Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Marcovaldo edo urtaroak hirian, Italo Calvino / Koldo Biguri (Ibaizabal, 1992
)
eu
Gizaki bakoitzaren baitan anaia bat aurkitzen zuen Marcovaldok tristerik, bera bezala, zorrak, familiaren pisua eta soldata urria zirela bide, porlanezko labe erre eta hautsez beteriko hari josia, baita jaiegunetan ere.
es
En cada presencia humana Marcovaldo reconoc?a tristemente a un hermano, como ?l encadenado, incluso en ?poca de vacaciones, a aquel horno de cemento recocido y polvoriento, por las deudas, el peso de familia, el salario escaso.
fr
En tout ?tre humain, Marcovaldo reconnaissait tristement un fr?re, clou? comme lui-m?me au temps des vacances-par les dettes, une famille nombreuse, un salaire de famine-? ce four de ciment poussi?reux et calcin?.
en
In every human presence Marcovaldo recognized sadly a brother, stuck like him, even in vacation time, to that oven of cooked and dusty cement, by debts, by the burden of the family, by the meagerness of his wages.
eu
Eta ezinezko oporraren ideiak bat-batean amets baten ateak ireki balizkio bezala, iruditu zitzaion kanpai baten hotsa entzun zuela urrun, eta zakur bat zaunkaka,-eta marruma labur bat ere bai.
es
Y como si la idea de la imposible vacaci?n le hubiese abierto de pronto las puertas de un sue?o, le pareci? o?r a lo lejos un sonar de cencerros, y el ladrido de un perro, e incluso un corto mugido.
fr
Et comme si l'id?e de ces vacances impossibles venait de lui ouvrir les portes du r?ve, il lui sembla entendre dans le lointain un tintement de clarines, l'aboiement d'un chien, et m?me un bref mugissement.
en
And as if the impossible thought of vacation had suddenly opened the gates of a dream to him, he seemed to hear a distant clank of bells, and a dog's bark, and also a brief lowing.
eu
Baina begiak zabalik zituen, hura ez zen ametsa:
es
Pero estaba con los ojos abiertos, no so?aba:
fr
Mais il avait les yeux grands ouverts ne r?vait pas et s'effor?ait, en tendant l'oreille, d'obtenir une confirmation ou bien un d?menti ? ces impressions incertaines.
en
But his eyes were open, he wasn't dreaming:
eu
eta ahaleginak egiten zituen, belarria luzatuz, euskarri bat bilatzeko, edo gezurtatzeko modua bestela, irudipen lauso horientzat;
es
y trataba, afinando el o?do, de recibir mayor confirmaci?n de tan vagas impresiones, o un ment?s;
fr
Au vrai, une rumeur lui parvenait, comme faite de centaines et de centaines de pas, lents, d?sordonn?s, sourds ;
en
and, pricking up his ears, he sought to regain a grip on those vague impressions, or a denial of them;
eu
eta egiatan iristen zitzaion ehunka eta ehunka pausu motel, barreiatu eta emeena bezalako harrabots bat, hurbiltzen eta beste soinu guztien gainetik gailentzen zena, ezkila-hots herdoildu haren gainetik izan ezik, hain zuzen ere.
es
y la verdad es que llegaba un murmullo como de centenares de pasos lentos, disparejos, sordos, que se aproximaban y sobresal?a sobre cualquier otro ruido, a excepci?n precisamente de aquel sonsonete herrumbroso.
fr
une rumeur qui se rapprochait et dominait tout autre bruit sauf, justement, le tintement rouill? des clarines.
en
and he actually did hear a sound as of hundreds and hundreds of steps, slow, scattered, hollow, which came closer and drowned out all other sounds, except, indeed, that rusty clanking.
eu
Marcovaldo jaiki, eta galtzak eta alkandora jantzi zituen.
es
Marcovaldo se levant?, se puso la camisa, los pantalones.
fr
Marcovaldo se leva, enfila sa chemise et son pantalon.
en
Marcovaldo got up, slipped on his shirt and trousers.
eu
-Nora zoaz? -esan zuen emazteak, begi bat zabalik lo egiten baitzuen.
es
-?A d?nde vas? -dijo la mujer, que dorm?a s?lo con un ojo.
fr
-O? tu vas ? demanda sa femme qui ne dormait que d'un ?il.
en
"Where are you going?" asked his wife, who slept with one eye open.
eu
-Abere talde bat pasatzen ari da kaletik.
es
-Est? pasando una vacada por la calle.
fr
-Y a un troupeau qui passe dans la rue.
en
"There's a herd of cattle passing in the street.
eu
Ikustera noa.
es
Voy a ver.
fr
Je vais voir.
en
I'm going to see it."
eu
- Ni ere bai!
es
-?Yo tambi?n!
fr
- Moi aussi !
en
 
eu
Ni ere bai!
es
?Yo tambi?n!
fr
Moi aussi !
en
"Me, too!
eu
-esan zuten umeek, ondo baitzekiten une egokian esnatzen.
es
-coreaban los ni?os que sab?an despertarse en el momento oportuno.
fr
s'?cri?rent les gosses qui se r?veillaient toujours au bon moment.
en
Me, too!" cried the children, who knew how to wake up at the right moment.
eu
Uda hasieran, mendiko larrera bidean, gauez hiria zeharkatzen duten abere taldeetako bat zen.
es
Era una vacada como suelen cruzar de noche la ciudad, a principios de verano, camino de las monta?as para la alzada.
fr
C'?tait un troupeau comme il en passe de nuit, traversant la ville au d?but de l'?t?, pour gagner la montagne lors de la transhumance.
en
It was the sort of herd that used to cross the city at night, in early summer, going towards the mountains for the alpine pasture.
eu
Artean loagatik begiak erdi josita zituztela kalera irten zirenean, han ikusi zuten umeek hanka ?abar pintoek osaturiko ibaia, espaloia inbaditzen zuena eta txartelez beteriko hormetan, dendetako burdinazko pertsiana itxietan, aparkatzeko debekuaren seinaleetako habeetan eta gasolina-ponpetan igurtzika zebilena.
es
Al subir a la calle con los ojos todav?a medio pegados por el sue?o, los chicos vieron el r?o de grupas pardas y c?rdenas que invad?a la acera, y se estregaba contra las paredes cubiertas de carteles, los cierres echados, los postes de las se?ales de prohibici?n de estacionamiento, los surtidores de gasolina.
fr
Une fois dans la rue, les gosses, les yeux encore tout gonfl?s de sommeil, y virent couler un fleuve de croupes grises et tachet?es qui d?bordait sur le trottoir et fr?lait les murs couverts d'affiches, les rideaux de fer baiss?s, les poteaux des panneaux de stationnement interdit, les pompes ? essence.
en
Climbing into the street with their eyes still half-closed in sleep, the children saw the stream of dun or piebald withers which invaded the sidewalk, brushed against the walls covered with bills, the lowered shutters, the stakes of no-parking signs, the gasoline pumps.
eu
Azkazalak espaloi ertzetik bidegurutzera zuhurki aurreratuz, behiek beren atzetik uzten zituzten ukuilu, lore eta esne usaina eta beren zintzarrien hots nekatua, muturra aurrean zeuzkatenen atzealdeei pega-pega eginda, ezertaz axolatu gabe inoiz; eta bazirudien hiriak ez zituela ukitzen, murgilduta baitzeuden beren munduko larre busti, mendiko laino eta erreka bizietako ibietan.
es
Tentando con prudente pezu?a el escal?n de las bocacalles, los hocicos a salvo de cualquier sobresalto de curiosidad y pegados a los lomos de las que les preced?an, las vacas llevaban consigo su fragancia de heno y de florecillas campestres y leche y el l?nguido son de los cencerros, y la ciudad parec?a no tocarlas, absortas ya en su mundo de prados h?medos, nieblas y monta?as y vados de riachos.
fr
Avan?ant prudemment leurs sabots pour descendre du trottoir aux carrefours, le museau coll? au derri?re de celles qui les pr?c?daient, sans m?me un semblant de curiosit?, les vaches tra?naient apr?s elle leur odeur d'?table, de fleurs des champs, de lait, et le m?lancolique tintement des clarines.
en
Cautiously extending their hoofs from the step at the intersections, their muzzles never betraying a jolt of curiosity, pressed against the loins of those ahead of them, the cows brought with them the odor of dung, wild flowers, milk and the languid sound of their bells, and the city seemed not to touch them, already absorbed as they were into their world of damp meadows, mountain mists and the fords of streams.
eu
Egonezinik, aldiz, hiriaren mende egoteagatik urduri bezala agertzen ziren behizainak; taldearen alboetan korrikaldi motz alferretan lehiatzen ziren, akuiluak altxatuz eta oihu arnasgoratu eta hautsiak jaurtiz.
es
Impacientes, en cambio, como si no las tuvieran todas consigo ante el empaque de la ciudad, se mostraban los vaqueros, quienes se afanaban en breves, in?tiles carreras por el flanco de la columna, alzando las varas y estallando en voces aspiradas y roncas.
fr
La ville ne semblait gu?re les int?resser, tout absorb?es qu'elles ?taient d?j? dans leur univers d'alpages humides, de brumes montagnardes et de gu?s de torrents. Les vachers, au contraire, paraissaient impatients, comme agac?s par l'air de sup?riorit? de la ville ;
en
Impatient, on the contrary, as if made nervous by the looming city, the cowherds wore themselves out in brief, futile dashes along the side of the line, raising their sticks and bursting out in broken, guttural cries.
eu
Zakurrak, giza gauzarik ez baitago haientzat arrotz denik, ganoraz agertzen ziren aurrean jarririk, muturra zuzen-zuzen, zintzarriak txin-txin, lanari adi; baina ondo igartzen zitzaien haiek ere urduri eta gogo txarrez zeudela, bestela gogoari ihes egiten utzi eta han hasiko ziren kale kantoi, farola eta har-zola gaineko mantxak usaintzen, hiriko zakurren lehen ideia baita hori.
es
Los perros, para quienes nada de lo humano es ajeno, afectaban desenvoltura avanzando resueltamente, campanilleando, muy pendientes de su tarea, pero se comprend?a que tambi?n ellos andaban intranquilos y envarados, pues de lo contrario se hubieran distra?do por cualquier cosa y empezar?an a olisquear esquinas, farolas, manchas en el empedrado, que es el primer pensamiento de todo perro ciudadano.
fr
Les chiens, auxquels rien de ce qui est humain n'est ?tranger, affectaient la d?sinvolture, marchant la t?te lev?e, agitant leurs sonnailles, attentifs ? leur travail, mais on voyait bien qu'eux aussi ?taient inquiets et embarrass?s, sinon ils se seraient laiss?s distraire et se seraient mis ? flairer les recoins, le pied des r?verb?res, les taches sur le pav?, ce qui est bien le premier souci de tous les chiens des villes.
en
The dogs, to whom nothing human is alien, made a display of nonchalance, proceeding with noses erect, little bells tinkling, intent on their job; but clearly they too were uneasy and restless, otherwise they would have allowed themselves to be distracted and would have begun sniffing corners, lamp posts, stains on the pavement, as is every city dog's first thought.
eu
-Aita-esan zuten umeek-, behiak tranbiak bezalakoak al dira?
es
-Pap?-dijeron los ni?os-, ?las vacas son como los tranv?as?
fr
-Papa, dirent les gosses, les vaches, c'est comme les trams ?
en
"Pap?," the children said. "Are cows like trams?
eu
Geralekuetan geratzen al dira?
es
?Tienen paradas?
fr
Elles ont aussi des arr?ts ?
en
Do they have stops?
eu
Non dago behien lineako bukaera?
es
?D?nde est? el final trayecto de las vacas?
fr
O? que c'est qu'il est le terminus des vaches ?
en
Where's the beginning of the cows' line?"
eu
-Ez dute zerikusirik tranbiekin-azaldu zuen Marcovaldok-.
es
-Nada tienen que ver con los tranv?as-explic? Marcovaldo-.
fr
-Elles ont rien ? voir avec le tram, expliqua Marcovaldo.
en
"There's no connection between them and trams," Marcovaldo explained.
eu
Mendira doaz.
es
Van a la alta monta?a.
fr
Elles vont ? la montagne.
en
"They're going to the mountains."
eu
-Eskiak janzten dituzte? -galdetu zuen Pietrucciok.
es
-?Usan esqu?es? -pregunt? Pietruccio.
fr
-Elles mettent des skis ? demanda Pietruccio.
en
"Can they wear skis?" Pietruccio asked.
eu
-Larrera doaz, belarra jatera.
es
-Van a los pastos, a comer hierba.
fr
-Elles vont au p?turage, manger de l'herbe.
en
"They're going to pasture, to eat grass."
eu
-Eta ez diete isunik jartzen belarra hondatzen badute?
es
-?Y no les ponen multa si estropean los prados?
fr
-Et on leur colle pas une amende si elles ab?ment les pr?s ?
en
"Don't they get fined if they trample the lawns?"
eu
Michelinok, ordea, ez zuen galderarik egiten, besteak baino handiagoa izanik bazituelako bere ideiak behiei buruz, eta ordurako bere kasa moldatzen ari zelako ideia horiek egiaztatzeko eta adar otzanak, bizkarrak eta papar ?abarrak ikusteko.
es
Quien no hac?a preguntas era Michelino, pues mayor que los dem?s, ten?a ya sus ideas sobre las vacas, y ahora s?lo trataba de comprobarlas, de observar los apacibles cuernos, los lomos y papadas de vario color.
fr
Michelino, lui, ne posait pas de questions. Plus grand que les autres, il avait d?j? ses id?es sur les vaches et ne s'occupait pr?sentement qu'? les v?rifier, en examinant les b?tes, leurs cornes inoffensives, leurs croupes, leurs fanons bigarr?s.
en
The only one not asking questions was Michelino, who, older than the others, already had his own ideas about cows, and was now intent simply on checking them, observing the mild horns, the withers, and variegated coats.
eu
Halaxe jarraitzen zion behi taldeari, aldamenean tipi-tapa, zakurrak bezala.
es
Al efecto, segu?a a la vacada trotando a su vez como los perros de ganado.
fr
Ce faisant, il suivait le troupeau trottant ? ses c?t?s comme un chien de berger.
en
And so he followed the herd, trotting along at its side like the sheep dogs.
eu
Azken taldea pasa zenean, Marcovaldok eskutik heldu zien umeei lotara itzultzeko, baina Michelino ikusi ez.
es
Pasando el ?ltimo hatajo, Marcovaldo tom? de la mano a los ni?os para volver a la cama, pero ech? falta a Michelino.
fr
Quand les derni?res vaches furent pass?es, Marcovaldo prit ses gosses par la main pour retourner dormir, mais il ne vit pas Michelino.
en
When the last group had passed, Marcovaldo took the children's hands to go back to sleep, but he couldn't see Michelino.
eu
Gelara jaitsi zen.
es
Descendi? a la habitaci?n, pregunt? a su mujer:
fr
Au sous-sol, il demanda ? sa femme :
en
He went down into the room and asked his wife:
eu
-Itzuli al da Michelino?
es
-?Michelino ha vuelto ya?
fr
-Michelino est d?j? revenu ?
en
"Has Michelino already come home?"
eu
-galdetu zion emazteari.
es
 
fr
 
en
 
eu
-Michelino?
es
-?Michelino?
fr
-Michelino ?
en
"Michelino?
eu
Ez al zegoen, ba, zurekin?
es
?No estaba contigo?
fr
Il ?tait donc pas avec toi ?
en
Wasn't he with you?"
eu
"Behi taldearen atzetik hasi eta auskalo nora loan den", pentsatu zuen, eta korrika itzuli zen kalera.
es
"Se ha puesto a seguir a la vacada y a saber d?nde andar?", pens?, y volvi? disparado a la calle.
fr
" Je parie qu'il a suivi le troupeau, et qui sait o? il est all? ", se dit Marcovaldo en regagnant la rue au pas de course.
en
"He started following the herd, and God only knows where he's got to," Marcovaldo thought, and ran back to the street.
eu
Taldeak plaza zeharkatua zuen ordurako, eta zein kaletatik sartu zen bilatu behar izan zuen Marcovaldok. Baina gau hartan, antza, talde bat baino gehiago ari zen hiria gurutzatzen, bakoitza kale batzuetatik, bakoitza bere haranera bidean.
es
Ya la vacada hab?a dejado la plaza y Marcovaldo se afan? buscando la calle que habr?an tomado. Dir?ase que aquella noche varias vacadas estuvieran atravesando la ciudad, cada una por una calle distinta, derecho cada cual hacia su valle.
fr
Le troupeau avait d?j? travers? la place, et Marcovaldo dut rechercher la rue o? il avait tourn?, mais il semblait bien que d'autres troupeaux traversaient aussi la ville cette nuit-l?, chacun par une me diff?rente, chacun se dirigeant vers sa propre vall?e.
en
The herd had already crossed the square, and Marcovaldo had to look for the street it had turned into. But that night, it seemed, various herds were crossing the city, each along a different street, each heading for its own valley.
eu
Marcovaldok talde baten arrastoan jarri eta aurkitu egin zuen, bai eta gero konturatu ere ez zela berak bilatzen zuena;
es
Marcovaldo encontr? y dio alcance a una vacada, pero al instante comprendi? que no era la suya;
fr
Marcovaldo en rattrapa un, mais il s'aper?ut que ce n'?tait pas le bon.
en
Marcovaldo tracked down and overtook one herd, then realized it wasn't his;
eu
zeharkale batean ikusi zuen lau kale harantzago beste behi talde bat zihoala paraleloan, eta harantza abiatu zen korrika;
es
en un cruce vio que cuatro casas m?s all? otra vacada pasaba en sentido paralelo y corri? a su encuentro;
fr
Dans une rue transversale, il vit qu'un second troupeau, quatre rues plus bas, venait dans sa direction et courut ? sa rencontre ;
en
at an intersection he saw, four streets farther on, another herd proceeding along a parallel, and he ran that way;
eu
han, behizainek jakinarazi zioten beste bat aurkitu zutela, kontrako alderantz zihoana.
es
all? los vaqueros le advirtieron que hab?an encontrado otra que marchaba en sentido opuesto.
fr
les vachers lui dirent alors qu'ils en avaient crois? un autre qui allait dans la direction oppos?e.
en
there, the cowherds told him they had met another heading in the opposite direction.
eu
Horrela, egunsentiko argiaz azken zintzarri hotsa hil zen arte, jira eta bira jarraitu zuen Marcovaldok alferrik.
es
De esta suerte, hasta que el ?ltimo eco de cencerro se diluy? a la luz del alba, Marcovaldo continu? dando vueltas y m?s vueltas in?tilmente.
fr
Si bien que, jusqu'? ce que le dernier tintement de la derni?re sonnaille se soit dissip? dans les lueurs de l'aube, Marcovaldo continua inutilement ses recherches.
en
And so, until the last sound of a cow-bell had died away in the dawn light, Marcovaldo went on combing the city in vain.
eu
Umea desagertu zela salatzera joan zenean, komisariak honela esan zion:
es
El comisario a quien acudi? para denunciar la desaparici?n de su hijo, coment?:
fr
Le commissaire de police, auquel il s'adressa pour signaler la disparition de son fils, lui dit :
en
The captain to whom he went to report his son's disappearance said:
eu
-Behi talde baten atzetik?
es
-?En pos de una vacada?
fr
-Derri?re un troupeau ?
en
"Followed a herd of cows?
eu
Mendira joango zen, oporrak pasatzera;
es
Habr? ido a la alta monta?a, a pegarse un veraneo;
fr
Il a s?rement d? aller en montagne pour y passer ses vacances.
en
He's probably gone off to the mountains, for a summer holiday, lucky kid.
eu
zorionekoa bera!
es
dichoso ?l.
fr
Sacr? veinard !
en
Don't worry:
eu
Gizenduta eta beltzaran etorriko da, ikusiko duzu.
es
Ver?s c?mo vuelve gordo y moreno.
fr
Il vous reviendra bien gras et tout bronz?, vous verrez.
en
he'll come back all tanned and fattened up."
eu
Komisariaren iritzia baieztatuta geratu zen Marcovaldok lan egiten zuen enpresako langile baten bidez, oporretako lehen txandatik etorri zenean.
es
La opini?n del comisario fue confirmada d?as despu?s por un empleado de la empresa en que trabajaba Marcovaldo, y que regresaba del primer turno de vacaciones.
fr
A. V. o? travaillait Marcovaldo et qui revenait de vacances, les ayant prises avec un premier groupe.
en
The captain's opinion was confirmed a few days later by a clerk in the place where Marcovaldo worked who had returned from his first-shift holiday.
eu
Mendiko portu batean aurkitu zuen mutikoa:
es
En un puerto de monta?a se top? con el chico:
fr
Il avait crois? l'enfant dans un col de montagne :
en
At a mountain pass he had encountered the boy:
eu
behi taldearekin zegoen, goraintziak bidaltzen zizkion aitari, eta ondo omen zegoen.
es
estaba con la vacada, mandaba saludos al pudre, y se encontraba bien.
fr
Michelino ?tait avec un troupeau, envoyait le bonjour ? sa famille et se portait bien.
en
he was with the herd, he sent greetings to his father, and he was fine.
eu
Hiriko udamin hautseztatuan, gogoan bere seme dohatsua harturik zebilen Marcovaldo; semeak, zalantzarik gabe, izai baten itzalpean emango baitzituen orduak orain, ahoan belar izpi batez txistu eginez eta ikusiz behiak nola mugitzen diren, mantso-mantso, han larrean, eta ur murmurioa entzunez haraneko laiotzean.
es
Marcovaldo, en el polvoroso achicharradero ciudadano, volaba con el pensamiento a su hijo afortunado, que ahora sin duda se pasaba las horas a la sombra de un abeto, chuflando con una ramilla en la boca, contemplando all? abajo a las vacas moverse lentas por el prado, y oyendo en la sombra del valle el murmullo de aguas.
fr
Marcovaldo allait et venait dans la poussi?reuse touffeur de la ville en pensant ? son fils qui avait bien de la chance ; ? son fils qui, maintenant, devait s?rement passer ses journ?es ? l'ombre des sapins.
en
In the dusty city heat Marcovaldo kept thinking of his lucky son, who now was surely spending his hours in a fir tree's shade, whistling with a wisp of grass in his mouth, looking down at the cows moving slowly over the meadow, and listening to a murmur of waters in the shadows of the valley.
eu
Ama, aldiz, noiz itzuliko irrikatzen zegoen:
es
La madre, en cambio, no ve?a la hora de que volviera:
fr
sifflotant, un brin d'herbe ? la bouche, regardant, un peu plus bas, les vaches se d?placer lentement sur l'alpage, et ?coutant le murmure d'un ruisseau monter du fond de la vall?e.
en
His Mamma, on the contrary, couldn't wait for him to return:
