bien 1 adv ongi, ondo, ontsa goi; ederki; poliki, majo beh: el motor funciona bien, motorra ongi dabil; lo pasaron bien, ondo pasatu zuten; una yegua bien domesticada, behor ongi hezi bat goi; todo eso está muy bien, pero ..., hori guztia oso ongi dago, baina ...; lo conozco bien, ederki ezagutzen dut; bien que vivíamos entonces, bai ederki bizi ginela orduan; muy bien tapados, txit poliki estaliak.
2 (como es debido) behar bezala, ongi, ondo: si no pronuncias bien,
ez badituzu hitzak ongi ebakitzen; siéntate bien,
ondo eseri.
3 (en buen estado) onik: ¿te encuentras bien?, ongi zaude, onik zaude? ¿en casa todos bien?, etxean denak ongi?
4 (de salud) onik, ongi, ondo.
5 (físicamente) itxura onean: su novio está muy bien,
oso itxura oneko senargaia du.
6 (acertadamente) zuzen; ederki: contestó bien a todas las preguntas,
galdera guztiei zuzen erantzun zien.
7 (de acuerdo) ados, ongi da: ven mañana a las dos, -bien,
etorri bihar ordu bietan, -ongi da.
8 (mucho) ondo, ongi: ganan bien, pero lo malgastan en bebida,
ongi irabazten dute, baina edanean hondatzen dute.
9 (muy) oso, asko; ondo, ongi, ederki: un vaso de leche bien fría,
baso bat esne hotz-hotza; ha pagado bien caro su error,
ongi larrutik ordaindu du bere errua; está bien arrepentido,
ondo damutua dago; es bien sencillo,
oso erraza da; llegó bien pronto,
laster asko heldu zen; los libros eran bien baratos,
liburuak merke askoak ziren; era bien raro el asunto, nahiko(a) xelebrea zen kontua.
10 m ongi, on: quería el bien del euskera,
euskararen ongia nahi zuen; el bien y el mal,
ongia eta gaizkia.
11 (bienestar) on, onura: lo hice por el bien de todos,
guztien onerako egin nuen.
12 hezk (calificación) ongi.
13 bienes mpl ondasun(ak), izan(ak).
• ahora bien, baina, ordea.
• bien ... bien, conj nahiz ... nahiz, edo ... edo, nahiz ... edo: lo enviaremos mañana, bien por correo, bien por mensajero,
bihar bidaliko dugu, nahiz postaz, nahiz mezulari bidez.
• bien de salud, osasunez ongi.
• bien de veces, askotan.
• bien hablado, (persona) mihi garbiko.
• bien parado, onik, ongi: salir bien parado,
onik atera, ongi atera.
• bien que, nahiz (eta).
• bienes complementarios, ondasun osagarri(ak).
• bienes comunales, herri ondasun(ak).
• bienes de consumo, kontsumo ondasun(ak).
• bienes de equipo, hornidura ondasun(ak).
• bienes inmuebles, ondasun higiezin(ak), funts ondasunak, ondasun errotu(ak).
• bienes muebles, ondasun higigai(ak), ondasun errogabe(ak).
• bienes raices, funts ondasunak, ondasun higiezin(ak), ondasun errotu(ak).
• bienes y males, on-gaitz(ak) goi.
• de bien, zintzo, zuzen: persona de bien,
pertsona zintzoa.
• el bien común, guztien ona.
• en bien de, -en onean, -en onetan goi, -en mesedetan.
• está bien, ongi da, ondo dago.
• estarle bien algo (a alguien), (norbaitek) zerbait merezia izan: lo han despedido y le está bien, kaleratu dute eta (ongi) merezia du.
• gente bien, colq etxe oneko (pertsona): es gente bien,
etxe onekoa da.
• hacer bien, on egin; ongi egin: haces bien en confesar la verdad,
ongi egiten duzu egia aitortzea.
• ir bien (a alguien, a algo), (norbaiti, zerbaiti) ongi joan: me va bien,
ongi doakit.
• muy bien, ederki, ederto; ederki asko, ondo asko, ederki baino ederkiago, bapo beh, majo beh: lo has hecho muy bien, ederki egin duzu.
• ni bien ni mal, ez hotz eta ez bero.
• no bien, bezain laster, ahala: no bien llegó,
heldu ahala.
• para bien, on beharrez; onerako: busca mujer, y que sea para bien,
emaztea bilatu, eta onerako izan dadila.
• para bien de, -en onerako, -en onean, -en onetan goi, -en mesedetan: para bien de nuestra literatura,
gure literaturaren onerako.
• para bien o para mal, onerako edo gaitzerako.
• por el bien de, -en onerako, -en onean, -en onetan goi, -en mesedetan: lo hice por tu bien,
zure hobe beharrez egin nuen, zure onerako egin nuen.
• ¡pórtate bien!, zintzoa izan!
• si bien, ba... ere, nahiz eta, arren: si bien estoy cansado,
nekatua banago ere; es un buen libro, si bien algo triste,
liburu ona da, triste xamarra bada ere, nahiz triste samarra den goi.
• tener a bien, ontzat hartu.
• tomar a bien, ongi hartu, onera hartu goi.
• ¡ya está bien!, aski da!, nahikoa da!: ya está bien de mentiras,
aski da horrenbeste gezur!