Aurreko mendeko 80ko hamarkadako udatiar bat denboran aurrera garraiatu eta gaur egungo Kantabriako edo Euskal Herriko hondartza batera iritsiko balitz, nekez sinetsiko luke begien aurrean duena. Hirigintza arloko aldaketetatik harago, harri eta zur geratuko litzateke gaur egun gurekin ohikotasunez bizi diren “biztanle” berriekin: karabela portugesak, mikroalga toxikoak eta beste espezie inbaditzaile batzuk. 

Hala ere, agian, horrekin harritu aurretik, bitxia egingo litzaioke bainulariek uretara sartzeko duten erraztasuna. Ez litzateke sentsazio subjektibo hutsa izango: izan ere, Euskadiko Klima Egoerari buruzko 2025eko Txostenaren arabera, Bizkaiko Golkoko itsas gainazaleko tenperatura hamarkada bakoitzeko 0,25 °C inguru igo da 80ko hamarkadatik. 2023an, anomaliek (klimaren batez besteko edo ohiko balioekiko desbideratze esanguratsuek) 1 °C-ko atalasea gainditu zuten 1991-2020 aldiarekin alderatuta. Eta 2023ko datu horiek ordutik ikusi ditugunekiko oso azpitik geratzen dira. 

Kantauri itsasoa mediterraneotzen ari da 

2026 honetan Ipar Atlantikoko mugapean behatutako erregistroek erakusten dute joerak ez duela atzera egin, bereziki udako hilabeteetan. Adibide gisa, aurtengo uztailaren amaieran Bilboko kostaldeko buian ikusitako erregistroa aipa dezakegu. Bertan, erregistroak gordetzen direnetik behatutako tenperatura maximora iritsi zen: 25,4 gradu. 

Tenperatura horiek arrazoia ematen diete Espainiako iparraldeko ekosistemetan azken urteotan Kantauri itsasoaren mediterraneizazioa gertatzen ari den joera argia hizpide izan duten adituei.

Ustel usaina duen alga asiarra 

Baina denboran zeharreko bidaia egin duen pertsona hori ez litzateke uraren tenperaturaren igoerarekin bakarrik harrituko. Baliteke hondartza jakin batzuetara iristean, deskonposizioan dagoen materia organikoaren ustel usaina nabaritzea. Usain hori Rugulopteryx Okamurae alga inbaditzaileak eragiten du (alga asiarra). 

Hainbat urtez Iberiar penintsulako hegoaldeko hondartzetara iritsi ondoren, alga hau Kantauri inguruan ere zabaltzen hasi da. Hala, iazko udan esate baterako, Tregandín hondartzan (Noja, Kantabria), milaka tona bildu zituzten egun gutxitan. Neurri txikiagoan bada ere, udara honetan antzeko egoera errepikatu da,  Gipuzkoako kostaldeko hainbat tokitan agertu baita. 

Gainera, itsasoko organismoek lastako uraren bidez lekuz aldatzeko duten erraztasunak, ekosistemen narriadurak eta organismo batzuen gaitasun inbaditzaileak ikusita, inbasio isolatu hutsa ez dela izango pentsarazten digute. 

Karabela portuges erresumingarri 

Bien bitartean, itsasertzera hurbiltzean, dozenaka egitura garden eta urdinxka ikusi ahal izango ditugu hondar gainean, eta argazkien eta WhatsApp taldeetako abisuen arreta bihurtzen dira: karabela portugesa da, Physalia physalis. 

Uste ohi den ez bezala, ez da marmoka bat, polipoen kolonia flotatzailea baizik, hau ere knidario filumekoa. Garroek 10 eta 20 metro bitarteko luzera izaten dute eta nematozisto izeneko zelula erresumingarriak dituzte, larruazalean erredura handiak eragin ditzaketen toxina koktela dutenak. Kasu larrienetan, toxina ugari daudenez, arazo neuronalak, gastrointestinalak eta arnasketa arazoak eragin ditzakete. 

Haizeak eramaten ditu organismo horiek, haien belari, uraren gainetik flotatzen duen egiturari, esker. Gainera, Bizkaiko Golkora herrestan eramaten dituzten haizeak indartu egin dira azken urteotan, Azoreetako antizikloia iparralderantz mugitu delako, eta faktore hori funtsezkoa da gure artean haien presentzia areagotu izanaren arrazoia azaltzeko. 

Itsas pasealekutik mikroalga toxikoak arnasten 

80ko hamarkadako bainulariak ikusmen mikroskopikoa izango balu, udan ugaltzeko gure kostaldeak aukeratu dituen beste organismo txiki-txiki bat ere aurkituko luke. Horrek ere udatiarren ongizatea eta lasaitasuna kaltetzen ditu. Ostreopsis mikroalgen generoaz ari gara, makroalgen gainean edo eguzki argiak jotzen duen sakonera txikiko hondo eta arroketan bizi diren mikroorganismoez. 

Aurreko hamarkadaren amaieratik, Bizkaiko Golkoaren barnealdean Ostreopsis kontzentrazio handiak izan dira udan. Horiek ere osasun publikoko arazoak eragin dituzte. Mikroalga horren alderdirik kezkagarriena eragiteko duen modua da. Olatuak itsasertzean lehertzen direnean, haren toxinak itsas aerosoletan integratzen dira; hau da, airean flotatzen duten mikrotantetan. Horiek arnasteak arnas aparatuko arazoak, eztula eta begietako zein larruazaleko narritadura eragiten ditu, baita ura ukitu gabe itsas pasealekuan oinez dabiltzan pertsonei ere. 

Haien arriskuei aurre egiteko eta aurrea hartzeko, komunitate zientifikoak hainbat ekimen koordinatzen ditu, hala nola Ostreobila proiektua, mikroorganismo txiki horien ekologia, fisiologia eta banaketa deszifratzera bideratua, alerta goiztiarreko sistemak diseinatzeko. 

Ikus dezakegunez, gure kostaldeen egungo itxura oso bestelakoa da aurreko belaunaldiek gozatu zutenaren aldean. Kantauri itsasoaren mediterraneizazioak ekosistema eraldatu du. Espero dezagun egungo ahalegin zientifikoek emaitza onak emango dituztela eta 2080. urteko udatiarrek ez faltan botatzea, melankoliaz beteta, gaur egun ditugun hondartzak. 

Artikulu hau jatorriz The Conversation argitalpenean aurki daiteke.