Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)

Neure obraren egiturari ekin nion, zirriborratu estudio batzuk eta laster ikusi nuen oraindik ez zela hartarako garaia.

Comenc? a ordenar las notas para mi obra y llev? a cabo algunos estudios atrasados, pero pronto me di cuenta de que no era tiempo de hacer aquello.

Je me mis ? la composition de mon po?me, esquissai quelques ?tudes et me rendis bient?t compte que ce n'?tait pas le moment.

I drew up a master plan and drafted several preliminary studies, but soon I saw that this was not the right time.

Bitartean alderdi guztietatik hego-haizeari buruzko albiste txarrak zetozen, eta herrian bertan ere sortu zen premiarik.

Mientras, llegaron a la aldea las graves noticias que segu?an a cada deshielo.

Pendant ce temps-l?, de tous c?t?s, arrivaient les mauvaises nouvelles provoqu?es par le f?hn, et dans le hameau m?me la d?tresse prit le dessus.

Meanwhile, ominous reports of the F?hn were coming in from all quarters and the village itself was badly stricken.

Errekaren dikeak erdi deuseztatuak, zenbait etxe, mandio eta ukuiluek kalte handiak izan zituzten, albo-herrietan etxerik gabe geratutako ugari ziren, nonahi intziria eta beharra ageri zen eta inon ez dirurik.

Los peque?os diques que conten?an el torrente estaban medio destruidos, algunas casas, caba?as y establos hab?an sufrido graves da?os y en los municipios vecinos hab?a muchas personas sin techo ni hogar.

Les digues du torrent ?taient ? demi d?truites, bien des maisons, des granges et des ?tables avaient subi de graves dommages, et, des hameaux situ?s hors de l'agglom?ration, arrivaient des sans-abri ;

Dams along the raging brooks broke; houses, barns, and stables were heavily damaged; and several families in outlying districts, deprived of any shelter, sought refuge with us.

Egun haietako batean, nire zorionerako alkateak bere udal-gelatxoan hartu eta galdetu zidan ea prest nengoen premia orokorren laguntzarako batzorde batean sartzeko.

Por doquier lamentos y miseria, sin que hubiera dinero con que poner remedio a tanta desolaci?n.

partout c'?taient des plaintes et de la mis?re et partout l'argent faisait d?faut.

Everywhere there was lamentation and distress and nowhere was there any money.

Nigan jartzen omen zuten konfiantza udalerriaren arazoak kantoiaren aurrean ordezkatu eta egunkarien bitartez herrialde osoa parte hartu eta diru-laguntza ematera mugitzeko.

La situaci?n fue tan precaria que el alcalde me llam? a su casa y me rog? que contribuyera con mi esfuerzo a remediar la necesidad.

Ce fut en ces jours-l? que, pour mon bonheur, le maire me fit appeler ? son petit bureau de la mairie et me demanda si je ne serais pas dispos? ? entrer dans un comit? de secours ? la mis?re g?n?rale.

It was my good fortune that the mayor asked me to his office to see if I would be willing to join the relief committee.

Komeni zitzaidan une hartan neure alferrikako sufrimenduak beste arazo serio eta duinagoen aurrean ahaztea, eta zoro batek bezala ekin nion lanari.

Se trataba de llevar la representaci?n del municipio hasta las autoridades cantonales y emprender una campa?a en los peri?dicos para solicitar auxilios.

On attendait de moi que je repr?sente les int?r?ts de la commune aupr?s de l'administration cantonale, et en particulier que je provoque, par le moyen des journaux, la sympathie et l'aide du pays.

He felt confident that I would be able to represent the village successfully before the cantonal government and arouse the rest of the country with newspaper articles asking for help and money.

Basilean laster lortu nituen gutun bidez diru-biltzaile batzuk.

Comprend? que se me presentaba la ocasi?n de olvidar mis propias penalidades en aras de una causa elevada y acept? calurosamente la propuesta.

Cela venait maintenant bien ? propos pour me faire oublier, en pr?sence d'une cause plus s?rieuse et plus digne, mes vaines souffrances personnelles, et je me mis ? la t?che avec une ardeur d?sesp?r?e.

The request came just at the right moment, for it suited me to be able to forget my own unproductive suffering by engaging in more serious and worthwhile affairs.

Kantoiak, aurrez bagenekienez, ez zeukan dirurik eta laguntzaile-pare bat bidali besterik ezin izan zuen egin.

Mis cartas despertaron alg?n eco en Basilea, pero el cant?n, como ya supon?amos de antemano, no ten?a dinero y s?lo pudo mandar algunos trabajadores.

J'eus vite fait de trouver, par correspondance, un B?lois dispos? ? faire la collecte.

By means of a few letters, I quickly found several people in Basel willing to collect money for us. The cantonal government, as we knew, had no funds and only sent a few people to help us.

Gero, egunkarietara jo nuen dei eta txostenekin;

Entonces dirig? mis s?plicas a los peri?dicos y llovieron las cartas, los donativos y las preguntas sobre el pobre escritorio aldeano del alcalde.

Le canton-nous le savions d'avance-n'avait pas d'argent et ne pouvait nous envoyer que quelques travailleurs de renfort.

Then I turned to the newspapers, with reports and demands:

gutun, diru-ekarpen eta galderak etorri ziren, eta nik idazte-lanaz gainera udalbatzarekin jardun beharra neukan baserritar kaskagogorrekin borroka eginez.

Cuando la cosa estuvo encarrilada y no fueron ya necesarios mis servicios, verdeaban ya los prados y las laderas limpias de nieve se reflejaban en las aguas del lago.

Je m'adressai alors aux journaux, je leur transmis des appels et des rapports.

letters, contributions, and inquiries poured in.

Aste pare bateko lan gogor eta ezinbestekoak mesede egin zidan.

Mi padre ten?a unos d?as soportables y mis postreras irritaciones hab?an desaparecido al mismo tiempo que los sucios restos de las a va lanchas.

Nous re??mes des lettres, des secours, des demandes de renseignements, et j'eus, en plus des paperasses, des batailles ? mener au conseil municipal avec les paysans aux t?tes dures.

In addition to attending to this massive correspondence, I had to contend with the hard-nosed farmers who served on the community council.

Gauzak pixkanaka bideratu eta nire beharra gutxiagotu ahala, berdetu egin ziren inguruan belardiak eta urdindu lakua bare eta eguzkitsu, elurretik libraturiko zintzurretan gora.

Llegaron los d?as calurosos y con ellos la ?poca en que mi progenitor acostumbraba, a?os atr?s, a pintar y calafatear nuestra barca.

Ces quelques semaines d'un rude travail auquel je ne pouvais me soustraire me firent du bien.

These few weeks of disciplined, strenuous work were very good for me.

Aitak egun eramangarriak zeuzkan, eta nire maitasun-premiak elur-jauzien hondar zikinak bezala desagertu eta ezabatu egin ziren.

Contemplando las aguas del lago, record? que mi madre acostumbraba hacer una buena cena aquellos d?as y me volv? a ver a m? mismo pendiente de las idas y venidas de mi padre, de las volutas de humo de su pipa y del revoloteo de las mariposas sobre el embarcadero.

Quand, peu ? peu, la chose fut en bonne voie de r?glement et que je fus ainsi devenu moins indispensable, les prairies verdissaient tout alentour, et, sous le soleil, le lac, pacifique et bonasse, renvoyait aux pentes d?livr?es de la neige l'azur du ciel.

By the time the operation was running fairly smoothly and my services were less necessary, the meadows were turning green all around us, and the lake again reflected sun and snow-free slopes.

Lehenago, garai honetantsu, aitak txalupa bernizatzen zuen, ama baratza zaintzen hasten zen, eta ni adi ibiltzen nintzen zaharraren lan, bere pipako hodei eta tximeleta horietara.

Todo aquello hab?a pasado ya.

Mon p?re passait des journ?es supportables, et mes chagrins d'amour s'?taient ?vanouis, en all?s au fil de l'eau avec les restes boueux des avalanches.

My father was a little improved and my love sickness had disappeared like the soiled remains of an avalanche.

Orain ez zegoen pintatu beharreko txaluparik, ama aspaldian hilik zegoen eta aita gogo txarrez zebilen makurturik etxe gozakaitzaren inguruan.

La barca no exist?a, mi madre hab?a muerto hac?a mucho tiempo y mi padre estaba postrado en su silla.

C'?tait ? cette ?poque de l'ann?e que mon p?re, jadis, repeignait sa barque, tandis que ma m?re, du jardin, le regardait faire et que je suivais des yeux ses mouvements, les nuages de sa pipe et les papillons jaunes.

This was the time of year when my father used to repair his boat, while Mother watched from the garden, and I too watched, my eyes trained on his agile hands, on the smoke curling from his pipe, and on the yellow butterflies.

Iraganeko aldietan osaba Konradez ere oroitzen nintzen.

Pero aquella evocaci?n de los viejos tiempos hizo que me acordara de m? t?o Konrad.

L'oncle Conrad, lui aussi, me rappelait le vieux temps.

Uncle Konrad also reminded me of the old days.

Sarritan eramaten nion, aitak ikusi gabe, basoerdi bat ardo eta bere egitasmo ugariak irribarre umoretsuz eta harrotasunez nola kontatzen zituen entzuten nuen.

Acostumbraba a visitarnos con bastante frecuencia y val?a la pena de o?rle recordar sus proyectos con una sonrisa de orgullo, mientras beb?a a peque?os tragos su vaso de vino.

Souvent, ? l'insu de mon p?re, je le prenais avec moi pour aller boire un petit verre de vin, et je l'?coutais rappeler ses nombreux projets avec un rire bonhomme, m?l? pourtant de quelque fiert?.

Sometimes, without Father seeing us, I would take him to the inn for a glass of wine and listen to him reminisce with good-humored laughter, and not without pride, about his many ventures.

Orain ez zuen egitasmo berririk egiten, eta adinak bera ere gogor erasan zuen, hala ere bazegoen bere itxuran eta batzuetan bere irribarrean ere on egiten zidan haur edo mutil gazte-kutsuko zerbait.

La edad le hab?a obligado a no hacer otros nuevos y estaba ya des enga?ado de los viejos, pero a pesar de todo hab?a en su sonrisa algo infantil que me atra?a.

Il n'en faisait plus de nouveaux ? cette ?poque et l'?ge lui avait, ? lui aussi, imprim? fortement sa marque de bien d'autres mani?res, mais il y avait, malgr? tout, dans son allure, et d'abord dans son rire, quelque chose d'enfantin ou de juv?nile qui me faisait du bien.

He no longer engaged in adventures, and old age had left its mark on him in other ways too, though his face and laugh still had a certain boyishness that always pleased me.

Sarritan nire kontsolagarri eta denbora-pasa izaten zen, zaharrarekin etxean burutu ezin nuenean.

A menudo era ?l mi ?nico consuelo cuando las impertinencias y el mal humor del viejo hab?an llegado a su m?xima expresi?n.

Il ?tait souvent ma consolation et ma distraction lorsque je ne pouvais plus tenir ? la maison pr?s de mon vieux p?re.

Often, when I became fed up with my father, he was my sole consolation and amusement.

Ardoa edatera eramaten nuen neurekin, eta bera trostan ibiltzen zen nire ondoan eta ahaleginak egiten zituen bere zango mehe, okertuei larriturik nire pausuen parean eusteko.

Entonces beb?amos juntos un trago y su charla obraba el milagro de calmar mis nervios y disipar mi irritaci?n.

Quand je l'emmenais au cabaret, il trottinait ? c?t? de moi et se donnait toutes les peines du monde pour marcher ? mon pas avec ses jambes amaigries et devenues cagneuses.

When I took him to the inn for a glass of wine, he trotted by my side and tried his best to keep his thin, crooked legs in step with mine.

-Bela hartu behar da, osaba Konrad-zirikatzen nuen eta belatik beti geure txalupa zaharraz hitz egitera pasatzen ginen, zeina ez baitzen existitzen eta hildako maite bat bezala deitoratzen zuen.

Adem?s de cuidar a mi padre, dediqu? mis horas a la conservaci?n de nuestra deteriorada casa.

" Faut mettre les voiles, oncle Conrad ", lui disais-je en guise d'encouragement, et des voiles nous en venions toujours ? parler de notre vieux bateau qui n'?tait plus l? et qu'il pleurait comme un mort tr?s cher.

"Hoist your sails, Uncle Konrad," I would say encouragingly, and at the word "sail" we invariably began to discuss our old boat, now gone, mourning it like a lost friend.

Nola nik ere maite izan nuen ontzi hura eta orain falta zen, bera eta berarekin gertatutako istorio guztiak azken xehetasuneraino gogoratzen genituen.

Las vigas estaban resquebrajadas en su mayor?a, el fog?n y la estufa eran defectuosos y humeaban continuamente;

Et parce que, moi aussi, j'avais eu de la tendresse pour le vieux rafiot qui maintenant nous manquait, nous l'?voquions, lui et toutes les histoires o? il s'?tait trouv? m?l?, jusque dans les plus petits d?tails.

As I had been fond of the old wreck and missed it, we dredged up all the stories about it in great detail.

Lakua beti bezain urdin zegoen, eguzkiak ez zeukan jai-giro eta berotasun gutxiago, eta nik mutiko zahar honek sarritan begiratzen nien pinpilinpauxa horiei eta barrenean hainbeste ez nintzela aldatu, lehen bezain ongi belardian etzan eta mutiko-ametsak egin nitzakeela sentitzen nuen.

las puertas no cerraban y las escaleras que conduc?an al desv?n era peligrosas.

Le lac ?tait aussi bleu que jadis, le soleil n'?tait pas moins chaud et cr?ait comme jadis une atmosph?re de f?te, et moi, vieux bougre, je suivais souvent des yeux les papillons jaunes avec le sentiment qu'au fond pas grand-chose n'avait chang? depuis l'ancien temps et que je pourrais tout aussi bien m'allonger dans les prairies et m'abandonner ? des r?ves de gamin.

The lake was as blue as ever, the sun no less festive and warm.

Baina halakorik ez zela gertatzen eta nire urteen parte on bat betirako joana zela, egunero ikusten nuen garbitzerakoan, latazko palankana herdoildutik nire aurpegia bere sudur sendo eta aho garraztuarekin errainutzean. Halere, hobeto arduratzen zen horretaz Camenzind zaharra, denboraren joanaz huts egin ez nezan, eta presentetik erabat aldendurik egon nahi nuenean, aski izaten nuen neure gelako mahaiaren kaxoia irekitzea, non baitzegoen eta lo egiten baitzuen zirriborro baliogabeturiko pakete batez eta orri laurdenetan sei edo zazpi proiektuz osaturiko etorkizuneko nire lanak.

Antes de poner manos a la obra, tuve que afilar el hacha, encajar el martillo y buscar los clavos. Despu?s rebusqu? entre las maderas medio podridas del jard?n hasta hallar unas que fueran utilizables.

Qu'il n'en f?t pas ainsi et que j'eusse d?j? g?ch? sans retour une bonne part de mes ans, je le pouvais voir tous les jours en faisant ma toilette, quand, du fond de la cuvette de fer-blanc rouill?, ma t?te resplendissait devant moi, avec son gros nez et sa bouche am?re.

I saw my face with its prominent nose and sour mouth smiling back at me out of the rusty washbasin. Camenzind Senior made even more certain that I would make no mistake about the way times had changed.

Zaharra zaintzeaz gainera, gure etxe zaharkituari eusteak nahikoa egiteko ematen zidan.

En la reparaci?n de la piedra de amolar y de las herramientas tuve que admitir la ayuda de t?o Konrad, a pesar de que se hab?a vuelto demasiado viejo y tardo para poder ayudar gran cosa.

Camenzind senior veillait encore mieux ? ce que je ne me fisse pas d'illusions sur la fuite du temps, et quand je voulais me plonger tout ? fait dans le pr?sent je n'avais qu'? ouvrir dans ma chambre le tiroir si gourd de ma table o? dormais mon futur ouvrage, consistant en un paquet de vieilles esquisses et en six ou sept ?bauches sur feuilles in-quarto.

If I wanted to be transported into the present, all I needed to do was open the tightly-wedged table drawer in my room, where my future work lay slumbering, a package of outdated sketches and six or seven drafts on quarto sheets.

Zoruan zuloak agertzen ziren, estufa eta sutegiak arazoak zituzten, kea eta kiratsa zerien, ateak ez ziren ixten, eta ganbarako eskailerak, behiala aitaren zigorketen lekuko izandakoak, bizia arriskuan jartzeko moduan zeuden.

Una ma?ana soleada comenc? la tarea y mis blancas manos de escritor empu?ando el hacha y el martillo, accionaron la piedra de amolar y cogieron la madera sucia y ?spera.

Mais je n'ouvre pas souvent le tiroir. En plus des soins donn?s au vieillard, j'avais beaucoup ? faire pour tenir en ?tat notre m?nage qui mena?ait ruine.

But I opened this drawer only rarely. Besides caring for the old man, I had my hands full with our decrepit house.

Han ezer egin aurretik aizkora zorroztu, zerra konpondu, mailua auzoari eskatu eta iltzeak bilatu beharra zegoen, gero garai bateko zur-horniduratik, usteltzen ari ziren hondarretatik zati erabilgarriak hartu beharra zegoen.

Trep? luego al tejado y comenc? a clavar, a martillear, a aserrar y a partir con tanto ?mpetu que pronto estuvo mi frente completamente empapada en sudor.

Des pr?cipices b?ants s'ouvraient ? travers les planchers, le po?le et l'?tre fumaient et empestaient, les portes ne fermaient pas, et sur l'escalier-?chelle qui menait au grenier, jadis t?moin des corrections paternelles, on risquait de se casser le cou.

There were gaping holes in the floorboards, oven and stove were defective, smoke filled the rooms with acrid stench, the doors would not shut properly, and the ladder to the loft, once the scene of my father's chastisements, was a danger to life and limb.

Lanabesak eta deztera-harri zaharra konpontzen eta osaba Konradek zertxobait lagundu zidan, baina zahartu eta makurtuegi zegoen hartaz asko baliatzeko.

Conforme fueron pasando las horas y el sol se fue levantando, tambi?n aument? mi fatiga.

L'oncle Conrad me donna un coup de main pour r?parer les outils et la vieille pierre ? repasser, mais il ?tait trop vieux et trop courb? par l'?ge pour m'?tre d'un grand secours.

Uncle Konrad lent a hand with repairing the tools and the old grindstone, yet he was too old and bent to be of much use.

Halaber, neure idazle-esku bigunak ere urratu nituen zur setatiaren kontra, eragin nion oinaz dezterari, igo nintzen ia nonahi meheturiko teilatura, sartu iltzeak, jo mailuaz, estali oholtxoz eta tailatu, eta horretan ari nintzela haragitan sartuxea neukan gorputzetik izerdi-tanta bat baino gehiago isuri behar izan nuen.

De cuando en cuando pasaba alg?n vecino, mujer, viejo o ni?o, y no dejaba de levantar la mirada.

Je d?chirai donc sur le bois r?calcitrant mes mains tendres de scribe, fis tourner du pied la meule ? aiguiser branlante, grimpai sur le toit, qui laissait partout passer l'eau, clouai, martelai, posai des bardeaux, tailladai, et bien des gouttes de sueur ruissel?rent sur le fils d'Adam quelque peu pouss? en graisse que je suis devenu.

At times, especially while wearily patching the roof, I would suddenly come to a halt, the hammer in midair, and sit down to take a pull on my half-extinguished cigar and gaze into the deep blue sky.

Honetan ari nintzela, teilatuaren konponketan hain zuzen, mailu-kolpeen artean, tente jarri eta puru erdi itzalia zupatzen nuen, begiratzen nuen zeruaren urdintasun sakonera eta neure nagitasuna aieak gehiago xaxatu eta agirika egingo ez zidan kontzientzia alaiz gozatzen nuen.

Al verme sonre?an y saludaban cordiales.

Par moments, aussi, en particulier au cours du fastidieux rapi??age de la toiture, je laissais en suspens mon coup de marteau, m'assurais sur mon s?ant, tirais sur mon cigare ? demi ?teint, perdais mon regard dans l'azur profond du ciel et savourais ma paresse en prenant joyeusement conscience de ce que mon p?re ne pouvait plus maintenant me pousser au travail et me rabrouer.

I savored my idleness, glad that my father could no longer goad me or find fault.

Pasatzen ziren handik auzoak, emakumeak, agureak eta eskola-umeak, eta neure alferkeriaren zuribidetzat beraiekin auzo eta adiskideei dagokien elkarrizketetan sartzen nintzen eta pixkanaka beraiekin arrazoizko hizketa bat izan nahi zuen pertsona baten entzutea hartuz joan nintzen.

Yo correspond?a con fervor, sinti?ndome uno m?s entre dios y les dirig?a la palabra, gozoso y satisfecho:

S'il venait alors ? passer des gens du voisinage, des femmes, des vieux ou des ?coliers, j'entamais avec eux, pour justifier mon inaction, des propos amicaux de voisin ? voisin, et je me faisais petit ? petit la r?putation d'un homme avec qui on peut causer raisonnablement.

If neighbors happened to pass by, women, old men, or schoolchildren, I would amplify my inactivity by engaging them in neighborly chats.

-Bero egiten du gaur, Lisbeth?

-?Hace calor hoy, Isabel!

" Il fait chaud aujourd'hui, Lisbeth ?

"It's warm, Lizbeth, isn't it?"

-Bai horixe, Peter.

-Cierto, Peter.

-S?r, Pierre.

"Right you are, Peter.

Zertan ari haiz?

?Qu? est?s haciendo?

Qu'est-ce que tu fais l? ?

What's that you're doing?"

-Teilatua konpontzen.

-Arreglar el tejado.

-On rafistole la toiture.

"Patching the old roof."

-Ez ziok kalterik egingo, lehenago ere hartuko zian horrek konpondu bat.

-Desde hace tiempo le hac?a falta.

-?a fera pas de mal.

"Can't do it any harm.

-Noski, noski.

-Es verdad.

-Sans doute, sans doute.

"Right you are, Lizbeth."

-Zer moduz zebilek zaharra?

-?Qu? hace el viejo?

-Qu'est-ce qu'il fait, le vieux ?

"What's the old man up to these days?

Laster beteko dizkik hirurogeita hamar urte.

Pronto cumplir? sus setenta.

il doit bien avoir ses soixante-dix ans ?

He must be seventy if he's a day."

-Laurogei, Lisbeth, laurogei.

-Ochenta, Isabel, ochenta.

-Quatre-vingts, Lisbeth, quatre-vingts.

"Eighty, Lizbeth, eighty it is.

Iritsiko ote gara gu inoiz adin horretara?

?Crees que nosotros llegaremos a esa edad?

Qu'en dis-tu, quand on aura cet ?ge-l?, ce ne sera pas dr?le ?

What do you think it'll be like when we're as old as that?