Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Ihesi doana eta gelditzen dena, Elena Ferrante / Miren Iriarte (Igela, 2016
)
eu
erreakzionatzen saiatu nintzen, atseden hartzeko beharra nuen.
es
Me avergonc? de m? misma, trat? de reaccionar, necesitaba descansar.
fr
J'eus honte de moi et m'effor?ai de r?agir, j'avais besoin de me reposer.
en
I was ashamed of myself, I tried to resist, I needed rest.
eu
Orduan, txikia Pietrorekin uzten saiatu nintzen, gauez ikasten ohitua zegoenez gutxiago sufritzen baitzuen nekearekin.
es
Trat? entonces de dejar a la peque?a con Pietro que por su costumbre de estudiar de noche notaba menos el cansancio.
fr
J'essayai alors de laisser la petite ? Pietro qui, vu son habitude de travailler la nuit, ?tait moins fatigu?.
en
So I tried leaving the baby to Pietro, who thanks to his habit of studying at night wasn't so tired.
eu
Halaxe esaten nion:
es
Dec?a:
fr
Je lui disais :
en
I said:
eu
lur jota nago, esnatu ordu pare bat barru;
es
Estoy agotada, ll?mame dentro de un par de horas, y me iba a la cama, me sum?a en el sue?o como si perdiera el sentido.
fr
je suis ?puis?e, viens me chercher dans deux heures. Je me couchais et sombrais dans le sommeil au point de perdre tous mes sens.
en
I'm exhausted, call me in a couple of hours, and I went to bed and fell asleep as if I had lost consciousness.
eu
eta oheratzen nintzen. Loak hartzen ninduen ia konortea galtzeraino.
es
Pero en una ocasi?n me despert? el llanto desesperado de la ni?a, esper?, no paraba.
fr
Mais une fois, je fus r?veill?e par les pleurs d?sesp?r?s de l'enfant ;
en
But once I was wakened by the baby's desperate wailing, I waited;
eu
Zain egon nintzen, baina haurra ez zen isiltzen.
es
Me levant?.
fr
Je me levai.
en
it didn't stop.
eu
Altxatu, eta ikusi nuen Pietrok idazgelara eraman zuela sehaska, eta alabaren oihuei kasurik egin gabe, liburuen gainean zegoela, eta orriak betetzen ari zela gor egonen balitz bezala.
es
Descubr? que Pietro hab?a llevado la cuna a su despacho y, sin prestar la menor atenci?n a los gritos de su hija, segu?a doblado sobre sus libros, rellenando fichas como si estuviese sordo.
fr
Je d?couvris que Pietro avait tra?n? le berceau dans son bureau et, sans se soucier des cris de sa fille, ?tait pench? sur ses livres et remplissait des fiches, comme s'il ?tait sourd.
en
I got up. I discovered that Pietro had dragged the crib into his study and, paying no attention to his daughter's cries, was bent over his books, taking notes as if he were deaf.
eu
Nire onetik atera, eta lur jo nuen; irainka hasi nintzaion dialektoan.
es
Perd? por completo los papeles, me hund? a?n m?s, lo insult? en mi dialecto.
fr
J'oubliai toute bonne ?ducation, r?gressai encore davantage et l'insultai dans mon dialecte :
en
I lost all my manners, and regressed, insulting him in my dialect.
eu
Zuri bost axola zaizu dena, gauza hori zure alaba baino garrantzitsuagoa da?
es
Te importa una mierda todo, ?eso que haces es m?s importante que tu hija?
fr
mais tu te fous vraiment de tout ! tes machins, c'est plus important que ta fille ?
en
You don't give a damn about anything, that stuff is more important than your daughter?
eu
Senarrak, hotz-hotz, gelatik atera, eta sehaska eramateko eskatu zidan.
es
Distante y g?lido, mi marido me invit? a salir de la habitaci?n y a llevarme la cuna.
fr
Mon mari, froid et distant, m'invita ? sortir de la pi?ce en emportant le berceau.
en
My husband, distant, cool, asked me to leave the room, take away the crib.
eu
Artikulu garrantzitsu bat amaitu behar zuen aldizkari ingeles baterako, laster entregatu behar zuen.
es
Deb?a terminar un art?culo importante para una revista inglesa, el plazo de entrega estaba muy pr?ximo.
fr
Il avait un article important ? finir pour une revue anglaise et la date butoir ?tait tr?s proche.
en
He had an important article to finish for an English journal, the deadline was very near.
eu
Ordutik aurrera ez nion berriz laguntzarik eskatu, eta Pietrok laguntza eskainiz gero halaxe esaten nion:
es
A partir de entonces no le ped? m?s ayuda y si ?l me la ofrec?a, le dec?a:
fr
? partir de ce jour, je ne lui demandai plus rien, et s'il me proposait son aide, je r?pondais :
en
From then on I stopped asking him for help and if he offered I said:
eu
Ez, zoaz, mila esker, badakit lanpetuta zaudela.
es
No, gracias, ya me arreglo, s? que est?s ocupado.
fr
merci, ce n'est pas la peine, je sais que tu es occup?.
en
Go on, thanks, I know you have things to do.
eu
Afaldu eta gero nire inguruan bueltaka ibiltzen zen, galduta eta lotsatuta; gero, idazgelan sartu, eta giltzaz ixten zuen, eta lanean geratzen zen gauean berandu arte.
es
Despu?s de cenar daba vueltas a mi alrededor indeciso, cohibido, despu?s se encerraba en su despacho y trabajaba hasta altas horas de la noche.
fr
Apr?s le d?ner, il me tournait parfois autour, h?sitant et gauche, puis s'enfermait dans son bureau et travaillait jusqu'? tard dans la nuit.
en
After dinner he hung around me uncertain, awkward, then he closed himself in his study and worked until late at night.
eu
es
fr
en
eu
65
es
65
fr
65
en
65.
eu
Abandonatuta sentitu nintzen, baina merezi nuela ere iruditzen zitzaidan: ez nintzen gai alabari bakea emateko.
es
ME sent? abandonada pero con la impresi?n de que me lo merec?a: no era capaz de procurarle serenidad a mi hija.
fr
Je me sentis abandonn?e mais j'avais l'impression de le m?riter, puisque je n'?tais pas capable d'apporter la s?r?nit? ? ma fille.
en
I felt abandoned but with the impression that I deserved it: I wasn't capable of providing tranquility for my daughter.
eu
Edonola ere, aurrera egin nuen ahal izan nuen moduan, baina egunetik egunera izutuago nengoen.
es
Sin embargo, apret? los dientes y fui tirando, pese a que me sent?a cada vez m?s asustada.
fr
N?anmoins, je serrai les dents et continuai ma route, malgr? mon effroi croissant.
en
Yet I kept going, doggedly, even though I was more and more frightened.
eu
Nire organismoak uko egiten zion amaren papera betetzeari.
es
Mi organismo se negaba al papel de madre.
fr
Mon organisme refusait ce r?le de m?re.
en
My organism was rejecting the role of mother.
eu
Denetarik egiten nuen zangoko mina kontuan ez hartzeko, baina berriz ere agertu zitzaidan, eta handitzen ari zen.
es
Y por m?s que rechazara el dolor de la pierna haciendo lo imposible por ignorarlo, el dolor hab?a vuelto, aumentaba.
fr
Et j'avais beau refouler ma douleur ? la jambe et tout faire pour l'ignorer, elle ?tait bel et bien revenue et elle augmentait.
en
And no matter how I denied the pain in my leg by doing everything possible to ignore it, it had returned, and was getting worse.
eu
Ni tematuta nenbilen, eta den-dena hartu nuen bizkar gainean.
es
Pero yo insist?a, me deslomaba cargando con todo.
fr
Mais je persistais et m'?puisais en m'occupant de tout.
en
But I persisted, I wore myself out taking charge of everything.
eu
Eraikinak igogailurik ez zuenez, gora eta behera ibiltzen nintzen gurditxoarekin eta haurrarekin, erosketak egitera joaten nintzen, poltsaz beteta itzultzen nintzen, etxea garbitu eta janaria prestatzen nuen, eta pentsatzen nuen:
es
Como el edificio no ten?a ascensor, sub?a y bajaba el cochecito con la ni?a dentro, iba a hacer la compra, regresaba cargada de bolsas, limpiaba la casa, cocinaba, pensaba:
fr
L'immeuble n'ayant pas d'ascenseur, je montais et descendais la poussette avec la petite dedans, allais faire les courses, revenais charg?e de sacs, cuisinais et me disais :
en
Since the building had no elevator, I carried the stroller with the baby in it up and down, I did the shopping, came home loaded down with bags, I cleaned the house, I cooked, I thought:
eu
Behar baino lehenago ari naiz itsusi eta zahar bilakatzen, auzoko emakumeak bezala.
es
Me estoy poniendo fea y vieja antes de tiempo, como las mujeres del barrio.
fr
je suis en train de devenir moche et vieille avant l'?ge, comme les femmes de mon quartier.
en
I'm becoming ugly and old before my time, like the women of the neighborhood.
eu
Eta, jakina, erabat etsita nengoenean, Lilari deitzen nion.
es
Y naturalmente, justo cuando me sent?a m?s desesperada, telefoneaba Lila.
fr
Et bien s?r, c'est quand j'?tais particuli?rement d?sesp?r?e que Lila me t?l?phonait.
en
And naturally, just when I was particularly desperate, Lila telephoned.
eu
Haren ahotsa entzun bezain azkar gogoa etortzen zitzaidan oihu egiteko:
es
En cuanto o?a su voz me entraban ganas de gritarle:
fr
D?s que j'entendais sa voix, j'avais envie de lui crier :
en
As soon as I heard her voice I felt like yelling at her:
eu
zer egin didazu? Dena ederki zihoan, eta orain, bat-batean, zuk esaten zenuena gertatzen ari da, haurra gaizki dago, herrenka nabil, nola da posible, ezin dut gehiago.
es
Qu? me has hecho, todo iba de maravilla y ahora, de buenas a primeras, pasa lo que t? dec?as, la ni?a est? mal, renqueo, c?mo es posible, no aguanto m?s.
fr
tout allait bien et maintenant, de but en blanc, ce que tu me pr?disais se r?alise ! le b?b? va mal, je boite, ce n'est pas possible, je n'en peux plus !
en
What have you done to me, everything was going smoothly and now, suddenly, what you said is happening, the baby is sick, I'm limping, it's impossible, I can't bear it anymore.
eu
Baina garaiz gelditzen nintzen, eta esaten nion ahapeka: dena ongi dago, haurrak baditu bere gauzak, eta oraingoz gutxi ari da hazten, baina zoragarria da, kontent nago.
es
Pero lograba contenerme a tiempo, murmuraba: Todo bien, la ni?a est? un poquito pesada y por ahora engorda poco, pero es maravillosa, estoy contenta.
fr
Mais j'arrivais ? me retenir ? temps et murmurais : tout va bien, la petite fait parfois des histoires et ne grossit pas beaucoup, mais elle est merveilleuse, je suis contente.
en
But I managed to restrain myself in time, I said quietly, everything's fine, the baby's a little fussy and right now she's not growing much, but she's wonderful, I'm happy.
eu
Orduan, benetako interesik ez banuen ere, Enzori eta Gennarori buruz galdetzen nion, Stefanorekin zuen harremanari buruz, anaiari eta auzoari buruz, eta galdetzen nion Bruno Soccavorekin edo Michelerekin beste arazorik izan ote zuen.
es
Despu?s me dedicaba a preguntarle con fingido inter?s por Enzo, por Gennaro, por las relaciones con Stefano, por su hermano, el barrio, si hab?a tenido m?s problemas con Bruno Soccavo y Michele.
fr
Puis, feignant de l'int?r?t, je lui posais des questions sur Enzo et Gennaro, sur ses relations avec Stefano, sur son fr?re, sur le quartier, et lui demandais si elle avait eu d'autres probl?mes avec Bruno Soccavo ou Michele.
en
Then, with feigned interest, I asked about Enzo, Gennaro, her relations with Stefano, her brother, the neighborhood, if she had had other problems with Bruno Soccavo and Michele.
eu
Dialekto itsusia erabilita erantzuten zuen, zikin eta bortitz, baina oro har amorrurik gabe.
es
Contestaba en un feo dialecto sucio y agresivo, pero en general sin rabia.
fr
Elle r?pondait dans un dialecte grossier et agressif, mais en g?n?ral sans col?re.
en
She answered in an ugly, obscene, aggressive dialect, but mostly without rage.
eu
Soccavok odola isuri beharko du, esaten zuen.
es
Soccavo, dec?a, tendr? que sudar tinta china.
fr
Soccavo, il faut le saigner !
en
Soccavo, she said, has to bleed.
eu
Eta Michelerekin elkartzen banaiz, tu eginen diot aurpegian.
es
Y a Michele, si me lo llego a encontrar, le escupo a la cara.
fr
et Michele, la prochaine fois que je tombe sur lui, je lui crache ? la figure !
en
And when I run into Michele I spit in his face.
eu
Gennarori dagokionez-Stefanoren semeaz ari zela argi uzten zuen hura aipatzean-, esaten zuen:
es
En cuanto a Gennaro, ahora hablaba de ?l expl?citamente como hijo de Stefano y dec?a:
fr
Quant ? Gennaro, elle en parlait d?sormais explicitement comme du fils de Stefano, et faisait remarquer :
en
As for Gennaro, she now referred to him explicitly as Stefano's son, saying, he's stocky like his father, and she laughed when I said he's such a nice little boy.
eu
gihartsua da, aita bezala. Haur atsegina da, esaten nion nik, eta Lilak erantzuten zuen:
es
Es cuadrado como su padre, y re?a si yo le dec?a es un ni?o tan agradable, me soltaba:
fr
il est trapu comme son p?re.
en
She said:
eu
Zu bai amatxo ona, eraman ezazu ba zurekin.
es
Qu? madrecita m?s buena, te lo regalo.
fr
t'es vraiment une bonne petite maman, t'as qu'? le prendre !
en
You're such a good little mamma, you take him.
eu
Baina orduan gehiago tematzen nintzen nire antzerkitxoarekin-entzun zer ahots ederra duen Dedek; hemen, Florentzian, primeran egoten da, Baranen liburu bat irakurtzen ari naiz, oso interesgarria-, eta horrela jarraitzen nuen Lilak isilarazi, eta Enzok IBMn hasitako ikastaroari buruz hizketan hasten zitzaidan arte.
es
En aquellas frases notaba el sarcasmo de quien sab?a, gracias a qui?n sabe qu? secreto poder, lo que realmente me pasaba, y sent?a rencor, pero con m?s motivo insist?a con mi teatro-escucha qu? vocecita m?s linda tiene Dede, aqu? en Florencia se est? de maravilla, estoy leyendo un libro interesante de Baran-y segu?a as? hasta que ella me obligaba a bajar el tel?n para hablarme del curso de IBM que hab?a empezado Enzo.
fr
Dans ses propos, j'entendais le sarcasme de celle qui savait, gr?ce ? je ne sais quel pouvoir secret, ce qui m'arrivait vraiment, et j'en ?prouvais de la ranc?ur. Mais cela ne m'incitait qu'? accentuer encore mon petit num?ro-Dede a une si jolie petite voix, on vit tellement bien ? Florence, je lis un livre int?ressant de Baran... -, et je continuais ainsi jusqu'? ce qu'elle me permette de baisser le rideau en me parlant de la formation qu'Enzo avait commenc?e chez IBM.
en
In those phrases I heard the sarcasm of someone who knew, thanks to some mysterious secret power, what was really happening to me, and I felt rancor, but I became even more insistent with my charade-listen to what a sweet voice Dede has, it's really pleasant here in Florence, I'm reading an interesting book by Baran-and I kept going until she forced me to end it by telling me about the IBM course that Enzo had started.
eu
Enzori buruz bakarrik mintzatzen zen errespetuz, luze, eta gero Pietrori buruz galdetzen zidan.
es
Solo de ?l hablaba con respeto, mucho rato, yen cuanto terminaba me preguntaba por Pietro.
fr
C'?tait le seul dont elle me parlait avec respect, longuement, et aussit?t apr?s elle prenait des nouvelles de Pietro :
en
Only of him did she speak with respect, at length, and right afterward she asked about Pietro.
eu
-Ongi zaude zure senarrarekin?
es
-?Est?s bien con tu marido?
fr
" ?a va, avec ton mari ?
en
"Everything's going well with your husband?"
eu
-Ederki.
es
-Estupendamente.
fr
-Tr?s bien.
en
"Very well."
eu
-Ni Enzorekin ere bai.
es
-Yo tambi?n con Enzo.
fr
-Moi aussi, avec Enzo.
en
"And for me with Enzo."
eu
Telefonoa esekitzen zuenean, Lilaren ahotsak iraganeko irudi eta soinuen lorratz bat uzten zuen, eta zenbait ordutan geratzen zitzaidan buruan:
es
Cuando colgaba, su voz dejaba una estela de im?genes y sonidos del pasado que me duraba horas en la cabeza:
fr
" Lorsqu'elle raccrochait, sa voix laissait un sillage d'images et de sons venant du pass?, qui persistait dans ma t?te pendant des heures :
en
When she hung up, her voice left a trail of images and sounds of the past that stayed in my mind for hours:
eu
patioa, jolas arriskutsuak, sotora bota zidan panpina, Don Achillerengana panpinaren bila joateko eskailera ilunak, bere ezkontza, bere eskuzabaltasuna eta gaiztakeria, eta nola harrapatu zuen beretzat Nino.
es
el patio, los juegos peligrosos, la mu?eca que ella me hab?a tirado al s?tano, las escaleras oscuras para ir a recuperarla a casa de don Achille, su boda, su generosidad y su malicia, c?mo se hab?a quedado con Nino.
fr
la cour, les jeux dangereux, ma poup?e qu'elle avait jet?e dans la cave, l'escalier sombre pour aller la rechercher chez Don Achille, son mariage, sa g?n?rosit? et sa m?chancet?, et la mani?re dont elle avait pris Nino.
en
the courtyard, the dangerous games, the doll she had thrown into the cellar, the dark stairs we climbed to Don Achille's to retrieve it, her wedding, her generosity and her meanness, how she had taken Nino.
eu
Ezin du eraman nire zorte ona, pentsatzen nuen izututa, berriz berarekin egotea nahi du, beraren mendean egotea, egiten dituen gauzetan nik babestea, auzoko gerra zital horretan laguntzea.
es
No tolera mi buena suerte, pensaba amedrentada, quiere que vuelva con ella, tenerme a sus ?rdenes, que la respalde en sus cosas, en sus guerras miserables del barrio.
fr
Elle ne supporte pas ma chance, me disais-je apeur?e, elle me veut ? nouveau avec elle, soumise, et elle veut que je la soutienne dans ses histoires, dans ses mis?rables guerres de quartier. Puis je pensais :
en
She can't tolerate my good fortune, I thought fearfully, she wants me with her again, under her, supporting her in her affairs, in her wretched neighborhood wars.
eu
Gero, nire buruari esaten nion:
es
Despu?s me dec?a:
fr
qu'est-ce que je suis b?te, ? quoi ?a m'a servi, d'?tudier ?
en
Then I said to myself:
eu
Ergela naiz, zertarako balio izan dit ikasteak. Eta gauza guztiak kontrolpean egonen balira bezala egiten nuen.
es
Ser? est?pida, de qu? me ha servido estudiar, y simulaba tenerlo todo bajo control.
fr
Mais je faisais semblant de tout ma?triser.
en
How stupid I've been, what use has my education been, and I pretended everything was under control.
eu
Elisa ahizpak maiz deitzen zidan, eta ama izatea zoragarria zela esaten nion.
es
A mi hermana Elisa, que me telefoneaba con frecuencia, le dec?a que ser madre era una maravilla.
fr
? ma s?ur Elisa, qui m'appelait souvent, je disais que c'?tait fantastique, d'?tre m?re.
en
To my sister Elisa, who called frequently, I said that being a mother was wonderful.
eu
Carmen Pelusori, etorbideko gasolindegiko mutilarekin egindako ezkontza kontatzen zidanean, hala erantzuten nion:
es
A Carmen Pelusa, que me avisaba de su boda con el de la gasolinera de la avenida, le contestaba:
fr
? Carmen Peluso, qui me parlait de son mariage avec le pompiste du boulevard, je r?pondais :
en
To Carmen Peluso, who told me about her marriage to the gas-pump owner on the stradone, I responded:
eu
A, albiste ona, bai, zorionak; agurtu Pasquale nire partez, zertan ari da?
es
Ay, qu? buena noticia, te deseo que seas muy feliz, dale recuerdos a Pasquale, en qu? anda metido.
fr
ah, quelle bonne nouvelle, je te souhaite beaucoup de bonheur, dis bonjour ? Pasquale, qu'est-ce qu'il fait de beau ?
en
What good news, I wish you every happiness, say hello to Pasquale, what's he up to.
eu
Amak gutxitan deitzen zuen, eta egiten zuenean ezinago kontent agertzen nintzen, plantak eginez.
es
Con mi madre, las raras veces que llamaba, me mostraba fingidamente radiante, una sola vez baj? la guardia y le pregunt?:
fr
Avec ma m?re, qui me t?l?phonait rarement, je faisais mine d'?tre radieuse. Je ne craquai qu'une fois, et lui demandai :
en
With my mother, the rare times she called, I pretended I was ecstatic, but once I broke down and asked her:
eu
Behin bakarrik egin nuen huts nire antzerkitxoan, amari galdetu bainion zer gertatu zitzaion zangoan, zergatik ibiltzen zen mainguka.
es
Qu? te pas? en la pierna, por qu? renqueas, pero me contest?:
fr
qu'est-ce qui t'est arriv? ? la jambe, pourquoi tu boites ?
en
What happened to your leg, why do you limp. She answered:
eu
Zuri zer arraio inporta zaizu, arduratu zure gauzekin.
es
A ti qu? carajo te importa, metete en tus asuntos.
fr
qu'est-ce que ?a peut t'foutre, occupe-toi d'tes oignons !
en
What does it matter to you, mind your own business.
eu
Neure burua ateotzat banuen ere, tarteka Ama Birjinari egin nion otoitz, eta horrek lotsarazten ninduen.
es
Luch? durante meses, trat? de mantener a raya las partes m?s opacas de m? misma.
fr
Je luttai pendant des mois, tentant de ma?triser mes facettes les plus opaques.
en
I struggled for months, trying to keep at bay the more opaque parts of myself.
