Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Werther gaztearen arrangurak, Wolfgang Goethe / Matías Múgica (Igela, 2013
)
eu
Arimako bakea gauza ederra da eta bai zure buruarekiko poza ere, adiskide maitea;
es
La tranquilidad del alma es algo magn?fico y la personificaci?n de la alegr?a.
fr
Le repos de l'?me est une superbe chose, mon ami ;
en
Peace of mind and the ability to take pleasure in oneself are glorious things.
eu
eder-baliosoa bezain hauskorra, ordea.
es
Querido amigo, si al menos este tesoro no fuera tan fr?gil como bello y valioso...
fr
pourquoi faut-il que ce diamant soit aussi fragile qu'il est rare et pr?cieux !
en
Dear friend, if only the treasure were not as fragile as it is precious and beautiful!
eu
Otsailak 20
es
20 de febrero
fr
20 f?vrier.
en
February 20th
eu
Jainkoak bedeinka zaitzatela, maiteak, eta niri ukatzen dizkidan zorion egunak eman.
es
?Dios os bendiga, queridos m?os, y os conceda todos los d?as de felicidad que a m? me quita!
fr
Que Dieu vous b?nisse, mes amis, et vous donne tous les jours de bonheur qu'il me retranche !
en
God bless you, my dear ones, and give you all the good days He denies me!
eu
Eskertzen dizut, Albert, engainatu izana;
es
Albert, te agradezco que me hayas enga?ado:
fr
Je te rends gr?ces, Albert, de m'avoir tromp?.
en
I thank you, Albert, for having deceived me.
eu
zain nengoen zuen ezkontza zein egunetan izango zen, eta asmoa nuen egun hartantxe zeremonia handiz Lotteren silueta paretatik eraitsi eta beste paper batzuen artean ehorzteko.
es
esperaba la noticia de cu?ndo se celebrar?a vuestro enlace y me hab?a propuesto solemnemente retirar de la pared ese mismo d?a la silueta de Lotte y sepultarla bajo otros papeles.
fr
J'attendais l'avis qui devait m'apprendre le jour de votre mariage, et je m'?tais promis de d?tacher, ce m?me jour, avec solennit?, la silhouette de Charlotte de la muraille, et de l'enterrer parmi d'autres papiers.
en
I waited to be told the day of your wedding, and it was my intention, on that day, to go through the ceremony of taking the little silhouette I made of Lotte down from the wall and burying it with some other papers.
eu
Baina senar-emaztetuak zarete dagoeneko eta hortxe dirau erretratuak!
es
?Ahora sois marido y mujer y su retrato sigue a?n aqu?!
fr
Vous voil? unis, et son image est encore ici !
en
Now you are united, and her picture is where it always has been.
eu
Dagoela!
es
Bueno, ?pues que siga!
fr
Elle y restera !
en
Very well, let it remain there.
eu
Eta zergatik ez?
es
?Y por qu? no?
fr
Et pourquoi non ?
en
And why not?
eu
Badakit zuen etxean ere banaizela eta Lotteren bihotzean, zuretzat batere kalterik gabe, banagoela, nahiz bigarren lekua dudan, jakina, eutsi nahi eta eutsi behar diodan lekua. O!
es
S? que tambi?n me ten?is con vosotros, que, sin perjudicarte, estoy en el coraz?n de Lotte, que ocupo en ?l, s?, ocupo en ?l el segundo puesto, y quiero, y debo, conservarlo.
fr
La mienne n'est-elle pas aussi chez vous ? Ne suis-je pas aussi, sans te nuire, dans le c?ur de Charlotte? J'y tiens, oui, j'y tiens la seconde place, et je veux, je dois la conserver. Oh !
en
I know that I am with you too and have a place in Lotte's heart that does you no harm. I would go so far as to say second place and I want to hold onto it-must hold onto it!
eu
Erotu egingo nintzake Lottek ahaztuko banindu...
es
Oh, me volver?a loco si ella pudiese olvidar...
fr
je serais furieux, si elle pouvait oublier...
en
I think if she forgot me, I would go mad.
eu
Albert, pentsamendu horretan infernu bat kabitzen da.
es
Albert, este pensamiento es un infierno.
fr
Albert, l'enfer est dans cette id?e.
en
Albert, all hell lies in the very thought!
eu
Agur, Albert!
es
?Que te vaya bien, Albert!
fr
Albert ! adieu.
en
Farewell, Albert;
eu
Agur, zeruko aingerua!
es
?Que te vaya bien, ?ngel celestial!
fr
Adieu, ange du ciel ;
en
farewell, dear angel from heaven.
eu
Agur, Lotte!
es
?Que te vaya bien, Lotte!
fr
adieu, Charlotte !
en
Lotte, farewell.
eu
Martxoak 15
es
15 de marzo
fr
15 mars.
en
March 15th
eu
Hemendik alde eragingo didan nahigabe bat izan dut.
es
Me he llevado un disgusto que me alejar? de aqu?.
fr
J'ai essuy? une mortification qui me chassera d'ici.
en
I have just had a very distressing experience that will drive me away from here.
eu
Hortzak karraskan dauzkat!
es
?Estoy que muerdo!
fr
Je grince les dents ! Diable !
en
I am still foaming at the mouth!
eu
Demonio!
es
?Diablos!
fr
c'est une chose faite ;
en
The devil take it!
eu
Ez du erremediorik, eta zuek bakarrik duzue horren kulpa, zuek akuilatu eta torturatu ninduzuen ene gogoko ez zen postu bat eskatzeko.
es
Ya no tiene remedio, y ten?is la culpa todos vosotros, que me espoleasteis, me empujasteis y me martirizasteis para que solicitara un puesto que no iba conmigo.
fr
et c'est encore ? vous que je dois m'en prendre, ? vous qui m'avez aiguillonn?, pouss?, tourment? pour me faire prendre un emploi qui ne me convenait pas, et auquel je ne convenais pas.
en
I can't get over it, and it is your fault-you, who egged me on and drove me and tormented me to take a post that doesn't suit me at all!
eu
Orain badaukat!
es
?Ahora ya lo tengo!
fr
Eh bien ! voil? o? j'en suis ;
en
So now I'm saddled with it and so are you!
eu
Badaukazue!
es
?Ahora ya lo ten?is!
fr
soyez contents. Et afin que tu ne dises pas encore que mes id?es grossissent tout, je vais, mon cher, t'exposer le fait avec toute la pr?cision et la nettet? d'un chroniqueur.
en
And don't tell me again that it is my exaggerated ideas that ruin everything!
eu
Eta ez dezazun berriz esan ene zoro-ideiek hondatzen dutela dena, hementxe duzu, jaun maitea, kontakizun eder eta xinple bat, kronista batek egingo zukeen moduan jasoa.
es
Y para que no vuelvas a decir que mis exaltadas ideas lo estropean todo, aqu? tienes, mi querido se?or, una historia, sencilla y bonita, como la registrar?a un cronista.
fr
Le comte de C... m'aime, me distingue ; on le sait, je te l'ai dit cent fois.
en
Here, my dear sir, is the whole unvarnished story, properly told, just as any historian would let you have it.
eu
C.ko kondeak maite nau, beti eduki nau ezertan, denek dakite, hamaika aldiz esan dizut hori.
es
El conde de C. me tiene en estima, me distingue, ya lo sabes, te lo he dicho cientos de veces.
fr
c'?tait son jour de grande soir?e ; il re?oit ce jour-l? toute la haute noblesse du pays.
en
Count von C. is very fond of me. He singles me out-but you know all that.
eu
Ongi, bada, atzo harekin bazkaltzeko gomita nuen, noiz eta haren etxean nobleziako jaun-andre batzuek arratsaldean bilera egin ohi duten egunean.
es
Pues bien, ayer me invit? a comer, precisamente el d?a en que por la tarde se re?ne en su casa el noble c?rculo de damas y caballeros, un c?rculo en el que yo jam?s hab?a pensado, igual que tampoco me hab?a dado nunca cuenta de que nosotros, los subordinados, no pertenecemos a ?l.
fr
Je n'avais nullement pens? ? cette soir?e; surtout il ne m'?tait jamais venu dans l'esprit que nous autres subalternes nous ne sommes pas l? ? notre place.
en
I have mentioned it a hundred times. I was invited to lunch there yesterday, and it happened to be the day on which the nobility from hereabout gathers at his house in the afternoon. I have never given them a thought, and it never occurred to me that we inferiors do not fit in.
eu
Buruak ez zidan bilera hartaz ezer eman, hala nola ez zidan inondik eman menpekook ezin ginela haren parte izan.
es
Bien.
fr
Fort bien.
en
Very well.
eu
Ongi, kondearekin bazkaldu, eta ondoren gora eta behera ibili ginen saloi handian paseoan;
es
Almorc? con el conde y, despu?s de comer, estuvimos paseando por el gran sal?n, charlando, luego se nos uni? el coronel B., y de ese modo se hizo la hora de la reuni?n.
fr
Apr?s le d?ner, nous passons au salon, le comte et moi ; nous causons.
en
I lunched with the Count, and after lunch we walked up and down the great hall. I was conversing with him and Colonel B., who had joined us, when the time for the sociabilities drew near.
eu
harekin mintzatu nintzen, B.
es
Dios sabe que yo no estaba pensando en nada.
fr
Le colonel de B...
en
Nothing was further from my mind.
eu
koronelarekin ere bai, juntatu zitzaigunean, eta horrela bileraren ordura arte.
es
En ese momento entra la muy honorable se?ora de S.
fr
Dieu sait si je pense ? rien. Alors entre tr?s-haute et tr?s-puissante dame de S...
en
The first to enter was the oh, so honorable Lady von S.
eu
Nik ez neukan, Jainkoak daki, ezeren kezkarik gogoan.
es
con su se?or marido y la gansa de su hija, muy bien criadita en el nido, con el pecho como una tabla y un delicado corpi?o;
fr
avec son noble ?poux, et leur oison de fille avec sa gorge plate et son corps effil? et tir? au cordeau ; ils passent aupr?s de moi avec un air insolent et leur morgue de grands seigneurs.
en
with her spouse and the little goose of a daughter the two of them managed to hatch-with her flat little chest and dear little waist laced tight-their aristocratic eyebrows raised, their noses turned up.
eu
Hara non, orduan, S.ko andre txit agurgarria agertu zen, bere senar jauna lagun eta bai alaba ere, bigantxa anttolatua, bularra eskas eta gorontza edder, eta, en passant, ikustera eman dizkigute beren begi eta sudurzulo ezinago nobleak, eta jende hori bihotz zolaraino higuin baitut, berehala alde egin nahi izan nuen. Kondea oilo-kalaka nazkagarri hartatik noiz libratuko zain nengoela, nire adiskide B.
es
como de costumbre, nos ense?an al pasar sus aristocr?ticos ojos y los agujeros de sus narices y, como esta gentuza me repugna de coraz?n, a punto estaba de despedirme, esperando a que el conde se librase de aquel pesado cotorreo, cuando entr? mi se?orita de B. Como el coraz?n se me sobresalta un poco siempre que la veo, me qued?, me puse detr?s de su silla y, pasado un rato, me percat? de que hablaba conmigo con menos franqueza de lo habitual, con cierta turbaci?n.
fr
Comme je d?teste cordialement cette race, je voulais tirer ma r?v?rence, et j'attendais seulement que le comte f?t d?livr? du babil dont on l'accablait, lorsque mademoiselle de B...
en
Since I wholeheartedly detest the entire breed, I was anxious to take my leave and was only waiting for the Count to free himself from their miserable prattle, when my Fr?ulein von B.
eu
damatxoa sartu zen.
es
Eso me llam? la atenci?n.
fr
entra.
en
came in.
eu
Hura ikusten dudan aldiro bihotza pixka bat asaldatzen zait eta azkenean gelditu egin nintzen, haren aulkiaren atzean jarri, eta denbora baten buruan baizik ez nintzen ohartu ez zidala ohi bezain libre hitz egiten, halako herabetasun batekin baizik.
es
Pens? si ser?a tambi?n ella como toda aquella gente, me sent? herido y quise marcharme, pero no lo hice porque quer?a tener ocasi?n de disculparla, y, ciertamente, no me lo cre?a y a?n esperaba una palabra amable de ella y...
fr
je demeurai, je me pla?ai derri?re son fauteuil, et ce ne fut qu'au bout de quelque temps que je m'aper?us qu'elle me parlait d'un ton moins ouvert que de coutume et avec une sorte d'embarras.
en
The sight of her always cheers my heart a little, so I decided to stay and took up my stand behind her chair. It took me a little while to realize that she was not conversing with me as freely as usual;
eu
Harritu ninduen horrek.
es
lo que t? quieras.
fr
J'en fus surpris. " Est-elle aussi comme tout ce monde-l? ?
en
in fact, she was behaving toward me with quite some constraint.
eu
Anartean, bilera osatuz joan zen.
es
Entre tanto la sala fue llen?ndose de gente:
fr
dis-je en moi-m?me.
en
Then it was suddenly very noticeable.
eu
F.
es
el bar?n F.
fr
Cependant le salon se remplit : c'est le baron de F...
en
Meanwhile, the hall had become quite crowded.
eu
baroia, Frantzisko I.aren koroazioan mustutako arropategi osoa soinean, R. gorte-kontseilaria, hemen halere R.ko jauna bezala aurkeztua, bere andre gorra lagun, etab., ahaztu gabe J. jaun gaizki jantzia, frankoi estiloko arropategi zaharra azken modako zirtzilez adabatutakoa, eta abar.
es
con todo el guardarropa de los tiempos de la coronaci?n de Francisco I, el consejero ?ulico R., anunciado aqu? en calidad de se?or de R., con su esposa sorda, etc., sin olvidar al mal trajeado J., que remienda los rotos de sus galas de tiempos de los francos con trapos a la ?ltima moda:
fr
, couvert de toute la garde-robe du temps du couronnement de Fran?ois Ier ; le conseiller R... , annonc? ici sous le titre d'excellence, et accompagn? de sa sourde moiti? ;
en
There was Baron F., decked out in the complete regalia of Franz I's coronation era; Privy Councilor R., here, in his official capacity, called Herr von R., with his deaf wife, etc. And let us not overlook S., shabbily dressed as usual.
eu
Denak iritsi dira azkenean eta ezagun ditudan batzuei hitz egin diet, oso hitz gutxiz erantzuten dute.
es
todos iban llegando mientras yo hablaba con algunos de mis conocidos, todos muy lac?nicos.
fr
sans oublier le ridicule de J...
en
He mends his antiquated wardrobe with patches of new material.
eu
Hala pentsatu nuen...
es
Pensaba en...
fr
J'adresse la parole ? quelques personnes de ma connaissance, que je trouve fort laconiques.
en
After that they came pouring in;
eu
eta B. damatxoari itzuli nion arreta osoa. Ez nintzen jabetu saloi muturrean emakumeak marmar ari zirela elkarri belarri zulora, ondoren jaunak ere orobat hasi zirela, S.ko andreak kondeari hitz egin ziola (hori dena gero kontatu zidan B.
es
y s?lo prestaba atenci?n a mi B. No me di cuenta de que las mujeres del fondo del sal?n cuchicheaban ni de que entre los caballeros circulaba el rumor de que la se?ora de S.
fr
Je ne pensais et ne prenais garde qu'? mademoiselle de B... Je n'apercevais pas que les femmes se parlaient ? l'oreille au bout du salon, qu'il circulait quelque chose parmi les hommes, que madame de S... s'entretenait avec le comte ; mademoiselle de B...
en
but I could think of nothing and pay attention to no one but my friend, B. I didn't notice the ladies at the other end of the room whispering to each other and how this spread to the men and how Frau von S.
eu
damatxoak). Azkenean kondea nigana etorri, eta aparte eraman ninduen, leiho batera.
es
hablaba con el conde (todo esto me lo cont? despu?s la se?orita de B.), hasta que finalmente ?ste se dirigi? a m? y me llev? aparte, junto a una ventana.
fr
m'a racont? tout cela depuis. Enfin le comte v?nt ? moi et me conduisit dans l'embrasure d'une fen?tre.
en
went over to the Count and spoke to him (I found out all this later from Fr?ulein B.) until finally the Count drew me over to one of the windows.
eu
"Badakizu noski gure gizarteohitura xelebreen berri-esan zidan-;
es
"Ya conoc?is-dijo-nuestras extra?as costumbres;
fr
" Vous connaissez, me dit-il, notre bizarre ?tiquette.
en
"You know what charming conditions prevail here," he said.
eu
presentekoei-hala iruditu zait-gaitzi zaie zu hemen ikustea.
es
me estoy percatando de que la concurrencia no est? satisfecha con veros aqu?".
fr
La soci?t?, ? ce qu'il me semble, ne vous voit point ici avec plaisir ;
en
"I notice that my guests are displeased to find you present.
eu
Ez nuke inolaz ere nahi..."
es
"Excelencia, por nada querr?a...
fr
-Excellence, lui dis-je en l'interrompant, je vous demande mille pardons ;
en
The last thing in the world I want-"
eu
"Eszelentzia-moztu nion-, mila aldiz barkazioa eskatzen diot, lehenago pentsatu behar nuen eta badakit barkatuko didala hankasartze hau.
es
-lo interrump?-, os pido mil disculpas; tendr?a que haberlo pensado antes, y s? que me perdonar?is esta inconsecuencia;
fr
j'aurais d? y songer plus t?t ; vous me pardonnerez cette incons?quence.
en
"Your Excellency," I interrupted him, "a thousand apologies.
eu
Lehenago despeditzeko asmoan nintzen baina jenio gaiztoren batek eragotzi du"-erantsi nuen barrez, erreberentzia bat egiten nuela-.
es
querr?a haberme retirado antes, pero un malvado genio me ha retenido aqu?", a?ad? sonriendo mientras hac?a una reverencia.
fr
J'avais d?j? pens? ? me retirer ; un mauvais g?nie m'a retenu, " ajoutai-je en riant et en lui faisant ma r?v?rence.
en
I should have noticed it myself long before this, and I know you will forgive my inconsistency-I wanted to take my leave some time ago but," I added, smiling as I bowed, "a devilish impulse held me back."
eu
Kondeak eskua estutu zidan, dena esaten zuen berotasun batez.
es
El conde me estrech? la mano con una efusi?n que lo dec?a todo.
fr
Le comte me serra la main avec une expression qui disait tout.
en
The Count shook my hand with a pressure that indicated just how he felt about it.
eu
Agur esan nion noble-bilerari, kabriolet batean eseri eta M.
es
Me desped? discretamente del distinguido grupo, sal?, me sent? en un cabriol? y me dirig? a M.
fr
Je saluai l'illustre compagnie, sortis, montai en cabriolet, et me rendis ? M...
en
I slipped away quietly, got into my cabriolet, and drove to M.
eu
ra joan nintzen mendi tontorretik ilunabarra begiratzeko, bidenabar Homeroren kantu zoragarri hori irakurtzen nuela zeinean urdezain prestuak Ulisesi begitarte egiten dion.
es
para ver ponerse el sol desde la colina y leer en mi Homero el magn?fico canto en el que Ulises es agasajado por el magn?nimo porquero.
fr
, pour y voir de la montagne le soleil se coucher ; et l? je lus ce beau chant d'Hom?re o? il raconte comme Ulysse fut h?berg? par le digne porcher.
en
to see the sun set from the hill there and read Homer's glorious verses about Ulysses and the hospitable swineherd.
eu
Gauza ederra izan zen.
es
Todo eso me hizo sentir bien.
fr
Tout cela ?tait fort bien.
en
And all that was well and good.
eu
Gauean afarirako itzuli nintzen.
es
estaban jugando a los dados en un rinc?n, hab?an retirado el mantel de la mesa.
fr
Je revins le soir pour souper.
en
In the evening, I returned home for my supper.
