Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Izurria, Albert Camus / Imanol Tapia (Ibaizabal, 1992
)
eu
Espainiar asmatiko zaharrak, harexek bakarrik jarraitzen zuen eskuak igurtzi eta igurtzi, eta behin eta berriz esanez:
es
S?lo el viejo espa?ol asm?tico segu?a frot?ndose las manos y repitiendo:
fr
Seul le vieil Espagnol asthmatique continuait de se frotter les mains et r?p?tait :
en
Only the asthmatic old Spaniard kept rubbing his hands and repeating, with senile delight:
eu
-Irteten ari dituk, irteten ari dituk-zaharkituaren pozkarioz.
es
"Salen, salen", con una alegr?a senil.
fr
" Ils sortent, ils sortent ", avec une joie s?nile.
en
'They're coming out, they're coming out!'
eu
Hala, Apirilaren 28an, Randsoc-ek zortzi mila inguru arratoi bildu zirenaren berri eman zuen eta kezka nagusitu zen hiriaren barnean.
es
El 28 de abril, Ransdoc anunci? una cosecha de cerca de 8.000 ratas y la ansiedad lleg? a su colmo.
fr
Le 28 avril, cependant, Ransdoc annon?ait une collecte de huit mille rats environ et l'anxi?t? ?tait ? son comble dans la ville.
en
However, on April 28 Infodoc announced a collection of around eight thousand rats and anxiety reached its peak in the town.
eu
Neurri zorrotzak eskatzen zituzten, eta itsaso ondoan etxeak zituzten zenbaitzuk handik joatearen alde ageri ziren.
es
Se ped?an medidas radicales, se acusaba a las autoridades, y algunas gentes que ten?an casas junto al mar hablaban de retirarse a ellas.
fr
On demandait des mesures radicales, on accusait les autorit?s, et certains qui avaient des maisons au bord de la mer parlaient d?j? de s'y retirer.
en
People called for radical measures, accusing the authorities of inaction, and some families who had seaside homes were already talking about escaping to them.
eu
Baina, hurrengo egunean, fenomenoa bat-batean eten egin zenaren berri eman zuen agentziak, eta arratoi galtze zerbitzuek hildako arratoi kopuru urria jaso zutela.
es
Pero, al d?a siguiente la agencia anunci? que el fen?meno hab?a cesado bruscamente y que el servicio de desratizaci?n no hab?a recogido m?s que una cantidad insignificante de ratas muertas.
fr
Mais, le lendemain, l'agence annon?a que le ph?nom?ne avait cess? brutalement et que le service de d?ratisation n'avait collect? qu'une quantit? n?gligeable de rats morts.
en
But the following day the agency announced that the phenomenon had abruptly stopped and that the rodent control service had gathered only an insignificant number of dead rats.
eu
Hiriak arnasa hartu zuen.
es
La ciudad respir?.
fr
La ville respira.
en
The town heaved a sigh of relief.
eu
Egun berean, dena dela, eguerdian, Rieux doktoreak, bere ibilgailua etxe aurrean geratu zuenean, han ikusi zuen kaleko beste muturretik atezaina nekearen nekez zetorrela, burua makurturik, beso eta zangoak zabaldurik, leloaren modura.
es
Sin embargo, ese d?a mismo, cuando el doctor Rieux paraba su autom?vil delante de la casa, al mediod?a, vio venir por el extremo de la calle al portero, que avanzaba penosamente, con la cabeza inclinada, los brazos y las piernas separados del cuerpo, en la actitud de un fantoche.
fr
C'est pourtant le m?me jour, ? midi, que le docteur Rieux, arr?tant sa voiture devant son immeuble, aper?ut au bout de la rue le concierge qui avan?ait p?niblement, la t?te pench?e, bras et jambes ?cart?s, dans une attitude de pantin.
en
Yet it was on that same day, at twelve, that Dr Rieux, pulling up in his car in front of his block of flats, saw the concierge at the end of the street, walking along painfully, his head bent forward, his arms and legs akimbo, like a puppet.
eu
Agurea doktoreak ezagutzen zuen apaiz baten besotik zetorren.
es
El viejo ven?a apoyado en el brazo de un cura que el doctor reconoci?.
fr
Le vieil homme tenait le bras d'un pr?tre que le docteur reconnut.
en
The old man was holding on to the arm of a priest whom the doctor recognized.
eu
Aita Paneloux zen hau, inoiz berarekin suertatutako jesuita jakintsu eta militantea eta gure hirian estimatua zena oso, nahiz erlijio gaietan axolagabe zirenen artean ere.
es
Era el padre Paneloux, un jesuita erudito y militante con quien hab?a hablado algunas veces y que era muy estimado en la ciudad, incluso por los indiferentes en materia de religi?n.
fr
C'?tait le p?re Paneloux, un j?suite ?rudit et militant qu'il avait rencontr? quelquefois et qui ?tait tr?s estim? dans notre ville, m?me parmi ceux qui sont indiff?rents en mati?re de religion.
en
This was Father Paneloux, a learned, militant Jesuit who was very highly regarded in our town, even among those who cared little for anything to do with religion.
eu
Itxoin zien.
es
Los esper?.
fr
Il les attendit.
en
He waited for them to join him.
eu
Michel zaharrak dirdiratsu zituen begiak eta arnas txistukorra.
es
El viejo Michel ten?a los ojos relucientes y la respiraci?n sibilante.
fr
Il ne s'?tait pas senti tr?s bien et avait voulu prendre l'air.
en
Old Michel's eyes were shining and he whistled as he breathed.
eu
Nahigabea sumaturik airea hartzera irtena zen. Baina lepoko, besazpitako eta izterrondoetako oinazeek itzultzera behartu zuten eta aita Panelouxi laguntza eskatzera.
es
No se sent?a bien y hab?a querido tomar un poco de aire, pero vivos dolores en el cuello, en las axilas y en las ingles le hab?an obligado a pedir ayuda al padre Paneloux.
fr
Mais des douleurs vives au cou, aux aisselles et aux aines l'avaient forc? ? revenir et ? demander l'aide du p?re Paneloux.
en
He had not been feeling very well and decided to get some fresh air, but sharp pains in his neck, his armpits and his groin obliged him to turn back and ask for Father Paneloux's help.
eu
-Koskorrak ditut-esan zion-.
es
-Me est?n saliendo bultos.
fr
-Ce sont des grosseurs, dit-il.
en
'There are swellings,' he said.
eu
Indarren bat egingo nuen.
es
He debido hacer alg?n esfuerzo.
fr
J'ai d? faire un effort.
en
'It was a struggle for me.'
eu
Besoa leihatilatik ateraz, Michelek erakusten zion lepotik pasa zuen behatza;
es
El doctor sac? el brazo por la ventanilla y pase? los dedos por la base del cuello que Michel le mostraba:
fr
Le bras hors de la porti?re, le docteur promena son doigt ? la base du cou que Michel lui tendait ;
en
Leaning out of the car window the doctor ran his finger over the base of the neck that Michel offered him:
eu
halako adabegi moduko bat zeukan.
es
se le estaba formando all? una especie de nudo de madera.
fr
une sorte de n?ud de bois s'y ?tait form?.
en
a sort of wooden knot had appeared there.
eu
-Zoaz ohera, har ezazu tenperatura, arratsaldean etorriko natzaizu ikustera
es
-Acu?stese, t?mese la temperatura; vendr? a verle por la tarde.
fr
-Couchez-vous, prenez votre temp?rature, je viendrai vous voir cet apr?s-midi.
en
'Go to bed, take your temperature and I'll come to see you this afternoon.'
eu
Joan zen atezaina. Rieuxek aita Penelouxi galdegin zion ea arratoien kontu hartaz zer pentsatzen ote zuen:
es
El portero se fue. Rieux pregunt? al padre Paneloux qu? pensaba ?l de este asunto de las ratas.
fr
Le concierge parti, Rieux demanda au p?re Paneloux ce qu'il pensait de cette histoire de rats : -Oh !
en
When the concierge had gone Rieux asked Father Paneloux what he thought about the business of the rats.
eu
-O! -esan zion aitak-, epidemiaren bat izango da-eta begiek irribarrea zerien betaurreko borobilen atzetik.
es
-?Oh! -dijo el padre-, debe de ser una epidemia-y sus ojos sonrieron detr?s de las gafas redondas.
fr
dit le p?re, ce doit ?tre une ?pid?mie, et ses yeux sourirent derri?re les lunettes rondes.
en
'Oh, it must be an epidemic,' the priest said; and his eyes were smiling behind his glasses.
eu
Bazkalondoan, osasun-etxetik emaztea heldu zela adierazten zion telegrama irakurtzen ari zenean, telefono hotsa entzun zuen.
es
Despu?s del almuerzo Rieux estaba releyendo el telegrama del sanatorio que le anunciaba la llegada de su mujer cuando son? el tel?fono.
fr
Apr?s le d?jeuner, Rieux relisait le t?l?gramme de la maison de sant? qui lui annon?ait l'arriv?e de sa femme, quand le t?l?phone se fit entendre.
en
After lunch Rieux was re-reading the telegram from the sanatorium announcing his wife's arrival, when the telephone rang.
eu
Bere bezero zahar bat, udaletxeko enplegatua, ari zitzaion deika.
es
Era un antiguo cliente, empleado del Ayuntamiento, que le llamaba.
fr
C'?tait un de ses anciens clients, employ? de mairie, qui l'appelait.
en
It was a call from one of his former patients, who was on the staff of the H?tel de Ville.
eu
Aspaldian aortaren hertsimendua sufritu zuen, eta, pobrea zenez gero, doan zaindu zuen Rieuxek.
es
Hab?a sufrido durante mucho tiempo de estrechez de la aorta y como era pobre, Rieux lo hab?a atendido gratuitamente.
fr
Il avait longtemps souffert d'un r?tr?cissement de l'aorte, et, comme il ?tait pauvre, Rieux l'avait soign? gratuitement.
en
For a long time he had suffered from a narrowing of the aorta and, since he was poor, Rieux treated him for nothing.
eu
-Bai-zioen hark-, gogoratzen zara nitaz beraz. Beste norbaiten arazoa da.
es
-S?-dec?a-, ya s? que se acuerda usted de m?, pero se trata de otro.
fr
Mais il s'agit d'un autre.
en
'Yes,' he said. 'You remember me.
eu
Zatoz azkar, zerbait gertatu da auzokoaren etxean.
es
Venga en seguida, le ha ocurrido algo grave a un vecino m?o.
fr
Venez vite, il est arriv? quelque chose chez mon voisin.
en
Come quickly, something has happened at my neighbour's.'
eu
Ahotsa arnasestuka zuen.
es
Su voz era anhelante.
fr
Sa voix s'essoufflait.
en
He was out of breath.
eu
Rieux atezainarekin gogoratu zen eta ondoren ikusiko zuela erabaki zuen.
es
Rieux pens? en el portero y decidi? ir a verlo despu?s.
fr
Rieux pensa au concierge et d?cida qu'il le verrait ensuite.
en
Rieux thought about the concierge and decided to go and see him afterwards.
eu
Handik minutu gutxi barru, hiri inguruko auzo batean, Faidherbe kaleko etxe baxu baten atea igaro zuen.
es
Minutos m?s tarde llegaba a la puerta de una casa peque?a de la calle Faidherbe, en un barrio extremo.
fr
Quelques minutes plus tard, il franchissait la porte d'une maison basse de la rue Faidherbe, dans un quartier ext?rieur.
en
A few minutes later he was going through the door of a low-built house on the Rue Faidherbe, on the edge of town.
eu
Eskailera fresko eta kirastsuaren erdian, Joseph Grand enplegatuarekin topo egin zuen, hau beraren bila jaisten ari zenean.
es
En medio de la escalera fr?a y maloliente vio a Joseph Grand, el empleado, que sal?a a su encuentro.
fr
Au milieu de l'escalier frais et puant, il rencontra Joseph Grand, l'employ?, qui descendait ? sa rencontre.
en
Halfway up the cold, stinking stairway he crossed Joseph Grand, the civil servant, coming down to meet him.
eu
Berrogeita hamar urte inguruko gizona zen, bibote horiduna, luzea eta okerra, bizkar estuak eta gorputz-adar giharrekoa.
es
Era un hombre de unos cincuenta a?os, de bigote amarillo, alto y encorvado, hombros estrechos y miembros flacos.
fr
C'?tait un homme d'une cinquantaine d'ann?es, ? la moustache jaune, long et vo?t?, les ?paules ?troites et les membres maigres.
en
He was a man of about fifty, with a yellow moustache, tall, bent, with narrow shoulders and thin limbs.
eu
-Hobeto dago-esan zuen, Rieuxen aurrera joanez-, baina uste nuen joango zitzaigula.
es
-Ya est? mejor-dijo, yendo hacia Rieux-, pero cre? que se iba.
fr
-Cela va mieux, dit-il en arrivant vers Rieux, mais j'ai cru qu'il y passait.
en
'He's better,' he said as he reached Rieux. 'But I thought he was done for.'
eu
Zintz egin zuen.
es
Se son? las narices.
fr
Il se mouchait.
en
He blew his nose.
eu
Bigarren eta azken pisuan, ezkerreko atean, hau irakurri zuen Rieuxek, klariona gorriz idatzita: "Sartu, zintzilik nago".
es
En el segundo y ?ltimo piso, escrito sobre la puerta de la izquierda con tiza roja, Rieux ley?: "Entrad, me he ahorcado."
fr
Au deuxi?me et dernier ?tage, sur la porte de gauche, Rieux lut, trac? ? la craie rouge : " Entrez, je suis pendu. "
en
On the second (and top) floor, on the left-hand door, Rieux read the words 'Come in, I'm hanged' in red chalk.
eu
Sartu ziren.
es
Entraron.
fr
Ils entr?rent.
en
They went in.
eu
Soka lanparatik zintzilik zegoen eroritako aulki baten gainean, eta mahaia bazter batera aldenduta.
es
La cuerda colgaba del techo, atada al soporte de la l?mpara, y bajo ella hab?a una silla derribada;
fr
La corde pendait de la suspension au-dessus d'une chaise renvers?e, la table pouss?e dans un coin.
en
The rope was hanging from the ceiling light above a chair, lying on its side, with the table pushed into a corner;
eu
Baina hutsean zegoen dilindan.
es
Pero la cuerda colgaba en el vac?o.
fr
Mais elle pendait dans le vide.
en
but the rope was hanging in the void.
eu
-Garaiz jaitsi dut-zioen Grandek, uneoro hitzak aukeratu antzean, hizkerarik sinpleena erabiltzen bazuen ere-.
es
-Le descolgu? a tiempo-dec?a Grand, que parec?a siempre rebuscar las palabras aunque hablase el lenguaje m?s simple-.
fr
-Je l'ai d?croch? ? temps, disait Grand qui semblait toujours chercher ses mots, bien qu'il parl?t le langage le plus simple.
en
'I got him down in time,' Grand said, still seeming to have trouble finding his words, even though he was speaking in very simple terms.
eu
Irtetera nindoan, hain zuzen ere, eta hots bat entzun dut.
es
Sal?a, justamente, y o? ruido dentro.
fr
Je sortais, justement, et j'ai entendu du bruit.
en
'I just happened to be going out and I heard a noise.
eu
Esaldia ikusi dudanean, ez dakit nola esan, txantxetan edo zebilela uste nuen.
es
Cuando vi la inscripci?n cre? que era una broma.
fr
Quand j'ai vu l'inscription, comment vous expliquer, j'ai cru ? une farce.
en
what can I say? I thought it was a joke.
eu
Baina hasperen bitxia egin du, baita gordina ere, benetan diotsut.
es
Pero lanz? un gemido extra?o y hasta siniestro, le aseguro.
fr
Mais il a pouss? un g?missement dr?le, et m?me sinistre, on peut le dire.
en
But he gave an odd kind of groan, you could even say quite a sinister one.'
eu
Buruari hazka egin zion:
es
Se rascaba la cabeza.
fr
Il se grattait la t?te :
en
He scratched his head.
eu
-Nire ustez, ebakitzea mingarria izango da.
es
-Yo creo que la operaci?n debe ser dolorosa.
fr
-? mon avis, l'op?ration doit ?tre douloureuse.
en
'Doing that must be painful, I should think.
eu
Noski, sartu egin naiz.
es
Naturalmente, entr?.
fr
Naturellement, je suis entr?.
en
Of course, I went in.'
eu
Ate bati bultza ondoren gela argi baina altzariz pobreki jantzitako batera sartu ziren.
es
Empujaron una puerta y se encontraron en una habitaci?n clara, pero pobremente amueblada.
fr
Ils avaient pouss? une porte et se trouvaient sur le seuil d'une chambre claire, mais meubl?e pauvrement.
en
They had pushed open a door and were at the entrance to a bright, but poorly furnished room.
eu
Gizontxo potzolo bat zegoen kobrezko ohean etzanda.
es
Un hombrecito regordete estaba echado sobre una cama de bronce.
fr
Un petit homme rond ?tait couch? sur le lit de cuivre.
en
A little round man was lying on a brass bedstead.
eu
Arnasa kemenez hartzen zuen eta begi odoltsuekin begiratzen zien.
es
Respiraba ruidosamente y los miraba con ojos congestionados.
fr
Il respirait fortement et les regardait avec des yeux congestionn?s.
en
He was breathing heavily and looked at them with bloodshot eyes.
eu
Doktorea gelditu egin zen.
es
El doctor se detuvo.
fr
Le docteur s'arr?ta.
en
The doctor stopped.
