Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Odol hotzean, Truman Capote / Xabier Olarra (Igela, 1993
)
eu
en route, zubi batean geratu, bere artilleria hilgarria desmontatu eta harekikoak egin oinen zituen Kansas ibaira atalak botaz.
es
De camino, par? en un puente, desmont? las armas homicidas y se libr? de ellas arrojando las piezas al r?o Kansas.
fr
en chemin il se gara sur un pont, d?monta les armes du crime et s'en d?barrassa en jetant les pi?ces dans la rivi?re Kansas.
en
en route, he parked on a bridge, dismantled his lethal artillery, and disposed of it by dropping the parts into the Kansas River.
eu
Baina bidaiaren benetako asmoa koartada bat antolatzea zen.
es
Pero, naturalmente, el prop?sito del viaje era proporcionarse una coartada.
fr
Mais, naturellement, le but v?ritable du voyage ?tait de se procurer un alibi.
en
But of course the journey's true purpose was to arrange an alibi.
eu
Lehenbiziko geldialdia bera bizi zen kanpuseko etxean egin zuen; etxekoandrearekin hitz egin eta esan zion idazmakinaren bila etorri zela eta, eguraldi txarra zela medio, Wolcottetik Lawrenceraino iristeko bi ordu behar izan zituela.
es
Primero par? en su residencia del campus, habl? con la directora y le dijo que hab?a venido a recoger su m?quina de escribir y que a causa del mal tiempo el viaje de Wolcott a Lawrence le hab?a llevado dos horas.
fr
Il s'arr?ta d'abord ? la pension universitaire o? il logeait ; il parla ? la propri?taire, lui racontant qu'il ?tait venu chercher sa machine ? ?crire et qu'en raison du mauvais temps le voyage de Wolcott ? Lawrence avait pris deux heures.
en
First he stopped at the campus house where he roomed; he talked with the landlady, told her that he had come to pick up his typewriter, and that because of the bad weather the trip from Wolcott to Lawrence had taken two hours.
eu
Abiatzerakoan zine sala batera joan zen, non, ohi ez bezala, mintzatu baitzen atezain batekin eta goxoki saltzaile batekin.
es
Saliendo de all?, entr? en un cine, y contrariamente a su costumbre, charl? un momento con un acomodador y con un vendedor de caramelos.
fr
Prenant cong?, il se rendit dans un cin?ma o?, contrairement ? son habitude, il bavarda avec une ouvreuse et une vendeuse de friandises.
en
Departing, he visited a movie theater, where, uncharacteristically, he chatted with an usher and a candy vendor.
eu
Hamaiketan, filma bukatu zenean, Wolcottera itzuli zen.
es
A las once, cuando la pel?cula termin?, regres? a Wolcott.
fr
? 11 heures, ? la fin du film, il revint ? Wolcott.
en
At eleven, when the movie let out, he returned to Wolcott.
eu
Etxeko ehizakurra etxearen aurrealdeko gorapean zegoen;
es
El perro que ten?an, que no era de raza, aguardaba en el porche gimiendo de hambre.
fr
Le chien b?tard de la famille l'attendait sous la v?randa ;
en
The family's mongrel dog was waiting on the front porch;
eu
gosez intzirika ari zen, eta hala, Lowell Leek, etxean sartu eta bere aitaren gorpuaren gainetik igaroz, esne bero eta irin katilukada bat prestatu zion;
es
Lowell Lee entrando en la casa y pasando por encima del cad?ver de su padre, le prepar? un taz?n de leche caliente y gachas.
fr
il geignait de faim ; alors, Lowell Lee entra dans la maison, enjamba le corps de son p?re et pr?para un bol de lait chaud et de bouillie ;
en
it was whining with hunger, so Lowell Lee, entering the house and stepping across his father's corpse, prepared a bowl of warm milk and mush;
eu
gero, zakurra hura miazten ari zen bitartean, xerifaren bulegora deitu eta esan zuen: -Nere izena Lowell Lee Andrews da.
es
Luego, mientras el perro com?a, telefone? al despacho del sheriff, y dijo: -Le llamo Lowell Lee Andrews.
fr
puis, tandis que le chien le lapait, il t?l?phona au bureau du sh?rif et dit : " Je m'appelle Lowell Lee Andrews.
en
then, while the dog was lapping it up, he telephoned the sheriff's office and said, "My name is Lowell Lee Andrews.
eu
Wolcott Driveko 6040an bizi naiz eta lapurreta baten berri eman nahi dut... Wyandotte Konderriko Xerifaren patruilako lau polizigizon arduratu ziren kasuaz.
es
Vivo en el seis mil cuarenta de Wolcott Drive y quiero denunciar un robo... Cuatro agentes de la patrulla del sheriff de Wyandotte County se presentaron.
fr
J'habite au 6040 Wolcott Drive, et je d?sire signaler un vol... "
en
I live at 6040 Wolcott Drive, and I want to report a robbery-" Four officers of the Wyandotte County Sheriff's Patrol responded.
eu
Taldeko batek, Meyers patruila-gizonak, honela deskribitu zuen eszena:
es
Uno de ellos, el agente Meyers, describe as? la escena:
fr
Un d'entre eux, l'agent Meyers, d?crivit la sc?ne comme suit :
en
One of the group, Patrolman Meyers, described the scene as follows:
eu
-Goizeko ordu batean iritsi ginen hara.
es
-Bueno, era la una de la madrugada cuando llegamos all?.
fr
" Il ?tait 1 heure du matin quand on est arriv?s sur place.
en
"Well, it was one in the morning when we got there.
eu
Etxeko argi guztiak piztuta zeuden.
es
Todas las luces de la casa estaban encendidas.
fr
Toutes les lumi?res de la maison ?taient allum?es.
en
All the lights in the house was on.
eu
Eta mutil ile-beltz handi hori, Lowell Lee, gorapean eserita zegoen bere zakurra laztantzen.
es
Y ese enorme ni?o de pelo oscuro, Lowell Lee, estaba sentado en el porche acariciando a su perro.
fr
Et ce gros gar?on aux cheveux noirs, Lowell Lee, ?tait assis sous la v?randa et caressait son chien.
en
And this big dark-haired boy, Lowell Lee, he was sitting on the porch petting his dog.
eu
Buruan zakurrari zapladatxo batzuk emanez, Athey Tenienteak ea zer gertatu zen galdetu zion eta mutilak, atea seinalatuz, benetan axolarik gabe, erantzun:
es
Le daba palmadas en la cabeza. El teniente Athey le pregunt? qu? hab?a sucedido. Se limit? a se?alar la puerta y a decir, con cierta negligencia:
fr
Il lui flattait la t?te.
en
Patting it on the head.
eu
-Begiratu hor barruan. Begiratu zutenean, polizia txundituek konderriko coroner-a ekarrarazi zuten, zein Andrewsen azal gogorreko axolagabekeriaz harri eta zur eginda geratu baitzen, zeren coroner-ak galdetu zionean zer nolako hileta mota antolarazi nahi zuen, Andrewsek sorbaldak goratuz erantzun omen zion:
es
"Echen un vistazo." Despu?s de hacerlo, los aturdidos agentes llamaron al forense del distrito (un caballero que tambi?n qued? impresionado con la insensible indiferencia del joven Andrews). Cuando el forense le pregunt? qu? disposiciones pensaba tomar para el funeral, Andrews, encogi?ndose de hombros, contest?:
fr
celui-ci a montr? la porte du doigt, d'un air vraiment d?contract?, et a dit : "Jetez un coup d'?il l?-dedans !" " Apr?s avoir regard?, les policiers ?tonn?s firent venir le coroner du comt?, et cet homme aussi fut frapp? par l'indiff?rence et l'insensibilit? du jeune Andrews, car, lorsque le coroner lui demanda quelles dispositions il d?sirait voir prendre pour les fun?railles, Andrews r?pondit en haussant les ?paules : " Je me fous pas mal de ce que vous en faites. "
en
Lieutenant At eleven, they asked the boy what happened, and he pointed to the door, real casual, and said, 'Look in there.'" Having looked, the astonished officers summoned the county coroner, a gentleman who was also impressed by young Andrews' callous nonchalance, for when the coroner asked him what funeral arrangements he wished to have made, Andrews replied with a shrug, "I don't care what you do with them."
eu
-Nahi duzuena egin ezazue, niri ez zait batere axola.
es
-No me importa qu? haga con ellos.
fr
Deux enqu?teurs sup?rieurs apparurent bient?t et commenc?rent ? interroger l'unique survivant de la famille.
en
Shortly, two senior detectives appeared and began to question the family's lone survivor.
eu
Handik laster, adineko bi ikertzaile azaldu ziren eta familia hartan bizirik geratu zen bakarrari galdezka hasi zitzaizkion.
es
En seguida llegaron dos detectives que empezaron a hacer preguntas al ?nico superviviente de la familia.
fr
Bien qu'ils fussent convaincus qu'il mentait, les d?tectives ?cout?rent avec respect l'histoire qu'il raconta : il ?tait all? ? Lawrence pour prendre une machine ? ?crire ;
en
Though convinced he was lying, the detectives listened respectfully to the tale of how he had driven to Lawrence to fetch a typewriter, gone to a movie, and arrived home after midnight to find the bedrooms ransacked and his family slain.
eu
Gezurra esaten zuela etsita egonda ere, ikertzaileek begirunez entzun zuten haren ipuina, Lawrencera idazmakinaren bila joan zela, film bat ikusi eta, etxera gauerdiaz gero iritsi zenean, geletan sekulako txikizioa egin zutela eta familia garbitua aurkitu zuela alegia.
es
A pesar de que estaban convencidos de que ment?a, los dos detectives escucharon pacientemente el cuento de que se hab?a ido en coche hasta Lawrence a buscar su m?quina de escribir, de que luego hab?a entrado en el cine y que al llegar a casa despu?s de medianoche hall? las alcobas saqueadas y su familia asesinada.
fr
il ?tait all? au cin?ma et ? son retour chez lui, apr?s minuit, il avait d?couvert que les chambres ? coucher avaient ?t? saccag?es et que sa famille avait ?t? assassin?e.
en
He stayed with the story, and might never have altered it if, subsequent to his arrest and removal to the county jail, the authorities had not obtained the aid of the Reverend Mr.
eu
Hark bereari eusten zion eta ipuin hori ez zuen sekula aldatuko, baldin eta, atxilotu eta konderriko espetxera eraman ondoren, agintariek Virto C. Dameron Agurgarriaren laguntza lortu izan ez balute.
es
Mantuvo esta historia y puede que la hubiera mantenido siempre si, despu?s de su arresto y traslado a la prisi?n del distrito, las autoridades no hubieran conseguido la ayuda del reverendo Virto C. Dameron.
fr
Il ne d?mordit pas de son histoire et n'en aurait peut-?tre rien chang?, ? la suite de son arrestation et de son transfert ? la prison du comt?, si les autorit?s n'avaient obtenu l'aide du R?v?rend Mr. Virto C. Dameron.
en
Virto C. Dameron.
eu
Dameron Agurgarria, Dickensen pertsonaien gisakoa, hizlari zuri eta azufre-euria eta kondenazioa aipatu ohi zuena, Kansas Cityko (Kansas) Grandview Eliza Baptistako pastorea zen, Andrews familia joan ohi zen elizakoa.
es
El reverendo Dameron, personaje sacado de un libro de Dickens, persuasivo y excelente orador de azufre y fuego eterno, era el ministro de la Iglesia baptista de Grandview de Kansas City, la iglesia que los Andrews frecuentaban regularmente.
fr
Personnage ? la Dickens, orateur onctueux et jovial, ne parlant jamais que des feux de l'enfer, le R?v?rend Dameron ?tait pasteur de l'?glise Baptiste Grandview de Kansas City, Kansas, ?glise que fr?quentait r?guli?rement la famille Andrews.
en
The Reverend Dameron, a Dickensian personage, an unctuous and jolly brimstone-and-damnation orator, was minister of the Grandview Baptist Church in Kansas City, Kansas, the church the Andrews family attended regularly.
eu
Konderriko coroner-aren larrialdiko dei batek esnaturik, Dameron goizeko 3ak aldera azaldu zen espetxean eta hura ikustean, ikertzaileak, susmagarriari eginahalean baina alferrik galdezka aritu zirenak, beste gela batera joan ziren, artzaina bere eliztarrarekin bakarka mintzatzen utzirik.
es
Despertado por una llamada urgente del forense, Dameron se person? en la c?rcel a las tres de la madrugada. Los detectives que hab?an interrogado al sospechoso intensa pero infructuosamente pasaron a otra habitaci?n dejando que el ministro mantuviera una consulta privada con aquel elemento de su parroquia.
fr
?veill? par un appel urgent du coroner du comt?, Dameron se pr?senta ? la prison vers 3 heures du matin, sur quoi les d?tectives qui avaient interrog? le suspect avec acharnement mais sans succ?s se retir?rent dans une autre pi?ce, laissant le pasteur seul en t?te ? t?te avec son paroissien.
en
Awakened by an urgent call from the county coroner, Dameron presented himself at the jail around 3:00 a.m., whereupon detectives, who had been strenuously but abortively interrogating the suspect, withdrew to another room, leaving the minister to consult privately with his parishioner.
eu
Azken honentzat zorigaiztoko elkarrizketa izan zen, handik hilabete batzuetara lagun bati gertatutakoaren berri emanez esan baitzuen:
es
Result? ser una entrevista fatal para el ?ltimo, quien muchos meses despu?s le contaba a un amigo:
fr
L'entrevue s'av?ra fatale pour ce dernier qui en fit le r?cit suivant ? un ami plusieurs mois apr?s :
en
It proved a fatal interview for the latter, who many months afterward gave this account of it to a friend:
eu
-Dameron jaunak esan zidan:
es
-El se?or Dameron me dijo:
fr
" Mr. Dameron a dit :
en
"Mr.
eu
"Tira, Lee, txikitatik ezagutzen zaitut.
es
"Piensa, Lee, te conozco desde que naciste.
fr
"Allons, Lee, je te connais depuis toujours.
en
Dameron said, 'Now, Lee, I've known you all your life.
eu
Mukizu bat zinenetik.
es
Desde que no eras m?s que un renacuajo.
fr
Depuis que t'?tais haut comme trois pommes.
en
Since you were just a little tadpole.
eu
Eta zure aita ere betidanik ezagutzen nuen, elkarrekin hazi ginen, lagunak izan ginen umetan.
es
Y que a tu padre lo conoc?a de siempre, que crecimos juntos, que ?ramos amigos de infancia.
fr
Et je connaissais ton p?re depuis toujours, on a grandi ensemble, on ?tait des amis d'enfance.
en
And I knew your daddy all his life, we grew up together, we were childhood friends.
eu
Eta horrexegatik nago orain hemen: ez zure pastorea naizelako soilik, nire familiako partaidetzat zauzkadalako baizik.
es
Y por eso he venido hasta aqu?, no s?lo porque soy tu ministro religioso, sino porque te considero como a un miembro de mi propia familia.
fr
Et c'est pour ?a que je suis ici, pas seulement parce que je suis ton pasteur, mais parce que tu es comme un membre de ma propre famille.
en
And that's why I'm here-not just because I'm your minister, but because I feel like you're a member of my own family.
eu
Eta hitz egin eta fidatzeko lagun baten premia duzulako.
es
Y porque t? necesitas un amigo en quien poder confiar y confiarte.
fr
Et parce que t'as besoin d'un ami en qui tu peux avoir confiance et ? qui tu peux parler.
en
And because you need a friend that you can talk to and trust.
eu
Egundoko senperrak pasatzen ari naiz gertaera lazgarri hau dela medio eta zu bezalako irrikaz nago errudunak harrapatu eta zigortuak ikusteko".
es
Este espantoso suceso me ha conmovido como no puedes imaginar y tengo tantas ganas como t? de ver al culpable detenido y castigado."
fr
Cet ?v?nement terrible m'a mis dans un ?tat atroce et je suis tout aussi anxieux que toi de voir les coupables attrap?s et punis".
en
And I feel terrible about this terrible event, and I'm every bit as anxious as you are to see the guilty party caught and punished.'
eu
"Egarri nintzen jakin nahi zuen, eta halaxe nintzen, beraz, Coca-cola bat ekarri ondoren, Esker-emate jaiarekin jarraitu zuen eta ea unibertsitatean zer moduz galdezka, eta bat-batean hala dio:
es
"Me pregunt? si ten?a sed, y, como s? la ten?a, me trajo una Coca-Cola y empez? a hablarme de las vacaciones, del D?a de Acci?n de Gracias y de si me gustaba la universidad, hasta que de pronto dijo:
fr
apr?s ?a, il s'est mis ? parler des vacances de Thanksgiving, il a demand? si je me plaisais ? l'?cole, et tout ? coup, il a dit : "Voyons, Lee, il semble que ces gens aient certains doutes quant ? ton innocence.
en
"He wanted to know was I thirsty, and I was, so he got me a Coke, and after that he's going on about the Thanksgiving vacation and how do I like school, when all of a sudden he says, 'Now, Lee, there seems to be some doubt among the people here regarding your innocence.
eu
"Aizu, Lee, badirudi jende honek zure errugabetasunari buruz zalantzaren bat duela.
es
"Seg?n parece, Lee, dudan de tu inocencia.
fr
Puis il a dit : "Lee, t'as pas fait cette chose atroce, n'est-ce pas ? Si tu l'as faite, c'est le moment de purifier ton ?me."
en
I'm sure you'd be willing to take a lie detector and convince these men of your innocence so they can get busy and catch the guilty party.' Then he said, 'Lee, you didn't do this terrible thing, did you?
eu
Ziur naiz gezur antzemangailuaren froga egiteko prest izango zarela, zure errugabetasunaz gizon hauek konbentzitu ondoren, errudun taldea harrapatzen lehenbailehen eginahalean has daitezen".
es
Estoy seguro de que no te importar? someterte al detector de mentiras para convencer a esos hombres de tu inocencia, as? pueden empezar a ocuparse de atrapar al culpable."
fr
L'instant suivant, j'ai pens? quelle diff?rence ?a peut bien faire et je lui ai racont? la v?rit?, presque tous les d?tails.
en
If you did, now is the time to purge your soul.' The next thing was, I thought what difference does it make, and I told him the truth, most everything about it.
eu
Gero esan zidan:
es
Luego me dijo:
fr
" Entrez.
en
"Come on in.
eu
"Lee, ez zenuen, bada, gauza izugarri hori zuk egingo, ez da?" Zuk egina bada, hauxe duzu arima garbitzeko garaia".
es
"Lee, t? no has cometido esa acci?n atroz, ?verdad? Si lo hiciste, ahora es el momento de purgar tu alma."
fr
" L'affaire Andrews devint le d?part d'une croisade l?gale et m?dicale.
en
Prior to the trial, at which Andrews pleaded innocent by reason of insanity, the psychiatric staff of the Menninger Clinic conducted an exhaustive examination of the accused;
eu
Hurrena, berriz, pentsatu
es
qu? m?s da, y le cont? la verdad, pr?cticamente todo.
fr
Avant le proc?s au cours duquel Andrews plaida non coupable pour cause de folie, le personnel psychiatrique de la Clinique Menninger entreprit un examen approfondi de l'accus?, d'o? r?sulta un diagnostic de " schizophr?nie, type simple ".
en
this produced a diagnosis of "schizophrenia, simple type."
eu
Hori izan zen esan niona egindako izugarrikeria zenbaterainokoa zen sentiarazi eta hoben horregatik Ahalguztidunari erantzun beharko ziola jabetu zedin.
es
Me dijo que era una acci?n terrible y que yo tendr?a que responder de ella ante el Alt?simo y purgar mi alma dici?ndoles a los polic?as lo que acababa de contarle a ?l.
fr
Par " simple " les m?decins qui avaient ?tabli le diagnostic voulaient dire qu'Andrews ne souffrait pas d'illusions, de fausses perceptions, d'hallucinations, mais de la maladie primaire de dissociation entre la pens?e et les sensations.
en
By "simple," the diagnosticians meant that Andrews suffered no delusions, no false perceptions, no hallucinations, but the primary illness of separation of thinking from feeling.
eu
Zirudienez, Dameron Agurgarria tematurik zegoen Andrews gazteak Ahalguztidunaren aurrean ez ezik, botere lurtarragoen aurrean ere erantzun zezan, izan ere, bere lekukotasuna izan baitzen, akusatuaren aitorpenarekin batera, auzia erabaki zuena.
es
Me pregunt? si estaba dispuesto a hacerlo. Al recibir como respuesta un movimiento de cabeza afirmativo, el consejero espiritual del detenido pas? a la habitaci?n contigua, atestada de polic?as expectantes, y les anunci? con alivio:
fr
Il comprenait la nature de ses actes, qu'ils ?taient interdits et qu'il ?tait passible de ch?timent.
en
He understood the nature of his acts, and that they were prohibited, and that he was subject to punishment.
eu
Buru aritu zen epailea M'Naghten Arauari atxiki zitzaion eta epaimahaiak onartu zuen fiskalak eskatzen zuen heriotza-zigorra.
es
-Ya pueden entrar. El muchacho est? dispuesto a declarar.
fr
" Mais-nous citons ici le Dr.
en
"But," to quote Dr.
eu
Maiatzaren 13a, ostirala, Smith eta Hickocken exekuziorako ezarritako lehen data, haiei ezer txarrik gertatu gabe igaro zen, Kansasko Auzitegi Gorenak atzerapen bat onartu baitzuen, beren abokatuek egindako epaiketa berri baten eskaeraren emaitza ezagutu bitartean.
es
Antes de iniciarse el proceso, en el que Andrews se declar? inocente en raz?n de enfermedad mental, el personal psiqui?trico de la Cl?nica Menninger llev? a cabo un exhaustivo examen del acusado, que dio como resultado el diagn?stico de "esquizofrenia simple".
fr
Joseph Satten, un des experts-Lowell Lee Andrews ne ressentait pas la moindre ?motion. Il se consid?rait comme la seule personne importante et la seule personne qui ait un sens au monde.
en
Joseph Satten, one of the examiners, "Lowell Lee Andrews felt no emotions whatsoever. He considered himself the only important, only significant person in the world.
eu
Garai hartan Andrewsen epaia ere berrikuspen zain zegoen Auzitegi beraren aurrean.
es
Y en ese recluido mundo suyo, se siente con igual derecho a matar a su madre como a un animal o a una mosca.
fr
Et dans son propre monde solitaire, il lui semblait tout aussi normal de tuer sa m?re que de tuer un animal ou une mouche.
en
And in his own seclusive world it seemed to him just as right to kill his mother as to kill an animal or a fly."
