Gerran bueltan, zea, oso gutxi zian. Nere etxian'e ez zan radiyoik sasoi hortan. 
- Ta nolakuak zian? 
- Txikiyak, entxufatuta... Oain bezela transistoriak ez. 
- Ez zian izaten haundiyak hola? 
- Haundiyak izaten zian, zatarrak, antena bihar zuen. 
Soldadutzara joan behar
Agoues Sarasola, Agustin
Soldauzka etorri zaten, soldau jutia, soldau. Hogeita beetzi mutilletik atea nun "numero sinco", eta "numero sinco" hayetatikan, hiruek bakarrik jun ber zuen soldau; hogeita betzitikan hiru mutillak jun ber zuen soldau, eta nik atea nun "sinco", ta "sincotikan" hiruek jun ber zuen. Nik libre gelditu ber nun, baiña zein jun zian? Zumaiko bi mutillek inutillak zian: bat kojua, ta bestia begiyan eo faillo zuna. Ta bajatu nintzen de "sinco" hirura, bostetikan hirura, ta katiau atera nintzan. Libre izan ber nuna, atera nintzan katiu, eta eaman niñuen Ferrola. Marinan serbitu nun. Nik atzo Makazaga izan nun etxian, bueno, etxea etorri zaten, zea hori itea. Arrantzaki hori ingo nuke arrantzako hori. 
Ba, hortako preparatu in ber. Zergatik nik Marinatikan izugarrizko istoriya dakat nik Marinatikan. Hiru urte pasa nitun Hondarrubiyan, hiru urte. 
Bizikleta eta lasterketak
Agoues Sarasola, Agustin
Ta handik etorri, ta Hondarrubiko barko hartako ematen zien soldatakin ahorratu nun bizikleta bat erosteko moua Frantziyan. Ta Frantziko bizikleta harrekin, hiru urte pasa ta geo, Zautza. Eta Zautzen [...] zan nik hartu nun hori, sei bizikleta bakarrik zauden orduan. Ta esan nizkiyon orduan zein dian: Hendaya, Manuel Etxabe, Juan Gias, Gias, Juan Gias, neu. Zein da? Atzo esan nizkiyon, ba, atzo nik. Hoyek zian bizikleta hori, bizikleta ekarri nunian. Geo hasi nintzan, ba, sei bizikleta zian, ta geure burua haundik in nahian bizikletakin, kalea etorri, ta berri-erriya zan, ba! 
Berrogei duro pagatu bizikleta hua Parisen, ta hemendik hara, "eso fue el año veintitres", bizikleta ekarri nuna. Nik [...] beintitrestikan aurrea, karrera jokatzen hasi nintzan orduan, baiña holako oraingo bizikleta klasiakin ez e? 
Bizikleta korrientiakin. Segun gaurko piñoiak [...]... Seiko piñoya zun nere bizikletak. Ta karrera itten giñun Zarauzko zeatikan, kale barrenetikan naurkiña karrera izaten zan, baiña behiñ'e ez nun irabazi nik. 
Batzokiak eta dendak Zarautzen
Agoues Sarasola, Agustin
- Euskerak zer aldaketa egin ditu Zarautzen? 
- Euskerak, orduan'e, orduan'e bagiñun batzokiyak e? Del año "mil novecientas... Ze, zenbat urte nitun, ba, nik orduan? Hamalau? Hamalau urtekin o holakon batekin in zan aurreneko batzokiya. Zeatikan batzokiya in zan, habek... panadei bat badago bat "veinte de septiembrian"? Panadei bat hor, "siglo veinte" zan hori, "siglo veinte" izena zun panadeyak. Eta panai harren itxalpan zeon ebanistei bat, Zauzkuak zian ebanistak; eta Gabilondo, muebles Gabilondo, hango langillia zan hau. Ni ez nitzan, nik ez nun ezautu hau, hau, Gabilondo, ba, hua zan aurren-urrena Zautzen, mueblia hasi zana zan Mutiozabal "y" Gabilondo. Mutiozabal zan, Mutiozabal "era" Orio. 
Eta Zautzen estaziyoko aurrian, Pieloz gaur inprenta eo dago jarrita? Han jarri zun, zeak, Pielofek. Pielof Zautzen ekarri zun aiuntamentuak kondiziyo batekin: hogei langille sostenitzekotan; hogei langillei lana eman ber ziyon Pielofek. Eta hala konsegitu zun fabrika: hogei langillei lana eman nahiñian zea iteko Pielofek. 
Nola aldatu den Zarautz
Agoues Sarasola, Agustin
- Zarautzek zer aldakuntza egin ditu? 
- Zarautzek zer alda...? 
- Aldakuntza, zertan aldatu dan? 
- Alkatia? 
- Ez, Zarautz herriya zertan aldatu dan? Len nolakoa zen, eta orain nolakoa dan? 
- Ba ordutikan, jesus, orduan giñan, aber, eon, eon [...] : San Pelayon, San Pelayoaiño, San Pelayon eongo giñan gu ehun ehun lagun San Pelayon biziko giñan. Ta kaletikan, San Pelayotik kalea, San Pelayo kamiñoan, arbolakin tunela bezela zan: arbolak bi aldetatikan'e bat inda. Ta tunel bat bezela zan hua, San Pelayoa, [...] bidian. Hor etxeikan bat'e ez zan. Ez zian aleikan'e, kaletikan hasi ta San Pelayo bitartian. 
Zarauzko garai bateko tailerrak eta fabrikak
Eizagirre Artetxe, Pedro Joxe
Geo hortikan abitu, ta hortik ze [...] dezu? Hor kale-alian gauza taillerrik eta ez zan. Ze tailler izango zenun? Akaso baten batek txutxein bat iten zun, zulon bat eo izango zan, baiño besteik ez. Geo hortikan sartzen zea Santa Maril¡ña kalea, ta Azpizutarrak, alegiya, Joxe Ramonenekuak; geo Pedro Mai ta're bai, oiñ'e hor dakae taillerra. 
Hoyek, bikote hori, ta hoyek, bikote hori dala konpaziyo bateako, geo handikan hurrena eiten dezu, ba, tela-abrika Berasaiñeko hori, tela-abrika hori. Tela-abrika hori kontra, len esan deuna, hoyek Orbegozotarrana, zea hori, Zumarra jun zian hoyek, hoyekin txinuetar hoyek Orbegozo hoyek fundiziyua ein zen. Bestaldetikan, espaloian bestaldetikan, Aerraxun taillerra: lenbizi Aerrexun taillerra egin zan. Geo taillerra in zanen, haren kontrako etxe haundi hori in zuen, Letamendineko etxe hori. Geo aurrea etortzen zea, ta aurrea etorri, ta beste Xaguaneko ta itxe hoyek bai, baiña hoyek ez due inportantzik izango. Hoyek daue kale hortan bi aldetatik zianak, ta Laudianon erreroteya, len esan dana, erretoreya, Laudianon erreroteya, sutei hori, burniko lan hori. Hunuzka atzea etortzen zea, ta paso-ibeleko kontra etortzen zea, ta buelta iten dezu, ta Itxetxu herrerua, Miel Etxetxunekua... Danenaneko taberna nola zan? Han eoten zan Etxetxa herrerua: haure tripaundi bat, lodi bat, ardua gustatzen zitzayon, baiño hogei bat baso ardo eango zun eunen harek. Ta objeto hortakua tripaundi hura. Ta handikan gora bueltatzen zea, ta Ziotzanekuan ta kontra, len esan deun Beraistegiñeko tailler hori, tailler hori, ta hori Berbistaiñen taillerra. Geo aurrea etorri, ta ez dago, zu Zigordi kalea sartzen zea han, ta Zigordi kalian, gue etxetan ta bezela, beyak eoten zian. Biraolanekua ta nola zuen? Han'e beyak zian, aldameneko oain Leokadioneko dun etxia nola hura? 
Makatzanekua zan hua. Makatzanekuak saldu ziyon Leokadiori, han'e beyak eoten zian. Beste hau're txiki bat, Iraingo Errena eo ez dakit nola esaten ziyoen, han'e beyak. Ta bestia geo, Kukulunekuak zian hurrena Gaztakaneko etxen, Gaztakanekon etxen, Kukulunekuak. Geo, zea, Patximayanekuak, bai, Patxi Luzenekuak beste aldetikan, zeatikan, Toreouxaxitikan itxia ta nola? Han, Patximayanekuak. Baiña hayek'e beyakin e! Dana nekazaya zan orduan. [...] Geo hortikan aurrea etortzen zea, ta zeak eukitzen duena, beste itxe txikiyak nola dao zea hoyek? 
Bizitzen dia hoyek, Urdaingarain eo nola hoyek? Zea ta ibiltzen due, limonada ta zea ibiltzen due ba? Hoyek bizi zian etxe hortan Caballero ta bizitzen zian geo, Ayatik eta etorri, eta Caballero ta hoyek zian oain dala hirurogeita hiru o lau urte igual, Caballero mutil koxkorra zan behintzat ta, ni baiño urte gutxiyo du, eta hoyek zian hor. Aleran gora abitu, ta Pantxonekuak nola neskazarrak denda hor hariya ta zea eukitzen zuen? Han sagardoteyak zian, Pantxok sagardoteya eukitzen zun Sonbrero zuriya ta zinta beltzekuakin bea, eleantia zan hua gizona oso, oso gizon amerikanua ta eleantia ta. Geo Errekondonekuak ta hoyek. Beste aldetik, berriz, leno esan deuna: oain nola do Xiprinekua ta hori? Ta bestia hotel Navarro Arozenan aldamenen. Han jesuitak eoten zian, jesuitak, Zautzen eskolako jesuitak e? Eskolak ematen zituen jesuitak. Ordun ibili zian danak eskolan ikasitakok dia, gutxiyo geyo. [...] 
Jesuitak eon zien. Geo hayek alde in zuen, ta hurrengo butzaldiya, hurrengo motzaldiya izan zan, gu bezelakuen tartia, txarra izan zan. 
Herriaren antolaketa lehen
Hizlari ezezaguna, ZAR-119
- Eta leno orain dauden ze etxe ezagutzen dira... ziren? 
- Etxiak? Ba leno etxiak, leno esan deten moduan, gurdi-iriak zian asko, geyena, kale nagusira kendu ezkeo. Kale nagusiya zan dana harri kuadratu batzuekin eindakuak, aintxiñako mouan, ta geo plaza're oso polita. Ta geo biriak, Salbide hortatikan etortzen zian, lehen esan deten mouan, gurdiyak bere garia ta artuakin, eta Azpeitia kamiyua're bai, ta baita kanposantu aldea're iyotzen zian asko. Ta oso... oso alde haundiya in du oain. Oain oso alde haundiya in du. Leno Gran Hoteletik hasi ta Goleaiño, ba, dana zian txaletak; ta Azken Portun, ba, dana, esate bateako, batza ta soruak. Ta gaur haura gogoratuta, gaurkua ikusi, ba, ikeragarrizko, ikeragarrizko aldia dago. 
Herriko giroa oro har
Margarita
Santa Marina eliza leno plazuelan erdiyan zeon; orain kale berdiñan, baiño toki ezberdiñan, orain bezela festak egiten ziren. 
San Simon egunian, joaten giñan Zarauzko ume danak parrokira, eta han bezperak egiten zituen. Hura bukatzian, joaten giñan "Marques, Marques de Narrosko" palaziyoa, eta han maten zuen merienda txokolatia, txokolatia bizkotxuakin, eta espon... ura esponjakin. 
Udaan aristokraziya etortzen zan beraneatzera, eta txaletak zauden Mendilautan, esaten ziyoten toki harei. Gabian etortzen ziran musika plazara dantza egitera. Kale nagusiyan zauden eskola publikoak. 
San Pelayo egunian festa egiten zan San Pelayoko zelayan. Juaten giñan perkalezko soiñeko loreunakin, eta alpargeta zuriyakin. Jotzen zun bandak: dulzinak eta txistulariyak. Oso ondo pasatzen genduen. Baita ere egoten ziran txurreruak eta barkilleruak, jolasketa ere bai, deitzen ziyoten txuri-orri. Han diruakin jolasten zan. Festa bukatzian, pasakaillian etortzen giñan plazara. 
Zarautzen egindako berrikuntzak
Sansebastian Izeta, Alfonso
- Zeure denboretan ze erreforma edo konstruzio inportante egin zituzten Zarautzen? 
- Zarautzen egin zian hasierakuak urak Igeldotik ekarri; ta gero adokiñak jarri zizkien gaur printzipal dian kaliei: konpaziyo batea, San Frantzisko kale erdiyai, Txerri kaliai, Santa Marina kaliai, gaur Ipar kalea plazatikan Santa Mariña aldea, ta Zigordi kalia. Hoyek danak obra adokiña jarri zizkioen. Gero printzipalak izan zian abenida Alameda, Alameda iriki zuenen, Ataneronetikan Iñurritzaiño karretera zabal bat, Zautzek oso biharrekua zakan. Ta hua iriki zan, ta gaur danak hor do ikusteko ze mejora izan zun. Handikan, beste Iñurritzan in zuen basurero baten parke parke koskor bat, basurerua aprobetxatu, ta gaiñontzekua gero basurero geatu zan errekaiño. Parke hua oso oso zea geatu zan, zeatikan San Pelaiotan, ta festak iten zienen, ta Euskal Festetan, ta septienbreko euskal festetan, ta hoitan, han iten zan erromeya. Gero obrak'e inportantiak in zian kamiyua, bueno, Alberdiñeko palaziyo hori bota, ta pasua in zuenen, zea, esto, plaia, kostara. Geo, handik aurrea geo in zuen tunela, baiña hori geroko kontua. Geo Getai kamiyuan izugarrizko obrak in zituen, balkoiakin tuneleraiño. Balkoiak asko; balkoi pilla haundiya. 
Ta geo moillan barruan dana, esto, rebestimento bat oso oso polita jarri zuen baldosak, baldosakin. Ta ya han kukaiñak eta festak, piszina izango balitzake bezela. Geo urte haietan in zituen beste obra batzuetan, esto, jardiñak eta lore asko Zautzen, ordun dana herri guztiya dana lorez beteta egon zan, zuen. Geo gaiñuntzen, esan leike, ba, poligonuak eta in zianen, aber ze kanbiyok etorri zian honea, ze kanbiyok etorri zian honea... Zeatikan, esto, bigarren partia, Alamedako bigarren partia bota, ta parrokiraiño jarri zanen, Zautzek irabazi zun ordun, ba, asko. Ta geo, San Pelayon'e, Iñurritzan, in zuen parkia hasi, leno basurerua zan, ta konpletua dana parkia oain han do oso oso earki. Gero, Gipuzkoa kalia're mejora haundiyak in zizkien. Hori ia oaingo kontuak dia. Ta poligonokua ze esango deu, ba? Poligonuak izan dia Zauzko herriyan, leno Zautzek lau milla o bost milla habitante baldin bazitun, poligono bakoitzak dazka hoyek baiño geyo habitantek bizi dianak. 
Zarauzko etxeak eta kaleak lehen
Sansebastian Izeta, Alfonso
- Eta bukatzeko, zure garaian nolakoak ziren etxeak, kaleak eta abar? 
Hemen denboa hartan, zian kaliak, leno esan deten hoyek, adokiñatuta zianak, hoyek lurrezkuak zian; ta ebiya iten zunen, ba, lokatz haundiyak. Eta herriya holaxe zan: herriya txikiya, lokatza, ukuillu asko e? Kale printzipaletan'e ukuillu asko... Ta geo, sagardoteyak'e asko zian, tabernak baiño geyo; konparaziyuan, tabernak ez zan honbeste hemen, sagardoteyak dana. Dana, hemengo jendia ordun, sanua zan, ta sardiña zarrakin sagardotegira. 
Sagardotegiyan sardiña zarra librako opillakin jan, ta beste sagardo mordo bat edan, ta listo. Hemen bezela, oain bezela ez zan: ordun Kuba Libre eta Mejiko Lindo, ta holako edaririk eta [...]. Oseake sentido hortan, ziharo kanbiatu da herriya. Sentido hortan ez daka zeaik. 
Zarautzen egindako hobekuntzak
Sansebastian Izeta, Alfonso
Ta geo, beste zea bat leno esan ez deuna... Ta, ba, geo herriyan in dian mejorak zian geo, leno aztu in zat esatia:
Urtetako kamiyua, Urdanetako kamiyua, ta esto, Elkanoko kamiyua. Ta hoi danak mejora haundiyak izan dia Zautzako, zeatikan baserritar guztiyak leno astuakin etorri ber izaten zutenak kalea, ta oain danak badake kotxia, "dos caballos" eo holako kotxe bat badake, eta berdurak eta gauzak hartu, ta egunero etortzeko moduan Zauzko plaza. Barkatu berko diazu, zeatikan gauza batzuek aztu zaizkit esatia, jartzia: hemen obra printzipala izan zan, jende asko zai zeona, urak ekartzia Altzola menditikan; ta hua izan zan hemen Zarautzen oso inportantia. Gero ez dittut sartu hemen oain azkeneko urte hoitan herriyak in dun buelta izan da izugarriya. Hemengo San Pelayoko kanala iriki; desaguiak danak berritu; urak eta, esto, zikiñak apartatuta dijuaztela herri guztikuak; hemen plazan in dan kiosko berriya; hor trafikoik ez dakan kaliak arreglatu dittuen bezela, harri... harri kaliz, harri oso oso elegantiakin, ta bai baldosak'e oso politak. Ta herriya oain atzeneko urte hoitan, ziharo kanbiatu da. Horixe aztu zitzaten jartzia. 
Zarauzko alkateak
Leunda Eizagirre, Santos
- Eta akordatzen al zea zu gaztia ziñanian zein zan alkatia? 
- Ni Luxia zeoze aitzea badaukat. Luxia. Eta geo ondorenen, handik hurrungo alkatiak, esango dizut ba... Bernardino Izeta're ezautu nun; don Kandido're bai; Digurtxio Legorburu're bai; Urritza're bai, hoi're geo gerra denbora haitan, Urritza; ta harren gerra zan denboan harrek alde in zulako bitartekua, Aginaga're bai; ta besten bat'e hor tarte hortan leno, zea, Felix Amestin ta aita (oain izena ez dakit, Txomin Txikinekua eo deitzen ziyoena). Hoik danak uste det ezautu ditutela alkatiak. Ta geoztik, berriz, Imanol da. 
Emakumezkoak gerra-ostean erdaraz
Lertxundi Ameztoi, Inaxio
- Ta emakumezkuak 'e bai, euskeraz iten zuen? 
- E? 
- Emakumezkuak ere, hola kalian, ta beaien artian... 
- Emakumiakin gutxi ibiltzen nitzan ni ta... Tamalez, ta earra galdu nun! Baiña, erderaz gehio emakumezkuak, e, bai. 
Oan, eon zaitez piskaten, gure andria nola iten zuen: gure andriak eta kuadrillan erderaz iten zuen. Bai, hori gooatzen naiz. Gure andria ta, e, haren kuadrillakin banun... Haiek beti alkarren artian erderaz iten zuen. Baiño guk mutillak, ni ez naiz akordatzen mutillak hamen erderaz sumatu nitunenikan. Euskeraz. Cachi Bachiko hoiek eta, hoiek dana euskeraz. Ta oaindikan 'e hala iten due hoiek. 
- Eta emakumiak erderaz, baiña, ya gerra ostian, ez? 
- Gerra ostekuan. 
- Zuen, e, zuen, e, ama ta amona ta... 
- A, ez, gure amak, gure amak, gure amak gaiñez nahiko euskera ona iten zun zeatikan, e, berez ama zeakua zun, Bidanikua. Eta haren euskera iten zun pixkat. Aitak, berriz, beste moura iten zun, ta guk biyana entzun, ta ez dakit ze ateako zan, aizu! Hibrido bat ateako zan! 
Gerra aurrean abertzaleak eta karlistak ziren nagusi Zarautzen
Alberdi Arregi, Ander
- Ez, baiña izan zian hor gune batzuk, Eibarren... 
- Eibarren, Eibarren bai, hua baita Republika deklaratu 're han leheno in zan beste lekutan baiño. 
- Bai. 
- Baiña hemen ez det uste holako zeaik izango zanik, zeatikan sozialistak hamen indarra ez due izan. Gerra aurretik behiñik behin ez, ta geo 're neurriyan - Ta gerra aurretik hamen nagusi zein zan, abertzaliak edo.. 
- Ta karlistak beti burrukan. Bai, burrukan esan nahi det baita sentido onian 'e bai. Batek dantzai talde bat jartzen bazun, bestiak bestia. Ta batzuek saltaka-pustua juten bazian bi zeakin, biekin, bestiak beste bi. Bai, ta ordun burruka benetakua, burruka benetakua. 
- Gerra aurretik, baiña. 
- Bai, gerra aurretik. 
- Eta gerra aurretikan bazeon, e, partido nazionalistak bazeukan bere lokala eta karlistak 'e bai. 
- Bai, bai. Ta dantzaiak eta istori guztiya, taldiak eta. 
- Ta karlistak 'e baita? 
- Baita. 
- Nun zeukaten karlistak? 
- Karlistak... Ni akordatzen naizela, aurretik ez dakit, ni akordatzen naizela frailetako aurrian, atzian frontoia ta dazkan zea hoietan, guk han, gure laguna giñun hanguak eta han hartu-man haundiya euki giñun; guk han frontoian pelotan jokatzen giñun, aurretik ez nuke esango nun, ez dakit, ez diyot behiñ 'e kasuik in ta. 
- Ta Batzokia? 
- E? 
- Batzokiya? 
- Batzokiya baiño leheno hemen, zeana, emakumian ta lekua, hamen zineko onduan, Carniceria Arozena nola da? 
- A, bai. 
- Nik hor ezautu det, ezautu... Akordatu iten naiz ta erretratuak ikusi ditut. Gure osaba ta dantzaiak zian ta horko eskailleretan erretratuak ateata ta. 
- Gerra aurretikan alkatia zer zan, nazionalista Zarautzan? 
- Bai, bai. Zean 'e bai, oain Arranua daon hortan 'e bai, hortan 'e bazan. Eta geo, uain Batzokiya daon lokala. Geo hoiek danak kendu in zian gerra etorri zanian, hoiek danak kendu in zituen. 
- Orduan gerra aurretikan ya, hemen abertzaletasuna ya nagusi zan. 
- Bai, bai. Osea, gehio, karlistak baiño karlistakin burrukan, baiña, zea, gehio. 
Euskaldunen arteko harremana
Ezenarro Barrenetxea, Juan
- Guk beti iten gendun [...] in deu, euskaldanok juntatu ta politikaik gabe, gaiñea. Zarautzen zeona komunista zan, bestia anarkista zan, ta alkarrekin ibiltzen giñan. Jose Mari [...] , Zacarias ta... Eta, guk eiten gendun, batek oliyua ekartzen, bialtzen ziyoen, beste batzuk beste zerbait, eta beste batek, juntatu, ta kozinerua, euskalduna bat, danak euskaldunak zian. Ofizinatan 'e euskaldunak. Gu giñan aurrenak eaman giñuztenak eta, geo kargo danak geuk hartu in genduzen. Eta iten genduan gauzak eta geo partitu gabian. Ta, pentsau deu, zeoze [...] : hiru anaia zaben monitoriak, nausiyak, Madriko ebanistei on bateko semiak, baiña goitik behera jundakuak. Ta haitako bat ibiltzen zan, ta gabian ta etortzen zanian eman ta iten [...] , ta lotsatu iten zan hartzia, ta "hartu zak gizona gauza berua! ". Ta hartu eiten zun. Hartutzen zun ta: "llevamos seis meses sin cobrar ni chiquita". Ta, horrela pasa zan ha. Beno, ta hor badao... Jesus! 
Eusko Gaztedia; batzokiaren historia
Ezenarro Barrenetxea, Juan
- Eta gerra aurretik orduan, gerra hasi aurretik, esan dezu Eusko Gaztedin, Eusko Gaztediyakin ibiltzen ziñala hemen Zarautzen. 
- Bai, Zarautzen, bai, Batzokiyan, hortxe. 
- Nun, nun, nun, nun zeon? 
- Bai, hamentxe dao Batzokiya. 
- Hemengo batzokiya, baiña... 
- Hor hauzkaldetik ikusten dezu hutsik nola dao, ba? Hor itxe eder bat zan hor. Sastre Izetan etxia zan hori, sastraiyakin ta danakin. Ta gizajuak, [...] zun batian, saldu in zuen zea, hori. Hori juten zan Parisea, modak ikustea. 
Eta handikan etortzen zan bakoitzian... Azienda haundiya zan. Horrek 'e txaletak eta terrenuak eta hauzkaldea, beti ere pieza bat saltzen zun, pieza bat, pieza bat. Ta gertau zanian debatian, Azpiazu ta Arrutitarrak eta hoiek, hamabi milla duruan etxia ta hauzkaldeiño saltzia, beak. Baiña behar zitun hamabi milla duro, "sesenta mil pesetas", egun hartan. Ta, hor, [Comino] Arruti ta, Manuel ta, Batista ta, Lizundia ta, este... Asporosa ta, Arruti ta, ba, "bai, hori bai [...] bankuak irikita ta badao diru hori, sortuko genduke", fabrikantiak zian danak eta. Baiña igandian, eguardiya, zeiñek euki behar du diru hori? Ta gertau zan Erramun Arruti, haren semiak 'e segitzen du, bizi zan han, Azpiazuneko etxian. Ta, Asporosa, bestia, koñau haren arrebakin, Bilbotarra, ta harek esan zun "hemen bazakiyat diru hori nun dauan, honenbeste baiño gehio", ta, "nola? ", ta, zakan osaba etxian, Ameriketatik etorrita, ta oindik dirua bankoa eaman gabe. Ta hartu dirua, ta eman ziyoen hamabi milla duro zeai, Izetai, in zuen papela, ta geo, astelehenian, asteartian ya eskriturak, eta holaxe eosi zan hori, hamabi milla duruan. Ta geo gerra... 
- Diru asko garai hortako, ez? 
- Gerra etorri zanian hor falangiak espropiatu ziun hori, falangistak. Ta, ba, abandonatu ta. Alboko etxia esaten due, alboko etxiak teilla falta baldin bazuen, handik kendu. Handikan kendu, ta geo azkenian berriz jabe in geanien, bota in behar izan deu, ustelduta zeon ta dana. Ta hortxe, batzokiya horrea ekarrita gendukan, gerra hasteako. 
Delegatu gisa aritu zen Eusko Gaztedian.
Ezenarro Barrenetxea, Juan
- Zein ziñaten Eusko Gaztediyan ibiltzen ziñatenak? Zu ta zein gehio? Gogoatzen al dituzu hoien izenak? 
- Jesus! Eusko Gaztediyan ibiltzen giñanak... 
- Hola, zarauztarrak... 
- Ba, jakin zazu, pelotai bezela ibiltzen zian hamen Iruretagoiena, Kukulunekua o esaten diyoe, horren aita, bestia, harrek 'e Xaguanekua, bestia San Pelaion 'e zea, Aizpurua, Kaxkaxoenekuak. Eta ni ibiltzen nitzan delegau. Geo korrikaian berriz, Unzueta ta, Unzueta, geo Arrua txikiya, Sasi, esto... Beste korrikaiak, korrikaiak onak, e! Guk Irundikan Donostiako, Behobia-an Sebastian hori, rekorra jarri gendun. Ta orduan gendukan Unzuetak, baita zean 'e, Campeonato de Españan 'e irabazi zun. Ta, ekipo ona! Ta zeak 'e bai, este pelotaiak 'e bai, ondo. Pelotaian 'e distritokua, zarauztarrak irabazi zuen. Irabazi zuen zestuarrak, Barrena anaiak eta haiek 'e tranpa pixkat ta in ziguen Azpeitiyan, frontoi txikiya, haundiya [...] , eta [...] zan, eta haundiyan ikusi zuen. Guk gendun hau, Kukulu, Iruretagoiena, ta Arregi ta habek jotzailliak, hoiek 'e galdu in [...]. Ta frontoi txikiyan sartu zigun, ta haren boleaka, galdu in gendun partidua. Jotzen zuen pelota, ta asko jotzen bazuen, kaleaiño. Kalia, ta [...] atzian, Azkoitiko... Eta geo, horreaitik, finala jokatzeko ein zian haiek suplente ibiltzen zuen Arregi, e, Agirre, Aizarnakua. Ta Arregi, Zarauzko Xagua, aurreale guk, bi hoiek jokatu zuen. Olaizola anaiak 'e kontra zean, Errenteian, batzokiko zean, frontoian. Ta neu jun nitzan delegau, ta juez. Ta irabazi in gendun. 
Gerra garaiko bizipenak
Lizarralde Buenetxea, Juana
- Ta orduan, gerra kontukin, gerra kontukin, e, moimentuik eta izan al zan hemen, moimentuikan eta hola.... Zea, soldauak, eta... 
- (AZ) Bai. Eta astua harrapatu nahi ziyoen [...] amonai... 
- Soldauak.... Ibilli zian, hemen ez zuen zea haundiik in. Goitikan, Pagoeta aldetik pasa ziala esaten zuen. 
- (AZ) E, ama? Amona sapaian asto txuriya gordetzen, bestela harrapatu iten zituen... 
- Bai, eaman ingo ziyoela ta bai, bai. 
- (AZ) Ta aber, esnia nun eamango zitun amonak asto hua kentzen baziyoen, ta sapaian gordeta. 
- Hemen ez zuen zea haundiik in, ez, ez. 
- Ta, bestela, janari eske ez al zian etortzen, jenero eske? 
- (AZ) Ez. 
- Geo bai, soldauak etortzen zian... 
- (AZ) A, bai. 
- Hor, este, Oriyoko gaiñen [...] osua pasa zuen, baiño ordun ez. Gerra denboan ez. Hemen azkar pasa zian. 
Gerra-garaia; giro politiko nahasia
Iturria Astiazaran, Juan
- Ta, ze eboluziyo hartu zun gerrak hemen? Jentia, nola, o zer moimentu eon eon zan? Ze, gorriyak esan dezu asaltatu zutela hori. Ta, gorriyetan ba al zeon zarauztarrik? 
- Ez, ez, ez, ez, ez. 
- Danak kanpokuak zian? 
- Bai, danak kanpokuak. Ta bazian, Zarauztarrak 'e bazian, hemen manifestaziyotan 'e batzutan ikusten zian. Ni republika etorri zan eunian 'e in zuen manifestaziyo bat, ta ni frailetan ibiltzen nitzan orduan, orduantxe hasi berriya nitzan, eta aurrian Jerica, zuek ez zenuten ezautuko? Famili hori deseindu zan, Donostiyan euki zun farmaziya batek, eta deseindu zian. Ta hala behintzat, haien aita bizardun bat, ta karlista zaharretakua, "¡Viva la Republica! ", ta, "¡Fuera, que coño! ", [...] , manifestaldiak builla gehio ateatzen zuen, ta bestela armatuko zuen. Eta, gu frailetan, frailetan bazan ate bat kanpotikan 'e, errejakin itxitzen zana, eta gizon bikaiña ta zan frailia, baiño, o barroa o kanpoa, itxi in zun atia 're, bai. Eta hor 'e berriz, danetakuak zian, frailetan 'e karlista aldekuak, abertzale aldekuak, hoiek jakiten zian bai baita konfesiyotatik 'e bai, ta mou askotatik enteratzen zan bat. Ta Parrokiyan 'e bai. 
Parrokiyan berriz, este, zea bat ekarri zala, este, ikurriña berri bat ekarri zala, ta bedeinkatzea. Bedeinkatu nahi ez zeak, bikaiuak, jo, honbre, [...] , polemikak eta. 
- Gerra gogorra izan al zan Zarautzan? Gogorra gerra? 
- Batez, batez, ezta batere. Ez zan batere izan. Eta aber, fijatu zaitez, gu abertzaliak izan 'e, eta desordena zeon orduan. Azken eunetan, klaro, normala da gaiñea, e, ze in ez zekiyela, ta, ebakuaziyua, ta historiya, ta abar, ta. Eta hala, e, Aian zian zeak, reketiak, Aian zeuden, eta Aia juteko gure ama zanak eman zitun maindire zuiyak, "bandera blanca" nola esaten da, kotxian jarri ta, billa juteko, billa juteko reketiana. Ta gu abertzale izan... Geo berriz multa paatu gendun, multa paatu gendun gure aita "presidente de la... , de la coperativa" zan garai hartan eta zeak, asko jarri zitun, Naparroak, karo, Naparroa itxi zanian ez baiño, iriñan billa ta jeneruan billa ibiltzen zian. Eta hoixe bakarrik zeatu zun, ta halare. Bai, ta sekretaiua berriz, zeakua, [...] , Abastos bezela jotzen zan, ta sekretaiua zeakua, koperatibakua karlista zan. Ta hura kartzelan zeon, kartzela zean, eskolan, o sea, udaletxeko azpiyan kartzela. Eta gue aitak zeozer behar zunian o, zerbait, zeoze behar zanean, esan nahi det, gauza haundixio beak zeak zuena baiño gehio, hau udaletxea jun, ta gizona atea zeatik, kartzelatik, koperatiba jun, lana in, ta [...]. 
- Bai, baiña herriyan izango zian, ba, piska bat txokeak, eta, gerra garaian bi bandoen artean, ta... 
- Bai, zean bai, botaziyoko garaian, botaziyotan bai. Ta, gu berriz, etxian eoten giñan. Ni gaiñea batzutan, geroa behintzat, euki nun kargua aber, obserbatu zeiñek zeiñei nola zeatzen dan, ta. Ze, noa, ze tendentzita jotzen duen ta abar, ta bueno. Baiño bestela berriz ba, han, ba, joka karlistei. Bazan gizon haundi bikain bat, este, hemen salbide o deitzen ziyoena, Teresa, zean, hemen taberna bat badao, zea, este... hemen ixkiñan, udaletxeko onduan daona, jatetxia 're bada gaiñea. 
- Bai, bai, Sakana. 
- Sakana, Sakana, bai. Ba, hori Salbidenekua zan, Salbidena. Gizon bikaiña oso. Hargiña gaiñea. Haundiya gizona; harei hiru juten zitzaixkon, hiru gizon, ta errenditu beharko. 
- Ordun, gerra denporan hemen bakarrik frentearen jarraipena izaten zan hemen, bestela ezer ez. 
- Ez, ez, ez, ez. 
- Jarraitu notiziyak nola... 
- Bai, hoixe bakarrik, hoixe bakarrik. 
- Hortik aurrea ezer ez. 
- Ez, ez. Hemen ez zan tiruik izan gerran, zean, ezer ez. Esan deten bonba hoitxek. Ez, ez, herriyak ez zun ezer 'e sufritu. 
Giro politikoa Zarautzen gerraostean
Iturria Astiazaran, Juan
- Ta gero, nola hartu zan nazionalak sartu zianian? 
- Ondo, bastante ondo, zeatikan pakia uste gendun. Uste gendun ziharo desberdiñak izango ziala, e! Habek zintzo-intzo-intzuak izango ziala uste genduan, bestiak baiño okerro zian. Eundoko astakeiak iten zituen. Eta geo berriz, ba, saldauak 'e formatu gabiak etortzen zian ta asko zeatikan, hori, Zestuatik, hor zea zan Zestuan, este, kuartel jenerala zeana, kuartel jeneral gaizki esan det, este... ta hemen gero Aguila Fuenten hospital militar, hospital militar fuerte bat. Ta hemen zeatikan, este, Zestuatikan, eundoko jende pilla etortzen zian, ba. Han herriyan, hura uaindik txikiyaua zan ba, zea, Zestua, eta arratsaldia pasatzea ta soldauak eta etortzen zian. Ta, zeak ikusi, arrokak, "¡ai va, que monumentos! ". Batzuek esaten zituen, nundik etorri zian tipo haiek. Bai, geo, ezautuaz ezautuaz antzeman iten da, joño, gizonak habek ez dituk lehen esandako gauzak eta, propaganda mou batea bazan, hitz ein bai, baiño... bai. 
- Ta frankismoaren lehendabiziko urteak? 
- Hoiek txarrak izan zian. 
- Gogorrak? 
- Bai, bai, gogorrak. Ta janan billa jun behar hemen batea ta bestea, ta. 
- Bai, gosia behintzat pasako... 
- Gosia 're bai, bai. Karo, gutxiyokin sujetatzen da bat, baiño, baiño... bai. Ta arriskua gaiñea, esan deuna. 
Hemendikan, e, kanposantoaiño jun, basarritakuen billa, hi, zea, este, lakai bat iriñ, o bi, o hiru o; jun ta haiek 'e, konpromesua zeatu, kendu, ta hala juten giñan. Batzuek, e, ahal zuenak. Hori 're ahal zuenak. 
Giro-politikoa gerra ostean. Garai gogorra
Iturria Astiazaran, Juan
- Ta, post-rankismua nola bizi izandu zendun politikoki? Post-rankismoa politika maillan. 
- Ahal zan bezela! 
- Ahal zan bezela. Zuen artean eta bazan konbersaziyoikan ta, ixillean ta... 
- Ez, gu, gu gehienak abertzaliak giñan kuadrillan, ta gehien, kuadrillak gehienak holaxe zian, danak, definituak. 
- A bai, e? 
- Bai. O abertzale, o karlista. Abertzale gehio. 
- Behin, hogei urtetik aurrea ya klasifikauta ya. 
- Bai, bai, bai, bai, bai. 
- Ta harremanikan ez zan izaten? 
- Harremanak bai izaten zian, bai, bai, bai. 
- Ze eratako harremanak, baiña? 
- Ba, normalak, esan nahi det, konfiantza handikoik gabiak. 
- Eta zuek, abertzaleok zuen artean izaten zan debate politikuak eta konbersaziyuak eta? 
- Bai, bai. Bueno, aurretikan gehio zian, e. Hemen gerra aurretikan hemen izaten zian eztabaidak 'e bai, este... frontoian hitzaldiyak eta... Holakoik ez gendun ezautu, entzunda bakarrikan. 
- Eta gerra ostian orduan zuen artean bakarrik, isilean. 
- Bai, bai. 
- Eta aktuaziyoikan bai, aktuaziyoikan, ekintzaikan edo zeoze? Edo zeoze publikatu, edo? 
- Ez. Izaten zian, ba bueno, aber, hi, ordenak izaten zian: "hi, bihar aberri euna dek, zeoze in ber diyau". Ta bueno, aber, ta pintadak. Pintadak izaten zian ba, Gora Euskadi Askatuta, ta laburua jarri, ta abar, ta holako zeak. Ta, batzuek izaten zian... Nik laun bat banun, hil zan gizajua, este, detektibe zea zun, fama, ta gaiñea izatez 'e zea, zaletasuna zun. Nei esan zian hark meza nausirako giñanian, este, "hi, Getai kamiyuan zeak in omen dixkiye, pintadak, Gora Euskadi Askatuta, ta", "Ez dek egiya! ", " Hi hitzan bat! ". Ta "efectivamente", ni nitzan bat. Ta abertzalia zan hua 're, e, baiño. 
- Ta orduan politika giroa bizi zan? 
- Bai, bai bai; bizi bai, bai, bai. Ezkutuan, baiño bizi, bai, bai. 
- Eta ya, pixka bat ya, zea, esan nahi det, zirkulo karlista hori, martxan noiz jarri zan hori? 
- Hori gerra aurretik. 
- Gerra aurretikan? 
- Bai, bai. 
- Eta gero segitu in zun, noski. 
- Gero segitu iten zun ta, este, hau itxiya eon zan, zea, batzokiya, batzokiya itxiya eon zan. Ta bitartian berriz zirkuloa juten giñan gu. Ni hiru aldiz bialduta nao zeatikan, zirkulotikan. 
- Zeatikan, ba? 
- Batian, aber, aurrenengua nola zan... Aurrenengua zan, ba, hantxe, baiño lehen billarra eoten zan edarra, billarra zean, zirkuluan, oso billar ederra. Hemen zean zan, Royaltiyan zan holakua, besteik ez zan. Eta... hala beira eoten genduan, [...] "hi! "... a! ez!... jokuan ai zian, bestela, mahaitan jokuan ta. Ta ni joku zalia 're izan naiz, eta hala beira geundela, etorri zan zea bat, Manterola, hil da, zea, San Pelaion zea 're euki zuen, arrandeia amak. Eta, este... , "ordena zekau afiliatuan semia bakarrikan zeatzia, asike erten in berko dek". Beno, ni kalea. Ta nei erakutsi zian bizikletan, mutil zahar bat zan, karlista, ta geo, geo gaiñea rekete izango zana, este... Eta hark pena haundiya hartu zun bialdu in zielako. "Hiri bialdu diela? Etorri neekin. Jungo al haiz? ", ta "bai". Jun naiz berriro harekin. Harekin jun naiz, baiño geo ni 're zeatu, este, aldendu, ta billarrea beira, billarrekuai beira, ta halako batian presidentiak zea, Aristi, uain zea nola dao, zer da hori... este, munizipal nola dao bat, Aristi, haize bat, haize bat... Ba, haren aitak, "hi, Iturria, kalea. Marcelina... ", Marcelina, zeai, konserjiai, "faborez, ez gehio utzi honei etxe hontan sartzia". Ta nei berriz, hua nik hamabost hamasei urte, bat 'e inportikan ez hango jendiangatik. Ta orduan 'e gaiñea ni kontuatzen ai nitzan zergatikan hizketan ai zian. "Halakok esan du ez dala jungo botatzea", Amestigatik, ez zala jungo botatzea, este... Ordura arte beti jun zian abertzaliak eskubitik, eta orduan berriz zentrotikan jun ber zuen, eta [...] , zentrotikan, zentrotik, deretxismuai zea kentzia zala ta, ez ziyola botauko, konbersaziyo haiekin ai zan. Ba, ni orduan bialdu nien. Ta hirugarrengo aldiz, hirugarrengo aldiz, lau laun 'e bagiñan, abertzaliak, zea 're bai, Arruti, Muebles Arruti nola? Hango seme bat 'e bai. Eta Ugalde zan, gerran zea izan, rekete izan ta permisuakin Zarautza etorri, ta zirkuloa jun ta, "Ay va, dio! ", gu, zirkuluan zea ederra dao, frontoi oso ederra dao, bertan iña da, beak iña, oso leuna, ta oso ona da. Paretak 'e ezkerrez o eramateko 're oso ondo zeatzen due. Gu askotan juten giñan halare, geo 're. 
Han pistola ateata bialdu zien. Bai, bai, bai. Ta uaindik uain hil da zea hori, rekete hori. Geoztikan nik ikusi izandu det hura jatorduan batzokiyan, ta nik ez det bialdu izandu. 
Batailoia nola sartu zen herrian
Mutiozabal Begiristain, Bonifazio
- Ordun, gerra, gerrako rekuerdoik eta gutxi. 
- Bai. Guk gerrako rekuerdua, gu itxian giñan ordun. Hamen, honea sartu zianian zeak, falanjistak eo zea hoiek, gu ordun hiru, lau laun eo ez dakit ze jun giñan hondartza, hondartzatik kanalea, kanaletikan San Pelaiotik barrena bueltan, ta han bat azaltzen zaigu ta "Zertan zeazte hemen? Tiroka ta ai dittuk hor, ta zea, etxea jun zaizte hamendikan". Ta, a bai? Itxea jun giñan juxtu-uxtu. Gu itxea jun ta da! sartu zian zea hoiek, falanjistak o gerrako zea hoiek. 
- Batalloia. 
- Batalloia sartu zian. 
- Ta ze in zuten? Ze in zuten? 
- Ba, ez dakit ze in zuen. Celestino Albizu o bazan hamen zea elektrizista o? Albizu. Ta hura kotxe bat bazun, kotxe kaxkar bat. Ta kotxia hartu ta hura jun omen zan zehara, zubi gaiñea o ez dakit noa, bandera zuriya jarri zean, kotxian ta jun omen zan hura. Ta geo, sartu zian honea, batalloia. Ba, hamen pixkat eon zian, ta, hor, herri koskorretan ta, soldauak eo zea hoiek hor eon zian, jan ta ean ta iten zuela. Ta geo hamendikan beste batea, ta hola ibili zian. 
- Ta, tiruak eta bota zituzten, ordun, e? 
- Tiruak, bai. Tiruak baten bat eo beste bota zituen, baiño geo kamionak eta hor kamiyuan zabenak erre ta in zittuen. 
Hor Euromarko aurre hortan akordatzen naiz hor nola erre zuen kamioi bat. 
- Joño! 
- Bai. 
- Jendia bildurtu, ordun? 
- Bai, jendia itxian ordun, bildurtuta. Ta, jun zian ta, jun zianian ba... 
- Pakia. 
- Pakia. Batzuk ikarauta berriz atea in [...] kanpoa ta, [...]. 
- Ta zuek nola jun ziñaten ba, hondartzatik, kanaletik buelta hori ematea? 
- Mutikoskorrak ordun, ta! Gerra zan, ba, el treinta y seis o, hamar urte guk. Ta, plaia o zea jun giñan, hondartza. 
Malekoitikan kanaletik barrena buelta in giñun guk ordun. Ez ba jakin! 
- Jakin gabe. 
- Jakin gabe. Ta han batek han billau zigun kanaleko hartan ta, "Baiño zertan zeazte hemen? ", zean ta, zea, "Hor dabiltza zean, gerrako zea hoiek eta" zean esan ziun, ta "Etxea segi zazue, hobe dezue aguro jun". Ta hala, taka-aka, itxea jun giñan. Ta gu itxea jun ta behala hasi [...] , etorri zian. 
- Ta etxekuak ba al zekiten, aitak eta. 
- Honbre! Aittak eta ze jakingo zuen?! Batez haiek gu nun giñan. Gu mutikoskorretan kanalea juten giñan, ta. 
Soldaduentzat alkandorak dohainik egiten zituzten
Kaperotxipi Arakistain, Jesus Mari
- Esan dezu, gerran hor akanpauta egon ziala. Nun egon zian akanpauta? 
- Hor eon zian, gure zean aurre-urrian. 
- Hor frailetako... 
- Frailetako... zinia nola dao? 
- Bai. 
- Frailetako zinia. Hortxe barruan eon zian. 
- A, barruan? 
- Barruan, bai. Hor eon zian pilla bat. Ta hortxe. Haiek, batzuek alde iten zuen, zeak izango zian, konpañiyak o ez dakit ze izango zian, ta. Batzuek alde iten zuen, ta, handik puskatea, [...] , beste batzuk etortzen zian. Ta guk aurre-urrian zakaun sastreiya. 
- Joe, kaltea zuentzat. 
- Bai [...] galanta, joe! Gu gerra denboan... Geo zea etortzen zan, Fiadoncha, Marquesa de Fiadoncha. Hura zan hemengo markesa. Orduan palaziyuak besteik ez zaben. Eta hura etortzen zan, ta bueno, "hay que trabajar pa... , pa los que estan en la guerra". Ta alkandorak eta zeak iten gu han, perro txiki bat irabazi gabe hainbeste denboan. 
Hainbeste denboan, ordia, hillabetiak eta hillabetek, e! , erropa iten. Ez dakit zeiñentzat iten gendun, baiño... lanian. 
[...] Aitak esaten ziyon, "baiño gu perro txiki bat ez dakau, ez badeu ateatzen... ", orduan gaiñea traje bat zeiñek ingo zun, iñok ez! Zeak ingo zun gerra denboan traje bat! Ba huraxe zan, La Marquesa de Fiadoncha. Ez naiz hoi sekula ahaztuko. Joe, earra! 
- Ta, baiña, tela ta berak ekarriko zun, ez? 
- Bai, zeak ekartzen zituen, esto, rollo batzuek haundiyak, alkandorak eta iteko ta, erropak, soldauan erropak iteko. 
Ta hoixe iten eoten giñan. 
- Taillak eta danetatik. 
- Bai, bai... Eozein mouz josi ta eozein mouz indakuak, baiño, iñ in behar! 
- Ta gero, ezta, ezta, ezta eskerrik askoik ere ez, igual. 
- Bai, zea! Ezta ezer 'e! 
Karlistak edo nazionalistak nortzuk izaten ziren
Iturzaeta Martija, Rafael
- Ta hamengo, neetzako, e, karlistak jenealen zian jardiñeruak, arotzak, markesai ta lana iten ziyoen, ta hoiek zian. 
Geo tallerretakuak ya nazionalistak. Baiño, karlistak indar haundiya euki zuen leheno, e! , esaten duenez, nik [...] 
Aitai aitzen diyot eta. Geo, bai, ba! Haiek markesai ta eman behar. 
Gerra-garaian aeroplanoa jaitsi zen Zarautzen
Iturzaeta Martija, Rafael
- Gerra-araia nola gogoratzen dezu, gerra? 
- Ez, nik orduan... Veintiocho... zortzi urte nitun... 
- Baiña gogoratzen dezu zeoze? 
- Zeak, Lasartetikan aireplanuk ateatzen zian, zea, Eibar o, Eibar o bonbardatzeko. Hoi bai. Geo hamen ta bueltaka ta ibiltzen zian, ta. Bai. Geo alemanak, alemanak 'e ibili zian hamen. Inberto bazan, kamioi zean ta, haiek ez dakit, Galizi alde hortatikan o. Agustiñek esan zian, esan zun lehenguan, gerrako materiala o zean ta, ta nola eamaten zituen, ta. Ni gooatzen naiz aireplano bat hamen jatsi zan, treintaixietian uste det, treintaixiete, treitaiotxo, zeakin, salatu in zuen. Hor aireplano hortan zetorren republikanua ta, bi, hiru o, bat, danak, alde hortakua ta. Hamen Zarautzen geatu zan. Urdiña zan gaiñea, bi-otorra. Eta geo harrapatu ta, [...] , ta geo fusilatu in zituen haiek, esaten zuenez, bai. Politikuak zian itxura danez, errepublikanuak, o, bai. Joe, ta, hori da marka, e! Hua, nola... guk bagendekiun aireplanua jeixtekua zala, zortzi urte, betzi. Ta nola jakin zan hua herriyan? Jendia zai zeon asko, e! , zea, aireplanuana. Illunduta jatsi zan, argiyakin ta, bai, ta. Ni hori harritzen naiz, nola jakin zun herriyak aireplano jua etortzekua zala? Ez al zan txibatazua, o. Bai. Urdiña. Gaua pasa ta geo, hurrengo egunen alde in zun txoferrak nunbait, o zea, pilotua... Koño! Frantziko zein da hori? Kosta... famoso hori, hamengo... Hendaia! Hendaia jeixtekua zan, baiña itxura danez, faltsukeia in ta hamen geatu ta hamen zai. Ta harrapatu zituen hoiek, gauez, izango zan, ba... Illundu ta ordu betea o hola sartu zian, sartu zan aireplano hua, bai. Hua ikuskizuna zan, guk aireplanoikan bestela nola ikusi, ta, bai. 
Emaztea ezagutu zuenetik, etxea erosi arte
Uria, Jose Mari
- Eta Benita? Benitakin ezkondu ziñan, ta nola ezautu zendun, ta nola ibili ziñan berekin? 
- Benita, bai, Benita hori geure auzokua zan: gu basarri baten ta hoi bestian, ta han ezautu nun nik hori, ta han ibiltzen giñan souan, ta alkarren onduan souak, eta lanian'e hantxe jarduten giñan, hoik'e bai, ta gu're bai, ta beti... 
Jaitan, berriz, han beste pesta [...] ez zan izaten gue zeaikan, zeoze juntatu alkarrena, ta jokuan in eo zeozer, ta hoyek [...] , gu're bai ta, halaxe [...] zan, ta geo alkarrekin, beti ezagun... Ta g eo kalea torri giñanen, hoik han, ta geo hoi're torri da honea serbitzea [...] , ta geo alkarrekin hasi hitz eiten, hasi giñan, ta halaxe, alkarrekin, ta... azkenian alkarrekin ezkondu giñan. 
- Zenbat denbora eraman zenduen andregai eta senargai bezela? 
Andregai... ezaututa urte asko, baiña andregai bezela gutxiyo. Ezaututa bai, launak eta beti, baiña tratamentuan ez giñun urte asko ingo, tratatzen hasi giñala. Gaiñuntzen, holaxe, taillarreko baatza, ta [...] guk'e zeoze ezkondu ta zeoze jarri berko zala martxan, ta ezkondu giñan, ta geo hemen, ta geo ezkonduta berela atzea taillarren gaiñen etxia in berko zala, hemen zeola, ta... Ezkonduta bizitzen Belauntzanen jarri giñan, habitaziyo kaxkar baten, ta han eon giñan urte batzutan, ta geo itxia ein gendun taillarran gaiñian, ez dirua gendulako, baiña baten batek laun inda [...] nola hala arrixkatu giñan, ta hala, behintzat, hemen jarri giñan bizitzen. Ta geo hemen jarri ta berehala gerra altxa zan. Ordun, berriz, ze [...] baatzaik ez zeon, ta gu basarritarrak nola giñan, menditikan eurra ekarri, ta txikitu zerran, ta eurra saldu, ta hola jardun giñan. Ikatzikan ez zan, ta sua ingo bazan eurra ber zan, [...] eta danak eaman zituen zeak, gorriyak, aurrea jun zianen. Ta eurra ber zan, ta eurra saldu, ta koopeatibakin tratatuka jardun giñan, ta holaxe berriz muebliakin hasi arte, ta nola hala bizitzeko aiña in gendun, ta holaxe. Ta geo, gerra ondoenen, zeatu zanian berriz muebliak eta [...] eundoko eskia hasi zan muebliakin, ta eozer gauza inda're ona zan ordun, ta orduntxe etxia pagatu gendun, hasi ta behelaxe. Ta geoztikan hotz handiik ez badeu're, behintzat ordun behela eantzun giñun, ta uain holaxe bizi gea geoztikan. 
"Amerikanoen" etxean neskame
Eizagirre Ibarguren, Benita
- Geo, amerikano batzukin eon ziñan, ez? O amerikano famili batekin. 
- Bai, ezkontzeko aurrian, berriz'e gure amak berriz'e gure pariente batzuen etxekuak zian hayek, eta berriz'e udaan esan zien, ba, hara juteko, udazkenian ezkondu bihar nun ta. Ta udaa pasatu nun han, baiño han ondo. Hayek ez zuen dona eta doñaik eta holakoik ez zuen izaten hayek. 
- Baiña han, desberdiña, desberdin biziko ziñan, ezta? Amerikanuak bere ohitura raruak eta... 
Bai, baiña hayek korrientiak... Ez, hayek korrientiak, amerikanuak ez zian, hayek zian gizona naparra eta andria Segurakua. Jende... Segurako basarri batekua hua're. Eta beste naparra're, berriz, zea zan, aita gazteik hil, eta bi anai gelditu, ta Ameriketa ama alargunak eaman zitun; ama alargun horren, zea, anaye batena eaman zitun bi seme hoyek. Ta amona xar hua zan, laroeitabost urte zitun ni han nitzanian, ta esaten zun, ba, gerra karlistako denboran bea nexka gaztia zala Naparruan, eta han nola zeon zea batian, taberna batian neskame bea. Ta ez zala ez urikan etxietan, eta argiikan'e ez, luz elektrikaikan, denbora hayetan. Eta nobiyua in omen zun, kapitana, amonak esplikatzen zun, eta gau batian esan emen ziyon etxekoandriak, Joxepa zun izena baiña "Pepa, uran tantoik ez daukau, ta nobiyuak launduko dizu iturrira juten". Eta kandela faola, faol batian, bakizu faolak nola dan kristalezko...? 
Kanposantua ta nola eamaten dia ba faolak? Bueno ba, estilo hortan etxietan ta izaten zian farolak, kandelan jarri, ta bueno ba, hartu zituen ontzi bat eta farola amona horrek, eta bestek, nobiyuak hartu zun beste marmita... ta ureta, iturrira jun zian, illunpetan. Eta geo, iturrira jun zianian, bere kapitan horrek eundoko helduak eman dixkiyo amona horrei, eta amona hori, neska gaztia, hasarretu da ziharo, ta eman diyo despeida, hoi in ziyolako. Ta etxekoandriak, tarteko jarrita, barkaziyo eske, ta "ni hablar de peluquin! ", geyo ez ta... Eta geo ezkondu zan, ba, amona hori ezkondu zan zea batekin: Vidal apellidua zun gizon bat, mutil bat, oso mutil jatorra zan, igeltserotza ta arotzak eta hola danak iten zitun hola, basarritan ta hola zeakin ibiltzen zana. Eta geo gazteik hil gizona, eta alargun gelditu zan. 
Ta bea orduan ibiltzen zan, ba, mahastiyetan ta atxurrian ta bi semi hoyek sostenitzeko. Ta hoyek pixkat gogortu zitunian, Ameriketa deitu ziyoen, ta Ameriketa jun zan bi semiakin. Ta bi seme hoyekin jun zan Ameriketa, eta biyak ezkondu zitzaixkiyon. Ta biyak ezkondu, eta geo ba, bat, zean, Irunen bizitzen zan, ta bestia hementxe, Zarautzen. 
Gernikako bonbardaketa
Madariaga Oar, Jesusa
- Gerra denboran non zeunden? Nola jakin zenuen Gernikan gertatutakoa? 
- Gerran... ba... gu, Bilbotik ni neskame neon seiñorak eta bildurtu, ta Bilbotik jun giñan Lezama. Lezaman... Etxe, etxe batea ta han bizi giñan, eta han, ba, ikusten gendun Gernika nola pasatzen zian jente dana burdiyakin, ta beyakin, ta oilluakin ta dana; gaixuak, umiak eta karruan. Ta danak ibiltzen zian, ta gure pena!... Danak ihesika, danak ihesika, eta geo esan zuen, ba, Gernaika bonbardeau zuela. Ta geo Gernikan gauian ikusi gendun sua, suan resplandoria ikusi gendun, eta ene... dana bildurtuta Gernika dana erreta, sutan zeola, ta gure familiya, ze nola astelehena zan, astelenian danak juten zian ferira eo plazaa gauzak saltzea. Ta nik esaten nun "ene... nere ahizpa jungo zan, e ta han harrapatuko zun", ta nere kezka zer zan han zeozer pasako zitzakoan. Ta gero in nun, seiñorak esan zian, ba, juteko, juteko oiñez juteko, ta nola jungo nitzan oiñez? Ta, ba, letxerua zegola goizeko bostetan Lezamatik Larrabezuaraiño, letxerua zeola, letxero hartan jun nintzan, Larrabezuan zeola letxerua. Ta Lezamatik Larrabezura jun nintzan oiñez goizeko bostetan; ta geo Larrabezuan hartu nun, zea, letxerua ta jun nintzan Morgaraiño letxeruakin. Ta gero Morgan, letxeruak utzi zian Morgan; ta ez nekin nundik jun, ze illuna zeon, oaindikan seirak eo, ta illuna zeon; ta in nun, ba, bildurtu, baten baten txakurrak edo zaunka in ta gizonen batek lapurra naizelakuan tiro botako ditelakuan, eta eguna in arte sagar baten azpian egon nintzen. Ta geo eguna in zunian, ba, baserriyan aurrian bidetxu bat ikusi nun, ta handik tapa-apa-apa bide txiki batetik tapa-apa-apa jun nitzan Errobeitira. Errobeitin ahizpa nakan ezkonduta, eta hua bixitatu nun, ta kuiñaua moruak ez dakit ze in ziyoela, ta bai in ziyoela, gaixo zeon. Ta geo handik jun nitzan etxea, eta etxean billatu nun ama ta ahizpa. Geo esan niyon amai: "Ama, zeñek daka errua Gernika erretzia? ", ta "Ez dakit, ume. Gure jaungoikoak indako lelengo herria Euskal Herriya da" esan zian amak. Eta geo, ba, holaxe eon nitzan han egun batian, ta atzea atzea bueltatu, ta Bilbora jun nitzan. 
Gurasoen jatorria
Agoues Sarasola, Agustin
Gure aita men zan frantsesa izatez, eta Frantziko gerra aurreneko Republika Frantziyan izan zanian, ihesi iña Frantzitikan Espaiñira. Ta dijuala San Pelayon barrena, ordun esaten zayon pasatzen dianai "Camino de Bilbao", ta hua're. Ta gelditu zan San Pelayon. Eta San Pelayon gelditu, ta San Pelayon gelditu zanian, in zun andregaya gure ama no? Zauztik Zauzko guztiyak daki oaindikan zan Zarauzko plaza aurren-urreneko etorri eta numero zuna, numero uno zun gure amak. "Era" Kristina Sarasola, [...] bezela, Agues y Sarasola: amana det Sarasola, ta Agues det aita frantsesana. [...] 
Eskola
Agoues Sarasola, Agustin
Oain esango dizuet ofiziyoa hasi nintzana. Gu txikik giñan, eskolan hasi giñan San Pelayon Saustinenian, ni bizitako basarriya zan. Ta basarri batian geu, ta bestian zian orduan (nola zuen izena hayek? Eizagirre apeliyua baiña... 
Eizagirre apeliyua)... haien ama zan gure maistra. Guk aurreneko aitaguria han ikasi giñun han. Hamalau... Geo ibilli nintzan eskolan hermanotan, mil novecientas dosian Frantzitikan bialdu zituen relijioso guztiyak: apaizak, jesuitak, monjak... danak bialdu zituen Espaiñira. Hamen gelditu zian asko zien orduan, bai monjak, bai hermanuak ere. 
Hermanu hayek hasi zian orduan kolejiyua ematen. Gaur nola dabe "San Jose, Colegio San Jose", hermanuana? 
Klase hayek zian orduan. Bueno, gaur ez [...] , baiña orduan baberua ibiltzen zuen hemen, babero zuri bat. Hara eskola hasi nintzanian. Anaya, bi anaiyok, handikan hasi giñan, "el año" zenbagarrenian giñan? Antonianako, gaur Antoniana dakena Frailetan, Antoniana. Han dibujua jarri zuen, eta profesorez giñun bat Txapartegi (oain hor do etorrita Ameriketatik) , Maurizio Txapartegi; ta bestia, berriz... Maurizio Txapartegi. Beno, han lagunak nizkun San Pelayotikan orduan bi anayak frailiak: Mitxelena, bat Juan Luis, ta bestia Santos. Santosek zun nere edadia; Juan Luis bi urte gazteo. 
Francoren garaian hotza
Agoues Sarasola, Agustin
- Zer egiten zenuten ondo pasatzeko? 
- Pelotan. 
- Pelotan jolastu? 
- Pelotan, ta fuboleko ekipua eraiki nun nik, futboleko ekipua neu jarrita. 
- Franko garaia nolako denborak izan ziren? 
- Leno, oaingo aldian, hotz iten zun garai haietan e? Hotza, zeatikan neguan'e jelak eta zea... Ni Ferrolea soldau eaman ninduenian'e, zeatikan torpedero kuarentaiunon eon nintzan ni Ferrolen. Eta torpedero kuarentaiunon neola, han jela, jela ete zan orduan, [...] loriko jela iten zan orduan. Eskola etortzen giñanean'e harri koskor bana izaten giñun txoriyai botatzeko no? Ta ezin, soltatu ber izaten zan harri montoian, jelakin peatuta harriya no? Eta ezin libratu izaten zan harri koskor hua. 
Momentu onenak eta txarrenak
Hizlari ezezaguna, ZAR-119
- Zein izan da zure momentu onena eta txarrena? 
- Ba, nere momentuik onenak gerra jun arteraiño, hamazazpi urterekin erten ber izan nun gerra, eta hartaiño ondo. 
Baiña geo, gerra denboan, larritasun haundiyak pasata. Aurrenengua izan nun Bilboa aillatu eta handikan bigarren egunea, abiaziyua etorri zan, ta bota zun bonba bat. Eta guk eskola refujiyotzat hartu gendunian, ondo xamarrian erori zan, ta uste gendun danok han hil ber gendula. Bueno, hura pasa zan, eta geo etorri zan Gernikako bonbardeo famoso hori, eta bigarren larritasun haundiya hauxe da. Nik ikusi det telebistatik, eta liburuak irakurri ditut, baiña gauza bat da hori han ikustia, ta bestia telebisiyuan ta irakurtzia. Haura pasa zan ta tira. 
II. errepublika eta gerrako oroitzapenak
Sansebastian Izeta, Alfonso
- Txikia ziñanian, Zarautzen zerbait berezirik gertatu al zen? 
- Bai, gauza batzuek; eta geo, zeana, inportantenak zian ordun Diktadurak eta zian, ta Republika etorri zana "año treinta y unon"
- Asko aldatu da Zarautz ordudanik? 
- Asko, zeatikan ordun Zarautza zan txiki-xiki, herri txiki bat, ez zan aillatuko bost milla habitante, eta gutxiyo're. Eta ordun danok ezagutzen giñan, danok ezagutzen giñan, ta bai izenez ta bai apeillidoz. 
- Gerran egon al ziñen? 
- Bai, egon nintzan gerra guztiyan. Boluntayo jun nintzan Republikakin. Ta Santanderren agostuan hogeita seiyan prisionero harrapatu niñuen. 
- Zein oroigarri duzu gerrataz? 
- Gauza txar asko, zeatik, este, hiru urten gerran ibiliya danak oso rekuerdo txarrak izaten dittu. Gerra badakigu zer dan, o ondo ikasi giñun behintzat zer zan. 
- Gerratean kartzelan egon al ziñen? 
- Bai, bi... bitan egon nintzan: aurrena prisionero eraman niñuenen, hartu niñuenen, eraman zien Santanderretikan Monte Albertian barkuan Santoiña. Han zauren kartzelan kuartela, ta istitutua, ta hoyek danak kartzelaz ta jarriyak zauden. Geo bigarren aldiz eraman niñuen frentian naola Frankokin, zazpi hillabete... beatzi hillabetea reklamatuta, Santoñako kartzelatikan informiak hartu zittuelako Zarauztikan oso txarrak. 
Euskara eta gerra
Sansebastian Izeta, Alfonso
- Zure garaian problema gehiegi eduki al dituzu euskeraz hitz egiteko? 
- Kartzelatik atera ta bastante kuarteletan ibili giñan tokitan bai, kuarteletan. Hortako badakat anekdota txiki bat esplikatzeko moukua. Gu presuak nola giñan atzeneko turnuan, kuartelen jaten giñun bazkaya, ta otordua ematen ziguen azkena. Ta formatuta gauela patiyuan, sei lagun giñan hemenguak, euskaldunak; ta bat zan bizkaitarra, ta erderaz ez zakin batere, ezer'e. Eta in ber izaten giñun, ba, haren aurrian euskeraz. Ta kapitan batek ikusi giñun, ta galdetu zigun ze hitz egiten ai giñan. Ta esplikatu giñun esanez, ba, euskeraz hitz eiten ai giñala zergaitikan gizon batek ez zakilla erderaz, ta horreatikan hitz eiten giñula. Ba, haren kontestaziyua izan zan, ba, kastigatu in giñun bazkai, bazkaldu gabe. 
- Zer aldaketa eduki ditu euskerak? 
- Haundiyak. Gure gazte denboran euskeraz asko hitz eiten zan, nahiz gaizki. Baiño gero gerrak'e jende asko gelditu zan gerra jun, ta ez giñun ordun erderaz ondo hitz eiten. Ta gerra jun eta hor baztar hoietan kanbiyo asko ikusi giñun. Ta ordun, ba, han hitz ein ber zan erderaz. Nere kasuan, berriz, ni eon nintzan burgalesak eta palentinuakin danak, ta euskeraz neu bakarrikan izango nintzan batailloyan. Ta horregatikan, jende askoek geo bueltan, guk bezala zazpi urte pasa ta etxea etorri giñanen, erderaz geyo iten giñun euskeraz baiño. Orain, oain kanbiyo honek in dunak, guk euskera oain don euskera berri hau ez deu ezautzen, ez dakigu batua o esaten diyoena. Baiño, lehengoko euskera baiño gaur o biharko, oain dauren gazte jendiantzako askoz hobia, zeatikan hemendik urte batzuta, euskeraz danak jakingo due ondo. Esaten dan bezela, "gramaticalmente" ta... 
Gerran izan zuen zortea
Agirrezabal Izeta, Manolo
Gure tabernakin lotutako gauza batzuek... ze esango dizuet, ba? Guk, nik hemeretzi urte nitunian etorri zan gerratia, ta jun giñan Zarauztikan bost jun giñan Jakaa: bat, Xalbardin; bestia, Santa Barbarakua; bestia, Larrarte, Bordako baserrikua; Angel Usobiaga... Geyo zein giñan? Untsaingo mutilla, Untsaingo baserrikoa, ta ni. Ta aurrenengo egunian jun gea Jakaa, ta eman zizkigun zeak, gure erremintak, trastuak, danak galtzak botoyakin lotuta, ta batzuek geatu zian, bai, hankak potoluak zituela, ta kalea... ezin erten kalea... Jun gea taberna batea Jakan, ta euskeraz ai giñan gu taberna batian, ta han karabiñero bat zeon, ta euskeraz aitu ziunean, "nunguak zeate? De donde sois? ", "Yo de Zarauz. De la... Iriondoneko tabernakua! De la taberna de Iriondo". "Mekatxis! Yo, si he estado en Zarauz! Yo vine a Jaca de Zarauz! Y te conocia yo desde cuando naciste! ". Txikiya-xikiya zianetik ezautzen zigula, ta haren bitartez, nik euki nun suertia gerrate guztiya asistente eoteko. Porke, Jakako kuartelian erakusten zuen, karabiñeruak erakusten zuen, zea, instruziyua. Ta hurrengo egunetikan entxufia. 
Txerri feria
Lertxundi Ameztoi, Inaxio
- Ekonomia ta lana, piska bat, periarik eta ba al zan Zarautzen garai hartan? Feriarik edo holako zearik? Azokaik iten al zan bereziya, edo... 
- Bai, bai, bai. E, feri zaharrena gooatzen naizena da, txerri-eriya Santa Barbara egunez iten zan. 
- Txerri-eriya? 
- Bai, txerri-eriya. Eta Santa Barbara egunez Zarautzan jai iten zan orduan. Aspaldiko kontua da hori oso, e! Eta, ta, txerri-eriya, bai, bai. Ta leheno, eozein itxetan zeon txerriya. Guk, itxian behian txerriya hazten gendun beti, itxian behian. Oan hoi debekatua dao sanidadetik, baiño leheno eozein kale basarri o zeatan, patiyo bat baldin bazuen, txerri-ana biltzen ibiltzen giñan, eta, guk beti, txerriya urtero hazi izandu deu. Oantxe hiltzen genun, San Martiñetan. 
Earrak eoten zian oolkiyak eta. Ta geo zeak iten, esto, txoixuak iten. Ta etxian ibili [...] ibiltzen giñan gu, bai. 
- Ta azoka bereziya iten zan orduan? 
- Azoka bereziya, txerri-eriya, bai. Santa Barbara egunez iten zan. 
- Ta, Txerri Kalek badu zerikusirik, izen horrek badu horrekin zerbait... 
- Bai, e, Txerri Kalian, nik ez nun ezautu hori, baiño mataeia hor omen zeon, bai. mataeia hor omen zeon, eta igual hau, ez dakit, hau egitzat o jo laiken, baiño guk, txerriya eukitzen gendunian, geo guk mataeira eamaten gendun. 
Eta orduan mataeia, mataeia hamen San Pelaioko onduan zeon. Ta, txerriyakin earki juten giñan gu, baiño, hor txerritegiya leheno, e, esto, mataeia zeon lekuan txerriya geatu iten zan, ta ez zun nahi aurrea jun. Ta eman, eta azkenian karruak in genitun, ta karruan eamaten gendun. Ta guri, guri bezelaxe asko... "bai, bai, hortik ez dek pasako txerriya, hi! ", ta, "zer da, ba? ", ta, "ba, leheno hor mataeia omen zitxion", ta. Eta Txerri Kale biharbada hortik izango zan, kale, hori azkenengo kalia zan, Txerri Kale. Oan Herriko Barra jarri diyou harrei, baiño hori leheno azkeneko, ba, Herriko Barra bezela, azkeneko kalia izango zan, eta hori, e, kale-ire o baserri-ide bezela. Hortikan eamaten zian mataeira txerriyak, eta nik ez dakit, pentsatzen det horreatik jarriko ziyola Txerri-ale, o. Ta geo, gaiñez, inguru hortan baatzak zian. Eta baatza hoietako txaboletan, hoiek danetan txerriya eoten zan, danetan txerriya. 
Loreak azokara saltzera
Txurruka Egaña, Maria Josefa
- Ta, azoka ta etortzen al ziñan? 
- E? 
- Azoka ta, jenerua saltzea? 
- Zarautza. 
- (Alaba) Plaza? Eunero! 
- Azoka, bai. Azoka. 
- (A) Eunero! 
- Jesus! Ba, azoka... 
- (A) Aurrenengo lore-orta plaza saltzea honek ekarri zun. 
- Bai, eta, zea, ni... 
- (A) "La primera florista de Zarauz! ". 
-... orduan buruan puntan hartu otarraka haundiya, tomatia edo zeoze, eta tripa haundiyakin, eta halare aillatu. 
"Emakumia, horrela zean ta! ", "ez da behintzat lehertu, ta! ". Ta danak Allemen jaio zian, eta Don Ebaristok esaten zun medikuak, alegiya "a, uain danak Donostiarrak dia, baiña leheno danak nerekin Zarauztarrak zian! " esaten zun harek. Eta... inauguraziyua izan zan harena, eta orduan beak esaten zitun kontu hoiek, mahaian jarri zanian. Han izan giñan bere inauguraziyuan, ta halaxen. 
Loreak zaindu eta saltzea
Txurruka Egaña, Maria Josefa
- Ta, orduan, e, lorea 're saltzen zan, lorea 're? 
- Loria, bai. Loria saltzen zan, bai. 
- (A) Esan dizut, ba, aurrenengua beak ekarri zula aurrenengo sorta, ta danak parre in ziyoen, alegiya, ez dakit ze eta badakit ze, bakizu ze izaten dan lehenengo gauza. Loriakin ta ez dakit ze, ta, bueno, pero mira nola zeatu zan. 
- Orduan, baratza beti landu izan da Allemen? 
- Bai, baratza pixkat bai, pixkat. Asko ez zan eiten, baratza asko ez zan eiten. 
- Ze, lorea oiñ ere badao. 
- E? 
- Oiñ ere badao lorea hor. 
- (A) Hombre! Oain bai, oain... 
- A, bai! Asko! Oaiñ bai. Oaiñ inbernadore asko dauzke larrosakin beteta, bai. Eta gladiolua 're asko iten zan, eta, gladiolua ikaragarri... 
- (A) Artasorua bezela... 
- Baiña moda jun zaio, eta ez du iñok nahi uain. Uaiñ nahi du bata holako, bestia holako, dana diferentia sorta in eta horrela, zein politaua, ikusi ondo ta eramaten ditue. Bai, eta, ba, oaiñ gladioluak gutxitu in due, eta harek 'e lan asko ematen zun. Gladioluak 'e bere bulbuak edo, bere haziyak atea in behar izaten zian, sekatu in behar izaten zian, garbitu, eta gorde in behar izaten zian, eta. Baiña halaz ta guztiz 'e, kanpotik ekartzen zan berriya hobeto, zeauak etortzen zian, konserbatuauak, edo indartsuauak. Etxekua beti izaten zan indargabetua edo kaxkarraua. Bai. 
Emakumearen egitekoak baserrian.
Txurruka Egaña, Maria Josefa
- Ta, bestela, bera, berak baserriyan iten zun lana gizonak? 
- Nola? 
- Baserriyan lana. 
- Bai, baserriyan bai. [...]. 
- (A) Bost ume, ta baserriyan lana in ta. 
- Ta zuk baserriyan ze lan iten ziñun? Danetik? 
- Ze? 
- (A) Baserriyan ze lan esaten du honek. 
- Zeiñek? 
- Zuk, zuk, ze lan? 
- Nik? 
- Bai. 
- Baserriyan? 
- Bai. 
- (A) Danetik. 
- Etxe ta kanpo nik lana, ahal deten guztia. Etxeako zeoze izango baldin bazan, eiñ ahalein guztia. 
- Kontatu eun batian ze ordutan jaikitzen ziñan, ta ohera jun arte ze iten zendun eun batian. 
- E? 
- Eun batian, jaiki goizian... 
- Bai... 
-... ta oheratu arte ze iten zendun komentatu. 
- Nik? 
- Bai, aber. 
- Ze ingo nitun, ba? 
- Ze ordutan jaikitzen ziñan? 
- Ordun? Ze ordutan? Zortzirak aldian, edo. Aitaiñarreba gendukan oso ona. Goizo jaikitzen zan, ta bea jardutzen zan sua in ta, han, guri pixkat horrela zeatzen, launtzen goizian goizo, bai. Eta ordun, ba, guk ere ba, umiakin ta nola giñaben, erreztasuna gendukan pixkat ohian gehio eoteko, eta. Holaxe, [...] giñan. 
- Gero? 
- E? 
- Jaiki ta gero? 
- Jaiki ta gero? Beno, esan dana. Azoka 're etorri behar gendun, ta! Beste gauza asko. Hura 're prepaatu in behar izaten gendun. Azokako gauzak 'e pronto jarri bihar izaten zian, ta. Ba al dakizu? 
- Ta gero, azokatikan ze ordutan etxea? 
- Oain baiño goizuo. Oain berandura arte eoten da jendia. Ordun pixkat lehentxuo juten giñan etxea. Ordun jendia goizuo moitzen zan etxea juteko. 
- Ta gero, etxera jun ta gero, ze iten zenuten? 
- Bazkaldu! Pronto baldin bazeon... 
- Bai, ba. Zu azoka etorrita, nork prepaatzen zun bazkaia, ba? 
- E? 
- Bazkaia nork prepaatzen zun? 
- Bazkaia? Bueno, igual goizo zeatuta, edo bezperan edo moldatuta edo igual ta, holaxe. Bazkaia baita ere han gelditzen zana, suegrak 'e bai, han eoten zan da, harek 'e bazkaia zuzendutzen zun. Ez zan bezperan ibili beharrikan. Hura han eoten zan, etxian. 
- Ta gero atsaldian ze iten zendun, atsalden? 
- E? 
- Atsaldean ze iten zendun? 
- Atsaldian? 
- (A) Arratsaldian! 
- A, arratsaldian? Bai, arratsaldian 'e, ba, izango zan ba hurrengo euneako tratua prepaatu beharra. 
- (A) Eta berriyak in behar badia ipiñi in behar, letxuak eta ipini behar hua. Eaman in behar bazan[...]. Etengabia! 
- Ipini in bihar danak, moldatuta, ipini in behar pronto. Ta igual zeoze, astuan pasta puskauta ta haura 're konpondu in behar ta, milla gauza! Konponketa 're in bihar da ta! Harek ere... erropa zaharrak ere igual etenak eukitzen ditue ta, barrenak zeatuta, urratuta igual ta, haiek ere zuzendu in behar, ba al dakizu. Josten ere iñ in behar. 
Kale-baserrietako jendearen bizimodua lurrari eta itsasoari lotua
Leunda Eizagirre, Santos
- Bai, eta gaiñea hemendikan ya herri aldea dana baatzak, eta... 
- Dana baatzak, ez zeon... Eta aleik 'e ez zan. Hamen, aurreko zea hau, honek alboko hori, hori banitun... Horko balkoitako harri earrak neuk jaso nitun, hemezortzi urte izango nitun, hamen San Pelaioko etxia in zanian. 
Monteruana 're basarriya zan. 
- (A) Monteruanekua da zea, Rosario, hor, lehenbiziko elizan onduan daon zea hori... 
- Hori basarriya zan, bai. Eta, San Pelaio izanda... Geo hurrengo, telefonikatik honea bat, zeakua, Agirrekuak in zuen etxia, eta gaiñuntzian, Arrutineko taillerra ta zian, baiño hoiek 'e, hoiek danak soruak zian. Hoiek zian Etxe Beltzekuak eta Don Evaristonak eta... hoixe dana, han ixkiña 're bai. Hamen itxura antzeko baserriya Etxe Beltz dia, ta Etxaniztarrak, beste gaiñuntzekuak danak bi behi, eta itsasoa. 
Ermandadeak.
Eizagirre Uranga, Antonio; Uria Mancisidor, Pakita
- Zeziña ta iten al zan, ordun? 
- (Antonio) Bai, bai. 
- Bai? 
- (A) Zeziña bai. Hua ganaubai etxeen ta. Zea, [...] uaiñ 'e, ermandariai zea esaten zitzaion, e, hamalau bat eo hamabost bagiñan hemen. Bati ganau bat galtzen bazitzaion hari launtzen ziyoen danak, ta. Geo txahala gaixo zeona [...] baldin bazan, hil hua, ta danan arten partittu, ta hua jan, haragiya, hua, hua izaten zan gehiena jaten zana. 
- Zein zan ermandade horren zeregiña edo zein izaten zan? 
- (A) Geonek, geuk eamaten gendun. 
- Baiña zertako sortu zan hori? 
- (Pakita) Ganau, ganauba gaixotzen zanian... 
- (A) Ganau, ganau, zea, alkarri launtzeko, zea, ganau... Hamalau, hamalau baserritar zea, juntatzen giñan juntatu ta, batei gaunau bat gaixotzen bazitzaion ta akaatzen bazitzaion, hua danan arten jaso ta paatu itten zan. Iñork zeaik ez gendun eukitzen guk, geuk, geonek preziyok in, jartzen giñun hiru komisiyokok, hiru jartzen giñan, hiru, bai, jartzen giñan ta, bai, preziyua in geo. [...] itxekuai ta bestiai tokatzen zitzaiona, harek [...] , ta txandak aldatuz, hola eamaten gendun. Ta geo atzea, hoi 're, [...] seitu zun horrek, e! , baiño hoi 're bukatu zan, ta, oain batez. 
- Oin ez dao? 
- (A) Oain ez do! 
- Noiz bukatu zan hori gutxi gorabehera? 
- (A) Hori? Nik izango nittun, berroei bat urte nittula, ta oain, oain hoeita hamabi bat urte bai, bukatuko zan hua, hua bukatu zan. 
- (P) Orduan, gehienbat zan desgrazin bat ganauakin eo gertatzen baldin bazan, galera haundiya, haundirik ez izateko baserritan, ta... 
- (A) Danok [balterua] zeatu, alkarri laundu hua zeatzen. 
Zarautz inguruan mahastiak non zeuden
Lazkano Roteta, Inazio
- Eta mahastiyak eta txakoliña ta hemen inguruan bakarrik izaten da, ez? San Barbara inguruan... edo Zarauzko beste inguru batzuetan izan da? 
- Zarautzen mahasti asko zan gu umiak giñan garaian. 
- Bai? Kalian eta be bai? 
- Bai. Hemen Balentzi aldea beittu, kanposantu pasa ta Kuliñeko mahastiya zan. Ta geo Balentzira iya ailleatu, Balentziko terrenoa Munoako zea horta, Pepena. Errota Zaharren 'e bazan, Antxurrutenen 'e bazan, Etxetxon ta hoittan 'e zeoze bertan bazan, Ittulazanen 'e bai. Ta hemen behera zean berriz, kanposantutik behera, Pantolingua ta hasieran Salbirek [...] zuan. Geo bestia bazun Alfa alde hartan 'e, bazun Pantolinguak. Ta hemen zea Makatzaneko baztar hortan [...] ta hoiek 'e bazituen mahastiyak; mahastiya asko. Muntxiyon berriz, Muntxiyon baatz asko zan. 
- Baatza gehio? 
- Bai. Ta hemen eliz punta hontan 'e bai. Hor 'e Kirkillek [...] , ta oain Xantarbak daka parte bat hor baiña, hor mahastia, ez dakit nun dan. Pantolinguak 'e bazun hor zean, Vista Alegrea tartian mahastiya, abonatua o zea ikusi gendun guk baiña, ezautu gendun baiña. Geo hurrena berriz, oain Vista Alegreko obrak ta daude iñak baiña, hor 'e Allemeko izandakua o Rokek hor zun mahastiya, geo.. Izagirrek. Klaudio Izagirren andria Alleme kasta zan ta nola o hala ba, mahastiya zun hor 'e. Ta azpikaldian 'e, Malderreneko zeatik hasita tarte hortan 'e, paeta gaiñian, bi zea arku earrak zian. Mahatsa toki askotan. 
Txakolinaren prozesua
Lazkano Roteta, Inazio
- Ta, txakoliña nola egiten da? 
- Txakoliña? Mahatsakin. 
- Baiña, nola? Zein izaten da... , nola... , e, batu eta prozesu guztia esplikatuko dezu? 
- Bueno, mahatsak heldu in behar izaten du aurrena. Zenbat eta helduo, nik nahio mahatsa. Ta mahatsa heltzen danian ba, igual denboaldi txarra o zeatzen badu ustelegi o jotzen du ta, hor, hor saiatu in behar izaten da, ya azkenengo zea hori apurua izaten da, ze giro dan ta, egualdi ona eukitzia hobia da. Ta bitu, bitu, bat bitu da, ta bestia mahatsa tratatu. Mahatsa konparaziyoa, behin bildu ezkeo nik esaten det etxea, itzalea, itzalian prexkuran mahatsa, ez zea, bildu ta euzkitan, zea kajetan. Etxea ekarri ta prexkuran, [...]. Geo, hori ez da beotzen, itxea ekarri ta, ya itzalian, kajetan ta. Geo kaja oso ona da zea, mahatsa eukitzeko. 
- Bai? 
- Lehen garai batian lepa-tarretan zeatzen zian, ta eitten zan pilla haundiya, igual hirurogehi kiloko zeak igual, otarrakak eo gehiokok 'e igual. Ta mahatsa heldu [...] salda zaiola zean ta. Geo hala euzkitan ta eukitzen bazan eitten da beotu ta fermentatzea juten da. Mahatsak ez du fermentatu behar nerekiko txakoliña itteko. Txakoliña 're ya tolaretik ateatzeko ez badek ondo tratatzen beotu ta fermentauta eoten da. Ta fermentaziyua ekarri behar du lasai. Oain txakoliñai, eitten danian barriketa zeatzea ta hotza jartzen zaio. Bai, ez da hemezortzi bat gradutik behera o gora zeatzen, epeldueazten, handik behera zeatzen da, eukitzen da. 
- Poliki fermentatzeko? 
- Bai. Ta hola eoten da ba, ze esango dizut nik, hillebete o bi o, behiñ 'e berotu gabe, bero handiik gabe. Irakitiak eta itten ditu baiña irakite hotza, [...]. Bestela guk leheno txakoliña barrikan sartu ta irekiten zan denboan barrikari hola eskua jarri ta iya ekonomikan jartzen bazendun bezela berotzen zan, e! 
- Bai, e? 
- Bero-ero, e! Ta hoi itten da, mikatz-ikatz-ikatz itten da, hainbesteaiño beotzen danian. Horreatikan zian bodega hotzak eta hobiak. Ta piskaka-iskaka ikusi det geo hotzan zea hoiek eta, jarri giñuzen ta oain tenperatura, ba, zaitu itten degu. 
Txakolinaren prozesua
Lazkano Roteta, Inazio
- Eta, mahatsa jaso eta kajetan orduan gordetzen dezue? 
- Bai. Gorde ez! 
- Baiña itzaletan... 
- [...] Bildu ahala, e, ba, kariatzen; euzkitan ez euki mahatsik, hartu ta itzalea. 
- Eta bertan egunian estutu edo... 
- Ta tokiya badao ta... Estutzeko ez da hainbesteaiñoko presa. Bai, seittun hasten dia ya joaldiya itte o zea baldin bada. Bi joaldi ta hiru igual itten da, ta beste joaldi bat sobre badao igual hurrengo euneako igual uzten da. Gauza lasai hartu behar izaten du, ez dao. Jendia gehio baldin badao biltzeko ta, pixkat aurreratzen bada, kajan ondo eoten da. Berroeita zortzi ordu kajan batzeko ez dao kuidadoikan, fermentatu ezian. Ta mahatsa tratu onian baldin badabil, puskatu gabe ta, ondo baldin badabil, ba, mahatsak aguantatzen du. Ta txarra pilla haundira zeatu, otar haunditan ta jarri ta, pixkat mastriatu ta berotu ta... 
- Zapaldu... 
- Hoiek dia txarrak. Ta geo 're, ba, geo 're ba, hotzakin ta, [...] berotu gabe ta [...]. 
- Eta, estutu, tolarian estutu, eta gero zuzenian barrikara? Ero nola eiten dezue? 
- Hoiek automatikuak dia, ikusiko dittugu geo nahi baldin baezue, ezta holako... laixte, ikusiko deu. Tolaria dao oain menbranakin. Horrek itten du labadorak bezala itten du, zea, programa jarri... bai. Lehenbiziko zea izaten da, mahatsa botatzen dezu espaldilladora. Espaldilladorak sustarra, orbela o zeoze zikiña etorri bada, dana fuera, dana garbitu itten du, ta alia ta likidua sartzen da zean, tolarian. Tolaria zilindro zea da ta, barrika bezela, ta hua bueltaka ibiltzen da. Bere saria du ta sarian likidua zeatzen dun bezela, likidua bandeja eroitzen da ta, seittuan, seittun barrika jartzen da hua. Bandeja bete ahala ematen zaio bonbai ta, bonbai eman ta, bandeja juten da. Eo zeara juten da, barrika bandejatik. Ta geo ez da hori bakarrikan. Ya barrika betetzen dezu ta eitten zaio [...] o zea hori botatzen zaio hor. Hori azukre erria o da. Ta horrek itten du zeatuazi, ondua [...]. Loriya erteten du horrek, zeatikan, tolaretikan, ta eitten dio patsa o zea... 
- Zikiña? 
- Bai, bai, zea, loriya hori ondoatuazi, ta eitten da gaiñeko zea kendu, gaiñeko hori jaso, beste barrika, releatu, ta ondua bota itten da. Ta itten du irakitia o prozesua itten du edari garbiyak, ez zea, lehen itten zan bezela, zea, tolarian nola-ala zeatu ta... Nik, Pantolingon tolaren ta haietan 'e ibiliya na ni, zea, mutilla, eliz puntako mahatsa biltzen ta. Nire koiñau zanak euki zun parte bat eta Ttenttek 'e bai ta, hoien mahatsak biltzen ta, ailleatzen nitzan ni mutil gaztia. Ta, Pantolingo tolaria tolare earra zan, zurezko tolaria, zea luze bat zun, estutzeko lizar trongo luze bat, ta hiru-au laun jarri puntan ta haei estutzen ta, bastante azkar gaiñea estutzen zan. Oso tolare earra zan. 
Mahats-klaseak
Lazkano Roteta, Inazio
- Eta, e, txakoliña eiteko mahatsa zer da beti, beti klase bera ero klase diferentia? 
- Bai, txakolin-ahatsa, txakolin-ahatsa, [...] beltza ta [...] txuiya, hoik dia hemengo txakolin mahats natualak. Geo beste bariedaden batzuk e sortzen dia, baiña, en general gutxi, izaten da handikan. Nik ez dakit ze klase o zer zan, baiña mordo haundi bat 'e ixaten zan, hola, oso mordo errotua, beltza. Hoi nik ez dakit ze klase ixango zan, handik 'e pixkat ixaten zan, gutxi 'e! 
- Txakolin beltzik eiten da? 
- Txakolin beltza? Ardua da beltza. Bazan gurian ardo-ahatsa, baiña bihatzak 'e beltz-eltz-eltz eitten zituna, e! 
Mahats alekua lehertzen bazan, bihatzak o, bihatzak 'e tinta bezala zeatzen zun, belzten zizun, bez-ore, bez-ore, ta ardua ona eitten zan. Beheko, zean, tokik onian 'e zan ta, gero txertatuta ta abar ta, dana aldatu in zian. Asko ematen zun ta zeatu in zan, dejeneatu o, zeatzen zala, ale ttikiya ta, nik ez dakit ze itten zun. 
- Gaitzen bat o? 
- Ondo... Ez, bestela... Eo gehio jo, o zeoze pasatzen zitzaion hari, ez zun behar bezelako fruta ez zun hazten azkenean, ta txertatu in zun gure aitta zanak, ta bastante ondo hartu ziyon txertuak. Ta hala oraindik 'e bakarren bat egongo da hamentxe. Itxian ondon dagonak 'e zepa, behekua, ardo-ahatsa du, ta oso txakoliñ-mahats, txertauta dao ta, mahats zuriya oso earra ematen du. 
Baserritik kalera saltzera.
Eizagirre Ibarguren, Benita
- (L) Itxian 'e ingo zan ordun? Eingo zenduen itxian 'e... ogiya... 
- Etxian ogiya? Ez, ez. Akordatzen naiz, gurian labe haundigiya zan ta bestekuak labe txikiya ta han beak iñoiz eiñ izan zuen ogiya baiño ez, ogiya kaletikan eamaten zan jeneralian. 
- (A) Ordun baten bat etortzen zan egunero kalea, tratuak in, eo... 
- Esnia! Esnia ta, geo arrautzak, Jesus! Arrautzak jateko 're bildurrak! Arrautzak diruakin zea ekartzen zan, oliyua ta, holako konprak eite zian ba. Ta azukria 're ez zan asko zeatzen, hua 're txarregiya iruitzen zitzaioen, da hantxe zintzo-intzo. 
- Zein etortzen zan, zure ama? 
- E? 
- Zure ama etortzen zan Zarautza? 
- Bai, bai, bai, bai. 
- Ta nola? 
- Ba, hortxe. Ebiya iten zunen lokatzetan ta, zean, bide txar askuakin ta etorrita... 
- (A) Baiña, astua hartuta, ez? 
- Astuan, bai, astuakiñ. Geo, zeak, menda-rratzak ekartzen giñuzen, bildu ta amai ematen gendun ta menda-rratzak perra haundi banan saltzen zian plazan. 
- Menda landariakin indako erratza. Geo, usaia zabaltzeko itxian, desinfektatzeko ta... 
- Erderaz, oaiñ izenak 'e ahaztu iten zaixkit, baiña "menda, lo que es menda... ". Bai. Ta babarruna ta hoiek 'e ekartzen zituen plaza saltzea, babarruna, esnezaliak eta 're eskatzen zuen batzutan ta bestetan ba, plazan saldu, babarruna ta, mendak eta... Noiz o noiz azan bat eo aza batzuek o, zeoze ekarriko zuen. Baatza gauza gutxi iten zan basarritan, eta souetako lana. Baatzak lan haundiya du. 
Arropa eta oinetakoak; "Abarkazaliak": abarkak egin eta konpontzen zituztenak
Iturria Astiazaran, Juan
- Ta, jantziya ta, zer jantzi, blusa ta apraketakin ta hola ibiltzen ziñaten? 
- Alpargatak, alpargatak, alpargatak, zulatuak gehienian, zeatikan zeatzen giñuzten, baiño bakizu. Ta gaiñea pelotan asko nola iten zan, asko urratzen zian zeak, alpargatak, eta nik mou askotako alpargatak zeatu ditut: este, espartzuzkuak eta gomezkuak 'e bai; baiño danak puskatzen giñuzten, ta... Eta zulua o abar, eta halare segi iten gendun, e, honbre, bai, bai, bai, bai. Garai hartan oso, askoz gutxiyo jazten zan oain baiño. Oain eozein mouz zeatzen dia ume txikiyak eta, eundoko jantzi onakin ta abar, ta. Garai hartan, ta gaiñea, urratu arte izaten zan, e, puskatu arte. Erropa bat erosten baldin bazan, ba, puskatu arte. 
- Gero, albarkak konpontzea ta 're eramaten zian, ezta? 
- Baita, baita, baita. 
- Bazeuden hola abarkak eta konpontzen zituztenak. 
- Bai, bai, bai, bai, abarkazaliak bazian, bai, bai, bai. 
- Abarkak 'e bertan, Zarautzen iten zian, e? 
- Bai, bai, bai, bai, iten zian. 
- Nun? 
- Nun? Ixkiña batian ta holaxe, ixkiñetan ta. Hemen bazan abarkazalia, gehiotan 'e bai! Ta, geoztikan 'e bai, e! 
Hemen arrandeia dao, hor guk Lauriano deitzen giñon leheno, este... mueble denda 're badao. Hemen, Muebles Hiru bada hemen izkiñan, arrandei bat badao, ze izena dan, e... Arrandeia bakizue zein dan? Ba, han alpargateia deitzen zitzaion. Etxiak alpargateia. Bai, bai, bai, bai. Itulazabalgua, hemen Itulazabal zea da, da basarri bat da, ba, hango mutillak eoten zian alpargatak eta iten, ta. Ta bat baiño gehio 're bai. Beste azpeitiarrak 'e bazian, o, azkoitiarrak, azkoitiarrak, Parrokiko onduan alpargateruanekuak, han 'e... Fabiolak 'e hantxe erosiyak 'e baditu, bai, bai. 
Azokara saltzera joateko prestaketak.
Olaizola Alkorta, Manoli
- Ta noiz hasi ziñan ya zeure kontura ya azoka juten, zeu bakarrikan? 
- E? 
- Noiz hasi ziñan, ze edadekin hasi ziñan azoka juten bakarrikan? 
- Ez dakit, baiño, jota, urte batzukin hasiko nitzan... Nik handik aurrea egunero, egunero, egunero, egunero, "todos los dias que habia", puestua hartuta gakaun. 
- Konta, nola iten zan, aurretik prepaatu beharko zenuten jenerua ta. Kontatu pixkat hori nola izaten zan. 
- Arratsaldian jun, eta aurrena lanian jardun baatzan, ta geo tratua ekarri. Geo, itxea etorri ta hua dana garbitu ta pronto jarri. Lekua jarrita gazkaun aska handi batzuek, oaiñ 'e han daure. Bi aska ta geo balda batzuek kaja jartzeko. 
Ta garbitu. Bi askatan iturriyak daue. Eta garbitu, jarri pronto. Hurrengo goizian jaiki euna argitu baiño leheno, ta mahastira atxurrea. Ta eguna argitu zai eon, atxurrian jardun, ta zortzirak laurden gutxiko kanpaiak jotzen zunen, korrika itxea. Eta ni karruan tratua jarri pronto-ronto eoten zan, ta jarri karruan, remolkian, ta plaza. Ta hau esnia partitzea. 
- Eskuz, karrua eskuz eamate zenun? 
- Bai, remolkian. Remolkia gendunian ondo giñan, leheno buruan. 
- Buruan, e? 
- Buruan, buruan hasi nitzan. Ta geo remolkian. Ta geo batzutan zaldiyakin ta karro haundiyakin 'e bai, gauza asko zanian. Geo bi puesto eukitzen giñun, ta... Kukulu karnizeruak dakan aurre hartan, urte pilla. 
- Gogoatzen al dezu garai hartako preziyoikan? Ze preziyo zeukan jeneruak? 
- Ze [...] , deskuidatzen bazea hiru per-xiki tomatiak kiluak. Eztakit, e! Baiña urteko gauza merke zan. [...] Sei pezeta hartzeko otarka handiya eamanda? Ta hori zan ta, diru asko zala esan zian aitak, eta bueno. 
Azokako giroa.
Olaizola Alkorta, Manoli
- Ta, azokan zuen artean ta ze mouzko girua, edo ze... konpetentziya izango zan, ba, zuen artean. Sestrak izango zian, sestraik ez? 
- Ez, gu giñan kuadrilla esaten zun, este.... , Urbieta, zea, Meltxorrek: "hor eon ta okaziyoik ez dakazue, bata bestiai laundu iten diyozue. Ta zuen atze hortan beti baiñe zeoze", esaten zun. Ta ez giñan... oso ondo moldatzen giñan. 
Alkarren saldu 're bai, ta alkarren lagunak aldamenian jarri ta danea, e! Oso zea ona euki gendun guk, giro ona euki gendun beti, giro ona euki gendun, bai. 
- Ta ayuntamientuakin ta ondo konpontzen ziñaten? 
- Bai, harek hillian konbratzen zigun, ta... 
- Zenbat kobratzen zun hillean? 
- Aurrena gutxi zan, "no se cuantas pesetas eran". Bestela egunero paatu behar zan. Ta arrautza aparte paatzen zan. 
- Zenbat pagatzen zan egunero? 
- Ez dakit, hirun bat pezeta o, zeoze hola zan, baiño zea gutxi zan, hillekua hutsa zan, "luego subieron a ciento cincuenta", baiño oso gutxi izaten zan, "no era mucho el puesto". 
- Ta arrautza aparte zeatikan? 
- Ez dakit zergatik zan. Akordatzen zait arrautza aparte zala, ta hiru per-xiki dozenako kobratzen zun arrautza. Ta andre bat bazan, baatza zekaen, ta ollateia. Ta andre gizonak bakarrik zian, ez zuen familiik. Ta arrautzak eamate zitun plaza. Ta behiñ 'e ez zan eoten bea saltzen. Jarriko zixkian nei, jarriko zixkion beste batei, ta jarriko zixkion beste batei geo. Ta ibiltzen zan Meltxorren ihesika. Ta Meltxor, "de tonto no tenia ni un pelo, e, Meltxor", egiya esan bihar da. Ez zun harek tontoik. Pasako zitzaizkiyon, baiño hua akordatu gabe ez. Ikusi du nola dabillen eun batian, ta, "ta arrautza hoiek? ", eta, "paatu in bihar al dizkizut? Ez dia neriak", eta. "Zeiñenak dia, ba? ", harek bazakiyan zeiñenak... "Zeiñenak dian? Hau deskuiduan [...]. Laugarren aldiya, laugarrena bada hau arrautzak honea aldatu ditula", nik esan niyon, ta hasten da parrez. "[...] ", ta, "egiya! ", urteko zea [...] urtiak eta, esan niyon, zea, este, "bazekiyat zeiñenak dian, baiño gaur paatu gabe ez den ba libratuko". Egunero iten zian, baiño... "aquel no tenia de tonto, nada". 
- Enpliatua izango zan, ayuntamientoko enpliatua. 
- Ayuntamientoko danak kobratzen zituna. Pero, ezer behar bazenun, puestua behar gendunian o zeatu, harek askotan moldatzen zun, ta. Harek esan zian nei, aurreneko puestuakin izan zan okasiyo bat, batek ayuntamientotik eskatu, ta in, ta bestiak aurrea pasako zala uste kobradoriakin, ta pasa ez. Ta izan zuen okasiyo bat, esan zian "hola zertan ibili zeate? Sartu zazu, ba, ayuntamientuan solizitua, ta iña", esan zian. "Nik biarrena hartuko nuke, ba, nere onduan badao libre, ta", esan niyon, ta, "bueno, seituan ingo diñat. Aman izenian dakazue lehengua", ta "bai", ta "uaingua hirian izenen jarriko det", ta "txoakeia", esan niyon, "gue itxian patrika batetik atea dirua, bestetik atea, berdin da". "Ez, ez", jarri zian. Sartu nun solizitua ta, geo perioikuan letu nun "que como me concedian el piso". Ta geo, bi piso euki nitun. Ta geo, jende asko samar etortzen zan denboa eon zan, ta kentzen hasi zian pisuak bi ta hiru zituenai. Ta eaman giñuen eun batian, esan geniyon ta, "batian, metro batian nola sartuko ditut gauza danak, ezin ditut sartu". Eta ayuntamientuan esan zien, "zu eunero-unero etortzen zea? ", ta "bai", "eunero-unero etortzen dianei, bi dazkanai, laga ingo diou". Ta geo, bikin eon nitzan, haik eta, "hasta los sesenta y cinco fui a la plaza todo todo todos los dias", eunik galdu gabe. 
Azokako sal-erosketa.
Olaizola Alkorta, Manoli
- Regateoa ta, ze mouzkua? 
- "¡Eso, eso era hinchante! ¡Eso era la juerga! ". Regateatu gabe ez zuen eosi nahi izaten. Ta banakan famili bat, Eibartik etorri zian honea bizitzea, matrimoniyo gazte bat. Ta gaztiak ez zuen regateatzen, ez zekiyen regateatzen. 
Ta zaharrak bai. Ta eun batian etorri dek gizonakin bat, emakume haundi bat zan, Rosario zun izena, ta illarra garesti zeon orduan, hamar duro baliyo zun kilua, oso garesti zan. Ta, "ponme guisantes", ta "querras pelaos, pero no tengo pelaos", esan niyon, hola. Batzuek aletuta nahi izaten zuen, ba. "Mientras estais, ¿a donde vas? ", "a la carniceria", "bueno, mientras haces lo de ahi ya me ayudara alguien y ya te pelare un kilo". Laundu zien, lagunai esan niyen aldamenen, bueno, "ayuda al caserio". Partitu deu, ta aletu deu kilo hori, ta jarri diyou bolsan, plastikozko poltsan ta, etorri zian andre-izonak. Ta hartan etorri zan beste bat, iller billa. "¿A como tienes el guisante? ", ta, ez dakit zenbat esan niyon, "cincuenta y tantos era al menos". Ta esan zian, "¿quiere cincuenta y cinco? ", ta, "toma", ta eman diyot cincuenta y cincon illar hori, ta beste matrimoniyo hua beira. Nik uste nun beira zeudela, baiño kasoik ez. 
"Cobrame, Manoli! ", "cincuenta pesetas me tienes que dar". "¿Has visto eso? " andriak gizonai, "¿has visto esto? ". 
"Es que esa no sabe esto, llevar sin eso, tiene que regatear y ha ido feliz, porque le he bajao, y yo he ganao cinco pesetas". Regateatu in bihar zan. Bazian pertsonak erremeio gabe, "si no le rebajabas uno, algo, no te llevaban". 
"Otra... ", gaztiak ez, gaztiak hasi zan ya... Geo jarri zizkiguen zea batzuek, pizarra batzuek eta han gauza dana apuntauta. Tal a tanto, a tanto, jarrita preziyua. Inspektoria etortzen zan. "Era un demonio de persona, era, e, pero... ", pixu danak airian ibiltzen zizkigun ta bat. Eta eun batian esan zian, "no tiene letrero", "y", "si, tiene aqui todo", "y", "falta tal cosa", esan zian beak, "en seguida pondre", esan niyon. "A, pero eso no sirve para nada". "¿Que no sirve para nada? ", "no, no, no, señor. No sirve para nada. Mire, va a estar usted un ratito al lao mio, pa que vea como funciona esto". Jarri zan dendai kanpotik, eta [...] regateatzen. "Aqui funciona asi, y no funciona lo otro". 
Zaharrak ez zuen... 
- Baiña, umetatik ezautu dezu hori, beti, regateua beti izan da. 
- Hori beti. 
- Zure amak ere bai ezautuko zun. 
- Danak. Nik regateuakin plaza ikasi nun. Geo ahaztu zitzaigun, ya jarri giñan hoinbestian, ta... Geo dia gauza batzuek "que bajan poco" eun batetik bestea, "van bien, organizaos". Baiño [...] , "hacia, subia hasta el cielo y bajaba hasta debajo de la tierra", lorian hola zan. 
Baserriko lan neketsua
Larrañaga Manterola, Maria
- Animaliyak eta ba al zeneuzkaten baserriyan? 
- Ganaua ta bai etxean? 
- Ganaua. 
- Ganaua? 
- Bai, bai, bai, bai, bai. 
- Ze euki dezue? 
- Bai, bai, bai. Iriyak eta, iri paria ta geo beste hamabi bat behi eo hola eoten zian, bai, ezer gutxi. Ez, hamar, jenealian. Ta geo txahalak, astua ta txerriyak 'e, txerrikumiak 'e hazitzen giñun. 
- (Alaba) Ta akaatu 're bai, jo... 
- Bai, oillo pilla bat, eta, holaxen. 
- Txerriya urtero hilko zan etxian? 
- Bai, txerriya urtero hiltzen [zintxien]. 
- (A) Ta geo, oholkiyak eaman zeai, Nekazabalkuai ta Aitzekuai. 
- Bai, ordaiñez izaten hittunan, haiek ekartzen, ematen zitxoenanan, ta! 
- (A) Beak hiltzen zuenen ekartzen zuen berenak eta. 
- Geo txoixo earrak eta! Oaiñ ez bezelakuak! Ta itxian jaten giñun. Ta ogiya 're etxian eiten zan. 
- Ogiya 're bai? 
- Bai. Ogiya ta artua. 
- Nola, nola iten zan ogiya? Nola egiten zan? A! Gariya izango zan garai hartan, ordun. 
- Gariya, gariya, artua ta gariya ta. Geo, arbiya ganauan zeako ta. Gauza asko iten zan, kanpuan dana. 
- (A) Eta gariya iten zanen zea ekartzen zituen, makill haundi haiek, e! Nola zan, gariya zeatzeko makina haundi haiek eta. 
- Gariya jotzeko. 
- Gari-otzeko, bai. 
- Bai, baiña kontatu apur bat... 
- Baiña, nik ezautu nittun harri luze bat ta han, zarta-arta, lotu, paketia lotu zeanak, gariyanak, eta han jotzen, han aletzen zuen. Gariya han, jaulkitzen zan. 
- Alitua, alitua, bai. 
- Bai. Geo garbitu makinakin iten zan. Hautsa pranko. 
Gariaren prozesua
Larrañaga Manterola, Maria
- Piska bat prepaatuko deu ogiya nola iten zan, hasieratikan. Gariya in ta nola iten zan. Lehendabizi lurra landu. 
- Bai. 
- Gariya erein. 
- Gariya ereiñ. Eta geo, gariya indakon zea iten gendun... 
- (A) Ta gariya, iriña nola iten zenduen? Zehara, errota emanda... 
- Errota jun behar, errota jun behar... 
- Baiña lehendabizi gariya in. 
- Bai. Ta artua 're bai. 
- (A) Artua, taluak, jo, ear askuak jaten giñun. 
- Ya. Eta, e, gariya, zenbat denpora behar du gariyak hazten? Gariyak zenbat denpora behar zun? Noiz, noiz iten zan, noiz ereiten zan? 
- Zean, noviembre aldian. 
- Noviembre aldian. 
- Bai, bai. 
- Eta gero, jaso? 
- Jaso, este... San Juanak aldian. Bai, junio, juniyuan. 
- Bai. 
- Bai. 
- Ta gero... 
- Lana, lana, lana zikiña, lan zikiña zan oso. 
- Gero, jaso ta gero... 
- Bestela lan asko ez zun ematen, e! Jorratu beharrik ez zan izaten. 
- Ez, ez. 
- Oluak eo belar txarrak erteten zian, ta haiek ateatzen zituen, ta. Jatia onena du hark 'e! 
- Eta gero, e... 
- Geo errota eaman behar... 
- Ebaki ta gero aletu in behar, e? 
- Bai. Ebaki, eskuz ebakitzen zan... 
- Itaiakin? 
- Itaiakin, itaiakin, bai. Ta paketiak in, lotu... 
- Nola deitzen zitzaion, pakete hori, nola deitzen zitzaioen? Paketia nola deitzen zan? 
- Nola iten zan? Nik nola eakutsiko... Ekarri zan eskoba, ekarri zan, eskoba ekarri zan! 
- Ez, baiña nola deitzen zan, deitu, deitu. 
- (A) Ama, ama, ordun erratza izango zan ordia, eskoba, erretza. 
- Bai, erretza [...]. 
- A! Harekin iten al zenduen? 
- Ez, harekin iñ ez, zea, eakutsi ingo nitxoken nola iten zan haekiñ. 
- (A) Ekartzia nahi al dezu? Ze nahi dezu, trapu bat 'e bai? 
- Ez, ez, ez, ez baiña izena nola deitzen zun? E, zeak, gariyan paketiak? 
- Lastaikua, lastaikua. Bai, hori da, hori da. Ez zaizkit akordatzen ta! 
- Hori inportantia da. 
- Lastaikua, bai. 
- (A) Lastaikua? 
- Lastaikua. Lastua zan ta! 
- Hori da! Hori da! 
- Lastuai kentzen zitzaion gariya. 
- Ta harekin ze, tontorrak eiten [...] , metak, edo nola? 
- Geo zeak iten dituk soruan gariyak iteakon, lotu, eta geo, garai haitan euri asko iten zun. Ebaki ta jarri, ta. Oso azkar erne iten da gariya. Ta egualdi txarrak baldin bazian, jun ta buelta eman behar haietan. Ze lanak! 
Gari-jotea; inguruko errotak
Larrañaga Manterola, Maria
- Eta gero gari-otzea etorriko zan. 
- Gari-otzea, eskuz iten, ezautu nun nik iten, leheno esan dizutena, zea, haiek zarta-arta, harri luze bat honela, ta hari juaz-uaz, alea zeatzen zuen, jaulkitzen zuen gariya. Geo garbitu eta errotako prepaatzen zan, bai. 
- Errota nun zeon? 
- Errota nora, nora juten ziñaten errota? 
- Errota eozein tokitan zeon ordun. Olaa, Olaa, goitik behera jetsi ta haragiyanian. Baiña errota kantidadia zan, ordia, orduan. Zazpi o zortzi bat zian hementxe bertan, ta. 
- A bai, e? 
- Zarauzko ingurun, bai. Olaa juten giñan gu, hurrena hua zeon ta. Errota Berri ta... 
- (A) Errota Zahar? 
- Errota Berri ta... 
- (A) Errota Zahar 'e bai. 
- E? 
- (A) Errota Zahar 'e bai. 
- Errota Zaharra... 
- (A) Bai. 
- Abendañon. Zortzi bat eo zian, zortzi bat errota o zeoze bazian. 
- Oriyo aldea 're bazan, Oriyo alden 'e. 
- Baiña gu jenealen... 
- Olaa. 
- A! Aia, Aia 're bai. Aia 're juten giñan. Han 'e errota diferentiak izaten dia, ba, gariyantzat eta artuantzako diferentiak izaten dia. Ta Aian, ta hemen ez dakit zeon ogiyana. Iriña, gariya ehotzen zuenak ez dakit hemen zeon. 
Aia behintzat juten giñan, bi astoekin. Baten artua ta bestian gariya. Ta hala, handikan ekarri ta geo amasea, holako mouko aska luze bat, hantxe iten zan zeakin, ogiya ta taluak 'e bai. Nik iten nun ogiya, gustatu iten zitzaten ta eittia ta jatia 're bai. 
Ogia etxean egiten noiz hasi ziren
Larrañaga Manterola, Maria
- Orduan, iriña ekarri ta gero nola, nola iten zan? 
- Aska hartan... 
- Ogiya nola iten zan? 
- Ur beruakin. Ogiya 're masa in behar. 
- Masa in behar. Ta masa nola iten zan? 
- Eskuz? 
- Baiña, ze... 
- Eskuz, ta geo hankak garbi-arbi in ta hanka azpiyan: zenbat eta gehio zapaldu, ordun ta earro ateatzen zan. 
Baiña geo, ohian jarri behar izaten zian, zehatzeko, harrotzeko. Nola esaten zaio horri? 
- (A) Lebadura. 
- Lebadura, bai, lebadura behar izaten den, bestela ez den harrotzen. Lebadura gorde itten da eta geo, hurrengo in behar danian, ogiya in behar danen, lebadura hortatik jartzen zaio. Ta halaxe. Gure aska hortan han eoten zan indakuan, labeko lana indakuan, masa indakuan, beti pusketa bat gordetzen zan hurrengo ogiya in behar zaneako. 
Eta han eoten zan. Talua, berriz, seitun jan iten zian, jan eo, erre. Erre ta geo, jan. 
- Ta ogiya nun, labea izaten zan baserri... 
- Labia 're bagendun, bai. Geo, hori gerotxo, bai. Zea, nere ahizpa nuen itxea ezkondutakua, ta haren gizonak beak in zun. 
- Ta labea, labeako... 
- Labia, labia... 
- Labia. 
- Beak in zun, bai, bai, bai. 
- Baiña, lehendik ere bazenuten labia etxian? 
- Nik ez nun ezautu lehendikan, ez, ez. 
- Ta ogiya nun erretzen zenuten, ba? 
- A, bueno, bai, gogoratzen... Kanpotik eamanda, kanpotik eaman ogiya. Gariya ekarri... 
- A, bai. 
- Ta gariyan truke, ogiya. 
- A! 
- Panadeitikan, hemendikan eamaten zan. Ta gu bezela beste askoek. 
- (A) Baiña itxian ez al zenduen ba iten ogiya? 
- Bai, in, in, geo bai. 
- (A) A, geo. 
- Baiña leheno ez. 
- (A) Leheno ez. 
- Geo laga zitzaien danai haiei 'e. 
- Ta geo talua 're ordun artua, iriña ehotu, ta gero... 
- Jaulki ta gero masa in. Ta erre, zabalduta, plasta, plasta, plasta, plasta, plasta. Hortxe feritan ta hala etortzen dia, igual-gual, igual-gual. 
Inguruko festak
Larrañaga Manterola, Maria
- Zenbat urte arte bizi izandu ziñan baserriyan, zenbat urte arte? 
- Hogeita bost urte arte. 
- Ta kalea ta juten al ziñaten? 
- Gaztetan kalera ta etortzen ziñaten baserritikan aste bukaeratan ta hola? Aste bukaeran ta kalea etortzen ziñaten? 
- Bai, zea! Festetan ta hola, festan. Ama Birjiñetan agostuan. San Pelaiotan, San Pelaioa. Urtetan San Sebastian festak hara. Ta Oriyoa San Pedrotan ta. Aia 're bai noiz eo noiz. Bueno, San Asentsiyo eunian Aian. Beste tokita ez giñan juten. 
- Ta ze mouzko festak iten zian? 
- Ba, guetzako primerakuak. Soiñua izan ezkeo, gu gustoa. Ezta hanka lotuta geldiik! 
- Sasoia ona, ordun? 
- Bai, hoixe! 
- Ta apaizak eta uzten al zun agarraua iten ta? Dantzan ta agarraua iten uzten al zun? 
- Ez giñakiun guk, ez gendun ikasi. 
- Ez? 
- Utzi... Nik ez nun behiñ 'e iñ, nik ez nun behiñ 'e iñ. 
Ermandadearen gorabeherak
Makazaga Agirre , Ignacio
- Zer da ermandadea hori, sartu zana? 
- Nola esplikatuko dizut... Ba, aingeru guardakuan seillua [jartzen] giñun agarren. Ba, soziedade zea bat, aberiyai, oaintxe behi bat galdu 'o iten bazan ta... 
- A, bai... 
-... partitu, alkarren artian paatu. 
- Aaa! Elkarri launtzeko... 
- Bai, ez dakit nola esplikatu [...]. 
- Bai, bai, bai. Eta hori noiz sartu zan? Zu gaztia ziñala? 
- Nik hori ezautu nun, bai, ni, ni sortzeako bazeon. Galdu, kanpiña jarri gendunen galdu giñan. Kanpiña jarri gendunen segi giñun pixkaten, e! Ni basarriyakin geau nitzan, eta pixkaten. Baiño geo batek gehixio kobrau, bestiak ez dakit zer, ta, holaxe galdu zan. 
- Ta ordun, hori izaten zan norbaitek etxian galeran bat o izan ezkeo, danan artian... 
- Hori da! Tximistak 'e galdu zigun guri txekor bat. 
- Ai, ba! 
- Jata, fart! Ta geo behi batek ume iñen zeatutzen zala, fallua izan zula, eo... Geo, ume iñen txahal bat akaatu, o. 
Baita, zea 're paatzen zan, [...]. Ume hilla bota, sei hillabetekua, lau hillabetekua. Hortakoxe izaten zan ermandare zea hori. 
- Earki. 
Umetatik esne-partitzen
Goikoetxea Agirre, Pepita
-Laguntzen zeniyoten orduan? 
- Amai, zea, esniak eta partitzen eta? Bai, bai, bai. 
- Eta, nola iblitzen zan, karro batekin? 
- Bai, karruakin, bi erruberako karro txiki batekin, asto txuri txiki bat zan eta, aizu, gustora ibiltzen giñan. 
- Bai. Orduan asto asko eta karro asko ta izango zian hemen? 
- Bai, bai, bai. Nik karrua ezautu nuan lehenaotikan, ba astaotarrakiñ o, otarrak jarrita ta hola, lehen lehenotikan, ezta? Baiño ez, gu beti karrua, nik karrua ezautu nuan, karro txiki bat, bi erruberako karro txiki batekin ba esniak hartu, euneroko esnia ta haiek partitu, ta geo ba, zian nezesidadiak etxea ekarri behar zianak ba, ekarri ta kaleko bueltatxua hola eiten zan, pare bat orduko bueltatxo hori izaten zan. Eta, hantxe. Bai, eta geo, soroa jun giñan, soroa, ta geo illuntzian, euna luzia zanian, este, bukatzen zanian aitak ikuilluko lanak eta eiten zitunian, eta amak afaya prepaatu bitartian ba, kanpuan koxketan in ta, entroka in ta, bai, holako zeak izaten giñuzen, xakaponetan ta, bai, kaniketan ta. 
- Baita! 
- Jolas zea batzuk, sentzillo batzuek, gere arten asmatzen giñun jolasak. Oso diferentiak gaurko eundikan, bai, bai. 
Osea ke, orduan gauza gutxikin bizitzen zan. Bai, ta gurasuak sekula eskatu behar ezer esanikan ere ez zitzaiuen iruitzen, ez. Erropa 're askok eman iten zuen eta, bakizu, haundixeua-xikixio, laxaixio, estuxiaua, hua jantzi ta segi! 
Herrira umezaintzaile
Eizagirre Ibarguren, Benita
- Ta geo, hamahiru urtekin eo hola, honea Azpirozenea torri nintzan umia zaitzea. 
- Herrira ya? 
- Herrira ya. Bai, hori ba. Torri, ta, ba, hor bi urte pasa nitun Azpirozenian. 
- Ta han ze iten zenun, egun guztiya haurrak zaintzen? 
- Haurrak zaitu, eta gauian beandu arte, hantxe geo fregaketa, eo erropa umian erropa garbitzen eo jardun. Ta goizian seiretan beti jaiki ber, goizeko seiretako jaiki beti, eta eskaillerak eo zeatu, argizaituta eoten zian eta brotatu eo, geure lanak ibiltzen giñun, beste neskamia ibiltzen zuen arratsaldian jostea juten zana. Ta, ba, hola pasatu giñuzen. 
- Egun guztiya lanian ta... zerren truke? Zer ordaintzen zizuen? 
Ba... aurreneko urtian, hamar pezta hillian; eta hurrengo urtian, azkeneko urtian, bigarrenguan, hiru duro. Eta geo udaran Hotel La Perlan eoten zian, hotela eukitzen zuen udazkenetik, udaan hasi ta udazkena bitartian, hiru hillabetian eo han eoten giñan zean, Hotel La Perlan. Geo handikan nie etxea jun, ta nee ahizpak ateatzeko gogua zekan, ta etxe horta torri zan, ba, sukaldeko lanak eitea eo hola, ume-ai ez; ume-ai ya beste bat hartu zuen. 
Asto arrosa
Eizagirre Ibarguren, Benita
- Bai, bueno, bukatzeko, anekdota bat o bakazue zuek... asto roxa antzeko bat bazeneukaten baserriyan o? Nola zan hori? 
- Bai, astua roxa bagendun, baiña horretako ze esplikatu ber dizut nik? 
- Nola jaio zan asto hori o... nundik etorri zitzaizuen eo...? 
- A, asto hori zeatik ekarri zuen, Motrikotik ekarri zuen, Motrikotikan astua ekarri zuen. Eta... 
- Roxa izanda, pixkat famatua ingo zan, ba? 
- Hoixe, bai, bai, bai, bai, bai, hola zan, rosa... ez zan, horiya ez zan, rosa iten zuna zan. 
- Izenik o jarri al zeniyoen? 
- Ez, ez, ez, ez, ta besteik ez det ikusi hain rosaikan iñunen itxe... zeaikan. Eta geo, umiak'e izaten zitun, baiña rosak ez zitun behiñ'e izaten, behiñ'e ez. Eta esnia dezente zun, ta haren esnia bildu ta doña Asuntzionei eamaten giñun, zeantzako, bronkiyuantzako oso ona zala ta. Han jun, ta esnia rasta-asta basoa atea, eta doña Asuntzionei ematen giñun astuan esnia, bronkiyuantzako oso ona zala ta. 
- Beste holako animali raroik o ezautu al zenduen zuen baserriyan o hor inguruan? 
- Ez, ez zat eokitzen nei holako gauza zeaikan gendunikan. 
Baserriko janaria eta tresnak
Zubeldia Agirrezabal, Micaela
- Zu gaztea ziñenean, orain bezalako arazoak ba al zeuden baserrian? 
- Ez, ez, ez, ez, ez, ez. Guk basarriyan bagendun sagarrak jotzeko o txikitzeko makina zar bat, baiña harei eskuakin eragin bihar izaten giñun. Oain bezela motorrakin? Ezta pentsatu're. Sagardua iten gendun, baiña asko kostata oaingo aldian. 
- Orain dendetan erosten duguna zuek etxean egiten al zenuten? 
- Bai, guk dendatikan gauzak gutxi eramaten giñun. Ogiya're itxian iten gendun, labeko suan iten gendun zortzi eguneko ogiya, ta geo tartian talua asko. Talua, ta artua ta holakua jaten gendun asko, eta aurreapena gutxi zeon. 
Oain bezela segadorak eta, zeak, nola da hori, traktoriak eta ordun ez zaben. Burdi zar bat soiñua juaz, eta soiñua ez bazan nahi aitu, eman ber izaten giñun, pues, oliyo pixkat. Ta horrela. 
Baserriko abereak
Zubeldia Agirrezabal, Micaela
- Ze animali zenuten baserrian? 
- Guk giñun, ba, beyak eukitzen giñun hamar. Ta egun, bolara batian euki giñun lau idi, ta bi zian txikiyak, baiña gaixtuak. Ta batian anayak esan zian "eaman hitzan idi habek larrea han gora", ta eraman nitun, ta geo ba, hamaikak aldian eo etxea ekarri ber nitun. Ta jun nitzan billa, eta batek atzetik segi zian. Uuuu, hua bildurra! Iyo nitzan sagar-rbola baten gaiñea, ta beak behetikan beiratu iten zian; ta harek handik alde in arte sagarran gaiñian han eon nitzan. Ta geo itxea etorri nitzan ni haiek gabe, bai azkar asko korrika. Esan nion etorri zanian: "Aizak, nik ez dizkiyat idiak ekarri e? Han mendiyan daudenak", "Zeatik ez ditun, ba, ekarri? ", "Atzetik segitu in ziak batek". Geo bea jun zan, ta beai "lo mismo", beari're segi in zion. Eta gero ezin uztarriya jarri, ta ezin in izaten zitun. Bai ba, jotzen hasten zan ta. Gero aitak saldu in zitun. Hua poza hayek saldu zitunian beak. Txintxuak izan bazian ez zitun salduko, gaixtuak zialako eraman in ber izan zitun. Ta geo, bagiñeuzkan hiru txakur, bat arratoi-xakur txiki-xiki bat, oso polita. Ta egun batian, sei arratoi harrapatu erreka baztarrian, ta errenka-rrenkan jarri zitun. Ez dakizu ze ederki jarri zitun! Ta hua maiteo giñukan! Basoa juten baldin bazan, trikuak'e billatzen zitun. Beste bat katian lotua eukitzen gendun, ta bestia ehizekua. Egun batian bost erbi harrapatu zitun, ta bat txiki xamarra zan erbiya, ta esaten gendun: "Hau? Hau haundiya iten kayolan jarriko deu". Jarri genun kayola txiki batian, eta bazeon, ta bazeon, ai zan ederra iten, baiña igesi in zigun. Ta esan genun: "bai, hemen eongo den, ba, ta txakurrakin berriz'e billatuko diñau". 
Ibili giñan, baiña ez genun billatu. Hogeita hamar bat oillo're eukitzen giñun, eta bi oillar: ta bat jokurako eukitzen giñun. Hua gaixtua... danai segika. Bai, hua oillotokitikan ateratzen zanian, hanka jaso bihar izaten giñun guk, mantsuagatik itxea. Ta "Oaiñ'e zer den? ", "Oillarra segika". Ta esaten nun: "hori ez baldin badezue oillotegitik kentzen, ez naiz geyo jungo oillotogira". Geo ata pilla bat'e bagendukan, ta hayek juten zian beti erreka, ta ikasi zuen errekan arrautzak iten. Ta iñork ez gendun jun nahi izaten errekako arrautzak jasotzea. "Jan iten dituzue, ba, jan. Ta errekatikan arrautzak ekarri nahi ez. Ala! Goiko errekan hasi eta beheraiño pasa dana, aber zenbat ekartzen dituzuen". Batzutan bost ekartzen giñun, bestetan hamar, ta ba! 
Etxeko abereak
Zubeldia Agirrezabal, Micaela
- Orduan guk arrautzak ez giñun jaten. Ahatianak bakarrik itxian; bestiak saldu plaza ekarrita, gure amak. Bai, ba, hainbeste danantzako zeozer eramateko, ja! Saldu in ber arrautzak eo zeozer. Oillaxkuak'e berdin: itxian hazi oillaxkua, plazaa saltzea, ta guk gabonetan bakarrik oillaxkua jan. Oillo zarren bat eo hiltzen zun, geo hua saltsan ipiñi, ta oillaxkua saldu; ta eguarri egunian oillaxkua etxian jateko. Patata prejitu pilla bat in, bestela gure tripa nola bete hainbeste launei. Koneju pilla bat'e eukitzen gendun, beti-eti ez zian earki eoten, baiña. Ta bat bagenduan, Jesus! Zenbat ume in ete zitun harek! Ta zortzi ta iñ-aldiyan iten zitun beti: "Oaiñ'e umiak in dizkin, ba, gure konejuak. Geo ertetzen hasten zianian habitik, zortzi bat bai. Hori nahiko belarra jan gabe... Oain bezela pentsuakin ta euki ezkeo, jesuuuus! Zenbat, bai, zenbat zea ingo ote zuen hayek? Herri guztirako geuk nahiko koneju haziko giñun. Ta, bueno, hoyek hola pasa zian, bai. Ta geo eukitzen gendun txerriya, ta hua ume itekua; ta hark'e hamar iten zitun, hamar ume. Ta titiak beatzintzako zezkan, ta hamargarrena biberoiokin hazitzen gendun. Ta mimatuta beti hantxe, ta ez dakizu nola segitzen duen biberoyana, gosetzen danian, beak etortzen dia jo ta korrika. Bi ardi're bagiñun, ta beste bi ahariak'e bai. Ta bat jokuan ibiltzen gendun. Jo, hua bai zala ona. Zenbat pezeta ekartzen genun guk harengatikan etxea. Ahari jokua in, irabazi. Beste batian, Urdanetako ez dakit nungo ahariyakin apustu in zula, "bueno, in zak ba, jun hai, ba". Jun zan, irabazi. Geo beste batek nahi zun geo jokatu, ta gure anayak nahi ez jokatu. "Zeatik ez diyok, ba, jokatu nahi? ", "ez, oain nekatuta zion, ta deskantsatu in ber din. Hurrungon eramaten danen, berriz'e irabazi dezan". 
- Zer egiten zenuten baserrian ateratako barazki eta fruituekin? 
- Hombre, pixkatzuek itxian eukitzen giñun, ta bestiak plaza ekarri, ta plazan saldu. Fruta're asko eukitzen gendun: melokotoiak, udariak, briñoiak... Fruta asko eukitzen gendun. Ta bestela, ba, bainak, piperra, patata, danetikan... 
Barazkiyak'e plaza ekarri ta saldu. Ta guk bakarrik ez giñan etortzen zeara, plaza saltzea. Ba ordun jende asko etortzen zan. 
Janaria eta gutiziak
Elosegi, Maritxu
- Esaten due leno, hola, ogiya biharrian, hola, talua ta asko jaten zala ta... 
- Bai, bai. 
- Hori ze iten ziñuen, etxian zuek? 
- Bai, bai, etxian, bai, bai. Eta gaiñez, oso gozua zan. Oain ez det jaten, zeatik gizendu iten da. Bestela jango nuke uaiñ'e e? 
- Ta Xerras pasteleya ta leno're bazeuen? 
- Bazeuen, bai, bai. Hamaika inbiri pasa gea geu Xerrasenian. Diruik ez erosteko, ta usaya inda pasa bihar! 
- Ze pastelei geyo zeuen? Ze pastelei geyo zeuen? 
- Hori, ta bestia zeon Garaioa. Eta ez naiz akordatzen beste izenik. Kale nagusiyan zian bi hoyek. Oso pastel ederrak iten zituen e? Eta guk diruik ez erosteko! Usaya in ta igesi in bihar! 
Azoka eta euskara
Agirresarobe, Pakita
- Lehendik oraindaiño asko aldatu al da azokaren negozio edo lan hori? 
- Bueno, gaur batzan lan asko iten da. Leno basarriyan iten zan dana ganaua, eta artua, ta babarruan, ta horrela. 
Baiña gaur basarriyan berdura're asko iten da plaza ekartzeko; leno ez, baiña oain bai. Horregatikan Zarauzko plazako asko irabazi du herriko, basarriko berdurakin. 
- Zure ustez, euskarak ba al du etorkizunik? 
Hombre! Beti! Zergatik gu euskaldunak nola gean, pues, nahi deu euskeraz zeatzia, hitz eitia ta gure artian, alkarren artian beti hori. Gu txikiyak giñanian, erderaz ez giñakiun, euskeraz dana. Eta guk nahi gendun eskolan pixkat ikasteko erderaz, erderaz'e bai, erderaz ikastia nahi gendun. Ta ordun jartzen zan anillo bat jarri, euskeraz, erderaz ikasteatikan e? Eta deskuidatuta hitz eiten bagendun euskeraz, esaten ziguen: "anillua! Galdu in dezu puntua ta". 
Lehen txakolina eta sagardoa etxean egiten
Fernandez Urkia, Eugenia Sebera
- Bai, bai, hoik danak kale-aserrik. Geo txakoliña're, zeak, Manuel Maik o zeak sartzen zizkiñan ta. Leno basarriya... 
- Txakoliña iten al zun leno Manuel Maik? 
-... korrienteo. 
- Manuel Maik txakoliña iten leno? 
- Beak! Beak zaukena mahastiyak. Leno dana mahasti koskorrak bazian hemen! Ta bertan sartu. 
- Gure itxian'e iten zan, ba! Gure aitak eta ez al zuen txakoliña iten? Txakoliña o sagardua o...? 
- Txakoliña, bai. A! Bai. Sagardotegiya beak'e. 
- Bai. Tolarea, Pantolingoko tolarian eo ez al zuen, ba, jotzen? 
- Nik ez dakit, ba, nun zuen sagardotegiya. "Ya no habia". 
- Eeez. Ni txiki-xikiya nintzala goatzen naiz ta oaindik sagardua nola iten zenduen! 
- Sagardua beste batentzat ein, ta handikan ekarri iten ziñan aitak etxea. 
- Baiño nun iten zuen? 
- Zean, Pantolinguan ta, horko zea zan hua, maixua gure zuen aitta. 
- (biloba) Nun dao Pantolinua? 
- (alaba) Pantolingo! 
- Pantolingua, igual da, Pantolingo, Pantolingua... Zean, oaiñ'e han eongo ditun Pantolingua e? 
- (alaba) Bai. 
- (biloba) Nun?! 
- (alaba) Baiña hura're kendu zuen, etxe berriya inda dao hura. 
- Han etxe berriya al do? 
- (alaba) Bai. 
- (biloba) Nun dao? 
- Plaza Musikatik nola ertetzen gea gora, goiko kamiyoa? Han ezkerretan. 
- (alaba) Oain jokuak eta nola daude? Han, azpi hartan, leno tolaria zan, Amaia. 
- Neu're jardun niñunan batian, ez zekala launikan, ta aber jungo al nintzan, ta baita jun'e ni. Goitik bota ta [...] zulotik hurbildu, goitik behera aterako balitz bezela sagarra ateratzen hunan. Ta juxtu-uxtun hua, ta [...] "Kontuz e? 
Zuek sartu gabe! ", ta akordatzen naun nola esaten zien gizonak. 
Sagardotegiko tresnak
Lizaso Illarramendi , Joxepa
Oain beste gauza asko giñuzen ez dakizkizuenak o nahi dezuenak jakin, aber zertxio jakingo zendueken goguan. Ez dezue jakingo ursula're zer dan? Apuntatu, ba! Ursula: ursula da hogeita bi litroko ontzi bat, fiesta basketan ta hola ikusiko dituzue, hola gerriyan eramaten ditue, ba, [...] hola egurrezko zeakin... Jesus, zer da hori? Burniyakin, uztayakin... Ez dezue ikusi hori? Ezta're. Geo barrikak'e, barrikak'e... Uztayak badakizue nola dian barrikakuak? Bai o ez? Ardo barrikak eta nola dazkae uztayak? Egurra ta geo dake burniya. Bai? Eta nola sagardo iten gendunian, barrika beti iten giñun; barrikak iten du zulua berandu itxi behar zako, tapoya deitzen zakoe, aproposko kortxo batzuek izaten dia. Barrikak hola etzanda eoten dia e? Eta hemen dakae zulua, klaro, sagardua juteko zulua. Eta hori itxitzen bada, itxitzen bada, horrek irakin iten du sagarduak, eta iten ditu itxita baldin badao, burniyak puskatu, ta sagardo dana isuritzen da, egurrak apartatzen zeatzen dialako. Eta iten da honbeste egunian laga tapatu gabe, eta iten du aparra, aparra. Eta ura ya bere galdan behera juten danian, atzea bete iten deu, zeatikan sagarduak indarra, indarra sagarduak gora botatzen du aparra. Eta geo iya denboraldiya pasatzen danian, ya hillabete o ilberak, eta enfin, hola pasatzen dianean, atzea bete iten dia; baiño sagarduak'e bere zea badu. Gero kuadrillak etortzen zianian, danak diruakin ez zian etortzen, zeatikan "geo pagatuko dizut e! " Ta hola. Ta ba al dakizue ze ibiltzen gendun? Oain papera ta lapitza ibiltzen da. Tiza badakizue klareunak zer dian? Tizak txuri hoyek. Hau da barrika e? 
Eta jartzen gendun hola raia bat, hemen izenakin: o Juanito, o Pedro, o... nik banezkin nola izena zuen. Eta hasten nintzan hola, zenbat zor zian: konpaziyo batea, egun batian etortzen zan, eta lau konpromiso igual izaten zun, beste bat inbitatzen zionakin, sei baso. Perra haundiyan izaten zian, ta iten genun bat, bi, hiru, lau, bost... horrela kakua, ta gero seigarrena hola. Eta hori ba al dakizu zergatik zan? Geo bat, bi, hiru, lau, bosgarrena hola, bost, hamar, hamabost, hola errexo kontatzeko. Bestela, bat, bi, hiru, lau, bost, sei kontatu behar ziñun, "aber in iyozu hor". 
Gauza asko leno iten zianak, hoyek interesantiak dia, ez? Horrela, hola, eta iten gendun geo bost, hamar, hamabost... hola kontatu. 
Zarautz lehen eta orain
Hizlari ezezaguna, ZAR-119
- Herria asko aldatu al da handikan honera? 
- A, bai, ene! Horixe bai, horixe bai. Zeatikan leno, esate bateako, Zarauzko herriya zan dana baratzak, zoluak eta holako modukuak. Goatzen naiz Makatsaneko etxe hortan ikuillu handi zamarra zakaen, eta ganauak, eta baita Pipaseneko deitzen ziyoeko etxian'e ganauak zezkaen. Beste batzutan eoten zian txerriyak, ta Mixerikordiko aurrian, aska haundi bat egoten zan urakin; ta kalez kalez, bueno, kale asko ez, baiña zaben kaliak behintzat danak ura eratea hara eramaten zituen, oseake danak etortzen zian jun ta etorri, han ura eran, ta atzea ukuillura. 
Bere familiaren bizibideak
Agirrezabal Izeta, Manolo
Eta geo guk, nere aitak eukitzen zun, denbora haitan eukitzen zitun bi behi, ta astua're bai. T a geo ikatza ta egurra saltzen zun nik oain denda dakaten tokiyan. Ta tabernan atzian giñun guk saloi haundi bat, ta Zarauzko aurrenengo josta... josta... jostatzeko billarrak ta eon zala, aurreneko saloya zan Zarautzen denbora haitan. Beste gauza bat, oain goatzen naiz momentuan: fonografo haundi bat'e bagiñun, fonografo haundi bat, hola guardasola mouko katxarro haundi batekin. Orduan fonografo Zautzen gutxi eongo zian, ez dakit, bakarra izango zan, oso gutxi eongo zian... Eta geyo... goatzen naiz pieza bat asko jotzen zuna: erderazko letra daka, baiño... orain musika bakarrik zeatuko det. Tarali lirilala laralalali, lerolalala, ta tzunpata tzunpata tzunta ta ra ta txunba tzunbarabarai. 
Zenbait anekdota
Agirrezabal Izeta, Manolo
Oain, berriz, geyo nik zer kontatuko ber diyat? Zarauzko kontuak? Behin batian, goatzen naiz, nik, astuakin jun giñen, hamen, aurreneko tunelen gaiñian terreno bat ibiltzen zun nere aitak; nik ez dakit ba, nik zortzi-etzi urte eukiko nitun, ta... astuakin jun giñan gora, eta belarra moztea jun zan han gora, eta oain bide txiorra badago Zamaiko zulotik gora? Hortik gora juten giñan. Ta in diu ihesi astuak, goitikan ihesi, astuak ihesi, ta... mekatxis! Ni mutil koskorra ta: "jun hai atzetik ta aber harrapatzen deken! ". Ta iya behera jetxitakoan harrapatu, ta berriz'e gora. 
Holako ixtoriyak... Geo sagastiya ere bagiñun guk; sagastiya bastante earra gaiñez'e. Orain, orain fabrika einda dao, baiña... sagastiya sagar earrakin, sagar earrakin. 
Oain kontatuko nuke beste ixtori bat, baiña... kontatu eingo det gaiñez'e. Guk, gerratian bukatu zanian, Emakume Abertzaleko ikurriña o bandera nere arrebak gorde zun, ta gailleta gailleta kaja baten barruan sartu zun, ta euki giñun urtetan, gerra denboran, Frankon denboran, urtetan, txabola baten barruan gailleta kaja paeta zulo batian sartuta. Egun batian, sartu dia mutil kozkorrak txabolan... ja, ja, ja... zer gertatuko? Gailletak fabrika, o gailleta kaja ikurriñakin lapurtu ein zuen... Frankon denboran zan geo hura e! Guk pasa giñun bildurrak! Mekatxis! Hoixe bakarra bihar diyeu! Oain azaltzen bada, ze? Baiño harrapatu zuenak'e ez zian zeakuak e? Frankistak ez zian. Ta ez zan, behintzat, azaldu; ez dakit orain geoztik azaldu dan. Hori're, hori're gertatutakua! 
Zarauzko lehengo baserriak
Leunda Eizagirre, Santos
- Gaiñuntzian, hamengo bizimodua, lehen esan dizuten bezela, itsasua ta zea zan, basarriya. Basarriyan izenak esango nituzke orduko Iñurritzakuak: Izpillak bi; Ploesak; Pikatza; Asierreniak; eta Benta eo deitzen giñun hori, Txotxapaindu zun izena horrek, gaur sosidadia daon zea honek, Txotxapaindu; geo Landania; Alparketeronia;
Hondartxak; Indineo zaharrenea (hori autopista eo kamiyo berriya in zanian bota zan) ; ta Zubiaurre berri; Zubiaurre zaharra; Etxebeltzia; Amillui; Etxaniz; Etxe Txiki; ta gue atzian, zean, Zauztiñania zian (prantzesa esanda ezautzen due batzuk) ; eta Monterua bizi zan itxia (hori're bajua) ; ta Pedro Lakumia; eta Floresak. Hogeita bost kontatu izan nitun. Barriyo guziya hori zan. 
Euskararen inguruko kontuak
Lizarralde Buenetxea, Juana
- Kaletarrak eta baserritarrak desberdin hitz eiten al zuen, ba? Bai? 
- (AZ) Honbre! 
- (AG) Baserritarrak hobia, e! 
- (AZ) Ta, nik uain berrogeita bi urte damaxkit Zarautzen bizitzen, ba, kaletarrak bezala hitz eiten det. 
- (AG) Behintzat, "dakae" hori... 
- Hori kaletarra? 
- Nei amorraziyua ematen die, "lanian dao". Eonda, ez du lanik ingo! Hara, behin esan niyon, "aizu, jardun in beharko dezu ikasiko bazu, eon ez! ". 
- (AG) Hori ez da Zarauztarrena, e? Hori da erderatik itzulitakua! 
- Bai, bai, bai, ba. Oain, hoixe ikasten due, euskera hori ikasten ai dittun, e, euskera hoixe ikasten ai ditun. 
- (AG) Eskolan ez, ama. 
- "Euskeraz ba al dakizute! [...] eonda, ez dezue ikasiko, jardunda". Eske, amorraziyo bat... Hori da, hori da, erderan zea da hori! 
- Nere amak 'e hori esaten du, egonean ez dala jarduten! 
- Ez, ba! "Soruan dao" [...] , "soruan dao", ta ez dakit nola dao... "jun da" eo "ai da", eo beste mou bat. Hori ez da euskera, hori. Zeak esaten, Basarrik esaten zun, euskera martirizatzia da hori, esaten zun. Basarrik esaten zun hoixe. 
Euskararen gorabeherak. Esne-saltzaileen inguruko lexikoa.
Eizagirre Ibarguren, Benita
- (A) Leheno esan dezu esnezaliak eskatzen zula, bezerua zan? 
- Bai, hemen esaten zan kaleko esnezalia esnia hartzen zuna 're, eta saltzen zunak 'e bai. En cambio, Tolosan, denbora hartan esaten zan, Tolosan ondoena hitz eiten zala. Esnezalia kalekua eta esneduna basarrikuei. Tolosan zala zeaik onena esaten zuen, hizketa edarra zala oso Tolosan. 
- (A) Ta bezerua, nik uste det bezerua 're aitu izan dizutela. Ez al zendun esaten bezerua? 
- Bai, bezerua 're esaten zan, noski. Hori esaten zitzaion kalekoei, basarriko zeak: "bai, esnezaliak... bai, bezeruak... bat gehio dakate hau ta [...] " Esnezalia, basarrikuak esnezalia behekuai, ta behekuak esnezalia, basarriko esnezalia. 
En kanbio, Tolosan ez, Tolosan esneduna eta esnezalia. Eta horregatik esaten zuen Tolosan oso hizketa ederra zala. 
Arrantzaren inguruko lexikoa
Agoues Zubeldia, Juan
- Ze tresna erabiltzen zenuten orduan arrantzuan? Ze aparejo edo ze tresna, edo... 
- Zea bat, aparejo zea txiki bat, eta, bakizu, nola dan, koaiña zer dan, arrantzako koaiña? Peruna, jostorratz zea batzuekin, hariyakin bueltatua, koaiña. Hura txipiroitako. 
- Ta besteikan? 
- Eta txitxarrotako, ba, leheno, ba, deitzen zan beste bat, hola kutxarila bat, zea, kromatua, hiru amoko zeakin, degoilla deitzen zienana. Hoiek uan, hoiek 'e uain milla klasetakuak dia, leheno. Beste batzuk berriz, illia, illia. Amua, amua, ba, ille pixkat, zea, ille pixkatekin tapatuta. Ta hura arraiak heltzeko izaten da. 
- Ta bestela, sare txikikan, ta holako... 
- Ez, ez. Hoiek, hoiek, motoko.... motorrak eta bai, zean, baiño geuk, hamengo ontzi txiki huakin, ezer. Hoiekin ez dao sareik eta ibiltzeik. 
- Ta karnata mouan? 
- Garnata mouan? Ba, ba, este.... Igandetan ta, e, hori astian ez gendun iten, [...]. Igandetan, este, txintxola deitzen ziogun zea bat izaten zan, ba, perun lori hola, astun samar batekin, holako alanbre bat. Ta alanbre bakoitzan zintzilika, ba, metro bateko beste puntera bat. Han bi amo, ta beste aldian beste bi amo. Ta, perunakin, zean. Ta han, ba, antxoa eskabetxatua, ixkira onena, ixkira bakizu zer dan? Zea, quisquilla, kixkilla txiki hori, arraldian ta eoten da kixkilla txiki hori, ixkira, hura garnata bezela, ixkira ona da. Loiorra, loiorra bakizu zer dan? Beste hitz batian, txitxaria, txitxaria, lokatzetan eoten dan txitxare zea, mehe, mehe gorrixka hori. 
- Nola esan dezu izena? Loiarra? 
- Loiorra. Loiorra, guk hamen deitzen gendun, loiorra, zea, zea. Atsuak hamen deitzen diyoe aizarra, aizarra. 
- Zeiñek deitzen diyo horrela? 
- Hemen, guk, "noa hua? ", ta, "aizarreta, aizarreta". Ta juten giñan orduan ba, o, han moillan sarreran daben arroka txiki hoien azpiyan, udaran ez [....] behiñ 'e eokitu ikustia han launak nola jarduten dian hondar azpitik ateatzen txitxare hoiek ateatzeko? Aizarra hori da. Aizarra. Gu juten giñan, ba, gehioatikan ba, zeatikan, ba, Iñurritzako zea, erriyuan sarreran daon lokatz zikiñ horta. Han gehio eoten zan, aizarra deitzen diyot. O, loillorra. Hori, beste leku batian beste gauza bat deituko diyoe. 
Euskaldunak izatearren multa
Iturzaeta Martija, Rafael
- Orduan, jo, multak eta asko azaltzen zian ordun, e! Geuk 'e geure itxian bostehun pestako multa gendun. Orduan bostehun pezta, behi bat baliyo, behi batek baliyo zun [...] , ta ze, ta. Bost milla peztako asko nazionalistak. Semiak frentian zauden gurasuai multa asko. 
- Zeatikan? 
- Nazionalistak zialako. 
- Besteik gabe? 
- Karo! Holaxe zeon ordun hamen, joño! Tristia, egoera tristia. Bueno! Ba, geo hori pasa ta, nei iruitzen zat, uain ordun baiño gorroto gehio daola, netzako, e! Orduan sikiera, ba, berdin gatxabek danok eta esan ta, joño, oain... 
Oain politikak asko izorratu du, e. Gazetik ya 're, joño! Ta, nei, ikusten deten bezela, e! Bai. 
Euskara eta erdara
Uria, Jose Mari
- Han nola konpondu ziñan? Zu beti baserriyan ta kalian beti euskeraz iten, ta hara Afrika jun, ta erderaz nola konpondu...? 
-... Baiña euskal jendia, ordia, geyena gure artian, euskaldun jendia jun giñan Donostitikan, ta han danak beti euskeraz, hara junda euskeraz beti elkarrekin. Tartian, tartian kasteillano batzuk izaten zian, baiña kuadrilla geyena iya mayoriya euskalduna. Ta guk'e euskeraz o erderaz ikasteko probabilidade gutxi. 
- Han ikasi al zenuen erderaz dakizuen apurra? 
- Ikasi, dakitena han pixkat, han bai geyentsuna; han, ta geo kalea torri ezkeo're pixkat beti. Sayatuko banintz geyo ikasiko nun nik, baiña ez nintzan hortaiño... apiziyoik ez nun izan erderaz ikasteko. Euskerakin nahiko zeatzen nitzan. 
- Zure etxian ere euskera nahiko ondo mantendu dezu, ezta? Nahiz eta kalian zure alabak eta askotan erderaz in, hemen beti euskeraz. 
- Euskeraz... nik hala eraiten niyen ta. Hemen'e, zeak, umiak erderaz hazi zian gure Juanita ta Maritxu ta hoyek, benga erderaz, ta "ixo! ", nik, "euskeraz hemen! ", sukaldian, ta hola hartzen nitun, ta... Hayek uain esaten due, eskerrak nei, haatik ikasi zuela hainbeste euskera, bestea gaixki ibiliko ziala. Hola izan zan gure gorabera. Geo hementxe seitu deu, ta estuasuna etorritakon zeoze zeatzeko aiña erdera bakiu zeoze, jana eskatzeko aiña behintzat eta, zeoze zeatzeko aiña, beste korrienteik ez. Baiña, hola, gaiñuntzen gue denboa uaintxe zartu da, ta hola pasa deu guk. 
Euskara batuari buruzko iritzia
Eizmendi Manterola, Iñaki
- Zer iruditzen zaizu euskerak egin duen aldakuntza? 
- Aldakuntza, ez dakit onerakoa edo txarrerakoa. Orain bide berri batzuk hartu dira, ta guk beste era batea ikasi gendun. Orduan ere bazan Euskaltzaindia, baiña ez gaurko jokaerarekin. Eta hizkuntzaren aldetik, nik askoz gogozkoa det lehen ikasi nuana, orain ezarri nahi dutena baiño. Laboratorioko euskera iruditzen zait gaurkoa, naturaltasun gutxikoa. 
- Orduan zu euskara zaharraren alde zaude, eta euskara batuaren aurka? 
- Euskara batuaren premia danok ikusten degu, baiño euskara batua egiteko beste molde batzuk hartu zehar zirala usten det, herriari gehiago kaso eginda; ez erabat herria baztartu, zokoratu, hankaperatu, eta herriak orain egin diro, egin dio euskerari bizkar eman, ez det ezer jakin nahi. Penagarria da, baina euskaldun huts-utsak, beste hizkuntzarik ez dakitenak, zenbatek eta zenbatek esaten dute gaur irakurtzen hasi, "gaurko euskera ez det entenditzen"; telebistan edo radiyoan entzuten jarri, ta "ez det ulertzen, ez dakit euskera besterik". Hori baiño tristeo ta negargarriagorik ez dago. 
- Esan dizut ez naizela euskara batuaren etsai eta kontrario, euskera batua behar da. Baiña hartu diran molde edo metodo hoiek ez zaizkit onak iruditzen. Herriari jarraituz, herriaren hizketa poliki-oliki orraztuaz ta apainduaz egin behar zan batasun hori, eta herria alde bat utzi degu. Eta gaur ere, euskeraz jatorren egiten dutenak baserrietan eta herri koxkorretan daude, ta zenbat eta zarrago diran, haiek eta hobeto. Haiekin ikasten det nik euskera. 
Euskararen egungo egoeraren kausak
Eizmendi Manterola, Iñaki
- Zeinen errua da euskera horrelako egoeran egotea? 
- Milla gauza esan ditezke. Zorigaitzeko hogeita hamaseiko gerra hura izan ez balitz, gaur beste era batera egongo zan euskera. Jangoikuak bakarrik daki zenbat lan egingo zan. Etorri zan etorri zana, ta alde guztitik zigorra, kastigoa, ta ezer egitterik ez. Ta moztu, ta orduko gazte dana euskerantzat galdua gelditu zan. Gaur hasi da pixka bat, hasi da, baiña hainbesteko indarra hartu du erderak, ta hainbeste erdaldun daude; eta beste aldetik, euskaldun asko bat'e ajolarik gabeak, euskerarenganako maitasunik gabeak, hotzak, holakoak'e asko daude. Eta horrek kalte ikaragarria dakarkigu. 
Egurra lantzen zuten lantegiak
Lertxundi Ameztoi, Inaxio
- Egurra asko landu da Zarautzen, e? Arotz asko, ta ebanista asko, ta... 
- Leheno, oain dana galduta, baiño leheno ona, leheno, leheno egurrian Zarautza zan maixu. Esto... ez dakit aitzia izango dezuen, Arruti, Arruti? Horrek taillarra leheno San Pealion zakan, Palacio del Mueble o deitzen ziyoen, ez dakit gooatuko zeaten. Eta hoiek... hoiek iten zuen, nik uste det, Españan muebleik onenak behintzat, Europan ta 're oso zeatua zeon, konsideratua, zea, esto, e, Arruti taillerra. Hoiek atea zuen armaio bat, Eguzki jarri ziyoen izena armaio hori. Eta hori, esto, Rusira ta dana esportatzen zuen, zeatik armaio bat zan, esto nik, ba, kataloguak eta bazkat eta, nik handikan, harrezkeo ibili izandu naiz Valentziyan ta feri guztitan, baiño halako armaioik ez ditut ezautu. Harrek [...] , hark zezkan egurrak eta haiek zazken gauzak, eta... [...] onak bazaben. Geo, ba, zerian 'e hasi zian, ta hasi zian kartoiakin muebliak iten. Guk ez ditugu hola iten, e! Oaingo mouan kartoiakin, txapa o jarriko diyoe, eta, eta hori hasi zan ta, ba, beno, beno. Ta nik orduan enkargoko lana iten gendun, ta esan niyon semiai: "hi, guk geuriai eutsi in ber ziou, e! ". Eta, bastante eutsi diyou, eta, guk hola, aglomeratuan eta lan gutxi iten deu oso. Dana zan, esto, egurrian ta... Geo, gaiñez, tokatu zaku, ba, gauza nahiko majuak itia. Ez dakit ezautuko dezuen Kiruri? 
Azpeitiyan Kiruri? Oan in dan berrikuntza, oan taberna ta mostradoriak eta zeak, hoiek danak guk ein genitun, e! Eta geo, ba, joyeiyak eta hola, zean, Zumarragan ta Legazpin ta 're asko montau ditugu. Baiño joyei onak, e, mueblei onakin ta. Hortan suertia euki deu ta semiak eta nere mouko kijote antxekuak gea, ta ez perru txiki bat irabazi ez, e, baarrunantzat aiña ateatzen bada, nahio holako mueble zea, gauza, trastiak hala in baiño... Ta egurra maite izandu deten pertsona naiz. Nik egurra maite det, maite. Ta egurrai usaia, ta zea, egurrak bere usaiak eukitzen ditu danak, e! Ta usaia, ta zea, ta. Usaia nola? Ba, nik usaia aitzen ziot, eta, betak eta nola ta zea... Atsegingarriya da egurra. 
- Bestela, baserritako ta itsasontzietako ta holako lanik? 
- Ez, baserritako ta itsasontzietako ez, ez, ez. 
Nola hasi zen industria zabaltzen
Lertxundi Ameztoi, Inaxio
- Bestela, jentea nola ezautu dezu, ze ofiziyotan, egurretik aparte, ze ofiziyo egon da hemen? 
- Egurretikan aparte... Beno, leheno iya dana egurra zan, iya dana egurra. Geo etorri zian alemanak. Nik [...] , alemanak etorri zian: Pielhoff, ta harek bere zea, portzelanazko gauzak iten hasi zan. Geo etorri zan Keller, hoiek iya danak bata etorri zian. Keller etorri zan, eta Kellerrekok egurrakin, ta, akordeoiak eta gitarrak. Orduan, akordeoiak eta gehio iten zituen. Ete geo, beste alemana, Pielhoff, Keller... a! Glas, Glas, Glas, ta horrek ez dakit zer iten zitun. 
Ta geo, Val, Valek purpurina fabrika jarri zun. Uain Roke Eizagirrek eta hor goian, Azpeiti bidian mahastiyak eta nola dazka? Hor badao itxe haundi bat oandikan, igual-gual dao. Eta... horrek purpurina fabrika. Ta Purpuriñeta deitzen zako horrei. Hiruerreketatik gora daon zea horrei guk deitzen giñun barriyo horrei Purpurineta, Purpurineta, bai. 
Eta... 
- Hoiekin hasi zan pixkat industria moitzen, ordun? 
- Hoiek hasi zian industria muitzen. Hemen aleman hoiek moitu zuten industriya. Eta, geo, geo, hasi zan, ba, hasi zian, ba, beste zean bat, e... Geo, Alfa 're, Alfak 'e orduan makinak iten zitun. Eta, e, hasi zan esto, makinak iten mueble ta guztikuak, e, lehengo makinak, bere mueblia ta. Bere muebletxo bat izaten zuen, ta gaiñian makina, ta geo, ra! , ta makina barroa sartzen zan. Eta muebliak [...] zian. Ta geo, tapak eta zea, ta. Hor, taillarra orduan Zarautzan montatu zun, Alfak Zarautzan montatu zun. Eta urte askotan muebliak in dia, baiño geo, nunbait, mueble asunto hori laga in da, makinak beste mou batea, portatillak eta gauzak eta. Eta geo Alfa, ba, ofizinako muebliak iten hasi zan, ta hua 're gaizki atea zitzakon, ta uan, Arrutikin ta ezkonduta daude, baiño... iya, iya, larehun langille zituen taillarrak kiebra jota geatu zian, ta atzeaka, atzeaka. Ez zuen jakin izandu adaptatzen ta zeakin, munduko egoerakin juten, eta geatu zian, ba. Eta leheno, adibidez, esto, hango bestia alemana, esto, zea, e, zein da?... Reich, Reich, horrek, horrek 'e, e, horrek makinai ona iten zun oso, eta ehun langilletik gora beti. Kellerrek 'e ehun langilletik, berrehun langilletik gora. Alfak 'e hirurehunetik gora. Eta geo, Pielhoffek 'e ehunetik gora. Eta kanpotik eta etortzen zan jendia. Ta geo, oain berrogeitik gorako taillarrik ez dao Zarautzen. 
- Bombas Itur. 
- Bombas Itur, hoixe, bai. 
- Gaiñontzen, udaletxea da lantegi haundiyena. 
- Udaletxia bai, ez da seiñale earra hori. 
Kooperatibaren inguruko kontuak
Ezenarro Roteta, Jose
- Ta, danetik eoten zan han ez? 
- Bai. 
- Fruta ta babarruna ta... 
- (E) Ez, ez. 
- Danetik. Hor danetik jarri zuen geo, telak eta dana. 
- (E) Fruta ta ba al zeon? Geroa jarri zuen fruta? Geroa, ez? Lehendabizikotikan? "Comestible, todo comestible". 
- "Comestible y"... 
- (E) Denda luze hura zanian, kooperatiba zanian luze hura? 
- Bai, tela 're bai. 
- (E) Tela 're bai? Bai. Ontzi gauzak bai; bai, bai, bai. 
- Karnizeia aldamenian, ta panadeia beste aldamenian. 
- (E) Bai, baita, bai, bai, bai. 
- Hor dana in zuen, aizu, ze panadeia, ta nolako panadeia, ta... 
- (E) Bai, bai, bai, bai. 
- Karnizeia, oain ez al dao karnizeia? 
- (E) Bai. 
- Ez, oain dana bat inda. 
- (E) Ordun, ordun... dana bat. Oain barroa sartu behar dezu dana hartzeko. 
- Bai, ba. 
- (E) Ordun aparte zeon karnizeia. 
- Ordun ikaragarriya jarri zuen, haundiya, haundiya. Bodega 're badaka harek, itxe aiñako bodega daka, gauzak edukitzeko. 
- Ta, gerra garaian eon zan koperatiba hori? 
- (E) Bai. 
- Horrek izena zun leheno Cooperativa Laguntasuna, ta gerra denboan aldatu ziyoen izena, Cooperativa La Amistad, ta hemengo jendiak. Ta geo berriz, zeak pasa zian, oain berriz Laguntasuna. 
- Ez, oain da, e, Ifa o, ya, osea, beste... beste... "como si fuese Eroski. Asi, esta crecido", beste... , grupo haundiyagua da. 
- Ba, oain grupo bat da, baiña berriz 'e Laguntasuna. 
Itxaropena inprentan lanean
Iturria Astiazaran, Juan
- Ze prozesu zeukan inprentak lehen? Ze prozesu zeukan inprentak lehen? 
- Inprentak leheno zeukan, ba, bueno, aber, ebakitzeko hori normala, zea, gillotina, hori normala. Baiño zeukan... 
- Papela pixkat moldatu... 
- Bai, papelak ekartzen zian fardotan, haiek txikitu, bere neurriya jarri, eta karo, hor zian bat plana, plana, haundiya, hemen, hua perioikua iteko moukua, ta bestia berriz txikiyaua, Minervak, Minervak, ba, hoiek azkarrauak eta hoiek zean ibiltzen zianak, e, fakturak eta milla gauza txiki xamar iten zianak, programak eta milla gauza. Eta, ba, zea hortan, hoiek, horrek molde pilla haundiya eukitzen zun, zeak, planak esan detena, perioikua iteko haundiko zea horrek, haundiya izaten zun, ta hoiek korrejitu iten giñuzen, ze falta zitun, nik letzen nitun zea guztiyak, eta bueno, honek holako zeak dauzka ta zeatu, ta berriz 'e konfrontatu, ta beno, bale. Ta orduan martxan. Ta geo berriz, ba, handikan plegatua, plegatu, doblatu, emakumiak izaten zian hortako. Doblatzen zian, ta geo berriz josi zeakin, gehienian zeakin, eskuz hura 're garai hartan. Eta, extua baldin bazan berriz, ba, grapadora haundiyak bazian, fuerte samarrak ta haiekin. 
- Ta, Itxaropenan ze iten zan liburua gehienbat, eo... 
- Dana. 
- Danetik. 
- Dana, dana. Hemen geo konbinaziyo bat euki zuen, Editorial Celaia eta Itxaropena, alkarren hurre 're zeuden eta Celaian ibilitakok zian batzuek zean Itxaropenan 'e, langilliak eta nagusiyak 'e usten det baietz. Eta alkar zerbitu 're bai iten zuen. Bai, biyak 'e abertzaliak zian, ta... 
- Euskarazko liburuik iten al zan? 
- Dana! Garai hartan bai, geo ez. Geo atea zian, este, Emiliano Eizagirre, zea, "Tuberculosis Pulmonar" libro haundiyak iten zian, ta bolumen haundikuak, eta. Eta geo [...] , "Revista Geografica Española" 're bai, bazan Valeriano Salas zea bat, Madrikon bat o etortzen zan honea ta, beak redaktatu 're iten zun ta. Ta zea, guztiya, azaltzen zan guztiya. 
- Orduan, gerra garaian zu Itxaropenan ziñan. 
- Ez, bueno gerra garaian bai. Gerra garaian bai, gerra aurretik ez. 
- Ta gerra garaian ya ez zan inprimitu, euskeraz ta ez zan inprimitu, ez zan inprimitzen, ez? 
- Gerra garaian ez, ez, ez, ez, ez, ez, ez. Hura gaiñea miatua ta izan zan, ta, askotan, ta, bai, bai, bai, askotan. Ta geo 're, geo 're, gu ibiltzen giñan garaian 'e. 
- Ordun euskerazko lehendabiziko liburua Xabiertxo ta hoiek hor eingo zian? 
- Ez, ez, Tolosan. Tolosan, bai. Hor izan zian, este, Kuliska sorta. 
- Juan San Martinen Zirikadak, Eztenkadak eta hoiek? 
- Juan San Martinek trato haundiya zun, honbre, askotan etortzen zan. 
- Zirikada eta Eztenkadak eta hoiek, hoiek ez? 
- Ez, ez, ez. Ez. Hor bolumen, zea asko zian, zea, kapitulo zea asko zian, este... Yakin 'e bai, Yakinek ere hor iten zitun, ta asko zan zea. 
Bidegileentzat egiten zituzten bota-pareak
Aranburu Aranguren, Francisco Javier
- Zuek konpondu iten zenuten, eiñ ez. 
- Bai, berriyak 'e bai. 
- Bai, e? 
- Guk iten giñun berriyak, este, hemen kamiñeruak diputaziyoko enpleatuak zian hoiek, kamiyotan ibiltzen zianak, eta hoiek eskubidia zituen urtian bota pare bat, ta diputaziyuak geo paatzen ziguen. Ba, guk garai hartan dana, osea, hasi Donostitik eta Mutrikuko zeara arte, urtero bota bi iten giñun. Ta hoiek izaten zuen jefe bat, kabo. Ta kabo horrek esaten zigun "hi, o aizue, holako ta halako danak, ahal baituzue, ingo al dituzue hurrengo perirako? ". Ta hurrengo perirako etortzen zian kabo hoiek, ta guk pardela inda jartzen giñun, ta holaxe. 
- Esplikatuko al dezu pixkat prozesua, oiñetako berriyak eiteko nola hasten zan prozesua ta nola bukatu, pauso-auso. 
- Bueno, prozesua da, ba, neurriya hartzen dezu ta geo, ba, plantilla hori ateatzen dezu. Geo plantilla hori horma jartzen dezu iguala, zea, neurrira [...] hankan neurrita jartzen zendun. Eta geo ya horma iña dakazunian, zea, ordun iten zendun larrua ebaki, ta materialak ebaki. Eta geo izaten da muntajia, montajia in ta geo, ba, geo nolakua dan o, batzuk zea, sebuakin ibiltzen zian, bota gogor-ogor hoiek, azpiyan iltzedunak 'e iten giñuzen, baiño geo azkenian kontuatu zian iltzedunak 'e txarrak ziala, labaindu iten ziala kamiyuan, ta geo, azpiyan gomakin ta iten giñuzen. Bai, urtian pare bat. Ta etortzen zian Añorgatik, ta bestia Zumaikua, ta Debakua, ta hoiek. Ta geo, beste zonakuak, ba, beste zapatein baten ingo zuen. 
- Zenbat, zanbat balio zun orduan bota pariak? 
- Ordun? Zortzi duro edo hola. 
- Diru dexente, e? 
- Bueno, bai, materiala 're ona ta... 
Neurrira egindako oinetakoak
Aranburu Aranguren, Francisco Javier
- Materiala nundik ekartzen zenuten? 
- Donostitik. Donostitik eta Bilbotik 'e bai. Biajantiak etortzen zian eskeinka, ta ekartzen zendun, gutxi gorabehera jakiten zendun zenbat bota in behar dezun, ta horrenbeste larru ta horrenbeste zoro, ta. 
- Ta hortik aparte, herriko jentiantzako ta baita 're zapatak eta hola. 
- A, bai, bai, bai, iten giñun, iten giñun. Zeatikan lehenoko aldian oain oiñetako ona iten da. Zergatikan leheno izaten zan, e, zapata ba, ze eango dizut, ba, toreruan hanka [...] , zeatikan, ta hanka ixtuak, ta hemen euskaldunak deu kontzientzizko hanka zabala, ta haiei derrior in behar izaten zaio neurrira. Ta haiek, denda jun ta ez zuen billatzen, e! Ta bagiñuzen holako hanka zabal samarra zuenak eta, haiei itea giñukan, ta, igual bi hiru urtian, gehio in beharrik ez, ta puskatzen zanian, o gastatu o [...] , berriz zoro-erritu, ta... 
- Ta modelua ta aldatzen al zan, edo? 
- Ez, ez, ez. Oain gehio da. Lehen modelo... oiñetakua izan ezkeo, bale! Hankan ondo eon dedilla, ta, bale! 
Zapatagintzan erabilitako material eta erramintak
Aranburu Aranguren, Francisco Javier
- Orduan, ze material, ze material erabiltzen zenuten zapatak eiteko, larrua? 
- Bai, larrua. Larruak 'e klase asko dia. Batzuek tafiletiak, bestia boskala, betia "piel de hierro", ta... holako, klase asko. 
- Ta, zer gehio? Goma... 
- Goma, bai. Goma 're bai, goma azpikua izaten zan, gaiñekua larrua, ta holaxe. Bai. 
- Ta plantillak eta zuek iten zenituen baita? 
- Bai, bai. Horma iten da, ba, aurrena. Ta hormai dagokiyon ebaki, ta, juxtu-uxtu beria in ta. 
- Ze izaten zan eiteko zaillagua, emakumezkuana ala gizonezkoana? 
- Emakumena. 
- Zeatikan? 
- Joño, gizonezkua, materialak zeak izaten dia, ba, material fuertiauak. Ta emakumianak, aldiz, delikau xamarrak, eta. Geo, gure amak preparatzen zitun gaiñeko zea habek, josi ta... 
- Ta preziyoz? 
- E? 
- Preziyoz garestiago emakumeana? 
- Bai, zerbait bai. Bai, denbora gehio behar izaten zan haiek iten, ta. 
- Ta erremintak, gogoatzen al dituzu izenak, erremintak, erabiltzen... 
- Maillua ta, kutxillak eta. Geo, ba al dakizu, lehen izaten zan dana eskulana. Ta geo makinak sortu zian, ta gastatzeko, ta refinatzeko, ta lijak eta. Geo 're errexo iten zan. Baiño, leheno berriz eskuan dana. 
- Ta eskulana, lanan jarduteko, erremintan izenak gogoratzen al dituzu? 
- Bai, eztenak eta, eztenak zulatzeko ta. 
- Zulatzeko, eta? 
- Bai, bai. 
- Gehiago? 
- Ta geo, hariya, hariya 're, norbeak moldatu behar izaten zun. Emakumiana askoz zan mihio, ta gizonana, berriz, loriyo, ta. 
- Ta, eztenaz aparte, beste erremintaik, hola? 
- Bai, mazak, eta geo brillua ateatzeko ta. 
- Erreminta hoiek gordeta al dazkazue? 
- Ez, ez, ez, ez. Ez, ez. Nik oaindik badazkat ganbaran, e? 
- A, bai? 
- Ta itxekua ahal baldin bada nik neonek iten det. Bai. 
Emakume eta gizonezkoen oinetakoen arteko aldea
Aranburu Aranguren, Francisco Javier
- Ze giro egoten zan zapateiyan? Ze giro? 
- Girua? Nola, ze gaitan? 
- Jentia, jun-torriya, ta... 
- A, bai, bai. Jendia etortzen zan, ta, "beno, habek dakarzkit. Aurria dakae hondatuta, o, takoya dauka". Ta etorriko zan, ta esango ziozun, "ba, beno, jarriko diou honei zoro-rdiya jarriko diou, ta atzian takoia 're bai, ta". 
- Ta, presupuestua iten al zenuten ala ein, eindako... Nola kobratzen zenuten, denboran arabera, edo? 
- Ez, ez, ez. Ez, ez. Zea, gizasemezkuai gutxi gorabehera kostatzen zan, ba, emakume baiño, lan zeauo, baldarxio da, ta denboa 're gehio behar izaten da, ta. 
- Ta orduan, denpora ta materiala kontuan izan, ta preziyua. 
- Ez! Gizasemianak, ba, ordun izaten zian, ba, zortzi o beatzi pezta. Ta emakumianak, ba, ze esango dizut ba nik, ba, bost pezta, o gutxixio, eo. Geo, zenbaittek esaten zun: "zenbat kostauko da? ", ta honenbeste, ta "ez, ez, berriyak erosiko ditut". "Beno, tira ba, eaman etxea". Hori ba. 
Zapatagintzan ordu asko sartu behar
Aranburu Aranguren, Francisco Javier
- Bueno... 
- Bai. 
- Ofiziyua ikasita, ta, zeu 're hasiko ziñan, ba, sagardoteitik eta, eo tarteka juten, edo, ya behin ofiziyua ikasi ta lana ein ta gero ta? 
- Ez, ez, ez. Gu... 
- Ez? 
- Ez, ez, ez, ez. 
- Zenbat ordu iten zenuten lana? 
- E? 
- Orduak, zenbat ordu? 
- Igual, hamabi igual ta! Ba, udan igual hamar t 'erdiyak arte ta gabian, ta. 
- Hola astirik ez gero... 
- Ez, ez, ez, ez. 
-... lagunen artean ibiltzeko ta. 
- Ez, ez, ez, ez. Ta gaiñea behiñ 'e-ehiñ 'e guk bakaziyoik ez gendun iten. Oain dia bakaziyo kontuak eta, ezta bakaziyoik 'e. 
- Ta sapatuan 'e lana. 
- Bai, eun guztiyan. Bai, gue aitan launak [...] lanian, ta, "hi, Antonio, laga diok, motel, beste danak apainduta zabiltzaztek, eta zuek oaindik hor", eta, "holakoxe lanteia dik, ba, ta! ". Bai. 
- Konpententziik ba al zeon? Ba al zeon beste zapateiik Zarautzen? 
- E? 
- Konpententziik ba al zeneukaten? 
- Bai, bai, bai. Hemen bai, zortzi o beatzi zapatei bai, bazian orduan, bai. 
- Beste herritako jentia etorriko zan erostea Zarautzea? 
- Bai, ba al dakizu? Zarautzak izan ditu Oikiya ta Aia ta Aizarnazabal, ta... holako zea hoiek eta. Tolosak bere ingurumari duen bezela, ta hona, hemen ingurukuak honea etortzen zian. Ta basarritarrak etortzen zian, ba, beren, ba al dakizu, haiek 'e dirua behar, ta arrautzakin ta. Jenerua ekarri iten zuen beren etxeko produkziyoko gauzak, diru-xanpon batzuek hartzeko ta. Etorri, ta berdua-lazan jartzen zian, ta, "saldu ditut ba! ", "benta ona izan da! ", ta holakoxe kontuak. Herri txikiya... hau herri, zea, diru gutxiko herriya izan zan. 
- Noiz eo noiz tokatu al zaizue jendeak esatea bueno, dirua eman beharrean, ba, arrautza batzuk emango dizkizut konpontzeagatik, edo holako zerbait. 
- A, bai! Ta errealok ekarri 're! 
- A bai, e? 
- Ta errealok ekarri 're, bai, bai, bai! Arrautzak ekarri izan dizkigu, bai. "Aizu, datorren, zortzi, nik zortziyan... ", bazian ba, Oikiyatik eta Aiatik etortzen zian zortziyan behin, sapatutan. Ta geo, garai batian geu bakar samarrik giñan ta aillatu eziñik 'e bai ta, lanan ta... "Iten baiazu ekarriko dizut, ba! ". Ta intxaurrak igual ekartzen zizkiguen, ta, bai, errealo. Bai, bai, bai. 
Zarauzko gremioak eta industria
Aranburu Aranguren, Francisco Javier
- Gremiyuak izango zian, ba, hemen kaskuan, herriko kaskuan, ordun, garai hartan, gremiyuak? Lanian, eskulanak, eta... 
- A, bai, bai. Hamen, e, lehenbiziko zea izan zan hamen mueble, mueblian, bai. Hamen, e, etxepian hiru o lau laun jartzen zian ta armaio bat ein, o, ohiak in, edo. Holaxe. 
- Ta bestela, ze gremio, zapaterik, arotzak... Zer gremiyo zan? 
- Hamen arotzak, linterneruak, pintoriak. Hamen industri haundiik ez da izan. Hamen Arrutinekuak, hoiek hasi zian mueble zea iten, tan hoiek Madridea jun ta, hotela, hotelak eta subastatu iten zian, ba, geo itxia in ta geo amueblatzeko. Ta hoiek anai bat bazuen oso azkarra zan, ta harea jun ta haien notak hartu, honenbestekua hartu, honenbeste zea, honenbeste komedore, ta... Presupuestua sartu, ta nunbait, hemen merkexio ingo zan eo, ta, "Palacio del Mueble". 
Jertseak egiten zituzten makinan
Loiola Antzuola, Agate; Loiola Antzuola, Ignacia; Loiola Antzuola, Rosario
- Ta lanian ta zenbat urtekin eo nola hasi ziñaten... 
- A. : Seituan. 
-... ze eskolan zenbat urtekin... 
- A. : Hamalau urte arte. 
- R. : Gerra arte. 
- Eta lana, gero hamalau urtetik aurrea lana? 
- A. : Lana, bai, bai. 
- Ze lan edo? 
- R. : Itxian [...]. 
- A. : Danetik, danetik iten gendun. 
- Esate bateako? 
- A. : Jertsiak iten giñuzen guk, jertsiak makinan. 
- R. : Makinan jertsiak. 
- Etxian bertan? 
- A. : Bai, behian, behian. 
- I. : Behian. 
- R. : Nik ikasi nun, eta geo behian iten genun lana. 
- Ahizpak, e! Denan artian? 
- R. I. A. : Bai. 
- Industria txikiya, orduan? 
- Hori, ba! 
- Ez, guetzat oso ona. Guetzat... 
- I. : Ez zan lanik falta. 
- Eta ze jertse klase edo ze iten... 
- A. : Danetik, danetik. Bakizu, jertsiak milla klase dia. Batzuek itxitakuak, bestiak irikitakuak, bestiak rayakin, ta danetik! 
- Ta jentea ze etortzen zan neurriyak hartu ta itea? 
- A. : Neurriyak hartu ta in. 
- R. : Baiña lehenbizi josten ikasi in behar. 
- A. : Geo josi, klaro. 
- R. : Geo josi. Eskolan [...] guk jertse iten. 
- Nun ikasi zendun josten, etxian bertan? O zenek erakutsi? 
- R. : Nik ikasi nun, ez, nik ikasi nun Donostiyan. 
- I. : Hola da, ta geo pasa. 
- A. : Bai, ba, zaharraguak pasa iten ziyon bestiai. 
- R. : Ikusiko ziñun zuk makina hoiek... 
- Bai, bai. 
- R. :... holako haundiya gendukan guk, hiru genduzkan. 
Jertseen prezioa; ordaintzeko erak.
Loiola Antzuola, Agate; Loiola Antzuola, Ignacia; Loiola Antzuola, Rosario
- Eta ze, jertse batek garai hartan ze preziyo zeukan? 
- A. : Jesus! 
- I. : Zein akordatuko da! 
- R. : Hamabost duro. 
- Hamabost duro. Gerra aurrian? Ez, gero... 
- R. : Ez... 
- A: Ez, geo, geo... 
- Bueno, berrogeita... geo, geo... 
- R. : Batian. 
- I. : Bai. 
- Berrogeita batian o hola, hamabost duro. 
- R: Hamabost duro. 
- I. : Bai. 
- Ta kremalleradunak eta danetikan. 
- A. : Dane-anetik. 
- R. : Bai, bai, bai. 
- A. : Botoiakin, kremallerakin. 
- I. : Itxiyak, irikiyak. 
- R. : Danetik. Oan daben bezela guk iten giñun. 
- I. : Punto diferentiak, koloriak. 
- Geo, kale hontan baita 're zuen denda ta onduan funeraria izango zan, ezta? 
- R. , I. , A. : Bai! 
- Hori zuek noiztik ezautu zenuen, funeraria hori? 
- I. : Hori ez zan... 
- R. : Funeraria hori? 
- I. :... oso zaharra. 
- R. : Hor zea zan, garajia zan, hori garajia zan. Ta funeraria jarri zuen, zenbat urte ote jarri zuela? 
- I. : Bai... alaba zaharrenak zenbat urte dazkan? Ordun etorri hitunan... 
- R. : Este... hua ekarri ziyenan bi urtekua. 
- I. : Oso txikiya bai, bai, orduntxe. 
- R. : Hogeita sei bat urte. Ta geo kendu zuen ta zea, ayuntamientuak jarri du. 
- A, oseake hori baiño lehenuo garaje bat zan hori. 
- I. : Garaje bat zan hori. 
- R. : Hori garajia. 
- I. : Automobilla sartzen zan, ta. 
- Ta, denda, dendak nola funtzionatzen zun? Jenteak enkargua iten zun, ordaintzen zun eskura, ala... 
- R. : Ez, ez, ez... 
- Ala kontua eoten zan? 
- A. : Ez, ez, eskura, eskura. 
- R. : Jertsia entregatzen zanian kobratzen zan. 
- Kobratzen zan. 
- I. : Bai, bai. 
- Fiatze konturik eta ez. 
- A. : Batzutan bai, batzutan. 
- I. : Bueno, batzutan bai. Ta ordun eziñekuak ta tokatzen zian. 
- A. : Baiño paatzen zuen. 
- I. : Eta baiño beak esaten zuen, "horrenbeste pusketian ordainduko dizut", eta, in iten zitzakoen. Baiña ez, jende fiña. 
- Eta, baserritarrekin eta eoten zan halako trukerik? 
- R. : Bai, bai, bai. 
- Igual, e, gauza bat dirutan pagatu ta beste bat... 
- R. , I. , A. : Bai, bai, bai. 
- A. : Haiek ekartzen zuen patata ta babarruna, ta. 
- R. , I. : Bai. 
- A. : Ze eman diyozun... 
- R. : Hori ba! 
- A. :... diruan ordez ekartzen zuen. Oso ederki haiek baserritarrak. Bestela zuk erositzea jun behar dezu, ta, beak saltzea. 
- R. : Itxea ekartzen zituen. Itxea ekartzen zituen, asike. 
- I. : Bai, diru juxtua ibiltzen zan leheno. Uain dia, nik ez dakit zein milagro izaten dan, baiño uain dirua dabil parra-arra, e! Gastatzen da... , bueno! 
- R. : Bueno, bueno! 
- I. : Biajiak eta geo, ezer ikusten ez danantzako. Zeatikan biaje hua o iten dezu... 
- R. : Ez due bat 'e pentsatu 're iten. 
- I. : Diru pilla gastatu dezu ta ze ikusten dezu handikan? Ahorratu zeoze. 
- R. : "Amona! Banijua! ", "Noa zuaz? ". 
- I. : Ezer ez, eaman du horrek diru pilla, baiño hola da. 
Tailurako egurra
Gereka Etxaniz, Mariano
- Orduan egurra, ze egur, ze egur, ze material? 
- Ba, jenealian ibiltzen giñun azkeneako nik, arce, arce del Canada, arce. Euskeraz oain, momentu hontan ez naiz gooratu 're iten. Zuriya da, egur zuriya da ta. Ta goorra, fuertia, egur fuertia, egur fuertia da. 
- Kanadakoa? 
- Arce de Canada zan [...]. 
- Ta nork ekartzen zun egur hori, edo? 
- E? 
- Egur hori nork ekartzen zun? 
- Nik, in deten lanik onena, zea, fabricantesen, Zarautzan badao (... ) , hoiek dana zean iten due, arce hortan. Izena nola... momentuan ez naiz gooatzen izenikan, la ordiga. Eta behiñik behin, handik ekartzen due hori, ta da egurra goorra, ta zuri-uri-uriya, garbi-arbiya. Ta txapa ta dana horrekin aberatsaua. Izugarri mueble [...] iten dezu. Ta hala esan zien batian batek, "oaindala hamabost egun entreatu, hamabost urte entreatu, eta lehenguan giñuan beste lan bat han entregatzea, ta oain dala hamabost egun inda bezela ziok". Oain ze kalidadeko zeak ibiltzen zituen, lakak eta gauzak. Beantzat ez [...] ikusten, porke hola irauteko muebliak, urria baliyo du muebliak, baiña hola irauteko muebliak berri horrenbeste urte pasata. Hamen ibiltzen dianak, [...] esta pentsatu 're, ezta pentsatu 're. 
- Pipiyak eta ez dio jotzen? 
- Jotzen due, baiña! Horrei ez dakit [...] , baiña [...] horrek bere biziya du. Egurrak biziya daka, ta biziyai etorri iten zaixkiyo, guri bezelaxe, gaitzak, hor ba! 
- Hor egurra beti 're garbiya [...]. 
- Garbiya... 
- Eta [...] gaiñian dibujua ipini ta kalkatu. 
- Bai, aukeratu in behar du, ta handikan landu. 
- Eta gero handikan landu. 
- Landu. 
Tailurako erremintak
Gereka Etxaniz, Mariano
- Ze erreminta erabiltzen da, prozesua, lehenengo ze erreminta, gero, gero, gero. Pixkat amaitu arteko, ze erreminta prozesu? 
- Ez, erreminta asko nazkan nik, dauzkat, taillerrian dabe. 
- Izenak ba al dazkizu? 
- Gubiyak. 
- Dana gubiyak? 
- Bai, gubiyak. Media kañak, zea, [gubi eskinak] , bestia, beste zer da hori? Beste... benak iteko, zea, benak, zea estuak, estu hoietakuak 'e bai. Klase asko, klase asko dia. Nik erreminta asko nazkan, dazkat, dazkat. Erreminta asko. Behar dezuna hartu, ta bestiak han geatzen dia. 
- Baiña, prozesu baten hasieran ze erramienta erabiltzen da? Gubiya, zeak... 
- Gubiya, aurrena haundi aurkiya kendu behar diyozu, aurrena [...]. Erreliebe, reliebe haundikuai, nik azkeneako eskuduak banitun, ta reliebia zenbat, sei zentimetrokuak eta, asko kendu beharrak eta. Pistoleta, erreminta bat neukan inda, zea, ebaki barrua sartzen dan kirten hori, han moldeatu, zea, kanal mouko tubo bat, zea, esto, linterneruandikan, soldeatu, ta pistoleta jarri, ta, ta-a-a-a-a, ta derrepentian, jata, egurra eskualaiak bezela kentzen zun. Harekin manejatu ez dezu ingo, baiña haundi aurkiya kendu, derrepentian. 
Tailatze-lanbidearen alderdi txarrak
Gereka Etxaniz, Mariano
- Eboluziyoik izan zun ofiziyuak, zure ofiziyuak? Eboluziyoik izan al zun... 
- Ez, ez, ez. Hori daka txarra ofiziyo honek, hori daka txarra. Beste danak aurreatu, eta hamen ez, hamen ez. Eta hor, behe aldian makinak badaude serietako ta askoz zeatzen duenak. Baiña beldurgarrizko serieak behar dituzu horreako, ta ez dao lanik hori iteko. Hori iteko ez dao lanikan hamen. Ta geo, txarra dauka, ba, lan bat sortzen dezu, estilo bat, ta ez dakizu zenbat iraungo dizun: urte bete, bi, lau... Ta geo, ze, berriya geo? Eta serie haundiya iten baezu, eskutan geatzen zaizkizu, ta aberastasun danak galtzen dituzu. Danak saltzen ez badituzu, zu galeran ateatzen zea, galeran ateatzen da, hor ez dao. 
- Ta gero, behin zeakin, gubiyakin ta nagusiya kendu ta gero, zer da, zer dator gero? 
- Ez, beak, erreminta beakin garbitu in behar dezu, hori... Hor ez dao... dana garbi-arbi dao hori, e! 
- Ta gero, azkenean, brillua emateko, ta? 
- Laka, koloria ta laka. Ta koloria nik ikasi nun hor daon bezela. Koloria, hiru kolore o baazka aber, e, brotxa txikiyakin, e. Aurrena kolore bat, geo bestia, pultsuan. Kuadrua pintatzen bezela inda dabe hoiek, eta horreatikan hoinbesteaiñoko aberastasuna hartzen du honek. 
- Lijaik eta ez dezute... 
- Ez, ez, ez, ez, ez! Ezta pentsatu 're lija, ezta pentsatu 're! 
- Dana erremintakin? 
- Dana erremintakin. 
- Ta bukatua 're bai. 
- Bai, bai, bai, bai, bai. 
Soldata eta prezioen erlazioa
Gereka Etxaniz, Mariano
- Zenbat kobratzen zendun zuk hasierako soldata, hamahiru urtekin hasi ziñanian lanean, zenbat? Gooratzen al zea? 
- Esan dizut, ba! Hamabost egunian bost duro. 
- Hamabost egunian bost duro. 
- Eta litro oliyuak berrogeita hamar. Hortik atea ze pasa zitun jendiak. Nik seme-labai esaten diyot, e, ze garai zian haiek! Esan dizu oin ezin dula flakatu? Nere maixuak esaten du, han, frailletako aurrian, hantxe sartzen dia Alberdi ta, han, pisotik barrundik, ixkutuan. Ta, han, danak cadaver andantes. Judiyuak nola [...] geatu zian? Tankeratsu, e! 
Ezin dula flakatu? 
Entierroak zirenean irabazten zuen diru gehien, baserritarrei gorbata lotzen
Illarramendi Arizaga, Pio
- Holakuak, halakuak milla akordatzen naiz, porke, esaten dizut ba, hemen jaio, taberna, ostatua, jatetxia, arrandeia, dana. 
- Zentro haundiya hau? 
- Zentro haundiya, kontatzeko milloi bat gauza bai. 
- Erreferente haundiya. 
- Erreferentia, ta geo gaiñez nola hamahiru urteako hasi behar izan nun, rekuerdo... Entierruak zianian herriyan basarritar danak etortzen zian o Goikoetxeanea, taberna zan, o gurea. Ta danak. Eta nik diruik gehiena ateatzen nun garaia. Ordun izan zan ba, "moda de la corbata", dana korbatakin ibiltzen zan gizona. Ta ordun etortzen zian pixkat lehentxio ta Patxi barberuanea eo jun ta kogotia konpondu esaten zitzaiona, porke lotsagarriya zan hola pixkat ile gehiokin. Ta bestia zan auzo... Ta geo ba, honea etortzen zian ta ordun ekartzen zituen bonbatxuak gaiñetikan ta abarkakin. Ta zapatak hamen lagatzen zituen askotan, guk armaio bat izaten zan zapatak. Etortzen zian entierrotako ta holako gauzak, ta nik ikasi. Leheno korbata txoixo moura iten zuen ta geo ikasi in zan el tipo americano o zana ikasi nun, ta baserritar danai iteatik, batek bi errial bestiak errial bat, bestiak... Danak zeoze ematen zien ta desiatzen entierrua eoteko ni ta beste bat. Ni ta bestia zea zakiyena hori, Iribar porterua, porke hor jaio zan, kuadrillakuak giñan biyok. Hura 're gurian jardutzen zan laguntzen, aurrena, bai, txanpon batzuk ateatzeko. 
- Ze urte zan hori funeralena hori ta, ze epoka? 
- Funeralak geo 're beandu arte izan dia, baiño hori, hori bai ba, cincuenta... Ni hasi nitzan cincuenta y seis, cincuenta y siete ta, baiño, orduako itxian beti, ta mutil koskorra. 
Herriko eraikinak
Elosegi, Maritxu
- Fabrika asko al zeuden leno, oain konparaturik? 
- Han goyan? Honbre. 
- Herriyan, herriyan! 
- A! Herriyan! Ba, bai, gutxiyo zeuden. Uain askoze zea geyo dao: komodidade geyo, pabrika, nola esango dizut, ba, nik? Muebliak eta... Leno're izaten zian e? Baiña txikiyo. 
- Nola deitzen dizute, zuen familiko ezizen bat o? 
- Ba, guk, ez dakit, guri esaten ziguen "Las chicas de las Purpurinas". Esaten ziguen. Eta oain, ba, hemen, ba hemendeitzen diyoe "Amaskarkuak". 
- Purpurinan fabrikak nun zeuen gutxi gorabehera? 
- Ba, Azpeiti kamiyuan, hemendik kilometro t'erdi hola. Uain ez dao e? Uain ez dao fabrika hori. 
- Ze egin zuten berarekin? 
- Ba, geo itxi zuen, eta jarri zuen txakolin, txakolin-abrika. Eta uain, uain ez det uste ezer daonik. 
- Txakolin-abrika horrek nola izena zun? 
- Ba zan Roke, Roke Eizagirre. 
- Ezautzen al zenituen pertsona horiek? 
- Baaai, bai, oso ezagunak dia. 
- Zer zian, hemen Zarauzkuak dia? 
- Zarauzkuak, bai, Zarauzkuak. Hamen dazkae alabak eta danak ezkonduta. 
- Lendikan ba al zegoen torreoia? 
- Baaai, nik ezautu nun txikitatik hori. Txikitatik. 
Zarauzko tailerrak
Eizagirre Artetxe, Pedro Joxe
Ta Ariñek, Arindarrak geo in zuen tailler hori; hori geo indakua da. Beste gaiñuntzen herriyan bueltan, hor beste gaiñuntzen esan dizuet Eizagirretarrak nola zuen kalen, zean, kamiyuan, lenoko San Pelayoko zarren zuen Eizagirretarrak zea hori, Izeta Eizagirre, zea hori, Txerri Buztanenekuak, eta Boni Kapaxak eta hoyek. Ta geo hoyek Alfa in zanen Alfa alde in zuen; ta zeak'e bai, Beistaindarrak'e bai, Alfa alde in zuen hoyek. Aerrexuk eta hor seitu zuen. Asieske azken arte beak, Naxario ta hoyek partitu zian zea hoyek, laukotia eo zian soziyuak, hilzoriyan danak zian hor. [...] Ze esango dizut ba gero? Beste gaiñuntzen, hor Manutarrak'e bai San Pelayo alden dauke hoik taillarra. Ta hoyek'e leno hemen hoyek nun arrayo zuen hoyek [...] bizitza? Ta geora in zuen, ta hua in zala're urte asko da. Ta beste Manu, Prontxio zarra ibilitzen da hor oaiñ'e larogeita zortzi urte dituna, eo hamar'e baditu honezkeo. Ta hoyek zean zuen, frontoien aurreko hortan, Kukuluk taberna nola daka? Hortxe zuen hoyek taillerra. 
Eta San Pelayo alden taillerra itia, eta hor ez dakit zenbat habitaziyo Ilario Haundiyak hartu ta in zizken hoyei. Hoik danak, hoyek hoyek goguan dazkat, egiya esan, nola izaten dian kontuak. Ta hori, ba ixtori hoyek dia. 
Tailatzen emandako lehen urratsak
Gereka Etxaniz, Mariano
- Eta lehendabiziko mahai, despatxua renazimientokua taillatzen hasi zian han, hor, Madrilko jendia haundiyantzat, ez dakit zeiñentzat izan zan. Biarrena bai, biarrena Orbegozontzat zan, zea, in gendun Luis XVko (quinceko) , esto, konsola zoragarriya, e! Zoragarri... bueno! Alberdi, zea, [...] muebles ta, Arruti Muebles, Palacio del Mueblekuak hua ikusi zunian, "seguridade sozialetan bakarrik zenbat baliyo ote du honek? ", esaten zun, "seguridade sozialetan bakarrik zenbat baliyo ote du? " Ba, hua iten hasi giñanian, ba, hor, ni baiño urte bete gehiokuak, ta gaiñea taillarrian 'e lan hobiak iten ta ibilitakuak eta gehio ikasitakuak, eta nik ezer ez nakin, han zian. Eta haiei iten hasi ta nik handik urte betea, geo laga in zuen haiek dirua irabazteatik, hortik fuera, nahiko lana zeon orduan, ta benga, ta ni hau iten hasi nitzanian orduan han 'e bai. Siniste al dezu handik urte batea aprendizan lanak geatu ziala haiek indako lanak? 
Ta ikutzen ez zian laga. Ta haitako batek ikusi zunian hori, jo ta ma, lurretikan zeruaiñoko diferentziya in du. Laga irabaztiai diruai, ta atzea, eskola sartu zan. Ta punta-untako tallista atea zan. Hamen muebliak ta tailla ta konpleto iten zuna, hamen ingurutako onena atea zan gero. 
- Zein zain hori? 
- Pablo Alkorta. Ingurutako atea danikan onena hori, ebanisteian hasi ta bukatu lanian. Ta haiek ikusi zunian, nere lana ikusi zunian, leheno ni ezer ez ta geo bea ezer ez geatu urte batian? Eske... erreminta ebaki... egurra ebakitzen ta ikasten dezunian, orduan aurrian jartzen dizunak ze jartzen dezun, ikasten, ikasten, ikasten, derrepentian iten dezu hor. Ta nik gabeko beatzitatikan hamaiketa inda dao, e! , habek danak, e! Hor lana izugarriya dao, e! 
- Ta orduan... 
- Ta hau 're bai, hau 're bai. Hori, ta habek, danak. 
- Ordun, lehendabiziko la urtietan... 
- Ez, ez, ez. Lana in baiño ikasi ezer ez. Ez zeon... Ematen ez baizue ikasteko lanikan ez dezu ezer ikasten. 
- Ta dibujua ta behar da holako lanetako, ez? 
- Bai, baiño iten dezu dibujua, baiño tailla diferente, ezberdiña da tailla, erremintakin ta. Lehengusua zan oso ona bat, Iparraldia, zea, Frantzi aldea jun zan hua. Hemezortzi urteako maixuakin beakin iten zun lana, taillarrian, ta ez zan antzematen maixuana ta beria. Eta behiñik behin, harek esan zian, erremintakin ikasi behar nula dibujatzen. Ta geo dibujua lapitzakin baiño askoz hobeto iten det nik ingudiyakin, erremintakin, askoz [...]. Hobeto iten det erremintakin lapitzakin baiño. Bai, bai, bai, bai. 
Tailista ugari Zarautzen
Gereka Etxaniz, Mariano
- Ta ordun, zer lan, ze enkargu egoten zan hor? Zer lan izaten zan tallista batentzat? 
- Tallista bat? Itxian... taillarrian zeona! Taillarreako lanakin, ta taillarreko lanakin ez dao bireik ikasteikan, e! Ez dao bireik ikasteikan. Norbeak, orduz kanpo hasi behar du. 
- Ordun, taillarrean produziyua. 
- Produziyua. Baiño ikasi nahi baezu, geo in behar dezu, e! 
- Aparte, aparte. 
- Bai, ba! [...] geo. Nola ba, bestela? Orduz fuera. Ta geo ikasi nun asko han, bi ordu tallan hasi nitzan han, lan onakin. Ta itxian beste bi ordu, e, bi urtian ofiziyua primeran, derrepentian. 
- Talla, tallista asko al zan ordun Zarautzen? 
- Ni hasi nizanian kontatzen hasi giñan, ta hirurogeita hamasei. Ta azkena ni nitzan, e! Nekin bukatu zan, e! Nekin bukatu zan hamengo talla. Eta gerra aurretik larogeta hamar Zarautzan. Eta etortzen zian Zarautza orduan, baiña sinixtu ezinak, e! Real Madrillea nola juten dia oan? Igual! Bai, bai, bai, bai. Castilla herrikoik onena. Betzi, hamar pezta irabazten zuenian, hemezortzi pezta paauta ekarri zuen, e, handikan! Zeon onena, e! , Castilla herriyan. Zean, bestia, Alfa zeatu zun hortan 'e, ekarri zituen, horrek Madril aldetik oso onak. Beste Granadino bat 'e, fenomeno hoitakua. Harek lapitzakin... dibujo plantillak eta ez [...] , di-a, lau raia bota... 
- Egurran gaiñian. 
-... ta gubiyakin iten zun talla sortu, hainbesteaiñoko abildadia zakan. Linea jeneal txiki batzuek bota, eta plantillik eta ezer 'e gabe, di-a... Izugarriya izan behar zun, efektuak eta, beldurgarriyak. Ta harek atea zun bat Zarautzan izan dan onena, ta hogeita lau urtekin eo petxotik hil zan. Gauerdira arte lan iten zun, ta geo Bartzelona jun zan ta eskulturan nahi zun [...] , baiña hala esaten zian gure maixuak eta, "halakuak, tallistak Espaniyan, kandela [...] halakuak, e! ". 
Lanbideak behera egin zuen altzari lisoak sartzean
Gereka Etxaniz, Mariano
- Ze urtetan hasi ziñan zu taillatik bizitzen? 
- Taillatik bizitzen? Ba, hamahiru urte ta erdi o, izango nitun, eta ni hogeta betzikua naiz, oseake... 
- Umetatikan ya... 
- Umetatik! Ez, neure afiziyoik, gurasuak esan zien hua in, ta in. Ta geo eskua, eskua berezkua behar dula... Eskua, eskua etorri iten da, nere ustez etorri iten da. 
- Jardun... 
- Honbre! Ni hasi nitzanian han ni baiño hobiak pilla bat zian, ta geo aprendiz geatu zian. 
- Ta ofiziyua nola etorri zan behera? Mueble lisua hasi zalako? Hala... 
- Bai, ba! Bai, ba! Aldatu zan. Eboluziyuan hasi zanian dana, mueble liso-iso-isua, tallista dan-an-anak sobran, danak sobran! Dan-anak sobran. 
- Ze urtetan izan zan hori, pixkat hori, jetsiera hori? 
- Hori? Ba, hirurogei inguruan? 
- Bai, hirurogei, hirurogeita biyan. O, hor jun zan dana pikuta. Ta geo, esaten dizut, libroik ez zeon norbeak iteko ezerre, norbeak iteko 're ez zeon ezerre. Hor ze izaten dan kontua. Ez zeon norebeak iteko 're. 
Tailugileen gainbehera
Gereka Etxaniz, Mariano
- Zuen artean, tallisten artean, ba al zenuten egunik ospatzeko urtean zehar, edo? Hola, juntadizoik iten al zenuten? 
- Ez, ez, ofiziyo pobreegiya hortako, ofiziyo pobreegiya. 
- Ez al ziñan juntatzen, edo zuen artean, edo? 
- Geu, ez, gutxi. Ez zan hor zea... dana galdu zan ta! 
- Tertuliya in edo zuen artean... 
- Bai, bai. Baiño ze ilusiyo behar zendun ofizuyua desgraziatua gelditu zan azkeneako, ta. Azkeneako arotza gehio zan, ta. Horrenbeste urtian ikasten ibili dezu, eta bestia zea, gehio irabazi azkeneako. Gure aitak pentsatzen zun alrebes. Gure aitan garaian, tallistak irabazten zuen, Arrutiñen bazian bi hamasei pezta irabazten zituna egunian, Vitoritik etorri zian. Oso onak, e! Oso onak! Gerra aurretik, e! Eta ebanistei oneana, onena, bat han zeon, esaten zuenez, eta harek hamahiru, ta bestiak hamabi, hamaika, horrea. 
- Ordun, tallista gehien irabazten zuna. 
- E? 
- Tallista... 
- Tallista gehiena irabazten zuna, askoatik. Baiño euneko berrogeiak gehio irabazten du, baiña ikastia, ehuneko hogeita hamarra gehio irabazi, baiño ikastia ehuneko berrogeia o berrogeita hamar igual gehio kosta, e, ikastia, e. 
Amigo, e! [...] irabazi hainbeste denboan lanian jardun in behar du, ez pentsa broma danikan, e! Ez pentsa broma danik. Irabazi gehio, baiño zea. Ta geo zer? Hainbeste gehio kosta ta ezertako baliyo ez. Ezertako baliyo ez. 
Dontzeila-lanak eta janzkera
Elola Aranburu, Karmele
(Besteen haurrei bularra emateaz dihardu) 
- Ta, ordun, normala izaten zan orduan norbaitek ezin [...] , ba... 
- Bai, ahal bada, bai, bai, bai. [Iruiñak] , ez, e... ["Añas"] eta nola esaten zian. "Aña seca" ta, hala esaten zian erderaz. Hemen nola udako jendia, aristokratiko asko ibili dan, hor haurrak hazteagatikan hasten zian, haurrak izan zituenak, haurrak. Beste batzuk amak izaten zian, batez, gu eon giñan bezela neskame, umiak ateatzan. Ta geo dontzeilla jarri zien. Eta geo atea zuen beste ume bat eta seituan jarri zien nei dontzeillatzat. Eta, graziya iten zien: "No te prepares demasiao, e! Que viene el marques de no se que y no se quien ta no se cuanto", aristokrazikuakin asko ibiltzen zan. "Y tambien viene un cura que es un poco... ". "Jolin! Ze esaten ai da hau? ", esaten niyon nik. "No te prepares demasiao, e! ". Geo, kofia ta jarri ta kapakin ta erteten nitzan, eta esaten zien, este... Nik, ajatu in zitzaiten euzkiyakin, ta, ez nun jazten, ta bate gabe erteten nitzan. Ta balkoira erten ta, "¡sube! ", esaten zian. Ta iyotzen nitzan, ta zea, e, jartzeko, [...] , "ba, berriya in diazu, ba. Ajatu-jatua dao ta hori lotsagarrikeia da, bate gabe hobia, hobeto nao. Eta, "askoz guapao zabezela danak esaten due". "[...] , beak esango due, ni nahio det hori gabe ibili, baiño ibili beharra dakatelako ibiltzen naiz". Jaitako ya dotoreauak nezkan, ta asteako [...]. Geo aldatu zixkien, bai. 
- Ordun, ume zain hiru urte in zenun etxe berean? 
- Bai, bueno, dontzeillatzat jarri zien geo, e. Eta umiakin ertetzen nitzan. "Baiño hortikan erteera zeik ez dun, e! ", txikiyakin hartu, ta Gran Hotelea. Beti Gran Hotelian eon behar izaten nun [...] , eta han. Geo eguardiyan etortzen nitzan, eta hor katxarrera esaten zizakoen bat eoten zan, eta karameluak eta 're saltzen zitun, e, Azara kalian zekan itxe bat. Eta harei lagatzen giñun, itxeatzen ez zan haur hori. Eta hantxe [...] jeisten giñun, eta nik bazkaldu o zeatu ta in bitartian, eta geo berriz jetsi, ta horrei lagatzen giñun, ta nik ya jun behar banun, pixkatian jartzen zuen, ta geo dontzeilla zeonak eramaten zun. Ta geo ni dontzeillatzat gelditu nitzan, ta. Geo bi urte hala in nitun. 
Hondartza eta arrantza
Bonetxea, Maria Asunción
- Hondartzan zein diferentzi billatu duzu lehendik eta orain arte? 
- Jendia askozez geyago. Herrikuak oso gutxi juten zian, juten giñan hondartza. Oain herri guztiya juten da, eskubide berdiña daukau. Eta kanpoko jendia're askozez geyo etortzen da, baiño bertakuak: Gupuzkoakuak eta Euskal Herrikuak geyena oain. 
- Ta leno zer zan, haundiyo? 
- Ez, leno jende gutxiyo. Leno jende gutxiyo, zeatikan etortzen zian txaletetakuak eta hoyek, baiño oain txalete-okiak aber zenbat habitaziyo, zenbat bizilagun daon. 
- Arrantza zer do oain, gutxiyo? 
- Zer? 
- Arrantza. 
- Arrantza orduan izaten gendun arrai freskua Getaitikan oso ederra. "Espresa" etortzen zan, "Espresa" deitzen giñun arrantzale bat, hamaikan bueltan, panekak ta... 
Nagusiak errieta egin zionekoa
Eizagirre Ibarguren, Benita
Ta, akordatzen naiz, Anjel Azkueneko hortan, zean, Musika plazako hortan bigarren habitaziyuan bizitzen zian, ta txakurra eukitzen zuen. Txakurra eukitzen zuen been kuartuan, ta ni eoten nintzan kuarto illun-llun bat, leyo bat sukaldea ta beste leyo bat kumunea, leyuko, sukaldeko argiyakin kumuna argiyo izateaitikan nunbait, leyo haekin han eoten zan. Ta eun batian, jai batian, ba txipiroita... jaitan'e juten zan, ba, hemengo jendia orduan; ta jai goizian karri ditue txipiroiak, eta jaien anayea zean zeon, este... Hernanin. Eta haren launak etorri zian Zaautza nunbait, eta Hotel Otamendiñen afaitan. Ta esan zien, kartoizko kaja batian, han jarri zitun txipiroiak, baten batei eosi zixkiyon, eta esan zian: "jun zaite Otamendiñea, ta Juakiñen launak hor daude, ta esaiozu txipiroi habek gaur arratsian sin falta emateko Joakiñei". Bueno, hartu ditut ta jun naiz: "Esan dit Anjel Azkuen partetikan, ba, Juakiñ Azkuei, faborez, sin falta emateko txipiroi habek". Bueno, etorri nitzan etxea ta esan zian: "eman al dezu enkargua? ", ta "bai"; "nola eman dezu? ", ta "ba, Anjel Azkuen partetikan Juakiñ Azkuei txipiroi habek sin falta gaur emateko", "Jesus! Nola izan litteke hain edukaziyo gutxikua ta basarritar... " ez dakit ze... bueno, nik nehiko nearra in nun, begiyak haundi-aundi... "jun zaitez, eta esayozu: Don Anjelen partetik txipiroi hoyek señorito Juakiñei emateko sin falta". 
Begiyak honenbeste haundi in, ta han nua, ta hoyek zean emen zaben, Pioneko ixkiñan emen zauden, nik ez nitun ikusi; hoyek ikusi emen ninduen. Jun naiz, ta berriz jun naiz, ta: "zea, Don Anjelen partetik, faborez, sin falta gaur entregatzeko señorito Joakiñei". Parre in zien neskamiak, eingo ez zien, ba! 
Albaitariaren ohitura txarrak
Odriozola Roteta, Balero
Denbo hayetan, Zarautzen Karmelitetan bakarrikan ematen zan hamaike t'erditako meza. Eta Joxe Mari Sarobe bazan betenayo bat, sasibetenayo holakua estudiatu gabia, baiño asko ibiltzen zan. Eta nola larunbat arratsian berandu askotan erretiratu, mezeta're berandu xamar etorri, ta ohitura zun hamaike t'erditako meza hortea jutia. Ta baita ohitura txarra're karkaxa plast botatzia eleizan. Eleizan sarreran zeon letrero bat aspalditikan, jarriyaz erderaz: "No escupir en la casa de Dios", ta erregu iñez. Eta aspertu zan monja hura ikusten, eta hartu eta kartel hori eraman diyo, jarri diyo aurreko aldian, ta hartu du bi eskuakin, ta egon da begira. Ta nola ez zakin irakurtzen, harentzako alperrikan zan hura, aspertu da kartel horrekin, ta hartu kartelai, ta musu eman dio, ta bueltatu dio monjai. Hor bukatu zun gure Saroben festa. 
Zarautzen arrandegia jarri
Madariaga Oar, Jesusa
- Ta hemen ze lan egin dezu? Ze lan mota egin dituzu Zarautzea etorri ziñanetikan? 
- Ba, ezkondu nitzanian, ba, etxekolanak. Ta geo, gizonak ekartzen jornalakin ezin aillatu, pobre, ta neuk beste illoba batekin arraindeya jarri nun. Ta arrai-altzen, eta geo arraya saltzen ta pixkat bizitzen hasi giñanian, gixona hil. Ta gixona hil ta geo, ba, lan asko in bihar: goizian lau t'arditan jaki eta zortzirak arte ofizina garbitzen, ta zortzitan plazaa... ta lan asko in bihar. 
- Horixe. Orduan zuk lan asko in dezu? Zein dezu gehiena gustatu zaizuna hola? 
- Nik kaleko lana nayo baserrikua baiño. 
- Bai, baiña arraindeya o neskame o ze nayo dezu? 
- Arraindeya, nere kontua. Hua iñork ez zian agintzen, ta neskame seiñorak aintzen zuen. 
- A, hark iten zun guztiya in bihar? 
- Bai, ba. 
- Ta oain zer moduz bizi zea? Gustoa o? 
- Oain ondo, oso ondo, baiña oain zahartu in naiz; ta orain jaten badet, gaixotu iten naiz. Ta gustatu iten jaten. Ta ibiltzen nekatu. Ta, oain ondo bizi naiz. Baiña nik hau lehen ber nun, gaztia nitzanian, ondo bizitzia. Oain akabo! 
Tailerrean lanean
Agoues Sarasola, Agustin
Hermanota [...] giñanian, hasi nintzan ofiziyua ikastea. Ofiziyo hori ikasten ai giñala, San Pleayon hamalau urtekin etorri nintzan "a donde" Tomas Murua Zarauzko tailler batea. Ta Zarauzko tailler hartan, gaur eiten ez dana: urtebetian aprendizajia debalde eon nintzan, soldatik gabe. Ta bigarren urtian eman zien, kintzenian, eman zien botoi hau bezelako moneda txiki bat, errial bi balio zun zillarra. Kinzenan hua zan ematen ziena Tomas Murua horrek. Hala hasi giñan. 
Senarraren ogibideak eta hondartza
Fernandez Urkia, Eugenia Sebera
- Ta ze ogibide zeneukaten orduan? Baratzako lanakin bizi al ziñaten? 
- Ez. 
- O taillerrea juten zan? 
- Zean ibiltzen zan, estaziyoko maletero. 
- Gure aita? 
- Baai. Felix moxuakin ibiliya zan hua. Ta geo udaran, berriz, baiñero kostan berriz. "De esa forma viviamos". 
- Igari ba al zakin? 
- Jakingo zun, ez zakiñat nik ez zakin. Kostako guardaplaya izana zan hua. 
- Ta tolduak eta eoten al zian garai hartan? 
- E? 
- Tolduak eta kostan eoten garai hartan? 
- Dana betia. Geyegi, geyegi eoten zan. Bigarren illaran'e bai jartzen zula esaten ziñan. Bat bukatu zana, ta geo berriz jende jendia nola etortzen dan izaten da tolduan kontu hori. 
- Ta baillak? 
- Beak etxeako patatak eta oaintxe bezelaxe danak ekartzen zitun. Dana porruk. 
Sagardotegian egiten ziren jolasak
Lizaso Illarramendi , Joxepa
- Esan dezu jolas batzuk'e iten zituela. Kontatuko al zeniguke bat? 
- Ba, gizaseme bat jartzen zan eskuak behien jarri, horrela, tente, ta hankak, hankak bi hankak'e alkarren hola euki bihar izaten zian, tente. Ta jartzen ziyoen baso sagardo bat, basua hola bete-ete-etia ez, hola, koroyakin pixkat falta zula. Ta jartzen ziyoen buruan, eta ordun dantzan in ber izaten zun, osea, ipurdiyakin lurra jo bihar izaten zun basua erori gabe. Aber... holaxen. Ta festa egiten zuen geo, batzuei ondo ateratzen zitzakoen, eta besteei gaizki ateartzen zitzakoen; ta geo, berriz, esaten zuen, "bueno, nik in baietz, eta ezetz". Ronda igual zeatzen zuen: dirurik ez, baiña ronda bai, jokatu ta bai. festa politak iten zituen, pakian. Geo haserriak eta izaten zian: gehitxo eraten zuenian, galdua min, eta jokuan iten zuen, musian iten zuen bi-itan. Ta bakizue, galtzen zunak, ba, min; haserretu iten zian, ta geo kanpoa atea, ta borrokan'e bai, ta... Geo periya zanian, berriz, bakizu perikuak etortzen zian hara, ta sagardo ta bixigu erria jan, ta etxea juteko presikan gabe, eguna zabaldu zai hantxe eoten zian; jun ber zunak baserrita, ataira atea, serenoak kalea bialtzen zitun ta. Ta batzuek, berriz, batzuek iten zuen seitako meza entzunda jun Fraileta. Geo hurrengo egunian etorri gabe Elkanotikan, ta... ze, hamabiyak arte eoten zian, ta parranda iten zuen, eta hauntza ta honuntza. Ta geo seitako meza entzun, ta ordun itxea. Oain parrandak nola iten dituen gaztiak, ordun'e hala iten zituen. 
Gauzainak
Lizaso Illarramendi , Joxepa
- Sagardotegia noiz arte egoten zen irekita? 
- Uf! Hamabiyak arte zun ordua, baiña ez zan errespetatzen. Serenua etorrita're... uff! Bialdu eziñikan ta horrela, presikan gabe ibiltzen zan jendia, zapatua baldin bazan behintzat. 
- Esan dezu serenua, ta serenua zer nahi du esan horrek? 
Ba, serenuak esan nahi du, uain alguazillak nola ibiltzen dia hor? O ertzaiñak. Ordun zian bi gizon herriya zaitzen zuenak gabian: baten bat gaixotzen bazan, o mozkortuta borrokan hasten bazian, hartu, ta ispezioa eramaten zituen. Serenua hori da. Oain taillerretan nola dabe gizonak eoten dia gaba pasatzen, sua iten bada, o makinak zaitzen... ta serenuak, ordun serenua zan. 
Bokazioak txikitan, eta udatiarren txaletak
Hizlari ezezaguna, ZAR-119
- Txikitan zer nahi izaten zenuen izan haunditan? 
- Ba, bakoitzak bere eukitzen gendun. Gaur'e nik uste det danen estiloako egongo dala. Nik esaten det, ba, nere ofiziyo hori; beste batzuek... Orduan ez zan orain bezela meiku ta itia, ta haura jendia dirudunantzako izaten zan estudiyo hoyek. Ta bestelakuan, zea: mekaniku, ebanista, sastre... enfin, holako zeak izaten zian. Bakoitzak edukitzen gendun geure bokaziyo bat; beste batzuk igual fraile juten zian... Ba, danetik zeon, danetik. 
- Eta jende inportantea noa juten zan bizitzea? Noa juten zian? 
- Jende inportantiak hori, ba, hoyek zazkaen bere txaletak, bere etxiak, bere terrenuakin. Eta serbidore, osea, kriau pilla batekin etortzen zian, ta hamen iten zuen oain bezela udaa, udaa iten zuten. Ta uda pasatzen zan, ta dana hori itxi iten zan, ta juten zian, ba, bere o Madrira o Bartzelona o... Danak ya alde iten zuen. Bakarrikan, oain bezelaxe geatzen giñan. Orain jende asko dao hemen e? Oain ez da, oain hemen udaan'e, aber ordutikan honea ze jendiak etortzen dian, oain handitu in da ta. 
- Eta txalet horiek nun edukitzen zituzten? 
- Ba, txalet hoyek hasten zian Frailetako aurrian, esate bateako, hahor zeon Gran Hotela deitzen genduna. Ta hortik hasten zan ya, osea ke hori, Gran Hotela hori zan, ba, etxiak ez zazkaenak etortzen zian hotel horreta uda pasatzea. Hori oso kategori haundikua izan da beti. Oain ez dao, ya bota zuen, ta in ditue, konplejo bat in due; baiña orduan zan ikusgarriya. Eta geo ya hortik hasi, eta goleaiño, zea, Burgetoneko etxiak txaleta deitzen genuneaiño, han dana zeatuta zaben txaletak inda. Hahor ez zeon beste zeaikan: txaletak bere zelai handiyakin, ta dana jardiñeruak eukitzen zituen espezialak hortako, ta beak etortzen zianeako ia dana lorakin... Ta izaten zan herriko lekuik politena ikusteko, zeatikan danak eukitzen zuen prepara-repara in, ta dana loriakin eta kamiyuak eta danak kurioxo jarrita, arbustuakin ta bere arbol politakin ta. 
Madrilen neskame
Aristi Isasti, Joxepa Antoni
- Bai, eta beste gauza bitxi bat'e bai esan dezu: Madridea jun ziñala neskame bezela; eta han, ba, kasteillanai edo kanpotarrai, baiña euskalduna izateatik geyo pagatzen zenituela eo... 
- Bai, hori esan diñat. 
- Ta zergaitik hori edo...? 
- A, ba, euskaldunak giñalako, nunbait, geyo pagatzen ziun. 
- Eta nola izan zan zure esperientzia Madri aldian, hemen, Euskal Herriyan bizi izan beti ta harrea junda? 
- Hara junda, ba, erderaz bagendakiun, euskera, nola zean Mixiikordiyan erderaz, zeatzen zun, esto, ikasten gendun, ba, handik gendakiun. Ta launak izan nitun getaiarrak, eta banitun Altunaneko andrian ama, eta Joxepa Antoni Ola're bai Illarramendi, geure bizilaunak izandakua zan gaiñea, eta hura're bagendun. Ta holaxe dibertitzen giñan ondo, jaiero ertetzen giñan ta, nere bizimoua holaxe izan zan: beatzi hillabete eo pasa gendun, ta honea atzea, hoixe. Gure bizimoua Madrilen, ba, seiñoritakin goizian ertetzen nitzan konpreta, ta geo ya jatordua dala ta, itxia garbitzia dala ta, iten genduzen. Eta geo zeatu, geo ostegunian eta zapatuan eamaten nitun zeara, zinea, seiñoritak beak. Halaxe juten nitzan, ta bapo. Ta beste jaitan berriz'e ertetzen nitzan beste laun hoyekin. Ba, juten giñan baile batea, eta dantzan in, eta itxea. Gure bizimoua hoixe izan zan han beatzi hillabete haietan. 
Egindako lanak
Aristi Isasti, Joxepa Antoni
Lenbizi solteretan'e izaten nitzan Getayan ere: bazkaldu ta korrika han juten giñan, eta illuntzian zazpitan lagatzen gendun lana, ta jun ta etorri oiñez etorri giñan, iten genun. Eta gerora, ba, ezkondu nitzanian'e segitu nun hainbeste urtian, segitu nun lanian han, eta beste itxetan, ta han txaletetan, ta ba, esaten detena, alde guztitan lanian. Koltxoi iten bada, makiña koltxoi urtian-rtian iten nitula, makiña tokitakuak. Eta beste gaiñuntzen, ze esango det? Ze esango diñat? Lana iten gendun, zeakin, esto.. antxua zeatzen txo... e... zeatzen jartzen txiri... zea jartzen, jesus! 
Esango diñat! Latetan, hamar kiloko latetan. Ta Txuekanian, berriz, jardun nitzanian, txortetan; eta txortak hainbesteko barrilla handiyakin han sartu eziñikan ibiltzen giñala, makiña lan hortan'e in deula, makiña primaberetan ibili geala hortan'e. Ta beste gaiñuntzian, txaletetan, ta beste alde guztitan, Ilengusutan ta danetan, Beisteginian ta danian... hainbeste tokitan in detela, ez dakitela zenbat tokitan in deten, o... holaxe. 
Guardia zibilarekin izandako gorabeherak
Aristi Isasti, Joxepa Antoni
Geroa, lanian hasi zan gizona, eta behin etorri zan garbantzu pilla batekin, zea, fabrikatikan. Eta gaiñea azukre ta hoyek ematen zizkiyon, han, zean... Graziyak harei, nere seme-labak patrika sartu, ta jan iten zituela azukriak baik'e, ta holaxe zeatzen ziala. Eta, ba, gizona behin eman ziyola garbantzuak, razionamentuko zea hauek... eman ziyoela, zatorrela guardia zibillak nola geatu zuen, ta guardia zibilleta eaman zuela, eta nola geo esan ziyon nola zakarkiyen razionamentu zeatikan, taillerretik, eta esan ziyola ordun "ah, bueno, ya preguntaremos". Ta Alfa nola deitu zuen, ta egiya zala, nola danak eaman zituen, eta zea, eta horigatikan bakarrikan libre laga ziyoela. Baiña hogeita bi hillabetia osuan egunero-gunero presentatu in bihar izaten zula eguardiyan, taillerretik bueltan datorrela. 
Bei... hori're in ziyoela, ta ezer ez zula hark ezertxo're in: idea nazionalistana zula, hoixe bakarrikan, ta hemen bi guardio zeoze erainazi ziyoela, besteik ez zula izan, harrek, zea... 
Antzerkia Zarautzen
Agirrezabal Izeta, Manolo
Ta gero, eskola gauzak pasa ta geo, zer esango det nik hamen? 
Geo, teatruak. Igandetan eiten zian teatruak bai frailetan, igandero obra diferentiak e! Frailetan eta bai parrokiyan'e. 
Biyan artian izugarrizko lutxak! Teatruak izugarri onak, e! Bai!... Frailetako onenak zian artistak Joxe Alberdi, Enrike Miranda, Erzilla, ta beste asko, Eizagirretarrak, eta... Nik'e mutil kozkorretan teatrua eiten nun. Geo parrokiyan, berriz, parrokiyan oso teatro... euskeraz eiten zian oso onak denbora haitan. Don Fernando zan maixua ta artifize. 
Ta hango artistik onenak Luis Amilibia "Piper poto", hori izan da Zarauztik artistik onenetakua, Daniel Iruretagoyena, Piper kale eta beste asko. Baiño teatro oso onak eiten zian, e! Ta hoyenetako oso polita zan Jesusen Biyotza izena zun, Jesusen Biyotza, musika ta guzti, pianua ta kantak. Eta... jo! Izugarriyak eiten zian orduan! Baita kanpoa're juten giñan gu teatrua eitea Elgoibarra ta Axkoitira ta denbora haitan. 
Santa Barbarako mezak
Txurruka Egaña, Maria Josefa
- Ta, Santa Barbara ermitan lehen meza izaten al zan? 
- Bai, bere eunian, bestela, eunero, ez, ez, ez, ez. 
- Bere eunian bakarrik, bere eunian bakarrik. 
- Bere eunian bakarrik. Eta gero bestela 're, maiñelak eta bazuen bokaziyua edo gogua, eta horrea etortzen zian aldizka eta ematen zuen meza ordun. Beak ekartzen zuen apaiza ta, eta. Geo, hori 're, ba, prohibitu in ziun bikayuak, bere territoiua zala hori, ta haren berriik gabe, permisoik gabe ez zeola hor emateik mezaik, eta. Bakoitzak bere agintia, izaten den obedientzia! 
Santa Barbarako ospakizunak
Txurruka Egaña, Maria Josefa
- Ta festa eiten al zan, festa? Ze mouzko festa iten zan? 
- Ni 're earki dantzatzen nitzan! Gogotsua nitzan eta alegria, eta, geo, baiña oso zea, e, ez [...] batere neure, zea, kontserbatu zun nik nere garbitasuna, asike... 
- Erromeia iten al zan, erromeia? 
- Erromeia, bere eunian bakarrik iten zan, bere eunian bakarrik iten zan. 
- (A) Hori kalian urrregi dao barriyotzat kontatzeko [...]. 
- Toki txikiya ta, jende asko ez zan izaten. 
- Ta, agarraua iten al zenuten, agarraua? 
- Agarrauan? Azpeitiyan debekatuta emen zeon, agarrauan iten zana pekatua emen zan. Eta geo dana mojak juten zian! 
- Ta zuek iten al zenuen agarraua? 
- E? 
- Agarraua iten? 
- Guk? Ba! Ez, librian, ta gero helduta, ta gero librian ta. Tarteka, aldaketan ibiltzen giñan. Batian ein dantzaldiya zean, eta geo agarrauan. Geo ordun libre, ta berriz 'e agarrauan. Hori, toketa hoiek 'e izan zean, jotzen zituela soiñuan, bai. 
- Apaiza nor zan, ordun? Nor zan apaiza ordun? 
- Apaiza hori? Hor [...] zeon apaiza, eta beak 'e pianuan soiñuak jotzen zitun, e, ta-a-a-a-a-a-a. 
- Ta hemen ordun soiñua eoten zan, hemen, Santa Barbaran. 
- E? 
- Hemen, Santa Barbarako festan soiñua. 
- Soiñua ekartzen zuen... 
- (A) Zea, filarmonika o. Bai, bere egunian bakarrik, e! 
- Bai, filarmonika edo ekartzen zuen, ta geo beste tanbor haundi bat ekarri ziñen urte batian. Ta Joxe Mari Gastakak esan "zeiñek ekarri du tanbor haundi hori? ". Hari ez zitzaion gustatu haura. Geo, paatzeko 're harek haundiya nola zan, gehio izango zun baliyua, edo, ez dakit izango zun pena hori edo zer zan... 
Gerra aurreko sendagileak
Ezenarro Barrenetxea, Juan
- Orduan, berrogeita lauian seguridade soziala? 
- Berroita lau. Zeak jarri zun, Quironek, [falangista 're] , Francon [pistoleruak 'e]. Meikuak oain bezela ez, oaingo anbulantziyakin, ta bueno... Nik... 
- Gaixotu ezkeo 're, meikuana jun, hainbeste ez zitzaion kaso ingo? 
- E? 
- Zuek umek ziñatenian, umiak ziñatenian, hainbeste kaso in ere ez? Zeoze izan ezkeo... 
- Ez, ez. Orduan, ni gaztia nitzanian ta, meiko bat [...] zan, bixita. Bost pezta o ez dakit ze izaten zan, usten det, ta, ba, hori. 
- Etxea etorriko zian, ez? 
- E? 
- Etxea etorriko zian? 
- Bai, ba, etxea. Ordun meikua etxea. 
- Zein zan meikua? Gogoratzen zea? 
- A, orduan zian, gure denboan zan, e, zea, Don Paco Agirresarobe, kantantian anaia, zea, bestia Goñi. Geo, Don Elandro, Don Candido. Ta geo Uranga ta, geo bestiak etorri dia, baiña orduan, orduan Don Paco, Don Leandro, ta Don Candido. Don Candidok meikutza laga in zun meikua izanagatik. Alkate jarri zanian, meikutza laga in zun. Ta anaiak segitzen zuen. Ta gure, gerra aurretik meikuak zian Goñi, Don Paco, Don Leandro,... Don Paco, Goñi, Don Leandro... hiru hoitxek izango zian. Geo etorritakuak dia bestiak, beste, Uranga ta haiek 'e, geokuak dia. Geo, Rubio ta... Baiño lanian hasi giñanian, bagendukan zea, meikua, Pakea o soziyuen, han afiliatuta zeuen enpresak meikua zaken. Ta handikan izan nun nik Rubio [...] , ta harekin jaio zan familiya. 
Eskolako kontuak; Maxi irakaslea.
Lizarralde Buenetxea, Juana
- Bueno, nor zean esan zazu, ze... zenbat urte ta nungua zean. 
- Ni hemengoxia. Hementxe jaiua. Juana Lizarralde Buenetxea. 
- Zenbat urte dituzu? 
- Ba, oain, lehengo hillen larogeita hamar kunplittu nittun, hogeita lauan. 
- Hogeita laukua. 
- Hogeita lauan, bai. 
- Hogeita laukua. Bertan jaiotakua zea? 
- Bai. 
- Jontxo! Ta, nola gooratzen dezu umetako garaia ta? pixkat, gurasoekin ta nola? 
- Gu ondo gurasoekin. Guraso onak giñun, ta eskola 're bialdu giñuen, ba, sei urten hasten zan ordun eskola, seitikan hamabira arte eskolan ibili giñan. Bost ahizpa giñan, ta danok ibili giñan eskolan. Orokieta, Maximiliana Orokieta, horrekintxe ibili giñan. 
- Maixua zan hori? 
- Maixtra. 
- Maixtra. 
- Maixtra zan, bai. 
- Orokieta? 
- Orokieta, Maximiliana Orokieta. 
- Eta nun, nun zeon, eskola nun zeon? 
- Oain zaharren zea daon hortan. 
- A! 
- Mutillena auskaldetik zan, ta nexkana alde hontatik. 
- Oain jubilauan toki hortan, Udaberriko hortan? 
- Bai, bai, bai, bai, hortxe. Hortxe zan. 
- Ta, beste maistra izenik eo gogoratzen al dezu? 
- Gu harekin bakarrik ibili giñan, ta geo, ume gehiegi zeatu zitzayon, ta geo beste maixtra batzuk ekarri zittuen. 
- (Alaba zaharra) Nahi dezu esatia nola izena zuen? 
- Zeiñek? 
- (AZ) Beste maestrak, porke ni haiekin ibili nitzan. 
- A, bai? 
- (AZ) Pakita, Felisa, Nikolasa y Maxi, Maximiliana. Orokieta, oain dauden herriko eskolak bean apellidua dake. Bai, zan instituziyo bat Zarautzen. 
- Maximiliana? 
- (AZ) Bai. 
- Bera, nungua zan bera? 
- Artajona. 
- Artajonakua? 
- Bai. 
- Ta maistran batek ba al zekin euskeraz? Dana erderaz iten zenuten eskolan? 
- A, bai, dana erderaz. 
- (AZ) Honbre! 
- Nere ahizpak, zaharrenak, ni biarrena naiz ta bueno, eta, eskola hasi ta klaro, ezer entenditzen ez. Hillebete oso-sua nearrez pasa omen zun, nearrez hillabete oso-sua, e. Ezer entenditzen ez ta, baiña handikan aurrea ikaagarri lista omen zan, oso lista, e. Monja jun zan ta, Hodarribiyan pasa dittu urte asko ta hill in zan. Hil zan, hil zan nere ahizpa zaharrena. 
- Ta, ze oroimen, ze rekuerdo daukazu eskolakoa? 
- Ona! Ba, [...] zuen pixkat, e, baiña, ba, ez, gui ez zigun zea txarrik behiñ 'e iñ, e, kastigu txarrik eta hola ez. 
Zaplasteko batzuk eman bai, baiña... 
- Ta, nola juten ziñaten eskola, nola? 
- Oiñez, nola jungo giñan, ba! 
- Oiñez. Bizikletan ez? 
- Bizikleta? Ordun ez zan bizikletik. 
- (AZ) Guk 'e ez gendun izan. 
- Garai haietan bizikleta hemen ez zun iñork 'e, ezta iñork 'e. Pentsa zazu, larogei urte, oain larogei urte bizikletaik ez zan izan 'e ingo seguru asko, baserrin ez eta kalian 'e ez, kalian 'e ez. Oiñez, oiñez. 
- Ta, e, zea... 
- Lokatzetan, ta euritan, ta zean, oaiñ aiña zea, zira ta, oaiñ aiña ezer ez! Holako gauzik ez zan! Abarkak jantzi, abarkak, abarketan gaiñen, eta geo haiek eantzi eskola juteako, ta halaxe. 
Umetako jolasak
Lizarralde Buenetxea, Juana
- Garai hartako zeaikan, kantuikan edo zeoze gogoratzen al dezu, kantuen bat, eo... eo, jolasen bat eo... 
- Ez dakit, ez naiz akordatzen. 
- Kantatu ta iten zenuten eskolan? 
- Ez, asko ez, errezatu. [...] gendun sarreran eta irteran 'e bai, baiña kantatu ez, kantatu ez gendun iten. 
- Ta, garai hartako jolasen bat eo hola gogoratzen dezu, izena edo jolasen...? 
- (AZ) Txingos. 
- Petrillan gaiñen 'e saltoka ta holakotxek. Halakotxek, bai. Sokasalton ta, txingotan ta, hoietan bai, hoietan ibiltzen giñan, hoietan ibiltzen giñan. 
- (AZ) Kanikak ez, ama? 
- E? Kaniketan 'e bai. 
- Ta, sokasaltuan kantatzen, kantatzen zenuten zeoze, edo? 
- Ez, sokasaltuan ez gendun kantatzen. 
- (AZ) Bai, kantatuko zendun... 
- Guk ez behintzat, oain ya ez dakit. 
- (AZ) Nei 're ahaztu zaizkit. 
- Ta, neskak kaniketan? 
- (AZ) Honbre! 
- Bai? Neskak kaniketan, neska gaztiak? 
- Iual, iual, zeatik ez, ba? 
- Bai, e? 
- (AZ) Bai. 
- Ta beste, primeratxuk esaten ziyon, holako zea batzukiñ 'e bai, o platera, o katillu o holakuan pusketakin ta 're bai kanikik ez zunak. 
- (AZ) Eta, xakaponetan... 
- Guk kaniketako ta diruik eta ez gendun izaten... 
- (AZ) Ta xakaponak? 
- E? 
- (AZ) Xakaponak? 
- Bai, xakaponak bai. 
- Zer zan hori? Xakapona zer zan? 
- (AZ) Ba, da... 
- Hori, arkumian hexur bat izaten da, barrutik... horrek lau zea izaten dittu, ta... 
- (AZ) Pelota bat bota gora ta buelta eman behar ziñun, ta... 
- Hori, bai, hoiek 'e. 
- (AZ) Hoiek zian lehengo jolasak. 
Gerraostean zer jaten zuten
Lizarralde Buenetxea, Juana
- Gerraostian gosia pasa al zenuen? 
- E? 
- Gerraostian gona pasa al zenuen? 
- Ez, guk ez. 
- Baserriya eukita ez, ezta? 
- Baserriyan beti zeoze bado ta. 
- (AZ) Patata ta babarruna [...] , ta itxian ogiya in. Guk goseikan ez gendun pasa. 
- Babarruna ta ogiya ta bagiñun ta, haziyak 'e bai ta, bakizu, zeoze. Ez, ez gendun goseik pasa. 
- Gariya ta iten al zenuten, gariya ta? 
- Bai, gariya ihartzen zanen pixkat, Errota Berritan zea zeon, errota, eta zaku-urtzilla horrelakua zeatu ta hara bialtzen gendun, ta geo etxian ogiya in. Ogiya in behar etxen, jango bazan. Bestela [...] hua 're in in behar, ta erre ta jan. Etxian [...] gustoena! 
- (AZ) Ta, talua 're, ama? Talua esniakin goxo-oxua. 
- Talua ta 're bai? 
- Taluak 'e bai, baiño nei bazkaitan talua ez zitzaiten gustatzen. 
- (AZ) Ez, hori esniakin jaten genun, ama. 
- Gauetan, igual, afaltzeko. 
- Goizian ta gauen. Ta, eguardiyan ogiya. 
- (AZ) Talo ta esnia, para mi era... Oaintxe jango nuke nik talo ta esnia! Era un manjar para mi. Urtiak ez detela jan hori. 
- Gerra-stean zer jaten zan gehienbat? Hola, egun, egun normal batian? Zer jaten zan? 
- Zer jango zan, ba? Babarrunak! Basarrin beste gauzik ez da! Jaien babarrun zuriya o garbantzuk eo hola, haragi egosiyakin. Eta, hoixe, postreik eta ordun ez zan izaten. Eta zean, berriz, astegunian, berriz, babarrunak... Plater haundi bat babarrunak. 
- (AZ) Eta gaiñian katuarraia, ama. 
- E? 
- (AZ) Gaiñian katuarraia. 
- Bai, katuarraia izango gendun noiz o noiz. Bai, gure amak, bere arrautzak bere bihotzeko gauzak zitun, klaro, ordun. Oain, arraia askoz garestiyo do, baiña ordun, arraia merkeo izaten zan, arrautzak baiño. Ta ordun, arrautzak saldu itten zittun ta arraia ekartzen zun. 
- (AZ) Ta oliyua ta gauzak... 
- Jateko zeaik, faltik ez gendun izan. 
- (AZ) Eraman in behar zan zeoze. 
- Bestela, arrantzaleik eta ez da izan hemen, etxean, familiyan arrantzaleik eta ez? 
- Ez. 
- Ez. 
Neskazaharren arteko elkarrizketa jasotzen duen kanta
Lizarralde Buenetxea, Juana
- (AZ) Ama, ama, zazpi barkillerona ta kantatu zazu, zazpi barkillero ta... 
- Bai, zea kantatuko ñau hemen... 
- (AZ) Ai! Hori galdetzen ai zazu, ama. 
- Bai... 
- (Alaba gaztea) Nola zan hua? "Aizan, hi, Manuela, / zenbat urte ditu? / Neriak hogeita hamasei / kunplituak ditu. /
Baldin orain... ditun... ". 
- (AZ) Ama, badakizu. 
- (AG) Nola zan, ama? 
- Hori oso polita da. 
- (AG) Oso politak dia hoiek, dia... 
- Bai, bai, bai, bai. 
- (AG) Behin nik atera nun letra. 
- Hoiek bertsuak dia! Bai? Idatzita al dakazu? 
- (AG) Ez, ez dakit nun dazkaten. Atea nitun, ba, ez dakit, zea baten o hola kantatzeko, baiña ya ez dazkat. Oso politak dia hoiek. 
- Hoiek bertsuak dia. 
- (AZ) Ama, badakizu. 
- Barkilleruna, barkilleruna, zazpi barkillero. 
- (AG) "Aizan, hi, Manuela... ". 
- Ez. "Aizan, hi, Grabiela, / zenbat urte ditu? / Neriak hogeita hamasei / kunplituak dittu. / Bardin oraingo txandan / ezkontzen ez bagaitun, / geure bizi guzian / neskazahartzen gaitun". 
- Hau da polita, oso polita. 
- (AZ) Eta gehio, ama? 
- Oso polita. 
- (AZ) Ez dakit zenbat barkillero ta... 
- (AG) "Hiriak hogeita hamasei / ditun honezkero"... 
- "Baiña neska-ahartzerik / ez diñat espero"... 
- (AZ) "Zazpi barrendero"... 
- (AG) Ez. 
- "Zazpi barkillero ta... ", ez, ez, ez, nahastu in gaittun. 
- (AG) Ta bat txikiratzaillia 're bai... 
- Nahastu in gaittun, ez din baliyo horrek. 
- (AG) Ba, kotxen juten giñanen, ba... 
- "Nik ere badizkiñat / lau txikiatzaille, / zazpi barkillero ta / lau harpa-otzaille. / Eta gaiñera hiru / kale-arbitzaille, / bi kabu primero ta / lau harpa-otzaille". 
- (AG) Ez, harpa-otzaillia esan dezu leheno 're! 
- Ba, hoiek ez, ez, ez dia aitzen iñun, e! 
- Nik ez ditut sekula entzun. 
- (AZ) Ke ba, zahar-ahar-aharrak dia. 
- (AG) Eta, oso politak dia. Dia... 
- Bai. 
- (AG) Dake txispa bat, bueno... 
- Hori aterako bazenute paperian... fenomeno! 
- Ez ditut sekula entzun nik... 
- "Oso itsusia den / neskazahar izena, / aditu hutsarekin / hartzen diñat pena. / Oiñ eukirikan / sasoirik onena, / hauxe lastimagarri / gu biyok gaudena". 
- Oso polita, e, oso polita. 
Dantza-kontuak; debekuak
Eizagirre Uranga, Antonio; Uria Mancisidor, Pakita
- Dantzan ta, ze, ze dantza? Solte? 
- (A) Sueltua. 
- Ta agarraua? 
- (P) Biyak. 
- Biyak, baiña beranduao, beranduao. 
- (A) Beranduo, agarraua uzte ez zan garaia o zea ezautu nun nik Urtetan 'e. 
- A bai, e? 
- (A) Bueno... Zarautzen hor bazan hor zea bat, bikaio bat, bueno! Haekin ze zea ibiltzen zian hemen! Galaazita eoten zan baltsan ittia, ta zea, Musika Plazan ta jundakuan bai... 
- (P) Bai, ba, kongreaziyuan, kongreaziyuan eoten zian nexkak zinta jarrita ta, hillen behin komuniyoa jun ez ta, kongreaziyua izaten zan eta, esaten zitzaiona ta. Geo baltsen ta iñ ezkeo mutillakin ta, hoi bikaiuak kongreaziyotikan fuera. 
- E?! 
- (A, P) Bai. 
- Ta konfesau in behar gaiñea! 
- (P) Eta konfesau in behar, hombre! 
- (A) Konpesatu, bai, hua txarrena! Hua txarrena izaten zan! Beno, ta geo, hemen zearako behintzat, Urtetako behintzat bikaio harek zea haundiya zun, gorroto haundiya o. Hemen baltsen itten zala, ta honei eutsi nahi izaten ziyon xuxen. 
- Ta etorri iten al zan bera? 
- (A) E? 
- Bera etorri... 
- (A) Ez, ez zan etortzen, baiño, nolabaitt enteatzen zana zan, izaten zian ba, bertan 'e nunbaitt eo... uain aitzen dittugu... 
- (P) Uain, uain txibatua esaten zaie, baiño leheno 're izaten zian... 
- (A) Uain, uain aitzen dittugu igual, nola, nola itten zuen, hua enteatzeana izango zan. Ta oso gogorra zan hua, bikaiua. 
- Ordun, gehienbat jaietan dantza kontua. 
- (A) Bai, bai. 
- (P) Bai, dantza. Gu pexta jun ta bueno... 
- Herri kirolak eta izango zian, ba? 
- (P)... soiñuba hasiko zan, eta uain bezela, jendia iñor dantzan hasi gabe ta ez. Ya, kuadrilla jartzen giñan, ta bueno, dantza. Arratsalde guztiyan dantzan. 
Eskola
Eizagirre Ibarguren, Benita
- Eta, zenbat, zenbat anai-rreba ziñaten baserriyan? 
- Gu, hamar izan ta* zortzi hazi, bi txikittan jaio ta beehala hillak. 
- Zenbat neska ta zenbat mutil ziñaten? 
- Ba... bizi giñan lau neska ta lau mutill, zortzi. 
- Eta, zein gehio bizi zan baserriyan zuekin? 
- Pues, amona eta aita-mak. 
- Eta, gogoratzen dituzu txikitan, zure txikitako urte haiek baserrikuak? Ze iten zenuten ta? 
- Ba, eskolan hasi nitzan kumuniyo txikiya in ta, ein ta segituan, eta zortzi urte nittunian jun zan maistra, bakaziyuak hartu zitun, ta gehio ez zan etorri. Hurrena etorri zan hamaika urte nitunian, ta orduan 'e [...] zenbat ingo zitun ba, urte pare bat eo. Albisturko hua zan gaiñea. Ta berriz 'e alde in zun, eta, geo, aitona zahar bat bazan, hola, eskian ez baiña, zea, Parrokiko Santo Kriston eskia ta Urtetako San Sebastianen eskia, bi, neguan bi txandetan ibiltzen zan. Zeakua zan, hor, Lasartetikan, Añorgaldeako horkua, zea, etorrita ta sei duro entregatzen zitun Urtetan. Ez dakit beak gixajuak zenbat irabaziko zun! Ta, hua 're tartietan, hillabetian bat eta zean, baserri baten ta besten ta, ta guri eskola ematen jardutzen zan, baiña, ez zekiyan zean... Dotriña eakusten ziun da, errezuak eakusten zixkigun da, eskribitzen 'e eakusten ziun, baiña kuentetan ez zekiyen beak, eta... hola zeatu giñan. Eta geo, nik zenbat urte nitun?... Hamahiru, hamabost, hamabost urte o, holako bat izango nittun, o igual gutxiyo, ba, hortxe, hamalau urte o, Mugika maistra etorri zan, azkoitiarra bea izatez. Gizona Bergarakua zun, eta pintoria, ta Ameriketa junda ta ibiltzen zitzaion. Harrek in zittun bastante urte, harek ingo zitun dozena erdi bat urte, bai. Ta geo, aldi batian beste maistrik ez zan izan. Ni ezkondu ta geo zeakua, este... , Aiten-txeko hortan bazan beste palaziyo legeko bat, nola esaten ziyoen harei? 
- (Alaba) Montetxio? 
- Montetxio! Montetxiokua, hola, burua 're oso ondo ez zuna, hua 're... 
- (A) Oain Montxio... 
- Bai... 
- (Laguna) Muntxio, bai. Hor itxe bat zan. 
- Hua ta, hola ibiliyak zian geo. Hua 're denboa pixkaten bai, ta geo Donostitikan etorrita 're bai ta, hola ibilli zian, urte batzuek pasa zituen gure baiño gazteaokuak, ni ezkondu ezkeoko kontuak. 
- (L) Baiño, zu ya alde inda handikan... 
- Bai, handikan alde inda ni. Eta geo gerra altxa zanian, Mugika hua 're hemendikan alde in zun, ta gehio ez zan bueltatu. Eta geoztikan zeoze maistra o berriz 'e kastillana, euskeraz ez zekiyana o, izan [...] beste urte paren baten eo hola geue gaztiak. Eta geo akabo gehio. Geo, hurrena eleizan da, zean, obrak eta iteko ta, orduan kanbiatu zan, kamiyuak eta Urteta orduan in zian ta, denbora haietan in zuen ba, eskola hori dana erdi ustelduta omen zeon ta hua kendu ta obrak in zituen. Eleiza arreglatu eta zea 're ein ziyoen, portikua 're, zea, Jesus Maria, hori, nola esan behar det... 
- (L) Zibitayua? 
- E? 
- (L) Zibitayua? 
- Zimitayua! Zimitayuakin ta, hola prepaatu zuen da eskola hua ya kendu zan, usteldua zeon ta. Eta geoztikan, ba, Zarautza eskola ikasi behar zunak. 
- Euskeraz edo erderaz eman zenun? 
- E? 
- Garai haietan euskeraz o erderaz ikasi zenun? Han lehenbiziko... 
- A! Nik, guk, euskeraz, baiño zeak, zazpi urtetikan... a, seiekin hasi nitzan, eta zazpi urte tarte hortan zea zan, Juliana, Doña Juliana, Ziotzaneko Pedron andria, irundarra. 
- (L) Hura gero San Pelaion eon zana? 
- Bai, hua zan aurren-urrena zea etorri zana... Urteta etorri zana. Hemezortzi urteko nexka gaztia, geo, bestia, hamasei urtekua, laguna, ahizpa, etorrita, Maritxu, eta... baiña haiek 'e, esaten due ba... 
- (L) Erderaz haiek 'e, o euskeraz? 
- Erderaz eakusteaagatikan jartzen ziun kastigua, belauniko, besuak zabalduta, euskeraz iten gendulako, ni baiño zaharraua... 
- (A) Baiña beak bazekiten euskeraz? 
- Bai! Baiña gu erderaz ikasteaatikan zan hua. Eta hantxe, danak ibiltzen zian: 'venir y llegar '... euskera batek baiño bestiak baldarrao eiñez, ba, ahal zan mouan. 
- Ta zer zan 'venir y llegar '? 
- Etortzeko 'venir ' eakutsiko ziyoen ta han bazian batzuk hola hitz eiten zuenak, gaizki! 
Garraioa: kotxe landua eta kotxe "sexta".
Eizagirre Ibarguren, Benita
- Orduan, izan 'e, arrantzaliak 'e, arratsaldian Getaitikan nola etortzen zian? Jesus! Bazan espresa esaten ziyoen batei, Benita izena zun. "E, tokaia! ", esaten zian, ikasi zun, ikasi zun ta, goizian etortzen zan baldeka zeakin, baldekakiñ o, batzutan otarrakin, eta, "Bai, ze? Getaian arraia gutxi do ta, gutxi do ta" esanez, korrika iñez. 
Automobill eo zeaikan ez zeon, Getaikotikan, zaldiyakin ibiltzen zian denbora hartan, Pelaiotarrak. Es ke, ez zan orduan zeaikan... 
- (L) Autobusik ez. 
- Ez. Nik Otamendiñen 'e ezautu nitun lau zaldi. Eta kotxe landua, elegantiaua, eta bestia sexta, kotxe sexta, Juanito Azpirozen bataioa hala jun giñan. Kotxe landua, ta han Martelo txikiya, haren kuidadokua. Eta sextan kuidakua zan Javier, Kirikin, Luis Kiriki difuntuan andria... 
- (L) Hemen bizi zana, ez, Javier? 
- Bai. 
- (L) Hor, itxe hortan bizi zana? 
- Bai. Jexuxita, Jexuxita, Jexuxitan aitona zan beste kotxe sestakiñ ibiltzen zana. Eta haiek zian, Otamendiñekua zan itxe xahar hua. Zean, Pioneko etxian aurrian kastillanua dao, gallegua o, ta haendikan, haendikan Parrokialdea, harei peatzen zaiola Parrokialdea zan beste etxia, hua Otamendiñeko... Ta han ibiltzen zan, han eukitzen zituen zaldiyak eta karruak. 
- Landua ta sexta ta hoiek zer zian karruak, zaldiyan atzian eoten zianak? 
- Bai. 
- Kotxia baiño aurreakuak. 
- Bai, bai. Automobilla baiño lehenokuak. 
- Ta han zenbat pertsona sartzen zian? 
- Ba, kotxe landuan Juanito Azpirozen bataioa jun nitzan ni, Martelo txikiyan onduan, tartakiñ, eta beheian zian aita eta Mari Tere ta bere umiak eta, huaxe. Eta geo, kotxe sextan madrina ta padrinua ta. 
- Eta ze diferentzi dao kotxe landua ta sestan artian? 
- Kotxe landua zan eleganteaua. Ta bestia zan sexta, ya... nola dia hemen minbrezko silloiak bezelakuak. Bai, hola, hola, hola indako zea sentzillo bat. Bi lagun aurrian ta bi lagun atzian eo hola. Hua kapotaikan eta gabia izaten zan, hua sentzillua. En kanbio, kotxe landua tapa, zea, kotxe zeakok bezela, eleantiaua hua, ya hua tapatzen zana. 
Aurria irikiya, e! 
- (L) Eta Getaira ibiltzen zian hoiek, ezta? Getaira ta ibiltzen zian hoiek? 
- Bai, Getaira ta ibiltzen zianak, zea, Errustanekua, Joxe Maitxo, ogiyakin ta ta juten zan, eta Getaiko Pelaiok eta 're holako zea zuen, korrienteaua, han ya jendia ibiltzeko ta ya haundixeaua. Geo Joxe Maitxo 're [...] zan ogiyakin ta Getaira, eta olatu izugarriyak, ta, zeara, kamiyua hua zeatzen ta, zaldiya zeatu zaio, sustatu zaio, eta ogiyak eta zeak bota ditu, ta Joxe Maitxo 're bai, ta hanka hausi Joxe Maitxo Errustai. Ta Don Leandrok jarri, Don Leandro mediku langillia zan, ba, gixajua. 
- (L) Hezur danak konpontzen zituna hemen. 
- E? 
- (L) Hezur danak konpontzne zituna. 
- Hamaikai bai, hamaikai bai, Jesus! Eta Joxe Maitxoi 're beak jarri ixtarra, ta geo, bea etortzen omen zan pausuak eta eamatea ta ibiltzea ta, zea, atenditua 're bai gaixuakin Don Leandro. 
Kalean jolasten ziren; baloiaren jabeak agintzen zuen
Markaide Etxabe, Juan Jose; Olazabal Iruretagoiena , Pako
- (M) Baiña bestia egiya da, e! , kale erdiyan, joe, garai haitan... Jo, ze diferentzia daon! Gu ibiltzen giñan fubolian, e, karretera jeneralian. Frailletako hor, zea, esto, Nafarroa Kalia, karretera jenealian fubolian ibiltzen giñan. Ta halako batian, "hi, kotxia, kotxia! ", ta, baloia zekanak baloia hartu, kotxia pasa arte geldikan, ta berriz 'e , ta! , baloia bota ta segi beste ordu erdi batian, o. 
- (P) Jode, hi, zenbat baloi zaben herriyan? 
- (M) Bueno... joe... , meikuan semiak eta hola! 
- (P) Bat... ez nitxiak esatea, porke... Esango nuke baiño igual bea [...]. 
- (M) Bai, bai, ez... Izenik esan gabe. 
- (P) Zea, baloi bat zun harrek, ta, hartzen zun, ta, e, beak nahi zun ekipua in: "hi, hi, hi, hi, hi, hi, ta, bueno, zuek alde hontatik, zuek hontatikan", ta beak hartu, ta. Geo, penaltiya jotzen 'e beai laga behar, pentsa zazu ze... Ta, galtzen bazijuan, hartu, ta itxea juten zan. 
- (M) Gola sartzen baziyoen beai, baloia hartu ta alde in iten zin. 
- (P) Bat, baloia earra zeak ziyan, Ixidro Beltzan. Ez dakit zerrena zan hua, mazizozko, hiru kilo t 'erdi eukiko zun, hola, oker-kerra. Kitaborroiak iteko materiala zan, o. O alpargateruak ematen ziyoen, o, alpargatak hausteko, baiño... Jo ziyon ostiko, pum! , ta joe. Behin batian Txomin, penalti, ta hamaika pauso in, ta, joe, atzea jun dek eta jun dek baloia jotzea, ta hi, hankak zea in zion, hi, baloia moitu gabe, hanka... 
- (M) Hanka atzea! 
- (P) Egiya dek, e! Kalian hua baloia famosua zan. Ixidro ez zan... 
- (M) Zea, Parrokiyan, Parrokiyan paetan kontra, o sea, paetian pelotan ibiltzen zan jendia, karretera jeneralian, zea, parrokiko paetian pelotan. Halako batian, joe, zea etortzen zan, Getaiko autobusa, zabala, bi pisokua, bi pisoko autobusa, baiña goiko pisuan irikita, ziharo. Eta, "e, autobusa, autobusa! ", ta! , pelota hartu ta pasatzen zanian, segi, berriz 'e pelotan. Dio! Jun hai oain pelotan ibiltzea. Bai. 
Neska eta mutilen arteko aldea ikasketetan
Arruti Abendibar, Mertxe
- Ze desberdintasun zeon neska izan, mutilla izan irakaskuntzai begira? 
- Ez det uste nik bazeonik, zergatik geo azterketak eta itea Donostira juten giñan ba, e, eta han aula baten eoten giñan, ta tema berdiñak eta ematen zizkiguen azterketak iteko garaiyan, ulertzen? 
- Titulaziorako berdin. 
- Bai, daneako berdin. Eta juten giñan, ta bueno, ba, lista pasatzen zuenian, ba, neskan tartian mutillak, eta mutillan tartian neskak, eta temak eta dana berdin-erdiñak jartzen zizkiguen. 
- Eta, bestela, eskoletan tratamentua, funtzionamentua desberdiña zan? Bakizu, eo? 
- Hala izango [...]. Mutilletan ez zan berdiña izango. Guri, guri, gauza bat, hori bai, falangiak obligatzen zigun "a hacer musica y a hacer labores", eta... 
- Zerbitzu soziala? 
- E? 
- Zerbitzu soziala deitzen zana? 
- Bai, servicio socialan tankeakoa, baiño "era corte y confeccion", ta ez dakit ze, majisteriyon barruan. Ta hori mutillei ez zitzaioen erakusten, adibidez, entenditzen, ez dakit, beste zeoze eakutsiko ziyoen, ez dakit, ez dakit. 
- Ordun majisteriyua izan zan, egoten zan emakumeentzako espezifikua ta gizonezkoentzako beste era batekua? 
- Ez. Nik uste det programa berdiña izaten zala. Zeon hori, falangiak ematen zizkigun hori, haiei emango zizkiyoen "el plan politica, eso es mas bien en plan de" etxeko gauza bezela, bezela. Baiño nik uste det ezetz, programa berdiña izango zan, baiño haiei gizonezkuak ematen zizkiyoen, ta guri emakumiak. Profesoren bat eukitzen gendun gizonezko, e, eukitzen gendun, bai. 
- Bestela emakumezkoak? 
- Bai, bestela emakumezkoak o monjak. 
- Eta hamen Zarautzan 'e bai? 
- Bai, bai, bai, bai. 
- Dana maistrak? 
- Dana maistrak. Euki gendun latiñezkua, ta ez dakit beste gizonezkoik euki gendun? "No, Fray Vicente", latiña ematen ziguna, bestela dana emakumia, dana emakumia. 
Debeku askoko garaia zen
Arruti Abendibar, Mertxe
- Guk bizitu giñan "el periodo de la negacion", dana no, dana ez. Galtzaik ezin zan jantzi, bestela, este, bikaio jaunak deitzen zizun. Dantza mutillakin ezin zan in, ezta... bestela Hijas de Mariastikan botatzen zizuen. E... kalian erten... bai plazan ta... ezta pentsatu 're, beatzitako etxea, bestela pekatua zan. Txaparruak, txaparruak, "el traje de baño", nik monjai eakutsi, eaman in behar izaten giñon ikusteko nolakua zan, aitu? Eta gona bat eta ez baldin bazakan, "estabamos escomulgadas", ta orduan berriya in behar zan, o berriya o ez zan hondartza juten. 
Bainu-jantzia eta eskolako jantzia nolakoak ziren
Arruti Abendibar, Mertxe
- "¿Y el traje de baño? , ¿que traje de baño tenemos que llevar? ", "el que te ha comprao tu madre"... egiya! Ni hasiko banitzan nolako txaparrua eraman behar zuen ta, beso motxa ta, beso luzia, ta, zea, gonakin ta,... "Zure amak ze erosi dizu? Huaxe jantzi, ta kito! ". Jo! "¡Vaya clan! ¡Vaya reunion de las demas profesores pa echarme a mi el rapapolvo! ". Nei bat 'e ajolik ez, ordia! 
- Ta nolakoa zan txaparro hura, gooatzen al dezu? 
- Tirantiakin eta gona txiki motx batekin, e, dexente. Baiño eske hoiek nahi zuen gona belauneaiño! Ezta... horrela nola eamango zenun, ba, ume gajua! Bere amak erosi baldin baziyon beste txaparro hua... Oaingo bikinik erakutsiko nizkiyoke nik haiei ze esaten duen, oaingo bikini ez, oaingo monokini, o zer dia uainguak... Ai ama! Earra da hau! 
- Nolakua zan uniformea eskolakua, gogoatzen al dezu? 
- Bai. 
- Neguan izango zan era batekua, ta udakua beste batea ez? 
- Ez, guk beti bat. 
- A, bai? Ta nolakua zan? 
- Beltza! Plisatua, gerriko txuriya eta hemen txalina bat, o sea, lazo bat, este, urdiña, pinta txuriyekin. Ta geo, kapa bat, kapa bat, dotoria zan. Geora aspertu in giñan txalina hori, lazo horrekin, ta eskatu gendun korbata. Ta orduan aldatu ziguen, ta orduan in ziguen pitxi deitzen giñona, o sea, blusa argi bat eta geo txaleko mouko bat gona plisatuakin, eta korbatakin. Hori polito zan, beti horrekin ibili behar. Eta jun behar izaten gendun "a la bendicion" deitzen ziyoena, zea, bostetako eliza, bostak aldea, o lau t 'erditatik bosteta "a la bendicion". Ta uniformiakin jun behar, galtzerdi bel-el-eltzakin. Ta geo handikan erten ta dantza jun nahi plaza. Ta uniformiakin juten bagiñan mutillak ez zian urreatzen... eta guri ixtillua, zea, saltaka jun behar etxea aldatzea. 
Erlijioaren garrantzia
Arruti Abendibar, Mertxe
- Ta zenbat tranpa iten genduzen. Zinea 're jun nahi izaten gendun, eta noski, zea jun behar ba, aurrena bezpereta, ta bezpereta juten bagiñan, zinea juteko denboik ez. Ta orduan ze iten gendun? Danak iten zuena! Tranpa! Beiratu, "zenek errezatu du errosaiua? ", ta, "a, Don Jorgek". "A, bueno, ondo dao". "Eta ze erropaje eaman due? ", eta, "gaur berdia", zea, kasullak eta zer zian, ba? Gorriya, o horiya, berdia, beno. Hurrengo egunian, gu zinea. Zinetik ertetzen giñanian, "a ver, las que ayer estuvieron en la bendicion, o las que estuvieros en las visperas", eta, "¿quien rezo el rosario? ", ta, "Don Jorge. Iba con casuilla verde". Ta orduko, zea, batez, tranpa inda. Hola bizi behar, hola bizi behar! Ta oain, oain zea, ez dakaela? Oain gehiegiko askatasuna dao, e, hori 're ez det nahi, guriak 'e bere graziya bazun. 
Erlijioaren garrantzia
Arruti Abendibar, Mertxe
- Lehen ostiraletan izaten al zenuten obligaziyoik eta... Nola izaten zan hori? 
- In behar izaten gendun, esto, "los primeros viernes de mes". In behar izaten zan, esto, lehenbiziko ostialetan, este, aitortu eta jaun hartu behar zan, eta geo, pues, paga baldin bagendun, paga exkaxa izaten zan, ba, halan ta guztiz 'e, "los cinco centimos para los chinitos o para los japoneses... y ahora les diria yo que vayan a dar los cinco centimos a los japoneses", aber ze esaten duen... Beitu nola bizi dian uain! Bai, egiya da, e! Ta eamaten ez bazendun, mekatxis... Ta geo, astero-stero, astero-stero, larunbatetan etortzen zan Don Juan Azpiazu dotriña eakustea, dotriña eunero eman behar zan, e!! Estudiatu behar zan, baiño geo, aparte, harek esplikatzea. Baiño oso atsegiña zan, zergatik oso gizon atsegiña zan hua esplikatzen, ejenpluakin ta, oso... ez, harekin gustoa eoten giñan. 
Euskararen inguruko debekuak
Arruti Abendibar, Mertxe
- Ze urte zan hori? 
- Bueno, ya hamalau, hamabost o, e, ya koxkortuta, e! Aurretik ezta ezautu 're, ezta, ezta, ezta... Ezta, bueno, bueno... "No teneis que hablar el vasco porque sino no tendreis ninguna expresion luego el dia del examen". Ta ni lotsagabia nola nitzan, hala esaten zuen, "entonces, que, que... ya veo yo aqui chicas que no tienen ni pupa, ni idea de euskera, y resulta que suspenden todas"... , "¡ya esta la descarada! "... bai! "Entonces, ¿pa que estudiamos frances y pa que estudiamos latin? " Egiya! Baiño, ze nahi dezu? "Eramos las descaradas" hori esaten gendunak. 
Bestela, danak umill-mill kasu itea. Etxea jun ta, ez, ez zuela, este, euskeraz in behar, zeba? , ta monjak ez zuelako lagatzen. Esan gure aita hori! Esan gure aitai! Harek hitz erdik ez zigun iten, earki zakin, e! Hitz erdik ez zuen iten. 
Amakin erderaz, aizu! Ta ama baserritarra. Ta amakin erderaz. Nola dian gauzak! Ta hori gehienak, e! Ta Zarautzen orduan iten zan askoz gehio mutillen artian euskeraz, ta neskan artian harrokeriz ez gendun iten euskeraz. Nik etxian nahi ta nahi ez in behar nulako. A! Uain 'e bai, e! Gure itxian hitz erdik 'e, ez seme-labak eta ez billobak, ate hartatik sartzen dianian ezta hitz erdik erderaz in behar. 
- Ta, ordun aitak amakin erderaz iten zun, e? 
- Ez, beren artian euskeraz, beti beren artian euskeraz. Baiño amak gurekin erderaz. 
- A bai, e? Ta aitak euskeraz dana. 
- Aitak beti dana euskeraz, harek dana euskeraz. 
- Ta nundik datorrela uste dezu hori, emakumeen joera hori... 
- Emakumiak txoruak, harruagatik. Debekatu iten ziguen, hori egiya da, baiño debekatzen ez ziyoenai 're, jo, eske erderaz ite hori... hori euskeraz ite hori, "eso era de kaxeras, eso era ridiculo", ulertzen al diazu? Ta, mutillen artian, uain baiño, uain baiño gehio iten zan euskeraz. Uain adibidez Zarautzen behintzat neskak gehio iten due euskeraz mutillak baiño. Neskak asko iten dezue. Zuk eiten al dezu? 
- Bai, bai, bai, bai. 
Garaiaren arabera jolas ezberdinak egiten zituzten.
Arruti Abendibar, Mertxe
- Kolejiyoa zenbat urtekin jun ziñan? 
- Hamalauekin. 
- Hamalauekin. 
- Bai, urruti iten zan, e! 
- Umetan, kolejiyoa jun aurretikan ez deu komentau jolasen... Ze neska jolas zeon ordun, ba, ez dakit, hamar hamabi urtekin? 
- Ba, adibidez, ibiltzen giñan garayan, e, garayan garaikua. Garai bat izaten zan igual xakaponetan ibiltzekua. 
Kaniketan ibiltzekua, hori gehio mutillak, guk baiño gehio, mutillak gehio. Txinguak, txingua deitzen giñon, in horrela marra batzuek plazan o lurrian, eta harri koskor batekin. O txinguan, o bestela tximilikuarteka, e, geure taldia, geure lagunak: mutillak, neskak... Miramarkuak, adibidez, eta alkatia nola izan zan, Juaristi ta, hoiek gure kuadrillakuak zian bai, ba, inguruan bizi giñanak, eta horta. Ta sokasaltua. Negu-egua sokasaltua izaten zan. Ta xakaponak eta udaberriyan izaten zian, ulertzen al dezu? O sea, garaian garaiko jolasak zian. Ta geo hondartza, ze esanik ez. 
Behin garaya, behin udabarriya aurreatu ezkeo, hondartzan, gu beti hondartzan. Kixkilletan ta hor ibiltzen giñan beti, danak busti-usti inda etxea! 
Ospakizunak. Aste Santuko mutilen entretenimendua
Arruti Abendibar, Mertxe
- Urtean zehar jaiak eta, ze jaia ospatzen izan zan orduan? Hola... 
- San Pelaiuak, Euskal Jaia, hori ze esanik ez, geo, ba, Gabonak eta Aste Santuak eta... Jesusen Bihotza, oooo, izugarrizko prezesiyuak. San Antonio, oso proseziyo dotoriak. Corpus Christi, hori 're bai. Gaiñea, San Antoniona oso dotoria izaten zan. Mutillak jantzi batzuekin, terziopelozko batzuekin, hola, luma batzuekin ta, jazten zituen, jartzen zituen geo. Oain Alberdiñeko etxia bota zan, han altaria jarrita. Gu larrosak botatzen, gu larrosak botatzen, bai. Jo, dana elizko, elizako gauzak, e! Proseziyuak eta danak, e! Jesusen Bihotzanak 'e oso dotoriak izaten zian, izugarrizko estandartiak. Aingeruz jantzi ta, ez, honela eramaten dana bakarrikan ez, hola, luzia, banderan eramaten dianak eta. Ta geo danak hola kaja bat, danak larrosak botiaz ta. Oso apaiña. Festa haundiya izaten zan, proseziyoa jutia, ta hua ikustia ta. Gaiñea, erramu egunetan, mutill iya danak o gizonezko danak trajia estreiñatzen zuen. Ta gu beira "quien se ha puesto briches y quien no se ha puesto briches". Britxes, bakizu, orduan zeaiño zian zian orduan, belaun azpiraiño, "estilo ingles", ta dotoriak eramaten zuen britxis. Guk, ez dakit nola esaten dan baiña guk britxis esaten gendun. Izena inglesa eukiko zun, ta auskalo nola esaten dan, baiño guk britxis. Eta... britxis jazten zuna apaiña zan, ta, "harek halakuak britxis erosi dizkin, jantzi dizkin". 
- Ta Corpusean iten al zan jairikan hemen? 
- Bai, jo, jai haundiya gaiñea. Penik haundiyena eukitzen gendun Aste Santuan, ai, ze txarra zan Aste Santua! Ze luzia zan! Ez zan jan behar, ez zan dantzik in behar, zineik ez zeon, dana gaixki ikusiya zeon. Zuk ez dakizu ze aste luzia izaten zan huaxe! Mutillak juten zian lapeta, hori bai, moda zan, e! Ostiral Santu egunian lapeta jun, ta haiek lapa-ana. Ta emakumiak batez. Ze iruitzen? Aste Santua zan oso txarra. Zinia 're ez ziguen lagatzen juten, ez zala jun behar. Ta geo, baraua eta haragi uztia, ta zer ez ziguen... jo... Zu ez ziñan, ez, ez, ez zea, ba, apaiz tartekua izango, ezta? 
- Ez, ez. 
- Ez, hobe, hobe. Nik uaindik oaiño batekin hola erritan in nun, zer zan hori, barau ite hori, aberatsa zanak bulak o erosi, eta harek astian, o zea, ostialetan haragiya ta jatia bazakan, bakarrik Ostiral Santua, ez, ostiraletan haragiya ez, baiña bestela gu asteazkenetan 'e bai, haragiya janai laga in behar geniyon. Haiek libre, ta pobriak ordaindu bihar ezin zunak, harek in behar zitun barauak eta haragi uztiak eta danak in behar zitun, e! Eta haragi uzte hori oso parregarriya zan. Zergatik aberatsa zanak langostak eta angulak jaten zituen, bai, ba! Hua bai, ta bestiak? Gizajo, pobre gizajuak, talua besteikan ezin zunak, hua zea, urdai pixkat euki ta hua 're ezin zula jan. Hori erlijiyua al da? 
Hori? Bueno, ixo, ixo... 
Aste Santuan mutilek lapa-jana egiten zuten
Arruti Abendibar, Mertxe
- Lapa-ana esan dezu, mutillak lapa-ana iten zutela... Nun eiten zuten lapa-ana? 
- La pajara? 
- Lapa-ana. Lapak... 
- A, lapak, bai. Hoi soziedadetan. 
- Soziedadeik ba al zeon? 
- Uuu, Zarautzen? Aber, Gure Kabiyak eukiko ditu ehun ta gehio urte. Gure Kabiya seuru eongo zala, orduan. Ta besten bat 'e bazan. "Codorniz", bestia, Galeperra, hoi 're bai. Ta geo, urte asko jarri zuela bestia, Arkaitz-endi. 
Bazian hoiek, famosuak zian. Eta bestela, eske, orduan jendiak.... a, hor ziok beste gauza bat... a, orduan guatekiak 'e presente, jartzen, iten zian, e, eon pixkat. Eta gaiñea txaletetan. Bai, ba. Txaletak asko zian orduan, ta aristokrazi asko etortzen zan. Eta famili askok zauzkaen, gorde, giltzak eta [...] zakaen, ta noiz o noiz leihuak ireki ta, etorri behar zuenian apaindu, ta. Etxe hoietan iten zituen geo lapa-anak eta. Han sukaldiak eta dana zauden ba, saloiak eta dana. 
- Ordun nahastu iten zian hemengok eta horkok? Aristokraziako jendea hemengoakin ta? 
- Ez, lapa-anak eta iten dianian, aristokrazikoik ez zeon hemen! Orduan ez zian oraindik etorri. Haiek itxiak zazkaen, baiño aristokraziko jendia, bai, udaan herriko jendiakin asko tratatzen zuen, e! 
- A, bai, e? 
- Bai. Herriko jendiakin bai, kanpotar jendiakin gutxiyo. Guk, nik, nik, ez dakit zenbat markesekin ta zenbat dukekin ta, plazan dantza indakua, ta ni bezela, ni baiño gehio, asko. 
- Sortu al da parejaikan, hola, matrimoniyoikan eta hola? 
- Ez, ez, "luego aquellos eran la aristocracia", ez. Militarrakin ta bai. Militarrak eon zianian bai. 
Nolakoak izaten ziren Club Deportiboko mendi-irteerak
Arruti Abendibar, Mertxe
- Eta, georo, ya hasiyo, ya senargaiakin ta, zeak, este, Club Deportivok antolatzen zitun igual eskursiyuak Adarra, ta beste mendira ta, hola, bai, bai, jun izandu gea. Bazkaia hartu ta mendira, mendira ba eun pasa itea kuadrillan, e, beti kuadrillan. 
- Hori, ya milla beatzirehun ta berrogeita hamar, hamabi inguru hortan? 
- Beatzirehun ta... berrogeita hamar, berrogeita hamabi? 
- Bai, bai, bai. 
- Nola zan orduko mendi irteera bat Club Deportivoakin, kontatu zazu apur bat. 
- Ni hemen inguruan. Ez, ez, ez, herritik ertetzen giñan. Plazan o alkartu, alkartu plaza, o bestela zitatu Azken Portu aldian, hori esaten zan herriyan bukaera bezela zan, ba. Eta geo handikan, ba, ba, tortillakin eo, e, juten ziñan ba mendira. Ba, gaur, e, haraiño, Pagoetaiño iyo behar ta, bakoitza bere [...] juten giñan kuadrillan, hixketan jun. Gero han exeri danok lasai, geue bokadilluak eta jan, eta geo, geo etxea. Ezer ez. Ez musikik eta ezer ez, e! Ez zeon ezer 'e! 
- Kantuan eta iten zenuten bidean, ta holako gauzak? 
- Nik ez dakat, aizu, zea, goorapenik, nik neuk. Bueno, beti euki det, iztarriya beitu ze gaixki dakaten, beti euki det, e, beti izan det "mi punto flaco". Uain okerro, gripe pasa detelako, baiño beti izan det eta. Ez det izan kantuako... 
Bai, bai, baten batzuek gogoratzen naiz "Eusko Gudariak gera" nola abesten zuen, bai, bai, bai. Mutillak, nola, mutillak. Ta hori ausartzen zian, ba, kantatzen e, eta nundik, zeiñek eakutsi? Baten bat bazeon eakusten ziyoena. 
Baten bat bazeon. 
- Motxilaik eta ez zan izango, ordun? 
- Ez. 
- Ordun, tortilla ta nola? 
- Poltsatxo baten, poltsa alu baten. A, leheno bakizu, "papel de estraza"ko poltsak eta izaten zian, ta holako baten. 
Motxilak? Zer zan 'e bagenkiun, ba? Ez genkiun zer zan motxila. Ta geo motxila relazionatzen gendun de todas todas militarrakin. Ez dakit petate o zer zan, baiño, ez, ez. Ta botak, ba, bortzegiyak eta, katiuskak gomazkuak, eta. 
Holako gauzak. Galtzaik eta? Bai... nik nere ama hil arte ez nun geo galtzaik jantzi, e! Gure ama [...] , ta gure aitak beti esaten zun, "eske emakumiak galtzak jantzi in beharko lituzke, askoz 'e epelo ibiliko litzateke ta". Oso ezberdiñak zian biyak. 
Zalbideko garbitokia
Olaizola Alkorta, Manoli
- Ordun, auzoa asko aldatu da, e? Poliki-oliki, e? 
- Hau dana, ezta arrastoik 'e ez daka honek! 
- Hor bazan ba hor errekan garbitzeko tokiya edo... Nola deitzen zan hori? 
- Salbideko erreka deitzen geniyon. Zea, aurrena zitun harriyak alde batetik eta erreka. Ta geo, jende asko juten zan, in ziyoen beste aldetik 'e harriyak jarri. Hori in zan, ba, hori bete gendun ba urez. Ujalak hor jarri giñun bestia irikita, goiko depositua irikita. Horrea jende asko jute zan, porke hoteletakuak 'e jun iten zian ta. 
- Ze urtetan in zan hori, gogoratzen al dezu? Ala inda zeon hori? 
- Inda zeon erreka, gu jun giñaneako erreka bazan. 
- A, bai? 
- Zian alde batetik harriyak, eta geo, zubi azpiyan 'e bazian bi harri. 
- Baiña garbitzeko tokiya 're inda zeon? 
- Bai, inda zeon. 
- Ta hor, jentea elkartuko zan hor, herrikuak eta... 
- Hantxe, batzutan erritan ta bestetan zean. 
- Ze giro eoten zan? 
- Gehienian ondo moldatzen zian, e! Nik askotan ikusi ditut erropa garbitzen ibiltzen dianak, ibiltzen zianak, illuntzia etorri ta bukatu ezinik igual, ta bukatuta zakaenak, "bueno, illuna etorri den ta ez den iteik izango", ta laguntzen. 
Hortan izugarriya zan jendia, alkarrei launtzen, nahiz hurrengo egunen alkarrei erritan jardun, laundu 're bai. 
- Ta zuek ere juten ziñaten horrea garbitzea? 
- Gu 're bai, han ikasi gendun erropa garbitzen, labadorak hasi zian arte. 
- Nola garbitzen zan erropa? Esplikatu pixka bat, aber, nola garbitzen zan? Nola hasten zan? 
- Diferentia zan: batzuek lixiba iten zuela esate zuen, gurian jaboia eman ta jabondu eskuakin, ta ondo jabondu ta geo erreka jun. 
- Lehendabizi beheratu in beharko zan erropa, ez? 
- Ez, bertan, beheratu gabe 're bai. Beste batzutan beheratu 're bai. Geo, lejiatan jarri, ta geo errekan aklaratu. 
Aklaratzeko erreka hori oso ona zan. Ur korritua zan ta beti ur garbiya ta asko. 
- Ta jente asko pasatzen al zan egunian hor? 
- Bi aldiak beteta 're eote zian ta. Ta eztakit zenbat harri izango zian alde bakotxetik, bastante. 
- Ta, konbersaziyuak eta danetik eongo zan hor. 
- Konbersasiyuak eta hasarriak eta danetik. 
- Kantuan 'e bai? 
- Kantuan behiñ 'e ez nitun ikusi. 
- Ze edadeko jentia juten zan? 
- Danekua: sasoikua 're bai, zaharra 're bai... 
- Ta gero, hortik eamandako erropa nun lehortzen zan? 
- Itxetan, balkoitan o. Batzuek han bertan gaikaldeko sasiyan 'e jartzen zituen, azkar behar zituenak. Eta geo, Eguzkikuak eta hoiek karruakin juten zian. Karruan barreiñuak hartuta ta. Haiek ez dakit nun zeken sekatzeko lekua. 
Eguzkira etortzen zian erropa bustiyakin. Eguzkik 'e beti han garbitzen zun. 
- Ta, lixiba ta etxean iten al zan? 
- Leku batzutan bai. 
- Nola iten zan hori? 
- Hori katxarro batian ura sartu ta, eztakit nik hori nola iten zuen. Ikusi nun iten, baiño nola iten zuen ez dakit. 
Venturanian ikusi izandu nun lixiba. 
- Ta ondo garbitzen zan erropa, oain baiño hobeto, edo? 
- Danetik. Bazian ondo garbitzen zuenak, eta batzuek errezo pasatzen zuenak 'e bai. 
Janaria: ze barazki eta lekari izaten zituzten.
Olaizola Alkorta, Manoli
- Ze jaten zan etxian garai hartan, baserriyan, zuen baserriyan, ze jaten zan? Ze, hor Urdaneta aldean ta eon gea ta egunero babarruna jaten omen zuten hor. 
- Gurian 'e bai. 
- A, zuek 'e bai? 
- Aurrena zopa, berdura, itxian ona iten gendun berdura, ta babarruna, hoiek beti izango zian. Ta babarrunak izango zun o zeziña, o txerrikiya o zerbait, eta, hua haiekin. Ta beste batzutan haragi pixkat [...] , baiña jeneralian jayian bakarrik salda, orduan fideo iten zan. Baiña gaiñuntzian baatxui zopa, zeozen zopa in, o berdura... ta egunero babarruna. Ta geo gaiñian o tomatia, urte guztiyan eukitzen gendun tomatia. 
- Urte guztiyan? 
- Bai, porke tomatia iten zan saltzeko, ta geo [...] ta [...] plaza eaman, ta bestia enbotellatu ta itxian. "Y luego aquello aguantaba todo el año". 
- Ordun, baatzan ze jenero hartzen zenuten, epokaz? Esate bateako, udaberriyan... 
- Letxuak, eskarolak, azelgak, danetik, bainak, illarra, patata, patata asko iten gendun. Patata 're urte guztirako izaten gendun. Asi ke gosia ez gendun pasa. Nik, esango bagenduke gosia pasa gendula, gezurra! Jan nahi genduna ez, e! 
- Babarruna 're bai, ordun? 
- Bai, ta nei ez zitzaten gustatzen. Ez zait gustatzen. Baiño izango zan zerbait, berdura o... jateko. Jateko ez, jarriko zien. Taluak eta esnia afaitan ta gosaitan igual. 
- Ta ordun barazkiya ugari? 
- Baazkiya ugari. 
- Etxean jan ta saldu baita. 
- Saldu bai. Etxian nola iten zan barazkiya beti izate gendun, sasoyan sasoieko gauza. 
- Ta gero udan ze iten zan, udan ze barazki? 
- Udan? Ba, oaintxe bezela, igual. 
- Ta, eskarola 're bai, ordun, garai hartan, eskarola 're bai, e? 
- Eskarolak 'e bazian. 
- Lorea ta erabiltzen al zenuten? 
- Ez, behiñ 'e ez gendun loreik in. Geo karduak 'e baita. Hori gero. 
- Eta ganauentzat? [...]. 
- [...] eta belarra. Eta geo, artua ta babarruna iten zian, soruan, eta artua, eta geo han arbiya iten gendun eta erremolatxa sartzen gendun tartian, ta hua 're ganauantzat. 
- Ta artua? 
- Artua, iriña iten genduna taluak iteko, ta gaiñontzekua ganauantzat. 
Emakume Abertzaleen Batzan euskaraz ikasten zuten
Loiola Antzuola, Agate; Loiola Antzuola, Ignacia; Loiola Antzuola, Rosario
- Leheno esan dezu batzokiyan antzerkiya iten zenula. 
- R. : Bai! 
- Ikasi 're han iten zenuen? Eskola harea juten ziñaten, o noa juten ziñaten eskola? 
- R. : Ez, ez, ez, ez, ez! 
- A. : Han ikaste zuen. 
- R. : Ikastola zeon hemen Errustanekua, ez al da? Itxia nola dao! Arrandeia ta zea, hemen, ixkiña hontan. 
- Bai. 
- I. : Harateia ta arrandeia. 
- R. : Hori zan Emakume Abertzale Batza. Hua zan emakumiena. 
- Aaa! 
- R. : Eta hara juten zian, ba, maestrak ez zian baiña, denbora zakaen erakusteko, ta hoiek erakusten ziun, Miren Garatek, [...] izango dezu zuk, hua berez andereñua zan, eta hoiek danak guri euskeraz erakusten ziguen: geografia, zea, [...] , baiña geo gerra etorri zan ta hala geatu giñen. 
- Euskal Herriko kontuak haiek. 
- R. : Bai! Haiekin, bueno! 
- Ta kantaik eta zerbait ikasi al zenuten haiekin, kantan bat eo hola. 
- R. : Kanta? 
- Bai. 
- R. : Irakurtzen ta zeatzen ederki asko. Nik ederki... 
- I. : Idatzitzen. 
- R. : Bai. 
- A. : Euskeraz haiek erakusten ziyoen. 
- R. : Haiek erakusten zien. 
- I. : Bai. 
- Bestelako eskoletan erderaz ein behar. 
- R. : Bai! Baiña gu giñan zea bat, kuadrilla bat, hamar o hamabi giñan ta gendukan gure maestra idazteko, bestia hitz eiteko, bestia... pianuan zeak ematen zizkiun. Ni hasi nitzan pianua ikasten, baiña gerra hasi zan ta akabo, [...] giñan. 
Euskaraz ikasteko aukerak Emakume Abertzaleen Batza eta gau-eskolak
Loiola Antzuola, Agate; Loiola Antzuola, Ignacia; Loiola Antzuola, Rosario
- Ta Emakumeen Batza, zea hortan... 
- R. : Emakume... 
- A. : Abertzaleen Baratza. 
- R. :... Batza. 
- Abertzaleen, Abertzaleen Batza, bai. 
- R. : Hori zan zeakuak, este... Zer deu? Este... 
- A. : Batzokikuak. 
- R. : Batzokikuak zakaen hori hartuta umiai erakusteko kantuak... 
- I. : Tokiya. 
- R. :... este, dantzak eta zeak. Eta juten zian boluntadez, ba, maestra esaten dizut, Garate, pianokua Lizundia, uain dala... Danak hilda dabe, e! Lizundia zea, Ausilio, nere lehengusua Kostan Landaburu esan dizutena. Haiek danak guri erakusten. Gu giñan zortzi bat mesan, eta kantatu 're bai. Baiña idatzi primeran, bueno! Nik irakurri earki iten det euskeraz. 
- A. : E, guk, e, ba uan, uan erakutsi digue. 
- R. : Baiña nik gehio dakit porke ni denbora gehion eon nitzan ta! 
- I. : Bai. 
- A. : Bai, geo frailliak hasi zian euskaraz erakusten, idatzitzen ta letzen. 
- I. : Aita Iturriak, Aita Iturriana juten [...]. 
- A. : Gabian juten giñan. 
- R. : Gabian. 
- A. : Eskolatik ateatakuan ta juten giñan. 
- Gau-skolata. 
- A. : Bai, gau-skoletan. Hauek 'e boluntaio erakusten zun. 
- R. , I. : Bai. 
- A. : Leheno dana boluntaio zan. 
- I. : Fraile Iturria. 
- A. : Ta zakaen zea bat, erakusteko gogo bat... 
- R. : Bai! 
- A. : Eta ederki hitz eiten zuen. 
- Zein, Karmelo? 
- I. : Bai, Karmelo zan. 
- A. : Bai, hori zan. 
- Ezautu nun, ezautu nun. 
- I. : Bai, harrek bazekin ba dana euskera galtzen zeola, galtzen. Intuiziyo haundiyakin hasi zan lanian. 
- A. : Hoiek erakusten zuen zea batekin, maitasun batekin, eta hizketa bat, eta... Pozik juten giñan. 
- Ta, ze ikasten zenuten, baiño? 
- Pues, idatzitzen. 
- Ta, kantuak eta holako gauzak ez? 
- A. : Ez, horrek eskola. 
- R. : Bai, bai, eskolan 'e bai, e! 
- A. : Horrek eskola. Horrek kantuik ez... 
- Baiña hori erderaz zuek? 
- A. : Guk bestela dana erderaz, dana, dotriña 're bai. Gu dana erderaz. 
- I. : Bai. 
- A. : Baiño geo hasi giñan, horrek jarri zun hori gabetan, ta horrena juten. 
- Juanen anaia hori. 
- A. : Hori, bai! 
- I. : Bai. 
- A. : Bai, hori, Juan baino gaztio zan hori. 
- Gaztio, bai. 
Sorginkeriaz sendatutako gaitzak
Serras Azpillaga, Antonio; Uria Aldalur, Manoli
- M. : Eta ama 're beakin hantxe, ta sukarra zeatu ezin, ezin. Eta Santa Maiña ermita badakizu, baiño orduan... 
- A. : Kalian erdiyan zeon. 
- M. : Kalian erdiyan zan ermita, e. Eta han erdiyan daona da Ama Birjiña Sokorrokua, Santa Maiña aldamenian dao, Ama Birjiña Sokorrokua. Eta, zea, e, martxuan hogeita bostian, Ama Birjiña martxokua deitzen giñon guk, egun hura izaten zan. Bueno, meza, meza ateako zula, ba. Eta jun zan hara mezeta, ta aber nola eskatuko ziyon, ba, porke laga omen zun aita, baiño hilda bezela, e. Ta etorri zanian txoriya bezela, txoriya bezela. 
- Milagrua! 
- M. : Ta, orduzkeo guk, zea, urtero-rtero-rtero meza ateatzen giñun han, urtero, e! 
- A. : Geo itxian 'e kuadruak eta danak, eta Perpetuo Sokorron zeanak... 
- M. : A! Beak medallan, katian eramaten zun Perpetuo Sokorron ama birjiña, ta kuadrua 're bai, ta. 
- PAKO (semea) : Ama, kontatu, ez dakit, beste... edo sukarrarena, oso gauza bitxia da. Edo bestela nola egiten zuen gatzarekin ere, nola iten zenuen... 
- M. : A, bai! 
- Tifusa tratatzeko? 
- M. : Ez, ez, oain beste gauza bat da. 
- P. : Ez, ez, beste gaitz batzuk, baiña, baiña dira gauza oso bitxiak. 
- M. : Ateatzen omen zian hamen bulto batzuek bezela... 
- P. : Ganglioak, edo. 
- M. :... ta ezerrekin ez... gingillak deitzen zitzaioen. 
- P. : Gingillak, bai. 
- M. : Gingillak. Eta ateatzen zian, ta orduan zeik, botikik ez haiek zeatzeko, eta Txapartegi ezautzen dezu zuk? 
Txapartegi. Harren aitona, aitona, bizitzen zian, Parrokiko onduan, eta andria zun arrantzalia. Deitzen ziyoen Ana "Gexurti", ez dakit, gezurrak esango zitun o, ta Ana "Gezurti" deitzen ziyoen, behintzat. Eta, hara juten nitzan. 
Harrek zazkan gatza, gatza, ez dakit ze klase izango zan. Ta harrek kontatzen zakiyen. Ta hola hasten zan, ta "gingillak dira betzi, betzi, zortzi, zortzi, zazpi, zazpi, sei, sei, bost, bost, lau, lau, hiru, hiru, bi, bat, gingillak dira zart! ". Ta gatza botatzen zun, zea, basurta, ta hola in behar gendun beatzi egunian, ta desaparecido. 
- A. : Bestela, ez zeon botikik, ta [...]. 
- M. : Gatz haiek bazuen zeoze, o kontatzeko moua, eo, ez dakit. 
- Eo sorginkeia. 
- M. : Sorginkeia! 
Sorginkeriz sendatutako gaitzak
Serras Azpillaga, Antonio; Uria Aldalur, Manoli
- M. : Eta nik anai bat, zaharrena, Errenteian bizitzen zan, baiño hil zan. Eta hura berriz, etorri zan soldauzkatikan eundoko sukarrakin. Egunero, e, egunero, baiño... Ikusten zitun fantasmak eta gauzak eta, sukarragatik. Meikua ekarri gendun, ta, eundoko galderak in zizkiyon, ta aber ura nundik ean zun, ba, soldauskan zeon bitartian, ta, aber hau ta bestia ta bestia, ta. Orduan eman zitun zea batzuek, orduan penicilina zan, zeantzat, sukarrantzako. Eta segitzeko haiek hartzen zortzi egunian ta alde iten ez baziyon, pentsatuko gendukela igual tifus zala eo holako zeoze. Eta, ni akordatzen, akordatu nitzan orduan, amak nola esaten zun ni neska koskorra nitzala nunbait, amona horren alaba umezai, nere, ni, nei zaitzen omen zian. Eta nonbait euzkitan euki nitun denboa dexentian pasian, eta hartu zitzaiten meningitis bezela, e. Eta amona horrek zazkan harri txiki batzuek ta harri txiki hoiek, ta akordatu nitzan horrekin. Eta esan nion "amona horrei deitu behar diyot, aber oaindikan harri hoiek badazkan". Eta bai, han zazkala. Bueno, hartu behar zan eltze bat, baiño lurrezkua, e, lurrezkua, eta palankana bat jarri hamen, palankana bat. Eta harriyak sartu eltzea, urakin, e, eta bota palankana horta, eta iten zun urak hola! Ta eltzea sartzen zan berriz. Eltzia buruz behera jarri behar zendun, e! Eta barroa! Hori zan seiñalia dana hartua zakala burua, dana, e! 
Eta egunian-gunian gutxiyo, ta gutxiyo, ta gutxiyo. Lehenbizikuan erre iten ziyon, e. Kendu iazue nei hamendikan, kendu iazue nei hamendikan. 
- P. : Irakiten? Ura irakiten? 
- M. : E? 
- P. : Ura irakiten. 
- M. : E? 
- P. : Ura berua? Ura irakiten? 
- M. : Bai, ura irakiten harriyakin. 
- A. : Irakiten. 
- M. : Eta bota hara, eta ura sartu iten zan eltzea. 
- A. : Beak ez zun ezer sentitzen. 
- M. : Eta... Bai, erretasuna. 
- A. : Geo, geo, geo. 
- M. : Eta geo, egunian-gunian gutxiyo ta gutxiyo ta gutxiyo. Ta azkeneko egunian ez zitzaion [...]. 
- A. : Ta, gaiñian jartzen ziyon, "ai, ai, ai, ai, ez detela aguantauko, [...] berua! ". 
- M. : Ta lehenbiziko egunian ez zun ezer antzematen beak. Ez zun sentitzen ezer. Ezta ezertxo 're! Ta geo azkeneko eguneako ya, ezta jarri 're, ene! "Kendu iazue nei hamendikan, erre iten dit eta! ". Eta ziharo, ziharo zeatu. 
Etorri zan meikua ta esan zun, "¡Ay va! ¡A este ya le ha desaparecido toda la fiebre! Ze ondo daon! Segi, segi, uaindikan egun batzutan zea hori, hori. Hori eman al diyozue, penizilina hori? ". Ta, "Bai", esan niyon, bestela esango zian sorginkeia zala, eta bai, bai, bai. Oain semiak esaten dit askotan, ez ziyozun hori esan behar, esan behar ziyozun egiya, jakiteko... 
- A. : Ez due nahi, baiño, ez due nahi. 
- M. :... bestela, beste batei 're hori emango diyo geo harrek eta. 
- A. : Bai, esango ziyon, ba segi bai, aide jungo zan, bueno. 
- M. : Baiño, buf... 
Don Ebaristo sasi-medikua
Serras Azpillaga, Antonio; Uria Aldalur, Manoli
- A. : Hamen oso ona gendun kuranderua Don Ebaristo. Don Ebaristo meikua zan, Don Ebaristo hori, ta... 
- M. : Kuranderua zan, Aiakua zan. 
- A. : Kuranderua zan. Ta beitu nolako zea zan. Behin estaziyuan zan, ta bat hola, gaixo zeon, ta esan ziyon, jo, oso grabe zeon ta, esan ziyon, este... "Emiliano! ", Emiliano Alberdi zan, ba, jefia ta. Jun zan zeana, Emiliano zeana, Don Ebaristo horrena, ta esan ziyon hau ta hau ta hau ta, "hortxen dakazu, beitu, hor baxtarrian, ta [...] hoiek eta sendatuko da". Esan ziyon, "ni ez naiz hasiko, trena geldituko det". Trena gelditu zun, bea jetsi zan, hartu zitun belarrak, eta bueno, pi! , aide trena! Ta geo... "y cuentale lo de la cruz de aqui tambien". 
- M. : Hura zan... hura... hura zan batez 'e pasmuan kontrakua, belarra, belar, dana belarrakin iten zun. 
Dana-ana-ana-ana belarrakin. 
- A. : Ta behin bihotzen... 
- Ta hori nor zan? 
- A. / M. : Ebaristo! 
- M. : Ebaristo deitzen giñun. Zeakua zan... 
- A. : Oriyon bizi zan. 
- M. : Bai. 
- A. : [...] oso-so-so majua zan, e! 
- M. : Uaindikan semia ta biziko dia. 
- A. : Bai, nik 'e paperak hartu nun. Ta paperak bakizu zer zan leheno: "un bulto asi grande te se quedaban esteriles si no se quitaban bien, luego de mayor". Eta amak esan zion, "Honbre! Don Ebaristo! Earki etorri zea. Etorri barroa! 
Semia hola dakat, ta", [...] eman ta, bero-eruan, ta itxetik atea gabe, ta, aide! Seituan sendatzen zun. 
- M. : Jende askok ekartzen zun, jende askok ekartzen zun hura. 
- Ta besoko hori? 
- A. / M. : Besoko hori... 
- M. :... hori lagun batena zan. Ba, infeziyua ta infeziyua ta infeziyua, ta bihotzian euki behar zun. Ta meikuak ez zian atrebitzen, orduan ez zeon oaingo zea, aurreapenik eta, eta ez zan atrebitzen ezer iten, eta deitu ziyoen Ebaristoi. 
Esan ziyoen, "hola ezin laike eon, deituko diou". Eta esan zion, aber, hola ta hola, ta bai. "Bihotzian dakazu, baiño hamen jarriko ditugu enplastuak". Ta horko infeziyua honea pasa ziyon, besoa. Ta hortikan ya dana garbitu zun, ta neskaa primeran gelditu zan, ezkondu, familiya ta dana. 
Gaixotasunak eta sendabelarrak
Serras Azpillaga, Antonio; Uria Aldalur, Manoli
- A. : Baiño danak ez dia. Danak ez dia hala sendatzen, e! Nik nakan osaba bat, hogei, berrogeita bost urte zazkan, Juanito Azpilla zan, anaian, aman anaia, herrerua zan. Eta honen aitan launa osua, ta beitu, tifusekin ta zanian beak kendutzen ziyon maindiriak eta hori iñork ez zun iten, e! Ikutu, tifus... bueno! Eta ni jartzen nitzan, hola [...] e, baiño han aitak ondo ematen zian. 
- M. : Vete a lo que vas, vete a lo que vas. 
- Noizbaiteko aurrian jarri ta, aitai, "osaba! ", ta, ba, "segi barroa! ", ahari jokok eta ikustea. Ta behin holaxen amak esan zian, "ez dao, gaixo dao osaba, ta, jun zaitez zeara, ikustea". Eta jun nitzan ikustea ta esan niyon, meikua etorri zan ordun. Ez det esango zein meiko, e, meiko bat etorri zan, bere launa gaiñez, ta esan zion, "Juanito, que eso no es nada, que lo que te ha pasao, eso, eso tienes aqui reuma, esto es de la infeccion, pero esto es reuma". 
Ta nunbait hori txerri janak eta garbitzen ai zala, "se metio un esto de pescao, un... "
- M. : Bai, zea bat, arantza bat, arantza bat. 
- Arantza. 
- A. : Eta ordun infetatu. Eta amak esan zian, "ze mouz dao osaba? " Ta, "hil ingo da, ama". "Zer esaten diazu? ", ta, "bai, bai, hura ez dao ondo". Ta, mezeta juten zan ama, goizeko sei t 'arditan, geo lanian hasteko, eun guztiyan lanian, ez zun hura etxeik eta konpontzen ta ezer, dana lanian bihian. Eta jun zan ta "arrazoi zendun Antonio. 
Eibarrea eamango due". Ordun [Trucuma] o zan izena, [Trucuma] , harek, baiño hil zan. 
- M. : Bai, baiño oso hartuta zeon, ta ya... 
- A. : Berrogeita bost urtekin gizona. 
- M. : Pasmua bakizu zer dan, pasmo-elarra izaten zan orduan. 
- Ta ordun kalian tifusa eo hola komentatzen zan, eta bildur hori bazeon tifusan inguruan? 
- M. : Bai! Tifus asko zeon! 
- A. : Jo! Tifus era como la lepra o algo asi. 
- M. : Nere, nere, nik ez nun ezautu, e, osaba bat, aman aita... zea, aman anaia, Oriyon panadero, hura 're tifusekin hil zan. Tifus oso-so zea omen zan... 
- Ta zuek... Umiak ziñatela, kontuatzen ziñaten Tifusak... ez ziñaten kontuatzen... 
- M. : Ez, ke ba, ke ba. 
Urte berri eguneko gonbidautza
Larrañaga Manterola, Maria
- Apaizak eta ordun, e, e, zea, eragiñ haundiya izango zun apaizak ordun, e! 
- Bueno, gu, gure baillaran ez zan, ba, zeaikan, elizaik ez zan. 
- A, ez? 
- Ez zan. Ez gendun patroirikan ballarakoikan. Ze, beste danak baitue, baiña gurian ez zan, Aitz baillaran ez zan. 
Eta... 
- Eta, noa juten ziñaten, mezeta ta noa juten ziñaten, ba? 
- (A) Urteta. 
- Urteta? 
- Urteta eta honea gehienian. Ta beste tokita... horraxe, Urteta ta honea, beste tokita ez giñan juten. 
- Ta, ordun, auzoa, auzoko festaik eta ez zan eoten ordun zuen auzon? 
- Ez, ez gendun... Gure zean ez zan festaik. 
- (A) Mandiyotan ta iten zituen, ba, festak. Mandiyuan ta. 
- Bueno, konbidauak zianian. Konbidauak urtian behin, ta. 
- (A) Bodan baten o... 
- Ordun soiñu-otzaillia, ta. Gazte pusketa juntatzen zan, ta. Etxeko fexta. 
- Gonbidauak noiz iten zian, ba? Gonbiautza? 
- Urte berriyan, urte berritan, urte berritan. 
- Ta ze izaten zan hori, gonbidautza hori? 
- Gobidatuak? Ba, jende, auzuak eta launak eta juntatzen zian, kuadrilla dexentia juntatzen zian. 
- Ta ze iten zan? 
- Ba, bazkai galanta ta. Afaia 're bai, ta. Dantzan in, ta. Bestiak lana sukaldian, ta. Hauxe bizimoua! 
- Ta ordun gonbidautza urtero iten zan? 
- Bai. 
- Urtero. 
- Beno, lutun bat eo ez baldin bazan, bai. Gure itxian berriz 'e lutua askotan izan zan, ta urte asko izan zian in gabiak. 
- Ta, gonbidatuak jan ta ean ta dantzan ein, ta... 
- Bai, geo txandaka, e, iten zan hori, e. 
Bertso-paperak 10 zentimoan
Larrañaga Manterola, Maria
- Gure aita, gure aita difuntuak, leheno esan dizutena, Antzuola hori, etortzen zan honea, ta Antonianako eskola bakizu nun daon? 
- Bai. 
- Hor, meza ondoreneako etortzen zan ta han jartzen zan kantoian, meza bukatzen zanen, hamarna xentimon hantxen saltzen zitun bertso-apelak. Ta gure aitak ez zekin ez letzen ta ez eskribitzen. Eta, baiña eamaten zittun. 
Amak bazekin, ta gaiñea oso earki kantatzen zun, graziya zun kantatzeko. Amai kantatu arazitzen zizkiyon. 
- (A) Eta zuk ikasi ingo ziñun ordun? 
- Bai, ikasi... Ahaztu zaizkit, e! Ikasi asko baiña ahaztu! Bueno! 
- (A) Txirritanak eta. 
- Bai. 
- (A) Danak. 
- Ez dezu gogoratzen ordun bate. 
- (A) Momentu hontan [...]. 
- Zeoze... Zeanak, baiño oain ez zaizkit akordatuko, ezta... 
- (A) Zeiñenak, Txirritanak? 
- Txirritanak [...] banezkin, banezkin abesten. Batzuk banezkiñan. Danai kantak ateatzen zizkiyoen ordun: [...] ziala, kantak. Neska-utillak hasarratu ziala, kantak. Danai, danai ateatzen zizkiyoen. Holantxe. Ikasten nittun ta kantatu 're bai, kantatzen 'e gogatsu nitzan, ez nitzan oso egokiya, baiña kantatu bai. 
Jostundegien arteko harremana
Kaperotxipi Arakistain, Jesus Mari
- Eta zer esan behar nizun... , e... Orduan esan dezu, e... txaketak, e, galtzak, txaketak... 
- Bai, sastrei baten iten dana herri batian, normala. Abriguak eta. 
- Ba al zeon sastreri gehio? 
- E? 
- Ba al zan... 
- Jesus! Pilla... 
- Bai, e? 
- Zarautzen? 
- Bai. 
- Ba, izango giñan hamabin bat, bai. Hamar o hamabi bat bai. Zarautza izan da herri bat sastre gehiena eon dana. 
- Kontxo! 
- Bai. Ta danok ondo alkartzen giñan, gaiñea. Santa Luzian egunian iten gendun halako bazkai earrak eta danok alkarrekin iten gendun. Bai, Santa Luzia egunian. 
- Ordun, konpetentziya 're bazan. 
- Bai, bai, bai, haundiya. Baiño orduan ba al dakizu zer pasatzen zan? Konparaziyo batea, zea, aste santua, ostegun santua, ostiral santua, eta geo, zean, jayian, osea, nola da? Este... 
- Paskua? 
- Pasku eguna. Aurreatzen gendun, "bueno, ostegun santoako lixto eukiko dek", eta ezin, ta ostiral santuan, ta hala 're, ailleatu eziñik. "Bueno, zea, pasko eguneako eukiko dek trajia". Orduan trajia danak iten zuen, azkenengo zeak 'e bai. Trajiak, e! Iñor ez zan juten zea, esto, entierrota o zeata, zeakin, trajeik gabe. Beti, bi urtetik behiñ o esto, ta urterokuak asko zian Zarautzen trajia iten zuenak. Orduan zan trajia... Ta kandelak bezela, igual-gual. 
- Gerra ondorenean diru asko ez zan eongo, ba? 
- Baiño, hori ya beanduxio esaten dizut, e! 
- Bai, ze urtetan, berrogeita bostian? 
- Bueno, gu han lana iten gendula. Bai, orduan 'e bai, e! Orduan 'e jende asko zeon, zea, trajiakin ibiltzen zana, asko gaiñea. 
- Zer preziotako trajeak zeuden, ordun? 
- U, u, u, u, u! Oaintxe bai! Nik ez dakit, ba. Orduan zenbat... zazpi milla pezta, o. 
- Dirua, e! 
- Onenak zazpi milla pezta o hola, baiño beranduxio esaten dizut, e! Geo, aurretikan, ba, ez dakit ba nik zenbat paatuko zan! Bi milla pezta? Bost milla pezta? Ez dakit, ez naiz gooatzen. Papelak badazkat etxian, baiño. 
- Noiz estrenatzen zun jendiak ordun arropa, edo? 
- Hori, Zarautzan zan ostegun santu eguna. 
- Ordun estrenatzen zan. 
- Ta bestela, San Josetan 'e bai. 
- San Josetan. 
- Baiño, ostegun santu eguna. Ezin bazan ostegun santuan, ostiala. Ta bestela, zean, pasko egunian, baiño danak. 
Gu lanian, ta akordatzen naiz beti guri tokatzen zitzaigun ostiala, eo osteguna o ostiala ta lanbata lana itia. Ta orduan antxo-enboa izaten zan, bueno, oain 'e bai! Eta antxoa batzuek jan ta berriz 'e segi lanea, hurrengo egunea arte! Bai, bai, gelditu gabe, e! Erropa, puf, orduan iten zan... 
Jostundegien arteko harremana
Kaperotxipi Arakistain, Jesus Mari
- Eta, orduan, e, ze esan behar nizun, geo esan dezu, ospakizuna eiten zenutela zuen artean, sastreen artean, Santa Luzia egunean. 
- Bai. 
- Ze eratako ospakizuna izaten zan hori? 
- Ze edadekua? 
- Ze eratakoa. Ze eratako ospakizuna? 
- Osea, habia... Goizian ateatzen giñan ta meza. Eta geo hamaiketakua. Ta geo bazkaia soziedade batian o zea batian, hoi izaten zan. 
- Eta... 
- Geo, urte batzutan 'e juten giñan zeara, Santa Luzira... 
- Nora Santa Luzira? 
- Zeara, esto... festak nola izaten dia Santa Lucia? 
- Zumarraga? 
- Zumarraga, hoixe! Zumarraga juten giñan. Aparte, danok ez, e, aparte juten giñan. Ta anekdota bat esango dizut. 
Batian jun giñan Antonio Urbina, hura 're sastria zan, hil zan, ta biyok. Ta han ibili giñan txikiteuan ta zean, ta. Asto txiki bat eosi gendun. Asto txiki harekin, ijituai erosita asto txiki harekin eguerdiyan ta ibili, bazkaldu ta zea, ta. 
Arratsaldeko seirak aldian o zazpirak, "bueno, Zarautza jun behar diyau, ta", astoik ez, soka bakarrikan! Ijituak eaman! Hori, hori detalle hoiek earki akordatzen naiz! 
- Ze asmokin eosi zenuten, ba, astua? 
- Bueno, hantxe ibiltzeko, jostatzen. [...]. Gaiñea, nahio kendu ziguela, bestela, guk ze ingo deu? Laga in behar han! 
Ta ez naiz, ez naiz gooatzen zenbat paatu gendun asto hura, baiño batez. 
- Ta, ospakizun hortan, zerbait irakurtzen zan, esaten zan, omenaldiren bat eiten zan, kantatzen zan? Zeoze? 
- Gure denboa hontan? 
- Bai. 
- Bai, izaten zian homenajiak, omenaldiyak, baiño ez dakit ze izen, hola, esateko zeiñei, ta. Nik buru txarra dakat eta. Izaten zian, bai. Ba, denboa hartan [...] , nere osabai 're in ziyoen etorri zanian, etorri baiño leheno, omenaldi bat in ziyoen ta hola askoei, baiño ez nizuke esango zeiñei. 
Otordu asko olagarroarekin
Makazaga Agirre , Ignacio
- Ta etxeako izaten al zenun arraia? 
- Bai. 
- Bai, ez? 
- Bai. Bai. Negoziatzeko ta ez zan. Ez zan aillatzen horrenbeste! 
- Etxian gustoa asko jango zan. 
- Bai! Pamiliya 're dezentia... Zu! Nik ze [...]. Olaarro bat o hoiek, hoik konserban iten zian, e! Hoiek iten dia usteldu. 
Oan ni, oain zeatzen dittue, e, konjeladoren 'e bai oain, hori asko zeatzen due. Baiño leheno guk iten gendun barrikan usteldu, ta geo eualdi ear samarra [...] sekatu ondo, ta pakete baten biltzen zendun ondo, ta olaarru-atata, olaarru-opa, zer? Makiña aldiz! Jatordua. Makiña aldiz, e! Hua zanen gustoa. 
Bizi guztia azokan
Goikoetxea Agirre, Pepita
- Zer da katapaza, esan dezuna zure gizona... 
- Ba, katapaza, leheno, ba, oaiñ obretako katapaza bezela ba, trenbiretako katapaza. Hemen trenbiretako katapaza, e... 
- A, konpontzen daona? 
- Bai, trenbireko langilliak? Ba, haiei aintzen ziyuena, ba, enkargaua bezela, lehendabiziko enkargaua bezela, enteitzen dezu? Bai. Eta, geo ba, oaintxe dala beatzi urte hil zan, eta ni hamentxe nao alargun. Hiruroita bi urtekin alargundu nitzan, eta orduan, ba, bueno, semiak etortzen zaixkit asteburutan lanea batzuek, ahal duenak, eta nik zerbait sortzen baldin badet plazako, ba, beti nere biziya plazan izandu da. Iya-ya esaten det, ba, biarren etxia 're badetela plaza, ta hangotxe jendian tertuliya, diru poxa, leheno beharra, baiño oaiñ hainbesteko beharrik ez. Baiño... 
- Entretenimendua. 
- Nere entretenimentua bai, hola esan nahi nuke ba, biziyua bezela. Hara jun gabe gogo onik ez. Bakizu, hoixen. 
San Pelaioko eskola eta irakasleak
Goikoetxea Agirre, Pepita
- Ta eskolan, ze, hor San Pelaioko eskolan, nexkak alde batetik ta mutillak bestetik... 
- Bai, bai, behian izaten zian mutillak eta goian izaten zan... bai, bai, bai. 
- Gooratzen al zea maistran baten izena, edo? 
- Bai, Ziotzakua, Ziotzakua, Josefa Lekuona zan, Ziotzaneko alaba zan. Eta, maixua berriz, behian orduan Aurelio Gonzalez, bai. Eta, kalea juteko goguakin eoten giñan, ama esniakin juten zan karruan hartuta etxetan partitzeko eta, orduan, ba, etxen gelditu ezkeo lana in behar izaten giñuan, eta, aunke sea, goizian pare bat ordu amakin esniak eta partitzen ta. 
Arropa berriak jai egunetarako bakarrik
Goikoetxea Agirre, Pepita
- Badao hor, e, erropa berriya iteko egunen bat eo, zuek iten al zenuen halakoikan, ostegun santuan edo? 
- A, erropa berriya? Hua jaitako ta zan, e! 
- Hua jaitako. 
- Jaitako, jaitako ta. Zapatak beti, bai zapata izaten giñuan. Ni ez naiz konturatzen, ba, kalea albarkakin juten nintzanikan. Zapatak, baiña haiek beti jasota. Albarkak eta horrela ba, etxian ibiltzeko, e! Ta oiñetako zaharrak eta beti. Zapatak gomazkok izaten zian ta haiek etxian ibiltzeko baiño kaleako beti, o ostegun santutan ta orduan ba, beti erropa bat, aizu, jaitako. Hua prexixo, jaitako, mezeta juteko, ta holako izaten giñuan. 
San Pelayoko eskola eta irakasleak
Goikoetxea Agirre, Pepita
- Eskolan zenbat urte arte ibili ziñan? 
- Hamalau urte arte. 
- Hamalau urte arte. 
- Hamalau urte arte, bai, bai, bai. Hamalau urte arte. 
- Eta kontinuo edo piper asko iten zan? [...] askotan... 
- Ez, nere senire zaharrauak, bi zaharrauak, lau gea ta bi zaharrouak, haiek igual ba mendira jun behar zanen ta beti zea gehixo, ezta?. "Ez dao juteik gaur" ta, "hau dao in beharra" ta hola, baiño ez, ni ez nitzan gogotsu eskola juten, ez. Kobardia nitzan. O batek burla ein ziala ta, "ai, burla in die aita, ta ez det nahi jutia" ta erdi nearretan ta abar ta, ba. Baiño ez, piper asko ez giñun iten, ez. 
- Ze erakusten zizuen, euskeraz? 
- Bai, bai, bai. Bai! Euskeraz ta erderaz ere bai. Ez, erderaz, zean, eskolan erderaz eiten zan, e! 
- Bai. 
- Bai, eskolan erderaz. Gaiñuntzeko etxeko bizitzan euskeraz. Baiño erderaz. Eta, ba gaurko eunian ez dakit, ez erderaz ta ez euskeraz. 
- Euskeraz, bakizu, emakumia, hoixe!. 
- Ez, ez baiño ni bi illobakin hasten naizenian hizketan ez [...] ulertzen. 
- A, bueno, baiño diferentia... 
- Ta esaten dioet, "aber, hori esan diazue erderaz porke nik ez det hori ulertzen, ta". Eta, [...] oaintxe ez dakit ez erderaz ta ez euskeraz. Erderaz ere fazilidade gutxi xamar dakau, eta bueno, baiño defenditzeko lain bakigu, bai. 
- Oso ondo. Ta, garai hartan eskola zuk nola gooratzen dezu, gogorra, e, asko [...] zuen edo zuei ez zitzaizuen holakoik tokau? 
- Ez. Ez, ez. Eskolan eiten zian [...] debereak bakarrikan, etxeako ez zian izaten ezertxo 're. Ez, ez, ez, ez, ez. 
Eskolan, bakizu, sumar ta restar ta problemak eta handikan atzea, ba ez, multiplikar ta. 
- Eta hola bronka haundikan eman 'e ez, ta... 
- Ez, ez, ez, oso maixtra ona giñun, e! Oso goxua zan ta, ona. Behiñ 'e kastiguik izan unikan ez naiz gooratzen eskolan, e! Ez. 
Komunio handia pozez egiten zuten
Goikoetxea Agirre, Pepita
- Ta gooratzen al zea zure lagunkidiak o ikaskidiak o zein zian o? 
- Bai, bai orduan ez zan izaten adin batekua bakarrikan... 
- Bai, danak nahastuta, ezta? 
- Danak nahastuta izaten zian ta, asko! Hillak 'e badia mordoska bat eta. Geo lehendabiziko jaun hartzekuak ere goguan izaten dia zein izan zian, halakua bai, alkarrekin komulgatuak gea, komuniyo haundiya iten zan orduan, e, hamabi urtekin. 
- Komuniyo txikiya noiz izaten zan? 
- Ba zazpi urtekin. 
- A! Zazpi ta geo... 
- Bai, uan ez naiz asko gogoatzen zeintzuk ginan, baiño komuniyo hanundikuak bai, batzuk bai, bai, dexente gogoratzen naiz. Hua hamabi urtekin iten zan, ta orduan ba, beti pozak eoten giñan, bai. Bakizu, erropa berriya in ta, aizu, soiñoko zuriyakin ta. Komuniyo haundiya eitea ta, bai, ta ondo. Ta, txikiya zuriz ez giñun in, txikiya izaten zan bestelako erropakin, normalakin. Baiña komuniyo haundiya ya orduan ba soiñokuakin izaten zan. Bai, gustoa ta, geo, ba, permanente 're eiten zan orduan ta, permanente inda ta, bai. 
- Nun ein zenuten komuniyo txikiya ta haundiya, hor San Pelaioko elizan? 
- Ez, ez Parrokin. 
- A! Parrokiyan iten zan orduan. 
- Bai, bai, bai. Parrokiyan iten zan, bai. Orduan Zarautzen Parroki bakarra zan daneako. Entierruak eta danak Parrokiyan iten zian. 
- Ta, ze apaiz zan orduan, goatzen zea? 
- Don Meliton, bikayua zan; geo Don Luis Azpiazu, eta... Don Luis eta Don Juan. Don Luisek ez dakit ze apellido zun, Don Juan Azpiazu ta geo Don Juan "Xarra" ta, hola zian apaizak, bai. Bai, geo beste batzuk ere bazian baiña ez naiz oso... gogoatzen oain izenakin ere. Holaxe zan. 
Pagoetako gurutzearen inaugurazioa
Elola Aranburu, Karmele
- Pagoetako inauguraziyuan esan dezu. Nola izan zan... 
- E? 
- Pagoetako gurutzean inauguraziyuan egon ziñela. 
- Bai. 
- Nola izan zan egun hori? Nola... 
- Oi! Ederra! Dantzan ta esaten ez dizut, ba, izugarrizko korro eder haundiyakin, ta gu erdiyan txikiyokuak dantzan. 
Ta euriya han jo ta ke in zun. Eta, euri hori dana, busti-usti-usti in nitzan, eta ordun hamar urte t 'erdi nezkan. 
Bueno, hamaika iteko neon, uztaillan. Eta, jaun hartzia hamaikakin in behar izaten zan. Baiño, este, esan zun, karo, e, uztailla, ekaiñan azken arte bakarrikan izaten zan. [...] urte guztiya hartzen da, ta ekaiña [...] arte, sei hillabete arte izaten zan. Ta nik uztaillan bostian iten nun. Ta esan zian hurrungo urtian in beharko nula. Eta esan niyon, Jesus Maria! Neska hazitzen, osea ke, gazte-aziya nola esaten da? Gazte-aziya izan naiz. Nei igual hamabost urtekin esaten zian hemezortzi urte nezkaela. Eta geo, hemezortzi ta hogei iten nitunian, hamazazpi igual esaten zien nekala. Bai, egiya, e? 
- Jende asko jun al zan hemendik Pagoeta? Zarauztik jende asko? 
- Nik uste baietz. 
- Bai? 
- Ni behintzat, ni neska-oskorra nitzan hamaika urtekua ta neetzako asko zan jendia han. 
- Oiñez jungo ziñaten, noski? 
- E? 
- Oiñez, noski. 
- Bai, bai, bai. Oiñez, oiñez. Geo beste behin o bitan o bakarrik jun naiz, e. Karo, hamabost urteako horrea sartu nitzan, ta... 
- Ze musika zeon ba, soiñua ala txistua, edo? 
- Bai, txistua ta danboliña uste det zala han. Bai, ta danak dantzan ta. 
Umetan pleurarekin gaixoturik
Elola Aranburu, Karmele
- Esaten dizuten dana busti. Ta geo anaiak zakan bizikleta, karreristak eukitzen zun bezelako, zea behera duena. Ta hemen hola dana libre zeon, hura hartuta beti bizikletan ni, beti bizikletan ibili in det. Kimua jotzen ai nitzan eta, e, hura in ta geo 're dana bustita etorri, eta eskolatik etorrita beti, benga ta benga ta. Geo, eskolatik etorri ta beti bazkaitako beti pronto jartzen omen nitzan. Eta etorri ta, danba! , ta ohian etzaten omen nitzan. Eta "etorri hai jatea! ", ta, "ez dakat, ba, gogo haundiikan", ta. "Etorri hai jatea! ". Ta esan zien, "bueno, Don Leandroi deituko zionau", ta. 
"Ez, nik Anetxun aita nahi det", Zinkunegi, "Anetxun aita nahi det". Eskolan Anetxu, ta, meikua zun aita, ta, "Anetxun aita nahi det nik". Eta bueno, "ba, ekarriko deu". Ta bueno, pleura, pleura o nekala o ez dakit ze. Hamabost egunian deskantsuan eukitzeko. Ta hamabost egunian euki eta pixatzea eramateko, gizendu in behar nula. Eta kataplasma jartzen zien. Hor ez zan ez injekziyoik eta ez ezerre. Jaten ondo emateko ta fruta 're emateko. 
- Zer zan hori, kataplasma? 
- Linaza ta mostaza. Osea ke, mostazakin kataplasma hola paiñuan bitu, eta hola zea bota geo linaza pixkat. 
Hementxe, ezkerraldia nun, eta geo jartzen zin kataplasma hori, ta "oso ondo dijua, e. Ya sendatu da, baiño beste hamabost egun... Txikiya ta da, eskola jun ta jolasian ta izarditu ta hoztu ingo da, ta berrizkatu ingo zako ta, zean, ta". Ordun komedorea jun ta, "ze, esan diazu garbi, e, noabaitea moitu behar baldin... ", "ez, ez, lasai, e, lasai". Ta geo amak eraman zian, zein zan meiku hura? Geo 're jun nutzan ni, [...] izan naiz ta beti jun iten nitzan, urtian behin. 
Oheko arroparekin Zalbideko garbitokira
Elola Aranburu, Karmele
- Zalbideko garbitokia ezautu al zenun? 
- Bai, jun 'e bai izandu naiz. 
- Ta nola gogoratzen dezu? 
- Ba, Jesus, Maria! Han bazeben batzuek beti toki bat behar zuenak. Haiek errespetatu in behar zian, porke hango garbiya. Bestiak jaboia kendutzen ta, jaboi hura hartzeko ez zebela, ta. [...] tokiyan, bai, askotan juten giñan. Baiño itxian jabontzen gendun guk dana, e. Gendakaun mahaian jartzen gendun sinkazko zea bat, hola. Eta han jartzen zan erropa dana, eta, han dana jabontzen zun amak. Amak dana jabontzen zun, ta nere ahizpa zaharren honek hartzen zun zean, goian horrela. Nik txiki bat hartzen nun, baiño. 
- [...] 
- Bai. Aklaratzea juten giñan gu. Han, bertan juten zian jabontzea hamarretik betzi, dana bertan iten zituen. Eta, klaro, ba al dakizu ze pasatzen zan? Langilliak mekanikuak eta zianenen erropak, haiek zikiñ asko, ta jendiak haien onduan nahi ez eon. Guk dana itxian iten gendun, e, aklaratzea juten giñan. Geo ya labadora zea hoietakua zeatu zanian, aklaratzeko eo zeatu giñan, baiño dana itxian. Eske, hiru pixu prepaatu behar izaten gendun. Betzi ohi, hamar matrimoniyuakin jotzen gendun, eta gaiñea, siheska jartzen gendun. Koltxoi hoiek danak dinbili-anbala, dinbili-anbala, ta danak arrotu ta in behar izaten giñun danak. Eta manta guztiyak eta sobrekama guztiyak eta, han, beste hoientzako erropa dana jartzen zitzakoen, [...] eta danak jartzen zitzaixkioen. Oaiñ ez, oain erropa beak ekartzen duela askok. Batzuek erropakin 'e bai, baiño ordun dana jartzen zan. 
- Ze giro eoten zan han? Zera, Zalbideko garbitoki... 
- Han, ondo! Nik ondo ibiltzen nun. Baten batzuk bazian pixkat raruak zianak, baiño ez, ez, ez, ondo. Ni, ni behintzat juten nitzanian oso ondo. Ez dakit garaia hartzen gendun, o eguna hartzen gendun, o zer, ba, askok izango zun ohitura igual astelehenian bertan dana iteko, ta. 
Arrantzaleen gorabeherak
Agoues Zubeldia, Juan
- Bestela, gertaerarik eta hola ezautu dezu zure garaian? Izanda holako gertaera... 
- Ez, ez, ez. Ba, moillan bai, moillan gu izandu ditut, ba, gizonak ontziya bueltatu ta, zean moillan azpira sartzen 'e bai. Ta, beste batian, hori bitan o hirutan gertatu zat, zea, ontziya, moillak sarrera txarra du, Zarauzko moillak baja marrian, ta itsaso pixkat danian. Ta, guk ikasi gendun, baiña dexkuiatu iten zian, ta. Eta, ba, este... Ezautu nun, hil zan, Rikardo. Eta hura ontziya bolkatu ziyon, ta, ez zakiyan igeriyan. Eta moillan azpiyan hola zulua zan, ta han azpira sartuta eon zan hura. Ta geo, jainkuak hala nahi zulako, erten zun kanpoa. Heldu ziyoen, kanpoa, bai. Ta holako, bai, urtian zihar eokitu izandu dizkigu ikustia. 
Herritarren arteko giroa: jendea elkartuago zegoen
Iturzaeta Martija, Rafael
- Sentituko zan errepublika garaian ta, pixkat, e, frankismoan baiño hobeto, eskola irikiyagua izango zan, ez? 
- Errepublika garaian? Kendu in zituen sotanak eta. Traje, trajiakin ta hola ibiltzen zian ta hermanuak 'e bai, bai. Ta hemen orduan ze, errepublikanuak zenbat izango zian, ba? Danak euskaldunak eta erdaldunak 'e karabiñero ta holakuak eta ikasi beharko euskeraz. Danak earki ikasten zuen! Muxarra ba al dakizu zein da, Muxarra? Potxotan ta ibiltzen dana, aguazilla? Haren aitona karabiñerua zan, baiño earki ikasi zun euskeraz, joe! Beharko! Iñork ez zekin erderaz, guk ez gendekiun erdera. Ta, hantxe, karabiñeruak zeatan, nola, domino o esaten zuen o hortan, ttak eta tak ibiltzen zian hoiek. Ta, ez zeon gauza haundiik, ez eztabaidik eta. Bat zeon hamen, e, karlistak eta nazionalistak euki zuen pixkat zea. Baiño geo, gerra honek hondatu zun dana. Gerra ezkeo dana nahastu zan ta,... Ta orduan, gerra bukatu ta geo, halare jendia alkartuta ibiltzen zan. Ta beste anbiente bat oainguan aldian. Launarte gehio. 
Diruik 'e ez gendukan. Paga ze emango ziun, ba? Ta, tabernetan kantatzen ta kuadrillak eta. Ta beste kuadrilla juntatu ta danak kantatzen, ta. 
Gaztetako anekdotak
Iturzaeta Martija, Rafael
- Ta zure anekdotikan? 
- Ba anekdotak, badakizu, beti izaten dia, baiño momentu hontan ez dia asko gogoratzen... Ba, batian goatzen naiz, [...] nentorrela, karro gaiñetikan erori nintzan, ta zortzi egunian klinikan eon nintzan kokotian kolpia hartuta, ta usaya galdu nun, ta harrezkeotikan usaiikan gabe nao. Bai, beste batian'e, goatzen naiz, mutil koskor mordo batekin banijoan, ta euriya hasi zan, ta azkarregi guazen, ta labaindu zan mandua, ta erori, ta nahiko larri. Han danak umiak nearrez batzuk, eta besteak parrez, ta holaxe gertatu zan. Holakotxe batzuk bai, baiño momentu hontan ez dia, ez naiz geyo goatzen. 
Lehengo janzkera eta ikasketak
Bonetxea, Maria Asunción
- Eta leno ze jazkera mota ibiltzen zan hola kostan? 
- Ba, gonakin. Oain bezela bikinikin ta hori ezta pentsatu're. Eta gaiñea albornoza jantzita, baiñeruak ibiltzen zian hor, Fafai, ta Lazkanotarrak eta, hayek guri zaitzen, gu baiñatzen ibiltzen giñan, hayek guri beira zerbait gertatzen ote zitzaigun. Baiño gonakin. 
- Eta ze materialetakuak izaten zien? 
- Algodoya. Orduan ez zan... 
- Ta geo lehortzen zailla eingo zan? 
- Hua bai, egun guztirako zan hura. 
- Zea, lehengo kultura eta oraingo kultura igualak al zian? 
- Oso desberdiñak. Lenguan matematikan tokiyan, guk nahikua izaten genduzen lau reglak, ta horrekin defenditu gea. Oain zuek multiplikatzeko tabla ez dezue jakingo, zeatikan kalkuladorakin iten dezue dana, ta guk'e bai, askozez errezagoa da ta. 
Eskola
Bonetxea, Maria Asunción
- Lehenoko eskola motak, hola grupotan eta, igualak izaten al zien? 
- Ez, ni oso txikitan, bi urtekin o horrela, jun nintzan Mixerikordira. Han eon nintzan sei urte arte, zeatikan artian ez zuen erten "escuela publica" esaten zitzayon hori, eta ni "escuela publicasetan" sartu nintzanean, maistra batekin ehun giñan. Orduan, zahartsuenak gaztiari, txikiyai, erakusten ziguen; eta horrela juten zan. Geo neskak alde batian eta mutillak bestian. Oaiñ'e ezautzen dezue eskola mutillena, zeako aldian daona, bolatokiko (bueno, bolatokiya oain) , leno , este... artzaiñak nola daude, Munizipalak? 
- A bai. 
- Hori mutillan eskola zan; eta jubilatuan toki hori neskana. 
- Zea, Mixeikordiya [...]? 
- Hori neskana bakarrik. Ez! Txikiyak, neskak eta mutillak. Baiño geo ya neskak bakarrik. 
- Oaiñ'e hala da. 
- Oaiñ'e hala al da? 
- Txikiyak, zea, neskak eta mutillak. 
- Baiño iya bost o sei urte arte. Ta geo ya, neskak beste klase batea juten zian, ta... 
- Oaiñ'e... 
- Oaiñ'e bai? 
Mezak eta hiletak
Bonetxea, Maria Asunción
- Ta leno eliza ta hola egunero o jaitan eo, oain bezela juten al da? 
- Leno joaten giñen eliza iya egunero mezeta. Baiño geo ez dakit zergatik gutxiyo. Eta Nobenak eta baldin bazian, Ama Berjiña Kontzesiyoko ta San Josen Nobena, ta Arantzazuko Amana ta... jendia juten zan erruz, baiño uste det frailiak bakarrik izaten diala. 
- Nobena zer da? 
- Beatziurren bat, iten zayona Ama Berjiñari edo santuari San Joseri. San Pelayoi're bai iten zitzayon... Santu guztiyai nik uste egiten zitzayola. 
- Baten bat hiltzen zanen, intiarruta o ze... zer jende mota juten zan? 
- Ba parientiak, mantuakin gaiñea. Zuek hori ez dezue ezagutu. Hola jartzen zuen, gerriyan lotzen zian zea batzuekin, lurreaiño, eta mantilla mantelin tupitutako hoitakuak, lutozko hoitakua, eta geo han probuan juten zianak, eta probuan juten ez zianak, parientiak, probuan zijuana seguru mantudunak. Eta geo parientiak'e bai, mantuakin juten zian. Ta geo lagunak ta hoyek ez, kaleko eran, o... 
- Ta espezialki eongo zian inda [...]? 
- Bai, jantzi hoyek espezialak zian. 
- Bodetakuak ta bezela. 
- Bai, baiño hoyek gordetzen zian, hoyek geyo serbitzen zuen. Bodetakuak hartako bakarrik. Eta geo gaiñea, oain bezela meza batekin ez zan izaten entiarrua; "a tiempoko" mezak deitzen zitzayon mezak izaten zian, ta zenbat eta geyo ateratzen zian, ba, hobe. 
- Ta zer da "a tiempoko" meza? 
- Zean, entierroko denboan meza ateatzen ai dian bitartian, beste altare batzuek eoten zian bueltan, eta altare haitan beste mezak zelebratzen zituen. 
- Danak berdin? 
- Ez, danak berdin ez. Segun zer ordaintzen zendun. 
Komulgatzeko gorabeherak
Uria, Jose Mari
... Geo komulgatzeko urtiak etorri zian, ta komulgatzea torri giñan, ta nee launak eskolan... bestela... kalian ta hola ibiltzen zianak eta hola zian, ta hayek burla iten zien, zeak... Denboa hartan izaten zan, ba, komulgatzeko dotriña aurretik ensayatu ber izaten zan, ta zea, ta... Hara jun ta batzuk kalabazero ateatzen zian, ta geo, hurrengo urte arte ez zeuken komulgatzeikan. Ta nei launak burla iten zien askotan, "zeak, begi mogikok kalabaza galantak jan ber dizkik datorren urtian", ta holako kontuak, ta... zea, ta geo, dotriña hasi giñan sakristira zeatzen. Ta don Pelipe dipuntua gizon zazkar zea bat zan, ta hasten da galdezka, ta aurrena galdetu zian nei, ta nik eantzun niyon, ta izuarri eokieran bat izan nun... "Bueno, hi, komulgatuko haiz", ta "ez daukak kuidauik". Eta handik aurrea goiko bankuan jartzen niñun ni, ta beste batzuk, geyo zekiyenak ustekuak, han galdatzen hasi, ta gaixki atea, suerte txarra eo zeatu ta, nerbioso o, ta hayek aurreko illaan jarri, ta hayei beti lata ta lata, ta gu trankil eoten giñan goyan jarrita, trankil, gu argi batzuk eo asko ikasitako batzuk bagiña bezela. Zea, ta geo komulgatu giñan, ta behin komulgatu ezkeo, lanea basarrin, ez zeon beste zeaikan. 
Eskolako gorabeherak
Eizagirre Ibarguren, Benita
- Ta zuek maistra horrekin ze ikasten zenduen? 
- Ba, paluak ein, ta pal... zea, zazpi urtekin o sei urtetikan zazpira ze ingo gendun guk? Palo batzuk eta aatak eta, geo zean, katonan letzen ikasi, ta holakuak. Eskola juteako ia, errezatzen ta ikasi gendun, amonak erakutsi ziun errezatzen. Ba, geo erderaz... euskeraz hitz eiten zunai kastigatu iten zun maistrak, eta erderaz ta asko hitz eiten zuen hango ume jendiak, gu baiño haundiyauak'e; eta guk'e ba erderaz'e orduan ikasi nitun nik errezatzen, gure ahizpa zaharrauai ta. Nee anaya ta ahizpa nitun zaharrauak, eta hayek eskola geyo zeatzen zuen. Eta geo handikan... ez dakit zenbat urte izango zian, hurrena behintzat berriz'e, jain... kasan zean, ferreteya... Emilioneko denda horta eskola, nexka zea bat zan, matrimoniyo xahar bat zan ta. Patrox izena zuna, ta harek harekin ibili... hasi giñan eskolan, baiña gripe bolara ikaragarriya altxa zan, ta hamabost egunian bakarrik ibili giñan hor eskolan. 
Irakasle ugari, baina garrantzitsuena doktrina
Eizagirre Ibarguren, Benita
Ta geo handikan beste urte batzueta, Karlisto're izena zun agure xahar bat ibiltzen zan, zean, San Sebastianen eskian ibiltzen zan, ta Zarauzko parrokiko santokristuantzako're bai, ta bea hor bizitzen zan, Jasaste alde hortan eo. 
Hortik etortzen zan, ta geo, neguan behintzat pentsatu zuen hua hartzia, Karlisto hori. Etxe baten hillabete, beste etxe baten beste basarri batian beste hillabete pasatzen zun, ta gu, basarri batetik bestetik bestetik, hola neguan ibilli giñan, bi negutan hola ibilli giñan haekin. Dotriña, dotriña ikasi, ta zeoze eskribitzen jardun behintzat. Kuentak iten ez zun jakingo zergatikan ez ziun iñoi erakutsi, beak'e ez zun hainbeste jakingo. Ta geo etorri zan, maistra bat ekarri zuen, Albisturkua nik hamaika urte nituanian; ta harek'e bastante eakusten ziun, baiño, basarriyan noiznahi beti lanian gelditu ber izaten gendun, ta eskola gutxi juten giñan. Baiña komuniyua, ba, haundiya iteako, ba, dotriña ondo ikasi behintzat. Hua, hua ondo ikasi ezkeo, bale, bestela ez zuen komuniyua iten uzten, kalabazero lagatzen zuen. Ta bueno, komuniyua in gendun behintzat. Ya hamaika urtekin komuniyua in gendunian, pues, yasta, ya bukatu zan gure eskola. 
Arrautza gordina jan zutenekoa
Zubeldia Agirrezabal, Micaela
Beste behin in genun, ba, guk polita: oilluak arrautzak jartzen zituela, ta habiya billatu gendun belar pillan, ta esan genun: "Oi! Behiñ'e arrautza gordiña ez diñau jan, ta arrautza gordiñak jan ber dizkiñau". Ta "Bai, ogi gabe ta nola jango diñau? ", "Hi jun hai, ta ekarri zan ogi koxkor bat, etxian harrapatu zan". Hala ekarri zun batek, ahizpa batek belar pilla, ogi koxkorra. Ta esan genun: "Bueno, hartu arrautz bana, ta arrautzak jan ber dizkiñau". Ogi pusketa sartu arrautzetan, ta arrautz gordiña jaten ai giñan ta baaa! Hua nazka azkenian! Akabo gure arrautz-atia, han bukatu zan. Gordiñik nik geyo ez det jan arrautzik, hua nazka hua! Enteratu baldin bazian gure itxian, guk han belar pillan, orduan, arrautza jan giñula... 
Eskolako maisuak
Odriozola Roteta, Balero
Garai hartan, maixua herrikua gendun don "Servando Solis Machin", eta bastante edadekua, eta gaixo zabillen. Eta bea gaixo geatu, eta bere bi alabak etortzen zian: bat Dolores Solis, eta beste ahizpa Amiana. Eta hura ibildu zan tenporada piskatian, baiña ikusi zanian maixua ez zala geyo gauza, maixu berriya nonbratu zuen honeako. Bialdu dute honea, ta presentatu aiuntamentuan. Eta begira ze tankera ekarriko zun, zeuden aiuntamentuan sekretayan alkatia, don Pedro Gurrutxaga, eta bere sekretayua don Juan Beristain, aiuntamentuko zerbaite arreglatzen, alkarrekin beren entrebixta iten. Ta ze tankerako gizona presentatuko zan, iruitu zaio alkatiai maixu hori sartu danian, eskekua dala, "camino Bilbao" hoitakua, ajatutako, gastatutako bixera bat, eta abrigua lepuan bizarra zeyon holako abrigo zatar batekin. Eta papeleta eman, ta aiuntamentuan dirua eman biharrian, hasi dia poltxikotik bi errialekua ta ematen, ta ziharo molestatu, ta erantzun ziyon maixu horrek ez zala etorri hura limosna billa, baizikan maixu nazionala Zarauzko herrirako nonbratua zala, eta presentatzea. 
Elizako gertatutako anekdota barregarria
Odriozola Roteta, Balero
Eleizako beste gertaera bat'e: badaude eleizan ixil xamar, eta gizonai etorri zayo haizia botatzeko gogua. Baiña ez zaixkiyon ta ahal zana heldu, ta heldu, eta ezin zunian, eman dio egundoko bultzazua, egin du ikaragarrizko puzkerra, ta aurrian zakan mutil koskorra jo masaillian, eta iya lurrea bota biharrian. Ustez disimulatuko zula, ba, mutil koskorra masaillian jo zunian hari kulpa emanda; eta geratu omen zan len baiño nabarmeno gizon hori. 
Apaiza eta meza-laguntzailearen anekdota barregarria
Odriozola Roteta, Balero
Garai haitan, baita ere "a tiempo"ko mezak o ematen zian altare txikitan, hola eleizan dauden albotan. Eta apaiz bat dijuala bere laguntzailliakin haitako batea meza ematea, beste asko bezela aita-eme batzuk'e arrimatu dia. Eta jarri da meza emateko apaiz hori, librua iriki du, eta ikusi du altarian zerbait falta zayola. Monagillo horrei begira jarri, ta esan diyo holako falta dala. Monagilluak kasoik ez. Bigarren aldiz esan dio fuertiago, libruai beida, holako ta holako falta dala, ta "e? " monagilluak erantzun. Ta "majadero! " esan, ta geratu da apaiz hori. Eta mutil koskorrak aitai: "Aita, apaizak majadero esan du". Aitak semiai ordun: "Zu ixo, libruak hala jarriko du ta". 
Herriaren antolaketa lehen
Elosegi, Maritxu
- Basarriyan bizi ziñazten? 
- Ez, ez zan basarriya; oso itxe polita zan. Txalet bat bezela zan. Baiña fabrikan onduan bizi giñan. Zeatik gure aita zan hango... Nola esango nizueke? Iya han hantxe aintzen zuna beak. 
- Lehen plaza Musika ba al zegoen? 
- Baaai, bai, bazeon. 
- Ta musika ta hola ematen zuen? 
- Baaai, txistua, ta banda, ta orduan banda izaten zan. 
- Ta dantza egiten al zenuten neskak? 
- Bai. Baiña ya txikitan ez e? Uaindik ez giñan jetsi're iten. Ya, geo ya, neska koskorrak pixkat hazi giñanian, orduan bai. 
- Ta taberna asko ta zeuden, oain bezela? Plazan ta... 
- Baaaai, bai, bai. Uain asko daude lenokuak e? 
- Ta jendia... jendia uain bezela ibiltzen zan tabernan ta hola? 
- Ez, ez, ez, ez. 
- Gutxiyo? 
- Gutxiyo, bai, gutxiyo. 
- Leno zer zian gehiago: tabernak ala sagardotegiyak? 
- Aizu! Danetik zeon, ta baiño nik uste det taberna geyo zala. 
- Zearik ba al zegoen, soziedaderik o...? 
- Baita, bazeuden, bai. Uain dauden soziedadiak'e ya lenokuak dia. 
- Esango dituzu izen batzuk? 
- Ba, Arkaitzmendi; bestia, nola dia ba hoyek, Trinidade kalian daben hoyek? Momentu hontan ez naiz akordatzen. 
- Elizak leno zeudenak leno zeudenak uain badaude o badao oain berri bat? 
- Berriik, bai, badao. Bai, berriya in zuen hor, Santa Klara aldian o in due bat berriya. Beste gaiñuntzian ez, lenokok eongo dia. 
- Santa Barbara juten ziñazten? 
- Baai, askotan gaiñeaz. Asko gustatzen zitzaten Santa Barbara iyotzia. 
- Uain baiño geyo ematen zuen han eliza? 
- Ez, meza beti bezela eman ditue, baiño gutzako eskurtziyo bat bezela zan arratsaldian hara jutia. 
Euskara Zarautzen
Madariaga Oar, Jesusa
- Eta esan dezu, orduan, eboluzionatuz jun dala. Eta euskera're bai? 
- Euskera? Ez dakit, nik gutxi entenditzen det euskerakin. Baiña nik ez dakit, euskeraz Zarautzen beti in izan da asko, beti in da. Oain gure umiak txikiya zanian baiño oain geyo eiten da euskeraz asko're. Ze gure umiak txikiya zanian, gutxi hitz eiten zan euskeraz. Hermanuetan ibiltzen ziran gure mutillak, eta Hermanuetan dana erderaz eiten zan. Eta guk euskeraz eiten gendulako etxian, ba, euskeraz ikesi zuen. Baiña oain euskera geyago eiten da lengo aldian. 
- Oain euskera iteko, hola, libreo dia ez? Leno, adibidez, hor Hermanotan ta hori dana erderaz in berko zuen? 
- Dana erderaz egiten zuen. 
- Ta oain ikastolakin ta askoz hobe ezta? 
- Askoz hobe, oain euskera geyago. 
- Aizu, ta euskeraz hitz eiten, zu Bizkai aldekua zea, ta nolatan ikasi zendun gipuzkera horren ondo hitz eiten? 
- Ez det ondo eiten gipuzkuan nik oaindikan. 
- Bai... 
- E, oindikan ondo ez det egiten gipuzkoako. Baiño neri iñok esaten zien: "Zu ze, bizkaitarra al zea? "; ta "Bai"; "Ba, ez dezu ematen bizkaitarra. Zuk euskera ondo iten dezu, hemen bezela iten dezu" esaten zien ta. Bai... baiña ez dakit, gixona hemengua nun, ta gixonakin ta. Geyena ikesi nun koiñatakin ta gizonan amakin, ze hoiek hemengo hizkera eiten zuen, ta erderaz ez zekiyen hoiek, koiñatak eta zeak ez zekiyen erderaz, ta guk erremeyo gabe euskeraz. Ta koiñatak nei gaizki hitz eiten nunian, bizkaitar bizkaitar hitz eiten nunian, koiñatak burla iten zian: "Hori hola ez da esaten, hola esaten da". 
- Orduan ikasi in ziñun? 
- Klaro. 
- Ez burla egiteko. 
- Eske, ez, ba. Neri koiñatak esaten "Hori hola ez da esaten, hori hola esaten da". Horregaitik geyo ikesi nun nik, ze hoiekin ez zeon erderaz egiteik. Nik gixonakin erdera asko eiten nun lelenguetan, haik eta ikesi arte, ze ez niyon entenditzen. 
Erregeen opariak eta diruaren balioa
Madariaga Oar, Jesusa
- Eta kontatuko, horrela, gertatu zitzaizuna, adibidez, erregiak edo nola jakin ziñuten, erregiak nola zian? 
- Hori leno esan ber nun. Nik hamaika urte arte erregiak ziala uste nun, gauzak ekartzen zitunak, ze beti urtero jartzen zian zeozer; aunke pobriak izan, urtero jartzen zian zeozer. Ta hamaika urtekin'e erregiak ziala uste nun, ez nun uste ama ta aita zianik. Eta jarri zizkian azken hamaika urte nitunian, zapata jarri nun balkoian, eta bi peseta ta naranja bat. Eta ordun, naranja jan, ama gaixo euki nun, ta nik amai naranjak ekartzen jateko; ta nik'e naranja jaten nun amak emanda. Ta gero ni naranja jarri zienian zapatian, ta naranja jan nun, esan nun: "o! Hau aman naranja da! 
Hau erregiak ez du ekarri! " Ta "Ez, erregiak ez dia: ama da erregia, ama da erregia" esan zian. Ta ordu arte ez nekin erregiak... zea, ama ta aita zianik erregiak, eta hamaika urtekin enteratu nintzan ama ta aita ziala erregiak. 
- Ta triste jarri ziñan jakitian aita eta ama zirala jakitian? Ilusiyo geyo ematen zizun...? 
- Ez, ez, ez, bi pezta ordun asko zan, ta gustoa nintzan nere bi peztakin. Ta bi pezeta hayekin gorde eiten giñun, ze Aste Santuan, santuak santuak esaten gendun prozeziyuari, eta Santuak ikustea juten giñan Gernika. Ta Santuak ikustea juten giñanian, ba, errial batekin gauza asko erosten zendun, errial batekin. Erosten nun nik karamelozko txoriya, karamelozko txori bat, txupa txus bezela, karamelozko txori bat, hua jaten, naranja bat, ontza bat txokolate, errial batekin erosten gendun. Eta goizian lanak ein, arratsaldian Santuak ikustera juten giñen Gernikea txikiyak giñanian'e gu. 
- Ba, orduan gauzak asko garestitu dia, porke oain pezta batekin ya ezer ez dakazu. 
- Ez, baiña ordun, ba, errial batekin gauza asko zeuden. Ni akordatzen naiz, zea zan, karamelozko txoriya izaten zan ordun... eta karamelozko txoriya hua erosten gendun, ta gustoa ibiltzen giñan geure dirua gastatzen. Amak erriala ematen ziun, bi pezta haiek amak amanak jasoko zitun; niri jarri bai zapatan, baiña amak jasoko zitun, ni ez naiz akordatzen nazkanik bi pesta haiek, eta amak berko zitun eta, ni neskame jundako dirua're amak ber zun ta, gaixuak eta, pobriak zian ta. Len baserriyak ez zun ematen oain bezela... Len ez zan saltzen esneik eta ez zan saltzen oain bezela ta, ordun pobriak eta... ni neskame neola're, nere, ordun urtian kobratzen zan, ta urtia pasatakuan, ahizpak kobratzen zitun nere diruak'e, dirua ber da baserriyan e. Ta horregatik, ba, nik beti neskame, nere denboa guztiyan neskame, ta akabo. 
- Ordun zuk lana iten zendun, ta zuk ateratzen zendun dirua bilatzen zendun etxea, baserrirako? 
- Klaro, baserrirako. Nik irabazten nuna haientzako; haiek ber zuen ta. Ta beste anai bat morroi nakan, haua baserriyan morroi, ahizpakin zeon hua, ta hua ezar ez. Bestiak'e, ni ez naiz akordatzen, gure etxian hamar senidetatik, ez naiz akordatzen "mas que, mas que" hirukin. Hiru etxian, hiru bakarrik ezautu ditut etxian. Eta beste danak ya ezkonduta: ni jayo baiño lenao zarrena ezkondu zan, ta bigarrena're bai, ta hirugarrena ni jayo ta geo, eta holaxe. Nere bizimodua holaxe izan da. Ondo tristia. 
- Zuk jakin ziñun ordun erregiak hamaika urtekin, ezta? 
- Bai, hamaika urtekin. 
- Eta oain normalian jendiak askoz'e lenuo jakiten du, ez? 
- Jesus! Oain ya zazpi urteko badakiye, aita ta ama dianik leno're jakingo due. 
- Bai, eta orduan zuk zer nahiko ziñun: beranduo jakitia... Zer da hobe: hobe ala lenuo hobe? 
- Hobe berandu jakitzia. 
- Beranduo? 
- Klaro, ze zu gazteik, umetatik ertetzen bazea gazteik, hamalau urteako zartu zea. Ta zu zartuta, ume baldin bazabe zar, haik eta hamar urte arte eo, zeure burua ume, ba, geo eiten zazu, ba, zeago, motxago, hamar urtetik hogei urtea're motxao. Baiña zu zortzi urtekin o hasten bazea neska haundiya, ta ya pentsatzen haundiya naizela, hogei urte arte luze egiten zaizu, ta aspertuta zaude danakin hogei urteako. Zenbat eta beranduau zertu, hobe asko're. 
- Gaiñea esaten due txikitatikan jakin ezkeo ez diala erregiak erregaluak ekartzen dituenak, ilusiyo pixka bat kendu iten duela. Erregaluak jaso arren, ta gustoakin jaso, ba, ilusiyua beti're pixkat galdu iten dala. 
- Gutxiyo, asko're iluziyua gutxiyo askoz'e. 
- Ta gurasoantzako're ilusiyua bezela izango da, ez? Umiak jarri ta hoyek ikustia erregiak diala ta. 
- Bai, ba. Bai, ba. Gabian gorde eziñik eta. Boltsak eta miatzen ta ibili, ta nun gorde jakin ez, ta holako gauzak txikitan. Ez do. 
Gabonak
Madariaga Oar, Jesusa
- Eta Gabonetan ta, atez ate kantatzen juten al ziñazten orain bezela? 
- Bai, kantatzen gendun, ta etxerik etxe, baserrik baserri, ta basarriyak urrutik eta ibiltzen giñan. Eta geo, ba, Santa Ageda egunian'e bai, Santa Ageda kantatzen'e bai ibiltzen giñan. Danian ibiltzen giñan. 
- Eta Gabonetan ta horrela, ze afari ta iten ziñuen? 
- Ba... Gabonetan, ba eiten gendun, oriyo aza aurrena, aurreneko platua, oriyo aza; eta geo bakaillua, ta intxaur-altza. Ordun ez zan turroirik eta otxokuartoik; ez zan ordun turroirik, eta ez zan diruik eta etxian zeon gauza. 
Eta Gabonak earki pasatzen. Ni neskame eoten nintzanian urtero-rtero Gabonetan etxea juten nitzan, urtero-rtero. 
- Ya gogua eukiko zendun familiya're ikusteko? 
- Gustoa etxea, Gabonak etortzeko etxea juteko, ze gabonetan eta festetan bakarrik juten nitzan, urtian bitan bakarrik juten nintzan etxea Bilbotik. 
- Festetan. Eta festak noiz ziran ba? 
- Festiak? San Bernardo egunian, abuztuan, abuztuan hogeyan. 
- Ta ze moduzko festak eiten dia? 
- Oso, ba, baserriko kontuak. Ordun ez zan tanboliñik eta otxokuartoik; bazkaiak eta inbitauak, eta akabo; besteik ezer ez. 
- Baiña festa polita, ezta? 
- Bai, jateko. Astian ez zan jaten, ta jayetan ondo jaten zan, eta jateko poza. 
Txikitan beti euskaraz
Agoues Sarasola, Agustin
- Gazteak ziñetenean, nola hitz egiten zenuten? 
- Euskeraz beti. Erderaz, erderaz hasi zian Hermanuak, Hermanuak hasi zian. Frantsesak zian Hermanuak e? 
Frantzitikan bialdu zituen, ba, gerrako zeak? Ta frantsesak zian Hermanu danak, eta monjak'e bai, dana frantsesa zan. Herriko eskola bakarra zeon, han han ibilli zianak erderaz egiten zuten, zeatikan maixua bea erdalduna zan. 
Baiña frantsesakin, erderaz hitz egiten zigun guri, baiña guk euskeraz. Herriko umiak nola giñan, euskeraz hitz egiten giñun guk beti, guk beti euskeraz [...]. 
Jesuiten "matematikak"
Eizagirre Artetxe, Pedro Joxe
Ta hori, len zana, jesuita hoyek eon zianen'e, hau're ipuriya da ba. Ipuriya esanda ber dezue noski ta. Jesuita hoyek Urte Berri goiz baten, mezeta jun zortzitako mezeta, erten giñanen, erten giñanen, erori in zala jesuitetako txabola. 
Jun gea saltaka, ta jun gea saltaka, ta jesuitak honenbeste kontatzen zituen, hainbeste jesuita, honenbeste jesuita, hau, bat, bi, hiru, lau kontatu zituen, ta bat palta. Bat palta, bat palta... Ta fuego harri-entzen ta zakar-entzen ta txabola erorita han. Ta in ahalak in, ta jesuitik billatzen ez. Hori earra zan, ta billatzen ez, in ahalak inda, jesuitik. Oin dala hirurogeita pare bat urte eo hola da hori, kontu hori zala. Txiliku ume jaioberri xamarra, geo Txilikura jun zian hayek Txiliku zarretik; eta Txiliku zarren zian zian arte. Ta gu orduko sasoiko mutillak esate bateako, ta in ahalak billatzen ez gure jesuita hori... Zer ta kontua, ta beste danak kontatzen, ta bere buruik ez kontatzen, kontatzen ai zen horrek. Ta geo baten batek hortan: "heorren burua kontatu al dek, ba? ", jesuita horrei baten batek. "Koiño, ta egiya", ta bueno, ta hoi zan; geo danak hoi zan [...]. Hoik pasatzen zian leno're istoriyak e? Segi ta segi hura kontatzen, [...] horri're kontau, ta [...] hark kontatzen zunian, bestek geldi, danak geldi, ta hori pasa zan. Ta geo jesuita hoyek hortik alde in zuen, ta hola izan zan istoriya, hoyek istori hoixe zian hor. 
Lehengo kontu ugari
Fernandez Urkia, Eugenia Sebera
- Txikitan, txikitan euskeraz hitz egiten al ziñuen? 
- Bai, erderaz baiño geyo guk euskeraz. 
- Eta Frankok ez al zun iten ezer'e? 
- E? 
- Ez al zuen debekatzen? 
- Zertako? Ez baigiñakigun erderaz! Euskeraz geyo guk erdera baiño. 
- Eta non in zendun lana hemen? 
- Hemen iñon ez; hor, Don Pedro apaizan etxian in nun neskametza. 
- Zein zan Don Pedro? 
- Hil zan Don Pedro, nere gizonan lengusua. 
- Baiña zer zan? 
- Apaiza. 
- Apaiza? 
- Frailetan meza ematen zuna. 
- Ta han ezautu al zendun geo? Han ezautu zure gizona? 
- Bai, geroxio, bai, han ezagutu. Hara juten zan bazkaita, eta han egin giñan adiskide. 
- Zuk ezaututako Zarautz eta oaingua berdiñak al dia? 
- Lehen nik ezautu...? 
- Zuk ezaututako Zarautz eta oraingoak berdiñak al dia? 
- Ez, orain handiyagua zion ordun baiño. 
- Eta ordun, zer diferentzi daude? 
- Ordun ttikiya zan, eta oain doblatua do hau're! 
- Zertan diferentziatzen da? 
- Ze diferentzi? Haundiya oain. Oain zea ya, zea do oain, herri bat bezela oain. 
- Baiño leno politao izango zan ez? Txikiyo eta polito? O oain dao polito zuretzat? 
- Oain ederra dao oain: polita ez, ederra oain... 
Txikitako ipuinak
Fernandez Urkia, Eugenia Sebera
- Zuk dazkizun istoriyak, sorgiñanak ta Tartalonak ta, amak kontatutakuak al dia? 
- Bai, hayek nei amak kontautakuak, eta nik zueri kontatutakuak. 
- Baiña gezurretazkoak dia ezta? 
- Egiyak ziala esaten zuen gure amak, ez dakit. Bai, sorgiñanak eta hoik egiya ziala, Tartalona're bai. 
- Ta beste polita're bakizu, ba? Yan ba yan, ase bai ase? 
- Bai. 
- Kontatu. 
- Ja, ja, ja! Guk jarriko diñau baserrin bertsuak baiño geyo. Yan ba yan, ase bai ase, ni bai behiñik behin, zuek'e bai noski. Nik ez det geyo nahi, zuek'e ez, noski. Akabo. 
- Baiña hori zeiñek esan zun, zeiñei? Zeiñek zeiñei? 
- Hori egin zun, zea, alkarrei leno baserritarrak lagundu egiten omen ziyoen soruan, laitan, zeai, lurrai buelta ematen layakin. Ta jun dia gizonak [...] laguntzea, eta gero bazkaya: bere orduan, hamabiyak o ordubata o, bazkaita jun dia, laita jun dian etxe harta. Eta han hasi dia baskaitan, ta geyo jango zukenak langille hoyek geldi emen zeuen. Eta jarri da etxeko andria mayan erdiyan hemen, oain ni naon bezela, ta "yan, ba, yan! " esan diye. Gizonak geyo jango luekeiñan, eta ez ziyonan zeatzen etxekoandriak, eta andriak esan diye "Yan, ba, yan! Ase, bai, ase! Ni bai behiñik piñ, zuek'e bai noski. Nik ez det geyo nahi". Altxa ta ixil-xilik lantokia jun bihar berriz, ta geyo zuekenan gizon hayek! 
- Ta hori ze ematen ziyoen, soldatan trukan? 
- Debalde alkarri laguntzea! 
- Soldatik gabe ordun, geo bazkaya eman ta listo? 
- Debalde! Bai, debaldekua zan hoi, alkarri laguntzea. 
Sorginei buruzko ipuina
Fernandez Urkia, Eugenia Sebera
- Sorgin baten istoriya kontatu. 
- Ba, esaten omen zun sorgiñik ez zala esaten emen zun batek, "eeee, ez zeok sorgiñik! Ta txoakeyak dia hoyek" esaten emen zun. Ta hala, baatzan lanian jardun dia andre-izonak neskamiakin, ta etxea etorri dia, atxurra baatzan lagata. Ta sorgiñik ez zala esaten emen zun harek, "ke ba, eee" hoik txoakeyak ziala, ta ez zala sorgiñik. Etxea etorri dia atxurra baatzan lagata. Ta [...] atxurran billa baatza, etxea etorri ta geo. Jun da neskame hori, bai ba, nagusiyak [...] esan emen ziyoen, ta jun in bihar izan zun, ta han jun zan. Baiño geyo ez zan etorri etxea. Etorri zan (hoi're polita den, ba) , ta leyuen onduan esan ziyen: "sorgiñik ez dala esan dezue? Baiño milla ta zortzirehun hemen gaittuk. Ta gaba, gaba gabazkuentzako, ta eguna egunezkuentzako, ta zuen neskamea guetzako". Ta beak hartu ta eraman omen zuen neskame hori. Ta akabo, geyo ez emen zuen ikusi. Ez zala esaten zuela, baiño milla ta zortzirehun! 
- Baiña hoyek ipuiñak dia, amona. 
- E? 
- Ipuyak dia hoyek! 
- Ipuriya?! Hoixe, ba! Zer dia, ba?! 
Euskara lehen eta orain Zarautzen
Eizmendi Manterola, Iñaki
- Zer hizkuntz hitz egiten zen gehien zure gaztaroko Zarautzen? 
- Zarautzen euskara hutsa hitz egiten zan. Egongo ziran mojatxoren batzuk, juezen bat, ta karabiñero batzuk eta guardia zibillak, eta eskola-aixu batzuk erderaz zekitenak, bueno, egiten zutenak besterik ez zekitelako. 
Gaiñuntzian, herri guztia huts-utsik euskalduna zan, euskaldun huts-utsa; baita karabiñero kumeak ere, karabiñeroen umeak ere euskeraz ikasten zuten, beste herrikoekin behar bezela konpondu ahal izateko. 
- Eta orain? 
- Orain kanpoko jendea ere erruz dago hemen. Orain, alde hortatik, asko galdu dala esan behar. Ikastolari esker ta abar, beharbada berpizkunde bat etorriko da, eta etorri dedilla; baiña euskerari dagokionez, orduan askoz gehiago hitz egiten zan. Baiña herria ere konturatu zaitezte lau millakoa zala, ta gaur hamasei millakua, ta kanpotarra arrotza dagola hemen asko, ta euskerak ez daukala lenoko indarrik eta kemenik, era hortatik begiratuta. 
Sagardotegiko janaria eta edaria
Lizaso Illarramendi , Joxepa
- Nahiz eta sagardotegia izan, sagardoaz aparte beste zerbait edaten al zuten bertara joaten zirenek? 
- Ez, ez, ez, sagardoteyan ez. Sardiña zaharrak eta arraya ta hoyek bai, baiño bestela ez. Geo sardiña zarra're asko saltzen zan. Txorixua ta'e bai, paperian bitu, estrasan bitu, ta berotasun bat eman, zean, brasan, papera kendu ta barrua berua, berotuta geatzen da. Ta geo, beste askok iten zuen, berriz, sardiña launa o bosna platera batian jarri, guk gatza ematen giñun, baiña garbitu ta ezer in gabe, eskama ta guzti e! Jartzen zun, ta hartu ahala jarri. Osea ke ogiyan gaiñian zuk jartzen dezu zuria, eta plateretikan zuk hor jarri, bakoitzak beria jarri, ta iten da, zu jaten ari zean bitartian, bestia erre iten da, entenditzen? Ta gutxitxo iña baldin badao're, ba zuk zuria zaitu, ta hola're asko. Baiño burua ta tripak eta ezer kendu gabe jartzen gendun guk. Hori norbeak iten zun. Txarra izaten zan bixigua ta ekartzen zituenian: bixiguak lana haundiya du garbitzen... Ta danak presa nahi izaten zun, berriz. Ta bixigua erre ta geo, txitxarruak'e bai, txitxarruak'e berriz hola hezur bat eukitzen due gaiñian. Hori're kendu iten giñun, beti gustu txarra ematen ziyola o... ta lan haundiyak iten giñun, bai. Ta geo, hola, sagardua edan, ta sagardua edan iten zuen, ta nehiko ogiya jan, ta holaxe. Intxaurrak asko, intxaurrak... ta gaztaa... 
Ehizarako zaletasuna
Hizlari ezezaguna, ZAR-119
- Eta ehizan afiziyua leno ba... leno bazeon? 
- Bai, bazeon. "Desde luego" ez zeon holako zea haundiikan, hainbeste eskopeta ta hainbeste errestasuna juteko, baiña afiziyua bazeon bere tamaiñan. Ta guk'e bagendun bat oso polita, parre igual ingo diazue, baiña zai egoten giñan gurdiyak etortzen zianian gariyakin, ta entregatzea honea Zarautza, e, elizako eta beste graneroako ta ekartzen zituen. Eta haura zakuak hustutzen zituenian, zaitzen genduzen Azpeiti kamiñu gaiñian zihar juten ez bazian, o Salbide aldea juten bazian, noiz ingo zuen kaka pillo bat. Eta orduan zepuak, hori udaan ez, baiña negu aldian, zepuak eukitzen genduzen, eta in ber izaten gendun aurrena egiten zun plastoiakin artaliak egoten zian tartian, zeatu gabe, txikitu gabe, ta hayek danak apartatu eta gari bitutakoan, zepuai jarri artalia, eta han kurioxo-urioxo jarri. Ta txolarriak, ño, zailla zian harrapatzen, baiña pintxanak eta holakuak errexo eroitzen zian. 
Bai, txolarriak'e bai geo, ta harrapatzen dezun dozena erdi bat o zortzi bat, eta hayek zeatzen zian o bazkeitako o afaitako, ta gustoa jaten genduzen. Gure afiziyua ehizeako hori zan. Geo bestiak bere eskopetak bazazkaen, eta hayek hegaberak eta oillaorrak eta're ekartzen zituen. 
Eskolatik piper, eta tifusaren indarra
Aristi Isasti, Joxepa Antoni
- Bai... gogo gutxi zenekala klasea juteko ta hola, ta piperrak eiten zenitula esan dezu, ba? Eta ze, lagunakin eiten zenitun o bakarrik? Edo lagunak gogo asko zekaten, eta zuk gutxi...? 
- Ni gutxi juan nitunan, ni kosta juten nitunan. Arratsaldia pasatzen niñan ta yasta. Baiña noizian behin e? Bestela gogoik gabe, larri estudiatu niñan nik, hoi zeatu ikasi niñan, eta bestela ezar ez. Handikan ez niñan eze zeatu... geo hamabi urtekin kalea. 
- Eta esan dezu, komentatu dezu ere ama hil zitzaizula hamabost urtekin, ta ahizpa zarra hemezortzi urtekua... 
- Ti, ti, tifus, tifus izan giñenan, eta hirurok izan giñenan. Lenbizi biyok, ama ta biyok, eleizakuak eman, ta danak inda. Ta geo, ama hil hunan; eta ahizpa, ni kuartutik erten nitzanian, bere kuartura jun nitunan, gaixotu nunan hura, eta ni ikusi nitunian txokatuta geatu nunan gajua, eta esan zitxanan, inpresiyua eman nitxonan nonbait, eta beste aldea beitu zitxanan, ta geyo akabo, hilda geatu hunan. Hirurok eon giñan, ba, tifusekin, eta kanpaik gabe ta ezer gabe enterratzen hitunan orduan. Eta hala jun hitunan hayek biyak, ta ni sendatu nitunan, eta aita ta anayakin hola geatu nitzan. Ta geo, harrezkeo, ba, esan detena, koiñatakin ta bizi nitzan gerora. 
Ezkondutakoan, bizitza gogorra
Aristi Isasti, Joxepa Antoni
- Uain arte, ba, solterako bizitza nola eaman zenun kontatu diazu, ta hori. Gero, ezkondu ta gero, zortzi seme-laba euki ta bizitza nehiko gogorra euki zenula kontatu ta hori pixkat... 
- Ba, hori ba, ba, ezkondu ezkeo, ba, berriz'e interinatzat hasi nitzan; eta esan detena, zor... esto... haurrak'e sarri izan nitula, eta hasi nitzala, ba, esto... lanian bat eta bestian, baiña geo gizonakin'e suerte handigiya're ez nula izan, zeatikan bastante... geo gaxotuta euki nula, eta urti... zenbat, laugarren haurra izan nunian, hamar hillabete zitunian, gaixo izan zula, mininjitis ote zun zeatuta. Eta sei bat hillabetian behintzat perro txikik gabe, jornalik gabe eon giñala, gaiñea. Eta geo nundikan, handikan bialdu ziela, klinika eaman gendula. Ta klinika jun, ta ba, sartu zizkiyoen zea batzuek, indiziyo batzuek eta gauzak, eta hiltzea itxea bialdu zit... nitula... zitula. Eta ekarri zuela; ta geo handikan puxkatea, handik hillabete o gehio, nun bialtzen dien faktura "viuda de Etxabe" iñez; eta orduko hamen don Leandrokin ta Zinkunegi jaunakin makiña zeatu, alkar ko... zeatu ziala, kontsultatu ziala, eta hayek emandako medikamentuakin ta abar atea zala behintzat. Sei hillabete haundi pasa ziala bai, baiña pasa ziala. Geo, berriz, gerra denboak etorri ziala. Gerra denboetan'e, berriz, hiru hillabeteko zeara eraman ziyela, komandantzira; ta geo gaixotu in zala, berriz handikan Mixeikordira pasa zuela. Hara're jatordua eaman in bihar. Nik hainbesteko familiya, gizonan ama're hartuta nakala itxian, "asi que" banakala nik nahiko lana. Eta bosgarrena otubrian izan nula. Ba, ordun'e, ondorenian nola, zea, mendira jun bihar izan nula egurra, egurreta sua ingo banun. Nee bizitza tristia izan dala. Eta beste gaiñuntzian, esan detena: hiru hillabete pasata, behintzat, etorri zala; ta gerora lanian hasi zala. 
Baiña gerora're debilla izan zala; geo prostata're izan zula, beste gaxo bat'e izan zula berriz, harekin're pasa zula; ta geo, esan detena, geo, berriz, erretiratu zanian ya gauza ez zala, retiratu zan hirurogeita sei urtekin, eta ordun, ta... 
Zeatu zan urte pare batian o erten bazan pixkat taberna zulo pixkatea, geyo ez zala erten. Ta hirurogeita hemeretzi urtekin hil zala, nahiko gaixua pasata. Ze esango diñat... 
- Ta... zure gizona zein izan zan? 
- Nee gizona izan zan gaztetan fubolista, lehenbiziko, zea ekipoko, Moillarriko, zea, porterua izan zan. Urte asko pasa zitun, ta geo ya erretiratu zan. "Asi que" da Fidel Etxabe Makazaga hura, Txorten. Eta zean, kuadrilla Trastornokua; eta geo makiña bat urtian Alfan lana indakua. Eta uain lau urte otubrian hil zan. 
Entierroetako ohiturak
Agirrezabal Izeta, Manolo
Geo gu Hermanutatik entierro segunda zanian, juten giñan parrokira kantatzea. Orduan kantatzen zan entiarrua, zea, latiñez dana. Juten giñan Nemexio, Luis Etxabe, Pedro Aristi're bai, ta ni're bai, lau bat bai behintzat; ta orduan kantatzen zan terzerako entierrua hori. Geo izaten zan segundako entierrua, ta hoyek danak izaten zian betzitan, goizian. Segundako entierruan, koroa juten giñan, ta ateatzen zuen libro haundi bat, nota haundi-aundiyakin. 
Maurixio Amilibia zan libruak ateatzen zituna. Denbora haitan'e kantatzen zuen, baita gu baiño leno, Balero Juaristi (jueza ta sakristua ta ez dakit zenbat gauza izan zan hori, Balero Juaristi) ; Piper kalek Piper Kalek'e kantatzen zun. 
Eta gu entierruko segunduan kantatzen giñun don Fernando organua jotzen, Felix Amezti, Juanito sekretayua ta ni. 
Hori entierroko... segundako entierruan, libru haunditikan, hiru abotseta kantatzen zan. Oso polita izaten zan entiarrua. Ta geroztikan izaten zan, primerakon bat hiltzen zanian, entierro primeran izaten zan Perosi, lau bozeta: don Fernando jotzen; ta gu kantatzen Felix Amezti, Jabier Zapatero, Piper kale're bai, ta ni, Manolo Iriondo. Ta geo, hori dirudunak zianak, aurreneko, primerako entierruak eta a tienpoko mezak... A tienpoko mezak etortzen ziran inguruko apaizak eta frailiak. Ta hoyetako jatorrena ta xelebriena zan don Daniel: Urdanetatik etortzen zan hura, taka-aka, Urdanetatik, denbora haitan meza ematea. Eta geo, Zarauzko ohitura zan meza ondoren, meza ondoren izaten zan xeixiya, bai Pionian o beste tabernan batian, Kojuanian; ta xeixiyak juten zian nahi zuuna, nahi zuuna, ta orduan ematen zuen intxaurrak, eta ardua, ta ogiya. Ta gero, baita're juten giñan, Aya're juten giñan, Ayaa. Aya baserri onen bateko ona hiltzen zanian, deitzen zigun entierrua juteko Ayaa, ta gu juten giñan taxiyan Antxurriteikin, don Fernando, Felix, Juanito sekretayua, Zapatero, Jabier Zapatero ta ni. Ta orduan ohitura zan Ayan bi entierro segiduan kantatzen zian, bi entierru segiduan, bat bukatu ta bestia. Ta aurrenekoa bukatzen zanian, tarte pixka bat zan, ta Juanito sekretayua, bakizu ze izan zan beti, mutil kozkorra bialtzen zun: honea ekarri salda, o zeoze ekarri! 
Salda o zeoze! Ta biyak kantatzen giñuanian, geo jendia, nola goizian izaten zan entierrua, geo basarritakok urrutitik etortzen zian, ta danak (iya geyenak) asko geatzen zian bazkeita, ta gu're bai beakin, bazkaita. Ta ez nolako bazkayak, e! Ordu batian aldian hasi, ta lautan'e oaindik bazkaitan eoten giñan; ta lautan, bazkayak izugarriyak, e! 
Orduan gastatzen zituen basarrikuak diru pilla earrak! Eta ze esango nuke geyo? Hainbeste bazkaldu ta zurrutian eiten zan; hildakuakin ez det uste iñor goatzen zanik. Iya bertsotan uste det bukatzen ziala entierruak... 
Gabonetan kantari diru eske
Agirrezabal Izeta, Manolo
Orain, Gabonetako gauzak. Gu mutil kozkorrak giñala, oain'e ibiltzen dia bazkalonduan seituan hartu, zea, almuhada zuri bat, eta da! Etxez etxez kantari, etxez etxez kantari. Ta orduko kantak, Josuuuus... asko zian. Baiña bat hau zan:
Olentzaro begi gorri, Nun atxitu dek arrai hori, Zubiaurreko erreketan, Bast arratseko hamaiketan, Aginaldo, Aginaldo! 
Beste kalian San Bernardo! 
Holako gauza batzuek eta beste batzuek'e kantatuko zian. Eta geo, lautan, lautan botatzen zuen diru pixka zuenak, lautan botatzen zuen balkoitikan naranjak eta intxaurrak... eta danak "oain Xerrasenea! " ta "oain ez dakit noa! ", eta danak han ibiltzen zian saltaka, ta balkoitik bota ta, tarraaaa tata, parra parra harrapatzen gauzak. 
Eta geroztikan don Fernandok Gabonetako gauzakin pentsatu zun... Aurrena ateratzen giñan korukuak naximentu bat eskuan, eskuan hartuta, naximentua eskuan hartuta, ta herriko ixkiñetan kantatu, ta diru pixkat biltzen zan. Ez dakit, Mixikordirako izaten zala uste det diru hura. 
Gabonetako postaria
Agirrezabal Izeta, Manolo
Geroztikan pentsatu zun karterua jartzia Errege Errege bezperan, karterua, karterua jarri behar zula umientzako kartak biltzeko. Ta karterua jarri bihar, ta iñok jarri nahi ez karterotzat, ta Axkoititik ekarri giñun: gizon bat Axkoititik, aurrenengo urtian gixon bat Axkoititik etorri zan, ta kartero jantzi giñun, bizar haundiyakin, ta Bizar Zuri; eta Lezeraneko jardiñetikan ertetzen zan ertetzen zan karterua, ta ni nitzan hura jazteko, zea, ordenakua. Ta San Pelayotik etortzen zan zaldiya're bai. Zaldiyakin etortzen zan gizona're jantzi, ta plaza etortzen zan, ta kartak bitu. Ta geroztikan karteruk izan dia asko, baiño geroztik izan dia danak Zarauzkoak, zarauztarrak. Ta gerokua... urte batian jun giñan, ba, Lezeranea: ordua etorri zan, Errege bezpera zan, ta zaldiyakin etorri zan bat San Pelayotik; eta iya presto gebela, iges egin digu zaldiyak San Pelayoa, jata aidian dijoala! Jo ta...! Ordua ertetzeko, ta "oain ze ein behar deu!? Mekatxis! Ze ein behar deu oain? ", ta bizikletan etorri zan, zea, karterua jantzi ber zuna, ta bueno, "bizikletan jun berko yat, ba". Urte hartan, karterua etorri zan herrira bizikletan gaiñian Bizar Zuri, bizikletan gaiñian. 
Ta orduan, pues, plazan, plaza Musikan, zea, Musika plazan izaten zan karterua. Geroztikan karterua pixkat hobetu dia, gauzak hobetu dia, ta etortzen da Lezeratik erten, herriz herri plazatik pasa, ta Fronton Zinema. Fronton Zinemaa etortzen zan. Eta oain azkeneko urte habetan, karterua etortzen da Aiuntamentuko aurrea; hor jartzen da estalpe bat, eta han biltzen ditu herriko umian gauza guztiyak, eta halaxen. 
Gabonetako erregeak
Agirrezabal Izeta, Manolo
Ta gero, don Fernandok pentsatu zun Erregiak Erregiak Erregiak jartzia. Ta oaintxe urte asko dia. Oaintxe Errege nik abestu nula berrogei bat urte izango da. Orduan Erregiak kantatzen zuen herriko ixkiñetan: don Kandidoneko ixkiñan, plaza, koperatibako plazan, ta Xalegineko ixkiñan kantatzen zuen Erregiak. Eta nik uste det Erregiak Zarautzen bakarrik abesten dutela e! Ez det beste iñun kantatu duenik e! O zeatu duenik. Hori Zarauzko gauza izan da. Oain nik musika ta letrak ez dakit zeiñek eiñak izango dian; baiña orduan, aurrenengo urtetan, bandakin izaten zan, bandakin, oaiñ'e bai. Banda jun, jo, zea jo, hasiera: tararariri, tararariri tarararire tararariri tararire, tarararire torerai. Erregiak hola kantatzen zuen. Meltxorrek kantatzen zun:
Errege nautela ta mendekoa neri, Ekarri ohi diyote urria bai lori. 
Erregien Errege izanik haur hori, Ukatuko ez diyo Meltxorrek estori. 
Geo, Gaxparrek:
Intzentsua nik zuri, goi bihen Jainkoa, Hasierarik gabe beti betikoa. 
Gaxparrek erregu belaunikatua, Ukatuko ez diyot gizon honratua. 
Geo Baltaxarrek, beltzak, holaxe, holaxe:
Gure Jaungoiko maite, zure izatea, Ludi lurraren jabe, danen Erregea. 
Baltaxarrek miltza mirra zuri eskeintzea, Ukatuko ez diyot, agur da maitea. 
Umetan dirua lortzeko moduak
Leunda Eizagirre, Santos
- Zuek gaztiak ziñatenian, nola pasatzen zenuen denboa, ze iten zenuen? 
- Gu gaztiak giñanian, eskola zazpi urte arte, hantxe Miseikordiyan ibilli nintzan; Santa Ana edo esaten zaiona, guk Miseikordiya esaten giñun. Egualdi txarra zanian, abarketak, zean, bi muturretan lotu, [...] gerrin hartu, ta eskola jundakuan jantzi. Hori egi haundiya da. 
- Eta dirua ateratzeko ta Santa esketan ta ibiltzen al ziñaten? 
- Askotan ibili izan giñan han'e dirua ateratzeko. Ta egiya zan aitona gendun bastante moldatzen zana; ta akordatzen naiz, ez nitun zazpi urte izango, artian bosten bat urte, eta "aitona, aitona", ta "eakutsi idazu kantatzen Etxanizenea juteko", ta alboko itxia, Etxe Txikitik hurrengo itxia Etxaniz, "hoi're ba al deu, ba? " Ta "Eakutsiko yat, ba". Ta han zauden matrimoniyo zarrak, larogeiren urte, tankera hortakuak, ta aitona eo aita zaharra zan, Erramun izena zun, ta etxekoandria Madalen. Ta hauxe esan zion:
Kariñosua bisitatzen da, bai, egunian bi aldiz Etxe hontako nagusi jauna degu Erramun Etxaniz. 
Geo etxekoandriai hurrengua ber ta:
Erramun degu nagusiya ta etxekoandria Madalen Orain gugana etorri bedi limosnarekin lenbailen. 
Hoixe zian lehenbiziko holaxe. Geo, gaiñuntzian, urten bat eo besten ibiliko nintzan. Behin, egiya esan, zortzi bat urte giñula golea hasi giñan, ta golea hor ibiltzen giñan aristokraziko jendiakin, hantxe. Ordun ogiya jango bazan, dirua ber; ta hala, jun ta lehenbiziko sei errial irabazi nitun. Ondo gogoatzen naiz itxea etorri nintzanian, beste anayak'e bai, ta "ez esan, ez esan amai e? Ez esan amai ibili haizenikan". Ta ezin ni eon, ni jun, ta da! Mahaien gaiñian sei errial, ta "Jesus! Bejondeikela! Eguneko ogiya danontzako irabaziya diu, eo eguneko ogiyen ordaintzeko gaiña". 
Herritar bati buruzko anekdota
Leunda Eizagirre, Santos
Ba, ohitura haundiya nun nik, zea, zelebrekeian ta aitonai hola "Aitona, ipurik eta ba al dakizu? ", eta "Bai". Ta hola, ta halaxen buruan hartuta asko dauzkat. Bueno, Epurdibikonekuak'e bazian Zautzen, Zautz mote haundikuak izan dia: Ipurdibiko, Txarribuztan, Xagua, Otzarretak, Xaraxolak... Danak basarri izenak, nunbait, dana Ayatik eta Aizarnazabaldik, inguru hontatik juntatutakua Zautzen. Errekondo habek danak Aiarrak dia, ba, izatez. Ta hala, Epurdibikoneko hau oso xelebria izan behar zun, ta hala, ardozale pixkat'e bai. Eta leno ohitura haundiya zan gurasuak hiltzian, etxeko maiorezkuei eo etxia animan eunian ta, zeak, responsuak ateatzeko danak zerbait senide guziyak. Ta nola zan etxeko maiorezkua Ipurdibikoneko hori, eman dizkiyoe batek eta bestiak: guztiya errial bana izango zan, baiña igual da, bi pezta eo osatu bazitun'e. Ta ardua gustatzen, ta ze in du? Ba, ardotan gastatu diru hori erresponsuan hori. Eta hala, parrokira eo eliz nagusira emateko palta ta kezka ematen. Baiña, aidanez, bere zeakin iten zun responsuak eo errezuak beak in. Hala, kezka ematen, ta jun da konfesatzea fraile batena, ta esan diyo kezkan zeola. Ta zer zun, ta hola, ta hola, bere senidiak responsuak ateatzeko dirua eman ziyoela, ta oso urri ibiltzen zala hortatik, eta ein zula haiek gastatu, ta ardo pixkat, eo bere arrantxua iten, baiña errezatu in zitula, ta iaber nola in zun, ta patrikan paterna hartu, eta paternosterra errezatzean beste aldea pasa. Ta danak errezatu al zituan, ta "Bai, danak", oso ondo gaiñez, zea, deboziyo handiyakin... Ta, ba, ez zakala zertan bat'e kezkaik euki berrikan, alegiya, hark errezatu eo frailik errezatu, berdin baliyo zula, ta lasai juteko. Ta hortxe trankildu gizona. 
Beste herritar bati buruzko anekdota
Leunda Eizagirre, Santos
Beste bat'e bazan holaxe aitortzea jun zana kontratista eo hola, gizon zea zamar bat, sueltua eo herri txiki hauetan gutxi izaten zian holakuak, eta horrela. Hua're urtian behin juten zan hoietakua. Eta hala, San Jose inguratu zanian, han dijua. Eta erretore jauna han omen zabillen zimitaiuan bueltaka. Ta hala: "A! Hamen haiz horreatikan! Oaintxe zai nitxion laiste azaldu ber dekela ta", "Bai, baiña belaxe bialduko nauk aurten, belaxe! ", "Belaxe? ", "Bai, hiru bakarrik dakarkit. Hiru bakarrik! ", "Beno, ala, guazen ba". Ta hala juten dia konfesonayoa, ta "Beno, beste gaiñuntzekua hiru baldin badakik, aitatu gabe esan zak, ba, bat". Eta, pra: "Eunero mozkortu iten naiz, ta itxea juten naiz". "Jesus, hi haizen gizon moua, eta eunero mozkortuta? ". Eman diyo eundoko artua: "Gaixki hartu, gaixki hartu. 
Denoi gustatzen zaigu gutxiyo geyo, baiña euneroko hori gauza latza dek". Hala, eman diyo, ba, bere zea, ta sayatuko zala pixkat eo, baiña... "Ta bigarrena esan berko dek, ba, bigarren hori're"; ta "Ba, bigarrena, handik eta hemendik hau, ta hamar kostatzen dana, hamabi". Ta "Jesus! ", berriz'e ekin diyo hori ez dala behiñ'e ondo, hamar baliyo ta hogei kobratu, ta hola. Ta gaizki hartu du, oso gaizki hartu du: "Jo, ba, gaizki hartzen al dek...? ", "Bai, ta ez zakit absoluziyua emango diyaten e? Honezkeo esan zak, ba, hirugarrena're", ta "Hirugarrena're esan berko diyot, ba: etxetik kanpo're ibili iten naiz. Emaztia're bat utzita". Eta "Jesus! Oaindikako txarrena hori, berriz. Jesus! " Ez diyola emango absoluziyoikan, ta "Jesus! ", "Absoluziyo gabe bialduko nau? ", ta "Bai, hori ezin leike... hiru ditukela! ". 
"Sayatuko nitzake, ba, bat lagatzen, ta danak batian haundiyoik ez zeok; baiña bat lagatzen", ta "Bueno, hitza ematen al diak? ", "Bai, bai"; ta "Beno, zein kenduko diyau? ", ta "Beorrek nahi duna, beorrek nahi duna", "Bueno, nik nahi detena ordun? ", ta "Bai", ta "Ba, laga diyok, ba, zeai, zeak hamar baliyo duna hogei kentzia, zea, kobratze horri laga diyok. Baiña zintzo in hoi geo e? ", "Bai, bai. Ordun lasai jun naike? ", ta "Bai". Eman diyo bere absoluziyo hori, ta hala, handik zortzi egun baiño leheno, beti bezela, han men zabillen eliza inguruan gure bikayo jaun hori, ta hemen dator "don Jose! " ta "Zer dek? ", ta "Ez do eskubideik beorrek nei in ditena iteko", ta "Ze ba? ", "Ze ba esaten dit? Nik bat esan niyon kentzeko", "Ta zenbat kendu dizkiyat, ba? ", "Hirurak! ".. Daneako falta... 
Herritar baten kezkari buruzko anekdota
Leunda Eizagirre, Santos
Beste bat: zeak, aita-labak bizi zian, ta aita hori oso sonatua zan kontratista eo hola, herriyan haundizki zamarra. 
Ta harrei're heriotza aillatu, eta hala, hil danian, hasi dia erropak jazten, trajia jazten, ta pixka bat gizona haundiya berez, eta ez dakit, trajia're aspalditxo indakua igual izango zan eo, kuestiyua da haunditu in zitzakon ta ezin lotu. 
Jesus, Jesus, atarramentua noski. Baiña baten bat izaten da, ta "hau belaxen moldatuko dezue hola". Atzetik iriki diyoe txaketa, rast, eta aurrian lotu diyoe botoyak, ta jarri diyoe kajan dotore, ta hala bialdu due mundu hontatik. Eta alaba hua're kezkakin, ba. Ta hortako misiyuak eo zian, ta gure zea hoi, alaba, zea hori, andre hori, jun da ta han bakizu, "... Bai, hamen bagabiltza gabiltzan mouan, zea, hara ta honea geoko gauzik pentsatu gabe, baiña, ba, han azaltzen geanian Josepetan, han izango dia alkarren aurrian, han, lotsak eta gaiñuntzekuak". Hala, akordatu da bere aita nola bialdu zuen, ta Josepetan azaldu ber dala hamendik junda bezela... Jarri zayo buruan, eta ez dula loik ingo gure zea horrek, ez dula loik ingo, ez dula loik ingo, ta jun da konfesatzea. Hala, esan diyo: "Oso kezkatuta bizi naiz", "Zer dezu, ba? ", ta "Ez det loik iten. Jatiai're iya laga diyot, ta ez dakit ze atarramentu", "Ta zer dezu, ba? ", eta "Hor nabil, misiyota junda, ta han non esaten duen hamendik junda bezela azaldu ber degula Josepetako zelaian, eta gure aitakin dakat kezka", eta "Zer daka, ba? " eta "Hara, hau ta hau pasa zitzaigun: trajia jazten hasi giñan, ta txaketa lotu ezin. Ta atzetik iriki, ta aurrian lotuta bialdu deu; baiña oain, han azaltzen dianian hemendik junda bezela, lotzagarri azaldu ber dula. Ta hoixe daukat kezka", ta "Aaaa! Zuen aita... ez kejatu. Hartu lasai. Zeatikan hamen'e ez zan atzea eoten zan haitakua, ta han izango dia pendizak eta pondokuak, ta bea jarriko da baztarran kontra, ta iñok ez dio igarriko". Orduntxe lasaitu omen zan. 
Txirrita eta apaizari buruzko anekdota
Leunda Eizagirre, Santos
Bueno, Txirrita sonatua zan bezela, sartu ta eleiza ataian han zeon. Ta hortako Hernanin lehengo bikayo zaharra hil, ta berriya etorrita zeon. Ta hala, hamaiketako mezeta jendia inguratu zitzayon zimitayuan, ta bikayo jaun horrek ezautu in nahi, ta sankristua ta biyak zabiltzan atayan, ta galdetu du "Harako hori zein da? ", ta "Hori? Zea da, notayua; ta hua zea da, halako kabaillero; ta beste hua halako... ", "Ta han baztarrian brusakin ixeita daon hua zein deu, ba? ", ta "A! Hua? Etorri ez, ta ez litzake asko galduko. Sekula ez du perro txiki bat botatzen. Bandejakin nijuan bezela, o kajakin nijuan bezela, burua makurtuta jartzen da lotan, ta pasa arte ez du altzatzen buruikan", ta "Ba! 
Holakuai, alboa aillatzian, burua jasten duen hoyei kajakin da! ematen zayo... dar! dar! hola zeakuan. Hoyek sagardotik'e asko ber izaten diye, ta antza badik Txirritana, baiña badakik". Hala, lehenbiziko mezetan, lehenbiziko zea hua, ba; eta badijua, ta buru bajatu zayo, jarri diyo, eta hala, halako [...] eman diyo kajakin dar! sayetsian, ta: "Zer dek! " eta "Earra eman diak! Earra eman... ", ta "San Agustiñen meza argiyantzako", "Nola esan dek? San Agustinen argiyantzako? Ta zein dek, ba, santu hori? ", "Han aurrian, bi bastoiekin, zea, buruz aurrea daon hua", ta "Ba, esan diyok garaiz erten, eta illundu baiño leno erretiratzeko, ta ez dula argi berrik". 
Igeldoko tximuaren anekdota
Leunda Eizagirre, Santos
Beste bat, hau're istori polita. Igeldon, bakizu nola daon, zea, zoologiko zea hori? Parke hori? Ta hala etorri dia ingles batzuk, matrimoniyua ta... Ta hala, ikusi due tximo oso elegantia omen zan, oso elegantia. Beira aspertu ezin, ta: "Hau zein da gauza! Majiña bat lekutan ibili gea, baiña horren ederrikan ikusi deunik'e... ". Ta hala, eman diyo tentaziyua etxekoandriai, ta poltza iriki du, ta karamelua bota diyo, dak! Ta gure tximu horrek hartu diyo karamelua, dak! eskuakin, ta papela kendu, ta atzian pasa ta tragatu. "Jesus! Hauxe jestu itxusiya. Hau dan eder... osea, honek dun edertasuna, ta horrekin dana galtzen du, dana galtzen du". Hala, berriz bota diyo, ta berdin: papela kendu, atzian pasa, ta tragatu. "Jesus, bere edertasun guztiya galtzen du". Haik danak kunplituta, hala badijuaz aurreo [...] , ta han guardari han zabillenai galdetu diyoe: "Aizu, esto, zu hamengo guarda al zea? ", ta "Bai", ta "Oso tximu elegantia ederra dakazue. Elegantia horixe! ", "Bai, majiña batek esaten du, ba. Ikeragarri gustatzen zayo jendiai", "Baiña ez al zea fijatu? Oso jestu txarra iten du", "Ta ze ba? ". Ta "Toz, toz". Ekarri du, ta bota diyo karamelua, hartu du, peatu, atzian pasa ta danga! Ta: "Aaaa! Bai! Oaindik oaiño jarri zayo hori; leno ez zun. Beok bezelaxe, estranjeru batzuk eo holaxe etorri, ta intxaur haundi bat bota ziyoen; ta tragatu zun, ta ez dakit bizirik nola atea dan, hilko zala uste nun. Ta oain... Oso gaizki ibili gendun. Ta oain iten du lehenbizi neurriya hartu, ta geo sartzen du". 
Baserriko lanak eta lehengo Zarautz
Zubeldia Agirrezabal, Micaela
- Baserriko lana oso gogorra al zen? 
- Uf! Horixe bai dala gogorra baserriko lana. Goldiakin, segakin, ta danakin lana in ber izaten gendun guk, ta atxurrez asko. 
- Zer gustatzen zaizu gehiago: oraingo Zarautz edo lehenokoa? 
- O! Oraingua. Oain oso polita dao Zarautza. Leno itxiak'e gutxi zian eta oso exkaxa zan Zauzko herria leno. 
Kanpotarrak'e gutxi etortzen zian; ta oain, uf, ikusi in bihar da kanpoko jendia nola etortzen dan. 
Garai dinamikoa; Cachi Bachiren sorrera.
Lertxundi Ameztoi, Inaxio
- Ta kirola, garai hartan, ze kirol? Mendia, mendi asko iten zan, mendia asko ibiltzen zan jentia, mendian? 
- Orduan mendiyan? Bai, ibiltzen zan. Kirola, kirola, e, gu behintzat pelotan iten gendun gehiena. Fubolian, ta, geo hasi zian fubolian ta zea. Ta geo izan zan gure garaian izan zan, e, une zea bat, egoki bat, atletismokua. Zeatikan Cachi Bachi, ez dakit esan deten, Cachi Bachi sortu zanian, ba, orduan Club Deportivo eta Cachi Bachin artian halakoxe zea sortu zan zeatikan, zeatikan beti Club Deportivok uste izan du, uste izandu du, ba, beak izan behar zula herriko zea, e, kirola eamaten zun klub bakarra. Ta ez zan konturatzen klub bat zala, e, ta kluba ondo ziok, eaman zak nahi deken guztiya, baiño. Ta Antonianokin ta halaxe ibili zan. Aizu, uste zun, ba, Antonianon ateatzen zian futbolistak eskolan Clubea jun behar zuela. Ta Antonianok ezetz: "hi, guk aurrea ateako dixkiagu ekipo hoiek", eta. Orduan sortu zan, ba, e, haiek, Cachi Bachikuak egokitu zian kuadrilla bat, hartu zuen boseua, hartu zuen atletismoko gai guztiyak, arrauna 're hartu zuen, eta zea, ta orduan, neu 're pixkat haiekin ibili nitzan, ta, zean ta. 
Pixkat boseuan ta 're ibili izandu naiz [...] , eta eman ez nitun asko iten, baiño earrak hartzen nitun. Eta, o sea, nahiko garai dinamikua izan zan zeatikan kuadrilla haundiya zan hua, eta atletismoko iya zea guztitan juten zian: hasi belozidadeko karreretatikan, eta... Atletismuan olinpiadan ematen dian iya zea guztitan sartzen zian haiek. Bat o bi ateatzen zuen, eta. Gu haien atzetik juten giñan, eta, zea. Ta geo, bosealaiak 'e oso onak zian, zeatikan nola, esto, e, gehiegi nola ez dan praktikatzen, ba, hemendik atea zian, ba, dozena erdi bat bosealai nahiko onak, probintzi maillan ta ondo ibiltzen zianak, eta geo kuadrillan haiekin entrenatzen zianak eta 're boseuan zekiyenak zian. Eta gertatu zan, gertatu zan, oan parre ingo dezue honekin, baiño, hemen, esto... garizuman ta zea ta, ba, musikik ez zan jotzen, dana, o sea, riguroso, ta. Eta orduan musika jartzen zan Hirubiden, Lasarteko Hirubide, hor jartzen zan eta probintzi guztiko jendia horrea juten zian dantza ta zea. Eta bukaeran, ba, burrukan bukatu behar izaten zan dana. Eta habek ez zaken jotzeik, federauta zaben, ta ez zakaen jotzeikan. Eta orduan ikasi zuen, hola heltzen ziyon zeatikan hola batei, ta dan! , buruakin jotzen. Nokao laatzen zituen danak, e, hoiek, ta! , buruakin jota, ta holakoxiak. 
Zarautzen istingorrak ehizatzen ziren
Alberdi Arregi, Ander
- Arrantza orduan afiziyua? 
- Bai, beti, mutikoskorretik. Guk txalupa beti euki deu. 
- Bai? 
- Bai, ba. Ta jubilatu nintzanian erosi nun berriya haundi-aundiya ta listo, harekin bukatu arte. 
- Bestela, holako beste afizioikan, edo? 
- Bueno, uain, leheno mendiyan ta ibili, hantxe jun da ta, ehiza 're bai ta, baiño banaka-anaka laatzen jun giñun ta, eskopeta kendu zigun, ta. 
- Zarautzen ze egon da, afizio handia ehizarako ta? 
- Bai, beti izaten zan, gure itxian beti, osaba ta beti izan da, txakurra ta eskopeta beti. 
- Eta, oillagorretan edo? 
- Oillagorretan, hegaberetan, istingorretan. Istingorra gehiena. 
- A bai, e? 
- Hemen Zarautzen bai. Erriberetan leheno istingorra asko izaten zan. 
- Hamen atzekaldian eta? 
- Danian. Behin trenbiretikan beheko aldea, hor dana istingor lekua zan. Hor bi o hiru basarri ta besteik ez. 
- Noiz izaten da sasoia? 
- Oaintxe pasatzen, zea, oktubrian azkenetik, oain garai hau. Hamendik aurrea pasa iten da ya. Ta geo otsailetikan aurrea beste hamabost egun, hilabete bueltakua. Hemendik gaboneta buleta hontan ezer ez, geldi dao, ta. Ta itsaso zea ez bada, egualdi txar bat o hola, ta oillagorrak ordun sartzen dia. 
- Bestela kirolian ta zerbait, afizioikan edo? 
- Bueno, futbolian mutikoskorretan, arraunian 'e bai, ta hortik aurrea gauza gutxi, mendiya. 
- Eta istingorrena ta, nola izaten da istingorren ehiza eta? Oillagorran antzekua da, edo? 
- Ez, ez, zeatikan zingira behar izaten du, zeak, este, zelaiak hor zean zianak, erriberetan zian zelaiak, ixkiñetan beti uran zeak izaten zuen, apartatzeko lekua, separaziyo moura ta hango zingira istingorra sartu iten da. Ta hori zan hasi hemen zeatik, Salbide oain daon hontatik eta San Pelaio, Astiko futboleko kanpoaiño. Hor danak pasiaz pasiaz txakurra hartu, batetik bestea, ta istingorra duna earra daon leku batian altxatzen baezu ikusi itezu atzea noa juten dan, urrutira ez da juten. [...] bi altxaldi, hiru altxaldi, horren aldetikan geo tirua oso zailla du, [...] ertetzen da. 
- Bai? 
- Bai, azkarra da oso. Oso polita da tirua. 
- Oillagorra baiño zaillagua? 
- Bai, bai. Hua, oillagorra gehio da, mendiyan juten zea zu ta leku itxiyan ta zeagua, ta gutxiyo nola izaten dan kosta iten da. Baiña istingorra asko izaten zan, asko. 
- Oain 'e asko al dabil istingorra? 
- Oain lekuik ez dago. 
- Ez dago, hori ba. 
- Oriyo aldean beharbada. 
- Eongo da Oriyotikan Donosti aldea, Santiyo aldeko zea ta, zingira haietan ta, han sartuko da istingorra. 
- Bai. 
- Baiña nik urtiak da laga nula. 
- Eta, bestela, ahataik edo? 
- Leheno bai. Leheno kostan. Kostan jarri eta uain, uaintxe illuntzeko garaian o, pasa iten zan. Pasatzen zan baju, zeatikan bai zeatikan hasi frailetako zelaiko hortikan hasi eta kanalea arte, jardiñak bazian, itxiak 'e bazian baiña arbola asko, ordun pasatzen zan hegaztiya behetik pasatzen zan, oso behetik, tiro iteko mouan. 
- Eta ze izaten zan, ahatak edo, antzarrak edo? 
- Ahatiak. Goizetan hegabera ta illuntzetan ahatia, hegabera 're asko, bertan takatuta, kostan takau ta, golfian takau ta. Hor tirua galaziya zeon baiña in iten zan, Guardia Zibilla zaitu ta aurrera. Hala zan hori. 
- Eta asko izaten zan, Guardia Zibilla? 
- Bai. Guardia Zibilla, ba, bi o hiru, baiña beti bueltaka. Txarrenak Guardia Zibillak ez zian, txarrenak zian telefonotik deitzen ziyoenak Guardia Zibillai, han ziala tiroka iñez. 
- A, bai, e? 
- Karo, harek berotzen zitun ta etorri iten zian. Beak esaten zizuen, "es que no nos dejan en paz". Bai, ordun Guardia Zibillakin hizketan 'e in iten zan, diferentia zan. Gauza diferentia zan. 
Gerra ostean kultur ekitaldiak antolatzeko zailtasunak
Alberdi Arregi, Ander
- Garai haitan gui gertatu zitzaigun aurretikan ezer topatzen ez Zarautzen. Guk ya hamar urte, hamabi, hamalau, hamasei, gora guazen bezela, zeoze in in behar, ta gure kuadrilla zan dantzatan hasi zana, osea, futboletikan hasitako zea bat, ekipo bat futbolekua, ya kostako partiduak laga giñunian dantzakin hasi giñan, txistuakin hasi giñan, ni txistulaia beti izan naiz, familiko zea izan deu. Geo laukotia prepaatu, solfeua eakutsi ta txistua ikasi, banda in, haiekin dantzaiak atea, dantza-aldia, neska ta mutil azkenea, antzerkiyak euskeraz [...] , ke garai haietan eundoko zea zan euskeraz itia zea bat, antzerki bat. Osea, hori dana iten ziñun ahal bazan beste bat aurrea botata, zeatik zu hauntza juten baziñan ezezkua ziñun. Orduan topatu behar ziñun baten bat karlistan usaia zuna o, giro hortakua zana o, firmatzeko eskaera. Osea, iten ziñun lana beti beste batzuk aurrea botata. Eta, guk garai hartan iten giñuna zan, o frailetan baldin bazan o hermanotan baldin bazan, o bestetan zerbait baldin bazeon haiei bultzatzea jun. Hermanotan dantza taldia jarri nahi zuela? Txistulaiak jarri. Ta ordun zan grupo de esto, de baile de La Salle, e! Txistulaiak guk jarri. Parrokiyan o zean, frailetan baldin bazan Antonianan, berdin. Ta guk dantzaiai karlistak eakusten jardun gea, gu txistua juaz, karo! Ta uaindikan primeran eamaten naiz ordun, ordun eakusten jardun zianai. Baiña hua gabe ez ziñun ordia ingo. Entenitzen dezu? Osea, ez da uain bezela, uain zuk zerbait iten dezu ta aurrena hasten zea talde bat in, izena jarri, zeatu dezu, organizatu dezu hura, ta geo talde haren aktibidadia, ordun aldrebes zan. Osea, iten ziñun eozeiñen o zean sartu, ta azpitik sartu, zeatik bestela ez zakazun iteik eta. 
- Baimenak lortu... 
- Geo hori, baimenak eta aurrena, aurrena prepatu ta geo hasten zan benetako gerra baimenak eta, antzerkiyak iteko baimenak eta. Traduzitu in behar izaten zan, obra hartu euskerazkua, erdera pasa ta erderakin pasa behar izaten ziñun zeatikan, Donostitikan. Han seilluak eman, autorizaziyuak eman. 
- Eta, eta normalian baietza ertotzen zan edo ezetza? 
- Bueno, hori guk sumatuta zekaun. Guk bagiñun bat han zean, este... , Donostiyan zeona, zean, Centro de Atraccion y Turismo ordukua, zea zana, propagandakua. Eta han zeon geo, este... , Madriden sekretaio izan zan bat o kargo bat zarauztarra zana, eta persona dexentia zan hixketan in in zeiken pertsona zan. Ukatu ez ziyozun iten, ze harek bazakin gu ze jai-irotakuak giñan. Baiña haren bitartez juten ziñan, programak eamaten ziñun, seilluak jartzen zizkizun ta itxea etortzen zan. Eta azkeneako jarri giñan gu harei traduzitu gabe eamanda 're bai. Eamaten ziyozun, "Hi, hau bihar diyau, programa hola dek, hola ingo diyau", ta ba, "Ekarri hoi", ta-a, seillua jarri ta bla! Ta ailleatu giñan azkenian bai Azpeitiyan, Zumarragan, Mondragoian, han baimenak ateatzen zailla izaten zuen, gure bitartez jun seilluak atea ta han iten. Hortaiño ailleatu giñan! Baiña sekulan esan gabe ze talde zan azpikua, hori... 
Zeatikan Zarautzen, txarrena Zarautzen bertan zeon, hamengo informaziyo ematen bazizuen, ep! , "se acabo"! 
- Eta hau guztiya noiz izan zan, ze urtetan? 
- Bo, ba behin berrogeita hiru, lau, bost... , hortikan aurrea, guk uaindikan hamabost, hamasei urtekin hasita. Ni txistua jotzen ibili naiz zazpi urtekin zortzi urtekin, aitakin ta, ta dantzaiakin ta. 
Zarauzko txistulari banda
Alberdi Arregi, Ander
- Dena dela, e, txistulari banda ofizialik ez zegoen, ez? Debekatuta... 
- Bueno, hura 're in giñun. 
- Gure Kabiyakua izenian eon zan, ez? 
- Ni bigarrena nitzan han. 
- A! 
- Hango bigarrena nitzan. Osea, guk in giñuna zan gure taldian laukua jarri, baiña geo gertatu zan, etorri zan Batallon de Trabajadoresetatikan Joxe Mari Eizagirre. Hua zan primerua, gerra aurretik eondakua ayuntamentuan. 
Ta hareatikan esan zuen hamen ayuntamentuan, bueno ayuntamentuan, hamen gelditu zianetako batzuek esan ziyoen Zarautzen gehio txistuik ez zula joko harek. Hola jarri zian. Eta hori etorri, bigarrena zea zan, Betelu, Jesus Betelu Urdanpilleta, eta harek ez zun aurreako zeikan ez zun zeatzen. Zilbota gure aitak jotzen zun. Geo osaba Joxe jarri zan geoa, baiña guk in giñuna zan gure bandatik bi hartu, osea, Joxe Marikin sartu, ta lehengo danborrerua ta Joxe Marikin banda jarri, eta bai Kabiyan eta bai Udaletxian plaza atea. Eta lortu giñun Joxe Mari sartzia berriro han. Zeatikan zan, bea etorrita zeatikan, batalloitikan, sarrerik eta gabe, ofiziyua ebanista zan, baiña leheno funtzionaio bezela eondakua zan plazan, ayuntamientuan, eta momento haietan eskubideikan gabe. Ta lortu giñun sartzia, geo harekin jubilaziyuak eta danak hartzen zitun Joxe Marik. Baiña gu jardun giñan urte batzuetan gure banda laga, osea, jo iten giñun baiña banda bezela ya guk herriko zeak hartu, obligaziyuak hartu, jaiero herriyan jo, dantzaiak, osea goizeko zortzitako buelta, zea guztiya, obligaziyo danak bete eta bere soldatakin Joxe Mari sartu. Hori in giñun. Ta Joxe Mari beti zeakua izan zan, Kabikua, [...] , han azaltzen giñan, juten giñanian konkurso batea o bestea, banda de estos, de txistularis de la Sociedad Kabiya. Guk zea atea giñun, Gipuzkoako aurreneko premiyua atea giñun. 
- Ze urte zan hori? 
- Hirurogeita... ez! Berrogeita hamasei eo hamazazpi o hola, Azpeitiyan. 
- Oain bakizu, e, disko baten atea dela zuen musika, amerikano batek ein zuen grabaziyo batzuk. Bai, Xabier Etxabek... 
- Bai, esan zian, Xabierrek esan zian. 
- Esan zizun. 
- Esan zian, bai. 
- Bai, Juan Mari Beltranek eta emandako informaziyuakin ta, bai. 
- Ya. 
Euskarazko antzerkiak antolatzen zituzten
Alberdi Arregi, Ander
- Ta, antzerki testuak eta hoiek esan dezu eiten zenituztela itzuli? 
- Erdera pasa behar zian. 
- Eta gero antzeztu? 
- Euskeraz. 
- Eta ze testu? 
- Bueno guk hortan suertia ona euki giñun zeatikan, suertia ez gaiñea, juten ziñan o Tolosa, o juten ziñan Errenteira, eta hor topatzen ziñun gerra aurretikan beak eskribitutako jendia, osea, bere obrak zituen. Eta nola hortikan diruik ez zuen ateatzen, eta bean ilusiyo guztiya itia zan, juten baldin baziñan erreztasun danak ematen zizkizun: kopiyak ateatzen zizkizun, bialtzen zizun, autorizaziyua ematen zizun. Zean bertan, testuan bertan jarrita lagatzen ziñula ta, zeata guztiya, ahal zun zea guztiyak kenduaz, oztopo guztiyak kenduaz. Hortatikan haundiya. [...] Tolosako autoriak beak, beste aldetik, Labaienek eta hoiek danak eman, utzi iten zizuen. 
- Eta Zarautzen bertan bazan idazlerik edo? 
- Ez. Beno bazian, izan ingo zian, baiña ez, horta, osea, teatroko obra euskerazkota ez zan, guk ez giñun topatu. 
Gehienak Tolosatik atea giñun. Ta geo ezagunak zianak, obrak, batenak o bestianak, o Toribio Altzaganak eta holako zeak pilla bat. Orduan hartzen ziñun, eta ez Zarautzen bakarrik, hori garai hartan, teatrua [...] guk Gipuzkoa guztiyan. Donostitik hasi, Eibarren, Mondragoian, danian. 
- Bai, e? 
- Bai. 
Futbol partidu baten inguruko kontuak.
Ezenarro Barrenetxea, Juan
- Nik gogoratzen det beste batian, kristo-rregen egunian zan, ointxe pasa da. Ta orduan, joe, danak juten giñan "en punta en blanco" danok eta. Arratsaldian zeara, bezpereta, ta bezpereta jun. Ta zan, Zarautzak jokatzen zun Bergaratarran kontra fuboleko partidua, ta oso garrantzitsua zan. Eta, Don Fernandoi esan giñun, "bezpereta etorriko gea, baiño fubolea jun behar deu, e! ", ta ondo iñ ezkeo nahiko denboa zeon, baiño... Parrokua zea zan, Don Meliton Pagola, ta hura hitza hartzen zuenian, ta hola jendia beteta, ez zuen bukatzen. Ta Don Fernandok ordun "nik konponduko det hori", gu danok zeara, fubolea juteko. Ta, efetibamente, jarri gea ta, kristo gure errege kantatu ta, bestiak segi iten zun, ta Don Fernandok 'e "kristo gure errege", benga, benga ta benga, ta bestiak "hi, baiña [...] ", danok kalea! Ta saltaka, zeara, aizu, fuboleko kanpoa. Ta euriya, haura zan euriya itia! 
- Nun zan fubola? Fuboleko kanpua nun zeon? 
- Arizbatalde! Oain, e, nola dao, ba, zea, anbulatoiua, ta? Hortxe, hortxe zeon kanpua, Arizbatalde. Ta hura iten 'e parte hartu gendun. Eta haraxe. Ta lau ta hutsa o, lau ta bat eo hola zarauztarrak irabazten. Ta euriya benga ta benga. [...] beteko ura altxa zan zea, esate bateako fuboleko kanpuan, eta oaindikan hogei bat minutu falta ziala, biyak jarri zian deakuerdo ta suspenditu. 
- Baiña, zarauztarrak irabazi! 
- E? 
- Zarauztarrak irabazi! 
- Bai, lau ta [...]. Irabazten zaben, ta esan zuen, bale, bale, bale... 
- Eta, jantzin bat ba al zekaen? Kamixetaen bat eo zarauztarrak, o? Danak... 
- Bai, igualak, bai. Kamixeta eta ondo, botak eta ondo, ondo. 
- Bai, e? 
- Bai, bai, bai. Erregaluan eunen uniformia, galtza beltzak eta kamixeta zuriya, ta botak eta. Hor ez, hor ez zeon zeaik 'e... 
Mandaska futbol taldea
Ezenarro Barrenetxea, Juan
- Ta zu, fubolian zu ibili ziñan? 
- E? 
- Zu ibili ziñan futbolian? 
- Gu, ibili nintzan fubolian, bai, baiño txarra nitzan. Zean, hemen, soziedadia, zea bat euki gendun, barriyokua. 
Mixeikordiko aurrian, hor uain biblioteka o etxe bat badao han... horren onduan, atzia zan basarriya, Kirkillanekua. 
Ta aurria zan Mandaska. Ta manduak eta orduan ba al dakizu, zaldiyak eta kamiyotan, haiek ura erateko aska bat zeon, urakin. Ta gu irten giñan Mandaskakuak ekipua. Mandaska bai giñan. Eta kostan 'e asko jokatzen gendun fubolian 'e, baiña nei bizikleta gustatzen zitzaiten, ta ni bizikleta. En tres años, hiru urtian bi ohostu, ointxe. 
Aisialdia: gaztetan pilotan; gerora kodrilarekin sagardotegietan
Ezenarro Roteta, Jose
- Eta, orduan, e, zure gazte denboran kiroleako zaletasunik eta ba al zeon hemen Zarautzen? 
- E? 
- Kiroleako zaletasunik ba al zeon hemen Zarautzen? 
- Ez det ondo... 
- Kirolik iten al zan? 
- (Emaztea) Aber kirol-auzikan iten zan? Deportia! 
- Deportia? 
- (E) Bai. 
- Ahal zunak ahal zuna iten zun. 
- (E) Pelotan, pelotan. 
- Ni pelotan, korrika 're bai iten nun, batzokitikan. Geo, gerra etorri zanian hura 're dana bukatu zuen ta gelditu in behar. 
- Gerra garaian dana bukatu in zan. 
- Dana bukatu zan hamen, K. O. Hamen ez zan ezer 'e gelditu. Hamen beste ezer ez zan. Danak frentian, ta zean ta. 
Hamen ez zan ezer iten, ezertxo 're ez zan hamen: ez arraunik eta ez zeik, eta. Ezta ezer 'e! Leheno, gure gazte denboan, hoixe pelotan, fubolian, kostan, ta deportia dexente in giñun. 
- Ze frontoi zeuden Zarautzen? Bat esan dezu, frontoiak, zuek in zenutena? 
- Bai. Geo beste frontoia bazan, e, Noizbait haundiya. Baiña horrea iñor ez zan sartzen. Hori Erdoiztaneko panadeikua zan ta, itxiya eoten zan hura. Ta geo bestia Zinema, han, han bazkaldu ta seituan hara. 
- (E) Ta geo Frontoi Txikiya nola dao... 
- Geo Frontoi Txikiya daona. 
- (E) San Francisco kalian? Hori 're bai. 
- Frailetako frontoia han, ta toki askotan geneuzkan. Terreno hotan geuk indakua 're bai. Pelotan asko iten giñun, ahal giñun bitartian. Ta geo kanbiatuz, kanbiatuz, kanbiatuz, ba, orduan ohitura zeon, ta behin hemezortzi hemeretzi urtekin o, hogei urtekin, launak iten zian, ta saardoteitik saardoteira. Saardotei asko zan. Ta saardoteira jun ta han tokan ibili, tokan. 
- (E) Ez dakit jakingo duen zer dan toka... 
- Bai, ez. Bueno, nei. Esplikatu, bai, nik ez dakit. Nola da toka? 
- Toka da, zea bat, e, txabola bat bezela, irikiya, ta zea bat daka, burdi bat forma hontan peatuta daona, ta zeak, burdizko zea batzuekin. Bota, ta hua jo behar urrutiyan, aitzen? Holako ixtuak zian, ta tokan. [...] zan, afiziyo haundiya zan. 
- Nun zeuden tokak? Nun zeuden toka... 
- Saardotei danetan. 
- (E) Asko, toki askotan. 
- Bai, bai, ta han juntatzen giñan zortzi, igual hamar laun, batzuek kuadrillak izaten zian bostekuak. Gu gutxienez bagiñan zortzi o beatzi ta, toka ronda, zenek gutxina jotzen zitun, paatu in behar. 
Udaletxeko dantzari-txikien taldea
Ezenarro Roteta, Jose
- Eta, festak eta ziharo diferentiak izango zian, Euskal Jai euna ta, San Pelaio, ta San Pelaiuak eta... 
- Euskal Jaitan? 
- (E) Berdintsuak, hola, jai hoiek, e, San Pelaio ta... 
- Jantzi, zean... Guk giñaukan gauza bat ona Zarautzen gerra aurretik, e! Ayuntamientuak grupua zakan dantzai txikiyana, grupo bat, e. Zarautzan jendiak gastatu iten zun ayuntamientuan. Ta jaiero, udan, e, neguan ez, udaan, meza nagusira juten giñan alkatiakin ta ayuntamientu guztiya ta grupua dantzai txikiyana. Ta geo plazan dantzak, hiru o lau plazan, hiru lau o bost, zea, dantzaldi in eta alto. Ta arratsaldetan, udaan, udaan San Pelaioa, nahiz zean ez, zea izan ez, San Pelaioa juten giñan. Han berriz 'e dantza in, afaia ematen ziguen, astian duro bat. Han eoten zan ama zai [...] kentzeko. Duro bat ematen zigun ayuntamientuak, e! Ta astero-stero alpargata paria berriya. 
Neurrira 're inda, gaiñea, e! San Pelaioko zeara jun, alpargateruana, ta neurrira inda ematen zien. Ta, durua. Ta noizian, garaitan ematen zigun pastelak eta. Hor uain ayuntamientuan tokiyan, hori hutsa zan, ayuntamientua erre arte hori hutsa zan. 
- (E) Ayuntamientua Plaza Musikan zeon. 
- Ta han gaiñian ikasi giñun dantzan ta. Geo horrea etorri zan ayuntamientua, erre in zan, erre in zuen, plazan zeona, ta hor eoten giñan. Ta geneuzkan maixua beasaindar bat, urte guztiyan hamen apopillo, e! Eskolan zea eakusteko, dantzan ta eakusteko. Ayuntamientua orduan, ondo [...] , e! Bai, bai, bizimou ona pasa deu. Gose pixkat, baiño... Gerra garaian pasa zan, ta. 
Mutil-ardoak antolatzen zituen San Pelaioak
Leunda Eizagirre, Santos
- Hemen, pixkat, e, hasi zaite nahi bazu kontatzen hemen zure gaztetako girua, ze giro zeon hamen, ta festak eta nola iten zian, ta... holako... 
- Festak, San Pelaiua, beste festaik ez zan hamen. 
- Nola izaten zian San Pelaiuak? 
- San Pelaiuak izaten zian, aurreko astian, aste erdiyan eo, juntatu eta beti komisiyua izaten zan aurrekua, eta mutil-aharrena juten zan zeara, esto... ayuntamentura, baimena zeatzeko, festa zeatzeko. Ta geo, juntatzen zian batzutan [Polisan]. Hor baserri bat bazan [Polisen] , ta han itxe itxurazkua eo, behintzat reuniyua iteko, ta han zeatu... 
- Hoi ze, mutill-rdokuak izango zian pentsatzen det, ezta? 
- Bai, mutill-rdokuak, bai. 
- Hor mutill-rduan ba al zekazuen edadeikan sartzeko, eo... Toki batzutan esaten zuen hamalau urte o hamasei urte sartu, eo libre izaten zan? 
- Hoi, hamen hamalau urte artekoik ez zan sartzen, baiña [...] libre beti, [...] behiñ 'e, zeaik, urtian ezepziyoik behiñ 'e ez deu zeatu. Jeneralian zaharrena, mutil zaharren bat izaten zan, hirurogei urtetik aurrekuak eta. Guk hamen, zean, ta, ayuntamientoko zea... 
- Harei permisuak eta eskatu ta... 
- Hori da. Ta geo, oain iten dan bezela iya, iten zan zeatu, bezperan juntatu, ta geo San Pelaio bigarren goizian oillasko bildu, baserriz baserri hasi, ta geo [...] hasi, [...] , Nekazabal, ta zea, zea, Aixiya, ta [...] San Pelaioko buelta hau. 
- Ze iten zan, buelta bakarra o bi buelta uain bezala? Bi kuadrilletan, eo... 
- Bakarra ibiltzen zan ordun. Mutillak 'e oaingo erdiya, baiño kaleko zeatzea erdiya, ta ordun hori barriyuan bertakuak bakarrik zeatzen zian. Ta barriyo, zian hamen [...] danak 'e, hogeita hamar itxe ez zian izango, hoiek kontatuta 're. 
Erromeriak.
Eizagirre Uranga, Antonio; Uria Mancisidor, Pakita
- Leheno esan dezu Altzola ta Urdaneta ta juten ziñatela festeta, ze iten zenuten? 
- (A) Zea, dantzan iñ. 
- (P) Orduan soiñuba izaten zan ta! 
- (A) Soñuba jotzen, dantzan iñ. Ta geo, mutill-rdua eoten zan Urtetan, Urdanetan ta Altzolan, baita Iñurritzan ta, jira, barriyo guztitan. Ta, geo, ba, ardua handikan, zeatikan... 
- (P) Barrikan, barrikatikan. 
- (A) Mutill-rdua, ta mutill-rdua, "Urdaneta mutill-rdota jun behar deu, ta Altzola 're bai ta". Geo, hor ibiltzen giñan batzutan, "hangokuai aurten, hi, aurten ez diye eman, ta hurrengo urtian ez zieuk eman behar hairi", ta bata bestia holakotxe zeak, pikek eukitzen giñun. 
- Nola juten ziñaten harea, oiñez? 
- (A) Oiñez, bueno, hoixe, jata behetik gora, gustoa asko! 
- Sasoi earrian! 
- (P) Bai! 
- (A) Gauen etorri 're bai beandu asko Urdaneta, Altzolatikan 'e. Ordu bi alden igual, ordu bi aldea arte hantxe bertan eon, ta berriz, danba-anba, goitik behera. 
- Noiz hasten zan orduan festan, arratsaldian goizo? 
- (A) Bai, hasiko zan bost... 
- (P) Goizo. 
- (A) Bostak aldea behintzat bai. 
- (P) Bai, bai. Eta geo illuntzian orduba izaten zan geatzeko 're, e! Behin illunduta, ze ordu jarriko nuke, ba, nik? 
Beetzik? Ba, bukatzen zanen pexta. 
- (A) Bai, bai, itxea 're etorri behar izaten zan, behin... 
- (P) Bai, bai, goizo itxea etorri behar izaten zan, ta. 
- (A) Neskak, neskak behintzat bai. Neskak ordun goizo erretiau behar izaten zan. 
- Ze, ze, ze urtekin hasi ziñaten festeta juten? Zenbat urtekin? 
- (A) Esan dizut, ba, hamalau urtekin. 
- Bai, e? 
- (A) Bai, bai, hamalau urte ezkeo. 
- Guraso eskuzabalak, e? 
- (A) Bai, hortan. Huaxe uste zigun, jai aatsalden. Igual goizen lana in, ta igual eguardin beandu arte ta, igual arratsaldian 'e bai, e! Igual lana laurak arte, siesta pixkat itten banun in, siestaik in gabe igual, ta geo handik atzea... 
- Belarra ondu behar zanen, ta... 
- (A) Bai, ba. Belarra ondu behar zanen, ta... Ba, hola, jaien lanak itten 'e izaten zan ordun, e! Bai , ordun... 
- Ta neskak zenbat urtekin festeta juten? 
- (P) Ba, gu 're hamabost urte o hola. Arte bitarten ez giñan... 
- (A) Zuek leheno 're bai. 
- (P) Bai? Bai, bertan bai, baiño hola urrutira ta, kanpoa ta ez. 
- (A) Bai, urrutira, zea, zuek 'e gu bezelaxe. Altzola ta jungo ziñan zu hamabost urte baiño lehenuo 're ta. 
- (P) Bai? Ez dakit, ba! Ez naiz hola gooatzen seguru, baiño. 
- (A) Bai, bai, hola. 
Mutil-ardoa nola antolatzen zen.
Eizagirre Uranga, Antonio; Uria Mancisidor, Pakita
- Mutill-rdoak nola funtzionatzen zun, nola organizatzen zan hori? 
- (A) Hua 're kuartua, zan tabernan ondon [...] izaten zan. Kuarto hua paatu in behar, mutillak zeatzen kuarto hua. 
- Taberna, tabernakua zan kuartua. 
- (A) Ez, aldamenen... Beno, [...] taberna nun zan, Erromiñen eo, bai. Jenealen bai, e! Noizpaitt eongo zan baten taberna ta besten mutill-rdua, Isastin eon zan. Esan det, ba, haben besteko taberna eon zala, ta geo, haben 'e mutill-rdua, euki [...] bi hirutan, holaxe. Baiña taberna zean ondon, mutill-rdua izaten zun. Paatu, zea, urten honenbeste [...] zenbat paatzen zan. 
- Ta ze iten zan, mutil-rduak ze iten zun? 
- (A) Ba, bi barrika ardo ekarri. Geo, hiru zeatikan, Pionetikan jenealen. Juten giñan aurrena mutillak ardo-robatzea, sapatu baten, ardua aukeratzea. Ta, zeiñ ona zan aukeratu, ta, geo, zeauta eoten giñan, giltzerok urten bi [...] txandak aldatuz, ta, hala, giltzero kargua eaman behar izaten zan, harei giltzero esaten zitzaion. Geo ardo probatzea danok jun, danok eo nahi zianak. Ta, Santa [...] bezpean, irikin jun, ta, barrikak ekarri. 
- A, irikin, e? 
- (A) Hoixe! Haikin ekartzen gendun. Ta, jarri barrika arduai, ta segi haik ean arte. Ta, jana gutxi izaten zan. Apai bat iten gendun, konttu iteko eunen, zea, apaia izaten zan, intxaurrak eta ogiya... Telefonua, ez al dao Mikel hor?... 
- Ta ordun fuego, jo ta fuego ean arte. 
- (A) Bai, haitxek pestak, ta aittonai ta 're o aittai ta 're ematen gendun ta haik 'e harrapatzen zittun [...] earrak, eta! 
Hua pexta, hua izaten zan, ardua ematen ta moxkorra... 
- (P) Geo mutill-rdoko zea kuartuak izaten zun San Sebastian biarrenen, aparte baldin bazan behintzat, eguardin pexta han, zea baten, e, momentu baten eo hola jun pixkat eta danak, ardua eanez, ta han dantza saio bat in. 
- Neskak 'e bai? 
- (P) Bai. Neskak, honbre, pixkat! 
- (A) Neskak 'e ardua eaten zuen, ordun pixkaka baiño... 
- Apaiz hori ez al zan kejatzen? Bakarrik dantzakin? 
- (A) Ez, arduakiñ ez. 
- (P) Baltsiakin, baltsiakin bakarrik hua. 
- (A) Baltsiakin, hura, harek. Harekin zun bildurra. 
Inguruetako dolareak
Lazkano Roteta, Inazio
- Hemen inguruan zenbat zeuden? Tolare asko zegon hemen inguruan? 
- Hemen tolariak asko garai batian. Antxuninian oandik 'e hor daola aittu det, ta Manuel Mariñian ta, Xuaxolanian ta, tolariak toki askotan. Hemen goiko basarri hortan 'e bazan. Gu aurreneko horrea hasi giñan sagarrakin ta, sagardua eitteko ta, goiko basarrira, baiña belaxe zeatu zun, moldatu zun gure aitta zanak zea, tolaria. Oaindikan tolaria hor dao, jasota dao, lehengua. 
- Orduan bertan, e, hemen, e, zeure etxian? 
- Bai geuk 'e jarri gendun tolaria o, bai, ni mutil koskorra nitzala aita zanak jarri zun tolaria. Dalako behia jarri zuneko hartan, txerriyak eon zianeko zea hartan, hau itxi in zunen, tolaria jarri zun. 
- Txabolan? 
- Bai. Tolaria, erropak garbitzeko alberga, ta berdurak garbitzeko askaa zian hor. Oain ez, oain danak kendu zian. 
Gauzak modernizatzen ai dia oain. 
- Normala zan hori etxe bakoitzian, e, tolare bat izatia, ero? 
- Ez, ez zan danetan izaten, baiña toki askotan bai. Basarri askotan, nola o halakua tolaria sagardua, itxeako, sagardua toki askotan iten zan. Bai, auzua zerbitzatzen, etxian ez bazan. Pantolingo tolarian 'e txanda eoten zan. 
Pantolingo tolarian 'e mahats denboa zanian, Pedro Alleme ta hoiek 'e ez zuen zeaikan. Hoiek mahastiyak bazittuen ta ez zuen tolareikan, ta Pantolinguanian [...] zittuen. Hor herri jirako zea hoiek, [...] zea hauek eta, Montxiyoko mahasti hoiek eta, danak horrea zeatzen zian. Ta hoiek errotak laka kentzen zun bezela, ba, ehuneko honenbesteko bat, zea, [...] , nik ez dakit ze kondiziyo, baiña zeak, tolare zaliak zea kentzen ziyoen, laka bezela txakoliña, mustiyua. 
- Mustiyua ero txakoliña? 
- Mustiyua da txakoliña. 
- Bai, baina... 
- (Emaztea) Zikiña. 
- Bai zea, tolaretik ertetzen zan zea hua, ta barrika bat eoten zan ta, Pantolingoko zeak iten zun mahastizale batena ta bestiena ta bestiena ta bestiena, jata bukoia bete arte, danakin eitten zun. [...] eun batian betetzen, ya kenduz bete zula, batai ta bestiai ta, proportziyuan, nik ez dakit zenbat ontzi bete zittun o, zenbat iten zun ta hori, baiña. Hori bai, hori aittua dakat nik nola zeatzen zuen, ta nola kentzen ziyon orai hori, ta hori barrikan sartzen zula. 
Erromeriak. Urtetako festak.
Eizagirre Ibarguren, Benita
- Ta leheno aipatu du alabak festak eta iten ziala Urtetan ta: ibiltzen al ziñan zu hola, erromeitan ta hola umetan? O gaztetan? 
- Ez, umetan ez, hasi ezkeo... hamar bat urtekiñ o hola, Laurgaiña ta hola juten giñan. Huaxe, Laurgaiña ta. 
Gaiñuntzen, Urtetan bertan. Izaten zan ba, San Sebastian euna ta bigarrena. Ta hoi gurasuak zeatzen zuen, eleizako jun etorriyak eta zeatzen zituen. Ta geo, hurrengo jayen izaten zan nexkana. Nexkak paatzen zuen filarmonika eo zea, soiñu-otzeko zea hori. Ta hurreneko jayian, mutillak paatzen zuen. Ohitura hoiek zian. Geo, etortzen zan Aiatikan emakume bat, ama bi alabakiñ o, solterak, geo ezkondu zian, baiña, haiek etortzen zian ta geo, behin basarri batekuak atenditzen ziyon soiñua jotzea etortzen zana, mandiyoa, basarritako mandiyuan iten zan pexta, zeatikan, San Sebastianetan gehienian egualdi txarra izaten zan ba, ta egualdi ona o ateri baldin bazan eo, plazan ibiltzen zian, ta geo illuntzian zeara, basarrita. Gure itxian ez zan behiñ 'e eoten. Gaiñeko Etxe ta Etxebeste, Erromin ta Elizamendi ta hoietan eiten zan festa ta Gurmendikuak iten zuen, ba, "bueno, hartu nahi baldin baezue, guk horrenbeste paatuko deu, ta batzui gustatu iten zitzaioen, perra batzuk irabazi iten zituen haiek plazan inguruko baserri haietan. Urteta behiñ 'e, Gurmendira behiñ 'e ez zian pesta itea etortzen, guk beti bestiai ematen giñoun. 
- (A) Baiña, festa urte bakoitzian basarri batek in, basarri batian ingo zan? 
- Bai. 
- (A) Aldatzen, baiña... 
- Bai, txandatuz. 
- Bai, bai, bai. Gurmendikuak behintzat zeoze paatzen zuen, akordatzen naiz, hogei duro eo hola. 
- Ta ze iten zenuen, sueltuan? 
- E? 
- Dantza sueltuan ingo zenuen? 
- Bai, bai, bai. 
- (A) Baiña leku ixtua zan ta sueltuan baiña urre. 
- Bai, horrenbesteaiñoko jende pillaikan ez, baiña, zenbat jungo zan, ba? Konbidau 're juten zian batzuk, eta... Geo, Zarauzko kaletikan 'e juten zian batzuk eta... 
- (A) Ni akordatzen naiz gure garaian Elizamendiñian danak pea-ea-ea inda. 
- (A) Konbidaua 're asko izaten zan garai haietan basarritan, e? Konbidaua... 
- Batzuek, batzuek, toki batzuetan, toki batzuetan gehio, baiña ez, horrenbesteaiñoko zean 'e... Gaiñeko Etxen ez zan konbidau asko izaten, ta Elizamendin 'e ez, ta Errominen 'e ez, ta... 
- Ta nola zan asunto hau, konbidauan asuntua... Nola izaten zan... 
- E? 
- Nola izaten zan konbidauan asuntua? 
- Konbidauana? Ba, Urtetan pesta zanen, gure etxea etortzen zian ta geo juten giñan hara ba, etortzen zian haiek 'e beste egun bat jartzen zuen konbidauak iteko, juten giñan hara 're konbidau. Baiña hola, jende askoko zeaikan... 
- (A) Lehengusu propiyuak o izeba-sabak o zein? 
- Bai, hola. 
- Familiya? 
- Bai. En kanbio, segun. Gure besten bizi zan, izaten zian ba, amistade haundiya zuen kaperuanekuak, Kaperotxipi, Flores Kaperotxipi dia hoiek. Eta batzutan, Garro bazan basura biltzen ibiltzen zana, txintxarriya jarrita behi batekiñ, basurak biltzen zittuna, ta "ze, San Sebastianak dia ta bihar ta zea ta, konbidatzia nahi dezue? ta, "bai", ta [...] , hola asko etortzen zan. Geo Seberinonekuak 'e berriz, Mazaneko zea hori, denda haundi hori, horkuakiñ 'e amistadia haundiya zuen. Denda hortatikan jenerua ta erosi ta iten zituen ta, geo San Sebastianetan igual juten zian konbidau hara. Baiña esan deana, bakoitzak hola kantidade haundiya ez, dozena erdi bat o, o gutxiyo igual, hola. 
Zarauzko Euskal Jaia.
Eizagirre Ibarguren, Benita
- Ta Zarauzko "Fiesta Vasca" leheno aipatu dezu ta, ezautu al zenun gaztetan, Zarauzko Euskal Jaiak? Etortzen al ziñan? 
- O, ordurako zenbat urte giñuzen? Euskal Jaiak. Nei esan zian Flores Kaperotxiki pintoriak beai okurritu zitzaiola. 
Zeatikan, beraneantiak etortzen ziala, ta behin setienbrea ezkeo alde in, alde iñ iten zuela, eta pixkat bertako zea iteko, "Fiesta Vasca" zeatu, montatu ta in behar zuela ta, beak atea hitza, ta zeatu in zula, produzitu in zula. 
Beraneantiak 'e gozatu iten ziela zea horrekin, jantzi horik eta, zean ta. Geo, San Pelaiotikan kalea, hola, besotikan danak helduta, batek lepotik, eta bestiak gerritik igual ta. 
- (L) Pasakallen. 
- Bai. Salto ta zea, brinko zeaiño, botikako exkiñaiño, ta hor bukatu. 
- (A) Baiña, Flores Kaperotxipi zure edadekua zan, ez? 
- E? 
- (A) Flores Kaperotxipi zure edadekua zala? 
- Nere edadia baiño zaharro zan hua! 
- (A) Zenbat? 
- Flores? Zein zea? Jesus, Maria ta Jose! Gure aitan edadia hurreo! 
- (A) Bueno, kontua da, esan nahi det, haren idea baldin bazan, zu umia ziñanian Euskal Jairik ez zan izango. 
- Ez, ez, ez, ez. Ni akordatzen naiz noiz izan zan. 
- (A) Lehenengua? 
- Bai. Danak zian, ba, Arrutitarrak eta hoiek zian ya oso zean, aurrian ta, Flores Kaperotxipi hori ta haren lagunak, hoiek izango zitun, Arrutitarrak. Aita gallegua omen zan ta, orduan iya euskeraz 'e ez zuen ondo iten, ta geo hobeto iten zun. 
- (L) Udaa luzatzeatik ordun in zun hori. 
- E? 
- (L) Udara luzatzeagatik ipini zuela hori. 
- Bai, udaa luzatzeatik. Baiño beak ateatako hitza zala esaten zun, beak ateatako hitza. Zeatikan, San Pelaiotarrak eta zeak eta, berdura ta zea saldu, ta beraneantiak hemen euki ezkeo, ba konsumitu iten zuela. 
Gerra Zarautzen gazte baten begiek ikusia
Iturria Astiazaran, Juan
- Nola gogoratzen dezu gerra Zarautzan, nola hasi zan, edo ze moimentu, edo? 
- Moimentuak, ba, eskopeta pilluak eta guardak ikusten zian, eta... baiño hola organizaziyo jatorrikan ez da, ez zan behiñ 'e eon. Hemen, ni gogoratzen naiz, egokitu nitzan ni 're orduan, este... oain nola dao frailetako aurrian badao ba "Agencia... ", nik esaten det Iberia, Iberia ez da hori... 
- Halcon Viajes? 
- Halcon, hori da, bai. Ba, hor ultramarinuak zian, ultramarinuak, eta oso fiñak. Esan nahi det, e, hortikan zeara juten zan asko, aberatsan txaleteta ta holako jendeta zeatu. Neguan ba gutxiyo saltzen zuen. Ta estankua 're bazan gaiñea, estankua 're. Eta jende asko pasatzen zan zea hortatik. Ba, hura sakeatu in zuen zeak, azkeneko egunian gorriyak. Abertzaliak ez, e? Gorriyak. Nik distingitu iten ditut hoiek. 
- A, bai, e? 
- Bai. Eta, este... Hala, han, bertako andria erten ta fabores ta fabores, sakeatzen ai diala, ta abar, ta launtzeko, ta abar, ta. Oain ez ziyon iñork kasoik iten zeatikan zailla zan orduan. Eta, ba... denda erdiya o hustu ziyoen, bai. Eta egoardi hartan bertan, egoardiya hartan bertan, han ixkiñan, hura zan abenida, "Avenida de Navarra" uain dana, eta han gudari batek: tan-ara [...] bi aldiz jo zun erretira, nunbait erretirada izango zan. Abertzale zea jantzita hura, gudari jantzita, hura, bai, bai. 
- Ta hola gogoratzen dezu gerra hasiera? 
- Bai, bai, bai, bai, bai - Ta gero, ze eboluziyo eon zan Zarautzan? 
- Ta nik perioikua eunero letzen nun, e, perioikua, e. Orduan letzen gendun guk zea, "El Diario... ", ez, "El Pueblo Vasco, El Pueblo Vasco". Zan "de tendencia independiente". Oain, abertzalia zan zea, Pikabea zan hura dirijitzen zuna. Eta nik eunero, aitak 'e bai, ta bueno aitak letzen zuna nik letzen nun. Ta afiziyo haundiya niyon nik politikai, haundiya. 
- Orduan edadea polita, hogeita... 
- Ez, ez, hamabost, hamasei, hamabost, hamasei. 
- Hamabost, bai, bai, hamabost o hamasei. Ta ordurako afiziyua politikara, e? 
- Bai, bai, bai, bai, bai, bai, bai, bai, bai. Bai, bai. 
- Ta edade horrekin perioikua egunero irakurri, e? 
- Baita, ta gaiñea, joño, joño, por ejenplo, hemen Azpeitiyan por ejenplo, [...] abertzaliak, eta poza, ta horiek danak, beti izaten zan. 
Oporretako entretenimenduak
Arruti Abendibar, Mertxe
- Ze egutegi, ze kalendaio eukitzen zenuten eskolan, gogoatzen al dezu? Oporrak eta noiz izaten zan, ta... 
- Ez naiz gooratzen, ba, oporrak noiz eukitzen genduzen... ba, "julio, del quince de julio al quince de setiembre". 
- Ta ze iten zenuten oporretan? 
- Ni, Zarautzen nola bizi nitzan, hondartzan. Ni ondo bizi nitzan. Arraldian jaiotakua naiz ni. Zuk ba al dakizu arraldia zein dan? Ba, hortxe. Hor inguruan jaiua nitzan, ta guk egun guztiyan arraldian, gu itsasuan. Ta, bestela, plaza dantza noski, hori bai, e! Ta zinea 're bai. Baiño zea beiratu behar izaten gendun, ze koloretako pelikula zan, o roxa, o urdiña, o horiya. Bestela ezin zan jun. 
- Ze esan nahi zun, kolore bakoitzak ze esan nahi zun? 
- Ba, adibidez, txuriya zan "pa todos los publicos". Geo zetorren, ez dakit ba, urdiñ argiya o roxa, hoi izango zan, ba, hamalau urte arte. Geo bestia zan hemezortzi urte arte, ta geo, "prohibido a todos los publicos". Ta hori izaten zan politena, verde o rojo, hoiek izaten zian txarrenak. 
Zarauzko Euskal Jaia betidanik ezagutzen du
Arruti Abendibar, Mertxe
- Ta euskal dantza 're iten zenuten, ordun? 
- Ez, zea, fandangua ta, zea, plazan, zea tanboliñakin jo, txistuakin, ta holaxe, besteik ezer ez. 
- Ta libre zeon hori? 
- Bai, bai, bai, hori bai! Hori bai, beitu. Franco ez zan ausartu Zarauzko Euskal Jaiak kentzen 'e. Danak kendu zitun eta Zarautzen beti-eti-eti-eti-eti Ama Birjiña Arantzazuko egunian Euskal Jaia in zan, in zan, Franco garaian ta Franco pasa ta Francon aurretik. 
- Beti ezagutu dezu? 
- Bai. Hua ez zan ausartu hoiek debekatzen. Ta egun hartan danok juten giñan Euskal Jantzi... a, ikurriñik ez, e! 
Ikurriña nik, Frantzira juten giñan ezautzea, nolakua zan ikurriña. Ez, lehenbiziko aldiz Frantzin ikusi nun ta near in nun. Ta zergatik near nik ez nun ezautzen, ta? Emoziyua! Ta nundik dator emoziyo hori? Barru-arrutikan, zergatik nik ez nun bestela behiñ 'e ezer 'e aitu ta. Hua ikusi nunian nearrez hasi. Ze iruitzen? 
12-13 urterekin hasten ziren dantzan
Arruti Abendibar, Mertxe
- Ordun mutilletan, hamabi hamahiru urtekin goiz, ez, garai hartako? 
- Bai, dantzan plazan ta, bai. Etxetik erten baiño leheno gaiñea, ordulaia hartu, ta ordu laurden bat o ordu erdi bat atzeatu, bestela betzitako itxea etorri behar zan, ta, zea onenian ta, zea, gure pasiatxua Getai birian in gabe nola jungo giñan, ba? Ta geo ama kontuatzen ez bazan, bale, baiño kontuatu baldin bazan, ba, bronka. [...] , gaztetako kontuak. Ene! Kontatuko gentuzke gauza gehio, baiño horrela, hotzian, gutxi, ez zea gogoratzen. 
Neska eta mutilen arteko aldea kiroletan
Arruti Abendibar, Mertxe
- Ta orduan 'e hondartzan ta, mutillak kukañan-a ibiltzen zian eta abar, ta neskak ba al zuten hola... 
- Begira, ez, gu beira, gu beira kukañetan... Ta hoixe gustoa, gaiñea, beira eoten giñan. Beti eukitzen gendun faboriton bat, eta... zeiñek harrapatzen dun ta... Gu haiei beira, kukaña diala ta. Geo, igerira neskak gutxi juten zian zeara, moilla, mutillak gehio. Neskak maritxiko hara jun ezkeo, maritxiko. Ta ez zeon oso ondo ikusiya. Gu hondartzan, baiñatzeko ta hori, enteitzen? 
- Baiña kixkilleta bai. 
- Bai, han bai, kixkillak harrapatzen, ta, zapaburuak eta. Nik ez dakit ze... murliyuak eta lapak eta muskuluak eta [...] harrapatzen. Bueno, izugarrizko arrantza. Oaingo aldian asko zeon orduan, e! Uain ez dao ezer 'e, orduan asko zeon bai. 
Mendirako zaletasuna izan du gaztetatik. Txangoak
Arruti Abendibar, Mertxe
- Mendira ta juten ziñaten gaztetan ta? 
- Bai, bai, bai, txokolatia itea, "a hacer chocolatadas". 
- Ze urtetan hasita edo? 
- Ez dakit, ba, hamahiru, hamalau, hamabi. Bai. 
- Nora? 
- Ba, kanposanto aldea, Salbide aldea, Salbiden han zelai earrak zaben leheno. Oain ez daude. Iñurritza aldea, oain ez dao zelairik, baiño leheno izugarrizko zelai earrak zauden. Eta, beste behin gooratzen naiz Montetxio aldea jun gea, ta in gendun sua piztu ta txokolatia in ta, txokolatia in ta geo, ba, hantxe giñan berriketan, ta, potia "leche condensadakin" bota gendun, eta "zer ziok, zer dabil hor? ", ta, "auskalo, arratoien bat, eo". Ze ote dabillen ta, hantxe, zean, erantza batzuek, eta arantza tartian, ta zea... subia! "¡Anda carajo! ", dana laga daon bezela, ta saltaka igesi gendun, subia. Ezerrek ez dit nei nazkik ematen, e, xaguak eta arratoiak eta, danak zoragarriyak dia, baiño subiak, ama... subia! Ta geo esan ziguen, este, esnia ta gauza gozua gustatzen zaiola, eta gu potia kondensadana txokolatia iteko, "leche condensada" eaman gendun ba, ta hua bota gendun han tartea, ta haren zeara ikusten danez, subia ta hola [...] beltz-eltz-eltz bat. Hua bildurra! Bai, txokolatia itea ta mendira bai, gustatzen zitzaigun. 
Batzokiko giroa: antzerkiak, dantzariak..
Loiola Antzuola, Agate; Loiola Antzuola, Ignacia; Loiola Antzuola, Rosario
- Ta, batzokiko girua nola gogoratzen dezu, gerra aurreko girua batzokikua? 
- R. : Batzokikua? Gizonana? Batzokiya zana? 
- Bai. 
- R. : Han eoten zan, bueno, orduko [...] agintariyak zazkaen. Batek iten zun bat, bestiak bestia. Nere anaiak jeneralian iten zun antzerkiya preparatu, zeak hartu, notak: zeiñek ze in behar zun. Bea, bea, bea 're oso ona zan antzerkiya iten, oso ona. Eta han juten zian zea itea, pruebak itea, ta zeak itea ta. Urtiak hola, gerra hasi arte. 
- Ta ze ekintza, ze ekintza egoten zan ordun? Ze, ze aukera egoten zan, e, batzokiyan? Dantza 're bai esan dezu lehen? 
- R. : Baita, baita. Baiña hori izaten zan batzokiyan ez, Emakume... zean. 
- Batza. 
- A. : Abertzaleen Baratza. 
- R. : Han, han ikasten gendun dantza ta baita antzerkiyak 'e. Porke han, han genduzkan andereñuak eta haiek erakusten ziguen. Ahora, nik beharko ikasi, han, han, nere anaia, nere lehengusua, danak atzetik nazkan beti, ba! "Aizan, ikasi zan ondo hori, e! ", "Ikasi detela! ". Ikasten nitun nik Aita Guria bezela. 
- A. : Ta asmatuta 're bai juten zanian hara. Asmatuta nola zijuan. 
- Ta ze dantza egiten zenuten? Euskal dantza, noski. 
- R. : Bai, euskal dantza. Bai andereñuan, eo andereñuan ni berriz... 
- I. : Hilandera. 
- R. :... hilandera zeakin, gona gorriya, ribete berdia, blusa zuriya, eta geo zea bat... 
- A. : Txalekua. 
- R. : Txaleko berdia. 
- I. : Korpiñua... 
- A. : Kurpiñua beltza. 
- R. : Kurpiñua beltza ez... berdia. 
- A. : Bai, beltza. Alkandora zuriyakin. 
- R. : Berdia! 
- A. : Berdia al zan? Berdia? 
- R. : Karo, berdia, "a juego con lo de la barra". 
- A. : Bai, bai, bai. 
- Eta ze, ze, ze dantza klase? 
- R. : Hoi, zea ba, poxpoliñak iten duena, zea, arkuana, zintana. Mutillak izaten zian guekin, beste saiua, ta haiek ezpata-antza iten zuen, makil-antza. 
- A. : Bai, horrek segitzen du uan 'e, e! 
- R. : Bai. 
- I. : Bai, uaiñ hartu du indarra horrek. Puskatian gabe eon gea, gabe eon gea. 
- A. : Klaro, gerra denboran ta bukatu in zian danak. 
- Gero frankismuakin, ta... 
- R. I. A. : Bai, bai, bai. 
- Orduan mutillak ezautzeko ta parada earra, aukera. 
- R. : Mutillak! [...] dana mutillak zian! Fubolian ibiltzen giñan earki. 
- A, bai, e? 
- R. : Uuu, bueno! 
Auzokoen arteko erromeriak
Larrañaga Manterola, Maria
- Bien, ta, dibertsiyua, ze dibertsiyo eukitzan zenuten gaztetan? 
- Dibertsiyua, esan dizutena, barriyotako zea hoiek, inguruko hoiek, eta... 
- Igandetan... 
- Geo, geo, ba, zea, Nekazabal hortan, han bazian bi anai, zeoze lardasten zien eskuko soiñuakin. Eta... beno bat dexente... Eta hantxe juntatzen giñan auzuak eta iten gendun erromeia. Baiña tabernak eta, zurrutik eta hola ez, e! 
Dantzan in ta itxea. 
- (A) Nola zun izena harek? Nola zun izena? 
- Zeiñek? Nekazabal. 
- (A) Baiña, jotzen, soiñu-otzen zunak? 
- Rufino. 
- A, Rufino. 
- Patxi. Bai, anai bat Patxi zan ta bestia, solterua, Rufino. Haiek jotzen ziguen, ta guetzako danak baliyo zun, ba. 
Lehenagoko festa-giroa eta jaietako ekintzak
Mutiozabal Begiristain, Jose
- Ta orduan, zirkulotik hasi ziñan, piska bat hango, zeretikan... 
- Bai, handikan, buruhaundiyakin ta. 
- Ordun, e, hamar urtekin esan dezu, hasi ziñala. 
- Bai, bai. 
- Ta ordun ze festa izaten zan ordun, zuk hamar urte zenula? 
- Orduan izaten zian bizikleta karrerak eta. Bizikletak eta karrerak iten zituen, buruhaundiyak nola uan? Haiek buruan jarri ta ni akordatzen naiz, bat bizi da, ta bea justu-ustu akordatzen da. [...] akordatzen? [...] Urbieta. Hori da Carlos ta, frailliak eta, hoien osaba da hori. Ama ama zanan anaia. Ta hoiek eta, ta, hil zian bestiak, Pantolingokua ta, ni akordatzen naiz [...] ta. Geo, zean, e, Ama Birjiña eguna etortzen zan ta Ama Birjiña egunian 'e Munuan jartzen zuen, postiak zian ba, arbolezko postiak zian hor, ta batetik bestea sokakin jarri, lurrezko ontziyak, lurrezko, e! 
Lurrezko ontziyak jarri, han konejuak sartzen zituen, ta oillaskuak. Ta, zuri begiya itxi ta makillakin, ta hausten dunak beatzako. Ta geo premiyuan ematen zuen hola, gehiena hausten zituna ta. Beno [...]! Oso... festa politak iten zian leheno, bai. Uan, uan dana, San Pelaiotan 'e... Leheno goizian etortzen zian zazpirak eta laurdena Ramon Inazion osaba ta... Barkatu! 
- Bai, trankil, trankil. 
- Lasai, lasai. 
- Ez dago arazorik. 
- Zea... akaso esango zizun, bano, hoiek Gaztatxurinekuak zian hoien ama ta, San Pelaion, gasolinera bano leheno, zea, kanal aldea guazela, basarri zahar bat. 
- Bai, bai. 
- Ta han geo inbitauak eta etortzen zian, San Pelaiotan oso festa zea iten zan, ba. Ta hoiek etortzen zian barriyoko, han barriyoko... Oan 'e ekartzen due, soiñuzalia ekartzen zuen, ta bertsolaiak eta. Ta iten zuen, zea, [...] Eibarren zea eon balin bazea... Leheno San Juanetan bakizu, han 'e ohitura haundiya, ta hemen 'e Serrasenian ta arbolak hostruak berdiak, haiekin jarri zea karruai, soiñua jarri han, eta bi hiru etortzen zian panelo gorriyakin. Zuk akaso ezautu 're ingo zenun, Etxaniz aguazilla ezautu al zenun? Ba, hura, [...] o, ez dakit nola izena... hura 're bai. Lehen, leheno fiestak leheno izaten zian, San Pelaiuak leheno izaten zian. Geo, San Pelaio biarrena 're berriz, karrera, karrera izaten zan. [...] o Lasartekuak eta, izeneko, karrera hemen fama haundiya zun. 
Sta Ageda eskeko giroa
Mutiozabal Begiristain, Jose
- Igual errepaso bat ingo deu, urte, urte, urte hasieratikan, kalendaiua hartu eta ze festa eoten zan Zarautzen, e, zure gazte, gazte, hamar, hamar, mutiko garaian. 
- Ba, aurrena... 
- Santa Agedak iten al zian? 
- E? 
- Santa Agedak. 
- Bai, bai, onak gaiñea, e! Baserri ta. 
- Ta, nola, nola izaten zan, aber. Santa Agedatan ze iten zan zure, zure mutiko garaian? 
- Gure mutiko garaian iten zan, ba, arratsaldian ateatzen zian, ba, zazpi t 'erdik zortzik aldian, ta hamengo taberna danak pasa. Leheno tabernan uango aldian dana beteta eoten zan, ba. Ta orduan, ba, Basarri bertsolaia, Txokoko, uan Bar Txoko itxiya do, Alejandro, ta holako kuadrillak. Badabe batzuk, beno, batzuk hilda 're badabe, oan. Zuk gaiñez ezautu, bestia ezautuko dezu Eugenio Elola, eletrizista esan deu, ba? Hamen, Elektrizista Santa Maiña, hoiek eta. Hoiek santa eskian... Hemen santa eskiak oso zea zun, fama haundiya. Geo zuk ezautu ez, Elgetako bat zan, geo, azkenian nahiko zea hil zan hura, bueno, Elgetakuak, Miako jendiakin, Miako neskakin ta. Hamen zea... 
- Elgeta trikitilaia? 
- E? 
- Elgeta trikitilaia? 
- Elgeta trikitilariya. Harek zakin purua erretzen! Honeaiño erretzen zun purua, [...] : izugarriya! Ezautzen, ezautzen zendun, e? Aitu! Soiñuzale ona, bai! Ta zean 'e santa esken nik hura ezautu nun mutil koskortan. 
- Ta Miako neskakin ibiltzen zan? 
- Hura Miakua, [...] zeakin, Ziotzako neskakin ta. Aitu! Kuadrilla, ekipua ibiltzen zan ba, ekipua. Gizasemia gehio ibiltzen zan bano, hura, hango Miako jendiakin ibiltzen zan hura. Ni, ni akordatzen naiz, gu mutilkoskorra, ta. Bai, esan [...] bai, leheno santa eskia oso zea zan, oso... 
- Ta, koplak iten zan, kopla? Bertso ta kopla. 
- Bai, geo etxekoandriai, [...] Txokoko andriai o gizonai, beai botatzen zion ta. Batek bertsua ta geo, makillakin, oso earra zeatzen zan hori. Uain 'e iten due, baino leheno, oso polita izaten zan. 
- Ta kantu bereziya bazeon, Zarauzko kantu bereziikan bazeon, edo? 
- A, hori ez nizuke esango. Ez, horta ez nizun... 
San Pelaioetako giroa; musika eta dantza.
Mutiozabal Begiristain, Jose
- Bueno, eta, e, San, San Juanak, e, ordun, San, San, e, San... 
- [...] hortan iten zan. 
-... iten zan. 
- Geo hortik jun zian horrea. 
- Bai, bai. Eta gero, San Juanak para ta gero San Pelaiuak. Nola izaten zian San Pelaiuak zure mutiko garaian? 
- Jo! Gure mutilla garaian San Pelaiuak [...] iten zian earrak! Leheno, gure zean, gazte denboan, uan iten dun bezela, afaita ta juten da jendia, orduan ez zan holako zeakin. 
- Jaietan ze eoten zan, ze programa eoten zan, eo ze iten zan, eo? Ala ezer ez da festa? 
- Bai, bai, bai. Jaitan musika izaten zan hamen. Ta uda partian iten zan, ez dakit, astin bitan jartzen zuen, osteunian ta zapatun uste det jartzen zuela. Neskamiak kanpotik etortzen zianak, hoiei deitzen zitzaioen "bugatis", bugatiyak deitzen ziyoen. Neskamian tokiyan bugatiyak orduan. Ta, dantzan, ordun iten zan dantzan, heldua, e! Heldua ta, da-a, dantzan in, ta, pu! Ordu, ordu, orduan iten zan. Ta... 
- Baiña San Pelaiuak nola hasten zian? Bisperan nola hasten zian? Ze, ze eoten zan hasteko, festa hasteko? 
- [...] zea, fiesta hasteko? Aurrenengo gauza, kabezuruak eta, ta jigantiak, hoiek izaten dia. Uan bezela, uan danborradak eta, holakoik ez zeon leheno. 
- Ta, e... 
- Kabezuruak eta [...] hasi ta geo gabian, gabian zea jartzen zuen, musika jartzen zuen. Bandak jotzen zun, o bestela kanpotik ekartzen zuen. Bano gutxi kanpotik, herri, herriko bandak lan asko iten zun leheno. 
- Ta zu, orduan ya kabezudokin ta ibiltzen ziñan? 
- Ni kabezuruakin, bai, bai, bai. Nik lehen, leheno [...] zeak, agozillak eta ezautzen det, bai, ba, hamar urtetikan hasi nitzan, ta. Geo honea zian, zu ezautu bai, Eibarren eon balin bazea zu, [...] , duzineruak, hiru anai, Estellakuak etortzen zian Eibarrea, illoba batekin, illobak tanborra jotzen zun. Ta hiru, hiru anaiak jotzen zuen duzina. Eta etortzen zian handikan Zarautza. Ta zuk ezautuko zenun Zarautzan ayuntamientuan urte askuan eon zan Juanito Zuzuarregi? Horrek paatzen zun. Ta gertatu zan handik etorri iten zian ta, egunian haiek etortzen zian. Ibiltzen giñan txistuakin bezperan, bano, egunian, bi egunetan ibiltzen giñan, uan bezela soiñuakin ta ez, zeakin, duzinakin, zea, duzineruakin. Guk gaiteros deitzen diyou hoiei, Estellakuak. Ta hoiek. Ta hoiek etortzen zian Eibartik Zarautza. Ta geo Zarauztikan juten zian Zumaira, San Pedruak. Ta hola ibiltzen zian. Bano urte bat gertatu zan, jai hau, ta han ze in diyoe? Koño! Gelditu zeazte zean, ta gelditu han, ta guri ezer 'e abixatu ez. Ta gu hamen zai. Nik mutillak eta danak jarrita, buruhaundik eta, nik eamaten nun, ba, martxa. Danak zai, zai, zai, zai, zai. Zuzuarregiri esan niyon, Juanitoi, hau ta hau, "geo ba al dakizu ze pasatzen dan? Ayuntamientuan inorrek ez du iten festetan lanikan, ta... "
Lehen bezela, uan bezela ez zeon leheno inspekziyuak eta, bazian bano, jaitan zanen diferente. Nola hala lokalizatu zuen, si... hau ta hori esan ziyoela ta, bakizu, haiekin ondo gelditzeatik, bano hori ez zala iten. Ta, azkenian txistulaiakin ta abar, ta nola hala ibili giñan ta. Ikusten dezu gauza nola izaten dan, geo laga in ziyoen haiei. Haiek harrezkeo ez zian etorri. 
Buruhaundien inguruko kontuak
Mutiozabal Begiristain, Jose
- Eta garai hartan, garai hartan esan dezu, e, e, euskal jaietan ta animaziyo haundiya... 
- Bai, haundiya, haundiya, beti izan du honek. 
- Herri, herri kirolak eongo zan ordun, baita? 
- Bai, bai, bai, bai, bai. 
- San Pelaion baita? 
- Bai, San Pelaion 'e bai. 
- San Pelaion. 
- Beno, San Pelaion izaten zan, zea, hango, fama, fama haundiya zan, e, bokailluakin ta junta, ta han, tabernak eta zea, han, ta, han, ta. Bestela kirolak eta, aizkol-postuk eta [orduik] ez zan izaten. Iten zan aizkol-pustua ta hoiek San Pelaio eunian. 
- A, San Pelaio egunian. 
- Entenditzen? 
- Bai. 
- Ta soka tirakin ez naiz... Geo uste det hasi ziala sokatirakin ta. 
- Baiña lehen aipatu dezu bizikleta-arrera izaten zala... 
- Bai, bizikleta karrera, bai. 
- Zea, buruhaundi... 
- Buruhandiyakin 'e bai. 
- Eta hori noiz izaten zan? 
- Hori Ama Birjiñetan. 
- Ama Birjiñetan. 
- Ama Birjiñetan. 
- Ta ze karrera izaten zan? Nundik noakoa izaten zan? 
- Zirkulutikan Kale Nagusira, zeatikan, Parrokitikan buelta. Parrokitikan buelta iten zan, ta geo frailleta iyo berriz 'e, ta meta frailletako horta izaten zan ta. Oan, beno, hori asko izanda ezta akordatu 're ez dia ingo! Hor ibiltzen dana, Urbieta esan dizutena, Meltxorren zea, ez da akordatzen. Ta ni akordatzen naiz earki. Bai, bai. Leheno zian gaiñea jigantiak egurrezkuak, ta geo, izorratu in zian. Ta geo hortikan plaza berdura. Uan komunak eta nola dabe? Hor. Ta hor eukitzen zuen bonberuak 'e, leheno bakizu, hiru o lau bonbero, ta mangak, eta beti humeraria. Ta jigantiak [...] , jigantiak esaten dizut bat, zortzi bat urte pasatzen baldin bazuen humerariakin ta izorratu iten zian. 
- Ta, ze premiyo ematen zuen ordun, hola, bizikleta karrera irabazi ezkeo? 
- A! Hua! Bi duro o hiru duro o. Ta aitu, ta, orduan diru haundiya zan, ta jendia ta, esaten dizut, ba, zea, Ama Birjiña eunian 'e, zean 'e jarri lapikuakin ta, begiya itxi, ta oso polita izaten zan. Ta jende asko eoten zan, e! Ta zuk makil bat hartzen zenun, ta hausi in behar izaten zenun. Ta askoek hausi ezin, ta hura izaten zan polita ikusteko, jendiak parre iteko ta. Lo que pasa que, zuk esan, seituan hausten baldin bazuen, bano, han hausi ezinikan ta, zea ta, oso polita izaten zan hori, bai. 
Pilota; Kontxako estropadetan arraunean
Mutiozabal Begiristain, Bonifazio
- Ta, dibertsiyoik ez al zeon? Mutikotan dibertitzeko denboaik ez, astiik ez? 
- Dibertitu? Bai. Dibertitzeko zea bazeon. Pelotan ordun ibiltzen giñan asko, pelotan. Launbata etorri ta jaia, pelota jo ta hausi. Fronton zineman ibiltzen giñan eskuz soldauska jun baiño leheno, eskuz. Ta geo, boleta juten giñan eguardiyan jaitan. 
- Ta pelotan, pelotan, e, nola baiña? Partiduk ala... 
- Ez, ez, ez, geuen artian, launan artian ba, ibiltzen giñun partiduak in geuen artian ta jokatu. Geo, saldauska jun giñanen, handik etorri giñanian media palan hasi giñan hamen. Kuartango ez dakit ezautuko zenun. Kuartangok horrek sortu zun media pala o zea hoi ta, zea, afiziyua pixkat jarri zan, ta. Media pala jolasten giñan hor. 
- Ze urte zan hori, media palako hori? Ze urte? 
- Ba, hori, ni saldauskatik etorrita zan, ta. Hogeita... hogeita hirukin, biekin, hiruekin etorri, hiru kunplitzeko, el año, pues, izango zan hori, el año... Baiña hoi baiño leheno 're zeatik etorri, bai, soldauskatik etorri nitzan [...]. Ta zeara, puertoa jun nitzan. Puertua ordun udaan, ta puerto, ta jendia ta ibiltzen zan, ta. Arin txikiya esaten ziyoen, Leandro Arin. Arin, zea euki zuen hor fabrika o taillerra. Ta, hura amorratu zan arraunean ta zean ta. Ordun Zarauzko traiñeua ateatzeko zean, ta, "Koño, Txabillo, benga arraunea hi 're! Sasoiekuak eta zea hau ta bai, ta [...] ", ta, han hasi giñan arraunian pixkat ta. Lau urtetan ibili nitzan Donostiko zean, estropetan. 
- Kontxako hortan 'e bai? 
- Bai, lau urtetan. El año, el año... zer zan? Cincuenta y dos o, ez dakit, dos, tres, cuatro, cinco o hola, lau urtetan behintzat izan zan han. Ibili giñan geo Zarauzko estropetan 'e bai. Ta Bermeoa 're jun izandu giñan trainerilletan, ta. 
Holaxen. 
- Ordun, e, gelditu 're ez, e? 
- Ez, ni deportista zea izan naiz, e! 
Entretenimenduak: bizikleta, pilota, boleta eta karta-jokoa
Mutiozabal Begiristain, Bonifazio
- Ta bizikletan ta, taldian ibiltzen ziñaten, ala... 
- Hamen San Pelaiotan karrera jartzen zittuenen hor ertetzen giñan. Ordun federatua ta hola, hola ez zan uain bezela. Ta hamen ertetzen giñan, bi, bitan o erten nitzan ni hamen. Baiño hola karrereta ta juteko zeaik ez nun nik. 
Ya, neonek bakarrikan ta, ibilli bizikletan hara ta honea. 
- Ta apustuik eta bai kuadrillen artean, lagunen artean, apustuik eta iten zuten? 
- Bizikletan? Ez. 
- Ez. 
- Bizikletan [...] apustuikan, apustuik ez zeon, apustuik. Ta geo, esan dizut, boletan ta. Hor ibiltzen giñan, jo ta hausi. 
Jaittan. Goizian frontoian, ta hamaika t 'arditan o boleta etorri ta boletan ordu bik arte, bazkaitako garaia arte. Ordu bik o ordu bi t 'erdik. Bazkaldu, berriz, frontoira juten giñan, ta media palan. Berriz, lau t 'arditan o boletan. Ta illundu arte hantxen. 
- Ta parrandaik batez? 
- Parrandik ordun, gu ez, parrandik ez zeikan. 
- Neskatan, ta? 
- Ez ta zeaikan, pentsau 're. Pentsau 're neskatan. Ta, boletatikan juten, ertetzen giñanian o zea, bukatzen giñunen, zea, hantxe Xalegineko taberna zan, oain Banco Popular o daon hortan, ta. Hara jun ta han partida bat o beste iten giñun, ta, o kaxuelka bat tripaki jan, ta holaxen ibiltzen giñan. 
- Jokatu kartatan, musian? 
- Tutian o musian o, tutian, tutian orduan, tutian giñan. Musian ni beandu hasi nitzan musian. Geo hasi nitzan musian. 
Soldaduskara orduko 700 pezeta irabazi zituen boletan
Mutiozabal Begiristain, Bonifazio
- Bueno, hoixe, hoixe pixkat igual sakondu behar deu, ba, bolako kontu hori. Noiz hasi ziñan jokuan hor, boletan? 
- Ba, ni hasi nitzan, hamen lehen-eheno bazian bolatokiyak, baiño hemen ta Azken Portun eon behar zuen. Ni ya mutil-oxkorra nitzan ta ordun ez nitzan ni hor ibili. Baiño hamen bolatoki berriya jarri zuen, Sakana taberna nola daka? Hor, baztar hortan, zea, ayuntamientuak dakan zea hortan, bolatokiya zeak, linternero txikiya zeatzen zan ordun, Agirrezabalaga edo. Ta haik jarri zuen bolatokiya. Ta ni han hasi nitzan. Bola botatzen zuen bolaiak, eta geo brillak jarri ta bola bueltan botatzeko handikan. Bola bueltan bota ta brilla jarri ta, han ikasi nun nik, handikan. Geo hasi nitzan bola ikasi nunen zeakin, onakin ta botatzen, ta hor iten zan kartak partitzen zitun, pezeta bat karta bat. 
Ta, bi tiradatako. Bi tiradatan gehiena jotzen zunak, zenbat karta zian, ba. Hamar bazian, hamar pezta. Geo hamar pezta hortatikan pezeta bat o kentzen zun bolantzat o zea, materialantzat. 
- Nagusiyak. 
- Nausiyak kentzen zun, hoi kentzen zun. Hantxen, jo ta ikasi nun bolan ta. Soldauska juteako zazpirehun pezta o ahorratu nittun nik han irabazita, soldauska juteako. Jolin! Alde earra in zian ordun! 
- Saio ederrak inda, ordun! 
- E? 
- Saio ederrak einda. 
- Bai, bai, bai. Esan ziut, ba! Jaia etortzian goiz ta arratsalde han jartzen giñan boletan. Guetzako ez zeon zea, nesketan ta zeaikan, musikik, dantzik eta zeaikan. Hantxen boletan. Ta bola gaiñuntzian, ba, esan ziut, partidaen bat o beste iten bagiñun han tabernan, ta geo handik itxea. Ez nun zeaikan, dantzako ta afiziyoik izan. 
- Ta zazpiehun pezta soldautza jun aurretikan irabazita. 
- Bai! Irabazi nittun nik hor. Ordun mahaia iten zan, ta boletan ta, pixkana-ixkana-ixkana, ba, zazpirehun pezta ahorratu nittun soldaduska juteko. Joño! Orduako asko! 
- Asko. 
- Asko. 
- Ta diru horrekin, ze, soldautzan hobeto? 
- Aber! Hara juten nitzan han, bokaillo bat jateko ta, txupiñak saltzen giñun, limonada boteillak zian hola, txikiyak. Ta haitako bat hartu, ta bokaillo bat. Nik eunero raziyua nakan, ta kontuan. Baiño beste asko bazian han, mondragoitarrak eta, bazian han juten zian ta eamaten zuen diru guztiya eun batian biyan gastatzen zuen haik. Ta geo, han eoten zian, zea, hola. Nik, berriz, eunero-unero-unero hantxen, bokaillua jan, ta txupiña o zea, ardo botilla txikiya ean. Ta geo tartetan launakin ta han bazian kantinak, ta kantina jun, oggik ez zan ordun, ta. Han ogiya eoten zan, ta intxaurrak eta, ogiyakin ta ardua, han eaten giñun launakin. 
Espainiako txapeldun geratu zen bola-jokoan
Mutiozabal Begiristain, Bonifazio
- Ta, ze teknika behar zan hor, hola jotzeko? Ona, ondo jokatzeko ze teknika?. 
- Ikasi in behar botatzen bola. Bola zuluakin eoten da. Ta kurpilla eman behar bolian. 
- Kurpilla eman behar. 
- Kurpilla eman behar ta oholian ondo atea behar, zuzen o. Pixkat goroxio o beheroxio, terrenua nola daon, han geo brillan tartea sartzeko. 
- Ta, txapelketaik ta ez zan ezer eoten? Txapelketaik eta. 
- Bai, kanpeonatua. Nik atea nun lehenbizi regularidad. Hoi hamar bolatokitan, hamabitan o iten zan hori. 
- Ze, ze, ze, nungo bolatokiak zian hoiek? 
- Ba, Lasarte, Añorga, Donosti, Altza. Geo, Seguran, Zerain, Legazpi, Azpeitiyan 'e bazan ordun Komutxo o esaten ziyona, oain hura 're galdu zan. Ta, holaxen. Ta regularidadekua aten nun nik hoi bat. Ta bestia, Campeonato de España, Donostiyan. Kanpeonato Españako iten zan, ba, igual hirurogei, hirurogei eo larogei bola igual botatzen zituen. Ta ordun iten zan hamar eo berrogei onenak klasifikatu. Ta orduan iten zuen, berrogei hoiek finala jokatzen zan Donostiyan ordun, Treinta y Uno de Agostoko zea hortan, bolatokiya han zan. Ta goizian hamar bola, ta atsaldian beste hamar bola botatzen zian. Ya sorteua inda eoten zan ya. Ya bagenkiun noiz bota behar zan, goizian, hamarretan o hamat t 'arditan o segun. Ta hala, goizian bota nun ta berrogeita hamabi jo nittun nik hamarretan. Ta, geo, atsaldian nitzan atzenaldea. Berrogei zian, ta ni hogeita hamabosgarren o ez dakit zer nitzan arratsaldian. Ta zaben haundinak bi tiradetan, goiz ta arratsalde jo zittuenak ciento siete, lau zaben. Ta nik cincuenta y dos nazkan goizian. Ta, atsaldian jo behar nittun haik pareatzeko cincuenta y cinco jo behar nittun. Ta hasi nitzan bolan ta cincuenta y siete jo nitun. Ciento nueve. Goguan dakat gaiñea hura, [...] ahazten ya. El año sesenta y uno izango zan. Sesenta y uno, dos. Uno usten det zala, bai. Atea nun Campeonato de España. 
- Joño! Ta sari ona? Sariya ona? 
- Ez. Sari ona? Ordun [...] ba, zenbat bola botatzen zian, tanto por ciento zeatzen zan ordun. Ordun kanpeonatua atea nunen, nik ez dakit ba, durua o ze jokatzen zan. Durua botatzen giñun inkripziyua, ta ordun, zea haundiik ez. 
Ta geo kopa ematen zuen, kopa bai. Baiña dirua, dirua hola esateko asko ez. Nik ez dakit, ba, zenbat izango zan, zenbat izango zan, ba, ordun, ez dakit ba, bostehun pezta o? Bostehun pezta, askoz gehio ez da izango. 
Bolatokietako giroa
Mutiozabal Begiristain, Bonifazio
- Ta ordun, e, bolatoki bakarra zan Zarautzen? 
- Bai, ordun bai. 
- Ordun bai. 
- Ordun bai. Ya hamen zea, esan dizun hortan, Sakananeko hortan. Geo, zean in zuen, Zelai Ondo hortan, ta geo San Pelaion in zuen bestia, bai, baiño han bakarra jokau zan. Konkurtso bat jokau zan ta akabo, ezer gehio. Oain kenduta dao hura 're. 
- Ta ze giro egoten zan, e, ze giro egoten zan bolatokiyan? 
- Hamen ondo. Gu hasi giñanian... 
- Giro ona? Giro ona? 
- Basarritar jendia asko etortzen zan ordun, mezeta etortzen zan jendia, hamen, hamaika t 'erditako mezeta, praileta. Hortik ertetzen zuenian boleta jendia. Ta hola eoten zan, e, jendia ikusten ta beira ta. Ta boletan 'e hamar, hamabi laun, hamalau igual juntatzen giñan, hantxen [...] bi gizon, zea zaharrak zian orduan gue aldian, zaharrak. 
Geo hamen Elkano ta [...] izaten zian, gizon haundiya ta, hoi ta. Bestia Roteta, zea, Roteta, Juan Roteta o, Urdanetakuak zian hoiek. Hoiek etortzen zian, gehienian, ta hantxen. Bota mahaian pezeta ta jokua, gehiena jotzen zunantzat. Geo itten giñun, eguardiyan bazkaita juteko aurrian [...] durukua, ya ordun batzuk alde iten zuen itxea, ta beste batzuek geatzen zian sei o zortzi, o hamar igual geauko zian. Durua bota ta bi tiradatan. Gehiena jotzen zuna, hura zan earra hortako, hura zan earra. Bai, gizona, hura. ¡Aquellos tiempos! 
- Ta geo, gazte ta nagusi ta, era guztitako jentia, jeneraziyo guztitako jentia, gazte ta zahar, ta danetikan. 
- Bai, bai, bai, bai. Ordun, zaharrak eta zeak, [...] juten zian. 
Olagarrotara
Makazaga Agirre , Ignacio
- Geo, zean 'e, gizaldi kontu horrekin, arrantzan ta gauzetan 'e, itsaso baztarrekok giñan, ta. Gu jun ohi giñan, e, hiru gizaldi olaarrota 're. 
- A, bai, e? Ta nola juten ziñaten olaarrota? Nola harrapatzen zenuen? 
- Makilla baten muturren jartzen zitzaion trapu zuri batekin zerbait, jana, zaiña eo holako bat. Ta, hor ez due, tienpo hortan bestia, hor [planea] hoitan gantxokin bakarrik, baiño guk ez. Jartzen det, ta olaarrua eortzen bazitzaizun... 
Barrika haundiya ta betetzen giñun guk! Aittona, ni, ni... haundiyena. Neonek ekarri ditut galantak. Aittak 'e zanak 'e bai, baiño. Aittona haundiya zan [...] haundikua, harek zenbatekua ekarri ote zun? Ta eskumotxa. Beitu nola iten zun, hortzakin, hortzakin akaatzen zun olaarrua. 
- Jo! Ez da egiya? 
- Askok akatzen due hortzakiñ 'e! 
- A, bai, e? 
- Bai! Hor, lepa gaiñen hueko bat iten diyou ba, hankakin, harri koskor batekin eo. Lepa gaiñen zeatzen zaie, nerbiyua galtzen zaie. Gure aittonak, beitu ze esku, bat harekin, dana peatu, hainbesteko olaarro zahar haundi harek. Jata, hoiek zeatu iten due, txupatu, gorri-orri iten du dana. Amo zalia zan olaarrutan hua 're. 
Arrantza kontuak: tresnak, arriskuak, lekuak
Makazaga Agirre , Ignacio
- Ta ze gehio harrpatzen zan? 
- Uuu! Nik, e... , nik arrantza asko in det. Asko. Ba, lehorretik izatekotan, ba, zea 're bai, esaten giñuna, karabiñero arrantza, eo donzellas, karraspiyo, ta zea. Baiño fondoa, ta urraburu, ta lupi, ta... 
- Oseake, itxaso barrua 're jun ziñan? 
- Ez, karretekin, baztarretik. 
- A! Hori, baztarretik. 
- Baztarretik, baztarretik. Baiño, bueno... 
- Ze tramankulu ibiltzen zenun? Nola izena zuen tramankulu haiek, edo? Oain, oaingo igualak dia, o... 
- Beno, zea hoiek, e... Esan dizutena, lupitako ta, aparejuk, uain bezelaxe. 
- Uain bezelaxe. 
- Kañaberak, karrete earrakin, ta. Kortxoa baldin baziñan, antxoa o. Fondoako ez, fondoako [aizarra] ta amar berdek eta... Arraia 're zean 'e bai, e: perka pillua ta, erla pillua ta. Hiru-au aldiz erori. Baten gaiñea burun pasa, "hamendik ertengo al haiz? ", pentsa zazu nola... Hoi, ta! , oaindikan arrai hua begi aurrian agertzen zat! Apasta botatzen jardun ta, bat 'e uste gabe bota ta hurre xamarren 'e. Ta jun naiz arraia hola zeatzea, ta, brit! , labaindu naiz antxoa ustelan gaiñen. Ertengo da laister, erten nitzan. Kaskateko earra hartu nun, baiño. Hartu ditut nik, e! , kaskateko dezentiak, eta. Beno, esaten due "hoi kolpe horren zea dek" eta, baiño nei ez zat, nunbait ez zat... 
- Ta nun ibiltzen ziñan? Mollarri inguruan edo hola? 
- Bai, ta barra asko. Ta barra juten giñan, goora iyo, ta han menditik. Oain, oain barra, ez du merezi. Eozein juten zaizu kotxiakin. 
- A, hareaiño. 
- "Y va cualquiera", nahi ditun guztiyak. Baiño leheno ez, leheno jun in behar zan. Oriyotik jun behar zuenak 'e bajamarren eo jun, ta geo, mendiz 'e... Ba! Ta gu 're oiñez erten, Zarauztikan, Zarauztikan juten ziana zan bat, Lorentxa fruteraneko mutilzaharra o ez dakit zer zan. Bestia... , hiru-au bat Zarauzko kaletik barra juten zian. 
Errekondo 're bai, hor. Eta... gure andriai zea bialdu, apasta jarri zean, zaldiyan gaiñen. Gure etxeaiño [...] zeakin jun, ta geo handikan... Handikan 'e iyo in behar dia [...] , handikan jatsi goitik behera. Ta arrantza iten bazu geo gora 're bai. Ba, halare, neke gutxi iten da arraia daonen 'e! 
- Bai, ezta? Ondo, gustoa iyotzen da. 
- Bai! 
Hegaztien inguruko kontuak; pasa eta kontrapasa garaiak.
Makazaga Agirre , Ignacio
- Neguan, oingo alden beste negu batzuk iten zittun ordun. 
- Bai. 
- Ta, ehizan 'e apiziyo pixkat bai, ta. 
- A, baita? 
- Bai. Hola, basarriya laga baztarrea, ta ibiltzeko ez, e! 
- Ez, hola, pixkat. 
- Elurra iten zunen, ta. Geo goiz baten eo, bakizu, urten izaten zian eunak alkan zuriyanak, egaberanak, [...]. 
- Noiz izaten zian egun hoiek? 
- Hoiek... Garai, garai haitan, uratzenen zan zea, alkan zuriya o esaten deuna, galeper ta. Hoiek, bai, nik... Eon zaitte, Pilarica euna, Pilarican lau kilo... 
- Urrian izaten da hori. 
- E? Pilarica euna, "en setiembre no es? "
- O setienbrian bestela, bai, hor ingurun da bai, Udara bukaeran behintzat. 
- Bai. Pilarica oktubren da. 
- Oktubren, ez? Bai, urrian. Hala uste det, bai. Hor izaten zan. 
- Oktubren izango da Pilarica. 
- Bai. 
- Ordun izaten da uso pasa, kontrapasakua, kriston zea. Hegabera ya beanduxio. 
- Beanduxio. 
- Bai. Eta kontrapasa, hori pasaa, ta kontrapasa zan, berriz, martxon. Oaintxe izan da, oain izan da. Gure basarri aldian fenomeno zan. 
- A, bai, e? 
- Bai. Ta oain, kukuak 'e ez dia jotzen. 
- Ez da? Ai, ba! 
- Ta hala eo, hamen, Javier Beldarrainek eta [Pagoarra] , ez dakit, Aian, [Pagoarra]. Ba al dakizu nun daon? 
- Ez dakin nun daon, ba! 
- Bueno, "ixildu gabe hemen da kukuba", ta. 
- A, bai! Lehenguan Laurgain inguruan behintzat... 
- Ikusten al dezu? 
- Ikeagarri! 
- A, hor! 
- Ixildu 're in gabe kukua, bai. 
- Mekaguen la letxe! Ta, nik, ez [...]. Nik dirua zea, txanponakin ta, ta. 
- Hala esaten da, ez? Esaera bada, ez? 
- Bai, bai... 
- Patrikan dirua... 
- Gure aita zanak 'e, bueno! Ta nik esaten diyot, hoi dek! Jo diek hurrengo urtian 'e! Nik urtebeteko plazua ematen diyot. Dirua ona izango dek, baiño kukua aitzia 're ez da txarra. 
- Bai, polita izaten da. Ikeagarri omen dao, bai, Laurgain inguruan. 
- Hala eongo da. Ta hamen, ez! 
- Ta leheno bai, ordun, e? 
- Puf! Hamen kukua, metatik meta ibiltzen zitzaigun geuri ta. Jesus, Maria ta Jose! Kukua ikaragarri zeon, ikaragarri! 
Ta basua ez baleo 're... bakau basua! 
Dontzeila-lanak
Elola Aranburu, Karmele
- Ta gaztia, ta laun bat nekan eskolatikan. Eta hamarretan zea izaten zan plazan, dantzaia izan naiz, hori bai. Plazan musika izaten zan, ta lehenbiziko piezak. Hamarretan etortzen zitzaixkiten ba, afaita, baiño hamar ta laurdenak izaten zian. Lehenbiziko pieza bukatuta etortzen zian. Ta ni ze iten? Tinbria jotzen zian, ta erten, ta dantza erteten nitzan. Pieza hoiek in ta itxea etortzen nitzan, ta. Eta hor eoten zan beti, hor eoten zian, ta etxekoandria beti hor eoten zan, ta piezak indakuan bukatzen zan. Eta ikusi iten zilako, ta aurrexio juten zan. Eta, jun eta, "¿que es esto? 
Cenar y aqui, nadie pa sacarnos la cena". "A, bueno, a mi el aita me dijo que, que estuviera un año y ya he hecho el año, y ya voy por el segundo año, y asi que, entoces me voy pa casa", esan niyon. Eta esan zian, "Oi! No me dejes con dos años al niño, otro año aunque sea, por favor, otro año, otro año, otro año". "Ah, pues me tendra que dejar ir a bailar esas piezas", esan niyon. Ba, hamabostian bakarrikan erteten giñan, e! Ta bea igual lau t 'erditan erten ta zortzitan itxea, bai, libre eguna. Hiru genden, e. Ta geo gaiñea interina, ta. 
- Jo! 
- Bai, bai. Hiru haur ta... 
- Langille asko etxe batian, ez? 
- Bai, bai, bai. Baiño, klaro, meikua zan, e! Eta lan asko zeon etxeko garbitasunian 'e bai, ta geo, Oriyotik etortzen zan bat, labandeitza itea, garbitasuna itea. Bai. 
- Kontsulta etxean pasatzen zun? 
- Bai, bai, bai. Konsulta itxian pasatzen zun. Ordun ez zan hola zeaikan. Garai haitan konsulta itxian zan. 
Horreatikan ni jun nitzan horrea. Ahizpak bihatzian miña in zulako [...]. Bestela Zumaian eongo nitzan. Ez zait damutu, e! Karo, eskola gehio jakingo nun, baiño... 
Dantzan plazan ikasten zuten
Elola Aranburu, Karmele
- Lehen esan dezu dantzaria ta... 
- Dantzaia ni ez naiz ibili, e! , dantzan. Dantzari bezela ez, baiño dantza asko gustatzen zitzaitela bai, bueno! 
- Ta nola ikasi zenun? 
- E? 
- Nola ikasi dantzan? 
- Dantzan? Hoixe, plazan dabiltzazela. 
- Sueltuan, edo? 
- Sueltuan 'e bai. Sueltuan hor ikasitakua dakiu. Sueltuan asko in det. Nere gizonan aita gaiñea jurauan ta eoten zana zan dantzaiakin ta. Beakin 'e dantza iten nun, zea, San Pelaiotan dala ta festetan dala. Ta, "benga, Karmele, in zan! ", ta, zea, gizonan aitakin. 
- Ta, pixkat praktika, nola, nola, nola iten zian. Aste barruan praktika in ta gero... 
- Bai, zea! Batere ez! Beti plazan ikasi deu guk, txiki-xikitatikan plazan hasi ta plazan. 
- Etxian, ispilluan aurrean ta... 
- Ezta, behiñ ere, ezta okurritu 're. Ordun holako gauza danak pekatu zian ta. 
- A, bai, e? 
- Bai. Dantzan itia? Nei ez zien hartu, e, zean, e, Hijas de Mariasetan. Osea ke, kongregaziyuan ez zien sartu nahi. 
Baiño, hori, ixtoriyak... 
Aitak egindako txalupa
Agoues Zubeldia, Juan
- Bueno, pasa gaitezen arrantza kontuetara. Arrantza, ya, mutikotatik txalupakin, ta. Nundik zeneukan txalupa? 
- Nun? 
- Nongoa, nundikan lortutakoa txalupa? 
- Ba... Ibili nuna urte askuan aitak iña, neure aitak iña. Oso mañosua huan lanian ta. Eta txalupa beak in ziyan taillarrian. Txoko batian, neguan. 
- Ze materialekin, edo? 
- Ba, [...] , ez dakit, ba. Txalupak, txalupak izaten zian, ba, lehendabizi, ba, plantilla bat ta geo kostillak alkatzizkuak, ta geo pino nortia, pino nortia. Ta txalupa polita in ziyan, zea, este, nola esango nuke, ba? Txolo samarra. Horrek esan nahi dik, este, ontziyan balantza, asiento, uretan, asiento txikikua. Txalupa jun behar izaten huan hola, zean... 
- Txolua? 
-... ohitu, ta. Bai, ohitu, ta, han-an txalupan sartzen balin bahintzan [...] mouz heltzian, putzua. Bai, baiña, aizu... 
- Ta arraunakin ala motorrakin? 
- Arraunakin urte askuan, arraunakin. Nik motorra, guk motorra... Nik berrogeita hamabost urte arte... , gehio! Igual hirurogei urte arte ez nitxakan, zea, motorrikan. Geo, geo ezkondu ta, ezkondu ta behalaxe, ba, arrantzan kontu hoiek pixkat laga in nitun. Bai, ba, esaten diyat, arrantza netzako izan dek gauzik earrena. Baiña, biarren zea, biarren... taillarra euki det, ta taillarra eamaten nahiko lana izan det, e. Ta geo, geo, nola esaten da, "primero la obligacion, despues la devocion", esaten dana, ezta? Ba... 
Txipiroien arrantza nagusi Zarautzen
Agoues Zubeldia, Juan
- Nun eukitzen zendun txalupa? 
- E? 
- Nun eukitzen zendun txalupa? 
- Ba, uda... iya urte guztiya moillan. 
- Moillan. 
- Baiña geo neguan, zeara... 
- Asko eoten al zian? 
- E? 
- Asko eoten al zian? 
- Txalupak? Eon izandu dia berroeita hemezortzi 're, txalupa. 
- Oain baiño askozez gehio. 
- E? 
- Oain baiño askozez gehio. 
- Oan baiño lau aldiz gehio, o gehio. Baiña orduan txalupakin Zarautzan famili asko jazten zan, arrantza ondo ateatzen zan, arrantza ona iten zan. Txipiroiak beti diru iten zun. Eta, bueno, hoiek... , nola esaten da? Ba, ba, ba, [...] batzuk izaten dia onak, beste batzuk txar-xarrak, ez, tartekua [...] baezu, ya esta. Ba, baiña udaran, udaran Zarautzan asko, jende asko jazten zan zeatikan, este... , arrantzatikan, txipiroitatik orduan. Bai, ba. 
- Ze, ze arrain... 
- Txipiroia. 
- Beti, txibiya beti? 
- Udaberriyan txitxarrua. Luego, igandetan ta, arrai-xikitan, kabrak eta hola. Baiña, hamen printzipalena izan da, este... 
- Txibiya. 
- Txipiroia, bai, txibiya. 
- Eta, bestela, lupiyak ta holakoikan? 
- Bai, batzuek kazan ta bai, baiña ez, hori, hori urriya izan da, urriya izan da. Batek egokitzen du, batei egokitzen du lupi bat harrapatzia, ta ya kontatu iten du, kontatzeko [...]. Baiña bestela, ba, normalena hamen txipiroita izan du. 
Zarautzan udaran eoten zan iya hondartza dana estali ontziyakin, ontzi txikiya, gu bezelakua, zean. Nik oain, aspaldi ez naiz jun, baiña, uain azkeneko urtetan, uain bada urte batzuk laga niyola, baiña, udaran, moilla, zea, hondartza azaldu ta ikusten baituzu hogei bat ontzi, txalupak, Zarauzko hondartzan, emozionatu ta dana iten da bat. Nolako gauza ederra dan hori, bai, ba. Ta gu eoten giñan, ba, igual esaten dizut, e, igual, igual, iya hirurogei ontzi eoten zian. Ta igual berrogei o gehio hantxe, danak alkarren koska pixkat jarrita. Hura polita izaten zan. 
Arrantzarako orduak eta moilako giroa
Agoues Zubeldia, Juan
- Ta ni goatzen naiz, este, hamen adoracion nocturna-uak meza goizaldian lautan izaten zan, ta hango irteeran gu han itsasoa, gu itsasoa presaka, ta. Zea, egoistak o anbiziosuak deitu izandu ziguen ta, ez zan anbiziyoik batere. 
Hura gustatzen, hura, [...]. 
- Noiz juten ziñaten? Ze ordutan, edo? 
- Hara illunpian, illunpian. Batzuek euna zabaldu baiña bi ordu lehenuo igual. Baiña eguna zabaltzeako, han. Juten ez baziñan, ta jun ta harrapatu, jun ta hasten baziñan seituan harrapatzen, damu bat eukitzen zendun, lehenuo ez juna. Hortako ez ba jakin 'e, baiña, arrantzako kontuk hola izaten dia. 
- Ta illuntzean, ta? 
- Illuntzetan, ba, illundu are, illundu arte. Oain ez, oain beste zea batzuk dituk. Oain arratsalden zazpitan aspertu in al da? Itxea, entenditzen? Orduan ez. Orduan danak illundu arte, alkar jotzen ontziyak eta, ta. Ta geo moilla etorri ta moillan, aizu, danak batian, sarreran ta. Gu gaztiak eta.... Beti izaten zan erokeien bat. Nola izaten da? O zaata, o. 
O batek harrapatu zulako, bestiak ez zulako, batei hori gertatu zakolako. 
- Diskuziyua? 
- Bai, diskuziyuak ez, baiña... 
- Xextra, xextra pixka bat? 
- Bai, zea pixkat, anbiente pixkat. Ta gu gaztiak giñala, ba, bero in baldin bazun, ba, putzua salto, ta baiñatu, ta. 
Beste edadekoik baldin bazan adarra jo. Hala izaten da! Ez bagiñan gu 're santuak! Bakizu, oainguak 'e ez ta, lehengokuak 'e ez, ta... 
Itsasoan erreferentziak nola hartzen zituzten
Agoues Zubeldia, Juan
- Ze zona zan ona arrantzuan iteko? 
- E? 
- Ze zona? Ze gune? 
- Hemen? Ba, este... Zarautza zea, txipiroia harrapatzeko Zarautza aberatsa izan huan orduan. Oain ez, oain ordia, etortzen dituk aurki, zea, garnata itea, zea, atunetako ta zimarroitako ta, atuna itea. Ta hoiek hondartza dana garbitzen due. Hoiek ez due ezer lagatzen. Leheno ez zan holako zeaikan. 
- Ta puntu berdiñea juten ziñaten beti arrantzura? Punto berdiñera, ala aldatu? 
- Aldatu? Ez. Ibili batea ta o bestea ta, hamen gelditu, ta ezer ez. Geo horrea zean ta. Ta, "atzo hemen, hemen jo nixkiyan", da! , markak hartu. Markak hartzen zendun, ba, hamen leheno dana txaleta zan, ta, ba, [Corbeseneko] txaleta, halako han goian dan basarri harekin, o zeakin, eo. Itsasuak hala esaten digu. Oain 'e bai, zea. Oain 'e arrai-xikita ta juten dianak, moillarri gaiñea, ta, hoiek danak zeakin, este, este... Basarriyakin, zea iten dia. Geo, geo, ba, Getariako torriak, osea, elizan torriak eta Oriyoko elizan torria, ta Aiako elizak, hoiek hogei milla marka eukiko ditue, zea, hogei milla marka. Hola jun ta, oaintxe han gaituk, ba hor gaituk, ba hor gaituk, ba... Bota fondua hor gelditzeko. Ta hemen txipiroitan, ba, esaten dizut. Bezperan, ta, askotan gezurra 're bai. "Nun hitzan? ", ta, "Borgetonian", ta hortako beste aldian, igual. Hori, hori, mariñel tartian normalena izan da. 
- Ehiztariak bezela, ordun. 
- A, bai! Hori, hori normala. 
- Ta perretxikulariak bezela. 
- Baita. Bai, bai, bai, hori, zean... 
- Gezurra esan behar. 
- Gezurra esan behar, bestela hurrengo egunian danak han! 
Koadriletako giroa
Iturzaeta Martija, Rafael
- Umetako kantik eta zeoze gogoratzen al dezu? Umetan hola? 
- Elizako kantak. 
- Elizako kantak, bestela ez. 
- Ez, guk ez. Nik gaztetan ta, kuadrillak eta kantatzen zuenian ta, rantxera ta kantatzen zan orduan asko tabernetan ta, joño. Tanguak eta, bazian eokiyak, e! Zea, Juanito Illarramendi ezautzen dezu? Hoiek eta, kuadrilla hori, Agustin Primo ta, kuadrilla hori, hoiek zian Tximistakuak. Tximista deitzen dia hoiei ekipua fubolian ateatzen zian ta, Tximista. Ta bestia, Iñaki Murua ta horiek, Aitzakikuak, Aitzaki zan fuboleko zea, ekipua zuen hoiek. Ta hoiek biyak bakarrik ziaben hamen. Ta, kantatzen, joño! Ta geo hemen, Felipe Zubiaurre ta habek 'e oso onak zian kantatzen. 
Alaia oso, konformatuo giñan orduan. Danok berdiña giñan, ta, ze. Bizikera aldatu in da asko, Jesus! Zan dana orduan hoixe, launtasun haundiya zion, launtasun haundiya. Ta politikak 'e ez zun hainbeste eragin. Gerra bukauta 're, alkarrekin ondo etortzen giñan, bai batekuak ta bai bestekuak. 
Zarauzko futbol-taldeak eta bertako jokalariak
Iturzaeta Martija, Rafael
- Gainontzian ze? Pelotan, hortxe, frontoi-xikiyan ta ibiltzen giñan, ta. Fubola 're zea, trapuzko baloiakin ta, ta, bai, ahal zan bezela! 
- Zuk betitik ezautu al dezu kanpo-ubola hor Azken Portuko hua... 
- Aritzbatalde? Kendu zuen hori? Bai! Honbre! Hor Mollarri eon zan orduan Zarautzen ekipua, oso famatua zan probintziyan 'e. Ta tongo o in zuen Donostiarrakin o, ta kendu in zuen Kluba Mollarri. Bai! Ta geo hutsikan eon zan. 
Asike... hor, milla betzirehun ta berroeita bost arte o hutsikan, ta geo ekipua sortu zan Zarautzen. Soldauak zauden, ba, hor zubi gaiñen, ta. Ta, hango fubolistakin ta abar, ta. Ekipo dezentia ote zan Zarautzen. Txatxiyak 'e jokatzen zun. Txatxin hori, Lizasoain, Donostiarra, Realen ta jokautakua. Tenientia o hola izan behar zun, militarra ta. Haua ta, Eleno ta, zeak 'e, Madriko bat eta... Bizkaikua ta abar ta... [...] zeatzen zan. Hamen nausi beti Elgoibar izaten zan, Elgoibar. Hari irabazten zailla zan. Jendia, ta... jo! Bai. 
- Pelotan ta ordun ta fubolean 'e bai, gazte... 
- [...] nik ez nun, nik ez nun ikasi puntera jotzen bakarrik, punteraz jotzen bakarrik. 
Bertso-saioak; herriko bertsolariak
Iturzaeta Martija, Rafael
- Zarautzen in al zan bertso-aialdirik, o? Gogoratzen al dezu? 
- Bai! Asko! Plazan iten zian. Frontoian 'e batian in zan Uztapide, Baxarri, ta geo kanpeonatu bat jokatu zan hamen, Lizaso ta hoiek, Lizaso aita, e! Aita ta hoiek. Ta geo orduan herriko festetan, ba, plazan iten zan balkoitikan, Banco Gipuzcoanoko hortatikan, ta danak han. Ez zeon oain bezela, e! , eztarriya ona behar zan, e! , jolin! Oso, bertsotako afiziyo haundiya izan da hamen, Zarautzen, bai. Ze, karo. Haiñ, haiñ onak ez hua bezelakoik, baiño, bestela 're Saardoteitan ta, bertsolai bastante, [...] politak, e! Orduan, ba, Sasikua ta abar ta. Ta hori berezkua etortzen da, ta. 
Bazian baserritarrak ondo zeatzen zianak. [...] , zea hau, Izeta, Zendoia? Hori gaztexio hori, e, hori. Baiño orduan zeakuak, Nekazabalkua ta, Sasiko Martin... Korderito ezautu al zendun? Haen aita ez zendun ezautu zuk? Nik aurrenengo bertsua Baxarriri entzun niyon biyak manoik mano, Santa Maiñako, Santa Maiñetan in zuen. Ta nik ez nekin artian, ez nitun ezautzen nik, zea, Baxarri ta. Ze bertsolai dotoria zan zea 're, Korderiton aita. Bai! Nekaxabal, Nekaxabal. Ba, aurreneko Basarriri entzun niyona, hantxen gooratzen det nik, zenbat eukiko nitun, ba, hamazazpi bat urte, o hemezortzi, o... holakon bat. Ta, oso ona, e, bertsotan, polita zan oso. Bozik ez, baiño... Korderiton aita. 
Boxeoa jai guztietan
Murua Arregi, Imanol
- Eta boseuan berriz, hemen, hemen mutil-oskorrak, hondartzan ta. Geo, herriko festetan jartzen ziguen guri telonero bezela aurretik, eta jendiak pentsatzen det, nahiko parre ingo zula, zeatikan nik hamahiru urtekin, uain'e txikiya naiz, hamahiru urtekin atea zazu kontua nolakua izangon nitzan. Eta aurrenengo konbatia gu izaten giñan. Ta orduan festa danetan izaten zian boseokokonbatiak eta. San Pedrotan Oriyon ta Zumaian, ta San Pelaiotan hamen, beti izaten giñan gu. Ta, behintzat, ni gogoratzen naizela, lau, lau aldiz boseatua naiz hola, riñian publikuan: San Pelaion, Munuan, Oriyon ta Zumaian, ni akordatzen naizela, e. Geo, bueno, geure kuadrillan arteko konbatiak eta ixtoriyak kontatzen hasten baldin bagea, jode, ixtori pilla earra, ixtori pilla earra badao hor. 
Goiz eta iluntzetan txibitara egunero
Lopetegi Arreseigor, Migel
- Ta, taillarran hasi aurretik, ze bizimou iten zendun? Eskola, ta... 
- Eskola. 
- Ta gaiñuntzean, jolasa, ta... 
- Jolasa. Eta arrantza aitakin, ta. 
- Arrantzan aitakin. 
- Goizetan ta, arratsaldetan ta, nola esaten da? 
- A, bai, e? Goizetan ta arratsaldetan ta, e? 
- Bueno, goizetan, pena baliyo zunian. Zeoze, zea, txibi harrapatzen zanian, ta. Lanea baiño leheno juten giñan. Ba, txibiyak harrapatzen zian, ta txibiya ondo paatzen zuen, eta xoxak, e! Xox batzuek itxeako. 
- Ta illuntzean berriz? 
- Bai, illuntzian'e bai. Illuntzian seguruo. Illuntzian juteko girua zeonian, egunero. 
- Ordun aitak ere ordu mordua sartzen zun taillarrean ta, lehenbizi arrantzuan, gero taillarrean, gero berriz arrantzuan. 
- Bai! Orduko bizimoua hala zan. 
- Bai, bai, bai. Dana lana. 
- Asko aldauta dao uain. 
- Bai. 
- Orduan hala zan ta, e! Hala zan ordun. 
- Jontxo! 
- Oaingo gaztiak ez dakiye nola bizi dian, e! 
Lasterketetan parte hartzeko "Frente de Juventudes"-en baimena behar
Zulaika Lizaso, Juan
- Ta deportian ta noiz hasi ziñan pixka bat? 
- Deportian hemezortzi urtetik hemeretzira, hemeretzikin nik in nitun, karrerak in nitun. 
- Bai, bizikleta karreraduna erosita, ez? Ze karrera edo nundik noa edo? 
- Ba, hamaika uste det in nitula, hamaika karrera uste det in nitula. Zarautzen bat, bi, hiru, Axkoitiyan, Donostiyan beste hiru, Oriyon beste bi, hor zan gutxi gorabehera, hor zan, hor zan. 
- (Semea) Ordun federatzeko edo parte hartzeko ze eskatzen zuen? 
- Hasiera-asieran kuota bat, ez dakit bi pezta o hiru paatzia dorsalan gasturako o horrela. Ta geo, ya Zarautzen korritu nuneako ta, bai, federaziyuan zea behar izaten zan. Baiña iten zuen a punta pala, e! Meikuan zertifikauik eta [...] , beno, "tienes que pagar veinticinco pesetas", hemen Zarautzen korritu nunian. "Tienes que pagar veinticinco pesetas" [...] sekretayuak. Hua eaman nun [...] , "luego me mandas la fotografia y los nombres y tal, y ya, ya te cursaremos", ta uaindik ez da etorri bueltan hua. 
- (S) Baiña nik zuri aituta Zirkulokuan o baimena o zeoze behar zala han... 
- A, a, bai, bai, esaten dek este, prueba hartzeko izaten zan "Frente Juventudes"ko baimen bat behar izaten zan, hori ahaztu in zait, "Frente Juventudes"ko baimena. Ta hau esaten zuen "El corredor tal y cual, el atleta tal y cual ha salido por mediacion de Frente de Juventudes", "claro, tenias que pasar por el aro". Estranjerira juteko pasaportia atako baldin bazan, "seccion femenina"n eondakua behar zun neskak'e izan. Hortikan pasatakuan ordun ematen ziyoen. Baiño iten omen ziyoen kanastilla bat eiñ arazi, [...] izaten zan harako. Horrea etorri zan batian osaba Roman, siestan geundela, jai arratsalde batian. "Ze, nolaz etorri zea? ", ta, "zea, gure nausi horren alaba Zarautzen dao zea hor iten eta haren billa etorri naiz, ya bukatu dula ta". "Nola? ", ta, "eske, estranjeira juteko pasaportia ateatzea jun da, soltera daolako ta abar, eta esan diyoe que tiene que pasar por un centro [...]. Hortik pasa ta geo kanastilla bat [...] , beak jakingo du harekin ze in", ta horrela gauzak. Norma batzuk zeuzkaten. 
Txirrindularitzarako zaletasuna; lasterketak
Zulaika Lizaso, Juan
- Bestela, afiziyuak eta, ordun hasi hartzen bizikletana ta, ordun, ez? Hemeretzi urtekin... 
- Bai, bai. Batea juten ta bestea juten... Geo gertatzen da, gertatu zitzaiten nei, bost, sei ibiltzen giñan kuadrillan. Ta, "noa-oa jun bihar diyau! ", ta juten hasi ta, veinte leguas motx, atzian ikusten nitun, atzian, ta. Nola esatea beti, beti, ta erraxtu, erraxtu. Ta horrek sartu iten dizu zea hori, "banauk hoyek aiña, banauk hoyek aiña". 
- Harra! 
- Bai, bai. Ta etxian nahi izan balie, segiko nun. Anayak ordia, bai, "joe, han haon denboan ez dek iten ezer itxian ta, basarriyan in behar dekela lana". Hamaika karrera korritu ta lau irabazi nitun. 
- Kontxo! 
- Eta... hor ibiltzen nitzan, hor ibiltzen nitzan. Figura ez nitzan izango, baiño hor ibiltzen nitzan. 
- Ze karrera irabazi zendun, ba? 
- Zarautzen bi, Axkoitiyan bat eta... bi esan det, hiru Zarautzen, hiru Zarautzen, bai. San Pelayotakua, eliminatoya amerikana ta zeana, San Antoniyona, hiru hoyek. Ta bestia Axkoitikua, ta Axkoitikua iteko in nun goizian bostetan jaiki, "dieciocho de Julio", astelehena, bezpera jaya, hamabitan oheratu. Goizian bostetan jaiki, bi ordu belarra ebakitzen jardun, morroya ta biyok, morroi bat bagenun ordun. Etxea etorri, gosaldu, Axkoitira jun bizikletan, karrera irabazi, ta geo arratsaldeko hirutan etxea [...] sobrautako babarrunak jatea. 
- Zenbat kilometroko zea izaten zan, karrera? 
- Ordun... hemen Zarautzen genduna berrogeiko hori zan, berrogei kilometro inguru hori, ba, karrera koxkorra izaten zan. 
- Ta premiyua ta? 
- Premiyua? Bost durokon bat, kopa ta beste... Koñak botilla bat eta korbata ta [...] , ta. 
- Koñaka? Deportista... 
- Koñak botilla. 
- Deportistantzat? 
- Klaro, eske iten zuen besamanosa zea ta, tabernantzat bialtzen zuen hori organizatzeko ta. Ta klaro, ematen zuena, ematen zuena zabaltzen zan. Klaro. 
- Soberano izango zan ordun, Soberano? 
- Ez dakit, ya ez dakat hainbesteko... 
- "Cosa de hombres". 
- Bai, bai. Geo amerikana irabazi nunian'e hamabost duro, udaletxiak organizatzen zun, hamabost duro. Ta aurrenengo urtian in nitun premiyo, sari ta zea hoyek, bestia Ataunen hirugarren in nunakin ta abar, ba, bizikleta paatzeko lain ni nun aurrenengo urte hartan, bizikleta paatzeko laiña. 
- Kontxo! 
- Amerikana zeba deitzen zitzayon? Amerikana esan dezu, karrera? 
- Bai, amerikanua izaten da buelta bakoitzian bat edo bi eliminatuaz. 
- A, a, a! Hori da, hola da... A, bale, bale... 
- Izen hori ibiltzen zayo... Bueltaka hasten zea zirkuituan ta azkeneko biyak kalea, azkenengo hiru bueltetan eo geatzen dian bost o sei hoyek espriña arte. Hori da, galdera ondo... 
- Bai, bai, bai, bai... 
- Sistema amerikano horrei deitzen zayo. 
- Eta ze, zirkuitua zein izaten zan? 
- Zarautzen zan Parrokiko hortatikan San Pelayoko surtidoria daoneko hortaiño. Bastante luzia da, hiru bat kilometron bueltan, [...] , holako zean bat. 
Txirrindularien baldintzak; janzkera, ekipoak...
Zulaika Lizaso, Juan
- Eta bizikletan nola ibiltzen ziñan? Ekipotan? Ala bakarka? Edo... 
- Ni bakarka ibiltzen nitzan, bakarka. Ordun ekipuak eo, puntan-untan zeudenak ere ekipuak zeuzkaten, ta. 
Michelinen ekipuan korritzen zuenak'e uste det izaten zuela desplazamentutako kostia eta tubularrak kamixeta hua eramateatikan. "De leandra nada". Ta hemen Cruz Ganzarain zan andoaindarra pixkat [...] destakatzen zana, ta hua Frantziko ekipo batea jun zan ta hemen ezer ez zeola. Geo hasi zan paatzen ta ziklismua, artian ez zan paatzen. 
- Ze karrera hola ezautzen dezu goorra izena edo? 
- "A nivel nacional" osea da? 
- Ez, ez... 
- Ordun, "Subida a Arrate" bat izaten zan. "Subida a Aranzazu"'re bai, oain ez da iten hori. Ta "Subida a Aranzazu" nik hemeretzi urte nitunian Frantzitikan lau korredore etorri zian ta zan hurrengo urtian Tourra irabazi zuna, Jean Robic, hori zan bat. Ta geo munduko txapeldun ziklikrosian'e izan zan: Robic, Romeu, Brûle, [...] , lau hoyek etorri zian handikan. Ta ordun Arantzazukua oso zea zan, ospetsua zan. Bestia Arratekua hori zan, [...]. Geo, lehen-eheno, gerra aurretikan "Vuelta al Pais Vasco" izan behar zun, baiño urte hayetan ez zan eon, geo hasi zan hori're, geo hasi zan. 
- Ta hori, jantzi ta, nola jazten ziñaten? 
- Bakoitzak ahal zun bezela. Nik fuboleko kamixeta eamaten nun ta galtzak beste laun batek laga zixkialako, nere mallota ta zea hua zan. Eta eamaten bazendun propagandako bat, "tenias que pagar a la organizacion por hacer propaganda". 
- Kontxo! 
- Zuk paatu! 
- "Si, si, si". 
- Norbeak paatu behar, e. 
- Norbeak paatu behar. "No, no", "¿Usted que camiseta lleva? ", "No, no, no lleva ningun esto", "Ah, vale, vale". 
"Usted, pues tal... ah! Cinco pesetas", jo!! 
- Ta pintxazoik izan ezkeo, bakarka junda, ze? 
- Ahal zunak ahal zuna in behar! Bai, bai. Hola ekipoko lagunak eta horrela ta, ta ez zan ez holako... Batzuekin o bestiakin konfiantza bai, ta "hi, pixkat zeatu dik", eta horrela, baiña bestela... 
- Ordun tubularra ta herramientak eta gaiñian eaman behar! 
- Eaman in behar! Lehen-ehenokuak izaten zian, ba, hola, bizkarren sartu doblatuta ta, hala ez, baiña atzian lotuta eamaten gendun. 
Garaiko txirrindulari onenak
Zulaika Lizaso, Juan
- Ze korredore izan dezu garai hartako buruan edo? Zure, zera, maitatuena, edo? 
- Bueno, ordun onentxona espriñan Cruz Ganzarain hori zan. Geo Oscar Elgezabal, Loroño bat. Ta Bidaurreta, naparrak zian hoyek, hiru anayak Bidaurretak. Hoyek prepaatu iten zian hoyek, prepaatu iten zian. Ta bestiak mitxelenatarrak. Bi anayak ta lehengusua. Bi anai hoyek [...] Españako txapeldun biyak izan zian ziklokrosian, ta nahiko, nahiko [...] , bestiak baiño gehixio prepaatuak zian. Eta Bidaurreta hoyetakua zaharra [...] Felix, astegunian hemen tarteka-arteka pasaran ikusten zan. Panplonan hasiko zan, baiño taka-aka-aka-aka honea buelta iten, ta. 
Garai hartan besteik ez zan ibiltzen. Exposito bat'e ibiltzen zan hortan. Acerosen lana in, Basarriyan seme bakarra zan, ta itxian morroi batekin ta andriakin ta ahal zuen bezela basarriya eaman, ta afiziyua, ta, tarteka ibili ta ez zan hola, hortako esklusibo oain daben bezela, meikuakin ta hola ta hola... "brillaba por su ausencia". 
- Bestela, estranjerikoik o hola? Ze korredore zeon ordun? 
- Zea, Bartali ta Copi, hoyek zian hortan, Bartali ta Copi zian. Geo izan dia, ba, [...] ta beste zea hoyek, baiña garai hartan Bartali ta Copi. 
Kirola lehen eta orain
Iturzaeta Martija, Rafael
- Ba orduan kirola pelota zan asko, ta apustua're asko izaten zen proba o dema deitzen zakon hori. Ta gaiñontzian korrika apostuak Zarautzik Aya, ta holakuak izaten zian. Geo, ba, fubola're bazan puskat, baiño oain aiña ez. Ta oain kirol geyo daude orduan baiño: eskubaloia ta abar. Donostitik Aya apustu bat jokatu zan zelebria, zeako, Elkanoko Lertxundikua ta Kantabriko zana: loriya zan oso Kantabrikua, ta in ber zun Lertxundik biyak pixatu, ta Kantabrikon pixua hartu ber zun, bizkarren, o plomuz o abar. Ta jokatu zen Zarauztik Getaya, ta irabazten zijuala ya aillegatuan, gaizkitu zan Lertxundi ta iya hillen hortxe eon zan. Ta galdu ein zun apostua, irabazi ber zun apustua, presaka hasi zalako. Ta gaiñontzian, demak eta're izaten zian orduan, puntu noizbait orain koperatibako plazako onduan hor: frontoia, ta dema plaza, ta korrika apostuak, ta itxuli-ueltaka ta... Hola iten zian deportiak orduan, orain diferentiak. Oain ez deu, ahitu zan dema, Zarauzkua behintzat. Orain beste herritan egiten de, baiño hemen ez da egiten. Ta apustuk'e, korrika apustuk ta hoyek'e bukatu zian. 
- Zein kirol ziren gehienbat egiten zenituenak? 
- Ordura? Ba, pelota eiten zan orduan geyena, frontoian ez zan tokiya eoten, danak elkarren txandan zai eoten giñen. Pelota geyena, lehen esan deten bezela. Ta gaiñontzian, korrika apustua, ta bueno, korrika legian hor ibiltzen zan, Zarautzen atletismoan'e bazan gogo pixkat. 
Donostiako estropadak eta estropada-bertsoak
Odriozola Roteta, Balero
Ba, garai hartan, setienbrian lenengo bi jaitan, estropak izaten zian Donostiyan oso sonatuak. Eta urte batian, hamabostian oker haundik gabe, Zarauztik'e triñerua jutia deziditu zuen. Ta osatu zian zazpi triñero: Getaritik bi, ta "ya que" bi zijuazten, triñeruari izenak jarri xixkoen, Elkano ta Golondrina; bi Pasayatikan, San Pedro ta San Juan;
Donostiya; Orio; ta Zarautza. Ha hor zian zazpi triñeruak. Eta jokatu, ta bertsuan esango det zein nola etorri zian:
Lendabiziko Oriyo eta Donostiya bigarrena Hirugarrengo Getari Elkano Zarauztarra laugarrena Bosgarrengua Pasai San Pedro Golondrina seigarrena Azkenengua Pasai San Juan Hori da zazpigarrena. 
Estropa bertso hoyek dozena bat bertsokin hola osatzen zitun, eta etortzen zan Oriyotikan koroko abeslai bat izugarri earki abestea bertso hoyek. Eta estropetako bertso hoyek bezelaxen, ondorengo neska zar batenak igual ekartzen zitun Oriyotikan bertsolai horrek. Eta haek dia bi bertso goatzen zaixkitenak neska zar hoyenak. Holaxen:
Neska zar bat tentatzen hasi naiz lenguan Umil eta seriyo hitz egin genduan Izan ere, halako polita zeguan, Baiña gusto guztiyak ez ziran munduan. 
Hixketan hasi giñan biyok goxo-oxo Ezkontzeko mandatua egin niyon atzo Leyotikan ujuka ama ta bi atso Ez dek harrapatuko uste bezin mantso. 
Zarautzen izandako bertso-txapelketa
Odriozola Roteta, Balero
Garai hartan, bertso kontuak indar haundiya zakan, eta pentsatu due txapelketa bat jartzia. Bi bertsolai ekarri onentsuenak Irungo fronteraz hausko aldetik, euskaldun frantsesak: bat Baionatik eta bestia San Juan de Luztik. Eta hemendikan jarri ditue Txirrita eta Udarregi; eta jarri, hasi dia bertsotan; eta batek bota, bestiak bota, izugarri luze erabaki eziñikan zein onena. Ta deitu diyoe alkarrekin lau bertsolayak ta jurauak, ta erabaki dute bertso banatan eitia azkenengua. Pareja bakoitzak bertso bat bota, ta bota moneda "cara y cruz", asmatzen dunak deziditu zeiñek lenbiziko bota. Bota due, ta asmatu due hemenguak, eta esan diyoe "bota dezala, ba, Frantzi aldekuak bertsua. Ta honela ziyon frantses horrek:
Hiru ta bi bost dira, bost eta bi zazpi, hoyek hola dirala ez gabiltza gaxki, festa bat egiteko, bertsuetan hasi, Frantzitik etorri eta frantsesak nagusi. 
Ta txaloka jendia, ta oso animatua, ta "eon lasai, horrek'e izango du erantzuna ta", Udarregi horrek. Eta honela diyo Udarregik:
Entendimentu ederra daukat Jaunari ondo kostia Honek diyonez Frantziyan ere Hiru eta bi bost dia. 
Bat torri zaigu San Juan de Luztik Bayonatikan bestia Mundu hontako frantses guztiyak Gaur ni hainbeste ez dia. 
Aristokrazia Zarautzen
Elosegi, Maritxu
- Beraneante jende asko etortzen al zen honea? 
- Asko. Ta etortzen zan, gaiñez, "aristokraziya" etortzen zan. Ta ematen zun, ba, kosta hayena zala. 
- Ezagutu al... Pertsona pertsona pertsona inportanten bat ezautu al zenun? 
- Baaai, geo, yxikitan ez e? Txikitan ez giñuzen ezautzen, baiño geo nola pelukera izan nitzan, ba, jende askoekin zeatu nitzan. 
- Adibidez esango al zenuke bat? 
- Ba, esango nizuke bat, orrazten nitunak gaiñez: bat, Fabiola. 
- Zer zan hori erregiña? 
- Oain erregiña daona Belgikan eta bere ahizpak. Geo nik ez dakit ba, bestiak'e bazian, danak titulodunak zian: "La Marquesa de Farco" eta beste bat, esango nizuke, " la de Condesa de Montellano", bakizu, ez naiz akordatzen asko, baiño... 
- Fama haundia al zenuen pelukera bezela herrian? 
- Ez, ez, korriente, korriente, baiño jende haundiya orrazten nun e? Jende haundiya, baiño ez! 
Hondartzako aldagelak
Epelde Etxabe, Inoxenxio
- (M) Ba, kaxeta habek, bakizue, kaxeta habek, ba, urertzeaiño juten zian maria bihian zeonian, noski, ba, beheraiño... 
- (I) Bultza ezkeo...! 
- (M) Eta maria goya gora zetorren bezela, kaxetak'e jaso iten zian gora, jaso iten zian, eta zituen pirrillak eo erruedak... 
- (P) Errueda astun batzuek... 
- (M) Astun batzuek, zabalak, hondarrian ez sartzeko egurrakin iñak, ba, zabalak... 
- (P) Beinte zabaleko o hola... 
- (M) Ba, horrelako zabalak bai, horrenbesteaiño, beinteaiño ez zian izango beiñepin han nunbait; eta, ba, hayek, ba, goraiño jasotzen zian; eta baita maria goratzen zanian arranpalak bazeben, eta goiko malekoia deitzen zakon koxka horrei. Uain malekoi ederra dakau guk, orduan ez bezelakua, zeatik ordutikan asko zabaldu da, asko...! Baiño gora jasotzen zian hayek... 
- (I) Itxasuak agintzen zunian! 
- (M) Eaa... hori dek arrazoya! 
- (I) Itxasuak agintzen zunian, zergatik itxasua arratzaldian, hi! Paeteaiño juxtu-uxtu aillatuko baldin bada, eta bitartian edo ekarri in baldin baik, haunditu in baldin badu, itxasua kaskartu in baldin badu, gaiñea juten zan, eta guk... zeara... kaxetak goruo. 
- (E) Arranpan behetik gora're Bixkonde kaleaiño. 
- (I) Bai, iya zearaiño... 
- (P) Arranpalan behetik gora. 
- (E) Bixkonde kaleaiño [...]. 
- (I) Altunaneko dendaiño iya. 
- (M) Gaiña hori bakarrik ez... Oso detaille polita zan, kaxetak'e pintatuta zeuen, been koloriak zituen baiñeruak, been bandera balue bezela... 
- (I) Bakoitzak bere koloria! 
- (M) Bakoitzak bere koloria: Paulinonak zuen zuriya, ta... 
- (P, E) Horiya, horiya ez al zan ba! 
- (M) Horiya ta gorriya al zuen hayek? [...] gorriya. Ba! Ez naiz goatzen oain ondo detaille hori, baiño Txilikunekuak zuen txuriya ta urdiña, 
- (I) Urdiña. 
- (M) Eta... 
- (P) Paxkualitak'e baetz uste det. 
- (M) Paxkualita baiño lenuo dao Etxabe. Zuenak Etxabe hituan! 
- (I) Epelde Etxabe, bai... Balentin Etxabe. 
- (M) Bai, Etxabenekuak ze kolore zuen... 
- (E) Berdia, orlegi, zea, orlegiya! Orlegiya, berdia! 
- (I) Berdia, bai! Baiña geo panelak, ordia, horrelakuak o, zuriyak... 
- (M) Noski, panelak zuriyak eta... 
- (I) Armazoia berdia. 
- (M) Eta Paxkualitanak'e bazuen, ba, been koloria... 
- (Denak) Urdiña! Urdiña zuen hayek! 
- (M) Urdiña, berriz, hayek! Aitu al dezu e? 
Udatiarrak eta haientzako zerbitzuak
Epelde Etxabe, Inoxenxio
- (E) Hayek juten hituan estaziyoa, beraneantiak bazitxakiyen, bakoitzak bazitxakiyen zein famili eta noa... Itxiak geyenak beak alkilatzen ziyen hayek... alkilatu beak! Eta hayek bazitxakiyen noiz etorriko zan, ta zein pamili ta dana. Eta ertetzen zian, estaziyuan eoten zian baiñerak beti, e? Eta jeixten zan maletakin, ta han bat lotzagabe samarra zan, zea hori, este, Paxkualita, Joxe Mari... 
- (I) Lotzabiena! 
- (E) Lotzabia. Eta beria izan ez hartzen... "Hi! Hori neria dek! ", eta bestiak eta han dia, zea, etortzen zana bean hanka onduan gelditzen huan, tente gelditzen huan, ze arrayo ote zan; bestiak erdi burrukan hantxe biyak, batak tira ta bestiak tiraka maletai, ta hola! Askotan. 
- (M) Ba, Zarautzen garai hartan bazian, ba, "Baños calientes y duchas" ta, eta jendia kanpotik eta etortzen zan, itsasoko ur berua baizan; eta hor, Getai bidian, "Baños calientes" xemenekua... 
- (P) Patxi, Patxi Xeme... 
- (M) Xemenekua zan, Inoxenxio uste det zala. Inoxenxio, bai. 
- (I) Han'e bahuan Inoxenxio ta... 
- (M) Aita, aita, aita ta ama... Ba, han, itxe hartan ura jasotzen zuen bonbakin, eskuz jasotzen zuen, bonbakin ura gora. Ta goyan, ba, bazeuzken bere kalderak eta ura berotzeko; eta hantxe, hiru, hiru kuarto, hiru kuarto zeuzken been baiñerakin. Ta hara juten zan jendia, "Baños calientes" hoyek hartzea, 
- (I) Reuma zakaelako. 
- (M) Reuma o zea zakaela ta, meikuak eta aginduta, ta... 
- (P) Kanpotik etortzen zala jendia. 
- (M) Geo, La Perlan'e bazan beste bat; eta hayek ura jasotzeko, kostan erdiyan han zeuken alkatxofa bat, osea, nola esango det, ba? Ba, ura hartzeko ta maria goyan zanian betetzen zan deposito bat, La Perlan, La Perlan bazuen han hondar baztarrian deposito haundi bat; eta hura betetzen zan urez maria goyan zanian. Eta geo jasotzen zuen ura, ur hura jasotzen zuen gora, berotu, ta "Baños calientes de agua de mar", e? Ba al dakizu? 
Udazaleek Zarautzi emandako bultzada
Epelde Etxabe, Inoxenxio
- (E) Zarauzko hondartzakin eta len hamen zaudenakin, geo ta indar haundiyo hartzen ai zan udara, udarazko, zea, udarazalian etorrera geo ta haundiyo, geo ta indartzuo, Markes ta duke ta jende hau geo ta geyo. Eta habek lortu zuen gora itia. Gora ein zan, hor... "Marques de Narros", Narrosenekuak zeuken terrenua Mendilautan eta... ertz batian, eta bestaldea dana herriyana, kanaleaiño. Eta herriyak utzi, Narrosenakin ta biyakin ein zan gola, gaur oaindikan hor daon gola. Honek'e jantzi haundiya eman ziyon Zauzko udarai zergatikan... 
- (I) Bai! Egiya gaiñea! 
- (E) Etortzen zan ingles jendia're bastante orduan, ta habek, ba, holako gauzan zaliak nola zian, ba, hantxen. Eta baita zeak'e, tenisko pistak'e, dozena erdi bat o orduantxe ein zituzten bertan, ta jokatzen zituen kanpeonatuak, eta urtia urtero-rtero, ba, bertako jaialdiya bertan. Kanpeonatuan bukaeran, ba, eiten zuen jeneralmente, apai bat e? 
Apai bat goleko txaletian. Bazeuden bertan sukaldariyak eta danak, eta eamaten zan; jeneralmente, oain bezela ez zan orkestik o hola, eta herriko bandatikan, banda, goizeko hirurak alde arte o, hantxen jotzen hayek dantzatu zein hango jendia. Pianua alde batetik eta bestetik bandakin, ta jaialdiyak emanaz hantxen. Hola igarotzen zan hamen garai hartan, zea, udazale hoyen, aristokraziko udazalian udara, hola juten zan hamen. Eta baita're, bestaldetikan, ume jendiak, berriz, ba, herriko asto pilla bat zeatu, alkilatu, hartu, eta merienda zeatu, prepaatu, eta batzutan Santa Barbara, bestetan Etxetxo alde horta, mutikoskor pilla bat hartu astuak zeatzeko, bakoitzai duro bana o eman mutillai, ta hantxe, meriendatzea... Hayek, hango ume jendia e? Ume jende hori dana erromeira. Arratzaldia han igaro, ta astuakin atzea buelta. Orduan asto asko zan, ba, hemen; esnezaliakin ta basarritar jende danak astua zekaen. 
- (I) Bi hankekuak'e bai! 
- (E) Oain ahitu dia. 
- (M) Oain danak ahitua dia, danak ezkutatu dia danak astuak. Izango dia uandikan, biharko ditue zeozertako. 
- (I) Izango ez dizkiye, ba! Oaindikan bide asko ziok! 
Udazaleen kotilioiak
Epelde Etxabe, Inoxenxio
- (E) Egiten zan, ba, jende horrek, ba, gau batian, palaziyo batian, jauregi batian, hurrenguan bestian, bakoitzak beak zeatuta, moldatuta, "Cotillon"! Jantziyak erdiyak papelezkuak o... 
- (M) Kotilloiak e? 
- (E) Eta batzuek era batea, "Carnaval" bezela. Gazte jendia, gazte sasoikua, pixkat dantzatu ta hantxen, beren herriko jendianetikan aparte pixkat, bean artian ta [...]... Hamentxe, urtian, ba, udaran, ba, bi o hiru bider ingo zian, bi o hiru txaletetan ingo zan. Ta herriko jendia, ba, nola jantzita nola juten zian, hantxe beira hayei nola nola zijoazten ta... 
- (M) Akordatzen nauk batian kotilloi haietako bat Santillananeko palaziyuan... 
- (E) Zeiñena? 
- (M) Zeiñena? Ba, kotilloia o bai... hoitakua izan ber ziyan, "del principe heredero de Fustemberg". Goatzen al haiz? 
Eon hai pixkat! Eon hai pixkat! Eon hai lasai. Ze! Ze! Fustemberg huan! "Principe heredero del Fustemberg"! 
- (E) Oneloe! Ze arrayo! 
- (M) Ez, ez, ez! 
- (E) Ze ezetz! 
- (M) Oneloe baiño leno. Fustemberg o zea hori... Ta, hala, batian, hortxe dabiltzala, festa hortan dabiltzala: "Viva el principe heredero de Fustemberg! " batek, ta "Y su xofer! " bestiak. Hi, "tocate"... Zer dizkiyok! Hori're pasadizo bat da... 
Igandetan zinera
Agirresarobe, Pakita
- Eta leno hola igandetan ta kanpoa ertetzen al ziñazten? 
- Igandian? Igandian juten giñan zazpi perro txiki baliyo zitun pelikulak Zarautzen, eta juten giñan jaitan zinea. Baiña ezkondu baiño leno ez. Orduan ez giñakagun diruikan ta, ez giñan juten zinea. Geo, ezkondu ta mutil txikiyak hazi zianian, pues, ordun juten giñan. Zazpi perro txiki baliyo zun pelikulako entradak; Otamendinea juten giñan, eta beste kafia ta esne pixkat hartzen gendun han; eta ordun, zinea. Zinetikan erten, eta itxea, baiña behiñe're ez giñan jun gabekoa, behiñe behiñe're ez. Beti boste t'erditakoa, itxea goizo etortzen zan ta. 
Festak lehen eta orain
Agirresarobe, Pakita
- (Elkarrizketatzailea) Lehen zer-olako gauzak egiten zenituzten festetan? 
- (Pakita) Festetan? Pues, ze ingo gendun? Dantzan, ttunttuna jotzen zuen ta dantzan iten gendun. 
- (laguna 1) Sano-ano. 
- (Pakita) Bai, hoixe, besuak zabalduta. 
- (elkarrizketatzailea) Ze ohitura zeuden leno oain galdu dianak? 
- (Pakita) Galdu, oain, oain galdu ez; oain irabazi in dia ohiturak, dantzak oain... Leno ez zeon zeaikan, ene itxiturako zea dantzak eta hoyek, eta erbestea jun, ta holakoikan. Han herriyan iten zan, ta ttunttuna jotzen plazan, ta musika... guk banda earra giñakaun geure denboran. Aiuntamientuan banda, bueno, sesenta, hirurogeitaka zea zian ta. Ordun banda ederra eta zenbat dantza, eta gaiñez ordun herriko jende dan-ana juten giñan, bai. Ni akordatzen naizena da mutil txikiyakin, Banko Gipuzkoanoko leyuan gaiñian jarri tente mutil txikiya, eta gu eoten giñan zeai beira, musikai ta beira. 
- (laguna 1) Hantxe danak, danak dantzan. 
- (Pakita) Baiña kabitu eziñik, kabitu eziñik, hainbeste jende gau batez! 
- (laguna 1) Saka, ta saka, ta saka, ta saka, ta segi. 
- (Pakita) Bai, ta gaur, ordia, dana Hernanira. Han daola Uxalume, han daola ez dakit ze, eta gazte guztiya ta gustu guztiya hoyeta dijoa. Itxitako zeara... Ederki. Geyo! 
Aldaketak Zarautzen
Agoues Sarasola, Agustin
- Leno Zarautz nolakoa zen? 
- A, Zarautz, esango dizut: hor dakazu gaya, ba: Zarautzek zian, orduan etortzen zian honea zenbat, ba? Berrehun bat dukiak eta markesak; eta hayek hayek gobernatzen zuen Zarauzko herriya. Zauzko herria zan Mendilla Paerna, duke Aginaga (terreno haben jabia) ta "marques de Cortina", Flores, kondesa Luis, Lesera, [...]. Hoyek zian, hoyek zian Madriko jende haundiyak zian, gobernadoriak zian, baiña [...] etortzen zian orduan, zea, beraneatzea Zauzko herrira etortzen zian. 
Herriaren merkataritza- eta aisialdi-antolaketa
Eizagirre Artetxe, Pedro Joxe
Konpaziyo bateako, Santa Mariña kalian, Xoaxolanian, tolaria eoten zan, eta geo tabernak jarri zian. Tolaria izan zan lenbizi; beyakin etortzen Soasolatik. Soasolanekok noiz etorri zian akordatzen naiz ni: Andrexek'e ni baiño bi urte geyo ditu, ta nik hamarren bat urte, horrek hamabin bat urte o hola etortzen hoyek Saasolatik. Ta oain larogeita... larogeita bat dauzka Andrexek, larogeita bat, bigarrena [...] , bi ingo ditu oain gaiña. Ta hoyek Soasolatik etorri zian, eta geo sagardoteya , ta geo taberna hori ta geo jarri zituen. Baiña beyak eta zazkala saardoteya eukitzen zuen hoyek. Hoyek istoriya. Zeak'e bai euki zun herreroteya, Antxuartein etxia bakizu zein dan, Barrentzonen parian, Joxe Juakiñ eo Antxon txoferra nola zan? Harek euki zun, herreroteya euki zun, suteya harrek euki zun. Ta hoyek hortako sutei txiki bat eo etxe koxkor bat, eo azpiko suteiya. Geo tarte hortan, tarte hortan leno ez zan ezer'e esateko. Esan dizut, ba, hermanuak nola billatu eziñik? Zuen osabak eta nola daue? Hoyek, hoyen toki hori dana hermanua zan dana hori Xipriñena ta aurreko hortako Zigordi kaleko dana, esateko. Ta geo sartu zien hor taillerrak iten zuen osabak eta zea hoyek, Arruti Arrutitarrak, zea, Xiriakonekuak eta Pepe Kaxinto, eo hola; ez banao oker izango o, Miel Kaxinto zan mutil zar horren anaya, ta hoyek zian horkuak dana ziharo. [...] Ta hoyek in zituen geo zeak'e bai, han daka oaiñ'e garajia, Illarramendik, Altxolanekua dan horrek, Moesto Illarramendik'e. Ta hoyek danak hor balantza hortan iñak daue, oain dala hirurogei urte eo lentxuo, eo danak tankera hortakuak dia. Zea're bai, hoyek zea eukitzen due, pintura eo ze eukitzen due? Baxarri esaten ziyuen, ba, Loiola, Loiola, hoyek'e bai, ta hoyek danak dia hor hirurogei urte pasatako o horko balantzako lanak danak dia hoik danak ziharo. Geo, dana ez dizut kontatu, ez, egiya esan, ta oaindikan'e badazkau. Hoyek baiño lenagotik, aurretik in zuen Errustaneko frontoia, Frontoi Noizpait. Hori zean zeon, Errekondoneko denda nola? Haren parian entrada zun, barrua sartzen zan. Koperatibako etxia nola dao? Ilario haundiyak indakua nola dao lenbiziko hori? Horren atzetik, hori horren atzetik Frontoi Noizpaitera sarrera zan. Frontoi libria zan e? Tapatu [...] , Frontoi Noizpait. Geo dema-laza ta danak zitun harek, Erraustatarrak in zuen hura, Frontoi Noizpait, bai, bai, Frontoi Noizpait eiten zuen [...]. Geo hau modernua, hau gero in zan. Hau gure etxia ta in ta geoxiokua da; ziharo urte juxturik ez dakit, baiña hau, behar baldin bada, izango dia nik itxia in zanen, hori in zanen, hamasei urte eukiko nitun. Oain larogeigarrenian ta, ba, in zazu kontua "mil novecientas veinticuatron" iña, ta, ba, hamabostetik hamaseira, o hamasei urteko balantzan neon. Frontoi hau geoxio inda da, baiña frontoia ein zala're egizu kontua, ba, hortxe, hirurogei urteko balantza ber du; ta hor jarriya euki ber de estadistika, jarriya zeola aitu nun, baiña ez diyot behiñ'e kasuik ez diyot hartu, horrenbeste [...] ez diyot hartu. Herriyan hoyek danak holaxe zian, ta frontoia ordun hua in zanen, gauza ikaragarriya uste genun, ta geo hua kaka zarra baiño okerro. Bestia itxi're in zan, frontoya, zea, modernua; hau modernua da, hura Noizpait zan neomoderno: frantsezak in zun haren hargintzan, ta akordatzen naiz hori. Geo soziedantiak izan prantseza bea, ta Ulazia nola, zea, igeltserua? Eoten zian Nikolas ta Biaiñi Motza, ta Kajutei ta hoyek danak barruan ziala zan hor, Linterneo Txikiyak aurreko puntan, Linterneo Txikiyan zarran anaya zan hor diruduna: Tolosan zan, oain Ameriketan ta izandakua. Ta hua izango zan potentia, noski, ta orduan in zan frontoi hori. Hoyek danak [...] , beste gaiñuntzen hor, kale hori ez zan, kale hori tope jotzen zun, hori Odiozolaneko ta nola taillerra? Harekin tope gelditu, ta akabo gelditzen zan hori. Hola estrate txiki bat bazun honunzko tarten, oin nola dao zea hori... koiño... nola esaten zaiyo... 
Kaja de ahorrosa ez, beste zea hori... Dios! Ixkiñan do, ba, hura! Dios... telegrafua! Telegrafua! Ta haren [...] hola eskrito txiki bat zun, baiña beste birian, Txabilloneko ta taberna atzetikan nola zeatzen zan, Fraileta aldetik sartzen zeanian kamiño zarra ez dala, Santa Marina kamiñua ez dala, beste bide bat? Oaiñ'e han do, bire hori oindik itxi gabe dao. Hoyek bakarrik zian orduko ixtori guztiyak. Nola izaten dan. Hemen Zauzko gorabehera guztiya. 
Bertso bat
Eizmendi Manterola, Iñaki
- Bukatzeko, orain hitz egin duguna ikusiz, bota, mesedez, bertso bat. 
- Euskera maite irten zaitea Orain zauden katepetik Gazte maiteok bazetozte, ta Poz hartutzen det gogotik. 
Arreta biziz jarraitu hemen Bakoitza bere aldetik Gure herria ateratzeko Arrotz kulturan mendetik. 
Lehengo sagardotegiak eta haien funtzionamendua
Lizaso Illarramendi , Joxepa
- Orduan Zarautzen sagardotegi asko egoten zan? 
- Sagardoteya?!! Bai... lau edo bost bat bai. Bai, geyo: Erreustanekua; Anttoninekua, Roialtiko behian;
Mirandanekua, santa... zean, estaziyuan onduan; Etxiarrenekua... hoyek biñipin akordatzen naiz. Beste geyo're izango zen. Geo, osaba Manuel Marinekua, guria, eta geo nun zan bestela hola sagardotegiya...? Basarritan ta bai, baiño, ez, bestela, hamen Txulokua o hola zeozer, ez, ez, ez naiz akordatzen. 
- Eta zeiñek zekan fama gehien, edo zein zen onena? 
- Bueno, onena sagardoteya, danak onak izaten dia, zeatikan geo asko saltzen zan enbotillatzeko. Bai! Eta geo, Erreustanian'ee bai. Oain Erreustanian etxe berriya nola ein due? Hor beyan'e sagardoteya ezagutu gendun. Ta hola konkursoik eta ez zan ezer izaten ordun; baizikan ahal dunak ahal dun bezela saldu iten zun. Ta iten gendun enbotillaketa Pasaira ere bai, hemen ingurua're bai, saltzen zianak. Zeatikan upelak eta... aber, hiru o lau milla litrok eta izaten zian: haundiyak dia, borobillak eta haundiyak. 
- Esan dezu zuk sagardua bidaltzen ziñula Pasaia ta hola salduta. Ze iten ziñun, Euskal Herriyan bakarrik saldu, o kanpoa saltzen zenuen? 
- Kanpora ez giñun, ez, ez. Geo etorri zen hori, baiño oain hemen, konpazio batea, iten zian, ba, zuk noa bialduko dituzu? Batek kapritxoa zekala ta hartu bai, baiño sagardo botillatu; ta geo taberna, taberneta ta saltzen gendun, zeatikan aurtengo urtekua hurrungo urtian saltzeko botilletan enbotillatu ta hola ibiltzen giñan. Baiño extranjeroa ta hola ez. Geo hasi zan, zea, hori Roke... 
Bertsoak sagardotegian
Lizaso Illarramendi , Joxepa
- Bertso edo berri asko entzuten al zenituen bertan? 
- Batzuek bai, bai. 
- Bertsoren bat kantatuko al zeniguke? 
- Han aitzen nitunekuak? Horixe! Bat biñipin:
Neskazar bat tentatzen Hasi naiz lenguan Umil eta seriyo Hitz egin genduan. 
Izan ere, halako Polita zeguan Baiña gusto guztiyak Ez dira munduan Nerekin ezkondutzen Dala hitz egin du Gezurra publikatu Txit gaizki egin du. 
Pretenditu ninduen Baiña ez agindu Bai gustoko mutilla Bihartu banindun. 
Antonio Goñi zan Pretendiente hau Gezurrakin lotsatzen Erabilitu nau. 
Ustez balio ditut Hark bezelako lau Ostikuaz joko det Toriatzen banau. 
Txakolina
Lizaso Illarramendi , Joxepa
- Sagardotegi horrek oraindik zutik al dirau? 
- Guriak ez, guriak ez. 
- Zergaitik? 
- Ba, geo taberna jarri zuen, ta beste beste bizimodu bat hartu zuen ta. Geo txakoliña jarri gendun, txakoliña; ta geo taberna... "asi que"... 
- Txakoliña nola iten da? 
- Uf...! Txakoliña bat'e ez dezue konturatuko. Txakoliña iten da, hau da tolaria e? Matzotarrak ba al dakizue nolakuak dian? Ez, ta, ezzz... Matzotarrak haundiyak izaten dia, bi eskutzeko o hola. Eta iten da mahatza bitu, aurrena mahatza bitu, eta iten deu oain lega ta dabe; leno, berriz, bizkarrian ibiltzen zan dana; baiño mastitikan jeisteko're, handikan hartu ta bizkarka jeisten zian danak, eta iyo're bai. Tolarea botatzen dezu txakoliña iteko mahatsa, eta iten da hankakin zapaldu. Hankahutsik jarri, eta hanka hankakin [...] zabaltzen. Eta gero, ba, zeatzen danian, ondo-ndo-ndo zapaldu iten danian, labatiba deitzen zako horrelako beste zea bat, gauza bat, labatiba. 
Dazka gantxo batzuek, ta molde bat balitz bezela, sartzen due han dana patza, eta istutu iten dia. Ta gero makinak dabe hola, hemen daude egurrak horrela, hola jarri, tornilluakin itxi... Ta oain dana automaitko ingo da, baiño ordun palanka batzuk izaten zian, bost gizon ta sei gizonek hola istutzen, hau istutzeko, patza istutzeko ibiltzen zian. Ta geo ematen giñuen afaya, zeatikan aurrenengo istutu, ta han estututa zeola, afaya ematen giñun, berriz'e beste hainbeste in ber zan: zabaldu, askatu, zabaldu, eta eskobariekin, leno esan dizuetena, eskoba batzuk, belarra biltzen ta ibiltzen ditue, eskobare batzuek holakoak balia bezela, dana atzea xabal-abal-abal-abal in patza, atzea bitu, eta... Hola iten zian. Zailla. Hoiek danak han iten giñun guk, hola... 
- Ura nahasten al zan, ba? Txakoliñarekin ura nahasten al zen? 
- Bai, esaten zuen ez zula errezibitzen, baiño bai, bai. Geo ursuleta ateratzen gendun, dana ursula, leno esan dizueten katxarro haundi batzuek egurrezkoak. Segun... "asi que"... 
Txikitako jolasak eta kirolak
Hizlari ezezaguna, ZAR-119
- Ze jolas egiten zenituzten denbora haietan? Eta ze kirol? 
- Ba, umetan genduzen, ba, jolasak guretzako oso politak, zeatikan ez zeon gaur bezelako erreztasunikan egiteko, han eukitzeko gauzak. Ta orduan egiten genuen pelotan, eta baloian, fubolian, saltaka're bai, ta zeakin, uztayakin'e ibiltzen giñan, alanbre batekin, zea inda, uztayak, barrikai kentzen zizkiyoen uztayak, egurrezkuak. Harekin, ba, Azpeiti Azpeiti kamiyuan gora zihar juaten giñan, eta geo behera, eta oso karrera politak izaten zian. Ta pelotak eta baloiak moldatzen genduzen, ba, bauletik ama zanai, zeak, trapu puskak eta hartu, eta geo hari pixkat'e bai, ta harekin moldatzen genduzen pelotak eta. Eta ordurako deportiak'e bazian, ta normal, zea habetakuak: pelotan ta fubola. Ta bai onak gaiñea afizionautan! Eta geo, oso polita izaten gendun urtetan, gazte denboa haietan, traiñero estropada, Zarauzko bertakuak. Zian traiñeruak: "La Golondrina" izena zun batek, eta bestiak "San Antonio". Ta zan traiñero baten arrantzaliak, ta beste traiñeruan lehorrekuak. Ta izaten zan oso festa ikusgarriya. Geo fubola're, fuboleko kanpua bazeon, ez gaur bezelako eleganteikan, baiña guretzako nehikua bazan. Ta gu're haundiyak, baiño ikusten genduzen nola jokatzen zuen, ta oso jokalai politak eta oso dotore egiten zuten, bai pelotan, ta bai fubolian. 
Ta hortan oso mailla aurre samarrian. Eta saltaka're bazian ekipo ederrak, ederrak oso, ta oso karrera politak ikusten genduzen. 
Kirola herritarrentzat eta kanpotarrentzat
Hizlari ezezaguna, ZAR-119
- Txikitan ze deporte gustatzen zitzaizun gehiena? 
- Ba, beti fubola eta pelota izan deu, esate baterako, hoixek izan dia gure deporteik politenak. Eta ahal deguna egiten genduzen, ez giñan figura haundiyak izan, baiña oso polita euki gendun hemen bolada bat, pelotan. Orduan frontoi txikiyan oso ederki partidu politak ikusten giñuzen: kanpeonatukuak egoten zian; baiña, bai bestela're Xalegi difuntua, haren abilidadiak, eta geo Felipe Getarikua, ta Mariano Lazkano hemengua, ta eukitzen zituen partiduak, zoragarriya; herri guztiya, esate bateako, han juten giñan frontoira hayek ikustera. Hayek iten zituen, zea, partido politak: alkarren eskua lotu, beste batek igual silla eskuan eraman bihar, beste batek igual sakia in bihar, zea, frontoitik kanpoa, eta holako abar. Baiño kantidadia ta dana porroi bat ardo limonadakin jokatzen zuen, hori izaten zan bere apostua. 
- Eta jende inportantea hola, zergaitik etortzen zan honea, deporte bat egiteko edo hola? 
- Ez, bestela herrira etorri eta herriya trankilla billatzen zuen. Ta geo "campo de gol" o bazeon han zelai galanta, eta orduan horrea're geu're ibilita gabez kadi o zeak eramaten, makillak golian jolastekuak. Eta orduan izaten zan, ba, dana aristokraziyantzako; baiña geo denboakin, gaurko egunian esate bateako, ba, herriko jendia're kantitaita ai da jolas hori zeatzen. 
Herriko plaza
Margarita
Baita ere herriko plaza oso polita zan, orain bezela. Han zeon konsejua arko batzuekin, eta gu hantxen ibiltzen giñan jolasian, baita ere sakaponetan. Orduan feriya plazan egiten zan, ganauak eta txerriyak, txerriyana. Plaza dana, plaza dana zikintzen zuen, eta gero bazan gizon bat muiñeka motza deitzen ziyotena, eta harek mangakin dana garbitzen zuan. 
Zarauzko bandak jayetan jotzen zuen arratsaldeko bostetatik gabeko zortziretara. Eta jendia kioskuari buelta emanaz, dantza egiten zuan. Ttunttunak, ttuntuna ere jotzen zuen, juntatzen giñan neska-uadrilla, ta dantzan egiten genuen. 
Pertsonaia ezagunak Zarautzen
Sansebastian Izeta, Alfonso
- Zeure denboretan pertsonai xelebre edo garrantzitsuak ezagutu al dituzu? Bertsolaiak, deportistak, politikoak eta abar. 
- Bai, ezagutu nittun politikuak'e hemen Zarautzen, ba, izaten zian ta, bertsolaiak'e bai ta... Ezautu giñun "Conde de Romanones", zelebria zan zeatik, guretzako, zeatikan guardaespaldakin ibiltzen zan epoka hartan. Geo hemen Zautzen beraneatzea etortzen zan, etortzen zian, Julian Besteiro politikua, ta zea're bai, Marzial La Landa, Txirrita ta beste bertsolai asko honea etortzen zianak. 
Ezkongabetako aisialdia
Aristi Isasti, Joxepa Antoni
Zautzen'e dibertitu giñan solteretan, eta gazte denbora ondo pasa gendun. Dibertizen giñan, ba, juten giñan launak, hiru o lau laun; eta juten giñan eo pastelei batea, pastela jaten giñun; geo fubolea juten giñan, fubolian pasatzen gendun denbora; ta geo nobiyuakin igual zinea juten giñan. Ta nobiyua ez gendun bitartian, berriz, kuadrilla bagendakan, hain kuadrilla haundiya gaiñeA, Zabalegineko Joxe Gereka bat, eta kuadrilla haundiya izaten zan zea hoyek, Benturaneko ta mutillak, zea, eta neska-utillak igual sokasaltuan Munuan jarduten giñan. Hartu, ta neska-utillak neskak bagiña bexelaxe, igual-gual, Munutikan betikan eskailletan gora, ta zean "dos a la vez" iñaz, zea, ta... bestiak sokea ta hola ibiltzen giñan, oso, zea, juerga haundiyak pasatzen giñun. Eta esan detena, mutillakin baita eskursiyuak in ditugu zeara, Azkizura ta, o zeara, Erniyoa're, bi urtetan in giñun nobiyuakin ta haren kuadrillakin; nobiyuak batzuek ta bestiak bere launak hauek, kuadrilla, Trastornoko kuadrillo gendun. Eta hara jun, Azkizuraiño jun, han euriya, alpargatak berriyak jantzi geo, eta berriz Tolosa jun giñan. Tolosan'e ondo pasa gendun, bazkaldu gendun, etorri giñan Lasartea tranbian, han berriz dantza pixkat in gendun, Lasarten, eta trena hartu, ta honea. Honea etorri giñan, ta berriz'e musika etorri, Musika plaza, ta dantza jota utziz danak, sueltua, oso... 
Esaten det ondo pasa gendun guk, zean, dibertituak izan gea; batekin ta bestiakin, ta danak lagun, eta danok dantzan iten gendun, jotauzi. 
Koadro batean margotu zutenekoa
Aristi Isasti, Joxepa Antoni
Ta gauza bat aztu zitxatenan, esango diñat. Esto, Kaperotxipik behin ikusi nitxonan, ta esan zitxanan, hiru laun gitx... guazten. Eta mezetatik erten, ta hirurok guazten, ta esan zian: "aizu, gauza bat galdetuko dizut: etorri nahi... nik, zure, zu... pintatzia nahi... zure aurpegiya pintatzia nahi det", "ni? Bai... Hamen guapaguak! " esan nitxonan, "Hamen, ba, guapaguak! ", eta esan zian, "Ez, ez, nik zu nahi dizut zeatu, pintatu". Eta nere artian pentsatu nula, bere andrian ahizpa nola Maria Kalderon izan nun oso lagun, alkarrekin giñan, eta beti alkarrekin ondo izan giñan, ba, Beistaginian alkarrekin hura kozinera ta ni interina, eta horreatik nahiko ziala, ba, nei zeatu, pintatu. Ta "Bueno, bueno", ez nitzan... ez nakala gogo handikan, zeatikan bastante makal nabillela, baiña hanketatik eta zea. Eta holaxen, esto... bueno, ba, aindu niyola jungo nitzala. Eta egunero-gunero jun bihar izaten nula iya San Pelayoaiño, oiñez jun ta oiñez etortzen nitzala: juten nintzala hirurak aldeako, eta han ordubete hantxe exerita, kontu kontari, e? 
Beak... kontuak kontatuaz, ta ai, andria onduan, eta harekin hizketan ta, ta ni hantxe geldi-eldi nola eoten nitzan, eta ez nitzala nekatu, klaro, exerita eoten nitzala ordun; baiña bidian asko nekatu nitzala, eon nitzala astebete, iya bi. Jun nitzan jun ta etorri, eta esan nahi niyon "ene, zenbat nekatzen naiz! ". Eta ez siestik in ta ezer in gabe juten nitzala, ohitu siesta iten, eta neke haundiya eukitzen nuala, ta halaxen pintatu nola in zian, eta oso kuadro polita dakatela, zea, kuadro polita pintatuta. Eta geo, gaiñea, kafesnia ematen ziela, ta hantxe eoten giñala hirurok hartzen kafesnia geure gailletakin ta. Ta geo dakat, nerekin batian jarriya beak, jarri zun geo nonbait, banakin hura're pintatuta zakala, aparte, baiña nere zea batian dakat Manu Zarra, oso majo, oso kuadro polita dakat, errekuerdo polita in zian. Eta ze esango det? Zerbait eman zian, eskupeko bat, eta konforme. Ta holaxen pasa nun nik, pasia pranko in nun, baiña nekatuta e? Zeatik ez neon oso zea, hanketatikan ta ibiltzeko. Ta halaxe pasa gendun. Hori're in deu, hori're behintzat kuadro polita dakat. 
Beren taberna kale nagusian
Agirrezabal Izeta, Manolo
Ni mutil kozkorra nitzala, kale Nagusiyan, hori nere arrebak dakan mertzeiyan, hor giñun taberna. Taberna hortan eamaten zuen gurasuak, eta nere arrebak eoten zian tabernan. Eta orduan Zarautzen oso taberna gutxi zian, lau o bost: guria, Pionekua, Kojuanekua, Laureano Txerri kalen, neskazar batzuek Frailetako aurrian, ez dakit besteen bat lagako deten. 
Gero, berriz, guk eukitzen giñun apopilluak, apopilluak tabernan. Ta geo taberna ere irikitzen zan goizian goizo, ta illuntzian'e goizo itxiko zan... Ez oain bezela, goizeko hirutan eo lautan. Guk euki giñun apopilluak, nik dakitenez aituta, famosuenetakoa izan zan Txirrita. Txirrita etorri zan Zarautza hargintza, ta gure itxian eoten zan. Ta honek tabernan ardo pixkat eaten zunian, bertsuak botatzen zitun, eta nola eskribitzen ez zekiin, nere arreba zarrenak, Manolik, jartzen zitun papelian; eta gero, beak esaten ziyon ze bertso bota zun, ta orduan beak ikasten zun buruz. 
Ta halaxen, halaxen. Ta... behin batian jun men zan, ba, kumunea gure Txirrita famoso hau, ta gero nere arreba jun zanian: "hamen, ze arrayo dao hemen? ". Ta... honek ladrillo puska batekin atzealdia garbitu ez du, ba! Ta holako istoriyak. 
Zinea Zarautzen
Agirrezabal Izeta, Manolo
Oain, berriz, gu mutil kozkorrak giñanian Zarautzen ziniak zian, teatruaz apartez. Fronton Zineman zinia izaten zan mudua, zine mudo: letrak agertzen zian, ta txarra-xarra-xarra soiñuakin, ta orduan etortzen zan Oriyotik aitona xarra bizarrakin, ta pianua jotzen zun zine zine bitartian, zeoze musikan partez, pianua jotzen zun. Goatzen naiz pieza hau jotzen zun: lalarara, tirirero, torarara, tirerora, tarorara, tirerora, laroriro, lerorara. 
Ta geo, berriz, hori Fronton Zineman. Ta ordun, zine Modelon, berriz, zine Modeluan'e zinia, ta orduan'e mudua zan, ta zeoze doiñua, soiñua bihar da, eskaillera gora iyo, ta zeon fonografo bat. Fonografuak jotzen zun soiñua; musika, zea, zine denboran fonografua, fonografo denbora, ta zinia. 
Ta orduan gu mutil kozkorrak diruakin'e zea ibiltzen zian, ta sarrerak iten giñun guk, tranpan batzuk eiten giñun guk, zinia hurrengo igandian debalde ikusteko: billete bat gora beira jarri, ta bestia behera beira, ta ematen giñon mozteko, ta nola punta motza zuen, hurrengo igandian peatzen giñun atziakin, ta aurriakin bat. Ta hurrengo igandian: "gaur ze kolore da? ", "Berdia! ", ta peatuta eukitzen giñun, ta "raa! Da! " jartzen giñun, ta berriya igual, bestia zarrakin, ta berdia gora, ta tata! Guk zinia debalde ikusteko moua. 
Goatzen naiz gu mutil kozkorrak giñala, egun batian teloyan atzian zine Modelon ez dakit ze pasa zan, ta sua bezela hasi zan. Sua! Ta bai azkar hustu're zinia! Mekatxis! "Sua! " esan zuenian, ze! Ez zan asko! Dana laixte bukatu zan. 
Futbola Zarautzen
Agirrezabal Izeta, Manolo
Gu gaztiak giñala, hamen fuboleko ekipua zan Moillarri. Aritzbatalden jokatzen zuen orduan'e. Gu gaztiak... hoixen, ba, gaztiak! Ta orduan, onenetakua Moillarrikua izan zan Kririki. Zarauztikan jun zan, hor bili zan Real Soziedaden ta, oso onenetakua. Ta denbora haitako Moillarrikuak oain bizi dira, bost bizi dia: bat da Xoxo, bestia Murua, bestia Larrañaga, ta bestia Juanito Iraola eta Patxi Urzelai, denbora haitakuak. Ta geo Moillarrik, Moillarri bastante aurrea jun zan Donostiyan, bean dibisiyuan oso aurrera. Ta geo ez dakit ze gertatu zan, Moillarri behintzat bukatu in zan. 
Ta Moillarri bukatu zanian, Aritzbataldeko kanpua pixkat txikitu're, puskatu're in zan. Bailla, egurrezko bailla bazun; eta guk pentsatu giñun, gure kuadrillan juntatu giñan kuadrilla bat, eta ekipo bat in giñun izena zuna Itsasertz, Itsasertz. Ta orduan zian Altxola anayak, Nemexio Miru, Pikero, Andrex Altuna, Aingeru Berazadik'e jokatu zun gurekin. Geyo zein zian? Ez dakit, bateon bat lagako det, eta tartian ni're bai. Ta Itsasertzekuk guk in giñun, bi urtetan jokatu giñun hemen hamazazpi ta hemezortzi urte inguruan kanpeonatu bat federatuak, kanpeonato federatua. Ta guk Zarautzen ekipoik ez, o kanpoik ez fubolian jokatzeko. Entrenatu iten giñun Aritzbatalden, baiña igandero juten giñan, bai Deba, Motrikoa, Elgoibarra, Axkoitira, iya igandero. Kamixetak eta danak guk ordainduta: kamixetak, danak; arbitrua're, gure partidua zanian, geuk patzen giñun arbitrua. Ta Txertubikin, Txertubin autobusan juten giñan herri hoita fubolian jokatzea, geure patrikatik patuta dana. Hori, bi urtian jokatu giñun hola. 
Eta gero, gu ezkero izan dia hemen fubola, "Club Deportivo"; oaintxe berrogeita bost urte uste det zala fundatu zala. 
"Club Deportivon", "Club Deportivon" izan dia, berriz, fubolistak pillak izan dia, pillak hainbeste urtian. Geo plaierua're in zuen, eta gure denboretako onenetakua izan zan guekin Itsasertzen jokatzen zuna, Manolo Urzelai. 
Gure Manolo hau Debaa ta juten zanian, jo! Hori Tarzan deitzen ziyoen, Tarzan: horrek atzea ta aurrea geatu gabe ibiltzen zan; horrek zakan sasoya, horrek! Bai pelotan'e, hamen frontoi txikiyan, paletez jokatzen giñun guk, bea Nemexio ta nee kontra. Baiña paetian gora'e iyotzen zan hua, e! Izerdi earrik ateratzen ziun, baiña kosta iten huan hari erabaztia, ta gutxitan erabazten giñun e! Bea bi geyon kontra. Ta geo horrek pelotan ein ditunak Zautzen, Zautzen ta Donostiyan, ta alde guztitan, ta pelotan ta. Hori zan... boxeuan'e kanpeoi atera zan, baiña bizikletan zan izugarri txarra. Ta deporte txarrena, beetzako deporteik txarrena zan dantzan egitia. Munduan ez da gizonik baldarragoik izan Manuel Urzelai baiño dantzan: hankak peatuta eamaten zitun, halako gizona ariña ta pixkorra izanikan. 
Gaztetan, udan futbolean
Leunda Eizagirre, Santos
- Ta gero ya haundiyo ziñatenian, nola pasatzen zenuen denboa? 
- Golian, ba, bueno, hori uda parten izaten zan e? Neguan beatzi urte, orduan komuniyua hamarrekin egin nun, ta geo aitonai launtzen, bestiak itsasoa ta hasi zian ta, aitonai launtzen izaten nitzan. Ta gaiñuntzian, udaa aillatzen zanian, golea hiru hillabete izaten zian. Orduan, hantxe pixkat argitu giñan. Gaiñuntzian, "si" ta "no" zer zan'e ez giñakiun. Ta hoixe. Golian sartzen zan orduan, gaixki ikasten zala, ta ez, ta horrela. Golian, bai, jende zea haundikua, kategori haundikua ta, hoi danak bai. Ta been bailiak ta iten zuen txaletian, baiña gaiñuntzian ez, beti nik aristokraziya dana jende ondo jantzitakua da, ta gaurtik oso kanbiatuta dao. 
Errepublika garaian, euskal izenak jartzen zituzten: Ander, Kepa...
Alberdi Arregi, Ander
- Ordun, jaiotza ze urtetan, milla beatzirehun ta? 
- Hogeita hamahiru. 
- Eta Ander izena, aspalditikan? 
- Betitik. 
- Ta, nola hori, hogeita hamahiruan bertan? 
- Gerra aurretikan lagatzen zuelako. 
- Gerra aurretikan... Ta geo ya... 
- Geo, ni ibili naiz bueltaka eta geo ematen zituen hamengo ofizina santo, hemengo ofizina santuan ematen zituen zertifikatuetan Andres jartzen zuen. Eta geo garaia etorri zanian mudatzea etorri nitzan honea zeatzea, ta esan zian, "ez, leheno 're hi beti Ander hao hamen 'e! ". "Koño! Ta ordun zeatikan iten ziñuen zertifikauko Andres?! ". Ta hola [...] , Pako [...] ta konpañiya. Bai. 
- Ta orduan zer zan, e, Errepublika, Errepublika garaian, e, jaiotako [...]? 
- Ander. Karo, hogeita hamahiruan hori lagatzen zuen. Ta ni Ander izan naiz beti, eskolan ta leku guztitan, beti. Nei Andres, netzat ez zan izen hori. 
- Eta hala 're esaten dezu, zean, jaiotze zera, agiriya eskatzea etorri, ta, zea, Andres... 
- Andres jartzen zuen hamen. Hamen bai. Nik karneta ateatzeko hamengo agiriya behar izandu zan, etorri, eskatu eta Andres, ta ixildu in behar. [...] zeatu nun, harrapatu nun etorri nitzanian kanbiatzea, "a ber, atea diak rejistrua, ta beitu diak". "Bai, beituko diagu". Atea zun, ta "ez, Ander ziok", "ta, zeatik ez ziñuen Ander jartzen? ". 
- Eta normala zan Errepublikan Ander ta Kepa ta Joseba ta... 
- Ordun laga iten, laga iten zuen ordun, oaindik bai. Osea, hogeita hamaseira arte libre eon zan. 
- Eta Zarautzen asko daude? Ander... 
- Ni bakarrik. Ander nik ezautu det... Bestia Ander ni baiño gaztexiaua Kiriki, Ander Kiriki. 
- Ta bestela zure inguruko [...] jente, zure sasoikua hola, euskal izena daukatenak... 
- Raruak zian, oso raruak, oso. Kepa ta holako batzuek bai, Kepa Murua ta. 
- Patxi ta holakon bat igual. 
- Patxi ez ta ordia izena jartzen, geo jartzen dezu Patxi, aurrena Francisco jartzen dezu, leheno 're. Traduziyua zun, geo deituko zizun Patxi nahi baziñun baiña. Gotzonei, beitu, baiña Gotzon bada bat gure kuadrilakua bazan bat Gotzon zana. Asko zan bere gurasuak ze berotasun zuen ta ze joera zuen, hortik zan, hortik zan. 
- Abertzale, zea, jente sutsua, ta ordun apostu iten zuna. 
- Bueno, itsu-tsuak o. 
- Sutsuak esaten det, itsua ez! 
- Ez. Nik bi osaba izan ditut bat batalloian ta bestia Frantziyan pena muertekin, zeakua, ELAko sekretaiua o zan. Eta hua, nik bixitak in dizkiyoet bai kanpo konzentraziyuan eta bai zean, fronteran, Urdaxea jun, Urdaxea jun mendiz ta, osaba ikustea, garai haitan. Zea, joera hori ordutik dator. 
- Ya, noski. 
- Karo. Ta geo beti giro hortan aita ta 're txistulaiak eta, betikuak hamengo antzerkiyak iten ta, hori... Gerra aurretik eta geo. 
- Beraz, zure zaletasuna familitikan dator, gurasotikan eta... 
- Bai, bai. Ba, bai. Nik hala ezautu det beti. 
Gerra aurrean abertzale ezagunak Zarautzen
Alberdi Arregi, Ander
- Eta nortzuk zian hamen, e, abertzalien artian ta hola pertsonai ezagunik eta? 
- Pertsona ezautuak, nik, osea, aituta lehendakaia, zea, Lizundia zana, Testil Gipuzcoanako nagusiya izandakua. 
Gure osaba sekretaio denboa askotan, aita 're bai. 
- Osaba, zein zan? 
- Osaba, Joxe, Kojua. Alkatia izandakuan aita zana. Fernando Subinas ta, hoiek zian hamen, Beristain ta, bankuan eon zana, bankuko direktore... 
- Gerra aurretikan... 
- Gerra aurretik, bai. Ta geo hartu-manak guk hoiekin izan ditugu beti, geo, gerra pasa ta geo 're, bakoitza bere lekutatikan etorri zianian 'e, batzuek kanpotik bestiak kanpotatik danetik etortzen jun zianian, geo ya hartu-manakin beti. Eskutu samarrian baike. 
- Ordun, famili zea batzuk ya bazeuden ya sustraituak eta? 
- Bai, bai, bat baiño gehio, zea, hartu-man fijuak zazkazunak ba, jakiñak zian, Zabalegitarrak eta Akilinotarrak eta, zea, ya zea haundiyakin. Gerekatarrak eta... 
- Akilinotarrak zeiñek, hauek, azken kale-aserria euki zutenak hemen? 
- Zein? 
- Azkenengo kale-aserria, ganaua ta hamen kalean euki zutenak oain dala... 
- Akilino? Bai. 
- Hoiek, ez? 
- Bai. Hoiek eta geo hoietako batekin ezkondu zan zeako bat, beak, este... Gernikatik etorritako bat, este Jesus Makazaga. Hua ez zekit tenientia o hola izanda zan hua, o sargentua, zea, este... orduko gerran. Hua horrea ezkonduta etorri zan, familik ez zun izan, baiña haiekin ta ta 're hartu-mana beti, gure aitan ta kuadrillakuak gelditu zian haiek. 
Emakumearen ardura handia baserrian.
Txurruka Egaña, Maria Josefa
- Ta, igande baten ze iten zan garai hartan? Igande... igande baten, ze iten zan igande baten? 
- Zer? Igandian zer? 
- Ze iten zan? 
- Nun? 
- Zuek, zuek, ze iten zenuten igande batian? 
- Gure...? 
- (A) Lanakin [...]. 
- Ze iten zenuten, atsalde baten esate bateako, igande atsalde batean? 
- Lanak in behar, lanak. 
- Jokuan ta ez zenuten iten, ta? 
- Ez, ez, ez, ez. Ez zeon denboikan. A! Nere gizona ibilkaia izan zan ta harek alde iten zun ta ni bakarrik. Hartu niunian bakarrikan, hor, ta, umeik ez gendun artian alkarrekin. Baiña umiak dianian sobratu iten dia danak, hor konpon! Gizonak libre nahi izaten due, egoistak zeate! 
- Ta bera, ze etortzen zan, kalea etortzen zan bera, kalea? 
- Ez! Mendiz mendi ibili, nun ze ikusiko ta. Baiño horrela, itxiturak zabezen tokiyan da 're, alanbre, txarrantxa arantzaduna, eta han katiatzen baldin bazitzaion 'e, tira ta eten, ta aurrea. Geo konpondu zanik... 
- Ehiztariya ez zan, ez zan ehiztariya? 
- Bai, ene! Uso denbora zanian etortzen zan ta han, esto, bazeon zeatikan, bandiyotikan atea kanpoa ertetzeko, ta sukaldian bihian, eta habitaziyuak 'e aparte. Ta, baiña, bandiyotikan ate bat bazeon ertetzeko kanpoa, ta, tranga bat ipintzen zitzaion horrela, zea, atiai atzian, ta. Harek ipintzen ziyon hola tranga, eutsitzeko itxita itxuran, ta aide, ehizea. Eta patata ipintzeko denbora ta, gizona palta. Aitak, berriz, ostea, bere aitak nere suegruak: "a, [...] , oaiñ 'e palta deu haura". Bai, etorri zan, "hiri andriak ein beharko dik bai erritan! ". 
- Ta, ze ehiza iten zun, usotan ala oillagorretan 'e bai, ta? 
- Usotan, usota. Uso denbora zanian, hego-aiziero, [...] pasa iten zian ta. [...] urtian, oillagorrak ere igual izaten zian, ta ordun, illuntzian, illunabarrian izaten zan oillagorrak han, ezkutatzen ziala ta. Haura 're aprobetxatu behar izaten zun ta. Berak libertadia, andriak lotura! 
- Ta arrantzuan ta iten zun, arrantzuan ta? 
- E? 
- Arrantzuan ta?... Arrantzuan? 
- Arrantzuan? Arraia harrapatzen... Arrantzan? Arrantzan? 
- Bai. 
- Itsasuan? Ez, ez, ez, haura ez zan itsasuan... 
- (A) Arrantzan? Ez, olaarrotan bakarrik. 
- Olaarrotan bai? 
- (A) Olaarrotan bai. 
- Bai, olarrota bai, tarteka, batzuetan bai, bai. 
- (A) Ta lapeta. Aste Santutan lapetan. 
Herri bakoitzaren izaera
Ezenarro Barrenetxea, Juan
- Ta hola, e, inguruko herrita ta juten ziñatenian, zarauztarrak fama ona al zekaen zarauztarrak? 
- Erromeitan. 
- Erromeian. 
- Gu, erromeitan. 
- Ta, zarauztarrak fama ona al zaken? Hola... o ze fama zeken orduan zarauztarrak? 
- Ez, Zarautza herri ona zan, konjuntuan herri ona zan, [...]. Zumaiarrak zian espezialak. Kantuan onak, jolin! 
Getaiarrak 'e bai, baiña ba, Getaiarrak 'e beti azaltzan zan balia zala, ez zala, bazala... ta hasarratu ta. Geo politika sortu zanian bukatu zan balia. Zarautzan jende ona zeon. 
- Ta nun ibiltzen ziñaten erromeian? 
- Jesus! Barriyo guztitan. Hasi hor zean, Santa Krutzen ta, Elkanon ta, zean, ta hamen, beno, barriyuak, Urdaneta ta, Altzola ta, danak, danea. Geo, bizikletan 'e toki daneta aillatzen giñan. Orduan 'e ez zan, herriyan eongo zian ba, sei bat eo zortzi bat automobil besteik ez zian orduan. Ta gu bizikletan jo ta ke, geo motorrak [...]. 
Lehenagoko zarauztarrak, lurrari eta itsasoari lotuak
Leunda Eizagirre, Santos
- Ordun, zu jaio, ordun, Etxe Txiki baserriyan. 
- Bai, ta nere aita 're bai, ta aitona 're bai. 
- Ta zenbat anai-rreba ziñaten zuek jaio... 
- Gu hamaika. 
- Hamaika. Ta zu zenbagarrena? 
- Ni, nitzan, laugarrena omen nitzan, nere aurrekua hil omen zan, Mauricio. Anaia, Xaguanea ezkondu zana, Manuel. Hor, geo, Donostiyan bestia hil zan, Joxe. Ta Santos, ni hirugarrena. 
- Ta nola gooratzen dituzu umetako garai hoiek? Hola, jaio, ta baserriyan jende asko izango ziñaten... 
- Orduan hamen bakarrik ez, e, kalia 're dana basarriya zan orduan, e! Zarautzen nik ikusi ditut behiak, Estanix Makazaga, [...] ta, hoiek dana [...] ta, ikatza partitzen... 
- (ALABA) Kale Nagusiyan ta zea... 
- Bai... 
- Kale baserriyak ordun. 
- Kale basarriyak. Gaiñez, ni junda nao mutil koskorra aitonai laguntzen. Aitonak ordun larogei bat urte o izango zitun, ta behiakin umatzea. Nola daka zeak, Garronekuak nola daka denda? Horren albuan uste det zala, este... alkortia, [...]. 
- (A) Karruaneko denda zaharragatikan ai da... 
- Orduan... 
- (A) Leheno Kale Nagusiya o, botika alde hortan... 
- Zan [...] holakua, Garro. O, Garro esan badet, e, zea... , este... , alkortia. Eta hara, behiai atzetik launtzen, pentsa zazu. Zea, Iri... , Patxi Iriondok 'e bai, zea zun, behiak eukitzen zitun, zean, este, zer dao uaiñ han, botika ez, botikatikan, botika [...] , beste aldia zer da? Kaja de ahorrosa, han albuan behiak. Bai. Eta zea, han, este, Xalegineko albuan [...] 'e behiak, Kukuluk 'e zea, este, Zigordia kalian. Kolonen 'e bai. Kolon taberna bat zan, zean, oain zein dao, zer dao gaiñea, berriya... Errekondoneko aurrian. Zarautzen negoziantiak danak zeak zian, kanpokuak. 
Zarautzen bertako semeik 'e ez zun izan, itsasua ta sorua. Zarautzen ez zan izango iya itxeikan, Asti aldian o hola, baiño zea, soruik ez zunikan. Han [..] sorua, ta geo udaberriyan itsasoa. 
Kadi lanak golfeko zelaian.
Leunda Eizagirre, Santos
- Eta, gu, nik sei urteako, ni 're golea... Uste diat, nik lau urte nitunen o hola iñ ote zan gola. Hori da, erdiya ayuntamientuana dao. Eta txaleta ta berriz, o, txaletatikan zeara, [...] zea arte... 
- (A) Kanal aldea... 
- Herriyana da, mugak hantxe dabe. 
- Oseake, garai hartan asko ibiltzen ziñaten, baserriyaz aparte, ba, arrantzan tenporada bat eta gero golian... 
- Ba, golian gu hiru anaiak 'e bai. Akordartzen naiz tenisan lehenbizikoz hasi nitzanian pilota biltzen, bakizu nola ibiltzen giñan pelotak botatzen, ta. Sei errial euneko, e, ta goizian dana markatu, letxerakin markak, ta [...]. Zian sei tenis, ta Campeonato de España jokatu zian ordun zean 'e, hamen 'e, Campeonato de Españak. Zeako gerra, este, Afrikako gerra zanian, hamen etortzen zian orduan frantsesa, inglesa, italianua... Hamen, ordun jaiki zan, gola 're ordun iyo zan. Sei errial, ta bi anaiak golea, o sea, kadi ibiltzen zian. Geo, bai, ni 're zazpi urte ezkeo, gehio irabazten zan, ta, kadi, bakizu, boltsakin. Uain bakoitza bere zeakin ibiltzen dia, karruakin. Ta, orduan aristrokaziko jendia bakarrik. Ta, sei errial. Ta, zea, esan zien bidian anaiak, "ez esan, e, galdetuko dik amak, eta, ze diruik ibili al haiz, eta ezetz esan". Ta, orduan nik nola esan [...] , mahaian gaiñian sei errial, ta jesus, amak zea, famili danantzako euneko ogiya, sei errialekin, pentsa zazu ta, hamabi lagun o eongo giñan, sei errial... Bueno, hortako goizian talua jaten gendun, talo ta esnia, ta afaitan 'e bai. Eguerdiyan bakarrik ogiya, bai. 
Erromerien inguruko kontuak: Urtetako festak.
Eizagirre Uranga, Antonio; Uria Mancisidor, Pakita
- Bestela, auzuan aldaketak eta, etxe berriyak eta, zeoze izan al da? 
- (A) Itxe berrik? Oain bai, oain arte gutxi. Leheno... 
- (P) Oain bai, itxe berritu ta oain, oaintxe in dia, oain urte gutxi kamiyuak eta in dian hontan, oaintxe moittu da. 
- Pexta nun iten zan ba lehen, pexta, musika ta, dantza ta, nun iten zan? 
- (P) Elizamendiñ. 
- Goian, kaskoan. 
- (P) Hor, Elizamendi. 
- Goian. 
- (A) Bai, elizan aurreko zea hoi zan, gu, guk aurreneko horrea ikasi gendun biria. 
- (P) Mandiyua izaten zan. 
- (A) Ta geo aldau itten zan, e! Orduan hua 're zea zan, maiordomua esaten zitzaion ta. Bi, itxe batek hiru urtetan in behar izaten zun, hiru San Sebastian, hiru urtetako San Sebastianeko pextak baserri bati tokatzen zitzaizkon. Ta bi [...] baserriya baldin bazan 'e, berdin. Teillatu beagatik hiru urte ta, gu, bi [...] zan hau 're, ta gu ondo libratzen genun itxe bakarrak bazian urten, hiru urten in ber zianak. Ta, horrek eukitzen zun baiño hark 'e ezin, nahio hola, ta hari paatu iten zitzaion. Ta haren, paatu nahi ez bazitzaion, nor o nork, beak in behar. Ta haben, Isastin 'e ezautuko nun nik pexta iten, haben bextekua zan, bextekuak in zun. Bi [...] zan Isasti 're ta han pexta. Itxe berdiña, bai. Ta [...] itxian ez det zeatu behiñ 'e nik. Etxebesten 'e urte baten ezautu nun. 
- (P) Bai. 
- (A) Ta, hor gaiñuntzen Elizamendiñ ta Erromiñen. Urteta beheko zea honek, e! [...] ez. 
- Ordun, zuen artean organizatu behar izaten zan festa, ta txandatuta. 
- (A) Bai, bai. 
- (P) Bai. 
- (A) Txandauta in behar izaten zan, hiru urtea, ta in nahi ez bazendun, paatu. Ta paatzen zan. Ordun nik ezautuko nun Errominguai paatzen gure aita zana. 
- Eta dirua, etxeak berak ipini behar izanten zun, edo ayuntamientuak ipintzen zun? 
- (A) Ez, itxiak, itxiak. 
- (P) Itxiak. 
- Soiñujoliak eta beak paatu behar? 
- (A) Ez. 
- (P) Soiñujotzalek... 
- (A) Zeak, mutill-rduak, soiñujolek. 
- Mutil-rduak. 
- (A) Mutill-rduak. Baiño, apaizan hamaiketakua ta [...] izaten zittun; hamaiketakua ez, bazkaia, e! 
- Bazkaia. 
- (P) Bazkaia leheno. 
- (A) Bazkaita etortzen zian hiru, hiru apaiz etortzen zian bazkaita. 
- Gaiñea, hura porru-atatakin ez zan konformauko, joe! 
- (A) Hairi zea eman behar! Ta, geo, ba, basarritan ez dakit ba ze pasa zan eo, haikin baiño bakarrik nahio, ta zean ematen hasi zian, Pionen ta. Bazkaia paatu hairi, ta han bazkaltzen [...] nik: hamen hamaiketakua in ta geo bazkaia iten zan, bazkaia iten zan han. 
- Pionen bazkaltzea, ez dao gaizki! 
- (A) Haiek ondo arreglatzen zian. 
- (P) Ez, gonbirauk izaten zian, ba, basarritan. 
- Bai, bai, bai, bai. 
- (P) Eta geo apaizak eta etortzen bazian, ta haien, bakizu zuk zer izaten zan. Ordun 'e bakarrik eman eziñ haiei, ta... 
- (A) Bai, apaizakin ordun oaingo alden bildur handiya eukitzen gendun, e! 
- (P) Bai, ba. 
- Bai, bai, bai, bai. 
- (P) Oain apaizakin ta 're normalo hitz ein ta iten dia. Leheno bildurra bezela, o. 
- Leheno apaiza autoridadia izango zan, autoridadia. 
- (A) Hoixe, gu bildurra. Apaizakin zea bezela pasatzen giñan, txapelkin ibiltzen giñan gu, ta pasaan beti [...] hala in behar izaten, ta! , zea, apaizan paren txapela altxa. Hoixe ezautu gendun guk. 
- Ordun, pexta gehienbat mutill-rdok, e, preparatzen zun. Baiña baserritan ta zea, hamaiketakua ta holako... 
- (A) Bai, apaizan hamaiketakoa bakarrikan zeaik, pexta behintzat tabernan Hamaiketakoa iten zan eta mutill-rdua, ta geo pextako soiñujotzaillek eta mutill-rdoko zeak, kuadrillak paatzen zun, soiñuba paatu. Ta neskak urten eun bat izaten zan, San Sebastian... 
- (P) Biarrena. 
- (A) San Sebastian biarrena, o. 
- A, neskak, e? 
- (A) Zea, neska-exta. 
- Neska-exta, e? 
- (P) Nexka-exta. 
- Ta ze izaten zan hori, ba? 
- (A) Ba, bestela bezelako pextak. 
- (P) Hori izaten zan, ba, nexkak meza jarri aurrena, San Sebastian. Geo, Kandelaia eguna zan. Meza aurrena ateatzen gendun, geuk, neskak paatu. Eta geo, pexta 're, soinuba nexkak paatzen zuen. Nexka-exta izaten zan. Ta gaiñontzen, mutillak, mutill-rdok... 
- Soiñu-otzaillek, ba... 
- Zuek, zuek, zuek agintaia ordun? 
- (P) Gu, ariño... 
- Kalabaza earrak emango zenituen, ordun, e? Dantza eskatu ezkeo zuen egunean, e? 
- (P) Bueno. 
- (A) Ordun, hemen, dantzan ta kalabazak geo itxea abiatzen zanen. Geo itxea laundu in behar izaten zaie, ba, neskak bakarrik ez zian jun nahi izaten. 
- Bai, neska-aguntzia ta ingo zan gauez. 
- (A) Huaxe in behar ba geo, ta kalabazak orduan izaten zian. 
- Urrutiaiño jun, ta ordun... 
- (A) E? Ez, abiatutakon, kalabaza ordun ematen zan. 
- Aurretik hitz ein gabe? 
- (A) E? 
- Aurretik hitz ein gabe. 
- (A) Beno, baltsian itten ez bazenun [...] hitz eiten zailla zan. Geo baltsa ta hasi zanen ta hitz eitten zan. 
- Bestela ezin zan hitz ein? 
- (A) Bestela zailla zan. , dantzan zean, danok bueltan saltoka gabiltzala... Oain, hurrengo jaitako, gaur juten bazian, ta hurrengo jaitako igual zeatu hitz einda eon, ta. Geo tartian berriz beste bat hobia tokatzen bazan 'e, txarra izaten zan hua hurrengo jaitako hitz einda jartzia ta. 
- Konpromisua. 
- (A) Konpromisua. Holaxe ibiltzen giñan! 
Mahats-biltzea
Lazkano Roteta, Inazio
- Joxe Kojua ta egon ohi zian zea, guarda gu giñan garaian, hua eukitzen zun. Ta beti zea itten zan, eun handiya izaten zan mahats bitzeko euna. Ta gabian tolarea, Pantolingoa, hor, horrea tolarea, ta afaia ematen zuen. Aurrena hankakin itten zan, txisti-xasta, txisti-xasta, ta hantxe, kontu batzuk esan ta, izerdi batzuk atea ta, jo in behar izaten zan, mahats asko baldin bazan saio haundiya ta. Geo afaia ekartzen zuen. Oaintxe, zean jartzen gendun, tolarian ya estututa jartzen gendun, estutualdi bat ematen giñun, ta berriz beste estutu aldiya prepaatzen gendun, ta berriz estutzeko prepaatzen zan garaian, pixkat estutu ta afaaia. Olaarru zopa o zeoze holakua aurretik, ta geo xerrak eta piperrak eo. Ba, gauza hona itten zan, bai, gu gustoa juten giñan. 
- Mahatsan lanak, eta... 
- E? 
- Mahatsan lanak, e, biltzia eta estutzia eta, hori auzo-anian izaten zan? 
- Danetik... 
- Danetik. 
- Danetik. Segun, ze amistade zaukan ta, ze familiya zauken ta. Gu geu etxeko parientetasunakin ta hola ibili izan giñan. 
- Nahikua izaten zan. 
- E? 
- Nahikua. 
- Leheno, bai. Bitzen gendun. Ya etortzen zian, aman jaiotetxekuak etortzen zian ta. Geo, esan deana, Txilikuk o zea, hoiek 'e eliz puntan euki zun ta arreba gendun hara ezkondua ta, haiek 'e etortzen zian ta hola alkarrekin bildu gendun zea, hemengo mahastiya. Oain, oain beste modu batea. Oain, hazi 're in dia ta, jende gehio 're behar da ta. 
- Lehen zenbat denbora behar izaten zenuten biltzeko? 
- Ba, bi egun ta pasa izan ginun, e. 
- Bi? 
- Bai, pasatzen giñun. Hiru milla metro, baiña geo itxe jiran e, zeoze, [...] pixkat ' e izaten zan ta, denboa juten zitzagun, segun zenbat mahats zan. Beti ez zan igul izaten. 
- Ta noiz izaten da hori gutxi gorabehera? Noiz izaten da biltzia? 
- Bitzia? Hoi beti diferentia izaten da. Aorren bildu [...] , urriñ 'e askotan. 
- Agorren 'e bai, e? 
- Bai, agorren 'e bai ta urriñ 'e bai. Ta urriya pasata 're, azarun aurrenian 'e bai, noiz o noiz. 
- Bai, e? 
- Bai. Ez da hori... Ze giro dan ta, heldu in behar izaten du. Hori ez da zea, mahatsa heldu gabia bitzen baezu [...] ateako dezu zeoze, ez txakoliña eateko moukua ateako. 
- Eta eguraldi onakin edo txarrakin edo nola izan behar da? Beti eguzkitan, edo... ahal dana? 
- Tokatzen dan bezela in behar. Estuatzen danian, behin heldu ezkeo, giro txar askuakin 'e jarduten dia ta, ez dia gustoa jarduten baiña, bitzeko garaya etortzen denian bildu in behar. Bai, lasai baldin badabil ta iruitzen bada, "eguraldi txarra ziok ta gaur utzi ingo zioau" ta. Ein zuen aurten 'e, ebi onak zeatu zitzaion ta, "ez ziok [...] ta, berriz 'e egualdi ona etorriko dek" eta egun bat laga zuen. Geo, bitzen bada, tolariak 'e lan asko ematen du, pixkat aurreatzen bada, ordenatzia-e behar beharrezkoa da. Txakoliñan traslauak ta gauzak eta denboa eamaten du. Bonba onak eta jarrita daude baiña, ein in behar izaten da. Hauek lo gutxi itten due, e! Nik, ni libre nao baiña badao hemen ein behar izaten duna, ta saiatzen da, ta baliyo du, ta gustoa nago. 
- Bai? 
- Bai. 
- Txakoliñ ona? 
- Bai, txakoliña. Txakoliñakin gustoa nao. Proatuko deu. 
Lehenengotako telefonoa zutenez, enkarguak egiten zizkietan aristokratei
Etxabe Olaskoaga, Jose Agustin
- E, udan ta banaketa iten zenun etxeeta ta abar. 
- Bai. 
- Tokatuko zitzaizun, e, jente bereziya ezautzia. 
- Bai. Baiño, baiño, guk tratua eukitzen gendun kozineruakin ta, ta. Baiño jende haundiya? Jesus! Ni, nei esaten die, nei Venezuelan esaten zien "El Carnicero Real" esaten zien, porke karo, hainbeste jende, kanpotik etortzen zian ta, jende, tituloko jendiak eta. Ta, karo, nik banakin ze, ze kasta zian, ze tituluak zezkaen, ta izenak nola zezkaen txaletak eta hoiek dana. Porke Zarautzan, telefonua 're lehenbizikotakua izan zana gure itxian jarriko zuen. Oaindik gooratzen naiz telefono numerua: "seis, siete". Ta, ingurukuak eta zeoze, enkargua nahi zituenak, guri ematen ziguen, ba, ta. Guri, berriz, ba, igual esaten zigun, ba, geure klientiak nola zian, esaten ziguen, "bueno, vete a la pasteleria, ir a la pasteleria Serras y que nos traigan, pues, igual, una docena o dos docenas de pasteles". Ta, ra! , juten giñan, enkargun bat hartu telefonotik, bai. Borguetonekua, Marques De Borgueto, geo esango dizut zein dan, baiño, "Marques de Borguetokua abixatu due bi dozena pastel eramateko". "A, bai? ", ta ra, guk enkargua eman gendulako, ta, igual pastelak guretzeko. Ta guk pastelak hartu, ta gustoa, bale, enkargua emateko listo. Bai. 
- Ba al daukazu esatia ze familiko, ze famili ezautu dituzun, hola, bereziyak eta? 
- Puf, Jesus! Pilla bat esango nizuke. Hemen beraneatzen eonda hemen lehenbiziko lehendakaia izan dana Irlandakua, De Varela. Horrek Zarautzan... Nik ezautu det ba al dakizu nun? Muskaria nola daon? Hori! Hori lehen zan Villa Miramar. Hori zaitzen zuen Gerekatarrak zaitzen zuen hori. Ta horko nausiyak nik ez dakit, jarri zuen geo komo, komo hotel, hotela bezela. Ta, De Varela etorri zan honea uda bat pasatzea, udaa, udazken bat, bere seme batekin. Semia zan jesuita. Itsututa zeon. Hori, nik ezautu det hori, De Varela. [...] gaur zea da, e, hurrengo itxia, ze izen daka horrek, Eguzki... Hori zan Gran Hotel. Gran Hotelek zakan kategoriya. Horrea Duquesa de Alba ta, horrea etortzen zian. Nahiz euki Donostiyan palaziyuak eta, bere alabakin ta horrea etortzen zan. Alaban nobiyua Donostitikan Zarautza etortzen zan, e, horrena, nola da, Duquesa de Alba. Horrei, horrena, Zarautza etortzen zan, e! 
Toreruak hemen nik, Zarautzan bai. Orduan, gerra denboran 'e, pues, toreruak eta hor, baiño hor tituluko, Gran Hotela zan, kategoria. Villa San Luis, Conde San Luis, ta. Conde San Luisen semia bat bakizue zein dan? Sartorius komunista nola? Horren aita Conde San Luis zan. Eta hoiek, hoiek danak zarauztar, zarauztar hoiek, desiatzen eoten zian Zarautza etortzeko. Hoiek, zarauztarrak zian hoiek, porke orduan hoiek iten zuen, [...] arteko udaa pasatzen zuen hemen. Sartorius ta Adanero. Acebo nola? Hoiek 'e Villa Deleitosakuak eta, hoiek danak Zarautza etortzen zian danak. Zea, Osborne hoien aitonak eta, Marques de Borgueto, ta. Los Domec, los Colon Carvajal, hoiek danak zarauztarrak zian hoiek danak. Danak, e? Hoiei Zarautza aitatu ta lerdia daiyola geatzen zian hoiek. Nik dakit, jolin, ta oaindikan 'e batzuek bakae pixua dakaenak eta, honea etortzen dianak oaindikan. Marques de Mariño nola? Sartorius, nola Isabel Sartorious eta, horren aita, hori da Conde San Luisko illoba hori, Sartorius. Marques de Mariño oain dala denboa gutxi hil da, urte bete. Bere alaba prinsipiakin ibili zala ez zala, ez al zea gooratzen? 
Zeoze, nobiyuak... "De rosa no sabe" honek, honek.... Ba hori, oaindikan Zarautza etortzen da nei esaten dienez. 
Nik hasi.... Oain karo, oain itxiak in ditue, baiño, Conde Santillana, Duque de Lecera, Duque de Union de Cuba, Conde, Conde de Tebas, Zarauztikan campeon mundial geatu zan zian hoiek tiro pitxonian. Conde de Tebas zarauztar, "por el Real Golf Club de Zarauz". Inmobiliaria de Orio nola dao? 
- Bai. 
- Hoi zan lehen Txoko-xiki. Ba, hor, Duque de Union de Cuba horrea etortzen zan. Ta karo, hoiek gutxi gozatzen zuen herriya, porke hoientzat gola zan, "era un... jolin, era un feudo". Han beak bakarrik sartzen zian. 
Zarautzen egoten ziren konde eta markesak
Etxabe Olaskoaga, Jose Agustin
- Famoso principe Hohenlohe, nola? Hor, Marbella ta in zuna ta. Hoiek Zarautzan. Hoien bodas de plata gurasuana, Zarautzan ikaagarrizko festa eman zuen hoiek, zean, oain nola dao Cruz Roja, ta, Gurutze Gorriya? Hori zan, Santillana zan, famoso Conde Santillanan palaziyua zan hori. Ta hor festa bat eman zuen, Zarauzko banda jun zan, ta danak erdi mozkortuta arduakin ta, ta. Jata eroi zan harriya... Holako harri koskorrak eta, bai. [...] ikaragarriya. 
Aristokraziya, jo, Conde, Duque Miranda, Alfonso trezen (XIII) ayudantia. , ta. Duque Miranda, zean, finka zea zan, Hotel Zarauz nola dao? Hotel Zarauz onduan, telebisiyua, Zarauzko telebisiyua ta nola eon zan? Hori Duque Mirandana zan. Sanz Eneko hori, hori zan Sanz Enekua. Hori zan, "los de Ligues". Esparrago Txistu ta nola? Hoien nagusiyak eta hoiek zian, hoien nagusiyak. Hoiek zian aristokrazikuak hoiek 'e. Ta haren aurrian, Conde de Adanero. Hori ez... Hor finka bat, finka bat zea da hori, autobusa nola geatzean da, e... Donostira juteko autobusa Sanz Enea aurrian? Ba, Gurutze Gorriya? Hori zan Santillana. Bestia zan Villa San Luis, hori zan Conde San Luis. 
Hori zan "Coronel de Aviacion y Capitan de Navio". "Era agregao militar en la embajada inglesa". Zian hiru mutil ta hiru neska, uste det. Danak zian [...] , eskandinabuak ematen zuen, rubiyo-ubiyuak. Ba, hoien lehengusua zan, ba Conde San Luisen anaia zan Marques de Mariño. Marques de Mariño zan alarguna. Ta zazkan hiru seme ta alaba bat. Hoien txaleta oaindik hor dao, Villa San Ignacio. Ez dakit zuk ezautuko dezun: harrizko txalet bat, e? Ba, txaleta hoiena zan, porke nik txalupa hor eukitzen nun, ta. Ta, e... , a! Seme zaharrenak andregaia in du bere arreban lagun bat. Ta, ze in du gizajuak? Aitai presentau diyo andregaia, ta aitak kendu! Aita ezkondu... Ba, ba, hori San Ignacio. 
Hor uain itxe batzuk badia ezker ta eskubi? Hoi zan, lehen zan Villa Goñi. Ta hor etorri zan behin princesa bat, princesa, monarka bat, ez dakit nundikan [...] beraneatzen. Bueno, San Ignacion onduan dao Villa Gerena badao, hor zan Conde Gerena zan, Gerena, Madrileño bat. Madridko akzionista, ta Zarauzko afizionatu haundiyena fubolian, Zarauzko ekipuakin. Baiño, hola asko, e? Aristokrazi... , aristokrazikuak, Jesus! 
Aristokratentzat egindako oinetakoak
Aranburu Aranguren, Francisco Javier
- Ordun, modaik eta holako... 
- Ez, ez, ez, ez. Ez, ez, ez. Hori, gure aita artista zan ta guk, gure etxea etortzen zian, Lekeitiyon eoten zian, ez dakit Belgak o zer zian, hango... , ta, hango zea, nola zan heura, aberatsa, zea, Belgikakuak zian... Ta gure aitak iten zizkiyon, zea, emakumekua, zeak, oiñetakuak, satenazkuak. Ez dakit satena jakingo dezun zer dan? Bai, satenezkuak, eta. Etortzen zan hura zaldi-arruan, ta, bai, ta, zapateira, ta, hantxe. Ta aber, nolakua nahi zun, ta gutxi gorabehera beak dibujatu 're iten bazekiyan, ta, bai. Hola. 
Zapata-dendara joaten zen markes bati buruzko istorioa
Aranburu Aranguren, Francisco Javier
- Aristokrazia juten al zan zapatak konpontzea? 
- Bai, bai, bai, bai. Bai, bai, bai. Guk bagendun Marques de Brenes. Hura eoten zan, beti silla bat eukitzen gendun, eta etorriko zan, ta "hola, ¿ya estais trabajando? ", tal, ta berriketan eoten zan. Ta geo azkenian hainbestero eoten zan hura, ta, nik esan niyon, "¿a que te sirve aqui venir a un zapateria, un marques? " y tal, ta, "es que yo lei que el olor de la zapateria" osasunantzako ona zala. Ta, han, zapateiko usaia peatzen, ba al dakizu, larruak badu ba bere usaia, ta hura, ta han eoten zan hura. Bai. 
- Ze mouz portatzen zan aristokraziya? Ondo portatzen zan? 
- Bai, bai, bai. Beno, hoiek jeneralki neskamian bidez ta ibiltzen dia, baiño, holaxe. 
- Regateatzen ta ibiltzen zan jentia? 
- Bai, bai, ba, jende pobriak regateatzen zun, bai, bai. 
- Ta hori normala al zan? Bai? 
- Bai, normala. Bai, bai, hoi daneako, ba al dakizu. Orduko "nivel de vida" zan bajua, ta bizi 're in behar zan, ta... 
Umetakoa jolasak; non jolasten ziren
Markaide Etxabe, Juan Jose; Olazabal Iruretagoiena , Pako
- (Markaide) Eta, bueno, geo, hortik aparte... bestela ondo, zea, gustoa bizi giñan, e! , mutil koskorretan, ta gu, jolasian ta... 
- (Paxo) Geo, jolasak eta... 
- (M) Jode! Geure kontura ateatzen giñun jolasak. Joe! , kaniketan ta... 
- (P) Entroka, ta. 
- (M) Harrapatuta [...] , ta. 
- (P) Zean, ta... e, zer zan, hola... Salto zea hoiek nola? A! 
- (M) Zea, amona-altoka. 
- (P) Amona-altoka. 
- (M) Amona-altoka. Bat hola makurtuta jarri ta gaiñea salto iten. 
- (P) Makurtu ta gaiñea, ta geo bigarrenak eta geo hirugarrena katiatuta geatzen zan, ta... 
- (M) Bai, bai, ta eroritzen zianian, goian zebenak behera! 
- (P) Behin akordatzen nauk Ziploneko Inaxio ikaarri... 
- (M) Zea ona huan saltuan. 
- (P)... saltuan oso ona zan, ta amona-altoka zan petril baten gaiñian hola jarri, danak daun-aun iten zizuen salto bizkarrea. Askotan astua bukatu iten zan... 
- (M) Bukatu, karo. 
- (P) Honenbeste peso, baiño. Hori han, han, hain airosua zan... 
- (M) Ariña. 
- (P)... ariña, Ziplo hori, yau! , salto in du petrillan [...] , ta beste aldea. 
- (M) Danak gaiñetik pasata, muturrez aurrea! 
- (P) Hoiena. Geo, saltaka-pustuak. 
- (M) Bueno, puf! 
- (P) Iten giñun guk gure kalian 'e, Txerri Kalian, Txerri Kale dana ez zan baiño. Hasi, Otzarretak nola daka karnizeia hor, paso nibeleko hortan? Hortik hasi ta, e, Caja Laboraleko hortan, leheno Xalegineko taberna zan. Hor koperatiba plaza sartu, eta berriz 'e Txerri Kalian sartu eta zearaiño berriz 'e, buelta hori izaten zan. Ta [...] orduan zapatillik eta... batzuk alpargata gorriyakin, bestiak zeak eta... Ziploneko hoiek zaatak; zaatak, ba al dakizu zer zian? 
Gomezko... 
- (M) Gomezko oiñetakua. 
- (P)... kubierta nola? 
- A, bai, bai. 
- (P) Holako zeak, eta klaro, gu hazten ai giñan orduan, hamar urte, hamaika, hamabi ta. Alpargatak o eozer gauza igual bi numero haundiyo o hola. 
- Honbre! 
- (P) Ta Ziploneko horrek holako zaatak. Jarri gea zea, metan, karrera hasteko, ta bat, bi, hiru ta lau ta... Gu aurrea, ta beak lehenbizi lau pauso ematen zitun zaata barruan ta geo hasten zan! 
Jolas eta jokoen inguruko lexikoa
Markaide Etxabe, Juan Jose; Olazabal Iruretagoiena , Pako
- (P) Nik oan aitzen ez dituten hitzak, hola, konparaziyo batea, kaniketan hola esan det leheno, hori iten giñula. 
Kaniketan bakizu, no? Jokua. Ta, kanikak galtzen bazituzun, esaten zion "kribi natxiok! ", kribi. Akordatzen al haiz? 
- (M) Bai, iten zan, bai, jokua izaten zan kanikak, jokuan, ta, danak galtzen zitunian, kribi. 
- (P) Zuk igual sei kanika dazkazu, han, jokuan, ta, kaxk eta [arragori] , kaxk, kaxk, eta geo arra bi izaten huan, bi kanika. Kaxk, eta geo geatzen bazan arran barruan... Ta [...] kaxk eta arra bi, ta esaten zan orduan kribi. Eta irabazleai, ez zea, bakarrik, kaniketan, e! , irabazleai, lapatxa. "Hi, lapatxa haiz! ", "joe, hi lapatxa", "hi, lapatxa haiz", lapatxa. 
- (M) Onai, onai. Ona zanai jokatzen, danian, lapatxa deitzen zitzaion. 
- (P) Nik oain ez diyat behiñ 'e aitu. 
- (M) Kribi, kribi. 
- Nik ez nitun ezagutzen. 
- (I) Oain potrosua esaten dek hori. 
- (P) Kribi... bai, bai. Esaktamente. Esaktamente. 
- (M) Lapatxa esaten huan abilidosua, batzuk izaten dia danian abilidosuak dianak, hoiek dia lapatxak. 
- (I) [...] da petauta bezela, ez? Petauta. 
- (P) Bai. 
- (I) [...] Oain petauta esaten da: "petauta [...] ". 
- (P) Bai, kribi. 
- (M) Kribi, danak galtzen zitunian, kribi natxiok. 
- (P) Kribi, joe, "kribi natxiok". Jota! 
- Peto, jota. 
- (P) Bai, peto. Kribi. Ze, zenbat, baiño... kribi ta. Geo, kaxketa [arragori] izaten zan, esan dizut. Ta geo, bat, kanika bat izaten zan, kanika batek bestia jo behar zenun, ta geo iten zan kanika apartatu, ta, arra, honei arra deitzen zitzaion, arra. Ta igual kanika hemen, juxtuatik aillatzen ez, baiño baliyo zun. Pasaran zijuan batek, "aizu, arra ingo, arra ingo? "... 
- (M) Bai, bai, bai. 
- (P) Ta askotan, Xebastian Ziotzak holako eskua ziyan, ta hua pasa zai, ta igual bi egun. Jode! 
Zinturaka jolasa
Markaide Etxabe, Juan Jose; Olazabal Iruretagoiena , Pako
- (P) Ta geo beste joku bat huan, ba, leku askotan eongo huan hua, zinturaka. 
- (M) Bai. 
- (P) Akordatzen al zea? Zinturaka. Zan zintura, bakizu, gerrikua, e, igual... 
- (M) Gorde. 
- (P) Gordetzaillia izaten zan. Geo, billatzen zuna zintura hua, hua izaten zan hurrengo gordetzaillia. Ta, zintura bat, zeak... 
- (M) Portularrumek. 
- (P) Bai, Portularrumek. Ta Revuelta huan gordetzaillia, karabinero baten seme, bueno denboa haietan etorritako launa, guekin ibiltzen zan hua 're, ta. Zintura hori iten zan, zintura hua gorde bitartian guk ezkutuan eon behar genun, ez ikusteko nun gorde zun, eta geo billatzen zunak zintura hua, danak billa jarduten zian, hartzen zun zintura... 
- (M) Jode, kristonak... 
- (P) Ta han ezkutatuta eon giñan lekuraiño jun behar giñun. Ta bitartian, harrapatzen bazigun, yi-a, yi-a, yi-a! Ba tipo horrek, Revuelta horrek, gorde du zintura hori. Gaiñea holako narrua zun... 
- (M) Bai, akordatzen naiz. 
- (P) Zea, [...] korrea, taladruai ta nola eukitzen zuen leheno? 
- (M) Polea. 
- (P) Hola, jo! Gorde zun, ta pasa genun eun guztiya [...] , oaindik ez due billatu iñorrek zintura hua, hi. 
- (M) Tipuai ahaztu nun gorde zun, ahaztu tipuai [...]. 
- (P) Ahaztu, ahaztu, bai, itxea bai eamango ziyan harek, hi! Billatu ez uaindik zintura hi, jode! 
- (M) Bestiak kriston pena, Portularrumek. 
- (P) Auskalo nun! Jode! 
- (M) Propiyoko zintura, zinturaka, bai. 
Kukaña
Markaide Etxabe, Juan Jose; Olazabal Iruretagoiena , Pako
- Geo, uretako, hola, jolasik eta... 
- (M) Bai. Moillan izaten zian kukañak. Kukaña, badao, ba, palua kukañana? Hori, hori zeatzea... uain ez due iten, baiño orduan izaten zan, Ama Birjiñetan ta festetan, kukaña zea hori, palo hori igurtzitzen zuen zeakin... 
- (P) Sebua. 
- (M) Este... sebuakin. Sebua iten zan, zea, este... zea, ganauan zeakin, grasakin, haura urtu, ta sebua iten zan, manteka bezelako sebo bat, ta sebo hura, harrekin igurtzitzen zuen. Ta muturrian jartzen zuen bandera bat, ta karo, zaillena izaten zan aurreneko bandera harrapatzia, porke orduan sebua eoten zan, jode, guri-uriya. Aurreneko bandera harrapatzen zuna, ba, zea ematen ziyoen, sariya ematen ziyoen, ez dakit ba nik, bost duro o hamar duro, o ez dakit ze emango ziyoen. Ta geo, ibili ahala, ibili ahala, hankakin ta sebu hori kentzen juten zan, baiño karo, biyan bitartian hartzen zitun jendiak zartaa batzuek, kriston zartaak, e! Eta holaxe izaten zan hura harrapatu arte. Eta bat bazeon Zarautzan kriston fenomenua, Pantolinguanekua, Loentxo. 
- (P) Loentxo. 
- (M) Loentxo Pantolingua. Hura bestiak baiño pixkat zahartxio zan, ta harrek harrapatzen zitun bandera gehienak. 
- (P) Porke harek tatika zekan. 
- (M) Bai. 
- (P) Porke bestiak juten zian... 
- (M) Poliki-oliki. 
- (P) Poliki, ta zi-i-i, ta, harek iten zun atzetik hartu, ta, tum-um-um! 
- (M) Estirada. Gaiñea geo porterotan ibilitakua zan. 
- (P) Hiru pausuan aillatzen zan punta. 
- (M) Estira inda, gooratzen nauk, di-a! , ta azkenian kriston estirada iten ziyan ta, tak! , hartzen ziyan bandera. 
- (P) Bai, ba. 
- (M) Geo, sebua kentzen zan bitartian, zeara, kendu ahala, berriz 'e gehio ematen ziyoen, berriz 'e, ayuntamientoko zeakuak, enpleauak eoten zian... 
- (P) Bai. Eskaillera tijera bat jarri ta... 
- (M) Este... txalupa batian eskaillera tijera bat jarrita. 
- (P) Ameztoi. 
- (M) Ameztoi, bai, Kirkilla. 
- (P) Han zea jarri, eskaillera. 
- (M) Ta tartian-artian berriz 'e eskailleran gora iyo, ta berriz 'e zebua eman ta zea. 
Murkil egitea; jauzi motak
Markaide Etxabe, Juan Jose; Olazabal Iruretagoiena , Pako
- (M) Geo zeak 'e bai, este... ahatiak, ahatiak bota ta ahatiak harrapatzea. Ahatiak harrapatzen zitunak beantzako ahatia, ahatia, klaro. Eta holako jokuak izaten zian. Ta geo, ez zekit, batelan estropa batzuek noiz eo noiz igual izango hituan? 
- (P) Moillan? Moillan ez. 
- (M) Moillan ez. Ta geo igeri-arrerak. Moillan bazan igeri karrerak 'e bai. 
- (P) Ta zea, geo, saltuak. 
- (M) Ta geo murkil, murkil 'e bai, murkil zeiñek iten zun hobeto, ta, ta... Hola gutxi gorabehera. [...] izaten zan, [...]. 
Zea, ta geo... 
- (P) Murkil, murkil. Batzuek izaten zan, e, nola izaten zan, izenak? 
- (M) A lo anjel? 
- (P) A lo anjel, ta... 
- (M) Bestia karpa, bestia... 
- (P) Karpa, ta... Bestia zaplaska. 
- (M) Zaplaska. 
- (P) Zaplaska izaten zan, zumb! ta, braaa! , ta urai eman, jata... Igual holako ura ta kamiyotik, e!... Ta behin batian baguaz hola, hola ibilita, esan deun bezela, ta, ni ez nintzan, txarra nitzan ni. Ta, batek anjel in zula, bestiak eta, beste horrek petrillian gaiñetik hola, ta baguaz hola, ta, "mekauen sos! ", "zer dek? ", eta, joe, "zaplaska itia ahaztu zatek! ". Pentsa zazu ze... 
- (M) Bai. 
- (P) Badakik ze [...] , no? 
- Zaplaska ze, ze, ze, nola izaten da hori? 
- (M) Petxua, petxuakin jo. 
- (P) Hola, blaaa! 
- Tripa. 
- (M) Igual, karreteratikan murkil in ta metro beteko urian bakarrik, e! 
- (P) Nola... zaplaska. Tripan, blaaa! 
- Eta bestea nola esan dezue, bestea? 
- (P) A lo anjel, ta... 
- (M) A lo anjel, anjel. Ta karpa, bueno, hori olinpiadetan ta iten due. 
- (P) Bai, hola, ta. Bestia berriz hankak ikutu, ta. Hori guk, joe! 
- (M) Hortan beraneantiak bazian onak zianak. Bueno, pizinan ta ibiltzen zianak. 
- (P) Pizinan, pizinatik etorritakuak. Gu... 
- (M) Baiño, bat hil in zan. 
- (P) Bai. 
- (M) Behin zean, hoietako bat maria bihan zeola, zeatikan, morrotikan in zun murkil... 
- (P) Bizi, bizi guztiko... , bizi... 
- (M) Ta, joe, sartzen zian hoiek, bala bezela sartzen zian, moilla aldian. 
- (P) Bizi, bizi guztiko beraneantia. 
- (M) Jata, buruakin jo zun hondua ta bertan geatu zan, bai, gazte askua. 
- (P) Eske, kanpoko... horrei ez, baiño beste askoek 'e miña hartu diye hor. Kanpoko jende hori etortzen da, zea ikusten due, e, e, ze izaten da hori? Tranpoliña. 
- (M) Bai. 
- (P) Ta ikusten due tranpoliña, ta ba, tranpoliña, bihan ura, ez due kalkulatzen zenbat daon. Ta maria bihan, bihan daonian, han holako ura eoten da, o, batez. Bu, ta, pla! 
Arantzazura txangoa. Neska-mutilen arteko kontuak
Arruti Abendibar, Mertxe
- Ta, elkartu ta bakarrik eskursiyota. 
- Bai, eskursiyo horta, zan bereziya! Frailetakuak eta herriko eskoletakuak behin Arantzazura juten giñan, gaur bezela ta bihar arte... , jo! Gustoa! Baita bagoian 'e, kotxeko, esto, treneko bagoian 'e, aparte. Batzuek bagoi baten, mutillak bagoi baten, ta neskak beste bagoian. Aitzen al dezu? 
- Baiño, geo Oñatitik Arantzazura autobusean, edo? 
- Alkarren onduan danok. Orduan ya danak alkarrekin. 
- Ta, ze sentsazio sentitzen zan, ze bibrazio? 
- Ba, orduantxe gustoa, askatasuna, o! Ez dakit nik, ya hitz eiteko gogo batekin, bestela beldurrez eoten giñan. "Nei hua gustatzen zaiten, ta hiri 're bai", baiño guk hamendik jun beharra haiek handik jun behar zuelako ta. Bai, bai, gu holakuak ibili gentuzen guk, e! Kale Nagusiyan ibiltzen giñan, kalea jun ta etorri ta jun, hortxe pasiatuaz, mutillak alde batetik, eta neskak bestetikan. Eta nik "ikusi al den? ", ta "bai", ta kaso iñ iñ al din ta ez al diñ, ta horrela ibili behar izaten gendun. Bueno, bueno... Geo nei esaten dienak "las que hemos pasao"... zuek? Nik esango nizuke. 
Zertan gastatzen zuten paga
Arruti Abendibar, Mertxe
- Paga ta zertan gastatzen zenuten? 
- Ez, ba, paga zenbat zeon, ordia? Zenbat paga ordia? Durua o, zazpi pezta o... Hortikan ez giñan iyotzen ta! Ba, juten ziñan zinea, hiru pezta, geo o txupatxus o karamelo o txikle o zeoze holakon bat erosten zendun, ta ze gelditzen zan? Ez zan gelditzen pagaik. Orduan ez zan diruik gastatzen. Ez zan ibiltzen diruik, eta ez zan diruik gastatzen. Ez zeon pagaik. Paga, ze paga? Ta gaiñea erditan igual esaten zizuen nola lotsagabia izan ziñan, pagaik gabe! Kalian gora, kalian behera, hola ibiltzen giñan, berriketan eta. 
Aristokraten dotorezia hondartzan
Arruti Abendibar, Mertxe
- Gogoratzen naiz aristokraziyak, haiek juten zian baiñeruakin, ta, itsas-rtzian eoten zan gurutze bat jarrita, egurrezkua, honela. Haraiño albornoz haundiyakin. Han albornoza kendu, hantxe zintzilika jarri, ta barroa. Hori aberatsak baiñeruakin. ¡Vaya lote que se daban los bañeros! ¡Ay, que viene la ola! , heldu, bai, heldu. Ta gu beira. 
Gu dana kontuatzen giñan, gu tonto, tontotik... txikiyak eta gaztiak eta herrikuak, baiño kontuatzen giñan. [...] eta, "Vixente baiñerua halakuakin zion", ta, "jaaa, ba, lote earra emango diñen orduan gaur! ". Eta geo ya eoten zian itsasuaiño jeisten zituen kaseta mouko batzuek. Eta kaseta hoiek izaten zuen sarrera alde batetik eta bestetikan. Ta han aldatu iten zian. Txaparruak kendu ta jantzi, ta bustiya zeonen aldatu, ta geo albornoza jarri, ta. Eta eukitzen zituen hola reja batzuek, eta, ja, alde honetatikan sartzen baldin bazan "la duquesa o la marquesa o la condesa o", zergatik kondesa ta markesai buruz hitz eiten hasten bagea, esango dizuet, "mucho Hohenlohe", baiño hamaika kalabaza eman nizkiyon Zarauzko plazan, e! Bai, bai, bai. Eta bestaldetikan, baiñeron bat o mutillen bat o pasako zan beiratzea aber ze ikusten zun, ta gu dana kontuatzen giñan. Ta gu Munoatik o, gu beira. "Ikusi al den zein sartu dan? ", "bai", "ese, ese es un verde, verde, ese es verde. A ese no hay que hacerle caso, a ese hay que darle calabazas". Bazakan bere... , bere zea bazakan... 
- Bere saltsa. 
Neska kanpotarrei "bugatis" deitzen zieten
Arruti Abendibar, Mertxe
- Ta bitartean mutillak kirolean, kukañan, ta... 
- Bai, eta neska, neska launtzen. Baiño herrikuai lagundu biharrian, neskame kanpotarrai. Fama handiya zeon, "que las bugatis", bugatis deitzen zitzaion... dejaban... 
- Nola, nola? 
- Bugatis. Bugatis deitzen zitzaion neskamiai, esto, kanpotarrai. Eta "que aquellas dejaban meter mano", fama hori zakaen, ta, haiei laguntzea haiek. Gui kasoik in gabe, udaan haiekin. Gu... orduan herriko neskak gaixki ikusi... ezta kasoik 'e! Ze iruitzen? 
- Geo zuek kalabaza eman. 
- Bai, guk kalabaza. 
Loiola-enea, aitak egindako etxea
Loiola Antzuola, Agate; Loiola Antzuola, Ignacia; Loiola Antzuola, Rosario
- Bueno, orduan ba, piska bat, e, hariyai jarraituz, e, umetako garaiak, famili-iroa, eta nola, nola gogoratzen dezuen, baiña beharbada, igual, hasi hasieratikan, e, hasi, e, lehen esan dezuten bezela, zuen aitak eta nola ein zun etxe hau... 
- ROSARIO: Bueno! 
-... ta pixkat, igual hor, igual, igual hortikan igual hasi liteke. 
- R. : Gure aita danak ezautzen zuen... 
- AGATE: Gure aitak in zun, ta klaro, ta hemen, hemen bizi, beak in zun ta. 
- Ze urtetan in zun? 
- A. : Esto... gure aitak zazkan berrogei urte, el año... 
- INAZIA: Mil novecientas... 
- A. : Cuando... Hi txikiya hitzanian, ezta? 
- R. : Ni jaio berriya! 
- A. : Bai, ba! Pues, urte hoiek. 
- R. : El veintidos. 
- A. : Bai. 
- Hogeita biyan in zun etxia. 
- R. , A. : Bai. 
- [...] jaio berriya, ordun? 
- I. : Bai, ba. 
- R. : Hillabetekin ekarri niñuen. 
- Beaiek nunguak zian gurasuak? 
- A. : Gurasuak? Aita Itziarkua... 
- I. : Eta ama Aiakua. 
- A. :... ta ama Aiakua, bai. 
- R. : Aiakua. 
- Eta nola ezautu zian elkar, edo? 
- A. : Alkar? Pues, ofiziyua ikastea etorri zan gure aita, ta jarri zan... 
- I. : Apopillo... 
- A. :... apopillo ta... 
- I. :... han zeon gure ama... 
- A. :... han zeon gure ama, ta... 
- I. :... mahaiak zerbitzen ta lanian. Han alkar jo zuen. 
- Oso ondo. 
- I. : Bai, hala ezaututakuak. 
- Ta, ordun, e, etxia ein zuten, e, gurasuak, eta orduako ya ezkonduta zeuden. 
- A. : Esto... bai. 
- I. : A, bai, ezkonduta, bai! 
- Ezkonduta bai. Eta ordun ya, zuek ya, hemen jaio ta hemen bizi ta bizitza osuan. 
- R. , A. : Bai. 
Umetatik lanean pastelerian
Serras Azpillaga, Antonio; Uria Aldalur, Manoli
- Ta orduan, e, zuk umetatik ya pastel eta pasta ta saltzan beti bizi izandu zea... 
- A. : Hoixen! 
- M. : Besteik ez zun ikusi ta! 
- A. : Beitu. Ordun izaten zan, ostegunetan izaten zan eskolan, gu hermanotan zeatu giñan, ba. 
- M. : La Salle. 
- A. : La Sallen. Ta, ordun, ostegunetan iten zan jai arratsaldian. Geo, jaietan meza nagusira hamarretan, ta arratsaldeko hirutan bezpeta. Ta, hillian behin izaten zan primer viernes, Jesusen bihotzantzako zea. [...]. Ta danak jai, mezeta jun goizian ta jai eun guztiyan. Ta ni, berriz, hojaldria itea. 
- M. : Pastelak itea. 
- A. : Baiño geo bai, e, geo aitak, "ze bizikleta nahi dek? ". Ta gerra baiño lehen, etorri zian Alemanitik kotxe batzuek Adler izena zuenak, zazpi milla pezta ta erdiyan. Ta esaten niyon, "aita, ¡que bonito, e! ". "Cuando cumplas dieciocho años ya lo tienes", mekaguen! Bai etorri 're hemezortzi urtiak! 
- M. : Baiño... 
- A. : Hamabost urtekin, ta, behin gerra hasi zan, ta akabo! Dana akabo! 
Biografia; "Txabillo" izenaren jatorria
Mutiozabal Begiristain, Jose
- Igual, e, hasteko igual esan, e, zure izenak, apelliduak eta noiz jaio ziñan. 
- A! Nik, zea, dazkat hiruroeita hamabost urte, el treinta. 
- Hogeita hamarrian. 
- Ta hogeita hamarreko... Sesenta o, ni hortan oso txarra naiz. Bano, hirurogeita hamabost urte dazkat nik. 
- Eta zure izena ta apelliduak? 
- Jose Mutiozabal Begiristain, bai. 
- Ta, e, zu ezaguna zea batez ere jai giroko kontuekin. 
- Bai. 
- E, barkatu. Nun jaio ziñan? 
- Ni, Zarautzan. 
- Zarautzan, ze kaletan, edo? 
- Kalian, e, Kale Nagusiya zan... eon, eon, eon! Gipuzkoa Kalia uste det, porke... Oan esplikatuko dizuet. Farmaziya pasata San Pelaio aldea guazela, nola dao uan pelukeia? 
- Bai, bai. 
- " De caballeros". 
- Bai, bai. 
- Hori zan Txabilloneko taberna, sasoi baten. 
- Aaa! 
- Ta hor jaiua naizela uste det nik. Bai. 
- Ta, Txabillo izena nondik dator, ba? 
- Hori aitonanetikan. 
- Hemen lehen etxe bakoitzak bere, bere izena zun. 
- Bai, bai. 
- Gehienak. 
- Gu Mutiozabal, bano guri beti deitu izandu digu Txabillo. Aitonak eta nola taberna euki zuen han, ta geo gure aita zanak eta hartu zuen taberna. Ta beti Txabilloneko ixkiña. Geo, Txabillok eta laga zunian, Kukulunekuak hartu zuen hori. Zuek asko ezautzen dezue hori. Juzgauan nola eoten da Inaxio? 
- Bai. 
- Iruretagoiena. 
- Bai, bai, bai. 
- Nere laguna. Hoiek euki zuen geo taberna hor. Ta ardu-lmazena ta taberna ta euki zuen hoiek. Ta hoiek geo Kukulu deitzen ziyoen, bano beti horrei Txabilloko ixkiña. Hortikan Aia ta karrera ta, jendia ateatzen zan asko. Hor apustuak eta iten zituenian ta, gure aita zana izugarriya izan behar zun, bai, korrika ta. Danak Txabillongo ixkiñatik atea ta, fama hori. Guri beti, guri Txabillo, Mutiozabal gea, bano. Nik nola dazkaten bost seme-labak, gure itxian bizitzen zianian beti lagunak telefonua: "Txabillo? ", "Bano ze Txabillo? ", ta. Ta esan giñun, ba, hamendik aurrea izenekin deitu, porke... "Joe, aita bezela", ta. Nei gehienek Txabillo deitzen die, guri Txabillo. 
- Ta ordun, taberna giroan jaiotakua zea zu? 
- Nik, nik, nik ez nizuke seguru-eguru esango... Bano, nik uste det tabernan jaiua naizela. Geo, etorri giñan hortikan, Bar Itxaso nola? 
- Bai, bai. Bai. 
- Bar Itxasoko parian. Cazalis zapateia nola daka? 
- Bai. 
- Itxe hori uan parte bat da zeana, Alleme basarrikuana. 
- A, bai. Hoiek dia Aginaga. 
- Agiñaga, bai. 
- Bai, beak apellidua andriak ez dakit nola dun, bano gizona Aginaga. Ta hoien itxian eon giñan gu. Uan, ni neetzako, tabernatik etorri giñan, ta nik uste det tabernan jaioko nintzala. Ez nizuke esango seguru. 
10 urterekin hasi zen buru-haundiekin lanean
Mutiozabal Begiristain, Jose
- Ta nola, nundik, e, e, zaletu ziñan zu pixkat, e, festa kontuan, ta? Kuadrilla, kuadrillan barrun edo bestela? 
- Aitu! Gu izan gea, pobriak izan gea ta itxian ez guk pagik eta ez giñun izaten mutikoskorretan. Ta kabezuro, buruhandiyakin ibiltzen baldin bagiñan, zu, ezautu, ezautu, urte asko dia, zenbat urte? Ba, zortzi bat urte o izango dia. Pepe Kale ezautu al zenun? 
- Ez, ez. 
- Pakito [...] deitzen ziyoen. Oan esplikatuko dizut ta akaso. Urdaiazpikuan denda nola dao hamen, taberna? Jai Txiki. 
- Bai, Jai Txiki. 
- Hor orduan uan zea dao, botika bat. 
- Bai. 
- Ta botikan onduan zeon, e, "tienda amarilla" deitzen ziyoen. Hori zan [...] ezautu huan, Juaristi, Gervasio eon zan ba alkate? 
- Bai, badakit zein dan. 
- Hori eon zan alkate han. Ta horren osaba bat. Ta horrek paatzen zun. Ta, aitu! Kabezuruan zeakin ta atea ta geo, egurra ematen baldin bagiñun, bi hiru pezta ematen zigun. Ta gu, batetik eta bestetik, beti, beti [...] izan gea. Ni hamar urtekin hasi nitzan zeatik, buruhandiyakin, zeatikan, zirkulutik, esan dizut... 
- Bai, bai, bai. 
-... Frailetako aurre hortan. Hor zeon, uan 'e saloia earra han eongo da. Entenditzen al dezu? Batzokiyan ta nola dao... 
- Bai. 
-... zea iteko? Ba, ni esplikatzen txarra naiz, bano... 
- Bai, bai, bai, bai. 
- Ta halako zea uan 'e osoik hor eongo da. Gero hori Miramarkuak erosi zuen, ta Hotel Miramar. Hor hiru anai o bizitzen dia hor. Geo hiruan batzuk dentista ta zerbait jarrita dakaye hor. Hortikan. Esan dizut nik, mutikoskorretan 'e, ez nitzan gelditu 're iten. Batian ta bestian ateatzen giñan gu. 
Kaperotxipi abizenaren jatorria
Kaperotxipi Arakistain, Jesus Mari
- Eta, Kaperotxipi, Zarautzen zuek bakarrak, ala gehio ba al dao? 
- Oan badabez gehio, bai. Kanpoko... Oan listiñian... Leheno iñor ez zeon, baiño oan listiñian asko azaltzen gea. 
- Eta nundik etorri zan zure abizena, ba, honea, Zarautzea? 
- Kaperotxipi? 
- Bai. 
- Ba... nere osabak eta... Nere osaba zan, bat pintoria zan. Mauricio Flores Kaperotxipi. 
- Bai. 
- Gure osaba zan. Ta harek geo, ze esango dizut, ba, kontuak harenak. Euskal festa beak jarri zun, Zarauzko euskal festa beak jarri zun. 
- Ta aita? 
- Nere aita zan Leandro Kaperotxipi. 
- Zerta dedikatzen zan? 
- Nere aita sastria. 
- Sastria baita, orduan. 
- Bai, ta ni 're bai, ta. Esaten dizut, ba, iya hogeita hamar urte. 
Inguruko sailak eta baserriak
Makazaga Agirre , Ignacio
- Jolasten al ziñaten auzokuak, o...? Nun jolasten ziñaten, hemen behian o han kanpiñen o, jolasteko denboraik baldin bazeon, behintzat! 
- Bai, ba! Bai, errekreua. 
- A, errekreua 're izaten zenuen. 
- Errekreua 're izaten gendun. Itxe Txikiko basarriya, hor, bestia esan ez deuna. 
- Hoi da. 
- E! Famoso! 
- Jo, bai, bai. 
- Itxe Txikikuak 'e han goien, kanpinko zean 'e bazuen hoik 'e terrenua, ta, Añurbe alden, ta. [...] zala gu mutikoskorretan hau... Hamen 'e, aber... Floreskua, Loinaz, bi. Bi itxe hoikin hartzen zian terreno habek danak. Ta hor, Pikatza. Pikatza. Alde hartan Ispillak, Ispillak 'e hortxe zian. Erregiña orrazten zuen emakumiak eta omen zian Ispilla. 
- A, bai, e? 
- [...] hala entzun izandu det nik. Ta Zubiaurre Zaharra ta. 
Gaztetako soldata aiton-amonentzat
Gereka Etxaniz, Mariano
- Bueno, ta poliki-oliki ofiziyua 're ikasi zendun ordun. Etxeko girua nolakua zan, aita tallista baita 're ordun? 
- Ez, ez, ez. Aita ebanista zan. 
- Ebanista. 
- Ebanista, ta arrantzalia ta ehiztaiya ta atxurrakin, ta gelditzen ez zan makina bat zan hua. Ta zazpi seme-laba ateatzeko, amigo, garai haitan! Nik lehendabizi, ni hamahiru urtekin hasi nitzan lanian, e! Eta handikan urte batzuta enteatu nitzan neria ta lehengusuan jornala aitonai ta amonantzat. Geroa enteatu nitzan ni. Klaro, orduan ez zeon [...] , ezer ez zeon, ta jateko 're ez zeon, eta laundu behar, ahal dan bezala dana [...] , geo enteatu nitzan ni hori, kontuak nola dian. 
- Baiña politta, ez? 
- Bai, bai, detallia da. Geo, ezta enteatu 're ez zea iten, e! Etxeko berriik ez dezu enteatu 're iten. 
- Zertan hasi ziñan hamahiru urtekin? 
- Taillan, baiño ez nun nik ezer ikasi lau bat urtian, e! Lau urtian ezer ez nun ikasi. Maixuik ez naukan, lanik itxurazkoik 'e ez. Aitak nahi zun, baiño han ez zeon ezer 'e. Eta geo lana hasi nitzanian han zean, ta geo aitak ikasteatikan hau komedoria renazimientokua aitak atea zian hau. Ta geo han ni nabillena, bere kontura iten zunak, ba, dibujatu zixkian habek, eta... Haundi xamarrak gustatzen zaiola sillak eta zean ta bestia, eta bueno, in zun behiñik behin. Eta [...] , erakutsi niyonian Alberdi maixuai hori, orduan esan zian hori, ta orduan ikasi nun ofiziyua, orduan. 
Sakoneta baserria gerra ostean
Goikoetxea Agirre, Pepita
- Eta jaio ziñan Sakoneta baserriyan... 
- Bai. 
-... eta zenbat senide ziñaten edo zein bizi ziñaten, Sakonetan? 
- Ba, lau senire giñen ta aita-mak. Bai. 
- Amonik eta ez. 
- Zazpi urtekin hil zitzaiten amona han, bai, ezautu nuan amona, bai. 
- Orduarte Sakonetan bizi zan amona 're. 
- Bai, bai. Eta orduan, ba, hemeretzi urte, hogei eiteko neola ezkondu nitzan eta segituan haurdun gelditu nitzan eta hogei urteako ama in nitzan. 
- Gaxte. 
- Bai, bai. 
- Eta, nola gooratzen dituzu zure, e, jaio ta lehenbiziko urte, umetako... ze giro zan itxian, edo... 
- Bai, oso polita genduan. 
- Bai. 
- Aita udaran baserriyan [...] behar izaten zan, baiño neguan basarriyan ez zan hainbesteko lanik izaten eta orduan juten zan ba, ingurutako basarrita ba, ikuilluak konpondu eo [...] ekartzea. Eta, geo ba, aitak jartzen ziun hau ein behar da bestia ein behar da ta guk eiñ, eta... 
- Baserri haundiya al zan, ganaua ta asko, edo? 
- Ez, ba, ez. Beti ba, bost sei bat behi eoten zian ta geo txahalak, bai. Hegazti batzuek eta basarri hain haudiya 're ez da, txikiya da, biribilla da polita da, baiño mendik eta ba, ez zun bereikan, eta hantxe bakizu, esaten det ba nik, ba. Talua jan nahikua! 
- Bai. 
- Goseik ez giñun izaten. 
- Ez? [...] juxtu gerra garaiko... 
- Bai, bai. Hiru bat urte o hola izango nitun nik. 
- Bai. 
- Bai, ni gauza gutxi gogoatzen naiz, ezta? Eta, ba, esaten det, goseik eta ez giñun pasa. Txerriya izaten zan, babarruna faltaik ez zan izaten, artua ereiten zan, gariya ereiten zan. Orduan etxeko kosetxakin ba, fameliya mantentzen zuen gure gurasuak eta handikan ba, eskola juten giñan San Pelaioa. 
- San Pelaioa, noa? 
- San Pelaion eskola, San Pelaion beti eskola bat... 
- Hor zahar etxia [...] hortan? 
- Bai, bai, bai, hortxen. Eta, orduan, ba sei urtekin hasten zan garai haitan eskolan eta sei urte arte ze ingo giñun, ba? Ezer ez, jostatzen ta, ganauakin soruan ittulan ein ta. Eta geo eskola, ta behiñ hamalau urte ezkeo... 
- Ittulan nola ibiltzen ziñaten, nola? Zer zan ittula hori? 
- Ittula da ba, sorua ganauakin jiratu behar danen lurra, ta ganauan aurretikan, ba aita atzian jartzen zan herreminta manejatzen eta gu aurretikan ba makil batekin, ba, ganauak arrastuan txuzen eramaten, e, behiak eo iriak o txuzen eramaten. Ittula horri deitzen giñon guk. Gaurko eunian ez da holakoik izaten, dana traktore ta zea izaten da, baiño orduan hala izaten giñuan. Eta ba, aita kriston langillia giñuan, lanen bapo eakutsi ziun, geroztikan 'e beharren, lanen, asko ikasi behar izan det eta orduan ba, lana ta lana eta lana. 
Kuliskako dantzaldiak eta zinea
Elola Aranburu, Karmele
- Bien, ordun, e, geo, ya, pixkat eskola ta geo, ya, pixkat gazte... gazte-roan sartzen gea, pixkat gazte sasoian. 
- Gazte-asoian? Ba, esaten dizut, ba. Hamabostetik hemezortzi urte arte, zean. Geo, geo, nahiko kontu 're bai [esaten dixkie] , esateko kontuak ez dia, ordia! 
- Ze dibertsiyo, ze dibertsio zan gazte-araian, ze dibertsio euki zenuten? 
- Guk? Plaza musikan dantza itia eta geo, hor, Kuliskan o, jarri zuen dantza. Baiño hara jutia zan, osea, pekatu mortala. Ta baten batzuk juten zian. Ta ni ez dakit behin jun nitzan o horrela. Eta zinea 're ezin zan jun, e! [...] , ez zeon juteik, eta sekula juten ez. Senargaiakin 'e ez. Hemezortzi urtekin hasi nitzan, hamazazpikin nahi zun, ta esan zien, gaztetxua nitzala, ta nahi bazun itxoteko urte betian, ta urte betea etortzeko nahi baldin bazun, ta bestela beste batekin hasteko esan niyon. Urte betea, iten zun urte bete egunian etorri, ta beakin ezkondu nitzan geo. Urte bete eon zan. Esan niyon, ba, hamazazpi urte, ta ez, ez, gaztetxo naiz uaindikan, ta ezta pentsatu 're. 
- Gizajua! 
- Bai! 
Aitak lanpernatan egiten zuen
Agoues Zubeldia, Juan
- Ta arraldean ez al zenuten arraldeko zeak... 
- E? 
- Arraldean ez zenuten arrantzuan iten, arraldean? Beti uretan? Uretan barruan, itsasuan? 
- A, bai! Lehorretikan ez naiz izan afizionatua. Hasi nitzan aitakin, baiña, berehalaxen.... Gure aita bai. Nere aitak arrantza onak ekartzen zitun lehorretikan kaiñaberakin. Earra. Arrai earrikan ekarri du aitak, ekarri zun. Baiña, neguan ta juten zan, ta hotz asko pasata. Bere soziyuak etortzen zian, esaten zian, "ikusiko dek, aurki dek hire aita moillan akaatuta, hilda topatuko diye". Geo etortzen zan hotzak, bihatzak muitu eziñikan. Sugurra luzia zun, ta jata, gorri-orri inda hotzak. Hola etortzen zan. Ta hala ta guztiz ez, ba. 
- Lanpernatan ta ez dezu in, ordun? 
- Hura bai. 
- Hura bai. 
- Nere aita hartan 'e bai. San Pelaio ingurutan [...] gizagaixua, zea iten zuna, ta lanpernetan 'e jata atzaparrak eta hankak eta, kopeta 're bai, danak urratuta etortzen zan hura. Geo zer dek? Eta, lanpernaik onenak meikuantzat, apaizantzat eta holako tipo tunante guztiyantzat. Gure etxeako, txikiyena. Itxeako txikiyena. Onenak danak errealo besteei, e?!. Bai, ba. Hola izan deu bizimoua. Bai. 
Lehengoa beste bizimodu bat zen, auzotarren artean beti elkarri laguntzen
Illarramendi Arizaga, Pio
- Bueno, eta ordun, gazte denpora nola gooratzen dezu, gerra ondorena ta, pixkat... 
- Gerra ondorenik ez, e, hura baiño pixkat beanduxeokuak giñan. 
- Bai, gose garaia, ala pasata ya? 
- Gose garaia guk titiya hartzen giñun, ta ondo. Karo! Gose garaian gu titikuak giñan. Oain hirurogeita bi ta hirurogeita bat, bi ta hirurogei ditugunak, ordun ya jaioberriyak. 
- Jaioberriyak. 
- Bai, berroeta bat, berroeta bi... 
- Bai. Ta, nola gooratzen dezu zure ume garaia, etxe giroan ta hola? 
- Etxe giruan? Nik nere garaitikan gauza bat dakat beti goguan eukitzen detena, ta, gehio ez geala bizitzan hola biziko. Ta gauza batian basatzen naiz. Guk iten giñun, hau zan, gu garai hartan... Ni gauza askona Zarauzkuak akordatzen naiz porke zan Zarauzko, guk giñun ixkiñan taberna, hor ixkiñan taberna, hemen jatetxia, goian ostatua, albuan arrandeia izeko batek eta ardo almazena, ta ordun dana herriko dana hemen ibiltzen zan. Ta ni gauza batekin gooratzen naiz ta, heraiñeun batekin hitz eiten jardun nitzana. Ostatua, jendia frantsesa, danetik etortzen zan. Etxeko sarrerik ez zala itxitzen, ezta eskatzik 'e gabian, ez goiak eta ez beheiak. Nahi zunak bere habitaziyua itxitzen zun ta ez zeon bate peligroikan ez lapurretik izango zanik, ez ezer izango zanik, ta ez da hori gehio sortuko. 
Makiña aldiz juten giñan hemen lagunak Txortenenekuak, Xalbador ta hoiek eta, "hik zer dek bokaillua", ta "nik txoizo-anplona, atzo 're hoixe jan nin", ta. "Nerian uste diat menbrillua daola", ta haren etxea jun, haren bokaillo danak hartu, hura etorri, neria hartu ta iñor ez zan bate... Ulertzen? Horreatik esaten det desberdiña bizitza. 
- Bai, bai, bai. 
- Hoiek, gauza hoiek ya... Ta desberdiña beste gauza askotan: izakera, izakeretan. Izakeran nik gooratzen zaizkit, ni mutil koskorra nitzala, aberiyak izan zianian igual gure itxian aberiya, sukaldia o paila o, ordun ez zan ur berua izaten, ta gu giñan aurrenengo, nola ostatu iten giñun, paila... Jentiak ez daki zer dian hoiek oain: su barruan izaten zana, etxe guztirako ura berotzeko ta. Ta igual aberiya zulatu ta igual etortzen zian goizeko ordu bitan ta, osea jentia ya erretiatzen zanian, alboko gizonak eta launtzea, jaso ta hurrengo goizian funtzionatzeko. Ta ezer kobratu gabe, e! 
Osea zan hartu-mana jendiakin, ni horrena gooratzen naiz beti. Mutil koskorretan ta, igual abalantxak etortzen zianian herrira. Adibidez bat, memorablia ya: Firestone. Firestone, epokaik fuertien-uertiena izan zunian Firestonek, Zarautza tren espeziala fletatzen zun garai haietan, dieciocho de julio eunian, ta familiko milla pezeta ematen ziyuen Zarautzen gastatzeko. Ta trenak izaten zitun ba, hogei bat bagoi o, ta igual milla o bi milla, ez dakit zenbat jente etortzen zan. Ta holako eunetan, nola abalantxa sartzen zan igual platera pilla, ordun ez zan lababajillaz, ez zan ixtorikan, dana fregaderan, ta igual alboko gizonak eo zea, ta igual platerak sekatzen laguntzen ta, osea, beste bizimodu bat. 
- Auzolan zentzuan. 
- Auzolana zan. Ta auzotan 'e danak zeoze bazan, danak bata bestiei launtzea. 
- Ze urte zan hori, Firestoneren hori? 
- Firestonena? Cincuenta y seis, ocho. 
Ume-umetatik lanean dirua ateratzeko
Illarramendi Arizaga, Pio
- Geo beste gauza bat anekdotikua Zarautzen, anekdotikua ta kuriosua, leheno esan deuna: Alde Zaharra, Txerri kaletikan Azken Portu ta Iñurritza. Uda etortzen zanian, Alde Zaharreko hamen hondartza ingurukuak ibiltzen giñan batzuk repartuan Kale Nagusitik txaleteta gauzak, tolduak tiratzen launtzen, pezta, pezeta ematen zuen, e! , garai hartan, que era diru asko, porke bi errial baliyo zun Antonianon ziniak eta. Ta hori ta bestela batzuk arrantzan, o zea, osea, eskolan ibili arren, nahiz zazpi o zortzi o betzi urtekin hori dedikatzen zian. Geo hor pixkat, ordun Victor Pradera zan, oain Zigordian alde horta, estaziyo aldea, hori zan Arrabal de Oriente, deitzen zitzaionian. Horko kazkar, osea, gazte zeak, la famosa palabra: "señorito le llevo la maleta? " Hamasei hotel zaben Zarautzen, hamasei, milla ta zortzirehun plaza. Ohiana aparte, itxe danak ohiak ematen zituen, ohiak. Itxeta? Esan deuna, giltzik ez zan, konfiantza osua. Etortzen zan ta, "konfiantzakuak dituk", eta sartu ta ondo pagatzen zun gaiñez. 
Gaurko aldian asko paatzen zan. Osea, ohia, porke zeon diruik ez ta gauza bai, herriyan. Ta, ordun zona hortakuak juten zian trenea, trenez ibiltzen zan ta "señorito le llevo la maleta" Gran Hotelea, bestea... propina tal. Azken Portukuak ibiltzen zian berriz, repartuan genealian, o ardua, hau dala, bestia... txaleteta, dana partiketan. 
Iñurritzakuak berriz, danak kadi golfian, danak. Ta hamen, udaan ez zan mutil koskor bat behin sei eo zortzi urte ezkeo zeoze dirua ateatzen ez zunikan. 
Pio tabernaren historia - I
Illarramendi Arizaga, Pio
- Pixkat aurrerago etorriz, aitonak sortu al zun hemengo... 
- Hau nere aitonak, bai. 
- Ba al dakizu nola sortu zuen? 
- Bai, bai, bai. Hura Ameriketatik etorrita, "veinte de octubre del mil ochocientos noventa y siete", badakat dokumentua. 
- Ameriketara jun zan, ordun? 
- Ameriketa jun zan. Agiñarra zan aitona. Bi anai jun zian ameriketa, ta handik etorri zianian, direkto Zarautzea etorri ta ezkondu in zian. 
Bizikletan entrenatzeko astirik ere ez
Zulaika Lizaso, Juan
- Eta nola uztartzen zendun hainbeste ordu lana in ta gero bizikletan ibiltzia ta hori? 
- Ez nitzan ibiltzen bizikletan! Korritu behar zanen korritzea jun ta entrenamentua. Jai arratsaldian iten nun entrenamentua, jai arratsaldeko entrenamentua. Astian zenbat aldiz ibili oten nitzan ni... Karrera zan aurreko astian hortxe bi aldiz o ibiltzen banitzan o bi astetan bi [...] horrela o... Baiña gaiñuntzian lanian hala ibillita, eta grasa sobra haundiikan gabe, ta goortua, zaindua. Ez noski behar bezela bere belaunak eta gaiñuntzekuak eiñak, baiña petxuak eta jarrita bai. 
- Ordun entrenamentuik eta masajiak eta holako kontuik? 
- Masajiak? A bai, ze ibiltzen gendun hasteakon ta, "[Embrogacion] Hercules", bai, "[Embrogacion] Hercules, era una mezcla de huevo, aceite y vinagre debia de ser... ". Baiña botikan saltzen zan, e! , "[Embrogracion] Hercules", zea, esnia bezelako hori bat zan, ta "zertako? ", [...]. Uain ez da ematen hori, e! Bestelako beroketak iten dia, baiño hori ez due gehio ematen. 
Soldadutza
Uria, Jose Mari
- Eta aipatu dezu soldaduzka Afrikan bete zendula; soldaduzka hori nola izan zan? 
- Soldau, zea, etorri zanen, ba, soldauzka ta geo, zean, pagatu in ber zan, bestela hiru urteako jun ber zan. 
Soldauzka, milla pezta paauta hamar hillabete pasa, ta holako kondiziyua zeon ordun. Ta gu soldauzka kintua hartu ta zeatu bitarte denboan... Aprika alden ordun'e molestiya batian, gerra zean, ta ez zeola paatzeikan, ta [...]... Geo halako batian, soiñu hoyek atea, ta geo uste nik apropos iten zuela. Geo kaja iriki zala, ta ordun ia jota danak ordun paGatzea amorratzen hara ez juteatikan. Han soldauzka pagatu, ta zeak, gue etxekuak, amak eta, geo bi anaik serbituta geneuzkan orduako. Ta bi anaik aurretik serbituta baldin bazaben, erdiya paatu ber zan, eo bestela, denboan erdiya pasa osua pagauta. Ta nik in nuan, ba, milla pezta pagau, ta hamar hillabete pasatzen zan tokiyan milla pezta pagau, ta bost hillabetekin geatu, bost hillabete pasatzeko. Hala, kinta zeatu zanen, jun giñan Donostira, ta hortikan, gaiñea, aurretikan hiru hillabeten istruziyua ikasten ibili giñan, zea juteako. Orduan lege hori zeon: soldau juteako, aurretik istruziyua ikasi ber. Ta geo, istruziyua ikasten ibili ta geo, han sartu giñan kintan, jun giñan Donostira, ta han pasa giñun hiru hillabete lenbiziko txandan; ta geo, hurrengo urtian, beste bi pasatzekotan etxea torri, ta etxian lanen jardun, ta, han eonda, berriz, hurrenguan, hillan aurrenetik... kunprittu: hillan aurrenian o erdiyan, o azkenian, eo beak nahi zun zean. Ta gu hillan aurrenian, bai ba, basarrin lanik gutxina ordun izaten da ta... Ordun, in ta geo, udaako laneako libre izateatikan gu, han sartu giñan. Hiru hillabete pasa, ta torri, ta geo, pasa gendun zea, hurrungo zeatzia, ta ordun beste bi hillabete pasa ber. Urtian aurrenian, urtian aurrenian Donostira jun ta beste hiru hillabete pasa, torri, ta itxian jardun nitzan lanian, nee ustez orduntxe, ba, morrontzan soldata irabazi o zeoze iteko ustetan, ta handikan zea... Abuztua baiño leno, berriz, atzea Aprikako mubimentua zala, gerra... ta danak deitu, ta hartu abixua, ta Donostira eaman giñuen; ta Donostiyan "Xixiliako" numero sieteko batailloia zan guria; ta handikan lenbizi batailloi bat eaman zuen, ba kinta, hiru kintatakok eo gazteenetakuak. Ni zarrenetakua nitzan, zea nola [...] gu geatu giñan bertan zeatzen, ta bestiak jun zian batailloia bitatikan osatuta. Ta geo, berriz, beste batailloia juteko zea torri zan, ta ordun, han jun giñan danak hara. Geo han, han ibili giñan, jun, ta mendira zeatu giñun ba lenbizi, nei pasa zitzaidan suertia eo launtza o zerbait izan nun, intendentziko zean sartu nitzan mendira jun biharren, panadeiko launtza, panadeikoei launtzen. Han ogiya karriatu, ta zea, ta aparte iriña eaman, ta... panadeitzan ez giñan aritu, baiña zeoze, hango lanetan. Han'e pasa giñun bost hillabete eo, ez dakit zenbat pasa giñun han, bost hillabete o geyo. Geo handikan destino danak, zea, jundako batailloia juntatzeko o konpaiñia juntatzeko ordena etorri zan, ta hala juntatu giñan berriz danak elkarrena, ta geo handikan danak destakamentuan fortzitu giñan. Gu "Taranez" esaten ziyoen destakamentu txiki baten, zortzi-amar soldau o ez dakit zer giñan, handik ibiltzen giñan, gaua pasa ta [...] mendira erten deskuidotan, ta han mendiyan guardiyak iten, o zean, moruak etorri ez zitezen eo, ta handikan bueltaka han ibili giñan. Geo handikan hala gabiltzala, aillatu zan ba guk hiru urte kunprittu giñula han, ta lizentziatzeko ta hola, torri giñan udaan, abuztuan aurrenen eo. 
7 urte bete arteko bizitza
Eizagirre Ibarguren, Benita
- Ni naiz Benita, eta jayo... 
- Eta abizenak? 
- Eizagirre Ibarguren, eta jayo nitzan Urteta, Zaauzko Urtetan, Gurmendin. Eta nik, lau urte nitula, Urtetako eskola in zan. Eta eskola horta Ziotzatarrak eta zian orduan alkatiak eta holakuak, eta hemen, botuak eta urtetatarrak bota zituen Ziotzantzako, ta Ziotzaneko hoyek in zuen maistra Irundikan ekarri hemezortzi urtekua. Geo Ziotzaneko Pedrokin ezkondu zan, este... Juliana. Hayek etorri zian, ba, Juliana hua hemezortzi urte, geo bere ahizpa Maria, eta etorri zian, ta... nik lau urte nitula. Geo, sei urte in nitunian, hasi nitzan eskolan, baiña zazpi urte in nitunian kumuniyo txikiya in nun, ta Getaiko izebak umia zaitzeko behar zula, ta ni Getaira umia zaitzea. Umia zaitu eta baarruna eosi ber izaten nun, batzutan erre iten nun e? Zeatikan krixpiyan eo suan gaiñian iten zan, ta mahatsan, ze hoyek, hayen hoyekin ta sua in ber izaten zan, ta batzutan lapikua tapatzez han suak, eta bestetan bai, ta bakizu, ni zazpi urtekua, ta ama harek'e ume txikiya, lepuan ibili ber izaten nun, ta haek beti kalea nahi, ta han ibiltzen nitzan behintzat. Geo handikan etorri nitzaneako, maistrak alde in zula: bakaziyotan jun, ta geyo ez zala torri. 
Txikitako gaiztakeria bat
Elosegi, Maritxu
- Kontatuko al zenuke txikitako gaiztakerin bat, o... 
- O! Asko e! Nik txikitan asko iten nitun, baiño... ze esango dizut! Bat esango dizut oso polita: jun giñan mendira, ta gure Gillerminak miña hartu zun, ta kopetan eundoko herida in zun. Eta amai ez esateatik, eundoko frekillo elegantia moztu niyon, eta hureungo egunian jakin zuen, zeatik prekillo dana odolez peatuta zakan. Ta geo, ba, bakizu, erritan ta... 
- Zenbat urte zenituen orduan? 
- Orduan? Ba ze esango nizuen! Hamarren bat o nik; eta Gillerminak, berriz, sei o izango zitun. 
- Non bizi ziñazten? 
- Fabrika Purpurinetan. 
Aisialdia Zarautzen
Elosegi, Maritxu
- Mendira asko joaten al ziñezten hemen, hemengo mendita? 
- Bai, dexente, guretzako ez zeon hola zineik eta hola, ta beti mendira juten giñan jaitan. Aurrena bezperetan, eta geo mendira. 
- Esango al zenuke, hola, tokirik politena Zarauzkoa? 
- Ai! Asko dazka e? Askooo! Nik uste det: bat kosta, bestia Mendilauta. Zuek ez dezue ezautuko, baiño Mendilauta esaten giñun guk, han nola daude oain... 
- Kanpiña? 
- Ez, kanpiña ez. Este, etxe berri asko in ditue hor. Nola desierto txikiya ta? 
- Bai. 
- Horrei deitzen ziyoen orduan Mendilauta, ta hori're oso polita zan. Ta beste asko, berriz, aizu. Nola esango dizut, ba, nik? Baita Pagotako mendira! Gurutzea iyotzia oso earra zan. 
- Zer nahiago zenuten, hemen herrian gelditu, ala beste herri batzuk ezagutzera joan? 
- Ez giñuken holako zeaik. Beti hementxe ibiltzen giñan. Ezta Getaira're ez giñun juten... Oso gustoa, herriyan eoten giñan. 
- Udaran hondartza asko juten ziñezten? 
- Ez, oso gutxi. Oso gutxi. Orduan iruitzen zitzakun hondartza beraniantiana zala. Eta herriko jendia oso gutxi juten zan. Geo hasi zian, ta hara, oain, oain ya guria da. 
- Hondartza ez ziñatenian juten, ze iten ziñuen? 
- A, etxealdian, han mendiya gendun, mendiya gendun aldamenian, ta hantxe ibiltzen giñan jostatzen. 
Eskolako kontuak
Elosegi, Maritxu
- Eskolara joaten al ziñen? 
- Bai, juten nitzan eskola. 
- Noa? 
- Noa? Aurrena hasi nitzan, este... Txapelaunditan, txapelaunditan, eta geo herriko eskolan ibili nitzan. Ta oso ederki. 
- Zenbat urtera arte egon ziñen eskolan? 
- Hamalau urte arte. 
- Esango al diguzu monja baten eo izena [...]? 
- Bai, gaiñez oso oso monja onak izan nituan: bat izena zun Sor Rosa; ta bestiak Sor Isabel; eta beste bat Sor Concepcion. Bazian, bai! 
- Orduan iten ziñuen ikastolatikan eskurziyoak eta hola kanpoa? 
- Ez, ez, behin akordatzen naiz, este, herriko eskolan naola, Santa Kutzea eraman ziguen, Santa Kutzea. Ta oso ondo pasa giñun, baiño beste ez zan eskurziyoik iten iñua. 
- Gero, ba, aitakin ta hola... Aitakin ta nonbaitea juten ziñezten? Igual egunpasa o nunbaitea? 
- Ez, ez, ez giñan juten. Beti hemen eoten giñan. 
- Eskolan zein zekazun laun haundiyena? 
- Ba, nun launa oso haundiya Maria Dolores Letamendia nun. Eta uaiñ'e uaindik'e bea det launik onena. 
Aisialdia eta mutiletan
Elosegi, Maritxu
- Menditikan ze eskursiyo iten zenituen? Getaira ta hola jun eo... 
- Ez, Getaira ya urruti zeon. Santa Barbara, ta Bista Alegrea, ta Miaño, ta hola ibiltzen giñan gu. 
- Hemen Zarautzen festa haundiak egiten al ziren, o...? 
- Bai, bakoitza bere garayan. Festak oain, klaro, ez dia uainguakin konparatzeko, baiño festa asko iten zian orduan'e! 
- Ta nun iten zian? 
- Ba, hara, plazan iten zian; ta geo ni akordatzen naiz, txikiya nitzanian, miradorian'e iten zuela, hola festetan. 
- Non, Munoatikan? 
- Munoan, bai, Munoan. Geo, San Pelayon ta. 
- Ta Euskal Jaiak eta? 
- Baita, baita, baita, iten zian danak. 
- Eta ez zituen iten uain bezela, hola, barriyo bakoitzian ta hola? Igual Bista Alegren ta hola? 
- Ez, ez, ez, ez, ez zan iten. 
- Beste herriren batzuta joaten al ziñezten jaiak zirela eta? 
- Bueno, ya geo neska gaztiak giñala bai e? Bizikletan juten giñan, ba, Loiola; geo juten giñan, ba, Donostira're bai jun nitzan behin; eta, jesus, ba leku askota bizikletan. Bizikletan juten giñan gu orduan. 
- Jende askok zekan bizikleta? 
- E? Bai, bai, bai, automobilla bezela uain, leno bizikleta! 
- Zenbat urtekin hasi ziñen maitemintzen? 
- Aaaa! Oi! Ez naiz akordatzen, aizu! Ba nik uste hemezortzi-emeretzi urte o hola izango nitula. 
- Zenbat urte euki ziñuten ezkondu ziñenean? 
- Nik hogeita zazpi, hogeita zazpi nezkan. 
- Ta gizonak? 
- Ba harrek zazkan hogeita hamahiru. 
- Amak eta baimena ematen al zizuten mutillekin ibiltzeko? 
- Baai, bai, bai, bai, ona zan ta, bakizu. Laga iten ziguen ibiltzen. 
Lehengo jendearen ohiturak eta janzkera
Epelde Etxabe, Inoxenxio
- (I) Nere aurretikan nola ama eta itxekuak baiñerotzako zea hori zuen, asunto hori zuen, lenotikan, ba, hartaka nik jarraitu nun beste urte askuan. Nere aitona're baiñerua zan... aitona Etxabe Roke... balia Zautzen harrapatu zuna. 
Fetxa ta bazekiyek hoyek. Aztu zaizkitek nei. Batzuk izaten dituk igeiyan ondo dakiyenak: inportikan gabe aurrea jun deyela nahi baldin badu, ta nahi baldin badu ito dayela. Baiña, baiña bestelako guztiyai lagundu: batzui lepoaiño, beste batzui honeaiño... lagundu eta igeiyan eakutsi ez baldin bazekiyen. Zian jantziyak, baietazko eo galtzak... 
- (M) Franela o zer zan... hik ez al dakik tela hayek ze izena zuen? Sastria haiz, ba, hi! 
- (E) Ez dakit ba! 
- (I) Baietazko eo holako galtzak zian. Eta geo txaketa, sira, geuk eindakuak itxian; oliyua, aseite linasa ematen giñun. Eta ez zian txukun-xukunak, baiña behintzat hayek zian gure jantziyak. 
- (M) Ba, baiñutik erteeran, gure baiñista hoyek, ba, etortzen zian lepoaiño tapatuta kaxeta bitartian, zeatikan jendiak ez zitun, ba, ikusi bihar... 
- (I) Bai, bai, bai, egiya dek gaiñea hori...! 
- (M) Hortako, gaiñea, kaxetan sartzeako, bazuen balde bat, egurrezko baldia, ura ekartzen ziyoena bidian hondarrakin hankak zikinduta ekartzen bazituen; eta ur hortan sartu, ta geo kaxetea sartzen zian. 
- (I) Aaaa, hori dek! 
- (M) Oso txukunak zian, e? 
- (E) Baiño emakumiak bikiniyakin orduan'e, baiño ez uaingo bikiniyak e? Dana ageri hori ez... Txaketa bat, haundiya, iya belauneaiño, eta azpitik galtzak txorkatilleaiño. Buruan kapera bat illiak ez bustitzeko, eta baiñotik urteeran baiñeruak o baten batek zea jarri... albornoza ez... kapa moura zea bat, toailla mouko haundi bat, eta harekin ya hotzak hoztu ez dein kaxeta sartu arte. 
Dukearen katuari buruzko anekdota
Epelde Etxabe, Inoxenxio
- (M) Bakiye, Narrosenian, Narrosen hituan, zituen bi txakur: bat "Pelana", ta bestiak nola izena zun... 
- (E) "Troski"! 
- (M) Troski! Troski Pataki Paloki! Holako izen batzuek zituen, txakur txikiyak zian, eta juten zian, ba, Narrosenetik Gran Hotelea, digo... zeara, golea zuzen-uzen juten zian "Marques de Narros" ta "Conde Real" ta hoyek, golea juten zian. 
- (E) Nola? Nola juten zian... 
- (M) Ta golea. 
- (E) Hoyek kotxia baziyen geo! 
- (M) Kotxe batzuek... Bai, bazituen! 
- (E) Ermiarma, ermiarma. 
- (I) Zer zuen? 
- (M) Forrak! Ford! "Coches Ford"! 
- (E) Ez, ez, ez! Zaldiyakin ta ermiarma! 
- (M) A bueno! Zaldiyakin! 
- (E) Zaldiyakin! Holako errubera haundi-aundi batekin kotxe bat "echando chispas" juten zan, zaldi.... Xallan [...]. 
Donostira... nik ez nun ezautu Donostiraiño juten, baiño golea kotxe, zea, ermiarma horrekin. Donostira ez dakit zenbat denboan juten ziala, zea, Zauztikan. Hayek gabian ibiltzen hituan, eta eunez lo iten ziyen, ordubata alde arte lo, ta gabian goizalde arte Donostiyan, ta Donostitik etorri... 
- (M) Juergan earki! 
- (E) Nik kotxiakin biaje hori ez niyan ezautzen. Golea automobillian ez hituan behin'e automobillia... zean juten len... len esan deten hortan, ermiarman. Errubera haundi batzuk zitun, txarreta txiki bat. 
- (M) Geo hituan, bai, zea, For hayek. For hayek'e zeak hituan, altuak e... Bien! Ba, zituen txakur hoyek, eta kale hortan ibiltzen zian; ta txakurrak, berriz, beti bakizu, katuan ta zean, ta... Hor bazan Txan Pier bat, "Jean Pierre", Juan Pedro izango zan noski, frantzesa zan ta, arotza, hemen bizi zana; ta ya alabak... semiak eta alabak eta izan zitun, ta arotza zan, eta... 
- (E) Lutegi. 
- (M) Ba, Xan Pier horrek... Bai, Lutegi abizena gaiñea, abizena hain juxtu Lutegi. Ba, txakur hoyetakuak segitu diyoe katuai, ta kale hortan, ba, Bixkonde kalia, Bixkonde kalen. Klaro, Narrosenetikan Bixkonde kalian zuzen-uzen golea. Ta kale hortan segitu diyoe txakurrak katuai, ta hil due katu hori! Ta gue Txan Pier jaun horrek, "Duque de Granada" zan zea hoyen "Marques de Narros" ta "Conde Realen" aita, hoyei pasa diyoe kontua, pasa diyo: "Por matar al gato, romper el plato, daños, perjuicios e indemnizacion: setenta y cinco pesetas". Dukiak "ja! " parre in, ta klaro, halako zea polita, ezta kasoik'e harek. Ta jun dia Madrida, ta klaro, udaa pasa zanian, beste guztiyak bezela, Madridea jun dia gure duke hoyek eta; ta gure Xan Pier horrek berriz'e Madridea fatura: "Por matar el gato... Por matar el gato, romper el plato, daños, perjuicios e indemizacion: setenta y cinco pesetas. Sitacion al juzgao de Zarauz". "Joño! ". Dukiak don Pedro orduan aministraore, don Pedro, zea, akordatzen al zeate don Pedro txiki hori? 
Nola zan ba...? 
- (I) Bai, zerbait akordatu nauk... 
- (M) Don Pedro ez al haiz akordatzen Aginagan... 
- (E) Legarra! 
- (M) Don Pedro Legarra! 
- (I) Motx bat! 
- (M) Bai, ba. Zartu in gaituk, eta ezin akordatu abizenak, eta [...]. Eta gure Txan Pier horrek bota diyo, ba, ta dukiak: "Don Pedro, paquele usted inmediatamente". Earki! Gure Txan Pierrek kobratu du hori, ardoz beteta juerga earra harrapatu bere katuan kontura, ta akaso motel, kobratu zun harek "por matar al gato"... 
Aristokrazia Zarautzen
Agirresarobe, Pakita
- Zure ustez, Zarautz asko aldatu al da lenotikan oraiñea? 
- Bai. Leno aristokraziya genun asko. Leno jende aberatsa, eta titulo haundiko jendia: dukiak, markesak eta horrelakyak giñan. Geo hoyek itxiak eta jardiñak saldu, ta in dia itxe asko zea hoyetan, terreno hoyetan: por ejenplo, dukesa Mirandak'e, zean, oain dukesa Mirandan terrenotan dabez. 
- (laguna 1) Hayek hayek burua altxako baldin balue, ze esango ote lueke? 
- (Pakita) Negar, negar ingo lueke. 
- (laguna 1) Borgeto bat eta. 
- (Pakita) Borgetonekuak eta ze palaziyuak eta. 
- (laguna 1) Ene, ene, ene, ene, ene. 
- (Pakita) Oain danak itxiak dabe inda. 
- (laguna 1) "Que horror"! 
- (Pakita) Konde Kantillana, aber, konde Kantillanak'e hainbeste seme-laba eta halako palaziyuak eta danak danak saldu in zitun, eta dana itxiak inda dabez hor. 
Baserriko bizimodua eta ohiturak
Agirresarobe, Pakita
- Zu zenbat urtekin hasi ziñan amai laguntzen hola? 
- Amai laguntzen? Ba, hamabi urte, komuniyua zeatu gendunian, akabatu gendunian, komuniyua in gendunian, orduan hasi giñan lanian. Ta geo plaza juten giñan egunero tratua saltzea, eta astuakin amai laguntzen juten nintzan tratua saltzea. Ta geo eguardiyan, berriz billa astuakin ta karruakin juten nitzan aman billa. 
- Zergaitik usten duzu lengo jendia, baserriko jendia, etxetara etorri dala? 
- Ba, lengo basarriko legiak oso diferentiak zian: ordun maiorazkuantzat izaten zan batzak eta lanak. Baiña gaur beste postura batea gurasuak iten due, semiai ematen diyoe itxasoa batzuk, taillerrea lanea... eta hoyek, ta geo ordun, itxiako gelditzen da, itxiako seme maiorazkua, ezkondu ta han martxan, zergatik danantzat ez daolako seme danantzat basarriyan irabaziya danantzako. 
Biografia laburra
Eizmendi Manterola, Iñaki
- Iñaki Eizmendi "Basarri" naiz, milla bederatzirehun ta hamahirugarren urtean jaio nintzan Errezilko partean aurkitzen dan Granada baserrian. Sei urte ninduan nituan garaian, gurasoak Azpeitira bidali ninduten lehengusu baten etxera. Sei urtetatik zazpitara, Azpeitiko eskola batean ibili nintzan pixka bat. Gero, zazpi urte nituala, etorri ziran gurasoak honuntza, eta ni ere bai haiekin batera. Ta geroztik Zarautzen bizi naiz. 
Zarautz lehen eta orain
Eizmendi Manterola, Iñaki
- Konta iezaiguzu nolakoa zen Zarautz Zarautz herria zure gaztaroan, eta zure gaztaroko eta oraingo Zarautzen desberdintasunak. 
- Garai hartako Zarautz jostaillu bat bezala zan gaurkoarekin konparatzeko. Gu etorri giñan garaian, hiru milla ta zazpirehun edo zortzirehun bizilagun ziran Zarautzen, gaur hamasei milla diran bezala. Hortatik konturatuko zerate zer alde dagon lehengo Zarauztik gaurkora. Orduan danok alkar ezagutzen genduan, gutxi giñan, familikoak bezela, edo famili bat bezela; ta gaur, berriz, teillatupekorik ere askotan ez degu ezagutzen. 
Zarauzko giroa lehen
Eizmendi Manterola, Iñaki
- Ezagutu al zenuen Zarauzko pertsonai xelebre edo garrantzitsu bat? 
- Pertsona xelebreak bai, baziran, eta beharbada orain baiño gehiago. Herri txikia zan, baiña baziran jende xelebreak. Orain danak hillak dira, ta izenak ematea ez litzake egokia izango; bakarren batzuk ahaztu egingo nituzke, ta ez naiz hortara ausartzen. Baiña diro gutxi zan orduan. Hala ere, jendea alai eta pozik bizi zan, sagardotegi asko, sagardotegi giroa, eta gorrotorik ez zan ezagutzen. Politikarik ere ez zan, esate baterako, ez behintzat orain bezela txartuta jendea. Eta beste sanidade bat: kantu ederrak, bertso ederrak, tokan egin, umore ederra sagardotegitan, ta hoixe, beste Zarautz bat zan. Zuek gaztetxok zerate, eta ez zerate konturatu ere egingo zer aldaketa egin duan urte hauetan. 
Sagardotegiko giroa
Lizaso Illarramendi , Joxepa
- Emakumeak ere joaten al ziren sagardotegira? 
- Sagarduan billa bai; baiño hola jatea ta ez, rondan ta ez, gizonak bakarrikan. 
- Eta gizonak ze juten zian, lanetik ateratakuan? 
- Bai, bai, geo izaten genduan hillian behin o horrela, barrikotia deitzen zan. Izaten zan barrika txiki bat preparatzen gendun, bueno, preparatutzen zitun, ba, gure aitak eta. Sagardo ona puntuan zeonian, enbotillatu ta in biharrian, launan artian jaten zuen, jan ta eran. Geo izaten zan barrika txiki hoyek, ardo barrika hoitakoa; eta dana hustu arte, jan ta eran, ta jan ta eran, ta klaro, geo ba jendia sagardua're ona izaten zan... Ur gutxikua baldin bazan, ba, itxieakuan bi launek laundu ein bihar, bakarrikan tente jun ezin, ta holakuak'e pasatzen zian, bai... Geo esaten zuen lo inda pasa iten zala, ta hurrungo egunian berri-erri etortzen zian, baiño holakuak ibiltzen zian sagardoteyan. Ta geo juerga haundiya iten giñun, joku batzuk 'e bazituen beak eta alkarrekin, ta axeri-antza ta hor esaten zituenak, eta hola; baiño festa polita iten zuen. 
Zapatagile ofizioa, eta kanpotarrak Zarautzen
Hizlari ezezaguna, ZAR-119
- Txikitan ze lan egiten zenuen? 
- Txikitan, ba, nik beti izan det ilusiyua o bokaziyua zapateritzat iteko, ta orduan suertia izan nun tailler eder batian, Urtzelaieko taillerradeitzen ziyoena, dana artezaleko lana neurrira egiten zana. Horrea etortzen zian aristokraziko jende asko, ta abogau, ta meikuk, eta oso jende haundiya zakaen. Ta baita ere aillatu zan erregiña, zea, zapatak iteko enkargatzea. Eta handikan aurrea, orduan, fama handiyo hartu zun, ta nik hantxen ikasi nun nere ahal nun onena ofiziyo hori. Eta horrekin geo nere kontura jarri, ta bizimodua atera nun familiya aurrera ateratzeko. 
- Eta leno orain bezalako jende inportantea juten al... etortzen al zen honea Zarautzea? 
- Bai, bai, bai, beti, beti Zarautzak eduki du fama handiya, zeatikan herriya, nik asko'de maite Gasteiz han jaio nintzelako; baiña bai Zarautz'e, zeatikan nere bizi guztiya hemen in det, ta oso egokiya izan da guretzako. Eta jende haundiya beti ezagutu degu: baiñeruak egoten zian aristograziko jendiantzako espesialmente jarrita bere baiñuak, eta igeriyan ikasteko, ta zerian. Eta geo gaiñuntzian, ba, kanpoko jendia beti asko etorri izandu da Zarautza: igandetan ta etortzen zan, plazan izaten zan dantzako festa, eta orduan bai Errenteitik, bai Tolosatik, bai Azpeititik, beti-eti-eti ezagutu det mutil koskorretatikan jendia baiña itxurik gabe etortzen Zarautza. 
Zigarroak gaztetan
Hizlari ezezaguna, ZAR-119
- Txikitan jende askok erretzen al zuen zigarroa? 
- Bai, bai, guk koadrillan behintzat bastante egiten gendun hamahiru urte t'erdiekin, o hamalau. Hasiera guria izan zan, ba, sorota artua zeon lekura juten giñan, ta artuai bizarra atea, artobizarrak esaten genduna, ta hori uda atzenian, ta motxoka bat hartzen gendun, hartzen gendun, ba, denbora pixkaten eukitzeko, ta zabal-abal jarrita lagatzen gendun. Ta geo, bazian beste zigarro txotxak esaten gendun, ta hori jun ber izaten gendun, ba, mendira. 
Ta sastraka tartian ta, zeak izaten zian, txurruan mouko zerian baiña luzian, ta hayek ebakitzen gendun zigarruan estiloa, ta hayek erretzen gendun. Hayek txarrak zian, eztarriyan pikatzen zuen asko ta. 
Taxiak eta jende inportantea
Leunda Eizagirre, Santos
- Automobillik'e... bai, bakarren bat. Ezautu nun nik Zauzko herritikan golea taxisa bezela, zaldiya ta karrua, edo kotxia. Otamendinen zea, Otamendinen hoik'e zea zian, taxisan tokiyan zaldiya ta kotxia ezautu nitun. Ta Donostira're bai! Donostira're zaldi bakarrekua "sixto" esaten ziyona. Ta bestiak bi zaldi eo laukuakin'e bai, zea, kotxe haundiya. Geo automobillak aristokraziyak Granadanekuak ekartzen zituen bi, ta besten bat eo beste. Beste automobillik ez zan. 
- Ta ze jende etortzen zan leno honea? 
- Jende haundiya. Honea etortzen zian ministruak. Nik ezautu nitun hamen lehendabiziko ministruak "Marques de Cortina, esto, ministro de economia" uste det. Benjumea: hoyek oain Txapelaunditako mojak nola? Hor eoten zan. 
Eta bestia ministrua "Conde Gozander", hori Domeken koiñaua zan. 
Erregea Zarautzen
Leunda Eizagirre, Santos
- Juan Karlos eo "Conde de Barcelonan" anaiakin'e ibilia naiz ni. Hua zan Alfonso trezen lenbiziko, zea, seme zaharrena, mutua zan: mutil earra zan, altua, ta earra mutilla. Ta zea zatorrela, erregian semia, ta txapela're (txapelakin ibiltzen gendun ohitura) , ta txapela're kenduta hua zatorrenian ta, nola ibiltzen giñan. Hor "Conde Barcelonak" honek nee edadia izango du oker haundirik gabe, baleike urte bat gehio eo gaztexeo izan. Bere alabak'e, bai, Alfonso trezen alabak'e etortzen zian: oso emakume bikaiñak zian, haiek tenisian jokatzen zuten, hoixe. Jose Antonio Primo de Riverakin'e bai ibiltzen giñan, hori estudiantia eo, gu baiño zartxio zan, ta asko gustatzen zitzaion hemen euskaldunekin ibiltzia hemen. Ta hola golian ibiltzen giñan. Bere anaia bizitzen zan oain "Casa Azul" nola dao? Beno, "Casa Azulen" aurrian zein da kozinero... 
- Argiñano? 
- Hoi da, Argiñano. Ta hor bizitzen zan, zean, este, Jose Antonion anaya ta bere emaztia. Guk torretxe atzian patata iten genun. Patata zailla gendukan hor Mendilautan. Ta hala, bakar-akarrikan nintzan beyekin junda zakarra biltzen patata ateata, ta etorri zitzaizkiten, ta iaber utziko al niyoen, zeakin, akuluakin ibiltzen, ta bayetz, pozik. Ta hayek aurrian jarri, ta ni atzian nagiakin, hahor. Arrazoin batzuk ateako zituen, ez zaten aillatu baiña. Holaxe, guretzat jende ona izan zan hua: beti, esaten dizut, pezta bat eo bi ematen zizkiguen, ta guk harren poza izaten gendun. 
Arrantza lehen eta orain
Iturzaeta Martija, Rafael
- Ta lehen arrai gehiena zer zegoen? 
- Orduan, ba, oraingo aldian olarru asko harrapatzen zan eskuz, ta gaiñuntzian lupiya ta holakuak. Txibiak, berriz, oraingo aldian askozez geyago. Ta antxua, berriz, ze esanik ez: ya bertatikan harrapatzen zituen antxua. Ta oraingo aldian arrai asko, garbiyo zeon. Ta oain gaiña tranpa're ez, arrantzaliak'e sariakin ta askozez aberatso zan orduan. 
Orduan arrai geyo jaten gendun, ta arrai hobia oain baiño. 
- Lehen zerrekin harrapatzen zen arraia, kaiñaberakin edo? 
- Bai, danea, ba olarrotako ba makil batei jarri trapua muturrian, ta harei heltzen ziyon, ta gero eskuakin heldu, ta kanpoa, ta akabatzeko hortzak hagin beai kendu, beak zeukan hagiñak, ta holaxe. Ta oso janari ona, askoek ez due nahi izaten, baiño oso janari ona da olarrua. 
- Ta orduan orain bezela ez da, lehen eskuakin eta oain amuarekin? 
- Oain ez dao, oain ez dao. Olarruak gutxitu dia, oso gutxi dao. Horko, esaten duenez, otarrak jartzen ditue nekoretako, ta txokorruak eta harrapatzeko, ta hoita sartzen da olarrua, ta hor galtzen da. Ta orain ez dao len bezelako... Len olarrua ikeragarri harrapatzen zan hamen. Ta hor ez zun kiatsa earra eukitzen, usteltzen o sekatzen, baiño geo oso pobriantzat janari ugariya ta oso ona zan, olagarru sopa ta patatakin'e bai, ta jendiak asko jaten zun oaingo aldian. 
Arraina saltzen
Odriozola Roteta, Balero
Baita garai hartan, arrantza kontua masiyakua esan izandu zan. Ba, San Pedrotikan aurrea, Ama birjiña setienbreko arte gutxi gorabehera. Ta juten zian bazkalonduan been otarrak hartuta. Zian hiru grupo: Kintanatarrak, Japonesak eta Portugesak izendatzen zian. Ta juten zian arrantza, ta Moillarriz ta San Antongo mendiaz bazterrea. Zarauzko hondartzatik bertan ikusten zian. Ta oaintxe egiten zuen lehenengo etxada arratsaldeko lau t'erdiyak bostak aldian, hartu arraya, eta batelian beren salabardua tente zuela zan siñalia arraiakin zetoztela. Juten zian emakumiak dozenerdi bat, arrai-altzailliak kaletan ibiltzen zianak, ta jendia're bai, sagardotegira meriendetako sardiña eramateko. Eta batian, ba, atera due arrai hori, ta bentarako jarri due. Ta garai hartan arrua ta kiloka egin beharrian, egiten zan zientua, millarra, eta gero dozenaka saltzen zan. Ta egin due benta, ba, eta zai zeon jendiak: "Tira, ba, zenbatian deun dozena o...? ". Eta emakume hoyek alkarrei belarrira hitz egiten jardun dia, eta erabaki due hogei xentimuan dozena jartzia. Ta hango erostunai garesti iruditu zayo, eta erantzun ziyon seituan: "Bueno, zer da hau? 
Lapurreta mendira e? "
Bere aitonaren garaiko arrantza-ohiturak
Odriozola Roteta, Balero
Baita oain dala ehun ta hogeita hamar bat urte're, neronek neure aitonai aituta nola zan arrantzako ohitura, oaindikan egongo dia argoillak Dukianeko paetari egotzita. Eta txikotan muturra lotu sariana, eta txalupa batekin eman buelta hondartzan, eta oaintxe baztertzen zuenian txikotan muturra, arrastaka-rrastaka lehorreko gizon-ndarrakin baztertu sare hori, ta egundoko arrantzak: horko Borondiña, Arraigorri eta kantidadia. Eta baztertzen zuenian, ba, zenbat lagun zian han soziyo ta sare-iraka... hainbeste pilla egin, ta jarri ikusten ez zuela albuan bestia, eta hola iten emen zuten beren benta: "Hau zeiñentzat? ", eta "Holakontzat", "Ta hori zeiñentzat? ", eta "Holakontzat". Been partilla egin, jaso beren arrayak eta saria, eta beste egun pare batian o hiruan beren arrantzan zai, arrain frexkua etxea bi edo hiru egunetik behin eramanaz. 
Patroi azkarrak
Odriozola Roteta, Balero
Baita ere, garai hartan, eskola haundiik ez baldin bazuen'e, bazian gizonak, patroiak, argi askuak been lanian. 
Batian, arrantza zijuaztela, ba, badijuazti ta erori zayo batei relojua urrezkua boltxikotikan urta, ta "hauxe gertatu da ta alto! ". Ta patroi horrek "da! " beitu bi o hiru puntuta, ta "aurrea! ". Ta jun dia, ta egin ditue beren itsasoko lanak; pasa hiru-au ordu itsasuan, ta badatoz bueltan. Ta, aber, relojua billatzeko lehengo puntuan billa: "aurreoxio, atzeoxio, honea, bueno, hi, Tximo, jo zanbuilla! ". Ta jo du zanbuilla horrek, arnasian ikaragarri ona, eta agiri ez, ta agiri ez, ta halako batian "dra! ", erten da urrezko errelojua eskuan dula. 
Erregea Zarautzen
Epelde Etxabe, Inoxenxio
- (E) Udazaliak Donostiyan eukitzen zituzten bean itsason jolasak eiteko balandruak. Balandruak dia ontzi batzuek bajuak, baiño oihal luze-uze batekin, eta haiziakin ibiltzen dianak. Eta urtian, ba, bitan o hirutan, ba, iten zuen etorrera, o Getaira o itsaso ona zeola, Zarauzko Ailla punta pareaiño. Ta gogoratzen naiz goiz batian, ba, gu mutikoskorrak garai hartan, ba, betzirak ezkeo moilla inguruan ibiltzen giñan jolasten... pilla! Herriko hondartzan baiñeruak ez ziguten lagatzen arrimatzen'e hondartza e? Ta moilla. Gazte jende, mutikoskor geyen moillan. Ta han gaudela, etorri da balandro hori, gerrako barkuan lenbizi, eta geo aillatu dia horrea, Ailla punta muturrea. Eta han, gerrako barko batian, txalupa batian sartu eta moillan desenbarkatu zun beste bien artian, beste bi geyokin, erregia:
Alponso hamabigarrena. Eta prosesiyo batian juten dan bezelaxe, mutikoskorrak bi aldetan ra-a-a zeaiño... Gran Hoteleaiño. Gran Hotelian bazkaldu, aldatu o in bihar zuena iteko, Gran Hoteleaiño beakin jun giñan, eta argazkiyak atea, ta izparringietan ta atea zian argazkiyak orduan lelenak. 
- (M) Oantxe gauza bat esan dek gaxki! 
- (E) Ze ba? 
- (M) Alfontzo hamabigarrena esan dek! Hamahirugarrena, ordia! 
- (P) Ba, ba, bai! Kontuatu nauk neu're! 
- (I) Baita ni're! 
- (M) Hamahirugarrena huan, ordia! Honek esan du hamabigarrena, ta zan hamahirugarrena. 
- (P) Bai, ni're kontuatu nauk, baiña ixilik geatu nauk. 
Balea harrapatu zutenekoa
Epelde Etxabe, Inoxenxio
- (I) Milla ta zortziregun Setentaiotxuan Zarauztikan txalupa Baletara juan. 
Anton getariarra Lagun hartu zuan Gizon balientia Hura zalakuan. 
Hobe zuen Kaperok Ikusi ez bazuan. 
- (M) Gogoratzen naiz ni nere osabak eta... neuk ez nun ikusi, baiño... A! Ta gaiña, uste det ikusi nitula! Kontuak, balia zala ta ez zala, ta eraman zituen erraziyuak oraindikan ordaindu gabiak Pantolinguan... Bai! Goatzen naiz, ta hayek, klaro!... Gure osabak eta hil zian, eta ni oaindikan bizi naiz Jaunai eskerrak... 
- (I) Kobratzeko lixto! 
- (M) Baiño... bai! Neu kobratzeko lixto nao orduko erraziyuak! 
Hondartzako giroa
Margarita
Hondartza beti bezela polita izan da. Han egoten ziran kaxetak eta baiño... baiñoko erropak alkilerrian. Aberatsak baiñaderuakin baiñatzen ziran, eta gero kaxetara joaten ziran aldatzera. Gu nola ez giñan aberatsak, neska-uadrilla joaten giñan goizeko zazpiretan moilla baiñatzera. Toldoak ere aberatsak jartzen zituen, baiño bazan seiñora aberats bat, Unzurrunekua esaten ziyoten. Harek toldo handi bat jartzen zun, zuan, Zarauzko ume danentzat. 
Leno Munua ez zan oain bezela, eta hondartzan bajatzen, baja... bajadan, arranpalak ziran. Egun batean itsasoa oso txarra eta hasarria zeon, arranpalan iyo, eta goitik behera Ipar kaletik Musika plazaraiño jetsi zan. Nahiko zakar ekarri zuan. 
Herriari buruzko zertzeladak
Margarita
Akordatzen naiz astillero bat zala kanalian, eta han egiten zituen barko haundiyak, haundi bat, han egin zuen barko haundi bat; eta haren botadura ikustea joan giñan. 
Baita ere, Frailetan, Frailetako konbentuan eguardiko hamabitan, herriko pobriari bazkaya ematen ziyoten. Juten ziran kapaxo... kapaxua eta lapikuakin. Galdetzen ziyoten zenbat, itxian zenbat lagun ziran, hainbeste jan ematen ziyoten. 
Zezenak ere iten zituen Munuan, egurrezko plazara, plaza're, egurrezko plaza're jartzen zuen, eta Zarauzko seiñoritak juaten ziran "manton de manilakin" plazari buelta ematera. Jende asko juaten zan ikustera. 
Gerra garaiko eta gerra osteko bizimodua
Aristi Isasti, Joxepa Antoni
- Gerra denborako garaia aipatu dezu, ba: nola izan zan, ba, Zarautzen, Zarauzko bizimoua, eta partikularki zuen bizitza? Ze iten zenuen denbora hartan? 
- Ezer gabe geatu giñanan, eta gizona gaixo ondorenian hunan, eta ordun gerra hasteko denboran bertantxe, hastia zitxaztenan lanian, milla pezta bota behar izan zitxanan, hori ingo bage... zeatu... esto... lengo soziyo, nausiya ekarriko bazuen egurra lana lanian hasteko. Eta sartu giñanan batzuek, zea, koperatiba bezela, eta milla pezta bota bihar izan niñanan. Ta gerora, ba, esan detena, harrezkeo gauza asko pasatu ditun. Klaro, geo... eraman zian komandantzira're, ta geo egur billa're jun bihar izaten giñanan zeara, mendira o, ta ahal dan bezela bizi giñanan, gaxki. Ta razionamentua're... hutsa, ezer ez, razionamentuik ez giñanan, ze ematen zuen: egiya esan, askotan aza sustarrak, eta txiki-xiki inda jaten, ta holako gauzak. Eta gero, ze pasa zan?... Ez naz gogoatzen. Ba, gizona're bai kartzelan eon hunan, ba, esan detena, hiru hillabeteko. Komandantziya zeon han Narrosen, eta hortikan Mixiikordiya eraman zuen, eta handikan, ba, hiru hillabete pasa, ta don Ebariston bitartez, zeoze harek zeatu, nola mixeriyan gauden familiya, eta atea ziela. Eta jaungoikuai eskerrak gerora lanea hasi zala, eta gauza handik ez gendula izan, ez "puntos ni comas" gaiñea, ez gendula ordun izan, eta mixeriyan biz... pranko pasa nula zea hoyetan. Ta nik bezela, beste askoek pasako zuela. Eta nola ez zan jun aurrea, ez dakitela gaiñea; pardela pronto jarri, ta danak in zitxiala, zeatikan jende guztiya, bere laun guztiyak bazijuaztela, ta ze in bihar zun harek, ez zun ezertxo're egin harek. Txipiroita juten zan, txa... txalupa txiki bat bazekan, ta "aunque sea" itxian jateko baik'e zeozer; arroz pilla batekin jan iten gendun hura sikiera. Holaxe ibiltzen gi... holako bizitza izan gendun, tristia. Ta pasa zian, pasa zan hura're, ta pasa han, pasa zian hemen'e. Zeak eta gu, bildurrak aidian ze pasako, baiña itxetikan iya erten gabe eon giñala, ta holaxe. 
Baserritarrak kalean
Uria, Jose Mari
- Eta uain ikusten dezue gauzak nahiko aldatu diala. Zerk deitzen dizu geyena atentziyua lehen zuek gaztetan nola bizi ziñaten ta orain jendia nola bizi dan? Gauzak asko aldatu dia, ezta? 
- Gu bizi giñan denboatikan dana ziharo aldatu... ziharo aldatu're gaiñea. Ordutikan honea difeentziya, a, nundik hasiko naiz... Basarritarrak nabarmen-abarmen giñan ordun: kalea etortzen giñan [...]. Gaur kaletarra ta basarritarra ez da notatzen, berdintsua dia: kaleko, basarriko mutillak eta neskak honea torri, ta hemengo danan tartian jarri, ta iñork ez zun ezautuko. Geo, ordun, nahiz jazkera, ta nahiz hitz eiten, ta nahiz zean, nabarmen-abarmenak giñan. Gu handikan alkarrekin etortzen giñan, hemenguakin ez gendun orduan zeaikan. 
Batzuk bazian gui kaso iten ziuenak, eta [...] ; gu hemengo jendiakin lotsatu iten giñan zeatzen, tratatzen eo elkarrekin zeatzen, honea torri arte... honea torri giñanen, geo hementxe hasi giñan danakin berriketan, danakin... hementxe tartian oin, besten tartian. 
Gazteak lehen eta orain
Zubeldia Agirrezabal, Micaela
- Oraingo eta lehengoko gazteen artean ba al dago diferentziarik? 
- Jesus! Horixen baietz. Oain askoze libertade geyo eukitzen due gaztiak guk gendun baiño. Eta aurrerapen geyo're bai: guk ez gendun eukitzen ez telebisiyo, ta holako gauzak ez giñun eukitzen guk. 
- Txikitan nola jolasten ziñeten? 
- Txikitan gu jolasten giñan trapu zar batzuek hartu, barruan jarri zea batzuek, ardiyan illia, burua iteko; ta geo gaiñetikan beste trapu zar batzuekin iten gendun, pues, apaindu. Harekintxe jostatzen giñan gu. Guk ez gendun izaten... Eta kanikak, uf! Kaniketan'e iten gendun, baiña kanikak kristalezkuakin ta oin bezela ez e? Buztiñakin iten giñun borobilka batzuek, eta haiekintxe. 

Zestoa (Gipuzkoa)
Aizarnako jaiak
Bergara Goenaga, Roberto; Etxabe Arakistain, Margarita
- Eta Aizarna nolakua zan, oain bezalakua? 
- ROBERTO: E? 
- Aizarna, plaza ta, oain bezalakua zan lehen? Asko kanbiatu al da? 
- R: Dexente, dexente. 
- Bai? 
- R: Dexente, bai, dexente. 
- ALABA: Zer ibiltzen zenuen gaztetan ta kontau beharko ixkiotzu, aita. 
- R: E? 
- A: Ze itten zenuen gaztetan kontau behar. 
- MARGARITA: Jaietan ze iten zenduen, jaietan ta. 
- R: Nexka launtzen. 
- Neskak launtzen. 
- R: Nexka launtzen ordun, ze ingo gendun, ba? 
- Eta erromeriyak eta nun izaten zian, bertan? 
- R: Bertan. Hori bai jai giro. Soiñu-otzaillia ta [...] , baiña, betikok. 
- Eta hemen, plazan? 
- R: Plazan. Plazan erdi-rdin. Taberna, uain hor [...] , o zer dao. Bai, pare hortantxe beti soiñuba o zan. 
Soiñu-otzaillia zeatu zun ta parian danzan [...] plazan itteko. Premiyua atea nun dantzan. 
- Bai, e? 
- M: Hori, ordia, geero, Roberto. 
- R: Bai, gero, bai. 
- Baiña... 
- R: Gaztetan ez, zahartuta. 
- A, bai, e? 
- R: Zahartuo, ba. Urte batzuk bai, hori zala 're, e! Dezente. 
- Dantza asko indakua zea, orduan. 
- R: E? 
- Dantza asko eindakua? 
- R: Bai. Habilidade gutxi. 
- Pixkat bai. 
- R: Habilidade gutxi. Zero, zero "a la izquierda". 
- Ta, dantza asko izaten zan? Jende asko dantzan eta? 
- R: Bai. 
- Afiziyua zeon? 
- R: Haundiya ordun. Izuarriya, hola, dantzaik eta. Kalea bai, kalea juten zianen, bertakotzat, baiña buelta haundiya zekakek txarra [...]. Santa Engraziko zeatikan ta buelta, puf, haundiya. 
Bainuetxe eta hotel ugari herrian
Iriondo Ibarguren, Xabier
Orduan Zestua zan, ez do esplikatzeik: hamalau hotel, Balneaiuan egongo zian, aillegau zian zortzirehun lagun eta beste ehun lagun zerbiziuan. Balneaiua, e. Gero Arocena, Asuncion, bueno..! Udaran izaten zan espektakulo bat. 
Beraneante kubanak, edo kubanuak eta kubanak, portugesak, Madrilguak, Zaragozakuak. Hamengo balneaiuak, udak, egundoko fama zun, eta jendia sendau eitten zun gaiñea. Hori-ori-ori eginda etorri eta hamendik jendia zuzenduta juten zan. Horregatik esaten dizut ba... Esaten badizut Zestua, orduan kaskuak eukiko zittun milla ta hirurehun... Duplikatu edo triplikatu itten zan orduan. Hotel danak betetzen zien eta gero itxe partikularretan eta're jendiak "con derecho a habitacion", hola jende pobria, Zaragozako eta baserritar eta holakuak etortzen zien eta. 
Itxiak dan-an-anak betiak egoten zien jendez. Bai. Udaran saiatzen zan jendia orduan. 
- Etxe partikularretan ematen zitzaien ostatu? 
- Bai, itxe danetan. Gehienetan behintzat, e. 
- Bainuetxeak zer ziren, jantoki baita? 
- Bai, fuertia. Baiñuetxera etortzen zian, esan dizut ba, amerikanuak eta kubanuak eta kotxiak eta bildurgarriak-ta. 
Txofer eta guzti nausi hoiek, e! , txoferra con gorro de plata, traje cruzao, oin gutxi ikuste'a holakua, e! Orduan bai. 
Dan-anak etortzen zien bere txofer batekin. 
- Eta balneario hortako nagusiak zer ziren, hemengoak? 
- Ez. Jerente itten zun napar batek. Don Joaquin Beloki oso (ezauna zan) porke guk harea jenero asko eamaten gendun ba, eta nausiak berriz, akzionistak zien Madrilgo jendia zan inportantienak. Konde-a. Bat hola esateko esango dizut ba Conde Barellano, ez dakit aitzerarik izango dezun, Ministro de Obras Publicas izandakua. Hura're etortzen zan honea udaran beti, eta akordatzen naiz, hura etortzen zanian abixatzen ziguen eta beti eta orduan partidua're berezia jarri behar izaten gendun. Jarri behar izaten gendun kanpoko pelotari onak. Gallastegi're hor egoten zan eta, izan danik haundienetako bat eta, Txikito de Iraeta-a. "Y mañana el Conde Barellano va a ir y tal y cual"-eta. Sillak jarri eta segittun pelotariak zeatu eta ahal tzan partiduik onena jarri. Beste gaiñontzian izaten zien ba pelotariak esan dizutenak ba gaur frontoietan dabiltzan eskasenak, terzerakuak eta segundakuak. Segunda-erzera. 
Asko herrikua eta hamen Azpeiti, Azkoiti, Zumaia, Zarautz; Legazpitikan-a're bai, hamen zabiltzan pelotariak, dexente ondo jokatzen zuenak. 
Gibela sendatzeko, bainuetxeko ura
Iriondo Ibarguren, Xabier
-Zenbat balneario ziren gogoratzen zara? 
- (Ez du ulertu galdera, bakarra dagoelako). Ez hola fuerte-uerteik, Conde de Garellano eta Duque de Hernani, txapelgorriakin frontoira etortzen zana, eta besteik gaiñontzian ez. 
- Balnearioen izena? 
- Balneario de Cestona. 
- Bakarra? 
- Bai. 
- Ez zan besterik? 
- Ez, ez. Horrek zittun "aguas medicinales para el higado". 
- Gibela sendatzeko? 
- Bai, bai, bai. Eta hori ein ber izaten zan, baso haundiyekin juten zien goizero-oizero jendia, hamendik juten zan kotxian zerbiziua, hoteletakuak berriz beraiek zazken automobillak balneariora eamateko, ta kaleko jendiak taxis batzuk ibiltzen zien, jun eta eaman. Eta zan baso haundi bat. Lelengo medikuan rebisiua pasatu ber izeten zendun, e, hartzeako han bertan, han bertan. Harek ematen zizun autorizaziua eta hasi, zenbatekin hasi. Lelengo baso haundiak, esan dizut, eta lelengo baso batekin hasi. Da, oiñ'e bai, ura oso gusto txarrekua da, oso gusto txarrekua da. Ura hartzia kostatze'a ikaragarri. Gero hurrengo egunian puxkat gehio, hurrengo egunian beste puxkat gehio. 
Harek eitten zun efekto bat laxante, jota danak, andre danak, tarjeta ez dakat baiña ikusiko bazenduke, danak... komun mordua zeon hor, eta danak saltaka, komunian (saltaka-ldiak) eta behiñ ia efektua eitten hasten zanian, lau edo bosgarren egunian-do, egundoko (... ) 
- Eta ur hori nundik ateratzen zan? 
- Behetikan. Ibai azpitik ertetze'u. Oaiñ'e han dago hura. Jendiak egundoko, nik ez dakit nundik propaganda in tzan, ein tzuen lehenguak-do, gerra aurretik eta abar. Lehendikakua emen da hori. 
- Bertako jendea joaten zen? 
- Baita, baita. Kanpokua gehio. Bertakua batzuk bai. Baiña kanpokuak. Jeneralmente Zaragozakuak-ta, esateizut ba, etortzen zien kolore hori-oriakin. Dudik ez, jota, egiya da hori, neuk ikusitakua, sendatu eitten zittun. 
Herriko dendak; nola apaintzen ziren
Izeta Legarda-ereño, Kontxita
- Eta hemen Zestuan denda asko zan? 
- Dendak oin baiño geyo. 
- Bai? 
- Bai, hombre. Hamen Gurutzegin bertan zeon zapatei bat, kastellonekuak ferreteiya, koperatiba ere bazan, erdikalia, tekal okerrian beste denda bat bazan, mertzeriya. Itxita daude danak oin. Eta Elorzaneko... 
- Pelukeririk eta bai, bazan? Juten ziñaten pelukeria? 
- Nik lengusua naukan Axpeitira, ta Axpeitira, bai. Han itten zien permanente ta, han iten ziskun. Permanentiak, jota burua erreta. 
- Permanentea eramaten zan? 
- Permanentia ta asko eramaten zan, baai. Bai, permanentia eamaten zan, itten zuen rulua in, poltsa bat uretan eukitzen zeben bustita, ta haura ipiñi, fru-ru-ru-ru-ru, ta barruan ez dakit ze eukiko zun. Geo in, zea bat jarri ta lotu, eta euki ez dakit zenbat denboan, ta burua erreta ta eoten zien ordun, uuuuu, ttanttua [...]. 
- Makillajeik eta, makillajeik izaten al zenduen? 
- Ez, nik gaztia nintzala ez, baiña pixkat gerotxuo bai. Ta gustatzen zitzaiten gañea asko. Ni pintau asko in naiz leno, oin laga diyot baño pixkat pintatziai, baiña, pixkat begiyak pintatu gustatzen zitzaidan. 
- Ez zeon... 
- Ez zeuden. 
- Ez zeon gaizki ikusia pintatzea? 
- Ez, ez, no, no tanto. 
Bizikletari erremolkea erantsita opilak banatzera
Garate Aristondo, Lazaro
- Oseake geyenbat jana ta eamaten zenun? 
- Bai, baiña jana ere, [...] komo en esateko, ogiya eamaten nun nik egunero, urte baten o ez dakit bi urtin o, bi udatan o eamango nun, ta lenuo beste batek beste batek eamaten zun, eta ba pare bat urtian o nik eaman nun. Ta eamaten gendun bizikletan remolke bat jarrita, atzian, bizikletan atzian remolkia, eta han zakua bota ogiyakiñ, ta ez zan karga haundiya izaten, baiña zazpirehun inguruan, zazpirehun lagun inguru zauren. Eta orduan ba zazpirehun boillo eaman berko zien behintzat. Ta normalian ehun gramo izeten zan, baina izan zan garaya larogei gramo bakarrik zaona razionamendua. Ta xelebria zan ordun e? Ordun han bakoitzak kartillakin jun ber zun kanpotarrak'e. 
Apopillo... 
- Kanpotarrak e bai? 
- Bai, bai, han, han apopillo, ta jan ta lo ta dana itten zun, baiña razionamentu kartilla eaman in ber. 
- Nola izaten zan razionamentuko kartilla, ze izaten zan? 
- Ba kartilla txiki bat izaten zan, nola esango dizut nik? Ba doziñan tamaiñan modukua. Eta, ba, loriyan ta ere igualtsu. Eta seilluak eukitzen zittun, egunen eguneko seilluak. Ta zeako, egunero, egunero ogi billa juteko ere, kartilla hura eaman ber, ta egunero tak. 
- Seillo hura... 
- Seillua zuk hartzen zenun ogiyan seillua laga ber han. 
- Ze ogi izaten zan? 
- Ogi beltza. Zean, razionamentua ematen zen, normalen geyenian izan zan ehun gramo, baiña bolada bat izan zan larogehi gramo ematen zula harek. Baiña ogi beltza, zea, zahi ta guzti, integrala. 
Euskaraz ikastetik erdara hutsera
Aizpurua Zubizarreta, Matilde
- Eta seiekin in zenduna ta beatzikin in zenduna berdintsua izaten zan? 
- Ez, ez, ni, esan dizut, Lasaoko turbina, ez dakit konturatu zean, hor bado ba aceralia? Konturatu zea? 
- Bai, bai. 
- Haren parian, ibayan bestaldetik bi hiru etxe badaure. Ez dakit konturatu zean. Zubiya pasauta. Zubiya pasautako etxe hartan jayo nintzan ni. Oin, geroztikan beste bi hiru famili, o lau. Eta goyan beste etxe bat ein due, ta diferente dao, baiña etxia hura zan. Ordun juten giñan Lasaora gu, eskola. Sei urtekin o ez dakit zenbatekin hasiko nintzan ni eskola. 
- Lenengo Lasaon ibili ziñan? 
- Bai, ta handikan in nuan nik komuniyo txikiya esaten genduna. Sei urteko haura. Bueno, errezuak eta asko geyo ez gendun jakingo e? Ta gero, ta gero aitta hil zan hogeita hamahiruan, ta bialdu giñuzen kalea. 
- A, eta ordun hasi ziñan hemen. 
- Eta orduan hamen. Eta gero gerra etorri zan, esan dizuten bezela, dana erderatu ber izan gendun. Holaxe. 
Durangon bonbardaketak etxea suntsitu zienekoa
Aizpurua Zubizarreta, Matilde
- Etxe hontan bizi giñan. Gero jun giñan beste kaleko beste etxe batea. Eta eliza zeon hamen onduan, ta eliza intendentziya izan emen zan. "Intendencia militar" eo tropan, beak jakingo due ze izango zan. Ta holaxe kontra e? 
Etxia hauxe ta eliza hauxe. Durango zan, oiñ ez dakit nola dan. Eta objetibua emen zan eliza harrapatzia. Ez dakit eliza harrapatu zuen, elizan mezan zauden beatzitan, goizeko beatzitan haik. Goizeko beatzitan bonbardeau zuen, elizan, eliza zea inguruak, eta Durango dana puskau zuen. Eta elizan barruan mezetan zauden jendia auskalo zenbat hil zian. Ta guk etxe hau, gu bizi giñan laugarren pisu haura, jota beheraiño, zizko. 
- Ta zuek nun zeundeten? 
- Beste etxea jun orduntxe zazpi egun, ahizpak haurrak izateko eta... 
- Eta hutsik zegon etxea, ala zuetako...? 
- Ba, ez, hutsik zeon, geu bakarrik gelditu giñan han, geutzako bakarrik. Alkilatu, zea e? Rekisautako etxen bat, txaleta o hola zan ta. 
- Baiña puskatu zan, o bota zuen etxe hartan, momentu hartan zuetako iñor ez zan. 
- Ez. Gureik ez. Baña... 
- Ya junda zendeten bestea. 
- Baña gure beste familiya haietakuak hildakuak e bazian, nere edadeko mutil gaz[te] koxkor bat desaparezitu in zan eskombro tartian. Haren ama zanen izeko inbalida gelditu zian, gero hori gero Eibarrekuak zian, ta ikusten giñuzen, baina inbalida gelditu zian, hankak hausita, ta enfin, ta zea. Ta gu "por milagro, por lo que sea", erten gendun osoik. 
- Librau ziñaten. 
- Bai. Nere ahizpa bezperan haurra izatea Basurtoa. Bixkiyak. 
- Dana pare-aren, bete-eten. 
- Nere anayak, galdu giñan bonbardeuan goizian beatzitan, ta orduan, zea ematen ziguen, estee, razionamentua eo esaten dana. Gosayak eta hola, zeozer, ni ez naiz akordatzen ze ematen zuen baña, kafe ta esnia eo zeoze ematen zuen, komedoria esaten zitzayon han, nunbaittea jun ta ume bakoitzantzako eo. Bueno. Han zan bat... o biyak? Ez dakit nola zan. Behintzat galdu giñan: ama birekin, eta ahizpa? Bai, ama, ama hirukin: bi ahizpa ta mutil koskorra. Ta beste biyak por ai galduta. 
- Galdu in ziñaten? 
- Galdu, bai ba, bonbardeuan danok alde banata igesi in gendun ta, gu txikiyak amai segiko giñun, baiña beste biyak... 
Kaletik ihesi mendian ezkutatuta
Aizpurua Zubizarreta, Matilde
- Ene ba, nun gea? Ezin leike esan, "hor ikusten dittut" esaten deu, baiña ezin leike esan ikusi ez dunak gerra zer dan. Ezin leike esan. Jun giñan mendi batea. Oaindikan emozionau itten naiz. Jun giñan mendi batea. Eta abioiak, zeak aireplanuak hola, ffuutxutxutxutxutxutxu... behe-ehe-ehe-ehitikan, behe-ehe-ehe-ehe-ehitikan. 
- Durangon bertan mendi batea jun ziñaten? 
- Bai, behe-ehe-ehe-ehian, hantxe segi ta segi ta segi ta, ta bun-un-un-un-un... bun-un-un-un-un-un-un-un... Durango puskau zan, dana kia, dana, dana puskau zan. Ta geo eguardiyan jetsi giñan etxeaiño, ia berriz zeoze. 
- Zuek bakarrik ala zuekin batea jende gehio? 
- Asko, jende asko. Nunbaittea erten ber zan ba, ta jende asko mendira. Pentsa zazu, ezer ez e? Baiña arbolak, ta iruitzen zitzaigun zala aterpia zeoze... 
- Salbazioa. 
- Bai, eta jun giñan ba zeara mendira, ta geo eguardiyan etxea, aber ba, patata batzuek jatea. Holakotxen bat jango gendula uste det, pasa ta geo holaxe. Ta anai bat azaldu zan. Gure amak leyua iriki, etorri giñala esateko. Eta anai bat etorri zan. Ta, "nun da ba bestia? " Martzelino zun izena. Ta "Nun da ba Martzelino? ", ta "hildakuak jasotzea eaman due". Hildakuak holaxe zabillen ba, "aquello era"... holaxe, holaxe, holaxe zauden. Ta "hildakuak jasotzea eaman due". Eta bueno... 
- Zenek eaman zuen? 
- Ba, soldauak eo, baten batzuek, han aginduko zuen baten batzuek. Eta gu berriz'e mendira arratsaldian. Ta goizian gaizki, arratsaldian gaizkiyo. Nik esaten det, errezatzen ikasi baldin banun orduntxe errezau nula, musuaz lurrian pea-ea-ea-ea-ea inda holaxe. Ta, baiña berta-erta-ertatikan ametrallatzen giñuzen e? Ez zun, ez giñuzen jo berko, ta ez giñan hil. Baña berta-ertatik jatsi iten zian holaxe, esan ber ziet, zea arbola adarrai ikutzen zittuela. Behe-ehe-ehe-ehe-ehitikan... papapapapapapapapa... Hantxe geldi-eldi-eldi-eldi-eldi-eldi-eldi-eldi, ta pixkat illundu zanian, gure abioi zar hoiek erretirau zian, ta gu ere bai etxea. Baiña anaya falta. Hildakuak etxea, hildakuak jasotzea eaman zuen anaya falta. Eta, ta ez giñakiun, o hil zan, ez zan, jaso zuen, ezar ez giñakiun, ez harek guria, ez guk harena. Eta nere ahizpa jun zan, ba, komedoria esan dizuten bezela afai billa, ez dakit zer, kristalez betetako garbantzuak o ez dakit zer, ez dakit zer eman zigun e? 
Baiña kristal pusketakin, klaro. 
- Dana txikituko zan? 
- Hoixe. Eta ez giñakigun anaian berriik, eta lagun batek esan emen ziyon, Marzelino zun izena, esan dizut, ta "Marzelino estaziyuan dao, ez daki zuek bizi zeaten o ez zeaten, ta etxea juteko bildurrez dao". Esan emen ziyon. 
Jun biyak, lagun biyak, nere ahizpa ta laguna estaziyoa, ta hantxe txokor-xokorrian emen zeon anaya. Klaro, bildurrez akabatzen. Ez zakiyan harek gu bizi giñan o ez giñan. Hoi danak pasau in ber dia. Ta etorri zan behintzat, eta bueno... 
Etxerako itzulera gogorra; kalean lo egin beharra
Aizpurua Zubizarreta, Matilde
- Ta ordun Laredon zenbat denbora in zenduen? 
- Ez, ezer ez. Geldittu ta jun. Ta gero Riañoa, ta han pasau giñuzen beste... 
- Riañon, zenbat? 
- Hori ba, bi hillabete t'erdi eo... eon zaitte, hori, eon, kalkulau gutxi gorabera e? Gutxi gorabera. Febreruan hemendik jun giñan, Durangon eon giñan, bi hillabete o horrela, gero Algorta beste bi hillebete t'erdi, lau hillebete, eta gero Riañon, ta etorri giñen atzea setiembrian. Zazpi hillabete, danea zazpi hillabete. Eta etorri giñan "nomadas, pero nomadas bien eh? "
- Eta atzea, buelta noiz in ziñaten? 
- Hoixe esatea nijuan. Hoixe esatea nijuan. Lehenbiziko tramua ez dakit nola in gendun. Gero oiñez, baiña pilluak e? 
Ez gu bakarrik e? Andre ta ume! Klaro, atzea bueltan bagentozen, bakoitza bere... Lekeitiokuekin eta juntau giñan e? Hor, zean, Riañon ta Lekeitiokuekin. Ta klaro, aurrea ta aurrea ta aurrea ta aurrea, ta haraiño jun giñanian "no hay mas" esan gendun, ez guaz geyo aurrea. Eta anaya soldadu gendukan, eta haiek'e Asturiaseaiño jun emen zian. Eta handik aurrea juteik ez. Ez ziyoen utzi. Itxura, zeak zeuden tropak, beste aldeko tropak. Ta prisionero in zittuen, eta kanpo... Kastron uste det egon ziala, kanpo konzentraziyuan eo, baiña millakak e? Kanpo, zean. Eta ba gu ez dakit nola etorriko giñan, ni Laredoko kalian lo inda nao. Ta ni bezela beste milla. 
- Beharko? 
- Beharko. Eta hurrengo goizian "pies, pa que te quiero? " berriz'e segi. Laredon beittu gendun ia aber anaya han ete zeon. Bueno, barkatu, Santandertik alde honta, Laredo lenuo dao? Ala Kastro dao lenuo? Laredo eongo da. 
Hamendik Bilbotik haruntz Kastro eongo da lenuo Laredo baiño? Bueno, beittu gendun, ta han ez zeon. Gero Kastroa jun giñan berriz'e, "haciendo piernas", jun giñan Kastroaiño. Ez dakit zenbat kilometro in giñuzen egunian eo... 
- Mordo bat bai, ingo zittuzuen! 
- Ez dakit. Eta gero behintzat Kastron, eta hainbeste zea zauren, este este, refu... este, oaintxe esan dizut ba, prisionero! Ta italianuak haiek zaitzen. "Gusta macarron? " guri. Gosia... baita guk harriya're bai. "Si! ". Makarroia ematen zigun, aizu. Haiek bai mutillak, orduan, momentu hartan behintzat. Anaya billau gendun, han zeon, ta harekin behintzat eon giñan, ta gero ez dakit. Gero akordatzen naiz Bilbotik honea... 
- Joe, zea izango zan e? Anaye billatu zenduen... 
- Bai, eta gero behintzat Bilbotik honea uste det trenian etorri giñala. Hori seguru ez dakit, hori ez dakit, hori ez dakit. 
"Gorrien" diruak baliorik ez31,294
Aizpurua Zubizarreta, Matilde
- Eta beste gauza bat, lau pezeta eongo zian, baiña haiek Euskadiko diruak zian, porke zuk ez dakizu, jakin, igual ez dezu jakingo, baiña Euskadik Euskadi Euskadi aldekuak, esan daiun nazionalistak eo zeak, been dirua atea zuen, been zonako euskal euskal... gorriyak esan daigun bizi zian aldeko zonakuak been dirua atera zuen. Ta alde honta etorrita, harek ez zun baliyo. "Y que? " Eta baten batek eman emen ziyon gure amai ez dakit zenbat, hamar euro eo... asko da ba hamar euro, baiña... ordurako e? Gaiñea, idea, idea daukat [...] zuan soldadu bea, baiña nola oain esan deu Juan Jose Urrutia? Horren aittak. Horren aittak eman ziyola uste det, eskuetan ber gendun zeoze ta, Euskadiko dirua bai, baiña ez zun baliyo hamen! Ta holakotxe istoriyak, holakotxe istoriyak. 
- Ze diru izaten zan ordun? 
- Iguala. Txanpona e? Zea, baiña oin jarriko bagenduke Franko, o Frankon alden, eta Erregian irudiyak eta, badaure ba? Ba orduan ez dakit ba zein izengo zan, Sabino Arana eo... eo gobiernuko, Euskadiko gobiernua, eo holako zea irudi, baiña hura zan Euskadikua. Ta gero beste zuriyentzako ez zun baliyo harek. 
Gerratean zebilela ingeles eta alemanen arteko borroka
Lopetegi Zabaleta, Tiburtzio
-Ferrolen hamalau hillabete egin zenituen? 
- (... ) Gero Crucero Canarias Ferrolen ein nitun nik hogeta beratzi hillebete. Hamalau hillebete Cuartel Dolores, eta gero Crucero Canarias. Han hamabost hillebete. Hogeta beratzi hillebete ein nitun nik. Bada zeozer. Morrontzan eguneko errialakin jun eta Ferrolen eguneko pezeta ematen ziun. 
- Egunean pezeta? 
- Bai. Jornala. Orduan jornal earra izaten zan haura. Gosiak akaatzen hantxe. Gosiak ze ete du? 
- Gerrako istoriaren batzuk izango dituzu, anekdotaren batzuk. 
- Istoriak? Ez dao kontau're eitteik eta. Hildako ugari bai hor alemanak eta inglesak zera bota zebenian. Inglesak alemanai bota barkua, eta gu jun giñan hura salbatzera, gu juterako danak itota zauren. Salbabidakin, eta bi jaso ta hurrengo egunian Itziarkukin (Islandia? ) aldian-do auskalo nundik zihar ibilli giñan, mendiyak bakarrik ikusten zien eta. 
- Itsasoan ez zineten ibili sekula? 
- Itxasuan ba! 
- Igeri-ta? 
- Igeriyan nik ondo egiten nun. Itsasuan ez hainbesteraiño ibilitta baiña. Iraetan pasatzen zan lehen eta. 
- Itsasuan bonbak elkarri botatzen-ta? 
- Guk ez, guk ez gendun bonba bota. Inglesak eta alemanak. Hori zuen aittittek eta akaso, hori zala hirurogetaka urtiak dia, hirurogeta hamar. Ba gerra akaau zala're guk hogei egun euki giñuzen, (... ) gerra akabau zan, hogei egun bai. Zeatikan, soldautzatik jatxi eta mezan apaizak zea eman tzun eta sermoian gerra akabau da, esan ziun. Zeoze (... ) esaten jardun gendun. Kapitanak etorrita bihar mendi hoiek hartu bihar dizkiu ta, elurre dana zera einde zeuren. 
Baiña harek bazekien zeoze, eta hurrengo egunian zer da eta herri txiki batea eaman eta gero meza eman eta gerra akaau zala. Hogei urte, ordurako einda geuden beratzi hillabete, gero kuartelin-a ia urtebete inguru bai. 
- Kapitanak eta jatorrak tokatu zitzaizkizun? 
- Haiek berak nahi zeen bezela haiek. Haiek jan ondo-a, gero asistentie eukitzen zeben eta haiek gu baiño hobeto ibiltzen zien. Jornal galanta-ta. Gu, zera. Eta gu bakarrik ez, asko, millaka soldauak. 
Gerrako itsasontzia
Lopetegi Zabaleta, Tiburtzio
-Goiz baten esnau giñan eta (... ) kalderak eukitzen zituen makinaria zera eiteko-a. Haundia, berrehun metro luze zan haure. Gu milla soldau inguru da ibiltzen giñan zerak, milla soldau inguru-a. (... ) barkuak kargatzen arrainekin-ta, gasoille ta zera eiten-a. Asteartie zan goguan dauket hori, eta hamabik aldera, orduntxe zeera erten behar gendula, itsasora erten behar gendula, bazkaian zea, eta hamen bermeotarrak eta soldauak bazien, haiek bazekien (... ) , bestea in ber gendula ta. Ferroldik erten gendunian, barko alemana ziok ia urpera eiñian, eta gu asteartian erten eta asteazkenian guk billau gendun eta harek itota salbabidiakin. Eta bi jaso giñuzen, eta haiek dana marinero bezela jantzi zuri-uri, eta eliza, kapila bertan eukitzen gendun, eliza bertan, eta han kandela piztu eta goardian marineruak; gu Infanteria Marina giñan gu, marinak, eta hurrengo egunian, apaiza bertan ibiltzen gendun ba guk, eta hurrengo egunian entierrua ein eta bere musikak eta zerak ein buelta eta. Atzera gero Coruñara sartu giñen, zapatuan. Asteartian erten eta Coruñan sartu giñun. 
- Barkuak nolakoak ziren? 
- Harek aeuzkan, dauzka, kaiñoiak hortxe earki ikusten zazko, hamasei kaiñoe, haundiyak, e, kaiñoe haundiyak. Lau alderdi baten, aurrian beste lau, atzian beste lau eta bestaldian beste lau. Hamasei kaiñoe. Eta kaiñoe bakoitzak (hainbeste) mutill eukitzen zitun. Eta harek mendi... Azpeiti ta dana txikiuko zitun barko harek, gure kruzero barko harek. Milla bat soldau. Han ibiltzen zien elektrizistak, linterneruak, igeltseruak, ofizio guztikuak, eta bertan eitten zan, fabrikara juten zien bezelaxe. Gu soldauak, gu beti armak, fusilerakin gu. Eta egon zin zerak, burniyak, eta atzera uretara bota zin aleman bi hoiek; bestiei ordena Madrildik hartuko zeen, hango jefiak, kapitanak-ta... Haiek uretara bota eta hurrengo egunian Coruñara sartu giñen. Erten asteartian eta zapatu illuntzian Coruñara. 
- Coruñan zer moduz? 
- Coruñan barku haundirikan ezin zan (... ) Konparazio batera hamendik, nola esango'et, ermittara bezela, zeraik ez, eta handikan gero atzera Ferrolera etorri giñen. Ferrolen barku haundiyak zera eiten zien; zeatik ura ber du ba zera eiteko, barku haundi hoiek eta sartzeko-a. 
Coruñan eta Madrilen Francorekin
Lopetegi Zabaleta, Tiburtzio
-Behin zera ein gendun bai, zan agostun hamalaua, eta Franco xaharrakin zeran ibilli giñan, eta Coruñan, bai ba, nola ez zan sartzen, traiñeruekin eaman tzeben Franco xahar hori gure barkora. 
- Ikusi zenuen aurrez aurre Franco? 
- Ikusiko ez nun ba. Eskailleretan gora igo ber, (... ) eta gu armauta, eta musika (... ) , eta zer da ta eguna gurekin pasau zun maniobratan, kaiñoiekin maniobratan. Eta Madrillen'e bai, Madrillen. Gerra akababauta, (... ) edo ez dakit zer zan, desfile printzipala han ein zan, alemana-a, goguan daukat goien abioiek zera egiñez, antzarrak eta nola letrak eiten zituen, eurie ta haizie? , forma hortan ez baiña zea ertengo ete gendun. Berak'e ez zun egun edarra pasau, ez guk'e, baiña harek egun guztian hola besuakin jarrita Franco xaharra, eta desfilatzen. 
- Zer moduzko gizona zan? 
- Haure? Gizon haundiye ez zan baiña gogorra bai haure. Ñio! 
El Escorialen desfilatzen
Lopetegi Zabaleta, Tiburtzio
-Escoriales, ba al dakizu nun daon Escoriatz (Escorial esan nahi du) hori? 
- Bai. 
- Guri han edarra ein tziun. Alemanak (... ) Zea hortaa jun giñanian, handik... zortzi egun pasau giñuzen desfilatzen... , alemanak hango zea ikustia debalde eta guri kobrau eiten zigun, Escoriatzen (Escorialen) , Escoriatz hori famaua da ba zer hori¸ hori Madritikan zera dao. 
- Madriden ondoan? 
- Escoriales. Franco xaharra-a han enterrau zituen ba gero. Sekula ez ziñan harea jungo? 
- Ez naiz izan ni. 
- Eliza harek gauza haundia zun, bo! , famaua eliza're ta. Alemanak debalde, eta guri kobrau eiten zigun zea eitia. 
Lotu beratzi eta afusilatzera nola eramaten zituen ordun, orduan zan afusilatzementua. 
- Sekula ikusi zenuen afusilatzen baten bat? 
- Guk ikusi ez, baiña guardia pranko ein, eamaten eta, karzelatan-a guardia asko eiten gendun Ferrolen-a egoten giñanian, bu! 
- Kartzelatan egiten zenuten guardia? 
- Ehun soldau igual egoten zien ganbara haundi baten, eta periodikua (... ) gerran hor extranjerien-a. Batek igo zun mahai baten gaiñera ta dana ixil-xilik letu, batek letzen zun-a. Hara! , zenbaitek historia earki esango luke, nik berriz ez det baliyo hola zera eiteko-a. 
Aizarnatik Zarautzera eta Azpeitira feriara
Bergara Goenaga, Roberto; Etxabe Arakistain, Margarita
- Eta, orduan, e, Aizarnatik eta, feriyara Zarautza izaten zan? 
- M: Bai. 
- R: Zestua 're bai, hillero, Zestua 're. 
- M: Zestua, Azpeiti, Zarautz. Hoiek ibiltzen zian, jeneralian. 
- R: Zarautza 're bai, Azpeitira 're bai. 
- M: Bai, ezkondu ezkeo 're beti. Feriya, gizonezkuan salida hori izaten zan. 
- R: Hiru hoiek fijo, pijo hoiek. 
- Zarautza bai, e? 
- M: Bai, Zarautza 're bai. 
- Eta normalian gehio Zarautza, o? 
- M: Nik uste... Azpeitira, Zarautza, hor ibiltzen zian. Geo, pixkana-ixkana galtzen jun zian hoiek, ta, erretirau. Baiña nik uste, Zarautza gehio ibiltzen zala jendia. Zarautza ta Azpeitira. Zestua... 
- R: Azpeitira gehienekua, Zarautz baiño. 
- M: Azpeitira hemendik gehienekua. 
- Gehio saltzen zan, Azpeitiyan gehio saldu? 
- M: Bai. Ta saldu ta eosi ta tratu gehio nunbait iten zan Azpeitiyan, ganauakin ta. 
Baserri guztietan esne-behiak
Bergara Goenaga, Roberto; Etxabe Arakistain, Margarita
- Eta ganaua lehen ze izaten zian, esnetako edo? 
- M: Daneakuak jenealen. 
- Bai? 
- M: Esneta 're iten zan, baiño uain bezela ez zeon prestauta esneta iteko jendia, e! A! [...] zana bai, esnia biltzen zan ordun 'e, ta... 
- R: Bai, apaizai, puñetai ta, danai... 
- M: Jenealen marmitaka batzuk atetzen zien, aurrenetik garai baten. Bildu etxian zeon esnia ta kamiona pasatzen zan ta zakanak eman. Baiño zenbat? Lau o bost behi eoten zian baserrin, izaten zianak. Baserri asko, bai. 
- Eta kamiona bertatik pasa. 
- M: Eta kamiona pasatzen zan esnia biltzea. Oain berriz bi baserri baiño Aizarna guztiyak ordun ateatzen zun, baiño gehio ematen due bitatik. Jenealen bi eongo dia honeta dedikatzen dianak hemen. 
- [...]. 
- M: Bai. Hori berriya iten ai da, ta ez dakit ze in behar dun! Ez daki asko ze in behar dun beak hainbeste lanekin! Ta beste bat hemen goien, bi baserri [...] dedikatzen dianak. Hoiek daude oaintxe. 
- Eta bestela, baratza izango zan, e... 
- M: Baratza gutxi, itxeako lain. 
- Gutxi? 
- M: Bai. 
- Ez zan saltzen kanpoa? 
- M: Ez zan juten hemen... Zortzin behiñ o, oillo arrautzak eta holako jenerua bildu itxian sobre zekanak, eta Azpeitira saltzea. Ta honen gurasuak 'e nik hala ezautu nittun. Harek 'e itxian sobran zekana, behar zana, o ahal zana, itxian bertan ta igual, itxian jan gabe eaman, bizitzeatik. Ta hola etxeko jenerua eamaten sobratzen zan, ta. 
Honen gurasok eta guk 'e bai, berdin. Familiya hazitzeko, hamar seme-laba badia, ta. 
Txerri-hiltzaile eta behi-larrutzaile
Bergara Goenaga, Roberto; Etxabe Arakistain, Margarita
- A: Hau ibiltzen zan herrin karnizero. "E! Txerria hil behar deula. Etorri baserri honta! ", ta juten zan baserrira txerri hori hiltzea ta. 
- Zu izaten ziñan txerri-iltzen eta? 
- M: Herriko karnizerua. 
- Oain izaten da, ez, e... 
- M: Oaintxe bai, epokaik onena, garai, neguan, oain garai hontatik aurrea. 
- Ta orduan hemen inguruko baserri guztietan zu, zu izaten ziñan... 
- R: Bai. 
-... txerri-iltzen? 
- R: Bai, jauna, bai. 
- M: Behi-arrutzen 'e bai. Hola izaten zan, ba, behi-arruk eta, o hanka hausi zula o gaixoik zeola o, jateko ona baldin bazeon, ta, etxez etxe. Behiak narrutu 're bai, honek iten zittun [...]. 
- Eta hanka bat hausi ta normalian ze iten zan? 
- M: Geo zeak etorri zian, soziedadek, [terrama] esaten giñun guk, soziedadek. 
- Nola? 
- M: Soziedadia, terrama esaten zan. 
- Terrama. 
- M: Ez dakit nola esplikatu. Soziedade bat. Ganau baten galera baldin bazan, ba, etxe hoiek alkarrekin paatu iten zenun galera hura baserritarrai. Ta haragiya partitu iten zan. Ta honek iten zun hil ta partiketa. Zenbat itten zian, nolako ganaua zan, partitu kilotan honenbeste ta... 
- Zatitu ta... 
- M: Lan hoiek. Hor, hortan asko ibiliya... 
- A, bai, e? 
- M:... lan hoietan. 
- Eta nola hasi ziñan lan hoiek eiten? 
- M: Karnizerua zan, ikasitakua. 
- A! Kanpuan! 
- M: Kanpuan ikasitakua, ta herriyan besteik ez zeon hola karnizero... 
- A: Urduñan, lehen esan deguna. 
- M: Bai, karnizero eon zanen, han urte asko in zittun. Zenbat urte in ziñuzen Urduñan? 
- R: [...]. 
- A: Ahaztuta daka, ahaztuta daka. 
- M: Esan dizut, ba, ahaztu iten zaizkiyo. 
- R: Ez dao tokiik nere buruan. 
- M: [...] ingo zittun Urduñan, karnizero, ta herriyan ez zan eongo karnizeroik. Anaia zaharraua zeon itxen lanen ibiltzen zana, baiño hura gerra denboan hil zanen, ta, hau etorri, ba, beau gelditu zan itxen. 
- R: [...]. 
- M: Eta nola karnizero ikasiya zan, ba, honei [...] hots eiten ziyen, ta gaben igual, hainbeste bire Urdaneta, ta. 
- A, bai, e? Aizarnatik kanpora ere bai. 
- M: Bai. Hartu gantxua ta zea, kutxillua bizkarren ta oiñez. 
- R: Gauen zean nao ta, "boun-oun! ", atia hotsa, jo ta, etorri ta. Ez dakit [...] , jode! 
- M: Ordun ez gendun pentsatzen gaiñea, bildurtu 're iten ate jotzen zuenen gauza txarrik izan behar zunik. 
- Holako konturen bat izango zala, ez? 
- M: Holakotxe zean bat izango zala. 
- R: Bai, ba. 
- M: Oain, berriz, beste gauza batzuk pentsatzen dia ta. 
- Eta gabian 'e... 
- M: Bai, bai, paolakiñ 'e. O lastasuziyakiñ 'e igual. Lastasuziyakin ez dakit, baiño paolakiñ askotan. 
- Izango zan lastasuziyakin ere bai, ez? 
- M: Igual, igual. Baiño paola [...]. Baiño billa etortzen zitzaionen batek launduko ziyon, ta biyak segi. 
- R: Bi bai, lau laun igual. 
- M: Lau laun igual. 
- Eta gabian presa izaten zan horrelako kontuak iteko, ala? 
- R: Bai. 
- M: Bai, segun. Kolpea akauta zeola, o akau in zala, o haizatu in zala, o... Segun bai, zenbat eta azkarro narrutu, haragiya hobia ateatzeko izaten zan. 
- Haizatu ze izaten da, gaixotasunen bat, o? 
- M: Ez. Asko janda haizatu. 
- R: Haizatu, haizia o zea, jata... Arnasik hartu eziñik geatu. 
- M: O zulatu in behar, o pulzoiakin zulatu 're behin baiño gehiotan. 
- Baiña hori biziik dala. 
- M: Biziik dala, bai. 
- Biziik dala. 
- R: Jatekuak kalte in diyolako 're baita. 
- M: Udaran jan, beruan jan da, o 're baita. Belarra berotutakua jan dala, ta. 
- Orduan, e. Larrutzen eta sendatzen 'e bai, ez? 
- R: Partittu, partittu 're bai. 
- M: Bai, bai, bai. Batzutan gertatu [...]... 
- Albaitero. 
- M:... zulau ta sendatzia 're gertatzen zan. 
- R: Zailla. Gere moukua. 
- M: Zailla. Narrututa hobe. 
- A, bai? 
- R: Ordun 'e beteinaiok, ordun [...] beteinaiuak. 
- M: Narrututa hobe izaten zan. Haragiya konserbatzeko moukua baldin bazekan, aprobetxatzeko moukua, ba, galerik iya ez zun izaten, ta. 
- Eta behia zatitzia ta lan astuna izango zan, ez? Gogorra. Behia zatitzia ta narrutzia ta. 
- M: Bai, baiño gustoa. Laun artian ta gustoa ibiltzen zian. 
- R: Garaian garaiako lana, normala, normala. 
- M: Gustoa. Builla pixkat atea ta batak bestiai erritan inda. 
- R: Ez, ez, ez, ez. 
- Jai giruan. 
- R: Ez, ez, ez. 
- M: Gantxua [...] jaso eziñik behia sokatik eta, beno! Lanen ai zanen azkar in beharko zun gaiñea, beira! 
- Eta gero zuri zati bat ematen zizuten? 
- R: E? 
- Zuri jeneruan zati bat ematen zizuten? 
- M: Bai, jeneralen. 
- R: Bai, zea, baiña pieza haundiik ez, e! 
- Ez, e? 
- M: Ez. 
- R: Pieza haundiik ez. 
- Eta... 
- R: Uain, paatu o, dirutan. 
- M: Bai, zeoze paatu [...]. 
- A, paatua izaten zan. 
- R: Dirutan. 
- Dirutan. 
- R: Eman, ta... 
- Eta txerri-iltzen ere bai. 
- R: Puf! 
- M: Txerri-iltzen asko. 
- R: Hemen ez dek eongo, erten horrea ta eun guztiya pasta 're... 
- M: Etxeik ez. 
- R:... ni aillau gabeko itxeik, txarriik hildako... 
- M: Txerriik hil gabeko etxeik. 
- R: [...]. Danak. 
- Danak. 
- R: Bai. 
- M: Itxez itxe. Txarri hiltzen danen, danen. [...] danen. Ez dakit zean ta akaso, [...] ta goiko hoietan 'e bai? 
- R: Ni aillau gabeko tokiik ez dao. 
- M: Ez, ganau o txerriya hiltzen aillau gabeko baztarrik ez. 
Ardien inguruko lanak: moztu, gazta egin...
Garate Garate, Maria Ixabel; Irureta Irureta, Antonio
- Eta ardik eta bazenduen etxen? 
- E? 
- Ardik bazenduen etxen? Artaldeik bazenuen etxen? 
- Bai, beti eoten zin larogei bat ardi, beti. 
- Larogei? 
- Bai. Ta holaxen. 
- Artzai ze ibiltzen ziñen, zu ibiltzen ziñen artzai? 
- Aitta zan ni baino geyo arditan. Ni ere ibiltzen nintzan asko, baina askotan nola nik kanpoa erteten nun, aitta sufizientia zan, ta haura zan, ta geo aitta zeau zanian, hau zartu zan, artzantzan. Ni beti kanpon lanea, ta hau ni baiño geyo da artzantzan. Bai. 
- Eta txabolan bat o bazenuen, o mendia o juten ziñeten? 
- Bai, hamen e bagendun txabola bat, erre in zan. Ta hamen daukau bestia, ta han goyan bestia, ta zaharra zan, iya eroriyan zeon, ta hura erorittu zamarra dao. Bai. 
- Ta gaztaik eta, itten zenduen? 
- Gazta bai. Gazta oso ona itten gendun. 
- Zeiñek itten zun, amak? 
- Ama zanak. Bai, oso gaztaya ona zan. Bai. 
- Ta hue saltzen zenduen. 
- Gaztaa saltzen gendun, bai. Asko ez zan izango, e? Etxien e jan ber izaten zan ta... 
- Ardi-oztek eta, zuek itten zittuzuen? 
- Ardi-oztek, bueenoo... aitta ona zan, aitta zana, jezuz, ardian lana. Baita neu're, mutikozkor zamarra, aitta nahiko lan in ber izaten nun, heldu ardiyai, ta hankak lotzen lagundu ta. Drigi-raga. 
- Bi lagunen artean mozten zenduten? 
- Bakarrak, hankak lotu ta, tripa azpiyak garbitu ta... Oiñ, oiñ hori ere ez det itten. Oiñ, ekarri itten det ardimoztaillia. 
- Ordun ez zan ba makinaik eta ezer egongo? 
- Ez, ez, ez. Ardi-uaizak. 
- Ardi-uaizakin? 
- Bai. 
- Ta [...]? 
- Saldu ta dirua hartzen zan e, ordun. Gaur ez due bate baliyo, baiña ordun, ordun gauzak gaur baiño geyago baliyo zun. Danan berra zenduan e? Arkumia gaur baiño diru geyo zan. Hamar kilo arkume gaur e tres kuarenta, dos kuarenta o hola eongo da. (... ) Ta... E? Hirura bai? Dos kuarentan ta hola diela ta. Ordun e hamar kiloko arkumiakin hartzen zian milla bat duro e? Ta gaur e hoixe dao. Bizimouak ia ze gorako in dun, oin dala hogei urtetik honea. 
- Ba ordun e, garai hartako garesti izango zan, baiño... 
- Orduan arkumiakin, jo, arkumiakin dirua hartzen zan puxka bat. Bueno. Bai, gure ama zanak eta aitta zanak beti esan izan zeben, Axpeitira plaza eaman ezkero arkumia, merketxexeo izanda bada ere, zaldu. Bestela hurrungo astian, zea, hankak lotuta bi aldiz eta baldin badabill, mermau itten zula. Irabazi ezin da, miña. 
- Ta gañea, atzea, arkumea hura hartu ta ekarri in ber da berriz e. 
- Atzea ekarri. Hankak askau iten giñuzen e honuntzian beti e? Han Azpeitiyan ta hankak askau, ta ipiñi asto tortan, ta bueno, ba. 
- Asi ke, bi zeatan lotuta eukitzea txarra? 
- Bai, hombre. Ea atea kontuk geure hankak lotu bagiñun ze ingo genduken. 
12 urterekin eskola utzi eta morroi
Lopetegi Zabaleta, Tiburtzio
-Hamabi urterekin utzi zenuen eskola eta morroi joan zinen? 
- Bai. Orduan bakizu, morroe Landetan Aroztegira morroe jun nintzan. 
- Landetako aroztegira? 
- Aroztegira, bai. Martxialen... Han hiru urte ein nitun morroe. 
- Eta zer lan egiten zenuen? 
- Lana? Baserriyan eiten zan lana. Nausiak agindutakua. Ganauakin itulan. Itulan ba al dakizu zer dan? 
- Aroztegia, aroztegia zan? 
- Ez, ez. Baserriyen izena zan. 
- Aroztegi? 
- Aroztegi. Baserria. 
- Baserriko lanak egiten zenituen. 
- Basarri haundiya zan, eta basarriyan beti izeten zan gaztientzat'e lana. Batzuk itulan, ganauen aurrien itulan in ber-a; beste batzuk zerai laguntzen. Gero atsalden aitta zaharra eta ama zaharra eta gero andra-izonak gaztiak; eta batek umezaitzan igual-a, esaten zana in ber. Ure ekarri, bestela urik eta gauzik ez zan baserri askotan, urik ez, eta urek ekarri-a. Eta han ein nitun hiru urte. Ta gero handikan etxera etorri nintzan pixkat hazi giñanian, eta gero hamentxe Eriyo Berri (Ereio Berri) , beste bi urte. Ez [nitun] osau, gerrak erten zun... 
- Erio Berri? 
- Eriyo Berri, baserri bat hementxe. [...] partian dao, hamentxe goian dao Eriyo Berri hori. 
- Horra etorri zinen morroi? 
- Bai, etxera etorri eta etxian ein nitun bi-iru hillebete eta nahi zeen baten bat eta gero hor bi urte eta gerrak erten ziun. Guk hamazazpi urte genduzkela gerrak erten zun. 
- Morroi egon zinen etxe hartan mantenu aldera ala? 
- Ez. , ez, ez. Orduan pentsazu, berrogeta hamar duro urteko jornala, eta ikeragarria zan ordun saso hartan. Ordun behiak biltzen eta ikaragarri zertzen zan. Mantentze aldera hor egoten zin. Kalekuak egoten zin holakuak jeneralin, hola gaztiak, bi hillebetarako eta barkaziotan eta zerak. Baiña nik ez. Berrogeta hamar duro. Eta gero hor gehio, hor larogei duro, honebeste urte aurrera nijoan bezela beti zera eitten zeben, altzau. 
- Eta irabazitako jornala? 
- Oin bezela ez, amai eta aitai, ordun gurasuak kobratzen zeben. Oin bezela? Oingo gaztiak gaiztuak dia, e. 
[...] 
Apaiz bati gertatutako anekdota
Olaizola Alkorta, Felix
- Zuek etxen ze itten zenduen, hika ala zuka? 
- Zu. 
- Zu? 
- (Alaba) Anayen artian ere bai? 
- Ez, anayen artian ez. Hayei ta beorri. 
- Meikuei ta apaizai ta berori. 
- Bai, beori. Ez al dakizu? Mutiko zar batek meikuai, oo, apaizai beti, "hi ta to, hi, ta hau ze in ber dek, ta hi... " ta apaiza hasarratu ta itten, ta esan diyo aittei apaizak: "aizu, aizu, zuen mutill horrei beti hik ta tok horrekin tratatzen nau. Ta hoi ez da edukaziyua apaiz batei esateko", ta "Arrazoia dauka. Arrazoia dauka. Nik esango diyot"... "Ze esaten diyok apaizai, hik eta zeatik" eta "ba hoixe okurritzen zat eta". "Apaizai bai jauna, ta beorri, ta hola esan ber zayok apaizai. Bai jauna, ta beorri, ta hola". "Ta, ba esango diyot ba". Hurrengo hurreau zayo apaiza bati ta "bai jauna ta beorri, bai jauna ta beorri" apaizai. "Ta bai jauna ta beorri" ta "O! Zeiñek esan dizu hola esateko? ", "Aittak eta amak esan ziek hiri esateko". 
14 urterekin "Guztiok Bat" lantegira
Unanue Alberdi, Xabier
-Eta hamalau urtekin eskola bukatu egin zenuen? 
- Bai. Eta lanian hasi giñan. 
- Nun hasi zinen? 
- Gero Guztiok Bat izan tzan mekanikan. Hamalau urtekin, "catorce de octubre de mil novecientas cincuenta y siete". 
- Ze izen zuen lantegiak? 
- Guztiok Bat. Oindik segitze'u, oiñ Itziarren segitze'u. 
- Eta zuk ikasitakoarekin zerikusirik bazuen? 
- Zerikusirik ez... 
- Hantxe fabrikan ikasi behar izan zenuen? 
- Hasi nintzan ofiziua ikasten eta. "Aprendiz", gero "oficial de tercera" eta "oficial de segunda"-ta, urtiekin. 
- Ze lan egiten zenuen zuk? 
- Tornerua. Tornero ikasi gendun eta tornero izan giñan. 
- Nolako piezak egiten zenituzten? 
- Tornuak eitten giñuzen, bertan eitten zian. Orduan Zestuan industriak eta zera haundiya zuan, orduan Guztiok Bat sortu berriya zan. Gu sartuta sortu zan. Aurretikan Iruzu zuen izena eta gero ia Guztiok Bat sortu zan. Orduan zan Eguren tornuak eitten zittuna, beste enpresa haundi bat, eta gero zan fundiziyua, Fundiciones Echave, eta mekanika kontuan, urte hoietan berrogeta hamarkada, hirurogei arteko eta hirurogei eta hirurogeita hamar arte industriak indar haundia euki zun Zestuan. Eta gu hor hasi giñen eta hor segitu genun bukau arte, praktikamente. 
- Zenbat orduko, lan orduak zenbat? 
- Zortzi. Eta zapatuan atsaldeko bostak arte. "Sabado Ingles" eta hori gerora, Hori gerora sortu zan. Zortzietatikan hamabittara eta ordu bat´erdietatikan bost et´erdittara, gure horariyua zan, Zortzietatik hamabittara eta ordu bat´erdietatikan bost et´erdittara. 
- Soldata zer moduzkoa izaten zan? 
- Nik lehenbiziko kobratu nuna aste guztia lana ein eta hogei durukua eaman nun etxera. 
- Ordurako huskeria bat izango zan? 
- Ordurako asko. 
- Asko zan hogei duro? 
- Bai. Beste taillerretan zerbait gutxio kobratzen zan. 
- Asteko soldata hogei duro? 
- Hogei duro. Nire lehenbiziko sobre batian, goguan daukatena, etxera eaman nuna, hogei duroko haundiya. 
- Askok esaten dute irabazitako soldata gurasoei entregatu behar izaten zitzaiela. 
- Bai. Eta gaiñera con mucho honor, ohorea, 
- Norberak irabazitako... 
- Hogei duro hogei duro zien, e. 
- Nagusiak hemengoak ziren? 
- Bertakuak zian, bai. Zulaika Hermanos, Jacinto Zulaika, Andres Zulaika eta gero Irure, Patxi Irure eta Felix Irure zian soziuak. 
- Langile asko zineten? 
- Bueno, hasi giñanian hogetaka giñan baiña gero ehun da pikotik gora izan zan enpresa. Bai, garrantzitsua zan. Bai, langille (... ) eta gero sortu zan holako zer bat eta, baiña ez, bertako jendia dana. 
Minako lana
Aristi Aizpurua, Javier
- Eta han ze itten zendun? 
- Han? Eztul hau de... Han itten giñuzen, lau lagun juten giñan, ta bakoitzak bi lagunek hartu bagoia, eta juten giñan zortzirehun bat metro bai barroa. Ta zuluak iñ eskuz, zeakiñ borra ta. In zulua in... 
- Borrakin? 
- Ta tirua in geo, ta metxa ta sartu, kargau, su eman, ta kanpoa. Ta gu bazkaldu ta juteko, berriz, kiak eta danak alde inda eoten zien. Berriz karreau bagoiak, ta berriz'e zulua in hurrungo eguneako, ta... 
- Lan peligrosoa izango zan ba hori ezta? 
- Ta su eman, ta fuera, hurrungon eo txandaka. 
- Lan peligrosoa izango zan ba hoi ezta? 
- Bai. 
- Eskapadan batzuk ingo zenittuzten. 
- Ez gendun guk zeaik izan. 
Zumaiako Itsasontzi lantegian lanean
Lopetegi Zabaleta, Tiburtzio
-Etxera etorri eta Zumaian hasi zinen lanean. 
- Bai, Zumaian. 
- Zumaian nun esan duzu? 
- Horri esaten ziyoen, nola esaten ziyoen horri? A bai, "Cara al Sol". 
- Nun zan hori? 
- Hor behetik gora, herriko plaia bakizu nola dauren, han behetik gora hasten da ba taillarrak? Ahaztu ein zat taillarran izena. 
- Te tailler zan? 
- Han dana barkuak eiten giñuzen, zerak, kalderak-ta, deposituak, uran deposituak-ta eiten zien hor ze hortan. 
Barkuak, piezak-ta. 
- Zenbat urte han hasi ziñenean? 
- Nik eukiko nitun ba hogeta sei urte. Hogeta zazpi urtekin ezkondu, hogeta sei urte. 
- Ze lan egiten zenuen han? 
- Han? Borraketan eta suan kontra. Oin bezelako (... ) eta ez zan, eta borraketan ein behar izeten zan. Sutan berotu burniya eta gero holako mahaiakin kalderak, deposituak ekartzen zizkun ta, dana sua ein eta gero haiek danak borrakin zera in ber. Bazien han ofiziyua zaukenak-ta, eta haiek esandakua ein behar guk. 
- Erakustaillea bazenuten orduan? 
- Bai, bai, erakustaillia bai. Ofiziala. Guk ez gendun ofiziorik eta ikesteko astirik izen. Gu beti astolanian gu, beti astolanian. Ai! Nolako mundualdia pasauta gauren! 
- Eta han nolako jornala irabazten zen, ona? 
- Zestuan beratzi pezeta. Eta nik Zumaian banitun lagunak han Ferrolen egondakuak. Eta ze ein nun, jai baten etorrita, Zumaira jun behar det. Eguerdiyan jun nintzan eta nerekin batera nerekin batera Ferrolen soldau egondakuakin topo. "Etorri behar al dek? "-eta. Gu baiño urtebete zaharraua zan eta, lehenuo etorrita-a, esan niyon: "Ez zekit, Zestuan beratzi pezeta ematen diye jornala-a, han gehio aituta natxiok eta. " "Nausiye hoixe dek", esan zian. Jun nintzan eta: "Etorri bihar"-eta. "Ez. Erropaik-ta ez daukat eta hurrenguan etorriko". Eta halaxe hasi ta bi urte pasau nitun. Eta hamabi pezeta jornala orduan, hamabi pela, zan ikeragarriya! Ez oin bezela, jai ta aste lan ein ber izeten zan ordun. Ikaragarrizko jornalakin. Botak-ta. 
- Zer egiten zenuen astelehenetik zapatura lana? 
- Bai. Zortzi ordu. Oin, jaiak izeten baldin bazien, San Jose egune eta holako zerak izeten bazien, egun bat orduak sartzen ein behar izaten zien, ez ziun ematen ordu (... ) Zumaian. 
- Eta zer egiten zenuen, bazkaldu eta dena bertan? 
- Ez, bazkaia oin bezela? Orduan ogirik baserritarrei ez ziyuen ematen eta talua erre goizien eta bezperan babak egosi ta talua etxetik eamaten gendun. Oin bezela? Orduan ez zeon taillerrian jateikan. 
- Nola joaten ziñen, trenean? 
- Trenien. Bizikleta zuna aberatsa zan ordun! Bizikleta. Trenian. Goizian zazpietan trena eukitzen gendun. Ez gu, e. 
Axkoitiko, Axkoitiarrak'e bazien gurekin (batera) zeera juten zienak, Zumaira. Oin bezela? Oin jendiak ez daki nola bizi dan, e! 
Edari almazenean lanean
Iriondo Ibarguren, Xabier
-Eta gero hantxe ba etxian sifoiak partittu eta holako karro zahar batekin ba... Gaseosak partiu eta mundu hortan ibilli giñan, pixkat ibilli nintzan. Danok, famili guztiyak. Anaia zaharrauak pixkat, harek huandiao, harek bazittun hamasei bat-do ta, hamabost-amaseiekin taillerrera, bestia berriz karnizerira jun zan eta gero ni berriz (ibilli) nintzan itxeko edari-lmazen horrekin-ta, aitakin eta amakin. 
Eskolan Zestoako fraideetan
Iriondo Ibarguren, Xabier
-Ordun gendukan guk, ba, edari-lmazena: gaseosak eta sifoiak eta zerbezak saldu ta, ardua saldu ta... Zestua ta barriyuan. Hasieran nik hori izan nun. [...] Hori hasiera zan, hori familiyana. Bestela? Oin zuk hasi ya hortik aurrea galdatzen, eskola ta gauzak, eta nahi dezun bezela. 
- Bai, hori, eskolan ia nun ibili ziñen? 
- Honea etorri giñan eta hementxe aldamenian zan eskola, hementxe aldamenian. 
- Zer zan, monjena? 
- Ez. Zera zian, Viatoristas edo ez dakit zer zien, frailliak. Frailliak zien. 
- Fraillek zer ziren, hemengok? 
- Ez. Kanpokuak zian. Viatoristak edo; Salesianos edo Viatoristas. Hoixe ez nizuke esango oin. 
- Eta zer ikasten zan? 
- Sumar, restar, multiplicar eta dividir juxtu-uxtu. Hortxe. Eta orduun gertatzen zana zan (... ) lelengo eskola sarreran danok jaso, formauta jarri, eskubiko eskua jaso, eta "Cara al Sol" kantau ber izaten gendun beratzittan eskolara sartzeako. 
- Obligazioa. 
- Obligauta. Etxera erten hamabittan. Bazkalonduan berriz gauza berdin-erdin-erdiña. 
- Oseake goizen ta eguardin sartzerako garaian... 
- Cara al Sol. (... ). Gero goizian maixuak ematen ziyon batei kanika bat. Eta zuk iñor somatzen bazendun euskeraz hitz egiten, harei pasau behar ziyozun. 
- Kastigu bezela? 
- Bai. Hori segi illuntzea arte. Eta illuntzian zenek zakan kanika haura, harek egunero kastigua izaten zun. Hori egunero, e. Euskeraz ez hitz egiteagatikan. 
- Dana erderaz ikasten zan? 
- Dana erderaz. Orduan besteik ez zeon. Igandetan goizeko hamarretako eskolaa. Danok formatu, eliza meza nausira. Erten eta libre. Arratsaldian berriz bezperak eiten zian, lauretan o ez dakit noiz, atzera danok formatu, atzera elizaa berriz'e. Diziplina hartan eon giñan baiño... 
Doktrina derrigorrezko ikasketa
Iriondo Ibarguren, Xabier
-Zer joaten zineten, neska eta mutil denak batera? 
- Ez, gu eskola hontan ibilli giñan mutillak bakarrikan. Mutillak bakarrik ibili giñan eskola hontan. 
- Dotriña ikasten zenuten? 
- Bai. Dotriña hori bai. Hori derriorrez. Dotriña, erlijioa, klasia zan bestiak bezelaxe, oiñ, bakizu, oiñ ez dao eta hor dabiltza burrukan, baiña orduan ez, obligatorio. Dotriña bai, eta gero komuniua eitterakuan dotriñakin pasatzen giñan herriko apaizana. Haiek jauna emateko aber bazakizun edo ez zakizun. (... ) ez bazakizun dotriña hori ez zizuen ematen, urte hartan komuniuik ez zizuen ematen; hurrengo urterako, ikasi arte. 
- Eta dotriña hori euskeraz? 
- Ezta. Erderaz, erderaz, erderaz. 
- Baina apaiza herrikoa zan. 
- Herrikoa zan. 
- Euskalduna zan? 
- Euskalduna zan. Baiño ez. Ez det uste behintzet. Ez, ez, ez. Orduan ez zan beste zerik. Herriko apaizak eta're ez zakien, sermoia ere erderaz egin behar izaten zuen eta dana, dana hori zan. Ba hor eskolan ibilli giñan eta gero zeoze gertatu zan. Nik zenbat izango nitun ba, zortzi, bederatzi hamar bat urte-do ta, zeoze eztabaida gertatu zan udaletxiakin edo zeakin eta, zera hoiek, hermano hoiek alde ein zuen. Eta gero orduan eundoko, iñor billatu eziñik-ta ibilli zien, maixu bat ekarri eta beste bat, eta hola interinuak eta hola ibilli zien eta ezen formalidadeik ez. 
Nik dakitt hamaika bat urtera aillegau nitzala postura hartan. Gero hura jun zan eta kitto. Gero handikan atzea etxian geldiu eta hantxe etxian lanian. 
- Hantxe bukatu zitzaizun? 
- Bai, nere eskolak bukatu zien hamaika-amabi urtekin. 
Eskolan mojekin eta La Sallen ibilia
Unanue Alberdi, Xabier
-Eta eskolara? 
- Bueno, ni akordatzen naizena da txikittan monjetan egon giñala lehenbiziko, ez naiz akordatzen, etorrita derrepente hasi giñan-do. Baiña monjetan egon giñala bai, eta Sor Maxima zala gure monja. Oindik bizi da gaiñea sor Maxima. 
Harekin gooratzen naiz Mixerikordira nola juten giñan eta nola eskolan egoten giñan. Lehenbiziko urtiak han pasau giñuzen. Mixerikordiyan, monjetan. Orduan eskola nazionala zan hemen eta monjak. Monjak neskana bakarrik zan baiña txikiyak mutill eta neska juten giñan. Baiña aparte, mutillak mutillakin eta neskak neskakin. 
- Eta maestrak monjak? 
- Monjak. 
- Hemengoak ala kanpokoak? 
- Bueno, euskeraz bazekien Sor Maximak behintzat; bestiak, Sor Carmenek ez zekin, oindik bizi da hura're, baiña ez. 
Sor Maximak bai, euskeraz eiten zigun. Txikittan, e, han monjetan. Eta gero hemen hasi giñan zazpi urtekin, milla beratzirehun eta berrogeta hamarrian, eta urte hoixe izan zan La Salletarrak Zestuara etorri zien urtia. Hermanos de Lasalle, milla beratzirehun eta berrogeta hamarrian, eta zazpi urtekin hoiekin hasi nintzan hemen San Jose ikastetxian. Hiru gela zittun eta hiru hermano etorri zien milla beratzirehun eta berrogeta hamarrian. 
- Nungoak ziren hoiek, kanpotarrak? 
- Ez. Bi behintzat bai, zuzendaiya Eusebio, Hermano Eusebio Urbistondo, Atzerrekakua zan; bestia Hermano Luis ez naiz akordatzen nungua zan, geroztikan gaiñea ez det jakin nungua zan, eta bestia Hermano Ignacio, hau Iurrekua zan, bizkaitarra. Hiru hoiek etorri zien. Eta hamalau urte arte ba San Jose ikastetxian. 
- Eta hemen danak mutillak? 
- Hemen mutillak bakarrikan. Neskak Mixerikordian. 
- Eta zer ikasten zenuten? 
- Orduan ematen zan ba beste geroztik beti eman izan dianak, Matematika, Relijiua, Geometria, Historia, Historia Relijiosua. Baiña gero puntuatzen zunak Matematika, Geometria ta hoiek. Este, Erlijiyua, eta dozenerdi bat gauza. 
- Eta euskeraz ala erderaz? 
- Erderaz. Klaro. Eskolan-ta euskeraz eitten gendun, euskaldunak zian-a. Guk euskal girua bizi izan gendun, baiña. 
- Lagun artean euskeraz egiten zenuten? 
- Dana euskeraz. Hemen ez zan erdaldunik orduan. 
- Debekurik eta ez zenuten euskeraz egiteagatik. 
- Ez. Eskola erderaz ematen zan baiña guk errekreoan-a euskeraz eitten gendun. Eta gerora urte bat, nik hamabi urte, hamahiru urte, askotan kontau det eta, berriz'e kontau eingo det eta, batzuk akordatze'ia, izan zan hermano bat, bizarduna, Hermano Manuel, eta harek tartetan euskeraz erakusten saiau zan. Ni lehenbiziko aditzak Nor, Nori eta Norentzat-ta, ze haiek, zerbait ematen zigun, baiña haiek aparte. Berak ba ematen ziun baiña oso gutxi; eta gaiñea hola bi hillabete, hillabete bat edo nik ez dait, berak bakaziotan etortzen zanian. Hermano zahar bat zan, bizar zuri batekin. Hermano Manuel. Baiña ez, euskeraik guk ez genun ikasi, eskolan ez genun euskeraik ikasi. 
Eskolara sartzean errezatu
Unanue Alberdi, Xabier
-Eskolara sartutako garaian eta kantatu beharrik izaten zenuten? 
- Ez. 
- Askok esaten duen monjatan edo frailletan sartu ta kantau... 
- Bai-ai, nik badakitt hori. Hemen La Salletarrak egon zienian'e, eskola nazionala bazeon, ta nere anaiya zaharraua eskola nazionalekin eon tzan. Bi eskola zien, La Salletarrena, San Josekua, eta gero eskola nazionalekuak. Eta hoiek kantatzen emen tzuen, kantatzen emen tzuen, baiña guk ez gendun ezautu. Guk La Salletarrekin guk kantau ez, guk aittaguria errezau eskolan sartzerako, filatan sartu eskolara eta Santo Kristua eta hiru-au irudi, hori betikuak eta errezau-a. Baiña eskola, guk eskolan kantau ta sekula ez. Guk ez giñun ikasi frankismoko signoikan. Eta baten batek esaten badu behintzat, neekin egondakuak. (Zerian egondakuak) bai, eskola nazionaletakuak bai, baiña guk ez. 
- Eta eskolara zer arropa eraman behar izaten zenuten? 
- Normala. 
- Ez zeneukaten uniformearekin (joan beharrik)? 
- Ez, ez, ez. Guk ez genun uniformerikan-a sekula santan ibilli. 
Luistarren kongregazioa
Unanue Alberdi, Xabier
-Eta apaiza hemen bertakoa? 
- Azkoittiarra, Don Jose Azkoitia. Bestia Don Emeterio Isasti, getariarra. Eta geroxio Don Jenaro... Hiru apaiz zian. 
Lehenbiziko urtian beste bat. Lau apaiz ezautu giñuzen guk. 
- Mezetara ze joaten zineten, igandero? 
- Igandero, eta bezperak arratsaldian lauretan, eta bostetan zinia. 
- Ze izaten zan bezperetako hori? 
- Ba eliz-untzio bat. Normal, "vulgar y corriente" baiña bueno letzen zian pasarte, elizako pasarte batzuk, guk ez genun jun nahi izaten baiño bueno. Jai arratsaldia izaten zan eta jai arratsaldian elizara jutia ba... Baiña ohitura halaxe zan eta juten giñan eta hua bukatzen zanian bostetan zinia izaten zan, zine infantilla. 
- Osea ke elizara joatea obligazioa zan. 
- Bai, bai. Obligazioz ez esanda obligauta giñala. Ohitura zan eta gauza normal bat bezela. 
- Mezak euskeraz? 
- Mezak euskeraz. Bai, bai. Udaran-a etortzen zien kanpoko apaizak-ta, baiñuetxia zala-a hemen jende asko ibiltzen zan. Haiek beren mezak eta ematen zittuen baiña zortzi tt´erdietako meza; hemen hiru-au meza ematen zien, goizian ehiztarientzako-ta izaten zana, seiretan-azpietan-, zortzi tt´erdietan Luistarrena, hamarretan meza nausiya. Hiru meza beti izeten zian. 
- Kongregazioan egon zinan? 
- Bai. Izango ez giñan ba! 
- Zer egiten zenuten? 
- Ze eitten gendun? Eskolatik ertenda geo sartu giñan kongregazioan, Luistarren kongregazioan. Ba ze eitten zan? 
Zestoako zinea 1952an egina
Unanue Alberdi, Xabier
-Ba Luistarretako gure garaiyan iriki zan zentrua. Elizan zinian goian beste lokal haundi bat zan. Zinia berrogeita hamabiyan egin zan Zestuk zinia. Bueno, aurretik frontoi bat zan eta plaza berdurasa, eta jai arratsaldetan-a botatzen zuen hola kortina batzuk eta bota, izara batzuk eta pelikula batzuk botatzen zien. Ni beti zinezalia izan naiz, historia asko daukat hor, eta akordatzen naiz mutil-oskorretan nola egoten zan frontoian goittik behera botatzen zan sare bat. 
- Teloia? 
- Teloi etzan, izera batzuk goitik behera eta pelikula botatzen zan. Eta frontoi hori gero bihurtu zan, milla beratzirehun ta berrogeta hamabian ein tzan zinia, eta ziniakin batea ein tzan zentrua. Zentrua zan lokal oso on bat. Baiña zentruan'e bi zera zien, bi lokal ezberdiñ, bat mutillena eta bestia neskena. Eta gero zeuren biblioteka bat, eta gero zeon beste despatxu bat, eta gero zeon mostradore bat, gero zeuren pinponak, billarrak, letzeko lekuak, eta bueno, hor sartu giñan, berrogeta hamabian inagurau zan hori. Eta ia guk berrogeta hamazazpian eskolatikan erten gendun, eta eskolatikan erten ondorenian ba ia sartu giñan Luistarretan. Eta Luistarretan guk, lenotikan'e, ez zan guk inbentau genuna, aurretik zetorren zera bat zan, tradizio bat zan. 
- Edade bat behar zen sartzeko? 
- Ez, ia behin hamazazpi-emezortzi urte ezkero-a. Eta haiena zan ba zentrua mantenitzea eta gero ba festak organizatzia-a. San Luisetan-a festa haundia izaten zan, (... ) festak organizatzia, kanpeonato pelotak organizatzia, eta orduan ba gaztiak organizatzen genduzen festa guztiyak. Gero parte hartu, eta organizau eta norberak eitten duna nola beti ona izate'an. 
- Luistarrak eta Mariatarrak. 
- Mariatarrak bere aldetikan eta Luistarrak beste aldetikan. Eta gero bazan beste erakunde bat, Accion Catolica-ua, hoiek zahatxuauak zien, haiek bazuen beste, beste kongregazio bat zan, baiña bueno. Danak Luistarretan ibiltzen. 
Luistarretan eta Mariaren Alabak. Bere medaillekin-a. 
- Zer eramaten zenuten, medalla bat? 
- Medalla bat eta txuri-rdin zinta bat. 
- Hori danak? 
- Hori danak.. 
1953 eta 1983 urteetako uholdeak
Azkue Irastorza, Juan
- Eta len hor esan dezu jaalak eta egon zian garaian ta... 
- A bai, sartu zan hemen e? 
- Hemen erreka ondo-ndon daukazue. Bertan ia esateko. 
- Bai. Baiña oaiñ ez, baiña gauzak... baai, makina busti zun e? Ya, hau oain goratuta dao e? Leno makina hemen zeon alternadoria eta han itxita urakin turbina zeon, ha hor.... Zulo hori, e? Ura sartzeko zulua da hori. 
- Osea ke zulo hortatik uda sartzen zan leno? 
- Hor makina zeon, hor turbina zeon. Ta itxita turbinatikan alternadoreako zea itxita zeon eta harek ibiltzen zun alternadoria. Ta alternadoria busti zun, erdiraiño eo harrapatu zun. Baiña oaiñ e puxka bat, baiña ez, metro bat baiño, ordutik gauza asko: leno ura hor goittik etortzen zan, jakiña, ura, hor deposittua haundi bat zeon, izugarrizko deposittu bat hor albuan, eta hemen zulua behera eta azpittik erteten zun, hor hondoa, zulua oindik hor dao, hor azpittikan erteten zun. Baña ordun sartu zan e? Beste baten, el otxentai... izan zian ur-aalak "el cincuenta y tres" ta "ochenta y tres", izan zian. Iraetan ta esan zuen otxentaitresekua haundiyagua izan zala, baiña hemen ez e? Ta zinkuentaitrexekua, autobusa eaman zuna, zinkuentaitrexekua zan. 
- Autobusa eaman zun? 
- Bai, zea, han, hor dao Zestuan, kantera baiño pixka-ixkat beheroxio, oo goraxio, pixkat-ixkat, goroxio hantxe do zea noaiño izan zian urak, oain aldauta do, baiña noaiño izan zan. Ta autobusen zenbat laun hamabi o hamahiru o ez dakit, ez dakit zenbat zian. 
- Ta hil in zian? 
- Baai, bai, autobusa ekarri zun, hor presa zeon ordun, ta presan ondoaiño ekarri zun. Ta egun pillua pasa zun gañea azaltzen, autobusa zeara... 
- Gipuzkoana? 
- Gipuzkoana, bai. Usuola. Usuola. Ordun Usuola zan horren... Usuola. 
Algortako errefuxiatuen etxean
Aizpurua Zubizarreta, Matilde
- Jun giñan basarri batea, pentsau zazu ba ze resguardo eukiko gendun, baña behintzat basarri batea, lagunen bat - [...] billatu zenduen baserri batea? 
- Bai, hurrungo egunetan mendira juten giñan, baña baserrira. Ez dakit zeñen amistadia o, hori ez dakit nik. Ta hantxe eoten giñan. Ta han pasau giñuzen ez dakit zenbat denbora. Baña hara ere ai zian ba tropak aurreatzen, eta noa jungo eta Algorta. 
- Algorta? 
- Bai, Algorta. 
- Han zer zendun ba? 
- Refugiauak. Ez al dakizu zuk hori? Danak aidian bialtzen dittuela ta, nahi du...? Ba hori. Han ere zer gendukan guk, gu "eran", esaten da ba, "errantes, nomadas, pues eso"... ai ama! 
- Esandako tokira jun in behar? 
- Jun, ta gu Algorta. Ta bueno ba, Algorta ba. Eta Algorta jun, ta ordun dana txaletak eta dana rekisauta zaben ba, etxiak danak rekisatzen zittuen, ta zean, ta. Txalet batian sartu emen giñuzen. Txaleta emen zan. Baiña istoriya ere beste bat e bada hor. Ni kalenturakin hasi. Hamar urte, neska koskorra. Ta kalenturak eta kalenturak eta, ez nintzan ondo eongo itxura, eta beste ospital txiki bat zan, haura ere seguruena rekisautako ospitalen bat izango zan. "Lo que sea". Eta erderaz esaten dana, "fiebres tifoideas". E? "Vaya regalo". Nik. 
- Billatu zizuen? 
- Nik. E? Han ingresauta. Familiya etxian, ta ni ospitalian. Bi hillebete. 
- Bi hillabete? 
- Bi hillebete. Baiña, horreatikan ba nik esaten det e? "Libro de Petete" txikigiya da guretzako. Ixtori guztik, eta... 
- Ta bi hillabeten egon ziñan han e? 
- Bai, egun bat geyo o gutxiyo, baiña bi hillabetian. Ta handikan ere erten ein ber gendun ba, moruak zatozten ba, moruak. Moruak? Enfin. Eta handikan e erten ein ber gendun nunbaittea. 
- Baina sendatuta atera ziñan ala...? 
- Ez, artian ondo sendatu gabe neon ni. 
- Alde in behar izan zendun. 
- Bai, artian jaikitzen hasi gabe. Egun haietantxe jaikitzen hasiko emen nintzan, jaiki niñun nik egunik onduena. 
- Eta egun haietan ama ta beti juten zian? 
- Bai, bai, egunero ez bazan, bai, egunero izan leike. Juten zian, eoten giñan pixkatian, ta ni neska koskorra hantxe, eta bueno, hor juten zian. 
- Bazituzun gehio ere edadekuak? 
- Bai, beste ohian ere nere edade modukua zan, bai, ta gero beste kuartutan ez dakit, porke esaten dizut, ez nintzan jeikitzea allegau ta! 
Errefuxiatu garaiak
Aizpurua Zubizarreta, Matilde
- Ta bitarte hortan amak nunbaitten lan egiten zun? 
- Ez, ez, ez, ez, ez, ez, ez, orduan ez zeon, ez, ez, ez, ez. Han ez zeon lanik. Han gu zaittu, gu zaittu, eske refugiauak giñan gu, gu refugiau giñan, eta eta gaiñea jaten ematen ziguen komedoriak esaten ziuena. Komedoria lentejak eta babak. Bai, baiña akordatzen naiz ni, babak zamorroz betetako hoik, ta jan ezin, baba beltzak hola zamorruakin, eta jan ezin. Eta ez dakit jaten zittuen, o ez zittuen, nik ez nun behintzat jaten, ni gaixo gaixo gaixo-ndorena neon, Santanderko Riañoko hortan. Ta akordatzen naiz juten giñala holako toki batea, etxe batea, eta haura komedoria o komedoria esaten zitzayoen, han perola ateratzen zittuen batzuk, banba ta banba, ta burruntzalika bana o zeoze, eta yasta. 
- Txarra baiña ona e? 
- Bai. 
- Besteik ez danen. 
- Ez dakizue zuek e? 
- Ez, hoi probatu gabe, bizi gabe ez dao jakiteik. 
- Zuek ez dakizue, zuek ez dakizue ezta ezta... 
- Zuek kontatutakoa, baiña ez dago hoi jakitteik probatu gabe norbeak. Gosea ordun pasauko zenduen? 
- Bai, bai, ni baiño geyo bestiak. Nik, esaten dizut, ni gaixua, ta nik nik esnia ta arrautza nahiko banuan, jateko gogua jateko gogua ere akaso ez nun geyegi eukiko, ez dakit. Baiña bai, ni bai, ta gure amak esaten zun "graziyak esniai" esne ona, ta esnia nahikua, eta graziyak hari, ba bizi. Bestela, komedoreko garbantzu hoiek jan ber izan banittun, ez nittun jango ta! 
- Haragiik eta arraiik eta izaten zan? Ez? 
- Hori, oaingo lujuak dia hoiek. Han ematen ziguena potajia jeneralian. Ez naiz ni akordau're iten asko, akordatzen... 
- Eta erropaik eta erak ez zizuen ematen? Ez? 
- Ez zuen emango, ez zuen emango. Ni ez naiz akordatzen. Baiña klaro, hamendikan jun ta galdu zitzaigun haiekin zazpi hillabetian ez giñan ba ibiliko baiña! Ba ez dakit ba nola itten gendun, erropa kontu hori ez naiz akordatzen. 
- Baten batek lagunduko zizuen, juten ziñaten etxetan o igual ta? 
- Ez naiz akordatzen. 
Joxe Mari eskolan, Aizarnan eta Zestoako Maristetan
Eizagirre Irure, Joxe Mari; Uranga Ibarguren, Luisa
- (E) Ze ibili ziñeten, alkarrekin eskolan? 
- (EM) Bai, alkarrekin ibili giñen. 
- (E) Zu nundarra zea? 
- (EM) Ni? Hemengo etxien. Ni. 
- (JM) Hortxe. 
- (EM) Hortxe basarri bat, Aristain. 
- (E) Nola? Aristain? 
- (EM&JM) Bai. 
- (E) Ta umetatik eskolan alkarrekin? 
- (EM) Ibili giñan, bai, alkarrekin. 
- (JM) Eskolatik itxea ta hasi giñan eskutik helduta etortzen, ta geo nobiyo in. 
- (E) Nobiyo in! Eta Etumetan in zendun urtebete esan dezu? 
- (JM) Bai, urtebete o holako bat uste det. Urtebete edo bi edo, holako bat. Ez dakit hamaika urtekin, ez dakit beatzi urtekin o ze hasiko nintzan eskolan. Geo hamaika hamar urtekin jun nintzan Maristeta Zestuara, hor bi urte pasa nittun... 
- (E) Ta hemendikan Zestua oiñez? 
- (JM) Ez, Akua, nola aitta Akua baillarakua zan, aitta zanan etxetikan juten nintzan handikan Urbiondo, badakizu, Akua baillaratikan. 
- (E) Oseake Akua jun ziñaten bizitzea? 
- (JM) Ez, ez, ni jun nintzan osaban ta etxea eskola juteko, Zestuara eskola juteko. Ta geo han esne partittu kalian, ta hayei laguntzen niyen, ta geo eskola jun, ta han bi urte pasa nittun. 
- (E) Ze maisu zenduen maristetan? 
- (JM) Maristak. Maristak zian ordun. 
- (E) Ta nundarrak zian? 
- (JM) Ez dakit hoixe. 
- (E) Kanpotarrak o? 
- (JM) Ez, ez zian izango kanpotarrak. Hiru eskola zian, hiru klase, hiru marista eoten zian, bakoitza bere grupuakin eoten zian, ta hantxe. 
- (E) Eta euskeraz ala erderaz itten zenduen? 
- (JM) Erderaz uste dut ordun geyena erakusten zala. Bueno, guk geure arten ta dena euskeraz ingo gendun. Baiña, bai, garai hartan Aizarnan'e bazan eskola, baiña ni ez nintzan behiñ'e izen ibili Aizarnan. Lehen esan deten honetan ibili ta geo Zestua hasi nintzalako, baiña Aizarnan eoten zan jeneralen maistra kastillanua. Eta gaiñea eskolan kastillano, erderaz in behar. 
- (EM) Ta maixubai're bai. 
- (JM) Garai hartan, normalian maixua'de bai. 
- (EM) Maixua're erdalduna. 
- (E) Zu ze ibili ziñan beti Etumetan? 
- (EM) Etumetan, ta gero hor beste zea bat maistra bat bazan, hua ere Errezildarra. Errezilko parten du basarriya. 
Harek etxien ematen zun eskola, ta hala, ez dakit zenbat denpoan ibiliko nintzen, ideaik ez dakat. Urtebete? Bi? 
- (JM) Karrera bukau bittarten. 
- (E) Ta zuk ere dana euskeraz ikasiko zendun ez? 
- (EM&JM) Bai, bai. 
Madrilgo diskoteka bateko pasadizoa
Eizagirre Irure, Joxe Mari; Uranga Ibarguren, Luisa
- (E) Han kalea eta ateatzen ziñen, ordun [...] 
- (L) Bai, bai, bai. 
- (E) Bazittuzun lagunek han? 
- (L) Ertetzen nintzan kalea, asko ez e? Asko ez, baiño bai, kalea ta ertetzen nintzan, ta baiño... 
- (E) Ta Madrilgo kaletan zemuz? Zeatikan Aizarnatik haruntza... 
- (L) Bai, hemen Azpeitiar batzuk zeuden familiya ezagunak, azpeitiarrak zien, andre-izonak, umek, hiru seme-laba zezken. Hayen itxea juten nintzan ni. Sala de fiestas bat zeon, hua biden, ta huaxe ikusteko gogua're banekan, ze tankeatakua zan, ta nik pasara baten sartu ta beittu, aber ze-olakua zan. Esaten [...] , "gogorra in dezu horreatikan! " ta, "bai! ". Eta atera nintzanen zeak, ta pentsauz"hau zein ote da? ". Pentsauko zuen hayek. Nik holako sartu, beittu, eta atzea erten, ta ez zien ezer esan atentziyua... 
- (E) Asike sartzeko gogo haundiik ez zizun eman. Bertan eoteko gogoik ez zizun eman? 
- (L) Ez, ikustia nahi nun nik... 
- (SE) Zer zan sala de fiesta! 
- (L) Bai, eta halaxen. Oso famili jatorra zan azpeitiar hoi, eta hayek andra-izon hayekin ertetzen nun pasiera ta. 
Andre-izonak, hiru ume zezken, gaztiak. 
- (E) Ta zuk itten zendun kozinau? 
- (L) Bai. 
- (E) Ta garbiketa ta ere baita? 
- (L) Beste bi dontzeilla zeren, ta nik... 
- (E) Zuk kozinau bakarrik? 
- (L) Bai, kozina bakarrik. Ta zien ama-labak bakarrik. Aberatsak zian. 
- (E) Hori galdetu behar nizun, soldata ona izaten zan ordun...? 
- (L) Soldata onakin jun nintzan ni, garai hartan milla pezta zan soldata. 
- (SE) Hillen milla pezta. 
- (L) Hillen milla pezta. Eta biejia pagau zien nei hayek, milla pezta ta biejia. Garai hartako asko zan, eta... 
- (E) Ze irabazten zan, han gehio igual hemengo neskame-okitan baiño? Hemen (L) Donostin ta eon ziñatenetan baiño? 
- (L) Hoixe nik ez dakit ba, nik... e, ba, ba, bai. 
- (E) Igual erak aberatsago edo... 
- (L) Zea, beste etxe hoietan baiño haunditxeo, doblia o geyo. Bai. 
- (E) Eta irabazten zendun soldata zutzako izaten zan, ala etxen amai entregatzen ziozun? 
- (L) Ez, neretzako. 
- (E) Zuretzako? 
- (L) Bai. Neretzako. 
- (E) Ze etxe askotan esaten due normalen irabazitako soldata amai o entregatzen zien. 
- (SE) Bai, bai, zuk'e Zestuan eon ziñanen ta... 
- (L) Bai, baiña Zestuan eon nintzanian ez nun irabazten. 
- (SE) Portuenen eon ziñanen zeozer irabaziko zenun... 
- (L) Ke ba, ke ba, ez, ez, ez nun irabazten nik ordun. 
- (E) Ordun neskame han ta hemen ibili ziñan? 
- (L) E? 
- (E) Neskame ibili ziñala ordun han ta hemen. 
- (L) Bai, bai, bai - (SE) Bai, urte asko kanpuan ibilli da. 
- (L) Bai. 
Eskolan Arroan eta Zestoan maristetan ibilia
Lopetegi Zabaleta, Tiburtzio
-Eskolan non ibili ziñen? 
- Eskolan iñun ez. Natural-atural ezer ez. Arruan maixu zahar batekin ibilli giñan, ta gero Zestuan Maristak egon zian, baiña eskolan zea, hamabi urtekin morroe erten gendun-a. 
- Arruako eskolan ibili zinen, Arruan? 
- Herriko Eskolan. 
- Maisua nongoa zen? 
- Maixua? Bertan bizi zien familiya, eta bera zaharra, eta bi seme bazittun eta haiek´e... Oin dala bakizu, oin dala ia larogei urte dia ta. 
- Zenbat urte arte egon ziñen han Arruan? 
- Gu Arruan ibilliko giñan, bost-ei urtekin jungo giñan eta gero Maristak jarri zittuenien, baiña hor denpora gutxi, orduan hamabi urtekin, bakizu, nora-ora zera in ber. 
- Eskolan zer ikasten zenuten? 
- Gauza gutxi. Orduan eskolan ze ikesten zan ba? 
- Ze izaten zen orduan? 
- Ordun dotriña izeten zan, dotriña izeten za. Gero zeoze ikesiko gendun baiña. [...] 
- Dotriña maisuak berak ematen zizuten? 
- Ez, ez, hori apaizana jun ber izeten zan, e. Komuniyua bestela apaizak. Etxien ahal badezue amakin dotriñie ikasi ta zeera jun ber. Bakizu, guk ez gendun izen, baserrien aitte ta lanien ibiltzen zien, baserrien lanien eta, beti etxien baten batek [...] in ber eta eskolara... Ibilli giñen baiña orduen zien dirudunak bakarrik eskolara zera eitten zebenak. 
Gure modukuak lanea gaztetan erten ber izeten gendun. 
- Maristetan maisuak zein ziren? Zestuara etorri zinenean, nondarrak ziren? 
- Ez dakit nunguak izengo zien haiek. Hola zer batekin ibiltzen zien haiek. Apaizan jantziyen ibiltzen zien. Maristak. 
- Kanpotarrak ziren? 
- Ez euskaldunak zien, euskeraz eiten zeben haiek. 
- Ikasi erderaz egiten zenuten? 
- Dana euskeraz guk. Guk ikasi al gendun ba erderaz. Soldautzan´e horrenbeste urte pasau... 
- Batzuk izaten dira umetan... 
- Guk beti ordun dana euskeraz; dana. Gero gerrak erten zun eta akabo gure eskolak izan zien. 
18 urterekin gerrara soldadu
Lopetegi Zabaleta, Tiburtzio
-Gero gerra erten tzun eta hemezortzi urtekin zera jun giñan, soldau. Gure kinta [jun] zan. Kinta Cuarenta. 
Hemezortzi urtekin. 
- Hemezortzi urtekin gerrara joan zinen? 
- Bueno, estraiñako Bitorira jun giñan. Bitorian instrukziuak ikesi eta gero Somosierrara. Madrilko zea hortan. 
- Eta soldadu joan zinen? 
- Soldau, soldau, soldau, hantxe txabola zarretan lo eiñez zeran, mendien. 
- Kanpamentuetan? 
- Bai. Kanpamentuek, ez, txabolak. Ordun kanpamentuik ez zan. Bueno, kanpamentuak baiña guk txabolak genduzkan, Segovian mendiyen, Somosierran. Hantxe beratzi hillebete ein giñuzen. 
- Ze esperientzi? Nola pasatu zenuten? 
- Gu bastante ondo egon giñan. Tiroik ez gendun izen, guardiek in ber beti. Bai ba, Madrill holaxe zeon, bertan, eta hauraxe zaitu. Soldau asko, e. Eta egurra eamaten gendun eta ondo jan eta edan eiten gendun zeatiken gu hiru euskaldunok giñen, eta egurra nola eamaten gendun, beti furrielak'e ta zerak beti jaten ondo ematen zigun guri. 
Beste batzuk berriz lo, baiña egurra asko erretzen zeen ba zera eiteko-a. 
- Zer egiten zenuten? 
- Sua, bakizu; guk han ordun ehun eta hogei bat lagunek bazkaldu behar izeten zan eta hareako suak-ta. 
- Sutako egurra? 
- Bai ba. Sua kanpon edozein tokitan, gaur hamen sua, bihar beste toki baten-ta, beti zean in ber eta beti egurra preparauta. Gero gabien guardia beti. Gabien guardia in ber izaten gendun guk. Beste batzuk berriz hantxe etzanda lo igual. Hantxe egoten zien extremeñoekin eta kastillano jendie dana. Eta guk ez gendun ez erderaik ikesi eta ez ezer han. Kabo furrielak ez zun sekula, harek'e ez zun euskeraz sekula, "ardua" (... ) guri. Soldautzako (... ) Beratzi hillebete mendi baten ein giñuzen-a. Askotan esate'et eta, gero ezin ba emakumeik ikusi eta ezer e mendian han, eta komandanteak eaman digu rubia bat eta geuk elkarri: "Hi hoi dek henbra ekarri diguna" egiñez soldauak alkarri. 
Rubia bat eaman zun-a. Emakumia nolakua zan arrastoik'e ez eta. Soldauen sistema ba al dakizu zer dan? 
- Hantxe egon behar, beharko. 
- Bost urte, ia sei urte ein giñuzen guk soldau, e. Ein giñuzen berrogeta beratzi hillebete lehorrien eta gero Ferrolera jun giñen soldau. Ferrolgo kuartelin ein nitun hamalau hillabete. 
Soldadutzatik neskei karta bidez egindakoak
Lopetegi Zabaleta, Tiburtzio
-Lo eta nun egiten zenuten? 
- Txabolan. Bota mantak eta txabolan lo zorri artian. Gero ikeragarriak eiten giñuzen han. (Neskei ta emetar? ) bat bagendun kartak primeran eskribitzen zuna, eta neskan (... ) karta sobrian sartu zorriak eta bialtzen genizkon zerai-a. Soldauak ze erregalo dan... Eta hamen bagendun neskazahar aberatsa, lehen esan deu ba, hotelekuak, eta hoiek tximiniko kia baiño zerago zien, okerrak zea ta hoiei eiten (giñun) kartatan atso, zorriyak bialdu neska zar hoiyei. Besteik ez zeen merezi ta. 
Santa Engraziko jaiak
Bergara Goenaga, Roberto; Etxabe Arakistain, Margarita
- Eta esan diazue hemen erromeriya izaten zala, Aizarnan bertan, plazan. Jaiero? 
- M: Santa Engrazin bai, igual, jaiero, e? 
- R: Santa Engrazin jaiero? 
- M: Ez? 
- R: Ez, ez. 
- M: Tabernan o izango zan, baiño nik ez det ezautu hola kalen jaiero. Festetan ta. 
- Festetan. 
- M: Festetan, bai, dana. Eozer, Paskua biarrena ta sekulako festa iten zan ta, Ama Birjiñetan, ta. Gaiñuntzen tarten plazan, zeoze, omenaldi bat o zerbait baldin bazan, bai. 
- R: Omenaldiya zeana... 
- M: Zeozer zea baldin bazan, baiño bestela Santa Engrazin nik uste gehio izaten zala. Ni neuk ez naiz akordatzen hemen hola, jaiero, soiñuakin, ta... 
- Noiz izaten da Santa Engrazin? 
- M: Santiyotan. 
- Santiyotan. 
- M: Bai, Santiyotan jeneralen. 
- R: Uain, ba al dakik Santiyo noiz dan? 
- M: "Veinticinco de Agosto... de Julio". 
- Julio. 
- M: "Veinticinco de Julio". 
- R: Ondo, ondo, ondo. 
- M: Baiño, bestela erromeia jaiero han seguruo ingo zan. Han aittutako errezelua dakat nik jaiero Santa Engrazin soiñua. 
- Eta Santiyo egunian jai haundiya izaten zan Santa Engrazin? 
- R: Jende asko juten zan ta. 
- M: Nik uaingua, nik ezautu deten ezkeo, bai. Oain, lehenotik ez dakit. 
- R: Bueltako barriyuetako jendia bai, Urdanetakok eta zeak eta. 
- E: Bertako, bertako... Bertan ingurun baserri asko dia urrutikuak eta asko dia. 
- R: Bai. 
- Barriyo asko, ez? 
- M: Honen edade multzukua 're bai, buru onakin daona badao han, Joxe Manuel, Joxe Manuel Leon. 
Fidel Etxaberen pilota bikote
Iriondo Ibarguren, Xabier
-Zer jolas egiten zenuten orduan? 
- Jolasak? Ba ia behiñ aillegau giñaneako ba, fubolian be bazeon pixka bat baiña gehiena pelota. Pelota ta fubola. 
Fuboleko patio bat bazeon, eta behin hamabi bat hamahiru bat urte ezkero ba "Torneo playeros infantiles", eta hamendiken'e jun izan giñan. 
- Fubolean ibili zinen zu? 
- Ni pelotan. Fubolian ta're jokatu nun puxkat baiño ez, gutxi, oso gutxi. Beti-eti pelotan. Frontoian giñan beti, beti frontoian giñan. Gero sortu zan elizan onduan beste frontoi bat, frontoi txiki bat, apaizak eta zertu zuen, eta organizau zuen, kanpeonato bat osau zan, veteranos, libres, eta gero juveniles. Han erten nun nik orduan nere lagun bat, gero pelotari profesionala ona izandakua, Fidel, Etxabe Once, ona izandakua. Eta bi urtetan geuk atera gendun txapelketa jubenilletakua hamalau eta hamabost urtekin, harek hamalau zittun eta nik hamabost urte. Eta bi urtetan jokatu zan eta bietan geuk atara gendun txapeldun. 
- Eta zein maixu zenuen pelotan? 
- Iñor ez. 
- Zeuen kasa? 
- Geure kaxa. Danok hamen frontoi kanpuan daon frontoi zar hortan geure kaxa, danok frontoian. Hortxe, beste zerik ez zan, mendira ibilli pixkat eta holakotxe afiziyuak. Saltaka, korrika pixkat bagendun baiña ez zan organizatzen holako festibal askoik-ta. Ba garai hori hoixe, hortantxe. Gero pelota hortatiken, gero ia segitzen gendun pelotan. 
Beti ia pelotan. 
- Parejaka ibiltzen zinen? 
- Bai. 
- Esan dezun horrekin? 
- Bai, Fidel Etxabe, Etxabe XI. Hori profesionala ona izan. 
- Eta kanpora pelotara-ta? 
- Ez. Azkoitira-a torneotara jun nintzan, ta baiña ni ez. 
Udan egunero pilota partiduak
Iriondo Ibarguren, Xabier
-Pelotak-ta nundik? 
- Guk zeratikan. Hamen bazan denda bat, Zestuan bertan, Gaztaiñunekua-do, ferreteya, hortikan zeatzen giñuzen, eta bestela berriz Azkoittitikan. 
- Pelotak ze materialekin eginda zeuden? 
- Oingo bezelakotxiak. Motelauak, ariña, goma barruan eta zera. Pelota txiki batzukin jokatzen gendun. Atzian'e frontoian bazan beste zera bat "Txokokua" esaten ziuena, eta oso... danak burrukan danak hantxe, pelotan han jokatzera, jai goizian-a txandaik hartu ezinik-ta. Eta gero luzia nahi zunak ba... Eta pelotak ba... ez, koxkorrak, infantillanak-do oso zerak hasieran. Geroxio ez. Baiña behiñ... , e, orduan Zestuan egunero julio lehenbizitikan setienbrian hamabost arte, egunero-gunero jokatzen zien partido-elotak egunian bi. 
- Egunero? 
- Egunero. Profesional maillan, ez zien profesionalak, guk'e jokau eitten gendun eta. Batzuk profesionalak zien eta bestiak ez, baiña egunero-gunero hamengo beraniantiai-a zera emateko, egunero-gunero bi partido jokatzen zien. Ta han jokatzen gendun ba guk bigarren partidua ta hola. Ta gero, nik neuk, lehen esan dizuten bezela... ezbeharragatik laga in ber izan nun. Beste gazte danak hor ikasi zuen pelotan. Batzuk aillegau zien profesionaletara neure lagunak lau eo bost-, eta mundu hortan gero, eta gero afizionautan-a're esan dizuten hori, Fidel hori, Etxabe XI hori. Hori munduko txapeldun izan zan Uruguayen Ezkurrakin batera parejaka. Munduko txapelduna. Eta Españikua bi aldiz izan zan beste lagun batekin. Oso pelotari ona izan zan. Gero profesionaletara pasa zan eta ondo erantzun zun. 
- Pelotarako laguntzarik bazegoen orduan? 
- Ezta ezer e, ezta ezer e. Orduan ahal tzuenak ahal tzuena, ibilli egunero ta frontoian ibili danak alkarrekin hantxe, kuadrilla danok, eta hori ta bestia ta hola ta. Holaxe jokatzen zan pelotan eta; laguntasunik ezta ezer e. Norbere kasa in behar tzan. Orduko pelotariak erten zuenak danak afizioz eta jardunda. 
Osabarekin pilota enpresan
Iriondo Ibarguren, Xabier
-Baina zuek baten bat izango zenuten partiduak eta jokatu behar zenituztenean entrenadore eta... 
- Enpresarioa, baiña ez. Hortaraxe nua. Gero nik pelota utzi nunian, ia pelota utzi eta ia operatzeko eta zera ta, enpresa mundu hortan sartu nintzan. Osaba bat eta banittun hortan dedikatzen zienak. Zestuan itten zan, urtero-rtero-rtero frontoia subastau itten zan. Ta paatu in behar izaten zendun. Paatu in ber izaten zan kanoi bat, subastau, eta pliego cerrao sartzen zan. Eta orduan beti izaten giñan bi edo hiru grupo beti izaten giñan subastan alkarren zean. Zenek hartzen zun, gero harek enkargau behar tzun ze partido jarri, nola antolatu eta danak. Baiño juliuan hasieratikan setienbrian zera arte egunero-gunero Zestuan. 
Ekainetik irailera egunero 2 pezetan zinea
Unanue Alberdi, Xabier
-Lehenago aipatu duzu zinea. Zinera joateko ohitura bazenuen orduan? 
- Izugarriya. 
- Zenbat urtekin hasita? 
- Ba nik txiki-xikitatik ezautu det zinia, eta ia behin hamasei-amazazpi urte ezkeo. Eta geo, asko esatia izango da eta grabauta uztia gaiñea ondo dago, ez det uste beste herririk izango danikan iñun, asko esatia izango da, e, baiña Zestuan hasi ekaiñean, maietzian, bai hori da, "junio", San Pedrotatik hasi eta Zestuko festak iraillean hamarrera bitartian, egunero botatzen zan pelikula, baiña egunero diferentia. Udaran. Egunero, egunero botatzen zan, zazpiretan eta hamarretan bi sesio, zazpiretan eta hamarretan, eta hasi ekaiñan azkenian San Pedro hurrengo egunetikan, eta setienbrian hamarra bitartian egunero-gunero-gunero botatzen zan, egunero-gunero pelikula diferentia. Egunero. 
- Pelikulak hoiek erderaz? 
- Honbre, klaro! Erderaz, hori dudikan'e. Eta nik gordeta baauzkat gaiñea orduko programaziyuak eta. Egunero botatzen zan, udaran, e. Eta neguan zapatu ta jaian. Zinia Zestuan izanda... 
- Nola zuen izena zineak? 
- Cine Elizondo. 
- Elizondo? 
- Elizondo. 
- Frontoian esan dezuna? 
- Frontoia berritu egin zan eta zine bezela jarri zan. 
- Baiña aurretik? 
- Aurretik frontoia zan eta frontoian izara botatzen zan eta jaietan botatzen zan pelikula. Eta neguan "sesion infantil" bat izaten zan eta zaharrantzako're bai, bi pelikula botatzen zien. Baiña egunero-gunero, eta ni hamazazpi urte ezkeo ez zan izango udaran egunikan zinia ikusi gabe geldituko nintzanikan. 
- Udaran joaten zinen? 
- Udaran juten nintzan, gure etxian ez zeon diruik baiña neretzako... nik zinia ikusi det beti, beti. Eta hirurogeta lauan, hirurogeta hiruan nobienbrian antolau genun lehenbiziko aldiz forum saiuak eta gaiñera euskeraz, neu tartian nintzala, soldautzara jun nintzan urtian, eta geroztikan ba larogeita hamaika urte arte-do forumak eta gero Zestuko topaketak eta bueno, hor historia haundi bat dao. Eta lehenbizi bota zan pelikula ere gogouan daukat: "Cuatro en un Jeep" bota zan. 
- Ze tipotako pelikulak izaten ziren? 
- De todo. Oestekuak gehienak, eta pelikulak danetikan, pentsauko dezu, larogeta hamar pelikula botatzen bazien hiru hillabetian ba "alli habia de todo. De 3, 3R". Bueno, 3Rtik gorakuekin elizara jo behar zan-a ez zan botatzen. 
Bueno, hor anekdota asko daure "que no vienen a cuento", baiña bueno. Baiña zinia bai, Zestuan zinia izan da... 
- Zineko entrada zenbat diru zan? 
- Ba orduan mutil-oskorrak bi pezta pagatzen gendun; bi pezta, bi pezta t´erdi-do; gero hemeretzi-ogei urte eta hor ba bost pezta, ta gero hamar pezta-a. Baiña nik hortan suertia euki nun. Nik pelota ta zinia hoiek ez zian... Eta jaietan arratsaldian juten giñen Azpeitira lauretako trenian, bostetan pelikula ikusi eta gabian hemen. 
- Azpeitira joaten zineten? 
- Azpeitira jaietan, bueno, hori ez hamabost urtekin, baiña ia hemezortzi-emeretzi-ogei urtekin-a ba... Bi zine zien. 
Eta gero Zumaira're bai, Zumaira asko juten giñen, Zumaian hiru zine ezautu dittut nik. Oin bakarra dao, ez dakit batek funzionatzen dun. Zestuan ere itxi zan-a. 
1934an jaio zen Zestoan
Iriondo Ibarguren, Xabier
-Izena eta abizena eta noiz jaiotakoa zeran esaten badidazu? 
- Xabier Iriondo Ibarguren. Baina ni beti Xabier. Treinta y kuatruan jaiotakoa naiz. 
- Hogeita hamalauan? 
- Bai. 
- Eta ze egunetan eta hilabete? 
- Hogetasei febrerua, ahaztu zat euskeraz nola jartze'an febrerua. 
- Otsailla. 
- Otsaillan hogetaseian. 
- Nun jaio zinen, hemen? 
- Zestuan, Zestuan. 
- Baserriren baten? 
- Ez, kalian. 
- Gurasoak zer zenituen, hemengoak? 
- Bai, bertakuak. 
- Baserritarrak? 
- Ez. Bueno, ama kale-aserrikua zan, kale onduan zan kale-aserri bat, baiño ez, kalia esateko. Eta aitta're karnizerua zan lehenbizi eta gero edari-lmazena gero jarri gendun. Baiña nik neuk (... ) edari almazen hortatikan, porke haiek lehenuo bi anaiak ein zuen kanbiyua, karnizeria eta edari-lmazena zazken aitta zanak jarrita ta kanbiatu ein zun, eta guk ia, nik eaman nun edari-lmazena, gero segittu nun. Gero transportian'e sartu giñen fuerte pixkat-ta; bizimodua hola izan da. 
- Zenbat anai-rreba? 
- Gu hiru. Ez, hiru anai ta arreba bat. 
Lagun artean herrian
Iriondo Ibarguren, Xabier
-Eskola garaian lagunak zer zeneuzkan? 
- Herrikuak, herrikuak. Kanpora, eskola garaian-a kanpora ezta erten'e hola iñora. Azpeitira festan bat edo baldin bazan baiño ez. Edade haretan gurasuak eta ez zuen lagatzen. 
- Disziplina oso gogorra zan? 
- Bai, bai. Etxian'e gurasotik hasita. Orduan ez zeon oin bezela ume batek protesta ein dula eta jun da, gurasuak zerana jun, maixuana edo eta berak erritan-a. Orduan etxian enteratzen bazien erritan bat ein zizula edo zerak, han beste bi zaplada. Eta ixi-xilik egon ber. 
1943an jaioa Iruita baserrian
Unanue Alberdi, Xabier
-Izena eta abizena eta ematen badizkidazu. 
- Xabier Unanue Alberdi, zestuarra. 
- Ze urtetan jaio zinen? 
- Mila beratzirehun eta berrogeita hiru, otsaillak bi, "dia de la Candelaria". 
- Zestuan kalean ala baserrian jaio zinen? 
- Jaio baserriyan. Baiña gurasuak esaten dianez hiru urtekin jatxi emen giñen kalea ta. Gero udaratan-a baserrira juten giñan udara pasatzera, aittonan-a baserrira, baiña bueno, ni nere amazanak esan ohi zun bezela, baserrian jaiotako kaleumia. 
- Ze baserritan jaio zinen? 
- Oiñ Idoieta, Iruitta baserriya esaten degu. 
- Iruita? 
- Iruitta, bi t-in. 
- Eta gurasoak? 
- Baserritarrak. Iruitta baserrikua ama eta Etorra baserrikua aitta. 
- Nungua aita? 
- Etorra baserrikua. 
- Eta zenbat anai-rreba? 
- Hiru. Bi anai eta arreba. Neu gaztena. 
- Asi ke hiru urtekin kalera. 
- Hiru urtekin kalea. 
Umetako jolasak; pilota gustukoen
Unanue Alberdi, Xabier
-Umetan ze jolas izaten ziren? 
- Pelotan. Fubolik ez zeon ta ba pelotan. Gero ba frontoian, fubolian baiña pelotan, hemengo deportia pelota zan. 
Gero zaharrauak ba kanpeonato playerotan Zumaian-a jokatzen zuen, guk'e bai eskolatik ertendakuan jokauko gendun, baiña hemen bakarrik pelota zan. Eta azkenengo urtetan berrogeta hamazazpian balonzestoko pista bat jarri zuen. Hura're ezda-aidakua izan zan, baiña ez zuan zerik. Hemen pelotan. Hemen beste deporteik ez zeon. 
- Zeuen kaxa eta bazenuten pelotako maixuren bat? 
- Eez! Maixoa nola izango zan ba. Geure kaxa. Kanpeonatuak eta eskolakuak organizatzen zian baiña ez, geure kasa. 
- Ez zegoen pelotako entrenadoreren bat? 
- Ez, hoiyek gero, hoiyek berriak dia. 
- Pelotan frontoian ibiltzen zineten? 
- Bai, kolejiuan bertan frontoi txiki bat zan. Eta gero beste bat hemen Gurutziagan dagona, Fronton Gurutzeaga. Oin dala gutxi, milla beratzirehun ta seian, ehun urte bete zittun, milla beratzirehun ta seikua zan frontoi hori. Eta hemen udaran-a partiduak korredoriekin-a jokatzen zian eta galtza zuriekin-a. Udaran, udaran San Pedrotatik hasi eta festak pasau arte egunero izaten zan partido pelota. Udaran, beraneo, kanpotarren etortzen zien garai hortakua. 
Baiña hori geroko kontua da. Bueno, orduan'e jokatzen zan, baiña guk jokatzen gendun frontoi txikiyan, eta frontoi atzian. Ondikan'e jokatze'a. 
- Futbolean? 
- Fubolian ez zan orduan jokatzen. Bazien kanpuan-a zarrak jokatzen zuenak, (... ) zien hemen Azpeitiyan-a jokautakuak eta terzeran jokautakuak-ta, baiña hemen bertakoikan hemen pelota zan guk ezautu deuna. 
- Eta bestelako jolasak? Kaniketan-do? 
- A! , hoiek bai, betikuak, kaniketan-a, txirrindukin-a. 
- Zerekin? 
- Nola da hori, errueda bat. 
- Nola esan dezu? 
- Txirrindu... , nola esaten zakon, txirrintxa-do... , hola burni batekin eamaten zana. Hori azaltzen da pelikulan, sekula ein detan parreik haundiña orduantxe ein nuan, Pedro Armendarizek rodau zuan ikazkiñena, nola zan hua, famosua, ikazkiñena. Este, nere burua, zahartu ein gea. Hor azaltzen zan jolasian mutil-oskorrak txirrindu batekin-a kalian-a. 
- Eta tabatan-do, puxtarriak-do, ez dakit nola deitzen diozuen, ardi... 
- Bai, hoiekin'e bai, holako (... I txiki batzukin, jolasten gendun baiña... Ni neu beti pelotan jokatu det, (... ) Tasio, pelikula. Tasion azaltze'a hori, gure umetako... Baiña han'e kaniketan bezelaxe eta beste gauzetan bezelaxe batzuk beste batzuk baiño hobio zian, eta onak zianak hartan ibiltzen zien eta txarrak giñanak ez giñan ibiltzen. 
- Horrek esan nahi du zuek pelotan onak zinetela. 
- Onak ez giñan baiña bueno. 
- Eta ibiltzen zineten herri diferentetan? 
- Ez, hemen. 
Jaunartzearen inguruko azalpenak
Unanue Alberdi, Xabier
-Eta jaunartzea-a nun egin zenituen, komunioa? Hemen Zestuan bertan? 
- Bai, bi komunio. Komunio txikiya eta komunio haundiya. Nik uste'et bakarra ein nula, baiña nere aurrekuak eta bi eta gure (anaiak-ta) ere bi ein zittuen, bat zazpi-ortzi urtekin eta bestia hamar urtekin. 
- Eta komuniua egiteko ze, dotriña bakarrik ematen zenuten ala? 
- Bai, dotriña. Azkenengo astebetian edo esamiñ bat edo hola eitten zan, baiña ez, ez. Hori, azkenengo zera hori, astebeteko hori apaizakin eitten zan. Txartel bat ematen zuen hua ein zendula-a. 
- Erropa? 
- Erropak dotoriak, dotoriauak. 
- Bakoitzak nahi zuena ala? 
- Bai, bai, gure garaiyan bakoitzak nahi zuna. Nik bakarrik daukatena goguan obligatoriyua zana zan holako lazo haundi bat, kurutze batekin lazo haundi bat zan besuan jarrita, eta gero kurutze bat, baiña (ahal zien? ) erropakin. Gu kale-miak giñan-a, hemen diruik ez zan-a, aita igeltserua-a. 
- Neska-utillak elkarrekin joaten zineten? 
- Mutillak mutillekin eta neskak neskekin. 
- Eta baraurik joan behar izaten zenuten? 
- Bai. Honbre, por supuesto, ez da ur tragoikan'e. zortzi t´erdietan izaten zan meza. 
Getxotik irtetean arropak galdu zizkieten
Aizpurua Zubizarreta, Matilde
- Bueno, bazatozten ba, etorri ber zuen hoiek, eta artien erten in ber gendun ba nunbaittea, kasuen. Eta Getxon geunden gu, oain Getxo, Algorta, baiña Getxo. Neguri. Ta ez dakit nun egongo dan han, puertua eongo zan, puertua egongo zan. Sartu giñuzen danok ume ta andre pillo bat, zean, en gasolinderas edo zea hoitakuan, txukutxukutxukutxuku juten dien hoitakuan. Ta lau prenda eukiko, lau erropa eukiko giñuzen, lotuta hola, izeten dia ba, toreruak eta ibiltzen due ba zea, paiñuelo haundi batian hola lotuta, halako bat, idea daukat, ez dakit asko, baiña idea daukat, hala zialakuk gure lau arropa haiek. Guk hamen sartu ber gendun ta dzenda! Ta beste gasolinera batea gure erropak, eta haiek Santurtzin ta gu Laredon. 
- Banatu in zizuen? 
- Klaro. Haiek guk jun ber gendun ontziyan eaman bazittun, guk hurrungo egunian ze jantzi bagendukan. Baiña sondiñen genezkan erropakin bakarrik gelditu giñan. 
- Baiña zuek danok, danok batea. 
- Bai, 
- Erropa bialdu arren, zuek danak batea. 
- Bai, anai-rrebak bai. Anaya ordurako soldadu! Soldadu edo militarrak hartu zuen, ta hor zabillen. 
- Oseake soiñean zeukazuenakin bakarrik utzi zizuen? 
- Soiñen gendukanakin bakarrik. Nere aurreko mutilla... oin bizi da, oaintxen, ointxen in ber ditu datorren astian hogeitabostian in ber dittu larogehitabeatzi urte. Nere ahizpak. Haura bizi da Ermuan. Biyok bakarrik bizi gea oin. Sei giñan. Eta haura, ni baiño aurreagoko mutilla, bi urte zaharragua zana, ni, eta bestiak koxkorritua, ni baiño gaztiagua zana. Ta ama. Gu danok toki batea jun giñan, baiña erropak beste nunbaittea. Por ahi. 
- Eta zuek noa jun ziñaten? 
- Laredoa. 
- Laredoa? 
- Bai. 
Kantabrian egon zireneko bizimodua
Aizpurua Zubizarreta, Matilde
- Ta Laredon? Nun aterrizatu zenduen han? 
- Laredon... 
- Nun? Noa eaman zizuen? 
- Hartu, eman giñuzen zean, autobusetan hartu eta nunbaittea, ba al dakizu zer dan nunbaittea? Nunbaittea, kristo ez dakit aillauko zan toki harta. Erderaz esaten dana, aldea bat e? Santarderko zea batea, Riaño, ez Asturiaskua e? 
Santanderren bazan, eongo da, zea, herri txikin bat izengo zan. Nik ez naiz geyegi akordatzen, baiña, Riaño, baserri batian. Baserri bat, baiña... 
- Baserri bat? 
- Bai, baiña beak zian zeak, este, "pasiegos no eran", ez naiz akordatzen oin izena nola esaten ziyoen. Beak juten zien itxura etxetikan mendira belarra, been negoziyo eta ganauak eo mendiyan zeuzken. Ta guk gelditzen giñan astian, astian aste bat egun batzuetan bakarrikan, etxian, gure ama ta gu. Ta beok etxekoandria, han etxekoandria, ta hiru-au mutikoxkor bat zittuen, ta haiek juten zian mendira been belarrak eo negoziyuak eo ganauak eo ez dakit zer zauzken. Ez dakit zer zauzken. 
- Baiña zuek etxe harta, zenen bidez jun ziñaten o? Hauntzaxea eraman zizuen ta bale o? 
- Ez, gobiernuak edo, gu, esaten dizut ba, baten batek agintzen zigun ta... 
- Hoi da. 
- Ta zuek hairi laguntzen aitzen ziñaten han? 
- Herri, herri... guk? Lagundu ez. 
- Ez? Ez zenien...? 
- Guk, guk aillatzen giñan tokita, baten batek herriko herriko jauntxuak, baten batek bazakiyen gu aillatu ber gendula, refugiau pillua, pillua. 
- Ta haiek bialtzen zizuen ze etxeta jun? 
- Bai, eta gu jun giñan etxe horta, ta gure ahizpa ta izeko ta beste etxe batea. Ahizpa ezkondua e? Bere, ta bi ume txikikin. Esan dizut ba, bixkiyak izan zittula? Eta bat hantxe hil zitzaion lau hillabetekin. 
- Eta alkar ikusten zenduen? 
- Bai, bai, bai, urrian geunden, urrian geunden. Baiña ni artian "convaleciente" esaten da ba? 
- Gaixo hartan? 
- Gaixo? Gaixo, gure ama gaixua. Han baiño, han aiña arrautz, eta han aiña esne ez det edan! Baiña, on eingo zian, oindikan bizi naiz ta. 
- Ta ze jaten zenduen? 
- Hoixe! Nik hoixe. 
- Arrautza ta...? 
- Han neuk, nik neuk, nei amak, bai ba, ahula neon ni, gaixua neon, eta alimentatzeko beste gauza geyegi ez zan eongo, eta arroz kon letxe in, arroza ta esnia bazeon nahikua, porke ganadeiyak eta zea. Oin, nola hartzen gendun, pagauta, zenbat pagatzen gendun eo... hori ez naiz akordatzen e? Ez, ez nundik ekartzen zuen, dendan batetik... hori ez naiz akordatzen. Baiña, arroz kon letxe eta zea arrautza, arrautza natilla eo hola inda... bueno, haretxek salbau ninddun ni e? 
- Eta, zeaik, botikaik eta ez zenduen? 
- Ez. Ospitalian hartzen nun baiña... ospitalian ematen zien zeoze... akordatzen naizela uste det selukumil ematen ziela. Ta beste oin bezela botika, buruko miña daukaula ta pastilla? 
Nobiotan, igandeetako zita
Eizagirre Irure, Joxe Mari; Uranga Ibarguren, Luisa
- (E) Noiz ezautu ziñeten? O noiz hasi ziñeten alkarrekin? Ezautu igual umetatik, baiña... 
- (L) Bai, umetatik ezautu, bertatik bertakok eta. Noiz hasi? Ba, hamaxei bat urtekin, hamazazpi urtekin eo... 
- (JM) Nik ze izango nittun, zuk honbeste bai, geyo... hemezortzi urte eo. Nik hogetabat eo, hiru urten aldia dakau ta, nik hogeitabat. Geo ibili giñen hamar urte ingurun, nobiyotan ibili giñan, ta ointxe bi urte in ditugu berrogeita hamar urte, bodas de oro in genula. 
- (E) Zorionak! 
- (JM) Sei seme-laba: bost seme ta alaba ekarri dittugu. Zuek puxketako lana badezue honbeste ume ekartzen. 
- (E) Ez gea aillauko gaiñea sekula. Eta orduko hola nobiok eta alkarrekin ateratzeko, ordun telefonoik eta ez zan izango? 
- (L) Ke ba, ezer. 
- (E) Ta nola eoten ziñaten? Jaiko erromerin? 
- (L) Jai goizen mezeta juten giñanen, atsaldeko zita in. Yasta. 
- (JM) Ba lehen esan det, Aizarnan mezatik etorriko giñan, hamabost o hogei lagun o elkarrekin. 
- (L) Etxea alkarrekin. 
Azpeitian jaio eta 4 urterekin Iraetara
Lopetegi Zabaleta, Tiburtzio
-Izen-bizenak ematen badizkidazu. 
- Tiburtzio Lopetegi Zabaleta. 
- Noiz jaio zinen, ze urtetan? 
- Ba etorriko'ye datorren hillen aurrenien larogeta hamar... hemeretziyen, hemeretziyen izengo giñen jaiyuak gu. 
- Hemeretzian? 
- Bai. "Mil nuevesientas (dieci) nueve". Larogeta hamar (... ) hemendik hogei egun barru, hillen aurrenian. 
- Ze hilabetetan jaio zinen? 
- "Primero de abril". 
- Gerra (akabau zanian) hogei urte, gerra akabau zanian. Hamen (geunden) gu soldau gerran. 
- Jaio nun egin zinen, hemen bertan? 
- Ez, Loiolako Bizkiturrin. Baserriyan izena. Hantxe erreka-uloan, zera bado ba, taberna hori, oiñ saldu in due, Uranga Taberna. Haretxen ondo-nduan jaiotakuak gea gu. Handik alde ein gendun lau urte giñuzela alde ein gendun hortiken. 
- Hangoa zer zenuen, aita edo baten bat? 
- Ez, ama hangua, baiña bakizu orduan jesuitak-ta zien, eta jesuitak ze in tzuen, terrenuak eta danak-ta. Hor Iraetan baserriya librau ein zala ta gure aitta zana ta horrea zea ein giñan. 
- Aita nongoa zenuen? 
- Agerrekua, Loiolako Agerrekua, Agerreaundi. 
- Aita ere Loiolakua zan? 
- Ama Loiolako Bixkiturrikua, aita Agerrekua. 
- Loiloakoa? 
- Bai, hantxe gain-aiñian. (... ) 
- Eta orduan lau urterekin Iraetara etorri zineten? 
- Bai, bai, Iraetara, lau urte giñutzela. 
- Baserriren batera? 
- Kamiñerokua. Bueno, etxe horrek ditu izen asko. Baakizu zer dun? Hor lehen emen tzan Kamiñerokuan kamiñerua gizona eta orduan multak-ta izeten zien, karreteruak-ta asko, eta ardua emateagatikan zeratu emen tzion, libre laga, eta "Ardo" izena ipini. Eta gure aittite zanai, berriz, aman aittei, Loiolan jesuitakin nola hazi zan, "Patroia" berriz hari. Eta etxiak berez izena du Antonenea. Antonenea du, baiña iñok ez du ezautu izen hori, Kamiñeronekuakin beti. 
Horrea (jundakuak? ) gea gu. 
- Zenbat anai-rreba zineten? 
- Gu asko. Ikaragarria botako dizut, e. Hogeta bost hillebete barrun gure amak izan zitun lau mutill. Hogetabost hillebete barrun. Gu bixkiak, eta hurrenguek'e bixkiak, haiek'e mutillak. Haiek hemen bizi izan balie larogeta sei urte. 
(... ) 
- Zenbat anai-rreba? 
- Zortzi anaia ta hiru arreba. Hamaika. 
Soldadutza (II): gosea eta lagunak
Larrañaga Alberdi, Juan
- Baiño ordun hau de do're gosia. Orduan jateko, orduan, orduan ogi koskor bat jateagatikan'e... 
- Gosea pasa zenuen? 
- Bai, bai, bai. Gosia, hala're guk ikusten gendun gure ate ondoa etorrita majiña bat ta... 
- Eskian? 
- Lentejan ta eskian ta. 
- Ze jaten zenuen? 
- Haragi gixaua hori, haragi gixaua saltsan ta, patata, naranjita; gaiñuntzian, egunian holakoxe bi bollo, egun guztirako. Ta eguardian hayek ematen zigun, ta deskuidatzen bagendun, eguardiyan bertan dana jan. Ta gabia, ba "a buscar". 
- Aguantau in ber? 
- Aguantau in ber. 
- Kanpoa ateatzen ziñetenen ta... 
- Bai. 
- Diruik bazenuen? Irabazten zenuen jornalik? 
- Jornalik batez. 
- Ez zeneukezuen? 
- Egunian bi errial, jornalik diruik batez. 
- Eta bi errealekin jateko eo erosteko aillatzen al zan? 
- Ez, ezer ez, ez. Zea han Bar Crespo bazan, soldauok juten giñan, ta bi pezta kostatzen zan platerkaa patata. 
- Bi pezta? 
- Bi pezta. Jun ta arratsaldian ba hoixe jaten gendun, platerkaa patata jun ta jan ta... 
- Kuadrillan tabernata ta juten ziñeten? 
- Bai, bai, juten giñan, juten giñan. 
- Zer zittuzun, hemengo jendea bazan ala...? 
- Baaai, bai, bai, asko. Asko gañea hamengo jendia. 
- Euskaldun jendea bazan? 
- Bai bai bai bai bai. Gu euskaldunak giñan han koadrilla haundiya, hemen Bergara aldetik, eta zeakuak, eta... hamen bertokuak'e bai. Gu tokau giñan Iraetatikan lau kinta batekuak. Ta laurok Vitorira jun giñan. Ta ondo arreglatzen giñan, bixkiyak zian bi, ta haiek'e eskolaikan'e ez zakiyen, ta zeaik ez, ta infanteyan o zean, bandan tanborrero sartu zien. Ta txarriyak eukitzen zittuen txarri pillua han. Ta txarri-orratzen eoten zian ta han txerritokiyan. 

Ziortza-Bolibar (Bizkaia)
Ziortza
Hizlari ezezaguna, BOL-006
- Ta emetik gora goisela, kamiñon gora, esotzut -esateuat-elixie amaitzen da, o sea, elixien atzien Upetei sala da... erreta. Ta klaro arek ormak... eta segidu aurrera ta beste Upetei , eta aurrera Ospitxela. Ta an, Ospitxalien -selan san "camino de Santiago"-an gelditxesitxuan, ba, amen paseta sienak gaba eitxen an... -bai ba, "Camino de Santiago››tik etosena' pa, se esatenajan ba-da gero an gaba einjje, ba, es taki'pa nik andik gora, eee, Ontzuragatxi' sier, an be selan "Camino de Santiago››k segitzen daben andik aurrera... Da an Ziortzan jasak ate bi: bata beien ta besti goixen, da barruen "korrue›› esatejakona. Da an pasaeise etxe danetik elixa', aitzeustek? 
Gerra denbora
Hizlari ezezaguna, BOL-006
-Ba, gerra denporan, eskolan, ba, etxuan emen eskolaik, sarratu sitxuan eskolak, da amar urtas urten eibier. Da etxien, erdi kale erdi baserri, de gosik egongo espagiñe baserreri urten biar, krixeda. Da krixeda jun de an, ba, danak einbier: umik sainjju, ardixek sainjju... al sana. Da, denpora txarra baeun be, artu ardixek da basora da... se eingo nejuan, ba, amar urtas. Kaltzagiñen: kaltzetorratza galdu, errenmendatu biar bera topetan, a eiñ barik esin etxe'a jun; gero, urrengo igul an goixen mendixen, billotza igaul ardixek, da artik a billotz koitxaue busti bustixe ta illuntzin, gaba joko espaban, ariñ etxa' ardixek ondoik si'la. Orrek pasaute gasak gerra denporan... gerri geutzako be latza isen suan e? Es pentzau... Guk bonbardeoik, jankuari eskerrak, es genduan euki, baiña geuretxuek pasaute gasak geu be. 
Feriara
Hizlari ezezaguna, BOL-006
- Esatejuan len se -neuk enejuan esautu baiña-selan astukin jutesien batzuek injjarra eruten, beste batzu' sagarra, al eben modun, buruen da astutan da... eurek oiñes, ortosik, al eben modun, euren txanpontxu'k etxe'a ekarta' da... 
Guk eskendun olakoik -etxua, eskenduan guk esau' da ikusi bes baiña entzunek dittuk orrek... 
Artoa
Hizlari ezezaguna, BOL-006
- Ba... len emengo jatekue esko baserrixen izetxesuan artue. Oiñ ogixe izeten dan lez, artue, se esuan ogirik eoten ta ogixe artzen basan be, ba, garixe artzen basan be saldu ein biar diru pixkat artzeko ta artue jan biar etxien. Da biar asko ein biar artuari. Maitzi'n erein, gero or, bagallien asitxe pixkat jorratu; gero indarra batu, se sasotan eingo suan ba? Santa Eujeniako aldien, ba... garagarrille... ez, iraillien, iraille; gero, urrixen artue batuu. Gero batzuk ganbaran bota solte ta beste batzuk malutetxuas lotu te esei. A be eiñ eiñbizuan, e? Pentzau selako biarra san... barrerik es eiñ! 
Gero, siketikuen, ba, neguen otz eitxeuanin, garandu, bana banan, artu bata bestias sokorrak eta rraa-raa garandu. 
Gero siketijuen ondo, se bustixe erutebaban errota' esuan arto gosue eitxen da... talue arrotu es da... a ondo siketute gero errota'. Da errotan, ba pixkat kentzejuan errotarixek sorruan alde se a' pe biarra debaide esin leixean eiñ de... estok aizen ori? Diru` etxuan da, ba, "sorruen mendi›› esatejakona kentzejakuan, apurtxu bat, euneko onenbeste... errotarixe fiñe basan; basan tranposotxu, ba, pixkat ostu. Ba! orrek olantxe sitxuan... Da gero, ba, talu eitxe zuan: ipini ure irakitxen, gatza bota pixkat, da maixan ganien edo ontzixen baiña maixa ganien, geixenetan e? 
Botatezuan urune, ein erdixen zulotxue da ur berue bota ara da ondo ibili. Zemat eta geixa ibili gozuaue! 
Gero jo politxo politxo -ez pentzau edozelan, e-biribil biribille talue eiñ da pagie su ederra einde ipini da... a txapela lez arrotu biar ezetejuan e? beko suten. Ordun etxeun ongo kontuik! de beko suten. BALA! buelta emon da gero an prasan ipuni parrillak da igul amar ume ta be armosu emoteko amak ta arek epeletan eukitxe, arek katilluta' emon. 
Aitxek bexek jatzi, da esnie ipini galderean egosten an... tximinixako laatzien (ik estok esautu ori, a! orrek esautzeko baserrire jun bisuan morro... da morro krixedak ogi jan baik koitxaduek... ) barreik eseik eiñ, e? au geuri barren eitxera etorride!... 
Morokillek biar gogortxuao eukitejok. A ipintxesuan, ordun esauat, latzi'n esei ontzixe, ipini uras an, baiña ur beruai, e? bota urune da arek pelotak eiñ estaitxesan eraiñ jjeraiñ jjeraiñ, gogor -izerdixe atea bear isetezuan a eitxeko, morokille eitxeko-da morokille ondo egositxe gero... a bai sosue jateko! gustetejakonentzako baiña ni gastetan janda naoles arto asko on etxuat nai, es morokillik ez taloik. 

Zumaia (Gipuzkoa)
Zumaiako auzoak eta mugak
Izpizua, Joxefran
- Auzo bakarrak hoiek dia, ez? San Migel... Hor Elorrixa ez da, baiña Elorrixatik Zumairako tarte horretako baserritarrak eta, hori... 
- Hor baserri gutxi dia Zumaikuak, e! Bai. 
- Gehienak Itziar dia? 
- Ya. Gehienak Itziar dia. Ya... Bueno Pikotea izango da Zumauko azkena oker ez banao... ez dakit oso ondo, e! , hor mugan. Badakit hor´e Zestua sartzen dala. 
- Eske, Arrua ya Zestua da. 
- Bai, eta oker ez banao, aber, nola zan? Iparre Zumaia da, hor Jadarre gaiñean daon baserriya, karreteran bertan jarraituta, oker ez banao, hurrengo basarridxa Xarrondo Behekua Zestua da eta Xarrondo goikua ez dakit, baiña ondorengua, Endañeta, behintzat ya Deba da. Asike... eta elkarren onduan daude danak! Hoidxe danak bide batian, baiña hor Zestuak egiten du holako zea bat, gauza arraro bat Zumaia ta Deban arteko mugetan. Eta gero ya itsasoan Zumaia ta Deba, beno, ya Deba, Itziar, oso, oso urrutira dijua. Zumaiak ez det uste, hola, kosta haundia dunik. Ze, Santidxoko plaian ere, Santidxoko plaiaiño da Getaia, garai batean erridxoaiño. Eta hor izan zian historian hainbeste borroka eta eztabaida batzarretan eta hori Getaia ta Zuamaia artian, erribera hori zeiñena zan ta hori. Eta, eta gero hori, ba, Urolaren alde hontatik hasita ta Pikoteaño, ba, ez da pusketa haundidxa. Zumaia gehio barrualdea sartzen da, hori Indamendiraiño, eta garai batean Aizarnazabal´e bazan Zumaia, baiño bueno, hizkeraz beste kontu bat da. Hori diferentia da, bai. Bai, baiña auzuak hoiek. Bueno, geo Txikierdi daukazue, Txikierdi, Narrondo... 
Narrondo, Larrondo, aber jendiak nola esaten dun. Ze, ofizialki badirudi n-in dala, baiña l-in askotan aitzen da. 
Erridxuai´re Larrondo entzun izan det deitzen. Bai, eta gero, ba, hori, Gautxori edo Jadarre hori eta beste auzuak, bueno, estazioko auzua ta hola, baiña ya, ya Zumaian geatzen dian auzuak dia, ez? 
Jadarre eta Estazio ingurukoek euskara desberdina
Linazisoro, Abelin
- Nahi det esan, baserritar kulturak... Arrantzale kulturak eta baserritar kulturak diferentzi haundia die hemen Zumaian. Eta adibidez, ba, estazio aldekuak edo Jadarre edo Gau Txori aldekuak... Jadarre barriyua ezautzen dezue? 
- Bai. 
- Ba, alde hortan, ba, zeuden lehen bi baserri eta etxe bat, gehio ezer ez. Ba, hanguak ya hizketan diferente hitz eiten zien, ez gu bezela. Eta baita estaziyokuak ere bai. Guk "estadixua" esaten giñun, "estadixokuak", ezta? Haiek ya, guk "gorrixa", "haundixa", "eurixa", eta haiek "euriya", "haundiya", "gorriya", Zauztarrak bezela. O Arruakuak bezela, ezta? 
- Bai. Eta Oikiyan ta holan esaten da, ezta? 
- Oikiyan'e baserritarren... "Oikiya", "Oikiya", "Oikiya". Ta guk "Oikixa". 
"Xey" lantegia; 70urte inguruko hazkunde industriala
Ugarte Lopetegi, Manuel
- Eta Xey noiz etorri zan hona, honea? Noiz jarri zuen? 
- Oain dala hoeta hamabost urte, o. Urte hontan izango dittuk, hoeta hamabost urte izango dittuk. 
- Año setenta edo... setenta y dos, edo? 
- Bai, hortxe, hortxe. Bai hortxe, setenta, setenta y dosian o hola izango huan. Setenta y dos o hola izango huan. 
Bai, hoeta hemezortzi aurten diala uste diyat. 
- Eta hemen inguruko jende asko ta [...] bertan, ez? 
- Geo, geo Oikiyatikan-a ta jende asko bertakua, zea horrea, berta, ta geo jendia kanpotikan'e etorri huan. Geo Zumaia ta, Oriyo ta, Zarautz ta. Geo bea lehen zean izandakua huan, Ergobiñ eondakua, Donostiko Ergobin. Ta geo hor Astigarraga alde horta ta, han'e zabillen jendia Hernanikua ta. Beno, ba, buelta haundiko zea, jendia. Orduan asko, jende asko ibili giñan gu. Hua honea etorri ta... el año setenta y dosian etorri huan ta hamen setenta y cincuan hirurehun ta berrogei bat lagun o bagiñun guk hor, e! 
- Bai, e? 
- Asko jendia hor. 
- Asko. 
- Asko ibili huan jendia. 
- Ta orduan, e, herriantzako e... 
- Bai, bai, bai, bai. 
-... laguntza izango zan, ez? 
- Bai, honbre, honbre! Bai, hemen bertako jende... 
- Dirua're ekarriko zun. 
- Basarri, basarritar jendia ta hemen bertakua ta. 
- Ta ordurarte basarritan ta lanian [...] ibilitakuak [...]. 
- Bai, ba! Ni... nere edadekuak ya danok lanian zeautakuak gaittuk, e! 
- Bai, ez? 
- Danak kalea. 
- Zuen edadekuak ez. 
- Nere edade, gure edade ta aurrea, hiruroeta bost bat urte o, hoiek hiruroeta bost urte [uain... dikan] gora duazenak, hoiek basarriyan zeautakuak. Baiño behin, ni... nere edadekuak ya danak zeara. 
- Gerra, gerra ondoren jaiotakuak asko ta asko ya fabrikan lanian. 
- Bai, bai, bai. Tallar, fabrika, fabrikan lan [indakuak gehio] Oikiyan. Banaka batzuk gaittuk hola zean, baiñan gehienak zeautakuak hemen, nere lanian ibilitakuak dittuk hemen. 
- Eta Xey izan zan horrela fabrika lehenbizikua? 
- Geo etorri huan hamen, beno, Pollos. 
- Pollos Oiquina. 
- Pollos lehenotiyo... Pollosen'e jende asko ibiltzen huan! Ta geo Xey etorri huan. Ta geo etorri huan Modelo, Elgetatikan etorri huan. [Getai arteko] zean, badakik. 
- Bai. 
- Ta handikan etorri huan. Ta hua itxi iñ huan. Ta geo Aizarnazabal hamen hurrian bestia. 
- A, bai. 
- Hor, hor'e papelera ta hasi hittuan, papelera haundiya ta hittuan hor eta. 
- Ta hoiek'e gutxi gorabehera... garai hortan. 
- Gutxi gorabehera... bai. Bai, lehentxio zeoze, urte paren bat o lehenotiyo o holaxe etorrita... 
- Sesenta y... 
- Bai. Setentan o hola esango nittun zea ta're. [...] dittuk hamengo... 
- Ordun kanbiyua, orduan hasi zan, ez? 
- Kanbiyua, ordun, ordun, ordun hasi... 
- Hirurogeita hamarrian gutxi gorabehera. 
- Bai. Hor, hor hasi huan zea o, nahiko kanbiyua o ta. Basarriyan-a ta. 
Aizarnazabalgoen kontrako pilota-partiduak
Ugarte Lopetegi, Manuel
- Ta geo bestia, zea, aizarnazabaldarrakin-a ta izaten giñun zea... kaguen la letxe!... Pelota partidua! Akordatzen nauk, San Migeletan, [...] batian, jo giñun Aizarnazabala ta hanguak errunka jotzen: batek biei joko ziyela, Aizarnazabalko batek bi oikiarri. Ta neure edadekuak hittun zeak, oikiarrak. Jokatutzen dik, ta hoeitabitik irabazi. 
Pelotan, bai, ba. Aizarnazabalen [...] , Aizarnazabalen frontoia luzia dek, oaiñ'e hala ziok frontoi zaharra. Berriya're bai, [...] izan zan lehen ta. Ta [aide] irabazi zitxion zeak, Aizarnazabalko horrek. Bai, ba. Pelotak ekarri bizi-iziya ta, sakia atea, jata... Haundiya, bestiak txikiguak hittuan mutillak'e. Ta jota saretikan atzeaka ezin zeau. Ta, handikan hurrengo urtian jun dittuk berriz'e, [...] ta... 
- Jaietan, o? 
- Bai, ba. Pestetan, San Migeletan. Ein diu berriz apustua, haiekin jokatzeko, beai jokatzeko. Baiño pelota aukera guk, pelota reglamentokua izatekotan. Ta, bat Zumaiko frontoian ta bestia Aizarnazabalko frontoian jokatzekotan. Ta biyak irabazi, guk, oikiarrak. 
- Oikiarrak. 
- Oikiarrak biyak irabazi. Zumaian... Zumaian ez zekit zenbat in ziun, dozena bat tanto. Ta geo, Aizarnazabala jun, ta Aizarnazabalen bertan errexo irabazi zitxiun, bai, irabazi giñuan ordun. Ta geo, akabo. Geo ya... Geo, uaingo gazte habek, hamen eon dan nere illoba ta, habek eta, hobeto konpondu izan dittuk, aizarnazabaldarrakin beti gaixki konpontzen giñun gu. 
- Zuek bai? Pikia zeon? 
- Bai, beti pikia huan. 
- Bai, e? 
- Ta lehengo zaharrak'e hala [eman] ziyen, e! 
- Leheno gehio! 
- Leheno gehio uaindikan! Lehenguak gehio uaindikan-a ta. Ta han, zeak, e, habek, zea, kultura gehio guk baiño o, gehixio ikasitakuak o, izango hittuk. 
- Oainguak. 
- Oainguak itxuraz, itxuraz... 
- Gehio ibilitakuak, ez? 
- Gehio ibilitakuak eta eskolan-a ta, baiña gu... 
Zumaiako ospitalera esnea eramaten zuten
Etxabe Oliden, Bartolo
- Eta bestela, e, gerratik aparte, e, baiña... leheno, zure gazte denporan eta, hamengo baserritarrak nola juten ziran azokara? Azokara o saltzera... 
- Zumaira, zumaira. 
- Zumaira beti? 
- Beti Zumaira. 
- Zarautza, o... 
- Zarautza ta juten ta, klaro, nik autobusa hartu nunian ta, autobusakin hasi niñun ni azoka Zarautza juten-a ta. Ta hamen, estaziyuan, Oikiyan estaziyua bazeon. Ta Oikiyako estaziyuan goizeko... egunian lau tren geatzen hittun. 
Ta goizian lanea zijuan jendia ta, hor zeozer eaman bihar baldin bazun, esnia ta o zeozer, marmittakan bat esne o hor, bagoi espeziala ekartzen zin trenak. Ta zea, andenian toki bat eoten huan, zea, inguruan zea, ta haien parian gelditzen huan bagoi hori... 
- [Esnia...]? 
-... han kargatzen... 
- Esnia kargatzeko. 
- Marmittak eta kar... 
- Marmitak... 
- Marmittak eta kargatzeko ta beste, tomatia ta iten huan orduan asko... asko eo... Oaingo ez dek asko baiño ordun eskutan astuakin ta eaman bihar huan estaziyoa ta, karo. Ta uain kajetan ta ibiltzen dek, baiño ordun lastaotarretan, bere, astuan bere otarretan ta ibiltzen huan ta. Karo, gauzak diferente, askosez zaillo huan zea, lan hori itten, baiña... horrea, estaziyoa eamaten zin. 
- Eta zuek, esne-artitzen eta, esan diazu, zuk beti Zumaian. 
- Zumaira. 
- Esne-artitzen... 
- Bai. 
- Txiki-xikitatik? 
- Bai, txikittatik eo... Bai. Zumaiako ospittala ein zanetik, obligaziyua geneukan guk ospittalea eamateko esnia. 
Ospittala guk sostenitzen giñun, zeak, Lorek. Basarriyak zakan zea, obligaziyuai eutsi. Hamen zan basarri fuertentxona huan hau garai hartan, ta, klaro, obligaziyua... 
- Ganau asko? 
- Asko, asko... 
- Beste batzuk baiño gehio. 
- Oaiñ ez dituk asko, baiña garai hartan bai. Garai hartan igual eongo hittun zortzi-amar bat behi, ta garai hartan asko huan. Oain berrogei eozein lekutan zabek! 
- Eta esnia ospittalea orduan? 
- Bai, eunian, eunian eaman behar izaten gendun zortzi litro esne ospittalea, urtetan, e! Kao, ospittala fundatu zanetik hasi, ta ni esnetai laga niyon arte, esnia ematen segi. Nik ez dakit ba zenbat urtian... berrogei urtetan baiño gehio huan... 
- Eta bestela, ospittalea... 
- Ospittalea... beste gaiñuntzekua saldu itten nin nik! Baiño nik eamaten nixkin ordun, pues, ehun ta berrogeita hamar litro esne, o gehio igual eamango nixkin, hamen, basarritar batena ta bestiena. Ta, tarte hartan, zerbiziyua iten nin, bertan Zumaira zijuazten, azoka zijuazten jendia eamaten nin, ta kao, lehenotik astuakin juten hittun. 
- Autobusian o kamioyan? 
- Autobusa o... kotxe zahar batekin! Atzian remolkia ipini ta han, [...]. 
- Esnia eamaten zendun, eta... eta jentia. 
- Jendia ta haien trastiak, been otarrak eta... Hori asteburutan ta jende gehio juten huan konprak ittea ta. Karo! 
Garbantzua o zeozer ekarri in behar huan. Itxian baba ta eoten huan, baiña beti ezin dek jan baba eo eozer. 
Aillatzen zanak bestiak baba jan behar. Ordun diru gutxi zeon ordun. 
- Bai. 
Zumaia erdian txerria ukuiluan
Etxabe Egaña, Ana Mari; Zubia Azkue, Ramon
- Esplikatuko diazu hori, kale-aserriyak eta... 
- (Ana Mari) E? 
- Kale-asarrixak zian? 
- (Ana Mari) ¡Que va! Kale-asarridxak? Politta, politta, gure kalian. Numero, ze numero da hura? Bai, Maria Luisa Urbieta, ze numero entrada? Uan dao Valentin Manterola hau, ezautzen al dezu? Pintoria. Daka uan esposizidxua jarrita han. Hori zan itxe bat, itxe normal bat, normal bat, bi pixokua. Ta geo zakan okoillua, behian, okoillua. Atiak zeatzen zian, ba, baserrikuak, honela, ta geo bi pusketakua. Eta han zakan, behe-ehian, okoillua, txerri bat. Ta geo, nola da, erderaz, entresuelua? Euskeraz ez dakit nola dan. Entrada sartu ta segituan, han, belarra, belarra eukitzen zun txerri horrentzako. Han, ez dakit, ate bat o ez dakit. Hamen, belarra, belarra, belarra. Ta bakizu lurrian nola eoten dan irikitzeko? Eske, izena daka... Belarra botatzeko txerridxai, goitikan? 
- Aska. 
- (Ana Mari) Bai, goitikan. 
- Bai, goiko pisuan eo, ranpa... 
- (Ana Mari) Bai. Eta txerridxen gaiñea eroitzen zan belarra, jana, ez? Ez zan, okoillua zan. Kale-aserridxa ez, okoillo bat, politta. Eta han txerri bat hasitzen zan. 
- Kale... Zumaidxa erdi-rdixan? 
- (Ana Mari) Bai, bai, bai, bai. Nere etxian onduan. Nere etxian onduan, Calle Marin. 
- Eta gaiñera nahiko normala izango zan hori Zumaixan? 
- (Ana Mari) ¡Por supuesto! Egunero pasiatzen zun! 
- (Ramon) Bazeuden, gehio´re bazeuden, Calle San Telmon´e bai. Ta geo pasiara ateatzen zuen. 
- (Ana Mari) Pasiara. Calle San Telmon'e bazan, [...]. 
- (Ramon) [...]. 
- (Ana Mari) Eta [...]. Baiño hori zan, guria da numero once, horrek ez dakit ze numero dakan, Valentiñek. Impares, impares dia. 
- (Ramon) Nueve, o... 
- (Ana Mari) Seis o... Seis o usten det dala. Eta beaidxek bakarrikan bizi zian. Oseake, gizona zan arrantzalia, eta andria, ba, txerri hori ta baratza ta souak eta. Eta txerri hori ekartzen zun txiki-xikidxa, oso politta. Ta klaro, hasitzen zijuan bezela, baiño egunero-gunero-gunero ateatzen zun. "Krun, krun, krun! " "Kurrin, kurrin, kurrin, kurrin, kurrin! ", zimitadxoaiño. Zimitadxon buelta ematen zun... 
- (Ramon) Geo jendiak itxeko sobrak ematen zidxoen. 
- (Ana Mari) Ibiltzen zan... Ogidxa! 
- (Ramon) Bazeon andre bat Erramona Txarri esaten genduna, ta itxetatikan ta jasotzen zun sobrak: ogi-oskorrak eta patata-zalak eta naranja... Eta Erramona Txarri esaten giñon. 
- (Ana Mari) Bai, baiño harek zakan okuilluan. Baiño honek, uan uan esposizidxua daka han! 
- Itxeko sobrak eta. 
- (Ana Mari) Bai, egunero etortzen zan gurea´re. "Ba al dezue zeoze? " O patata-zalak eo igual ez, beste zeoze, ogi gogorrak eo... 
- (Ramon) Eta geo zeoze ekartzen al zizuen? Urdaidxa eo? 
- (Ana Mari) Ez. Beti zorretan gelditzen zan, porke paatu dunakin, berridxa ekartzen zun. Oseake, bat kendu ta bestia jarri. Haundidxa iten zanian, ya, saldu iten zun. Baiño haren ordaiñez ekartzen zun bestia. Eta harekin, harek balidxo zunakin ta ez dakit ze, beti zorretan. Sekula ez zan aillatzen ezer´e. Baiña beno, ohitura oso politta. Geo San Fermiñen egunian korrida bezela iten zan zezenakin. 
- (Ramon) Ohitura politta, baiño uan, usai hura, orduan´e ez giñan akostunbratzen. 
- (Ana Mari) Ez zeon hanbesteikan! 
- (Ramon) Garbitu ingo zun. 
- (Ana Mari) Bai, por supuesto. Beti garbi-arbidxa zeon. Bai, eske txokagarridxa hori da, oseake, gaiñea okoillo ederra, harrizkua. Eta behian, pisua zeon. Amaiako plazatikan pisua zan. 
- (Ramon) Bai, baiño sarri-arri garbitu beharko zun. 
- (Ana Mari) Por supuesto, beti garbi-arbi eoten zan. Beti-eti. Haitza, dana haitza zan. 
San Telmo kalea; bizimodua ateratzeko denetarik egin behar
Gorostola Iribar, Jesus
- Orduan, oin, Jesus, zu nun jaiotakua zea, ba? 
- (Jesus) Ni Zumaian, calle San Telmon. 
- San Telmo kalian? 
- (Jesus) Bai. 
- Eta familiya bertakua? Aita, o? 
- (Jesus) Bai, aitta zumaiarra ta ama getaiarra. 
- Eta aitta San Telmo kalekua're bai? 
- (Jesus) Bai, bai. 
- Eta nolakua zan San Telmo kalia? Nola gogoratzen dezu? Asko aldatu al da? 
- (Jesus) San Telmo kalia, bai, asko aldau da, beno! Asko, asko. Leheno dana itxe... zeak, txarrixak eta hazten zianak, dana txarrixa-a, itxietan oilluak eta dana. Gure itxian, aldamenian, ertz hartan oilluak-ta, txarrixak-ta... 
- Bertan, etxian, eskatzian? 
- (Jesus) Behian, behian. Bai. 
- Eta hori etxe guztietan? 
- (Jesus) Danetan ez, baiña asko. Hamen, Calle Marin-a askotan. Calle San Telmo're... Ixa arrantzale zeoze-eoze zekela danak. 
- (Akelino) Bizimoua orduan hala huan. Eiten zan itxeako konparaziyo batea patata, baba dala, ta dana iten zan. 
Taillarrian batzuek iten zuen lana ta beste batzuk, berriz, barkuak deskargatzen-a igual. Ta negoako jartzen zan artua ta babaa ta patata ta hoiek izaten zian. 
- Orduan danetik pixkat egiten zan, ez? 
- (Jesus) Bai, danetik, bai, gehixena. 
- Baratzeko kontua, itsasokua ta... Itsasua, baratza ta, taillarra ta... 
- (Jesus) Gure itxian ez zan ezer... Amamenian iten zan, baiña geuk... Aitta zeatu zanian, ez zan ezer'e iten. 
1936ko udal hauteskundeetan 5 zinegotzi errepublikar
Elosua Zubimendi, Akelino
- Eta republikanuak eta Zumaian bazian orduan? 
- Bai. Neu, republikano aktibua. Trentaiseisko aiuntamientuan bost konzejal atea genduzen! 
- Zenbatetik? 
- Orduan uste det hamaika izaten ziala... Oan hamahiru dabe, orduan hamaika igual... Bost genduzen. Bost. Bueno, republikanuan izena, o liberalak eo orduan zea zian... 
- Edo liberalak, edo, bai. Sozialista o... 
- Bai. 
- Ta gehiago republikanuak sozialistak baiño. 
- Izena, republikanuan izenakin erten zian danak, edo erten giñun. 
- Bestela Zumaian nagusi abertzaliak izango zian, ez? 
- Bai, bai, beti. Nazionalistak beti, abertzaliak izan dia, bai. Bai, treintaicuatroko [...] , treintaiseiseko aiuntamientuan, febrero treinta y seis, bost konzejal erten zuen. 
- Republikanuak. 
- Karo, kartzelan zeon jendia ta orduan atea zan zean. Orduan... 
- Frente Popularra ta... 
- Frente Popularra ta, orduan irabazi zan ta orduan, orduan libratu zian. 
Mitinak; errepublikak langileen inguruko legeak sortu zituen
Elosua Zubimendi, Akelino
- Eta esan dezu hamen republikanetan mitiñak eta izanten ziala? 
- Bai! Neuk´e euki nitun neuk´e neure mitiñak! 
- Zeuk´e bai? Zeuk eman? 
- Bai, primero mayon ta. [...] , bai, bai, bai. Hamen, aiuntamientuko leihotikan hitz einda nao ni gaztetan. 
- Eta, ze? Ze mitin klase izaten zian? 
- (Alaba) Eta hori hemezortzi urtekin. 
- Bai, ba. Hemezortzi urte orduan. Baiña hemezortzi, geo hogeita bat arte, zea, gerra etorri zan arten. Gerran hogeita hiru banezkan, baiña hogeita bat urtekin eon nitzan kartzelan, gaztiena ni nitxan, treintaicuatron. Kartzelan gaztiena ni nitxan. 
- Eta mitiñak orduan inguruko herrixetan eta? 
- Mitiñak ez zian horren sarri iten. Zeoze, zean bat zanian. Eske, orduan ez zeon legeikan bate. Esate bateako, ez zeon langille legeikan. 
- Bai. 
- Ta ein zian "[...] de Trabajo", zortzi orduko zea orduan jarri zan. Bakazidxuak orduan jarri zian. "Ley de Terminos Municipales" horkua da. Lehenotikan nausidxak, hamen ez zan ohitura hori, baiña nausidxak herriz herri ibiltzen zian zeak, reboluzionaidxuak eo protestantienak laga, ta bestiak eamaten zituen lanea. Ta "Ley de Terminos Municipales" ein zuen, ein zun republikak. Parua zeon bitartian herri batian, besteko langilleik etortzeik ez zeon. Bai. 
Ta "Ley de Accidentes de Trabajo" ez zeon. Zeona hil ta anai horrek ezer ez zun kobratzen. Orduan lege asko in zian! 
- Republikan. 
- (Alaba) Ta geo mantenitu in zituen, ez? 
- Honbre, klaro. Baiña republikak lehenbiziko konbeniua sindikato metalurgikua in zanian, parte hartu nun nik, Donostira sarritan juten nitxan konbeniyua in zan arte. Egilaz ta bidxok. Herridxan ez zeon eskola zeukan mutillikan, ta nik batez, nik gutxi ta bestiak batez. [...] ezer ez, baiña... Ez zeon besteik eta! 
- Eta mitiñak eta eukeraz, edo? 
- Euskeraz. Nik euskeraz neuriak iten nitun ta Garces-k erderaz. 
- Eta euskeraz eta hitz eiteko, leheno, huelga kontuak eta reboluziyua ta, holako kontuak eta euskeraz eta, nola [...]? 
- Bazian, bazian, bai, orduan´e bagenduzen, bai, bagenduzen. 
- Eta kanpoko jenderik eta etortzen zan mitiñak ematea? 
- Ez. 
- Eibarretik o... 
- Aldidxan behin bai, aldidxan behin ekartzen gendun baten bat. Ta hori baiño gehidxo, hamen bertako zea gehidxo organizatu nahi izan gendun, ez gendun konsegitu, baiña. Bertako intelektualak eo zeak, meikua, maixua... danak inbitatu zituen ziklo bat eiteko konferentzidxanak eta. Ez zun danak ametitu. Diplomazi earrakin erantzunak eman zixkiun! Orduan eskolan, zea zeon eskolan maixu, bueno! 
- [...]? 
- Ez, lehenotikan, txiki bat. Erdaldun pillua ekarri zuan bat. Ahaztu zat. Seme-labak´e bazezkan hamen bizi zianak. 
Gizon txiki bat zan. "Mientras haya dos banderas distintas en el dintel de un ayuntamiento, no puedo participar", ta, halako zeak. 
- Orduan ya. 
- Meikuak berriz, Ajuriak berriz, libro bat eo eskribituta emango zigula konferentzidxan, ta "[...] libruak leetuko dixkiu! " erantzun giñon, ta horretan, hola ibiltzen giñan. Bai, hola ibiltzen giñan. 
Gerra hasi zenean udaletxearen jabe egin ziren
Elosua Zubimendi, Akelino
- Ta geo, bakizu, borroka´re haundidxa zeon, [...] baiña hamen´e bai. UGTkuak eta, sozialistak eta, falangia ta, hasi zian Madrillen ta Barzelonan ta, herri hoietan, elkar hiltzen eta. Ya enbenenatu in zan anbientia. Ikusten zanian gerra ya... 
- Ikusten zan? 
- Bai, bai. 
- Gerra bazetorrela? 
- Bai, bai. Gerra bazetorren, ikusten zan, ikusten zan. Ezin zala bizi ya ikusten zan. 
- Eta etorri zan. 
- Bai, sartu zan, bai, Tito. 
- Eta zelan enteratu ziñan gerra sartu zala? 
- Ez naiz gogoratzen nola enteratu giñan, baiña enteratu bakarrik ez. Behalaxe jun ta aiuntamientuan jabe in giñan. 
Aiuntamientuan jabe gu in giñan. 
- Republikanuak? 
- Bai, republikanuak. Bai, bai. Nazionalistak horrela zeuden ba, ze aldeta jokatu [...] eziñik... 
- Bai, dudan. 
- Ta gu jarri in giñan aiuntamientuan. Bai. Garces ta ni ta beste bat. Garces gendukan buru. Zea bat zan, aragones bat, estadidxuan enpleatzen zana, Urolan, enpleatzen zan mutil bat, eskola dexentekin ta. Donostitikan boikota in zidxoen, ebanista zan, ta boikota in zidxoen [...] sindikatuak eta moitzen zitulako. Ta honea, [...] onduan, republikanuak [...] , honea bialdu zun zeak, Urola enpleauta. Harek, haren bitartez ta harekin ondo konpontzen giñan, aiuntamientua manejatzen ta. Detenitu´re in genduzen zea danak, karlista danak. Hamen, hamen, hamen nekan zeauta... 
- (Alaba) Apuntauta. 
- Bai. Ta herriko karlista danak detenitu [...] ta. Hogeita hamaika. 
- Hogeita hamaika? 
- Hogeita hamaika detenitu ginduzen. Ta aiuntamientoko goiko saloian eon zian preso ta zeak etortzen zian, anarkistak, billa, zeatu nahidxan. Ta haidxei frente eman ta. Gogor hartzen genduzen! 
Herriko karlistak preso hartu zituzten udaletxean
Elosua Zubimendi, Akelino
- Eta karlistak orduan salon de plenosen? 
- Karlisten zea, hasi zian, ba, hoidxek´e ibiltzen pistolakin ta entrenamentuan-a´re, ya jakiten gendun gu zein. [...] gendun, ta detenitu genduzen. 
- Eta lista hori zeiñek in zun lista hori? Edo nundik atea zenuen? 
- Geuk iten gendun. Guk eiten genduzen hauek danak. 
- UGTn? 
- UGTn ez, aiuntamientotikan. 
- A, karo, republikanuak. 
- Ta txaperuai, txapero faxistak´e bazeben. Desarmatu in genduzen! Bai, bai. Ta mikeletiak´e bai, bat baiño gehio. 
Ez zianak konfiantzakuak... 
- Eta zenbat egunian izan ziñan... 
- Hor? Ba, ez dakit, sartu zian arte. Nazionalak sartu zian arte eon zian hauek danak deteniuta hor goian. Ta Frantzitik etorri nitxanian, batek baiño gehio hauetakuak eskerrak eman zian nei ondo portatu giñalako. Bai, bai. 
Apeztegi ta [Pafus] ta. Hoidxek eskerrak eman zien nei, klaro, hoidxek defenditu eziñik ibili giñan, ta! Detenitu bai in genduzen, baiña gero hoidxek defenditu eziñikan, hoidxek gorde eziñikan anarkistetatik eta. Eskerrak ematen zizkien nei. 
- Hildakorik eta izan zan? 
- Ez! 
- Zumaian? 
- Ez, Zumaidxan ez. Bueno, hil zuen bat, baiña guk alde in ta gero-o, ya ebakuazidxua in da geo-. Paolen billatu zuen baten bat hilda. Ez, guk ez gendun iñor zeatu, iñor gaixki hartu. Kate motxetik eamaten zidxoen, ta hantxe, danak hantxe euki bakarrikan, ta bijilatu ta. Nazionalistak etorri zian, eun batzuetan eo eon zian dudan, ta ya geo, laguntzakin, bi zeak eoten zian txandan: zentinelak o guardidxa, [...] zana. 
Zumaiako familia asko Santoñara ihesi
Elosua Zubimendi, Akelino
- Eta Zumaixan-ta, jendia batalloietan-ta organizatu zan edo? 
- Mordua jun zan boluntadxo. 
- Baiña Zumaidxan bertan bazeon batalloirik? 
- Zumaidxan osaba bat hil zan, Fermin, hamen, zean, frentian, [...]. Ta anaidxa, [...] , heritu in zuen. Boluntaidxuak asko jun zian UGTtikan, gaztiak. 
- Eibarrea? 
- Eibarrea, Batallon UHP, Batallon... nola da? Hermanos Proletarios. Bai Eibarra... Donostira gehidxenak. 
Donostitikan, bai. Donostiko zea, sublebazidxua izan zanian jende asko jun zan hamendikan han zeatzeko. Tartian osaba karabiñerua, Cabrera jun zan. Fusillikan manejatzen haretxek bakarrik jakingo zun, beste iñork ez zun jakingo! 
- Eta herridxan eta, jenderik geratu zan hamen, herrixan bertan? 
- Bai, bai. 
- (Alaba) Andriak. 
- Geo, hori geo ya, gerra sortu zanian, ba, hasi zian zeak etortzen, refujiauak, Irundikan eta Hondarrabitik eta. 
Horkuak lehenbizi hasi zian etortzen. Eta Amaian sartu genduzen, Hotel Amaian orduan. Garai hartan ez zeon zeikan, zeakin, gerrakin-a. Hor sartzen genduzen. Ta geo Donostidxa´re galdu zan, denpora gutxidxan sartu zian frentia puskatu zuenian. 
- Noiz sartu zian gutxi gorabehera? Gogoratzen dezu? Setienbreako? 
- Setienbreako? Leheno! 
- Leheno? 
- Bai. Setienbrian ya guk hamendik ebakuatu in gendun setienbrian. Ta Donostira hoidxek sartu zian, bueno, bai, setienbrian aurrealdian izango zan sartu ziala. Ta Zumaitikan jendiak alde in zun. Ta guk barko bat preparatu gendun ta geure aldekuak barkuan bialdu genduzen, andria, ama-a, andrian ama-a, kuadrilla bat... 
- (Alaba) Arreba... 
- Arreba? Arreba ez. Arreba geo... 
- [...] ez zan jun? 
- Geo bialdu zituen hoidxek, hoidxek hamen geatu zian, umiak txikidxak zezken, ta ez zian jun. Guk danok alde in gendun. Ta nik [...] txarrena esaten det, gerra [...] ta Frantzikua ta ikusi ditut, baiña [...] txarrena hura izan zan neretzat, hemen hau ebakuatu gendunian. Klaro, gurasuak hemen geatzen zian ta aittak hemen geatu nahi zun ta amak gurekin jun nahi zun. Ta aittak "Nola jungo gea dakaun edadiakin? " ta zea, ta "Antolauko dia umiak" eta. 
Haidxen zeakin alde iñ in behar izan nun nik etxetikan, despeditzeko astiik gabe. Klaro, nik zea nekan, barkuan bestiak bialdu genduzen, andria-a, andrian ama-a... En fin, danak, herriko asko. Ta nik zea txiki bat nekan, motor txiki bat, rekisauta, etxeberriatarrena. Zea zan, Hiberdrolako ingenierua [...] etxia zaken hor Paolen. Horrek motor txiki bat zekan orduan, motor rapido hoidxetako bat. Ta hura rekisauta nekan nik. Ta hamen azkeneko danak alde in zuenian, ni motor hartan jun nitxan. Launak, sindikatoko launak, itsasuan-a ibiltzen zan bat, konpromisauta nekan, Erramun. Han jun nitxan ni, hauek danak bialduta, haidxen ondoren. Ta hoidxek Lekeition sartu zian lehenbizi, ta geo, tratu asko Santoñakin gendukan zumaiarrak. Hemen barkuak eta nola iten zian, ba, gehidxenbat kuñauak, Joxe Marik zekan tratoik gehidxena. Ta Santoña danak, famili asko Santoña jun giñan. Ni geatu nitxan hor Bilbon, baiña andria ta andrien amak-ta, famili asko, Manuela arreba´re hor zan, Joxe Marin andria, famili asko Santoñan geatu zian o sartu zian refujiauta aberats baten itxian. Ihesi in zun ta itxe haundi bat zekan ta itxe hura dana okupatu zuen zumaiarrak. Agustin-a, Akelin-a hauek, orduan bialdu zituenian, txikidxak eta "¿No me das un poco? " esaten zuan, ezta? Amak esaten zuan, gosiak eta danai eskian Agustin. "Me das un poco" danai eskian, gosiak zan haura. 
- (Alaba) Osaba Jose Luis han jaiotakua da, ez? Osaba Jose Luis ez zan Santoñan jaio? 
- Santoñan jaidxo zan. Klaro, zazpi hillabete zeon Paulita, zea, ama, hamendik alde in gendunian. 
- Eta orduan, Zumaiko andra ta ume guztiak eta... 
- Askok alde in gendun ta beste batzuek hamen geatu zian, ta geo bialdu in zituen, beste hauek danak atzea bialdu in zituen. 
Tabakoa ereiten zuten; prozesua urratsez urrats
Ibarbia Ugarte, Brigida
- Konde basarriya, ta harrek itten zun landare asko. Hua zan herriko danen buru, o... Hark zeatzen zuan. Baiño, gure denpoan itxia... haziya ematen zigun guri! 
- Tabako haziya. 
- Tabako haziya itxian zeatu, ta geo ernetzen hasten zanian, [...]. Hazi-oki zea batian jun ta, ta! , bihatzakin dana txut. Lau ostro o sei ostro zanian aldatzen gendun. Abuztuan azkena, iraillian aurrenian jasotzen gendun. 
- Gariya... 
- Bai, gariya kendu ta ipintzen gendun, bai. Eta geo, lehortzea, ba, hiru hillabete o izaten zan. Ta itten gendun aixkoakin o hitaiakin ebakitzen gendun, tentian. 
- Aixkoakin? 
- Bai, bai, bai. Kerten gogorra du. Horrela kertena, eta trak! ebakitzen zan, punta zorrotzakiñ. Eta geo, bestela itten gendun, zea, iltzia. Bakoitzai zea sartu, alanbria ganbaran dana, alanbria in, ta alanbrien taka-aka-aka-aka, dana exekitzen gendun. Eta lehortutzen zanian, mendebala behar zun izan ostrua ez puskatzeko. Orduan lika-ika-ika-ika [...] danak, [...] , e! , peatzen zan dana, e!. Eta... lika-ika. Ta ordun taka-aka, sustraittikan dana kendu ostrua eta geo dozena bat o eskuan bittu txuzen ta beste batekin buruba itten giñun, sorta, sorta. Ipurdiyak eta muturrak alde batea, kertenetik. On-na erdikua-a beste aldea. Hua ya doblia pagatzen zeen. Erdikua puroako, puruantzako, bai. 
- Hona puruantzako eta... 
- Bai. Beaiek klasifikatzen zeen. Guk muturrak ta ipurdiyak garbi-arbiya, orri haundiya ona zeona, aparte juten zan beti. Ta muturrekuak eta ipurdikuak xixtriñauak o erdi-eatu, zulatuta igual, hua beste aldian, farduak. Kaja haundi bat, zakuakiñ zeatu, lotu, josi... 
- Ta Panplona. 
- Bai, bai, bai. Egunak izaten zian, eamaten zian egunak. Ya merkantzia o, Zumaira ekartzen zian... 
- Ta trenian edo? 
- Trenian o... nik ez dakit nola juten zian! Nola zeatzen zian behiñik behin, horrenbeste kilo... 
- Baiña zuek ez ziñaten juten... 
- Ez, ez, ez, ez! Konde o dalako horko... Oaintxen dala urtebete o hola hil zan gizon hori, zaharra. Eta ya haiek arduratzen zian. Gero hasi zian kamioi... 
- Zuek hasi baiña... 
- Guk pixatu ta guk jartzen gendun eta harei zean, horrenbeste kilo horrenbeste zeakiñ etortzen zan. Nota hartzen zizuen, geo´re hari buruz etortzen zan. Hango klasifikaziyuen buruz etortzen zan, bai. Ta hortxen, Kandelaiotako buelta horretan etorriko zan pixua ta diruen fakturaziyo, esan nahi nuke, bere zea ta... Otsaillen azkeneako kobrauta. 
- Eta... 
- Bai, bai. Ordurako diru ederra zan, e! Iñ in behar, lan asko in behar, baiña dirua zan. Ta garai hartan, ba, in zazu kontu. Gabonetatik udaberrira arte, baserriyan ez dao ganauakin ta zean. Lehengo patata o... Ez da, ez da. Oain bezela ez zan, ta! 
- Gero bai, ez? Ya martxutik aurrera... 
- Bai, martxutik aurrea udaberriko gauza hasten zan. 
- Bai. 
- Landaria ta... 
- Baatza ta. 
- Bai, baatza ta dana. Handikan santu guztiyen aldea arte, ba, segi-egi-egi-egi danakin. Berdura, illarrak, baina, porrua, udarako berdura, Zarautza o Donostira. 
- Ta orduan, neguko diru hori ondo etortzen zan, ezta? 
- Hoixen etortzen zala! 
- Tabakuan diru hori... 
- Bai, bai, bai. 
- Eta, e... 
- Asko itten zan Oikiyan! Iya baserri danetan, e! 
- Bai, e? 
- Bai, bai, bai, bai. Libre izango zan! Itten gendun behiñik behin, ta! 
- Ta zuen aurretik´e bai? Gurasuak eta... gogoratzen dezu? O, aittittak eta amamak eta? 
- Ez, ez, ez, ez, ez. Aittak eta amak denpoan hasitakuak. Gu txikiyak giñan denpoan hasiko zian beharbada. Bai. 
- Eta geo´re, jarraitutakuak? 
- Jarraittu zuan gero arte, baiño ez dakitt, uain dala berrogei bat urte lagako zuen, e! Lehen esan dixutena, gaixotasuna o lizundu itten zan. Ezin zan. Lurra gaixotu o izaten da, ba? Ezin zan tabakoik iñ, atmosferagatikan o... ez zan, ezin zan iñ. Souan bertan hasten zitzaion lizuna. Ta orduan ez du bate baliyo. Galdu itten du ta! Bai. Ta geo, bertan behera galdu zan hori dana. Oain irauten duan Panplonako fabrika harek, ez dakitt hortikan aurrea ezer´e. 
Lehen inguruak gari-soroz beteta
Etxabe Udabe, Klaudio
- Eta bestela zuek, auzo honek nola daka izena? 
- E? 
- Izena, auzo honen izena zein da? 
- Horrena? 
- Auzua, bai. Zuen inguru guzti hau. 
- Baserri hoidxek ditxuk [Andika] izena didxe bidxak. Goiko hura Santa Klara. Bai. Ta beste hura Saskarate. 
- Saskarate. 
- Hor beste... hamendik ez dezu /etzu/ ikusten, beste bi alkar onduan zabek. Agerre hoidxek. 
- Agerre? 
- Bai. 
- Eta inguru guzti honetan beti horrela zelaiak eta belarra izan da edo lehen gariya ta... 
- Garidxa ta leheno asko! 
- Lehen dana garixa? 
- Bai. Oain dana... dana zelaidxa oain! 
- Eta noiz aldatu zan? 
- Ba urte batzuk bai aldau zala. 
- Eta lehen garixa. 
- Garidxa, bai. 
- Eta hamen garixa ondo hasten da, hamen itsasonduan? 
- Bai. 
- Bai, e? 
- Guk'e gari pillua iten giñin urtian urtian. Gurian ta danian! Hamen itxe danetan, auzo danetan. 
- Dana garixa. 
- Garidxa bai. 
- Eta gero, garidxa ta ebagi eta, ebakitzeko ta, jasotzeko ta, auzolanian. 
- Bai. Auzotan. Auzuak elkarri lagunduta. Hik gaur han ta, gu bidxar honea ta horrea ta, bai. Ta artua ta're bai. 
- Artua're bai? 
- Artua ta, baba, babarruna o, asko iten [huan] hemen leheno. Bai. 
- Uda partian garixa eta... 
- Bai. 
-... ta gero artua. 
- Artua. 
- Eta ardixak eta ganaua ta, hori ere izaten zan? 
- Bai. Oain lehengo aldian ganau asko ziok hamen. 
- Oain gehio. 
- Asko, asko, gehio, asko galdu dek. Zelaidxak horreatik zebek uain, souak zelai inda. Jatekua asko behar, ta... 
- Eta lehen, hamengo zelai guztixak eta, dana soluak. 
- Danak ez, baiña asko bai. 
- Garixa, ta... 
- Bai. 
- Garixak lan asko izango du, ez? 
- Bai. Baserriko lan danak asko. 
- Bai. Oain lehen baiño erredxo iten dek makinakin ta adelantua. Baiña lehengo aldian jende gutxi uain baserridxetan'e lanian. 
- Bai. Hori aldatuko zan, ez? 
- Bai. Baserrin gutxi pagatzen die ta! 
- Bai. 
- Oain, oain urte baiño merkio ziok haragidxa're, guri paatzen [ziuk] , baserritarrai. Tablan atea zak kontua zenbat, zenbat garestidxo [eongo dan]? Pentsua ta dana. 
Fabrikako lana eta baserrikoa batera
Ugarte Lopetegi, Manuel
- Ta geo bakik, esan detena. Leheno, hi, tallarrian [...] hitun ta, gu udaan ta ordu asko in behar izaten giñun ordun, tallarrian orduan. Hamar ordu t'erdi itten [genittun] [laneko] , hamar ordu, hamar ordu t'erdi, hamabi're makiña bat aldiz iñak gaittuk! 
- Bai, ez? 
- Bai. Eta berriz itxea etorri ta berriz itxian'e jardun in behar! Hua izaten huan! 
- Klaro! 
- Han zuluan pasatzen huan euna ta berriz'e hamen etorri ta... 
- Ganaua ta... 
- Ganaua berriz ta, zeatzeko astiik ez, bizitzeko're astiik ez! Sapatuan'e lana izaten huan hasieran, hasi giñanen. 
Geo ya kendu huan. Sapatuan jai itten hasi huan geo. 
- Sapatu goizian baiña, ez? 
- Bai. 
- O goiz ta arratsalde? 
- Ez, goizian, goizian. Ta geo ya sapatua zea in huan, kendu huan ta. Geo pixkat lasaixio, hi, asteburua pixkat trankillaua, hi. Basarriyan'e beti izaten huan [lana] , han ez huan jairik izaten. 
- Ez! 
- Ez. Lana izaten huan, han ez bazan, hamen. 
- Fabrikan lana iten duna ta gero kalian, ba, ondo, baiña... 
- Bai, bai. Bai, kalian [...] ondo, bai, bai, baiña... 
Baratza bizibide; autopistak lurrak jan zizkien
Ugarte Lopetegi, Manuel
- Baiña hoiek hittun zeak, gure bizimouko zeak. Ta ordun hik [...] automobillik eta're ez huan, ta basarriyan eoten giñanian-a ta, astuakin estaziyoa jun behar izaten huan trenea, zea eamatea, jenerua eamatea. 
- Merkatua, Oikiyako... 
- Bai. Oikiyan bahuan hor estaziyua, hor huan apeaderua. Harrea jun behar izaten giñaun astuakiñ. Ama zana, ama zana Donostira juten huan. 
- Donostira, e? 
- Bai, gu mutil-oskorrak giñanian ta, udaan tomatia asko iten giñun, tomatia ta baina. Berdura. Gehio ganaua baiño, berdura gehio itten giñun. 
- Bai, ez? Oikiyan... 
- Hemen batzuk ganaua askoekin eoten hittun. Baiño hamen, gure itxian-a ta, hamen zea gehio. Hemen... 
- Baratza. 
-... baratzako gauza gehio itten, itten giñun. 
- Tomatia, piperra ta... 
- Bai. 
- Baina. 
- Baina, ta illarra ta. Hoiek danak. Geo autopistak hau... terrenuak puskau zixkiñ danak. Gui're [...] haundiya harrapatu zixkiun. Han soro txiki bat osua. Bestiai're pusketa haundiya ta... Haben bi dabezenak habek'e, habek'e beheko barrenak lurrian gozuenak eta onenak... 
- Eta ze zian, danak baratzak? Dana oaiñ'e autopista pasatzen da, ta baratza. 
- Oain autopistako hoiek baratzak [...] hoiek. Ta baratza, ta lehen-eheno gariya ta're bai. 
- Gariya bai. 
- Gariya ta artua ta, hoiek, babarrunak ta [in behar izaten hittun ta]. Lurrian'e, earrenak, gure etxiak zitunak, zeak jan zixkin, autopistak. 
- Autopistak asko aldatu zun Oikiya? 
- Bai. [Ointxe] jata ebakita geldittu huan ordun. 
- Bitan. 
- Ya ordun, orduan ya, hoi pasa zanian hasi niñun ni're zeara... 
- Tallarrian. 
-... tallarrea lanea. Eske terrenuak zeatu hittun... Lehenotiyo ideakin gatxaben, baiño jutea, zea, tallarrea hasteko ideakin natxion. Baiña Valentziko geo gaiñea nola zatorren, autopista nola zatorren... 
- Jakinda... 
-... jakinda genitxaben obretako zea behar zala, terrenuak izorrau zixkiula. Ta ya ordun zea in giñun, bukau giñun ta. 
Uaiñ hamentxe, uain jubilauta. Gure bizimoua pasata. 
Administratzailea etxera etortzen zen errenta kobratzera
Etxabe Oliden, Bartolo
- Eta esan dezu, urtero-rtero, errenta pagatu behar, ez, gariakin? 
- Bai, bai. Errenta paatzea. Ta azkenaldea, azkenaldea... Karo, hamen [...] bazauzkan zeak, basarriyak harek. Ta azkenaldea bere zea, bere nausiya o, beak zakan, ipiñita zakan gizona gure etxea etortzen huan kobratzea, errenta kobratzea. Ta hamen eoten hittun hori... Zumaiako [Probes] basarriya badakik nun daon? Hoiek danak gurekin batea maixterrak hittun. Hoiek gure... honea etortzen hitun errenta paatzea. 
- Paatzea. 
- Bai. 
- Lorera. 
- Lorea. Loren itten ziyen zea, reuniyua. Maiordomua horrea etortzen huan kobratzea... 
- Administradoria. 
- Eo administradoria o... 
- Bai, bai. 
- Guk maiordomua esaten deu. 
- Maiordomua esaten dezue. 
- Ta horrea beren kapoiakin, ordun kapoiak entregau behar izaten hittun. 
- A bai, e? Garia eta... 
- Gariya ta kapoiak. Ta kapoiak eukitzen zixkin, ba, karo... Basarriyak, segun ze kategorittako baserriyak zian, eukitzen zuen batzuk bi, bestiak bi pare kapoe, hola. Baserri haundiyenak hola, bi pare kapoi o hola eukitzen zixkiñ. 
- Bai, e? 
- Ta txikiyenak eo hola, basarri narras xamarrak zienak, eo karo, langilleik ez zianak, o... Leku batzutan ez huan [hamengo baserritan] , ze esango det, gu, Zelaieta hor goittik behera daon [...] barreneko basarriya're harena huan. 
Ta hori, ba, ez huan lantzen. 
- Karo, terreno gutxi ta... 
- Terrenua asko zakan, baiña langilliak ez! Ta geo, handik pixkat behero, hamen ordeka-rdeka hittun ta han aldapak! Ta karo, harriya're urria zeon han, goldian ta itteko ta... Oseake, diferentiak hittun zeak, nota diferentiak zazkan. Hola bizitzen hitun. Baiña hua're, hark kapoi pare bakarra hasi. 
- Zuek bi. 
- Guk bi, bi. 
- Bi pare. 
- Bi pare eukitzen giñun guk. Karo, hamen itten huan zea... Gure etxian, azkenengo igual hamar o, hamar baiño urte gehio huan, ingo huan gure etxian, zea, entrega. Ta klaro, ordun'e lehenotik Zestuan entrega itten ziyen gariya. 
Baiña geo ya hori haundiya zala, ta zea, estadua eo administraziyua Madriden presiyuak iten hasi huan, ta handik aurrea ez huan gariya entregatzen. Gariya hiretzako, baiña, zea, honenbeste diru, honenbeste pezeta urtian pagatu behar hittun. 
- Errialak o... 
- O errialak, o... 
- Eta hori noiz aldatu zan gutxi gorabehera? Ze urtetan? 
- Esaten dit, ba, ni... Ni mutil koskorra nitzan. Nere denpoan behintzat. Ni mutil koskorra... karo! Nik ezautu nixkin, ta, hoiek, kapoiak entreatzen ta... Gariya entreatzen ez niñ ezautu. 
- Ez. 
- Gariya entregatzen... Baiña hamengo gerra ta baiño lehenotik... 
- Leheno. 
- Lehenotik, aurretik. Hori baiño lehenotik. 
Inguruetan arta-soroak nagusi
Etxabe Oliden, Bartolo
- Eta hau, bai Xey zala ta, autopista dala ta, hau inguru guzti hau asko aldatuko zan, ez, azkenengo [...] urtietan? 
- Klaro, dana! Hamen teillatuik eta ezer ez huan ikusten leheno. Karo, uain arbolak eta ikusten dittuk, baiña leheno dana hau artua ikusten huan dana... 
- Artua? 
- Dana artua ta gariya, gariya. Karo, hirutik bat iten huan gariya. Ta ebaki iten huan San Pedro, San... hemendik atzea! Uain ya... 
- Hortxe, ez? 
- Bai, bai. Uain hori-ori-ori-ori-ori eoten huan dana, zea, souak, partzelak. Ta beste dana, beste dana artua. 
- Erribera guztiya. 
- Bai, bai. Erribera guztiya, dana. Hamen ez huan koskik ezer'e ikusteko. 
Pildumenen inguruko azalpenak
Etxabe Egaña, Ana Mari; Zubia Azkue, Ramon
- Ba, pildumen hori uan ikusten da ta igual ikusita eukiko dezu zuk, eskual lanak, hemengo kutxak eta, kutxak eta iten dia, ba? Eta bestiak, eske, nik izena... 
- (Ramon) Argizaiola. 
- (Ana Mari) Argizaiola. 
- Argizaiolak eta inguruan... 
- (Ana Mari) Huri da! Bueltaka hori da peldumena. 
- Baiña zuek ez dezue ezautu hori? 
- (Ana Mari) Ez, guk lurrian. 
- Lurrian. Zuzenian pildmena. 
- (Ana Mari) Bai, bai, bai, bai. Honela iten zan, oan´e igual salduko due, ez dakit, e! Honela ta tak! , ta geo tak, punta. 
Ta hura segun gastatzen zijuan bezela, juten zan eskatzen, dana bukatu arte. 
- Eta erosi? 
- (Ana Mari) Erosi dendetan. Gu [...] Sorazunian, baiño Alberdinekuakin ta. Pasteleidxan. 
- (Ramon) Bai. Leheno konfiteidxan, ez zan izaten pasteleidxan, [...] konfiteidxan [...] , ta iten zituen kandelak eta pildumenak. 
- (Ana Mari) Bai. 
- (Ramon) Nik Panplonan ikusi det denda bat oaindikan pildumenak saltzen dituenak. 
- (Ana Mari) Bai, uain huri tipikua bezela dao, e. Tipikua bezela dao. Nik hamen ez det ikusi aspaldidxan. Igual eon laike. 
- (Ramon) Nik hamen´e ez. Donostidxan ez det ikusten hori. 
- (Ana Mari) Ez dakit. Nik ez det ikusi hemen. 
- (Ramon) Geo, argizaiolak ere modernuak saltzen dittue denda horrela pixkat tipikuak. Ta han eoten da lotuta pildumena. 
- (Ana Mari) Bai. 
- (Ramon) Baiño nun o nun iten dian. 
Fonetika/fonologia kontuak Zumaiako euskaran
Izpizua, Joxefran
- Filologian batez ere fonetika ta fonologian espezializatu nitzanez, ba, iruitzen zait, gauza batzuk badiala pixkat erne ibiltzekuak, ez? Erne, edo... edo harrapatzekuak, ez? Nahiko Zumaiko bereizgarria iruitzen zait galtzen ai dan -i -a elkarketak. Hau da, epentesi hori, -dxa edo hori. Eta gaiñea, bueno, esaerak oan ere badaude, ba, nola aldatzen juten dan, ba, Zarautzen -ya, eta ya Getaitik Zumai aldea ya -dxa, Itziarren -xa. Eta ya hemendik ya Mutrikura -xa ta horrela, ez? Zumaiko da hori, ba, -xa hori, baina ahostuna, -dxa, ez? 
- Bai. Tarteko zeoze. 
- Getariakoaren berdin-erdina da zuentzat? Neretzat bai, baiña zuentzat? 
- Neretzat´e bai, baiña zailla da esatia, ze guk ama Getaikua deu, baiña nik hala bizi izan det, neretzat berdiña da hori, Getaikua ta Zumaikua. Getaia ta Zumaian arteko beste diferentziak izango dia igual ba, t-en palatalizazioa... 
Bai, ba txikitan neri beti adarra jotzen ziaten Getaiko lehengusuak esaten ba guk "aitta" esaten genulako, ez? "Aitta" ta haiek "aita". Baiña hori ez da -ia, hori beste kontu bat da, ez? 
- Eta hemen normalian bustidura haundiagoa izango da? 
- Bai, bai. Zenbat eta mendebalderago, gehidxo eiten da, ez? Eta geo beste bat, uste det analogiaz eiten dan kontu bat, eta dexente galdu dana, eta da -u-bukatutako hitzak -kin ez doazenian, Zumaian beti -o esan ditugula, ez? 
Ordun, "negua", baiña "nego hartan", ez? "Dirua", baina "diro asko", edo, ez dakit, ez? Edo, "katua", baina "kato", ez? "Kato bat" edo "hiru kato", ez? Eta holakuak. Batuaz edo gipuzkeraz edo -u-bukatuak direnak, baina guretzat ez dira -u-bukatuak. Guretzat jokarazten ditugu -o-bukatuak balira bezela. Eta gero, -u-ekin -a-en kontaktuan gero ixten ditugu eta egiten dugu -u, ez? Baina -a-en kontaktoan ez badago, -a, bueno, mugatzailearen ondoan, ba, ordun, -o hori ageri da. 
- Eta esango zenuke hamen Getarian baino nabarmenagoa dela? Zumaiko kontua dala? Edo... 
- Ez dakit. Hoixe bai ez dakitela. Ez dakit Getaidxan ere eiten dan hori edo ez. Litekena, e! , baita. Geo, nei iruitzen zait Getaitik Zumaira, adibidez, berriz ere Getaitik Zumaira, alde bat izan daitekela gaztelaniazko -on bukatutakoak, ba, "kamiona", "kamioia", holakoak, ba, diferente egiten diala. Eta hau uaintxe ez naiz akordatzen. A ver... e... Nola zan? Zumaian "kamioia" eta haidxek "kamiona". 
- "Kamiona" ta "frontona". 
- Bai. Eta, eta gero ez dakit zenbateaiño, horren, pues, klaro, hola, ai naiz pixkat enteratu gabe ezer, baiña beti're bukaeretan erreparatuta, baita ere -on bukaera gaztelaniaz dutenak, -oi egiten ditugunak, adibidez, "balkoia" -a-ekin kontaktuan, baiña bestela, ta uste det hori´re oso galdua dala, bestela uste det "balkoe" modukoak esaten ziala Zumaian. 
- Hori Getarian iruitzen zait oso, oso... 
- Nabarmena, ez? 
- Nabarmena dala eta Zarautzen ez dana gertatzen. Zarautzen sekula ez dana gertatzen eta Getarian "morroe" eta "zimarroe" eta... 
- Hori da. "Zimarroia" baiña "zimarroe". 
Fonetika/fonologia kontuak Zumaiako euskaran
Izpizua, Joxefran
- Eta geo beste batzuk, pues, -a / -e alternantziak: "basarridxa" eta ez "baserria", holakoak, ba, mordoxka bat badia, baiña oaintxe ez datozkit burura, baiña... "Berridxa" esan deu beti, "berri", o sea, badira kontu batzuk mendebaleruntz, baiña ziharo mendebalekua izan gabe. Nei iruitzen zait Zumaiko hizkera gipuzkera izan dala, baiña oso mendebaleko gipuzkera. Hola, mendebaleko isoglosa pillo bat sartzen diala, ez, hor. Ta nik uste det Zumaira sartzen dian asko, Getairaiño sartzen diala. Gero igual Getaitik Zarautza igual alde bat dao ta nahiko aldaketa nabarmena iruitzen zat ya dala Zarauztikan Oriora, hola, kostaldea beituta. Eta beste aldea, ba, Zumaitik Itziarrea ere alde haundi xamarra dao, bai. Bueno, edo zeon. Ze orain dana hola zeatzen ai da, ez? Berdintzen, edo, bueno, holako zeoze. Ez dakit... 
- Esango zenuke berdintsuena hau dala, Getarikua? 
- Nik uste baetz, baiña... 
- Zestua? 
- Zestuakua´re ya pixkat lerratzen da baita´re, ze, adibidez, -dxa bukaera hori beaiek -ya due, zarauztarrak bezela. 
Honbre, gero hizketan, ez dakit. Hitz batzutan eta horrela, ba, antzekuak izango dia Zestuakua ta [...]. Zestuakua ez det horrenbeste kontrolatzen hola esateko, ez dakit horren ondo, hola, esaten. Hola, ez zat tokatu, ez, baiña... Baiña bai, honbre, zestuarrai igartzen zakoe, ez? Hola... bai, bai. 
Morfologia kontuak Zumaiako euskaran
Izpizua, Joxefran
- Geo, bueno, morfologian, oaintxe bota det eta, ba, NOR-ORI aditza, pues, izugarri aldatzen ai da. Zumaian zan, ba, "zat" eta ez "zait", "zako" eta ez "zaio", "zakoe" eta ez "zaie". Hor ere -oe azaltzen da, lehengo "balkoe" esan deun hori. Beste kontu bat da, baiño bueno... Eta gero, aditzaren morfologian ere pluralgileak asko aldatzen ai dia. 
"Ai dia" oker ez banao leheno "ai diraz" esaten gendun, beraz, -r eta -z, hau da, gipuzkeraren pluralgilea eta bizkaierarenak, bidxak esaten giñuzen. "Giñuzen" ere, ba, mendebalekoa da eta ez gipuzkera betikoa, -it pluralgilearen ordez. Hau da, pluralgilea askotan ere mendebaleko joera genun, ez? Edo "giñun". Eta zer esanik ez, lotura bokaletan, pues, baita ere -a, ez? "Nitxan" eta ez "nintzen", ez? Eta gaiñea hori... 
- Bustidurarekin. 
- Bustidurarekin, bai, dudarik gabe, bai. 
- Eta hori gaiñera da hemengo bereizgarrixa da, ez? Getaria ta Zumaia... 
- Bai, dexente, bai. Adibidez, Zarautzekin ta konparatuta, bai. Eta esaten dizut, justo txikidxa nitzala, Getaira juten nitxanean, ni behintzat nitzan "aitxa" esaten zuna eta haiek "aita" esaten zuten, ez? Ya Zumaitik Getarira ya bazun ya aldaketa txiki hori bustiduraren inguruan baita, ez? 
- Adizkietan nahiko, Getarian ere nahiko, ez dakit zein adizkitan dan, baiña "ikusi (di) txut" eta holakoak... 
- Bai, bai, bai, bai. Pluralgille hori "txut", "txat", erabat, bai, bai, bai, erabat. Oaindik ere egiten diala iruitzen zat hori, ez? , dexente. Ba, ez dakit. Aditzak, eske, paradigma osua dia uste det, nere ustez galdu dianak, ez? Baiña ez dakit. 
Adibidez, IZAN aditza, ba, oker ez banago, zan "etorri nax", "nax" edo holako zerbait, diptongoa behintzat ez eta -z bustia, bai, oso nabarmen, batez ere hikaz, "hax", oso nabarmen. Ta geo, "geaz", hau da, gipuzkera eta bizkaiera arteko forma bitxi hori, gipuzkeraren g-horrekin eta bizkaieraren -z horrekin: "geaz", "zeaz", "zeazte" eta "diaz". Eta horrela, aditz paradigma osoak hartu daitezke eta guztietan ikusten ba, badala pixkat, hola, ba, gipuzkera eta bizkaieraren arteko, hola, ezaugarriak, ez? Oiñarria nere ustez gipuzkera, izanik, baiña ez da Deba Bailaran aiña sartzen Bizkaia. 
"Zikak" adizkia
Izpizua, Joxefran
- Eta hori, geo... a! Badao igual berezitasun bat "zait" hitanoz edo alokutiboan esaterakoan, ba, "zaidak" edo holakoak esan beharrean Zumaian beti "zikak" esan degula, eta nahiko forma bitxia da! Ez dakit nundikan datorren hori, batez ere -k-hori. Baiña bueno, izan daiteke analogiaren bat edo holako zerbait. Hiperzuzenketa ez det uste danik. 
Auzoen arteko aldea hizkeran
Izpizua, Joxefran
- Geo, puf! , hiztegian, eske lexikoa izugarri aldatu da, ez? Eta hor ya galdu egiten naiz. Ez dakit. Ez det horrenbeste... holako... Sarasolanakin... Esaten dizuet, ni batez ere, neretzat soinu mundua izan da interesanteena eta hortxe ibili naiz, ez? Baiña, bai. Hitz bereziak mordua dia itsaso inguruan. Geo badakit Zumaian bereizten diala, bereizi izan diala, bereiztu izan diala baita´re, bai San Telmo kaleko hixkerak eta bai Arritokietako kalekuak. Eta, eta geo, ba Arrukalekuak eta abar, ez? San Telmo kalekuak, ba, ya itsasoko zea gehio ta hola, eta ya Arritokietakuak, ba, ya baserritarraguak eta... 
- Eta benetako bereizketa bat zan? 
- Hala esaten due, bai. Nik osaba-zekoi ta aitu izan diyet, ez? , hola, ba, "bai, San Telmo kalekoen hitza zan" ta ez dakit zer ta holakuak aitu izan ditut. Oain, ez dakit esateko hola adibiderik, burura ez datorkit, baiña... Baiña bai, aitu izan det holako... 
- Eta auzuetan bai izango da... desberdiñak dira? Oikian... 
- Bai, bai. Oikian dudikan gabe, bai, bai. Hori ya, bueno, Zumaidxa da administratriboki, baiña hizkeraz beste kontu bat da, ez? 
- Eta hizkeraz gehiago Aizarna inguru... Zestua, Aizarna, Aizarnazabal... 
- Bai, bai. Iruitzen zait alde horta bai lerratuko da, ya barrualdeko zea, ez? 
- Eta bestela, beste auzuetan edo? Elorrixan ta? 
- Elorrixa ez da Zumaia. 
- Basarri batzuk ere ez? 
- Ez. 
- San Migel auzua? 
- San Migelen ez dakit oso ondo. 
- Hura aparte xamar bezela gelditzen da, ez? 
- Bai, bai. Hor, karo, Artadiko baserri batzuk Zumai aldea dia ta beste batzuk Oiki aldea. Ordun ez dakit hor ere aurkituko dezuen diferentziarik edo, ikusi beharko litzateke. Pentsatzekoa da hor nunbaitetik isoglosa batzuk pasatzia, ez? Eta hor alde batzuk, aldaketa batzuk gertatzia. Baiña ez dakit, egidxa esanda ez nax gehidxegi zeatu hortan. Ez dakit. Bai, baiña bueno, nabarmenena behintzat auzo aldetik Oikikua da desberdiñena. Eta gero Zumai barruan, ba, hori, ba, nik aitu izan detenez behintzat, ba, San Telmo kalekua nahiko, nahiko bitxia zan, nahiko beria, ez? Bizimodua´re, pues, arrantzaleen kalia zan eta nahiko desberdiña zuten. Orduan, pues, normala da hor pentsatzekua, bai. Hartu-manak ere beste batzuk izango zituzten itsasoko jendiakin eta bueno, bizibidea desberdiña izanik, normala, ez? 
Fonetika/fonologia kontuak Zumaiako euskaran
Izpizua, Joxefran
- Fonetikan, Zarautzen aztarnaren bat jaso degu, baiña hemen arruntagua izango da -a mugatzaillia, -a-bukatzen dian hitzetan, -a mugatzaillia eranstea: askaa, gaztaa, pasaa... 
- Bai, hamen dezente. Hori entzungo dezue. Zaharrei aituko diezue hori: neskaa... Gaztaa-ekin kontuz ibili behar da, kasua berezia da. 
- Hemen gaztaia da? 
- Ez, gaztaa da baita, baiña gaztaa beti hitz berezia da. Gazta ta ardua. Gazta ta ardua bereziak dia ze jatorriz beste hitz batzutatik datoz, ez? -n-en erorketa: gaztana edo ardanoa omen zian hitz zaharrak. Baiña bai, neskaa eta azaa eta holakoak oaindikan... 
- Eta saldaa... 
- Bai, saldaa... 
- Zarautzen lau edo bost hitz dia: neskaa, azaa, saldaa... 
- Bai. Hoidxek aitxuko dituzue. Eta Itziarren ya, ya aldatzen da. 
- Askia, saldia... 
- Bai, bai... 
- Neskia. 
- Bai. Ya, disimilatu egiten da. Hor, ba, hori, hoiek ere... Bueno, ahaztu egin zait hori esatia, baiña hoidxek ere aitzen badituzue, ba, hoiei, hoiek entrebistatu. Hoiei atera, ahal dana, ez? Bai. 
- Eta zeta? Jende zaharren artian -z-... 
- Ez da bereizten, ez. Bueno, mendebalean bezela. Eta gaiñea nik uste hori ya Donostiraiño aillegatzen dala. Baiña Normalean -s-ta -z-, -s-antzeko batean asimilatzen dia bidxak. Eta -ts-ta -tz, -tz. Osea, -ts-´re ez da... Osea, pertzona, eta abar. Osea, -ts-iñondik ere iñoa ez da aitzen. 
- Nik zalantza daukat, Zarautzen, baserritar batzuen artian eta, ño! , beti ez da -s-ta -z-arteko zeoze. Batzuetan... 
- Zeoze bereizten da? 
- Bai. "Gazte" ta hitz batzuetan nik uste det hor daola, jende nagusia eta baserritarra. 
- Ya. 
- Kaletarren artian esango nuke galdu dala. Baiña Urdanetan eta Urtetan eta Aian eta... 
- Barrualdea, ezta? 
- Esango neuke, hor... 
- Bai. 
- Hor dagola, e! 
- Bai. Ba nik uste det ya z-k aitzeko barrualdea jo behar dala. 
- Horreatik. Igual hemen Oikiñan nagusi-agusi batzuk... 
- Ez dakit. Oikiyan ez dakit... 
Zumaiarrek eta oikiarrek doinu desberdina hizkeran
Ibarbia Ugarte, Brigida
- Ni zumaiarra-umaiarra ez naix, e! Zumaia "Zumaixa" ta zea horretakua ez naix ni. Ni naix neure... Guk ikasi genduna, beste doiñu batekin. 
- Oikiyakua? 
- Oikiyakuena, bai. Oikiya. 
- Diferentia da orduan? 
- Bai, bai, bai, bai, bai. Bai, Getaira eta danea, baita... Oikiya behian dao, eta gora iyo, Miako Gaiña, Alto de Meagas... Senarra, bai. Alto de Meagasa iyo ta ziharo ezberdiña da. Aizarnazabal ere bai. 
Itsasoa baserritik bertan
Etxabe Udabe, Klaudio
- Zuek basarritarrak zeate, baiña... 
- Bai. 
-... itsasua bertan. 
- Berta. Hamentxe, berton-erton. Geo ikusiko dek! 
- Bai. Bertatik, arraldea ta jeisteko, bertatik jaisten zeate? 
- Bai, bertatikan. Bertatikan. Bai. 
- Eta arrantza askoko tokiya zan? 
- E? 
- Arrantza asko bertan? 
- Bai, bai. Nekora ta, zenbat huan leheno! Nekora bat jakingo dek zer dan? Zea, hamar, zea... 
- Bai, hamar haundiya. 
- Hoidxek, bai. Asko. Bai, galdu in degu ya asko. Kendu iten! Leheno zan otarra, hanbeste otar [...] haidxek, barkuak botatzen dixkiye, ba? Hor bazter-azterrea etorri ta otarra hemen, hor, danian. Ta galdu du! 
- Galdu. 
- Eta zuek gehien nekoratan edo olaarrotan, eo zertan? 
- Olaarrotan. Olaarrotan ta gabian. 
- Hamen Zumaian gaiñea bereziya zan, ez, olaarrotan eta? 
- Olaarro-esta [oain]. 
- Jende guztiya ibiltzen zan, ez, olaarrotan? 
- Bai. Oan'e asko. Oan galaazi nahidxen eo zeoze bazabiltzak. 
- Bai? 
- Bai. Zeoze bazabiltzak. 
- Eta lehen ordun, hamen Zumaian eta, danak olaarrotan? 
- Bai, asko, asko, kantidadian jendia. 
- Txikitatik? 
- E? 
- Txikitatik? 
- Txiki-xikitatik, umetatik hasita ni. 
- Umetatik. 
- Bai. 
Olagarrotan gauez egiten zen
Etxabe Udabe, Klaudio
- Eta nola iten zan, edo, olaarrotan? Nola iten zenuten? 
- Joxe! Joxe! Karmen! 
- (Karmen) Zer? 
- Olaarro[-kakua] ekartzeko hortikan! 
- (Joxe) E? 
- Kaku ekartzeko olaarro harrapatzeko... Erakutsiko [...]. Holako zea, barilla batekin. 
- Gabian? 
- Gabian argidxakin. Gabian kan... kanpoa [illergidxak] ertetzen zin, gabian. Danak ez baiña askoek. Egunez ez, egunez barruan, harripian. 
- Eta orduan, gabian, behin illunduta, hamendik harraldea jeitsi... 
- Bai. 
-... kakuakin eta... Hauxe! 
- Habekin. Hola, haitzarteko zulun sartu, ta hauekin atea. Hamen'e, hamen'e, uain leku askotan zeakin in behar izaten die, kaiñabera luze bat, eo. Jana jarri o trapu zuridxa aurrian jarri. Harri haundidxak nola dia? Harri haun [...] ta, hola jartzen dek eta, zuridxa ikusten eta jana dalakuan, engaiñatu iten diyek, kanpoa atea. Eta ordun, honekin zast! [...] atea. 
- Orduan trapuakin harrapatzen da? 
- Bai. Hamen, zea, hamen, hamen danak gantxuakin. Nola haitza txikidxa dek, harri txikidxa, leuna... 
- Bai, bai, bai. Eta orduan zein da olaarrotan ta iteko, jeitsi [parolakin] edo... Lehen nola iten zan? 
- Gabian. 
- Gabian jetsi... 
- Kandillakin. Karburo-arridxa, harridxakin. 
- Bai. A! Karburuakin! 
- Bai. Karburu-otua, holakua. 
- Hura bota. 
- Hura gaiñian bota, ta behian harridxa. Ta harekin. Argi earra iten dik karburuak. 
- Eta horrekin argitu... 
- Bai. Oan, berriz, danak butanuakin ibiltzen dituk! 
- Bai. 
- Karburua [...] astuna. 
- Karo! 
- Harri pillua nik ibiltzen, holako pote haundidxa ibiltzen nin! Pote haundidxa! Pua! Ta ur pillua ta harri pillua're bai barruan! Ta besua hil [...]! Oaiñ'e butanokin, illoba guria hor ibiltzen dek eta hark butanokin, hola, ezer ez! 
- Eta erreza al da? 
- E? 
- Olarruak eta harrapatzia erreza al da? 
- Dakidxenak bai, ez dakidxenak zailla! 
- Zuretzat erreza orduan? 
- Neetzako bai! Majiña [...] hemen utzi nik olagarrua holaxen. "Ta non? " "Ta hamen. " "Seguru? " "Ta seguru, bai. " Ta, da! , kanpoa. 
- Eta nola dakizu nun daon ta nun ez daon? 
- Antzematen, seiñalia. Askoek seiñalia lagatzen die! 
- Haretan edo harritan, eo? 
- Batzuek hondarra, beste batzuek harridxa igual, beste batzuek hamarran azala, ta. Hanbeste klase, ta! Ta hi jun, ta bate ez didxok antzik emango! 
- Ez! 
- Beste milla junda're, igual-gual. 
- Baiña, dakixanak... 
- Bai, dakidxanak eakutsi in behar, ta! "Hamen ziok! " "[...] " ta, "Seiñalia" ta, , "Hori ez dezu /etzu/, ez ziok seiñalia", ta handik ikasi geo! 
- Eta orduan, hamarren azala eta oskolak eta lagatzen ditue? 
- Bai! Danak ez baiña askoek. 
- Eta orduan zulora jun... 
- Ta ixkutatu zuluan. [...] harridxan zuloa sartu. 
- Eta kakuakin eta... 
- Kaku... honekin atea. Bai. 
Olagarroa nola lehortzen zen
Etxabe Udabe, Klaudio
- Eta gero, olarrua ta jateko ta, harrapatu ta sikatu iten zan, edo, edo freskotan jan, edo ze iten zan? 
- [...] guk freskotan ta sekatu're bai, nola asko harrapatzen gendun... 
- Karo. 
-... sekatu asko. 
- Sikatu asko. 
- Bai. 
- Ta sikatzeko zelan? 
- E? 
- Nola sekatzen da? 
- Lehenbizi in behar dek usteltzen laga. Balde baten o jarri ta [...]. Ta egualdi berua baldin bada, egun pare bat eo hola usteltzen behar izaten, eon behar izaten dik. Ta egualdi pixkat hotzo o hola baldin bada, igual lau bost egunian. 
Ta neguan berriz, hamabost egunian-a ta. Negua bai dek hotza. 
- Balde batian laga? 
- Balde batian laga ta, usteldu arte laga in behar. Bestela gelditzen dek gogor oso. Bai. 
- Eta gero sutondoan jarri? 
- Geo, kañabera baten eo kaña baten, kañabera o burni tubo baten eo, txintxilik. Hor jartzen nin, ta han'e bai, hor gaiñian'e bai, han, soka jarrita. Barilla bat jarri ta han txintxilik burutik. 
- Bai, bai, bai. 
- Gero egun batzuetan bertan euki sikatzen. 
- Nik beti jaso iten dit. 
- Bai? 
- Bai, illuntzian beti erretiratu. Bestela umerariakin tejo [botatzen] ziok. Ihintzakin ta, euridxa ta txarra izaten dek. Geo sekatu samar [zinian] , hor jarri ta hor zaitu sekatzeko. 
- Sukaldian. 
- Sukalde epelakin. Epela nahi izaten dik horrek sekatzeko. 
- A bai, e? Ondo sekatzeko. 
- Baakik [...] epela. 
- Bai. 
- Sekatzeko. 
- Bai, ba! Eta gero, sikatu ta gero, jateko ta sopan edo? Nola jaten zan gehien? 
- Guk gehidxena olaarru zopa! 
- Zopa. 
- Bai, askoek patatakiñ'e bai. Gixaua bezela, igual-gual. 
- Gixaua. 
- Bai. Holako pusketak. 
- Txiki-xiki. 
- [Bai, guaizakin] moztu ta jarri, ta. 
- Eta egosi, patatekin egosi. 
- Patatakiñ egosi, ta... 
- Gozua izango da. 
- Bai! Hamen kostan afan haundidxa dao olaarro [zeakuak]. 
- Bai, ezta? 
- Bai, ta horrea, Eibar aldea ta horrea, horrea geo barroa berriz, horrea ez. 
- Ez! 
- Hor ez [...]. 
- Baiña esango nuke Zumaian inguruko herriyetan baiño gehio, ez? Getaixan ta baiño gehio. 
- Bai. Jaten Zaautza're bai. Beno, baakik, Zaautzan jende, jendia asko ziok. 
- Karo. 
- Zenbat etortzen dek honea olaarro billa? "Olaarrua" ta, "Ez zakau" ta, "Jo, nola pitote ez dao olaarroik? ", ta. Bai. 
Zaautzan'e afan haundidxa die! Jateko, e! , harrapatzeko ez baiña... Bai. 
Arrain txikiak ere harrapatzen ziren harraldean
Etxabe Udabe, Klaudio
- Eta esan dezu batzuetan trapu zurixakin harrapatzen diala? 
- Bai. 
- Bertan, puntan, kakuan jarri ta... 
- Bai, zea in, egur bat eo kaiñabera bat eo jarri haen muturrian, lotu-otu fuerte-uerte in, trapu zuridxa, janik ez dakana. Ona izaten dek olaarruan bere buruko gantza, tripan ateatzen dana, bea amarratu ondo, ondo amarratu in behar! Ta hura izaten dek ona. 
- A, bai? 
- Ertetzeko. 
- Ertetzeko. 
- Bai, baiña trapuakiñ'e bai [ibiltzen ditxuk]. Trapukiñ asko. Janik ez dakanak ipintzeko, trapua. Eta hamen olaarruak danak berdiñak dia, edo? 
- Ez. 
- Klase diferentiak dia? 
- Klasia bai, danak klase bat. Oain, esan nahi nizun, batzuk txikidxak bestiak haundidxak. 
- Baiña danak bat. 
- Bai. Dana olaarro klase bat. 
- Eta olaarruetaz aparte beste ze harrapatzen zan? 
- Hamen... 
- Nekorak edo, hamarrak o? 
- Bai, itsas kabra o esaten dana. 
- Itsas kabra're bai? 
- Bai, asko. Hamen askoek leheno. [...] 're hezurra asko! 
- Hezur asko, bai? 
- Bai, hezur asko. 
- Baiña gozua. 
- Ona, bai. Gogorra ta. 
- Eta horrek harrapatzeko gabian, horrek'e bai, gau-rrantza? 
- Bai. [Haidxek...] harrapatzen zuan. Ez zekit non zun illobak! Honelako zea bat, holako, hau baiño... honeaiño luzerako holako... palo bat, ta hamen behian holako zea bat, barilla haundi bat. Hamengo soldiatu honela zeak, hanka batzuk, burni batzuek. Ta goitik behera, ta! , sartzeko. 
- Ta! 
- Bai. 
- Eta gau-rrantza asko in dezu? 
- Nik asko. 
- Kabrak eta... 
- Bai. Ta arrai txikidxak'e bai. Lupidxa ta, durdua ta, klase asko! Angirak eta... 
- Eta bertan, arraldian? 
- Arraldian, bai. 
- A bai, e? Potzuetan eta geratzen zian? 
- Bai. 
- Eta nola harrapatzen zian hoiek? 
- Zea horrekin, leheno esan deten holako, goitik behera sakauta. 
- Baiña bertara jeitsi, arraldea jeitsi... 
- Bai. Uretan ibilli, uretan... 
- Ibilli eta... 
- Bai. 
- Hori're parolakin. 
- Bai. 
- Karburuakin? 
- Karburuakin. 
- [...]. Zenbat biaje! 
- Bai? 
- Bai. 
"Maurlixoen" arrantzaren inguruko kontuak
Esteibar Azkue, Bixente
- Eta orduan, harraldera, nora? Beti, e... 
- Ni hasi nitxuan estrella polar aldea, oseake, deitzen zakona "Malparaje" ta [...] Plaza, ta paraje hoidxetan. Geo hasi nitxuan honea, hondartza, Itzuruna. Ta geo, berriz, asko zeara, [Algorritik] Sakonetaiño. 
- Eta toki onena zein zan? 
- Nei gehidxena gustau zaitena beti izan dek Itzurungo zea, buelta hau. 
- Itzurungua. 
- Bai. Hasi San Telmo azpitikan, San Telmo... San Telmo, ba, Itzurungo plaiatikan, [Paoleaiño]. Ta geo, zea, zearaldea, [Algorritikan] hara juten nitxuan berriz, asko. Maurlidxua badakik zer dan? Karakolak. 
- Bai. 
- Maurlidxuak o gabarrantza. Gau-rrantza izaten dek gabian, arrantza. Gabarrantzata beti hara. Bestela egunez beti, hasi giñan, Paolenian hasi nitxuan ta geo honea. 
- Itzurunea. 
- Itzuruna. 
- Eta hori zeaitik? Gabarrantza iteko hobia da? 
- Bai. Oseake, berriyo dek. [...] haundidxa dek. [...] haundidxoa dek eta han askoz'e errezo ibiltzen haiz. [...] askoz'e aberatso dek hua, berez. Albo horretaik hasita, Sakoneta oso aberatsa dek. 
- Eta esan dezu gehienbat udazken partian izaten zala, Irailletik aurrea. 
- Bai, arrantza onena hori dek. Oseake, hemendik aurrea. Hemendik aurrea arrantzako oso ona dek, bai olaarrotako, olaarro hoiek haundidxo izaten ditxuk, ixkira're ya gora etortzen dek, ta askoz hobia izaten dek arrantza hua. 
- Eta bestela, negu partian eta udaberriyan eta iten zan edo? 
- Udaberridxan [...] o bestela maurlidxota. Ta maurlidxota dek, bastante nekosua izaten dek. 
- Zeba? 
- Dek... Oseake, juten haiz, beti Sakoneta iyo, [...] birian, etorridxaz ba iten dek, ba, harridxai buelta emanez. Ze, maurlidxua jenealian eoten dek, harri azpixan eoten dek. Errekak eta nola jeixten dixkiyan, ura haren barrenian eoten ditxuk sortak, maurlidxuanak. 
- Beti sortan? 
- Sortak... bueno, ugaridxo izaten dek. Maurlidxo haundi hori, hor arrantzatzen dek hura. Errekan nola jeisten dian, han izaten dek hori. Ta, orduan in behar izaten dek harridxai buelta eman, ta orduan, ba... Ta bestela, ba, banaka-anaka, billatzen hitxuan bost-ei, o... maurlidxo haundi hori, gaiñea. Bai. 
- Eta nekeza, orduan? 
- Karo! Harriyai buelta ematen ta makurtuta ibili behar dek eta ez dek zean bezela, olarrutan bezela, kaña sartzen dek ta han billa ibiltzen haiz. Makurtu, ta lan asko in behar izaten dek. 
- Eta hori udaberriyan izaten zan? 
- Hori eoten dek urte guztidxan. Geo ni juten nitxuan harea, udaberridxan juten nitxuan. Oseake, artian olaarruak eta, ezer ez zeonian, ba, bai. 
Marea biziak eta ilargiaren gorabeherak arrantzarako
Esteibar Azkue, Bixente
- Eta bestela, hauek guztiok harrapatzeko, marea behian... 
- Bai, hauek danak dia maria behekuak. 
- Eta igual illargiyak, e... 
- Illargidxa bakik nola izaten dan. Oseake, hamabostian behin izaten ditxuk illargidxak, ta jenealian, jenealian ez, beti, arrantzako asuntuan eguardiko izaten dek. O eguardidxan o gabeko hamabitan, maria puntan esaten zakona. 
[...] gaur eguardidxan, gaur, hamabitan dek [premaa] , oseake, seiñale illargidxa, ba, hemendik sei egunea izango dala. 
- Eta orduan horrek, setienbreko mariak [...]... 
- Ba, setienbrekok izaten ditxuk, ba, karo, setienbreko mariak izaten ditxuk, maria haundidxak izaten ditxuk batzuek. 
San Mielgo urak izaten ditxuk, San Migelko urak. Ta hura, zearako, [agorreirako] ta oso ona dek. En kanbio, haitz haundirako ta txarra dek. Iten dek, dana goortu iten dek. 
- A! Karo! [...] 
- Ta, dana gogortzen dek eta orduan, galduta ibiltzen haiz. Ez zekit... Oseake, hasieran oso ondo... [...] ixkireta juten haiz, ta ura [...] datorren bezela, ixkira're goitik behera etortzen dek. Ta ordu betian earki ingo dek. Geo handikan ze? Handikan hamar metroa jun ta, "¡Ay va dios! Nere salabarduak eta nun daude? ", danak lurrian. Bai. 
- Eta martxuan bardiña pasatuko zan, ez? 
- Martxun? 
- Martxuan. 
- Hori beti gertatzen dek, baiño maria haundinak hoidxek izaten ditxuk. 
- Setienbrian [...]... 
- Setienbrekuak, bai. Bai, bai. 
Ostegun eta ostiral santu egunetan familia osoak lapatan
Esteibar Azkue, Bixente
- Eta martxukua aprobetxatzen zan, ez dakit ba, lapatako... 
- Bai, hamen lapetako urte guztidxa, lapetako urte guztidxa. Oain, geo izaten hitxuan, beira, lapetako horrela egunik zeanak bi izaten hitxuan: ostegun santu eguna ta ostiral santu eguna. Hoidxek izaten hitxuan ya kuadrillak eta familidxak eta... 
- Lapa-ana. 
- Lapa-atzea're bai, e! Lapa-anak eta lapa-atzia're bai. 
- Eta hori da illargixa behi-ehian dagolako? 
- Ez, ez. Lapeta nahi dekenian. Lapeta nahi dekenian. Lapeta, lapa eoten dek goidxan eoten dek. Ta hara jun leike eozein, eozein egunetan. Nahi badek goizian o nahi badek arratsaldian. Eozein egunetan lapeta. 
- Garizuma ta [...]... 
- Garizumetan ta hor izaten dek ohitura bat, ohitura bat, ba... 
- Ostiral santuan ezin, e... 
- Ohitura bat izaten dek hori Zumaidxan, e! , lapa batzia ta lapa jatia. 
- Eta nola jaten dia lapak? Nola jaten zian? 
- Lapak postura askotan. Gordiñik'e bai! Beste batzuek limoia botata're bai. Beste batzuek labian'e bai. Beste batzuek ogi-rrallauta botata're bai. Perejil pixkatekin'e bai. Postura askotan lapak. Ta lapa, [mundu...] gauza goxuenak, bai! Zumaidxan makiña batek paatuko likek ointxen'e. Oseake, hik lapa kilo bat ekarri, ta harek kilo bat txuleta paauko likek. Bai! Oaintxen'e bai hori. Ta lapa han ziok, jun ta batzia, baiño! Han gerridxak ibili in behar dik. 
Ta geo lapetik lapea alderdi haundidxa eoten dek. Goiko lapak, gaiñekuak jaso o behekuak jaso. 
- Behekuak [...]? 
- Jaso dan bezela. Jaso-ailla beti... 
Orain ez dago ontzirik, baina lehen bai
Esteibar Azkue, Bixente
- Eta orduan hamen Zumaixan gehienbat harraldekua izango zan, ez? Ya itsasuan eta gutxio, ez? 
- Itsasuan uain asko! 
- Lehen, lehen. Lehen itsasontzietan ta, ba, antxua ta, Getaixan dan bezela... 
- Bai, bai, bai, bai. Hori bai. Antxua ta hemen... baiño urte asko ditxuk. Motor txikiyak. Leheno antxua etortzen huan, kostaiño etortzen huan lehen, garai batian. Ta hori huan "malla", deitzen zakon horrei, "malla". [...] oaingo, Jesus! , oaingo motorrak harrapatuko balituzke, haidxek bakaillatako hitxuan. Antxoata ez, bakaillaota jungo hitxuan. Antxua etortzen huan, ba, motor txikidxak bere sariakin. Ta ekarriko zixkiyen, ba, ze esango diyat ba, berrogei arrua ta esaten [...] , ta berrogei arrua izango ditxuk, ba, arrua zenbat da? Hamabi kilo o, zenbat zan arrua? Bai, bai. Ta berrogei arrua ta, berrogeita hamar arrua ta. Gutxi, baiño! Bertan. 
- Bertan kostan? 
- Bertan. Bertan ba! Bertan izaten huan. Ta geo, oain dala, ze izango dia, zortzi urte [...] , barku bakarra eoten dek hemen, zea, San Telmo, [...] San Telmo. Ta geo, hortikan aparte... Bai uain, txibitako ta bai, txibitako ta kantidadia ziok. Ta zeatako´re bai, atunetako´re bai, baiña "de recreo" esaten dan bezela. 
- Bai. Baiña arrantza holan, e... 
- Arrantzako iñor ez. 
- Baporiak eta? 
- Ez, ez. Ez. 
Itsasontzia egiteko prozesua
Egaña Etxabe, Juan
- Eta zuek hasi ta estruktura guztia ta, zuek eiten zenduen? 
- Guk barkua dana... Diferentiak izaten zian. Batzuek luzio, bestiak zabalo, bestiak ixtuo, bestiak... dana! Geuk iten genduzen zeak eta dana, planuak eta danak. 
- Eta zuek neurrira, o beaiek esandako mouan? 
- Beaiek esandakoa! Beaiek esandako neurrira! 
- Hau luziaua ta... 
- Luzia ta zabala, ta altura. Ta egurrak ekartzen genduzen, ba, killa izaten da luzia, behi-ehian juten dana, kanpuan. Eta hori jeneralian eukaliptuak ibiltzen gendun asko. Ta geo, bizkarrezurra bezela beste bat eamaten du barruan, armazoiak, eta geo barruan eamaten du beste bizkarrezurra bezela, egurrezko beste pieza, ta haidxek danak, metroko holako tornillo haundidxakin amarrauta, behetik gora sartuta. Arrastaka ibilli gea... bueno! 
- Hasteko, hori zan lehenengo bizkarrezurra ta killa ta, edo? 
- Bueno, aurrena iten zian armazoiak. Armazoiak dia, ba, erderaz, "costillas". 
- "Costillas", bai. 
- "Costillas". Ta armazoia deitzen zitzakon. Ta hoidxek iten zian bi pusketan, kurbak, kurba izugarridxa, bakizu nolako kurba dakan zean, kostauan? 
- Bai. 
- Eta egurra ekarri behar izaten zan kamioitan. Kamioika egurrak bildurgarri menditikan. Ta okerrak, oker-ker-kerrak´e bai, asko. Ta geuk, geuk ebakitzen genduzen bertan serrakin. Serra´re bertan gendukan karruakiñ, ta geuk ebakitzen gendun behar zan neurridxan, zabalian. Ta geo zepilladoran ta pasa, ta prepaatu, eta lana ematen zuen... beno! Ta ziento... ehun ta zenbat milla peztan? Gutxidxan iten zian barkuak eta zenbat ordu ta zenbat lan! Ta geo, barruko piezak eta zeatzeko, doblatzeko, zea bat zeon, kaldera bat urena. Han berotu iten zian... 
- Egurra? 
- Egurra. Eta batetik hamabost metroa igual luze. Pixua kristona! Ta gaiñetik berua! Inpernuan bezela! 
- Han muitzeko! 
- Hura hartu bizkarrian: batetik pixua aguantatu ezin, ta gaiñetik berua! Irekiten eondako egurra, zeatio doblatu in behar zan barruan ta! , barkuan barruan. Oso lan gogorra astillerokua. 
- Eta egurra zan, eukaliptua esan dezu? 
- Eukaliptua luzia, luzietako. Baiña bestela jeneala ibiltzen genduna armazoitan dana haritza, "roble", haritza. 
- Eta hemendik? Hemengo... 
- Hamen inguruetatik. Hamen inguru danetatik. Bateko zea aldetik... Zean baiño gehidxo, Azpeiti aldeko mendidxetan ta... Lasa zan orduan famosua, Lasa. Lasa bat solterua Matxinbentan bizi zan ta bestia ezkondua hamen, Lasaon. Taberna´re bazekaen, Lasa. Horko, horrekin ibiltzen giñan asko, Lasakin. Baiña kamioikak eta kamioikak, e! Ez bat eta bi, e! Barko bakoitzak... puf! 
Itsasontzien konponketa; kalapeta
Egaña Etxabe, Juan
- Ta sesenta y tresen in gendun azkenengo barkua. Dosen ezkondu. Aittak "etorri hai lehenbailehen, barkua in behar diau ta! ". Ta udaberridxan in gendun barkua sesenta y tresian ta ya fuera. Ta orduantxe mejoratu hura, barkua itiai laga ta mejoratu. 
- Reparaziyuekin, ta... 
- Reparazidxuakin. Orduko horrenbeste, ta... Beti juntatzen zan geo, karruak zeben, karruak, sei karro zeben Balenziaganian. Barkuak karruak altzatzeko, barkuak altzatzeko, sei karro. Ta etortzen zian, ba, danetik, Gipuzkua danetik, eta Bizkaitik´e bai, barkua zeoze zuenak reparatzea ta. 
- Karrua uretatik ateatzeko? 
- Karrua ateatzen zuen, karro gaiñian barkua lehorrea eta, kalapetatu in behar izaten zan asko. Kalapetako lana in deu asko. Kalapeta da topia [...] , topia gehidxena, egurrezko barkuak moitu iten dia. Barkuak moitu iten dia ta tope haidxek kalapetatu in behar izaten dia askotan, ura iten du bestela. 
- Ta urik ez sartzeko. 
- Urik ez sartzeko, kalapeta. 
- Eta kalapeta hori zer da? Kalapeta... 
- Ba, estopa. Estopa izaten da espeziala, hartakua. Ta burnidxak espezialak, batzuek fiñauak, bestiak loridxauak, errematatzeko. Eta geo, masilla o porlana ematen zitzakon kanal hartan. Berez hobia... Oaiñ, harrezkeo, erten zuen gauza hobiak, baiño orduan ez zeon ezer. Ta masilla, berriz, goortzen, goortzen laga ezkeo, bai, baiña barkua bota in behar izaten zan, ta biuna geatzen zan masilla. Ta pixkat porlanakin o in, ta, geo erten zuen produktu berridxaguak, plastikuak eta ya erten zuen azkenengo urtietan eta ya gehidxo, hobiak. 
- Baiña bestela, estopa ta masilla ta... 
- Estopa, estopa, jo ta... Baiña bota iten dula jarri behar zendun, goor-oor-oorra. Ta igual hasieran igual, ta! , ta burniya barruraiño. [Han ura iten zuna] kantidadia. Barkua, egurrezko barkua asko moitzen da. Asko-sko-sko moitzen da egurrezko barkua. 
- Eta normalian ze ekartzen zian urtian behiñ, o? 
- Hoidxek jenealian urtian behin. Zeako, antxoetako, o bestela atunetako. Primaveran o San Pedroetako jenealian etortzen zian. Ta igual, barkuak, igual hiru-au barku zean ta dana jo ta presaka ibilli behar! Baiña halare, barkuak, egurrezko barkuak iten aldian askoz hobeto. Zoze, dirua sartzen zan, bestela ezta diru-iurikan´e! Perraik ez zan iten! 
- Eta, reparaziyuak eta hamen inguruko herri guztietakuak? Getaria ta... 
- Herri danetakuak. Hondarrubitik hasi, ta geo Santandertik´e bai ta asturianuak´e bai, ta... Motorrak´e, geo hamen nola bertan zeben motorrak´e, jendia motorreta etortzen zana, ba, karrua´re sartzen zan, ta ya lan danak erten behar izaten zuen hemendikan ta, lana nahikua juntatzen zitzakun. Geo, kargako barkuak´e bai [...] etortzen zian. 
Ta kargako barkuak jenealian txapezkuak izaten zian, egurrezkuak´e bai, baiño txapezkuak´e asko. Baiña eukitzen zuen bodega lurra egurrezkua, karga botatzekua, eta hura nola karga haundidxak ibiltzen zian, puskatu igual iten zan, ta hura´re arreglatu iten gendun lurra´re, txapezko barkuena, kosteruena. Lan asko, puf! Lana in deu! 
Zumaia beti ontzigintzari lotuta
Egaña Etxabe, Juan
- Ba lana pranko in deu! Lana ta lana ta lana! Barku berridxak iten. 
- Eta kuriosua da, gaiñea, beste herri guztietan, arrantzaliak izan, baiña Zumaian arrantza gutxio, baiña barkuak konpontzen ta astilleruak eta onenak Zumaian. 
- Zumaidxan zeben Beduan astillerua, hamen Balentziagako onduan Zacarias deitzen zitzakona, bigarren astillerua ta gu, hiru astillero egurrezkuak. Eta txapezkuak Balentziagan lau astillero. Hiru egurrekuak eta bat txapezkuak. 
Hamen barkua kantidadian iten zan. Baiño kantidadia. Beduan in dia barkuak! Jesus! Ta... 
- Eta, zergaitik dauka istoriya hori Zumaiak? Hau da, hainbeste astillero ta... 
- Halakotxia zan Zumaia? 
- Beti izan da? 
- Zumaia beti izan da... 
- Aitta ta aittitan partetikan, ta... 
- Geo Beduan ta´re izan behar zuen astilleruak leheno. Gu baiño, gu jaidxo baiño askoz leheno. Zumaia beti izan da barko asuntuetakua, ta motorrak´e iten zian, Unanue, Karmelo Unanue, hamen bertan, uaiñ´e etxiak iten ai dia. 
Bestia Yeregi, famosua zan Yeregi´re. Ta motorrak famosuak zian Zumaiko... Cuarenta y nueven Euxebio Mundo zan buru iten zuna, Euxebio Mundo deitzen zitzakon. Euxebio Yeregi zan, baiño Mundo, Euxebio Mundo. Kañoia jarri beharko zala jendia bialtzeko, atea etortzen zan jendia, cuarenta y nueven. Jende... motorren atzetik, motorren... motorren billa ta... abasto eman eziñ! Kañoia jarri beharko zala atian jendia bialtzeko. Euxebio Mundok. 
- Bai, bai. 
- Bildurgarridxa, bildurgarridxa zan. Ta Zumaia izan da itsasokua, baiña haundidxetakua, haunditakua. Jendia dedikatzen zan dana-ana motorra, dana barkua, dana barkua. 
- Dana, ezta? Bai astillerua, motorra ta... 
- Pentsa zazu, hiru astillero egurrezko ta txapezkuak lau, lau astillero. Ta motorrenak famosuak, Yeregi´re famosua ta Unanue´re bai, Karmelo Unanue. Bidxak zian motor famosuak. 
Aita "praktikoa" zen, itsaontziei sarrera ematen ziena
Gorostola Iribar, Jesus
- (Akelino) Honek aittaitta hori zun, praktikua. 
- (Jesus) Barkua sartu ta atea iten zuna, aittaitta, ta osaba're bai. 
- Eta nola zun izena aittak? Izena nola zun? 
- (Jesus) Fortunato. Aitta ibiltzen zan, baiña aitta mekanikua zan, e! Aittaittak. Aitta zan Carlos. Carlos Gorostola Zubia. 
- Eta praktikua zan. 
- (Jesus) Praktikua zan. 
- Eta hori zer zan, karreran bat-ikasi behar zan praktikua izateko? 
- (Akelino) Ez, hori izaten zan, [...] egun bat o, konparaziyo batea, ba, kargo hori hartzen zun, responsablia zalako barkuai sarrera emateko-a. 
- Baiña, jakin in beharko zan, ez? 
- (Jesus) Bai! Gure aittaitta juten zan Cadizeaiño amakin, bere andriakin. 
- Ikastea? 
- (Jesus) Ez, ez, kargakin. Ta geo etorri. Ta geo zeatu zanian, praktiko in zun hamen, baiña lehenbizi Cadizeaiño. 
Hara jun, hamendikan porlana eraman ta handik atzea ekarri iten zuen. Ta igual, ba, esaten zun beak, igual etorri hamen Zumai gaiñeaiño, ta haize kontrakua, [erriko] haizia hartu, ta anda demontre atzea berriz, [erria] belak eta hala, trabes. Atzea berriz etortzen zanian, ba, [...] zuenian, barroa. Geo hamen hartu, hamengo atoia esaten zixoen, atoira. Zan, ba, triñeua bezelako bat, arraunian danak, "raka-aka, raka-aka". Amarrauta soka, ta hura ekartzen. 
- (Akelino) Ta atoiai, han juten zianai, pexta bat eo [errial...] bat eo, ez dakit zenbat diru, asko ez huan izango, ematen zikuan. 
- Atoia zan gabarra moduko bat, o? 
- (Jesus) Arraunian iteko. Triñaua bezelako bat. 
- (Akelino) Txalupa haundi bat, fuerte bat. 
- Eta bere lana praktiko bezela ze izaten zan hamen? 
- (Jesus) Ba, barkuak sartu barroa. Ertentzen zun zea batekin, batela zeken orduan, arraunian ertentzen zuen, ta barkoa sartu ta beak barroa ekarri hura. 
- Bea batelian jun ta... 
- (Akelino) Geo beak ekarri, hori beak ekartzen zun puertua txalupa. 
- (Jesus) Tiraka-iraka arraunian, tiraka-iraka. 
- Eta hau izango zan oain dala ya larogei-hun o ehun urte? 
- (Jesus) Ehun urte. 
Lehengo itsasontziak
Gorostola Iribar, Jesus
- Eta barkuak nolakuak zian orduan? 
- (Akelino) Orduan hirurogei bat o hemen [...] fotografiyan ta azaltzen dia, ba, balandruak bi belakuak? Hirurogei bat o honela, o larogei bat o honelako barkuak. 
- Eta hoiekin juten zan Cadiza-a? 
- (Jesus) Cadiza bai. 
- Belako... 
- (Jesus) Belako zean. Ta beak esaten zun ze ordutan ta, jarri eskuan [...] , "ba! Seirak aldian ditxuk oain, seirak aldian", ta halaxen. Ez seirak eta hamar, ez seirak eta hogei, seirak aldia o, gutxi gorabehera. 
- Bai, orduan dana izango zan gutxi gorabeherakua, ez? 
- (Jesus) Geo, konpas txikixak eta hasi zinian-a ta, jode! Konpasa, txiki-xikixakin. 
Praktikoa eta talaieroa; faroaren funtzioa
Gorostola Iribar, Jesus
- Eta aittaitta, orduan, praktikua zan. 
- (Jesus) Bai. 
- Eta urte askuan ibili zan hamen praktiko? 
- (Jesus) Urte batzuk in zitun, bai. 
- Eta hori, praktikua, ze izaten zan, portu guztitan izaten zan praktikua? 
- (Jesus) Danetan. 
- Getaixan ta... 
- (Jesus) Danian, danian. Ta talaixero're bai. 
- (Akelino) Talaierua izaten zan, itsaso txarra zeonian-a, han puntan nola dao, Paolen badao han txabola txiki bat o, han eoten da talaierua bandera batekin. Ta honela hau, ta eoteko esaten ziyon barkuai. 
- (Jesus) Seiñalia jarrita ta... 
- (Akelino) Ikusten zunian bazatorrela, itsaso haundiya bazatorrela, honela. Ta ya hura lagatzen zunian, orduan ematen ziyon entrada. 
- Hori, baiña, kargako-a barkuentzat, ez? 
- (Akelino) Baita guri're! Txalupa txikiyai're! 
- (Jesus) Bai, bai! 
- (Akelino) Guri're bai, txalupa txikiyai're. Han zai-ai eoten giñan, ta jenealian, zazpi olatu izaten dia txarra danian, zazpi etortzen dia. Zazpigarrenguan ya barroa. [...] beste tanda etorri baiño leheno, benga, jota... 
- (Jesus) Geo, geu bakarrik bagiñan, [Isustar] esaten zixeun, saliente bat, han eoten giñan. Ta han ertentzen zunian, han ikusten zanian zea, barealdixa, abante, barroa. Osea, bazeben bere... 
- Bai, ez? Ya hartuta. 
- (Akelino) Bi zian: bestia Malparaje, hemen, Itzurungo saliente hortan, hor zan bestia. Bi hoietan [...] baldin bazan, aguanta. 
- (Jesus) Aguanta, eon hantxen, hantxen eon. 
- Eta nola zun izena honek, banderakin eta ibiltzen zana? 
- (Jesus) Talaixerua. 
- Eta farua ta? 
- (Akelino) Farua aparte zan. 
- Faruak laguntzen zun...? 
- (Akelino) Ez, faruak ez du ezer'e laguntzen. 
- (Jesus) Gabaz. 
- (Akelino) Kontraseña bai hori bere argiyakin ta hori, baiña gu ez giñan ibiltzen. 
- (Jesus) Zuk honea sartu nahi bazu... Zabez kanpuan, ta hiru milleta ikusten dezu zea, farua. Ta zenbat botzan ditxun, bi motz ta luzia botatzen dunian, Zumaikua da. 
- (Akelino) Zumaikua dan o Getaikua dan. 
- (Jesus) Bi ta bat, hiru ta bat, ta... 
- Eta nola da, Zumaikua nola da? 
- (Jesus) Bi ta bat. Bi ta luze bat. Ta geo duda baldin badakazu, ba, tabla (balear) : ikusi, ireki ta, "koño! Hemen, bi". 
- Eta Getaikoa nola da, badakizue? 
- (Akelino) Bai, hark'e ez dakit, hiru o bi... Bi ta bi o... Uste det iguala zuela biyak. 
- Eta hori beti horrela da? 
- (Akelino) Bai, bai, bai. Hori, liburuetan, seiña hoiek, patroiak danak dazke. 
- (Jesus) Kanpoa pixkat ertentzeko, kanpoa erten nahi baldin bazu, estranjeroa, Inglaterra o horrea, beste runbo bat hartu bihar dezu. Baiña hamen, sasoi hortan juten ziñan Gijona, Musela, Galizin, kosta hori dana, kostero horreatik deitzen dixoe. Kostatik juten zian Paola, zenbat ematen xun jakiñez: "dan-an-an! Matxitxakon gatxibez! " "Dan, dan, dan! Suances! ". Kostero horreatik deitzen zixoen, "costeando" ibiltzen zialako. 
- Beti kosta ikusten. 
- (Jesus) Bai, ba. 
14 urterekin astilerora lanera
Gorostola Iribar, Jesus
- Eta gero lan in zendun astilleruan? 
- (Jesus) Bai. 
- Urte asko? 
- (Jesus) Bai. Hantxen hasi nitxan ta hantxen bukatu're. 
- Zenbat urtekin hasiko ziñan? Gazte-azte hasi ziñan? Hamalau urte? 
- (Jesus) Bai. 
- Zu're bai? 
- (Akelino) Bai, nik'e hamalau urte. 
- Bixok? 
- (Akelino) Ni gutxi ibili nitzan. Geo ya igeltzeritzan hamabost urtekin o ez dakit ze hasi nitzan. 
- Eta zu, ostera, Astilleruan beti? 
- (Jesus) Bai. 
- Zenbat urtekin hasten zan lanian eta? 
- (Jesus) Hamalau urtekin, baiña askotan "Hi, etorriko al haiz hau itea? ", ta. 
- Gaztio're bai batzuk, ez? 
- (Akelino) Hamahiru ezkeo batzuek hasten zian, pintxe. Itxetikan, izaten da, ba, zeoze jateko baldin bada're. 
- Eta ze astillerotan hasi ziñaten? 
- (Jesus) Astilleros Balenciaga. 
- (Akelino) Ta jubilatu're bai! 
- (Jesus) Hamen hasi nitxan, ta geo hara. 
Valentziaga astileroa
Gorostola Iribar, Jesus
- Zein zan zure lana astilleruan? Ze lan eiten zenun? 
- Barkuak montatu're bai, ta... Barkuak iñ'e bai. Reparazixua gehiena. Bai. Barko zaharrai, ba, txapa kendu ta aldatu berriz'e. 
- Txapazko barkuak? 
- Hondatzen zanian txapa o bajatzen zakonian zea, loritasuna, hura kendu ta berrixa jarri. 
- (Akelino) Baiña hori baiño leheno're kalderak. Kalderak iten, ta... 
- A! Kalderak iten ta, bai! 
- (Akelino) Hori ya beranduo [...] , kalderak iten. Hi kalderak iten ta, guardabarro're nola da? , kabina hoiek iten, ta. 
- Puentiak in ta... 
- (X) San Telmo kalian hasi, hasi San Telmo kalian hasi... 
- (Akelino) Oin itxiak in ditxuen hortan... 
- Han zeon Valentziaga? 
- (Jesus) Bai. 
- San Telmo kale bertan. 
- (Akelino) Oain etxiak nola in ditxue, etxe pillo hori? 
- Bai. 
- (Akelino) Hortxen. 
- Ta handik barkuak bertaraiño sartzen zian? 
- (Jesus) Ez, ez. 
- Nola sartzen zian? 
- (Jesus) Guk hamen prepaatu ta geo juten giñan astilleroa montatzea, oain daon toki horreta, o moilla. 
- San Telmo kalian iten zian kalderak-ta... 
- (Jesus) Kalderak eta hori in ta... 
- (Akelino) Taillarra. 
- Eta gero moillan... 
- (Jesus) Moillan montatu barkua. 
- Eta abanzia nun zeon zu hasi ziñanian astilleruan? 
- (Jesus) Hortxe, hortxen bertan. Hortxen bertan, ba, ehun ta... holakon bat urte ingo zitun. 
- Ehun urte? 
- (Jesus) Astilleruak han. 
- (Akelino) Astillerua in zan... 
- (Jesus) Gruakiñ, gruakiñ... 
- (Akelino) El año cincuenta, buelta hortan [...] astilleruana. 
- (Jesus) Ta leheno zan zuen ixeko, han astillerua leheno. Hor'e bahitxuan bat, bi, hiru astillero ezautu ixkiu hor bertan. Hamen Amaia horretan bat, bestia... 
- (Akelino) Bestia [...] itxia daben pare hartan. Hori Segundona. Ta pixkat behero, Balenciagak euki zuna. 
- (Jesus) Ta Egaña... 
- Danak hori inguruan. 
- (Jesus) Bai, hortxen. Geo, beheruan'e bai ta... Uain astillero alde horretan dao. 
- (Akelino) Karmelo Unanuenian ta... 
- (Jesus) Baita. 
- (Akelino) Ta Castorrenian'e... 
- (Jesus) Baita. 
- (Akelino)... barkuak iten. Han Castorrenian nola dao erreta... Pabelloi bat baziok, ba, erreta ta eroita? Han barkuak iten [...] gitxabek. [...] Arritxu o zein zan? Hori han [...] huan. 
- Karmen. 
- (Akelino) Karmen, [...]. Ta hura bezala beste bi o [...]. Orduan jendiak batei o bestia heldu iten ziyon. 
Ortizenean kontserba-lanean
Egaña Elorriaga, Magdalena
- Geo ez. Geo ya lanian hemeretzikin hasi nitxan. Ume zaitzen-a ta´re eon giñan, ta itxeko umiak-ta´re bai, baiña bestela ya lanian hemeretzikin. 
- Hemeretzikin. Ta orduan ere, ya konserba kontu hoietan, edo? 
- Bai. 
- Hortan ibili... 
- Ortizenian. 
- Ortizenian. Ta leheno Getaian ta Zumaian ez al ziñan ibiltzen? Zumaian ta´re bazian orduan fabrikak-ta - Bai, bazan [...] fabrika, baiño ez, ez nitzan ni beste haidxetan ez nitzan behiñ'e jun, Ortizekin ya. 
- Ortizekin. Ta Getaian leheno beste... 
- Beste zea, soto txiki hoidxek, itxian azpidxan eoten zian. Oan nola dao eroski Getaidxan? 
- Bai. 
- Hantxen askotan. Hura´re zea bat zan. 
- Ta ezaguna zalako hangua eo hanguak eskatuta edo? 
- Ez. Etorri iten dia billa, diarra iten zuen. 
- Bai, e? 
- Bai, bai. Ta antxoba maillan harrapatzen zuenian, etortzen zan kamioi txiki batekin, Periko Gallegok saltzen zitxin, ez dakit apellidua nola zun. Gizon txiki bat ta bozina kanpuan hola, gomazko holakuak, "bo, bo, po, po! ". Askotan, zinetik ertentzeako, gabeko zinetik ertentzeako, hura zai. Itxea jun, mantalak o hartu, oiñetakuak o, eta juten zian. 
Nik despeskan ez nun behiñ´e in. Nik ez. Baiño gure amak eta izekok eta asko! 
- Despeska juten zian? 
- Despeska juten zian orduan. 
- Getaira? 
- Getaira, bai. Ta geo hamen bertan´e bai. Hamenguak baiño´re leheno hanguak sartzen bazian, ba, gizon hori etortzen zan billa ta eramaten zitun. Ta geo honea etortzen zianian, hemen bazeon, ba, geo hemen berriz. 
- Hemen berriz. 
- Bai. Ta zuk despeskan esan dezu... ibili zea konserban. 
- Ez! Ni despeskan ez. Ni ya salazoian. 
- Beti salazoian? 
- Salazoian eta konserba, atuna. 
- Ortizenian? 
- Bai. 
- Ba, hortiz izango zan hamen inguruan haundina, ez? 
- Orduan bai. Orduan bai. Lehenotikan euki zun zeak, Getaidxak, nola da hori? Nardin-a nundik etorri zian? Nola zan hura? Italianua da, ba, hura´re. 
- Oliveri? 
- Ez. Oliveri da hau, Nardin da bea. Baiña horren aitta zan enkargaua beste fabrika batekua. Orlando. Orlandok jo iten zun hamen antxoba, ez dakit atunik in zun. Ta Caxildonekua esaten zidxoena´re bai, harek ere bai. Harek atun pixkat ere in zun. Behin jardun giñun han-a. Geo ya Ortiz etorri zan ta hura, harek. 
- Noiz etorri zan Ortiz? 
- En el año cincuenta. 
- Ordura arte ez zeon horrelako haundi... 
- Bea, lokal bea baiña, "Probote" o, ez dakit ze esaten... 
- Proboste. 
- Probostenekuak esaten zidxoen eta... 
- Txikiyo? 
- Ez. Lokala bea zan, baiño iten zun kantidade txikidxo. Harek ez zun fileteikan iten, ez det uste iten zunik fileteikan. 
Honek, Ortizek, iten zuan antxoba primaveran, geo udaan atuna ta geo neguan antxoba, zea, olidxotan filetiak. 
- Filetiak. 
- Bai. Idxa urte guztidxan eoten zan lana. Batzuetan faltatzen zan ahitu in zalako beste berridxa hasi bitartian edo horrela. Baiña bestela... 
- Orduan, Ortiz etorri zanian, zu ya zuzenian bertan... orduan sartu ziñan? 
- Sartu zan, hura etorri zan Julidxuan o, bai, San Fermiñetan o horrela. Ta ni hasi nitxan dizienbrian. Bai, urte bertan. 
- Hasiera-asieratik. 
- Bai. 
Antxoa prestatzeko prozesua: "salmueran" garbitu, burua kendu
Egaña Elorriaga, Magdalena
- Arrantzan ta´re orduan moimentu pixkat´e izango zan. Eta barkuetan [...] o ta... 
- Bai. Zeatikan horrela, urte haidxetan gaiñea're antxoba asko harrapatzen zan. Eta iten zuen benta, getaiarrak eta bertan benta, Getaidxan. Eta transportia eta nola ez zeon hanbeste, ba, orduan zeak iten zuen, baforak, berta, [...] etortzen zian. Ta geo hamen hartu, hamengo zeak, kamionak, ta eramaten zuen fabrika. 
- Hamen deskargatzen zan? 
- Hamen, bai. Han Getaidxan zai eon beharrian. Beti ez! Hori nuixian behin, asko zanian eo, han konpradorak erosten zuan, eta marea ona ta itsasua´re ona, ta orduan etortzen zan honea bat o bi barko eo, ta bestela kamionez ekartzen zuen. 
- Eta zuen lana zein zan? 
- Guria, ba, antxobetan burua kendu, estreñengua. Ta geo ya aprobatzen zanian, edatetuok o, gaztiauak eta burua kendu, ta guk zean ipiñi, gatzetan, latan, salazoian, enpaketatu, banan-anan, dana. 
- Baiña hori gero izango da, ez? 
- Ez, ez, ez, ez, ez. Egunian bertan. 
- Egunian bertan? 
- Burua kendu ta segituan. Gozuo da gaiñea´re. 
- A, bai? 
- Bai. 
- Orduan ekartzen zan, osorik etortzen zan... 
- Bai, bai, bai... etortzen zan... 
- Mahai gaiñea botata o kajetan? 
- Ez, fiñak, fiñak zian. Etortzen zan kajetan, otarretan, eta tiñak. Tiña haundidxak, mahai hau baiño estuo, baiño horrela, haundidxak eta zean, gatza. Mahaian bota gatza dana, hustu kaja, berriz bota gatza, dana nahastu ondo gatzakin, beste kajaka bota berriz ere gatzakin dana ondo nahastu, bete arten tiña. Ta ya behalaxe nahasten zan. 
Askotan baita mahai gaiñea bota, gatza bota, ta seituan hasi buru kentzen´e bai. Segun jendia zai bazeon o horrela bai. 
- Eta hasierako lana orduan zan? 
- Burua kendu estreiña. 
- Burua kendu. 
- Bai. 
- Eta utzi, laga. 
- Ez, ez, ez. Burua kendu. 
- Burua kendu ta laga. 
- Ta iten zan zeatu, apartatu. Hiru klase o: txikidxa, haundidxo ta haundidxauak. Tercera, segunda ta quinta. 
Cuarta´re bai. Quinta gitxidxena iten zana, txikidxena. Geo iten zian latak ere, ez zan dana igualakin betetzen. 
Haundidxak bere marka eramaten zuen gaiñian. Batzuek... Cuartak eramaten zitun hiru, hiru antxoba gaiñian. Eta zeak, tercerak eramaten zitun bi. Ta haundi-aundidxa zanak, batez. Ondo sartzen zan bea hura, ta ez zan ipintzen. 
Ta geo garbitzen zianian´e latak... beno, zearako´re ez, ya kontatzen zian, bagoiak iten zian, ta haidxek iteako´re kontatzen zian. Baiño antxoba iten zan segitu-egituan: etorri, garbitu ta segituan. Salmuran garbitu... Salmura iten zuen beain graduakin. Itxian iten zan patatakin o arrautzakin. Ura ta gatza jarri, ta patata bota, ta flotea ertetzen zunian, bale, ta arrautza´re bai, flotea ertetzen zunian, han garbitu antxobak eta klaro. Baiño itxian izaten zan, ba, gitxi, kilo batzuk, o despeskatik ekarritakua o horrela. Baiño fabrikan ya iten zan salmuera, bere neurridxan iten zan, bai, bai. Neurtu iten zan. Ta guk ikusten giñun nola ibiltzen zan. Zea bat, horrela, tubo bat eoten zan ta barruan termometro bat bezela eo. 
- Bai. 
- Ta han zeatzen zuen, eta "Don Junio", "¿A ver? ", ta beitzen zidxoen ta... "Ondo! Iturridxa itxi uan. ". Aska bat eoten zan ta han gatza botatzen zuen lori-oridxa, [...] eo deitzen zitzakon, lori-ori-oridxa izaten zan, koskorra holaxen, koskor haundidxa. Eta eukitzen zun iturridxa tubo luze batekin ta han dana zean botatzen zun, aska hartan bota gatza bete arten ta segi. Eta geo ya juten zan beste aska batea, salmuera. Han neurtzen zan, ya salmuera ondo zeonian, [...] , berriz bete ta preparatu aska gatzakin ta ya ekarri baldietan o mangera, zean mangerakin, lehengo baldiakin. 
- Salmuera eramaten zan? 
- Salmuera eramaten zan tiñeta, beste tiña batzueta, antxoba botatzen zan, ba, haundidxa batea, medianua bestea, txikidxa bestea. Ta geo eoten zan han andre bat o bi o, ateatzen genun askaa, ta beste kuadrilla mahaidxetan horrela, latien, banan-anan ipintzen zan. Sardin-aharra nola etortzen dia kajan? Ba, horrela ez, zuzenian latetan. 
Horrela iten zan barrillak zienian, horrela danak koruan, batzuetan. Beste batzuetan hola rayan´e bai. Hola iten zan. 
"Bagoiak" eta "korbatak" nola egiten zituzten
Egaña Elorriaga, Magdalena
- Eta filetiak beste lan bat du, ordia, ezta? 
- Bai. Ta geo hori iten da zeatu, bagoiak deitzen zitzakon. Ba, hamar, luzian hamar eo, ta hirukua, hiru, tartian sartuta iten zian. Danak honela zean ez, honela tartian sartzen zan. Eta hiru illarako, hiru hamarreko eo iten zianian, tabla jarri gaiñian ta latai egurrezko tapa. Eta zea batzuek zeatzen zian, tako batzuek, horrela, egurrezko tako batzuek ura gaiñian jarri ta geo bi tabla. Ta haren gaiñian berriz, lata. Berriz haura betetzen zanian, berriz´e igual, tablak eta, igual ipiñi ta ya altura, zeure zea hartzen zuenian, gaiñea latak haundidxak jeneralian izaten zian hamar kilokuak, ta lau bat o hola hartzen zitunian, beste bagoira iten zan. 
- Bagoia deitzen zan? 
- Bagoia deitzen zitzakon horrei, bai. 
- Lata... 
- Lata montoi... bai, pilla haundidxa iten zan. Eta geo iten zan, bajatu iten zan hura. Ta berriz bete. Ta geo ya azkenengo urtietako ikasi zuen zea batzuek, korbatak deitzen giñun guk. Geo hamen gaiñea plastikokuak hasi zian. 
Lehenotikan burnizkuak´e ibili zituen. Horrela alto batzuek, bitan rellenatu beharrian lata, ba, behin. Ya bukaera dotoria, tripik gabe, ta. Ondo, oso-so-suak, earki ipini ta ya zeatzen zan. Geo garbitzen-a lan haundidxa eukitzen zuen. 
- Ta korbata zerrei deitzen zitzakon? 
- Zeeri, plastikozko latai ipintzen giñuzen hor zea bat. Bestela in behar izaten zan... Lata asko bajatzen zan, ta bete berriz. Ta geo berriz´e zeatu, bukatzeko berriz. Ta horrela batian iten zan jenealian. 
- Betegarriya eo? 
- Betegarri batian, rellenua, ta bete gabe batian iten zan dana. Ta ordun, "Ekarri korbatak! " neska-oskorrai o gu baiño gaztio zianai, ta ekartzen zezkun. Bestela toki asko hartzen zuen ta horrela mahai azpidxan jartzen zizkun zeak, bukatu arten handikan segi. 
Antxoa "filetetan"
Egaña Elorriaga, Magdalena
- Ta geo antxobak berriz iten da, bastante denboan eon behar du, hiru bat hillabete o bai [...] da. Bueno, segun lana´re nola daon, ta egualdidxak ere zeatzen du. Ta geo berriz, ba, lelengo iten zan trapuan dana. Mahai batian, hamarreko, hamar lagun. Bi emakume hor [zaharrian] eoten zian, bi emakume edadetunak, eta haidxek trapuakin garbitu ahal zuen dana. Bai, egun guztidxan segi garbitzen trapuakin. Eta geo "poto-rraidxa" esaten giñun guk, eta tak! , txorta horrela. O bestela, bandejan bazakaen, beno, bandejan. Tapak izaten zian bandejan. Han luzatzen zigun eta guk berriz garbitu ondo, buztana ebaki, bizkarra iriki trapuakinñ, ya filetia atea eta kutxilluakin ebaki eta... 
Eukitzen giñun lehenengo honela, montoian, bandejan. Ta geo ya direkto, hasi giñan direkto ya latian sartzen. 
- Ta horrek klase diferentiak izango zian, ez? 
- Latak. Txikidxo bazan arraidxa, ba, lata txikidxaua. Eske, arraidxa haundidxo baldin bazan, lata haundidxaua. Bai. 
- Eta hor ya... 
- Hor ya olidxuakin ipiñi, itxi, ta lixto! Ya... Baiño, antxobak denboa asko bihar du zeatzen, kuratzen. 
- Ta udaberridxan eiñ... 
- In ta, bai... Geo batzuetan Agostuen azkenian-a ta´re, o atunak fallo eman zula ta bai, baiña gehidxenian udazkenian gauian hasten zan eiten hura. Orduan atuna. 
- Eta tripa noiz kentzen da? 
- Ez! Garbitzen da diferente. Itxian garbitzen dan bezela ez da garbitzen fabrikan. Iten zako buelta eman buruai ta zakatza... Zuk jakingo dezu, ba, zer dan zakatza? Zuen amak ere iten du ta hala ingo du. Hamen goiko hezur honi, ba, osoikan laga eta ertentzen dunak erten. Ta geo garbitzen danian, berta, [...] ta barruan eukitzen du, ez didxo kalteik iten. 
- Hori gero. 
- Hori gero. Filetia iteakuan kutxilluakin honela zeatu ta tarrata ebaki ta juten da. 
- Buruakin bakarrikan. Burua... 
- Burua, bai, burua! Heldu horrela goi aldetik eta burua kendu, hegats hura han gelditu didxela. Ta geo hegatsa onena dakaen hoidxek gaiñian, latian, azkenian haidxek ipini. 
- A, bai? Politenak. 
- Elegantiak. Elegante juteko, bai. 
Atuna latetan jartzeko prozesua
Egaña Elorriaga, Magdalena
- Atunak beste lan bat du, ordia, ezta? 
- Atunak, bai. Atunena azkarro iten da. Atuna goizian sartu ta gabian jateko lixto dao. Atuna bai. 
- Zer da, egosi ta...? 
- Bai, egosita o prijituta. Bueno, lehenengo hura´re, uan beste mou batea, beste ontzi batzuk ta beste gauza batzuk dazke. Baiña guk iten giñun etorri ta harei´re burua kendu. Matxetekin lurrian jotzen zuen emakumiak abilidadia zakenak, ta indarra. Bi zartado eman-a ta mahai gaiñian burua kendu ta tripak´re bai, tripak ertentzen didxoe, osoik ertentzen didxoe. Zeoze-eoze gelditzen zako, baiña gitxi. Eta geo ya zearako, segun ze latetako, olidxotako dan o binagretako dan, binagretakua makina batian ebakitzen da. Egosi tajada osuak iten dia eta geo prejitu, segiduan prejitzen da. Ta geo sartu latan, "baño maria" eman ta hoztutzen danian, listo jateko. Antxoak lotan eon behar dun bezela, atuna goizian sartu ta illuntzian ya listo. 
- Jateko. 
- Jateko listo dao. 
- Eta dana Ortizenian eiten zan? Egosi ta latan sartu ta dana. 
- Bai, bai, bai, bai. Guk dana, osoik, bertan. Etortzen zan atuna osua ta ertentzen zun ya latian, kajan sartu ta kamioian. 
- Kajan sartu ta enbalatu ta dana. 
- Dana, dana, dana. 
Aitarekin hasi zen arotz-lanetan
Esteibar Azkue, Bixente
- Nere ofizidxua, ni arotza izan nauk. Ta nere ofizidxua beti izan dek arrantzako ontzidxak barruko lanak iten. Bai arrantzakuak, ta kargeruak'e bai. Barku haundidxak, ehun metro. Hamen Zumaidxan [...] barku batzuek, ez zekidxat, zortzi o beatzi, beatzi, larogeita hamasei metrokuak. Baiña hodxek ditxuk kargeruak. Ta gure ofizidxua hoixe izan da beti. Zea, barkuko, barko-anak: kamarotia ta puentiak eta zubidxak eta zea danak, [...] eta. 
- Hori're pixkat kontatu [...] , arotz-ontuak eta... Hasteko, nola, nola hasi ziñan, familiyako kontua zan? Edo, nola hasi ziñan arotz... 
- Bai. Bai, bai, bai. Oseake, nere aitten bittartez, e, nere aitta huan sozidxo beste batekin. Ta, esaten diyat ba, oseake gure aitta etorri huan, Madriden ta ibili huan, txatarrero ta ibili huan. Berez arotza huan. Madridetik etorri huan ta sozidxo jarri huan beste batekin, ta orduan itxeko indarra behar izaten huan eozer gauzatako. Zeaik'e ez zeukan, argirik'e ez zeukan. Gabeko hamabitan ta hasten hitxuan lanian indarra aprobetxatzeko. Ta, eske hitxuk ixtori batzuek, ezin nikek esplikatu. Postura ta, nola in zeikien lan hoidxek! 
- Gaur egungo jentiak ezin sinistu. 
- Ez ziok sinisteikan. Gaurko gauzak? Orduan hitxuan indarrak hemenguak! Zufiria ta... [...] bertako indar txikidxak hitxuan. Ta [...] zak, kristalak zeakin peatu, papelakin o, zeakin [...] ta gabian lana iteko. Makina bat soiñu ateako zien, ba, nik ez zekit ze mentalidade zan orduan! Ta gabian indar pixkat bazeola ta, gabeko hamabitatik eta ordu bidxak arte, ta hantxe, makinetan, [...]... 
- Danian. 
- Danian. Baiña hori aittak eta? 
- Hori aittakin. Aitta gazteik hill huan. Aitta hill huan cincuenta y ocho. Geo hill huan... Bueno, orduako, cincuenta y cincon, sozidxuakin apartau in huan. Ni Zarautza jun nitxuan cincuenta y tresian. Cincuenta y cincon etorri nitxuan [...] , eta aittakin, normala. Aurreko beste anai gaztia Xebaxtian'e hasi huan hura're, ez zekit, hamabi urtekin o noix hasi zan lanian, ni Zarautzen neon bitartian. Ta etxeko indarrakin hasi gintxuan. Ta, ba, danetikan. Arotza, orduan, arotza arotza-rotza gintxuan. Oaintxe teillatutik jungo gintxuan, barruko lana genekan itia, o soto hondoko lana genekan itia. Eozein lan! 
- Lurrekua, itsasokua... 
- Lurrekua, itsasua... Dana! Aplikatzen zana! Ez huan, uain bezelako zeaik ez huan, ziri-iriik ez huan laneako're. 
Orduan neguan ta askotan, ba, lanik gabe ta. Orduan [...] konserbako're lan asko iten geniyan, konserbako... 
Orduan, ba, salazoiko tapak eta holako lan asko iten geniyan. Ta geo, ba, gure aitta zuan zea, barkuan asuntuan ta lana iteko zea zuan. Hortxe hasi hitxuan oain biberua deitzen zakoena, atunetako biberuak eta. Hasi zitxuan barrikak, barrikak izaten hitxuan [bukoiakin] ta. Biberuak bukoiakin ta iten hitxuan. Ta gure aitta ez huan bate... Han sartu zan zea, paatzen txarrak hitxuan ba! 
- Bai? 
- Karo! Ordun makinak eta, armadoriak oso-so zea... 
- Diruik ez? 
- Diruik ez ta gaizki ibiltzen hitxuan. En cambio, nei beti gustatu saltzian, itsasoko asunto hori. 
- Itsasokua. 
- Bai. Ta aitta, ya geure kasa hasi giñanian, ba, ni poliki-oliki hor sartu nitxuan. 
Zumaian egindako barkuetan lan egin izan du beti
Esteibar Azkue, Bixente
- Eta barkuetan ze lan izaten zan? Barko handietan eta? 
- Barko haunditan? Ba, [...] kamarote... zenbat? [...]. 
- Ohiak eta? 
- Dana. [...] forratzia. Forratzia lan haundi izaten huan. Hori dana orduan garai batian iten ginian dana zeakin, formikakin, dana garai batian. Lana, baiña, bildurgarri izaten huan. 
- Bai. Esan dezu larogeita hamar bat metrotik gorako barkuak ziala, ez, batzuk? 
- Larogei ta hamasei. Ta, Sota ta, zeakuak, Sota ta bestiak hitxuan, zea, Uralar. 
- Bilboko... 
- Bai, danak Bilbokuak hitxuan hoidxek. Ta geo azkenian [...] barkuak hitxuan, berriz, zearako, zea izaten dia ba, esto... petrolidxua ateatzen ta ibiltzen hitxuan Mar del Norten ta... Ta haidxentzako konbustiblia eraman, ta, salbamentoako ta tipo hortako barkuak. Hoidxek ya barko zeak hitxuan ya, barku modernuak. Ya aurreko ya dana aldauta zeuan. 
- Eta zuen lana, behintzat hasieran nun izaten zan? Zumaian bertan? 
- Beti Zumaidxan. 
- Beti. 
- Askotan deitu zien, bat Oridxoa o bestea o Kristua, hara. Sekula ez gaitxuk moitu Zumaitikan. 
- Eta larogeita hamar metroko barkuak bertara ekartzen zian? 
- Ez, bertan iten, bertan iten hitxuan. 
- A! 
- Zumaian indako barkuak. 
- Orduan Bilbon indakuak. 
- Ez, ez, ez, Zumaian indakuak. 
- Bilboko konpaiñiak baiña Zumaian indakuak. 
- Nik Zumaian indako barkuak bakarrik in dixkiat. Baiña asko ordia! Igual Uralar beak'e, ze, hogeita gehidxo barko in zitian. 
- Zeintzuk zian hemen astillero holan, e, inportantienak? 
- Orduan hitxuan hemen, oseake astillero inportantienak hitxuan [...] , hoidxek hitxuan Galarraga ta. 
- Izenak esango dizkiazu? 
- Hitxuan Probes Galarraga, ta zea, Santidxo, hitxuan sozidxuak. Geo hitxuan bestiak Zacariasenekuak. Hoiek hitxuan Arrizabalaga ta geo bestia, nola zuan sozidxua? Ta geo hitxuan bestiak Egaña... Egaña-perribai. 
Andriakin, andrian aitta ta. Hoidxek. Andrian aitta ta zea hitxuan, barkua itten [...] , egurrezko barkuak. 
- Eta hurak zian inportantienak Zumaian? 
- Bai. Hoidxek ya iten zien barkuak. 
- Barkuak. 
- Geo guk iten genixkidxan barkuak, barruko lanak. 
- Eta... 
- Ta geo Balenciaga noski, Balenciaga izan dek beti... Ta lehen-ehendikan bahitxuan berriz, ba, hoidxek zea, barku txikidxak ta iten hitxuan Unanuek eta [...] askoek, askoek. [...] eta, askoek. 
Kultur mugimendua; "Centro parroquial de San Luis Gonzaga"
Linazisoro, Abelin
- Nik, hori, arrantza pixkat zeatuta, zuk, umiak ziñatela, kultur mugimendua herriyan ba al zeon? Ba, antzerkiya zala, musika zala, ze mugimendu zeon? 
- Gu umiak giñala hemen zeonan, Batzokia zeonan lehen, eta Batzokiak zeatu in zian, Frankistak zeatu in zian, rekisatu o, beayentzat hartu ziñan. Baiña lortu ziñan eliza katolikuak, lortu ziñan hura beretzat hartzia. Ta han ein ziñan "Centro Parroquial de San Luis Gonzaga". Orduan danok giñun, nola danok Catolicos Apostolicos Romanos nola giñan danok, ba, orduan danok giñun luistarrak, ezta? Ta luistarrentzako zeonan, Batzoki hura moldatu ziñenan, ba, billarra, futboliña eta pin-onakin, eta geo mahaiakin. Ta mahaietan hamalau, hamabost, hamasei, hamazazpi urtekuak, o hemezortzi o zaharragok, ba, mahaietan iten ziñenan porroiakin, ardo porroiakin eta jokuan iten ziñenan. Gu gazteagok billarrian edo futbolian ibiltzen gittunan, eta moimentu hori zionan. Horrek ziñenan beste sekzio bat OARGUI izena zuna, Organizacion Athletico Recreativa de Guipuzcoa, eta OARGUIn barruan eiten hittunan eskursio kulturalak. Ta eskursio bat noanoa, baiña zerbait helburu kulturalakin, ezta? Ba, zea ikustea, lehengo errota... este... uretako errotak o ikustea, edo... Ta holako zeak. Caballeritos de Azcoitia, Azkoitiko Kaballerituak nun eon zian, haien jauregia ikustea, haiek jakitea, haiek zer egin zuten bere garaian ta holako gauzak, ezta? Eta geo antzerkia ere bai. Eoten hunan bakarrikan... Francon garaian, antzerkiak izan behar ziñan erderaz, eta euskeraz iten ziñenan, ba, noixian behin, ba, ez dakit, lau erderaz ta bat euskeraz, o, zeoze horrela. 
- Eta emakumezkuak ere eoten zian hor? 
- Ez. Luistarrak hituan gizonezkuanak. 
- Gizonezkuanak bakarrik. 
- Gizonezkuanak, gizonezkuanak. 
- Eta antzerkiya? 
- Eta, antzerkia're gizonezkuana, bai. Eta emakumiak, zean, haiek, Hijas de Maria hittunan kolejiyuan estudiatzen zutenak eta haiek beren antzerkiak eta beren kontuak iten zizkiñenan, baiña emakumiak bakarrikan. Osea, gizona ta emakumia elkartu ezta... bueno, bueno! 
Txakolinak edanez txikiteoa egin eta abestu
Linazisoro, Abelin
- Txikiteuan gu hasten giñanian, nola danak lehen katolikuak giñan, luistarrak, ezta? Ta luistarreko komunixua hartzia, jaun hartzia, izaten huan astian behin, eo hillian behin. Hillabetian zenbagarren... aurrenengo igandea o ze izaten zan? Orduan, komunixo hartzea jun eta beatzi t'erditan, hamarretan bukatu ta etxian pastela jatea jun. 
Pastela jan ta geo [Etxabe Kuartonea] txakoliña eatea. Hasi, bueno, hori komunixua zanian, eta ez zanian ere, ba! , han nunbait, normalian, juten, ez bagiñan juten mendira, mendira're ibiltzen gitxuan, gitxunan. Mendira behin hamasei hamazazpi urtekin bastante. Baiña bestela hemen, negu aldian, beatzi t'erditako mezeta jun, hamarretan juntatu, mokao txiki bat in o zeoze in, zeoze pikatu, txakoliña eaten hasi, ta hirurak laurden gutxi erten. Ordu bi t'erdiak arten txakoliñakin. Eta ordu bi t'erditatikan... ez! Ordu biak arten! Ordu biak arten txakoliñakin. Ta ordu bitatik hirurak arten, bermutakin. Baiña kantatu asko eiten giñin. Eta orduan, taberna bakoitzian kantu bat o bi. Eta orduan ean'e, hainbeste ez. Hainbeste're... Jope! Bestela... Eta guk adibidez, gure kuadrilla zea hunan, baritonuak o... Boza tenorra ez, baritonuak. Eta beste kuadrilla bat zionan gu baiño zaharro zianak, gu baiño lau urte zaharro eo horrela. Haiek zian gehienak tenorrak. Eta orduan ze iten giñun? Igual bi kuadrillak juntatu ta ba! , kriston orfeoia. 
Eta ondo, e! Ez desafinatuz [...] , eta bi bozetan eta... Bai, bai, bai! Guk ikasi giñenan kantatzen eskolan. Ez Padre Mercedaio hoiek, hoiek hitxunan ezer ez. Baiña gizon bat ekartzen ziñenan guri erakusteko kantatzen. Eta harek guri erakutsi zigun kantatzen. Geo desafinatzen eta, boza eusten, boza eusten beti. In gabe "aaaaaaaaaaa" ein gabe, beti eusten, eusten boza ta. Harkin ikasi geniyan kantatzen, bai. Ta geo tabernako kantariak Zumaixan, o! , oso onak. 
- Bestela etxian ta lagun artian ta kantuak izango zian, danian, ez? 
- Bai, bai, danian, danian. Itxian'e bai, itxian'e kantatzen giñian. Ba, zeozerren festa baldin bazan, kopatxua hartu ta kantari. 
Dantza lotua aspalditik onartuta Zumaian
Linazisoro, Abelin
- Adibidez, hemen gure amak eta beti dantzan ein zien mutillakin. Gure amak kontatzen zin hamalau urtekin hasi zala hura mutillakin dantzan iten. 
- Agarrauak. 
- E? 
- Agarrauak. 
- Agarraua, bai, bai. Mutillak bai, bai, helduta, helduta dantza egiten, hamalau urtekin. Eta geo, harrezkeo'e, gu mutil koskorrak giñala, ba, mundu guztiak dantza iten zian. Hijas de Mariatikan bialdu ingo zituela ta esaten zien, ta batzui inportik ez, eta. Bueno, batzuek zaintzen zien, nola bialdu iten zituzten kongregaziotikan neskai ta mutillakin dantza egin ezkeo, ezta? Baiña laster jun hunan hori pikuta, ta dantza normal iten hunan. Bai, bai. Dantza askotan, eta zinia eta playa, playa're bai. 
Hondartza batzuetan "txaperoa" nesken bainujantzien luzera zaintzen
Linazisoro, Abelin
- Eta debekurik eta ez zeon? 
- Hemen ez, hemen ez. Pentsa zak, guk hamabi urtekin jun gaitxuk lehengusua eta biyok Bilbora, ba, bi aste pasatzea, hango izeko ta osaba batzuen etxea. Guk giñeuzkan, ba, zazpi o zortzi etxe, lehengusuak, osaba, izeko, eta bueno. Horrela iten giñian egun bakoitzian paga kobratu, bixita in, paga kobratu ta barraketan ta ibiltzeko, ta zinia ikusteko ta horrela. Ta egun batian, Deustuko lehengusu batek esan ziuk: "Hi, guazen plaira! ". Erderaz, ez zekiñan euskeraz. Geo haren, haien, osea, gure osaban ta izekon umiak... Nik zeuzkanat bat, bi, hiru, lau etxe, lau etxe, bi azkuetar ta bi linazisorotarren aldetikan. Ta haien ume danak, ia gehienak ez zekien euskeraz. Ta beaiek beren umiai danak euskaldundu in dixkie, beaiek euskeraz ikasi ez baiña beaiek umia euskalduna in. Bueno, ba, lehengusu honek, "Hi! Guazen zea, ikustea plaira! " [...] , nungua zan, o Getxokua zan o nungua zan, ez nauk gogoratzen. Kontua da, trena hartu giñula ta jun giñala. Eta gu plaira, jode! , egunero plaian ibiltzen giñun, egunero-gunero-gunero. Eta bueno, guazen ba, ilusiyua iten baio beonei... Eta hamahiru urtekuak gu biyok. Eta jun gaitxun, ta. Taka! Ipini gaitxin petrillian playa ikusten, eta txapero bat ibiltzen hunan zaitzen emakumiak zeakin izterrak ondo tapauta eukitzeko. Ta kulero estiloko trajebañua baldin bazuten, euki behar izaten ziñenan toaja bat lotuta gerriyan, iya belauneaiño tapauta eoteko. Eta bestiak ziñenan trajebañua gonakin, gona, iztar erdiraiño gonakin trajebañua. Orduan txaperua ibiltzen huan goitikan behera plaian pasiatzen. Ta txaperua urrutira juten zanian, toaja zeukatenak ze iten zienan? Kendu, kendu toaja ta etzan eguzkia hartzeko. Ta gure lehengusu honek "¡Mira, mira, mira que buena esta esa! ", "Mira, mira, mira que buena esta esa! ". Ta gu, "Jode! ¿Esa tia? ¡Si en Zumaia hay bikinis! " Eta ez zin sinisten! Nola sinistuko ziyen, ba! Han horrela ta Zumaian bikiniyakin! Eta gu, jode! , gu sendauta ya, ikusten, bueno! , ohituta. 
- Horretan turismuak eta, frantsesak eta izatiak, ez? 
- Bai, bai, bai. 
- Eragiña hori izango zan. 
- Frantses asko ta orduan, ba, eragin haundiya. Gu ohitu, ya ohitu iten haiz. 
- Itzurungo hondartza ixkutu xamarrian dao baita're, ta... 
- Bai. 
- Igual'e errexo pasa! 
- Hara ez hitunan ez txaperuak ta juten, ta ez ezer ez. Ta hemen uste diat ibiltzen ziala txaperuak, Santixon. 
- Zarautzen bai behintzat! 
- Santixon uste diat ibiltzen ziala. Baiña han! Ta ondo. Hor konpon! 
Ekaitzetik babesteko lore-sortak nola egiten ziren
Ibarbia Ugarte, Brigida
- Itxe-antoira´re, baserriko itxe-antoira ateatzen zan zea, teilla. Teilla bat o beti eoten zan, ta San Juanetan zeatutako, lore ihartutakua're bai. Su eman ta kia... ekaitzak ez hondamendiik itteko, ez zeatzeko, e! 
- Kontau hori, mesedez... 
- Bai. San Juanetan, izaten gendun guk, lore-orta eramaten zan eleiza, meza nausira. 
- Beti lora klase bat? O... edozein lora? 
- Edozein lora. Basarriyan beti izaten zian loriak, beti. Artua landare bat, gariya pare bat buru o horrela, eta keixak o baldin bazian, haren adar bat'e bai. Keixakin, ta geo inguru dana loriakin, sorta. Eta hari itten giñuzen, ezpata loria esaten giñunakin, lau hanka, tente eoteko. Orduan, hamen ere badazkau guk baratzan lore klase hori, ordun, ta ezpata bezalakotxe lore bat, baiño da, zapata bezela du sustarriya. Ebakitzen giñuzen lau, azpiya berdindu, lore-orta iñ, lore-orta iñ, ta lau hanka hoiekin jartzen gendun, ta ttak! , tente eoten zan, ez zan erori itten! Lore-orta hua bedeinkau ta jaso itten giñun hurrengo urteko San Juana arte, ganbaran, zea, azpira, teillatu... 
- Sapaian, o? 
- Bai. Azpiko zean, hantxen, ihartu ta hantxen eoten zan. Eta geo ekaitza zanian, ekaitza zanian, ba, teilla baten gaiñian o itxe-antoira o balde zahar batian, besteik ez bazan, lore sortari su eman ta ekaitzakin babestutzeko, defentsa bezela. 
- Su emanda. 
- Su emanda, bai. Kia daiola hantxe eoten zan, zimel-imela baiño, hoixe. 
Ekaitzetik babesteko lore-sortak erre egiten zituzten
Ibarbia Ugarte, Brigida
- Harriya ta zetorrenian, ez? 
- Bai, harriya ta... Baiña ba al dakizu? Oaiñ ere ekartzen dittu, noixonoix. Baiño orduan ere ekaitzak etortzen zian, e! 
Ta gaiñea gehienbat izaten zan oaiñ, Asentziyoko gorputz buelta hau, gorputz hau, San Pedro, San Juanak bitartian izaten zian ekaitzik haundiyenak, e! 
- Gaiñea gariya orduan... 
- Bai. Gariya ebaki ta metak in. Ta bezebillen ekaitza jata botatzen. Ta geo Oikiyan itten zian ujalak. Itsasua haundiya baldin bazeon, maria iyotzen du Oikira. 
- Bai, e? 
- Bai, bai, bai, bai. 
- Bertaiño, e? 
- Bai, bai, bai. Berta ta [...] pasa, gaiñea. Leheno presa zan estaziyuen parian, ur-resa. Eta harañoxe iyotzen zun leheno. Baiño hua bota zuenetikan, oain goruo´re bai. Eta behetikan itsasua baldin bazan ta goiko ur kargakin, ujalak ertetzen zittun. Ta baita gari-etak bota´re, e! Urak. Oain kanpu hoitan izan diela? Bai, bertakuak ere ikusitakuak bagea. Esan nahi nuke, gari metak bota itten zittun. Baiño ekaitz haundiyak izaten zian leheno´re, e! 
- Eta ordun, San Juanetako lore-orta horrekin... 
- San Juanetako lore-orta horrekiñ, ba, ekaitzan defentsako bezela, o laguntza eskatzen zan, o zeatuta, bai. 
- Eta urtero, ordun, lore-orta berriya [...] eta... 
- Bai, bai, bai. Urtero sorta. Eta da... 
- Eta, zaharrakin ze iten zan? 
- E? Haiek, emandako haiek, itxian banatu o zeatu. Esan nahi det, bai... Ta [...] apaingarri o zean ematen zian. 
Larrosa kapullo batzuk, o beste zintal hori [izaten] giñun, eta... bai! Baserri ingurun beti da loria, gutxi-sko, osatzen gendun sorta. Baiño lau hanka hoiek, ezpata-ore hoiek. Hori da martxuan hola loratzen dan zea bat da, baiño du oiñarriya zapata du lore horrek, ezpata-oria. 
- Lore zurixka hori, hori-uri bezalako bat? 
- Batzuk zuriya badue ta beste batzuk horiya´re bai. Ta beste batzuk moria dia, e! 
- Bai. 
- Liriyuak bezela. 
- Bai, horrelako batzuk, ezta? 
- Bai. Udaberriyan hola jazintuak eta zeatzen dia tankera horretakuak. Baiño oiña du. Loriak beak du zapata. 
Kutxilluakin berdin-erdin iñ ta lauekin lotzen zan lore-orta. Tak! Bai. Zea, kalartxo txuriyekin, zinta zuriya o lotu, zeiñek baiño zeiñek sorta earraua! 
- Korapillua in... Hau korapillo hau nola esaten dezue zuek? 
- Korapillua. Ez, ez, ez, ez! Korapillua zan. Ta geo, korapilluakin ta, baiña geo laxo txiki batekiñ lotzen zan txuriya. 
Baiño besuan sorta haundiya eramaten zan, e! Bai! Hantxen eukitzen zan, bakoitzak bere zean, eleizako zean, hantxen. 
- Eta hori etxia ta zaitzeko zan, ez? 
- E? Etxiak zaitzeko, bai. Ekaitza zaitzeko. Ekaitzan, itxian defentsa bezela zeatzeko. 
Soroak zaintzeko bedeinkazioak
Ibarbia Ugarte, Brigida
- Eta bestela, soruak eta [...] zaitzeko... 
- Bedeinkaziyua? 
- Bedeinkaziyua ta... kurutze batzuk eta ez zian sartzen? Nola izaten zan hori? 
- Ez. Hori... kurutziak... erramua... Erramu-gunian bedeinkatzen zan erramua, ear haundiya. Eta geo hari sartzen zitzaion bere txotxakin kurutzia iten zitzaion. Ta bedeinkautako erramu hua geo baatzan o souan sartzen zan, gaixotasunak o zeatzeko. Ta geo beste bat zan Santa Krutzetako, hurrungo astelehenian, oikiyatikan juten giñan Ibiñarrieta. 
- Maiatzian. 
- Maiatzian. Meza izaten zan, Santa Krutzetatik, jenealian, lehenengo astelehena izaten zan. Gorniyen kontrako meza izaten zan. Eta etxe danetatikan, bakoitzetik lagun bana, errez juten zan Ibiñarrieta. Ta geo han izaten zan meza hori. Ta mezan ondoren, baserri baserriz etortzen zan apaiza akolituakin bedeinkatzen, basarriyako souak. 
Gariyai ta gorniya ez izateko, ta igualtsu etortzen zan, baiño. Ta geo haren aldeako, oillaskua o ollua ematen zitzaion apaiz-txea. Pentsau zenbat gauza ezautu dittugun! Haiek danak ahittu zian! 
- Eta funtzionatzen zun? 
- Funtzionatu ez dakit, baiña bedeinkatzen zala, ta bedeinkaziyua eman ezkeo, hobia izango zala, ta! Oain ikusten dittugu parezidos o antzekos esaten da gaur dan egunian, ba. Baiño fedia bazan, fedia bazan. Lelen mezeta jun etxe bakoitzetikan bana, eta geo handikan bueltan, ba... 
- Baiña Zestua da hori, ez? 
- Zestuana da, baiño Oikiyatikan meza hara eskeintzen zan, mezakin juten giñan... 
- Inguruko, hango, hango apaiza juten zan? 
- Oikiyakua juten zan. Eta geo handikan dao Zumaian eo da, Azkarate basarriya. Ibiñarrietatik seittun dao, bestia Miravalles esaten zaiona, haiek dia Zumaienak, ta Oikiyako elizanak. Baiña Zumaia nola dan, Oikiya... Ta geo handikan hasten zan bedeinkatzen, goittik behera, goittik behera. Ta gaur goizin batzuk ingo zittun ta hurrungun beste aldekua, ta... 
- Makiñatxo bat izango zian, ez? 
- Oillasko earrakin juten zian, bai, apaiz-txea. Dirua, dirua. 
San Juanetako ohiturak: sua eta ate gainetako lizar-hostoak
Ibarbia Ugarte, Brigida
- Eta beste... holan... ohiturarik eta bazan? Ba, ez dakit... San Juanetan, edo? Beste holako siniskerarik eta? 
- Ez. Arbola jarriko zan, baiña ez zan urtero itten. Eta San Juan bezperako sua're, han beti San Juan egunian itten zan, gure gazte-enpoan. Zianak eta ez zian traste zahar danak inguratzen giñun. San Juan eguna jai itten gendun, jai, eleizak jai itten zuan ta! Ta guk ere jai. Ta bazkalondotik hasten giñan, ta aurreko egunetatik inguratzen traste zaharrak. Ta dana plaza eaman ta geo han sua in, ta bueno, pesta hori itten gendun ta... 
- Herri guztiya bertan elkartuta? 
- Bai. Gazte-endia, pesta usaia, bai. Hala izaten zan. Baiña bestela ez, San Juanak ez du holako zeaikan. 
- Eta entzun degu beste herri batzuetan behintzat, San Juan goizian, lelengo... 
- Lizarra. Lizar-struak jartzen zin ate-aiñetan, kurutzia jarrita, bi ixkiñetan. Gizonak'e harrek bazekiyan jarri! Ni ezaututa nao beau're jartzen hemen bertan ere. 
- Eta hori San Juan egunian izaten zan? 
- San Juan eguna, lizarrakin. Badakiye automobillak ere ibiltzen, e, lizar-stro hoiek, e? Badakiye. Ta geo lehen esan dizuten erramua, lore-orta hori, ta geo San Juan eguneko lizar hori ez zan elizan ta hola zeatzen. Baiño bestela, itxietan jendiak jarri bai, bere gurutziakin ta, bazekiyen. Hoiek ezautu giñuzen danak. 
"Serore-artua" eta "serore-garia" serora lanak kobratzeko
Ibarbia Ugarte, Brigida
- Ta geo guk jornala, gure ama zanak ez zekan hillian azkenian jornalik, eta serore-ratuik eta, ez zuan izaten. Eta basarriyan ibiltzen giñan serore-ariya ta serore-rtua izaten giñun. Orduan, artua jasotako... Gabon-urreko bueltan iten giñun abenduan, serore-rtua jasotzia. Itxez itxe, e! Urrutiyenekuak taka! , ekarriko zizuen itxea, zuzen, e! , paamentuak urteko zean. Eta inguruan zeudenak, ba, serore-skian, esaten giñun, serore-ornala. Eta lakaia. 
Badakizu, kuadratu, nola... ez dakit ezautzen dezun, kuadrak. Hua artua, alia, aletutako... ra! , berdintzen zuen, ta zakura. Zenbat, ba? Hamar, dozena bat kilo itten giñunian, itxea jun ta hurrunguan beste [...] ta hurrunguan beste bat. Ta gariya jasotzen zanian ere, abuztuan izaten giñan, abuztuan aurrenian o hola, gariya're jasotzen gendun han. Serore-rtua ta serore-ariya, jornalak. Eta gariyak eta ahittu zianian, kitto! Kitto! Ta geroa, oaiñ azkenengo urtetan zeoze euki behar zun, serore-ornala o. Beste iñundikan nola ez zakan elizan arduradun o zeatzeatikan, baiño, ez deu besteikan. Guk ez gendun diruikan ezautu gure amakin eleiza aldetik. Ta aittak, berriz, terreno pusketa bat eleizana ematen ziyen, baatza o artua o zeoze nahi baldin bazun, sankristau-oua o esaten ziyena, baiña ez zuan, ez zuan bestelako holako aparteko gauzikan ez gendun izaten. 
- Eta orduan hori zan, serore lanaren jornala hori izaten zan? 
- Bai. Ta aste erdiyan o zean bat baldin bazuen, bataion bat igual aste bukaeran o serore-ankristauak eta batzuk gonbiratu're bai, ta beste batzuk, ba, gonbiratuen partez, patrikako're ematen ziyen zeoze, ta bueno. Baiño, dana utzita, beayek zeatzea. 
Eskolara eta jeneroa saltzera Zumaiara
Etxabe Udabe, Klaudio
- Eta hemen zuek gaztiak, umiak ziñatenian eta, eskola nun zeon? 
- Eskola Zumaira jun behar! 
- Zumaira jun behar? 
- Zumaira oiñez. Oiñez jun behar giñun... 
- Hamendikan, e? 
- Bireik ez zeon, ta, oiñez! 
- Biderik ez? 
- Ez. Holako zea, justu-ustu huan laguna pasatzeko. 
- Eta bertakuak, Saskarate ta hamen, Agerre, ta... 
- Hoidxek, hoidxek'e danak. 
- Danak alkarrekin. 
- Bai. 
- Ume asko izango zan orduan? 
- Bai, zeatik Elorridxotikan'e eskola ta Zumaira umiak. 
- Elorrixotik, e? 
- Bai. Bestela Itziarrea o jun behar. Ta badakik... 
- Bai. 
-... bat urruti, bestia urruti... 
- Urruti. 
-... danak urruti! 
- Bai. 
- Ordun, [...] , bireikan ez ta kotxeikan ta're ez. 
- Bai, bai, bai. 
- Oain dana kanbidxauta ziok. Oain danak kotxia behar! 
- Eta hemen auzoko guztiak, orduan, Zumaira. 
- Bai. 
- Bai. Eta jenerua ta saltzea, azokara ta? Zumaira're bai. 
- Zumaira. Astuakiñ eaman behar! Patata ta... zer zian! 
- Eta zer ziran? Ze izaten zan, patata ta...? Baratzekuak eta izaten zian, tomatia ta? 
- Bai, bai, baratzekuak. Bai. Tomate ta, tipula ta, porro ta... dana holakua! Bai. 
Harri koskorrarekin ezik beste edozerekin pilotan
Ugarte Lopetegi, Manuel
- Eta bestela, plaza ta, Oikiyako, Oikiko plaza ta... asko aldatu da? 
- Oikiko plaza, frontoia, frontoia politta huan Oikiyan. Uain botata ziok. Uain geo berriya in ziyen tapautakua. 
- Eta nun zeon lehen? 
- Leheno Oikiyan... Oikiya zan hi... 
- [...]. 
- Oikiya zan plaza, plaza bea, taberna, Txortena taberna horren aurrekaldian huan zea, frontoia, frontoia irekiya huan. Ta hua itxitzeko ta, ta zean ta zitxion, baiña ez zitxion, gaiñea, itsusi geldittu [...] zean, Txortena daon zea hori, itxia, bista dana kentzen zitxion. Ta ez zekit uain dala zenbat urte iña izango zan berriya. Ta ordun in ziyen zaharra bota. Hamaika pelota iña giñun! Goizian mezeta ta jun, ta jata geo pelotan. 
- Eun guztin. 
- Eun guztiyan ez. Goizian erten ta geo mezetatik erten ta... Txortena, zea... Behin pixkat heldu giñanian, ta han txakoliñ pixkat ta ean ta zeara geo, pelota. Beatzi t'erdiyak o goizian, goizo izaten huan meza. Neguan zortzietan ta udaan zazpi t'erdittan o ez dakit ze izaten zan, zazpiretan o, zazpi t'erditan o. Ta orduan jaiero jun behar izaten huan mezeta. Ta aurrena zea jun, e, geo handik ertendakuan pelotan. Ta geo izaten huan earra! Eskuak eta dana zea zitxian, tontotzen zitxian, ta geo jun hai zea, belarrak atea zeara, han, e, behiai belarra ekartzeko zeara... 
- Eskuak haundi-aundi inda. 
- Eskuak haundi-aundi inda. Hortxe ibiltzen giñan. Baiña... 
- Orduan takuak eta oain bezalakoik ez zan. 
- Takuak? Takuak? Nik ez... Lehenguan batek esaten zian Getaian, han nitxion beira, ta gaztiak ai hittun, kadetiak o, zean-a ta. Zeak esaten zitxian, batek, "A! Oaingo gazte habek zeak eskuan, takuak eta jarrita ta, gu ibiltzen giñun bate gabe! Majiña bat aldiz bate gabe ibiltzen giñuan ba gu! ". 
- Bate gabe. Eta pelotak eta [...] eta... 
- Takuak eta pelotak eta... Harriyak bezelakuak igual! 
- Halamouzkuak. 
- Halamouzkuak! [...] ordun. Zeoze bazan borobilla, harriya ez ezikan, zeatzeko moukua. 
- Bote txiki bat egiten bazun... 
- Bai, bai, bai, bai. Zeoze itten bazuan han onduan, ertentzen bazun, han ibiltzen giñan. Ta bai, bai, han zebillen harrek esaten... Oaingo zea habek, berriz, takuakin ta gaztetatikan prepaauta zatoztik zearako, hortako, ohittuta, ohittu're in beharko [...]. Gu jokatzen gendun zea jarri, ene! , esparatrapu zahar bat. Ta zea, harrek zea ingo zun, esparatrapu zea bat jarrita! Beste haiek, bestia azpiko zea haiek! Ez... 
- [...] zan hamen, e, zuen gazte denboran, gaztetan eo? 
- Pelota, pelota. [...] fubolian, baloirik eta're ez huan hamen. Baloia? Zeiñek zun baloia? Diruak behar zian! Ta pelotak nunonundik juntatzen bazan, pelota zekan batek juntatzen bazan, baten batek ekarritakua o baldin bazun baten batek, mekauen la letxe! Hua izaten huan zebua, harrekin pelotan. 
- [...]. 
- Geo, gu baiño haundixiauak, urte bete ta gehiokuak ta pelotan haiek bastante ondo ibiltzen zianak hittun. Ta haiek, frontoia haiek okupatzen ziyen. Ta gu, zimitayoa. Eliza azpira. 
- Eliz-tarira. 
- Eliz-taira gu. Han, eliz-taian in behar izaten giñun zean, pelotan. Bestiak okupatzen ziyen ta haiek, hi, haiek haundiyaguak ziala ta, [...] , ordun'e izaten huan ba, bat baiño bestia zeauagua ta. Gu zeara, hemen, zimitayoa. 
Erreketeek Oikiako apaiza eraman zuten; haren pistolaren anekdota
Etxabe Oliden, Bartolo
- Hamengo gerran hasieran, gu mutil koskorrak giñun. Kao, geo gerrak urtiak pasa zixkiñ... 
- Bai. 
- [...] gero. Baiña hasiera lehenotik eman ziñ. 
- Bai, bai, bai. 
- Hor, oan, goian, mendi horren gaiñian piñuak eta ikusten dittuk? 
- Bai. 
- Hor gaiñian naparrak azaldu hittun lehendabizi. 
- Reketiak? 
- Reketiak, lehendabizi, gu mutil koskorrak giñun. 
- Eta hortik, e... 
- Eta hamengo... 
- Hortik [...]? 
- Hortikan geo Oikiya etorri hittun, hortikan, tropatan, ta. Gero hortik... 
- Eta hamen, batallarik eta izan zan hamen Oikiyan? Ez. 
- E? 
- Hemen, reketiak eta sartu zianian? 
- Ez, ez. 
- Gerrarik ez, ez? [...]. 
- Ez, ez, ez. Ez, ez. Kao, soldauak zean bezela, zeaka, haiek martxan zatoztinak gosiak eta. Oillatokittan ta in ziyen zeoze, aberiya, oillo batzuk harrapauta ta. Nik goguan zakat Oikiyako frontoian ordun zeon apaiza komandantiak, numero tresen parian, jata tirillak eta danak kendu zixkon ta, pistolakiñ apuntatzen eon zala, bertan hil behar zula ta. 
Ta ez ziyen bertan hill. Zumaira eaman ziyen zeak, hiru soldauk, bi alde banatatik ta beste bat atzetik. Karo, hori... 
Oikiyan ordun zeon apaiza. 
- Eta apaiza zeaitik eraman zuen? 
- Apaiza oiñez eaman ziyen... Zeatik? 
- Ez, ez, zeatik. 
- Beste koloreko zalako. 
- Gorriya ez zan izango baiña, ez? 
- Gorriya o... Ordun bi kolore bakarrik hittun. Oaiñ milla kolore zabek, baiño ordun... 
- Alde edo kontra. 
- Ordun gorriyak eta karlistak [uste det] izaten zuan ordun. Ta hori nola eaman zan [...] nik. Ta harek, [...] ta! , harek laga zun pistola, pistola bat zakan apaizak, altarian atzeko zean laga ziñ. Ta sankristauak enterrau in ziñ. Ta nik in nin billau. Ta nik euki niñ igual pistola, pistola, holako pistola txiki bat, haren pistola, euki nin igual hogeita hamar urtian gordeta. 
- Gordeta. 
- Itxian ez dakiyela. Iñoi esan gabe, neu, neu bakarrik. Hori lehengo baserri zaharrian, ganbarako habe haundi batian. Ordun holako habe haundiyak hittun, biga haundiyak. Haietako baten gañian eukitzen niñ pistola hori, bere kargadoria kargauta, ta balak [...] euki nin, ta. Geo ez zekit nola dan... Etxia bota gendunian, han beheko basarri zaharra bota gendunian, nei akordau o. Kao, han eukitzen ninian ez nion kasoik in, ta. Ordun [...] seguru asko hor enterrau ingo huan hua, pistola hua, baiño. [...] gustatu iten zeai eukitzia [...] oaiñ. 
- Eta Oikiyako apaizana zan hori. 
- Ba, bai. Oikiyako apaizana. 
- Ta nola enteratu ziñan zu bertan enterratuta zeola, edo sakristauak ezkutau in zula? 
- Sankristaukiñ administradoria eo, sankristauakin... Kao, gu mutil koskorrak belarriyak zorrotzak genduzkan ordun, ta eozer gauza jaso iten giñun. Ta ni enterau eo. Ba, haiek konbersaziyua eukiko zuen baten batekiñ harek, ta... 
San Migelgo eskola
Etxabe Etxabe, Benito
- Eta... eta zu orduan txikitatik Gorostiagan beti bizi... 
- Bai, bai. 
- Eta eskolara ta nora juten ziñaten? 
- San Migela. 
- Bertan zan, eskola bertan zan. 
- Hoixe. Oain dao, hantxe dao, oaindio hor ziok. 
- Taberna-a ta... 
- Ez, ez, ez. Sarreran exkerreta nola dao zea [...] , hua eskola dek, bere eskuduakin ta zeakin ta dana. Hor, hor daon, hogeitaka... hori in zanian, hogeitaka lagun [eukitzen] zituen eskolan. 
- Bai, e? 
- Hamasei baserri ta dana, jende guztiya danak horrea etortzen hittuan ordun. 
- Ume asko! 
- Bai ba, danak. Ta gurian´e, guk´e, gurek baitta, gure alabak'e hor ibili dittun zean. Nik´e bost, ta gehienak hor ibili hittuan. Ta geo hor zeatu zanian, saldu zanian eo, batzuk alde in ziyen [...] ta karo, hor ziok geldiuta... 
- Eta... 
-... oain bota in behar duela ta. 
-... noiz ein zian eskolak? Zuen denporan? 
- Bai! 
- Errepublikan, o? 
- Bai. Ni lehenengo, apaiza huan zea, [...] , nola zan zea? Famatu hua... Akordatu [...] batian! 
- Ba, bardin da. 
- Ta haekin hasi nun eskolan ta komuniyo txikiya´re bai, haekin. Ta geo, etorri huan Don Joakin, ta hua han ai giñala ein ziyen zea, eskola hori, Diputaziyuak in zin. 
- Justo gerra baiño lehentxuo, ez? 
- Bai, bai... Ez! Bai, gerra baiño lehen, bai, izango zan, bai. 
- Treinta y cinco, o... 
- Bai, gerra baiño lehen, gerra baiño lehen, bai. 
- Eta ordun, bertako ume guztiyak eta bertara. 
- Danak, hoixe, hogeita gehio. Zea danetan zan bost-ei seme-laba, baserri danetan. 
- Baserri bakoitzian. Eta ze ikasten zan? Ordun, e, ze ikasten zan? 
- Ze ikasi huan hamalau urte arte? Hamalau urtekin, fuera! 
- Sumar ta... 
- Sumar ta restar ta multiplicar ta dividir ta... 
- Lau operaziyuak eta... 
- Geo hortik gorakoik... 
- Irakurtzen ta... 
- Bai. Raiz cuadrada ta zea ta hoiek´e jardutzen giñun ikasten, baiña... 
- Eta idazten, eskribitzen? 
- E? 
- Eskribitzen ta? 
- Hortxe eskribitzen, esan dizut, bai. 
- Eta, gustora juten ziñan eskolara? 
- Danak! Ze erremeio! 
- Edo nahio baserriyan egotia? 
Apaizen eraginez hasi zen musika kontuetan
Etxabe Etxabe, Benito
- Eta musika kontuak eta, organo kontuak, nola, nola hasi ziñan zu? 
- Ba hor, zean, etorri huan Don Joakin Dorronsoro, zea huan, aurreko apaiza zea, zaharra in zanian, geo ordun etorri zuan hua. Ta geo hark´e urte batzutan kumuniyo haundiya harkin in giñun. Ta geo ordun, komuniyo haundin zea hortan etorri huan Don Nemesio Etxaniz. Ta hark berriz jarri zixkin umientzako ziniak han zean, Azpeittian. Ta musika ta hasi ta jende guztiya musika ikastea ta bea, zea, fama hartu huan, ba, kantua ta musika ta zea [...] ta. Ta geo bota in ziyen. Orduan hemen [...] karlistak eta, datorren urtian alkate zeona karlista, ta zea hau... 
- Nazionalista. 
-... hau nazionalista ta... Zeoze esan zula ta fuera bota zuen. Ta akordatzen nauk arratsalde, bezperan [...] ta zenbat jende zan han despedida eman zunian. Danak ondo hartu zuen Don Nemesio, ta. 
- Bai? Don Nemesio? 
- Bai. 
- Nungua zan bea? 
- Debakua. 
- Debakua. 
- Debakua, bai. 
- Ta hiru... Gaiñea itxia berritu in zin, zea, ta hiru anai o etortzen hitun horrea, ta bat baserritakuakin ezkonduta ta. 
Ez, bi anaie baserritakuakin ezkonduta zaben. 
- Eta orduan Nemesio Etxaniz izan zan, Don Nemesio, hamen musika kontua ta berak jarri zun martxan? 
- Bai, bai. Geo hua bialdu zien ta ordun hua zeatu zanian Don Nemesio o zea sartu huan... Don Inazio zea... [...] buru hau! Goikoetxea! 
- Goikoetxea. 
- Mendaroneko zea hori. Ta horrek, ba, orduan [...] ba, ikasi in behar zala o zeoze. Batenbat zea... 
- Musika. 
- Musika zea, ta. Haekin hasi giñun zeoze zeatzen ta, kantatzen ta, tonua eman ta, zean ta kantuan ta. Baiño hua zeatu zanian´e... 
- Orduan zu zure... 
- Geo... 
-... horrela hasi ziñan? 
- Bueno, seitu in behar zala ta, Don zea horrek, Don Iñaziok baserritar danakin o zeatu zian ta. Nei zeak, gastuak paatzeko hillian bost duro zer zan zean. Ni Zumaira juten niñun, zea, Don Angelena, zea, musika zeatzea, ta. 
Handik aurreakuak, berriz, ba! , pixkat... 
- Jardun ta... 
- [...] laga nitxion harei ta, geo neure kasa. 
- Eta ordun klasiak, Zumaiko klasiak eta, baserritar guztien artian paatzen zian? 
- Bai. 
- Zure klasiak. Ta holan ikasi zendun. 
- Bai. Bai, soldaua zeatu bittartian. Ta geo, geo solfeua ikasi nunian, ba, neure kasa hasi ta... 
- Eta oaiñ arte. 
Zumaiako elizara organoarekin ensaiatzera
Etxabe Etxabe, Benito
- Geo "Te Deum Laudamus" ta hori zeatu giñun. Ta kuadrilla zeakua, hamenguak eta auzokuk eta danan artian "Te Deum Laudamus" zeatzen giñun, zeatu giñun. Ta neuk, iñorrek ez zian [...] , ta neuk dirigittu noiz sartu behar zuen batek eta bestiak eta zea ta. 
- Eta kantau. 
- Bai. Ta kantau giñun gabon egun batian gaueko hamabittan. Ta jendia... 
- Asko? 
- Orduan ez zan [kamiyoik] eta zeaik ezer´e, baiña jende asko. 
- Baiña hemen, San Migelen? 
- San Migelen, Don Nemesio zeola. 
- Eta organua noiz joten zan? Noiz joten zenun organua, jaietan, jai-gunetan, o? 
- Jaietan. Ta geo gu hemendik zea ikastea, elurretan igual zean, neguan, eta eliza jun ta zea, ensaiatzea, "Te Deum Laudamus" ta zea, [...]. Ta [...] anaia bakarrik segitzen dik hor zean, [oain laga ziok] , Eugenio. Badakik zein dan? 
- Ez. 
- Eugenio, hua tenorra o, ona huan. Ta majiña bat urtian, oain erretirau dek, baiño ya zean, kantatzen zin zeako, parrokiko, meza zea haunditan, zeatan, solua askotan kantatzen zin. 
- [...]. 
- Baiña oain laga zitxion. 
Oikiara eta Urdanetara organoa jotzera
Etxabe Etxabe, Benito
- Eta oaindik´e jotzen dezu? 
- Ze erremeio! Ze ingo diou ba! Ahal dan moun. Oain zea, diferente jo! Oain bakarrik koruan! 
- Baiña nun jotzen dezu oin? San Migelen. 
- Bai. Oain bakar-akarrik. Nik leheno, hemezortzi urte nittunian Oikira, Urdaneta. Oikiyan, Don Nemesio zeonian, jai haunditan ta hara "Te Deum Laudamus" [... hoi] kantatzea ta Oikira askotan. Ta entierrotan, berriz, urte pilluan. Ta Urdaneta´re bai. Hara oiñez, e! , hemendikan, e! 
- Oiñez, e? Aiara. 
- Egualdi ona bazan... E? 
- Aiara. 
- Aia? Urdaneta lehenuo ziok! 
- Bai, baiña Aiako partia. 
- Aiako partia, bai. 
- Aiako partia. 
- Ta neu batzutan hemendikan ta ze egualdi zan, trenea, estaziyoa jun, trena, Zarautza jun ta handikan, zeatik barrena, bire hobia handikan. Ta eguna hogei duro ematen zien ta... 
- A, bai? Pagatu iten zan. 
- Hoixe! Bai, bai. Ta hara juten nitxanian, ba, zea, apaizak beak ematen zian bazkaia're, ta... 
- Eta... 
- Oikiyan [...]. Oikiyan´e urte pilluan, jai haundittan´e bai ta entierrotan, ni. Geo beste hau hasi zan arte, urte mordoxkan seittu nun bakarrikan. 
Eskolatik irten eta organoa ikastera
Etxabe Etxabe, Benito
- Eta horrela, hutsetik, hain... hamabi hamalau urtekin hasiko ziñan ikasten, ez? 
- Bai, hamabi, hamar. Eskolan nabillen arte hasi giñun musika zeatzen ta eskolatik ertendakuan hara, zea [...] , Pagola aldea. Han bizi huan zea, organista, eta hara. Ondo ziok. 
- Eta erreza al zan? 
- E? 
- Erreza? Edo asko kostata, edo? 
- Askotan gogo haundiik´pe bai majiña bat aldiz! 
- Eta etxian, aittak eta amak eta, ze esaten zuen? 
- Ze esango [...] , ezer ez aittek! 
- Baiña nahi zuen? 
- Hoixe! 
- Nahi zuen zuk... 
- Hoixen, hoixen nahi zuela! Baten bat behar zala ta ordun jende asko zitxion ta mezan kantatzeko ta zeatzeko ta. 
- Ba, ume guztien artian zu hartu izan... 
- Bai, ba! Ordun zeatzeko basarritarra o zeatzeko ta, ni nitxion zeatzeko moun, zea, maiorazgo bezela bertan segitzeko... 
- Karo. 
-... noronor, ta ni zeatu behar. Beste batzuk... 
- Zu aukeratu. 
-... kanpoa jun behar zianak haiek [...] zean? Ez, haiek ezin sartu. 
- Eta horreatik sartu ziñan zu, orduan, maiorazgua ziñala. 
- Bai. Hoixen, maiorazgua nitxalako. 
Franco hil zen gauean 20 kilotik gora angula
Etxabe Etxabe, Benito
- Eta noiz da garai ona? Ointxe izaten da, ez? 
- Ba, San Migeletan ta, urte batzutan harrapatzen zan hor. 
- Bai, e? Setienbrian? 
- Bai, bai. San Migeletan harrapauta nitxiok egun batian presa ondoa jun ta bi kilo angula. 
- Joño! 
- Oain, oain gutxi dek. 
- Galdu in da, ez? 
- Beno, igual etorriko dek berriz´e, zeatu aldiya. 
- Bai, laga ezkero, ez? 
- Nik gau batian hogeita gehio kilo angula harrapau nixkin. 
- Bai? 
- Bai. Baiña orduan banitxan angula zeona ta juten niñun presa ondoaiño ta eunero bi o hiru kilo angula harrapau. 
Ta geo etorri hittuan ujal haundiyak ta jota erriyuan zea guztiyak dana behera arrastau ziyen, zea aldea ta, Bedua aldetikan beherako zea hortan, hor ura zeatzen danian han, nunbaitt han gelditu ta, geo zean, hor uren argitzea [...] , jata bazterrian [...] alde batea ta nahiz bestetikan [...]. Bai. Hartu ta ra! bat, ra-ra! bat,... 
- Harrittuta, ez? 
- Berrogeita hamar bat o ziento bat igual kalada batzutan! 
- Bai, e? 
- Bai. Baiña halakuak gutxi. 
- Normalian pare bat kilo, eo... 
- Bai. 
- Eta angulekin gero saldu iten zian? 
- Hoixe! 
- Nora, ba? 
- Guk Eibarrea saltzen giñun gehiena. 
- Eibarrea? 
- Txaltxa, Saltxa o... 
- Bai. 
- Zea horrena. 
- Restaurana. 
- Bai. Restauran horta. 
- Eta zuek eramanda, eo? Zuek hara jun ta han salduta? 
- Ez! Beak eskatzen ziyen. Ta guk biberuan euki zea, angulak, ta beak eskatzen ziyen eamateko honenbeste kilo ta, bezperatikan, ta hartu, trenian jun ta eman ta. 
- Bizirik gorde egun batzutan, ta... 
- Bai, ba. Biberuan zeatzen. 
- Ta biberua nun zenuten? 
- Bat han behien, geo autopista... hauek puskatu zien ta. Hemen [...] beste bat, eta. Ura zeon tokiyan. 
- Eta Xabierrek esan zian, Franco hil zan gabian [...]? 
- Ordun, ordun nun, ba, manifestaziyuan erten ziala, lanak! 
- Ordun izan zan? 
- Bai. Ta aurreko bi egunetan ujal haundiya. Ta jun ta batez. Ta manifestaziyua erten Franco hil zan gauian danak. 
- Orduan izan zan hogei kilo harrapatu zenduna? 
- Hogeita gehio kilo. 
Astileroko lana eta irabazia
Egaña Etxabe, Juan
- Eta, ze iten zenduen? 
- Barkuak. Hasi Galizitik... Galizidxa, Asturias, Santander, Bizkaia, Gipuzkua ta Frantzidxa in [gitxiu] barkuak. Ta Ondarroako arrastero parejak´e bai! Parejak izaten zian, ba, bi igualak, arrasteko parejak. Eta hori in deu, barkua, kantidaden in deu barkua. 
- Parejak zian bakillautan ibiltzeko, edo? 
- Ez, hamentxe, hamentxe. Bazter... Hemen bertako barku koxkorrak! Orduan zianik haundidxenak. Orduan ez zeon barku... Uain barkuak dia, bueno! Eta bi perra haundidxan iten zan lana. Iten gendun... Perraik ez zan ateatzen! 
Eozeiñen jornal koxkor bat eozein lekutan beitu ta haidxek baiño oindik, esate bateako, gitxidxo. Dirua irabazten hasi giñan ya reparazidxuan hasi giñanian, barkuak reparatzen. Ya laga gendun... Azkenengo barkua in gendun ni ezkondu sesenta y dosian ta sesenta y tresian in gendun azkenengo barkua. "Ana Tere Numero Dos", Colindresako. 
Eta ya laga gendun ta bentaja earra. Geo hasi giñan reparazidxuetan... 
- Eta hobeto? 
- Ta reparazidxotan orduko honenbeste ta... orduan, orduan mejoratu! Bidxen bitartian ezer ez, gaixki, gaixki. Oso gaixki. 
- Eta barkuak iten zian osorik, zuek, hasi ta bukatu o... 
- Barkuak dana iten genduzen, zea, burni asuntoik ez, guk egur asuntuan. Baiña egur asuntuan, dana. Ta barkua bota ta askotan bi-iru hillabetian eon behar izaten zan akabatzen barruko lana, kamarotiak eta in behar izaten zian, ba, lotako lekuak eta danak. Eta barkua, neberak eta. Barkua botatzen zan, ba, lehenbailehen bota. Geo bitartian, montatzen ai zian bitartian, burnikuak, motorrak eta motorreko kaldera makinak. Zeatik orduan, barkuak geatu zian montatu gabe, Getaidxan indakuak eta, motorrik etorri ez. Eta ganbidxatu ez, kaldera eo zeoze sartzea animatu ez, eta barkuak berri-erridxak usteldu izan dia Zumaidxan. 
- Bai, e? 
- Bai. 
- Motorran falta. 
- Motorren faltan, ta geo, pauso hoi eman ez. Zeatik kaldera... zeak iten zian, kaldera-akinak hemen Balen ziagan iten zian, kaldera-akina deitzen zitzakon. Ziharo torpia zan konparatzeko motorrakin, baiña... Barkuak usteldu bertan, bertan puskatu barku berridxak, inda, Caxildontzat. Caxildo zan zea zekana fabrika konserba Getaidxan. 
- Getaian. 
- Eta barku berridxak inda, ta bertan usteldu zian, bertan puskatu zian danak, usteldu danak. 
San Telmo, San Pankrazio eta Santa Rita, jaiak eta mezak
Irigoien Etxabe, Jose Migel; Zubia Azkue, Ramon
- Eta zaintzaillian, San Telmoko zaintzaillian lana zein izaten da? Zuen lana San Telmon eta... 
- (Joxe Migel) Han ze lana izaten dan? Pues, aldaria garbitzia ta txukun eukitzia. Han iten deu urtian behin linpieza jenerala: eliza garbitu, fregatu, [...] dana garbitu, pixkat argizaidxa eman eta mantelak plantxatu. Ta gero bere egunian, pues, jantzi eleiza, jantzi eleiza. Eta, pues, geo, pues, apaizak jun... hamabi o hamahiru o hamabost apaiz juten dian, eta meza nausidxa iten due, ur bedeinkatu geo kanpuan ta geo ondoren berriz´e parrokira. 
- Parrokira behera. 
- (Joxe Migel) Behera. Bai, prosezidxoko parrokira juten dia. 
- A! 
- (Joxe Migel) Bai. Eta geo izaten da, San Telmo bigarrenian izaten da meza berriz´e. Hau izaten da, nola esaten da, "animien meza" esaten da. Arrantzalientzako meza izaten da. 
- Hildako arrantzalian... 
- (Joxe Migel) Bai. Eta geo ya [itxita] eoten da, ba. 
- (Ana Mari) Leheno izaten zan... 
- (Joxe Migel) Egun hortan bakarrik eoten da irikita, San Telmo egunian. 
- San Telmo egunian eta [...]? 
- (Ana Mari) Leheno Santa Rita... 
- (Joxe Migel) A! Geo izaten zan San Pankrazio meza. 
- Hori noiz da? 
- (Joxe Migel) Doce de Mayo izaten da, ba. Eta jende asko juten zan, asko, jende asko. 
- (Ana Mari) Eta Santa Rita. 
- (Joxe Migel) Eta geo handikan aste betea izaten da Santa Rita eguna, veintitres de Mayon hori´re. Han gutxidxo juten zian, baiño jende asko juten zan bestela´re. Eta geo sartu zian hemen parrokiko jende hoidxek eta... [habei] in behar zan meza berriz urtero, ta, ya ez, laga in behar zala ta [ez dakit ze ta badakit ze la cosa] ya oain mezik ez dala iten, ez San Pankrazio egunian ez Santa Rita egunian. 
- Eta zergatik ospatzen zian Zumaiko San Pankrazio ta Santa Rita ta... 
- (Ana Mari) Santuak dauelako bertan! 
- (Joxe Migel) Fede asko asko zaken jendiak. Jendiak fede asko. 
- (Ana Mari) Fedia jendiak! Aintziñatikan dator hori! 
- (Joxe Migel) Fede asko. 
- (Ana Mari) Santuak daude eleizan... 
- (Joxe Migel) Han zaben. Bi dabe. 
- (Ana Mari)... Santa Rita ta zea hoidxek eta orduan nola santuak han dabezen... 
- (Joxe Migel) Karo! 
- (Ramon) Salbadorak ekarri zitun. 
- (Joxe Migel) Bai. 
- (Ana Mari) Bai eta ba, meza ateatzen zan. Baiña geo badakizu. 
- (Joxe Migel) Urtero ta geo hola in zuen parrokidxak eta... 
- (Ana Mari) Geo galaazi hasi in zan beste gauza asko bezela... 
- (Joxe Migel) Karo. 
- (Ana Mari)... ta meza hoidxek kendu in dia. Kendu in dia meza hoidxek. Eta uan, ba, bodak eta... 
- (Joxe Migel) Uain bodak bakarrik. 
- (Ana Mari)... bodak bakarrikan. 
1950 inguruan ekarri ziren Santa Rita eta San Pankrazioren irudiak Zumaira
Irigoien Etxabe, Jose Migel; Zubia Azkue, Ramon
- Zuek, orduan, ezautu dezuena da Santa Rita, San Pankrazio ta San Telmo - (Joxe Migel) San Telmo, hiru hoidxek. 
- Hiru hoiek. Eta nolakuak izaten zian mezak leheno? 
- (Joxe Migel) Meza normala. San Pankrazio egunian tokatzen zan, klaro, nola izaten zan maiatza, ordun iten zan Parrokiko meza hara pasa, ta iten zan errosaidxua ta geo ondoren meza. 
- Eta esan dezu jende asko izaten zala? 
- (Joxe Migel) San Pankrazio egunian bai, asko. Dana bete-ete-etia. En cambio, Santa Ritako egunian ya gutxidxo, baiño, halare, jendia juten zan. 
- (Ana Mari) Bai, jende politta. 
- (Joxe Migel) Jende politta juten zan. 
- (Ana Mari) Uain dala denboa gitxi kendu due, e! 
- (Joxe Migel) Pare bat urte o igual. Pare bat... o gehidxo? 
- (Ana Mari) Gehidxo! Txomiñek kendu zian ta! 
- (Joxe Migel) A! 
- (Ana Mari) Txomiñek. 
- Ta jai izaten zan San Pankrazio? 
- (Joxe Migel) Ez, ez, ez, ez. Asteguna. Asteguna. 
- Eta meza goizian? 
- (Joxe Migel) Arrantsaldian zazpiretan. Zazpiretan izaten zan meza. Parrokikua kendu ta hara pasa zuen meza. 
Beste ezer ez. 
- Eta hori leheno´re bai, zuen gurasuen sasoian eta... 
- (Ana Mari) Nik ez nun ezautu. 
- (Joxe Migel) Nik´e ez. 
- (Ana Mari) Antziña-ntziña igual... 
- (Ramon) Hor zeon leheno honek esan duna Ixiar Goimendin ama... 
- (Ana Mari) Ama! 
- (Joxe Migel) Salbadora. 
- (Ana Mari) Salbadora. 
- (Ramon) Salbadora ibiltzen zan. Ta hark tratuak bazezkan prailliakin ta... 
- (Joxe Migel) Karo! 
- (Ramon)... Madridea're juten zan ta handikan dirua ekarri ta obrak iten zituen. Eta hark ekarri zitun berrogeta hamar buelta hortan ekarri zitun bi figura Madritikan, Santa Rita ta San Pancracio. "San Pancracio, salud y trabajo", ta horreatikan, horreatikan daka, zakan indarra. 
- (Joxe Migel) Bai. 
- (Ramon) Ta hori el año en el año cincuenta... ez dakit ze izango zan, tximistak jo zidxon ermitai. Ta gazta balitz [...] , erdi-rditik ebaki zun ermita tximistak. Jende dana jun giñan ikustea, ebaki-bakita. Ta orduan Eduardo Zubia ta juntatu zian, Valentin Manterola ta, in zuen proiektua. Hortxe Xixkolonian eon zan planua ta ez dakit nundik, aiuntamientuak lagunduta eo, in zuen obra haundixa. 
San Telmoren inguruko tradizioa
Irigoien Etxabe, Jose Migel; Zubia Azkue, Ramon
- Eta historiya ta badakizue? Noiz sortu zan, ta... ez? 
- (Joxe Migel) Nik ez... Nik ez dakit. 
- Beti kofradiyakin ta... 
- (Ana Mari eta Ramon) Bai! 
- (Ana Mari) Guk hala ezautu gendun. 
- (Ramon) Bai. Hori badazkidxe. Libruan [...] aitatzen dittu, bai, hamazazpi, hamazazpigarren gizaldidxan eo in zala eo. Berez esaten due, ez da hemen San Telmo... maiñelak ekarri zuen Galizitikan San Telmuen... 
- (Ana Mari) San Telmua, bai, bai. 
- (Ramon)... San Telmuen asuntua, han zan, zea... 
- Tradizidxua. 
- (Ramon) Ta Donostidxan daon San Telmo Dominikua zalako ta prailliak jarri zuelako Museo San Telmo, Dominikuak jarri duelako. Bestela hemen Gipuzkuan iñun ez dao San Telmoikan. Eta hori berez maiñelak Galizidxan ibillita, handik ekarri omen zuan zea hori, Santo horren kontua. Bestela Euskal Herridxan ez dao San Telmoikan. 
- Baiña, baiña Zumaidxan bai, ez? Beti izan du... 
- (Ramon) Zumaidxan, beti, buelta hortan. 
- (Ana Mari) Bai. 
- (Ramon) Hara hasi zianian juten, Galizira juten zianian. Ta geo Calle San Telmon dao paetian bere imajen txiki bat, "Glorioso San Telmo". Baiño etorri dia teknikuak eta jendiak ibiltzen dia, eta... 
- (Ana Mari) Ke ba! Ez da. 
- (Ramon) Ez da San Telmo bizarra kenduta. San Telmok ez zakan bizarrikan. 
- (Ana Mari) Ez. 
- (Ramon) Ta kalian daona bizarrakin dao, baiño... 
- (Ana Mari) Bizarrakin. Askok... Berez gazte-aztia da. [...] horrela borobil-orobilla... 
- (Ramon) Bai. 
- (Ana Mari) Hola, zuk dakazun bezela. 
- (Ramon) Santuak bai. 
- (Ana Mari) Gazte-aztia. Ta kalian daona zea baiño zaharro, nere aittaitta baiño zaharro! San Isidro. 
- (Ramon) San Isidro dala ematen du, bai. 
- (Ana Mari) Barkun batek ekarri omen zun. Han jarri omen zuen, ta... 
- (Ramon) Jarri ta han dao, kalian. 
- (Ana Mari) San Telmon bezela. Ta nik esaten [zion] amai gaztio nitxala: "Nik ez det entenditzen hau nola dan! Eliza juten zea ta han Santua gazte-aztia dao. Eta kalian zahar-aharra. Zein da? Bere aitta al da, ba? ", ta "Ez! Ekarri in ziñenan barko batian". Ekarri in ziyen ta hor jarri ta... San Telmo! Antziñako kontuak! 
- Eta San Telmon inguruan bada tradiziyorik? Hala ba, San Blas gaixotasunak eta sendatzeko ta... 
- (Denek) Ez! 
- (Joxe Migel) Hori komentuan! 
- (Ana Mari) Ez, ez, ez, ez! Baiño San Telmon ez. 
- (Joxe Migel) San Telmon ez. 
- (Ramon) Itsasoko barko batek "Glorioso San Telmo" izena zun... 
- (Ana Mari) "Glorioso San Telmo" izena jarri zidxoen. 
- (Ramon) Geo San Telmo itsasoko, itsasoko protektoria bezela. Oridxon San Nikolas dan bezela. 
- (Ana Mari) Bai. Bai. 
- (Ramon) Eta geo trainerak ere San Telmo [...]. 
- (Ana Mari) San Telmo. Oseake, San Telmo dao Zumaidxan oso Zumaikua... 
- Oso sartuta, ezta? 
- (Ana Mari) Oso sartuta dao. 
- (Ramon) Bai. Umiak ere badabe izenakin, Telmo, badabe. 
- (Ana Mari) Bai, Telmo eta izena? Bai. 
- (Joxe Migel) Bai. 
- (Ana Mari) Ta inkluso kanpuan ere bai. Kanpuan´e bai, kanpuan´e bai. Hemen ingurukuak o gurasuak hemenguak. 
Telmo jarrita, Telmo jarrita. 
- (Ramon) Badabe, bai. Hoixen. Bestela... 
- (Ana Mari) Ta bestela, berez, histori txikidxa, guk dakiuna, e! 
- (Ramon) Ez. San Blasena bezela, bedeinkazidxua eta iten zianak... 
- (Ana Mari) Bea sartu omen zuen uretan, urte batian, San Telmo, prozesidxuan! 
Hildakoen inguruko ohiturak; errespontsoak; lutoa
Etxabe Egaña, Ana Mari; Zubia Azkue, Ramon
- (Ana Mari) Eta orduan han jartzen zan trapu hura ta han dirua botatzen, dirua zer zakazun, diru hura han jartzen da, trapu hartan. Eta apaizak hasitzen zan hiru perro txiki, errespontsua. Hiru perro txiki ta taka! , hiru perro txiki, ta peldumena, hura. Eta geo meza nausita ta juten ziñanian, zeure sepulturan, peldumena hura jartzen zan. 
- Eta piztu? 
- (Ana Mari) Ta piztu. Trapo beltz batian. 
- Eta zuen sepul... Zuek jarri ere, sepultura inguruan edo exeritzen zan? 
- (Ramon) Bai. Bazekidxen nun zian, ze lekuak zian. 
- (Ana Mari) Bai, bai, bai, bai. Nik badakit guria nun zan uaindikan ere. 
- (Ramon) Eske, erditikan aurrea bankuak zian, banko luziak, gizonezkuenak. Baiño erditik atzea zian sillak. 
- (Ana Mari) Sillak, emakumientzako sillak, sueltuak. Oain ere izango dia dendan batzuetan. O dendan ni berriz, elizan. 
- (Ramon) Eta silla hoidxek moitu iten zian, ta gaiñea kobratu zeoze [...] ibiltzen zian. 
- (Ana Mari) Bai, hiru perro txiki sermoitan paatzen zian. 
- (Ramon) Orduan, silla ta silla tartian lekua bazeon jartzeko horrek esan duna, zapi, trapo beltz bat, bere pildumenakin. 
- (Ana Mari) Bere pildumenakin. 
- (Ramon) Bestiak, kandelak ere [...]. 
- (Ana Mari) Kandelak ere bai izaten zian. Bi kandela, kandelabruak, eta erdidxan peldumena hori izaten zan. 
- (Ramon) Difuntua ta juten zian familikuak, alabak eo alarguna, alarguna ez, baiña familikuak, manteliñakin, danak beltz-eltz-eltz jantzita. Zuk ezautu dezu hori? 
- (Ana Mari) Bai, bai, bai. Nere ama, bere, bere... 
- (Ramon) [...] lotzen zian... 
- (Ana Mari) Bai. 
- (Ramon)... manteliñak zian puskak, ta iten zuen tunika bat bezela, beltz-eltz-eltz jantzitzen zian. Ta hantxen eoten zian eleizan zeakin, ez dakit zenbat denpoan... 
- (Ana Mari) Bai, ez dakit, urte betian o izaten zan... 
- (Ramon) Lutuan´e hiru urte o ze izaten zan? 
- (Ana Mari) Bai, lutuan´e denboa asko. Bi urte behintzat beltzez. 
- (Ramon) Bi urte, urte bete [...] , alibidxua. 
- (Ana Mari) Bai. 
- (Ramon) Blusa zuri bat eo lazo bat eo... 
- (Ana Mari) Bai, baiña bi urte pasata, e! 
- (Ramon) Ta baten batek puskatzen bazun, alargun batek pixkat o, o dantzan ikusi zuela, eo, ez dakit ze in zuela, adios! Marmarrak eta... Lutua izaten zan fuertia. 
- (Ana Mari) Muy sagrau, muy sagrau. 
Hildakoen inguruko ohiturak; errespontsoak; sepulturak
Etxabe Egaña, Ana Mari; Zubia Azkue, Ramon
- Eta gutxi gorabehera noiz galdu zan tradiziyo hori, ba, zapi beltza ta pildumena... 
- (Ana Mari) A! Karo! Eleizan aldaketak etorri zianian. 
- (Ramon) Sesenta y dos... 
- Sesenta y... 
- (Ana Mari) Bai, porke ni nere amonakin eon nitzan katxarro horrekin. Bai, eleizako aldaketa in zuenian. 
- (Ramon) Baiño eleizatik ertentzen gendun, hainbeste peldumen ta hainbeste kandela anima egunian, beltz. 
- (Ana Mari) Beltz-eltza. 
- (Ramon) Ordu betian eoten giñan, e! 
- (Ana Mari) Dana beltz-eltz. 
- (Ramon) Dana [...] buruko min [...]. Honela in sudur-uluan ta dana beltz. 
- (Ana Mari) Dana beltz. 
- (Ramon) Zeon zientoka kandela. 
- Animen egunian. 
- (Ramon) Anima eguna. 
- (Ana Mari) Bai. Geo egunetan, egunetan eoten zan zapi horrekin, dirua bukatu arte. Oseake zuk sepultura bat baldin bazakazun aurrian, zeoze, porke hasitzen zan apaizan aurretikan, respontsua ta hiru perro txiki o lo que sea, pezeta. Beste respontsua? Ta berriz'e, bukatu arten. Geo aldamenekuai. Ta guk gendukan atze-tzian, atien onduan sepultura. Baiño hantxen eon bihar, zuria tokatu arten. Eta zuria bukatu arten... Nik behintzat lo hartu nun, ta manteliñak´e sua hartu zian. Eta hantxen... Karo, gure amak eta egun guztidxan han. Eta jun zea, ba, uan zu guk jatordua o zeoze iteko, ta hantxen. Zure txanda tokatu arten. Eta [...] , punba! , hiru perro txiki. [...] , punba! Ta asko baldin bazazkazun... Gutxi baldin bazan ez, baiño, han eon behar. Eta geo, peldumena hori eramaten zan meza nausira eo urte betian, eo ez dakit noiz arten izaten zan hori. 
- (Ramon) Bai, izaten zan anibersaidxua ta pasatzian. Meza, meza, nola izaten zan? 
- (Ana Mari) Baiña diruen kontu hori egun guztidxan eleizan. 
- (Ramon) Gregorianak eta hogeta hamar meza, goizian goizo igual jartzen zuen, goizeko sei t´erditan, ta hara juten zian. Ta azkeneako jendia nekatu iten zan. Fedia baiño´re, debozidxua baiño gehidxo, aspertu. Horrek esan duna, dirua´re, amorratzen diru hura... 
- (Ana Mari) Bukatzeko geo amorratzen! 
- (Ramon) Bi orduan nola eongo ziñan [...]! 
- (Ana Mari) Ez! Egun guztidxan ere bai! Eta egun batian bukatu ez ta beste egunian ta. Bukatu arten danak! Eta guk azken-zkena gendukan ta a! , bueno, guk pasatu gendun han! Bueno, bueno, bueno! Bukatu arten! 
7 aldaretan mezak
Etxabe Egaña, Ana Mari; Zubia Azkue, Ramon
- (Ramon) Geo zauden altare asko, ta apaizak mezak ematen zituen altare danetan. Uain bat daon bezela, kapillan bi, San Josena, lau, bost altare... ez gehidxo! O bai, sei. Sei altare zauden. Ta erdikua zazpi. 
- (Ana Mari) Non zian ba, bestiak? Erdikua, bi kapilla... 
- (Ramon) Geo zauden aurrian, zean, San Telmo [...] beste bi altare. 
- (Ana Mari) Bai, bai, bai. Uan ixeritzeko dabezen banko hoidxetan, ez? 
- (Ramon) San Jose, eta animen purgatoidxotakuan, sei, zazpi. Ta bazian egunak danetan apaizak meza eman ta meza eman, danak difuntuaneko. Ta meza bakoitzak zakan estipendio esaten zidxoen zea, dirua zakan. Ta honek esan duna, familiya hola zeoze zana, diru asko jasotzen zuen ta dana hua gastatu arte, mezak, gregorianak, eta. 
- (Ana Mari) Egunak eta... 
- (Ramon) Egunak eta segi! Uaiñ ere, uaiñ ere hori´re badake ohitura, hori nei ez zait behiñ´e gustatu baiño, meza ateatzen didxoe igual bere amen eguna da... ateatzen al dezue meza? 
- (Ana Mari) Ez, laga in nun. 
- (Ramon) Zuek? 
- (Ana Mari) Nik laga in nun, laga in nun... 
- (Ramon) Badia uaindik jendia jun ta apaizai... 
- (Ana Mari) Eta hemen ere bai... 
- (Joxe Migel) Hamabi duro. 
- (Ana Mari) Oan hamabi euro, ta laga in nun. 
- (Ramon) Mezetan izena esaten ditu. 
- (Ana Mari) Bai. 
- (Ramon) Honen amena, honen aittena, taka-aka. Askotan Maria esaten du, ta Mariak berrogei dabez Zumaidxan. 
- (Ana Mari) Bai. 
- (Ramon) Baiña geo hori esaten du, Concilidxuak ekarri zun difuntu guztidxenak, danenak esateko mezetan esaten du. Ta difunto danak sartzen diala orazidxuan. Orduan ez dakazu ze aitatuikan [...] izena. 
- (Ana Mari) Bai, oaindikan, uan dala denboa gitxi... 
- (Ramon) Andre Maiko egunian mezeta jun ta igual esan zituen hogeita hamar! 
Aste santuan erretaulako irudi guztiak estalita
Etxabe Egaña, Ana Mari; Zubia Azkue, Ramon
- (Ramon) Erramua baiño lehenagoko jaidxa zan Lazaro, esaten zidxuen. Lazaro da, Lazaron milagrua badakizu, Marta ta Marian anaidxa zala ta, hil in zala ta Jesusei deitu zidxoen ta "berandu zatoz, hiru egun da hilda daola". Ta Jesusek zeatu in zun, resuzitatu in zun Lazaro. Eta Lazaro esaten da. Lazaro egunian iten zuen Zumaiko erretaula goitikan behera, ez dakit ze polea eta zer ibiltzen zian... 
- (Ana Mari) Baiño danak, ez Zumaidxan bakarrik. 
- (Ramon) Bai, eliz danak. Baiño Zumaiko retablua, e! 
- (Ana Mari) Tela. 
- (Ramon) Tela more, more-ore dana. 
- (Ana Mari) Baiño tela... 
- (Ramon) Santo danak, dana tapatzen zan. 
- (Ana Mari) Dana, dana, ta ez da ezer ikusten. 
- (Ramon) Orduan lan haundidxa eoten zan porke hasten zan zeakua´re, ostial santuko monumentua´re eskaletakin'e, jesukristoko tinglaua. Ta zeben Xakunekuak eta uribetarrak eta Ostolaza, jende asko ibiltzen zan parrokidxan lanian. 
- (Ana Mari) Bai, jende asko zeon hor. 
- (Ramon) Gasto haundidxa, gastua. Uaiñ ez da ezer´e iten. 
- (Ana Mari) [...] Gabian prepaatzen zan Andre Maikua, gabian. 
- (Ramon) Ta han polea batzuk eta bazaben retabluan, ta dan-an-ana more-ore-ore, dana. Aste Santuetako elizkizun dan-an-anak, danak more-ore-ore. Ta errezurrezi goizian prozesidxuak juten zianeako ya dana kenduta eoten zan. 
- (Ana Mari) Oseake, gabian iten zuen lana. 
- (Ramon) Kentzen zuen momentutikan hautsak´e garbitzen zituen ta behiñ´e baiño ederro azaltzen zan eleiza. 
Hori´re zan Aste Santutako, oso politta. Bai. 
- (Ana Mari) Politta zan. 
- (Ramon) Ta santua, zapidxa moria, tela... 
- (Ana Mari) Errespetua ematen zun. 
- (Ramon) Izugarridxa, izugarridxa. 
- (Ana Mari) Errespetua ematen zun harek. 
Zumaiako eliza eta ermitak
Etxabe Egaña, Ana Mari; Zubia Azkue, Ramon
- Beste galderatxo bat. Zumaixan zenbat eliza, eo zeintzuk dia eliza ta ermita ta... 
- (Ramon) Ermita honek esan duna, San Telmo ta Andre Maidxa Arri... Guk Andre Maidxa esaten deu, Arritokietai esaten diou Andre Maidxa, Axkoitidxan´re bai, Andre Maixa. Geo dao, Zuloaganeko finkan dao kapilla. 
- (Ana Mari) Kapilla polita da, oso politta. 
- (Ramon) Partikularra da, oso politta, Beobiden gurutziakin ta oso politta da. Ta geo dao San Miguel de Artadi. Ta geo dao Oikidxan San Bartolome. Hoidxek Zumaiko... 
- (Ana Mari) Hoidxe Zumaikuak. 
- (Ramon) Zumaiko terrenuan dao San Miguel, San Bartolome, Zuloaganekua... 
- (Ana Mari) Zuloaga... 
- (Ramon) San Telmo... 
- (Ana Mari) San Telmo ta Andre Maidxa. 
- (Ramon) Ta geo dao konbentua. 
- (Ana Mari) Geo konbentua. Oan beste bat itxi in da, monjetakua, Maria Jose. 
- (Ramon) Bai, hor ere kapilla zan leheno´re bai. 
- (Ana Mari) Kapilla zan ta aurten, setienbrian, setienbrian itxi zan. 
- (Ramon) Kolijidxuan kapilla txiki bat zaken. 
- Eta geo parrokixa. 
- (Ana Mari) Parrokidxa. 
- (Ramon) A! Geo Mercedaidxuan kolejidxuan ta´re kapilla txiki bat gendukan, ta geo parrokira. 
- Eta holan, tradizixo gehien edo nun izaten zan? Herriko jentiak eta gehien... 
- (Ramon) Parrokidxa. Danak parrokidxan. Ta kumunidxo txikidxak eta entierruak eta ezkontzak gehidxenak eta zeak, pesta dana, urteko zea dana, parrokidxan iten da. Nobenak... 
- (Ana Mari) Andre Maidxan nobena. 
- (Ramon) Nobena Andre Maidxana, baiña nobenak iten zian Inmaculadenak eta iten zian gauzak, parrokidxan ze iten zian, beste ze nobena iten zan? Parrokidxan Inmaculadena ta besteik? 
- (Ana Mari) La Inmaculada. San Josena´re bai. 
- (Ramon) Geo... San Josena. Eske, arratsaldeko mezetan, goizeko mezetan, iten zian nobenak, danak parrokidxan. Setienbrian Ama Birjin eguna izaten da Andre Maikua ta iten da nobena. Uaindikan hori, ohitura hori dao. Jendia juten da. 
- Ta bestela ez da izaten, mezarik eta ez da izaten... 
- (Ramon) Bai. Mezik... a! Bueno! 
- (Ana Mari) Mezik ez. Mezak Maiatzan sapatuan. 
- (Ramon) Hori. Maiatzian ama birjiñen hilla dalako, sapatuetan... 
- (Ana Mari) Sapatero-apatero, meza. 
- (Ramon) Meza. 
- (Ana Mari) Ta geo nobena setienbrian. 
- (Ramon) Ta geo bodak. 
- (Ana Mari) Bodak. 
- (Ramon) Bodak. Leku polittak dia, leku polittak dia bai San Telmo ta bai hau, frente-rente ikusten dia. Ta hoidxek oso estimatuak dia. Kanpotikan'e etorri iten dia, batez ere San Telmoa, paraje polita dalako, e! 
Sagarrak eta razionamentuko boniatoak okindegira eramaten ziren erretzera
Garate Elosua, Joseba
- Eta sagardua? Sagardua eaten zan? 
- Bai, sagardua eaten huan, baiña zeian, txotxekua. Saardo gozua gehidxo. Hazi goxua, zea, mustidxua esaten dana. Hamen behian zuan. Parrokidxa... Hamen behintzat gure behian. 
- Hamen bertan? 
- Bai, parrokixan behera, parrokixan behera. Parrokixa hemen ziok, parrokidxan behera iten zien. Ta lehenbizi mustidxua, ta gozo-ozo hori, ta geo ya, barrikakin txotxetik. Botellakin, botella, gu botellakin juten gitxian. 
- Negu partian eta izaten zan. 
- Bai, bai. Bai, negu partian, udazkenetik zeara. Eta negu partian'e bestia izaten huan, ya que uan sagarduakin akordatzen naiznen, sagar-rriak. Bandejetan hartu eta panadeira eramaten huan. Gose-enboan'e bahuan pixkat. 
Sagarra zakanak, sagarra hartu bandejetan, panadeira eraman ta geo, hamabitan o jun, ta sagar-rriak hartu ta itxea. 
- Panadeian erreta. 
- Panadeian erreta, bai. Zea're bai. Boniatua're bai. Boniatua ematen zien, razionamientua zuan, gaiñea. 
Boniatua're... 
- Hamen ez zan ingo, ez, boniatua? 
- Ez, ez. Eman iten zien! Ekarri iten zieneta razionamientuan ematen zien, razionamientuan garai batian. 
Razionamientua berrogeita hamarrera arte o eon huan, nik hamalau urte nazkala aldea arte, e! Uaindik'e bazekat etxian razionamientoko kartilla. 
- Kartilla? 
- Bai. 
- Eta boniatua orduan... 
- Ta, boniatua, ba, patata bezela ematen zien ta erreta jan behar izaten huan, erreta, patata bezela erreta. 
Panadeian, bandejan eamaten gitxonaun, bandeja ezauna izaten zitxuan, ta geo billa jun ta etxea. Sagarrak bezela, sagar-rriak bezela. 
Sagardotegira norberak eramaten zuen jatekoa
Garate Elosua, Joseba
- Eta sagardotegia... 
- Sagardotegia... 
- Bakarra zan Zumaixan? 
- Nik hala ezautu det. Gerra baiño lehenua asko eon behar zien. Ta geo're [...] : hau, hori, Goikioenekua, goruo, txakolindeixa're bai. Txakolindeixan'e hiru o lau eon behar zien, entenditzen al dek? Txakoliña saltzen zien, ba, sagardoteixak'e bai. Eske arduana gitxi zuan. 
- Baiña hori gerra aurrian? 
- Gerra aurrian, bai. 
- Zuek ya sagardotegixa bakarra ezautu dezue? 
- Guk sagardotegixa hori ta hau. Hau bai. Hau ezautu diyat. Hau, sagardotegi hau. 
- Izena nola zaukan honek? 
- Hau Upela. 
- Upela sagardotegiya. 
- Upela, Upela. Horreatik geo izena, plazoletai're Upela eman ziou, Upela sagardotegixa plazoleta horrei. Hamen bai, hau sagardotegixa huan. 
- Eta zein izaten zan sagardotegiko plana? Uaingo bardiña, edo? 
- Ez, ez! Orduan sagardua bakarrik ematen zien, zea! 
- Jaten eta ez? 
- Euk ekarri behar! O sardin-aharrak, bakik, neguan gaiñea izaten huan, ta sardin-aharrak o ze ekartzen huan. 
Parrilla bat hor eoten huan albuan, o txitxarrua o, sardiña erria... 
- Norberak ekarritakua. 
- En jeneal, norbeak ekarrita. Beaiek zeoze jarri laike, baiña gitxi. En jeneal beaiek sagardua. 
- Basua eaman... 
- Bai, basuak eaman ta basuak horrenbeste, o lo que sea, entenditzen al dek? 
- Eta jendiak zer zun, gehio sagardotegiko plana o txakolindegikua o? 
- Igualtsu izango huan hemen iruitzen zatek. Hau nik sagardotegi bezela ezautu diat. Txakoloingegiyak esaten diyat, hiru o lau [...] han ta hemen baziala, baiña... Nik ez ditxiat ezautu txakolindegixa bezela, ez, ya taberna bezela, taberna bai. Lehen txakoliña iten zian ta geo [...] txakolindegixa zala ta geo taberna bat zala. 
- Eta sagardua bertan indakua zan? 
- Ekarri ingo zien. Neretzat hamen ekarri. TA hamengo barriketa're nola betetzen zuen ez zekit, ez nauk gogoratzen. 
Baiña ekarri, ekarri ingo zien, ekarri. Baserritatik neretzat ekartzen zien. Gurdidxan gaiñian ekartzen zien, gurdietan ekartzen zien sagardua. 
- Bai? 
- Bai, bai. 
- [...]? 
- E? 
- Barrika haundietan? 
- Bai, barrika haunditan. Geo baldiakin o nola betetzen zuen ez zekiat, baiña! Hemen kupelak fijo eoten hitxuan ta, baldiakin o. 
- Eta sarrera ta nundik zun? Oaingo bardiña? 
- Bai, bai, bai. Illuna zala, hauxe, illuna. Bestela egurra ta dana bea. Oan pixkat altxauta ziok hau. Barrikak hor eoten hitxuan ta mahai zea batzuk, zahar batzuk eta. Bai. 
- Eta noiz aldatu zan, soziedadia iteko? 
- Bai. Bueno, leheno pixkat itxita eon huan, ta geo, soziedadia iteko, ba, ez zekiat, berrogeita hamabidxa o izango huan, ez? Holakon bat, ez zekiat, bai. Berrogeita hamar urte in hitxuan, behintzat! 
"Triñoneko" bainu beroak itsasoko ur beroarekin (I)
Bidasoro Blasco, Trini
- Eta zuek izan zenduen, hor, playan, Itzurunen... 
- Nere gurasuen zaharrak. Nere guraso zaharrak zeken baiño beruak, itsasoko urekin, berotuta, reumentzako. 
- Eta nola zan hori? Oaingo talasoterapia itxurakuak? 
- Hori, hori, hori, hor ez dakit zer daon! Ez det ezagutzen, ta! 
- Baiña zuena horrelakua, ez? 
- Neria, guria zan, geo nerena etorri zan, nere zeara etorri zan... Guria zan, ba, itxe bat. Genduzkan sei, sei zea, sei gela baiñera haundidxakin. Eta kaldera haundi bat zekan gure aitta difuntuak, linternerua zan ta. Eta han berotzen zan ura ta geo graduatu, eta ematen zian baiñuak. Ta etortzen zian, baita, baita, Madritikan'e etortzen zian... 
- Bai, e? 
-... baiñu beruak hartzea, Zestuara. 
- Karo! 
- Zestuako urak hartu, ta hemengo baiñuak hartu, eta aprobetxatuaz. 
- Eta itsasoko ura... 
- Itsasoko ura, itsasoko ura! Ta itsasoko ura biltzen zun gure aittak, hondarrian zekan deposito bat einda. Ta hara, deposito hara etortzen zan ura. Eta geo gendukan bonba bat, honela. Hari eragin behar izaten giñon asko eskukakin! 
- Eskuzkua zan? 
- Eskuzkua. Ta harekin barruko zeara, depositoeta. 
- Berotu... 
- Berotu, graduatu baiñeretan, eta baiño eder bat. Ta nahi zituenak ooldidxakin, algak erderaz. 
- Ooldixak, bai, e? Ooldixakin, e - Egosi ooldidxa, haren ur beltzakin bota zeai, baiñerai, eta ona zan. 
- Eta hori reumantzako, eta? 
- Reumentzako. 
- Eta ooldixa ta, nundik? Zuek jasotakua? 
- Haitzetik. 
- Haitzeik jasota? 
- Haitzetik geuk jasota. Geuk jasotzen gendun, egosi ta botelletan sarzen giñuzen ur haidxek, eta baiñu berua eman behar zanian o eskatzen zuenian, hura botatzen gendun ta gehidxo kobratzen gendun. 
- Eta hori nun zeon? 
- Hor, itsasuan! 
- Itsasuan bertan? Oaiñ komunak eta daben tokian, kantina onduan? 
- Ba, hortxe, hortxe. Ezautzen dezu...? 
"Triñoneko" bainu beroak itsasoko ur beroarekin (II)
Bidasoro Blasco, Trini
- Noiz jarri zuen zure gurasuak? 
- Hura? 
- Bai. 
- Jaungoikuak daki! Nik ezautu nun... 
- Zuk txikitatik? Ume-metatik? 
- Nik, nik, han ezautu nun, han, nere aitta. Ta aittaitta're bai. 
- Aittaitta're bai? 
- Aittaitta're. 
- Orduan, ez da, aittak jarritakua ez da? 
- Ez. Aittaittak, aittaittak. 
- Aittaittak jarritakua. Nola zun izena aittaittak? 
- Aittaittak? Nola zun izena? Nere aittak Joakin Bidasoro. Trino Bidasoro. 
- Trino Bidasoro. Eta berak jarritakua zan, orduan, baiñuak? 
- Bai. Bai. 
- Eta nolatan jarri zun hori? Nola okurritu zitzaion? 
- Honbre! Hori nola okurritu, nik nola jakingo det, ba, hori, ba, hark buruan hori jartzia? 
- Baiña esan dezu jende asko etortzen zala? 
- Asko. Guk baiño asko ematen gendun. 
- Eta gehixenbat zer zan, kanpoko jendia? Turistak? O, bertako jendia're bai? 
- Azkoitikuak ta Azpeitikuak ta Zestuakuak eta hemen eon hituan... Honea jende asko etortzen zan! Oiñ ez dakit nola daon... 
- Oain'e bai, baiña... 
- Gehidxo ez det nahi sartu hondartzan ta... 
- Eta kanpotik'e bai? Madrid... 
- Baita, bai, bai, bai, bai. Madrideko jendia etortzen zan, ba, jeneralian, ba, itxiak hartuta edo, pisuak hartuta edo. Ta geo, bitartez, aprobetxatu iten zuen. 
- Eta baiñuen hau zer zan, tenporadako, udarako...? 
- Udako bakarrik. 
- Udakua. Bai. 
- Noiz hasten zuen? 
- Hiru hillabete. 
- Hiru hillabete. 
- Hiru hillabete. 
- San Pedro... 
- Bai. Udaan hasitzen giñan, ta geo, ba ya, udazkeneako kito. Setienbrian hasierako, kito. 
- Eta esan dezu, sei gela ta sei bañera? 
- Sei bañera, bai. Baiñera haundidxak, e! Ta haidxek garbitu in behar zian! 
- Bai. 
Bainu beroen negozioa eta lanak
Bidasoro Blasco, Trini
- Eta esan dezu, sei gela ta sei bañera? 
- Sei bañera, bai. Baiñera haundidxak, e! Ta haidxek garbitu in behar zian! 
- Bai. Ze iten zan, bete, baiñatu ta geori hustu? O nola iten zan? 
- Lelengo bete iten nuan, e, bete. Graduatu, ta graduatzen zanian, zenbat zeetan? Batzuek treinta y seis, treinta y siete, ocho o nueve, hortikan aurrea, ez gendun gehidxo ematen. Eta geo, baiñatzen zianian, jantzi ta izerdi patsian, han [...] ibili zian. Geo hustu, garbitu ta listo beste batentzako. Sei baiñera zian. 
- Eta jendia nola baiñatzen zan? Trajebaiñuakin, o? 
- Bate gabe. 
- Bate gabe. 
- Bate gabe. Han sikatu ederki iten zian, ta geo, jantzitzen zianian, ba, kalea. Pagatu... Batzuek pagatzen zuen ta beste batzuk ez zuen pagatzen. 
- Ez, e? Eta zenbat pagatzen zan? Gogoratzen dezu? 
- Hutsa, hutsa. Zenbat pagatzen gitun? Duro bat? Duro bat orduan [zillarrezkoik] bazan. 
- Bai. Duro bat izango zan ya bukaeran, ez? 
- Bukaeran. Zillarrezkua. 
- Bai, bai. Eta umetan'e aita ta amari ta laguntzen ibiliko ziñan? 
- A ber! Ibilli beharko! Ene! Igesika beti! Beti igesika! Beti igesika, baiño... Nik ere lagunakin nahi izaten nuan ibilli itsasuan... 
- Bai, ba! 
-... ta ba al dakizu? Lana in behar zan han! 
- Udaran gaiñea! Lagunak hondartzan ta zu lanian! 
- Ni lanian. Ez dao. 
- Eta ze lan eiten zendun umetan eta? Txikitan? 
- Txikitan, txikitan igesi. Garbitu hura, garbitasuna. 
- Garbitzia. 
- Garbitasuna. Bai, garbitasuna. Ikusten zuen jendia zeola, ta garbitasuna. 
Itsasoko urari algen ura gehitzen zioten
Bidasoro Blasco, Trini
- Eta ooldiya o esan dezuna... 
- Ooldidxa. 
-... nundik ateatzen zan? 
- Haitzetik. 
- Baiña nola, nola jasotzen zan? Sariekin o? 
- Ez, ez, ez, ez, ez! 
- Eskuz, o? 
- Ez, ez, ez! Hara, gure aittak hori zea bat hartzen zuen, bere... ohitura zuna! Mediko batek esan ziyon urtiakin, "Joakin, esta usted trabajando al reves". "¿Por que? " gure aittak, eta "Porque en la peña he visto yo unas algas que son maravillosas". Ekarri giñuzen, ta hala da, hala zan. Eta, esaten dizut ba, hemen Hotel Amaia zan, Hotel Amaia beteta eoten zan. Ta jende asko juten zan. Hala hasi giña ooldi haidxekin, eta primeran. Gaur´e billatuko nuzke nik haura asko! 
- Eta nola hartzen zun, ooldiya ta, nola ta noiz hartzen zun? 
- Itsasuan haitzak ekartzen zun. Iten zitzakon, belarra iten zakon bezela, eta orduan, ra! ebaki eta otarrea, ra! ebaki eta otarrea. Ta geo, itxea etorri o gora jun, egosi eta haren hura beltzakin zeai, zeai eman, baiñu beruai eman. 
- Bel-eltza ura? 
- Bel-eltza. Hura gorputzai ematen zitzakon. 
- Eta ooldiya zer zan, beti klase bakarra, o? Edozeiñek balio du, o? 
- Ez, ez, ez! Danak ez due balidxo! Espresamente ooldidxa, gaur´e billatuko nuzke nik! Baiña nik, "nanai de la China"! 
"Triñoneko" bainu beroak itsasoko ur beroarekin (III)
Bidasoro Blasco, Trini
- Eta esan dezu hasi zala orduan, e, zuen aittitta, Trino. 
- Bai. 
- Eta gero zuen gurasuak. 
- Bai. Gero nere aitta. Eta geo, nere gurasuak jun zianian, ni gelditu nitzan. 
- Eta noiz hori, gutxi gorabehera? Noiz hasi ziñan zu ya... 
- ¿Cuantos años hace que dejamos la playa? 
- (Gizona) Ya no me acuerdo, muchos. Yo no me acuerdo, muchos. 
- Veinte si. Veinte años. 
- (Gizona) Hace muchos. Ya ni me acuerdo. 
- Hori utzi? Laga ya? 
- Laga. 
- Eta hartu? Zure gurasuak utzi ta zuk hartu? 
- Auskalo! Ez naiz akordatzen! 
- Gaztetan? 
- Gaztia nitzan orduan ta! 
- Eta beste, familiako beste batzuk, izeba, osaba... 
- Ez, ez, ez, ez, ez! Geu bakarrik giñan, bai. Zan, hondartza zan... Zekan, udaletxiak zekan kantina. Ta uandikan kantina haura hor dao. Hor daola pentsatzen det, e? 
- Bai, bai, bai. 
- Eta giñan, beste baiñero bat, tolduak eta zeak jartzen zituna, este, bankuak eta jartzen zituna behian, hondartzan. 
Eta guk'e jartzen giñuzen. Eta geo gu, hiru, hiru, hiru familia[laxe] giñan, hor lana iten genduan. 
- Zeintzuk ziran? Tolduak eta, zeintzuk? Ze familia zan tolduakin zebillena? 
- Hara, [izen ez dakit. Esango dizut] ezizena. Xakolekuak. 
- [...]. 
- Xaku, Xaku. Asike, gu, Triñonekuak eta bestiak, ez dakit, ez naiz akordatzen. 
- Zuek, Triñonekuak. 
- Gu, Triñonekuak. 
- Zuen baiñuen horrek izenik bazun? 
- Ez. Baiño beruak. 
- Baiño beruak. Triñoneko baiño beruak. 
- Bai. 
- Eta zertarako zan ona? Baiñu beruak eta zertarako zian onak? 
- Reumentzako. 
- Reumantzako. 
Antzinako bainujantziak
Bidasoro Blasco, Trini
- Hondartzan eta, gaztia ziñanian, e, gerra aurretik eta, trajebaiñuak eta nolakuak zian? 
- Nolakuak zian? Soiñekuak! 
- Soiñekuak? 
- Orduan ez zan oain bezelako tirita hoidxek eta, zea hoidxek eta ez zian orduan! Ordun al zan mouan! 
- Baiña zer zian, trajabañuak zian? O bestela, etxeko soiñeko batekin eta... 
- Baita. Ez zekanak etxeko soiñekuakin. Eta zekanak, trajebaiñuakin. Ahal zan mouan. 
- Herriko jentiak eta normalian... 
- Bai, [...]. 
- Herriko gaztiak eta, mutillak eta? 
- Mutillak galtzakin. 
- Galtza-otzak? 
- Galtza-otzakin. 
- Eta noiz azaldu zian bikinixak eta? 
- Hoidxek? Hoidxek noiz azaldu zian? Urte asko! 
- Hori azaldu zanian eta, ez? Eskandalua izango zan. 
- Eskandalua izango ez zan, ba! "Hori al da [paraderua]! ", "Hori, hori, hori, [...] in didxoe hori [habek]? " eta. Jendia berriketan. Baiño segi, segi jendiak. 
- Eta izaten zan bijilatzen, txaperua ta bijilatzen eta ibiltzen zan, edo? 
- Bai. Jartzen zuen, baiña ez zuen ezer iten. 
- Ez, e? 
- Haidxek ez zuen ezer iten. Jartzen zuen txaperua, baiño, konparazidxo batea, ba, ba, zikiña baldin bazeon o bronka bat baldin bazeon, eo, holakotxe, holakotxe zeitan. Bestela ez, bestela... 
Ama Birjinaren koroazioa eta zilarrezko ezteiak
Manterola Gomez, Arritokieta
- Oain ez da hainbesteko zea izaten. Andre Mariko eguna ta iraillan zortziyan izaten da, ezta? 
- Bai. 
- Baiña leheno festa gehio izaten zan. 
- Askoz ere, bai. 
- Nola izaten zan leheno? Ze ospakizun edo? Egun horretan ze izaten zan? 
- Bueno, egun horretan hobena Andre Maidxan ta geo meza. Oain bezela meza-a bai. Baiña bere zeak eta izatia... 
Konparazidxo batea, ze esango dizut, ba, bodas de oro, bodas de plata in giñuzenian lelengo hamaika... Karriatu gendun Foronda, zea, batzuek, mutillak Forondan ebakitzen arbustua ta gu karruakin karriatzen, ta geo girnaldakin-a kale danak zeatu giñuzen. Osea ke, zubi txikiko obispua zetorrela, ta obispotikan dan-an-anak segi, girnaldak iten. Ez dakit zeiñek ematen zigun dirua soka erosteko! Sokak ta itxe danetan mariñelen... loridxa. Baiña geo zea, bitzeko, ez dakit nundikan inguratzen gendun. Inguratzen gendun behiñik behin eta... 
- Eta hori noiz izango da? 
- Bodas de plata ama birjiña bajatu ta orduan [...] iten zan, Parrokira ekartzen zan Ama Birjiñ. Ta Parrokidxan iten zian pestak. 
- Ta zerren bodas de plata zan, ordia? 
- De la coronacion. 
- Koronaziyua? 
- Bai. 
- Ta hori noiz, noiz izan zan? 
- Koronazidxua el año treinta izan zan, hamentxen, plazan. 
- Zu ez zea gogoratuko? 
- A! Nolako soiñekua nekan´e bai! Rosa, estreiñatu nun soiñekua ederra in zien nei. 
- Bost-ei urte izango zenitun... 
- Bai, baiña... 
- Akordatzen zea! 
- Bai, akordatzen naiz, ba, nolako soiñekua... Mas... Ni baiño´re aberatso ez zeon iñorre orduan! 
- Pozik. 
- Pozikan. Ta geo hamen jarri zuen, tribuna jarri zuen gaiñea, hamen, lehengo plaza hartan. 
- Bai. 
- Ta jendia komentuko horretatik eskaillera ta dan-an-ana... Orduan festa haundidxa zan, ta! Koronazidxua. Ta geo berriz´e atzea repetitu zan zean, bodas de plata. Ta geo orokoa´re tokatu... Nei danak tokatu zazkit! 
Koronazidxua. Koronazidxuan lanik ez nun in, umia nitxan ta. Baiña bodas de plata, de oro... Eta geo diamanten ezer ez, meza bat bakarra bakarrik in zuen. Hau den pena! Halako, hainbeste lan in giñenan bodas de oroako ta... 
- Eta, koronaziyuan eguna gogoratzen dezu? 
- Ederra! Bai, ya lo creo! 
- Obispua o etorriko zan, o... 
- Bi´re! 
- Bi, e? 
- Bai. Don Mateo Mujika ta Pildain. Eta geo, zenbat apaiza etorri zian! Jesus! Asko! Erretratuak badazkat gordeta. 
- Eta zer in zan? Ama Birjiña jeitsi? 
- Ama Birjiña jatsi. Ta geo beste bat, beste festa bat ere izan zan, maiatzan hogeita hiruan izan zan, de zea, Gipuzkoa guztiko, Ascension de... Hijas de Marian o, ez dakit zer zan. Hotela Amaia? Hotel Amaian orduan banderan danak... Hotel Amaia zea haundidxa zan ta han jarri zituen. Ta Ama Birjiña eon zan behian. Hara ekarri zan berriz. 
- Hori gero? 
- Hori gero, gero, bai. 
- Eta bodas de plata hori? 
- O! Bodas de plata... 
- Hor kaliak eta apaindu zian? 
- Danak! Danak apaindu giñuzen, berriz ere segi girnaldak iten! 
- Eta jeitsi in zan? 
- Jetsi, jetsi. 
- Prozesiyuan, o? 
- Prozesidxuan. Ta bajatu behar izaten zuen aiuntamentoko... aiuntamentua zeatzen zuenak: Natalio ta Remigio ta... orduan zein zian? Bueno, aiuntamientua, korporazidxua zeatzen zuna, haidxek bajatu behar zuen Ama Birjiña. 
Haidxek zian zeak, obligazidxua zekenak. 
Ama Birjinaren koroazioaren inguruko kontuak
Manterola Gomez, Arritokieta
- Eta bera, koronaziyua, zer da, o? 
- Ze esango dizut, ba? Orduan erregalatu zitun Marques de Forondak soiñekua, kapa ta bere manteliña, ta Conde de Placenciak koroiak, ederrak, urrezkuak, uaindikan ere hor daude. Ta ha koronatu zuen Ama Birjiña, koronatu zala, bai, hamen, hamentxe aurrian koronatu zuen, tribuna haundidxa jarrita. 
- Eta ordura arte Ama Birjiña diferentia zan? 
- Ez. 
- Baiña... 
- Erropakin, bai, bai. Baiña hori erropa ederra, ordia. 
- Zeiñek erabakitzen du, ordia, koronaziyua itia? Edo ze aldaketa... 
- Parrokuak. 
- Parrokuak. 
- Don Wenceslao. Orduan Don Manuel-a zian, baiña Don Wenceslao etorri zanian, Don Wenceslao zan koronatu zuna. Ta geo hamendikan jun zanian Durangoa, Durangon in zun bestia. Ta geo Durangotikan Tolosa jun zanian, Izaskungua koronatu zun. Hiru in zitun. 
- Baiño obligaziyua ete dan holako Ama Birjiñak koronatzia? Edo ze aldaketa ekartzen dittun? Batetik era batekua zan ta geo bestekua, edo? 
- Ez, ez, ez, ez. Aldaketaik ez. Hoidxe, leheno koronatu gabe zeola ta geo koronatuta. 
- Pixkanaka danak nahi zittuen koronatu, edo beak behintzat... 
- Beak hiru in zitun, hiru in zitun Don [Wenceslaok]. Gustatu iten nunbait. Bai. 
- Arratekua're orduan... 
- Orduan koronatuko zuen hura´re. Eta baita Azkoitikua´re, Urrategikua´re bai. Orduan izango zan, moda eo izango zan, ez dakit ze zeatuko zun... 
Iñaki Beobide eta "Jarrai" antzerki taldea
Linazisoro, Abelin
- Eta esan ziguten antzerkixa ta hamen Zumaian aspaldiko kontua dala, ez? 
- Bai, zean... 
- Zaletasun haundiya... 
- Bai, eske batzokixan, batzokixan eiten huan ostialetan hillian behin antzerki obra bat, hillero, hillero, hillero, hillero. 
Baita're kantuakin'e bai, ta Jesusen Jaiotza izena zun antzerki bat huan kantatzen zana. Uste det kanta hori Zumaian bakarrik kantatzen dala, porke beste iñun ez diñat aitu. Eta geo, gerra ta geo, gerra bukau ta geo ta beste zea honekin, luistarretan, Zentro Parrokiala o hau jarri zutenian, ba, antzerkixakin segi huan. Baiña klaro, nola ezin zan euskeraz, ba, ba erderaz, ezta? Baiña beti, Zumaixak beti euki dik antzerkirako afiziyo hori ta hori. Geo martxan, Julio, zea, Iñaki Beobide hori zumaiarra den. Iñaki Beobide Donostira jun hunan bizitzea porke hark antzerkixa hemen iten ziñan, Zumaian. Eta hura hara jun zanian, hark Jarrai antzerki taldea martxan jarri zian hark. Eta Jarrai antzerki talde hark ze iten zun? Hartu obrak Euskal Herriko arazuakin zerikusia zeukaten obrak o alemanak eo inglesak eo, ezta? Ta euskeratu eta hura eman. Eta orduan jendeak hartzen ziñan, ba, hemengo kontua bezela. Ta arrakasta, baiña, honela. Eta horren, haren, Jarraien inguruan, hemen antzerkixan moimentu haundiya sortu huan, batez ere Gipuzkuan. Bizkaian ere bai, baiña Gipuzkoan gehiago. Eta neu nola ibilita nitzan antzerkixan bai luistarretan ta geo Padres Mercedarios alu haiekin'e bai, eta orduan, ba, sartu niñun ni rollo hortan. Eta dirijitzen hasi niñun obra bat, eta ba, zeatu behar giñunian, eman behar giñunian, alkatian baimena behar izaten huan. Zeatikan orduan, ez esateatikan frankistak, ez esateatikan antzerkian kontra zeudela, euskal, euskerazko antzerkian kontra, ba, eiten ziñenan zeatu, behartu "telon de acero" bat eotia, altzairuzko teloi bat antzokia ta jendian tartian sua eon ezkeo, ba, jeisten dana, ezta? Ta hori zeiñek eukiko zin? Iñork ez. Eta lege hori esaten ziyen: "beno, telon de acero hori ba al dao? " "¿Teneis telon de acero? " Ta, "no". Ta ez baldin badao, "no hay autorizacion". Orduan ze iten zuen alkatiak? Alkatiak iten zien beaiek beren kontura zea hartu, eantzunkizuna beaiek hartu, eta eiten ziñenan, ba, zeatu. Bueno, "nere kontura, zeuk ein antzerkia eta ni eiten naiz erantzule". Eta Zumaiko alkatiak ez zian nahi hori in, erantzunkizun hori hartu nahi, eta izorrai, antzerkia in gabe geatu giñan. Bai, bai. Beste antzerki bat montatu hunan hemen, Zumaiko Parrokiak, guk zimitaxua deitzen diou, zuek nola deitzen diozue, zimitaxua dan zea hau? 
- Bai, eliza atariyai, ez? 
- Bai. Bai. 
- Zimitayua. 
- Zimitaxuen goian zeon lokal haundi bat. Eta han lagun kuadrilla batek montatu ziyean zea bat, antzoki bat eta han antzerki obra bat ein huan, Larratzean Sua, ta hain xuxen ni soldautzan naola. Soldautzatikan permisua euki nian hogeta bost egunekua eta nola zuzendaria laguna nun, ein niñan harei lagundu zuzentzen. Eta arrakasta haundia euki zian, bai. Bestela, beste zeikan... kultur maillan... 
Arrauna kirol garrantzitsuena Zumaian
Linazisoro, Abelin
- Ta Zumaian kiroleako zaletasunik izan al da? O ze kirol horrela... Arrauna edo? 
- Zumaian arrauna. Arrauna ume-metatikan nik ezautu diñat. Bai. Orduan, garai hartan zarauztarrai irabazi ezkeo, gustoa. Bai! 
- Hor eoten zan pikia, ezta? 
- Pikia, pikia eoten hunan zarauztarran ta zumaiarran artian. Bai. Arrauna, futbola plaieruak. 
- Baita're? 
- Bai, futbola plaieruak. Eta geo, garai bat izan hunan hemen, talde bat ein ziñan zean aldekua, atletismuan aldeko talde bat sortu hunan. Bar Cantabrico izena zun taberna batian iten ziñen billera. Ta tarteko bat nere anaia hunan'e bai, zaharra. Eta haiek antolatzen zixkiyen ya zeak, salto de altura, salto de longitud, zea, jaurtiketa, pisuen, bolen jaurtiketak eta beno, atletismoko zeak. Eta ba, politta izaten hunan. 
- Baiña arraunak euki du hemen indar haundiya, ez, herriyan? 
- Arraunak, arraunak, bai, bai. Bai, bai. Gu umetan juten gitxunan ikustea arraunlaiak nola ertetzen zuen barratikan aurrea, ezta? Ta geo, bueltakuan, iten giñenan, saltaka, zeatikan, iya-ya barratikan, arranplaiño zeakin, triñauakin batea, tiki-aka, tiki-aka, tiki-aka. Bai, beaiekin batea. Hori zortzi o beatzi urtekin, bai. Ta geo ikusi ze gimnasi klase iten zun [...]. Ez hitxunan entrenatzen! Allatzen zanian agostuan, arraunian egunero erten, taillarrian lana in ta geo. 
Arraunea egunero erten, gimnasia egin, ta txuleta jan eta punto! Ta gehio ezer ez! 
- Ta geo, sapatuan o domekan, jaian, izango zan holako karreraren bat, eo, ez? Estroparen bat, eo? 
- Ez. Beti preparauta Kontxako! 
- Bakarrik Kontxan? 
- Kontxan. Bai, bai, Kontxan. 
- Bakar-akar-akarrik? 
- Hemen bai. Hori triñauakin, e! "Trainerua", zea, zuek "trainerua" esaten dezue? Guk "triñaua" esaten diñau. 
Triñauakin, zea, iten huan Kontxako. 
Korrika-apustuak eta ahari jokoak
Ugarte Lopetegi, Manuel
- Eta bestela holan, e, apostu kontuak eta... 
- Probak. 
- Harri-asotzen ta... 
- Proban hamen. 
- Aizkoran eta proban, ta? 
- Proban zeakin, e, hamen iriyakin-a ta, Goiburu ta... 
- Afiziyua? 
- Apiziyua zeana, iriyakin-a ta. Bai, jokuak eta leheno... Saltaka apustua´re akordatzen nauk! Bat jokau ziyan nere lehengusu batek. Oaiñ praille o dek, hor kanpuan dek. Ta zean, e, hor Otso Gaiñetikan Zuhaitzenea, kruzea. Ta bentaja eman zitxion bestiak, bestia zarra huan, morroi o hemen zeona, Aizarnazabalkua o izatez, o. Ta, bentaja haundiya eman zitxion. Ta zaharrak irabazi zian, azkenian. Juxtun, e! , baiñan zaharrak irabazi ziyan. Ta beste hola, zahar batzuk o, zeozer akordatzen nauk ni, hemen, hor, pixkat aurretikan, han, kruzea o, larehun bat metruan, o, jokau zuela, o. Zeozer bai. Baiño bestela... 
- [...]. 
- Bestela, zeaik ez. Harri-asotzen-a ta're hemen ez dek izan... 
- Ez da izan... 
- Ez nauk akordatzen ni... Harri-asotzailleik ez dakit Oikiyan izan... 
- Ta ahari-okuak eta? 
- Ahari-okuak bai. 
- Ahari-okuak bai. 
- Ahari-okua... Jesuskua ziok hor. Neure lehengusua, Jesuskua. Oaiñ´e bazeuzkak ahariyak. 
- Bai, e? 
- Ahari-okua´re... Horrek euki ziyan ahari bat munduan baldin bazan! 
- Haxe! 
- Mundun baldin bazan! Kontraiyoikan gabe eon huan hua, ahari hua! Euki ziyan ahariya, ahari beltz bat... mekauen la letxe! 
- Beltza? 
- Bai, mutur beltzakin. 
- Mutur beltza. 
- Mutur beltza, mutur beltzakiñ huan. Berez zuriya zin hillia ta bai. [...] euki ziyan harrek ahariya ona. Ta uaiñ´e bazeuzkak ahariyak, jokurako ahariyak bazezkak uaiñ´e. 
- Eta hemen inguruan, e... 
- [...]... 
- [...] ta asko izaten zan? 
- E? 
- Afiziyua ta zeon? 
- Ahari-okua, bai, hor nere lagunak hittun. Lehen-eheno´re ba omen hittun ahariyak eta hola, zeozer zeatzen zittuenak, ibiltzen zittuenak. Baiño haek geo hor Aizarnazabal alde hortan-a ta, hor gehio izan huan zea, ahari-pustu, apustu, zea gehio izan huan hor. 
- Zaletasun gehio? 
- Bai! Ta handikan etorritako zeak hittun ahariya, ahari-okuak eta... Handikan hasitakuak, zea, lagun hoiek... Nere lagun hoiek´e zeautakuak. 
Oikiako eta inguruetako erromeriak
Etxabe Oliden, Bartolo
- Eta zuen gazte denporan eta, Oikiya gaiñera nahiko... Zumaia da, baiña herri txiki bat bezalakua da, ez? 
- Bai, bai, bai. 
- Oikiya beti, zuentzako oikiarrak... 
- Oikiya beti, Oikiya hola barriyo popular xamarra izan dek beti, zea, bere... bastante... Beste eozein barriyok baiño zea gehio zakan. 
- Bai, ez? 
- Bai. 
- Iya-ya, herri... herri-oxkor bat, ez? 
- Herri-oxkor bat, bai. Kao, aiuntamientoik ta hoiek, gauza hoiek ez zazkan, baiña festetan-a ta... diferentia. 
Hamen Oikiyan San Bartolometan itten dittuk festak, bertoko patroia San Bartolome dek. Ta San Migel arte itten dittuk hor jaiero erromeia. 
- San Migel? 
- Oikiyan. 
- Oikiyan? 
- Bai. San Migeletan. Geo San Migelak ta ya ordun bukatzen huan Oikiyako festak. Bestela, jaiero-aiero ta. 
- San Bartolometatik... 
- San Migelak arte. 
- San Migelak arte. Ta jendia, erromei popularra huan. Honea jendia etortzen huan pues alde guztittatikan, ingurutako baserri danetatik. 
- Aizarnazabal ta... 
- Bai, bai, bai. 
- Elkano ta Mia ta... 
- Bai, bai, bai. Danetatik. 
- Ta ze izaten zan erromeia? Dantzan? 
- Soiñujotzaille bat ta zea, azkenaldea [jazz banda] o esaten zakon hoi, hiru-au platillo ta ti-a-a-a-a, zeoze kanbiyatzen ziyen soiñua ta, [...]. Baiña jendia etortzen huan barra-arra. 
- Eta bestela, gaztetan, zuen denpora pasatzeko modua zeiñ izaten zan jaiegunetan eta? 
- Hoixe! Erromeia zeon lekura jun in behar! Bertan ez bazeon, pues, beste, beste leku batea. Ordun, festak zian lekun itten hittuan. [...] herrittan zanian, [...] herrittan festa espeziala huan, jendia juten huan... 
- Bai, e? 
- Lepo juten huan. Ta en kanbio, San Migeletan zanian, Aizarnazabalen eo, San Migelen eo... Hau ta hor... Geo, festa-eku espezialak ta zeak zaben ordun, zean, Aizarbazabalen. [...] o [...]... 
- Bai... 
-... esaten zakon. Han'e igual ingo huan dozena erdi bat jaittan zea, erromeia. 
- Erromeia? Han, kamiyuan. 
- Kamiyuan bertan. 
- Bai, bai, karreteran. 
- [...] bidegurutzian. 
- Mian'e karreteran itten huan erromeia leheno. 
- Bai? 
- Bai, bai, bai. 
- Miakua gaiñea inportantia izaten zan, ez? 
- Bai, bai, bai. Mian San Isidruak hittun, baiña hori gero hasitakua huan, pixkat gu koskortu ezkeo. Baiña erromeia, gu txikiyak giñan arte, barruan iten huan. Barrentzo soiñujotzailliak jotzen zin soiñua, soiñu zahar batekin, pon-on-on-on, [...] dantzan ta. 
Angulatan nola txaluparekin eta bahearekin
Etxabe Etxabe, Benito
- Beste kontutxo bat. Hamen, angulatan ta asko ingo zan, ez? Hamen inguruan. 
- Bai, hoixen. 
- Zu´re ibili zea? 
- Ibiliko ez niñun, ba! , angulatan, mutil koxkorretatik hasitta. 
- A, bai, e? 
- Ahal deun arte, ezin deun arte. 
- Asko harrapatzen zan hemen? 
- Bai, asko. Bolara, urte batzutan zeon... Bolara izaten huan, hiru-au urtian behetik gora, ta geo berriz´e atzea goittik behera ta, berriz´e gora ta berriz´e behera ta... Zea, alderdi haundiya, beti igual ez. Ta oain, zeak, kriston... 
Jun dan urtian ta ziharo, tope beheraiño. Iya bate ez dala harrapatzen, esaten zuen. Ta aurreko zeatan, berriz, angula pillua. 
- Eta zu nola, nola aritzen ziñan? Txalupakin eo bahiakin o? 
- Txalupakin. Txalupakin ta baheakin. Bueno, eskuz. Motorrik gabe. 
- Eta nola iten da? 
- Sartu hola ta ra! , atea, ta blat! , hustu, ta ra! sartu ta atea ta hustu ta. Bat baldin badao´re hustu in behar. Ta bate ez baldin bada, atzea. 
- Atzeaka. 
- Atzea in behar. 
- Baiña sekreturen bat izango du, ez? Beti, edo... 
- Ez! 
-... erreka bazterrian edo erdi partian, o... 
- Segun nun aplikatzen dan. Batzutan aplikatzen da leku askotan erdittik baldin badator angula, igual baztertu itten dek zean, une batzutan pleimaa zeatzen danian. Ta igual [...] ta bestian, korrientia gora baldin badaka, bazterretik gutxi. Pleimaan eo zeatzen danian ordun, zabaltzen danen ordun bazterrea. 
- Bazterrea. 
- Uain berriz, uain dana motorrakin hasi behetikan ta jata dana eskutik kentzen die! Iya bueltaka motorrak [...] ta jata bau! Bazterren daonak... Leheno kriston bazter [...] zeatzen nun zean ta hoiek hasi zianian, akabo, dana exkutatu in huan. Alperrik huan ta jutia ta. Hoiek erdiya zijuan angula lehenengo gaiñetik zijuana ta geo berriya zatorrena hondotikan berriz, ta. Dana eskutik kentzen. 
Baserri bakoitzak angulatarako txalupa eta txalupa uzteko tokia zuen
Etxabe Etxabe, Benito
- Eta txalupa ta, baserri bakoitzak bere txalupa izaten zun? Eta txalupa uzteko toki bat ere bai. 
- Bai. Zeure txalupa, zeure... danak beren zea. 
- Oikiyan ta hemen San Migelen ta gehienak... 
- Oikiyan gutxik eukitzen [...] Oikiyan. Ipiolakua ta [... tar] hoiek eta besteikan ez huan ibiltzen txanelakin. 
- A ez? Bazterretik. 
- Bazterretikan. 
- Eta txanelakin hamen partekuak, San Migelekuak. 
- Bedukuak eta San Migel ta, hemenguak danak. Hemengo sei basarritarrak danak beren txalupak. 
- Eta nun lagatzen zian txalupak? 
- Erriyo baztarrian, enbarauta. 
- Danak batera? 
- Zea, bakoitzak bere terreno parian edo Bedua alde hortan hor askotan guk hemen goraguan ta, segun hurrena nola huan. Bi estaka sartu ta lixto! , harekin enbarauta. 
- Bi estaka sartu terrenuan ta... 
San Telmo egunean kaleak edertuta eta arrantzaleek jai
Irigoien Etxabe, Jose Migel; Zubia Azkue, Ramon
- (Ana Mari) Belarrak ekartzen zian [...]... 
- (Ramon) Arbustuakin. 
- (Ana Mari)... arbustuak hanguak eta lokarri batekin. 
- (Joxe Migel) A, bai, e? 
- (Ana Mari) Eta banderituak eta´re in ere bai. 
- (Ramon) [...] moitzen hituan [...]. 
- (Ana Mari) Bai, bai, moitu ta. Musika´re jarri´re bai. Ta San Telmo San Isidro omen o San Telmo zein dan santu hori, hari nolako alfonbrak in ta. 
- (Joxe Migel) A, bai, e? 
- (Ana Mari) Oso! Dana lorez beteta, ta. Festa haundidxa zan. 
- (Ramon) Baiño asteguna izaten da, astelehena, ta ez zan jai iten, e! 
- (Ana Mari) Lana eukitzen zan. 
- (Ramon) Lana iten zan! 
- (Ana Mari) Maiñelak bakarrikan iten zun, maiñelak bakarrikan. 
- (Ramon) Maiñelak bakarrik iten zuen jai. 
- Mariñelak bai? 
- (Ana Mari) Zahagidxa jartzen zuen kofraidxan azpidxan, zahagi bat, arduakin. 
- (Ramon) Prozesidxua ta [...] lanian. 
- (Ana Mari) Lanian. Ta gure aittak eta lanea juten zian. 
- (Ramon) Geo arratsaldian iten zuen jai. 
- (Ana Mari) Bai, baiño maiñelak bakarrikan iten zun. Eta kofraidxak ematen zun hamaiketakua, ematen zun, geo're eman zuen, ematen zuen. Eta kofrai azpidxan zahagi bat arduakin. 
- Ardua? 
- (Ana Mari) Ya kendu in zuen. Porke maiñelak danak uzten det zahagidxa... 
- (Ramon) Mozkor-ozkor. 
- (Ana Mari) Mozkor-ozkor inda. Baiña urte pillan eoten zan, hor zan zahagi hura. 
- (Ramon) Iten zuen, ekartzen zuen, gaiñea, prozesidxuan juten beti praille bat. Ekartzen zuen parrokidxan kanpotikan praille bat. Eta konfeso ez, konfesionaidxuan eoten zan. Ta nola zeon jendia ez zuna nahi konfesatu herriko apaizakin, konfesatzen zian prailliakin. Paskokua, Pascua Florida, Paskokua esaten zikon, Paskuetan jaunartu. Gutxidxenez urtien behin. 
- (Ana Mari) Urtian behin. Lo que pasa que gaztia da horretako... 
- (Ramon) Elizak obligatzen du urtian behin gutxidxenez komulgatu in behar zala. Ta bazan, pertsonak bazian, urtian behin konfesatu ta jaunartzen zuenak. Ta orduantxe iten zuen. Halakotxe deskantsua hartzen omen zun jendiak, arratsian danak mozkortu! 
- (Ana Mari) Mozkortuta! 
- (Ramon) Ta praille hura prozesidxuan juten huan! 
- (Joxe Migel) A, bai? 
- (Ana Mari) Lo que pasa que uan zaharrik ez dao, baiño, gure, Juanito nere lehengusuen ta, Luis [Peraso]... 
Jexus... ez! Inaxio [Peraso] aintziñakuak arrantzaliak... 
- (Ramon) A. Bai, bai... 
- (Ana Mari) Eta San Telmo biarrenian nola izaten dan meza, orduan iten due askoek oan. 
- (Joxe Migel) Paskoko? 
- (Ana Mari) Paskokua. 
- (Joxe Migel) A! 
- (Ana Mari) Lo que pasa que ya edade hortakuak ez daude. 
San Telmoetan, 4 egunez musika
Irigoien Etxabe, Jose Migel; Zubia Azkue, Ramon
- (Ramon) Ta hiru egunian eoten zian [...]. 
- (Ana Mari) Hiru gaba iten zian. 
- (Ramon) Itxafero batzuk bota... 
- (Ana Mari) Itxaferuak bota ta kofraiko aurrian iten zan dantza hiru gaba. 
- (Ramon) Han ibiltzen zian hiru gaba. 
- (Ana Mari) Oseake, San Telmo bezpean arratsaldian izaten zan dantza. 
- Bezperan. 
- (Ana Mari) Bai, bezpean. Gabian ez. Geo, San Telmo egunian egun guztidxan festa, itxaferuak behintzat bai, eta zahagi eguna´re bai, han arduakin ta... 
- (Ramon) Bai. 
- (Ana Mari) Hamaiketakua´re bai, kofraidxan pikuak eta gauzak. 
- (Ramon) Han kabitu eziñik dantzan jendia. 
- (Ana Mari) Ez [...] kabitzen! 
- (Ramon) Mollaiño. 
- (Ana Mari) Oseake, kofraiko plazuletan ta mollan iten zan, ta mollan. 
- (Ramon) Kuadro txiki hura, mollan'e jendia. 
- (Ana Mari) Eta geo, San Telmo bigarrenian eta hirugarrenian gabian. 
- (Ramon) Gabian, lanetik erten... 
- (Ana Mari) Lanetikan erten ta orkesta jartzen zan. 
- (Ramon) Jende gaztia dantza iten. 
- (Ana Mari) Bai, orduan han iten zan. 
- Astelehenetan. 
- (Ramon) Astiartia, asteazkena. 
- (Ana Mari) Asteartia ta asteazkena. Oseake, San Telmo egunian, egun guztidxan... 
- (Ramon) Ta geo, repetizidxuak. 
- (Ana Mari) Eta geo, San Telmo bigarrena ta San Telmo hirugarrena iten zan. 
- (Ramon) Hirugarrena. 
- (Ana Mari) Eta geo repetizidxuak. 
- (Ramon) Repetizidxuak. 
- Aste batea. 
- (Ana Mari) Bai, San Telmo... Baiño oaingua da... 
- Eta gehixenbat, orduan, mariñelena eta... 
- (Ana Mari) Mariñelena. 
- (Joxe Migel) Bai. 
- (Ramon) Bai, bai, bai. Maiñelak zien, barko hoidxek. Eta geo zeon, uaindik´e badabe jendia itsasuan lan iten duna Oridxon ta zea... maiñelak mutillak... 
- Getaixan ta... 
- (Ana Mari) Getaidxan ta bai... 
- (Ramon) Getaidxan... Badabe, badabe uandikan ere, baiña Zumaidxan barkuik ez da bat bea´re geatu. Baiña maiñelak itsasuan asko. Ta geo marina merkanten ta kanpuan eongo dia, e? Ez dakit zein dauden... batzuk... 
- (Ana Mari) Ez dakit! Ez dakit! 
- (Ramon) Batzuk eongo dia... 
- (Joxe Migel) Nik ez dakit. 
- (Ana Mari) Bueno, hemendikan maiñelak bai, kanpoa juten dianak. Baiño bertan... 
Traineriletan kopa irabazi eta herriaren harrera
Etxabe Egaña, Ana Mari; Zubia Azkue, Ramon
- Beste gauzatxo bat, lehen San Telmo ta aitatu deu, ta zuk jakingo dezu, hor, banderak eta irabazten zianian, ta irabazten dianian, San Telmora ta eramaten zian? Traiñerutan eta... 
- (Ramon) Bai, Don Josek bedeinkatu iten zitun... 
- (Ana Mari) Bai, baiña hori uan dala denboa gitxi, porke eske klaro, leheno ez zun irabazten. 
- (Joxe Miguel) Lehen-eheno ez. 
- (Ana Mari) Ez. San Telmoa bai, prozesidxuan bezela, bedeinkatzea. Bedeinkatu, bedeinkatu ta meza. 
- Baiña hori ez da lehen-ehengo kontua? 
- (Ana Mari) Ez, ez, ez, ez. 
- (Ramon) Ez. Leheno irabazi zun behin eo bitan eo, baiño... 
- (Ana Mari) Bai, baiño irabazi... ez! 
- (Ramon) Banderak [...] aiuntamentuan, baiño hola, bedeinkatu´re... 
- (Ana Mari) Ez, ez. Geo hasi zianian ya bastante ta zea, ba, in behar zala, bedeinkatu in behar zala, ta prosezidxuan bezela, mezakin. 
- (Joxe Miguel) Meza, meza... 
- (Ramon) Trainerillen kanpeonatua Espaiñikua Ieregineko bi eo hiru anaiek Madrillen irabazi zuen. Casa Campoko laguan in zuen regata, trainerilla, ta irabazi in zuen, Ieregi, Iñaki Ieregi ta... 
- (Ana Mari) Bai. 
- (Ramon) Ta Madriden irabazi zuen, eta izugarrizko rezibimentua, gorridxa zan orduan ere... 
- (Ana Mari) Bai, beti gorrixa Zumaidxa. 
- (Ramon) "¡Viva los rojos! " han jende dana, zeoze aprobetxatu behar zun ta. TA bandera gorridxakin erten gendun, zeoze, jendiak zeozerren manifestazidxua nahi gendun, ta Madritik ekarri zuen, kopa o ekarriko zuen, bandera ez... 
- (Ana Mari) Kopa usten det. 
- (Ramon) Kopa usten det ekarriko zuela. 
- (Ana Mari) Kopa usten det. 
- (Ramon) Izan zan rezibimiento bat, bueno. Jende dana, obispua etortzen zanian ta danak zubi txikira juten giñan. 
- (Ana Mari) Bai. 
- (Ramon) Eta dana girnaldaz betia. 
- (Ana Mari) Las reliquias de Santa Teresa, ta danak zubi txikira. 
- (Ramon) Zenbat gauza pasatzen zian ordun Zumaidxan. Beti zeoze bazan, zentenaidxon bat o eskapulaidxua o zeoze bazan, danak juten giñan zubi txikira, ta etortzen zian, eta han iten zian rezibimientuak eta. 
1946 ingurutik aurrera koroak dirua batzen zuen ospitalerako
Garate Elosua, Joseba
- Kantuak tabernetan. Ohitura ona zeon hemen Zumaian. Danak geo, bueno, gu baiño zaharrauak'e bai, gu txikiteuan hasi giñanen leheno danak txakoliña eaten zien hamen, geo hasi huan hamen txakoliña [...] bihotzerria ematen zula, hau ematen zula, loguria ematen zula, ta dana galdu ta geo atzea berriz danak txakoliña. Orduan taberna danetan kantatzen huan. Bai, hori bai. Taberna danetan, ba, kantuan gabon zeak... 
- Egunero. 
- Eta geo bestia, hori ahaztu in zaiak gaiñea, tabernetan'e kantau iten huan. Geo koruak ertetzen zian, hori're bai. 
Gabon-gunian koruak ertetzen zian. Geo hori ya berrogeita... bastente urte, berrogeita seian o ez zekiyat, zazpiyan, zea hasi zan, diru-atzen. Kantuan in, koro handi bat zeatu, eta geo itxietan dirua batzen, guk ospitala esaten ziou, zea, zahar-txia. Zuluaga lehen esan deu, Zuluagak eta zeatu zien zea hori, zahar-txien hori. Ta harako, ba, laguntza bat, dirua batzen. Eta tabernetan'e kantatu iten huan. Kuadrilletan, txikiteuan, ez? , ardua pixkat, beti're hobia, badakik. Txapel-orridxa o, kantuan ta... 
- Eta korua zian ya, elizako korua o bestela, kuadrillak eta zian? 
- En jeneal bai, eliza inguruan juntautakua, txistulaiakin ta zea, baiña bai, bai. A! Ta hasi gaiñea hor ez zuan in. 
Gaixki esan diat nik! Hospitala, ez! Lehenbizi hasi huan Andezarretan lau o bost... Andezarreta, Aiatik badakik... 
- Bai. 
- Iturrioz biria huan. 
- Bai. 
- Ta hor zuan zea, tuberkulosuen zea bat... 
- Hospitala. 
- Hospitala, bai. Geroa're hor eon hitxuan pabelloiak. Diputazidxuak o jarrita zeola ta zea huala ta garai bateko badakik. [...] igual eongo hitxuan. Eta harako laguntza ematen. Ta geo ya zeatu zanian, ya geo hasi hitxuan hospitalea eramaten. Bildutako dirua haiei laguntza o, bakik. Eta behar zunai're bai, entenditzen? Behartsuak zianai o olidxua o azukria o hau... Caritasek hartu zian hori dana geo, Caritasek hartu zian, entenditzen? Bai. Ta kantuan'e geo, baita... 
Gazte bi salbatu zituen itsasoan
Bidasoro Blasco, Trini
- Baiño hor... Hor nik... Bi mutil ateata nao, geo, itsasotik, e! 
- Bai? Itotzen? 
- Igeridxan ondo nakin nik! Ondo! Geo, nere aittak jartzen zuan batetik bestea bi ez daka zeakin, este, nola da... 
- Soka batekin, o? 
- Sokakin! Igeridxan ez zekidxenai heldu eta baiñua hartzeko. 
- A! Baiña estaka bat lehorrian eta beste estaka bat itsasuan. 
- Bai, itsasuan. Beste bi itsasuan. Beno, ba, egun batian, holaxen, itsasertzian neon ta gizaseme bat apuruan, apuruan. Ta ikusi nunian, laga danak, patrikan nezkan txanpon danak galdu nitun, eta atea nun. Ba al dakizu zer zian? 
- Zer? 
- Reketiak Zumaidxan sartu zianeko eguna! E! Reketiak o... 
- Bai. 
-... sartu zian eguna. Bat oso gaztia. Ta ikusi nunian jun nitzan saltaka ta atea nun. Orduan sasoia nekan nik! Atea nun ta kitto. Hura Olitekua zan. Eta gehidxo ez det ezer´e jakin. Behin jun giñan, zea, saludatzea, ta ez zion inportantzik bate eman ta kitto, ez dakit gehidxo. Baiño beste bat zumaiarra. Jose Uribe, ez dakit aituko zendun behin ere? 
- Ez. 
- Hemen bertako semia. Jun bai ederki, itsasuan, ura behera dijuala, ederki igeridxan. Baiño geo etortzeakuan zailla. 
Ikusi nun ta jun nitzan saltaka, jun nitzan presaka. Itsasua, leheno esan deten bezela, sokai heldua ta. Atea nun uretatikan. Gaur oaindikan ikusten naun bakoitzian besarkada bat eman gabe ez da geatzen! 
- Zuk salbatu zendulako. 
- Bai. Bestela ittoko zan. 
- Jende asko itto al da hor, o? 
- Itto, itto, ba, ba... 
- Sustua bai, ez? 
- Sustuak eman, haundidxak. Itto´re, itto´re bai. 
- Ze da, hondartza, itsasua txarra? 
- Itsasuak jan ta segituan junda edo, ez dakit nola! Ez dakit, baiño... 
Antzerkiak batzokian gerra aurretik eta luistarrek gerra ostean
Yeregi Salegi, Irene
- Eta dantzekin eta batera, antzerkiya, ez? 
- Ta geo antzerkidxak iten zituen, bai. Antzerkidxak, bai. 
- Eta hor'e ibili ziñan zu, ez? 
- Antzerkidxan ez, han ez. Ni ibili nitzan antzerkidxan, oain zea, oaintxe hamar-amabi urte. 
- A, geo? 
- Geo antzerkidxan, zean, [...]. 
- Baiña leheno ez. 
- Leheno ez, ez nitzan behiñ'e zeatu. Bai, bat in nun zean, baiño montoikua nitzan. Porke zan zarzuela bezela, o. 
Ez, "Soy la [...] " izena zun. Hura in zan... Jende asko dao, kanpotik etorri zan gaiñea, e! Oso hotel ederra zan! 
Amaia, nola hor, Amaia, lehenoko Amaia plazan? Hotel Amaia nola zan? Hor teatrua zeon, zinia zeon hor. Ba, horko teatruan, horko nausidxa, donostiar bat zan, nazionalista zan. Harei're rekisatu in zidxoen. Habek tranpa inda, ezin zien jarri habek itxia horrena, e! , hotelena, e! Eta hortxe in zan zea bat, teatro bat, "Soy la [...] ". Oso, ni ez naiz asko akordatzen, baiño sorgin bat'e bazan lehidxuan ertetzen zuna eta geo arkumia're bazan. Eta gu behian geunden, egun batian behintzat behian gabela, arkumia urtan, uretan sartu zan, arkume txiki bat zan, klaro, arkume txiki batek erten zun. Baiño oso, izugarrizko exitua euki zun, ta behalaxen gerra etorri zan ta kito! Ya kito! 
- Eta antzerki hori euskeraz zan? 
- Bai! Euskeraz! Bai! 
- Orduan bazeon afiziyua antzerki... 
- Bai, bai, bai, bai. Antzerkidxa bai, asko. Ta geo, geo, oseake gerrako, bueno, zean, geo, zean, zentro, zea, Luisetakuak iten zituen zeak, antzerkidxak. Baiño haidxek ya izaten zian gizasemienak. Hura, hura zeatu zan, han iten zuen hoidxek, bueno, ya, nik'e orduan ya eukiko nitun ya hamazazpi urte o, hemezortzi igual. Zea, nola dao, nola jartzen ditue pinturak eta hor behian? [Alondeidxa] esaten giñoun. Hor, hor goiko pixuan zeon teatro bat eta han iten zian Luisetakuak. 
- Baiña ya hori gizasemiena. 
- Ta hori ya gizasemiak iten zuen. 
- Erderaz. 
- E? 
- Erderaz. 
- Bai, erderaz. 
- Gerra, gerra ondoren. 
- Gerra ondoren, bai. Orduan ez zuen lagatzen euskeraz. Ez zuen lagatzen euskeraz hixketan. 
Antzerkiaren bilakaera herrian; antzerkiarekin lotutako herritarrak
Linazisoro, Abelin
- Mugimendu guzti hau gutxi gorabehera hirurogei, hirurogeita hamar... hirurogeian. 
- Bai, hirurogei baiño leheno, antzerkixak hirurogei baiño lehenago. Oseake, gerra ondorenen, berrogeigarren hamarkadan erderazko antzerkixak, berrogeita hamargarren hamarkadak euskeraz, guk noixian behin euskeraz batzuek. Ta hirurogei hamarkadan, ba, ya, antzerkien moimento hau in nahi izan giñin... 
- Jarrai eta... 
-... guk, Jarrai eta hauek, hau dana. Eta orduan nahi izan giñin guk hor barruan sartu, baiña... Zumaixan ezin giñin, ta... "a tomar por culo". 
- Baiña lehenaotik be, gerra aurretik eta, orduan be bai Zumaixan eta bazeon holako... 
- Bai, bai, bai. Bai, bai. 
- Eta... 
- Antzerkizaletasuna bai. 
- Antzerkizaletasuna eta aktore eta aktriz, eta bertako... 
- Bai, bai, bai, bai. Bertakuak eta gaiñea're batzuek esaten zien, nei esan dienez, izugarri onak ziala. Near in behar bada, near ein, ta... Ez itxurak eta kristuak! Porke, aktore txarrak gaur egunian ba al dakik ze iten duen? Zinekuak eta? Tanta bota, ezta? Tanta bota malkua zeatzeko. Baiña aktore onak near in behar bada, near in behar din. Hoi da bizitzia papela, ezta? Ba hemen materiala bada, baziok, bai. 
- Ta holan, aktore ezaunik edo? Zumaiarrak eta? 
- Ez, ez, ez. 
- Izenik edo? 
- Ez. Horrela ezaguna, ba, Jarraiko zuzendari edo Jarraiko buru izan zana, Zumaiarra, Iñaki Beobide. 
- Iñaki Beobide. 
- Geo martxan jarri zuena, ETB martxan jarri zanen eo, hor sartu zana produktore bezela ta. Hoixen. 
- Bestela ez dezu ezautzen hirurogeita hamar larogei urteko jenderik eta ibili zana Batzokixan eta... 
- Batzokixan ibili zana, e, Irene Ieregi, neska koskorretan. Hark parte hartu zian, Batzokian zeatu, entsaixatu eta Zine Amaian, Zine Amaian bota zien zean, antzerki zea, obra bat, baiña bueno, zean estilua, musikal estilua, kantuakin ta horrela, ezta? Baiña geo nola gerra etorri zan, ba dana izorratu in huan. 
Serora/sakristau lanak egiten zituzten
Ibarbia Ugarte, Brigida
- Eta ordun, esan diazu hiru alaba ziñatela. 
- Hiru alaba. 
- Hiru ahizta. 
- Hiru ahizpa, hiru ahizpa. Gurasuak... Aittitta nik hiru urte nittunian hilla, baiña geure amama ezautu nuan, errezildarra gendun amama, aitten ama. Aitten ama Errezilkua. Aittitta bertoko semia. 
- Bertan, Pikaondokua. 
- Bai, bai. Pikaondokua aittitta. Aitta're bertokua ta ama Oikiyan Ipiolakua. Ama Ipiolakua. Ipiola behekua, e! Bai. 
- Eta ordun... 
- Eta nere gurasuak zian serore-ankristauak, eleizan ardurakiñ. 
- A, bai? 
- Bai. Eleizan ardura izan zuen beti, bizi zian bitartian. Ta geo, haiek hill ezkeo're ahizpak ahal dun arte segi zun, baiña geo utzi in zuen. Baiña hirurogei ta gehiouan eleizan ardura... 
- Zuen familiyan. 
- Gure familiyan, bai. Eta guk eleiza garbitzia amakin ta ikasi gendun, ta geo gazteik giñanian'e, larunbatetan eliza. 
Ta [...] giñuzen orduan, geure lagunak ere etortzen zitzaixkiunak bazkalonduetan larunbatetan ta laguntzea're bai, denboa pasa o, axkarro itteatikan lanak eo... Zea hoiek izandakuak gea, bai. 
- Eta zeintzuk izaten zian lanak, serora lanak? 
- Ba, seroran lanak, eliza garbittu, kanpaia jo. Sankristauena o zea zan, goizian sei t'erditan albakua, hamabitakua, ta geo illuntzian angelusa, illunakin batea jotzen zan. Ta geo eleiza garbitzien lanak, o entierroik baldin bazan o, bataioik o baldin bazan o, beti ontziyak o zeak preparatu ta gauzak iteko, aldareko zapiyak. Ta sankristauak ere izaten zun bere lana kandelak eta altariak, o apaizentzako erropak o... 
- Eta... 
- Hori bai, bai, lana zan, e! Sujeziyua zan! Igual egunak ezer ez, baiño goizian sei t'erditako kanpaia jotzea jun behar izaten gendun. Kanpaia, albakua. [Matutiya] ere esaten zitzaion, eta albakua. Ta sei t'erdiyan jaiki ta lehenengo lana, ez dakit, urtietan ta urtietan zenbat aldiz ingo nuan? Goizian ez det behiñ'e izan despertadore beharrik, behiñ'e ez. Beti egunsentiyan o zean, goizian, lixto. Illuntzian nekatuta ohera, e! , hori bai. Oaiñ ere ni, nei hamarrak ez dixkie telebisiyuan joko. Noixonoix joko dixkie, baiña... Goizian... 
- Egunsentian. 
- Bai. Beti-eti izan det goizian jaikitzeko bat'e perezikan ez. Oaiñ, ondoezikan ta ibillita, ordun tira! , baiño... 
- Eta jaiki ta seituan kanpaia jotzea. 
- Kanpaia jotzea, albakua. Sei t'erdittan. Jaia bazan, [...]. Geo beatzi hurrenak eta, badakizu garai hartan zer zian: orduan kanpantorrea iyo ta txin-xiña, kanpai txikiya! Txikiya da, txin-xiña esaten giñun. Bueltaka. Ta bestela, jai haundiyak baldin bazian, hiru kanpai eoten zian, eo bi, ze jai zan, kanpaiak, haundiyak, eskuakiñ sakata. Justo-usto allatzen giñan, baiña! 
- Baiña sokakin, eo? 
- Ez, ez, ez, ez! Eskun! 
- Bultzaka? 
- Eskuakiñ! 
- Eskuakin, e? 
- Hau horrela zan burua, eta buruan buelta emateakuan saka itten zitzaion. Bai, bai, bai, bai! Ondo, gaiñea! Ondo gaiñea! Hala zian [...]. Geo hamabitakua zaintzen gendun, hamabittako kanpaiak. Ta geo illuntzian angelusa izaten giñuan. 
- Ave Marietako ta... 
- Bai, eguardiko hamabi... Angelusa, eguardiko hamabittakua. Hamabiyetan izaten zan hua. Eta geo illuntzian angelusa. Illunakin batea, han nunbaitt ibiliko giñan, udara bazan, negua bazan. 
- Ave Mariakua, e... 
- Ave Mariako hori da eguardikua. 
- Eguardikua. 
- Eguardikua, bai, hala esaten... Toki batzutan Ave Maria, guk hamabitakua esaten giñun. 
- Bai. 
- Hamabitakua. Zean ere, frontoitan ta're leheno hamabiyak zianian, hala zian. 
- Geatu iten zan. Partidua geatu ta... 
- Bai, bai, bai, hala zian. Hoiek danak ezauttu dittugu guk, danak. 
Azkuetarrak "Patxi barranderoanekoak"
Esteibar Azkue, Bixente
- Hasteko, nahi baldin badezu, arrantzako kontuekin eta hasiko gea? 
- Aber. 
- Zu, hasi arrantzan... Hasteko, izena ta apelliduak eta... esango dizkiazu? 
- Izena Bixente... 
- Bai. Esteibar... 
- Esteibar Azkue. 
- Azkue. 
- Alias "Ixkiña". 
- Hori da, ez? 
- Bai. 
- Zumaian, e... 
- Zumaiko Ixkiña. 
- [...] beti Ixkiña. 
- Bai, bai. 
- Eta, nundik dator, edo? 
- Jo, nundik datorren hori? Nere aita huan "Ixkiña", aittona're "Ixkiña" huan, ta... hortik aurrea, ba, ez jakin. Beti "Ixkiña". 
- Eta nundik datorren? 
- Ez! Ezta, ezta... ametsikan'e ez! Beti "Ixkiña". 
- Eta hemen, ezizenak eta goitizenak eta... 
- Asko! Asko zeon. 
- Zumaixan jende guztiyak, ez? 
- Bai. Famili danetan zeok, huan bakoitzak bere zeakin, motia o bere zeakin, bai. Bai. 
- Eta zuen etxian'e bai, danak "Ixkiña". 
- Oseake, gu gaitxuk "ixkiñatarrak". Bai. Ze partetikan... Aittan partetik "ixkiñatarrak" eta azkuetarrak gaitxuk berriz, Zumaian oso famosua, "Patxi barrenderonekuak". Bai, Xabier ta hauek danok, Abelintxo ta gu danok, beatzi senide, ta haiek ditxuk o gaitxuk "Patxi barrenderonekuak" amen aldetikan. Oso... 
- Aitona, o? 
- Aitona huan barrenderua. 
- Patxi. 
- Patxi barrenderua, Azkue. Oso famosua. 
- Saltserua edo zalako, eo? 
- Bai, oseake, zea hauetakua, oseake, kriston ixtoridxak zezkanak. 
- Bai, ez? 
- Bai, kriston ixtoridxak. 
- Asko hitz ein, ta... 
- Bai, bai, bai. 
- Ipuiak kontau, ta... 
- Ipuidxak eta egitekuak'e bai. Egitakuak'e haundiyak zezkan harek. Harek ixtori haundiyak zezkan, ta... Grabatzen ai al haiz? Ez... 
- Bai. 
- Bai, e? 
- Bai! 
- Istori bat esango diat. Oseake, ziharo erretzia gustatzen zakuen, ta seme bat zekan Deuston, txoferra huan garai hartakua, pentsa zak, txoferra huan. Eta beti bokilla eskatzen zuan, zigarrua erretzeko bokilla bat. Eta, "bai, ekarriko dizut", [...] , "ekarriko dizut". Ta halako batian aittak esan zuan, "ez det beharrik, e! Manolona nua". Osaba, gure osaba Manolo. "Ez dek gehidxo esan. Bazekat bokilla, ear askua gaiñea, pasuakin gaiñea". Ta nik ez zekiyat akordauko haizen, leheno itxian eoten hitxuan labatibak. Labatiba ba al dakik zer dan? Oseake, bere zea bat, puestua urena, ta geo llave de pasua bezela eukitzen ziyan ura regulatzeko. Ta harek in ziyan, harei muturra kendu eta ahuan sartu! Ta llave de pasuakin. "Ikusten al dek, gaiñea llave de pasua ta bazezkak! "
- [...]. 
- Kriston istoridxak! Hura huan xelebria ziharo! En cambio, beste aittaitta ez niyan ezautu. Hura huan, zea, "Ixkiña", hura ez niyan ezautu. 
- Zumaixarra? 
- Bai, Zumaiarra. Ta hori ez niyan ezautu. 
Zuloagari "tercera"ko hileta; hileta-klaseak
Egaña Etxabe, Juan
- Zuloaga ta esan dezu, ezautzen dezula, ezautu zendula? 
- Zuloaga asko ezautzen gendun guk. Eta ni tiplia nitxan. 
- Koruan. 
- Koruan tiplia. Tipliak batzuk izaten dia altuak eta bajuak, eta ni bajutik izan naiz ni, beti tiplia. Eta gertatu zan cuarenta y dosian, cuarenta y cuatruan, omenajia. Ospitala, zumaiko ospital haura ezautzen al dezu nun daon? Ba hura iten parte izan zun bai Zuloagak eta geo torero batzuek´e bai, torero famoso batzuek, oaiñ izena momentuan ez naiz akordatzen, baiña torero famosuakin in zuen hoidxek, dirua atea zuen hoidxek ospitala iteko. 
- Korridan bat, o... 
- Bai, bai, bai, tipo horretan. Ta Zuloagak´e parte izan zun. Eta geo orduan in zitzakon omenajia ospitalian bertan cuarenta y cuatruan omenajia in zitzakon. Ta han giñan gu kantuan. Oso omenaje haundiya in zitzakon. Eta halako batian cuarenta y cincon Madriden zeola, Madriden hil zan Zuloaga, jo ta blast! , egun batetik bestea hil zan. Ta gu, Zuloaga zan guretzako zahar-ahar-ahar-aharra. Ta orain zer da ta, bere altura harrapatu! Bere urtiak uaiñ! 
- Hirurogeita hamabost urtekin edo hil zan, ez? 
- Hirurogeita hamabost, hirurogeita hamabostekiñ. Ochocientos setentan jaidxua zan eta novecientos cuarenta y cincon hil zan. Setenta y cinco añosekin hil zan de repente. Ta zan, bueno! Entierruan´e, hantxe giñan gu zeatik entierruak danak gu ibiltzen giñan orduan, tipliak nola giñan. 
- Kantuan. 
- Ta tertzerakua in zitzakon. Tertzerakua ez zitzakon iñori iten Zumaidxan! Iten zan "primera", "primerisima", "primerisima" izaten zan aberatsa tipo ya izugarridxa, hamaiketan izaten zan hura. Eta mezak eoten zian, altare danetan mezak. Ta akabatzen zuenian meza bat, beste meza... ya, dirua! Ta geo, prailiak eta etortzen zian, ta haidxei in behar izaten zitzakuen gosaia prepaatu. Ta gosaia Xaharreneko... ez zendun zuk ezautuko? Xaharreneko taberna bazan, han bertan, bertan elizan azpidxan, behian. Eta han iten zan hamaiketakua, gosaidxa behintzat han in behar izaten zuen, zea, apaiz hoidxek, etortzen zianak. Gero primerakua, ya jende, jende aberatsa, primerakua, hura hamarretan. Ta han´e meza asko ematen zian. Ta geo normala, zumaiarrak gehidxenak, gu danok geure guraso, familidxetan ta danetan segundako entierrua, betzitan. 
- Goizeko bederatzitan. 
- Goizeko beatzitan. 
- Eta hori ya apaiza bakarra, edo? 
- Bai, bai! Earra izaten zan hura´re! Nahikua! Primerak eta hoidxek zian, bueno! Izugarridxak! Ya, nola izaten da, aberatsak esateko mouan. Ta, guk, gure familia dana, danak segundako entierruakin jun dia danak haidxek´e. 
Jende normala ibiltzen zana dana segundakua. Normala, entierro normala. Ba, tertzerakua in zitzaion Zuloagai bakarrik, beste iñoi´re ez zako in. 
- Eta? 
- Nonbait beak eukiko zun testamentuan o nononon jarrita, bestela ezin leike! Tertzerakua in zitzakon. Hori... 
- Hala nahi zula. 
- Bai. Beak ez zun hori hiltzeko astiik izan, hori esateko. Baiña lehendik eskribituta o zeoze eukiko zun hor nononon. 
Testamentuan o eongo zan apuntauta tertzerakua behar zula entierrua. Ta hori zan bajuena, zanik bajuena. Ta Zuloagai ez zitzakon hori tokatzen. Zuloagai tokatzen zitzakon primera o primerisima. Primerisima tokatzen zitzakon. 
Baiña beak nahiko zun, ta! 
- Eta nun izan zan? Hamen elizan, ta herriko jende guztiak´e parte hartu, ta... Nolakua izan zan? 
- Bai, holantxe, herridxan. Orduan, ba al dakizu, jende gehidxegi juteko´re... Lana in behar izaten zan, ta familiarra o zoze tartekua izan ezenian, baiña kanpotik´e jende asko, auskalo eibartikan ta zenbat etorri zan! Eibartarra zan, ta! 
Famosua zan Zuloaga. 
Zuloagaren inguruko kontuak
Egaña Etxabe, Juan
- Hemen, kalian eta, asko ibiltzen zan Zuloaga? 
- Ez, ez, ez. Gure goguan, neretzako ya gizon, ya gu mutil koskorrak giñala, pentsa zazu, cuarenta y cuatron nezkan nik hamabi urte, eta hark zezkan hirurogeita hamalau urte. Eta guk ya ez gendun hamen, hori ya kanpuan ta asko, Madriden ta hori ya jarrita zeon. Neretzako pintura ta dana ingo zun horrek Madriden! 
- Hemen udaran ta izango zan. 
- Udaan ta bere gauzak eta bere zeak ingo zitun, baiña ez horrela, kalian normal. Gu gehidxenok ezautu... gure gurasuak eta ezautuko zuen akaso, baiña guk ez. 
- Baiña ez zan kalian eta txikiteuan eta ibiltzen? 
- Ez! Ez zan holakua. Pentsatu´re! Gizon formala, ziharo! Formala. 
- Ta hor badira beste kale batzuk, holan, torero batzun kaliak eta, badira ez, Zumaidxan? 
- Toreruenak. 
- Belmonte... 
- Juan Belmonte. Juan Belmonte kalia bado Zumaidxan, bai. 
- Eta hori hamen ibiltzen zan? 
- Juan Belmonte ta lagunak izango zitun zeak, Zuloagak. Oso lagun haundidxak, haundidxak. Hareatikan eongo dia hamen haekin rozatu duenak eongo zian hamen, Juan Belmonte ta habek danak, berekin rozatu zuen lagunak, beriak, bere lagunak. 
Festetako entretenimenduak; "tiñetan"; "sirgan" egitea
Garate Elosua, Joseba
- Ordun izaten huan zaku-arrera, [...] bizikleten zintak, hori ya bizikleta zakenak. Zintak, bakik, e... zea, bizikleta zakenak hori! Amaiako, ba, hortan ta jartzen ziyen ta... 
- (Laguna) [...] hamen bakarrik ingo huan "tiñetan"... 
- Bai! Hamen zekat! 
- (Laguna) Hori Zumaian bakarrik ingo huan! 
- Zintak... 
- (Laguna) Tiñetan. 
- Zer da "tiñetan"? 
- Oan esango diyat. Zintak... Lapikuak hausten. Bakik, lapiko, itsu-tsuan, zeak tapatzen diye ta bi o hiru buelta eman ta... hori Mejikon eta're zeatzen diye! 
- Bai. 
- Gero zer daon, ba, karamelo batzuk o barruan. O dirua tokatzen bada ona, ta... 
- Hori jaixetan ta jartzen zuen? 
- Bai, hola, festak, festak, en jeneal, festak zianian. Lokotsa biltzia ta hori huan biltzia, lokotsa biltzen, zenek azkarri bitu. Kukaña. Guk kukañak esaten gitxuan. Masta bat jartzen dek hor, hori're arranplan, uretan, masta bat pixkat gora, jaboia o ematen dek. Aurrian zeatxo bat, banderito bat o, ta hura harrapatzea, ba, dirua o durua o bost duro o zer zan, ba... Jaboiz zeauta. Eta geo bateletan'e bai, arrantzako batelak, hiru laun ta patrullakin. Zean buelta, zubi haundiko buelta ematen huan. 
- Zein izaten zan buelta normala? 
- Hamen, hamen, moillatik erten ta zubi haundira jun. Ta pixkat luzio baldin bazan, zeara, tren-ubira. Trena pasatzen dek, ba? Ba, handik, handikan. Baiña bai, hori. Eta geo tiñetan. Tiñak hitxuan antxoen zeak, antxoa ta salazoia ta zeatzen dek... 
- Gordetzeko? 
- Bai, gordetzeko, gatzakin ta gordetzen dek, baiña tiña, bai, bastante zea. Ez zekit zenbat gordetzen zuan, dana plastikua, beitzen dek eta. Holako tiña, egurrezkua, borobilla, barrika balitz, baiña erdidxa. 
- Bai. 
- Barrika erdidxa. In zak kontua barrikan erdidxa dala. Eta hor arraun batekin xirgan ein bihar. Xirga, xirga... Xirga bi gauza izaten hitxuan. Bat hor, horrei. Ez zeai bakarrik, tiñetan, baita Zumaian batelian'e xirgan asko ibiltzen hitxuan, arrantzan. 
- Eta zer da "xirgan"? 
- Xirgan, ba, zea bat in, arrauna... aurrana badakit zer dan, ezta? Atzian jarri ta horrela in behar dek. Oso habilidade, habilla euki behar dek hor'e, xirgako're, entenditzen al dek? Arraunakin zeatzeko, tik-ik-ik. Ta borobilla dek eta erraz zeatzen duna, zuzen eamaten zailla, oso zailla dana, oso zailla, tiñak buelta ematen dik eta! 
- Eta karrerak iten zian? 
- Karrerak, bai. Zein azkarro etorri. [...] Kojuak en jeneal, kukañetan ta tiñetan artistak! 
- Bai, e? 
- Kojuak artistak! Kukañetan'e bai. Hanka beti en jeneral, zea eukitzen dik, gure lehengusu batek eta, pixkat hola, zea, ta, ro, ro, ro! Bai, tiñetan. Ta... 
- Eta tiñetan... 
- Eske, Zumaian, xirgan... hik'e ezautu huan! Lupitan ta're en jeneral batelakin xirgan ibiltzen zuan beti, ta txanelakin ta're bai. Txanelakin'e... 
- Ta hori ze iten zan? Komoduaua da, o? 
- (Laguna) Bai, bakarrik nola zaon... 
- Bakarrik nola daon... 
- (Laguna) Esku batekin xirgan ta bestiak kazian. 
- Ehizian lupitan ta arrantzan ibiltzen dek. Eta batekin eramaten [...] eta hor lagatzen dik geo... 
- Eta bestiakin... 
- Bestiakin... 
- Esku batekin [...] ta bestiakin arrantza. 
- Bai, bai, bai. 
- Eta tiña hoiek ze izaten zian arranpla parian'e bai, o? 
- Bai, bai, bai, bai, bai. Arranpla, hor izaten hitxuan. Eske, hor, uretako zeak hor izaten hitxuan, arranplan, [...] , mollan, mollan o... Mollatik arranpla, hor izaten hitxuan. 
- Eta zuen adiñeko mutil guztiak eta bertan... 
- Bai! 
- Tiñetan ta... 
- Bai. 
- Eta hori noiz iten zan? Zuek beti ezautu dezue? 
- (Laguna) Bai, festetan [...]. 
- En jeneal... 
- (Laguna) Semana Granden ere bai [...]. 
- Baita. Geo, hori're bahuan, udan'e geo jartzen ziyen beste festa batzuk, semana grande o esaten zitxiona. Geo bestela, ba, seian. San Pedro hirugarrenian, uretako festa asko iten zian. Hirugarrenian, San Pedro hirugarrenian en jeneal batelak eta tiñak eta ahatiak harrapatzen. Ahatiak, bakik, ahatiak bota ta igeriyan. Oango aldian, oaingo ez hitxukela hor dabiltzan anade zea hauek, honen izenekuak. Anadiak eta makalo ta etortzen hitxuan, tonto xamarrak hitxuan. 
- A, bai, e? 
- Bai. 
- Pixkat tontotuta? 
- Errazo harrapatzen hitxuan. Ahatiak eta antzarrak. 
- Eta zer izaten zan, bertatik mollatik bota ta... 
- Bai, bai, bai. 
- Ta salto itia? 
- Bai, harrapatu. Geo igeridxan jun ta harrapatu. [Igerian] , atzetikan, ta dana bu-u. bu. Bai. 
- Lehen esan diazu "xirgan" bi gauza diala, "xirgan". 
- A! Bueno, beste xirgan, bestiai esaten gitxuan, korriente haundixa zeonian... 
- Bai. 
-... [Paol] birian, muturrian... 
- Sartzen. 
- Sartzen. Xirga lehorrea botatzen huan eta lehorretikan "xirga" deitzen gitxoun horrei're. Entenditzen al dek? 
- Soka, soka... 
- Soka ekarritzeko, soka ekarri, batelak, e... 
- Txikotia? 
- Txikotia o nahi dekena zeatu, ta hura're arrastaka "xirgan" esaten [...] , "xirgan ekarri". Entenditzen al dek? 
Festetako entretenimenduak
Garate Elosua, Joseba
- Bai... Batela tiña. Hau gitxi, herritik, kanpotik etorri hitxuan jendia, kanpotik ez! , baserritarrak, asto-arrerak iten hitxuan baiño oso gitxi. Garbi zan guk ez giñin parte hartzen. Asto karrerak eta ditxuk oso... Oso gitxi. Jarri're gitxi [...] , garbi esango diyat. Ta geo, ba, ingurutako baserritako jaiak, jendiak asto-arrerak... 
- Gehio izango zan... 
- Bai. O herriko, herri-asarrikuak, hor, [Basureronekuak] , hor, astua zakenak. Kale-aserrixetan, e! , bertan izaten hitxuan, zeak, souak eta... 
- Bai, bai, bai. 
-... okoilluk behian zakenak, eta... Bai, asto-arrera, harrapaketa. Soka-iran, hori danian ezautzen dek, soka-ira. 
Bi hankak lotuta saltoka. Bi hanka lotu ta saltoka. Bi hanka lotu ta saltoka. Bestia, berriz, bi launei, batei exkerra ta bestiai eskubixa lotu, ta zea. Bestia, karretilla esaten gitxion. Batei hanketatik heldu ta bextiai eskuakin lurrian, entenditzen al dek? 
- Karrera. 
- Karreran. Zein allatu lehenuo. Karretilla esaten gitxion. Bat aurrian jartzen huan eskuakin ta bestiak atzetik, hanketatik heldu ta horrela, bai. 
- Hau guzti hau aiuntamientuak eta organizatzen [...]? 
- En jeneal bai. Bai, bai. 
- Eta guzti habek noiz hasi ziran, ya, zu txikitan, zu sei-ortzi-amar urte... holakuak ya organizatzen zian? 
- Bai, bai. 
- Año cuarenta y cinco, seis ya, hortik aurrea bai? 
- Bai, hortik aurrea ingo hitxuan. Zinkuentan behintzat bai. Bai, bai. 
- Eta noiz arte? Oaiñ arte? 
- Gabon batzuk galdu hitxuan! Asko galdu hitxuk, e! , jolas asko! Uan ez die nahi izaten gaztiak. Uan dana, bakik, ordenadoria ta [...]... 
- Internet... 
- Guk ibiltzen gendun jolasak eta egurrakin indako zeak, txintxilikako kamioi hoiek ya, ez ditxuk, ez ditxuk ya esistitzen ta, zea. Oan guri erregetan'e ze ekartzen digu, ba? "Kina" bakik oan loteidxa, o deitzen genuna, "kina" deitzen gitxion, loteia huan zea... 
- Bingon o... 
- Bingon o jokatzen holakuak, ta... 
Errege egunean opariak
Garate Elosua, Joseba
- Lehen izante zian, erregaluak eta izaten zian erregetan? 
- Bai! Bai, en jeneal, bai. Nik ezautu diyat. Askotan arropa izaten zala, hori're egiya dek! Endenditzen dek? 
Askotan... 
- Abarketak, o... 
- Abarketak, o... 
- (Laguna) Zea baiño gehio bai, Olentzero baiño gehio. Nik behintzat ezautu detena, erregiak eta. 
- Eske Olentzero nik ez det ezautu! Olentzeroik eta ez det ezautu. 
- [...] olentzeroik eta, gabon egunian eta... 
- Bai. 
- (Laguna) Ez, ez, ez. Uain hasi gurian zea, hori leheno ez huan. 
- Ez. [...] hoixe da o erropa o zea baldin bazan, ba, horixe, kina o zea, beste kubo hoixek'e, nola dia? Ahaztu [...]... 
Lau o bost, hua're [...] , ba! 
- (Laguna) "Juegos Reunidos" hituan leheno. 
- Bai. 
- Partxis estiloko... 
- Bai, partsixa're bai, baiña ez, beste zea kuadrau batzuk eta haiek osatu behar. Lau aurpegi en jeneal eukitzen zien. 
- Puzzle... 
- Puzzle moukua, bai. 
- Puzzle moukua. 
- En jeneal lau aurpegi eukitzen zietan ta hura osatu. 
- Bai, bai. 
- Kuadro batzuk hitxuan, ta... 
- Bai, bai, bai. Puzzlia alde... 
- Bai, lau alde diferente, ba, bai. En jeneal, erregietan ta holakuak jartzen [...]. Ta geo karamelon batzuk o... 
Gabon egunean 3 gabon-eske mota
Garate Elosua, Joseba
- Ta gabonetan, orduan, erregaluak izaten zian orduan erregetan. 
- Erregetan. 
- Eta gabon egunian eta... 
- Gabon egunian? 
- Ze izaten zan? 
- Ya. Hori're ba [...] nunbaiten... Gu gabon-guna hasten gitxuan, Zumaian uandik hala ibiltzen dia, Niño Jexuxen eskia esaten gintxuan, Jexuxen eskia! 
- Hori hogeta lauan? 
- E? 
- Hogeita lauan. 
- Hogeita lau goizian zako zuri bat hartzen dek, leheno en jeneal zea izaten huan, almuada burukuen zea, buelta eman ta, korapillua o in ta hura hartu ta itxez-txez eskian, Niño Jexuxen eskian. Ta, ba, garaian hartan, ba, badakik. 
Gaiñea gosia're asko zuan, ta... Ta naranjak, eta intxaurrak, pikuak, urrak, mandarinak. Dirua're bai, baiña dirua en jeneal gitxio izaten huan dirua ematen... Uan izaten dek diru asko! Eta holakuak bildu ta... 
- Eta kantuan inda o...? 
- Ez, hori gero. Goizian Niño Jexuxen [...]. 
- Eskian. 
- Geo iten huan eguardixan, bazkaldu ta geo, hamen esaten dan "gomexago". "Gomexago" esaten gitxon. 
- (Lagunak) [...]. 
- [...] , bai. Hori ba... Beste herri batzutan beste izen bat zekak... 
- "Gomexago"? 
- Bai, Zumaian "gomexago" esaten dek. Uandik halare [kanta...] taberna batzutan, ta orduak botatzen dezu, baiña. 
Itxez-txez, baiña taldian, neska ta mutil juntatzen gitxuan ordu bitan jenealian, ordu bitan, kanpaiak jo ordu bitan, eta aurrian jarri ta "Gomexago / noiz harrapatuko / arrai hori? " Hori're toki askotan ibiltzen dek. "Bart arratseko / ordubietan / itsasuaren erdian! ", ta geo goitikan, ba, hori're, naranjak eta urrak, intxaurrak, kakaguexak, holako zeak botatzen zitien, ta hik hartu. 
- Eta beti kantu hori? 
- Bai, beti kantu bea. "Gomexago" beti. "Gomexago, buruhandi / noiz harrapatuko / arrai hori? ". 
- "Gomexa" arrai bat? 
- Guk "gomexa", Zumaian "gomexa" esaten ziou beti, entenditzen? Bestetan itsas kabra esaten dezue. Guk "gomexa" horrei esaten ziou, beti "gomexa" ibili izan diau. Ta gabarrantzan'e beti... 
- Ta hori izaten zan bazkalostian. 
- Bazkalostian. Eta geo izaten huan jaiotzakin, jaiotza txiki batekin, lau lagun gitxixenez, en jeneal, lau o bost o sei o zazpi izan laike! , ya kantuan, etxetan ta tabernetan ta herriko kalian ta... 
- Ta hor'e eskian? 
- Hor'e eskia. Hor ya, hori ya en jeneal dirua. Hori ya dirua en jeneal. Bueno, dirua're, "gomexago"-re, parrokuak botatzen [...] , neska ta mutil bat aparte jarri, mutillai en jeneal diru xeheaua ta neskai o erriala o geo pesetak, ta guri... Tartian neskena jun ta... Bai. 
- Ta gero guzti honekin, bai janariyakin ta bai diruakin, ze iten zan, banatu o afarin bat o...? 
- Ez, ez, ez, ez, ez! Ezer ez! Norbeak nor beretzat. Bakoitzak beretzat. Ta bestia zea're, dirua zeian'e bai, bataxua. 
Bataxuetan... 
- (Laguna) Bataxutan oain'e bai. 
-... han dirua beti ezautu diyat nik. Geo hasi zitxuan batzuek karameluak botatzen o... 
- Bataio ostian umiei ta... 
- Bai, ta kantua're badao. Zea, nola da? "Umia xaguak jango du". "Umia xaguak jango! Umia xaguak jango! ", ta braaaa! , orduan, ba... 
- Dirua. 
- Dirua botatzen [zan] ta dirua hartu. Bai. 
- Eta hori izaten zan gabon-gunian, hogeita lauan. 
- "Umia xaguak jango du" bataxuetan. 
- Baiña beste... 
- Bai, bestia, beste hiru hoidxek gabon-gunian. 
- Eta... 
- Goizeko eskia, eguardiko "gomexago", eta gabeko kantua, Niño Jexuxekin. Zautza're jun izan [ditxuk] , ta nere anaia ta gero're bai. Ta zea zeola, Mateo Mujika zeola, hari asko gustatzen zitzaizkuan. Harena jun ta kantau ta pezeta o ematen zian ta... gustoa! 
Gabon gaua familian; afariko menua
Garate Elosua, Joseba
- Eta gero, gabon gabian eta... 
- Geo, gabon-abian en jeneal... 
- Familiyan. 
- Familian. Gu beti amonena, amona ta bizi hitxuan, amonanea juten gintxuan, ta hantxe, kartaka ta zea... 
- Eta afaria ze izaten zan? Espeziala, o? 
- En jeneal, orduan, afaldu ta geo, guk nork bere etxian afaldu, ta orduan bai, han kafiak eta o likoriak o bonboiak o turroiak o zeak. Kafia beti martxan, baiña jokuan in ta ordubixak, hirurak aldian, gu etxea, bai. 
- Eta afaltzeko espeziala izaten zan orduan, pixkat? Ez? 
- Uaingo mouan! Geroa're hala zeatu gaitxuk, en jeneal, Zumaian, ba, aza-lixuak, karakolak izaten huan. Baiña aza-lixua en jeneal, ta karakolak eta bixigua, hori gehienian. 
- Ta aza-lixua zan gabonetako...? 
- Aza-lixua bai, en jeneal, Zumaian behintzat. 
- Aza egosiya eta... 
- Aza egosidxa ta geo [...] olixua baratxui batzukin, ba, aza-liyua deitzen gitxuan hori. 
- Eta gero karakolak. 
- Ta geo bixigua ta geo karakolak. Bixigua erria, badakik. Bixigua modu onian eoten huan, ez uan bezela. Ta geo, baserritarrak en jeneal, txitxarro beltz handi hori [...].. Txitxarro beltza're ona dek. Ta geo karakolak saltsan. Baiña gogorrak eoten [...] karakolak. 
- Eta erregalorik eta egun horretan? Gabon-gunian? 
- Ni ez nauk gogoratzen ezer ez. 
- Eta Olentzero? Olentzero izena ta ohitura... 
- Izena're ez, ez, ez, ez, ez. 
- Hori Zumaixan? 
- Ke ba! Ez, ez, ez. Ez, ez, ez, ez... aitu... 
- (Lagunak) [...]. 
- Ez, ez, ez. Nik ez diat... Geroa zeatu huan. 
- Eta mezarik eta izaten zan? 
- Bai, izaten huan. Gu ez gitxuan juten o... oso zeak gitxuan. Pixkat aparte ibiltzen gintxuan. Baiña gaueko hamabitan, ollarran meza o "misa del gallo"... 
- "Misa del gallo" izaten zan. 
- Ez dakitena da monjetan iten zuen o hemen parrokixanian o behian [...]. Nola iten zuen, ba? 
- Eta hurrengo egunian? Gabon... Nola esaten dezue? Hogeita bosta... 
- Eguarri-guna, hori bai, eguarri-guna. Gabon-guna ta eguarri-guna guk beti. 
- Eta eguarri-gunian? 
- Normal. Ez huan ezer'e zeatzen... Jai bat. Bakoitzak bere tokixa bazkaltzeko, ta ez huan ezer... 
- Baiña kanturik eta? 
- Ez, ez, ez, ez, ez. 
"Yeregi hermanos" motorrak egiteko fabrika
Yeregi Salegi, Irene
- Eta aita nola etorri zan honea, Zumaiara? 
- Ba, Zumaira etorri zan, este, Conde de Placencianian txoferra, txofer. Baiño geo jarri zuen taillerra. Geo etorri zian beste anaiak honea ta jarri zuen. Etorri zian lehenbizi lanea, zea, este, zea batek, anai zaharrenak zeukan hamen taillerra, gasolineruak. Gasolin-otorra, bai, motorra. 
- Gasolina... motorrak iten? 
- Bai. Eta horrea etorri zian lanea, Zumaira etorri zianian. Baiño agindutako zeak ez zixkoen zeatu, eman, anai horrek, eta in zuen beste danak apartatu in zian. Ba, zian bost anai izango zian. Apartatu zian ta gure aita zan tartian. 
- Eta orduan jarri zuen Ieregikua. 
- Jarri zuen "Ieregi Hermanos". 
- Eta ze iten zuen? 
- Motorrak. 
- Motorrak. 
- Bai. Bai, si. 
- Eta ya gerra aurrian hasi zian motorrak iten? 
- Bai! Ba, hasi zian, ba, en el... Oseake, nere ahizpak zenbat eukiko zitun? Usten det jaio berridxa o urtebete. 
Oseake, ni jaidxotako ya jarrita zeon. 
- Jarrita zeon. 
- Bai. Ni hirugarrena naix. 
- Mil novecientos veinte inguruan... 
- Bai, bai, bai. Dieciseis o dieciocho eo. Bai. Ni jaio ta... Oseake, ni hirugarrena naiz. 
- Eta ordurako ya motorrak eta iten zian, e, Zumaian? 
- Orduan gasolinakuak iten zituen. Geo hasi zian diesela beaiek. Baiño gure aita, esto, zeak, gasolinakuak iten zituenian, hil zan. Oseake, zeakin, berrogeita bi urtekin o hil zan. 
- Gazte. 
- Bai. Gaztia. Eta beatzi umekin geatu zan gure ama. Pentsa zazu nola geatu zan! 
Aita tifusarekin gaixotuta
Yeregi Salegi, Irene
- Eta hoixen, ba, gaitzan zea, esto, tifusekin hil zan. 
- Bai, e? 
- Bai! Ostra bat, maiñel batek ekarri zion etorri zanian. Bi ostra eman omen zixkon, gure amak kontatzen zun. Bi ostra eman eta bat beak gordiñik jan, eta bestia, zeak, amak txapan erre eta seme zaharrenak, nere anaia zaharraua zan, ni hirugarrena, zaharrenak, harei eman jateko ta hark ezer ez. Ta aittak zea harrapatu. 
- Tifusa harrapatu. 
- Tifusa harrapatu. Nunbait txarra zeon, ta... tifusa harrapatu zun. Ta geo... 
- Orduan tifusa ta holakuak asko izaten zian? 
- Bai. 
- Tuberkulosisa ta... 
- Tuberkulosis'e bai, bai. 
- Ta gaiñea, orduan, uaiñ ez, baiña... 
- Oaiñ ez, baiño orduan bai. Eta ze, ba, gure aita hil zan, oseake, San Pedro egunian o zan hori, ostrena. Eta este, agostuen hamabostian hil zan. Bai. Baiño ez zan hil zeatik horretik, e! Hil zan, bueno, ya hori bazekan, baiño, "con una congestion pulmonar" hil zan, kongestidxo batekin. Espezialistak eta ekarri giñuzen orduan, baiño alperrik zan, ya orduan ez zeolako... oaiñ bai. 
- [...] adelantoik eta. 
- Bai. 
14 urterekin aitarren tailerrean lanean
Yeregi Salegi, Irene
- Ta ni lanian'e hamalau urtekin hasi nitzan, e! 
- Bertan? 
- Bertan. 
- A, bai, e? 
- Bai. 
- Eta makinan [...] o? 
- Ez. Bai, famili... Zerran. 
- Zerran? 
- Ta geo zea, fresadoran, geo. 
- A, bai, e? 
- Bai. Hamalau urtekin. 
- Eta orduan normala zan emakumiak eta... 
- Ez. Bai! Emakume bat zeon. Gerra ondorena zan ta emakume bat zeon. 
- Ta tokatuko zitzaizun zuri gerra... 
- Gizona kartzelan o ez dakit nun zekan emakume hark eta hark zeakin, nerekin iten zun. 
- Baiña bestela... 
- Ni neska koskorra! 
- Karo. Zuri gerra justo hamalau urtekin... 
- Bai, bai. Bai, ba. Bai, ba. Gure ama geatu zan ezer'e gabe. Oseake, geatu giñan... Taillerra zeon, baiño ez zan orduan seguridade sozialik eta ezer'e, eta ez zuen, geo zeaik ez zuen in. O hiltzen zanian o zea eman, o ez dakit ze, ez... Oseake, gure ama bizitzen zan "con los dividendos". 
- Enpresana. 
- Enpresena. Ta klaro, guk danok lanea jun giñan. Oseake, bai, nere ahizpak ere bai. Ta behekua, behian dakat ahizpa bat, hura're pasa zan zeatik, eta bestia berriz, bestia're ofizinan eon zan, hirugarrena're. 
Prozesioetarako botatako ihiekin jolasean
Manterola Gomez, Arritokieta
- Calle San Telmokuakin borrokan. 
- Bai, zeba? 
- Ihidxak-ta harrapatzen giñuzen ta. Corpus Christi egunian ihidxak botatzen zian ta prozesidxua pasatzen zanian, danok ihidxak geo saltoka ibiltzeko ihidxen gaiñian. Ta geo Calle San Telmokuak mutill asko ta, haidxek guri harrapatu in nahi, baiña gu´re eskobakin ta zai danok burrukan iteko. 
- Ihixak harrapatzeko? 
- Ihidxak harrapatzeko. 
- Ta non biltzen ziñuen? Nun izaten ziñaten biltzen? 
- Dana. Eleizatikan erten ta calle danak botatzen zian zeak, ihidxak. Eta uaintxe prozesidxua pasatzen zan, danok jasotzea eskobakin-a ta, geo saltoka ibiltzeko, ta duendeka barruan. Ta geo hurrengo egunian eskolan "castigada" han ibili giñalako bueltaka. 
- Eta zer iten zian, pillak? 
- Pillak, pillak. Eta geo exkutatu danok pillen barruan, fantasmaka eo zeatzen giñan, ta saltoka´re bai. Eta Calle San Telmokuak gutxidxo harrapatzen baldin bazuen, guri harrapatzen zezkuen, ta danok borrokan. 
- Eta hori izaten zan Corpus Christin esan dezu? 
- Corpus Christi egunian izaten zan, bai. 
- Ta ze izaten zan, proseziyua? 
- Prosezidxua jaunakin. Eta kale danak zea, berdia. Ta zeak ekarzen zituen, [Paxanonekuak] ez, Xantinekuak gabarra zeken ta isla juten zian, Beduko isla. Handikan ekartzen ziguen. 
- Hori esan behar nizun. Handikan ekartzen al zuen? 
- Handikan ekarri ta geo partitu ta paatu iten zien gaiñea. Kale bakoitzak botatzen zuen. 
- Isla beti izenen bat, o Beduako isla o beste izenen bat... 
- Beduko isla. 
- Bai. 
- Hara juten zian gabarrakin. Ihidxak. Eta handikan ekartzen zituen. 
- Esan dezu pertsona bat izaten zala, Xantineko hori. 
- Xantinekua, bai. Ez dakit... nola izena zun? Pilar, ama Pilar, baiña aitta? Ez dakit. Ez naiz akordatzen aittak nola izena zun. 
- Eta gero repartidu? 
- Geo saldu. Bai, zea, konparazidxo batea, aurreneko kalekuak... Zuen izeko-a ez al zian bizi hor? Bai. Nik usten det zuen izeko ta ziala. Eta geo Txortenenekuak´e bai aurrian. Ta geo Calle Marin gora, Calle Nagusikuak ere bai, plazan. Calle Erriberan... danak! Guk ez. Calle Marinekuak eta San Telmokuak harrapatu. Guk ez gendun parteikan. 
Ez zan juten hara prosezidxua ta. 
- Eta ze iten zan? Prosezidxua pasa aurretikan bota? 
- Bai, bai. 
- Lurrea bota. 
- Bai. Lurra dana estalita prozesidxua pasatzeko. Ta geo danok jaso eta lixto, geo hurrengo egunian earra lana izaten zuen basureruak haidxek danak jasotzen! 
- Eta prozesiyua ze izaten zan, goizian o...? 
- Goizian, meza nausitik ondoren altaria jartzen zan, oain´e bai, Txortengo zea horretan bat. Orduan aurrenengua [...] Zaharreneko atian. Ta hua gure izeko ta, haidxek Hijas de Maria zian ta haidxek adornatzen zuen. Ta bestia goiko plazan, ba, monjetatikan-a ateata, Erramun-a nola ibiltzen dia? Ba, han. Ta geo, behian, beheko... Ez! 
Goidxan ez zan plazan jartzen orduan, orduan [...] Zaharreneko atian ta bestia zean, beheko Hotel Zumaiako aurrian. Ta geo bestia Txortenenekuan, zea horretan. Hiru altare jartzen zian. Ta jauna han zeatzen zuen. 
- Ta hori zer zan, gerra baiño lehenuo? 
- Ta geo. Gerra... Oaiñ arten. 
- Baiño leheno´re bai. 
- Bai. Bai. Beno, ni jaidxo naixenetikan beti, bai. Prozesidxoa jun, erantzi, eta salteka danok ihidxak harrapatzea. 
Orduan ez zeon honelako jokuikan ta, haidxetxek jolasteko. 
Umetako jolasak: diaboloa, yo-yoa...
Manterola Gomez, Arritokieta
- Jokuak eta dana kalian izango zian? 
- Bai, danak: soka-altuan ta... Oain diabuluakin dabiltza ta txikidxak, baiña bagiñuzen guk´e diabuluak. Badakit. 
Lehenguan esan nidxon: "Utzi nei diabulua aber badakiten ibiltzen", ta bai, ibiltzen det. 
- A, bai, e? 
- Bai, bai. Nahiz haundidxo izan ezkeo´re. 
- Lehenguak txiki... 
- Txikidxaguak. Oso txikidxaguak zian, gorri-orridxak. Ta geo botatzen giñuzen gora ta. Aittek abilidadia zekan, han sokan hartu atzea ta segi berriz ere. 
- Eta hoiek in eiten zian eo erosi...? 
- Ez, erosi, erosi. Ez zian iten. Yoyok bai, yoyo geuk iten genduzen. Botoi haundidxak izaten zian orduan [...] 
- ta. Bi botoi juntatu, haridxa pasa, zeatu, josi ta geo jartzen gendun ta yoyo. Hura bai, ez gendukan diruik eta! 
- Baiña diabolua bai. 
- Diabolua bai. 
- Hori erosi. 
- Bai, erosi. 
- Baiña hori esan behar nizun. Orduan, holako jugetiak-ta erosteko diruikan-a...? 
- Ez zan izaten, baiña nik banun behiñik-ehiñ diabolua. 
- Herentziyan o baten batek... 
- Aillegatu zan itxea! Bai. 
- Ta hori´re kalian. 
- A, bai, kalian. Gure prazuela, uaindikan Calle Marin daon prazuela horretan... Jesus, zenbat [saltaka]...! 
Umetako jolasak: erre-erreka, ezkutaketan...
Manterola Gomez, Arritokieta
- Eta jolasak eta zeintzuk izaten zian orduan? Soka-altuan esan dezu... 
- Soka-altuan ta geo erre-rreka´re bai. 
- Zer zan? 
- Ba, zean jarri, filan, eta batek ertentzen zun saltoka. Eta harrapatzen zuna, hala, eskuak luzatuta. Ta harrapatzen ez zun bitartian, bestiak zeatzen baldin bazun, "libre! ", ta danok ihes. Bai. Ta geo, tren-dioska, itxietan exkutatuta, e! 
- Zer zan? 
- Tren-dioska. Bat zean jarri eta beste danok igesi ta itxietan sartzen giñan. Ta, "badator, badator! ". Amak-ta´re orduan asko laguntzen ziguen jolasian, bai, ezkutatzen-a. Itxe danak guriak zian! 
- Eta harrapatzea. 
- Harrapatzea. Eta ikusten baldin bagiñun, saltaka jun eta "bat, bi, hiru, lau! ", izena esan eta lixto, danak inda. 
Haidxek zai bestiak harrapatu arte. 
- Eta gero hurrenguan beste batek... 
- Hurrunguan bestiak. Hala pasatzen gendun. 
- Eta gero, ba, o kanikak o... 
- Kanikak. Ta geo estazidxoa jun ta billetiak eroitakuak trenetikan hartu ta... Nola esaten zan kuadratutako burnizkua? Oba, oba. Harekin, montoia jarri ta "da! ", botatzen baldin bazun zeatu ta danak zuretzako. 
- Txartelak. 
- Txartelak, treneko billetiak. Estazidxoa juten giñan billetien billa. Bota iten zuen jendiak billetia, ta. Guk billatu eta geo danok billeteka. Ta kanikaka´re bai. Ta zeaka´re bai, trenadioska-a. Dana! 
Asakaponetan nola jolasten zuten
Manterola Gomez, Arritokieta
- Ta bestia, gure amak esaten duna, hezurrakiñ-eta, nola deitzen diyozue? 
- Asakaponak! 
- Asakaponak. 
- Zeiñek baiño ederrauak, akerrekuak. Asakapona da arkumiena motela da, baiña ahuntzena ederra, pintatuta, gorri-orri. Soiñu bat, ba, in, "rrrrrrrrra! " botatzen-a. Haidxek, haidxek ederrak. 
- Akerrana hobia. 
- Hobia. Haidxek... Ta geo pintatu iten giñuzen, gorri-orri-orri. Bakoitxak bere boltsa, e! 
- Tesorua. 
- Oo! Hura guria da. 
- Eta hori nola lortzen ziñuen? Jan ahala o bestela, karnizeiyan-a eskatzen ziñuen o nola, hezur hoiek eta nola ingurartzen ziñuen? 
- Ez. Karnizeidxan ez zuen ematen, karnizeidxan... Orduan zea asko jaten zan, San Jose egunian-a ta, arkumia zea huan... Ta inguratutzen giñuzen behiñik behin. Baiña ez galdu, e! Josi poltsa in geuk, ta boltsa hortan sartuta zeakin, [...] pelotakin. 
- Pelotatxo bat botatzen zan... 
- Bai, bota ta buelta. 
- Nola zan? Gogoratzen zea? 
- Bai. Lelengo zea, hunela jartzen giñuzen, eta bota ta buelta. Hartu, pelota hartu baiño leheno, hari buelta eman bihar. Bigarrengo aldiz, zeatuta, irekita. Geo tente. Geo berriz tente. Eta geo ya hirugarrenian dana jaso. 
- Hau da, bota, eta denak berdin jarri. 
- Ez dakit... Ez naix hau ondo akordatzen nola jartzen giñuzen. Asakiak, sakiak honela zian. Geo bueltan: bat bota ta buelta, sei. Geo, akerkuak... baiña ahaztu´re in zazkit! 
- Izena zekaben? 
- Bai, bai. 
- Zati bakoitzak? 
- Bai, bai, bere zea zekan. Zeatikan laurak, asakaponak laurak zea diferentia dake. Honela dakanak zulua daka, bestiak lisua, geo hamen ere zea bat eta bestiank´e bai. Bakoitzak beria in behar. 
- Eta hori zer zan, nesken jokua? O neska ta mutill, o? 
- Ez, ez. Neskak, neskaak. Mutillak ez zian ibiltzen, ez zian ibiltzen, neskak iten giñun. 
- Mutillak... 
- Mutillak mendidxan o auskalo nun ibiltzen zian! Ez naiz akordatzen! 
- Soka-altuan ta beti neskak ibiltzen al ziñaten? 
- Beti neskak ibiltzen giñan, bai. 
- Beti aparte mutil ta neska. 
- Beti aparte, bai. Trenadioska-a mutillak ere ibiltzen zian, e! Bai, baiña ez... 
- Baiña ez zuekin batea... 
- Bakoitza bere aldetikan. Bai. 
"Arritokieta" eta "Telmo" izenen jabe lehenbizikoz bera eta anaia
Manterola Gomez, Arritokieta
- Eta Andra Mari gaiñea, Zumaixan-ta, nahiz eta ermita txikiya-a izan, herriko jendiantzako-a inportantia da, ezta? 
- Bai, ya lo creo. 
- Zuretzat gehio! Izena´re bai! 
- Bai. Ta aurrenengo Arritokieta, gaiñea. 
- A, bai? 
- Bai. Don Manuelek ez zun utzitzen. 
- Ez, e? 
- Ez! Danak Mari Nati o Nati o danak... Leheno Calle Arritokietako hoidxek danak dia Nati. Eta ni naiz bosgarrena: lau mutil aurretikan ta neskaa bosgarrena. Ta gure izeko bat gendukan soltera, izeko Xilbi eta jun omen zan Don Wenceslaona Don Wenceslao etorri zanian, ta esan omen zidxon: "Gauza batekin nator". Ta, "ze esaten dezu, ba? "
Ta, "ahizpak haurra izateko dao eta neska baldin bada, Arritokieta izango da". "Ta zeatikan ez da izango, ba? " "Don Manuelek ez zulako utzitzen! " esan omen zidxon. Ta, ba, neska etorri ta Arritokieta, baiña lelengua! Geo uain asko, asko dabe, baiña Arritokieta ni naiz lelengua. 
- Eta horrela zea, Arritokieta? Ala Maria... 
- Maria Arritokieta, bai. 
- Nik uste nun lehenokua izango... Lehenbizikua ziñan? 
- Lehenbizikua, lehenbizikua. 
- Ta etxian Arritokieta o Arritxu? 
- Ez. Arritokieta. Eta kalian'e bai. Ta geo nere illobak ere badaka Arritokieta neskaa. Eta esan nidxon: "Arritxu zea? "
Ta "Ez! Zuri bezela deitzeko". Ta Arritokieta da Rafaelena, hura're Arritokieta da. 
- Ta esan dezu leheno lau mutil? 
- Nik lau mutil aurretikan. 
- Baiña ez Arritokieta izenekuak! 
- Ez. 
- A! 
- Telmo. Ha nere, lelengo Telmo. 
- A, bai, e? 
- Bai. Valentin, Telmo, Joakin, Mariano, Arritokieta, Miguel, ta geo bizkidxak zian haidxek eta hil zan txikidxa. Eta geo Ismael, Jacob eta Benjamin. Danak mutillak, ni bakarrik neskaa. 
- Ta ze mouz moldatzen ziñan hainbeste mutillen artian? 
- Gaixki! Lan asko in behar! 
- Zu zai eongo ziñan ia beste neskan bat jaiotzen zan, baiña... 
- Baiña ez! Danak mutillak etorri zian! 
- Zenbat zian? Zenbat mutil? 
- Beatzi mutil ta ni bat. 
- Ta Telmo´re lehenbizikua esan dezu? 
- Lehenbizikua Telmo. 
- Joño! Ta leheno´re ez al zan izenikan Telmo? Ez al zun, ba, Don Manuelek... 
- Ez dakit ez zuen lagatzen, baiña, Telmo´re lelengua. Valentin, aittak Valentin izena zun ta Valentin. Telmo bigarrena. Ta uain badake Telmo... Andres Marik daka Telmo, badake beadxek ere. Bai. Uain Telmo asko, kanpuan ere aitzen da. Baiña lelengo-elengo Telmo guria zan. 
"Pollos Oikina" fabrikaren sorrera
Ugarte Lopetegi, Manuel
- Eta esan dezu orduan hamen, e, lehenbizikua orduan "Pollos Oikiña" izango zan? 
- "Pollos Oiquina" hamen Oikiyan. Ta geo beste tallar txiki bat dao, baiña hor lau bost bat laun o ibiltzen [...]. Angel Arrona hor huan beste bat. 
- Eta "Oikiña" hau aspaldikua da? Noiz jarri zuen? 
- "Oiquina" hau? Hau... hasi zala urte mordua izango dek. Horrek... Hau hamen in zala ta Xey... Hau hogeta hamabost urte inda eongo dek, hemen. Ta lehengo, leheno txikiya [ziyan danak] han, bere, zea, "Errota" esaten ziyan... "Errota" huan leheno. Habek, "Pollos Oiquina"ko habek, fundadore habek zian leheno "Errota". Bai. 
- Bertakuak dia? 
- Bai, [Oikiya...]. 
- [...]. 
- Bat hilda ziok, fundadoria bat hilda ziok eta beste anaia Zarautzan bizi dek. Ta geo hoiek hasi hittuan, ta ordun jendia, hamen bertako jendiak, e, zea, ordu batzuk eta zea, sartu ta. Ez huan... fijo-ijo ez huan izaten, baiño... Bai, ta oillaskua o ekartzen zuenian [...] pixkanaka hasi hittuan hoiek, eta pixkana-ixkana-ixkana geo ugaltzen, geo ugaltzen, ta... Puf! Geo jun huan baiña geo... suerte txarra izan huan. Ta oain beste zea batek zakak. 
Itsasontzia egin aurreko prestaketak; lan-baldintzak
Egaña Etxabe, Juan
- Eta ordun, lehenbizi bizkarrezurra ta... 
- Aurrena, aurrena plantilla. Segun ze neurri zian, plantillak atea behar izaten zian ta lurrian trazatu, eta saletan markatu ta in behar izaten zian, izugarrizko lana du zeak, barkua iteko, barkua ateatzeko sistemak. Zeatik barkua izan laike pikiaua, izan laike planaua, izan laike ixtuaua ta in behar izaten zan barku baikoitza bere zeakin, bere neurridxan, zabaleruan. Bakoitzakin iñ behar izaten zan bere, bere planua atea, lurrian trazatu, ta bere luzeeruan... izugarrizko lana ematen zun zea, barkuan planuak ateatziak! 
- Bai, ta dan-ana neurrira ta beti diferentia, ez? 
- Batzuetan, batzuetan bi igualtsuak´e bai! Entenditzen? Ta igualtsuak zianakin han nunbait, baiña hurrena ziharo diferentia baldin bazan, dana berridxa in behar... plano danak berridxak! Ta izugarrizko lan pilluak! Sapatuan´e lana iten gendun, ta jaian´e bai! 
- Jaian´e bai? 
- Ta jaian lana iteko, bikaidxuai permisua eskau behar, bestela pekatu! 
- Hori esan behar nizun! 
- Pekatu bestela. Ta bikaidxuai permisua. Eta sapatuan zazpi, hamar ordu igual-gual, zazpi t´erdidxak arte. Ta bost t´erditan hasi giñanian, Jesus! Zer zan hura! Zoragarridxa! Bost t´erditan hasi giñanian erteten, sapatuan. 
- Sapatuan. Hori ya bakaziyuak, ez? 
- Bueno! Eta bakazidxuak izaten zian orduan zortzi-amar egunekuak. Eta ez genduzen iten. Bi perro haundi eman ta fuera. Bertan lana ta lana, ta lana ta lana. Ta dirua nun zan berriik ez, lana bakarrik. 
Zumaiako motor eta kaldera fabrikak
Yeregi Salegi, Irene
- Eta esan diazu orduan motorrak eta iten zituela Ieregi Hermanosen. 
- Bai, "Ieregi Hermanos". 
- Eta Zumaian, e, motorrak eta, tradiziyua dago, ez? Motorrak eta... 
- Bai, motorrak bai. Geo [Beale] bazan, geo [Bealek] 'e iten zun beste, zea, bi, bi hoietxek zeben. Ta geo, Karmelo Unanue, hark iten zitun kalderak eta geo motorrak. Estreiñeko kalderakin ta hasi zan, baiño geo motorrak. Eta Balentziaganian kalderakin. Balentziaganekua aspaldikua da, hura lehenokua, porke han kalderak iten zitun. 
- Ieregi baiño lehenokua. 
- Ieregi baiño lehenokua. Ta geo, geo hasi zian hoiek, Balenziaganekuak hasi zian zea iten, kaskuak iten. Ta uain hor segitzen due uaindikan hoidxek. Beste, Karmelo're zea, deseindu zan, ta guria're deseindu zan eta Beale deseindu zan. 
- Eta... 
- Baiño gurian Galizirako ta motor asko iten zian, e! Bueno! 
- Eta beti motorrak? 
- Bai, beti. Beti motorra, beti motorra. 
- Motor txikiak eta gero... 
- Eta haundiyak, baiño ya haundiyak, e! Ya haundiya. Ya ez dakit zenbat kaballokuak iten zian ya, haundiyak. 
- Zuk ezautuko zendun txiki-xikitatik... 
- Bai, txikitatikan, bai. 
-... motor txikiyak, ez? 
- Ta gaiñea gu hantxe ibiltzen giñan. Ta ni lanian'e hamalau urtekin hasi nitzan, e! 
- Bertan? 
- Bertan. 
- A, bai, e? 
- Bai. 
Kanporako motorrak egiten zituzten lantegian
Yeregi Salegi, Irene
- Baiña orduan oraindik, gerra aurrian gehien bat, hamengo batelak eta gehienbat arraunian izango zian, ez? Edo... 
- Bai. Bai. Ez, arraun... gehiena arraunian! 
- Arraunian. 
- Bai. Baiño geu motorrakin ya, e! Baiño hemen zea, ez zeon hola zeikan, motor txikidxak eta zeben. Hamen ze, bat o bi, ez zan holako zea hamengua. Getaidxan, Getaidxan, Getaidxan zian zea asko. Ta Oridxon'e bai. Eta geo zea're bai, ene! , zea, Galiziraiño. 
- Orduan, gehienbat kanporako. 
- Bai, kanporako: Bermeo, e, zea, esto, Mutriko, Ondarroa, Lekeitio. Danian. Bai, Pasaira, bai, Pasaian'e bazian, baiño gutxiyo. Ta Hondarrubidxan'e bai, bazian, bai, motor asko zian. 
- Eta... 
- Horren istoridxak ere badabe, zean, osea, nere anaiak eta badazke. 
- Eta hor, e, sasoirik onena, garairik onena zein izan zan, holan, gehien, lan gehien izan zana? 
- Ba, orduantxen, bai, ba, sasoi hori. 
- "Cuarenta y pocos" edo "cuarenta y tantos"? 
- Cincuenta... Bai, ni lanian ibili nitzanian ta lan asko zeon! Ta haren ondoren'e zean'e bai. Geo bajatu zan, geo berriro hasi zian zea're bai, motorrak iten ta. Gurian osaba're ez dakit ze zea zan, ez dakit. Ez zan bate aurrea zeatzekua. Ta zeatu in zan, bajatu in zan. Geo illobak eta're danak erten in zuen, porke famili haundidxa giñan. 
Gu're bai, ta guriak'e Ondarrura jun zian lanea, porke ez zidxoen paatzen ondo taillerrian. Eta Ondarrura jun zian ta beaiek been kaxa jarri zuen. Eta beste lehengusu batzuek ere taillerra jarri zuen. Haidxek ere lo mismo pasa zitzadxoen eta... Ez zan bate, zea, osaba, ez zan bate enprendedoria. Bea bai, hola, bea, baiña ez zan... 
- Eta noiz arte izan zan, noiz arte jardun zenuen lanian? 
- Ni lanian, ba... 
- [...] eta enpresa. 
- Enpresak, izango dia, hogeita hamar urte izango dia itxi zala. 
- Hirurogeta hamapikuan, edo... 
- Bai. Itxi zala, bai, hiruro... , bai, hortxe, hortxe-ortxe ibiliko da, hogeita hamar urte, o, ibiliko da, bai. Ta ni ibili nitzan hemeretzi urte arten. Hemeretzi... 
- Gerra ondorengo urtietan, orduan. 
- Bai, gerra ondoreneko urtietan. Eske guri hamalau urtekin obligatu in zigun jutea, lanea. Oseake, sozidxo giñan nonbait ta ez dakit nik, bueno, hori beaien zea zan, nik ez dakit ze nola ze zea, baiño gure etxian danok jun behar izan giñun. 
- Eta zu makiñara, orduan? 
- Ni makinan. Ta gaiñea bi tokitan igual ibiltzen nitzan, zerran, oseake, zeoze haundi samarra bazan ebakitzeko, martxan laga eta fresadora aldamenian zeon, ta fresadoran. Bai. 
- Eta ikasi, nola ikasi zenun? 
- Ba, haraxe jun ta ikasi! Ibilidxan, ibilidxan. Ta geo osaba bat gendukan. Hark ere fresadora haundidxa zekan barrukuak itekua eta pistoiak eta edo zeak, esto, kulatak eta, ez, ez... Pistoiak nola sartzen dia? Ez dakit, beste zea hori zer dan! 
- Zigueñala edo... 
- Ez, zigueñala ez. Zigueñala da behekua, ibiltzen dana. Oseake, zean ba, bielak ibiltzen ditxuna. Oseake han, fresadoran, ta harei laguntzen ibiltzen nitxan, osabai, bai. Pixu haundiya zekaen piezak ibiltzen zitun osabak eta... 
Bai, hantxen! Hemeretzi urte arten! 
Motorrak egiten zituzten lantegian
Yeregi Salegi, Irene
- Eta motorrak? Oso osorik iten zian bertan? 
- Bai, han osoikan. Montatu o piezak iñ'e bai? 
- Eta fundiziyuan iten zian, baita. Baiño baten batzuk igual ekarri ingo zituen. Bai, zeak ekarri ingo zituen, hor ez zian iten dan-anak. Zer dia hoidx ek? Zea batzuek badia, ba, hola, elektrikua o zea, bai, danak ez. Oseake, iten zan "lo mas bulto". 
- Bai. 
- Balbulak eta, gauza hoiek danak iten zian. 
- Bertan in ta han montatu. 
- Bai, montatu, bai. 
- Eta normalian... 
- Baiño geo tokin batzuetan eukiko zituen noneonon iten zixkoenak gauza, pieza batzuek. Beaidxek, errazo da beti're etorri ta, baiño... 
- Eta nun zeon? 
- Hori? 
- Ieregi Hermanos? 
- Oain nola zea, Kantauri... ezautzen dezu Kantauri plaza? Ezautzen dezu? Ba, horixen. 
- Hori zan, bertan? 
- Hori zan, ba, ta barkuak hemen erridxuan eoten zian. Bueno, bakizu, hor aurrian, Kanta... , itxe hoien aurrian! 
- Eta... 
- Ta geo bestia zan, beste fabrika aldamenian [...] zan. Hark zeak iten zitun, makinak. Hola, fresadorak eta tornuak eta makinak iten zitun hark. 
- Bertan, plazan. 
- Aldamen... Bai, bai, plaza horretan. Oseake, hoiek danak dia. 
UGTren greban pikete gisa aritzearren 4 hilabete atxilotua
Elosua Zubimendi, Akelino
- Sindikatua´re sortu gendun. 
- Kontaidazu hori pixkat. Republikanua eta, nola sartu zitzaizun zuri republikan kontua ta? 
- Republikan kontua, hemezortzi urte nezkan nik etorri zanian, treintaiunuan etorri zan, ta klaro, esan dizut ba, taillerreko zeak-ta, diruak-ta, ez dakit ba nik nondik noa kontajiatu in behintzat. Mitiñak eta hasi zian errepublika denpoan, ta Union General de Trabajadores-n sartu nitxan. Klaro, sartu bakarrik ez, ez zeon iñor zero iten zekinikan, iñorrek, ta seituan zea, kontable, sekretaidxo, kargo danak! 
- (Alabak) Danak. 
- Danak seituan, bai. Klaro, hala, treintaicuatruan, treintaiunon zan hori ta treintaicuatruan eskubikuak irabazi zuen gaixki ibili giñalako gu, partituta jun giñan ezkerra ta eskubikuak irabazi zuen, ta orduan huelga jenerala deklaratu zan, deklaratu zun UGTk, Largo Caballerok. Ta guk Zumaian zortzi egun geatu genduzen, taillerrik tailler ibiltzen giñan piketiak. Oain lotsagabiak diala ta hau ta hura esaten ziou, ta geu ibiltzen giñan horrela! Ta kejatzen, piketiak... 
- Eta pikete gogorrak? 
- Aste guztidxan eon zian taillerrak geauta, geldiikan, errespeto gogorra ziun. Indarra´re bagenduan orduan, gaztetan-a haundidxak giñan. Larogei bat eo gehio bai sindikatuan ta, danak haundidxak gintuan. Astebete o ibili gaituk horrela, geldiikan herridxa, konsigna hori eman ziun: herridxan bertako indarrak geatzeko, iñoa ez juteko mouan, entretenitzeko ta kunplitu gendun guk hori ta. Ya Asturiasen-a frakasatu zuenian, ba, atzea lanea. Ta lanian hasi ta egun gutxira, ba, guardia asaltuak billa lanea. Lanian Yereginian ai nitxan ni, esan dizuet leheno. Ta ofizina juteko. Ta jun naiz ofizina ta guardia asaltuak han. "Queda usted detenido. Venga usted con nosotros al ayuntamiento", ta klaro, "Dejeme cambiar la ropa", ta ezta erropa [...]! Laneko erropakin hartu ta aiuntamientoa. Ta hemeatzi Zumaian juntatu giñan aiuntamientuan! 
- Detenituta. 
- Detenituta. Ta batzuek txaloka ta bestiak nearrez, ta ordun´e bakizu, bazeon ba, batzuek txaloka ikusten genduzen guk ta bestiak nearrez. Ta autobusa etorri zan ta hemeatzi hartu ta Donostira, zeara, Gobierno Civileko sotanoa eraman giñun. Bai, han bi egun eo [...] ez jan ta ez ean ta ez kabitu´re in eziñikan. Ta zea detenitu zuen, [...] , Donostiko teniente alcalde o izan zan, sozialista. Ta hura´re detenitu hura´re, hura´re zeauta, kunplikauta gu´re beakin, ta. "¿Como estais aqui? Asi no se puede estar". Kejatu zan hura gobernuai o zeai, gobernadoriai o polizidxai o kejatu zan, porke klaro, lotako´re tokiik gabe gintuan. 
- Etzateko´re ez! 
- Alkarren gaiñian! Ta kejatu zan hura, ta hartu ta Fuerte Guadalupea eaman giñun danok, Fuerte Guadalupen. 
- Fuenterrabin. 
- Hondarrabidxan. Ba al dakizu nolakua zan hura? Ez ziñaten behiñ´e izango barruan. 
- Ez. 
- Ba hura dao mendidxa zeauta... 
- (Alaba) Janda. 
- Hustu erditikan, baiña luzian. Bastante... Ez dakit zenbat zan, uan ahaztuta nao zenbat, baiña idxa ehun bat metro igual dao hura, zea haundidxa, avenida haundi bat bezela. Ta geo ixker-skubi, beste hainbeste zea, beste hainbeste... 
- (Alaba) Tunel, edo. 
- Zea dabe, fuertia zan-a. Hara eraman giñun. Ta han´e oso gaixki. Zikiña ta... 
- Hotza ta. 
- Bai, ba. Probintziko danak, danak hara, danak han. Oso gaixki eon giñan han´e. Karo, nahi zuen kastigu bat eman guri, baiña ez zuen billatzen zeikan. Nahi zuen, baiña ez zuen billatzen... 
- (Alaba) Nola. 
- Postiak bota genduzen, ba, zean, estazidxuan trena geatzeko? Ba, hori hartu zan testigu ta zeiñek in zuan, ta iñorrek ez zula aittu, zeatu, ta. Han eon giñan pixkatian, hiru bat hillabete o, ta handikan Azpeitira, Azpeitiko kartzelea ekarri giñun, juizidxua iteko o prepaatzeko zeara. Orduan lehen esan deuna, oiñez han etortzen zan ama, Karlota... 
- (Alaba) Andria. 
- Artian ezkondu gabe giñan gu, nobidxuak, baiña han etortzen zan bixitan. Ta hara´re in gendun, ez dakit zenbat denpoa in gendun! Baiña kuestidxua ez zuela zeatu ta zeatu in zuen, "sobreseida la causa", kalian geldiu giñun. Lau hillabete ta zortzi egun in genduzen [...] zala ta ez zala! 
- Kalera bai, baiña lau hillabete... 
- Bai! 
- (Alaba) Danok batea kalea? 
- Bai, "sobreseida la causa". Ez ziun, ez ziun zeatu, ta. Bai, hori izan zan... 
- Eta herrira bueltatzian, zer? 
- Ez, ondo. Ni ondo hartu niñuen. Herrira bueltatzian gaiñea, gobiernuak orduan beste lege bat in zun, ya huelga in genduanak kalian lagatzeko libertadia eman zidxoen patronalak, baiña nerekin ez zian gaixki portatu Yereginekuak. 
Seituan esan zien ez kasuik iteko, [...] juteko lanea. Klaro, falta iten nun ta! Jungo ez nitxan, ba? Lanea! Baiña geatu zian batzuek. 
Ortiz fabrikako lan-giroa
Egaña Elorriaga, Magdalena
- Ta nolakua zan Ortizeko, Ortizeneko lana? 
- Lana? Ba... broma earrakin ta, hurrengo erritan ta, kantua nahikua! 
- Bai? 
- Ene! Radidxo batek aiña o gehidxo. Gaiñea zaben emakumiak gu baiño... ba! Gu gaztiak giñan orduan ta, emakumiak earki kantatzen zuenak eta, lehengo kanta zahar danak kantatzen zian. Kantau asko! 
- Bertsuak ere bai, edo...? 
- Ez, ez. Bertsuak baiño gehidxo, kantatu. 
- Ta euskeraz eo erderaz zian? 
- Erderaz gehidxo, baiño euskerazkuak ere bai batzuek ibiltzen zian, baiño erderaz gehidxo, ordun dana erderaz. 
- Eta, zu, gehidxenbat emakumiak izango zian? 
- Bai, gehidxenak emakumiak lanian. Gizasemiak, mutil-oskor batzuk ibiltzen zian gatza karriatzen ta horrela. Ta geo kaldererua ta, latak itxitzen zituna ta, lata montatzen zitunak eta horrela, gizon batzuek. Uan, uan, bueno, uan-an ez dakit zenbat daben, baiña, geo ya gehidxo eoten zian. Baiño gehidxena beti emakumia. 
- Emakumia, eskulana emakumia. 
- Bai, emakumiak, bai. 
- Eta hamen ingurukuak? Zumaidxa... 
- Zumaidxa, Arrua, Zestuatik ere bai etortzen zian. Arruatikan etortzen zan bastante jente. Arrua Goitik´e bai, ta Arrua Errekatik etortzen zan kuadrilla haundidxa, etortzen zian, bai. Bestela... Ta bueno, geo gaiñea Zumaidxan sartu zan jende asko ta orduan, ba, erdaldun asko. Geo in zuna hor, zean, uan zutik daon hori in zun, ta hor ehunetik gora. Bueno, guk geuk ez giñun kontatzen. Han aittona bat eoten zan, beste zeriñik ez zun eukitzen ta, "Zenbat lagun bizitzen zeate? " o "... zaudete hor lanian? " esaten zigun. Ta "Ez deu kontatu". Ta "Nik bai. Ehunetik gora zeate! ". 
- Hori izan zan gehien... 
- Bai, horrela, antxobetan-a ta... Eske leheno ez zan oan bezela lana iten. Leheno emakumiak arratsaldian´e juten zian lanea. Geo ya seguruak eta hasi zianian, ba, ya diferente. Zortzi ordu behiñipein iñ in bihar seguruak paatu-a iteko, baiño leheno emakumiak arratsaldian asko juten zian. 
- Han hasieran goizian lan, o etxian... 
- Itxian in ta geo ya umiak pixkat koskortuta zazkanak o batek bestiai o... Zure izekok´e hantxe juten zian. 
- Ze izeko? 
- Garbiñe, Manolita eta hamen, Matilde. 
- Matilde, bai. Han ibilitakuak. 
- Bai! Nahiko parre iten zuen haidxek, gaztien aldamenian jarri ta... 
Ortiz kontserba-fabrikan 25 urte
Egaña Elorriaga, Magdalena
- Ta fabrika nun zan lehen? Oain, geo, esan dezu... 
- Mataidxa nola bota zuen ta in zuen itxia? Hiru teillatokua? Zelaiena o zan. Oaindik ez da ba urte asko bota duela hura! Matai atzian. 
- Matai atzian, bai, bai, bai, bai. 
- Hiru teillatokin. 
- Bai, bai. 
- Hiru pabelloi. Goidxan. Hantxen. Goidxan kalderak-ta zaben... 
- Talaimendi barreneko zean... 
- Bai. Talaimendidxan barrenian, itxia in duen horretantxe. Itxia, hor azkena in zuen itxe hartan. 
- Orduan hasi-asi hantxe izan zan? 
- Han in nitzan, hasi han in nitzan. Eta geo honea, cincuenta y cuatro usten det jun giñala. Cincuenta y cuatron hamen hasi giñan, ta uan arte. Urteak jungo dia, urteak jungo dia berridxan ai diala. 
- Eta esan dezu, hasieran holan, kontratuak eta holako, ez zala... oain bezela ez zala. 
- Ez! Ez zan orduan! "Lanik ba al dao? " Ta, "Bai". Ta jun ta... "Itxian ba al dakazue ahizpikan o horrela laneako moukua? ", ta "Bai" o "Ez", ta. 
- Eta kobratzen zan eguneko o? 
- Orduko, orduko. 
- Eta? Zenbat? 
- Uno veinte, o ez dakit zer orduan. Ta geo antxobeta freskuan gehidxo! Hori filetian. Antxoa ta atuna gehidxo paatzen zuen, gehidxo paatzen zuen. 
- Geo itxian ta iten al zenduen zuek´e konserba? 
- Bai. Bai, bai. Atuna, atuna ez, baiña antxoba bai. 
- Ez al ziñaten aspertu lanian ta... 
- Ez, ez, behiñ´e, behiñ´e, behiñ´e. Behiñ'e aspertu ez atunakin eta ez antxubakin jaten-a, behiñ ez, ez, ez. 
Antxobakin gaiñea, zailla da aspertzen! 
- Jaten bai, baiña prepaatzen esaten det. Lanea bai, baiña etxeako... 
- A! Bueno! Baiño itxian, bai, iten giñun. Noixian behiñ in ta bale. Hurrengo bakazidxuak genduzkanian o beste batzuek eta horrela. Baiño gu beti. 
- Eta bakaziyuak eta izaten zian? 
- Bai. Gabonetan iten giñun egun batzuek, aste bete eo horrela iten giñun. Ta geo ya, ya geo ya ez. Geo ya zeak eta hau ta jarri zian, seguruak eta... 
- Seguridade Soziala ta. 
- Bai, bai, bai, bai, bai. 
- Zu beti hor ibili zea orduan... 
- Ni bai, bai, beti. 
-... Ortizenian eta lanian eta urte asko, orduan? 
- Bai. Dizienbrian cincuentatikan setenta y cinco arten, erdira arte. 
- Hogeita bost urte. 
- Bai. Ta geora´re ibili nitzan, geora, baiña hor ya fijo ez, atunetan ta hola. Beste hiru bat urte o in nitun. 
- Eta Ortiz zer zan, kanpotik etorritako fabrika, edo? 
- Zeakua! Ondarrutikan, honea Ondarrutik etorri zan. Ez dakit Ondarrutarrak dian o nola dian. Hori ez dakit nola... 
- Eta erosi in zuen hemengo... 
- Hura ez. Hura ez zan. Hura zean, alkilerrian. Zelaiena zan hura iñundikan´e. Hura salduko zan uan itxia iteakuan seguruna. Hori bai, hori beria. 
- Hori beria, ya beaiek indakua. 
- Bai, bai, bai, bai. Hori bai. Hori beria.