Artikulu hau jatorriz The Conversation argitalpenean aurki daiteke.

“2025. urtean gaude. Planeta osoa Airbnb-k hartuta dago... osoa? Ez, Frantzia hegoaldean dagoen euskal lurralde txiki batek eusten dio oraindik ere, eta beti bezala, inbaditzaileari”. Horixe izan daiteke Galiako erresistenteei buruz Uderzoren Asterix eta Obelix saga ospetsuarekin XXI. menderako egindako eguneraketa: hauxe da Airbnb-ren hedapena geldiaraztea lortu duen mugimendu sozialaren historia. Abentura interesgarri honetan, edabe magikoa parekorik ez duen konbinazioa da: desobedientzia zibila eta legezkotasuna. Konta dezagun beraz, orain, Alda kolektiboaren historia.

‘Airbnbizazioa’ eta horren arazoak

Elkarri lotuta dagoen planeta batean, komiki ezagunak aipatutako inbasio horrek higiezinen presioaren itxura hartu du. Alokairu turistikoaren errentagarritasuna gure hiriak eraldatzen eta bertakoentzako bizitegi alternatibak zailtzen ari da.

Erakundeak arazo hori geldiarazi nahian ari dira hainbat estrategiaren bidez: tentsio eremuak aitortzea eta alokairuen igoera ehunekoak finkatzea, adibidez. Bien bitartean, mugimendu sozialek erregulazioak eta konponbideak eskatzen dituzte.

Baina, ezohikoak dira erakundeek eta mugimendu sozialek fenomeno hori geldiarazteko bat egiten duteneko kasuak. Eta are urriagoak dira desobedientzia zibilak eta legezkotasunak bat egiten duteneko kasuak.

Arazoa zifratan

Iparraldeak beti izan du erakargarritasun turistiko handia. XIX. mendearen erdialdean, Eugenia de Montijo enperatrizak Biarritz aukeratu zuen bere udaldietarako. Orain, XXI. mendean, klima onaren, gastronomiaren eta parekorik ez duten paisaien bila joan ohi diren erretirodun paristarren ohiko iritsierari inbasio turistikoa gehitu zaio.

Espainiako estatuan kokatuta dauden Nafarroa eta Euskal Autonomia Erkidegoa autonomia erkidegokiekiko mugakidea den lurralde eremu txikia da. Iparraldean bizi diren 300.000 lagunen artean, lautik batek hitz egiten du euskaraz. Eskualdean 158 udalerri daude, baina haietako hiruk bakarrik dituzte 30.000 biztanle baino gehiago.

2020an, Iparraldeko alokairuko etxebizitzetatik 11.000 oporretarako etxebizitza ziren. 5 urteko tartean bakarrik, lau etxebizitzatatik bat merkatutik atera zen eta kontuan izan behar da lurralde hartako biztanleen % 35 bizi direla alokairuan. Munduko beste hainbat tokitan gertatu zen moduan, turismoa bertako biztanleak kanporatzen ari zen.

Desobedientzia zibila estrategia gisa

Egoerari aurre egin eta baliabide gutxi dituzten pertsonek etxebizitza duina izateko duten eskubidea defendatzeko, Alda mugimendua sortu zuten eskualdean.

Lehen ekintza agintariek legea ez zutela betearazten erakusteko izan zen; hau da, Airbnb-n eskainitakoa ez zutela kontrolatzen frogatu zuten. Horretarako, alokairuan jarri zuten Angeluko, Ipar Euskal Herriko hirugarren hiri handieneko, udaletxea.

Hilabete batzuk geroago, plataforma hartan legez kanpo iragarrita zegoen Biarritzeko ‘urrezko miliako’ apartamentu bat okupatu zuten (hango metro koadroaren prezioa 40.000 euro artekoa izan daiteke). Agintaritzek Airbnb eta jabeak zigortzeko konpromisoa hartzea lortu ondoren, aktibistek etxebizitza utzi zuten, baina presioari eutsi zioten.

2022an, Baionako suprefeturaren aurrean kanpatu zuten agintariei presioa egin nahian eta haien etxebizitza turismora bideratu ahal izateko beren etxetik aterarazi nahi zuten familia kaleratzea eragotzi zuten. Urtebete geroago, 2023an, jardunbide abusiboak erabiltzen zituen higiezinen enpresa bat okupatu zuten. Geroago, gauza bera egin zuten alokairuan zegoen etxebizitza batekin.

Presioak emaitzak izan ditu

Inbaditzaileari “aurre egiten dion herrixkak egindako ekintzek” Estatu mailan ere oihartzuna izan dute. Eta Aldak toki mailan legitimitatea lortu zuen 2022ko abenduan hauteskundeak irabazi zituenean etxebizitza sozialetako maizterrak ordezkatzeko. Azkenean, elkarteak Iparraldeko alkateei etxebizitzaren alokairuko merkaturako konpentsazio neurri bat ezartzea proposatu zien. Neurri hori 200.000 biztanle baino gehiagoko hirietarako Frantziako estatuan aurretik indarrean dagoen beste baten antzekoa da.

Neurri horri esker (2023ko martxoan sartu zen indarrean), jabeek alokairuko etxebizitza bat ostatu turistiko bihur dezakete. Horretarako, ordea, baldintza bat bete behar da: udalerri berean, neurri bereko lokal bat eskaini behar da alokairu arrunteko etxebizitza gisa. Gainera, legez kontrako alokairuen kasuan, 50.000 euro arteko isunak aurrez ikusi dira. Horren guztiaren bidez, bizitegi etxebizitzak ostatu turistiko bihurtzeko prozesuaren pizgarriak kendu nahi dira.

Tokiko agintariek emandako laguntzari esker, Euskal Herriko Hirigune Elkargoa bihurtu zen 200.000 biztanle baino gehiagoko udalerrietatik harago joanda, konpentsazio neurri hori aplikatu zuen Frantziako lehen lurraldea.

Baina jabeen eta higiezin agentzien talde batek aurkeztutako demanda zela eta, neurriaren aplikazioa urtebetez geldi egon zen. Azkenean, auzitegiek arrazoi eman zieten eskualdeko agintariei eta konpentsazio neurria berriro martxan jarri zuten.

Zein izan dira emaitzak? 2022an, erabilera aldaketarekin lotutako 4.665 baimen izapidetu zituzten. Aldiz, 2023ko martxoaren 1etik abendu amaierara bitarte izapidetutako kopurua 369koa baino ez zen izan. Gainera, hurrengo urteotan, alokairu turistikoko 10.000 lizentzia inguru ez direla berrituko aurrez ikusi da.

Mugimendu sozialak eta demokrazia

Mugimendu sozialak beti izan dira demokratizazio faktorea. Aztertutako lurraldean, Aldaren esperientziaz gain, partaidetza komunitarioko beste adibide batzuk ere topa ditzakegu.

Euskaraz hitz egiten duten “herrixka galiar” horretan dago Europa osoko bertako moneta garrantzitsuena: euskoa. Gainera, mugimendu ekologista bat ere badago eta mugimendu horrek urtero ziurtatzen du udalek klima aldaketaren aurka lan egin duten ala ez. Bestalde, gizarte zibiletik sortu zen eta desazkundearen printzipioekin lan egiten duen laborantza ganbera ere badago.

Demokraziak mugimendu sozialak behar ditu eta Euskal Herriko Unibertsitatean demokraziaren aurrerapenarekin lotuta protestak betetzen duen rola ikertzeko lanean urteak daramatzagu. Horregatik, gure unibertsitateak gizarte eta erakunde mailako mugimenduen arteko lankidetza harremanak ezartzen lagundu nahi du. Denon onura izango da irabazle.