Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Ihesi doana eta gelditzen dena, Elena Ferrante / Miren Iriarte (Igela, 2016
)
eu
Gaztetxoa zenean bere buruaz beste egiten saiatu zela, bi aldiz saiatu ere.
es
Dijo que cuando era jovencita hab?a intentado quitarse la vida nada menos que en dos ocasiones.
fr
Plus jeune, elle avait tent? ? deux reprises de se tuer.
en
He said that as a girl she had twice tried to kill herself.
eu
Baina hor gelditu zen, ohartu nintzen zintzotasunik erabatekoenera behartzen zuela bere burua.
es
Pero se detuvo ah?, sent? que se obligaba a la honestidad m?s absoluta.
fr
Mais il ne s'arr?ta pas l?, et je sentis qu'il s'obligeait ? l'honn?tet? la plus absolue.
en
But he didn't stop there, I felt that he was forcing himself to the most absolute honesty.
eu
Hitz egin ahala, beti hain berezkoa izan zuen argitasunaz, onartu zuen bere ezkontza hausteak zera zekarrela, emazteari eta mutikoari min ematea ez ezik abantaila asko alferrik galtzea-nolabaiteko erosotasunak eskueran izatea da Napolin bizimodua jasangarri bihur diezazukeen gauza bakarra-eta, bestetik, unibertsitatean nahi zuena egin ahal izateko aukera garbia ematen zion sare bati uko egitea.
es
A medida que iba hablando, con la lucidez que lo caracterizaba, lleg? a admitir que romper su matrimonio supon?a no solo hacerle da?o a su mujer y al ni?o, sino desaprovechar muchas ventajas-disponer de ciertas comodidades es lo ?nico que te hace la vida aceptable en N?poles-y una red de relaciones que le garantizaba poder hacer lo que quer?a en la universidad.
fr
De fil en aiguille, avec la clairvoyance qui lui ?tait coutumi?re, il en arriva ? avouer que briser son mariage signifiait non seulement faire du mal ? sa femme et son fils, mais aussi flanquer en l'air de nombreux conforts-une certaine aisance, c'est ce qui rend acceptable la vie ? Naples-et un r?seau de connaissances qui lui permettait de faire ce qu'il voulait ? l'universit?.
en
Step by step, with the lucidity that was customary with him, he reached the point of admitting that breaking up his marriage meant not only hurting his wife and child but also saying goodbye to many comforts-only living comfortably makes life in Naples acceptable-and to a network of relationships that guaranteed he could do what he wanted at the university.
eu
Gero, deus ezkutuan ez uzteko erabakiak berak trastornaturik, esan zuen bukatzeko:
es
Despu?s, trastornado por su propia decisi?n de no callar nada, concluy?:
fr
Puis, emport? par son propre choix de ne rien taire, il conclut :
en
Then, overwhelmed by his own decision to be silent about nothing, he concluded:
eu
Ez ahaztu zure aitaginarrebak oso estimatzen nauela, eta gure harremana aldarrikatzeak ezinbestean airotatarrekin haustera behartuko gintuzkeela, bai zu eta bai ni.
es
No olvides que tu suegro me tiene mucho aprecio y que si hacemos p?blica nuestra relaci?n nos llevar?a a m? y a ti a una ruptura insalvable con los Airota.
fr
tu sais bien que ton beau-p?re m'estime beaucoup, alors rendre publique notre liaison nous conduirait tous les deux ? une rupture irr?m?diable avec les Airota.
en
Remember that your father-in-law has great respect for me and that to make our relationship public would cause both for me and for you an irremediable breach with the Airotas.
eu
Hori hala azpimarratu izanak eman zidan mina, auskalo zergatik.
es
No s? por qu?, esa ?ltima precisi?n suya me hizo da?o.
fr
C'est cette derni?re remarque, je ne sais pourquoi, qui me fit mal.
en
It was this last point of his, I don't know why, that hurt me.
eu
-Konforme-esan nuen-, buka dezagun honekin, moztu eta kitto.
es
-De acuerdo-dije-, acabemos de una vez.
fr
" ?a va, dis-je, on arr?te.
en
"All right," I said, "let's end it here."
eu
-Itxoin.
es
-Espera.
fr
-Attends !
en
"Wait."
eu
-Gehiegi itxoin dut, lehenago erabaki behar nuen.
es
-He esperado demasiado, deber?a haberme decidido antes.
fr
-J'ai d?j? trop attendu, j'aurais d? me d?cider avant.
en
"I've already waited too long, I should have made up my mind earlier."
eu
-Zer egin behar duzu?
es
-?Qu? vas a hacer?
fr
-Qu'est-ce que tu vas faire ?
en
"What do you want to do?"
eu
-Ba, onartu nire ezkontzak jada ez duela zentzurik, eta nire bidetik jarraitu.
es
-Aceptar de una vez por todas que mi matrimonio ya no tiene sentido y seguir por mi camino.
fr
-Reconna?tre que mon mariage n'a plus de sens et suivre mon propre chemin.
en
"Understand that my marriage no longer makes sense and go my way."
eu
-Ziur zaude?
es
-?Est?s segura?
fr
-Tu es s?re ?
en
"You're sure?"
eu
-Bai.
es
-S?.
fr
-Oui.
en
"Yes."
eu
-Eta etorriko zara Montpellierrera?
es
-?Vendr?s a Montpellier?
fr
-Et tu viendras ? Montpellier ?
en
"And you'll come to Montpellier?"
eu
-Nire bidetik jarraituko dudala esan dut, ez zuretik.
es
-He dicho por mi camino, no por el tuyo.
fr
-J'ai dit suivre mon chemin, pas le tien.
en
"I said my way, not yours.
eu
Gu bion artekoa bukatua da.
es
Lo nuestro ha terminado.
fr
Entre toi et moi, c'est fini.
en
Between you and me it's over."
eu
es
fr
en
eu
116
es
116
fr
116
en
116.
eu
Elkarrizketa negar-malkotan etenda atera nintzen kabinatik.
es
COLGU? hecha un mar de l?grimas, sal? de la cabina.
fr
Je raccrochai en larmes et sortis de la cabine.
en
I hung up in tears and left the phone booth.
eu
Elsak galdetu zidan:
es
Elsa me pregunt?:
fr
Elsa me demanda :
en
Elsa asked:
eu
Pupua egin duzu, amatxo?
es
?Te has hecho pupa, mam??
fr
maman, tu t'es fait mal ?
en
Did you hurt yourself, Mamma?
eu
Erantzun nion:
es
Contest?:
fr
Je r?pondis :
en
I answered:
eu
Ez, oso ongi nago, amona da ongi ez dagoena.
es
Estoy bien, es la abuela la que se siente mal.
fr
?a va, ?a va, c'est nonna qui est malade.
en
I'm fine, it's Grandma who doesn't feel well.
eu
Negar-zotinka jarraitu nuen, txikienaren eta Dederen begirada kezkatuaren pean.
es
Segu? sollozando ante la mirada preocupada de Elsa y Dede.
fr
Je continuai ? sangloter sous les regards inquiets de mes filles.
en
I went on sobbing under the worried gaze of Dede and Elsa.
eu
Oporraldiaren bukaera aldera, negarra besterik ez nuen egin.
es
En el ?ltimo tramo de las vacaciones no hice m?s que llorar.
fr
Pendant la derni?re partie de notre vill?giature, je ne fis que pleurer.
en
During the final part of the vacation I did nothing but weep.
eu
Nekatuta nengoela esaten nuen, bero handiegia egiten zuela, buruko mina nuela, eta hondartzara bidaltzen nituen Pietro eta neskatoak.
es
Dec?a que estaba cansada, que hac?a mucho calor, que me dol?a la cabeza, y mandaba a Pietro y a las ni?as a la playa.
fr
Je disais que j'?tais fatigu?e, qu'il faisait trop chaud, que j'avais mal ? la t?te, et j'envoyais Pietro et les gamines ? la plage.
en
I said I was tired, it was too hot, I had a headache, and I sent Pietro and the children to the beach.
eu
Ohe gainean egoten nintzen, burkoa malkoz blai uzten.
es
Me quedaba en la cama empapando la almohada de l?grimas.
fr
Je restais sur mon lit, trempant mon oreiller de larmes.
en
I stayed in bed, soaking the pillow with tears.
eu
Amorrua ematen zidan ahuldade gehiegizko hark, ez nintzen halakoa izan txikitan ere.
es
Detestaba esa fragilidad excesiva, nunca hab?a sido as?, ni siquiera de ni?a.
fr
Je d?testais cette fragilit? exacerb?e : m?me dans mon enfance, je n'avais jamais ?t? ainsi.
en
I hated that excessive fragility, I hadn't been like that even as a child.
eu
Bai Lila eta bai ni trebatuak ginen inoiz negarrik ez egiten, eta, gertatzen bazen, salbuespena izaten zen, eta ez ginen denbora luzean aritzen:
es
Tanto Lila como yo hab?amos aprendido a no llorar jam?s, y si ocurr?a, lo hac?amos ?nicamente en momentos excepcionales, por poco tiempo:
fr
Lila et moi nous ?tions entra?n?es ? ne jamais pleurer, et si cela nous arrivait quand m?me, c'?tait exceptionnel, et ?a ne durait pas :
en
Both Lila and I had trained ourselves never to cry, and if we did it was in exceptional moments, and for a short time:
eu
lotsa handia izaten zen, ito egiten genituen negar-zotinak.
es
la verg?enza era grande, sofoc?bamos los sollozos.
fr
la honte ?tait trop grande, nous ?touffions nos sanglots.
en
the shame was tremendous, we stifled our sobs.
eu
Orain, ordea, Orlandori bezalako iturria irekia zitzaidan buruan, eta begietan barna isurtzen zen inoiz agortu gabe, eta iruditzen zitzaidan Pietro, Dede eta Elsa itzultzeko zorian zirenean eta malkoak iturburura nekez bultzatuta lasterka aurpegia txorrotapean txukuntzera joaten nintzenean berean ere, iturriaren jarioa ez zela gelditzen, eta begien isurbidera itzultzeko momentuaren zain jarraitzen zuela.
es
Ahora, sin embargo, como a Orlando, se me hab?a abierto en la cabeza una fuente de agua, que flu?a de los ojos sin agotarse nunca, y me parec?a, incluso cuando Pietro, Dede y Elsa estaban a punto de regresar y con un esfuerzo conten?a las l?grimas y corr?a a enjuagarme la cara debajo del grifo, que la fuente segu?a goteando a la espera del momento adecuado para volver a brotar por los ojos.
fr
Or, ? pr?sent, une fontaine semblait s'?tre ouverte dans ma t?te, comme c'?tait arriv? au Roland de l'Arioste, et l'eau coulait sans fin de mes yeux. M?me lorsque j'attendais le retour de Pietro, Dede et Elsa, que je m'effor?ais de refouler mes pleurs et courais me rincer le visage sous le robinet, j'avais l'impression que la fontaine continuait ? goutter, attendant le bon moment pour retrouver le chemin des yeux.
en
Now, instead, as in Ariosto's Orlando, in my head a fountain had opened and it flowed from my eyes without ever drying up; it seemed to me that even when Pietro, Dede, Elsa were about to return and with an effort I repressed the tears and hurried to wash my face under the tap, the fountain continued to drip, waiting for the right moment to return to the egress of my eyes.
eu
Ninok ez ninduen benetan maite, itxurak egin bai, baina maitatu, gutxi maite zuen.
es
Nino no me quer?a de veras, Nino fing?a mucho y amaba poco.
fr
Nino ne me voulait pas vraiment, Nino feignait beaucoup et aimait peu.
en
Nino didn't really want me, Nino pretended a lot and loved little.
eu
Larrua jo nahi izan zidan-larrua jo bai, auskalo beste zenbatekin egin zuen bezala-baina ni eduki, bere emaztearekin zeukan lotura betiko hautsita ni eduki, bai zera, hori ez zen sartzen haren asmoetan.
es
Hab?a querido chingarme-s?, chingarme, como hab?a hecho con qui?n sabe cu?ntas m?s-, pero quedarse conmigo, quedarse conmigo para siempre y romper con su mujer, pues no, eso no entraba en sus planes.
fr
Il avait voulu me tringler-oui, me tringler, comme il en avait tringl? je ne sais combien-mais m'avoir, m'avoir pour toujours en rompant le lien avec sa femme, eh bien ?a non, ?a ne faisait pas partie de son programme.
en
He had wanted to fuck me-yes, fuck me, as he had done with who knows how many others-but to have me, have me forever by breaking the ties with his wife, well, that was not in his plans.
eu
Oraindik ere Lilaz maitemindua zegoen, segur aski.
es
Probablemente segu?a enamorado de Lila.
fr
Il ?tait sans doute encore amoureux de Lila.
en
Probably he was still in love with Lila.
eu
Bizitza osoan zehar Lila bakarra maite izanen zuen, ezagutu zuten beste askok bezala.
es
Probablemente a lo largo de su vida solo la amar?a a ella, como tantos que la hab?an conocido.
fr
Tout au long de sa vie, il n'aimerait probablement qu'elle, comme tant d'autres hommes qui l'avaient connue.
en
Probably in the course of his life he would love only her, like so many who had known her.
eu
Eta horri esker, Eleonorarekin jarraituko zuen beti.
es
Y gracias a eso seguir?a siempre con Eleonora.
fr
Et c'est pour cela qu'il resterait toujours avec Eleonora.
en
And as a result he would remain with Eleonora forever.
eu
Lilarenganako amodioak bermatzen zuen ez zegoela emakumerik-nahiz eta bere modu kartsuan maite izan-Ninoren ezkontza hauskorra krisian sekula paratuko zuenik, eta nik beste inork baino gutxiago.
es
El amor por Lila era la garant?a de que ninguna mujer-por m?s que ?l la amara a su manera arrolladora-consiguiera que aquel matrimonio fr?gil pasase por una crisis, y yo menos que ninguna.
fr
L'amour pour Lila ?tait la garantie qu'aucune femme-m?me s'il la voulait ? sa mani?re irr?sistible-ne remettrait jamais en cause cette union fragile, et moi moins que toute autre.
en
Love for Lila was the guarantee that no woman-no matter how much he wanted her, in his passionate way-would ever put that fragile marriage in trouble, I least of all.
eu
Hori zen egoera.
es
As? estaban las cosas.
fr
Voil? o? on en ?tait.
en
That was how things stood.
eu
Bazkaria edo afaria erdizka utzita, lasterka joaten nintzen bainugelara negar egitera.
es
A veces dejaba a medias la comida o la cena y corr?a a encerrarme en el ba?o a llorar.
fr
Il m'arrivait de quitter la table en plein milieu du d?jeuner ou du d?ner pour courir sangloter dans la salle de bain.
en
Sometimes I got up in the middle of lunch or dinner and went to cry in the bathroom.
eu
Pietrok kontu handiz tratatzen ninduen, noiznahi eztanda egin nezakeela sumatuta.
es
Pietro me trataba con cautela, present?a que yo pod?a estallar de un momento a otro.
fr
Pietro me traitait avec prudence, pressentant que j'?tais susceptible d'exploser ? n'importe quel moment.
en
Pietro treated me cautiously, sensing that I might explode at any moment.
eu
Hasieran, Ninorekin hautsi eta handik ordu gutxira, dena kontatzea pentsatu nuen, azalpenak zor nizkion senarra ez ezik konfesore ere izanen balitz bezala.
es
Al principio, a las pocas horas de la ruptura con Nino, hab?a pensado en cont?rselo todo, como si no solo fuera mi marido al que le deb?a explicaciones sino tambi?n un confesor.
fr
Au d?but, quelques heures ? peine apr?s ma rupture avec Nino, j'avais pens? tout lui raconter, comme s'il ?tait non seulement un mari avec lequel je devais m'expliquer, mais aussi un peu un confesseur.
en
At first, a few hours after the break with Nino, I had thought of telling him everything, as if he were not only a husband to whom I had to explain myself but also a confessor.
eu
Horren premia sentitzen nuen, bereziki ohean hurbiltzen zitzaidanean, eta batez ere honelakoak xuxurlatuz zapuzten nuenean:
es
Sent?a la necesidad de hacerlo, especialmente en la cama, cuando se me acercaba y yo lo rechazaba susurrando:
fr
Je le ressentais comme un besoin, et je fus souvent sur le point de lui d?baller tous les d?tails de mon histoire, surtout au lit, lorsqu'il s'approchait de moi et que je le repoussais en murmurant :
en
I felt the need of it; and especially when he approached me in bed and I put him off, whispering:
eu
Ez, neskatoak esnatuko dira. Askotan egon nintzen zehatz-mehatz dena kontatzeko zorian.
es
No, que se despiertan las ni?as, muchas veces estuve a punto de confes?rselo con lujo de detalles.
fr
non, on va r?veiller les filles !
en
No, the children will wake up, I was on the point of pouring out to him every detail.
eu
Baina beti lortu nuen garaiz isiltzea, ez zegoen Ninorena kontatu beharrik.
es
Pero siempre logr? contenerme a tiempo, no era necesario contarle lo de Nino.
fr
Mais je parvins toujours ? m'arr?ter ? temps : lui parler de Nino n'?tait pas indispensable.
en
But I always managed to stop myself in time, it wasn't necessary to tell him about Nino.
eu
Orain, maite nuen pertsonari sekula telefonatzen ez nionean, hain zuzen ere orain, erabat galdutzat ematen nuenean, alferrikakoa iruditzen zitzaidan Pietrori min ematen tematzea.
es
Ahora que hab?a dejado de telefonear a la persona que amaba, ahora que la sent?a definitivamente perdida, me parec?a in?til ensa?arme con Pietro.
fr
Maintenant que je ne t?l?phonais plus ? celui que j'aimais et que je consid?rais comme d?finitivement perdu, il me semblait inutile de m'acharner sur Pietro.
en
Now that I no longer called the person I loved, now that I felt truly lost, it seemed to me useless to be cruel to Pietro.
eu
Hobe zen kontua hitz garbi batzuekin bukatzea:
es
Era mejor zanjar el asunto con pocas palabras claras:
fr
Mieux valait conclure avec quelques mots nets :
en
It was better to close the subject with a few clear words:
eu
Ezin naiz gehiago zurekin bizi.
es
No puedo seguir viviendo contigo.
fr
je ne peux plus vivre avec toi.
en
I can't live with you anymore.
eu
Baina hori egiteko ere ez nintzen gauza izan.
es
Pero ni siquiera eso pude hacer.
fr
Pourtant, cela non plus, je n'arrivais pas ? le faire.
en
And yet I was unable to do even that.
eu
Are logelako ilunpean urrats hura egiteko prest sentitzen nintzenean, pena ematen zidan, neskatoen etorkizunak beldurtzen ninduen, sorbalda, masaila laztantzen nion, eta murmurikatzen nuen:
es
Justo cuando en la penumbra del dormitorio me sent?a preparada para dar ese paso, sent?a pena por ?l, tem?a por el futuro de las ni?as, le acariciaba el hombro, la mejilla, murmuraba:
fr
Lorsque, dans la p?nombre de la chambre, je me sentais pr?te ? franchir le pas, j'?prouvais de la peine pour lui, je craignais pour l'avenir des filles, alors je lui caressais l'?paule ou la joue, et murmurais :
en
Just when, in the shadowy light of the bedroom, I felt ready to take that step, I pitied him, I feared for the future of the children, I caressed his shoulder, his cheek, I whispered:
eu
Egizu lo.
es
Du?rmete.
fr
dors.
en
Sleep.
eu
Gauzak oporretako azken egunean aldatu ziren.
es
Las cosas dieron un vuelco el ?ltimo d?a de las vacaciones.
fr
Un changement se produisit le dernier jour de nos vacances.
en
On the last day of the vacation, things changed.
