Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Hezurren ondarea, Dolores Redondo / Fernando Rey / Mikel Vilches (Erein, 2013
)
eu
Taldea ezagutzera eraman zintuen?
es
?La ama te llev? a conocer al grupo?
fr
L'ama t'a pr?sent?e au groupe ?
en
'I didn't know about any sect.
eu
-Ez nuen inolako talderik ezagutu, Hidalgo bertzerik ez, salbatu ninduen erizaina.
es
-No conoc? a ning?n grupo, s?lo conoc? a Hidalgo, la enfermera que me salv? y que me ayudar?a en el momento del parto.
fr
-Je n'ai rencontr? aucun groupe, juste l'infirmi?re Hidalgo, qui m'a sauv?e et accouch?e.
en
I only met Nurse Hidalgo, who saved my life and was going to help me give birth.
eu
Hark lagunduko zidan erditzen, hura arduratuko zen kontu guztiez, eta nik ez nuen bertze deusik jakin nahi izan... Baina emakume hura sasi abortua egin zidan harakinaren eskola berekoa zen: irribarre zabalen artean, gauza guztiez arduratuko zela hitz ematen zidan, nire problemarekin bukatuko zuela, eta, hortik aitzina, gauzak hobeki joanen zirela.
es
Ellas iban a ocuparse de todo y yo no quise saber m?s..., pero hab?a algo en aquella enfermera que me recordaba al matarife que me hab?a practicado el intento de aborto, todo sonrisas y promesas de que se ocupar?an de todo, de que acabar?an con mi problema y despu?s las cosas ir?an mejor.
fr
Elles devaient s'occuper de tout et moi, je n'ai pas voulu en savoir plus... Mais il y avait quelque chose chez cette femme qui me rappelait le boucher qui m'avait massacr?e, avec ses sourires et ses promesses qu'elle se chargerait de tout, que mon probl?me n'en serait bient?t plus un et qu'ensuite tout irait bien.
en
They were going to take care of it, and that's all I wanted to know. And yet, there was something about Fina Hidalgo that reminded me of the abortionist who butchered me. She was all smiles and assurances: I shouldn't worry, they would make my problem go away, and afterwards my fortunes would change.
eu
Nik aditua nuen emagin batzuek ez zietela zilbor-hestea lotzen jaioberriei, eta nahi ez ziren haurrak horrela hiltzen zirela.
es
Yo hab?a o?do hablar de las parteras que no ataban los cordones umbilicales y dejaban morir a los hijos no deseados que hab?an llegado a t?rmino.
fr
J'avais entendu parler de sages-femmes qui ne nouaient pas le cordon ombilical et qui laissaient mourir les nouveau-n?s non d?sir?s.
en
I'd heard stories about midwives not tying the umbilical cord, allowing unwanted babies to die in pregnancies that had reached full term.
eu
Amaia, ez dakit inporta zaidan zer pentsatzen duzun nitaz, baina, sinetsidazu, nik haurrari hoberena eman nahi nion, familia on batera joatea nahi nuen, aukerak zituen familia batera, orduan erraten zen bezala.
es
Amaia, no s? ni me importa lo que puedas estar pensando de m?, pero cr?eme si te digo que quer?a lo mejor para la criatura, que fuese a parar a una buena familia, como se dec?a entonces, con posibles.
fr
Amaia, je ne sais pas ce que tu penses de moi et d'ailleurs je m'en fous, mais crois-moi si je te dis que je ne voulais que le bien de ce b?b?, qu'il grandisse au sein d'une bonne famille, qu'il ait un avenir.
en
Amaia, I don't know or care what you think of me, but you must believe that I wanted the best for that child. I wanted her to go to a good family, with prospects, as they used to say then.
eu
Seigarren hilabetean, haurdunaldia ezkutatzeko arazorik ez izateko, nire aurrezkiak hartu, eta Iru?eko erruki etxe batera joan nintzen. Serora batzuek gobernatzen zuten etxea, eta okerreko bidetik joateagatik haurdun gelditutako ni bezalako neskak hartzeaz arduratzen ziren.
es
Cuando estaba de seis meses, y antes de tener problemas para ocultar mi barriga, cog? mis ahorros y acud? a una casa de la caridad regentada por religiosas que hab?a en Pamplona y que en aquellos tiempos recog?an a descarriadas como yo que hab?an quedado pre?adas de cualquier manera.
fr
? six mois de grossesse, avant de ne plus pouvoir cacher mon ventre, j'ai pris mes ?conomies et je suis all?e dans un refuge tenu par des religieuses, ? Pampelune, qui recueillait alors des brebis ?gar?es comme moi qui s'?taient retrouv?es enceintes sans le vouloir.
en
When I was six months pregnant, before it became impossible to hide my bump, I cashed in my savings, and went to Pamplona, to a charity set up by nuns to take in wayward women like me who had fallen pregnant out of wedlock.
eu
Ez nintzen horren gaizki egon.
es
No estuvo tan mal.
fr
Ce n'?tait pas si mal.
en
It wasn't so bad.
eu
Han bizi izan nintzen haurra sortu arte.
es
Viv? all? hasta que tuve a la ni?a.
fr
J'y suis rest?e jusqu'? la naissance de la petite.
en
I stayed there until I had the girl.
eu
Sortu zen egunean berean adopzioan eman nuen, eta hitz eman zidaten familia on batera joanen zela.
es
El mismo d?a en que naci? me desped? de ella y la di en adopci?n con la promesa de que ir?a a una buena familia.
fr
Le jour m?me, je lui ai dit au revoir et je la leur ai confi?e avec la promesse qu'elle serait adopt?e par des gens bien.
en
The day she was born, I said goodbye to her, and agreed for her to be adopted, on condition that she went to a good family.
eu
Handik egun gutxira, etxera itzuli nintzen.
es
A los pocos d?as regres? a casa...
fr
Quelques jours plus tard, je suis rentr?e ? la maison...
en
Then I went home.
eu
Bittorrekin jarraitu nuen, nire ohiko bizimoduarekin jarraitu nuen, eta kontu hura ez genuen sekula aipatu gehiago, baina amak ez zidan inoiz barkatu, eta ongi ordainarazi zidan.
es
Segu? saliendo con V?ctor; continu? con mi vida y no volvimos a hablar del tema, pero la ama nunca me lo perdon? y se encarg? de hac?rmelo pagar.
fr
J'ai continu? ? sortir avec V?ctor, j'ai continu? ? vivre et on n'en a plus jamais reparl?, mais l'ama ne me l'a jamais pardonn? et s'est charg?e de me le faire payer.
en
I continued to go out with Victor, I carried on with my life and the matter was never raised again. But Ama never forgave me, and she made sure I paid for it.
eu
Arbizu familiakoek neskato bat adoptatu zutela zabaldu zenean, harritua gelditu nintzen, eta, egun batean, haien haurkotxearen barrenean begiratu, eta ezagutu nuen:
es
Imag?nate mi sorpresa cuando se empez? a rumorear que los Arbizu hab?an adoptado a una ni?a y me asom? a su carrito para verla:
fr
Imagine ma surprise quand la rumeur a couru que les Arbizu avaient adopt? une petite fille. Un jour, j'ai jet? un ?il dans sa poussette :
en
'You can imagine my surprise when I heard that the Arbizus had adopted a baby girl, and I looked in the pram and there she was:
eu
Anne zen.
es
era Anne;
fr
c'?tait Anne.
en
Anne.
eu
Milioi bat neskatoren artean sartuta ere, ezagutuko nuen-esan zuen malkoak begietatik behera berriz erori bitartean-.
es
podr?a haberla reconocido entre un mill?n de ni?as-dijo mientras las l?grimas volv?an a correr por su rostro-.
fr
Je l'aurais reconnue entre toutes les fillettes du monde, dit-elle, tandis que les larmes se remettaient ? couler sur son visage.
en
I would have been able to recognise her among a million babies,' she said, the tears once more rolling down her cheeks.
eu
Urte hauek guztiak pasatu ditut nire alaba bertze batzuen etxean bizi zela ikusten, eta bitan begiratzera ausartu gabe, inor ez ohartzeko zer sentitzen nuen harengana. Bizitza osoa saminez eman dut, sufritzen. Handitzen ikusten nuen, eta hori izan da herri honi kateatua egoteko arrazoi bakarra:
es
He tenido que vivir todos estos a?os viendo a mi hija en la casa de otros y sin atreverme a mirarla dos veces para que nadie notase lo que sent?a por ella. He estado amargada toda mi vida vi?ndola crecer, atormentada por su presencia, que me manten?a encadenada a este pueblo s?lo para poder estar cerca de ella.
fr
J'ai d? vivre toutes ces ann?es en voyant ma fille ?lev?e par d'autres et sans oser trop la regarder de peur que quelqu'un ne le remarque. Toute ma vie, j'ai souffert de la voir grandir, coinc?e dans ce bled juste pour rester pr?s d'elle.
en
'I lived all those years in resentment, watching my little girl grow up in someone else's house, afraid to give her a second glance lest I betray my feelings, tormented by her presence, which chained me to this village so that I could be close to her.
eu
Eta, bat-batean, iaz ni ikustera etorri zen.
es
Y de pronto, el a?o pasado vino a verme;
fr
Et tout ? coup, l'ann?e derni?re, elle est venue me voir.
en
And then, all of a sudden, last year, she came to see me.
eu
Egun batean, gozotegira etorri zen arratsaldeko hondarreko orduetan, eta erran zidan bazekiela nor zen eta nor nintzen ni.
es
se present? en el obrador una tarde a ?ltima hora y me dijo que sab?a qui?n era yo y qui?n era ella.
fr
Elle s'est pr?sent?e ? la fabrique une fin d'apr?s-midi et m'a dit qu'elle savait qui j'?tais et que moi, je savais aussi qui elle ?tait.
en
She turned up at the bakery one evening to tell me she knew who I was, and who she was.
eu
Amaia, ezin duzu imajinatu nolakoa zen: ederra, segurua, argia.
es
Amaia, no puedes imaginar c?mo era, guapa, segura, inteligente;
fr
Amaia, tu n'imagines pas ? quel point elle ?tait belle, s?re d'elle, intelligente ;
en
Amaia, you can't imagine what she was like, so beautiful, so self-assured and intelligent.
eu
Ikertzen eta ikertzen aritu zen ni aurkitu ninduen arte.
es
hab?a investigado hasta dar conmigo.
fr
elle avait fait des recherches et m'avait retrouv?e.
en
She had looked for her birth mother and had found me.
eu
Ez zidan deus ere aurpegiratu. Ulertzen zuela erran zidan, eta nahi zuen gauza bakarra zela nirekin harremana izatea, baina bere guraso zaharren sentimenduei minik eman gabe.
es
No me reproch? nada, me dijo que lo entend?a y que lo ?nico que quer?a era seguir teniendo trato conmigo sin herir los sentimientos de sus ancianos padres...
fr
Elle ne m'a fait aucun reproche, m'a dit qu'elle comprenait et que la seule chose qu'elle voulait, c'?tait rester en contact avec moi sans blesser ses parents...
en
She didn't blame me for anything; she said she understood, all she wanted was to go on seeing me without hurting the feelings of her elderly parents ...
eu
Argazki hau oparitu zidan, txiki-txikia zeneko oroitzapen bat edukitzeko.
es
Hasta propuso que lo cont?ramos a todo el mundo cuando ellos hubieran fallecido.
fr
Elle m'a m?me propos? qu'on dise la v?rit? ? tout le monde quand ils seraient morts.
en
She even proposed we announce it to everyone, after they had passed away.
eu
-Paretaren alde handi bat okupatzen zuen argazki bat erakutsi zion.
es
Ella me regal? esa foto para que tuviera un recuerdo de cuando era un beb?-dijo se?alando la foto que ocupaba buena parte de la pared.
fr
Elle m'a offert cette photo pour que j'aie un souvenir d'elle b?b?, dit-elle en d?signant le tirage qui occupait une grande partie du mur.
en
She gave me that picture of her when she was a baby,' she said, pointing to the photograph that took up most of the wall.
eu
-Uste nuen Ibai zela-esan zuen Amaiak-. Nire buruari galdetzen nion noiz atera zenion...
es
-Cre? que era Ibai-dijo Amaia-, me preguntaba cu?ndo se la hab?as tomado...
fr
-Je croyais que c'?tait Ibai, dit Amaia, je me demandais quand tu l'avais prise...
en
'I thought that was Ibai,' said Amaia. 'I did wonder when you'd taken it.'
eu
-Bai, harrigarria da zeinen berdinak diren.
es
-S?, el parecido es asombroso;
fr
-Oui, la ressemblance est frappante.
en
'Yes, the resemblance is striking;
eu
Zure semea ikusteak bihotza urratzen dit, eta, aldi berean, adoratzen dut Annerekin hainbertzeko antza izateagatik.
es
me rompe el coraz?n ver a tu hijo, y a la vez lo adoro por parecerse tanto a ella.
fr
?a me brise le c?ur de voir ton fils et en m?me temps, je l'adore pour ?a aussi.
en
it breaks my heart when I see your little boy, and at the same time I can't help adoring him because he looks so like her.
eu
Anne ezagutu nuen denbora laburrean, inoiz imajinatu ez nituen gauzak sentitu nituen.
es
En el corto per?odo de tiempo en el que la trat?, me hizo sentir cosas que no hab?a imaginado jam?s.
fr
Pendant la courte p?riode o? je l'ai fr?quent?e, elle m'a fait ressentir des choses que je n'aurais jamais imagin?es.
en
In the brief time I knew her, she made me feel things I never thought I could feel.
eu
Arras berezia zen, ezin duzu imajinatu.
es
Anne era muy especial, no puedes imaginar cu?nto.
fr
Anne ?tait tr?s sp?ciale, tu ne peux pas savoir ? quel point.
en
Anne is very special, more than you could imagine.
eu
Sekula ez naiz horren kontent egon, Amaia, eta ez naiz sekula horrela egonen, hondarrean zoriona aurkitua nuela uste nuelarik, hark hil zuelakoz, nire neskatikoa hil zuen-lotsa guztiak gainditurik, Florak aurpegia estali gabe negar egin zuen.
es
Nunca he sido tan feliz, Amaia, y nunca volver? a serlo, porque entonces, cuando cre?a que por fin hab?a encontrado mi felicidad, ?l la mat?, mat? a mi ni?a...-Flora lloraba sin cubrirse el rostro, rotas todas las reservas.
fr
Je n'ai jamais ?t? aussi heureuse, Amaia, et je ne le serai jamais plus, parce que alors que je croyais avoir enfin trouv? le bonheur, il l'a tu?e, il a tu? ma petite fille... Flora pleurait ouvertement, sans retenue.
en
I've never been so happy, Amaia, and I never will be again, because just when I thought I'd found happiness, he killed her, he killed my little girl ...' Flora abandoned herself to her grief, without restraint.
eu
Bekatu guztiak aitortu ondoren, ez omen zitzaion inporta ahizpak horrela ikustea.
es
Confesados todos los pecados, ya no pareci? importarle que su hermana la viera as?.
fr
Maintenant qu'elle avait confess? tous ses p?ch?s, peu lui importait que sa s?ur la voie ainsi.
en
After confessing all her sins, she seemed no longer to care if her sister saw her in that state.
eu
Amaiak zur eta lur aditu zion.
es
Amaia la hab?a escuchado anonadada.
fr
Amaia l'avait ?cout?e, abasourdie.
en
Amaia had been listening to her, speechless.
eu
Ahizpak eta Anne Arbizuk izaten ahal zituzten harreman mota guztietatik hura zen burutik pasatu ez zitzaion bakarra.
es
Entre todos los tipos de relaciones que hab?a imaginado entre su hermana y Anne Arbizu, aqu?lla era la ?nica que no se le hab?a pasado por la cabeza.
fr
De toutes les relations qu'elle avait imagin?es entre sa s?ur et Anne Arbizu, c'?tait la seule qui ne lui ?tait jamais venue ? l'esprit.
en
Of all the relationships she had imagined between Anne Arbizu and her sister, this was the only one that hadn't occurred to her.
eu
Erabat hunkiturik, ahizparen negarrari begira gelditu zen, eta, orduan, gauza asko ulertu zituen.
es
La mir? llorar conmovida y entendiendo muchas cosas.
fr
Boulevers?e, elle la regarda pleurer et comprit beaucoup de choses.
en
She watched Flora weep, feeling moved and at the same time understanding many things.
eu
-Eta horregatik hil zenuen?
es
-?Y lo mataste por eso?
fr
-Et c'est pour ?a que tu l'as tu? ?
en
'And is that why you killed him?
eu
Bittor hil zenuen zure alaba hil zuelakoz?
es
?Mataste a V?ctor porque ?l mat? a tu hija?
fr
Tu as tu? V?ctor parce qu'il a tu? ta fille ? Flora secoua la t?te en se passant les mains sur la figure pour essayer de tarir le flot de larmes qui semblait ne jamais vouloir cesser de couler.
en
Did you kill V?ctor because he killed your daughter?' Flora shook her head, rubbing her hands over her face to dry her tears, which seemed unstoppable.
eu
Florak ezetz egin zuen buruarekin, eta eskuak aurpegira eraman zituen etengabeko negar jarioa xukatu nahirik.
es
-Flora neg? pas?ndose las manos por el rostro para enjugarse las l?grimas, que no parec?an tener fin-.
fr
-Tu savais ce que tu faisais ? Elle fit non de la t?te.
en
'Did you know what V?ctor was up to?' Flora shook her head again.
eu
Ezezko keinua egin zion. -Flora, begiratu niri-esan zion lasaitzera behartuz-.
es
-Ella neg?-. Flora, m?rame-dijo oblig?ndola a serenarse-.
fr
-Flora, regarde-moi, dit-elle en la for?ant ? se calmer.
en
'Flora, look at me,' she said, forcing her sister to calm down.
eu
Inoiz susmatu zenuen Bittor izaten ahal zela neskatiko horien hiltzailea?
es
?Ten?as alguna sospecha de que era V?ctor el que estaba matando a las ni?as?
fr
Tu soup?onnais V?ctor d'?tre le tueur ?
en
'Did you suspect V?ctor of killing those girls?'
eu
izan ere, Rosek gauza batean arrazoi zuen:
es
Flora mir? a su hermana oblig?ndose a ser cauta.
fr
Flora regarda sa s?ur en essayant de rester sur ses gardes.
en
Flora looked at Amaia, realising she must be cautious.
eu
Amaiak ez zuen hilketa inola ere onartuko, justifikatzeko arrazoiak zeinahi izanda ere.
es
Si en algo ten?a raz?n Ros, era en que Amaia no ser?a tolerante con el crimen fueran cuales fuesen las razones con las que intentara justificarlo.
fr
Ros avait raison sur un point au moins : Amaia n'aurait aucune indulgence envers un criminel, quelles que soient ses raisons.
en
If Ros was right about anything, it was that Amaia would never accept her crime, no matter how she dressed it up.
eu
-Ez nekien segurutik haren etxera joan nintzen gau hartaraino. Orduan konfirmatu zidan.
es
-No estuve segura hasta que fui a verle aquella noche a su casa y ?l me lo confirm?.
fr
-Je n'en ?tais pas certaine jusqu'? cette nuit-l?, o? je suis all?e chez lui et il me l'a confirm?.
en
'I wasn't sure until I went to see him that night at his house, and he confessed.'
eu
-Baina arma bat eraman zenuen, Flora. Ez zion erantzun.
es
-Pero llevaste un arma contigo, Flora. -Ella no contest?-.
fr
-Mais tu avais emport? une arme, Flora.
en
'But you were carrying a gun, Flora.' She didn't reply.
eu
-Beraz, bazenuen susmorik.
es
As? que sospechabas.
fr
-Donc tu avais des soup?ons.
en
'So you must have suspected.
eu
Zergatik pentsatu zenuen Bittor zela Anneren hiltzailea?
es
?Por qu? pensaste que hab?a sido ?l el que hab?a matado a Anne?
fr
Qu'est-ce qui t'a fait croire que c'?tait lui qui avait tu? Anne ?
en
What made you think V?ctor killed Anne?'
eu
-Kontuan hartu nik inork baino hobeki ezagutzen nuela.
es
-Ten en cuenta que yo lo conoc?a mejor que nadie.
fr
-N'oublie pas que je le connaissais mieux que personne.
en
'I knew him better than anyone.'
eu
-Bai, badakit, baina noiz jakin zenuen?
es
-S?, eso lo s?, pero ?cu?ndo lo supiste?
fr
-Oui, je sais. Mais quand est-ce que tu l'as su ?
en
'Yes, I know that, but when did you find out?'
eu
-Jakin nuen, eta kitto.
es
-Lo supe y punto.
fr
-Je l'ai su, c'est tout.
en
'I found out, end of story.'
eu
-Ez, Flora, eta kitto ez.
es
-No, Flora, y punto no:
fr
-Non, Flora, ce n'est pas tout.
en
'No, Flora, that isn't the end of the story:
eu
Anne eta bertze bi neskato hil zituen, eta bertze aunitz gehiago zurekin esposatu aitzinetik.
es
mat? a dos chicas m?s, adem?s de Anne, y a much?simas otras antes incluso de que os casarais...
fr
Il a tu? deux filles, en plus d'Anne, et beaucoup d'autres encore, y compris avant votre mariage...
en
he killed two other girls besides Anne, and many more, even before you and he were married.
eu
Noiztik zenekien?
es
?Desde cu?ndo lo sab?as?
fr
Depuis quand tu le savais ?
en
When did you find out?
eu
Hiltzailea bera izaten ahal zela susmatzen zenuen, eta neskatoak hiltzen segitzea onartu zenion Anneri tokatu arte?
es
?Sospechabas de ?l y permitiste que continuara matando ni?as hasta que le toc? a Anne?
fr
Tu avais des soup?ons et tu n'as rien fait pour l'arr?ter jusqu'? ce qu'il s'en prenne ? Anne ?
en
Did you suspect him, but you let him go on until he dared to touch Anne?'
eu
-Ez nekien, zin egiten dizut-esan zion gezurretan-.
es
-No lo sab?a, te lo juro-minti?-.
fr
-Je ne savais pas, je te jure.
en
'I had no idea, I swear,' she lied.
