Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Brodecken txostena, Philippe Claudel / Itziar Diez de Ultzurrun (Igela, 2011
)
eu
Ez zela haiengana aterako sutondora etor zitezen gonbidatzera.
es
No habr?a salido para invitarlas a sentarse junto al fuego.
fr
Elle ne serait pas sortie pour leur proposer de venir pr?s du feu.
en
She wouldn't have gone outside and invited them to come in and sit by the fire.
eu
Ez zela, horrenbestez, haiekin egonen bi soldadu haiek, herriko gizonetako batek ohartarazita, neskak atxilotzeko asmoz etorri zirenean.
es
Y en consecuencia no habr?a estado con ellas cuando los dos soldados advertidos por uno de los hombres del pueblo fueron a apresarlas.
fr
Elle ne se serait donc pas trouv?e avec elles lorsque les deux soldats, avertis par un des hommes du village, vinrent s'en saisir.
en
She wouldn't have been out there with them when the two soldiers, alerted by one of the men from the village, appeared and took hold of the girls.
eu
Ez zela protestatzen hasiko.
es
Y tampoco habr?a protestado.
fr
Elle n'aurait pas alors protest?.
en
Therefore, she wouldn't have protested.
eu
Ez zitzaiola G?bbleri garrasika hasiko esanez, esan zion bezala, bihozgabekeria handia egiten ari zela, ziur nago.
es
No le habr?a gritado a G?bbler, como hizo, que aquello era inhumano, ni lo habr?a abofeteado, estoy seguro.
fr
Elle n'aurait pas alors cri? comme elle l'a fait, j'en suis s?r, ? la face de G?bbler, que ce qu'il faisait ?tait inhumain, elle ne l'aurait pas gifl?.
en
She wouldn't have screamed at G?bbler, as I'm sure she did, that what he was doing was inhuman, and she wouldn't have slapped his face.
eu
Ez ziola zaplastekorik emanen.
es
Los soldados no se habr?an apoderado de ella.
fr
Les soldats ne se seraient pas empar?s d'elle.
en
The soldiers wouldn't have seized her.
eu
Ez zutela hiru neskatxekin batera eramanen.
es
No se la habr?an llevado junto con las tres chicas.
fr
Ils ne l'auraient pas emmen?e avec les trois jeunes filles.
en
They wouldn't have taken her away with the three girls.
eu
Ez zuela amildegirako bidean lehen urrats hori eginen.
es
Em?lia no habr?a dado el primer paso hacia el abismo.
fr
Elle n'aurait pas alors fait son premier pas dans le gouffre.
en
And so she wouldn't have taken that first step toward the abyss.
eu
Euria.
es
Lluvia.
fr
De la pluie.
en
Rain.
eu
Euri erauntsi soil bat, teilak eta kristalak astintzen.
es
Una simple lluvia.
fr
Simplement de la pluie, de la pluie frappant des tuiles et des vitres.
en
Just rain, pelting the roof tiles and the windowpanes.
eu
Andererak entzun egiten zidan.
es
Azotando las tejas y los cristales.
fr
L'Anderer m'?coutait.
en
The Anderer listened to me.
eu
Noizean behin, ur beroa eta te hostoak isurtzen zituen kikaran.
es
De vez en cuando echaba agua caliente en las tazas y a?ad?a unas hojas de t?.
fr
De temps ? autre, il versait de l'eau chaude dans sa tasse et quelques feuilles de th?.
en
From time to time, he poured some hot water into his glass and added a few tea leaves.
eu
Hitz egin bidenabar, besoetan estutzen nuen Liber florae montanarum zaharra, per-tsona bat balitz bezala estutu ere.
es
Mientras le hablaba, me abrazaba al viejo Liber florae montanarum, como a una persona.
fr
Tout en parlant, je serrais dans mes bras le vieux Liber florae montanarum, comme s'il s'?tait agi d'une personne.
en
All the while I talked, I clutched the old Liber florae montanarum in my arms as if it were a person.
eu
Andereraren isiltasun onbe-rak eta irribarreak hizketan segitzeko adorea ematen zidaten.
es
El ben?volo silencio del Anderer y su sonrisa me animaban a continuar.
fr
Le silence bienveillant de l'Anderer et son sourire m'encourageaient ? poursuivre.
en
The Anderer's benevolent silence and his smile encouraged me to continue.
eu
Lasaitu egiten ninduen horretaz guztiaz lehenbiziko aldiz mintzatzeak, aurpegi xelebreko arrotz horri dena kontatzeak gela itxurarik ia ez zuen leku hartan.
es
Me calmaba cont?rselo por primera vez, explic?rselo a aquel desconocido, con su extra?a cara, su extra?a vestimenta, en aquel sitio tan poco parecido a una habitaci?n.
fr
Cela m'apaisait de parler de tout cela, pour la premi?re fois, de le dire ? cet inconnu, avec sa dr?le de t?te, avec sa dr?le de mise, dans cet endroit qui ressemblait si peu ? une chambre.
en
It soothed me to talk about all that for the first time, to speak of it to that stranger, with his queer looks and his queer clothes, and in that place, which so little resembled a room.
eu
Gainerakoa, oso labur azaldu nion.
es
El resto se lo hab?a referido en pocas palabras.
fr
La suite, je la lui ai racont?e en peu de mots.
en
I told him the rest in a few words.
eu
Ez zegoen kontatzeko askorik.
es
No hab?a mucho m?s que decir.
fr
Il n'y avait plus rien ? dire.
en
There wasn't much left to say.
eu
Bulleren gizonak alde egiteko prestatzen hasi ziren.
es
Buller y sus hombres estaban levantando el campo.
fr
Buller et ses hommes levaient le camp.
en
Buller and his men were breaking camp, and despite the driving rain, there was much feverish activity in the market square.
eu
Azokaren plazako aztoramenak ekaitz azpiko artaldeena zirudien.
es
En la plaza del mercado, reinaba un caos de reba?o bajo la tormenta.
fr
Il r?gnait sur la place des halles une f?brilit? de troupeau sous l'orage.
en
The air was filled with orders, shouts, and the sound of shattering glass as dozens of drunken men, laughing, stumbling, and exchanging insults, drank their bottles dry and dashed them to the ground.
eu
Aginduak, oihuak, hurrupa bakarrean hustu eta lurraren kontra zartarazitako botilak, dozenaka eta dozenaka gizon mozkor, irriz, zabuka, elkarri irainka, eta hori guztia Bulleren begiradapean, bere dendaren aurrean makila bat bezain zut baitzegoen, burua bere ohiko tik gero eta sarriagoaren mende.
es
?rdenes, gritos, botellas apuradas de un trago y estrelladas contra el suelo, decenas de hombres borrachos que re?an, se tambaleaban y se insultaban, todo ante la mirada de Buller, tieso como una estaca a la entrada de su tienda, con la cabeza agitada por el tic, cuya frecuencia no dejaba de aumentar.
fr
Des ordres, des cris, des bouteilles que l'on buvait cul sec et que l'on fracassait contre le sol, des dizaines d'hommes ivres qui riaient, titubaient, s'insultaient, tout cela sous l'?il de Buller, fig? comme un piquet sous l'auvent de sa tente, la t?te agit?e par son tic dont la fr?quence ne cessait d'augmenter.
en
Buller, his head jolted by his tic with ever-increasing frequency, was observing the whole tumult, standing rigid like a picket just inside the flap of his tent.
eu
Eta une paradoxiko hartan, Fratergekeimeak ziren oraindik nagusi, nahiz eta jakin bazekiten galtzaile zirela.
es
En ese parad?jico instante, los Fratergekeime segu?an siendo los amos, pese a saber que hab?an perdido.
fr
En cet instant paradoxal, les Fratergekeime ?taient encore les ma?tres tout en se sachant d?j? des perdants.
en
At that paradoxical moment, the Fratergekeime were still the masters, even though it was already clear to them that they had lost.
eu
Jainko eroriak ziren, luze gabe armak eta korazak kenduko zizkietela susmatzen zuten jauntxoak.
es
Eran dioses ca?dos, grandes se?ores presintiendo que no tardar?an en despojarlos de sus armas y corazas.
fr
C'?taient des dieux tomb?s, des seigneurs pressentant qu'ils seraient bient?t d?pouill?s de leurs armes et de leurs cuirasses.
en
They were fallen gods, mighty warriors with a premonition that soon they'd be stripped of their weapons and their armor.
eu
Oinak ametsaren barrenean oraindik, jakinik, ordea, ipurdiz gora zintzilikatuak zeudela jada.
es
Con la cabeza todav?a en las nubes, pero sabi?ndose colgados boca abajo.
fr
Les pieds encore dans leur r?ve, ils se savaient pendus t?te en bas.
en
With their feet still in their dream, they knew they were hanging upside down.
eu
Halako jokalekura iritsi ziren hiru neska gazteak eta Em?lia D?rfermeschen eta bi soldaduen erdian.
es
?sa fue la escena que presenci? la peque?a comitiva de las tres chicas y Em?lia, escoltada por los D?rfermesch y los dos soldados.
fr
C'est dans ce tableau qu'arriva le petit cort?ge des trois jeunes filles et d'Em?lia, men? par les D?rfermesch et les deux soldats.
en
Such was the scene when the little procession arrived: the three girls and Amelia, escorted by the D?rfermesch and the two soldiers.
eu
Gizon haiek di-da batean inguratu zituzten lau neskak, setiaturiko harrapakinak balira bezala, laurak bultzatuz, ukituz, eskukatuz.
es
En un abrir y cerrar de ojos, como presas acorraladas, las cuatro mujeres se vieron rodeadas, empujadas, palpadas, manoseadas.
fr
Tr?s vite, comme on fond sur des proies, elles furent toutes les quatre entour?es, bouscul?es, touch?es, palp?es.
en
Very quickly, Amelia and the girls became prey; all four were surrounded, shoved, touched, groped.
eu
Irri-karkaila handien artean desagertu ziren, beraien inguruan itxi zen zirkuluaren erdian, gizon horditu eta bortitzez osaturiko zirkuluaren erdian. Gordinkerien eta txantxen artean, bultzaka eraman zituzten Otto Mischenbaum-en aletegiraino, zeina ehun urte betetzear zegoen nekazari zaharra baitzen, semealabarik gabea-"Hab nie Zei gehab, nieman Zei gehab", "ez bainuen astirik izan, ez bainuen sekula astirik izan!"-eta etxeko sukaldean itxia bizi zena orain.
es
Desaparecieron entre risotadas en el centro de un grupo que volvi? a cerrarse a su alrededor, un c?rculo de hombres borrachos y violentos, que entre palabras y bromas soeces las empujaron hasta el granero de Otto Mischenbaum, un viejo granjero a punto de cumplir cien a?os, sin descendencia-"Hab nie Zeit gehab, nieman Zeit gehab", "No ten?a tiempo, nunca tuve tiempo"-, y que ahora viv?a enclaustrado en su cocina.
fr
Elles disparurent dans de grands ?clats de rire au centre d'un cercle qui se referma sur elles, un cercle d'hommes avin?s et violents qui, sous des mots d'ordure et des plaisanteries, les pouss?rent jusqu'? la grange d'Otto Mischenbaum, un vieux paysan qui fr?lait les cent ans, n'avait pas engendr? de descendance-" Hab nie Zei gehab, nieman Zei gehab "-J'ai jamais eu le temps, jamais eu le temps !
en
Accompanied by great outbursts of laughter, they disappeared into the center of a circle that closed behind them, a circle of inebriated, violent men, who drove them toward Otto Mischenbaum's barn amid shouted obscenities and crass jokes. Mischenbaum, a farmer nearly a hundred years old, had never engendered any progeny-"Hab nie Zei gehab, nieman Zei gehab!" ("Never had the time, never ever had the time!")-and spent most of his days shut up in his kitchen.
eu
Han desagertu ziren.
es
Y desaparecieron.
fr
-et restait dor?navant clo?tr? dans sa cuisine.
en
Amelia and the girls vanished into the barn.
eu
Han irentsi zituzten.
es
Se las trag? el granero.
fr
Elles y disparurent.
en
They were swallowed up in there.
eu
Eta gero, ezer ez.
es
Y luego, nada.
fr
Et puis, plus rien.
en
And then, nothing more.
eu
Biharamunean, plaza hutsik agertu zen, lurra kristal pusketa ugariz josia egon arren.
es
Al d?a siguiente, la plaza estaba vac?a, aunque cubierta de cristales rotos.
fr
Le lendemain, la place ?tait d?serte, seulement jonch?e d'innombrables morceaux de verre.
en
The next day, the square was deserted but littered with innumerable shards of glass.
eu
Fratergekeimeak joanak ziren.
es
Los Fratergekeime se hab?an ido.
fr
Les Fratergekeime ?taient partis.
en
The Fratergekeime had left.
eu
Ardoaren, pattar okaztatuaren eta putzutan pilaturiko garagardo lodiaren usain mikatza zen haien arrasto bakarra.
es
No hab?an dejado m?s que un acre olor a vino, aguardiente vomitado y espesa cerveza acumulada en charcos.
fr
Il ne restait d'eux qu'une odeur aigre de vin, d'eau-de-vie vomie, de bi?re ?paisse r?pandue en flaques.
en
All that remained of them was a sour odor of wine, vomited brandy, and thick beer, which lay in puddles all over the square.
eu
Etxeetako ate guztiak itxiak zeuden orain, soldaduek eta herriko gizon batzuek, Bulleren bedeinkapen isilarekin, arimak eta haragiak birrindu zituzten goragalezko gau hura bukatu eta gero.
es
Las puertas de todas las casas segu?an cerradas tras aquella noche de n?usea, durante la que los soldados y algunos "hombres del pueblo", con la muda bendici?n de Buller, hab?an destrozado almas y cuerpos.
fr
Toutes les portes des maisons ?taient closes, apr?s cette nuit de naus?e durant laquelle des soldats et quelques hommes du village, avec la b?n?diction muette de Buller, avaient meurtri des ?mes et des chairs.
en
After that sickening night, during which some soldiers and a few men from the village, with Buller's mute blessing, had done great harm to bodies and souls, the doors of all the houses were shut.
eu
Inor ez zen artean etxetik ateratzera ausartzen.
es
Nadie se atrev?a a salir.
fr
Personne n'osait encore sortir.
en
Nobody yet dared to go outside.
eu
Eta ate haiek guztiak jo zituen F?dorinek, jo eta jo.
es
Y F?dorine se acercaba a todas esas puertas y llamaba, llamaba, llamaba...
fr
Et ? toutes ces portes, F?dorine frappait, frappait, frappait.
en
And old Fedorine went knocking, knocking, knocking at all those doors.
eu
Harik eta aletegira iritsi zen arte.
es
Hasta que lleg? al granero.
fr
Jusqu'au moment o? elle parvint ? la grange.
en
Until she came to the barn.
eu
-Sartu egin ninduan, Brodeck...
es
-Entr?, Brodeck.
fr
" J'y suis entr?e, Brodeck.
en
"I went inside, Brodeck."
eu
F?dorine xaharrak kontatu dit guztia, koilara batekin jaten ematen didan bitartean.
es
Es la vieja F?dorine quien me lo cuenta todo d?ndome de comer con una cuchara.
fr
" C'est la vieille F?dorine qui me raconte tout en me donnant ? manger avec une cuill?re.
en
That's Fedorine, telling me the whole story while she feeds me with a spoon.
eu
Eskuak zauriz beteak ditut.
es
Mis manos est?n cubiertas de llagas.
fr
Mes mains sont couvertes de plaies.
en
My hands are covered with wounds.
eu
Min izugarria ezpainetan.
es
Me duelen los labios.
fr
Mes l?vres me font si mal.
en
My lips hurt so badly.
eu
Hortz puskatuetako mina hain da handia, non ematen baitu ezpalak hortzoietan sartuak ditudala oraindik.
es
Los dientes rotos me hacen tanto da?o como si las astillas siguieran clav?ndose en mis enc?as.
fr
Mes dents cass?es me font si mal, comme si leurs ?clats entaillaient encore mes gencives.
en
My broken teeth hurt so badly, as if their fragments were still cutting into my gums.
eu
Itzuli berria naiz, bi urtez mundutik at egon eta gero.
es
Acabo de llegar, despu?s de casi dos a?os fuera del mundo.
fr
Moi, je viens ? peine de revenir, apr?s presque deux ann?es hors du monde.
en
I've just come back after two years out of the world.
eu
Errepide eta bideetan barrena ibili. Hemen nago berriz. Baina erdi hilik oraindik.
es
Recorr? carreteras y caminos. Estoy aqu? otra vez. Pero a?n estoy medio muerto.
fr
Je suis de nouveau l?. Mais je suis encore ? demi mort.
en
I left the camp, I walked along highways and byways, and now I'm home again, but I'm still half dead.
eu
Oso-oso ahul.
es
Estoy muy d?bil.
fr
Je suis si faible.
en
And so weak.
eu
Orain egun batzuk bultzatu nuen etxeko atea.
es
Hace unos d?as que empuj? la puerta de mi casa.
fr
J'ai pouss? quelques jours plus t?t la porte de ma maison.
en
A few days ago, when I finally stepped into my house, I found Fedorine there, and the sight of me made her drop the big earthenware dish she was wiping.
eu
Eta barrenean F?dorine ikusi nuen, eta hark ni ikustean, eskutik erori zitzaion lehortzen ari zen portzelanazko erretilu loreduna, eta puska gorriak gela osoan zehar barreiatu ziren. Eta Em?lia ere ikusi nuen, are ederrago oraindik, bai, nire oroitzapenetan baino are ederrago eta ez naiz hitz hutsalak esaten ari, Em?lia, hantxe, sutondoan;
es
Al verme, a F?dorine se le cay? la bandeja de porcelana con motivos florales rojos que estaba secando, cuyos pedazos se esparcieron por toda la cocina. Encontr? a Em?lia, a?n m?s hermosa, s?, m?s hermosa que en mis recuerdos, y no es decir poco;
fr
J'ai retrouv? F?dorine, qui en me voyant a laiss? tomber le grand plat en fa?ence qu'elle ?tait en train d'essuyer, et dont les motifs de fleurs rouges se sont dispers?s aux quatre coins de la pi?ce.
en
Its pattern of red flowers was dispersed to the four corners of the room. I found Amelia, too, more beautiful than ever, yes, even more beautiful than she was in all my memories, and those aren't empty words.
eu
baina, guztiarekin ere-erretiluaren zalaparta, nire ahotsa hari deika, nire eskua haren sorbaldan pausatua-, ez zituen begiak nigana jaso, ahapeka kantatzen segitu zuen bihotza erdibitu zidan abestia, "Sch?ner Prinz so lieb, Zu weit fortgegangen", gure amodio jaio berriaren abestia.
es
a Em?lia, que, sentada junto al fuego, pese al estr?pito de la bandeja, pese a mi voz, que la llamaba, pese a mi mano en su hombro, no levant? los ojos hacia m? y sigui? canturreando una canci?n que me parti? el coraz?n, "Sch?ner Prinz so lieb, Zu weit fortgegangen", la canci?n de nuestro naciente amor.
fr
J'ai retrouv? Em?lia, plus belle encore, oui plus belle encore que dans tous mes souvenirs, et ce ne sont pas de vains mots, Em?lia assise pr?s du po?le et qui, malgr? le bruit du plat se brisant, malgr? ma voix l'appelant, malgr? ma main sur son ?paule, n'a pas lev? les yeux sur moi, a continu? ? fredonner une chanson qui m'a soulev? le c?ur, " Sch?ner Prinz so lieb, Zu weit fortgegangen ", cette chanson de notre amour naissant.
en
She was sitting by the stove, and despite the noise of the breaking dish, despite the sound of my voice calling her name, despite my hand on her shoulder, she didn't raise her eyes to me but kept humming a song that pained my heart, "Sch?ner Prinz so lieb / Zu weit fortgegangen," the song of our first kiss.
eu
Eta haren izena esan nuelarik, harekin berriz elkartzeak ematen zidan pozaz izena behin eta berriro errepikatzen nuelarik, nire eskua haren sorbaldan pausatu, masaila, ilea laztandu nizkiolarik, ikusi nuen haren begiek ez nindutela ikusten, ulertu nuen ez zidala entzuten, ulertu nuen aurrean nituela Em?liaren gorputza eta aurpegi miresgarria, baina haren arima alderrai zebilela beste nonbait, ez nekien non, leku arrotzen batean, eta orduan zin egin nuen bila joanen nintzaiola eta une hartantxe, zin hura egiten ari nintzen une hartantxe, ahots ttiki ezezagun bat aditu nuen aurrenekoz, haurtxo baten ahots ttikia, gure gelatik zetorrena eta silabak bata bestearen kontra igurzten zituena, suharria sua pizteko igurzten den bezala, halako moldez non ahotsak bazuen ur-jauzi alai, aske eta bihurri baten melodia:
es
Y mientras pronunciaba su nombre, mientras lo repet?a con la inmensa alegr?a del reencuentro, mientras mi mano se posaba en su hombro y le acariciaba la mejilla y el pelo, vi que sus ojos no me ve?an, comprend? que no me o?a, comprend? que ten?a delante el cuerpo y el maravilloso rostro de Em?lia, pero que su alma vagaba lejos, ignoraba d?nde, en un lugar desconocido mas al que me jur? ir para rescatarla, y fue en ese preciso instante, en el instante en que me hac?a esa promesa, cuando o? por primera vez una vocecilla que no conoc?a, una vocecilla infantil proveniente de nuestra habitaci?n y que frotaba unas s?labas con otras, como se frota el s?lex para prender fuego, emitiendo una melod?a de cascada alegre, libre, desmandada, una ch?chara jubilosa que-ahora lo s?-debe de ser lo m?s parecido a la lengua de los ?ngeles.
fr
Et comme je disais son nom, que je le redisais avec la joie immense de la retrouver, que ma main se posait sur son ?paule, caressait sa joue, ses cheveux, j'ai vu que ses yeux ne me voyaient pas, j'ai compris qu'elle ne m'entendait pas, j'ai compris qu'il y avait devant moi le corps et le visage merveilleux d'Em?lia, mais que son ?me errait quelque part, je ne savais o?, dans un lieu inconnu mais o? je me suis jur? d'aller pour l'y reprendre, et c'est ? ce moment pr?cis, ? ce moment o? je faisais ce serment, que j'ai entendu pour la premi?re fois une petite voix que je ne connaissais pas, une petite voix d'enfant qui venait de notre chambre, et qui frottait des syllabes les unes contre les autres, comme on frotte des silex pour en faire jaillir le feu, et cela donnait une m?lodie de cascade joyeuse, libre, ?chevel?e, un babil fol?tre dont je sais d?sormais qu'il doit ?tre au plus pr?s de la langue des anges.
en
And as I said her name, as I said it once more with the great joy I felt at seeing her again, as my hand patted her shoulder and stroked her cheek and her hair, I saw that her eyes didn't see me, I understood that she didn't hear me, I understood that Amelia's body and Amelia's wonderful face were there before my eyes, but that her soul was wandering somewhere else, I didn't know where, but in some unknown place, and I swore to myself that I'd go to that place and bring her back, and it was at that precise moment, at the moment when I made that vow, that I heard for the first time a little voice I'd never heard before and didn't know, a child's little voice, coming from our bedroom and rubbing the syllables against one another, the way you rub flint to make sparks fly, and producing a joyous, free, disorderly cascade of melody, a playful babbling that I now know must be the closest thing to the language of the angels.
eu
berriketa jostari bat zen, aingeruen hizkuntzaren pare-pareko mintzoa, orain ongi dakidan bezala.
es
-Entr? en el granero, Brodeck.
fr
" Je suis entr?e dans la grange, Brodeck.
en
"I went into the barn, Brodeck.
eu
-Aletegian sartu ninduan, Brodeck.
es
Entr?.
fr
J'y suis entr?e.
en
I went inside.
eu
Sartu egin ninduan. Isiltasun handia zegoan, ilun zegoan.
es
Hab?a un gran silencio. Estaba oscuro.
fr
Il y avait un grand silence, il faisait sombre.
en
It was very silent and very dark.
eu
Forma batzuk ikusi nitian, etzanda, forma ttiki batzuk bata bestearen kontra, geldirik.
es
Entrev? unas formas tumbadas, unas formas menudas pegadas entre s?, inm?viles.
fr
J'ai vu des formes allong?es, de petites formes les unes contre les autres, immobiles.
en
I saw some shapes on the floor, little shapes lying in a heap, not moving.
