Máster en Derecho Ambiental “online” (UPV/EHU)

Este curso 2018/19 nuestro Máster organizado desde la Universidad del País Vasco y la Fundación Asmoz cumple su 22ª edición. La matrícula está abierta para el estudio teórico y práctico de las cuestiones centrales del Derecho Ambiental: Cambio Climático, Derecho Internacional y Europeo, Derecho Comparado, Responsabilidad civil ambiental, Derecho Administrativo, Fracking, Pesquerías, Espacios Naturales, Aguas, Residuos, Energía y Derecho, Evaluación de Impacto,…

Todo un mundo de retos jurídicos para un Derecho en permanente transformación: http://mida.asmoz.org

Email: mida@asmoz.org

Enquiries into Basque identities & Laws

Direct link to the new book published on line by the Oñati International Institute for the Sociology of Law:

http://www.iisj.net/en/publicaciones/identitateak-eta-euskal-zuzenbideak-indagaciones-sobre-identidades-y-derecho-vasco-les

Editors: Joxerramon Bengoetxea. Koordinatzaile laguntzaileak/ Assistant editors: Amane Gogorza, Alexandre Zabalza.

Montañas y riesgo: perspectivas jurídicas (Curso de Verano, EHU, Donostia, 12-13 julio 2018)

Del riesgo en la naturaleza a la naturaleza del riesgo, el curso analizará diversas problemáticas jurídicas sobre las actividades de riesgo en la naturaleza. 12 y 13 de julio en el Palacio de Miramar de Donostia: rescates, responsabilidad civil, guías, casos prácticos, seguros, responsabilidad de la Administración, Derecho Comparado, etc:

https://www.uik.eus/es/las-montanas-y-el-riesgo-perspectivas-juridicas

22ª edición del Máster en Derecho Ambiental (UPV/EHU)

Presentación de la XXII. edición del Máster en Derecho Ambiental los días 15/03/ y 16/03/2018

Los días 15 y 16 de marzo el director y profesor del Máster Máster en Derecho Ambiental de la UPV/EHU, Xabier Ezeizabarrena, realizará la presentación del Máster correspondiente a la edición 2018-2019 en Vitoria-Gasteiz y en Donostia-San Sebastián, en los siguientes horarios:
– 15 de marzo en Vitoria a las 18:50 en la sala 0.6 del Centro de Investigación Micaela Portilla.
– 16 de marzo en Donostia a las 16:10 en el aula 1 del Centro Carlos Santamaría.
Puedes consultar el programa completo de presentaciones en la siguiente página web:
https://www.ehu.eus/es/web/mde/master-astea-2018/informazio-saioak

Noticias

La UE avala el Concierto Económico

por Xabier Ezeizabarrena: bcpecsaj@ehu.eus

El reciente acuerdo bilateral sobre el Concierto vasco y el Cupo continúa siendo objeto de crítica interesada desde diferentes partidos y corrientes políticas. El voluntario desconocimiento y el manido discurso del agravio comparativo se sigue utilizando, sin considerar que las propias figuras del Concierto vasco y el Convenio navarro han sido avalados en repetidas ocasiones por la Unión Europea (UE) y por su Tribunal de Justicia (TJUE), en la medida en que ambas figuras contribuyen a garantizar los principios y libertades comunitarias, incluidos los principio de subsidiariedad y de solidaridad.

El Tribunal de Justicia de la Unión Europea, entre otros pronunciamientos, en su sentencia de 11-9-2008 (Asuntos C-428/06 a C-434/06) viene a sostener una doctrina que contiene el análisis global de la cuestión desde la perspectiva fiscal y en torno al principio de libertad de establecimiento y la garantía vigente de todos los principios comunitarios en relación con el Concierto vasco.

El TJUE ha subrayado en diversas ocasiones que la libertad de establecimiento es uno de los principios fundamentales de la UE, teniendo en cuenta que las normas que la establecen atribuyen a sus destinatarios derechos que únicamente pueden limitarse cuando existan determinados intereses considerados preferentes, tales como las razones de orden público, seguridad y salud públicas (artículo 52 del Tratado de Funcionamiento de la UE). Sólo en tales supuestos taxativos y excepcionales puede justificarse la existencia de legislaciones nacionales eventualmente discriminatorias. Las consideraciones de mero carácter económico, como la pérdida de ingresos fiscales o la lucha contra el fraude fiscal, en su caso, no justifican la existencia de restricciones de un derecho fundamental garantizado por los Tratados y que, según el propio TJUE, se ha visto correctamente garantizado en las últimas décadas por nuestro Concierto Económico.

En igual sentido positivo, tanto para el Derecho Europeo como para la jurisdicción interna ha sido más que bienvenido el denominado “blindaje”, con tratamiento de Ley ante el Tribunal Constitucional, de la normativa fiscal que a tal fin promulgan los Territorios Históricos de Euskadi en forma de Normas Forales, a la vista del rango constitucional que les ha otorgado la propia Constitución a través de los Derechos Históricos en su Adicional 1ª. De este modo, las normas de atribución de competencias fiscales a las autoridades de los Territorios Históricos vascos y a Navarra no son distintas de las normas que regulan el reparto de competencias entre autoridades fiscales soberanas de dos Estados miembros de la UE. Este aspecto siempre ha sido avalado por la propia UE y supone un ejemplo evidente de régimen bilateral de relaciones en materia financiera y tributaria.

En suma, la existencia de un sistema financiero y tributario propio en Euskadi y en Navarra es un hecho positivamente asumido por la UE y coherente con sus principios y tratados. A este respecto, las medidas fiscales vascas que busquen remediar distorsiones en el mercado son consideradas, en la práctica, como auténticas medidas de armonización de las legislaciones nacionales. Por tanto, para el Derecho Europeo, el régimen fiscal vigente en Euskadi o en Navarra es solidario y perfectamente respetuoso con los Tratados europeos. Otro ejemplo palpable de que el régimen bilateral funciona correctamente en el ámbito del Concierto Económico.

Lamentablemente, hay quien sigue manteniendo que el sistema financiero vasco puede vulnerar determinados principios, cuando la UE y, en particular, el TJUE, han avalado repetidas veces el Concierto y sus indudables ventajas para facilitar la corresponsabilidad y la solidaridad comunitaria. El evidente riesgo unilateral asumido por las instituciones vascas en esta materia es algo que, interesadamente, algunos pretender obviar, pero que no puede pasar inadvertido en cualquier análisis con un mínimo rigor jurídico.

El manido argumento del agravio es comprensible si se desconoce el sistema del Concierto y Convenio en este punto o se pretende su enmienda directa en vía puramente política como sostienen algunos. A pesar de todo, la cuestión es, como casi siempre, más profunda de lo que aparenta. Los Derechos Históricos que sostienen el Concierto Económico vasco y el Convenio navarro demandan adicionalmente, desde hace mucho tiempo, una actualización general real especialmente a la luz del fenómeno europeo de integración política y jurídica.

Para tal fin, sin duda alguna, un sistema bilateral de garantías entre Euskadi y el gobierno central es una herramienta imprescindible que puede ampliarse a diversas competencias de vital importancia. Ello se encuentra implícito en la garantía de los Derechos Históricos para Euskadi, para sus Territorios Históricos y también para la Comunidad Foral de Navarra. Cosa distinta es la voluntad política de cada cual. Para la verificación efectiva de dicha voluntad, la Ponencia de Autogobierno que se desarrolla en el Parlamento Vasco va a ser determinante en la búsqueda de acuerdos de calado que marquen nuestro futuro hacia mayores cotas de autogobierno, incluso mirando hacia nuestra relación institucional directa con las instituciones europeas.

RVAP- monográfico sobre la Ley 2/2016, de Instituciones Locales de Euskadi

Lotura zuzena argitalpenera, Revista Vasca de Administración Pública:

https://www.euskadi.eus/t59aWar/revistaJSP/t59aVerEjemplar.do?R01HNoPortal=true&t59aTipoEjemplar=S&t59aNumEjemplar=2

 

Derecho a decidir y libre determinación- Cuaderno de Derechos Humanos nº 90, Deusto

Link de acceso directo al Cuaderno de Derechos Humanos nº 90, Universidad de Deusto:

“Derecho de libre determinación y derecho a decidir: nueva soberanía y Derechos Humanos en el siglo XXI”, por Xabier Ezeizabarrena.

http://www.deusto-publicaciones.es/index.php/main/libro/1157

Ingurumen Zuzenbideko Masterra/Máster “online” en Derecho Ambiental

21. saioa Ingurumen Zuzenbideko Masterra (online)/ 21ª edición del Máster “online” en Derecho Ambiental (UPV/EHU eta Asmoz Fudazioaren bidez): http://mida.asmoz.org

Garoñako zentzugabekeria

Xabier Ezeizabarrena, EHU-ko Ingurumen Zuzenbideko irakaslea: bcpecsaj@ehu.eus

Burgoseko Santa Maria de Garoñako zentral nuklearraren berriro irekitze posibleak berriz ere agerian jartzen du Espainiak ez duela politika energetikorik eta gutxieneko zorroztasun juridiko nahiz teknikorik gabeko erabaki politiko batek aurretik ezin suma daitezkeen ondorioak ekar ditzakeela. Deliberamenduak eta eztabaidak –krisi ekonomiko, iraunkortasun, eredu energetiko eta natura baliabideen ezinbesteko babesari buruzkoak-, beste behin erakusten dizkigute gure garapen-ereduari darizkion muga handiak. Horiek horrela, oraingoz, Garoñako gaiaren gainean, Estatuko Gobernuak zein Segurtasun Nuklearreko Kontseiluak ez dute argudio tekniko edo juridikorik argudiatu. Arrazoibiderik ezaren harian, Kontseiluak arbitrariotasun zorrotza duen txosten bat soilik egin du.

Gai nuklearrak eta bere inguruko benetako eztabaida baten faltak erakusten digute zein garrantzi txikia ematen zaien ingurumeneko interakzioen inguruko muga politikoei. Izan ere, ingurugiroak gure lurralde-mugak gainezkatzen ditu, eta gogorarazten digu eraginkortasunik eza handia dutela gure hainbat formulak (atmosferan, lurrean, uretan nahiz itsasoetan kalteak saihestekoak).

Kontua gehiago zailtzen da arestiko inguruneetan. Horietan, elementuen aurka borrokatzeko dugun aukera txikiak argi eta garbi erakusten du zein ahalmen txikia dugun naturaren aurka gudukatzeko; nahiz eta, mendeetan zehar, borroka horretan tematuta gauden.

Arazoa ez da berria, eta, gaur egun arte, ez du konponbidearen itxurarik. Irtenbidearen bilaketan, gainera, krisi globalak eta energia-eskaera gero eta handiagoak ez dute laguntzen, oztopatzen baizik. Garoñaren kasuan, egintza politiko opakuen ondorioak jasaten jarraitzen dugu. Eta Estatua ez da gai Segurtasun Nuklearreko Kontseiluaren behin-behineko erabaki bati erantzuteko edo gardentasun-mekanismo nahiz kontrol-mekanikeria bat erabiltzeko.

Opakua eta gardentasun tekniko eta politikorik gabekoa den eredua zuritzeko, behar energetiko eta ekonomikoek aipatzen dira, betiere ahaztuz arazo nuklearrak oraindik ere hondakin nuklearrak biltegiratu baino ez dituela egiten eta ez duela horien ezinbesteko kudeaketarako erantzun teknologikorik ematen. Ahazte horrekin batera, gudu politiko handi batek irauten du, ingurumen-informaziorako sarbide publikoaren eskubidearen betetze-mailak erabakitzea helburu duenak. Batzuek, beren subiranotasunaren muga oparoei esker, gerra horretatik libratu nahi dute, beren politika energetikoetan esku-sartzeak dakartzan printzipioak saihesteko. Jakina denez, etxeko eta nazioarteko mailan, adibidez, gasen isurketarako eskubideen merkataritzako zuzenbide- eta burtsa-erregimen benetakoa gauzatu da. Merkatu hau bik arbitratzen dute: estatuek eta enpresek. Bi horiek beren kuotak agortu dituzte eta isurketen gainean mugimendu- eta merkatu-aukera pixka bat dute.

Aldi berean, garapenerako bidean dauden herri eta eskualdeek urteak daramatzate gasek beren biodibertsitatean, lehen mailako jardueretan eta ekonomian duten eragina jasaten. Gainera, herrialde eta eskualde horiek oinarrizko sektoreen –nekazaritza eta arrantzaren, batez ere- mendekoak dira. Beren etorkizunak mendeak daramatza gizarte askoren etorkizuna hipotekatzera jotzen duen eredu baten eraginari lotuta. Eredu horren arestiko adibideak ditugu Japoniako Fukushimako zentral nuklearraren aldameneko itsasoak, non eta, azken urteotan, gertatutakoa ikusita, arrantza lugorri utzia den. Lugorriaren aurrean, Garoñako zentzugabekeriak frogatzen du gure inguruan energia-politika koiunturalek –sektore energetiakoaren inguruko planifikazio estrategiko txikiena ere ez dutenek- irauten dutela.

Ezbai nuklearraren eragin globala distantzian soilik suma daiteke, eta bertako politika konprometitu nahiz teknologian egiaztatuekin minimiza daiteke. Erronka bat da, bi ekintza eskatzen dituena: batetik, bertako egintzak; eta, bestetik, ekintza globalak (energia garbirako sarbidean, solidaritatean, benetako iraunkortasunean, teknologiarako inbertsioan, berrikuntzan eta ikerketan oinarritutakoak). Bi egite horien bitartez, etorkizunari aurre egingo zaio, orainari berari uko egin gabe, segurtasun- eta zuzentasun-baldintzatan, hornidura energetikoa bermatuz.

Testuinguru honetan, bai Nazio Batuek, bai Europar Batasunak, gai nuklearrari buruzko beren jarrera zehaztugabeak berriz planteatzea pentsatu beharko lukete. Izan ere, beharrezkoa da bi erakundeok beren buruaz jabetzea eta energia-aukera eraginkorrak bilatzeko tresna politiko aktibo bihurtzea.

Egia esan, ingurumena eta bere baitako baliabideak babesteko, zuzenbidea ez da nahikoa. Ondorioz, konpromisoak bertakoa izatetik globala izatera pasatu behar du, arazoak errotik konpontzeko eta, erabaki globalak hartu baino lehen, emaitzak kontuan izateko.

Zentral nuklear bat berriro irekitzeak ez luke politika-erabaki arbitrarioa, behar bezalako teknika-zehaztasunik gabekoa, izan behar; bestela, energia-eredu baten eta planifikazio baten gabeziak Garoñako bezalako egoerei erantzun tekniko eta juridiko bakar bat ere ez emateko arriskua sor dezake. Faltak, halaber, energia-eredu ez-iraunkorra eta arbitrarioa betiko dezake.

Energia urdina

Xabier Ezeizabarrena, EHU-ko Ingurumen Zuzenbideko irakaslea: bcpecsaj@ehu.eus

 

Energia- eta ingurumen-erronka globalek behartuta, trantsizio bat egin beharko da. Energia garbia sortzeko iturri berriak aurkitu eta erregai fosilak pixkanaka alde batera utzi beharko dira trantsizioan. Bertan, Europar Batasunak (EBk) aitortu du itsasoko energiek zeregin nabarmena dutela, betiere beren motak baliatuz: batez ere, eolikoa, “off-shore” delakoa, olatuetakoa, laster eta mareetakoa.

2012rako, Europako Batzordearen Itsasoko Ingurunearen Ezagutzari buruzko Liburu Berdeak aurreratzen zigun itsasoko energia eolikoaren hedapen azkarrak itsasoko ekonomia, oro har, aldatu, bizkortu eta sustatuko duela. Idaztiak, era berean, adierazten zuen itsasoko datuak eskuratzearen abantailak -2010eko ekonomiaren arabera kalkulatutakoak- uste dena baino handiagoak izango direla. Liburuak, halaber, ondorengoak azpimarratzen ditu: “Itsaso eta ozeanoek gure ekonomiak suspertzeko behar dugun bultzada eman diezagukete. Bi horiek enplegu sustagarriak eta atsegingarriak, gure gazteen itxaropenak bete ditzaketenak, eman ditzakete. Orobat, behar dugun energia garbia eman dezakete, baldin eta klima-katastrofe bat ekidin nahi badugu.

Arestiko dokumentuak nabarmentzen du energia eolikoa dela elekrizitatea sortzeko azkarren handitzen den era, instalatutako ahalmenari dagokionez. Instalazio elektrikoen %10 itsasoan dago dagoeneko, eta ehuneko hori handitzen ari da. Energia Eolikoaren Europako Elkartearen kalkuluen arabera, instalazio berri asko itsasokoak izango dira aurrerantzean: 2020an, %20 eta 2030ean, %60. Arrakastak arrakasta dakar. Beraz, itsasoko energia eolikoko plataforma hauetarako inbertsioek industriako beste adar batzuk sustatuko dituzte.

Europako Erkidegoko araudiaren esparruan, Europako Parlamentuaren eta Europako Kontseiluaren 663/2009 zenbakia duen Araudia, 2009ko uztailaren 13koa, da gogoeta egiteko hasierako elementua. Arautegiak ekonomiaren susperraldirako laguntza-programa bat ezartzen du, proiektu energetikoetarako Europako finantza-laguntzaren bitartekoa.

Azken legealdian, Rajoyren Gobernuaren nahaste agerikoaren aurka, Europako Batzordeak, Europar Batasuneko politika energetikoan, energia eraginkortasuna eta energia-iturri berriztagarriak lehenesten ditu, hornidurako ingurumen- eta segurtasun-arrazoiak direla-eta. Horien harian, Araudiak lehentasunak betetzen laguntzen du, itsasoko energia eolikoko proiektuak, funtsean, sustatuz.

Energia-aurreztea eta energia-eraginkortasuna sustatzeko neurriei dagokienez, besteak beste, ekintza espezifikoetarako inbertsio-funts bat –“Marguerite: Fondo Europeo 2020 para la Energía, el Cambio Climático y las Infraestructuras” izenekoa- sortzeko neurria aipatu behar da. Funtsa Europar Batasuneko inbertitzaile instituzionalek sortuko lukete, eta Europako Inbertsio Bankuak (EIBk) zuzenduko luke. Fondoak energia eta klima-aldaketako alorretan (energia jasangarri, energia berriztagarri eta teknologia berrien ekoizpenean; energia-eraginkortasun eta energia-aurrezterako inbertsioetan; horniketaren segurtasunean; eta ingurumen-azpiegituren eraikuntzan) inbertitzea du helburu.

Arestiko neurriak Europar Batasuna abangoardiako erakunde bihurtu nahi du klima-aldaketaren aurkako borrokan. Horrela, Europar Batasunak asmo handiko jomugak ditu 2020rako:

. Berotegi efektuko isuriak %20 gutxitu.

. Energia-eraginkortasuna %20 handitu.

. Energia berriztagarrien bidezko energia-ekoizpena %20 handitu. Esparru honetan, itsasoko energiak oso garrantzizkoak izan daitezke, ez soilik energia sortzeko iturri gisa, baizik eta baita dagoeneko Euskadiko industriak duen elementu eragile nahiz teknologiko bezala ere. Handitzean, gainera, Eusko Jaurlaritza buru den Biscay Marine Energy Platform (BIMEP) plataformak, eremuko entseguetarako banku teknologikoa denak, lagunduko du.

Era berean, Europar Batasuneko estruktura- eta kohesio-funtsek itsasoko energia berriztagarriko proiektuak finantza ditzakete. Izan ere, balioztatzen da funtsok energia eolikorako 787 milioi euro baino gehiagoko inbertsioa egin dutela. Halaber, 2007-2013 epean, off-shore proiektuak ahalbidetu dituzte.

Testuinguru honetan, teknologia hauek garatzeko Europar Batasunak erakutsi duen borondateak eta Batasunak berak ingurumen-erronkei eman dien erantzunak bi gauza erakusten dituzte. Bat: bide hau estrategikoa da. Eta bi: teknologia  horien inguruko eragileak hautatzeko prozesuek Europar Batasuneko estatuen eta industriaren parte-hartzea behar dute.

Euskadira etorrita, Euskadiko Estrategia Energetikoa 2020k honakoa jotzen du Planaren helburutzat: “Betiere ingurugiroa babestuz, energia berriztagarriak ahalik eta gehien hedatzea: besteak beste, energia eolikoa, eguzki-energia (bere mota guztiak, barne), itsasoko energia batzuk, biomasako energia eta energia geotermikoa”.

Arestian azaldutako guztiari berehala ekin behar zaio, energia berriztagarrietarako ordainketa egokia egiteko estatuaren konpromisoa lortuz. Engaiamenduaz gain., itsasoko energien egiazko garapenak honako konplexutasun handiko aldeak koordinatzea eskatzen du: ekonomikoak, itsastarrak, administratiboak, juridikoak, industrialak eta ingurumenekoak. Alderdi horien koordinazioa erronka handia da, erregai fosilekiko mendekotasun agerikoa gutxitzen lagun dezakeena.