Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Finzi-Kontinitarren lorategia, Giorgio Bassani / Koldo Biguri (Ibaizabal, 1997
)
eu
Adi egon zitzaidan, gogoetatsu.
es
Me hab?a escuchado meditabundo.
fr
Il m'?coutait, pensif.
en
He listened to me, thoughtfully.
eu
-Longhi? -galdetu zuen bukaeran, ezpainak dudati kizkurtuz-.
es
-Longhi-me pregunt? al final, torciendo los labios con gesto de perplejidad-.
fr
-Longhi ?
en
"Longhi?" he asked in the end, looking doubtful.
eu
Nola?
es
?C?mo?
fr
demanda-t-il finalement crispant les l?vres, ind?cis.
en
"Who's he?
eu
Dagoeneko izendatu al dute Arte-Historia katedrako titular berria?
es
?Ya han nombrado al nuevo titular de la c?tedra de Historia del Arte?
fr
Auraient-ils d?j? nomm? le nouveau titulaire de la chaire d'histoire de l'art ?
en
Have they already appointed the new professor to the chair of the History of Art?"
eu
Ez nuen ulertzen.
es
Yo no comprend?a.
fr
Je ne comprenais pas.
en
I didn't understand.
eu
-Bai-insistitu zuen-.
es
-S?, s?-insisti?-.
fr
-Mais oui, insista-t-il.
en
"Why, yes," he insisted.
eu
Beti entzun dut arte-historia irakaslea, Bolognan, Igino Benvenuto Supino dela, Italiako judu-herriko gizonik ospetsuenetako bat.
es
Siempre he o?do decir que el profesor de Historia del Arte en Bolonia es Igino Benvenuto Supino, una de las mayores glorias del juda?smo italiano.
fr
J'ai toujours entendu dire qu'? Bologne, le professeur d'histoire de l'art ?tait Igino Benvenuto Supino, l'une des plus grandes figures de l'h?bra?sme italien.
en
"I've always heard the Professor of the History of Art at Bologna is Igino Benvenuto Supino, one of the shining lights of Italian Jewry.
eu
Hortaz...
es
Conque...
fr
Donc...
en
So..."
eu
Izan zen, bai-moztu nion-, izan zen:
es
Lo hab?a sido-lo interrump?-, lo hab?a sido:
fr
-Tel avait ?t? le cas, l'interrompis-je, tel avait ?t? le cas :
en
So he had been-1 interrupted-so he had been:
eu
1933ra arte.
es
 
fr
 
en
 
eu
Baina 1934tik, Supino adinagatik erretiratu zenean, haren posturako Roberto Longhiri deitu zioten, hain zuzen.
es
hasta 1933. Pero desde 1934, para el puesto de Supino, tras la jubilaci?n de ?ste, hab?an llamado a Roberto Longhi.
fr
jusqu'en 33. Apr?s quoi, depuis 34, ? la place de Supino, mis ? la retraite parce qu'il avait atteint la limite d'?ge, c'?tait justement Roberto Longhi qui avait ?t? nomm?.
en
until 1933. After which, Roberto Longhi took over in '34, when Supino retired on account of his age.
eu
Ez al zituen ezagutzen-jarraitu nuen, ni ere pozik informazio hutsune batean harrapatu nuelako-Roberto Longhik Piero della Francescaz eta Caravaggio eta haren eskolaz egindako saiakera funtsezkoak?
es
?No conoc?a ?l-prosegu?, contento de sorprender una laguna en su erudici?n-, los fundamentales ensayos de Roberto Longhi sobre Piero della Francesca y sobre Caravaggio y su escuela?
fr
Est-ce qu'il ne connaissait pas, lui, continuai-je, heureux de le prendre, moi aussi, en flagrant d?lit d'ignorance, est-ce qu'il ne connaissait pas l'essai fondamental de Roberto Longhi sur Piero della Francesca ?
en
Didn't he know-1 went on, pleased to catch him slipping up over his facts as well-didn't he know Roberto Longhi's fundamental essay on Piero della Francesca? And his others on Caravaggio and his school?
eu
Ez al zuen ezagutzen Officina ferrarese liburua, 33an hainbesteko zarata aterarazi zuena, urte hartan bertan Palazzo dei Diamanti-n antolatu zen Ferrarako Errenazimenduari buruzko Erakusketa egin zenean?
es
?No conoc?a la Officina ferrarese, obra que hab?a tenido tanta resonancia en 1933, en la ?poca de la Exposici?n del Renacimiento ferrar?s celebrada ese a?o en el Palazzo dei Diamanti?
fr
Et son Officina ferrarese, une ?uvre qui avait fait tant de bruit, en 33, ? l'?poque de l'Exposition de la Renaissance ferraraise qui avait eu lieu ? Ferrare cette m?me ann?e, au Palazzo dei Diamanti ?
en
And the Officina ferrarese, a work which had aroused so much interest in '3 3, at the time of the Renaissance exhibition held here in the same year, at the Diamanti palace?
eu
Nire tesia lantzeko, Officina-ko azken orrietan oinarritu nahi nuen hain zuzen, doi-doi ukitzen zutelako gaia:
es
Para redactar mi tesis, yo me iba a basar en las ?ltimas p?ginas de la Officina, que trataban el tema s?lo de pasada:
fr
Pour r?diger mon dipl?me, j'aurais pris pour base les derni?res pages de l'Officina, qui se bornaient seulement ? effleurer ce th?me :
en
If I'd written the thesis, I'd have based myself on the final pages of the Officina, which just touched on the theme:
eu
maisuki, baina sakondu gabe.
es
de modo marginal, pero sin profundizar.
fr
magistralement, certes, mais sans l'approfondir.
en
in a masterly way, certainly, but without going deeply into it.
eu
Ni hizketan ari nintzen, eta Ermanno irakasle jauna, inoiz baino makurtuago, isilik adi.
es
Yo hablaba y el profesor Ermanno, m?s encorvado que nunca, me escuchaba en silencio.
fr
Je parlais, et le professor Ermanno, plus vo?t? que jamais, m'?coutait en silence.
en
I talked, and professor Ermanno, more bent than ever, listened to me in silence.
eu
Zertaz ari ote zen pentsatzen?
es
?En qu? pensaba?
fr
? quoi pensait-il ?
en
What was he thinking of?
eu
Italiaren Batasunetik gure egunetara arte Italiako judu-herriaren edergarri izandako unibertsitateko "gizon txit ospetsu" haien kopuruaz?
es
?En el n?mero de "glorias" universitarias que hab?an sido ornato del juda?smo italiano desde la Unidad hasta nuestros d?as?
fr
Au nombre de " grandes figures " universitaires dont s'?tait enorgueilli l'h?bra?sme italien depuis l'Unit? jusqu'? nos jours ?
en
Of the number of"shining lights" ItalianJewry had given the universities since the unification of Italy?
eu
Zitekeena zen.
es
Era probable.
fr
C'?tait probable.
en
Very likely.
eu
Orduantxe, baina, bat-batean zuzpertu egiten zela ikusi nuen.
es
Cuando, mira por d?nde, lo vi animarse de repente.
fr
Mais, tout ? coup, je le vis s'animer.
en
But suddenly I saw him grow animated.
eu
Ingurura begira eta ahotsa xuxurla apal-apal batera mugatuz Estatuko sekretu baten berri adierazi behar balit bezalaxe, nobedade handia jakinarazi zidan:
es
Mirando a su alrededor y bajando la voz hasta reducirla a un susurro ahogado, como si fuera a comunicarme un secreto de estado, me dio la gran nueva:
fr
Regardant autour de lui et r?duisant sa voix ? un chuchotement ?touff?, ni plus ni moins que s'il avait eu ? me faire part d'un secret d'?tat, il me communiqua sa grande nouvelle :
en
Looking round and lowering his voice to a stifled whisper, neither more nor less than as if he were going to share a state secret with me, he told me the great news;
eu
Carducciren gutun sorta argitaragabe bat zeukala, poetak amari idatziak 1875ean. Haiek ikustea interesatzen bazitzaidan, eta gero italierazko tesi baterako gai izateko egokiak zirela irudituz gero, guztiz prest zegoela niri emateko.
es
que ?l pose?a algunas cartas in?ditas de Carducci, cartas escritas por el poeta a su madre en 1875. Si me interesaba verlas y si las consideraba objeto v?lido para una tesis de doctorado en italiano, estaba dispuesto a ced?rmelas.
fr
il poss?dait un groupe de lettres in?dites de Carducci, des lettres ?crites ? sa m?re par le po?te, en 75. Cela m'int?ressait-il de les voir ? me demanda-t-il ensuite. Si, par hasard, je les jugeais dignes d'?tre le sujet d'un dipl?me de fin d'?tudes italiennes, il ?tait plus que dispos? ? les mettre ? ma disposition.
en
that he owned a group of unpublished letters from Carducci, letters written by the poet to his mother in 1875. Would I be interested to see them?-he asked me. If by any chance I thought they would make a suitable subject for a thesis for my degree in Italian, he would be very happy to put them at my disposal.
eu
Meldolesi nuela buruan, irribarre egin nuen, nola ez.
es
Pensando en Meldolesi, no pude por menos de sonre?r.
fr
Pensant ? Meldolesi, je ne pus m'emp?cher de sourire.
en
Thinking of Meldolesi, I couldn't help smiling.
eu
Eta Nuova Antologia-ra bidali beharreko saiakera?
es
?Y el ensayo que hab?a de enviar a la Nuova Antologia?
fr
Et l'essai qu'il devait envoyer ? la Nuova Antologia ?
en
What about the essay to send to the Nuova Antologia?
eu
Hainbeste aldiz hitz egin eta gero, ez al zen iritsi ezertxo ere egitera?
es
As?, despu?s de tanto hablar, ?no hab?a llegado a hacer nada?
fr
Apr?s en avoir tant parl?, il n'en avait donc jamais rien fait ?
en
After all his talk, hadn't he cooked up anything?
eu
Meldolesi gaixoa.
es
Pobre Meldolesi.
fr
Pauvre Meldolesi :
en
Poor Meldolesi:
eu
Baziren urte batzuk Bolognako Minghetti-ra aldatu zutela, berarentzat atsegin handiz, bai horixe!
es
Hac?a varios a?os que lo hab?an trasladado al Minghetti de Bolonia: ?con gran satisfacci?n suya, por supuesto!
fr
depuis quelques ann?es, il avait ?t? transf?r? au Minghetti de Bologne-pour sa plus grande satisfaction, bien s?r !
en
a few years ago he had been transferred to the Minghetti school at Bologna-delighted, of course!
eu
Noizbait bisita egin beharko nion...
es
Un d?a de aquellos ten?a yo que ir a verlo...
fr
Un jour ou l'autre, il fallait vraiment que j'aille le voir...
en
Some day or other I must really go along and see him....
eu
Ermanno irakasle jauna iluntasuna eta guzti konturatu zen irribarrez nengoela.
es
Pese a la oscuridad, el profesor Ermanno advirti? mi sonrisa.
fr
Malgr? l'obscurit?, le professor Ermanno s'aper?ut tout de m?me que je souriais.
en
In spite of the darkness, professor Ermanno realized I was smiling.
eu
-Badakit, badakit-esan zuen-axola gutxi dizuela Goisue Carduccik gazteoi azken bolada honetan!
es
-?Ya s?, ya s?!-dijo-, que vosotros, los j?venes, de un tiempo a esta parte subestim?is a Giosu? Carducci.
fr
-Eh, je le sais, je le sais, dit-il, que, depuis quelque temps, vous autres jeunes gens, vous le traitez un peu par-dessous la jambe, Giosue Carducci !
en
"Oh, I know, I know," he said, "you youngsters haven't taken Giosue Carducci very seriously for some time now.
eu
Badakit haren ordez Pascoli bat edo D'Annunzio bat nahiago duzuela.
es
Ya s? que prefer?s a un Pascoli y a un D'Annunzio.
fr
Je sais que vous lui pr?f?rez un Pascoli et un D'Annunzio.
en
I know perfectly well you even prefer Pascoli or D'Annunzio."
eu
Nekerik gabe sinestarazi nion beste arrazoi bategatik egin nuela irribarrea, nahigabeagatik hain zuzen.
es
No me fue dif?cil convencerlo de que hab?a sonre?do por una raz?n muy distinta: por una contrariedad.
fr
Mais il me fut facile de le convaincre que j'avais souri pour une tout autre raison, que j'avais souri de d?sappointement, veux-je dire.
en
It was easy to persuade him that I had smiled for quite another reason-that is, from disappointment.
eu
Jakin banu lehenago Carducciren gutun argitaragabe batzuk zeudela Ferraran!
es
?Si hubiera sabido que exist?an en Ferrara cartas in?ditas de Carducci!
fr
Si j'avais su qu'existaient ? Ferrare des lettres m?dites de Carducci !
en
If only I'd known there were some unpublished letters of Carducci's in Ferrara!
eu
Calcaterra irakasleari Panzacchiri buruzko tesia proposatu ordez-ordurako egina nuen bezala-, zalantzarik gabe askoz interes handiagoa zuen "Carducci eta Ferrara" proposatuko nion.
es
En lugar de proponer al profesor Calcaterra, como, por desgracia, hab?a hecho ya, una tesis sobre Panzacchi, habr?a podido perfectamente proponerle un "Carducci en Ferrara", de inter?s sin duda mayor.
fr
Au lieu de proposer, comme je l'avais d?j? fait, h?las, au professeur Calcaterra, un dipl?me sur Panzacchi, j'aurais tr?s bien pu lui proposer un " Carducci ferrarais " d'un int?r?t indubitablement plus grand.
en
Instead of suggesting a thesis on Panzacchi to Professor Calcaterra, as unfortunately I'd already done, I could perfectly well have suggested a "Ferrarese Carducci", of undoubtedly greater interest.
eu
Auskalo, baina: Calcaterra jaunari argi eta garbi hitz eginez gero, pertsona jator-jatorra zen-eta, beharbada lortuko nuen oraindik Panzacchi utzi eta Carducci hartzea, oso lotsagarri geratu gabe.
es
Pero qui?n sabe: tal vez hablando con franqueza del asunto al profesor Calcaterra, que era una persona excelente, consiguiese pasar a?n de Panzacchi a Carducci sin perder la cara.
fr
Qui sait, pourtant, peut-?tre que, si je parlais franchement de la chose au professeur Calcaterra, lequel ?tait une excellente personne, peut-?tre que je pourrais encore ?changer Panzacchi contre Carducci sans trop perdre de ma dignit?.
en
But maybe, if I spoke frankly to professor Calcaterra, who was extremely nice, maybe I could stil manage to change over from Panzacchi to Carducci without losing too much face.
eu
-Noiz espero duzu aurkeztea tesia? -galdetu zidan azkenik Ermanno irakasle jaunak.
es
-?Cu?ndo piensas doctorarte? -me pregunt? por ?ltimo el profesor Ermanno.
fr
-Quand comptes-tu passer ton dipl?me ? me demanda finalement le professor Ermanno.
en
"When will you be getting your degree?" professor Ermanno asked me at last.
eu
- Ba...
es
-Pues...
fr
- Ma foi !
en
 
eu
Datorren urtean espero dut, ekainean.
es
el a?o que viene en junio, espero.
fr
L'ann?e prochaine, en juin, je l'esp?re.
en
"Well, in June next year, I hope.
eu
Ez ahaztu ni ere ikasle librea naizela.
es
No olvide que tambi?n yo soy alumno libre.
fr
N'oubliez pas que je suis, moi aussi, fuori corso.
en
But don't forget I'mfMori corso myself."
eu
Baiezkoa egin zuen zenbait aldiz, isilik.
es
Asinti? varias veces, en silencio.
fr
Il hocha plusieurs fois la t?te, silencieusement.
en
He nodded several times, in silence.
eu
- Ikasle librea?
es
-?Libre?
fr
- Fuori corso ?
en
 
eu
-hasperen egin zuen azkenik-.
es
-suspir? por ?ltimo-.
fr
soupira-t-il finalement.
en
"Are you?" he sighed, at last.
eu
Bueno, berdin dio.
es
En fin, poco importa.
fr
Bah, ce n'est pas grave.
en
"Well, nothing wrong with that."
eu
Eta keinu lauso bat egin zuen eskuaz, esanez bezala gertatzen ari zen guztiarekin bai nik eta bai bere seme-alabek ere bagenuela astia, baita gehiegi ere.
es
E hizo un gesto vago con la mano, como diciendo que, con lo que estaba sucediendo, tanto yo como sus hijos ten?amos tiempo por delante, demasiado incluso.
fr
Et il fit de la main un geste vague, comme pour dire que, avec ce qui ?tait en train de se passer, nous avions, aussi bien moi que ses enfants, le temps : et que nous en avions m?me trop.
en
And he made a vague gesture with his hand, as if to say that, with what was happening, we had plenty of time before us, his children and I; too much, in fact.
eu
Baina aitak arrazoia zuen.
es
Pero ten?a raz?n mi padre.
fr
Mais mon p?re avait raison :
en
But my father was right:
eu
Funtsean ez zirudien horregatik oso nahigabetuta.
es
En el fondo, apenas parec?a afligido por ello.
fr
au fond, il ne semblait pas tellement pein? de cela.
en
basically he didn't seem to mind very much about it at all.
eu
Alderantziz.
es
Todo lo contrario.
fr
Bien au contraire.
en
On the contrary.
eu
5
es
5
fr
V
en
Chapter Five
eu
Mic?lek berak erakutsi nahi izan zidan lorategia.
es
Mic?l quiso ense?arme personalmente el jard?n.
fr
Ce fut Mic?l qui voulut me montrer le jardin.
en
Micol wanted to be the one to show me the garden.
