Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Ulenspiegelen elezaharra, Charles de Coster / Koldo Izagirre (Elkar/Alberdania, 2007
)
eu
Eta jaurlariak, afaria zeukala gogoan, berbarik ateratzeke begiratzen zion;
es
Y el regidor, pensando en su comida, la miraba sin pronunciar palabra.
fr
Et l'?chevin, songeant ? son repas, la regardait sans sonner mot ;
en
And the sheriff, thinking of his meal, looked at her without a word;
eu
baina bere senera etorri zen ostera luzaro barik, eta lurrera jausita, eginahalak egin arren ezin altxaturik, honela esan zion jaurlariari:
es
No tard? ella en recobrar el sentido; cay? en tierra sin poderse levantar, no obstante sus esfuerzos, y dijo al regidor:
fr
mais bient?t elle reprit ses sens, et tombant par terre, sans pouvoir se relever, nonobstant ses efforts, elle dit ? l'?chevin :
en
but presently she recovered her senses, and falling on the ground and unable to rise for all her efforts, she said to the sheriff:
eu
-Noizbait emaztetzat gura izan ninduzun, baina orain ez nauzu uztartuko.
es
-T? me quisiste hace tiempo por esposa; pero ahora no me tendr?s.
fr
-Tu me voulus jadis pour ?pouse, mais maintenant tu ne m'auras plus.
en
"Once on a time wouldst fain have had me to wife, but now thou shalt not have me.
eu
Lau bider hiru zenbaki sakratua da, eta hamahirugarrena senarra.
es
Cuatro veces tres es el n?mero sagrado y el d?cimo tercero es el marido.
fr
Quatre fois trois, c'est le nombre sacr? et le treizi?me c'est le mari.
en
Four times three it is the sacred number, and the thirteenth is the husband."
eu
Gero, jaurlariak zer edo zer esan behar zuela ikusita, honela esan zion:
es
Despu?s, como el regidor quisiera hablar, ella agreg?:
fr
Puis, comme l'?chevin voulait parler, elle lui dit :
en
Then as the sheriff would have spoken, she said to him:
eu
-Zaude isilik, badago zintzoen bihotzaren taupadak zeruan zenbatzen dituen goiaingeruak baino finagoko belarririk.
es
-Permanece silencioso. Tiene el o?do m?s fino que el arc?ngel que cuenta en el cielo los latidos de los corazones de los justos.
fr
-Demeure silencieux, il a l'ou?e plus fine que l'archange qui compte au ciel les battements du coeur des justes.
en
"Stay silent, he has hearing finer than the archangel that in heaven counts the heart beats of the just.
eu
Zergatik zatoz horren belu?
es
?Por qu? vienes tan tarde?
fr
Pourquoi viens-tu si tard ?
en
Why dost thou come so late?
eu
Lau bider hiru izen sakratua da, hil egiten ditu desiratzen nautenak.
es
Cuatro veces tres es el n?mero sagrado. El mata a los que me quieren.
fr
Quatre fois trois c'est le nombre sacr?, il tue ceux qui me veulent.
en
Four times three it is the sacred number, he slayeth those that desire me."
eu
Jaurlariak orduan:
es
El regidor exclam?:
fr
L'?chevin dit :
en
The sheriff said:
eu
-Deabrua hartzen du bere ohean.
es
-?Se acuesta con el diablo!
fr
-Elle re?oit le diable dans son lit.
en
"She receives the devil in her bed."
eu
-Burutik egin zaio, torturaren oinazearengatik-esan zuen eskribauak.
es
-La ha enloquecido el dolor de la tortura-advirti? el escribano.
fr
-Elle est folle, ? cause de la douleur de torture, dit le greffier.
en
"She is out of her wits with the anguish of the torment," said the clerk.
eu
Kartzelara eroan zuten Katheline.
es
Catalina fue llevada a la prisi?n.
fr
Katheline fut ramen?e en prison.
en
Katheline was taken back to prison.
eu
Handik hiru egunera, Jaurlarien Batzarra bildua zelarik Vierschare-renean, suaren zigorrera kondenatu zuten Katheline, eztabaidatu ostean.
es
Tres d?as despu?s, habi?ndose reunido la C?mara concejil en la Vierschare, fue Catalina condenada, previa deliberaci?n, a la pena del fuego.
fr
Trois jours apr?s, la chambre ?chevinale s'?tant assembl?e en la Vierschare, Katheline fut apr?s d?lib?ration condamn?e ? la peine du feu.
en
Three days after, the sheriff's court being assembled in the Vierschare, Katheline after deliberation was condemned to the fire.
eu
Damme-ko Azoka Nagusira eroan zuten borreroak eta honen morroiek, eta igo egin zuten bertan jasoa zegoen urkamendira.
es
Llev?ronla el verdugo y sus ayudantes al Mercado Mayor de Damme, donde hab?a un tablado, al que subi?.
fr
Elle fut, par le bourreau et ses aides, men?e sur le Grand-March? de Damme o? ?tait un ?chafaud sur lequel elle monta.
en
The executioner and his assistants brought her to the marketplace of Damme where there was a scaffold on which she mounted.
eu
Plazan zeuden prebostea, kridaria eta epaileak.
es
Encontr?banse en la plaza el preboste, el pregonero y los jueces.
fr
Sur la place se tenaient le pr?v?t, le h?raut et les juges.
en
In the marketplace were the provost, the herald, and the judges.
eu
Hirutan jo zuten hiriko kridarien turutek, eta honela mintzatu zen herriarengana itzulirik:
es
Son? tres veces la trompeta del pregonero de la villa, y ?ste, volvi?ndose hacia al pueblo, dijo:
fr
Les trompettes du h?raut de la ville sonn?rent trois fois, et celui-ci se tournant vers le peuple dit :
en
The trumpets of the town herald sounded three times, and turning to the people he announced:
eu
-Dammeko magistratuak, Katheline emakumeaz urrikalduta, ez dio gura izan hiriko lege gogorrenaren araberako zigorra ezarri, baina sorgina dela froga dadin, erre egingo zaizkio ileak, hogei karolus urregorri ordainduko ditu isun, eta hiru urterako desterratuko du Damme-ko lurraldetik, soin-atal baten penaz.
es
-Habiendo tenido piedad de la mujer Catalina, el magistrado de Damme no ha querido imponerle castigo conforme al extremo rigor de la villa; pero a fin de testimoniar que es hechicera, se le quemar?n los cabellos, pagar? veinte earolus de oro de multa y ser? desterrada por tres a?os del territorio de Damme, bajo pena de p?rdida de un miembro.
fr
-Le magistrat de Damme, ayant eu piti? de la femme Katheline, n'a point voulu bailler punition suivant l'extr?me rigueur de la loi de la ville, mais afin de t?moigner qu'elle est sorci?re, ses cheveux seront br?l?s, elle payera vingt carolus d'or d'amende, et sera bannie pour trois ans du territoire de Damme, sous peine d'un membre.
en
"The magistrate of Damme, having had compassion on the woman Katheline, has been pleased not to exact punishment according to the extreme rigour of the law of the town, but in order to bear witness that she is a witch, her hair shall be burned, she shall pay twenty gold carolus by way of fine, and shall be banished for three years from the precincts of Damme under pain of losing one limb."
eu
Eta herriak txalotu egin zuen errukitasun anker hau.
es
Y el pueblo acogi? con aplauso esta ruda benignidad.
fr
Et le peuple applaudit ? cette rude douceur.
en
And the people applauded this harsh lenity.
eu
Borreroak zurkaitzean estekatu zuen orduan Katheline, iztupazko adatsa ipini zion buru soilduan, eta su eman zion.
es
El verdugo at? entonces a Catalina al poste; puso sobre su cabeza rasurada una peluca de estopa, y la prendi? fuego.
fr
Le bourreau attacha alors Katheline au poteau, posa sur sa t?te ras?e une chevelure d'?toupes et y mit le feu.
en
The executioner thereupon bound Katheline to the stake, set a wig of tow upon her shaven head and set it on fire.
eu
Eta iztupak luzaz erre ziren eta Kathelinek negar eta deiadar egin zuen.
es
La estopa ardi? largo rato, y Catalina grit? y llor?.
fr
Et les ?toupes br?l?rent longtemps et Katheline cria et pleura.
en
And the tow burned long and Katheline cried out and wept.
eu
Gero askatu eta Damme-ko lurraldetik ate eroan zuten gurdian, oinak erreak zituelako.
es
Despu?s fue desatada y conducida hasta m?s all? del territorio de Damme, en un carromato, porque ten?a los pies abrasados.
fr
Puis elle fut d?tach?e et men?e hors du territoire de Damme sur un chariot, car elle avait les pieds br?l?s.
en
Then she was unbound and taken without the boundaries of Damme upon a cart, for her feet were burned.
eu
39
es
XXXIX
fr
XXXIX
en
XXXIX
eu
Brabanteko Bois-le-Duc-en baitzen garai hartan Ulenspiegel, hiriko Jaunek bertako erregezoro izendatu gura izan zuten, baina uko egin zion duintasun honi, esanez:
es
Encontr?ndose por entonces Ulenspiegel en Boisle-Duc (Brabante), los se?ores de la villa le quisieron nombrar su buf?n; pero ?l rechaz? esta dignidad, diciendo:
fr
Ulenspiegel ?tant alors ? Bois-le-Duc en Brabant, Messieurs de la ville le voulurent nommer leur fou, mais il refusa cette dignit? disant :
en
Ulenspiegel being now at Bois-le-Duc in Brabant, the magnates of the town would fain have appointed him their fool, but he would none of this dignity.
eu
"Erromes erromeslariak ezin du zoroarena egin leku jakinean, ostatuetan eta bideetan baizen".
es
"Peregrino peregrinante no puede loquear permanentemente, sino por posadas y caminos."
fr
" P?lerin p?lerinant ne peut follier de s?jour, seulement par auberges et chemins. "
en
"Pilgrim on pilgrimage cannot play fool as a permanency, but only at inns and on the highways."
eu
Aldi berean, Felipe, Ingalaterrako errege izaki, heredakizun zituen lurraldeak bisitatzen etorria zen, Flandria, Brabante, Hainaut, Holanda eta Zelanda.
es
Por este mismo tiempo, Felipe, que era rey de Inglaterra, vino a visitar sus futuros pa?ses de herencia, Flandes, Brabante, Hainaut, Holanda y Zelandia.
fr
En ce m?me temps, Philippe, qui ?tait roi d'Angleterre, vint visiter ses futurs pays d'h?ritage, Flandres, Brabant, Hainaut, Hollande et Z?lande.
en
At this same time Philip, who was King of England, came to visit the countries of his future inheritance, Flanders, Brabant, Hainault, Holland, and Zealand.
eu
Hogeita bederatzi urteko zen orduan;
es
Ten?a entonces veintinueve a?os;
fr
Il ?tait alors en sa vingt-neuvi?me ann?e ;
en
He was then in his twenty-ninth year;
eu
begi grisaxketan goibeltasun garratza, itxurakeria basa eta deliberamendu ankerra ageri zituen.
es
en sus ojos grises anidaba amarga melancol?a, feroz disimulo y cruel resoluci?n. Fr?o era su semblante;
fr
en ses yeux gris?tres habitaient aigre m?lancolie, dissimulation farouche et cruelle r?solution.
en
in his grayish eyes dwelt sour melancholy, savage dissimulation, and cruel resolution.
eu
Hotza zuen aurpegia, ile zarpailez estaliriko burua, berdin zakarrak bular meharra eta berna zimelak.
es
r?gida su cabeza, poblada de cabellos ind?mitos; r?gidos tambi?n su torso flaco y sus piernas delgadas.
fr
Froid ?tait son visage, roide sa t?te couverte de fauves cheveux roides aussi son torse maigre et ses jambes gr?les.
en
Cold was his countenance, and stiff his head covered with tawny hair; stiff, too, his meagre torso and spindle limbs.
eu
Geldoa eta pastatsua zuen berbeta, ahoan artilea baleuka moduan.
es
Su hablar era lento y pastoso, como si tuviera lana en la boca.
fr
Lent ?tait son parler et p?teux comme s'il e?t eu de la laine dans la bouche.
en
Slow was his speech and thick as though he had wool in his mouth.
eu
Torneo, justa eta festen artean bisitatu zituen Brabanteko dukerri alegera, Flandriako konderri aberatsa eta beste jaurerriak.
es
Visit?, entre torneos, justas y otras fiestas, el alegre ducado de Brabante, el rico condado de Flandes y sus restantes se?or?os.
fr
Il visita, au milieu des tournois, joutes et f?tes, le joyeux duch? de Brabant, le riche comt? de Flandres et ses autres seigneuries.
en
Amid tourneys, jousts, and feastings, he visited the joyous duchy of Brabant, the rich county Flanders, and his other seignories.
eu
Guztietan egin zuen zin berezkotasunak begiratuko zituela;
es
En todas partes jur? guardar los privilegios;
fr
Partout il jura de garder les privil?ges ;
en
Everywhere he swore to observe and confirm the privileges;
eu
baina Bruselan zin egin zuenean Ebanjelioaren gainean Brabanteko urrezko Bula begiratuko zuela, hain gogor zanpatu zuen eze erretiratu egin behar izan zuen eskua liburu santutik.
es
pero cuando en Bruselas jur? sobre el Evangelio observar la Bula de oro de Brabante, su mano se contrajo tan fuertemente, que hubo de retirarla del libro santo.
fr
mais lorsqu'? Bruxelles il fit serment sur l'Evangile d'observer la Bulle d'or de Brabant, sa main se contracta si fort qu'il dut la retirer du saint livre.
en
but when at Brussels he took oath upon the Testament to observe the Golden Bull of Brabant his hand clenched so tight that he must needs take it away from the sacred book.
eu
Anberesera joan zen, non hogeita hiru garaitza-uztai egin zizkioten errezibitzeko.
es
Se traslad? a Amberes, donde fueron erigidos para recibirle veintitr?s arcos de triunfo.
fr
Il se rendit ? Anvers, o? l'on fit pour le recevoir vingt-trois arcs de triomphe.
en
He went to Antwerp, where they put up twenty-three triumphal arches to receive him.
eu
Guztira laurogeita zazpi mila florin xahutu zituen hiriak uztai hauek eta denak berdin belus gorriz jantziriko mila zortziehun merkatariren arropa, eta laurehun eta hamasei lakaioren librea aberatsa eta denak berdin jantziriko lau mila hiritarren zetazko apaindurak ordaintzeko.
es
La villa gast? doscientos ochenta y siete mil florines para pagar estos arcos y tambi?n la ropa de mil ochocientos setenta y nueve mercaderes, todos vestidos de terciopelo carmes?, y por las ricas libreas de cuatrocientos diez y seis lacayos, y por los brillantes ropajes de seda de cuatro mil burgueses, todos vestidos del mismo modo.
fr
La ville d?pensa deux cent quatre-vingt-sept mille florins pour payer ces arcs et aussi pour le costume de dix-huit cent septante-neuf marchands, tous v?tus de velours cramoisi, et pour la riche livr?e de quatre cent seize laquais et les brillants accoutrements de soie de quatre mille bourgeois, tous v?tus de m?me.
en
The city disbursed two hundred and eighty-seven thousand florins to pay for these arches and for the costumes of eighteen hundred and seventy-nine merchants all clad in crimson velvet and for the rich livery of four hundred and sixteen lackeys and the brilliant silk trappings of four thousand burgesses, all clad alike.
eu
Herbehereetako herri guztietako erretorika-maisuek festa ugari eman zituzten, edo antzeko.
es
Muchas fiestas fueron dadas por los regidores de todas las villas de los Pa?ses Bajos, o poco menos.
fr
Maintes f?tes furent donn?es par les rh?toriciens de toutes les villes du Pays-Bas, ou peu s'en faut.
en
Many feasts were given by the rhetoricians of all the cities in the Low Countries, or nearly all.
eu
Han agertu ziren, beren erregezoroekin, Amodioaren Printzea, Tournai-koa, Astarte izeneko txerrama batean jarria;
es
All? fueron vistos con sus bufones y juglaresas, el Pr?ncipe de Amor, de Tournai, montado sobre una cerda, a la que se dio el nombre de Astart?;
fr
L? furent vus, avec leurs fous et folles, le Prince d'Amour, de Tournai, mont? sur une truie qui avait nom Astart? ;
en
There were seen, with their fools male and female, the Prince of Love, of Tournai, mounted upon a sow that was called Astarte;
eu
Ergelen Erregea, Lille-koa, behorra buztanetik zekarrela atzeraka;
es
el Rey de los Bobos, de Lille, que llevaba un caballo de la cola y marchaba por consiguiente detr?s de ?l;
fr
le Roi des Sots, de Lille, qui menait un cheval par la queue et marchait derri?re ;
en
the King of Fools, of Lille, who led a horse by the tail and walked behind;
eu
Txantxaren Printzea, Valenciennes-ekoa, bere astoaren uzkerrak zenbatzen laketzen zena;
es
el Pr?ncipe de la Broma, que se complac?a en contar las ventosidades de su asno;
fr
le Prince de Plaisance, de Valenciennes, qui se plaisait ? compter les pets de son ?ne ;
en
the Prince of Pleasure, of Valenciennes, who amused himself counting how many times his donkey broke wind;
eu
Bruselako ardoa brebiario itxurako ontzi batean edaten zuen Bozkarioaren Abade Nagusia, Arras-ekoa, irakurketa modu horrek biziro pozten zuena;
es
el Abad de la Alegr?a, de Arras, que beb?a vino de Bruselas en un frasco, en forma de breviario, y era esta alegre lectura;
fr
l'Abb? de Liesse, d'Arras, qui buvait du vin de Bruxelles dans un flacon en forme de br?viaire et c'?tait joyeuse lecture ;
en
the Abbot of Mirth, of Arras, who drank Brussels wine from a flask shaped like a breviary, and that was gay reading;
eu
Jatekoen Abade Nagusia, Ath-ekoa, sotana saretua eta botatxo higatuak zekartzana, baina bazeukan sozizon bat eta harekin hornitzen zuen zorroa;
es
el Abad de las Provisiones, de Ath, que no estaba provisto m?s que de un lienzo agujereado y botines ro?dos; pero ten?a un salchich?n, con el que se prove?a bien la panza;
fr
l'Abb? des Paux-Pourvus, d'Ath, qui n'?tait pourvu que d'un linge trou? et de bottines avachies ; mais il avait un saucisson dont il se pourvoyait bien la bedaine ;
en
the Abbot of the Paux-Pourvus, of Ath, who was provided with linen full of holes and boots down at heel, but had a sausage with which he made good provision for his belly;
eu
Buruarinen Prebosta, ahuntz lotsor batean jarritako gizon gaztea, eta jendartean zebilena trostan, ukondo itzelak hartzen;
es
el Preboste de los Atolondrados, un joven montado en una cabra t?mida, que tropezando entre la multitud recib?a de ella muchos pu?etazos;
fr
le Pr?v?t des Etourdis, jeune gar?on mont? sur une ch?vre peureuse, et qui trottant dans la foule, recevait ? cause d'elle maints horions ;
en
the Provost of Madcaps, a young man mounted on a shy goat, and who trotting in the crowd got many a thwack because of her;
eu
Zilarrezko Plateraren Abade Nagusia, Wuesnoykoa, behor gainean joan arren platera batean jarritakoaren itxura egiten zuena, esanez eze "ez dagoela suak egosiko ez duen animaliarik".
es
el Abad del Plato del Dinero, del Quesnoy, que montado en un caballo parec?a sentado en un plato, diciendo "que ?l no es bestia tan grande que no la pueda cocer el fuego".
fr
l'Abb? du Plat d'Argent, du Quesnoy, qui, mont? sur son cheval, faisait mine de s'asseoir dans un plat, disant " qu'il n'est si grosse b?te que le feu ne puisse cuire ".
en
the Abbot of the Silver Dish, from Quesnoy, who mounted on his horse pretended to be sitting in a dish, saying "there is no beast so big that fire cannot cook him."
eu
Gisa guztietako zorakeria inozenteak egin zituzten, baina ilun eta zurrun jarraitu zuen erregek.
es
Ellos hicieron toda clase de inocentes locuras; pero el Rey sigui? triste y taciturno.
fr
Et ils firent toutes sortes d'innocentes folies, mais le roi demeura triste et s?v?re.
en
And they played all kinds of harmless foolery, but the King remained sad and severe.
eu
Gau hartan bertan, Anverseko markgrave-ak, burgomaestreak, kapitainak eta denak batzartu ziren Felipe erregea alaituko zuen jokoren bat idoro beharrez.
es
Aquella misma tarde, el margrave de Amberes, los burgomaestres, capitanes y p?rrocos se reunieron para idear alguna distracci?n que pudiera hacer re?r al rey Felipe.
fr
Le soir m?me, le markgrave d'Anvers, les bourgmestres, capitaines et doyens, s'assembl?rent afin de trouver quelque jeu qui p?t faire rire le roi Philippe.
en
That same evening, the Markgrave of Antwerp, the burgomasters, captains and deans, assembled together to find out some game or play that might win Philip the King to laughter.
eu
Markgraveak honela esan zuen:
es
El margrave dijo:
fr
Le markgrave dit :
en
Said the Markgrave:
eu
-Ez duzue Pierkin Jacobsen delako baten aditzea, Bois-le-Duc hiriko erregezoroa, eta ospe handia daukana barregarrikeriatan?
es
-?No hab?is o?do hablar de un tal Pierkin Jacobsen, buf?n de la villa de Bois-le-Duc, muy renombrado por sus chistes?
fr
-N'avez point oui parler d'un certain Pierkin Jabcobsen, fou de ville de Bois-le-Duc, et bien renomm? pour ses joyeuset?s ?
en
"Have ye not heard tell of a certain Pierkin Jacobsen, the town-fool of Bois-le-Duc, and far renowned for his merry tricks?"
eu
-Bai-esan zuten.
es
-S?-dijeron todos.
fr
-Oui, firent-ils.
en
"Yes," said the others.
eu
-Ederto-esan zuen markgraveak-, ekar dezagun, eta egin ditzala txirinbuelta arin batzuk, gure erregezoroak oinetakoak berunduak dauzka eta.
es
-Pues bien-a?adi? el margrave-; hag?mosle venir y que realice alg?n ejercico ?gil, ya que nuestro buf?n est? m?s pesado que el plomo.
fr
-Et bien ! dit le markgrave, mandons-le c?ans, et qu'il fasse quelque agile tour, puisque notre fou a du plomb dans les bottines.
en
"Well!" said the Markgrave, "let us summon him to come hither, and bid him do us some nimblewitted turn, since our own fool has his boots stuffed with lead."
eu
-Datorrela!
es
-Hag?mosle venir-repitieron todos.
fr
-Mandons-le c?ans ! firent-ils.
en
"Let us summon him hither," said they.
eu
-esan zuten denek. Anbereseko mezularia Bois-le-Duc-era heldu zenean jakin zuen Oierkin erregezoroa zapart egina zela barrearen barrez, baina bazutela herrian bidez zegoen beste erregezoro bat, Ulenspiegel izenekoa.
es
Cuando el mensajero de Amberes lleg? a Bois-le-Duc, le dijeron que el buf?n Perkin se hab?a reventado a fuerza de re?r; pero que estaba en la villa, de paso, otro loco llamado Ulenspiegel.
fr
Quand le messager d'Anvers vint ? Bois-le-Duc, on lui dit que le fou Pierkin avait fait sa crevaille ? force de rire, mais qu'il ?tait en la ville un autre fou de passage, nomm? Ulenspiegel.
en
When the messenger from Antwerp came to Bois-le-Duc, they told him that the fool Pierkin had snuffed out his candle with over-much laughing, but that there was in the town another fool, a bird of passage, called Ulenspiegel.
eu
Mezulariak tabernan aurkitu zuen, muskuilu lapikokoa jaten eta oskolekin gona berria egiten neskatila bati.
es
El mensajero lo busc? en una taberna donde se hallaba comiendo un guiso de almejas, y hac?a a una muchachita un faldell?n con las conchas.
fr
Le messager le chercha en une taverne o? il mangeait une fricass?e de moules et faisait ? une fillette une cotte avec les coquilles.
en
The messenger went to look for him in a tavern where he was eating a fricassee of mussels and making a petticoat for a girl with the shells.
