Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Gauaren muturrerainoko bidaia, Louis Ferdinand Celine / Matias Mugica (Igela, 1992
)
eu
Harez gero hirurogeitamargarren urtean ziren.
es
Hab?an cumplido los sesenta y seis a?os.
fr
C'?tait dans leur soixante-sixi?me ann?e.
en
They were both sixty-five.
eu
Eta hara non orduantxe hasi zen Henrouille jauna halako ez-ongi arraro bat sentitzen, hobeki esateko aspaldi hasia zen sentitzen ez-ongia, baina lehen ez zuen hartaz pentsatzen, etxea pagatu beharra-eta.
es
Y, mira por d?nde, fue ?l, entonces, y empez? a sentirse indispuesto o, mejor dicho, hac?a mucho que la sent?a, esa indisposici?n, pero antes no hac?a caso, con lo de la casa por pagar.
fr
Et voil? justement qu'il se met, lui alors, ? ?prouver un dr?le de malaise, ou plut?t, il y a longtemps qu'il l'?prouvait cette esp?ce de malaise mais avant, il n'y pensait pas, ? cause de la maison ? payer.
en
Just then Henrouille became aware of a strange ailment, or rather, he'd felt it for a long time but hadn't thought about it because there was still the house to be paid for.
eu
Alde horretatik gauza konpondua, sinatua, eta bukatua egon zenean, orduan hasi zen bere ez-ongi estrainioaz pentsatzen.
es
Una vez que ?sta fue asunto liquidado y concluido, firmado y bien firmado, se puso a pensar en su dichosa indisposici?n.
fr
Quand ce fut de ce c?t?-l? une affaire bien r?gl?e et entendue et bien sign?e, il s'y mit ? y penser ? son curieux malaise.
en
Once that was all settled and signed, he began to dwell on his strange trouble-dizzy spells and a whistling as of steam in both ears.
eu
Zorabioren batzuk izaten zituen eta belarrietan baforezko txistuak bezala.
es
Como mareos y despu?s pitidos de vapor en cada o?do le daban.
fr
 
en
 
eu
Orduantsu hasi zen, halaber, egunkaria erosten, harez gero modua ere bai baitzeukaten!
es
Fue tambi?n por aquella ?poca cuando empez? a comprar el peri?dico, ?ya que en adelante pod?an muy bien permitirse ese lujo!
fr
Comme des ?tourdissements et puis des sifflets de vapeur dans chaque oreille qui le prenaient.
en
About that time he began buying the newspaper, because then they could afford it.
eu
Egunkarian, hortxe zegoen eskribitua eta deskribitua Henrouillek bere belarri horietan sentitzen zuen guzia.
es
Precisamente en el peri?dico aparec?a escrito y descrito todo lo que ?l sent?a, Henrouille, en los o?dos.
fr
Dans le journal c'?tait justement ?crit et d?crit tout ce qu'il ressentait Henrouille dans ses oreilles.
en
And in the paper he saw an advertisement describing exactly what he felt in his ears.
eu
Anuntzioak gomendatutako botika hura erosi zuen, baina horrek ez zion batere gorabeherarik eragin ez-ongiari, aitzitik;
es
Conque compr? el medicamento que recomendaba el anuncio, pero no hab?a experimentado el menor cambio; al contrario:
fr
Il a alors achet? le m?dicament qu'on recommandait dans l'annonce, mais ?a n'a rien chang? ? son malaise, au contraire ;
en
He bought the medicine it recommended, but it didn't do his ailment a bit of good;
eu
are haundiagoko txistuak zituela iruditzen zitzaion.
es
parec?an hab?rsele intensificado los pitidos.
fr
?a avait l'air de lui siffler davantage encore.
en
on the contrary, the whistling seemed to get worse.
eu
Pentsatze hutsak ote zizkion haundiagotzen?
es
?Tal vez solo de pensarlo?
fr
Davantage rien que d'y penser peut-?tre ?
en
Maybe just from thinking about it.
eu
Zer gerta ere, joan ziren elkarrekin eritegiko medikuari kontsulta egitera.
es
De todos modos, fueron juntos a consultar al m?dico del dispensario.
fr
Tout de m?me ils ont ?t? ensemble consulter le m?decin du Dispensaire.
en
They finally decided on a visit to the dispensary.
eu
"Presio arteriala da" esan omen zien.
es
"Es la presi?n arterial", les dijo ?ste.
fr
" C'est de la pression art?rielle " qu'il leur a dit.
en
"It's high blood pressure," the doctor told them.
eu
Hitz hura txokantea izan zitzaion.
es
La frase le hab?a impresionado.
fr
?a l'avait frapp? ce mot-l?.
en
Those words came as a shock.
eu
Muin-muinean, ordea, mugaz etorri zitzaion obsesio hori.
es
Pero, en el fondo, aquella obsesi?n le aparec?a en momento muy oportuno.
fr
Mais au fond cette obsession lui arrivait bien ? point.
en
But his new obsession came at just the right time.
eu
Hainbeste urtez eta hainbesteraino egon zen etxeagatik eta semearen maileguagatik erretxinduta, ze derrepente zulo bat bezala jarri zitzaion azken berrogei urte hartan haragia sustengatzen zioten beldurren sarean, epeburuak noiz etorriko esperantza ikaratu etengabe berean.
es
Se hab?a quemado la sangre tanto y durante tantos a?os, por la casa y los vencimientos de su hijo, que hab?a algo as? como un espacio libre de repente en la trama de angustias que lo ten?an acogotado desde hac?a cuarenta a?os con los vencimientos y alimentaban su constante fervor temeroso.
fr
Il s'?tait tant fait de bile pendant tellement d'ann?es pour la maison et les ?ch?ances du fils, qu'il y avait comme une place brusquement de libre dans la trame d'angoisses qui lui tenait toute la viande depuis quarante ann?es aux ?ch?ances et dans la m?me constante craintive ferveur.
en
He had worried about the house and his son's bills for so many years that they had left a kind of hole in the tissue of fears that had gripped him body and soul for forty years and raised him to the same pitch of anguished trepidation every time a bill came due.
eu
Orain, medikuak presio arteriala aipatu zionez gero, burkoaren kontra belarri barren-barrenean taupaka aditzen zuen bere presioa.
es
Ahora que el m?dico le hab?a hablado de su presi?n arterial, la escuchaba, su tensi?n, latir contra la almohada, en el fondo de su o?do.
fr
? pr?sent que le m?decin lui en avait parl? de sa pression art?rielle, il l'?coutait sa tension battre contre son oreiller, dans le fond de son oreille.
en
Now that the doctor had spoken of blood pressure, he listened to the pressure beating against his ears from deep inside.
eu
Jeiki ere egiten zen pultsua haztatzeko eta hortxe egoten zen gero, batere mugitu gabe, ohe ondoan, gauean, luzaro, bihotzak taupa egiten zion bakoitzean gorputza kolpe ahuletan nola astintzen zitzaion erreparatzen.
es
Se levantaba incluso para tomarse el pulso y despu?s se quedaba muy inm?vil, junto a la cama, de noche, mucho rato, para sentir su cuerpo estremecerse con leves sacudidas, cada vez que lat?a su coraz?n.
fr
Il se relevait m?me pour se t?ter le pouls et il restait apr?s l?, bien immobile, pr?s de son lit, dans la nuit, longtemps, pour sentir son corps s'?branler ? petits coups mous, chaque fois que son c?ur battait.
en
He'd get up out of bed to feel his pulse and stand motionless beside his bed, feeling a faint quaver run through his body at every heart beat. All this, he said to himself, was his death.
eu
Bere heriotza zen, hala ari zen berekiko, hori guzia, bizitzaren beldur izan zen beti, orain zerbaiti egozten zion bere beldurra, Herioari, bere tentsioari, berrogei urtez etxea pagatzez ezin bukatzearen arriskuari egotzi zion bezala.
es
Era su muerte, se dec?a, todo aquello, siempre hab?a tenido miedo a la vida, ahora vinculaba su miedo a algo, a la muerte, a su tensi?n, igual que lo hab?a vinculado durante cuarenta a?os al peligro de no poder acabar de pagar la casa.
fr
C'?tait sa mort, qu'il se disait, tout ?a, il avait toujours eu peur de la vie, ? pr?sent il rattachait sa peur ? quelque chose, ? la mort, ? sa tension, comme il l'avait rattach?e pendant quarante ans au risque de ne pas pouvoir finir de payer la maison.
en
He had always been afraid of life, and now he attached his fear to something different, to death, to his blood pressure, just as for forty years he had attached it to the peril of not being able to finish paying for the house.
eu
Orain ere ez zen zoriontsua, lehen bezala, baina presaka ibili behar zuen, halere, zoriontsua ez izateko arrazoi berri on bat aurkitzeko.
es
Segu?a siendo desgraciado, igual, pero ahora ten?a que apresurarse a buscar una nueva raz?n v?lida para serlo.
fr
Il ?tait toujours malheureux, tout autant, mais il fallait cependant qu'il se d?p?che de trouver une bonne raison nouvelle pour ?tre malheureux.
en
He had always been just as unhappy, but now he had quickly to find a good new reason for being unhappy.
eu
Ez da uste bezain erreza.
es
No es tan f?cil como parece.
fr
Ce n'est pas si facile que ?a en a l'air.
en
That's not as easy as it sounds.
eu
Ez baita aski esatea "Ez naiz zoriontsua".
es
No basta con decirse: "Soy desgraciado."
fr
Ce n'est pas le tout de se dire " Je suis malheureux ".
en
Just saying: "I'm unhappy" won't do.
eu
Probatu ere egin behar diozu zeure buruari, duda izpirik gabe ere etsi.
es
Adem?s, hay que demostr?rselo, convencerse sin remedio.
fr
Il faut encore se le prouver, se convaincre sans appel.
en
You've got to prove it, to make absolutely sure.
eu
Horixe besterik ez zuen behar:
es
No ped?a otra cosa ?l:
fr
Il n'en demandait pas davantage :
en
That's all he wanted:
eu
zeukan beldurrari motibo bat sendo askoa eman ahal izatea, baliozko askoa.
es
poder encontrar para el miedo que sent?a un motivo bien s?lido y v?lido de verdad.
fr
Pouvoir donner ? la peur qu'il avait un bon motif bien solide, et bien valable.
en
to be able to state a good substantial motive for his fear.
eu
22ko tensioa omen zuen, hala esan zuen medikuak.
es
 
fr
 
en
 
eu
22 ez da, gero, txori kaka.
es
Ten?a 22 de tensi?n, seg?n el m?dico.
fr
Il avait 22 de tension, d'apr?s le m?decin.
en
According to the doctor, his blood pressure was twenty-two.
eu
Medikuak bere heriorako bidea aurkitzen erakutsi zion.
es
No es moco de pavo 22. El m?dico le hab?a ense?ado a encontrar el camino de su muerte.
fr
C'est quelque chose 22. Le m?decin lui avait appris ? trouver le chemin de sa mort ? lui.
en
Twenty-two is something. The doctor had taught him to find the way to his own death.
eu
Seme lumazale ospetsua ez zen kasik inoiz agertzen handik.
es
El dichoso hijo, comerciante en plumas, casi nunca aparec?a.
fr
Le fameux fils plumassier, on ne le voyait presque jamais.
en
Their son in the feather business hardly ever came to see them.
eu
Behin edo bi aldiz urteberri eguna inguru horretan.
es
Una o dos veces por A?o Nuevo.
fr
Une ou deux fois autour du jour de l'an.
en
Once or twice around New Year's, no more.
eu
Eta kitto. Orain, bestalde, alferrik zuen etortzea lumazaleak!
es
Y se acab?. Pero ahora, ?ya pod?a venir, ya, el comerciante en plumas!
fr
C'?tait tout. Mais ? pr?sent d'ailleurs il aurait pu toujours y venir le plumassier !
en
There wasn't much point in his coming anymore.
eu
Aitatamenean ez baitzen zer mailegaturik batere gelditzen.
es
Ya no hab?a nada que pedir prestado a pap? y mam?.
fr
Il n'y avait plus rien ? emprunter chez papa et maman.
en
His father and mother had nothing left to lend.
eu
Orduan semea ez zen ja kasik inoiz etortzen.
es
Conque ya apenas iba a verlos, el hijo.
fr
Il ne venait donc presque plus le fils.
en
So he hardly ever turned up.
eu
Madame Henrouille ezagutzeko, berriz, denbora gehiago behar izan nuen;
es
A la se?ora Henrouille, en cambio, tard? alg?n tiempo m?s en llegar a conocerla;
fr
Mme Henrouille, elle, j'ai mis plus longtemps ? la conna?tre ;
en
It took me longer to get to know Madame Henrouille;
eu
berak ez zuen bihotz-esturarik izaten batere, noizpait hil beharrarena ere ez, gogoratu ere ez baitzitzaion egiten.
es
ella, en cambio, no sufr?a de ninguna angustia, ni siquiera la de su muerte, que no era capaz de imaginar.
fr
elle ne souffrait d'aucune angoisse, elle, m?me pas celle de sa mort qu'elle n'imaginait pas.
en
she had no fears, not even the fear of her own death, which she couldn't conceive of.
eu
Urte asko zituela kexatzen zen, baina egiaz arrenkuratu gabe, ordea, mundu guziak bezala egin nahirik, eta bizitza "garestitzen" zela ere bai.
es
Se quejaba solo de su edad, pero sin pensarlo de verdad, por hacer como todo el mundo, y tambi?n de que la vida "sub?a".
fr
Elle se plaignait seulement de son ?ge, mais sans y penser vraiment, pour faire comme tout le monde, et aussi de ce que la vie " augmentait ".
en
She only complained of old age, but without really thinking about it, just to be like other people, and about the high cost of living.
eu
Haien egiteko haundia bukatua zegoen.
es
Su dif?cil misi?n estaba cumplida.
fr
Leur grand labeur ?tait accompli.
en
Their life's labor was behind them.
eu
Etxea pagatuta.
es
La casa pagada.
fr
Maison pay?e.
en
The house was paid for.
eu
Letrak agudoago bukatzeko, azkenekoak, txalekoetan botoiak josten hasi zen Saltoki Haundi baten enkarguz.
es
Para liquidar las letras m?s r?pido, las ?ltimas, se hab?a puesto incluso a coser botones en chalecos para unos grandes almacenes.
fr
Pour finir les traites plus vite, les derni?res, elle s'?tait m?me mise ? coudre des boutons sur des gilets, pour le compte d'un grand magasin.
en
"The amount of buttons you've got to sew on for five francs, you wouldn't believe it!" she'd say.
eu
"Ehun sos ateratzeko zer josi beharra dagoen, ez da sinistekoa!" Eta enkarguak partitzeko autobusez ibiltzen zen, segundan, hor ez zen gauza onik, gau batez jo ere egin zuten, paliza, emakume estranjero batek, bere denboran ez zion beste inongo estranjerori hitz egin, hari bakarrik, oihu egiteko.
es
"Lo que hay que coser por cinco francos, ?es que parece incre?ble!" Y para ir a entregar el currelo, siempre ten?a l?os en el autob?s; una tarde hasta le hab?an pegado.
fr
" Et pour livrer son boulot en autobus, c'?tait toujours des histoires en seconde, un soir m?me on lui avait tap? dessus.
en
And delivering her work on the bus, she rode second class and things were always happening.
eu
Etxeko paretak bestorduz lehor-lehor egoten ziren, oraindik haizea inguruan bueltaka zebilkienean.
es
Una extranjera hab?a sido, la primera extranjera, la ?nica, a la que hab?a hablado en su vida, para insultarla.
fr
Une ?trang?re c'?tait, la premi?re ?trang?re, la seule ? laquelle elle e?t parl? de sa vie, pour l'engueuler.
en
One afternoon a woman had bumped into her. Madame Henrouille had given her a piece of her mind.
eu
Orain, berriz, errentako etxe altuek inguratu zutenez geroztik, hezetasuna zerien haien etxeko gauza guziei, baita gortinei ere, lizun mantxak hartzen hasiak.
es
Las paredes del hotelito se conservaban a?n bien secas en tiempos, cuando el aire circulaba alrededor, pero, ahora que las altas casas de alquiler la rodeaban, todo chorreaba humedad, hasta las cortinas, que se manchaban de moho.
fr
Les murs du pavillon se gardaient encore bien secs autrefois quand l'air tournait encore tout autour, mais ? pr?sent que les hautes maisons de rapport le cernaient, tout suintait l'humide chez eux, m?me les rideaux qui se tachaient en moisi.
en
The walls of the house had kept good and dry in the old days when there was still air circulating around them, but now that there were tall apartment buildings next door, everything oozed and trickled with humidity, even the curtains had a musty smell.
eu
Etxea erostez bukatu eta hurrengo hilabetean irritsu egon zen, kexagabe, monja bat komekatu berrian bezain pozik.
es
Comprada la casa, la se?ora Henrouille se hab?a mostrado, durante todo el mes siguiente, risue?a, perfecta, encantada, como una religiosa despu?s de la comuni?n.
fr
La maison acquise, Mme Henrouille s'?tait montr?e pendant tout le mois cons?cutif souriante, parfaite, ravie comme une religieuse apr?s la communion.
en
Once the house was really theirs, Madame Henrouille had been all smiles for a whole month, as blissful as a nun after communion.
eu
Bera izan zen, izan, Henrouilleri honela proposatu ziona:
es
Hab?a sido ella incluso quien hab?a propuesto a Henrouille:
fr
C'est m?me elle qui avait propos? ? Henrouille :
en
In fact she was the one who had suggested:
eu
"Jules, aizu, hemendik aurrera egunero erosiko dugu egunkaria, orain badugu modua..."
es
"Mira, Jules, a partir de hoy vamos a comprarnos el peri?dico todos los d?as, podemos permit?rnoslo..."
fr
" Jules, tu sais, ? partir d'aujourd'hui on s'ach?tera le journal tous les jours, on le peut...
en
"Look, Jules, suppose we buy a newspaper every day, now we can afford it!" Just like that.
eu
Holaxe.
es
As? mismo.
fr
" Comme ?a.
en
She had thought of her husband, she had looked at him.
eu
Arestian bere senarraz pentsatu zuen, hari begiratu, ondoren bere ingurura eraman begiak, eta azkenik senarraren amaz ere pentsatu zuen, Henrouilleneko amaginarrebaz.
es
Acababa de pensar en ?l, de mirar a su marido, y despu?s hab?a mirado a su alrededor y, al final, hab?a pensado en su madre, la suegra Henrouille.
fr
Elle venait de penser ? lui, de le regarder son mari, et puis alors elle avait regard? autour d'elle et enfin pens? ? sa m?re ? lui, la belle-m?re Henrouille.
en
But then she looked around her and after a while she thought of his mother, her mother-in-law Henrouille.
eu
Eta atzera seriotu zen erraina, hortaz, pagatzez bukatu baino lehen bezala.
es
Se hab?a vuelto a poner seria, al instante, la hija, como antes de que hubieran acabado de pagar.
fr
Et elle ?tait redevenue s?rieuse la fille, du coup, comme avant qu'on ait fini de payer.
en
At that the daughter-in-law went suddenly serious again, the way she had been before they finished paying for the house.
eu
Eta horrexetatik hasi zen dena berriz, pentsamentu horretatik, zeren senarraren ama zela medio berriz zeukaten aurreztu beharra, atso hura zela medio, senar-emazteek beren artean gutxitan aipatzen zutena, ezta kanpoko inori ere.
es
Y as? fue como volvi? todo a empezar, con aquel pensamiento, porque a?n hab?a que hacer econom?as en relaci?n con la madre de su marido, la vieja esa, de la que no hablaba a menudo el matrimonio, ni a nadie de fuera.
fr
Et c'est ainsi que tout a recommenc? avec cette pens?e-l?, parce qu'il y avait encore des ?conomies ? faire ? propos de la m?re de son mari, de cette vieille-l?, dont n'en parlait pas souvent le m?nage, ni ? personne au-dehors.
en
That thought brought them back to square one, it meant they would have to go on saving for the old woman, her husband's mother, whom the two of them never mentioned to each other or to anyone outside.
