Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Arthur erregearen egintzak, John Steinbeck / Joseba Urteaga (Igela, 1996
)
eu
Arthurrek bi anaien jokabidea ikusi zuen lehenengo gudalerroetan eta beste edozein zaldunen gainetik goretsi zituen.
es
Y Arturo vio en las primeras filas las haza?as de ambos hermanos y los ponder? m?s que a ning?n otro caballero.
fr
? l'avant-garde, Arthur vit les exploits des deux fr?res et les loua plus que tous les autres chevaliers.
en
And Arthur in the vanguard saw the brothers' actions and praised them above all his knights.
eu
Azkenean, erregearen gudalostea nagusitu zen, eta etsaia gudu-zelaitik bidali eta Neronen boterea hondatu zuten.
es
Y las fuerzas del rey se impusieron y obligaron al adversario a abandonar el campo y destruyeron el poder de Ner?n.
fr
Les forces du roi l'emport?rent, bout?rent l'ennemi hors du champ de bataille, et d?truisirent la puissance de N?ron.
en
And the king's forces prevailed and drove the enemy from the field and destroyed Nero's power.
eu
Mezulari bat joan zitzaion Lot erregeari eta hau Merlinen istorioak entzuten ari zen bitartean gertatutako hondamendiaren eta Neronen heriotzaren berri jakinarazi zion.
es
Un mensajero fue hasta el rey Lot y le inform? de la derrota y la muerte de Ner?n, acaecidas mientras Lot escuchaba las historias de Merl?n.
fr
Un messager apporta au roi Lot la nouvelle que la bataille ?tait perdue et que N?ron avait ?t? tu? pendant qu'il ?coutait les histoires de Merlin.
en
A messenger rode to King Lot and reported the battle lost and Nero killed while Lot had listened to Merlin's tales.
eu
-Merlin honek sorgindu egin nau-esan zuen Lotek-.
es
-Este Merl?n me ha hechizado-dijo Lot-.
fr
Alors le roi Lot dit : -J'ai ?t? ensorcel? par ce Merlin.
en
King Lot said, "I have been bewitched by this Merlin.
eu
Ni han izan banintz, Arthur ez zen garaile irtengo.
es
Si yo hubiese estado all?, Arturo no habr?a vencido.
fr
Si j'avais ?t? l?, Arthur ne l'aurait pas emport?.
en
If I had been there Arthur could not have won the day.
eu
Azti honek ume bat bezala engainatu nau bere istorioekin.
es
Este mago me enga?? como a un ni?o con sus historias.
fr
Ce magicien m'a tromp? et m'a tenu l? comme un enfant ? ?couter des histoires.
en
This magician has fooled me and held me like a child listening to stories."
eu
-Jakin, badakit gaur errege bat hilko dela eta, asko sentitzen badut ere, nahiago nuke zu izatea, eta ez Arthur-esan zuen Merlinek, eta airean desagertu zen.
es
-S? que en el d?a de hoy debe morir un rey y, por mucho que lo deplore, preferir?a que fueras t? y no Arturo-dijo Merl?n, y se desvaneci? en el aire.
fr
-Je sais qu'aujourd'hui un roi doit mourir, dit Merlin, et bien que je le regrette, je pr?f?re que ce soit vous que le roi Arthur. ? ces mots, il s'?vanouit dans les airs.
en
Merlin said, "I know that today one king must die, and much as I regret it, I would rather it were you than King Arthur," and Merlin vanished in the air.
eu
Orduan Lot erregeak bere buruzagiak bildu zituen.
es
Entonces el rey Lot reuni? a sus jefes.
fr
Alors le roi Lot rassembla ses barons.
en
Then King Lot gathered his leaders.
eu
-Zer egin behar dut?
es
-?Qu? debo hacer?
fr
- Que dois-je faire ?
en
 
eu
-galdetu zien-.
es
-les pregunt?-.
fr
demanda-t-il.
en
"What should I do?" he asked.
eu
Zer da hobe, bakea eskatzea ala borrokari ekitea?
es
?Es mejor procurar la paz o ir a la guerra?
fr
Vaut-il mieux plaider pour la paix ou pour la guerre ?
en
"Is it better to sue for peace or to fight?
eu
Neron gainditua izan bada, gudalostearen erdia geratzen zaigu.
es
Si Ner?n fue derrotado, tenemos la mitad de nuestro ej?rcito.
fr
Si N?ron est d?fait, nous avons perdu la moiti? de notre arm?e.
en
If Nero is defeated, half our army is gone."
eu
-Arthur erregearen gizonak nekatuta daude borrokaren ondorioz-esan zuen zaldun batek-, eta beren zaldiak leher eginda.
es
-Los hombres del rey Arturo-dijo un caballero-est?n fatigados por la batalla, y sus caballos est?n exhaustos.
fr
-Les hommes du roi Arthur sont las, dit un chevalier, et leurs montures sont ?puis?es, alors que nous sommes frais.
en
A knight said, "King Arthur's men are weary with battle and their horses exhausted, while we are fresh.
eu
Gu, berriz, fresko gaude. Orain erasotzen badiogu, abantaila izango dugu.
es
Si los atacamos ahora, cuando nosotros estamos frescos, la ventaja est? de nuestra parte.
fr
Nous aurons l'avantage si nous l'attaquons sur-le-champ.
en
If we attack him now we have the advantage."
eu
-Denok ados bazaudete, borrokari ekingo diogu-esan zuen Lot erregeak-.
es
-Si todos est?is de acuerdo, presentaremos batalla-dijo el rey Lot-.
fr
-Si tout le monde y consent, nous combattrons, dit le roi Lot.
en
"If you all agree, we will fight," said King Lot.
eu
Espero dut zuek ere ni adina ahalegintzea.
es
Espero que os esforc?is tanto como yo.
fr
J'esp?re que vous y mettrez autant de c?ur que j'essaierai d'en mettre.
en
"I hope that you will do as well as I will try to do."
eu
Orduan Lot erregea gudu-zelaira atera eta Arthur erregearen gizonei eraso zien, baina hauek tinko eutsi zioten erasoari eta ez zuten atzera egin.
es
Entonces el rey Lot sali? al campo de batalla y hostig? a los hombres de Arturo, quienes se mantuvieron firmes y no cedieron terreno.
fr
Le roi Lot chevaucha jusqu'au champ de bataille et chargea les chevaliers d'Arthur, mais ceux-ci support?rent l'assaut et ne c?d?rent pas d'un pouce.
en
Then King Lot galloped to the field and charged Arthur's men, but they held firm and did not give ground.
eu
Lot erregea, porrotaz lotsaturik, bere gizonen aitzinean borrokatu zen deabru amorratu bat bezala, Arthur beste edonor baino bizikiago gorrotatzen baitzuen.
es
El rey Lot, avergonzado de su fracaso, combati? a la cabeza de sus caballeros con la sa?a de un demonio enfurecido, pues aborrec?a a Arturo m?s que a ning?n otro hombre.
fr
Honteux de son ?chec, Lot se tenait devant ses chevaliers et combattait comme un d?mon rageur, car il ha?ssait Arthur plus que tous les hommes.
en
King Lot, out of shame for his failure, held the forefront of his knights and fought like a devil raging, for he hated Arthur above all men.
eu
Behinola erregearen laguna izan zen eta haren erdi-ahizparekin ezkondu zen, baina Arthurrek jakin gabe bere lagunaren emaztearekin amodioa egin eta Mordred sortu zuenean, Lot erregearen leialtasuna gorroto bihurtu zitzaion, eta garai batean lagun izan zuena hondatzera zuzendu zituen bere ahalegin guztiak.
es
Alguna vez hab?a sido amigo del rey y desposado a su media hermana, pero cuando Arturo, ignorante de las circunstancias, sedujo a la esposa de su amigo y engendr? a Mordred, la lealtad del rey Lot se troc? en odio y ?l consagr? todos sus esfuerzos a aplastar a quien hab?a sido su amigo.
fr
Il avait jadis ?t? l'ami d'Uther et ?pous? la demi-s?ur d'Arthur. Mais lorsque Arthur, par ignorance, avait s?duit sa femme et l'avait engross?e de Mordred, l'amiti? de Lot s'?tait chang?e en haine et il s'?tait acharn? ? d?truire son suzerain.
en
Once he had been the king's friend wedded to Arthur's half-sister. But when Arthur in ignorance seduced his friend's wife and got her with the child Mordred, King Lot's loyalty turned to hatred and he strove desperately to overcome his once friend.
eu
Merlinek iragarri zuen bezala, Sir Pellinore, zeinek behin Arthur gainditu zuen Oihaneko Iturrian, erregearen lagun leial bihurtu zen eta haren zaldunen aurreko gudalerroan borrokatzen zen.
es
Tal como Merl?n lo hab?a predicho, Sir Pellinore, quien una vez hab?a vencido a Arturo en la Fuente del Bosque, se hab?a convertido en fiel amigo del rey y luchaba con sus caballeros en primera l?nea.
fr
Comme Merlin l'avait pr?dit, Pellinore, qui avait vaincu Arthur ? la Fontaine de la For?t, ?tait devenu le loyal ami du roi et combattait en premi?re ligne.
en
As Merlin had foretold, Sir Pellinore, who once overthrew Arthur at the Fountain in the Forest, had become the king's loyal friend and fought in the first line of his knights.
eu
Sir Pellinorek Lot erregea inguratzen zuen jendetzaren artean zaldia pasarazi eta ezpata dantzatuz ezpatada bat eman nahi izan zion.
es
Sir Pellinore se abri? paso entre el gent?o que rodeaba al rey Lot, enarbol? su espada y le asest? un tajo.
fr
For?ant son destrier au c?ur de la m?l?e, Pellinore fit tournoyer son ?p?e et porta au roi Lot un formidable coup.
en
Sir Pellinore forced his horse through the press around King Lot and aimed a great swinging sword stroke at him.
eu
Ezpata oker bideratu eta Loten zaldia hil zuen, eta erregea lurrera erortzen ari zela, Pellinorek buru-babesean beste ezpatada bat eman, eta hil egin zuen.
es
La hoja se desvi? y mat? al caballo de Lot y, mientras el rey ca?a a tierra, Pellinore le lanz? otra estocada y le arranc? la vida.
fr
La lame, en d?viant, tua le cheval de Lot, et tandis que le roi tombait, Pellinore lui porta un coup sur le heaume, qui l'?tendit sur le sol.
en
The blade glanced off and killed Lot's horse, and as he went down Pellinore struck him on the helm and drove him to the ground.
eu
Loten gizonek bere erregea hilda ikusi zutenean, borrokatzeari utzi eta ihes egiten saiatu ziren, eta asko harrapatu egin zituzten eta beste gehiago hil egin zituzten ihesaldian,
es
Cuando los hombres de Lot vieron muerto a su rey, abandonaron la lucha y trataron de escapar, y muchos fueron capturados y muchos m?s perecieron en la fuga.
fr
Lorsque les hommes du roi Lot le virent ?tendu ? terre, ils cess?rent aussit?t le combat et tent?rent de fuir ;
en
When King Lot's men saw him fallen, they gave up the fight and tried to flee, and many were taken and more were killed in flight.
eu
Gorpuak bildu zituztenean, Neron eta Lot erregearen zerbitzura hildako hamabi jaun boteretsu aurkitu zituzten.
es
Cuando se juntaron los cad?veres, encontraron a doce poderosos se?ores que hab?an muerto al servicio de Ner?n y el rey Lot.
fr
Lorsque les corps des morts furent rassembl?s, on d?couvrit que douze barons de haut lignage avaient p?ri au service de N?ron et de Lot.
en
When the bodies of the dead were gathered together, twelve great lords were found who had died serving Nero and King Lot.
eu
Cameloteko St.
es
 
fr
Ils furent transport?s dans l'?glise de St.
en
 
eu
Stephen elizara eraman zituzten lurperatzeko. Kategoria apalagoko zaldunak, berriz, gudu-zelaitik gertu ehortzi zituzten, harritzar baten azpian.
es
Fueron llevados a la Iglesia de San Esteban, en Camelot, para darles sepultura, mientras que a los caballeros de menor val?a se los enterr? cerca del campo de batalla, bajo una enorme piedra.
fr
?tienne, ? Camelot, pour y ?tre enterr?s, tandis que les chevaliers de moins haut lignage furent inhum?s sous une grosse pierre.
en
These were carried to St. Stephen's Church in Camelot for burial, while the lesser knights were interred nearby under a huge stone.
eu
Arthur erregeak Lot aparte ehortzi zuen hilobi eder batean, eta hamabi zaldunak batera beste leku batean. Gainean garaipen-monumentu bat eraiki zuen.
es
Arturo sepult? a Lot separadamente, en una tumba suntuosa, pero a los doce se?ores los deposit? en el mismo sitio y sobre ellos erigi? un monumento triunfal.
fr
Le roi Arthur fit enterrer Lot, seul, dans un riche tombeau, mais il r?unit les douze barons et leur fit ! ?lever un monument comm?morant son triomphe.
en
King Arthur buried Lot in a rich tomb separately, but the twelve great lords he placed together and raised a triumphal monument over them.
eu
Merlinek bere arteak erabiliz kobre eta brontze urreztatuz forjatutako hamabi jaunen estatuak egin zituen bentzutu jarreran, estatua bakoitzak gau eta egun piztuta zirauen kandela bati eusten zion.
es
Mediante sus artes, Merl?n forj? im?genes de los doce se?ores en actitud de derrota, hechas de cobre y bronce dorados, y cada imagen sosten?a una vela que ard?a d?a y noche.
fr
Merlin, gr?ce ? son art, forgea douze barons dans le cuivre et l'airain, chacun, dans une attitude de d?faite, tenant ? la main une bougie qui br?lait jour et nuit.
en
Merlin by his arts made figures of the twelve lords in gilded copper and brass, in attitudes of defeat, and each figure held a candle which burned night and day.
eu
Hauen gainean Merlinek Arthur erregearen estatua bat ezarri zuen, eskuan ezpata altxata zuela bere etsaien buruen gainean.
es
Encima de estas efigies, Merl?n ubic? una estatua del rey Arturo que bland?a la espada sobre las cabezas de sus enemigos.
fr
Plus haut que ces effigies, l'Enchanteur pla?a une statue du roi Arthur tenant une ?p?e au-dessus de la t?te de ses ennemis.
en
Above these effigies, Merlin placed a statue of King Arthur with a drawn sword held over his enemies' heads.
eu
Eta Merlinek profetizatu zuen kandelek Arthur hil arte iraungo zutela pizturik, eta momentu horretan itzali egingo zirela; eta egun hartan profezia gehiago ere egin zituen.
es
Y Merl?n profetiz? que las velas arder?an hasta la muerte de Arturo y que en ese momento se extinguir?an las llamas; y ese d?a profetiz? otros acontecimientos venideros.
fr
Merlin pr?dit que les bougies br?leraient jusqu'? la mort d'Arthur, et qu'? ce moment-l? toutes s'?teindraient, et il fit ce jour-l? maintes autres pr?dictions.
en
And Merlin prophesied that the candles would burn until Arthur's death and at that moment would go out; and he made other prophecies that day of things to come.
eu
Handik gutxira, Arthurrek, kanpainez eta gobernatzeaz nazkaturik eta gazteluen ilunbe eta hezetasunaren eraginez gaixoturik, bere oihal-etxola dotorea harresiz kanpoko zelai berde batean kokatzeko agindu zuen, aire bare eta gozoari esker atseden hartu eta indarberritu asmoz.
es
Poco despu?s, Arturo, harto de las guerras y el gobierno, y consumido por la sombra y la humedad de los castillos, orden? que alzaran su pabell?n en un verde prado de extramuros donde pudiera reposar y recobrar fuerzas con la paz y la dulzura del aire.
fr
Peu apr?s, Arthur, las de se battre et de gouverner, d?go?t? des murs ?pais et des pi?ces sombres des ch?teaux, fit dresser sa tente au milieu d'un pr? verdoyant, o? il pourrait se reposer et reprendre des forces en respirant le calme et la douceur de l'air.
en
Soon after this, Arthur, wearied with campaigns and governing and sick of the dark, deep-walled rooms of castles, ordered his pavilion set up in a green meadow outside the walls where he might rest and recover his strength in the quiet and the sweet air.
eu
Etzaleku batean etzan zen lo egitera, baina begiak bildu orduko zaldi baten apatx-hotsa entzun zuen eta zaldun bat ikusi zuen ozenki kexatuz eta hasperen eginez hurbiltzen.
es
Se tendi? en un catre para descansar, pero no hab?a cerrado los ojos cuando oy? que se acercaba un caballo y vio pasar un caballero que gem?a y se lamentaba en voz alta.
fr
Il s'allongea sur un lit de camp pour dormir, mais il n'avait pas plus t?t ferm? les yeux qu'il entendit le trot d'un cheval et aper?ut un chevalier qui se plaignait et se lamentait tout haut.
en
He laid himself down on a camp bed to sleep, but he had not closed his eyes when he heard a horse approaching and saw a knight riding near who spoke words of complaint and sorrow to himself.
eu
Oihal-etxolaren paretik igaro zenean, erregeak deitu eta esan zion: -Zatoz, zaldun prestu hori, eta esaidazu zure tristeziaren arrazoia.
es
Cuando pas? junto al pabell?n, el rey lo llam? y le dijo: -Ac?rcate, buen caballero, y dime el motivo de tu tristeza.
fr
Lorsqu'il passa devant la tente, le roi l'appela et lui dit : -Approchez-vous, sire chevalier, et confiez-moi la raison de votre tristesse.
en
As he passed the pavilion, the king called out to him, saying, "Come to me, good knight, and tell me the reason for your sadness."
eu
-Alferrik izango litzateke-erantzun zion zaldunak-.
es
-?De qu? me valdr?a?-respondi? el caballero-.
fr
-Quel bien cela fera-t-il ? r?pondit le chevalier.
en
The knight answered, "What good could that do?
eu
Ezin didazu lagundu.
es
No puedes ayudarme.
fr
Vous ne pouvez pas m'aider.
en
You cannot help me."
eu
-Eta Melioteko gaztelurantz jo zuen.
es
-Y cabalg? rumbo al castillo de Meliot.
fr
Et il s'?loigna vers le ch?teau de Meliot.
en
And he rode on toward the castle of Meliot.
eu
Orduan erregea berriro lo haitzen saiatu zen, baina jakinminak esna mantentzen zuen, eta hausnarrean ari zela, Sir Balin iritsi zen eta, Arthur ikusi zuenean, zalditik jaitsi eta bere jauna agurtu zuen.
es
Entonces el rey trat? nuevamente de ganar el sue?o, pero su curiosidad lo ten?a desvelado y, mientras cavilaba, lleg? Sir Balin y al ver a Arturo se ape? y salud? a su se?or.
fr
Le roi tenta de nouveau de s'endormir, mais sa curiosit? ?tait piqu?e et, tandis qu'il r?fl?chissait, Balin vint ? passer. Apercevant le roi, il mit pied ? terre et le salua.
en
Then the king tried to sleep again, but his curiosity had risen to keep him awake, and as he pondered, Sir Balin rode near, and when he saw King Arthur he dismounted and saluted his lord.
eu
-Ongi etorria zara beti-esan zuen erregeak-, baina orain are gehiago.
es
-Siempre eres bien venido-dijo el rey-, pero especialmente ahora.
fr
-Vous ?tes toujours le bienvenu, dit le roi, mais particuli?rement aujourd'hui.
en
"You are always welcome," said the king. "But particularly now.
eu
Lehentxeago atsekabez intzirika ari zen zaldun bat igaro da, eta arrazoia galdetu diodanean ez dit erantzun.
es
Hace poco pas? un caballero que gem?a de pena, y no se dign? responderme cuando le pregunt? la causa.
fr
Je viens de voir passer un chevalier qui se lamentait et n'a pas voulu me dire la cause de son tourment.
en
A short time ago a knight went past and he was crying out in sorrow, and he would not answer when I asked the cause.
eu
Zerbitzu bat egin nahi badidazu, zoaz zaldun horren bila eta ekar ezazu nigana berak nahi ala ez, gertatzen zaiona jakiteko irrikitan bainago.
es
Si deseas servirme, s?guelo y tr?elo a m? qui?ralo ?l o no, pues ardo de curiosidad.
fr
Si vous d?sirez me servir, rattrapez-le et ramenez-le-moi de gr? ou de force, car ma curiosit? est piqu?e.
en
If you wish to serve me, ride after this knight and bring him to me whether he wishes to come or not, for I am curious."
eu
-Ekarriko dizut, ene jauna-esan zuen Sir Balinek-, edo bestela orain baino tristeago utziko dut.
es
-Lo traer? a ti, mi se?or-dijo Sir Balin-, o de lo contrario redoblar? sus tristezas.
fr
-Sire, je vous le ram?nerai, dit Balin, ou alors il sera plus triste qu'il ne l'est.
en
"I will bring him to you, my lord," Sir Balin said, "or else he will be more sad than he is."
eu
Balin zaldi gainera igo eta trostan abiatu zen zaldunaren atzetik, eta azkenean zuhaitz baten azpian eserita aurkitu zuen, dontzeila baten konpainian.
es
Y Balin mont? a caballo y parti? en pos del caballero, y al cabo lo encontr? sentado bajo un ?rbol en compa??a de una doncella.
fr
Enfourchant sa monture, Balin se mit en qu?te du chevalier et finit par le trouver, assis sous un arbre en compagnie d'une demoiselle.
en
And Balin mounted and cantered after the knight, and after a time he found him sitting under a tree with a damsel beside him.
eu
-Zaldun jauna-esan zuen Balinek-, Arthur erregeagana etorri behar duzu nirekin eta zure tristeziaren arrazoia kontatu behar diozu.
es
-Caballero-dijo Sir Balin-, debes acompa?arme a ver al rey Arturo y referirle la causa de tus congojas.
fr
-Sire chevalier, dit Balin, vous devez m'accompagner, car le roi Arthur d?sire savoir la cause de votre chagrin.
en
Sir Balin said, "Sir Knight, you must come with me to King Arthur and tell him the cause of your sorrow."
eu
-Ez dut hori egingo-esan zuen zaldunak-, arrisku larrian jarriko bainuke nire buma, eta zuk ez zenuke ezer irabaziko.
es
-Eso no lo har?-dijo el caballero-, pues me pondr?a en gran peligro y t? no ganar?as nada con ello.
fr
-Je ne le ferai pas, r?pondit le fer-v?tu. Si je le faisais, je serais en grand danger et vous n'y gagneriez rien.
en
"That I will not do," said the knight. "I would be in great danger if I did and you would gain nothing."
eu
-Mesedez, zatoz nirekin, zaldun hori-esan zion Balinek-.
es
-Por favor, acomp??ame, caballero-dijo Balin-.
fr
-Messire, je vous prie de venir avec moi, dit Balin.
en
"Please come with me, sir," said Balin.
eu
Etortzeari uko egiten badiozu zure aurka borrokatu beharko dut, eta ez nuke hori egin nahi.
es
Si reh?sas deber? batirme contigo, y no quiero hacerlo.
fr
Si vous refusez, je devrai vous combattre, et je n'en ai nul d?sir.
en
"If you refuse I must fight you, and I don't want to."
eu
-Esan dizut nire bizia arriskuan dagoela.
es
-Te dije que mi vida est? en peligro.
fr
-Je vous ai dit que ma vie ?tait en danger.
en
"I have told you my life is in danger.
eu
Agintzen didazu babestuko nauzula?
es
?Te comprometes a protegerme?
fr
Promettez-vous de me prot?ger ?
en
Will you promise to protect me?"
eu
-Babestuko zaitut, edo bestela hil egingo naiz ahaleginean-esan zuen Balinek.
es
-Te proteger? o morir? en la demanda-dijo Balin.
fr
-Je vous prot?gerai ou le paierai de ma vie, dit Balin.
en
"I will protect you or die in the attempt," said Balin.
eu
Eta hortan, zalduna zaldi gainera igo, eta abiatu egin ziren dontzeila zuhaitzaren azpian utzita.
es
Y con eso el caballero mont? a caballo y ambos partieron y dejaron a la doncella junto al ?rbol.
fr
? ces mots, le chevalier enfourcha son cheval et ils partirent, laissant la demoiselle sous l'arbre.
en
And with that the knight mounted his horse and they rode away, leaving the damsel under the tree.
