Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Parmako kartusia, Stendhal / Jon Muñoz (Elkar/Alberdania, 2007
)
eu
Hara bada!
es
 
fr
 
en
 
eu
Nire senarraren jainkoa, enperadorea bera, Frantziara itzuli dela jakiten du Fabricek egun batez; badoa mutikoa, burua arin, harekin elkartzera, baina bere helburua lortu ez.
es
Pues bien, un buen d?a se entera de que el dios de mi marido, de que el emperador est? otra vez en Francia, y parte en pos de ?l como un loco, pero no vio cumplido su af?n.
fr
Eh bien! un beau jour, il apprend que le dieu de mon mari, que l'Empereur est de retour en France; il part pour le rejoindre, comme un ?tourdi, mais il n'y r?ussit pas.
en
Very well, one fine day he learns that my husband's god, the Emperor, has returned to France, he starts out to join him, like a fool, but does not succeed in reaching him.
eu
Galdeiozu zeure baroiari ea zein zigorrez zigortu nahi duen eroaldi hori.
es
Pregunte a su bar?n con qu? pena quiere castigar este momento de ofuscaci?n juvenil.
fr
Demandez ? votre baron de quelle peine il veut punir ce moment de folie.
en
Ask your Barone with what penalty he proposes to punish this moment of folly?"
eu
-Gauza bat ahaztu zait-esan zion deiadarka kalonjeak kondesari-;
es
-Olvidaba una cosa-exclam? el can?nigo-, ver? que no soy completamente indigno del perd?n que me otorga.
fr
-J'oubliais une chose, s'?cria le chanoine, vous allez voir que je ne suis pas tout ? fait indigne du pardon que vous m'accordez.
en
"I was forgetting one thing," said the Canon, "you shall see that I am not altogether unworthy of the pardon that you grant me.
eu
ikusiko duzu zertxobait behintzat merezi dudala zuk emandako barkamena. Hona-esan zion, mahai gaineko bere paperen artean bila-, hona auzi honi hasiera eman dion col-torto (azaluts) zital horren salaketa, Ascanio Valserra del DONGOk sinatua;
es
Aqu? est?-prosigui? buscando en la mesa entre sus papeles-, aqu? est? la denuncia de ese infame coltorto (hip?crita); vea: est? firmada por Ascanio Valserra del Dongo, y es lo que ha dado lugar a todo este asunto.
fr
Voici, dit-il en cherchant sur la table parmi ses papiers, voici la d?nonciation de cet inf?me coltorto (hypocrite), voyez, sign?e Ascanio Valserra del Dongo, qui a commenc? toute cette affaire;
en
Here," he said, looking on the table among his papers, "here is the accusation by that infamous collo-torto" (that is, hypocrite), "see, signed Ascanio Vdiserra del DONGO, which gave rise to the whole trouble;
eu
atzo arratsean poliziaren bulegoetan hartu papera, eta Scalara joan nintzen, zure palkora bildu ohi den horietako norbait han aurkituko ote nuen itxaropenaz, haren bidez emango bainizun zuri salaketaren berri.
es
La tom? ayer tarde en las oficinas de la polic?a, y fui a La Scala con la esperanza de encontrar a alguien de los que van habitualmente a su palco, para, por medio suyo, hacerle conocer esta denuncia.
fr
je l'ai prise hier soir dans les bureaux de la police, et suis all? ? la Scala, dans l'espoir de trouver quelqu'un allant d'habitude dans votre loge, par lequel je pourrais vous la faire communiquer.
en
I found it yesterday at the police headquarters, and went to the Scala in the hope of finding someone who was in the habit of going to your box, through whom I might be able to communicate it to you.
eu
Ale honen kopia bat aspaldidanik dago Vienan.
es
Una copia de la misma est? en Viena hace tiempo.
fr
Copie de cette pi?ce est ? Vienne depuis longtemps.
en
A copy of this document reached Vienna long ago.
eu
Horra borrokatu beharreko etsaia.
es
He aqu? el enemigo con el que habremos de luchar.
fr
Voil? l'ennemi que nous devons combattre.
en
There is the enemy that we have to fight."
eu
Kondesarekin batera irakurri zuen kalonjeak salaketa, eta bertatik erabaki zuten kopia bat bidaliko ziola pertsona segu-ru baten bidez egun hartan bertan kalonjeak kondesari.
es
El can?nigo ley? la denuncia con la condesa, y qued? convenido que aquel mismo d?a le enviar?a una copia por una persona segura.
fr
Le chanoine lut la d?nonciation avec la comtesse, et il fut convenu que dans la journ?e, il lui en ferait tenir une copie par une personne s?re.
en
The Canon read the accusation through with the Contessa, and it was agreed that in the course of the day he would let her have a copy by the hand of some trustworthy person.
eu
Poza bihotzean itzuli zen kondesa del Dongo jauregira.
es
La condesa volvi? al palacio del Dongo con el coraz?n contento.
fr
Ce fut la joie dans le c?ur que la comtesse rentra au palais del Dongo.
en
It was with joy in her heart that the Contessa returned to the palazzo del Dongo.
eu
-Ezinezkoa da zital ohi horrek baino begiramen handiagoz portatzea-esan zion kondesak markesa andreari-;
es
-Imposible ser m?s caballero que ese antiguo sinverg?enza-dijo a la marquesa-.
fr
-Il est impossible d'?tre plus galant homme que cet ancien coquin, dit-elle ? la marquise;
en
"No one could possibly be more of a gentleman than that reformed rake," she told the Marchesa.
eu
gaur gauean, Scalan, antzokiko ordulariak hamaikak laurden gutxiago jotzean, palkotik mundu guztia bidali, kandelak itzali, atea itxi, eta, hamaiketan, kalonjea bera etorriko zaigu zer egin ahal izan duen esatera.
es
Esta noche en La Scala, a las once menos cuarto, por el reloj del teatro, despediremos a todo el mundo de nuestro palco, apagaremos las buj?as, cerraremos la puerta, y a las once vendr? el can?nigo en persona a decirnos lo que ha podido hacer.
fr
ce soir ? la Scala, ? dix heures trois quarts ? l'horloge du th??tre, nous renverrons tout le monde de notre loge, nous ?teindrons les bougies, nous fermerons notre porte, et, ? onze heures, le chanoine lui-m?me viendra nous dire ce qu'il a pu faire.
en
"This evening at the Scala, at a quarter to eleven by the theatre clock, we are to send everyone away from our box, put out the candles, and shut our door, and at eleven the Canon himself will come and tell us what he has managed to do.
eu
Horra zer bururatu zaigun hura estutasun handiegitan ez sartzeko.
es
Esto es lo menos comprometedor para ?l que hemos podido hallar.
fr
C'est ce que nous avons trouv? de moins compromettant pour lui.
en
We decided that this would be the least compromising course for him."
eu
Kalonje hura adimen argiko gizona zen;
es
 
fr
 
en
 
eu
ez zuen, inolaz ere, hitzordua huts egin:
es
El can?nigo era muy inteligente:
fr
Ce chanoine avait beaucoup d'esprit;
en
This Canon was a man of spirit;
eu
erabateko ontasunez eta bihotz-bihotzez mintzatu zitzaien bi emakumeei, beste sentimendu guztiei harrokeria gailendu ez zaien erresumetako jendeak baizik ohi ez duen eran.
es
no falt? a la cita, y se mostr? de una bondad perfecta y de una franqueza que no se encuentra casi nunca m?s que en los pa?ses en que la vanidad no domina todos los dem?s sentimientos.
fr
il n'eut garde de manquer au rendez-vous: il y montra une bont? compl?te et une ouverture de c?ur sans r?serve que l'on ne trouve gu?re que dans les pays o? la vanit? ne domine pas tous les sentiments.
en
he shewed when he came a complete good nature and an unreserved openness of heart such as are scarcely to be found except in countries where vanity does not predominate over every other sentiment.
eu
Kondesa haren senar Pietranera jeneralari salatu izana zuen kalonjeak bere bizitzako bihotz-zimikorik handienetako bat, eta hara nola zuen aurkitua bihotz-zimiko hura ezeztatzeko bidea.
es
Su denuncia de la condesa al general Pietranera, su marido, era uno de los grandes remordimientos de su vida, y ahora encontraba un medio de abolir este remordimiento.
fr
Sa d?nonciation de la comtesse au g?n?ral Pietranera, son mari, ?tait un des grands remords de sa vie, et il trouvait un moyen d'abolir ce remords.
en
His denunciation of the Contessa to her husband, General Pietranera, was one of the great sorrows of his life, and he had now found a means of getting rid of that remorse.
eu
Goizean, kondesa bere etxetik irten ondoren: -aritua zen bere baitan kalonjea, samintasunez, sendatu gabea baitzuen artean maiteminaren zauria-.
es
Cuando aquella ma?ana sali? de su casa la condesa: "Es amante de su sobrino", se dijo con amargura, pues no estaba curado.
fr
Le matin, quand la comtesse ?tait sortie de chez lui: "La voil? qui fait l'amour avec son neveu, s'?tait-il dit avec amertume, car il n'?tait point gu?ri.
en
That morning, when the Contessa had left his room, "So she's in love with her nephew, is she," he had said to himself bitterly, for he was by no means cured.
eu
Hain harroa izaki emakumea, eta, hala ere, nire etxera etorri...!
es
"?Con lo orgullosa que es, venir a mi casa!...
fr
Alti?re comme elle l'est, ?tre venue chez moi!...
en
"With her pride, to have come to me!...
eu
Pietranera gaixo hura hil zenean, kondesak higuinez arbuiatu zituen nire laguntza-eskaintzak, nahiz Scotti koronelak, haren maitale ohiak, gizabide osoz eta egokitasun handiz aurkeztu zizkion.
es
Cuando muri? el pobre Pietranera, la condesa rechaz? con horror mis ofrecimientos, aunque muy correctos y muy bien presentados por el coronel Scotti, su antiguo amante.
fr
A la mort de ce pauvre Pietranera, elle repoussa avec horreur mes offres de service, quoique fort polies et tr?s bien pr?sent?es par le colonel Scotti, son ancien amant.
en
After that poor Pietranera died, she repulsed with horror my offers of service, though they were most polite and admirably presented by Colonel Scotti, her old lover.
eu
1.500 liberarekin bizi Pietranera ederra! -gaineratu zuen kalonjeak, gelan hara-hona su eta gar zebilela-.
es
?La hermosa Pietranera vivir con mil quinientos francos! -a?ad?a el can?nigo paseando excitado por su habitaci?n-.
fr
La belle Pietranera vivre avec 1 500 francs! ajoutait le chanoine en se promenant avec action dans sa chambre!
en
The beautiful Pietranera reduced to living on fifteen hundred francs!" the Canon went on, striding vigorously up and down the room.
eu
Eta gero Griantako gaztelura joan bizitzera, secatore higuingarri batekin, del Dongo markes jaunarekin...!
es
?Y luego ir a habitar en el castillo de Grianta con un abominable secatore, ese marqu?s del Dongo!...
fr
Puis aller habiter le ch?teau de Grianta avec un abominable secatore, ce marquis del Dongo!...
en
"And then to go and live in the castle of Grianta, with an abominable seccatore like that Marchese del Dongo!...
eu
Orain argi dago dena!
es
?Ahora se explica todo!
fr
Tout s'explique maintenant!
en
I can see it all now!
eu
Izan ere, xarmez betea dago Fabrice delako hori: lerdena, gorpuzkera ederrekoa, irribarrea beti aurpegian...
es
En realidad, ese mancebo Fabricio est? colmado de atractivos: alto, apuesto, un semblante siempre alegre...
fr
Au fait, ce jeune Fabrice est plein de gr?ces, grand, bien fait, une figure toujours riante...
en
After all, that young Fabrizio is full of charm, tall, well built, always with a smile on his face...
eu
eta, areago oraindik, atseginzaletasun goxoz betea du begirada... Correggioren araberako aurpegiera...
es
y mejor a?n: cierto mirar cargado de dulce voluptuosidad...
fr
et, mieux que cela, un certain regard charg? de douce volupt?...
en
and, better still, a deliciously voluptuous expression in his eye...
eu
-erantsi zuen kalonjeak, mingostuta.
es
una fisonom?a estilo Correggio-a?ad?a el can?nigo con amargura.
fr
une physionomie ? la Corr?ge, ajoutait le chanoine avec amertume.
en
a Correggio face," the Canon added bitterly.
eu
"Adinez...
es
"La diferencia de edad...
fr
"La diff?rence d'?ge...
en
"The difference in age...
eu
alde handirik ez...
es
no excesiva...
fr
point trop grande...
en
not too great...
eu
Frantsesak Milanen sartu ondoren jaio zen Fabrice; 98 inguruan, uste dut;
es
Fabricio naci? despu?s de la entrada de los franceses, creo que hacia el 98;
fr
Fabrice n? apr?s l'entr?e des Fran?ais, vers 98, ce me semble;
en
Fabrizio born after the French came, about '98, I fancy;
eu
kondesak, berriz, hogeita zazpi edo hogeita zortzi izango ditu, eta ez dago hura baino emakume politagorik, ez hura baino zoragarriagorik.
es
la condesa tendr? veintisiete o veintiocho a?os, no cabe ser m?s bella, m?s adorable.
fr
la comtesse peut avoir vingt-sept ou vingt-huit ans, impossible d'?tre plus jolie, plus adorable;
en
the Contessa might be twenty-seven or twenty-eight:
eu
Emakume eder asko eman dituen herri honetan, bera gailentzen zaie beste guztiei:
es
En este pa?s f?rtil en bellezas, ella las vence a todas:
fr
dans ce pays fertile en beaut?s, elle les bat toutes;
en
no one could be better looking, more adorable.
eu
Marini, Gherardi, Ruga, Aresi, Pietragrua andreak... jo eta pasa egiten die kondesak emakume horiei guztiei.
es
a la Marini, a la Gherardi, a la Ruga, a la Aresi, a la Pietragrua... Las gana a todas.
fr
la Marini, la Gherardi, la Ruga, l'Aresi, la Pietragrua, elle l'emporte sur toutes ces femmes...
en
In this country rich in beauties, she defeats them all, the Marini, the Gherardi, the Ruga, the Aresi, the Pietragrua, she is far and away above any of them.
eu
Zoriontsu bizi ziren biak Comoko aintzira eder horretan ezkutaturik, eta, halako batean, Napoleonengana joatea bururatu mutilari...
es
Viv?an los dos felices, escondidos a orillas de ese bell?simo lago de Como, cuando al mancebo se le ocurri? partir en pos de Napole?n...
fr
Ils vivaient heureux cach?s sur ce beau lac de C?me quand le jeune homme a voulu rejoindre Napol?on...
en
They were living happily together, hidden away by that beautiful Lake of Como, when the young man took it into his head to join Napoleon....
eu
Bada oraindik jende bihoztunik Italian!, zernahi ere egiten dutela!
es
?Todav?a quedan almas en Italia, hagan lo que hagan!
fr
Il y a encore des ?mes en Italie!
en
There are still souls in Italy! In spite of everything!
eu
Aberri laztana...!
es
?Ah, patria querida!
fr
et, quoi qu'on fasse!
en
Dear country!
eu
Ez-ari zen kalonjea, jelosiaz sutan bihotza-, bestela ez dago ulertzerik landan asperturik bizitzera amore emate hori, egunero, otorduro, del Dongo markes jaunaren aurpegi izugarria ikusi beharraren higuinez, eta, are gehiago, Ascanio marchesinoaren aurpegi zurbil eta gorrotagarria izanik aurrean, aita baino okerragoa izango baita semea...! Tira ba!
es
No-continuaba aquel coraz?n inflamado por los celos-, imposible explicar de otro modo esta resignaci?n a vegetar en el campo con la desaz?n de ver todos los d?as, en todas las comidas, ese horrible rostro del marqu?s del Dongo, y, adem?s, esa infame fisonom?a blanducha del marchesino Ascanio, que ser? peor que su padre.
fr
Ch?re patrie!... Non, continuait ce c?ur enflamm? par la jalousie, impossible d'expliquer autrement cette r?signation ? v?g?ter ? la campagne, avec le d?go?t de voir tous les jours, ? tous les repas, cette horrible figure du marquis del Dongo, plus cette inf?me physionomie blafarde du marchesino Ascanio, qui sera pis que son p?re!... Eh bien!
en
No," went on this heart inflamed by jealousy, "impossible to explain in any other way her resigning herself to vegetating in the country, with the disgusting spectacle, day after day, at every meal, of that horrible face of the Marchese del Dongo, as well as that unspeakable pasty physiognomy of the Marchesino Ascanio, who is going to be worse than his father!
eu
Bete-betean zerbitzatuko diot emakume horri.
es
Bueno, pues la servir? sinceramente.
fr
je la servirai franchement.
en
Well, I shall serve her faithfully.
eu
Hala izango dut, behinik behin, hura ikusteko aukera, urrutiko betaurrekoen muturretik hari begira egon ordez".
es
Al menos tendr? el placer de verla de otro modo que al final de mi anteojo."
fr
Au moins j'aurai le plaisir de la voir autrement qu'au bout de ma lorgnette."
en
At least I shall have the pleasure of seeing her otherwise than through an opera-glass."
eu
Borda kalonjeak argi eta garbi azaldu zien dama haiei zertan ziren kontuak.
es
El can?nigo Borda explic? muy claramente el asunto a aquellas damas.
fr
Le chanoine Borda expliqua fort clairement l'affaire ? ces dames.
en
Canon Borda explained the whole case very clearly to the ladies.
eu
Azken batean, aldarte ezin hobean zegoen Binder;
es
En el fondo, Binder ten?a las mejores disposiciones;
fr
Au fond, Binder ?tait on ne peut pas mieux dispos?;
en
At heart, Binder was as well disposed as they could wish;
eu
eta poz handia hartu zuen bere aginduak Vienatik iritsi aurretik hanka egina zelako Fabrice; zeren eta delako Binder horrek ez baitzuen deusik erabakitzeko aginpiderik:
es
estaba encantado con que Fabricio hubiera tomado el portante antes de las ?rdenes que pudieran llegar de Viena, pues el tal Binder no ten?a poder para decidir nada, y esperaba ?rdenes para este asunto como para todos.
fr
il ?tait charm? que Fabrice e?t pris la clef des champs avant les ordres qui pouvaient arriver de Vienne;
en
he was delighted that Fabrizio should have taken the key of the street before any orders could arrive from Vienna;
eu
aginduen zain egoten zen beti, hala auzi honetarako nola beste guztietarako.
es
 
fr
 
en
 
eu
Egunero, albiste guztien kopia zehatza bidaltzen zuen Vienara; gero, zain geratzen zen.
es
Enviaba cada d?a a Viena la copia exacta de todos los informes, y luego esperaba.
fr
car le Binder n'avait pouvoir de d?cider de rien, il attendait des ordres pour cette affaire comme pour toutes les autres;
en
for Barone Binder had no power to make any decision, he awaited orders in this case as in every other.
eu
Romagnaneko erbestean, ordea, hona zein ziren Fabriceren eginbeharrak: 1. Hutsik egin gabe joan behar zuen egunero mezetara;
es
Era preciso que en su destierro en Romagnano, Fabricio hiciera lo siguiente: 1.? No dejar de ir a misa cada d?a;
fr
il envoyait ? Vienne chaque jour la copie exacte de toutes les informations:
en
He sent every day to Vienna an exact copy of all the information that reached him;
eu
adimen argiko aitorle bat hartu behar zuen mutilak, monarkiazale leiala, alegia; eta, penitentziaren auzitegian, ez zizkion hari aitortu behar hobenik gabeko sentimenduak baizik. 2. Ez zuen bere lagunartean onartu behar gizon argiaren ospea izango zuen inor, eta, inork hizpidera ekarriz gero, matxinada gauza izugarria zela esan behar zuen, sekula zilegi ez den zerbait, alegia. 3. Ez zuen kafe etxean agertu behar, inolaz ere; ez zuen sekula beste egunkaririk irakurri behar, Turingo eta Milango albistari ofizialak izan ezik; oro har, higuina agertu behar zion irakurketari, eta ez zuen 1720 geroztik argitaratutako ezein libururik irakurri behar, Walter Scott-en eleberriak izan ezik, gehienez ere. 4. Azkenik -erantsi zuen kalonjeak, maltzur samar- ageri-agerian egin behar dio gortea inguru hartako emakume polit haietako bati; nobleziakoa, jakina;
es
tomar por confesor a un hombre inteligente, adicto a la causa de la monarqu?a, y no confesarle, en el tribunal de la penitencia, m?s que sentimientos irreprochables. 2.? No frecuentar a ning?n hombre con fama de inteligente, y, cuando llegara la ocasi?n, hablar de la rebeld?a con horror y como de una cosa no permitida en ning?n caso. 3.? No dejarse ver nunca en el caf?; no leer jam?s otros peri?dicos que las gacetas oficiales de Tur?n y de Mil?n; en general, mostrar despego por la lectura, y sobre todo no leer ninguna obra impresa despu?s de 1720, exceptuando, todo lo m?s, las novelas de Walter Scott. 4.? En fin -a?adi? el can?nigo con un poco de malicia-, conven?a sobre todo que hiciese la corte a alguna de las bellas mujeres del pa?s, de la clase noble, bien entendido;
fr
 
en
 
eu
hala erakutsiko baitu ez duela mutilak konspiratzailegaiari dagokion aldarte ilun eta erretxina.
es
esto demostrar? que no tiene el genio sombr?o y descontento de un conspirador en ciernes.
fr
puis il attendait.
en
then he waited.
eu
Oheratu aurretik, kondesak eta markesa andreak gutun amaigabe bana idatzi zioten Fabriceri, Bordak emandako aholku guztiak estutasun hunkigarriz azaldurik haietan mutilari.
es
Antes de acostarse, la condesa y la marquesa escribieron a Fabricio dos cartas interminables en las cuales le explicaban con una ansiedad encantadora todos los consejos dados por Borda.
fr
 
en
 
eu
Fabricek ez zuen konspiratzeko inongo gogorik:
es
Fabricio no ten?an ning?n deseo de conspirar:
fr
Il fallait que dans son exil ? Romagnan Fabrice:
en
It was necessary that, in his exile at Romagnano, Fabrizio had no wish to be a conspirator:
eu
maite zuen Napoleon, eta, aitoren seme zenez, barregarriak iruditzen zitzaizkion burgesak, bera beste edozein baino zoriontsuago izateko jaioa zela uste baitzuen.
es
amaba a Napole?n y, en su calidad de noble, se cre?a nacido para ser m?s afortunado que otro cualquiera, y encontraba rid?culos a los burgueses.
fr
Fabrice n'avait nulle envie de conspirer: il aimait Napol?on, et, en sa qualit? de noble, se croyait fait pour ?tre plus heureux qu'un autre et trouvait les bourgeois ridicules.
en
he loved Napoleon, and, in his capacity as a young noble, believed that he had been created to be happier than his neighbour, and thought the middle classes absurd.
