Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Ulenspiegelen elezaharra, Charles de Coster / Koldo Izagirre (Elkar/Alberdania, 2007
)
eu
Gizonak ez zuen erantzun oraingoan ere;
es
El hombre no respondi? tampoco.
fr
N'est-il pas vrai, monsieur du poil pel? ?
en
Is not this true, master of the peeled poll?"
eu
Ulenspiegelek jauziak egiten jarraitu zuen, baina halako astrapala atereaz bere eskalapoiekin eze zurezko kutxa batek legez egiten zuen bideak oihartzun.
es
Ulenspiegel sigui? saltando, pero haciendo tanto ruido con sus zapatones, que el camino resonaba como una caja de madera. Insist?a en sus preguntas:
fr
L'homme ne r?pondant point encore, Ulenspiegel continua de sautiller, mais en menant tant de bruit de ses semelles que le chemin en r?sonnait comme une caisse de bois.
en
As the man still made no answer, Ulenspiegel went on skipping, but making so much noise with his boot-soles that the road re?choed like a wooden box.
eu
-Beharbada-zioen Ulenspiegelek-, mutua zara?
es
-?Acaso sois mudo, se?or?
fr
-Peut-?tre, disait Ulenspiegel, ?tes-vous muet, monsieur ?
en
"Maybe," said Ulenspiegel, "you might be dumb, good sir?"
eu
-Ave Maria-zioen gizonak-, gratia plena et benedictus fructus ventris tui Jesu.
es
Y Ave Mar?a-dec?a el hombre-, gratia plena et benedictus fructus veniris fui Jesu.
fr
-Ave Maria, disait l'homme, grati? plena et benedictus fructus ventris tui Jesu.
en
"Ave Maria," said the other, "gratia plena et benedictus fructus ventris tui Jesu."
eu
-Gorra ote zara?
es
-?Acaso eres sordo?
fr
-Peut-?tre aussi ?tes-vous sourd ? dit Ulenspiegel.
en
"Maybe you are deaf as well?" said Ulenspiegel.
eu
-Ulenspiegelek-.
es
Vamos a verlo.
fr
Nous l'allons voir :
en
"We shall see that:
eu
Ikus dezagun:
es
 
fr
 
en
 
eu
esaera da gorrek ez dutela ez lausengurik ez irainik entzuten.
es
Dicen que los sordos no oyen alabanzas ni vituperios.
fr
on dit que les sourds n'entendent point louanges ni injures.
en
they say deaf men hear neither praises nor insults.
eu
Ikus dezagun beraz zure belarrien tinpanoa larrua den edo brontzea den.
es
Veamos si es de piel o de bronce el t?mpano de tus orejas.
fr
Voyons donc s'il est de peau ou d'airain le tympan de tes oreilles :
en
Let us see if the drums of your ears are skin or brass:
eu
Uste duzu, kandelabako linterna, oinezkoaren aizun, gizonaren planta duzula?
es
?Crees, linterna sin vela, remedo de caminante, que te pareces a un hombre?
fr
Penses-tu, lanterne sans chandelle, simulacre de pi?ton, ressembler ? un homme ?
en
thinkest thou, lantern without candle, simulacrum of a foot-goer, that thou dost resemble a man?
eu
Hori gertatuko da gizonak zarpailez egiten direnean.
es
?so ocurrir? cuando los hombres sean hechos de pingajos.
fr
Cela adviendra quand ils seront faits de loques.
en
That will be when men are made of rags.
eu
Non ikusi da inoiz halako mutur berdea, halako buru soildua, urkamendian ez bada?
es
?D?nde se vio nunca semejante mascar?n amarillento, esta cabeza pelada, sino en la horca?
fr
O? vit-on jamais cette trogne jaun?tre, cette t?te pel?e, sinon au champ de potences ?
en
Where has such jaundiced visnomy been ever seen, that peeled head, save on the gallows field?
eu
Ez zaituzte inoiz urkatu?
es
?No has sido ahorcado en otro tiempo?
fr
N'as-tu point ?t? pendu jadis ?
en
Wast thou not hanged of yore?"
eu
Eta Ulenspiegelek dantza egiten zuen, eta gizonak, suak hartzen hasita, haserre bizian egiten zuen atzeraka eta amorru isilez murduskatzen zituen aitagureak.
es
Y Ulenspiegel segu?a danzando, y el hombre, que empezaba a indignarse, corr?a hacia atr?s col?ricamente, rezongando sus Padrenuestros con reconcentrado furor.
fr
Et Ulenspiegel dansait, et l'homme, qui entrait en f?cherie, courait ? reculons col?riquement et marmonnait ses paten?tres avec une secr?te fureur.
en
And Ulenspiegel went on dancing, and the man, who was entering on the ways of wrath, was running backwards angrily still mumbling his paternosters.
eu
-Beharbada-zioen Ulenspiegelek-, ez duzu goi-flandriera ulertzen, behekoan egingo dizut berba:
es
-Acaso-a?ad?a Ulenspiegel-no entiendes el alto flamenco. Voy a hablarte en el bajo.
fr
-Peut-?tre, disait Ulenspiegel, n'entends-tu pas le haut flamand, je te vais parler dans le bas :
en
"Maybe," said Ulenspiegel, "thou comprehendest but high Flemish, I will speak to thee in the low:
eu
sabeldarraioa ez bazara, mozkorra zara;
es
Si no eres glot?n, eres borracho;
fr
si tu n'es goulu, tu es ivrogne ; si tu n'es ivrogne, buveur d'eau, tu es m?chant constip? quelque part ;
en
if thou art no glutton, thou art a drunkard, if no drunkard, but a water bibber, thou art foully choked elsewhere;
eu
mozkorra ez bazara, hori ur-edaleori, sabelidor zara nonbait;
es
si no eres borracho y bebes agua, tienes obstruida alguna parte;
fr
si tu n'es constip?, tu es foirard ;
en
if not constipated, thou art jerry-go-nimble;
eu
idor ez bazara, kakeri zara;
es
si no eres lascivo, eres cap?n;
fr
si tu n'es foirard, tu es chapon ;
en
if not a lecher, a capon;
eu
kakeri ez bazara, kapoia zara; tenperantzarik baduzu, ez da hori zure sabeleko upela betetzen duena, eta, lurrean bizi diren mila milioi gizonetan adardunen bat bada, zeu zara.
es
si hay templanza, no es ella la que llena el tonel de tu vientre; y si entre los mil millones de hombres que pueblan la tierra no hubiese m?s que un cornudo, lo ser?as t?.
fr
s'il y a de la temp?rance, ce n'est pas elle qui emplit la tonne de ton ventre, et si, sur les mille millions d'hommes qui peuplent la terre, il n'y avait qu'un cocu, ce serait toi.
en
if there be temperance, it was not that that filled the tun of thy belly, and if in the thousand million men that people the earth there were but one only cuckold, it would be thou."
eu
Hau esateaz bat, talo eginez jausi zen Ulenspiegel zangoz gora, halakoa izan baitzen gizonak eman zion sudurrekoa, ehun eta gehiago pindar ikusaraziz.
es
Al decir esto, Ulenspiegel cay? sentado, con las piernas al aire, porque el hombre le dio tal pu?etazo en la nariz, que le hizo ver m?s de cien estrellas.
fr
A ce propos, Ulenspiegel tomba sur son s?ant, les jambes en l'air, car l'homme lui avait baill? un tel coup de poing sous le nez, qu'il en vit plus de cent chandelles.
en
At this word Ulenspiegel sat down upon his seat, legs in air, for the man had fetched him such a blow with his fist under the nose that he saw more than a hundred candles.
eu
Ondoren, tripa-zorroaren zama arren, bere gainera jauzi eginda ukaldiz bete zuen, eta kolpeak txingorra legez erori ziren Ulenspiegelen gorputz argalean. Eta lurrean galdu zuen makila.
es
Despu?s, cayendo s?bitamente sobre ?l, no obstante el peso de su barriga, le atac? por todas partes, y los golpes cayeron como granizada sobre el flaco cuerpo de Ulenspiegel. Y el palo de ?ste rod? por tierra.
fr
Puis tombant subtilement sur lui, malgr? le poids de sa bedaine, il le frappa partout, et les coups plurent comme gr?le sur le maigre corps d'Ulenspiegel. Et le b?ton de celui-ci tomba par terre.
en
Then cunningly falling upon him, despite the weight of his belly, he struck him everywhere, and blows rained like hail upon the thin frame of Ulenspiegel, whose cudgel fell to the ground.
eu
-Ikas ezak lezio honekin-esan zion gizonak-, erromerian doazen jende zintzoak ez amorrarazten.
es
-Aprende con esta lecci?n-le dijo el hombre-a no jorobar a las personas decentes que van en peregrinaci?n.
fr
-Apprends par cette le?on, lui dit l'homme, ? ne point tarabuster les honn?tes gens allant en p?lerinage.
en
"Learn by this lesson," said the man, "not to pester honest folk going on pilgrimage.
eu
Zeren, jakin ezak behingoan, ni ere Alsemberg-era noa, ohitura den legez, Andra Mariri otoitz egiten emazteak gal dezan ni bidaian nintzela kontzebitu zuen haurra.
es
Porque, s?belo bien, voy as? a Alsemberg, seg?n la costumbre, para rogar a Mar?a Sant? sima que haga abortar una criatura que mi mujer concibi? estando yo de viaje.
fr
Car, sache-le bien, je vais ainsi ? Alsemberg, selon la coutume, prier madame sainte Marie de faire avorter un enfant que ma femme con?ut lorsque j'?tais en voyage.
en
For you may know that I go thus to Alsemberg according to custom to implore Madam Holy Mary to cause to miscarry a child my wife conceived when I was on my travels.
eu
Halako on-egite handia lortzeko, oinez eta dantza egin behar da atzeraka etxetik irten eta hogeigarren pausotik elizako beheko mailetaraino, berbarik egiteke.
es
Para obtener tan gran beneficio, es necesario caminar y bailar de espaldas desde el vig?simo paso a partir del domicilio hasta las gradas de la iglesia, sin hablar. ?Ay!
fr
Pour obtenir un si grand bienfait, il faut marcher et danser ? reculons depuis le vingti?me pas apr?s sa demeure jusqu'au bas des degr?s de l'?glise, sans parler.
en
To win so great a boon, a man must needs walk and dance backward from the twentieth step from his home to the foot of the church steps, without speaking. Alas!
eu
Horra, berriro hasi beharko dut.
es
Ahora tendr? que comenzar de nuevo.
fr
Las, il me faudra recommencer maintenant.
en
now I must begin all over again."
eu
Ulenspiegelek, makila eskuratuta:
es
Ulenspiegel recogi? su bast?n y dijo:
fr
Ulenspiegel, ayant ramass? son b?ton, dit :
en
Ulenspiegel having picked up his cudgel said:
eu
-Lagundu egingo dizut, alproja horri, Notre-Dame jarri gura duzunez haurrak amen sabelean hiltzen.
es
-Voy a ayudarte, p?caro, ya que quieres hacer servir a Nuestra Se?ora para matar a los ni?os en el vientre de sus madres.
fr
-Je vais t'y aider, vaurien, qui veux faire servir Notre-Dame ? tuer les enfants au ventre de leurs m?res.
en
"I shall help you, rascal, you who would have Our Lady serve to kill babes in their mothers' womb."
eu
Eta adardun gaiztoa jo eta hautsi egin zuen krudelki, hila zegoelakoan bidean etzanik utzi arte.
es
Y comenz? a golpear al perverso cornudo tan cruelmente, que lo dej? por muerto en el camino.
fr
Et il se mit ? battre le m?chant cocu si cruellement qu'il le laissa pour mort sur le-chemin.
en
And he fell to beating the wretched cuckold so cruelly that he left him for dead on the road.
eu
Bitartean zerurantz altxatzen ziren erromesen lantuak, txirula, biola, arrabita eta gaiten hotsak, eta, intsentsu garbi legez, koipatsuen kea.
es
Entre tanto, sub?an al cielo las lamentaciones de los peregrinos, los sonidos de flautas, violas, rabeles y gaitas, y como pur?simo incienso, el humo de los guisados.
fr
Cependant montaient toujours vers le ciel les geignements des p?lerins, les sons des fifres, violes, rebecs et cornemuses, et, comme un pur encens, la fum?e des fritures.
en
All this while there rose to heaven the groans of pilgrims, the sounds of fifes, viols, rebecks, and bagpipes, and, like a pure incense, the savour of frying.
eu
37
es
XXXVII
fr
XXXVII
en
XXXVII
eu
Claes, Soetkin eta Nele hitzaspertuan ari ziren su bazterrean, erromes erromeslaria ahotan hartuta.
es
Claes, Soetkin y Nele platicaban junto al fuego, recordando al peregrino peregrinante.
fr
Claes, Soetkin et Nele devisaient ensemble au coin du feu, et s'entretenaient du p?lerin p?lerinant.
en
Claes, Soetkin, and Nele were gossiping together about the ingle, and talked of the pilgrim on his pilgrimage.
eu
-Alabatxoa-zioen Soetkinek-ezin ote duzu, zeure gaztetasunaren indarraz, geure ondoan gorde!
es
-?Ay, hija-dec?a Soetkin-que no hayas podido t?, con la fuerza del encanto juvenil, retenerle a nuestro lado!
fr
-Fillette, disait Soetkin, que ne peux-tu, par la force du charme de jeunesse, le garder toujours pr?s de nous !
en
"Daughter," said Soetkin, "why cannot you, by the might of the spell of youth, keep him always with us?"
eu
-Horra-Nelek-, ezin dut.
es
-?Ay-exclamaba Nele-, no puedo!
fr
-Las ! disait Nele, je ne le puis.
en
"Alas!" said Nele, "I cannot."
eu
-Izan ere-erantzuten zuen Claesek-, badauka batekoz besterako sorginduren bat inoiz pausatu barik ibiltzera behartzen duena, ez bada zintzurrarena egiteko. -Zantar gaiztoa!
es
-Es-aduc?a Claes-, que ?l tiene un encanto contrario que le obliga a correr sin tregua. -?El p?caro feo!
fr
-C'est, r?pondait Claes, qu'il a un charme contraire qui le force ? courir sans se reposer jamais, sinon pour faire besogne de gueule.
en
"'Tis because," said Claes, "he hath a counter charm that drives him to run without ever resting save for the work of his teeth."
eu
-egiten zuen hasperen Nelek.
es
-suspiraba Nele.
fr
-Le laid m?chant ! soupirait Nele.
en
"The cruel, ugly fellow!" sighed Nele.
eu
-Gaiztoa-zioen Soetkinek-, onartzen dut, baina zantarra, ez.
es
-Lo de p?caro lo admito; pero feo, no-replicaba Soetkin-.
fr
-M?chant, disait Soetkin, je le conc?de, mais laid, non.
en
"Cruel," said Soetkin, "I admit, but ugly, no.
eu
Nire seme Ulenspiegelek aurpegia Erroma edo Greziako erakoa ez baldin badu ere, ez du horregatik gutxiago balio;
es
Si mi hijo Ulenspiegel no tiene el rostro a la griega o a la romana, no por eso vale menos;
fr
Si mon fils Ulenspiegel n'a point le visage ? la grecque ou ? la romaine, il n'en vaut que mieux ;
en
If my son Ulenspiegel has not a Greek or a Roman countenance, he is all the better for that;
eu
Flandriakoak dira bere zango biziak, Brugesko Franc-ekoa bere begi argi eta iluna, eta aho-sudurrak amarrukeria eta eskultura zientzietan ikasitako luki bik eginak ditu.
es
porque son de Flandes sus pies avispados, sus ojos penetrantes y obscuros, y su nariz y su boca, hechos por dos zorros duchos en ciencias de picard?a y de escultura.
fr
car ils sont de Flandres ses pieds alertes, du Franc de Bruges son oeil fin et brun, et son nez et sa bouche faits par deux renards experts es sciences de malices et sculptures.
en
for they are of Flanders his agile feet, of the Frank of Bruges his keen brown eye, and his nose and his mouth made by two past masters in the science of humour and sculpture."
eu
-Nork egin zizkion-egin zuen galde Claesek-alfer besoak eta plazeretara lar arin dituen aztalak?
es
-?Qui?n le hizo-pregunt? Claes-sus brazos de holgaz?n y sus piernas harto prontas para correr a su gusto?
fr
-Qui donc lui fit, demanda Claes, ses bras de fain?ant et ses jambes trop promptes ? courir au plaisir ?
en
"Who, then," asked Claes, "made him his lazy arms and his legs too prone to run to pleasure?"
eu
-Oraindino sobera gaztea duen bihotzak-erantzun zion Soetkinek.
es
-Su coraz?n, que es muy joven-respondi? Soetkin.
fr
-Son coeur trop jeune, r?pondit Soetkin.
en
"His heart that is over young," replied Soetkin.
eu
38
es
XXXVIII
fr
XXXVIII
en
XXXVIII
eu
Kathelinek, garai hartan, idi bat, hiru ahari eta zerri bat sendatu zituen belar-urez Speelman-enean, baina ezin izan zuen sendatu Jan Beloen-en behia.
es
Por este tiempo, cur? Catalina, con hierbas medicinales, a un buey, tres cameros y un cerdo pertenecientes a Speelman; pero no logr? curar a una vaca de Jan Beloen.
fr
Katheline gu?rit en ce temps-l?, par des simples, un boeuf, trois moutons et un porc appartenant ? Speelman, mais ne put gu?rir une vache qui ?tait ? Jan Beloen.
en
In these days Katheline by her simples cured an ox, three sheep, and a pig belonging to Speelman but could not cure a cow that belonged to Jan Beloen.
eu
Honek salatu egin zuen sorginkeria zerabilelakoan.
es
Este la denunci? como hechicera.
fr
Celui-ci l'accusa de sorcellerie.
en
The latter accused her of sorcery.
eu
Animaliari begizkoa egina ziola deklaratu zuen, zeren eta belar-ura ematen zion bitartean, ferekatu eta berba egiten baitzion deabruzko mintzairaren batean noski, kristinau zintzoak abere bati berbarik egin behar ez dionez.
es
Aseguraba que hab?a embrujado al animal, fund?ndose en que mientras le daba las hierbas medicinales, acarici? y habl? a la vaca, sin duda en una lengua diab?lica, porque una buena cristiana no debe hablar a un animal.
fr
Il d?clara qu'elle avait jet? un charme ? l'animal, attendu que, pendant qu'elle lui donnait les simples, elle le caressa et lui parla, sans doute en une langue diabolique, car une honn?te chr?tienne ne doit point parler ? un animal.
en
He averred that she had cast a spell on the beast, inasmuch as, while giving his simples, she caressed and talked to it, doubtless in a diabolical speech, for an honest Christian should not talk to a beast.
eu
Jean Beloen honek erantsi zuen idi, ahari eta zerriak sendatuak zizkion Speelmanen auzoa zela bera, eta Kathelinek behia hil bazion Speelmanek sustatuta izan zela batere zalantza barik, bere lurrak, Beloenenak alegia, harenak baino hobeto landuak zeudela eta harenak baino, Speelmanenak baino alegia, gehiago ematen zutela jelostuta.
es
El referido Jan Beloen a?adi? que era vecino de Speelman, cuyos bueyes, corderos y cerdos cur? Catalina, y si mat? a su vaea fue sin duda por instigaci?n de Speelman, envidioso porque sus tierras, en Beloen, estaban mejor labradas y rend?an m?s que las del vecino.
fr
Ledit Jan Beloen ajouta qu'il ?tait voisin de Speelman, dont elle avait gu?ri les boeuf, moutons et porc, et si elle avait tu? sa vache c'?tait sans doute ? l'instigation de Speelman, jaloux de voir que ses terres, ? lui Beloen, ?taient mieux labour?es et rapportaient davantage que les siennes, ? lui Speelman.
en
The said Jan Beloen added that he was a neighbour of Speelman's, whose ox, sheep, and pig she had healed, and if she had killed his cow, it was doubtless at the instigation of Speelman, jealous to see that his, Beloen's, land was better tilled than his own.
eu
Pieter Maulemeester bizitza eta ohitura oneko gizonaren lekukotzaz, eta baita Jan Beloenarenaz ere, Damme-n Katheline sorgintzat zeukatela ziurtatuz, eta noski behia hil egin zuela, atxilotu egin zuten Katheline, eta bere krimen eta gaiztakeriak aitortu arte torturatua izatera kondenatu zuten.
es
Por el testimonio de Pieter Meulemeester, hombre de buena vida y costumbres, y tambi?n por haber certificado Jan Beloen que Catalina gozaba fama de hechicera en Damme y hab?a indudablemente matado la vaca, la pobre mujer fue reducida a prisi?n y condenada a sufrir el tormento hasta que hubiese confesado sus cr?menes y maleficios.
fr
Sur le t?moignage de Pieter Meulemeester, homme de bonne vie et moeurs, et aussi de Jan Beloen, certifiant que Katheline ?tait r?put?e sorci?re ? Damme, et avait sans doute tu? la vache. Katheline fut appr?hend?e au corps et condamn?e ? ?tre tortur?e jusqu'? ce qu'elle e?t avou? ses crimes et m?faits.
en
Upon the testimony of Peter Meulemeester, a man of good life and conduct, and also of Jan Beloen, certifying that Katheline was reputed a witch in Damme, and had doubtless killed the cow, Katheline was arrested and condemned to be tormented until she should have confessed her crimes and misdeeds.
eu
Uxuala hartzen baitzuen egun osoan, beti haserre zegoen jaurlari batek itaundu zuen.
es
Fue interrogada por un regidor que estaba siempre fren?tico porque beb?a aguardiente a todo pasto.
fr
Elle fut interrog?e par un ?chevin qui ?tait toujours furieux, car il buvait du brandevin toute la journ?e.
en
She was questioned by a sheriff who was always in a rage, for he drank brandy all day long.
eu
Torturaren lehen mailan jarri eragin zuen Katheline, bere begien bistan eta Vierschare-renean.
es
En presencia suya y de los de la Vierschare hizo meter a Catalina en el primer banco de tortura.
fr
Il fit, devant lui et ceux de la Vierschare, mettre Katheline sur le premier banc de torture.
en
He had Katheline put upon the first bench of torment in his presence and before the Vierschare.
eu
Borreroak biluzi egin zuen, gero adatsa eta gorputz osoa soildu zion, denean miatuz sorginkeriaren bat ote zeukan.
es
El verdugo la desnud? completamente,' despu?s le afeit? el cabello y todo el cuerpo, mirando por todas partes si ten?a alg?n sortilegio oculto.
fr
Le bourreau la mit toute nue, puis il lui rasa les cheveux et tout le corps, regardant partout si elle ne cachait aucun charme.
en
The executioner stripped her naked, then shaved her hair and all her body, looking everywhere to see if she concealed a charm.
eu
Ezer aurkitu ez zuenez, tortura aulkian estekatu zuen.
es
No habiendo encontrado nada, la sujet? con cuerdas al banco de la tortura.
fr
N'ayant rien trouv?, il l'attacha par des cordes sur le banc de torture.
en
Finding nothing, he fastened her with cords to the bench.
