Bilaketa aurreratua

Ogi apurrak

Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)


Ivan Ilitxen heriotza, Leon Tolstoi / Xabier Mendiguren Bereziartu (Ibaizabal, 1991 )
aurrekoa | 28 / 16 orrialdea | hurrengoa
eu
"Kaio hilkorra zen;
es
"Claro que Cayo es mortal, y es justo que muera, pero mi caso es muy distinto:
fr
Ca?us est mortel, c'est certain, et il est naturel qu'il meure ;
en
"Caius really was mortal, and it was right for him to die;
eu
eta bidezkoa zitzaion hiltzea, baina nirekin, Va?arekin, Ivan Ilitxekin, neure sentimendu, pentsamendu guztiekin gauza besterik da.
es
yo soy Vania, Iv?n Ilich, con todos mis sentimientos y mis pensamientos.
fr
mais moi, Vania, Ivan Ilitch, avec tous mes sentiments, toute mon intelligence, moi, c'est autre chose.
en
but for me, little Vanya, Ivan Ilych, with all my thoughts and emotions, it's altogether a different matter.
eu
Eta ezin liteke ni hil behar izatea.
es
No es posible que me est? destinado morir.
fr
Il n'est pas du tout naturel que je doive mourir.
en
It cannot be that I ought to die.
eu
Hori izugarriegia litzateke".
es
Ser?a demasiado horrible."
fr
Ce serait trop affreux.
en
That would be too terrible."
eu
Hala sentitzen zuen.
es
As? ve?a las cosas.
fr
Il se disait :
en
Such was his feeling.
eu
"Baldin eta Kaiok bezala hil beharko banu, jakingo nuke, barne-mintzo batek esango lidake, baina ez zait horrelakorik gertatu;
es
"Si tuviera que morir como Cayo, lo habr?a sabido, una voz interior me lo habr?a dicho, pero no me ha sucedido nada semejante.
fr
" Si je devais mourir comme Ca?us, je l'aurais su ;
en
"If I had to die like Caius I would have known it was so.
eu
nik eta nire adiskide guztiek ulertzen genuen honek ez zuela Kaiorenarekin inolako zerikusirik.
es
Tanto mis amigos como yo hemos cre?do siempre que el destino de Cayo no nos afectaba en absoluto.
fr
une voix int?rieure m'en aurait inform? ;
en
An inner voice would have told me so, but there was nothing of the sort in me and I and all my friends felt that our case was quite different from that of Caius.
eu
Eta orain hara! -esaten zion bere buruari-.
es
?Y mira ahora! -se dec?a-.
fr
mais je n'ai jamais rien ?prouv? de semblable, et moi, et mes amis, nous comprenions tr?s bien qu'entre nous et Ca?us il y avait une grande diff?rence.
en
and now here it is!" he said to himself. "It can't be.
eu
Ezina da.
es
No puede ser.
fr
Et maintenant voil? ce qui arrive !
en
It's impossible!
eu
Ezina da, baina bada.
es
No puede ser, pero es.
fr
Non, c'est impossible, impossible, et cela est, cependant.
en
But here it is.
eu
Nola liteke?
es
?C?mo es posible?
fr
Mais comment, comment comprendre cela ?
en
How is this?
eu
Nola ulertu hori?"
es
?C?mo entender algo as??"
fr
"
en
How is one to understand it?"
eu
Ezin zuen ulertu eta ahaleginak egiten zituen pentsamendu hori uxatzen faltsua, erratua eta gaixozkoa bailitzan, eta beste pentsamendu zuzen, osasungarri batzuez ordezkatuz.
es
Y no lograba entenderlo y se esforzaba por expulsar de su cabeza ese pensamiento, que consideraba falso, err?neo y enfermizo, y sustituirlo por otros m?s justos y saludables.
fr
Et en effet, il ne pouvait pas comprendre et s'effor?ait d'?carter cette pens?e connue, fausse, injuste, maladive, pour la remplacer par d'autres plus saines et plus raisonnables.
en
He could not understand it, and tried to drive this false, incorrect, morbid thought away and to replace it by other proper and healthy thoughts.
eu
Baina pentsamendu hori ez zen pentsamendu soila, baizik eta errealitate baten gisakoa, berriro etorri eta aurrean jartzen zitzaiona.
es
Pero ese pensamiento no era solo un pensamiento, sino m?s bien una suerte de realidad, que volv?a una y otra vez y se plantaba delante suyo.
fr
Mais cette pens?e revenait de nouveau et se dressait devant lui, non comme une pens?e, mais comme la r?alit?.
en
But that thought, and not the thought only but the reality itself, seemed to come and confront him.
eu
Eta berak txandaka pentsamendu horien ordez beste pentsamendu batzuei dei egiten zien, berorietan bermea aurkituko zuen itxaropenean.
es
Se esforzaba por convocar, uno detr?s de otro, pensamientos que pudieran sustituirlo, con la esperanza de encontrar en ellos alg?n apoyo.
fr
Il appelait ? son secours d'autres raisonnements, dans l'espoir d'y trouver un appui.
en
And to replace that thought he called up a succession of others, hoping to find in them some support.
eu
Pentsamenduaren lehengo joairara itzultzen ahalegintzen zen, zeinek lehenago heriotzari buruzko pentsamendua trabatzen zuten.
es
Se esforzaba por recobrar sus antiguas l?neas de pensamiento, esas que antes le hab?an ocultado la idea de la muerte.
fr
Il s'effor?ait de se raccrocher ? ses pens?es primitives qui lui cachaient l'image de la mort.
en
He tried to get back into the former current of thoughts that had once screened the thought of death from him.
eu
Baina-gauza bitxia-lehen heriotzaren kontzientzia trabatu, estali eta deuseztatzen zuen guztiak, orain ezin zuen ondorio hori eragin.
es
Pero, cosa extra?a, las mismas reflexiones que antes tapaban, escond?an y anulaban la conciencia de la muerte, ahora se mostraban incapaces de producir tal efecto.
fr
Mais, chose ?trange, tout ce qui dissimulait autrefois l'id?e de la mort, l'?loignait, la dissipait, n'avait plus aujourd'hui le m?me pouvoir.
en
But strange to say, all that had formerly shut off, hidden, and destroyed his consciousness of death, no longer had that effect.
eu
Azkeneko denboraren parte handia Ivan Ilitxek heriotza trabatzen zion sentimenduaren joaira berrezartzeko ahaleginetan emana zuen.
es
?ltimamente Iv?n Ilich hab?a pasado la mayor parte del tiempo intentando recuperar esos mecanismos interiores que hasta entonces le hab?an enmascarado la idea de la muerte.
fr
Les derniers temps, Ivan Ilitch s'?puisait ? reconstituer la s?rie de ses anciennes sensations qui lui cachaient la mort.
en
Ivan Ilych now spent most of his time in attempting to re-establish that old current.
eu
Hala esaten zion bere buruari:
es
Y entonces se dec?a:
fr
Parfois il se disait :
en
He would say to himself:
eu
"Neure karguari lotuko natzaio, horretarako bizi bainaiz".
es
"Me consagrar? a mis actividades; antes me iba bien as?".
fr
" Je vais m'adonner tout entier ? mon service.
en
"I will take up my duties again-after all I used to live by them."
eu
Eta Epaitegira joaten zen, bere baitatik zalantza guztiak uxatuz, lagunekin hitz egiten zuen eta, bere ohitura zaharraren arabera, eseri egiten zen begirada galduaz jendeari barreiatuki begira eta esku argalduak haritzezko besaulkian bermatuz, eta ohi bezala, makurtzen zen lagun batengana, hartzen zuen zehaztapidetza, aritzen zen txutxuputxuka eta gero, supituki begirada jaso eta zuzen jarriz, hitz ezagunak ebaki eta hasiera ematen zion auziari.
es
Y se marchaba al Palacio de Justicia, apartando cualquier duda que pudiera sobrevenirle, entablaba conversaciones con sus colegas, tomaba asiento con aire distra?do, seg?n acostumbraba desde tiempo inmemorial, dirig?a una mirada pensativa al p?blico y, apoyando las manos descarnadas en los brazos del sill?n de roble, se inclinaba hacia su colega, como sol?a hacer, le acercaba el expediente, intercambiaba unas palabras en voz baja, y luego, de improviso, levantaba la vista, se ergu?a en su asiento, pronunciaba las f?rmulas de rigor y la causa daba comienzo.
fr
Autrefois il ?tait toute ma vie ". Et, chassant de lui tous ses doutes, il allait au tribunal, causait avec ses coll?gues, s'asseyait comme jadis, en jetant sur la foule un regard pensif et distrait, ses deux mains amaigries appuy?es sur les bras de son fauteuil de ch?ne ; puis, se penchant comme d'habitude vers l'assesseur, il feuilletait le dossier, parlait ? voix basse, et tout ? coup il pronon?ait les paroles habituelles et ouvrait la s?ance.
en
And banishing all doubts he would go to the law courts, enter into conversation with his colleagues, and sit carelessly as was his wont, scanning the crowd with a thoughtful look and leaning both his emaciated arms on the arms of his oak chair; bending over as usual to a colleague and drawing his papers nearer he would interchange whispers with him, and then suddenly raising his eyes and sitting erect would pronounce certain words and open the proceedings.
eu
Baina supituki, jardunaren erdian, saihetseko oinazeak, auziaren joairari inolako arretarik egin ezinik, bere auzi parekideari ematen zion hasiera.
es
Pero de pronto, en mitad de la sesi?n, su dolor en el costado, sin la menor consideraci?n por la fase en la que se encontraba el proceso, daba comienzo a su propia causa, que no era otra que irle royendo poco a poco.
fr
Mais soudain, sa douleur au c?t? le reprenait sans nul souci de l'affaire et commen?ait son ?uvre ? elle.
en
But suddenly in the midst of those proceedings the pain in his side, regardless of the stage the proceedings had reached, would begin its own gnawing work.
eu
Ivan Ilitx saiatzen zen bere baitatik pentsamendu hura uxatzen, baina hark jarraitu egiten zuen, eta zera hura etortzen zitzaion, aurrean gelditu eta begiratu egiten zion:
es
Iv?n Ilich redoblaba la atenci?n, rechazaba la idea de su presencia, pero ?l segu?a a lo suyo, y entonces aparec?a ella, se plantaba all? delante y lo miraba, y ?l se quedaba petrificado, se le apagaba la luz de los ojos y empezaba de nuevo a preguntarse:
fr
Ivan Ilitch, anxieux, essayait d'en ?carter la pens?e, mais elle ne c?dait pas, et surgissait devant lui et le regardait.
en
Ivan Ilych would turn his attention to it and try to drive the thought of it away, but without success.
eu
Ivan Ilitx zurtu egiten zen, begietatik alde egiten zion argiak eta berriro bere buruari galdezka ekiten zion:
es
Y tanto los colegas como los subordinados ve?an con estupor y pesar c?mo Iv?n Ilich, un juez tan brillante y sutil, se confund?a y comet?a errores.
fr
Il se raidissait, ses yeux s'?teignaient, et il recommen?ait ? se demander : " N'y a-t-il qu'elle de vraie ?
en
It would come and stand before him and look at him, and he would be petrified and the light would die out of his eyes, and he would again begin asking himself whether It alone was true.
eu
"Hori bakarrik ote da egia?" Eta lagun eta menpekoek harrimenez eta saminez ikusten zuten, bera bezalako epaile distiratsu eta zorrotzak hutsak eta errakuntzak egiten zituela.
es
Se estremec?a, trataba de recobrarse y mal que bien consegu?a llevar la causa hasta el final.
fr
" Ses coll?gues et ses subordonn?s consid?raient avec un douloureux ?tonnement ce magistrat si fin, si brillant, qui s'embrouillait et commettait des erreurs, il se secouait, cherchait ? ressaisir le fil de ses id?es, et parvenait ? grand'peine ? mener l'audience jusqu'au bout.
en
And his colleagues and subordinates would see with surprise and distress that he, the brilliant and subtle judge, was becoming confused and making mistakes.
eu
Inarrosten zuen bere burua, ahalegintzen zen baretzen eta nola hala eramaten zuen azkeneraino bilera eta itzultzen zen etxera epaiketa-lanak lehen bezala estali nahi zuena estaltzen lagundu ezin zion kontzientzia tristearekin:
es
Luego volv?a a casa con la triste conciencia de que su actividad de juez ya no le permit?a ocultar, como antes, lo que quer?a ocultarse;
fr
Il rentrait chez lui avec la triste conviction que ses fonctions, que son service ne pouvaient le d?livrer d'elle.
en
He would shake himself, try to pull himself together, manage somehow to bring the sitting to a close, and return home with the sorrowful consciousness that his judicial labours could not as formerly hide from him what he wanted them to hide, and could not deliver him from It.
eu
epaiketa-lanak hartatik libratu ezin zuelakoarekin.
es
que su labor profesional ya no le permit?a desembarazarse de ella.
fr
Ce qui ?tait terrible, c'est qu'elle l'attirait non pour l'occuper, mais seulement pour qu'il la regard?t bien en face, sans rien pouvoir faire et en souffrant atrocement.
en
And what was worst of all was that It drew his attention to itself not in order to make him take some action but only that he should look at It, look it straight in the face:
eu
Eta okerrena zen hark ez zuela nahi zerbait egin zezan, baizik eta begira ziezaion bakarrik, aurrez aurre begietara, begira ziezaion, ezer egin gabe, ezin esanezko eran sufrituz.
es
Y lo peor de todo era que ella le impon?a su presencia no para que hiciera algo, sino solo para que la contemplara, para que la mirara directamente a los ojos, y sin hacer nada, fuera presa de unos sufrimientos espantosos.
fr
et ces ?crans venaient pour un temps ? son secours et paraissaient le sauver.
en
look at it and without doing anything, suffer inexpressibly.
eu
Eta egoera honetatik bere burua salbatuz, Ivan Ilitxek kontsolamendua bilatzen zuen, beste pantaila batzuk, eta beste pantaila horiek agertzen ziren eta denbora laburrez salbatzen zuten nonbait, baina berehalakoan berriz ere deuseztatu baino areago zeharrargitu egiten ziren, zera hura guztia igaro eta ezerk traba egingo ez balio bezala.
es
Para escapar de tal amenaza, Iv?n Ilich buscaba alg?n consuelo, otras pantallas, y a veces las encontraba y durante un breve periodo de tiempo parec?an protegerlo, pero luego, de pronto, no es que se disiparan, sino que m?s bien se volv?an transparentes, como si ella lo atravesara todo y no hubiera nada que pudiera ocultarla a la vista.
fr
Mais aussit?t, sans s'effacer compl?tement, ils la laissaient transpara?tre, comme si elle traversait tout et que rien ne p?t la cacher.
en
And to save himself from this condition Ivan Ilych looked for consolations-new screens-and new screens were found and for a while seemed to save him, but then they immediately fell to pieces or rather became transparent, as if It penetrated them and nothing could veil It.
eu
Azken denboraldi hartan, berak dekoraturiko egongelan sartzean, (irrigarri eta samingarria zen hartan pentsatzea), berak bizia sakrifikatu zion egongela hartan, zeren ondotxo baitzekien bertan hartu zuen kolpearekin hasi zitzaiola gaixotasuna, sartzean, adibidez, mahai bernizatuan harramazkada bat ikusten zuen, zerbaitez alderen alde egina.
es
Unos d?as antes hab?a entrado en el sal?n que ?l mismo hab?a arreglado, ese mismo sal?n en el que se hab?a ca?do y en cuya decoraci?n-cu?nto le escarnec?a y le envenenaba recordarlo ahora-hab?a sacrificado su propia vida-porque estaba convencido de que su enfermedad se hab?a originado con esa contusi?n-, y hab?a descubierto una raspadura en la mesa barnizada.
fr
Les derniers temps il lui arrivait d'entrer dans le salon qu'il avait meubl?, dans ce salon o? il avait fait cette chute, et pour lequel, comme il se le disait avec amertume, il avait sacrifi? sa vie, car il savait que de cette chute datait sa maladie. Il entrait et remarquait une rayure, comme une entaille, sur la table vernie ;
en
In these latter days he would go into the drawing-room he had arranged-that drawing-room where he had fallen and for the sake of which (how bitterly ridiculous it seemed) he had sacrificed his life-for he knew that his illness originated with that knock. He would enter and see that something had scratched the polished table.
eu
Bilatzen zuen kausa eta ertzetik okertua zegoen albumaren brontzezko garnizioan aurkitzen zuen.
es
Se puso a buscar la causa y la encontr? en el adorno de bronce de un ?lbum cuyo extremo se hab?a doblado.
fr
il en cherchait la cause ; c'?tait l'un des coins en bronze de l'album qui ?tait sorti et faisait saillie.
en
He would look for the cause of this and find that it was the bronze ornamentation of an album, that had got bent.
eu
Hartzen zuen album kutuna, berak maitasunez osatua, eta alabaren eta bere adiskideen zabarkeriaz kexatzen zen:
es
Lo cogi?-era un ?lbum bastante costoso, que hab?a ido completando con mucho cari?o-y se indign? por la negligencia de su hija y de sus amigos:
fr
Il prenait l'album, ce pr?cieux album compos? par lui avec tant d'amour, et se mettait en col?re contre sa fille et ses amies, qui, par n?gligence, ab?maient les coins ou retournaient les photographies, et il remettait tout en ordre et repla?ait le coin de bronze.
en
He would take up the expensive album which he had lovingly arranged, and feel vexed with his daughter and her friends for their untidiness-for the album was torn here and there and some of the photographs turned upside down.
eu
zerbait urratua zegoen, argazkiak nahasturik aurkitzen zituen.
es
las tapas desportilladas, las fotograf?as vueltas del rev?s.
fr
Tout ? coup l'id?e lui venait de transporter tout cet ?TABLISSEMENT avec les albums, dans un coin du salon, tout pr?s des fleurs.
en
He would put it carefully in order and bend the ornamentation back into position.
eu
Lehia handiz dena txukundu eta garnizioaren ertza zuzentzen zuen berriro.
es
Lo puso todo cuidadosamente en orden, enderez? el ornamento.
fr
Il sonnait le domestique ;
en
Then it would occur to him to place all those things in another corner of the room, near the plants.
eu
Gero bururatzen zitzaion albumaren ?tablissement hori beste zokoren batera aldatzea komeniko zela, loreen artera.
es
Luego se le ocurri? trasladar ese ?tablissement con los ?lbumes a otro rinc?n, cerca de las flores.
fr
ou bien sa femme et sa fille venaient ? son secours. Elles n'?taient pas de son avis et le contredisaient ;
en
He would call the footman, but his daughter or wife would come to help him.
eu
Dei egiten zion lekaioari: alaba edo emaztea agertzen zitzaizkion laguntzera;
es
Llam? al criado, y al poco rato acudieron tambi?n su mujer y su hija para ayudarle.
fr
lui, discutait, mais tout allait bien tant qu'il ne songeait pas ? elle, tant qu'elle n'apparaissait pas.
en
They would not agree, and his wife would contradict him, and he would dispute and grow angry.
eu
ez ziren ados jartzen, elkarri kontra egiten zioten, bera eztabaidan hasten zen eta haserretu egiten zen;
es
Pero no se mostraron de acuerdo, le llevaron la contraria y ?l entonces se puso a discutir y se enfad?;
fr
Pendant qu'il d?pla?ait les meubles, sa femme lui disait.
en
But that was all right, for then he did not think about It.
eu
baina horrela hobeto, zeren ez baitzuen gogoratzen, ez bait zuen agerian edukitzen.
es
no obstante, todo eso estaba bien porque le permit?a olvidarse de ella, no verla.
fr
-Laisse faire les domestiques, toi tu te feras encore mal.
en
It was invisible.
eu
Baina emazteak, bera gauzak egiten hastean, esaten zion:
es
Pero de pronto, en el momento en que estaba cambiando de sitio los objetos, su mujer le dijo:
fr
Et soudain elle apparaissait ? travers l'?cran, et il la voyait.
en
But then, when he was moving something himself, his wife would say:
eu
"Utziozu, zerbitzariek egingo dute, berriz ere mina hartuko duzu".
es
"D?jalo, ya se encargar?n los criados.
fr
Elle apparaissait.
en
"Let the servants do it.
eu
eta supituki zera hura berriz ere pantailaz bestaldetik agertzen zen, ikusi egiten zuen zera hura.
es
No vayas a hacerte da?o otra vez", y entonces ella relampague? detr?s de las pantallas y ?l la vio.
fr
Au premier moment, il esp?rait qu'elle allait dispara?tre ;
en
You will hurt yourself again." And suddenly It would flash through the screen and he would see it.
eu
Une batez agertzen zen zera hura; Ivan Ilitxek espero zuen ezkutatuko zela, baina ohartu gabe saihetsari adi jartzen zitzaion:
es
Como no fue m?s que un rel?mpago, Iv?n Ilich alberg? la esperanza de que desapareciera, pero involuntariamente concentr? toda su atenci?n en el costado:
fr
mais, malgr? lui, il pensait ? son mal :
en
It was just a flash, and he hoped it would disappear, but he would involuntarily pay attention to his side.
eu
denak berdin jarraitzen zuen, betiko oinaze sorra, eta ezin zuen jadanik ahaztu, eta zera hark lore artetik begiratzen zion.
es
el mismo dolor, lo mismo de siempre. Y entonces ya no fue capaz de olvidar, mucho menos cuando ella estaba all? y le miraba sin ning?n pudor desde detr?s de las flores.
fr
toujours la m?me chose, la m?me douleur lancinante, et il ne pouvait plus l'oublier. Il la distinguait nettement derri?re les fleurs.
en
"It sits there as before, gnawing just the same!" And he could no longer forget It, but could distinctly see it looking at him from behind the flowers.
eu
Zertako hori dena?
es
?Para qu? todo eso?
fr
? quoi bon tout cela ?
en
"What is it all for?"
eu
"Egia ote da, hemen, gortina honetan, gaztelu baten kontra bezala, bizia galdu nuela?
es
"Lo cierto es que aqu?, al pie de esta cortina, como en un asalto, perd? la vida.
fr
" Oui, j'ai perdu ma vie pour ce rideau, comme dans une bataille.
en
"It really is so! I lost my life over that curtain as I might have done when storming a fort.
eu
Ba ote?
es
?Ser? posible?
fr
Est-ce possible ?
en
Is that possible?
eu
Bai izugarria eta bai irrigarria!
es
?Qu? terrible y qu? est?pido!
fr
Que c'est terrible et stupide !
en
How terrible and how stupid.
eu
Ezina da! Ezina da, baina bada".
es
?No puede ser! No puede ser, pero es."
fr
Non, cela n'est pas possible !...
en
It can't be true! It can't, but it is."
eu
Joan despatxura, etzan eta berriro bakarrean geratzen zen "zera" harekin.
es
Pas? a su estudio, se tumb? y se qued? de nuevo a solas con ella.
fr
C'est impossible et cependant cela est !
en
He would go to his study, lie down, and again be alone with It:
aurrekoa | 28 / 16 orrialdea | hurrengoa

Nodoa: liferay1.lgp.ehu.eus