dar 1 t eman: dar dinero,
dirua eman; dar el desayuno a los niños,
umeei gosaria eman; me da asco,
nazka ematen dit: me dio miedo, beldurra eman zidan.
2 (conceder, permitir tener algo) eman: dales permiso,
emaiezu baimena; dale tiempo,
emaiozu denbora.
3 (naipes) eman, banatu.
4 (pegar, golpear) eman, jo: le dio una patada en la cabeza,
ostikoa eman zion buruan.
5 (entregar, poner al alcance) eman, pasatu, eskuratu: dar un paquete,
pakete bat eman; dame la sal,
pasa egidazu gatza.
6 (aplicar una sustancia) eman, jarri: dio dos manos de pintura,
bi eskualdi margo eman zituen; me dio crema en la espalda,
krema jarri zidan bizkarrean.
7 (pagar a cambio) eman, ordaindu: ¿cuánto me daría por esto?, zenbat emango zenidake honen truke?
8 (decir fórmulas de cortesía) eman, esan: dar las gracias,
eskerrak eman, dales recuerdos a tus padres, goraintziak esan, goraintziak eman zure gurasoei; dar los buenos días,
egun on esan, egun onak eman.
9 (producir) eman: la higuera da higos,
pikondoak pikuak ematen ditu; el sol da luz,
eguzkiak argi egiten du.
10 (realizar una acción): dimos un paseo, paseatzen ibili ginen; dame un beso, emadazu musu bat; le dio un golpe, jo egin zuen, kolpe bat eman zion; dar palmadas, txaloak jo; dar un grito, oihu egin; dar un paso, pauso bat egin, pauso bat eman, urrats bat egin; dar una puñalada, sastakoa eman; dar brillo, distirarazi.
11 (película) eman, pasatu, bota beh, proiektatu.
12 (obra de teatro) antzeztu, jokatu.
13 (concierto, fiesta etc) eman: dio una conferencia,
hitzaldi bat eman zuen.
14 (afectar) jo: le dio en la rodilla,
belaunean jo zuen; le dieron bien fuerte,
ederrak eman zizkioten; se dio contra la pared,
paretaren kontra jo zuen; donde no da el sol,
eguzkiak jotzen ez duen aldean; el sol me daba en los ojos,
eguzkiak begietan jotzen ninduen.
15 (las horas) jo: acaba de dar la hora,
oraintxe jo du ordua; el reloj dio las seis,
erlojuak seiak jo zituen; dieron las diez de la noche,
gaueko hamarrak jo zuten.
16 (abrir el paso de conductos) ireki; piztu: dar el gas,
gasa ireki; dale a la luz,
piztu argia; dale al grifo,
ireki iturria.
17 i (accionar) eragin, saka; dándole a la palanca, palankari eraginez; dale a la manivela, eragiozu biraderari; darle al botón, botoia(ri) sakatu.
18 (mirar una cosa hacia una parte) -ra jo, -ra begira egon, -ra eman: la casa da al mar,
etxea itsasora begira dago; en medio de una plaza que da al río,
ibaira ematen duen plaza baten erdian; la puerta daba a una pequeña cuadra,
korta txiki batera ematen zuen ateak.
19 darse eman (a, -i): son muy dados a los sueños,
ametsari oso emanak dira.
20 (entregarse sexualmente) eman (a, -i), larrua eman beh: no se da fácil, ez du larrua erraz ematen.
21 (suceder, existir) gertatu, izan, fortunatu beh: se han dado cinco muertes, bost hildako gertatu dira: es conocido por todos qué casos de corrupción se están dando,
denok dakigu nolako ustelkeria kasuak ari diren gertatzen.
22 (crecer) hazi: aquí se dan bien las patatas,
hemen patatak ongi hazten dira.
• a base de darle, ibilian-ibilian: a base de darle al final ha aprendido a jugar a pelota,
ibilian-ibilian, azkenean ikasi egin du pilotan.
• dale que dale, colq jo eta jo.
• dale que te pego, colq jo eta ke: y siguió dale que te pego contando batallitas,
eta jo eta ke jarraitu zuen istorioak kontatzen.
• dando saltos, jauzika, saltoka.
• dar a conocer, ezagutarazi.
• dar a entender que ..., ...-(e)la adierazi, iradoki.
• dar a luz, erditu, erdi, mundura ekarri: dio a luz una hija,
alaba batez erditu zen.
• dar con, aurkitu: dio con la calle,
aurkitu zuen kalea; al salir de casa di con mi primo,
etxetik ateratzean lehengusuarekin topo egin nuen.
• dar con, dar contra, (chocar) jo: el coche dio contra el árbol,
autoak zuhaitza jo zuen.
• dar con el bastón, makila dantzatu.
• dar con los huesos en, colq -n bukatu: dio con sus huesos en la cárcel,
kartzelan bukatu zuen.
• dar cuenta de, (acabar) bukatu; (comunicar) -en berri eman: para dar cuenta del habitual almuerzo rápido,
ohiko bazkari-pasada egiteko; dar cuenta rigurosa de algo,
zerbaiten kontu hertsia eman.
• dar de beber, edaten eman, edatera eman goi.
• dar de bofetadas, de palos, de tortas (a alguien), (norbait) jipoitu, (norbaiti) galantak eman.
• dar de comer, jaten eman, jatera eman goi.
• dar de lado, alde bat utzi.
• dar de narices, (con el suelo) muturrez aurrera erori; (con alguien) aurrez aurre topo egin.
• dar de sí, (ropa) eman; (dinero, comida) iraun.
• dar gusto a los ojos, begiak bazkatu.
• dar en, (acertar) aurkitu.
• dar en el blanco, helburua jo.
• dar igual, berdin izan: le daba igual,
berdin zion, berdin zitzaion.
• dar la gana (a alguien), (norbaiti) gogoak eman: cuando te dé la gana y como te dé la gana,
gogoak ematen dizunean eta gogoak ematen dizun bezala; no me da la real gana,
ez dit gogoak ematen; dar a alguien la gana de hacer algo,
norbaiti zerbait egiteko gogoak eman.
• dar la mano (a alguien), (norbaiti) eskua eman.
• dar la vista a un ciego, itsu bati begia(k) argitu.
• dar lo mismo, berdin izan: me da lo mismo,
berdin dit, berdin zait.
• dar mucho gusto (a alguien), (ante infinitivo), (norbait) asko poztu ...-z: nos da mucho gusto verte,
asko pozten gara zu ikusteaz.
• dar muerte (a alguien), (norbaiti) heriotza eman, (norbait) hil, erail.
• dar muestras de, eman: daba muestras de cansancio,
nekatua zegoela ematen zuen, nekatua zirudien.
• dar no sé qué (a alguien), colq halako bat egin (norbaiti): me da no sé qué que te vayas,
halako bat egiten dit zu joateak.
• dar para, (ser suficiente) -tzat aski izan: la sopa da para cuatro,
zopa aski da laurentzat, zopak ematen du laurentzat.
• dar parte de algo, zerbaiten berri eman.
• dar por, -tzat eman: dar por perdido,
galdutzat eman; dar por bueno,
ontzat eman, ederretsi goi.
• dar por (a alguien), (con participio etc), (norbait) -tzat hartu, -tzat jo; (con infinitivo), (norbaitek) -i eman, (norbaiti) gogoak eman: la dieron por muerta,
hiltzat eman zuten; le ha dado por engordar,
gizentzerari eman dio; le dio por cantar,
gogoak eman zion kantuan hastea.
• dar por (el) culo, vulg ipurditik eman; (vejar) ederki izorratu.
• dar por sentado, segurutzat jo.
• dar que, (con infinitivo): eso te da que pensar, zer pentsa uzten zaitu horrek; darás que hablar, zer esana (franko) emango duzu.
• dar razón de alguien, norbait dagoen lekua esan: no nos dio razón de Joseba,
ez zigun esan Joseba non zegoen.
• darle algo (a alguien), (sobrevenirle) izan: le dio un ataque de tos,
eztulaldi bat izan zuen; si sigue así le dará algo,
horrela jarraitzen badu, ondoezik jarriko da, alditxartuko da.
• darse a, (consagrarse) -i eman; (a un vicio) -ra eman: se dio al estudio,
ikasteari eman zitzaion; se ha dado a la bebida,
edanari eman zaio.
• darse a conocer, ezagutzera eman.
• darse con, contra, (chocar) jo: el coche se dio contra el árbol,
autoak zuhaitza jo zuen; dar(se) de narices con el muro, hormaren kontra jo.
• darse cuenta, konturatu, ikusi, baitaratu goi.
• darse por satisfecho, nahikoa izan.
• darse por vencido, etsi, amore eman.
• dársela (a alguien), (engañarle) (norbaiti) ziria sartu.
• dárselas de, colq (nork) bere burua ...-tzat eduki: se las da de muy listo,
bere burua oso argitzat dauka.
• dársele (a uno) bien algo, (norbait) ...-n ona izan: se le dan bien los idiomas,
ona da hizkuntza kontuetan.
• dársele (a uno) mal algo, (norbait) ...-n txarra izan: se le dan mal las matemáticas,
txarra da matematika kontuetan.
• hacer dar, emanarazi: hizo dar a la tierra toda clase de frutos,
lurrari fruitu mota guztiak emanarazi zizkion.
• hacer darse cuenta, begiak zabaldu, konturarazi: me hizo darme cuenta,
begiak zabaldu zizkidan.
• no dar ni los buenos días, kea ere ez opatu.
• no dar una, colq denak oker egin.
• ofrecer y no dar, eutsi eta tati egin.
• para dar y tomar, erruz.
• ¡y dale!, hara berriz ere!