Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Madame Bovary, Gustave Flaubert / Patxi Apalategi (Ibaizabal, 1993
)
eu
Laurak jo zituen; eta Emma Yonvillera itzultzeko altxatu zen, ohituren eraginari automata baten gisa men eginez.
es
Dieron las cuatro; y ella se levant? para regresar a Yonville obedeciendo como una aut?mata al impulso de la costumbre.
fr
et elle se leva pour s'en retourner ? Yonville, ob?issant comme un automate ? l'impulsion des habitudes.
en
Four o'clock struck, and she rose to return to Yonville, mechanically obeying the force of old habits.
eu
Eguraldi ederra egiten zuen;
es
Hac?a bueno;
fr
Il faisait beau ;
en
The weather was fine.
eu
martxoko egun horietako bat zen argitsua eta garratza, zeru oso zurian eguzkiak distiratzen duenetakoa.
es
era uno de esos d?as del mes de marzo claros y crudos, en que luce el sol en un cielo completamente despejado.
fr
c'?tait un de ces jours du mois de mars clairs et ?pres, o? le soleil reluit dans un ciel tout blanc.
en
It was one of those March days, clear and sharp, when the sun shines in a perfectly white sky.
eu
Rouendarrak jai-jantzitan zoriontsu plantaz pasiatzen ziren.
es
Los ruaneses endomingados se paseaban con aire feliz.
fr
Des Rouennais endimanch?s se promenaient d'un air heureux.
en
The Rouen folk, in Sunday-clothes, were walking about with happy looks.
eu
Katedraleko plazara heldu zen.
es
Lleg? a la plaza de la catedral.
fr
Elle arriva sur la place du Parvis.
en
She reached the Place du Parvis.
eu
Bezperatatik irteten ari ziren;
es
Sal?an de las v?speras;
fr
On sortait des v?pres ;
en
People were coming out after vespers;
eu
jendetza jarioan zihoan hiru ateetatik, zubi baten hiru arkueratik ibaia bezala, eta, erdian, harkaitz bat hain mugikaitzago, klabera zegoen.
es
la muchedumbre sal?a por los tres p?rticos, como un r?o por los tres arcos de un puente, y, en medio, m?s inm?vil que una roca, estaba el guarda de la iglesia.
fr
la foule s'?coulait par les trois portails, comme un fleuve par les trois arches d'un pont, et, au milieu, plus immobile qu'un roc, se tenait le Suisse.
en
the crowd flowed out through the three doors like a stream through the three arches of a bridge, and in the middle one, more motionless than a rock, stood the beadle.
eu
Orduan egun hartaz oroitu zen non, pirpira biziz eta esperantzaz beterik, bere amodioa baino sakonera gutxiagoz bere aurrean hedatzen zen nabe handi hartan barrura sartu baitzen;
es
Entonces record? aquel d?a en que, toda ansiosa y llena de esperanzas, hab?a entrado en aquella gran nave que se extend?a ante ella menos profunda que su amor;
fr
Alors elle se rappela ce jour o?, tout anxieuse et pleine d'esp?rances, elle ?tait entr?e sous cette grande nef qui s'?tendait devant elle moins profonde que son amour ;
en
Then she remembered the day when, all anxious and full of hope, she had entered beneath this large nave, that had opened out before her, less profound than her love;
eu
eta oinez segitu zuen, bere beloaren pean negarrez, balditurik, zabuka, zorabiatzeko zorian.
es
y sigui? caminando, llorando bajo su velo, distra?da, vacilante, a punto de desfallecer.
fr
et elle continua de marcher, en pleurant sous son voile, ?tourdie, chancelante, pr?s de d?faillir.
en
and she walked on weeping beneath her veil, giddy, staggering, almost fainting.
eu
Kontuz! egin zuen garrasi irekitzen ari zen zalgurdi-ate batetik irtenez ahots batek.
es
-?Cuidado! -grit? una voz desde la puerta de un coche que se abr?a.
fr
-- Gare ! cria une voix sortant d'une porte coch?re qui s'ouvrait.
en
"Take care!" cried a voice issuing from the gate of a courtyard that was thrown open.
eu
Emma gelditu egin zen zaldi beltz bati pasatzen uzteko, tilbury baten pertiken artean putingoka, zebelin larruz jantzitako gentleman batek gidaturik.
es
Emma se par? para dejar pasar un caballo negro, que piafaba entre los varales de un t?lburi conducido por un caballero que llevaba un abrigo de marta cibelina.
fr
Elle s'arr?ta pour laisser passer un cheval noir, piaffant dans les brancards d'un tilbury que conduisait un gentleman en fourrure de zibeline.
en
She stopped to let pass a black horse, pawing the ground between the shafts of a tilbury, driven by a gentleman in sable furs.
eu
Nor zen hura ordea?
es
?Qui?n era?
fr
Qui ?tait-ce donc ?
en
Who was it?
eu
Berak ezagutzen zuen...
es
Ella lo conoc?a...
fr
Elle le connaissait...
en
She knew him.
eu
Kotxea oldartu zen eta desagertu zen.
es
El coche arranc? y desapareci?.
fr
La voiture s'?lan?a et disparut.
en
The carriage darted by and disappeared.
eu
Baina huraxe zen, bizkondea!
es
Pero si era ?l, ?el vizconde!
fr
Mais c'?tait lui, le vicomte !
en
Why, it was he-the Viscount.
eu
Emma itzuli zen;
es
Emma se volvi?:
fr
Elle se d?tourna ;
en
She turned away;
eu
kalea hutsik zegoen.
es
la calle estaba desierta.
fr
la rue ?tait d?serte.
en
the street was empty.
eu
Eta hain abaildurik, hain triste geratu zen non horma baten kontra bermatu baitzen ez erortzeko.
es
Y qued? tan abrumada, tan triste, que se apoy? en una pared para no caer.
fr
Et elle fut si accabl?e, si triste, qu'elle s'appuya contre un mur pour ne pas tomber.
en
She was so overwhelmed, so sad, that she had to lean against a wall to keep herself from falling.
eu
Gero pentsatu zuen oker iruditu zitzaiola.
es
Despu?s pens? que se hab?a equivocado.
fr
Puis elle pensa qu'elle s'?tait tromp?e.
en
Then she thought she had been mistaken.
eu
Gainera, berak ez zekien ezer.
es
De todos modos, no sab?a nada de esto.
fr
Au reste, elle n'en savait rien.
en
Anyhow, she did not know.
eu
Orok, beregan eta beregandik at, abandonatu egiten zuen.
es
Todo en s? misma y fuera de ella la abandonaba.
fr
Tout, en elle-m?me et au-dehors, l'abandonnait.
en
All within her and around her was abandoning her.
eu
Galdurik sentitzen zen, menturaren menturan piririka leze mugaezinetan barrena; eta ia bozkarioz izan zen, Croix Rouge-ra heltzean, Homais hantxe hautematea, farmazi-horniduraz betetako kaxa handi bat Hirondelle-ren gainean kargatzen begira;
es
Se sent?a perdida, rodando al azar en abismos indefinibles; y al llegar a la "Croix Rouge" casi le dio alegr?a encontrar al bueno del se?or Homais, que miraba c?mo cargaban en "La Golondrina" una gran caja llena de productos farmac?uticos.
fr
Elle se sentait perdue, roulant au hasard dans des ab?mes ind?finissables ; et ce fut presque avec joie qu'elle aper?ut, en arrivant ? la Croix rouge , ce bon Homais qui regardait charger sur l'Hirondelle une grande bo?te pleine de provisions pharmaceutiques ;
en
She felt lost, sinking at random into indefinable abysses, and it was almost with joy that, on reaching the "Croix-Rouge," she saw the good Homais, who was watching a large box full of pharmaceutical stores being hoisted on to the "Hirondelle."
eu
eskuan, lepokozapi batean, sei cheminot zeuzkan bere emaztearentzat.
es
En su mano sosten?a, en un pa?uelo, seis cheminota para su esposa.
fr
il tenait ? sa main, dans un foulard, six cheminots pour son ?pouse.
en
In his hand he held tied in a silk handkerchief six cheminots for his wife.
eu
Madame Homaisek biziki atsegin zituen opil astun horiek, turbante formakoak, zeinak garizuman jaten baitira gurin gaziarekin:
es
A la se?ora Homais le gustaban mucho estos panecillos pesados, en forma de turbante, que se comen en la Cuaresma con mantequilla salada:
fr
Madame Homais aimait beaucoup ces petits pains lourds, en forme de turban, que l'on mange dans le car?me avec du beurre sal? :
en
Madame Homais was very fond of these small, heavy turban-shaped loaves, that are eaten in Lent with salt butter;
eu
elikadura gorikoetarik azken aztarrena, agian gurutzaden mendedanik datorrena, zeinaz asetzen baitziren garai batean normandiar sendoak, mahai gainean ikusi uste zituztelarik, zuzi horiren argitara, hipokras pegarren eta egundoko okelapusken artean, sarrazeno-buruak irensteko.
es
?ltima muestra de los alimentos g?ticos que se remonta tal vez al siglo de las cruzadas y de los cuales se llenaban anta?o los robustos normandos, creyendo ver sobre la mesa, a la luz de las antorchas amarillas, entre los jarros de hipocr?s y los gigantescos embutidos, cabezas de sarracenos que devorar.
fr
dernier ?chantillon des nourritures gothiques, qui remonte peut-?tre au si?cle des croisades, et dont les robustes Normands s'emplissaient autrefois, croyant voir sur la table, ? la lueur des torches jaunes, entre les brocs d'hypocras et les gigantesques charcuteries, des t?tes de Sarrasins ? d?vorer.
en
a last vestige of Gothic food that goes back, perhaps, to the time of the Crusades, and with which the robust Normans gorged themselves of yore, fancying they saw on the table, in the light of the yellow torches, between tankards of hippocras and huge boars' heads, the heads of Saracens to be devoured.
eu
Botikarioaren emazteak haiek bezalaxe ausikitzen zituen, heroikoki, bere hagindura higuingarria gorabehera.
es
La mujer del boticario los com?a como ellos, heroicamente, a pesar de su detestable dentadura;
fr
La femme de l'apothicaire les croquait comme eux, h?ro?quement, malgr? sa d?testable dentition ;
en
The druggist's wife crunched them up as they had done-heroically, despite her wretched teeth.
eu
Beraz, M. Homaisek hirira bidaia egiten zuen guztietan, huts egin gabe ekartzen zizkion, beti okin handiaren etxean erosiz, Massacre kalean.
es
por eso, todas las veces que el se?or Homais hac?a un viaje a la ciudad no se olvidaba de llevarle panecillos, que compraba siempre en la f?brica de la calle Massacre.
fr
aussi, toutes les fois que M. Homais faisait un voyage ? la ville, il ne manquait pas de lui en rapporter, qu'il prenait toujours chez le grand faiseur, rue Massacre.
en
And so whenever Homais journeyed to town, he never failed to bring her home some that he bought at the great baker's in the Rue Massacre.
eu
-Biziki pozten nau zu ikusteak! esan zion eskua eskeiniz Emmari Hirondelle-ra igotzen laguntzeko.
es
-Encantado de verla-dijo tendiendo la mano a Emma para ayudarle a subir a "La Golondrina".
fr
-- Charm? de vous voir ! dit-il en offrant la main ? Emma pour l'aider ? monter dans l'Hirondelle.
en
"Charmed to see you," he said, offering Emma a hand to help her into the "Hirondelle."
eu
Gero, cheminotak sareko uhaletatik zintzilikatu zituen, eta burutsik jarri zen, besoak gurutzaturik, jarrera pentsakor eta napoleoniar batean.
es
Despu?s colg? los cheminota en las mallas de la red y se qued? con la cabeza descubierta y los brazos cruzados en una actitud pensativa y napole?nica.
fr
Puis il suspendit les cheminots aux lani?res du filet, et resta nu-t?te et les bras crois?s, dans une attitude pensive et napol?onienne.
en
Then he hung up his cheminots to the cords of the netting, and remained bare-headed in an attitude pensive and Napoleonic.
eu
Baina, itsua, ohi bezala, aldaparen oinean azaldu zenean, oihukatu zuen:
es
Pero cuando el ciego, como de costumbre, apareci? al pie de la cuesta, Homais exclam?:
fr
Mais, quand l'aveugle, comme d'habitude, apparut au bas de la c?te, il s'?cria :
en
But when the blind man appeared as usual at the foot of the hill he exclaimed -
eu
-Nik ez dut ulertzen, agintedunek oraindik ere industria hain errudunak ametitzea.
es
-No comprendo c?mo la autoridad sigue tolerando cosas tan vergonzosas.
fr
-- Je ne comprends pas que l'autorit? tol?re encore de si coupables industries !
en
"I can't understand why the authorities tolerate such culpable industries.
eu
Giltzaperatu egin beharko lituzkete dohakabe hauek, eta lanen batera behartu.
es
Deber?an encerrar a esos desgraciados y obligarlos a hacer alg?n trabajo.
fr
On devrait enfermer ces malheureux, que l'on forcerait ? quelque travail.
en
Such unfortunates should be locked up and forced to work.
eu
Horra nire ohorezko hitza, Aurrerakuntza dortoka-pausoan doala!
es
El progreso, palabra de honor, va a paso de tortuga.
fr
Le Progr?s, ma parole d'honneur, marche ? pas de tortue !
en
Progress, my word! creeps at a snail's pace.
eu
Barbarerian bete-betean blai segitzen dugu!
es
Estamos chapoteando en plena barbarie.
fr
Nous pataugeons en pleine barbarie !
en
We are floundering about in mere barbarism."
eu
Iltzeetatik askatutako tapizeria-poltsa baten gisa atearen ertzean balantzaka zebilen kapelua luzatzen zuen itsuak.
es
El ciego tend?a su sombrero, que se bamboleaba al lado de la puerta del coche como si fuera una bolsa de la tapicer?a desclavada.
fr
L'aveugle tendait son chapeau, qui ballottait au bord de la porti?re, comme une poche de la tapisserie d?clou?e.
en
The blind man held out his hat, that flapped about at the door, as if it were a bag in the lining that had come unnailed.
eu
-Hona hemen, zioen borikarioak, gaitz gangailentsu bat!
es
-?Ah? tiene-dijo el farmac?utico-una afecci?n escrofulosa!
fr
-- Voil?, dit le pharmacien, une affection scrofuleuse !
en
"This," said the chemist, "is a scrofulous affection."
eu
Eta, arlote gizajoa lehendik ezagutu arren, lehen aldiz ikustearen itxura egin zuen, betzuringoa, betzuringo opakoa, esklerotika, facies eta molde horretako hitzak ahopean esan zituen, eta gero aita gisako tonuz galdetu zion:
es
Y aunque conoc?a a aquel pobre diablo, fingi? que lo ve?a por primera vez, murmur? las palabras de "c?rnea, c?rnea opaca, escler?tica, facies"; despu?s le pregunt? en un tono paternal.
fr
Et, bien qu'il conn?t ce pauvre diable, il feignit de le voir pour la premi?re fois, murmura les mots de corn?e , corn?e opaque , scl?rotique , facies , puis lui demanda d'un ton paterne :
en
And though he knew the poor devil, he pretended to see him for the first time, murmured something about "cornea," "opaque cornea," "sclerotic," "facies," then asked him in a paternal tone -
eu
-Aspaldidanik al daukazu, lagun, gaitz izugarri hau?
es
-?Hace mucho tiempo, amigo m?o, que tienes esa espantosa enfermedad?
fr
-- Y a-t-il longtemps, mon ami, que tu as cette ?pouvantable infirmit? ?
en
"My friend, have you long had this terrible infirmity?
eu
Tabernan mozkortu ordez, hobe egingo zenuke janeurri bati jarraituz.
es
En lugar de emborracharte en la taberna m?s te valdr?a seguir un r?gimen.
fr
Au lieu de t'enivrer au cabaret, tu ferais mieux de suivre un r?gime.
en
Instead of getting drunk at the public, you'd do better to die yourself."
eu
Ardo ona, garagardo ona eta haragi-erre ona har zitzan gomendatzen zion.
es
Le aconsejaba que tomase buen vino, buena cerveza, buenos asados.
fr
Il l'engageait ? prendre de bon vin, de bonne bi?re, de bons r?tis.
en
He advised him to take good wine, good beer, and good joints.
eu
Itsuak bere kantuan segitzen zuen;
es
El ciego continuaba su canci?n;
fr
L'aveugle continuait sa chanson ;
en
The blind man went on with his song;
eu
bestalde, ia inozoa zirudien.
es
por otra parte, parec?a casi idiota.
fr
il paraissait, d'ailleurs, presque idiot.
en
he seemed, moreover, almost idiotic.
eu
Azkenean, M. Homaisek ireki zuen bere poltsa.
es
Por fin, el se?or Homais abri? la bolsa.
fr
Enfin, M. Homais ouvrit sa bourse.
en
At last Monsieur Homais opened his purse -
eu
-Tori, hona hemen sos bat, itzul iezadazu bi xentimo:
es
-Toma, ah? tienes un sueldo, devu?lveme dos ochavos;
fr
-- Tiens, voil? un sou, rends-moi deux liards :
en
give me back two lairds, and don't forget my advice:
eu
eta ez ahaztu nire aholkuak, ongi kausituko zara.
es
no olvides mis consejos, te encontrar?s mucho mejor.
fr
et n'oublie pas mes recommandations, tu t'en trouveras bien.
en
you'll be the better for it."
eu
Hivertek sori hartu zuen ozenki jalgitzea haien eraginkortasunari buruz zenbait zalantza.
es
Hivert se permiti? en voz alta expresar dudas sobre su eficacia.
fr
Hivert se permit tout haut quelque doute sur leur efficacit?.
en
Hivert openly cast some doubt on the efficacy of it.
eu
Baina botikarioak ziurtatu zuen berak sendatuko zukeela berak asmatutako ukendu antiflogistiko batez, eta bere helbidea eman zuen: -M. Homais, azoka ondoan, nahiko ezaguna. -Ea ba!
es
Pero el boticario certific? que le curar?a ?l mismo con una pomada antiflog?stica compuesta por ?l, y le dio sus se?as: -Se?or Homais, cerca del mercado, suficientemente conocido.
fr
Mais l'apothicaire certifia qu'il le gu?rirait lui-m?me, avec une pommade antiphlogistique de sa composition, et il donna son adresse : -- M. Homais, pr?s des halles, suffisamment connu.
en
But the druggist said that he would cure himself with an antiphlogistic pomade of his own composition, and he gave his address-"Monsieur Homais, near the market, pretty well known."
eu
ordainetan, esan zuen Hivertek, komeria egin behar diguzu.
es
-Bueno, en premio-dijo Hivert-, vas a hacernos la comedia.
fr
-- Eh bien ! pour la peine, dit Hivert, tu vas nous montrer la com?die .
en
"Now," said Hivert, "for all this trouble you'll give us your performance."
eu
Itsua bere izterburuen gainean abaildu zen eta, burua atzera botarik, bere begi berdaskak birakatuz eta mihia aterata, urdaila iguzten zuen bi eskuez, eta aldi berean ahuri helkor bat botatzen zuen, zakur goseti baten gisa.
es
El ciego se desplom? sobre sus piernas, y echando hacia atr?s la cabeza al tiempo que giraba sus ojos verdosos y sacaba la lengua, se frotaba el est?mago con las dos manos, mientras que daba una especie de aullido sordo, como un perro hambriento.
fr
L'aveugle s'affaissa sur ses jarrets, et, la t?te renvers?e, tout en roulant ses yeux verd?tres et tirant la langue, il se frottait l'estomac ? deux mains, tandis qu'il poussait une sorte de hurlement sourd, comme un chien affam?.
en
The blind man sank down on his haunches, with his head thrown back, whilst he rolled his greenish eyes, lolled out his tongue, and rubbed his stomach with both hands as he uttered a kind of hollow yell like a famished dog.
eu
Emmak, nazkaturik, sorbalda gainetik jaurtiki zion bost liberatako txanpon bat.
es
Emma, llena de asco, le envi? por encima del hombro una moneda de cinco francos.
fr
Emma, prise de d?go?t, lui envoya, par-dessus l'?paule, une pi?ce de cinq francs.
en
Emma, filled with disgust, threw him over her shoulder a five-franc piece.
