Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Ume galduaren historia, Elena Ferrante / Fernando Rey (Igela, 2016
)
eu
Uste zuen norbaitek idatziz lortzen bazituen ospea, dirua eta ahalmena, esaldi bakoitza oinaztura baten gisako zerbait bihurtzen zitzaiola.
es
Cre?a que si con la escritura consegu?as fama, dinero y poder, te convert?as en una persona cuyas frases eran rayos.
fr
Elle imaginait qu'une personne capable d'obtenir gr?ce ? l'?criture c?l?brit?, argent et pouvoir devenait quelqu'un dont les mots pouvaient frapper comme la foudre.
en
She thought that if you gained fame, money, and power through writing, you became a person whose sentences were thunderbolts.
eu
Nik, berriz, aspalditik nekien indarra ez zela hainbestekoa.
es
Pero desde hac?a tiempo yo sab?a que todo era m?s mediocre.
fr
En revanche, moi je savais depuis longtemps que tout ?tait beaucoup plus m?diocre.
en
Whereas I had long known that everything was more mediocre.
eu
Liburu batek, artikulu batek zalaparta egin zezaketen, baina antzinako gerrariek ere zalaparta egiten zuten borrokan hasi baino lehen, baina horrekin batera benetako indarra eta eraso-ahalmen neurrigaberik ez bazuten, dena teatrokeria hutsean gelditzen zen.
es
Un libro, un art?culo pod?an hacer ruido, pero el ruido tambi?n se elevaba de los antiguos guerreros antes de la batalla y si no iba acompa?ado de una fuerza real y de una violencia desmedida, era solo teatro.
fr
toutefois, le bruit s'?levait aussi des arm?es antiques avant la bataille mais, s'il n'?tait pas accompagn? d'une force r?elle et d'une violence sans frein, ce n'?tait rien d'autre que du th??tre.
en
A book, an article, could make noise, but ancient warriors before the battle also made noise, and if it wasn't accompanied by real force and immeasurable violence it was only theater.
eu
Hala ere, nire ohorea garbitu nahi nuen, zalapartak ez zuen egiten mesede handirik.
es
Sin embargo, quer?a redimirme, el ruido s? hac?a algo de da?o.
fr
N?anmoins, je voulais me racheter : un peu de bruit, ?a faisait mal tout de m?me.
en
Yet I wished to redeem myself, the noise could do some damage.
eu
Goiz batez, beheko solairura jaitsita, galdetu nion:
es
Una ma?ana fui al piso de abajo, le pregunt? a Lila:
fr
Un matin, je descendis ? l'?tage d'en dessous et demandai ? Lila :
en
One morning I went downstairs, I asked her:
eu
Zuk dakizula, zer dago solaratarrak izutzen dituenik?
es
qu? sabes que pueda asustar a los Solara.
fr
Qu'est-ce que tu sais et qui fait peur aux Solara ?
en
What do you know that frightens the Solaras.
eu
Jakin-minez begiratu zidan, eta, gogo handirik gabe, burua pixka bat jiratu, eta erantzun zuen:
es
Me mir? intrigada, le dio vueltas un rato, sin muchas ganas, contest?:
fr
Elle me regarda intrigu?e, tourna vaguement autour du pot un moment, puis r?pondit :
en
She looked at me with curiosity, she circled around reluctantly for a while, she answered:
eu
Michelerentzat lan egin nuenean, paper asko ikusi nituen, aztertu egin nituen, batzuk Michelek berak eman zizkidan.
es
cuando trabaj? para Michele vi muchos documentos, los estudi? a fondo, algunos me los dio ?l mismo.
fr
Quand je travaillais pour Michele, j'ai vu beaucoup de paperasses que j'ai bien ?tudi?es, et certains trucs, c'est lui-m?me qui me les a donn?s.
en
When I worked for Michele I saw a lot of documents, I studied them, some stuff he gave me himself.
eu
Aurpegia zurbil, minezko imintzio bat egin, eta dialektorik itxienean esan zuen:
es
Ten?a la cara morada, hizo una mueca de dolor, a?adi? en el dialecto m?s chabacano:
fr
Son visage ?tait livide, elle eut une grimace de douleur et ajouta dans le plus grossier dialecte :
en
Her face was livid, she made a pained grimace, she added, in the crudest dialect:
eu
Gizon batek alu bat nahi badu, baina alu-gose ikaragarri hura izanik ere "zurekin nahi dut" esatera ausartzen ez bada, zakila olio irakinetan sartzeko esaten badiozu ere, sartu eginen du.
es
si un hombre quiere un chocho y lo quiere tanto que no consigue siquiera decir lo quiero, aunque le pidas que meta la picha en aceite hirviendo, ?l va y la mete.
fr
Quand un mec a une envie de moule, et qu'il la veut tellement qu'il arrive m?me pas ? le dire, tu peux lui demander de foutre sa bite dans l'huile bouillante, il le fera !
en
If a man wants pussy and he wants it so much that he can't even say I want it, even if you order him to stick his prick in boiling oil he does it.
eu
Gero bere buruari bi eskuez heldu, barrenean dadoak dauzkan godaleta balitz bezala gogor astindu, eta ohartu nintzen berak ere bere burua mespretxatzen zuela une hartan.
es
Despu?s se agarr? la cabeza con las manos, la sacudi? con fuerza como si fuese un vaso de esta?o con dados dentro, y me di cuenta de que en ese momento ella tambi?n se despreciaba.
fr
Puis elle se prit la t?te entre les mains, la secoua fort comme si c'?tait un gobelet en ?tain rempli de d?s, et je me rendis compte qu'elle aussi, en ce moment, se m?prisait.
en
Then she held her head in her hands, she shook it hard as if it were a tin cup with dice in it, and I realized that she, too, at that moment despised herself.
eu
Ez zegoen gustura Gennarori eman behar izan zion tratuarekin, Alfonso hala iraindu izanarekin, bere anaia kaleratu izanarekin.
es
No le gustaba c?mo se ve?a obligada a tratar a Gennaro, c?mo hab?a insultado a Alfonso, c?mo hab?a echado a su hermano.
fr
Elle n'aimait pas avoir ?t? oblig?e de traiter Gennaro comme elle l'avait fait, elle n'aimait pas les insultes dont elle avait accabl? Alfonso, ni la mani?re dont elle avait chass? son fr?re.
en
She didn't like the way she was forced to treat Gennaro, the way she had insulted Alfonso, the way she had thrown out her brother.
eu
Ez zuen gogokoa une hartan ahotik purrustadan ateratzen ari zitzaizkion hitz haietako bakar bat ere.
es
Tampoco le gustaba ni una sola de esas palabras tan procaces que sal?an de su boca.
fr
Elle n'aimait pas non plus tous ces mots vulgaires qui sortaient l?, de sa bouche.
en
She didn't like a single one of the very vulgar words that were coming out of her now.
eu
Ezin zuen bere buruarekin burutu, ez zen gauza deus jasateko.
es
No se soportaba, no soportaba nada.
fr
Elle ne se supportait pas elle-m?me, elle ne supportait plus rien.
en
She couldn't bear herself, she couldn't bear anything.
eu
Baina, halako batean, biok umore-punttu berean geundela sentitu nonbait, eta galdetu zidan:
es
Pero en un momento dado debi? de notar que est?bamos del mismo humor y me pregunt?:
fr
Mais brusquement, je crois qu'elle comprit que nous ?tions dans le m?me ?tat d'esprit, et elle me demanda :
en
But at a certain point she must have felt that we were in the same mood and she asked me:
eu
-Idazteko zerbait ematen badizut, idatziko duzu?
es
-Si te doy cosas, ?las escribir?s?
fr
" Si je te file des trucs ? ?crire, tu les ?criras ?
en
"If I give you things to write you'll write them?"
eu
-Bai.
es
-S?.
fr
-Oui.
en
"Yes."
eu
-Eta idatzitakoa inprimarazi ere bai?
es
-?Y despu?s lo har?s publicar?
fr
-Et ce que tu ?criras, apr?s tu le feras imprimer ?
en
"And then what you write you'll get printed?"
eu
-Beharbada bai, ez dakit ziur.
es
-Tal vez, no lo s?.
fr
-Peut-?tre, je ne sais pas.
en
"Maybe, I don't know."
eu
-Non dago koska?
es
-?De qu? depende?
fr
-?a d?pend de quoi ?
en
"What does it depend on?"
eu
-Ziur egon behar dut solaratarrei kalte eginen diela eta ez niri eta nire alabei.
es
-Tengo que estar segura de que har? da?o a los Solara pero no a m? ni a mis hijas.
fr
-Je dois ?tre s?re que cela fera mal aux Solara, pas ? mes filles et ? moi. "
en
"I have to be sure that it will do damage to the Solaras and not to me and my daughters."
eu
Erabaki ezinik gelditu zitzaidan begira.
es
Me mir? sin lograr decidirse.
fr
Elle me regarda sans parvenir ? se d?cider.
en
She looked at me, unable to make up her mind.
eu
Gero, esan zuen:
es
Despu?s dijo:
fr
 
en
Then she said:
eu
Begiratu Tina hamar minutuz, eta etxetik atera zen.
es
qu?date diez minutos con Tina, y sali? de casa.
fr
Puis elle lan?a " garde Tina dix minutes " et sortit.
en
Take Tina for ten minutes, and she left.
eu
Ordu erdi baten buruan han zen berriz, dokumentuz betetako poltsa bat zekarren, oihal loratuzkoa.
es
Regres? al cabo de media hora con una bolsa de tela floreada repleta de documentos.
fr
Elle rentra une demi-heure plus tard charg?e d'un sac en toile ? motifs floraux rempli de documents.
en
She returned half an hour later with a floral-print bag full of documents.
eu
Sukaldeko mahai ondoan eseri ginen, Tina eta Imma beren panpinak, kotxetxoak eta zaldiak lurrean mugituz isildu gabe xuxurlaka ari ziren bitartean.
es
Nos sentamos a la mesa de la cocina, mientras Tina e Imma parloteaban en voz baja moviendo por el suelo mu?ecas, carruajes y caballos.
fr
Nous nous ass?mes ? la table de la cuisine, tandis que Tina et Imma se chuchotaient des choses en d?pla?ant par terre poup?es, carrioles et chevaux.
en
We sat down at the kitchen table, while Tina and Imma chattered softly, moving dolls, horses, and carriages around the floor.
eu
Paper asko atera zituen Lilak, bere apunteak, eta baita azal gorria dena zikina zuten bi koaderno ere.
es
Lila sac? muchos papeles, apuntes suyos, incluso dos cuadernos con tapas rojas llenas de manchas.
fr
Lila sortit de nombreux papiers, des notes de sa main ainsi que deux cahiers dot?s d'une couverture rouge pleine de taches.
en
Lila took out a lot of papers, her notes, also two notebooks with stained red covers.
eu
Laster, bi koadernoak arakatu zituen, zorrotz, orri-pasaka:
es
Enseguida hoje? con curiosidad estos ?ltimos:
fr
Je feuilletai aussit?t ces derniers avec curiosit? :
en
I immediately leafed through these with interest:
eu
paper laukitxoduna, oinarrizko eskolako kaligraFIa antzinakoan idatzitako orriak, kontabilitate xeheki glosatua, gramatika akatsez betetako hizkuntza batean, eta orri guztietan M. S. siglak.
es
hojas cuadriculadas escritas con una caligraf?a de antigua escuela primaria, una contabilidad minuciosamente glosada en una lengua repleta de errores gramaticales, rematada al final de cada p?gina con la sigla M. S.
fr
sur des pages ? petits carreaux remplies d'une ?criture typique des ?coles primaires d'autrefois, ils contenaient une comptabilit? minutieusement annot?e dans une langue bourr?e de fautes de grammaire, chaque page ?tant paraph?e " M. S. ".
en
graph-paper pages written in the calligraphy of the old elementary schools-account books, minutely annotated in a language full of grammatical mistakes and initialed on every page "M.S."
eu
Auzoak beti Manuela Solararen liburu gorria deitu izan zuenaren parte zirela ulertu nuen.
es
Comprend? que formaban parte de lo que en el barrio siempre hab?an llamado el libro rojo de Manuela Solara.
fr
Je compris que ces cahiers faisaient partie de ce que le quartier avait toujours appel? le livre rouge de Manuela Solara.
en
I understood that they were part of what the neighborhood had always called Manuela Solara's red book.
eu
Gu umeak eta gaztetxoak ginela, a zer soinu iradokigarria izan zuten, mehatxagarria ere bai noski-edo agian horrexegatik-"liburu gorria" hitzek.
es
Qu? resonancia sugestiva, si bien amenazadora-quiz? justamente por ser amenazadora-, hab?a tenido en nuestra infancia y adolescencia la expresi?n "libro rojo".
fr
Comme cette expression, " livre rouge ", avait marqu? notre enfance et notre adolescence, malgr? son c?t? mena?ant-ou peut-?tre, justement, ? cause de son c?t? mena?ant !
en
How the expression "red book" had echoed during our childhood and adolescence: evocative yet threatening-or perhaps evocative precisely because threatening.
eu
Nahiz eta hartaz hitz egitean beste edozein hitz erabili-erregistroa, adibidez-, nahiz kolorea aldatu, Manuela Solararen liburuak zirrara eragiten zigun, abentura odoltsuen erdigunea osatzen zuen dokumentu izugarri sekretu bat balitz bezala.
es
Cualquier otra palabra que utiliz?ramos al hablar de ?l, registro, por ejemplo, y aunque modific?ramos su color, el libro de Manuela Solara nos emocionaba como un documento ultrasecreto, n?cleo de aventuras sangrientas.
fr
On employait parfois un autre terme pour le d?signer-registre, par exemple-, et sa couleur pouvait varier, mais le livre de Manuela Solara nous impressionnait toujours, nous l'imaginions comme un document tr?s secret, au c?ur d'aventures sanglantes.
en
But whatever other word one might use in speaking of it-"register," for example-and no matter if the color was altered, Manuela Solara's book excited us like a secret document at the center of bloody adventures.
eu
Eta horra hor non zegoen.
es
Y ah? estaba.
fr
Or, je le d?couvrais maintenant tel qu'il ?tait vraiment :
en
Here it was, instead.
eu
Eskolako auskalo zenbat koadernoz osatutako bilduma bat zen, eta haietako bi aurrean neuzkan: erabat arruntak, zoldazuak, eskuineko behealdea tolestua eta goratua zutenak.
es
Era un conjunto de a saber cu?ntos cuadernos escolares como los dos que ten?a a la vista: cuadernos del todo banales, mugrientos, con el borde inferior izquierdo levantando en onda.
fr
un ensemble de nombreux cahiers d'?colier semblables ? ces deux exemplaires que nous avions devant nous, tr?s banals et crasseux, le coin en bas ? droite soulev? comme une vaguelette.
en
It was a collection of school notebooks like the two I had before me: very ordinary dirty notebooks with the lower right edge raised like a wave.
eu
Istantean ulertu nuen oroimena literatura zela jada, eta agian Lilak arrazoi zuela:
es
En un instante comprend? que la memoria ya era literatura y que quiz? Lila tuviera raz?n:
fr
En un ?clair, je me rendis compte que la m?moire ?tait d?j? de la litt?rature, et que Lila avait peut-?tre raison :
en
I realized in a flash that the memory was already literature and that perhaps Lila was right:
eu
nire liburua-nahiz eta halako arrakasta izaten ari izan-benetan itsusia zen, hain zuzen ere ongi taxutua zegoelako, arreta obsesiboz idatzia zelako, eta ez nuelako jakin hutsalkeria barreiatu, antiestetiko, ilogiko eta deformatua bere horretan ematen.
es
mi libro, pese a tener mucho ?xito, era realmente feo, y lo era porque estaba bien organizado, escrito con un cuidado obsesivo, porque yo no hab?a sabido imitar la banalidad descoordinada, antiest?tica, il?gica y deformada de las cosas.
fr
c'?tait vrai que mon roman-qui avait pourtant tellement de succ?s-?tait nul, et s'il l'?tait, c'?tait parce qu'il ?tait bien organis?, ?crit avec un soin obsessionnel, et parce que je n'avais pas su mimer la banalit? des choses, d?cousue, anti-esth?tique, illogique et informe.
en
my book-even though it was having so much success-really was bad, and this was because it was well organized, because it was written with obsessive care, because I hadn't been able to imitate the disjointed, unaesthetic, illogical, shapeless banality of things.
eu
Neskatoak jostetan ari ziren bitartean-haiek istiluan hasi bezain laster oihu urduriak egiten genizkien lasaitzeko-, Lilak bere eskuetan zeukan material guztia paratu zidan begien aurrean, haren esanahia argitu zidan.
es
Mientras las ni?as jugaban-en cuanto amagaban con pelearse, les lanz?bamos chillidos nerviosos para calmarlas-, Lila me puso delante todo el material en su poder, me explic? su sentido.
fr
Pendant que les gamines jouaient-d?s qu'elles commen?aient ? se disputer, nous lancions des cris ?nerv?s pour les faire taire-, Lila me mit sous les yeux tout le mat?riel en sa possession et m'en expliqua le sens.
en
While the children played-if they merely hinted at a quarrel we let out nervous cries to quiet them-Lila placed before my eyes all the material in her possession, and explained the meaning of it.
eu
Antolatu, eta laburbildu genuen.
es
Lo organizamos y sintetizamos.
fr
Nous l'organis?mes et en f?mes le r?sum?.
en
We organized and summarized.
eu
Zenbat denbora elkarrekin deustan aritu gabe.
es
Cu?nto hac?a que no nos empe??bamos en algo juntas.
fr
Cela faisait tellement longtemps que nous n'avions pas travaill? ainsi ensemble !
en
It was a long time since we had undertaken something together.
eu
Poza ematen ziola zirudien, garbi ikusi nuen hori zela nigandik espero zuena eta egitea nahi zuena.
es
Ella parec?a contenta, comprend? que eso era lo que quer?a y esperaba de m?.
fr
Elle eut l'air satisfaite, je compris que c'?tait ce qu'elle voulait et ce qu'elle attendait de moi.
en
She seemed pleased, I understood that this was what she wanted and expected from me.
eu
Iluntzean berriz desagertu zen bere poltsarekin, eta ni nire etxera joan nintzen apunteak aztertzera.
es
Al final del d?a desapareci? otra vez con su bolsa y yo me volv? a mi apartamento a analizar los apuntes.
fr
? la fin de la journ?e, elle disparut ? nouveau avec son sac et je rentrai chez moi pour ?tudier nos notes.
en
At the end of the day she disappeared again with her bag and I returned to my apartment to study the notes.
eu
Gero, hurrengo egunetan, Basic Sighten elkartzea proposatu zidan.
es
En los d?as siguientes quiso que nos reuni?ramos en Basic Sight.
fr
Les jours suivants, elle voulut que nous nous voyions ? la Basic Sight.
en
Then, in the following days, she wanted us to meet at Basic Sight.
eu
Bere bulegoan itxi ginen, ordenagailuan aurrean paratu zen, teklatu bat zuen telebista moduko bat, oso bestelakoa aspaldi neskatoei eta niri erakutsitakoaren aldean.
es
Nos encerramos en su cuarto y se puso delante del ordenador, una especie de televisor con un teclado, muy distinto del que me hab?a ense?ado hac?a un tiempo a m? y a las ni?as.
fr
Nous nous enferm?mes dans son bureau et elle s'installa devant l'ordinateur, une esp?ce de t?l?viseur muni d'un clavier, bien diff?rent de l'engin qu'elle nous avait montr? aux filles et ? moi, longtemps auparavant.
en
We locked ourselves in her office and sat at the computer, a kind of television with a keyboard, very different from what she had showed me and the children some time before.
eu
Lilak pizteko botoia zapaldu, eta laukizuzen txiki beltz batzuk sartu zituen zirrikitu grisetan.
es
Puls? el bot?n de encendido y meti? unos rect?ngulos negros dentro de unas ranuras grises.
fr
Elle appuya sur le bouton d'allumage et ins?ra des rectangles noirs dans des blocs gris.
en
She pressed the power button, she slid dark rectangles into gray blocks.
eu
Harriturik gelditu nintzen zain.
es
Esper? perpleja.
fr
J'attendis, perplexe.
en
I waited, bewildered.
eu
Printza argitsuak agertu ziren pantailan.
es
En la pantalla aparecieron unos parpadeos luminosos.
fr
De petits clignotants tressaillirent sur l'?cran.
en
On the screen luminous tremors appeared.
eu
Lila teklak jo eta jo hasi zen, eta ni aho zabalik gelditu nintzen.
es
Lila empez? a escribir en el teclado y me qued? boquiabierta.
fr
Lila commen?a ? taper sur le clavier et j'en restai bouche b?e.
en
Lila began to type on the keyboard, I was speechless.
eu
Ez zen idazmakinaren antzeko deus, ezta elektrikoaren antzekoa ere.
es
Nada que ver con una m?quina de escribir, ni siquiera el?ctrica.
fr
Rien de comparable avec une machine ? ?crire, m?me ?lectrique.
en
It was in no way comparable to a typewriter, even an electric one.
eu
Behatz-muturrekin tekla grisak laztandu, eta idatzitakoa isilik sortzen zen pantailan, belar ernatu berriaren berdea hartuta.
es
Ella acariciaba las teclas grises con las yemas de los dedos y la escritura nac?a en la pantalla, en silencio, verde como la hierba reci?n brotada.
fr
Du bout des doigts, elle caressait les touches grises, et l'?criture naissait sur l'?cran en silence, verte comme l'herbe sortant de terre.
en
With her fingertips she caressed gray keys, and the writing appeared silently on the screen, green like newly sprouted grass.
eu
Bazirudien buruan zeukana, garun-azaleko auskalo zer tokitan sortua, mirariz-edo kanpora ateratzen zela eta pantailaren hutsean FInkatzen zela.
es
Lo que hab?a en su cabeza, agarrado a saber a qu? corteza cerebral, parec?a volcarse hacia fuera por puro milagro y plasmarse en la nada de la pantalla.
fr
Ce qui se trouvait dans sa t?te, accroch? je ne sais o? dans son cortex c?r?bral, semblait se d?verser ? l'ext?rieur comme par miracle, et se fixer sur le n?ant de l'?cran.
en
What was in her head, attached to who knows what cortex of the brain, seemed to pour out miraculously and fix itself on the void of the screen.
eu
Potentzia zen, egintza bihurtuta ere potentzia izaten jarraitzen zuena, estimulu elektrokimiko bat, berehala bihurtzen zena argi.
es
Era potencia que, aun pasando por el acto, segu?a siendo potencia, un est?mulo electroqu?mico que se transformaba de inmediato en luz.
fr
C'?tait de la pure puissance qui, tout en passant par un geste, restait de la puissance, un stimulus ?lectrochimique qui se transformait instantan?ment en lumi?re.
en
It was power that, although passing for act, remained power, an electrochemical stimulus that was instantly transformed into light.
