Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Entseiuak I, Michel Eyquem de Montaigne / Eduardo Gil Bera (Klasikoak, 1992
)
eu
Bihurkeria horren iraungitzeko erabaki zuen zegoen toki segurtatutik ateratzea eta jende jazartuarengana jotzea;
es
Un alma superior y fuerte sabe condescender con los h?bitos de la infancia, al par que guiarlos.
fr
Et de la s?avoir choisir, et s'y conduire bien mesur?ment, c'est une des plus ardues besongnes que je sache : Et est l'effect d'une haute ame et bien forte, s?avoir condescendre ? ses allures pueriles, et les guider.
en
which also to know how to adjust, and to keep within an exact and due measure, is one of the hardest things I know, and 'tis the effect of a high and well-tempered soul, to know how to condescend to such puerile motions and to govern and direct them.
eu
gaizki gertatu zitzaion eta hil zuten.
es
Yo camino con mayor seguridad y planta m?s segura al subir que al bajar.
fr
Je marche plus ferme et plus seur, ? mont qu'? val.
en
I walk firmer and more secure up hill than down.
eu
Baina ez dut uste haren hutsa ateratzea izan zenik, eskuarki haren gain ematen den bezala, obedientzia eta beraxkeriazko bideari lotzea baizik, errabia hura lokarrarazi nahi izatea haren ondotik joanez haren aitzinetik joateko ordez;
es
Aquellos que como nuestro uso tiene por h?bito aplican id?ntica pedagog?a y procedimientos iguales a la educaci?n de entendimientos de diversas medidas y formas, eng??anse grandemente:
fr
Ceux qui, comme nostre usage porte, entreprenent d'une mesme le?on et pareille mesure de conduite, regenter plusieurs esprits de si diverses mesures et formes :
en
Such as, according to our common way of teaching, undertake, with one and the same lesson, and the same measure of direction, to instruct several boys of differing and unequal capacities, are infinitely mistaken;
eu
uste dut graziazko larderia bat, segurtasunez eta konfidantzaz beteriko aginte militar batekin, bere graduari eta gaitasunari zegokion bezala, hobeki etorriko zitzaiola, bederen ohore eta jendetasun gehiagorekin.
es
no es de maravillar si en todo un pueblo de muchachos apenas se encuentran dos o tres que hayan podido sacar alg?n fruto de la educaci?n recibida.
fr
ce n'est pas merveille, si en tout un peuple d'enfants, ils en rencontrent ? peine deux ou trois, qui rapportent quelque juste fruit de leur discipline.
en
and 'tis no wonder, if in a whole multitude of scholars, there are not found above two or three who bring away any good account of their time and discipline.
eu
Horrela nahasia den munstro horrengandik ez da deusen esperoan egon behar, gizontasuna eta eztitasuna bezain guti; lehenago onartuko baitu begirunea eta beldurra.
es
Que el maestro no se limite a preguntar al disc?pulo las palabras de la lecci?n, sino m?s bien el sentido y la sustancia; que informe del provecho que ha sacado, no por la memoria del alumno, sino por su conducta.
fr
Qu'il ne luy demande pas seulement compte des mots de sa le?on, mais du sens et de la substance. Et qu'il juge du profit qu'il aura fait, non par le tesmoignage de sa memoire, mais de sa vie.
en
Let the master not only examine him about the grammatical construction of the bare words of his lesson, but about the sense and let him judge of the profit he has made, not by the testimony of his memory, but by that of his life.
eu
Gaitzets nezake ere, behin erabakia hartuz geroz, giza itsaso baten erdira joateko ahul eta armarik gabe, beldurrik gabean ausartzian baino gehiago, behar zuelako azkeneraino eraman, eta ez itxuraldatu, gertatu zitzaion bezala, arriskua hurbiletik ikusirik, sudurretik odola zeriola, eta moldatu zuen itxura xume eta lagunkorra begitarte ikaratu batera alderatuz:
es
Conviene que lo aprendido por el ni?o lo explique ?ste de cien maneras diferentes y que lo acomode otros tantos casos para que de este modo pueda verse si recibi? bien la ense?anza y la hizo suya, juzgando de sus adelantos seg?n el m?todo pedag?gico seguido por S?crates en los di?logos de Plat?n.
fr
Que ce qu'il viendra d'apprendre, il le luy face mettre en cent visages, et accommoder ? autant de divers subjets, pour voir s'il l'a encore bien pris et bien faict sien, prenant l'instruction ? son progrez, des p?dagogismes de Platon.
en
Let him make him put what he has learned into a hundred several forms, and accommodate it to so many several subjects, to see if he yet rightly comprehends it, and has made it his own, taking instruction of his progress by the pedagogic institutions of Plato.
eu
begiak eta mintzoa harrimenez eta eta urrikariz kargatuz.
es
Es signo de crudeza e indigesti?n el arrojar la carne tal como se ha comido;
fr
C'est tesmoignage de crudit? et indigestion que de regorger la viande comme on l'a avallee :
en
'Tis a sign of crudity and indigestion to disgorge what we eat in the same condition it was swallowed;
eu
Hartan, ihes egin eta kukutu nahian, sutu eta deitu zituen bere buruaren kontra.
es
el est?mago no hizo su operaci?n si no transforma la sustancia y la forma de lo que se le diera para nutrirlo.
fr
l'estomach n'a pas faict son operation, s'il n'a faict changer la fa?on et la forme, ? ce qu'on luy avoit donn? ? cuire.
en
the stomach has not performed its office unless it have altered the form and condition of what was committed to it to concoct.
eu
Behin batez deliberatzen ari zen tropa armatu batzuen erakusketa egiteko (mendeku sekretuen parada da;
es
Nuestra alma no se mueve sino por extra?a voluntad, y est? fijada y constre?ida, como la tenemos acostumbrada a las ideas ajenas;
fr
Nostre ame ne branle qu'? credit, liee et contrainte ? l'appetit des fantasies d'autruy, serve et captivee soubs l'authorit? de leur le?on.
en
Our minds work only upon trust, when bound and compelled to follow the appetite of another's fancy, enslaved and captivated under the authority of another's instruction;
eu
ez baita, horretarako, toki seguruagorik).
es
es sierva y cautiva bajo la autoridad de su lecci?n:
fr
On nous a tant assubjectis aux cordes, que nous n'avons plus de franches alleures :
en
we have been so subjected to the trammel, that we have no free, nor natural pace of our own;
eu
Itxura ageriak eta ezagunak baziren tropen begiratzeko kargu zuten batzuen aurkako zerbait suerta zitekeela.
es
tanto se nos ha subjugado que se nos ha dejado sin libertad ni desenvoltura.
fr
nostre vigueur et libert? est esteinte.
en
our own vigour and liberty are extinct and gone:
eu
Aburu zenbait aitzinatu ziren, gauza korapilatsua zenez geroz eta ondorio handikoa zenez gero.
es
Nunquam tutelae suae fiunt.
fr
Nunquam tutel? su? fiunt.
en
"Nunquam tutelae suae fiunt."
eu
Nerea izan zen duda horren hatzik ere ez erakusteko, erreldoen artean egon eta ibili, kopeta gora eta begitarte argi, eginbeharretik deus ere kentzeko ordez (beste aburuek ziotena, gehienik), aitzitik, kapitainei eskatzeko soldaduei manatzea bisitarien ohorezko tirokadak ausarki egin zitzaten, polborari begiratu gabe.
es
Hall?ndome en Pisa tuve ocasi?n de hablar familiarmente con una persona excelente, tan partidaria de Arist?teles, que profesaba con cabal firmeza la creencia de que el toque y la regla de toda verdad e idea s?lida era su conformidad con la doctrina aristot?lica, y que fuera de tal doctrina todo era quimera y vac?o; que Arist?teles lo hab?a visto todo y todo lo hab?a dicho.
fr
Je vy priv?ment ? Pise un honneste homme, mais si Aristotelicien, que le plus general de ses dogmes est : Que la touche et regle de toutes imaginations solides, et de toute verit?, c'est la conformit? ? la doctrine d'Aristote : que hors de l?, ce ne sont que chimeres et inanit? : qu'il a tout veu et tout dict.
en
I was privately carried at Pisa to see a very honest man, but so great an Aristotelian, that his most usual thesis was: "That the touchstone and square of all solid imagination, and of all truth, was an absolute conformity to Aristotle's doctrine; and that all besides was nothing but inanity and chimera; for that he had seen all, and said all."
eu
Hori izan zen dudazko tropa horienganako eskerrona, handik aurrera elkarrenganako konfidantza osoa eragin zuena.
es
Por haber sido esta proposici?n un tanto amplia, al par que injustamente interpretada, nuestro hombre se las hubo durante largo tiempo con la inquisici?n de Roma.
fr
Cette sienne proposition, pour avoir est? un peu trop largement et iniquement interpretee, le mit autrefois et tint long temps en grand accessoire ? l'inquisition ? Rome.
en
A position, that for having been a little too injuriously and broadly interpreted, brought him once and long kept him in great danger of the Inquisition at Rome.
eu
Julio Zesarren bidea, banago denik ederrena dela.
es
Debe el maestro acostumbrar al disc?pulo a pasar por el tamiz todas las ideas que le trasmita y hacer de modo que su cabeza no d? albergue a nada por la simple autoridad y cr?dito.
fr
Qu'il luy face tout passer par l'estamine, et ne loge rien en sa teste par simple authorit?, et ? credit. Les principes d'Aristote ne luy soyent principes, non plus que ceux des Stoiciens ou Epicuriens :
en
Let him make him examine and thoroughly sift everything he reads, and lodge nothing in his fancy upon simple authority and upon trust. Aristotle's principles will then be no more principles to him, than those of Epicurus and the Stoics:
eu
Lehenik entseiatu zen, urrikamenduz eta eztitasunez, bere etsaiek maita zezaten, askiesten baitzuen, salatu zizkioten azpilanen kontra, bazekizkiela adieraztea;
es
Los principios de Arist?teles, como los de los estoicos o de los epic?reos, no deben ser para ?l doctrina incontrovertible;
fr
Qu'on luy propose cette diversit? de jugemens, il choisira s'il peut :
en
let this diversity of opinions be propounded to, and laid before him; he will himself choose, if he be able;
eu
horren ondoren, ikararik ez axolarik gabe zer gertatuko zen esperoan egoteko delibero guziz noblea hartu zuen, zer gerta ere, jainkoen eta zoriaren eskuetan bere burua utzirik;
es
prop?ngasele semejante diversidad de juicios, ?l escoger? si puede, y si no, permanecer? en la duda:
fr
sinon il en demeurera en doubte.
en
if not, he will remain in doubt.
eu
eta hala zegoen hil izan zenean.
es
Che non men che saver, dubbiar m'aggrata:
fr
Che non men che saper dubbiar m'aggrada.
en
"Che non men the saver, dubbiar m' aggrata."
eu
Arrotz batek esan eta iragarri zuelarik, toki guzietarik, Dionisio, Sirakusako tiranoari, irakas ziezaiokeela bere azpikoek antolatuko zizkioten azpilan guzien somatzeko eta edireiteko bide segurua, baldin eta zilar puska ematen bazion horren truk.
es
pues si abraza, despu?s de reflexionarlas, las ideas de Jenofonte y las de Plat?n, estas ideas no ser?n ya las de esos fil?sofos, ser?n las suyas;
fr
Car s'il embrasse les opinions de Xenophon et de Platon, par son propre discours, ce ne seront plus les leurs, ce seront les siennes.
en
for, if he embrace the opinions of Xenophon and Plato, by his own reason, they will no more be theirs, but become his own.
eu
Dionisiok, hori jakinik, deiarazi zuen bere zainketarako hain beharrezko zen abilezia hori ezagutu nahiz;
es
quien sigue a otro no sigue a nadie, nada encuentra, y hasta podr?a decirse que nada busca:
fr
Qui suit un autre, il ne suit rien : Il ne trouve rien : voire il ne cerche rien.
en
Who follows another, follows nothing, finds nothing, nay, is inquisitive after nothing.
eu
arrotzak esan zion ez zuela abileziarik batere, emateko soilik talentu bat eta goraki esateko sekretu berezi bat jakin zuela harengandik.
es
que sepa darse raz?n a menos de lo que sabe.
fr
Non sumus sub rege, sibi quisque se vindicet.
en
"Non sumus sub rege;
eu
Dionisiok asmu ona zela ediren zuen eta seiehun ezkutu eman zizkion.
es
Es preciso que se impregne del esp?ritu de los fil?sofos;
fr
Qu'il sache, qu'il s?ait, au moins.
en
sibi quisque se vindicet." Let him, at least, know that he knows.
eu
Sinestezina zen halako dirutza eman ziola arrotz bati ez bazen balioko irakaste baten truk;
es
no basta con que aprenda los preceptos de los mismos;
fr
Il faut qu'il imboive leurs humeurs, non qu'il apprenne leurs preceptes :
en
It will be necessary that he imbibe their knowledge, not that he be corrupted with their precepts;
eu
omen horrek balio zuen etsaien beldurtzeko.
es
puede olvidarse si quiere cu?l fue la fuente de su ense?anza pero a condici?n de sab?rsela apropiar.
fr
Et qu'il oublie hardiment s'il veut, d'o? il les tient, mais qu'il se les sache approprier.
en
and no matter if he forget where he had his learning, provided he know how to apply it to his own use.
eu
Hala ere, printze zuhurrek publikatzen dituzte beren bizien aurkako azpilanen berriak, sinestarazko prest daudela eta ez dagoela deus ere egiterik haiek usnakatu gabean.
es
La verdad y la raz?n son patrimonio de todos, y ambas pertenecen por igual al que habl? antes que al que habla despu?s.
fr
La verit? et la raison sont communes ? un chacun, et ne sont non plus ? qui les a dites premierement, qu'? qui les dit apres.
en
Truth and reason are common to every one, and are no more his who spake them first, than his who speaks them after:
eu
Atenaseko dukeak zozokeria anitz egin zituen bere tirania berria Florentzian ezartzerakoan;
es
Tanto monta decir seg?n el parecer de Plat?n que seg?n el m?o, pues los dos vemos y entendemos del mismo modo.
fr
Ce n'est non plus selon Platon, que selon moy : puis que luy et moy l'entendons et voyons de mesme.
en
'tis no more according to Plato, than according to me, since both he and I equally see and understand them.
eu
baina ohargarriena izan zen honako hau:
es
Las abejas extraen el jugo de diversas flores y luego elaboran la miel, que es producto suyo, y no tomillo ni mejorana:
fr
Les abeilles pillotent de?? del? les fleurs, mais elles en font apres le miel, qui est tout leur ; ce n'est plus thin, ny marjolaine :
en
Bees cull their several sweets from this flower and that blossom, here and there where they find them, but themselves afterwards make the honey, which is all and purely their own, and no more thyme and marjoram:
eu
haren kontra jendeek eraiki azpilanen berri izan zuelarik haietan sartua zen Matheo di Morozoren bidez, hilarazi zuen, berri horren desagertarazteko eta ez erakusteko bere gobernuaren modu zuzenaz hirian inor ezin zitekeen kexan egon.
es
as? las nociones tomadas a otro, las transformar? y modificar? para con ellas ejecutar una obra que le pertenezca, formando de este modo su saber y su discernimiento.
fr
Ainsi les pieces empruntees d'autruy, il les transformera et confondra, pour en faire un ouvrage tout sien :
en
so the several fragments he borrows from others, he will transform and shuffle together to compile a work that shall be absolutely his own; that is to say, his judgment:
eu
Oroitzen naiz irakurri dudala, lehenago, erromatar baten historia, gizon handietarik bat Triunbiratuaren tiraniatik ihes egin nahian, mila aldiz atera baitzen bere jarraitzaileen eskuetarik bere asmazioen sotileziaz.
es
Todo el estudio y todo el trabajo no deben ir encaminados a distinta mira que a su formaci?n.
fr
? s?avoir son jugement, son institution, son travail et estude ne vise qu'? le former.
en
his instruction, labour and study, tend to nothing else but to form that.
eu
Egun batez, zaldizko jende tropa bat iragan zen, haren bila, gordetzen zen sasien ondotik eta ez zuten harrapatu;
es
Que sepa ocultar todo aquello de que se ha servido y exprese s?lo lo que ha acertado a hacer.
fr
Qu'il cele tout ce dequoy il a est? secouru, et ne produise que ce qu'il en a faict.
en
He is not obliged to discover whence he got the materials that have assisted him, but only to produce what he has himself done with them.
eu
baina orduan, gogoari emanez zenbat pena eta neketan ibilia zen hainbat denboraz etengabe orotan egiten ziren bilaketa xehetarik salbatzeko eta halako bizi modu latzean zegoen plazer eskas eta urria, hobe zuela behingoz urratsaren pasatzea ezen ez beti irautea ikara hartan, berak deitu zituen gordelekua erakutsiz, eta haien krudelkeriari uzten ziola bere burua, hain neke luzetik baztertzeko. Etsaien deitzea aholku ausartegia da;
es
Los salteadores y los tramposos exihiben ostensiblemente sus fincas y las cosas que compran, y no el dinero que robaron o malamente adquirieron;
fr
Les pilleurs, les emprunteurs, mettent en parade leurs bastiments, leurs achapts, non pas ce qu'ils tirent d'autruy. Vous ne voyez pas les espices d'un homme de parlement :
en
but do not proclaim how they came by the money. We do not see the fees and perquisites of a gentleman of the long robe;
eu
gisa guztiz ere, uste dut hobe dela hori erremediorik gabeko ezbeharraren etengabeko sukarrean irautea baino.
es
tampoco ver?is los honorarios secretos que recibe un empleado de la justicia, mostraraos s?lo los honores y bienandanzas que obtuvo para s? y para sus hijos:
fr
vous voyez les alliances qu'il a gaignees, et honneurs ? ses enfants.
en
but we see the alliances wherewith he fortifies himself and his family, and the titles and honours he has obtained for him and his. No man divulges his revenue;
eu
Egin daitezkeen prestaketak antsiaz eta arrenkuraz josiak direnez, hobe da ausartzia eder batekin zer gerta ere prest egon, eta kontsolabideren bat izatea gertatzeko segurantzarik ez duenetik.
es
nadie entera a los dem?s de lo que recibe, cada cual deja ver solamente sus adquisiciones.
fr
Nul ne met en compte publique sa recette : chacun y met son acquest.
en
or, at least, which way it comes in but every one publishes his acquisitions.
eu
XXV. Irakaskuntzaz
es
El fruto de nuestro trabajo debe consistir en transformar al alumno en mejor y m?s prudente.
fr
Le guain de nostre estude, c'est en estre devenu meilleur et plus sage.
en
The advantages of our study are to become better and more wise.
eu
Maiz gaitzitu naiz, neure haurtzaroan, komedia italiarretan, irakasle bat irri egiteko zela ikustearekin, en izenak ez zuen guretzat beste esanahi ohoregarriagorik.
es
Dec?a Epicarmes que el entendimiento que ve y escucha es el que de todo aprovecha, dispone de todo, obra, domina y reina;
fr
C'est (disoit Epicharmus) l'entendement qui voyt et qui oyt : c'est l'entendement qui approfite tout, qui dispose tout, qui agit, qui domine et qui regne :
en
'Tis, says Epicharmus, the understanding that sees and hears, 'tis the understanding that improves everything, that orders everything, and that acts, rules, and reigns:
eu
Ni haien eskupean egonik, haien omenaz bekaitz egoteaz besterik egiten ahal ote nuen?
es
todo lo dem?s no son sino cosas ciegas, sordas y sin alma.
fr
toutes autres choses sont aveugles, sourdes et sans ame.
en
all other faculties are blind, and deaf, and without soul.
eu
Entseiatzen nintzen haien desenkutsatzera jende arrunt eta jakinduriako pertsona bitxi eta bikainen artean ohi den desarautasunaren bidez;
es
Voluntariamente convertimos el entendimiento en cobarde y servil por no dejarle la libertad que le pertenece.
fr
Certes nous le rendons servile et co?ard, pour ne luy laisser la libert? de rien faire de soy.
en
And certainly we render it timorous and servile, in not allowing it the liberty and privilege to do anything of itself.
eu
izanez ere, ezinago abio ezberdin baitute elkarrekin.
es
?Qui?n pregunt? jam?s a su disc?pulo la opini?n que formar de la ret?rica y la gram?tica, ni de tal o cual sentencia de Cicer?n?
fr
Qui demanda jamais ? son disciple ce qu'il luy semble de la Rhetorique et de la Grammaire, de telle ou telle sentence de Ciceron ?
en
Whoever asked his pupil what he thought of grammar and rhetoric, or of such and such a sentence of Cicero?
eu
Baina ez nuen hain garbiki ikusten, zeren gizonik plantakoenak izan zirela haien alderako gutiesterik handiena erakutsi zutenak baitziren, hor da, lekuko, gure Du Bellay ona:
es
Son introducidas las ideas en nuestra memoria con la fuerza de una flecha penetrante, como or?culos en que las letras y las s?labas constituyen la sustancia de la cosa.
fr
On nous les placque en la memoire toutes empennees, comme des oracles, o? les lettres et les syllabes sont de la substance de la chose.
en
Our masters stick them, full feathered, in our memories, and there establish them like oracles, of which the letters and syllables are of the substance of the thing.
eu
Baina, oroz gain, hastio dut jakintza pedante bat.
es
Saber de memoria, no es saber, es s?lo retener lo que se ha dado en guarda a la memoria.
fr
S?avoir par coeur n'est pas s?avoir : c'est tenir ce qu'on a donn? en garde ? sa memoire.
en
To know by rote, is no knowledge, and signifies no more but only to retain what one has intrusted to our memory.
eu
Eta aspaldiko ohitura da:
es
De aquello que se conoce rectamente se dispone en todo momento sin mirar el patr?n o modelo, sin volver la vista hacia el libro.
fr
Ce qu'on s?ait droittement, on en dispose, sans regarder au patron, sans tourner les yeux vers son livre.
en
That which a man rightly knows and understands, he is the free disposer of at his own full liberty, without any regard to the author from whence he had it, or fumbling over the leaves of his book.
eu
Plutarkok baitio erromatarren artean greko eta maisu hitz laidogarri eta arbuiozkoak zirela.
es
Pobre capacidad la que se saca ?nicamente de los libros.
fr
Fascheuse suffisance, qu'une suffisance pure livresque !
en
A mere bookish learning is a poor, paltry learning;
eu
Geroxeago, adinarekin, ikusi dut oso arrazoin handia bazela eta magis magnos clericos non sunt magis magnos sapientes.
es
Transijo con que sirva de ornamento, nunca de fundamento, y ya Plat?n dec?a que la firmeza, la fe y la sinceridad constituyen la verdadera filosof?a;
fr
Je m'attens qu'elle serve d'ornement, non de fondement : suivant l'advis de Platon, qui dit, la fermet?, la foy, la sincerit?, estre la vraye philosophie :
en
it may serve for ornament, but there is yet no foundation for any superstructure to be built upon it, according to the opinion of Plato, who says, that constancy, faith, and sincerity, are the true philosophy, and the other sciences, that are directed to other ends;
eu
Baina nondik heldu den hainbeste gauzen jakiteaz joritu den gogo bat ez dela bixi eta erneago bilakatzen, eta edozein gogo zabar eta zarpailek bere baitan eduki dezakeela munduan ahal diren iritzirik eta solasik finenak, oraindik ez dakusat garbiki.
es
las ciencias cuya misi?n es otra, y cuyo fin es distinto, no son mas que puro artificio.
fr
les autres sciences, et qui visent ailleurs, n'estre que fard.
en
mere adulterate paint.
eu
Hainbat eta hainbat gogo arrotz, eta hain azkar eta handi, bereganatuz, beharrezkoa da (esaten zidan neska batek, gure printzesetan lehenak, norbaiti buruz ari zela) berea leher, hertsi eta ttipitu egin dadila, besteei tokiaren egiteko.
es
Quisiera yo que Palu?l o Pompeyo, esos dos conocidos bailarines, nos ense?aran a hacer cabriolas con verlos danzar solamente, sin que tuvi?ramos necesidad de movernos de nuestros asientos;
fr
 
en
 
eu
Esanen nuke nik, landareak, uraren soberaz, itotzen diren bezala, eta kriseiluak olioaren soberaz; halaxe ere gogoaren ekintzak, ikerpen eta gaiaren soberaz, gauzen ugaritasunak harturik eta trabaturik ibiltzeko bidea galtzen duela; eta zamaren azpian makurtua eta kokorikatua dago.
es
as? pretenden nuestros preceptores adiestrarnos el entendimiento, sin quebrantarlo; fuera lo mismo el intentar ense?arnos el manejo del caballo, el de la pica, a tocar el la?d, o a cantar, sin ejercitarnos en estas faenas. Quieren ense?arnos a bien juzgar y a bien hablar sin acostumbrarnos a lo uno ni a lo otro.
fr
Je voudrois que lePalu?l ou Pompee, ces beaux danseurs de mon temps, apprinsent des caprioles ? les voir seulement faire, sans nous bouger de nos places, comme ceux-cy veulent instruire nostre entendement, sans l'esbranler : ou qu'on nous apprinst ? manier un cheval, ou une pique, ou un Luth, ou la voix, sans nous y exercer : comme ceux icy nous veulent apprendre ? bien juger, et ? bien parler, sans nous exercer ? parler ny ? juger.
en
I could wish that Paluel or Pompey, those two noted dancers of my time, could have taught us to cut capers, by only seeing them do it, without stirring from our places, as these men pretend to inform the understanding without ever setting it to work, or that we could learn to ride, handle a pike, touch a lute, or sing without the trouble of practice, as these attempt to make us judge and speak well, without exercising us in judging or speaking.
eu
Baina bestela gertatzen ohi da; gure gogoa zabaltzen baita betetzen den arauez;
es
Ahora bien, para tal aprendizaje, todo lo que ante nuestra vista se muestra es libro suficiente:
fr
Or ? cet apprentissage tout ce qui se presente ? nos yeux, sert de livre suffisant :
en
Now in this initiation of our studies in their progress, whatsoever presents itself before us is book sufficient;
eu
eta aitzinakoen ereduetan ikusten ahal da, juxtuki aitzitik, gizon adituak gobernu lanetan, kapitain trebeak eta estatuko gauzetan kontseilari handiak izan direla aldi berean osoki jakintsuak.
es
la malicia de un paje, la torpeza de un criado, una discusi?n de sobremesa, son otros tantos motivos de ense?anza.
fr
la malice d'un page, la sottise d'un valet, un propos de table, ce sont autant de nouvelles matieres.
en
a roguish trick of a page, a sottish mistake of a servant, a jest at the table, are so many new subjects.
eu
Eta egiteko publikoetarik urrun egon diren filosofoak, zenbait aldiz, egia da, beren denborako komikoen burlagaiak izan dira, beren aburu eta bizi-moldeek irrigarri egiten baitzituzten. Egin nahi dituzu auzi baten edota gizon baten ekintzen epaileak?
es
Por esta raz?n es el comercio de los hombres maravillosamente adecuado al desarrollo del entendimiento, igualmente que la visita a pa?ses extranjeros, no para aprender solamente, como hace la nobleza francesa, los pasos que mide Santa Rotonda o la riqueza de los pantalones de la se?ora Livia;
fr
A cette cause le commerce des hommes y est merveilleusement propre, et la visite des pays estrangers :
en
And for this reason, conversation with men is of very great use and travel into foreign countries;
eu
Haiek prest! Hasiko dira ikertzen bizirik baden, mugimendurik, gizona idi batez baizik ote den;
es
otros nos refieren c?mo la cara de Ner?n, conservada en alguna vieja ruina, es m?s larga o m?s ancha que la de otra medalla de la misma ?poca.
fr
non pour en rapporter seulement, ? la mode de nostre noblesse Fran?oise, combien de pas a Santa rotonda, ou la richesse de calessons de la Signora Livia, ou comme d'autres, combien le visage de Neron, de quelque vieille ruyne de l?, est plus long ou plus large, que celuy de quelque pareille medaille.
en
not to bring back (as most of our young monsieurs do) an account only of how many paces Santa Rotonda-is in circuit;
