Artikulu hau jatorriz The Conversation argitalpenean aurki daiteke.

15 urte bete dira Espainiako historian aurrekaririk ez zuen mobilizazioa zela eta milaka herritarrek kaleak eta plazak hartu zituztenetik. M-15 Mugimendua Hiritar Haserretuen Mugimendua ere izendatu zutenak, ez zen lehen aldia izan beren kezkak eta eskaerak agintariei helarazteko asmoz gizartearen sektore bat modu masiboan kalera ateratzen zena. Baina alderdi berritzaile bat izan zuen: parte hartzaileetako asko hiri paisaiako leku sinbolikoetan kanpatuta egon ziren eta, horien artean, tokirik ezagunena Madrilgo Puerta del Sol izan zen.

Mugimendu sozial gehienen atzean, aukera edo egoera nazionalak egon ohi dira: adibidez, lege bat onartzeko (edo baztertzeko) eskakizuna edo ustelkeriari amaiera emateko beharra. Beste batzuk, aldiz, aldi berean eta herrialde desberdinetan antzeko eragileek sortuta gertatzen dira. Beste nolabait esanda, protesta ziklo global beraren parte dira. Hain zuzen ere, hiritar haserretuen mugimendua bi logika horien arteko nahasketak eragin zuen.

2011ko maiatzaren 15ean, igandean, Espainiako geografia osoan zehar berrogeita hamar manifestazio baino gehiago egin ziren “Benetako demokrazia orain!” aldarrikapenean laburbilduta. Nolabait, Espainiako Langile Alderdi Sozialistaren (PSOE) eta Alderdi Popularraren (PP) arteko alderdi bitasun zurrunaren aurkako kritika izan zen.

Izan ere, justu astebete geroago, herrialde osoan udal hauteskundeak zeuden deituta, eta hauteskunde autonomikoak hamahiru erkidegotan. Hain zuzen ere, une horietan egoten dira elite politikoak, definizioz, herritarrekiko komunikazioari dagokionez irekiago. Estatuak bizi zuen giro politikoaren gainetik, M-15 mugimendua ulertzeko derrigor aipatu beharreko nazioarteko testuingurua dago. Izan ere, mugimendu hura mundu mailan nagusi zen haserrearen Espainiako aldera izan zela esan dezakegu eta sentimendu hura, berezitasunak berezitasun, toki hauetan ere agerian geratu zen, besteak beste: Grezian (Atenaseko Syntagma plazan) eta Estatu Batuetan (New Yorkeko Zuccotti Parken).

Hiru protesta kanpaina haiek demokrazia liberalen funtzionamenduaren aurkako kritika komuna zuten, eta bereziki herritarren eta elite politiko-ekonomikoen arteko deskonexioarekin lotutakoa (hain zuzen ere, horri lotuta daude “ez gaituzte ordezkatzen” eta “demokrazia deitzen diote eta ez da” edo “we are the 99%” moduko esloganak) eta politika merkatuen mende egotearekin lotutako salaketarena.

Grezia eta Espainia buru

Hori guztia krisi ekonomiko larriko testuinguruan gertatu zen (2008ko Atzeraldi Handian eta haren jarraian iritsi ziren ondorioekin). Izan ere, “austeritatea” eta murrizketa sozialak zirela eta, egoerak gogortasun bereziz astindu zituen krisi ekonomikoaren eragin handiena jasan zuten Europa hegoaldeko herrialdeak, Grezia eta Espainia, besteak beste.

Manifestazio eta kanpaldietan parte hartu zutenek sozialki heterogeneoa eta ideologiari dagokionez klase askotakoa zen kolektiboa osatu zuten. Beste gizarte mugimendu batzuetan, hala nola ekologismoan eta feminismoan, gazteek prekarietate egoera bizi zuten nahiz eta prestakuntza maila handia izan. Ondorioz, gazteak lan merkatuaren bazterrean geratzen ziren lanak bete behar zituzten, beren herrialdean etorkizuna izateko inolako itxaropenik gabe. Gazteen ondoan, haien gurasoetako asko zeuden; beren seme-alaben prestakuntza ahaleginak bizitza mailako aukera hoberik ez zuela ekartzen ikusten zuten.

Baina esparru publikoa okupatzea politikan noranzko aldaketa eragiteko nahikoa izatearekin lotuta parte hartzeek zuten itxaropena berehala zapuztu zen. Arrakasta aitortutako helburuen arabera (berez nahiko lausoak ziren: demokrazia garbiagoa, laneko eta bizitzako prekarietatea desagertzea, ustelkeriaren aurka borroka egitea...) neurtzen badugu, mobilizazioak arrakastarik ez zuela izan esan dezakegu.

Baina mugimenduak sekula ez zuen irauteko helbururik izan. Protesta giroa ahultzen hasi zenean, energia horiek beste bide batzuk bilatu zituzten eta, hurrengo urteetan, Espainiako politikagintzaren bilakaeran inpaktu adierazgarria izan zuten.

M-15 mugimenduan, ordura arte despolitizatuta zeuden sektoreak sartu ziren politikan, eta sektore mailako aldarrikapen agendak zituzten kolektibo tematikoak sortu ziren, hala nola “marea” zuria eta berdea, osasun eta hezkuntza zerbitzu publikoen murrizketen eta okertzearen aurka borroka egiten zutenak, hurrenez hurren.

Eta orduan, Podemos (Ahal Dugu) sortu zen

Baina, batez ere, hiritar haserretuen mugimenduak 2014an Podemos alderdi politikoa eratzeko bidea prestatu zuen. Hasierako liderrak 15-M mugimendutik zetozen eta haren espiritua eta eskaerak erabakiak hartzeko politikagintzara eraman zituzten; lehenik parlamentuetara eta, denborarekin, Espainiako Gobernura, PSOErekin koalizioan, gutxiengoa duen bazkide gisa.

Komunikazioaren teknologia berriek eta sare sozialek gizarte mugimenduen ekintza errepertorioa eraldatu dute. Ziberaktibismoak, eskaerak online sinatzeak, adibidez, kaleko okupazioarekin lotutako protestarako modu tradizionalak osatu ditu, baina protagonismorik kendu gabe.

Espainian, eta Barne Ministerioak emandako datuen arabera (kontuan hartu behar da Ministerioak ez dituela zenbatzen Euskadiko eta Kataluniako datuak), azken hamarkadan (pandemiako urteak sartu gabe) izandako manifestazio kopurua egonkor mantendu da, urtean 30.000 inguruan. Demokrazia liberaletan, kalean antzeko beste pertsona batzuekin elkartzeak, komunitate sentimendua izateak eta partekatutako kausa baten partaide sentitzeak ez dirudi atzera egingo duenik.