hacer 1 t (producir, realizar) egin: hacer una casa,
etxe bat egin; hecho a mano,
eskuz egina; hacer gracia,
grazia egin; hacer la comida,
bazkaria egin, prestatu; haz lo que quieras,
nahi duzuna egizu; hazme un favor,
egidazu mesede bat; hacer recados,
mandatuak egin; ha perdido un tanto hecho,
ia eginda, ia irabazita zeukan tanto bat galdu du.
2 (pan) erre, egin.
3 (cama) egin: hacer las camas, oheak egin.
4 ari izan: lo estás haciendo muy bien,
oso ondo ari zara; ¿qué estás haciendo en mi habitación?, zertan ari zara nire gelan?
5 (ejercitar) (ariketak) egin: hacer dedos,
hatz ariketak egin.
6 (creer, suponer) uste izan, pentsatu: te hacía en Roma,
Erroman zinela uste nuen.
7 (recorrer) bidea ibili: hice Barcelona-Bruselas en dos días,
bi egunetan egin nuen Bartzelonatik Bruselarako bidea; hace cincuenta kilómetros por hora,
berrogeita hamar kilometro orduko egiten ditu.
8 (ocupar un lugar) izan: él hace el número cuatro,
bera laugarrena da.
9 (tiempo pasado) orain dela, duela: hace dos días,
orain dela bi egun, duela bi egun goi; vino
hace una semana, orain astebete etorri zen, duela astebete etorri zen goi.
10 (hacer parecer) eman: ese vestido te hace mayor,
soineko horrekin zaharragoa ematen duzu.
11 (sustituyendo a otro verbo) egin: Ramón estudio sociología y su hermana hizo lo mismo,
Ramonek soziologia ikasi zuen eta arrebak gauza bera egin zuen.
12 (obligar) -arazi: nos hizo leer la lección entera,
ikasgai osoa irakurrarazi zigun; me hizo sentir vergüenza,
lotsarazi ninduen, lotsa eman zidan; haz que venga,
etorrarazi ezazu.
13 i -ena egin, itxurak egin: haciendo el tonto,
ergelarena egiten; hacerse el sordo,
gorrarena egin.
14 (actuar, representar) -ena egin: hizo de Hamlet,
Hamletena egin zuen.
15 (fenómenos atmosféricos) egin: hace mucho frío,
hotz handia egiten du; hace viento,
haizea dabil.
16 hacerse (volverse) egin, bihurtu, bilakatu, -tu: hacerse viejo,
zahartu; hacerse rico,
aberastu: se ha hecho liberal, liberal egin da; cuando me haga más hombre,
gizonago egiten naizenean.
17 (acostumbrarse) etsi (a, -n), ohitu (a, -n), erosotu (a, -ra): se ha hecho al nuevo trabajo,
etsi du lan berrian.
18 (resultar) gertatu, joan: la película se hizo muy larga,
filma oso luzea gertatu zen; se le hizo larga la noche,
gaua luze joan zitzaion.
19 (mandar hacer) eginarazi: me hice un vestido en la modista,
soineko bat eginarazi nion jostunari.
• a medio hacer, erdizka eginik.
• ¡así se hace!, hori da!
• ¡buena la has hecho!, ederra egin duzu!
• ¡buena me la has hecho!, ederra jokatu didak/n!
• de hace tiempo, aspaldiko.
• eso no hace al caso, hori ez dator harira.
• hace mucho que, aspaldian, aspaldi: hace mucho que no nos vemos,
aspaldian ez dugu elkar ikusi; no hace mucho que ha muerto,
ez da hil zaharra; no hace mucho que he vuelto de trabajar,
ez naiz lanetik etorri zaharra; no hacía mucho que se había casado cuando murió,
ez zen ezkondu zaharra hil zenean.
• hace poco (que), arestian, oraindik orain, oraintsu, orain (dela) gutxi: hace poco ha estado aquí,
oraindik orain hemen egon da; hace poco que he comido,
jan berria naiz.
• hace tiempo, aspaldi; aspalditxo adkor, aspaldixko adkor.
• hace tiempo que, aspaldian, aspaldi honetan, aspaldi da ...-(e)la; aspaldi du ...-(e)la goi: hace tiempo que esperamos, aspaldian gaude zain; hace tiempo que no cantas, aspaldi honetan ez duzu abestu; él reconstruyó la capilla de Oilandoi, que hacía tiempo que estaba derruida, hark berreraiki zuen, aspaldian lurreratua zegoen Oilandoiko kapera.
• hacer acto de presencia, agertu.
• hacer bien, on egin; ongi egin: haces bien en confesar la verdad,
ongi egiten duzu egia aitortzea; has hecho bien en venir antes aquí,
ongi egin duzu lehenago hona etortzea.
• hacer burla de, -z burla egin, -z iseka egin.
• hacer como que, -ena egin: hizo como que no sabía nada,
ezjakinarena egin zuen; el hombre agachado, haciendo como que cogía una piedra,
gizona, makurturik, alegia harri bat hartzen goi.
• hacer conocer, ezagutarazi.
• hacer de las suyas, betikoa egin.
• hacer de menos (a alguien), (norbait) gutxietsi.
• hacer de vientre, del cuerpo, euf (gorputza) libratu, galtzak askatu.
• hacer el amor, maitasuna egin.
• hacer el indio, colq txoroarena egin.
• hacer el ridículo, barregarri gertatu.
• hacer falta, beharrezko izan: hizo falta un martillo,
mailu bat behar izan zen.
• hacer gracia, atsegina izan: a mí no me hace ninguna gracia,
niri ez zait batere gustatzen.
• hacer la calle, (una prostituta) kalea zaindu.
• hacer lo indecible, inon direnak egin, ipurdia erre adkor.
• hacer por, saiatu: haz por llegar pronto,
saia zaitez goiz heltzen.
• hacer por hacer (algo), (zerbait) egite aldera egin.
• hacer saber, jakinarazi, aditzera eman: si tienes algún problema, házmelo saber,
arazoren bat baduzu, jakinarazi egidazu; por orden del alcalde se hace saber...,
alkatearen aginduz aditzera ematen da...
• hacer tiempo, denbora eman, denbora pasatu.
• hacer y deshacer, egin eta desegin, lotu eta askatu.
• hacerla buena, gogorra egin.
• hacerse a la mar, itsasoratu, itsasoa hartu goi.
• hacerse a un lado, alboratu.
• hacerse con, eskuratu: me hice con el disco,
diskoa eskuratu nuen.
• hacerse el ..., -ena egin: me hice el sordo, el dormido,
gorrarena, lokartuarena egin nuen; haciéndome el loco,
alegia ni ero goi.
• hacerse notar, burua agertu, burua erakutsi.
• hacérsele (a alguien), (norbaiti) egin: eso se le hace extraño,
hori arrotz egiten zaio; se me hace cuesta arriba,
malda gora egiten zait.
• ni falta que hace, ezta nahi ere:
todavía no nos hemos vuelto paganos; ni falta que hace,
ez gara oraindik pagano bilakatuak;
ezta nahi ere.
• no haber nada que hacer, jai izan, jai egon, haratik ez honatik ez izan goi: aquí no hay nada que hacer, jai dago hemen; no había nada que hacer, tenían que quedarse allí, ez zen haratik ez honatik, hor behar zuten gelditu.
• no tener nada que hacer, jai izan, jai egon, haratik ez honatik ez izan goi: con esa chica no tienes nada que hacer,
neska horrekin jai daukak/n.
• ¡qué le vamos a hacer!, zer egingo zaio!
• ¿qué se ha hecho de...?, zer egin da...? ¿qué se ha hecho de mi bondad?, zer egin da nire ontasuna?
• sin hacer, egiteke.
• volver a hacer, berregin.