Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Gauez harrizko zubiaren azpian, Leo Perutz / J.M. Olaizola "Txiliku" / Joxe Mari Berasategi (Elkar, 2019
)
eu
Bularretik ibiltzen da gaizki, beraz.
es
As? que sufr?s del pecho...
fr
Vous, c'est la poitrine, moi, c'est l'estomac qui me cause du souci.
en
"So your trouble is your chest, sir," he said.
eu
Nik urdailean dut arazoa.
es
A m? lo que se me rebela es el est?mago.
fr
Une tartine de saindoux, une rondelle de saucisse, passe encore.
en
"Mine's my digestion.
eu
Ogi zati bat gantzarekin eta saltxitxa erdia, tira;
es
Un trozo de pan con grasa y media salchicha, eso puede pasar.
fr
Mais si j'accompagne le tout d'une gorg?e de bi?re, tous les maux des saints martyrs s'abattent alors sur moi.
en
Bread and dripping and a slice of sausage-that's perfectly all right.
eu
baina hurrupa bat garagardorekin lagunduta jaten badut, hor ditut martiri santu guztien sufrikarioak.
es
Pero si lo acompa?o con un trago de cerveza, entonces me asaltan todos los sufrimientos de los santos m?rtires.
fr
-Quel besoin as-tu de boire de la bi?re ?
en
But a sip ofbeer with it, and I'm subjected to all the sufferings of the holy martyrs."
eu
-Eta hik zertarako duk garagardoa? -esan zion margolariak-.
es
-?Y para qu? necesitas t? beber cerveza? -dijo el pintor-.
fr
fit le peintre.
en
"What do you need beer for?" the painter remarked.
eu
Benetako jostun batek, mozkortzeko, nahikoa dik zatitxo bat gazta.
es
Un aut?ntico sastre se emborracha con un trozo de queso.
fr
Un morceau de fromage suffit ? enivrer un authentique tailleur.
en
"A real tailor gets drunk on a bit of cheese."
eu
-galdetu zuen batelariak.
es
-pregunt? el batelero.
fr
-Puis-je me lever, ? pr?sent, monsieur ? demanda le batelier.
en
"Can I get up sir?" the raftsman asked.
eu
-Horrek, aldiz-azaldu zuen jostunak pasaratzeko orratzarekin anaia seinalatuz-, buruan du okerra.
es
-A ese, en cambio-explic? el sastre se?alando a su hermano con la aguja-es la cabeza lo que no le funciona bien.
fr
-Et chez lui, l?-bas, dit le tailleur en d?signant son fr?re de son aiguille, c'est la t?te qui ne va pas, comme vous le voyez.
en
"And his trouble," the tailor went on, pointing his needle at his brother, "is his head, as you can see.
eu
Erotuta dago.
es
Est? loco.
fr
C'est un fou.
en
He's a fool.
eu
Tira, gutako bakoitzak du bere gurutzea.
es
Cada cual tiene su cruz.
fr
A chacun sa croix. "
en
And so each of us has his cross."
eu
Esku-keinu batez berriro gonbidatu zuen etorri berria esertzera, eta orduantxe konturatu zen batelariak bi aulki behar izan zituela eta lantegian ez zegoela besterik.
es
Con un gesto de la mano invit? a su hu?sped a tomar asiento, y solo entonces se dio cuenta de que el batelero ocupaba dos sillas y de que no hab?a m?s en el taller.
fr
D'un geste de la main, il invita de nouveau son h?te ? s'asseoir, et c'est alors seulement qu'il remarqua que le batelier occupait deux chaises, et qu'il n'y en avait pas d'autre dans l'atelier. Il se mit en col?re. " L?ve-toi, gros p?trin !
en
He again gestured to the guest to take a seat, and only then realised that the raftsman was sitting on two chairs and that there were no others in the shop.
eu
Haserretu egin zen. -Altxa hadi, kaikua!
es
Se enfureci?. -?Lev?ntate, botarate!
fr
Esp?ce de barrique ! lui cria-t-il.
en
"Get up, you kneading trough, you hogshead," he shouted angrily.
eu
Kirtena halakoa! -egin zion oihu-.
es
?Zampatortas! -le grit?-.
fr
Les autres aussi ont le droit de s'asseoir. "
en
"Can't you see that other people want to sit down?"
eu
Batelaria kostata jaiki zen, irain-hitz haiek jasota ere oso kontent, ez baitzuen geldirik jarraitu behar denbora gehiagoz, eta aulkietako bat herrestan eraman zion ustezko eskribauari.
es
El batelero, a quien se dirig?an aquellos extra?os vituperios, se levant? con dificultad, aunque contento por no tener que permanecer inm?vil por m?s tiempo, y le acerc? una de las sillas al que se dec?a escribano.
fr
Le batelier, ? qui ces ?tranges injures ?taient destin?es, se leva lourdement, mais n?anmoins tr?s satisfait de ne plus devoir rester assis sans bouger, et poussa l'une des deux chaises en direction du pr?tendu ?crivain.
en
The raftsman to whom these unusual expletives were addressed rose clumsily to his feet, delighted at no longer having to sit still, and pushed one of the two chairs in the direction of the supposed public letter writer.
eu
Bitartean, margolariak amaitua zuen erretratua. Besoa luzatu eta eskuan harturik, zorrotz begiratu ostean, buruari batera eta bestera eragin eta ahoa okertu zuen, egindako lanak erabat asebeteko ez balu bezala.
es
Entretanto el pintor hab?a terminado su retrato. Lo contemplaba a distancia, meneando la cabeza y esbozando un gesto con la boca como si no acabara de satisfacerle lo que hab?a pintado.
fr
Il le tenait dans sa main tendue et l'examinait attentivement, penchait la t?te d'un c?t?, puis de l'autre, faisait la moue comme si ce qu'il venait d'achever ne parvenait pas ? le satisfaire enti?rement.
en
Meanwhile the artist had finished his portrait, which he held in his outstretched hand, looking at it appraisingly, shaking his head and grimacing as if he were not totally satisfied with his handiwork.
eu
Gero, erraldoi bizardunari luzatu zion, eta hark bi hatzekin hartu zuen, kontu handiz eta ikusteko irrikan.
es
Luego se lo entreg? al gigante barbudo y este lo cogi? entre dos dedos con gran cuidado y expectaci?n.
fr
Puis il le tendit au g?ant barbu, qui le saisit d?licatement, plein d'espoir, entre deux doigts.
en
Then he handed it to the bearded giant, who carefully and expectantly took it with two fingers.
eu
Batelariak aurpegi bat ikusi zuen, eta ezaguna egin zitzaion: berea izango zen sobra ere;
es
El batelero vio una cara que le resultaba conocida y que muy bien podr?a ser la suya.
fr
Le batelier d?couvrit un visage qui lui ?tait familier et pouvait fort bien ?tre le sien.
en
He saw a face that seemed familiar to him and might very well be his own.
eu
ezagutu zuen lepo inguruan lotuta zeraman zapia ere;
es
Tambi?n reconoci? el pa?uelo que llevaba anudado al cuello.
fr
Il reconnut aussi l'?charpe qu'il avait nou?e autour de son cou.
en
He also recognised the handkerchief round his neck.
eu
baina jaiegunetako jantzi berriaren arrastorik ere ez zen ageri koadroan.
es
Pero de su traje de domingo no hab?a ni rastro.
fr
Mais il ne voyait pas son habit du dimanche.
en
But there was no trace in the picture of his new Sunday coat.
eu
Desengainua hartu zuen. Halako presa zuen bere desiran, halako desilusioa hartu zuen ikustean ez ziotela desira bete, non estu eta larri baitzebilen barrena askatzeko. -Zertarako?
es
Se sent?a decepcionado. Un deseo imperioso y el disgusto por no verlo cumplido pugnaban en su cabeza deseando aflorar. -?Por qu??
fr
Il ?tait d??u, un d?sir imp?rieux et la contrari?t? qu'il ?prouvait de ce que ce d?sir n'e?t pas ?t? exauc? s'affrontaient dans son cerveau et cherchaient d?sesp?r?ment ? s'exprimer.
en
He was disappointed. A strong wish, and disappointment that it had not been fulfilled, struggled for expression in his brain.
eu
Esan, jauna, zertarako etorri naiz jaiegunetako jantziarekin?
es
?Por qu? he tenido que ponerme mi traje de domingo, su se?or?a?
fr
" Pourquoi, demanda-t-il, pourquoi, monsieur, ai-je mis mon habit du dimanche ?
en
"Why, sir," he asked, "why did I put on my Sunday coat?"
eu
-Nik ere horixe galdetzen zioat neure buruari-esan zuen margolariak-.
es
-Eso me pregunto yo tambi?n-dijo el pintor-.
fr
-C'est ce que je me demande aussi, r?pondit le peintre.
en
"That's what I want to know,' said the artist.
eu
Eta ez diat ulertzen zergatik moztu duan bizarra.
es
Y tampoco entiendo por qu? os hab?is dejado recortar la barba.
fr
Et je ne sais pas non plus pourquoi vous vous ?tes fait tailler la barbe.
en
"Also I don't understand why you shortened your beard.
eu
Atzo askoz itxura hobea heukan.
es
Tal y como la ten?ais ayer estaba mejor.
fr
Elle vous allait mieux comme elle ?tait hier.
en
As it was yesterday it suited you better.
eu
Eta orain, hoa, ezin diat denbora gehiago galdu hirekin.
es
Y ahora, marchaos, no puedo dedicaros m?s tiempo.
fr
Partez, maintenant, partez, je n'ai plus de temps ? vous consacrer.
en
Now go, I've no more time for you."
eu
Eta bultzaka eraman zuen batelaria ate aldera, nahiz eta gelditu egiten zen behin eta berriro, esperoz eta pintatuko ziola oraindik jaiegunetako jantziaren ataltxo bat bederen; azkenean lortu zuen kalera egoztea.
es
Paso a paso empuj? al batelero hacia la puerta, pero este se deten?a una y otra vez con la esperanza de que le pintara al menos un pedacito de su traje dominical. Finalmente se march?.
fr
" Et ? ces mots, il poussa pas ? pas vers la porte le batelier, qui s'arr?tait constamment dans l'espoir que le peintre accepterait tout de m?me de faire appara?tre un petit bout de son habit du dimanche sur le tableau, et le mit finalement dehors.
en
The artist pushed him towards the door, though he kept stopping in the hope of getting at least a small part of his Sunday coat into the picture, but the artist kept pushing him step by step until he was out.
eu
Enperadorea eskuak berotzen ari zen su-ontziaren alboan eserita.
es
El emperador se hab?a sentado junto al brasero y se calentaba las manos.
fr
L'empereur s'?tait install? pr?s de la bassine de cuivre et se r?chauffait les mains.
en
The Emperor had been sitting by the brazier and was warming his hands.
eu
Jostunarengana itzuli zen.
es
Luego se volvi? hacia el sastre.
fr
Il s'adressa alors au tailleur.
en
He now turned to the tailor and said:
eu
-Urdaileko gaitza esan du berorrek?
es
-?Hab?is dicho mal de est?mago?
fr
" Des maux d'estomac, dites-vous ?
en
"Stomach trouble, did you say?
eu
Eta sendagileek ez diote erremedioren bat eman?
es
?Y los m?dicos no encuentran el remedio?
fr
Et les m?decins n'ont pu vous aider ?
en
And the doctors can't do anything for you?
eu
Ea gogoratzen den: berorrek otoitz egin du inoiz kondenatu baten alde?
es
Tratad de recordar si no hab?is rezado alguna vez por la redenci?n de un alma en pena.
fr
R?fl?chissez un peu, n'avez-vous jamais pri? pour le salut d'une ?me damn?e ?
en
I wonder whether you have ever prayed for the deliverance of a damned soul."
eu
-Nik?
es
-?Yo?
fr
-Moi ?
en
"What?
eu
Noren alde?
es
?Para qui?n?
fr
Pour qui ?
en
Me?
eu
-galdetu zuen jostunak betaurrekoak ondo ipiniz.
es
-inquiri? el sastre ajust?ndose los anteojos.
fr
demanda le tailleur en ajustant ses lunettes.
en
Whom should I pray for?" the tailor replied, adjusting his spectacles.
eu
-Behin batean San Gregoriok-azaldu zion enperadoreak-debozio handiz errezatu omen zuen Trajano enperadore paganoaren alde, zeinaren irudia behin eta berriz agertzen baitzitzaion ametsetan marmolezko sarkofago batean ikusi zuenez geroztik, kondenaziotik salbatua izan zedin.
es
-San Gregorio-le explic? el emperador-rez? una vez con gran fervor por el alma del emperador pagano Trajano, cuya imagen hab?a visto sobre un sarc?fago de m?rmol y que a menudo se le aparec?a en sue?os para que se le liberara de su condena.
fr
-Saint Gr?goire, dit l'empereur, a pri? un jour avec ferveur pour l'?me de l'empereur pa?en Trajan, dont il avait vu le portrait sur un sarcophage de marbre et qui lui ?tait ?galement apparu en r?ve ? plusieurs reprises, afin qu'elle f?t arrach?e ? la damnation.
en
"St Gregory," the Emperor explained to him, "once prayed very ardently that the soul of the pagan Emperor Trajan, whose portrait he saw on a marble tomb and who appeared to him several times in dreams, might be delivered from damnation.
eu
Otoitza entzuna izan omen zen, baina santuak bizitza osoan jasan behar izan omen zuen urdaileko gaitza.
es
Su oraci?n fue escuchada, pero ?l tuvo que sufrir a cambio un mal de est?mago que lo acompa?? toda su vida.
fr
Sa pri?re fut entendue, mais il dut accepter en contrepartie des maux d'estomac qui le firent souffrir sa vie durant.
en
His prayer was granted, but in return the saint had to suffer from stomach trouble for the rest of his life."
eu
-Berori ere ez dabil oso betea goiko ganbara horretatik-esan zion jostunak, orratzarekin enperadorearen burua seinalatuz.
es
-Vos tampoco and?is muy bien de la azotea-dijo el sastre remend?n se?alando con la aguja la cabeza del emperador.
fr
-?a ne va pas bien non plus, l?-haut, chez vous ", remarqua le tailleur en d?signant de son aiguille le front de l'empereur.
en
"You're not right in the top storey either," said the tailor, pointing his needle at the Emperor's brow.
eu
Enperadorea isildu egin zen.
es
El emperador se call?.
fr
L'empereur se tut.
en
The Emperor fell silent.
eu
Begiak josiak zituen paretan zintzilik zegoen akuarelatxo batean.
es
Su mirada hab?a tropezado con un cuadrito pintado a la acuarela que colgaba de la pared.
fr
Son regard ?tait tomb? sur un petit tableau ? l'aquarelle qui ?tait accroch? au mur.
en
He had been struck by a small picture in water colours that was fixed to the wall.
eu
Baratze txiki bat ageri zen, lehentxeago zeharkatu zuena begiratu ere egin gabe;
es
Representaba precisamente el jard?n que acababa de cruzar sin echarle ni un vistazo.
fr
Il repr?sentait le jardinet que l'empereur venait de traverser sans lui accorder le moindre regard.
en
It was of the small garden through which he had walked shortly before, without taking any notice of it.
eu
bertan, gauza askorik ez: elorri beltz bat, arbola bat adar mehe hosto-galduekin, elur-putzu bat eta hesi-ohol batzuk; ordea, bazuen gauza guztien gainean halako xarma bat, hitzez ezin adierazizkoa. neguko malenkonia eta udaberriaren zantzuak; agian grazia bat berezkoa, noizbehinka miseriak eta ezdeusak soilik izaten dutena.
es
En el cuadro no hab?a apenas m?s que una zarzamora y un ?rbol deshojado con su fino ramaje, un charco de nieve y los tablones de una cerca, pero en ello hab?a una magia que no era posible expresar con palabras... una melancol?a invernal y un presagio de primavera, o quiz? solo esa belleza que poseen a veces la pobreza y la humildad.
fr
On ne voyait sur ce tableau qu'un prunellier et un arbre d?nud? aux maigres branches, une plaque de neige boueuse et les planches d'une palissade, mais tout cela ?tait empreint d'un charme que les mots n'auraient suffi ? exprimer : il s'en d?gageait une m?lancolie hivernale m?l?e au pressentiment du printemps, ou peut-?tre simplement la gr?ce qui est parfois le propre de la pauvret? et de la simplicit?.
en
Hardly anything was to be seen in the picture but a blackthorn bush and a leafless tree with thin branches, a patch of snow and the rails of a fence, but it was suffused in a magic that was inexpressible in words-the melancholy of winter and the hint of spring to come, or perhaps only the charm that is sometimes peculiar to the poor and unpretentious.
eu
Maisu handi baten lana zen, eta enperadoreari ez zitzaion oharkabean pasa. Argi izan zuen margolan haren jabe egin behar zuela eta zegokion lekuan jarri, bere bilduman, maisu handien pinturen ondoan; eta irudikatu zuen Lukas Valkenborch-en paisaia baten alboan, zeina beste guztien gainetik estimatzen zuen.
es
Aquella era la obra de un gran maestro, y el emperador lo reconoci? de inmediato. Resolvi? que aquel cuadro deb?a ser suyo y ocupar el lugar que merec?a en su gabinete junto a las obras de los grandes maestros, y en su imaginaci?n ya lo ve?a colgado al lado de un paisaje de Lucas Valkenborch que estimaba sobre todas las cosas.
fr
C'?tait l'?uvre d'un grand ma?tre, l'empereur s'en rendait compte, et il sut d?s lors qu'il devait poss?der ce tableau et qu'il aurait la place qui lui revenait dans sa collection, aux c?t?s des ?uvres d'autres ma?tres-Il le voyait d?j? en pens?e accroch? ? c?t? d'un paysage de Lukas van Valkenborch qu'il aimait par-dessus tout.
en
It was the work of a great master, as the Emperor saw, and it was clear to him that he must possess it and that it must be given the place it deserved next to the works of other masters, and he already visualised it next to a landscape by Lukas van Valkenborch that he specially loved.
eu
Orduan ohartu zen dirurik gabe irten zela gaztelutik Cervenkarekin, eskribau-jantzian. Gogait eragiteko modukoa zen!
es
Al mismo tiempo record? que hab?a olvidado proveerse de dinero cuando, disfrazado de escribano, sali? del castillo en compa??a de Cervenka. Aquello resultaba enojoso.
fr
Mais au m?me moment, il se souvint qu'en quittant le ch?teau en compagnie de Cervenka, il n'avait pas pens? ? emporter d'argent dans les poches de son habit d'?crivain. Quelle contrari?t? ! Qu'importe, qu'importe ! se dit-il pour se consoler.
en
At the same time it struck him that he had omitted to provide himself with money when he left the Castle with Cervenka in the guise of a public letter writer.
eu
"Ez dio axola, tira, ez dio axola-esan zion bere buruari, kontsolatzeko-. Bihar goizean goiz bidaliko dut Cervenka, emango dizkiot bi-hiru florin, edo lau, agian;
es
No importa, no importa, se dijo para consolarse. Ma?ana por la ma?ana enviar? a Cervenka, le dar? dos o tres florines, o quiz? cuatro.
fr
Demain matin, j'enverrai Cervenka, je lui donnerai deux, trois florins, ou m?me quatre-Cervenka est assez adroit, et sait parler aux gens.
en
But never mind, never mind, he said to himself, I'll send Cervenka early tomorrow morning with two, three or perhaps four gulden.
eu
oso trebea da Cervenka, badaki jendeari berba egiten; gure Cervenka gai da edonor iruzurtzeko, eta jakingo du nola eskuratu lan bitxi hori diru gutxiren truke;
es
Es un tipo h?bil Cervenka, y sabe c?mo tratar a la gente; un embaucador, eso es lo que es, sabr? hacerse con la extraordinaria pieza por poco dinero, siempre compra barato.
fr
Cervenka est capable de rouler n'importe qui. Il acquerra cette ?uvre ? bas prix, comme tout ce qu'il ach?te.
en
Cervenka's very good with people and knows how to handle them, he doesn't give a damn for anyone, he'll get this masterpiece for a song, he always gets things cheap.
eu
Gero, ordea, beste egitasmo bat kontsideratu zuen koadro hura eta pintorearen beste hainbat lan bereganatzeko.
es
Pero luego se le ocurri? otro plan para hacerse con aquel cuadro e incluso con m?s obras de aquel pintor.
fr
Mais ensuite, il envisagea une autre mani?re de s'approprier le tableau ainsi que d'autres belles ?uvres de ce peintre.
en
But then he thought of a way of acquiring other fine works by this master.
eu
-Ondo egindako lana, ederra benetan-esan zuen pintura seinalatuz.
es
-Es una obra bien hecha y muy bella-observ? se?alando el cuadro.
fr
" Voil? un travail excellent et fort beau ? regarder, remarqua-t-il en d?signant le tableau.
en
"That's good work and a pleasure to look at," he said, pointing to the picture.
eu
-Hori?
es
-?Aquel?
fr
Avec la flaque de boue ?
en
"What?
eu
Kaka-putzua duena? -harrituta jostunak, betaurrekoak bere lekuan ipiniz.
es
?El del charco de mierda? -se extra?? el sastre ajust?ndose los anteojos.
fr
" fit le tailleur, l'air surpris, en ajustant ses lunettes.
en
That one?" the tailor said in surprise, adjusting his spectacles.
eu
-Gaztelura eraman beharko luke-enperadoreak, oraingoan margolariarengana itzulita-, ikus dezaten berori zertarako den gai.
es
-Deber?ais ir al castillo-dijo el emperador dirigi?ndose al pintor-para que sepan de lo que sois capaz.
fr
" Vous devriez le porter au ch?teau, dit l'empereur, s'adressant au peintre.
en
"You should take it up to the Castle," said the Emperor, turning to the artist, "to show them what you're capable of."
eu
-Eskertzen diot aholkua-esan zuen margolariak, zeina une horretan arkatz gorria eta koloretako klarionak zorrozten ari baitzen-.
es
-Os agradezco el consejo-dijo el pintor, que en aquel momento estaba ocupado afilando el l?piz encarnado y las tizas-.
fr
Ainsi, on saura l?-haut ce dont vous ?tes capable.
en
"Thank you for your advice," said the painter, who was busy sharpening his reddle and his chalks.
