Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Finzi-Kontinitarren lorategia, Giorgio Bassani / Koldo Biguri (Ibaizabal, 1997
)
eu
Leopardi beste kontu bat zela, eta Ginestra idatzia zuela gainera, ez ahazteko hori...), baieztapenean baizik, Poetak, azken finean, Natura etsaiaren eta Heriotzaren kontra derrigor altxatu behar duen bai-an.
es
Leopardi era otra cosa y, adem?s, hab?a escrito la Ginestra, que no lo olvidase...), sino, al contrario, en la afirmaci?n, en el s? que el Poeta, en ?ltimo an?lisis, ha de elevar por fuerza contra la hostil Naturaleza y la Muerte.
fr
Leopardi c'?tait une autre chose et puis, que je ne l'oublie pas, Leopardi avait ?crit Le Gen?t !) mais, au contraire, sur l'affirmation, sur le oui que le po?te en derni?re analyse ne peut pas ne pas dresser contre la nature hostile et la mort.
en
Leopardi was quite another matter, and anyway he'd written the Ginestra, I mustn't forget!), but, on the contrary, it was based on affirmation, on the yes which, in the final analysis, the poet couldntfail to utter in the face ofhostile nature and death.
eu
Ezta Morandiren koadroek ere ez zuten komentzitzen, esaten zuen:
es
Ni siquiera los cuadros de Morandi le convenc?an-dec?a-:
fr
M?me les tableaux de Morandi qui ne le convainquaient pas, disait-il :
en
Even Morandi's paintings didn't win him overhe said-:
eu
gauza finak, hauskorrak dudarik gabe, baina haren iritziz "subjetiboak" eta "sustrai gabeak".
es
Cosas finas, delicadas, sin duda, pero demasiado "subjetivas" y "desarraigadas", seg?n ?l.
fr
c'?taient des choses fines, indubitablement d?licates, mais, selon lui, trop " individuelles ", trop " subjectives " et " d?racin?es ".
en
no doubt they were very subtle and delicate, but to him they seemed too "individual", too "subjective" and "rootless".
eu
Errealitatearekiko izua, huts egiteko izua:
es
El miedo a la realidad, el miedo al error:
fr
La peur de la r?alit?, la peur de se tromper :
en
Fear of reality, fear of being mistaken :
eu
horixe adierazten zuten azken batean Morandiren natura hilek, haren koadro ospetsuetako botila eta loretxoek; eta izua, baita artean ere, aholkulari ezin txarragoa izan da beti...
es
eso era lo que expresaban en el fondo los bodegones de Morandi, sus famosos cuadros de botellas y florecillas, y el miedo, tambi?n en el arte, siempre ha sido p?simo consejero...
fr
voil? ce qu'exprimaient, au fond, les natures mortes de Morandi, ses fameux tableaux repr?sentant des bouteilles et des fleurettes ; et la peur, ?galement en art, a toujours ?t? tr?s mauvaise conseill?re...
en
this, basically, was what Morandi's still lifes expressed, his famous pictures ofbottles and flowers; and fear, even in art, is always a very bad counsellor....
eu
Eta horri, ez ordea isilpean madarikatu gabe, ezin nion ezer kontra jarri inoiz.
es
A lo que, no sin maldecirlo en secreto, yo no encontraba argumento que oponer.
fr
? quoi, non sans le d?tester secr?tement, je ne trouvais jamais d'argument ? opposer.
en
And though I secretly cursed him, I could never answer back:
eu
Biharamun arratsaldean berak, zorioneko hark, Alberto eta Mic?l ikusiko zituela eta, beharbada, haiekin nitaz hitz egingo zuela pentsatzea aski izaten zen nire baitatik oldartzeko gogoa kendu eta neure oskolaren barruan egonarazteko.
es
La idea de que el d?a siguiente por la tarde, ?l, el afortunado, ver?a sin duda a Alberto y Mic?l, y hablar?a tal vez de m? con ellos, bastaba para hacerme renunciar a cualquier veleidad de rebeli?n, para mantenerme encerrado dentro de mi concha.
fr
La pens?e que le lendemain apr?s-midi, lui, le veinard, allait certainement voir Alberto et Mic?l et qu'il parlerait peut-?tre de moi avec eux suffisait ? me faire renoncer ? toute vell?it? de r?bellion et ? me forcer de rentrer dans ma coquille.
en
the thought that the following afternoon, he, the blessed, would be seeing Alberto and Micol, and perhaps talking to them about me, was enough to remove the faintest notion of rebellion from me, and send me back into my shell.
eu
Hala eta guztiz ere, esatekorik gabe ez nintzen geratzen.
es
No obstante, yo tascaba el freno.
fr
Ce nonobstant, je rongeais mon frein.
en
In spite of that I chafed.
eu
-Tira, hik ere, azken finean-erantzun nion gau batean-, ezeztapen tinkoa erabiltzen duk literatura garaikidearekin, bizirik dagoen bakarrarekin: gure literaturak bizitzarekin erabiltzen duenean jasaten ez duan ezeztapen berbera.
es
-Bueno, tambi?n t?, al fin y al cabo-objet? una noche-, adoptas ante la literatura contempor?nea, la ?nica viva, la misma negaci?n radical que, en cambio, no soportas cuando ella, nuestra literatura, la ejerce frente a la vida.
fr
-Eh bien, toi aussi, apr?s tout, objectai-je un soir, toi aussi, tu pratiques ? l'?gard de la litt?rature contemporaine, la seule vivante, cette m?me n?gation radicale que, au contraire, tu ne supportes pas quand celle-ci, notre litt?rature, l'exerce ? l'?gard de la vie.
en
"Well, after all," I objected one evening, "your attitude towards contemporary literature, the only living literature, isjust as radically negative as its attitude, our literature's attitude, is towards life-which is something you won't tolerate.
eu
Zuzena iruditzen al zaik?
es
?Te parece justo?
fr
Cela te semble-t-il juste ?
en
Now is that fair?
eu
Victor Hugo eta Carducci dituk oraindik hire poeta idealak.
es
Tus poetas ideales siguen siendo Victor Hugo y Carducci.
fr
Tes po?tes id?als restent Victor Hugo et Carducci.
en
Your ideal poets are still Victor Hugo and Carducci:
eu
Onartu duk hori, ez?
es
Recon?celo.
fr
Admets-le.
en
admit it."
eu
- Zergatik ez?
es
-?Por qu? no?
fr
- Pourquoi pas ?
en
 
eu
-berak-.
es
-respondi?-.
fr
r?pondit-il.
en
"And why not?" he said.
eu
Nire iritziz, Carducciren poesia errepublikanoak, bere aldaketa politikoa baino lehenagokoak, edo, hobeki esanda, bere txotxaldi neoklasiko eta monarkikoa baino lehenagokoak, berriz kontutan izan beharrekoak dituk erabat.
es
En mi opini?n, los poemas republicanos de Carducci, los anteriores a su conversi?n pol?tica o, mejor dicho, a su chochez neocl?sica y mon?rquica, est?n por descubrir todos.
fr
Selon moi, les po?mes r?publicains de Carducci, ceux qui pr?c?dent sa conversion politique-ou, mieux vaudrait dire son g?tisme n?o-classique et monarchiste-, sont tous ? red?couvrir.
en
"I think Carducci's republican poems, the ones he wrote before his political conversion-or rather before he went back to his neoclassic and monarchical second childhood-should all be rediscovered.
eu
Irakurri al dituk berriro aspaldi honetan?
es
?Los has rele?do hace poco?
fr
Les as-tu relus r?cemment ?
en
Have you re-read them lately?
eu
Irakur itzak berriro eta ikusiko duk.
es
Prueba y ver?s.
fr
Essaie et tu verras.
en
Try, and you'll see."
eu
Berriro irakurri gabe nengoela eta ez nituela berriro irakurriko erantzun nion.
es
Respond? que no los hab?a rele?do y que no ten?a el menor deseo de hacerlo.
fr
Je r?pliquai que je ne les avais pas relus et que je n'avais aucune envie de les relire.
en
I replied I hadn't re-read them, and hadn't the slightest wish to.
eu
Nire ustez, haiek ere "farfail" hutsak zirela, abertzaletasun-erretorikaz puztuak.
es
Para m?, hasta esos segu?an siendo "trompetazos" hueros, hinchados de ret?rica patriotera.
fr
Pour moi, ces po?mes ?taient et restaient vides et " pompiers " eux aussi, pleins de rh?torique patriotarde.
en
To me they were, and still remained, empty "fanfares" puffed up with factitious, patriotic rhetoric.
eu
Eta, gainera, ulertezinak.
es
Incomprensibles, incluso.
fr
Incompr?hensibles m?me.
en
Downright incomprehensible, in fact.
eu
Eta dibertigarriak, horrexegatik gainera:
es
Y divertidas, si acaso, por eso:
fr
Et peut-?tre m?me amusants ? cause de cela :
en
And amusing if only for that:
eu
ulertezinak eta, funtsean, "surrealistak" zirelako.
es
por ser comprensibles y, por tanto, en el fondo "surreales".
fr
parce qu'incompr?hensibles et, donc, au fond " surr?els ".
en
because they were quite incomprehensible, and therefore basically "surrealist".
eu
Beste gau batean, aldiz, nire poesia bat errezitatzeko tentazioan erori nintzen, ez ordea neure burua eder uztearren, baizik eta aspaldian neure barruan ziztaka nabaritzen nuen aitortzeko, zakua husteko behar lausoagatik.
es
Sin embargo, otra noche, no tanto porque quisiera lucirme cuanto impulsado tal vez por la vaga necesidad de confesarme, de vaciar el saco, que desde hac?a tiempo sent?a apremiarme dentro, ced? a la tentaci?n de recitarle un poema m?o.
fr
Un autre soir, n?anmoins, non tant parce que je tenais ? me faire honneur ? ses yeux, mais, qui sait, pouss? peut-?tre par le vague besoin de me confesser, de vider mon sac, un besoin que depuis longtemps je sentais me presser int?rieurement, je c?dai ? la tentation de lui r?citer l'un de mes po?mes.
en
Another evening, all the same, not so much because I wanted to shine, as for some odd vague need, heaven knows quite what or why, to confess, to pour myself out, that I had been feeling for some time, I gave way to the temptation to recite one of my poems to him.
eu
Trenean idatzi nuen, Bolognatik bueltan lizentziatura-tesia irakurri ondoren, eta zenbait astez jarraitu nuen arren pentsatzen zintzoki islatzen zuela egun haietako nire ilunaldi sakona, aldi hartan neure buruarekiko sentitzen nuen ikara, orain, aldiz, Malnateri errezitatzen nion bitartean oso argi ikusten nuen, egonezinik aztoratuta baino areago, haren faltsutasun osoa, haren literatur izaera.
es
Lo hab?a escrito en el tren, de vuelta de Bolonia tras la lectura de la tesis del doctorado y, si bien por unas semanas hab?a seguido creyendo que reflejaba fielmente mi profunda desolaci?n de aquellos d?as, el horror que por m? mismo sent?a entonces, ahora, a medida que se la dec?a a Malnate, ve?a bien claro, con malestar m?s que temor, todo su car?cter falso y literario.
fr
Je l'avais ?crit dans le train, en rentrant de Bologne apr?s la soutenance de mon dipl?me de fin d'?tudes, et bien que j'eusse continu? de me figurer, pendant quelques semaines, qu'il refl?tait fid?lement la profonde d?solation qui ?tait la mienne ? cette ?poque, l'horreur pour moi-m?me que j'avais ?prouv?e alors, maintenant, cependant que je le disais ? Malnate, j'en voyais tr?s clairement, plus avec malaise qu'avec effroi, tout ce qu'il avait de faux, tout ce qu'il avait de litt?raire.
en
I had written it on the train, coming back from Bologna after my degree thesis had been discussed, and although for some weeks I had been deluding myself that it faithfully reflected my profound desolation at the time, the horror I had inspired in myself in those days, now, as I said it to Malnate, I gradually saw quite clearly, feeling more uneasy than dismayed, all its falseness, all its literariness.
eu
Giovecca partean genbiltzan, Prospettiva aldetik, eta harantzago trinkoa ageri zen landetako iluntasuna, harresi beltz bat bailitzan.
es
Camin?bamos por la Giovecca, all? abajo, por el lado de la Prospettiva, m?s all? de la cual la oscuridad del campo aparec?a espesa, una especie de muralla negra.
fr
Nous suivions le corso Giovecca, l?-bas, du c?t? de la Perspective, par-del? laquelle l'obscurit? de la campagne ?tait ?paisse, une esp?ce de muraille noire.
en
We were walking along Giovecca, at the end there near the Prospect, beyond which lay the thick country darkness, a kind of black wall.
eu
Emeki errezitatzen nuen, erritmoa nabarmen uzteko ahaleginetan, ahotsa hunkiduraz zamatuz, on itxura ematearren nire salgai hondatu pobre hari, baina, bukaerara hurbiltzen nintzen heinean, gero eta garbiago ikusten nuelarik erakustaldi haren ezinbesteko porrota.
es
Recitaba despacio, esforz?ndome por poner en evidencia el ritmo, cargando de emoci?n la voz en mi intento de hacer pasar por buena mi pobre mercanc?a deteriorada, pero cada vez m?s convencido, a medida que me acercaba al final, del inevitable fracaso de mi exhibici?n.
fr
Je d?clamais lentement mon po?me, m'effor?ant d'en mettre en ?vidence le rythme, chargeant de passion ma voix dans la tentative de faire passer pour bonne ma pauvre marchandise avari?e, mais de plus en plus convaincu, au fur et ? mesure que je m'approchais de la fin, de l'in?vitable faillite de mon exhibition.
en
I recited slowly, making myself stress the rhythm, my voice filled with pathos in an effort to pass off my poor shopsoiled goods as genuine, and, the nearer I drew to the end, the more firmly I was convinced that my exhibition was bound to fail.
eu
Aldiz, oker nengoen.
es
Y, sin embargo, me equivocaba.
fr
Mais au contraire, je me trompais.
en
But I was wrong.
eu
Bukatu nuenean, Malnatek seriotasun handiz begiratu zidan, eta gero esan zuen, ni aho zabalik utziz, asko gustatu zitzaiola poesia hura, biziki gustatu zitzaiola.
es
Apenas hube acabado, Malnate me mir? con extraordinaria seriedad y despu?s, dej?ndome con la boca abierta, me asegur? que el poema le hab?a gustado mucho, much?simo.
fr
? peine eus-je termin? que Malnate me regarda fixement avec une extraordinaire gravit?, puis, me laissant bouche b?e, il m'assura que mon po?me lui avait beaucoup, ?norm?ment plu.
en
The moment I finished Malnate gazed at me, looking remarkably serious, and then, leaving me open-mouthed, assured me he had liked my poem a lot, a very great deal indeed.
eu
Berriro errezitatzeko eskatu zidan (bai eta nik berehala horixe egin ere).
es
Me pidi? que se lo recitara otra vez (cosa que enseguida hice).
fr
Il me pria de le lui r?citer une seconde fois (chose que je fis imm?diatement).
en
He asked me to recite it again (which I did at once);
eu
Ondoren, zer esango eta, bere iritziz, nire "lirikak", berak bakarrik, "Montaleren eta Ungarettiren ahalegin penagarri guztiek batera" baino gehiago balio zuela esan zidan.
es
Tras lo cual me sali? con que, en su modesta opini?n, mi "l?rica", por s? sola, val?a m?s que todos "los penosos conatos de Montale y de Ungaretti juntos".
fr
Apr?s quoi, il me d?clara que, ? son modeste avis, mon " po?me " valait, ? lui seul, plus que tous les " p?nibles efforts de Montale et d'Ungaretti r?unis ".
en
after which he declared that in his modest opinion, my "lyric", on its own, was worth all "Montale and Ungaretti's dreary efforts put together".
eu
Benetako oinazea nabaritzen zela haren barruan, "konpromezu moral" erabat berria, egiazkoa.
es
Notaba dolor de verdad en ella, un "compromiso moral" absolutamente nuevo, aut?ntico.
fr
Il y sentait une vraie douleur, un " engagement moral " absolument nouveau et authentique.
en
You could feel real pain, a "moral commitment" that was absolutely new and authentic.
eu
Egia ote zioen?
es
?Era sincero, Malnate?
fr
Malnate ?tait-il sinc?re ?
en
Was Malnate sincere?
eu
Aldi hartan behintzat, baietz esango nuke, dudarik gabe.
es
Al menos, en aquella ocasi?n, creo que s?.
fr
En cette occasion, du moins, je dirais que oui.
en
At least on that occasion I would say he was.
eu
Kontua da gau hartatik aurrera etengabe nire bertsoak ozenki errezitatzen hasi zela, esanez lerro apur haietan posible zela "irekiune" bat antzematea kaligrafismoaren eta hermetismoaren ur meheetan hondartuta zegoen Italiako poesia garaikidearentzat.
es
Lo cierto es que, a partir de aquella noche, comenz? a repetir de continuo mis versos en voz alta y afirmaba que en aquellas pocas l?neas se pod?a vislumbrar una "apertura" para una poes?a, como la italiana contempor?nea, encallada en los tristes baj?os del caligrafismo y el hermetismo.
fr
Il est certain que, ayant bient?t appris par c?ur mes vers, il les citait continuellement, soutenant qu'il ?tait possible d'y entrevoir une " ouverture " pour une po?sie fig?e, comme la po?sie italienne contemporaine, dans les arides d?serts du calligraphisme et de l'herm?tisme.
en
At any rate he quickly learnt my verses by heart, and quoted them endlessly, saying that it was possible to catch a glimpse in them of an "opening" for contemporary Italian poetry, which was stuck on some pretty dry, stylized and "hermetic" shoals.
eu
Eta, aitortu beharko dut, orduan askoz gusturago entzuten nuen esaten zuena.
es
En cuanto a m?, no me averg?enza confesar que entonces quedarme escuch?ndolo me desagradaba mucho menos.
fr
Quant ? moi, je ne rougis pas de l'avouer, je le laissais dire sans lui donner un d?menti.
en
As for me, I am not ashamed to confess that I let him talk without contradiction.
eu
Haren laudorio hiperbolikoen aurrean, noizean behin protesta ahulen bat egitera mugatzen nintzen, bihotza esker eta itxaropenez mukuru nuela, berriro horretaz pentsatzean arbuiagarria baino areago hunkigarria iruditzen zaidan moduan.
es
Ante sus hiperb?licos elogios, me limitaba a aventurar de vez en cuando alguna d?bil protesta, con el coraz?n henchico de una gratitud y una esperanza bastante m?s conmovedoras que abyectas, pens?ndolo bien.
fr
Devant ses ?loges hyperboliques, je me bornais ? hasarder de temps en temps quelques faibles protestations, le c?ur plein d'une gratitude et d'un espoir qui, si j'y repense, ?taient beaucoup plus ?mouvants qu'abjects.
en
I made a few feeble protests now and then in the face of his effusive praises, my heart filled with gratitude and hope that, now I come to think of it, were more touching than contemptible.
eu
Nolanahi ere, Malnatek poesia alorrean zeuzkan gustuei dagokienez, behartuta sentitzen naiz eranstera ez Carducci eta ez Victor Hugo ez zirela haren autorerik maiteenak.
es
En cualquier caso, por lo que se refiere a los gustos de Malnate en materia de poes?a, aqu? siento la obligaci?n de a?adir que ni Carducci ni Victor Hugo eran sus aut?nticos autores preferidos.
fr
Quoi qu'il en soit, en ce qui concerne les go?ts de Malnate en mati?re de po?sie, je me sens oblig? maintenant d'ajouter que ses auteurs pr?f?r?s n'?taient ni Carducci ni Victor Hugo. Carducci et Victor Hugo, il les respectait :
en
All the same, as far as Malnate's taste in poetry was concerned, I feel bound to add that Carducci and Victor Hugo were not, in fact, his favourite authors.
eu
Carducci eta Hugo errespetatu egiten zituen:
es
A Carducci y a Hugo los respetaba:
fr
en tant qu'antifasciste et en tant que marxiste.
en
As an anti-fascist and a Marxist he respected them.
eu
antifaxista zen aldetik, marxista zen aldetik.
es
como antifascista, como marxista.
fr
Mais sa v?ritable passion, en bon Milanais qu'il ?tait, c'?tait Porta :
en
But his real passion, as a good son of Milan, was Porta:
eu
Baina, milandarra izanik, Porta zen haren grina handia; nik, aldiz, beste poeta bat jarria nuen beti Portaren gainetik: Belli.
es
Pero, como buen milan?s, su gran pasi?n era Porta, un poeta al que yo, antes, siempre hab?a considerado menor que Belli, pero no, me equivocaba-sosten?a Malnate-:
fr
un po?te ? qui, jusque-l?, j'avais toujours pr?f?r? Belli, mais ce n'?tait pas juste, soutenait Malnate, est-ce que je voulais comparer la fun?bre monotonie cl?ricalo-conformiste de Belli avec la diversit? et la chaude humanit? de Porta ?
en
a poet to whom, before that, I had always preferred Belli, and it was wrong-Malnate said-to compare Belli's gloomy Counter-Reformation monotony with the varied, warm humanity of Porta.
eu
Baina ez, oker nengoen -esan ohi zuen Malnatek-, nola konpara nezakeen Belliren monotonia "kontrarreformista" hiletaria Portaren gizatasun bero nabarrarekin?
es
?Es que iba a comparar acaso la monoton?a f?nebre y "contrarreformista" de Belli con la variada y c?lida humanidad de Porta?
fr
 
en
 
eu
Ehundaka bertso esan zitzakeen buruz:
es
Pod?a repetirme de memoria centenares de versos:
fr
Il en connaissait de m?moire des centaines de vers.
en
He knew hundreds of lines by heart.
eu
Bravo el m? Baldissar!
es
Bravo el m? Baldissar!
fr
Bravo el m? Baldissar !
en
Bravo el me Baldissar!
eu
Bravo el m? nan!
es
Bravo el m? nan!
fr
Bravo el m? Nan !
en
Bravo el me Nan!
eu
L'eva poe? vora de vegn? a trovamm:
es
L'eva poe? vora de vegn? a trovamm:
fr
L'eva poeu v?ra d? vegni ? trovamm :
en
Leva preu vora de vegni a trovamm:
eu
t'el seet mattascion porch che maneman l'? on mes che no te vegent a ciollamm?
es
t'el seet mattascion porch, che maneman l'? on mes che no te vegnet a ciollamm?
fr
t'el seet mattascion porch, che maneman l'? on mes che n? te vegnet ? ciollam ?
en
t'el seet mattascion porch, che maneman re on mes che no te vegnet a ciollamm?
eu
Ah Cristo!
es
Ah Cristo!
fr
Ah Cristo !
en
Ah Cristo!
eu
Cristo!
es
Cristo!
fr
Cristo !
en
Cristo!
eu
com'hin frecc sti man!
es
com'hin frecc sti man!
fr
com'hin fr?cc sti man !(47)
en
com hin frecc sti man!
eu
Horixe hasi ohi zen deklamatzen bere milandar ahots lodi apur bat erlatsaz, gau batzuetan, paseatzen via Saccara edo via Colombara hurbiltzen ginenean edota via delle Voltetik gora poliki-poliki igotzen ginenean, ate zabaletatik burdeletako barrualdeetara kirik eginez.
es
se pon?a a declamar con su gruesa y un poco ronca voz milanesa, todas las veces que nos acerc?bamos paseando a Via Sacca, a Via Colomba, o sub?amos despacio por Via delle Volte atisbando por las puertas entornadas los interiores iluminados de los prost?bulos.
fr
commen?ait-il ? d?clamer tout haut, de sa grosse voix lombarde un peu rauque, toutes les nuits o?, en nous promenant, nous nous approchions de la via Sacca ou de la via Colomba, ou que nous remontions tout doucement la via delle Volte en lorgnant ? travers les portes entrouvertes l'int?rieur illumin? des bordels.
en
he would start declaiming aloud in his thick, rather raucous Milanese voice, on the night we wandered near via Sacca or via Colomba, or very slowly made our way up via delle Volte peeping through half-shut doors into lighted brothels.
eu
Ninetta del Verzee izenekoa osorik zekien, eta berari esker ezagutu nuen.
es
Se sab?a completa la Ninetta del Verzee y fue precisamente ?l quien me la descubri?.
fr
Il connaissait en entier la Ninetta del Verzee(48) et ce fut justement lui qui me la r?v?la.
en
He knew the whole of Ninetta del Verzee by heart, and it was he who revealed it to me.
