Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Hobbita, J.R.R. Tolkien / Sergio Ibarrola / Xabier Olarra (Igela, 2008
)
eu
Bide luze eta goibelagoa zen hura, baina goblinak eraitsi eta gero, seguruagoa iruditzen zitzaien zuhaitz azpietako bidexka ikaragarriak baino.
es
Era un largo y triste camino, pero ahora que los trasgos hab?an sido aplastados, les parec?a m?s seguro que los espantosos senderos bajo los ?rboles.
fr
Cette route ?tait longue et monotone ; mais maintenant que les gobelins ?taient vaincus, elle leur paraissait plus s?re que les horribles sentiers sous les arbres.
en
It was a long and cheerless road, but now that the goblins were crushed, it seemed safer to them than the dreadful pathways under the trees.
eu
Gainera Beorn ere bide horretatik joango zen.
es
Adem?s Beorn ir?a con ellos.
fr
Qui plus est, Beorn empruntait le m?me chemin.
en
Moreover Beorn was going that way too.
eu
-Adio! O Elfoen Errege!
es
-?Adi?s, oh Rey Elfo!
fr
" Adieu, ? Roi des Elfes !
en
"Farewell!
eu
-esan zuen Gandalfek-.
es
-dijo Gandalf-.
fr
dit Gandalf.
en
O Elvenking!" said Gandalf.
eu
Oihan berdea alaia izan dadila, mundua gazte den bitartean!
es
?Que el bosque verde sea feliz mientras el Mundo es todav?a joven!
fr
Que la joie ?claire la for?t verdoyante, tant que le monde est jeune !
en
"Merry be the greenwood, while the world is yet young!
eu
Eta zoriontsua izan dadila zure jende guztia!
es
?Y que sea feliz todo tu pueblo!
fr
Et qu'elle soit dans le c?ur des v?tres !
en
And merry be all your folk!"
eu
-Adio! O Gandalf!
es
-?Adi?s, oh Gandalf!
fr
" Adieu, ? Gandalf !
en
"Farewell!
eu
-esan zuen erregeak-.
es
-dijo el rey-.
fr
dit le roi.
en
O Gandalf!" said the king.
eu
Ager zaitezela beti zure beharra larria denean eta inork gutxien espero zaituenean!
es
?Que siempre aparezcas donde m?s te necesiten y menos te esperen!
fr
Puissiez-vous toujours surgir l? o? vous ?tes le plus n?cessaire et le moins attendu !
en
"May you ever appear where you are most needed and least expected!
eu
-Mesedez-esan zuen Bilbok totelka eta zango bat bihurrituz-, har ezazu opari hau!
es
-?Te ruego-dijo Bilbo tartamudeando, y apoy?ndose en un pie-que aceptes este presente!
fr
Plus vous appara?trez chez moi, plus je serai content? ! "
en
The oftener you appear in my halls the better shall I be pleased!"
eu
-eta abiatu zirenean Dainek emandako zilar eta perlekin egindako lepoko bat luzatu zion.
es
-y sac? un collar de plata y perlas que Dain le hab?a dado al partir.
fr
" Je vous prie, balbutia Bilbo en se tenant nerveusement sur une jambe, d'accepter ceci ! " Et il pr?senta un collier d'argent et de perles que Dain lui avait remis comme cadeau d'adieu.
en
"I beg of you," said Bilbo stammering and standing on one foot, "to accept this gift!" and he brought out a necklace of silver and pearls that Dain had given him at their parting.
eu
-Zer dela-eta merezi dut nik horrelako oparia, O hobbit?
es
-?C?mo me he ganado este presente, oh hobbit?-dijo el rey.
fr
" En quoi ai-je m?rit? un tel cadeau, ? hobbit ? " dit le roi.
en
"In what way have I earned such a gift, O hobbit?" said the king.
eu
-esan zuen erregeak. -Tira, baa, zure, zera, abegikortasunak nolabaiteko ordaina behar du.
es
-Bueno... este... pens?-dijo Bilbo bastante confuso-que...
fr
" Eh bien, euh, je me suis dit, voyez-vous ", commen?a Bilbo, plut?t confus, " que, euh... qu'une petite compensation ?tait de rigueur pour votre, euh... votre hospitalit?.
en
"Well, er, I thought, don't you know," said Bilbo rather confused, "that, er, some little return should be made for your, er, hospitality.
eu
Harrapariek ere beren sentimenduak dituzte, noski.
es
este... hospitalidad.
fr
Je veux dire, m?me un cambrioleur a ses ?tats d'?me.
en
I mean even a burglar has his feelings.
eu
Zure ardotik asko edan dut, eta zure ogitik asko jan.
es
He bebido mucho de tu vino y he comido mucho de tu pan.
fr
J'ai bu beaucoup de votre vin et mang? beaucoup de votre pain.
en
I have drunk much of your wine and eaten much of your bread."
eu
-Hartuko dut zure oparia, O Bilbo Bikaina! -esan zuen erregeak errespetuz-.
es
-Aceptar? tu presente, oh Bilbo el Magn?fico! -dijo el rey gravemente-.
fr
" " J'accepte votre cadeau, ? Bilbo le Magnifique ! dit le roi avec gravit?.
en
"I will take your gift, O Bilbo the Magnificent!" said the king gravely.
eu
Eta elfoen lagun eta zorioneko izendatzen zaitut.
es
Y te nombro amigo del elfo y bienaventurado.
fr
Et je vous nomme ami des elfes et vous donne leur b?n?diction.
en
"And I name you elf-friend and blessed.
eu
Ez dadila zure itzala sekula txikitu (edo errazegia gertatuko litzateke hura lapurtzea)!
es
?Que tu sombra nunca disminuya (o robarte ser?a demasiado f?cil)!
fr
Que votre ombre ne faiblisse jamais-ou voler serait trop facile !
en
May your shadow never grow less (or stealing would be too easy)!
eu
Adio!
es
?Adi?s!
fr
Adieu !
en
Farewell!"
eu
Orduan elfoak Oihan aldera jiratu ziren, eta Bilbok etxerako bide luzeari ekin zion.
es
Luego los elfos se volvieron hacia el Bosque, y Bilbo emprendi? la larga marcha hacia el hogar.
fr
" Les elfes se tourn?rent alors vers la For?t, et Bilbo entreprit le long voyage de retour.
en
Then the elves turned towards the Forest, and Bilbo started on his long road home.
eu
Etxera itzuli baino lehenago pasadizo larri asko eta abentura ugari izan zituen.
es
Pas? muchos infortunios y aventuras antes de estar de vuelta.
fr
Il traversa bien des ?preuves et des aventures avant de parvenir chez lui.
en
He had many hardships and adventures before he got back.
eu
Lur Basatiak, oraindik ere, Lur Basatiak ziren, eta goblinez gainera han beste gauza asko zegoen egun haietan;
es
El Yermo era todav?a el Yermo, y hab?a all? otras cosas en aquellos d?as, adem?s de trasgos;
fr
toutefois, il avait de bons guides et de bons gardes :
en
The Wild was still the Wild, and there were many other things in it in those days beside goblins;
eu
baina gidari eta zaintzaile onak zituen-aztia berarekin zen, eta Beornek bide luzea egin zuen haiekin-eta inoiz ez zuen estualdi larririk izan.
es
pero iba bien guiado y custodiado-el mago estaba con ?l, y Beorn lo acompa?? una buena parte del camino-y nunca volvi? a encontrarse en un apuro grave.
fr
le magicien ?tait avec lui-et Beorn aussi, pendant une bonne partie du trajet-, et sa vie ne fut plus jamais en danger.
en
but he was well guided and well guarded-the wizard was with him, and Beorn for much of the way-and he was never in great danger again.
eu
Edozein modutan ere, neguaren erdialdera edo, Oihanaren bazter bietatik atzerabide osoa egina zuten Gandalfek eta Bilbok, Beornen etxeko ateetaraino;
es
Con todo, hacia la mitad del invierno, Gandalf y Bilbo hab?an dejado atr?s los lindes del Bosque, y volvieron a las puertas de la casa de Beorn;
fr
Toujours est-il qu'? l'hiver, Gandalf et Bilbo eurent compl?t? la grande boucle autour la For?t jusqu'aux portes de la maison de Beorn ;
en
Anyway by midwinter Gandalf and Bilbo had come all the way back, along both edges of the Forest, to the doors of Beorn's house;
eu
eta han geratu ziren bolada batean.
es
y all? se quedaron una temporada.
fr
et ils y s?journ?rent tous deux pendant quelque temps.
en
and there for a while they both stayed.
eu
Gabon gaua epela eta alaia izan zen bertan;
es
El invierno pas? con d?as agradables y alegres;
fr
La Mi-Hiver y fut chaude et agr?able ;
en
Yule-tide was warm and merry there;
eu
eta Beornek gonbidatuta handik eta hemendik gizonak etorri ziren ospatzera.
es
y hombres de todas partes vinieron a festejarlo invitados por Beorn.
fr
et des hommes des quatre coins du pays vinrent festoyer sur l'invitation de Beorn.
en
and men came from far and wide to feast at Beorn's bidding.
eu
Mendi Lainotsuetako goblinak gutxi ziren orain, eta izututa zeuden, aurki zitzaketen zulorik sakonenetan ezkutatuta;
es
Los trasgos de las Monta?as Brumosas eran pocos, y se escond?an aterrorizados en los agujeros m?s profundos que pod?an encontrar;
fr
Les gobelins des Montagnes de Brume, d?sormais rares et craintifs, restaient cach?s au plus profond de leurs tunnels ;
en
The goblins of the Misty Mountains were now few and terrified, and hidden in the deepest holes they could find;
eu
eta Wargoak basoetatik desagertuak ziren, eta, beraz, gizonak beldurrik gabe zebiltzan han barrena.
es
y los wargos hab?an desaparecido de los bosques, de modo que los hombres iban de un lado a otro sin temor.
fr
et les Wargs avaient disparu des bois, si bien que les hommes s'y rendaient sans peur.
en
and the Wargs had vanished from the woods, so that men went abroad without fear.
eu
Beorn bazter haietako buruzagi handi bihurtu zen gerora, eta mendien eta basoaren arteko eremu zabal batean agindu zuen; eta esan ohi da belaunaldi askotan zehar haren leinuko gizonek hartz itxura hartzeko dohaina izan zutela, eta batzuk gizon krudel eta gaiztoak bilakatu zirela, baina gehienak bihotzez Beorn bezalakoak izan ziren, nahiz tamainari eta indarrari dagokienez horrenbesterako izan ez.
es
Beorn lleg? a convertirse en el jefe de aquellas regiones y gobern? una extensa tierra entre el bosque y las monta?as, y se dice que durante muchas generaciones los varones que ?l engendraba pod?an transformarse en osos, y algunos se mostraron inflexibles y perversos, pero la mayor parte fue como Beorn, aunque de menos tama?o y fuerza.
fr
En fait, Beorn devint par la suite un grand chef de ces r?gions, et gouverna de vastes terres entre les montagnes et la for?t ; et l'on raconte que, durant des g?n?rations, les hommes de sa lign?e eurent le pouvoir de se changer en ours. Et certains pouvaient ?tre mauvais, mais la plupart avaient bon c?ur comme Beorn, sans ?tre aussi grands et forts.
en
Beorn indeed became a great chief afterwards in those regions and ruled a wide land between the mountains and the wood; and it is said that for many generations the men of his line had the power of taking bear's shape, and some were grim men and bad, but most were in heart like Beorn, if less in size and strength.
eu
Aldi hartan azken goblina Mendi Lainotsuetatik bidali zuten eta bake berria hedatu zen Lur Basatien bazterretan zehar.
es
En esos d?as, los ?ltimos trasgos fueron expulsados de las Monta?as Brumosas y hubo una nueva paz en los l?mites del Yermo.
fr
? cette ?poque, les derniers gobelins furent chass?s des Montagnes de Brume et une paix nouvelle se r?pandit ? la Lisi?re de la Sauvagerie.
en
In their day the last goblins were hunted from the Misty Mountains and a new peace came over the edge of the Wild.
eu
Udaberria zen, eguraldi gozo eta eguzki dirdiratsuko udaberri ederra, azkenean Gandalfi eta Bilbori Beorn agurtzeko garaia heldu zitzaienerako eta, Bilbo etxeratzeko irrikan bazen ere, penaturik abiatu zen, zeren, Beornen lorategietako loreak uda partean zoragarriak baziren, udaberrian are ederragoak.
es
Era primavera, y una hermosa primavera con aires tempranos y un Sol brillante, cuando Bilbo y Gandalf se despidieron al fin de Beorn; y aunque anhelaba volver al hogar, Bilbo parti? con pena, pues las flores de los jardines de Beorn eran en primavera no menos maravillosas que en pleno verano.
fr
Le printemps ?tait d?j? l?, particuli?rement doux et ensoleill?, quand Bilbo et Gandalf prirent enfin cong? de Beorn ; et m?me s'il avait h?te de rentrer chez lui, Bilbo partit avec regret, car dans les jardins de Beorn, les fleurs au printemps n'?taient pas moins merveilleuses qu'au c?ur de l'?t?.
en
It was spring, and a fair one with mild weathers and a bright sun, before Bilbo and Gandalf took their leave at last of Beorn, and though he longed for home, Bilbo left with regret, for the flowers of the gardens of Beorn were in springtime no less marvellous than in high summer.
eu
Azkenean bide luzean gora egin zuten, eta aurrekoan goblinek haiek harrapatu zituzten zeharbide berera iritsi ziren.
es
Al fin ascendieron por el largo camino y alcanzaron el paso donde los trasgos los hab?an capturado antes.
fr
Apr?s une longue ascension, ils atteignirent ce m?me col du haut des montagnes o? les gobelins les avaient captur?s auparavant.
en
At last they came up the long road, and reached the very pass where the goblins had captured them before.
eu
Baina puntu garai hartara goizez ailegatu ziren, eta atzera begira lur zabalen gainean eguzki zuria ikusi zuten dirdiraz.
es
Pero llegaron a aquel sitio elevado por la ma?ana, y mirando hacia atr?s vieron un Sol blanco que brillaba sobre la vastedad de la Tierra.
fr
Mais cette fois, ils y arriv?rent au matin, et en regardant derri?re, un soleil blanc leur r?v?la toute l'?tendue des terres.
en
But they came to that high point at morning, and looking backward they saw a white sun shining over the outstretched lands.
eu
Han atzean Oihan Iluna zetzan, urdina urruntasunean, eta berde iluna gertueneko bazterrean, udaberria bazen ere.
es
All? atr?s se extend?a el Bosque Negro, azul en la distancia, y obscuramente verde en el l?mite m?s cercano, a?n en los d?as primaverales.
fr
L?-derri?re se trouvait Grand'Peur, bleut?e ? l'horizon, mais ses cimes les plus rapproch?es ?taient d'un vert sombre m?me au printemps.
en
There behind lay Mirkwood, blue in the distance, and darkly green at the nearer edge even in the spring.
eu
Haren tontor gorenean distira zurbila zerion oraindik urtu gabeko elurrari.
es
En el pico m?s alto todav?a brillaba p?lida la nieve.
fr
La Montagne Solitaire se dressait dans le lointain, presque hors de vue.
en
There far away was the Lonely Mountain on the edge of eyesight.
eu
-Eta suaren ondoren elurra dator, eta dragoiek ere badute beren bukaera!
es
-?As? llega la nieve tras el fuego, y a?n los dragones tienen su final!
fr
Sa plus haute aiguille, encore enneig?e, ?tait ?clatante de blancheur.
en
On its highest peak snow yet unmelted was gleaming pale.
eu
-esan zuen Bilbok, eta bizkarra eman zion bere abenturari.
es
-dijo Bilbo, y volvi? la espalda a su aventura;
fr
" Ainsi vient la neige apr?s le feu, et m?me les dragons connaissent une fin ! " dit Bilbo, et il tourna le dos ? son aventure.
en
"So comes snow after fire, and even dragons have their ending!" said Bilbo, and he turned his back on his adventure.
eu
Took partea nekatzen hasia zen oso, eta egunez egun Baggins aldea bizkorragoa zen-.
es
el lado Tuk estaba sinti?ndose muy cansado, y el lado Bols?n se fortalec?a d?a a d?a-.
fr
Son c?t? Touc ?tait tr?s las, et le Bessac en lui reprenait chaque jour des forces.
en
The Tookish part was getting very tired, and the Baggins was daily getting stronger.
eu
Orain nire besaulkian egon besterik ez dut nahi!
es
?Ahora s?lo me falta estar sentado en mi propio sill?n!
fr
" Je ne souhaite plus que retrouver mon propre fauteuil !
en
"I wish now only to be in my own armchair!" he said.
eu
es
fr
en
eu
19. AZKEN TXANPA
es
19-La ?ltima jornada
fr
XIX. La derni?re ?tape
en
Chapter XIX. THE LAST STAGE
eu
Maiatzaren lehena zen azkenean biak Rivendelleko ibarraren bazterrera iritsi zirenean, non altxatzen baitzen Azken (edo Lehen) Egoitza Erosoa.
es
Era el primer d?a de mayo cuando los dos regresaron por fin al borde del valle de Rivendel, donde se alzaba la ?ltima (o la Primera) Morada.
fr
Au premier jour du mois de mai, les deux voyageurs contempl?rent ? nouveau la vall?e de Fendeval, o? se dressait la Derni?re (ou Premi?re) Maison Hospitali?re.
en
It was on May the First that the two came back at last to the brink of the valley of Rivendell, where stood the Last (or the First) Homely House.
eu
Arratsaldea zen berriz ere, beren poneyak nekaturik zeuden, batez ere fardelak zeramatzana; eta denek atseden hartzeko premia zuten.
es
De nuevo ca?a la tarde, los poneys se estaban cansando, en especial el que transportaba los bultos, y todos necesitaban alg?n reposo.
fr
Cette fois encore, c'?tait le soir ; leurs poneys ?taient fatigu?s, surtout celui qui portait les bagages ;
en
Again it was evening, their ponies were tired, especially the one that carried the baggage; and they all felt in need of rest.
eu
Bidezidor malkartsuan behera zamalkatzen ari zirela, Bilbok artean ere elfoak entzun zituen zuhaitzetan kantari, utzi zituenetik isildu izan ez balira bezala; eta zaldunak basoaren beheko argiuneetara jaitsi bezain laster, ordukoaren antzeko kanta bati ekin zioten.
es
Mientras descend?an el empinado sendero, Bilbo oy? a los elfos que cantaban todav?a entre los ?rboles, como si no hubiesen callado desde que ?l estuviera all? hac?a tiempo, y tan pronto como los jinetes bajaron a los claros inferiores del bosque, las voces entonaron una canci?n muy parecida a la de aquel entonces.
fr
et ils avaient tous envie de se reposer. Tandis qu'ils chevauchaient le long du sentier escarp?, Bilbo entendait les chants des elfes dans les arbres, comme s'ils n'avaient jamais cess? depuis son d?part ;
en
As they rode down the steep path, Bilbo heard the elves still singing in the trees, as if they had not stopped since he left; and as soon as the riders came down into the lower glades of the wood they burst into a song of much the same kind as before.
eu
Halako zerbait zioen:
es
Era algo as?:
fr
Son armure est fendue ;
en
This is something like it:
eu
Arma-jantzia du desegina Handi zena da apaldua. Herdoildu arren ezpata Tronua galdua bada,
es
?El drag?n se ha marchitado, le han destrozado los huesos, y le han roto la armadura, y el brillo le han humillado!
fr
Ses os sont engloutis, Sa splendeur est d?chue !
en
His bones are now crumbled; His armour is shivered,
eu
Gizonek duten kemenarekin Ondasun biltzerik bada. Horra oraindik belarra Hosto-azpien zilarra Ur gardenari kantari dago
es
aunque la espada se oxide, y la corona perezca, con una fuerza inflexible y bienes atesorados, a?n crecen aqu? las hierbas, a?n el follaje se mece, el agua blanca se mueve, y cantan las voces ?lficas.
fr
Si convoit?e des hommes, Ici vivent encore L'herbe et la feuille au vent, L'eau rapide et sonore Et les elfes chantants.
en
His splendour is humbled! Though sword shall be rusted, And throne and crown perish With strength that men trusted And wealth that they cherish, Here grass is still growing, And leaves are yet swinging, The white water flowing, And elves are yet singing
eu
Elfoen talde zangarra Zatozte tralalalala!
es
?Venid!
fr
Oh !
en
Come!
eu
Azkar berriz ibarrera!
es
?Tra-la-la-valle!
fr
Tra-la-la-lal?re !
en
Tra-la-la-lally!
eu
Ez dago harribitxirik Izarrak bezain argirik.
es
?Venid de vuelta al valle!
fr
Regagnez la vall?e !
en
Come back to the valley!
