Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Werther gaztearen arrangurak, Wolfgang Goethe / Matías Múgica (Igela, 2013
)
eu
Ez zetorren kontent, ezin izan zuen negozioa burutu;
es
Albert regres? y Lotte sali? a recibirlo con una rapidez desconcertante;
fr
Charlotte alla au-devant de lui avec un empressement m?l? d'embarras.
en
Albert came home, and Lotte went to meet him in a state of self-conscious haste.
eu
auzoko funtzionario hura gizon kontentagaitz eta zurruna topatu zuen.
es
no ven?a contento, no hab?a logrado resolver sus asuntos, pues hab?a encontrado en el vecino administrador a un hombre inflexible y puntilloso.
fr
il n'avait pu terminer ses affaires ; il avait trouv?, dans le bailli qu'il ?tait all? voir, un homme intraitable et minutieux.
en
He had had to leave his business incompleted; the neighboring magistrate had turned out to be an inflexible, narrow-minded man.
eu
Bidagiro txarrak ere umorea mingostu zion.
es
El mal estado del camino tambi?n le hab?a puesto de mal humor.
fr
Les mauvais chemins avaient encore achev? de le contrarier.
en
The bad roads had added to his irritation.
eu
Galdetu zuen ezer gertatu ez zenentz eta Lottek harrapaka erantzun zion Werther han izana zela arratsaldean.
es
Pregunt? si hab?a ocurrido algo en su ausencia y ella respondi? con precipitaci?n que Werther hab?a ido a verla la tarde anterior.
fr
Il demanda s'il n'?tait rien arriv? : elle se h?ta de r?pondre que Werther ?tait venu la veille au soir.
en
He asked if there was any news. She replied, a little too hastily, that Werther had been there the evening before.
eu
Galdetu zuen orduan kartarik iritsi zen eta erantzun zioten kabinetean zenbait kartazal eta pakete zituela.
es
Luego Albert quiso saber si hab?an llegado cartas y obtuvo por respuesta que hab?a una carta y algunos paquetes en su habitaci?n.
fr
Il s'informa s'il y avait des lettres : elle lui dit qu'elle avait port? quelques lettres et paquets dans sa chambre.
en
He asked if there was any mail and received the reply that some letters and packets had been placed in his room.
eu
Albert hara joan eta Lotte bakarrik gelditu zen.
es
Se dirigi? a ella, dejando sola a Lotte.
fr
Il y passa, et Charlotte resta seule.
en
He went there, and Lotte was left alone.
eu
Maitasuna eta errespetua zion gizon hura ikusteak zirrara berria eragin zion bihotzean.
es
La presencia del marido, al que amaba y honraba, hab?a causado una nueva impresi?n en su coraz?n.
fr
La pr?sence de l'homme qu'elle aimait et estimait avait fait une heureuse diversion sur son c?ur.
en
The presence of the man she loved and respected had made a fresh impression on her heart.
eu
Haren nobletasuna eta eskuzabaltasuna gogoan, zerbait lasaitzen zitzaion arima.
es
El recuerdo de su nobleza, de su amor y de su bondad la hab?a serenado un poco, tuvo el desconocido impulso de seguirlo, cogi? su labor y se fue a su habitaci?n, como hac?a con frecuencia.
fr
Le souvenir de sa g?n?rosit?, de son amour, de sa bont?, avait ramen? le calme dans son ?me. Elle sentit un secret d?sir de le suivre ;
en
The thought of his generosity, his love and kindness, had calmed her. She felt the urge to follow him, took her work and went into his room, something she did quite often.
eu
Ezagungabeko oldar batek senarrari segitzera bultzatu zuen.
es
Lo encontr? ocupado quitando el lacre de los paquetes y leyendo.
fr
elle prit son ouvrage, et l'alla trouver dans son appartement, comme elle faisait souvent.
en
She found him unwrapping the packets and reading the contents.
eu
Josilana hartu, beste askotan egin izan zuen bezala, Alberten gelara joan, eta karta-paketeak irekitzen topatu zuen.
es
Algunas cartas no parec?an contener cosas muy agradables.
fr
Il ?tait occup? ? d?cacheter et ? parcourir ses lettres.
en
Several seemed to contain unpleasant news.
eu
Batzuek, antza, ez zeukaten barnean berak aurkitu nahiko zukeena.
es
Lotte le hizo algunas preguntas;
fr
Charlotte lui adressa quelques questions ;
en
She asked a few questions;
eu
Lottek galdera batzuk egin zizkion, eta hark labur erantzun, pupitrean idaztera esertzen zen bitartean.
es
Albert respondi? brevemente y se sent? a escribir en el escritorio.
fr
il y r?pondit bri?vement, et se mit ? ?crire ? son bureau.
en
he replied curtly and sat down at his desk to write.
eu
Horrela ordu batez egon ziren elkarrekin, eta Lotteri gero eta goibeltzenago zitzaion barrena.
es
As? pas? una hora, y el ?nimo de Lotte iba ensombreci?ndose cada vez m?s.
fr
Ils ?taient rest?s ainsi ensemble pendant une heure, et Charlotte s'attristait de plus eu plus.
en
They were together like this for an hour, and Lotte's spirits sank increasingly lower.
eu
Sumatzen zuen zeinen gaitz izango zuen senarrari, umore ederrenean aurkituagatik ere, bihotzean zeukana agertzen. Hortaz, malenkonia gaindu zitzaion, are eta larrigarriagoa zeren negarra ezkutatu eta irentsi beharrean baitzegoen.
es
Advert?a cu?nto le costar?a revelar a su marido, aun cuando ?ste estuviera del mejor humor, lo que ten?a en el coraz?n; cay? en un abatimiento tanto m?s angustioso por tener que ocultarlo y tragarse las l?grimas.
fr
Elle sentait combien il lui serait difficile de d?couvrir ? son mari ce qui pesait sur son c?ur, f?t-il m?me de la meilleure humeur possible. Elle tomba dans une m?lancolie d'autant plus p?nible, qu'elle cherchait ? la cacher et ? d?vorer ses larmes.
en
She realized how difficult it was going to be to disclose to her husband what was oppressing her, even if he were in the best of moods, and she lapsed into a melancholy that became more and more frightening as she tried to hide it and fight down her tears.
eu
Wertherren mutila agertzeak ezin handiagoko nahasmenean pulunpatu zuen.
es
La aparici?n del mozo de Werther la sumi? en la mayor de las confusiones;
fr
L'apparition du domestique de Werther augmenta encore le tourment de Charlotte.
en
The appearance of Werther's groom put her in a very embarrassing position.
eu
Honek ohartxo bat eskuratu zion Alberti eta hark emazteagana jiratuta lasai esan zuen:
es
?ste le entreg? la notita a Albert, quien se volvi? tranquilamente a su mujer y le dijo:
fr
Il remit le petit billet ? Albert, qui se retourna froidement vers sa femme, et lui dit : " Donne-lui les pistolets.
en
He handed the note to Albert, who turned to his wife and said casually, "Give him the pistols."
eu
"Emazkiozu pistolak"...
es
"Dale las pistolas...
fr
Je lui souhaite un bon voyage, " ajouta-t-il en s'adressant au domestique.
en
To the boy he said, "Tell your master that I wish him a pleasant journey."
eu
"Ene partez bidaia ona izateko esan"-erantsi zuen, gazteari buru hitz eginez.
es
-Y dirigi?ndose al joven a?adi?-: Le deseo un buen viaje".
fr
Ce fut un coup de foudre pour Charlotte.
en
The words fell like a thunderclap on Lotte's ears.
eu
Horrek tximistak bezala jo zuen Lotte.
es
Esto cay? sobre ella como un rayo y vacil? al ponerse en pie;
fr
Elle t?cha de se lever, les jambes lui manqu?rent ;
en
She swayed as she rose to her feet;
eu
Jaikitzean balantza egin zuen eta azkenean nola edo hala lortu.
es
no supo siquiera c?mo lo consigui?.
fr
elle ne savait ce qui se passait en elle.
en
she didn't know what to do.
eu
Geldiro paretara joan zen, pistolak eraitsi, eskuak ikaran hautsa kendu, eta zalantzan gelditu zen, eta are luzeago geldituko baldin Albertek begirada galdetzaile batez xaxatu ez balu.
es
Lentamente se dirigi? a la pared, temblando descolg? las armas, les quit? el polvo y titube?, y a?n habr?a vacilado un buen rato si Albert no la hubiera apremiado con una mirada inquisitiva.
fr
Enfin elle avan?a lentement vers la muraille, prit d'une main tremblante les pistolets, en essuya la poussi?re. Elle h?sitait, et aurait tard? longtemps encore ? les donner, si Albert ne l'y avait forc?e par un regard interrogatif.
en
Slowly she walked over to the wall and, with hands that trembled, took the pistols from the rack, dusted them, hesitated, and would have hesitated longer if Albert had not forced her with his questioning eyes to go on with what he had asked her to do.
eu
Lottek eskura eman zizkion mutilari arma asturugaitzak, hitzik ere esateko gauza ez zela, eta mutila kanpora zenean, josilana bildu, eta bere gelara joan zen ezin esan ahalako ezinegona barnean.
es
Dio al mozo las funestas armas sin ser capaz de pronunciar una sola palabra y, cuanto ?ste hubo salido, recogi? la labor y volvi? a su habitaci?n en un estado de indecible desasosiego.
fr
Elle remit donc les funestes armes au jeune homme, sans pouvoir prononcer un seul mot. Quand il fut sorti de la maison, elle prit son ouvrage, et se retira dans sa chambre, livr?e ? une inexprimable agitation.
en
Incapable of uttering a word, she gave the unfortunate weapons to the boy, and when he had left the house, she picked up her work and went to her room in a state of the most indescribable anxiety.
eu
Bihotzak denetariko izugarrikeriak iragartzen zizkion.
es
El coraz?n le vaticinaba todos los horrores.
fr
Son c?ur lui pr?sageait tout ce qu'il y a de plus sinistre.
en
Her heart foretold all terror.
eu
Aldizka, senarraren oinetara bere burua bota eta dena aitortzeko gogoa gaintzen zitzaion, bezpera arratsaldeko historia, bere hobena eta bere bihozkadak.
es
Tan pronto estaba a punto de echarse a los pies de su marido y cont?rselo todo, lo ocurrido la tarde anterior, su culpabilidad y sus presentimientos, como volv?a a parecerle in?til este intento, y lo que menos pod?a esperar era convencer a su marido de que fuera a casa de Werther.
fr
Tant?t elle voulait aller se jeter aux pieds de son mari, lui r?v?ler tout, la sc?ne de la veille, sa faute et ses pressentiments ; tant?t elle ne voyait plus ? quoi aboutirait une pareille d?marche ;
en
At one moment, she was on the point of throwing herself at her husband's feet and confessing everything-what had happened last night, her culpability, and her awful premonitions-then again she realized how futile that would be.
eu
Gero, ordea, ohartu zen saio horrek ez zuela atarramentu onik eta alferrik zela Albert Wertherren etxera joateko konbentzitzen saiatzea.
es
La mesa estaba puesta y una buena amiga, que hab?a venido tan s?lo para preguntar una cosa, se dispon?a a irse en seguida...
fr
elle ne pouvait pas esp?rer du moins qu'elle persuaderait ? son mari de se rendre chez Werther.
en
The last thing she could hope for was that her husband would go over to see Werther. The table was set.
eu
Mahaia pronto zegoen, eta neska adiskide bat, besterik gabe zerbait galdetzera etorria, berehala itzultzekotan, bazkaltzera geldiarazi eta hortaz eraman-errazagoa izan zitzaion bazkal denborako jarduna;
es
pero se qued?, haciendo llevadera la conversaci?n en la mesa.
fr
Le couvert ?tait mis ; une amie, qui n'?tait venue que pour demander quelque chose, voulait s'en retourner...
en
A good friend, who had only come to enquire about something, stayed and made the conversation at table at least tolerable.
eu
zerbait esan, mintzatu, kontatu, bere burua ahazteko eginahala egin beharrean egon zen.
es
Con un esfuerzo, hablaron, contaron algunas cosas y se olvidaron de sus preocupaciones.
fr
on la retint, elle rendit la conversation supportable pendant le repas ; on se contraignit, on conta, on s'oublia.
en
Lotte forced herself to some semblance of self-control, conversed, and forgot herself.
eu
Mutila Wertherren etxera iritsi zen pistolekin, eta bai hark pozez hartu ere, entzun zuenean Lottek berak eman zizkiola.
es
El mozo lleg? con las pistolas a casa de Werther, y ?ste las recibi? encantado al o?r que hab?a sido Lotte quien se las hab?a dado.
fr
Le domestique arriva, avec les pistolets, chez Werther, qui les lui prit avec transport, lorsqu'il apprit que c'?tait Charlotte qui les avait donn?s.
en
The servant brought Werther the weapons. He was delighted when he heard that Lotte had given them to the boy.
eu
Ogia eta ardoa ekartzeko agindu, mutila afaltzera bidali, eta idaztera eseri zen.
es
Pidi? que le trajeran pan y vino, orden? al mozo que fuera a comer y se sent? a escribir:
fr
Il se fit apporter du pain et du vin, dit au domestique d'aller d?ner, et se remit a ?crire :
en
He had bread and wine brought to him, told the boy to have his dinner, and sat down to write.
eu
Zure eskuetarik pasatu dira, hautsa kendu diezu, milatan musu ematen diet zuk ukitu baitituzu, eta zuk, zeruko arima, faboratzen duzu ene erabakia!
es
Han pasado por tus manos, les has quitado el polvo, las beso miles de veces, t? las has tocado, ?y t?, esp?ritu celestial, favoreces mi decisi?n!
fr
" Ils ont pass? par tes mains, tu en as essuy? la poussi?re ; je les baise mille fois ; tu les as touch?s.
en
"They have passed through your hands. You brushed the dust from them. You touched them. I kiss them a thousand times.
eu
Eta zuk, Lotte, eskura jartzen didazu tresna, zuk, zeinaren eskuetarik gogoz hartuko nukeen heriotza eta-A!hartu ere orain zinez hartzen dudan.
es
Y t?, Lotte, me entregas el instrumento, t?, de cuyas manos yo deseaba recibir la muerte y, ?ay!, ahora la recibo.
fr
Ange du ciel, tu favorises ma r?solution ! Toi-m?me, Charlotte, tu me pr?sentes cette arme, toi des mains de qui je d?sirais recevoir la mort. Ah ! et je la recois en effet de toi ! Oh !
en
The spirit of heaven favors my decision, and you, Lotte, hand me the weapon-you, from whom I wished to receive death and now receive it.
eu
O, mutila galdekatu dut:
es
Oh, he preguntado a mi mozo.
fr
comme j'ai questionn? mon domestique !
en
Oh, how I questioned my boy!
eu
ikara omen zenituen eskuak pistolak eman dizkiozunean, eta ez omen zenuen agurrik esan!...
es
?Estabas temblando cuando se las diste y ni siquiera dijiste adi?s...!
fr
Tu tremblais en les lui remettant ;
en
You trembled, he said, as you handed them to him.
eu
Ai!
es
?Ay!
fr
tu n'as point dit adieu !
en
You said no farewell.
eu
Ai!
es
?Ay!
fr
point d'adieu !
en
Alas-no farewell!
eu
Itxi al didazu bihotza zurekin bat egin nauen momentu horrengatik?
es
?Es que me has cerrado tu coraz?n por culpa del momento que me uni? a ti eternamente?
fr
M'aurais-tu ferm? ton c?ur, ? cause de ce moment m?me qui m'a uni ? toi pour l'?ternit? ?
en
Have you closed your heart to me, because of that moment that bound me to you forever?
eu
Eta badakit ezin diozula gorrotorik hartu zuregatik horrela dizekanari!
es
Lotte, ni mil a?os podr?n borrar esa impresi?n y yo s? que no puedes odiar a quien arde as? por ti.
fr
Charlotte, des si?cles de si?cles n'effaceront pas cette impression, et, je le sens, tu ne saurais ha?r celui qui br?le ainsi pour toi. "
en
Lotte, not a thousand years can erase that impression. And-I feel it-you cannot hate him who glows with his whole heart for you."
eu
Bazkaldu ondoren, mutilari dena kutxara sartzez bukatzeko agindu, paper asko apurtu, kanpora atera, zor txiki batzuk kitatu zituen.
es
Despu?s de comer orden? al criado que terminara de hacer el equipaje, rompi? muchos papeles, sali? y sald? algunas peque?as deudas.
fr
il d?chira beaucoup de papiers, sortit, et acquitta encore quelques petites dettes.
en
After dinner he ordered the boy to pack, tore up some papers, and went out and settled a few minor debts.
eu
Etxera itzuli, eta berriro ere hiriko ataritik pasatuz atera zen, euriari jaramonik egin gabe, kondearen jardineraino;
es
Regres? a casa, volvi? a salir, cruz? la puerta de la ciudad y fue hasta el jard?n del conde;
fr
Il revint ? la maison, et, malgr? la pluie, il repartit presque aussit?t ;
en
He returned home;
eu
oraindik inguruetan nora gaberik ibili zen pixka bat eta gaututa etxera itzuli eta idazteari ekin zion.
es
sin preocuparse de la lluvia, estuvo vagando por los alrededores y, al caer la noche, regres? y escribi?:
fr
il se rendit hors de la ville, au jardin du comte ; il se promena longtemps dans les environs ;
en
then, disregarding the rain, he went out again as far as the gate, from there into the Count's garden, after which he wandered about the countryside.
eu
Wilhelm, azkeneko aldiz ikusi ditut zelaia, basoa eta zerua.
es
Wilhelm, he visto por ?ltima vez el campo, el bosque y el cielo.
fr
? la nuit tombante, il rentra, et ?crivit : " Wilhelm, j'ai vu pour la derni?re fois les champs, les for?ts, et le ciel.
en
When night was falling he came home and wrote, "William, I have seen fields, wood, and sky for the last time.
eu
Agur zuri ere!
es
?Adi?s tambi?n a ti!
fr
Adieu aussi, toi, ch?re et bonne m?re !
en
Farewell to you, too.
eu
Ama maitea, barkaidazu!
es
?Querida madre, perd?name!
fr
pardonne-moi !
en
Dear Mother, forgive me.
eu
Kontsola zazu ama, Wilhelm!
es
?Consu?lala, Wilhelm!
fr
Console-la, mon ami !
en
Console her, William.
eu
Jainkoak bedeinka zaitzatela!
es
?Que Dios os bendiga!
fr
Que Dieu vous comble de ses b?n?dictions !
en
God bless you both.
eu
Gauza guztiak ordenatuta uzten ditut.
es
Todos mis asuntos est?n en orden.
fr
Toutes mes affaires sont en ordre.
en
All my affairs are in order.
eu
Adios!
es
?Adi?s!
fr
Adieu !
en
Farewell.
eu
Ikusiko gara berriz, eta zorion gehiagoz.
es
Volveremos a vernos, y m?s alegres.
fr
nous nous reverrons, et plus heureux !
en
We shall meet again under happier circumstances.
eu
Pagu txarra eman dizut, Albert, eta barkatuko didazu.
es
Te he pagado mal, Albert, y me perdonar?s.
fr
" Je t'ai mal pay? de ton amiti?, Albert ;
en
"Albert, I have rewarded you poorly, but you will forgive me.
eu
Asaldatu dut zure etxeko bakea eta zuen artean deskonfiantza ernarazi.
es
He turbado la paz de tu hogar, he sembrado la desconfianza entre vosotros.
fr
mais tu me le pardonnes.
en
I disturbed the peace of your household;
eu
Adios!
es
?Adi?s!
fr
J'ai troubl? la paix de ta maison, j'ai port? la m?fiance entre vous.
en
I sowed distrust between you and Lotte.
