Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Ene herri txikia, Gaël Faye / Irati Bereau (Igela, 2019
)
eu
Doinu jostalariz, behin eta berriz errepikatzen zuen leloa; gero, hitz batzuk, txantxaren bat edo beste...
es
Con tono juguet?n, repet?a el estribillo, hablaba, bromeaba, un aut?ntico payaso de las ondas.
fr
Papa Wemba ! " Sur un ton enjou?, il reprenait le refrain, parlait, plaisantait, un vrai zouave ? l'antenne.
en
Papa Wemba!" Sounding very upbeat, he sang the chorus, chatted, joked, and generally fooled about on air.
eu
a zer-nolako irratizouaYea uhinetan. Ni ere harrapatu ninduen jolasak, gorroto nuen bai dantza egitea, baina hara non ari nintzen gorputza batera eta bestera astintzen, eskuak zarta-zarta nolanahi jotzen, "H?? h?? h?" gogotik kantatzen, eta, bat-batean, ohartu nintzen geldi-geldirik zeudela denak.
es
Yo, que detestaba bailar, tambi?n entr? en el juego contone?ndome, dando palmas de cualquier manera y cantando "eh, eh, eh" con entusiasmo, cuando de pronto me di cuenta de que los dem?s no se mov?an.
fr
Je m'?tais pris au jeu, moi qui pourtant d?testais danser, je me tr?moussais, frappais des mains n'importe comment et chantais " H?? h?? h? " avec enthousiasme, quand soudain, j'ai remarqu? que plus personne ne bougeait.
en
I got carried away, and even though I usually hate dancing, I found myself wiggling my hips, clapping my hands regardless, and singing enthusiastically "Hey, hey, hey" when, all of a sudden, I noticed that everyone else had stopped moving.
eu
Goitik behera aldatu zitzaien begitartea lehengusuei.
es
La expresi?n de las caras de mis primos hab?a cambiado.
fr
Les visages des cousins avaient chang? d'expression.
en
The expressions on my cousins' faces had changed.
eu
Christian izoztua gelditu zen.
es
Christian estaba r?gido.
fr
Christian ?tait fig?.
en
Christian had frozen.
eu
Izeba Eus?biek bristibrasta itzali zuen irratia.
es
T?a Eus?bie apag? la radio de repente.
fr
Tante Eus?bie a brusquement ?teint la radio.
en
Aunt Eus?bie hastily switched off the radio.
eu
Ez zuen inork tutik ere esaten.
es
Nadie hablaba.
fr
Plus personne ne parlait dans la voiture.
en
Nobody spoke in the car.
eu
Nahiz eta amari aurpegia ez ikusi, halako ezinegon bat sumatzen nion.
es
Aunque no ve?a el rostro de mam?, sent?a su malestar.
fr
Sans voir le visage de Maman, je sentais son malaise.
en
Although I couldn't see Maman's face, I could sense her discomfort.
eu
Christiani begiratu nion: -Zer gertatu da?
es
Mir? a Christian. -?Qu? pasa?
fr
J'ai regard? Christian : -Qu'est ce qu'il y a ?
en
"What is it?" I asked, looking at Christian.
eu
-Deus ez.
es
-Nada.
fr
-Rien.
en
"Nothing.
eu
Tontakeria bat.
es
Estupideces.
fr
Des b?tises.
en
Just some nonsense.
eu
Irratiko esatariak...
es
Es el locutor de la radio...
fr
C'est l'animateur de la radio...
en
It was the radio presenter...what he was saying..."
eu
Esan duena...
es
Lo que estaba diciendo...
fr
Ce qu'il disait...
en
"What was he saying?"
eu
-Labezomorro guztiak garbitu behar direla.
es
-Que todas las cucarachas deben morir.
fr
-Il a dit que tous les cafards doivent p?rir.
en
"He said all cockroaches must die."
eu
-Labezomorroak?
es
-?Las cucarachas?
fr
-Les cafards ?
en
"Cockroaches?"
eu
-Bai, labezomorroak, inyenzyak.
es
-S?, las cucarachas.
fr
-Oui, les cafards.
en
"Yes, cockroaches.
eu
-...
es
Las inyenzy.
fr
Les Inyenzy.
en
Inyenzi."
eu
-Hitz hori erabiltzen dute guri deitzeko, tutsiei deitzeko.
es
-Usan esa palabra para hablar de nosotros, de los tutsis.
fr
-Ils utilisent ce mot pour parler de nous, les Tutsi.
en
"They use that word to talk about us, the Tutsi."
eu
Abiadura moteldu zuen autoak.
es
El coche aminor? la velocidad.
fr
La voiture a ralenti.
en
The car slowed down.
eu
Gure aurrean, zenbait auto geldirik zeuden zubi batean.
es
Delante de nosotros, los veh?culos estaban detenidos sobre un puente.
fr
Devant nous, des v?hicules ?taient arr?t?s sur un pont.
en
Ahead of us, some vehicles had stopped on a bridge.
eu
-Kontrol militar bat-esan zuen izeba Eus?biek asaldatuta.
es
-Un control militar-dijo t?a Eus?bie, alterada.
fr
-Un barrage militaire, a dit tante Eus?bie, affol?e.
en
"A military roadblock!" said Aunt Eus?bie, panicking.
eu
Soldaduen parera ailegatu ginenean, militar batek motorra itzaltzeko keinua egin zion izebari, eta nortasun txartela eskatu.
es
Al llegar a la altura de los soldados, uno de ellos le hizo se?a de que parase el motor y le pidi? el carnet de identidad.
fr
Arriv?s au niveau des soldats, l'un d'eux a fait signe ? tante Eus?bie de couper le moteur et lui a demand? sa carte d'identit?.
en
When we were level with the soldiers, one of them signaled to Aunt Eus?bie to turn off the engine and then asked to see her identity card.
eu
Beste militar batek autoa inguratuz ekin zion ikuskatze lanari, kalashnikova sorbaldatik zintzilik, mehatxu-airez.
es
Otro, con el Kal?shnikov en bandolera, nos inspeccionaba rodeando el veh?culo con aire amenazador.
fr
Un autre, kalachnikov en bandouli?re, faisait son inspection en tournant d'un air mena?ant autour du v?hicule.
en
Another, with a Kalashnikov slung across his shoulder, inspected our car, walking around it in a threatening manner.
eu
Maletategiaren paretik pasatzean, beiraren kontra itsatsi zuen aurpegia.
es
Cuando pas? delante del maletero, peg? la cara al cristal.
fr
Lorsqu'il est pass? devant le coffre, il a coll? son visage contre la vitre.
en
On reaching the trunk, he stuck his face up against the back window.
eu
Christianek burua jiratu zuen haren begiekin topo ez egiteko, eta nik beste hainbeste. Orduan, amarengana hurbildu zen soldadua.
es
Christian volvi? la cabeza para evitar cruzarse con su mirada; yo tambi?n. El soldado se acerc? a continuaci?n a mam?.
fr
Christian a tourn? la t?te pour ?viter de croiser son regard, moi aussi. Le soldat s'est ensuite approch? de Maman.
en
Christian looked away to avoid eye contact, and so did I. The soldier proceeded toward Maman.
eu
Begira-begira gelditu zitzaion, eta, gero, paperak eskatu zizkion lehor.
es
Despu?s de observarla, le pidi? los papeles con tono seco.
fr
Apr?s l'avoir d?visag?e, il lui a s?chement demand? ses papiers.
en
After staring at her, he asked curtly for her papers.
eu
Amak pasaporte frantsesa eman zion.
es
Ella le tendi? su pasaporte franc?s.
fr
Maman a tendu son passeport fran?ais.
en
Maman held out her French passport.
eu
Soldaduak pasaporteari begi kolpe bat gainetik eman, eta esan zion burlati frantsesez:
es
El soldado le ech? un vistazo r?pido por encima y luego, mof?ndose, le dijo en franc?s:
fr
Le soldat a jet? un rapide coup d'?il dessus, puis, en ricanant, il lui a dit, en fran?ais :
en
The soldier glanced at it, then sniggered.
eu
-Egun on, madama frantses hori.
es
-Buenos d?as, madame la Francesa.
fr
-Bonjour, Madame la Fran?aise.
en
"Bonjour, Madame la Fran?aise!"
eu
Pasaportearen orriak pasatzen zituen jostakin.
es
Hojeaba el pasaporte con expresi?n de estar divirti?ndose.
fr
Il feuilletait le passeport avec une expression amus?e.
en
He leafed through her passport with an amused expression.
eu
Ama ez zen ausartzen hitz erdirik esaten.
es
Mam? no se atrev?a a hablar.
fr
Maman n'osait pas parler.
en
Maman didn't dare say anything.
eu
-Mmm... -segitu zuen soldaduak-.
es
-Mmm... -continu? ?l-.
fr
Il a continu? : -Mmm...
en
"Hmm...I don't think you're a real Frenchie," he said.
eu
Ez dut sekula ikusi zurea bezalako sudurra duen dama frantsesik.
es
Nunca he conocido a una con una nariz como la tuya.
fr
Je n'ai jamais vu une Fran?aise avec un nez comme le tien.
en
"I've never seen a Frenchwoman with a nose like yours.
eu
Eta lepondo hau...
es
Ni con esa nuca...
fr
Et cette nuque...
en
And as for that neck..."
eu
Eta eskua pasatu zion amari lepotik.
es
Y entonces le pas? la mano por el cuello.
fr
Il a alors pass? sa main dans le cou de Maman.
en
He ran his hand down the nape of Maman's neck.
eu
Beldurrak akabatzen zegoen.
es
Estaba tiesa de miedo.
fr
Elle ?tait raide de peur.
en
She sat there, rigid with fear.
eu
Izeba Eus?bie beste soldaduarekin ari zen hizketan, eta eginahalak egiten larrimina ezkutatzeko.
es
T?a Eus?bie hablaba por su lado con el otro soldado, haciendo todo lo posible por disimular la angustia.
fr
Tante Eus?bie parlementait de son c?t? avec l'autre soldat. Elle faisait tout pour dissimuler son angoisse.
en
Over on her side, Aunt Eus?bie was negotiating with the other soldier. She was desperately trying to hide her nervousness.
eu
-Gitaramara goaz, gaixo dagoen ahaide bati bisita egitera.
es
-Vamos a Gitarama a visitar a un pariente que est? enfermo.
fr
-Nous allons ? Gitarama rendre visite ? un de nos proches qui est malade.
en
"We're going to Gitarama to visit a sick relative."
eu
Haien atzeko barrerari begiratzen nion nik, sorbaldan balantzaka zituzten armei. Uhalen kirrinka aditzen nuen, eta ibai okre-gorrixkaren ura, papiroen bazterrean trabatua, zubiaren azpitik behera zihoala ur azalean zurrunbilo iheskorrak eginez.
es
Yo miraba la barrera del control detr?s de ellos; sus armas, que se balanceaban colgadas de los hombros; o?a el ruido de las correas que cruj?an, y del r?o ocre y rojizo encajonado entre orillas de papiros, que corr?a bajo el puente formando ef?meros remolinos en la superficie del agua.
fr
Je regardais la barri?re derri?re eux, leurs armes qui se balan?aient sur leurs ?paules, j'entendais le bruit de la sangle qui grince et de la rivi?re ocre rouge, coinc?e entre les berges de papyrus, qui coulait sous le pont avec ses tourbillons ?ph?m?res ? la surface de l'eau.
en
I was staring at the barrier behind the soldiers, at the weapons swinging from their shoulders, and I could hear their straps creaking, as well as the sound of the red-ocher river, squeezed between its papyrus banks, flowing under the bridge with its fleeting eddies on the water's surface.
eu
Arraroa egiten zitzaidan militarraren aipamenak ulertzea, izeba Eus?bieren keinuen ikara eta amaren izua konprenitzea.
es
Era extra?o comprender las alusiones del militar, el miedo en los gestos de t?a Eus?bie, el miedo de mam?.
fr
C'?tait ?trange de comprendre les allusions du militaire, la peur dans les gestes de tante Eus?bie, la peur de Maman.
en
It felt strange to understand the soldier's innuendoes, the fear in Aunt Eus?bie's gestures, the fear that had taken hold of Maman.
eu
Hilabete lehenago, ez nukeen deus ere harrapatuko.
es
Un mes antes no me habr?a enterado de nada.
fr
Un mois plus t?t, je n'aurais rien saisi.
en
A month earlier, I wouldn't have grasped any of this.
eu
Bi soldadu hutu batetik, familia tutsi bat bestetik. Lehenbiziko lerroan nengoen gorrotoaren ikuskizunari begira.
es
Soldados hutus de un lado, una familia tutsi del otro. Asist?a en primera fila al espect?culo del odio.
fr
Des soldats hutus d'un c?t?, une famille tutsie de l'autre. J'?tais aux premi?res loges de ce spectacle de la haine.
en
But now-Hutu soldiers in one camp, a Tutsi family in the other-I had a ringside seat for this spectacle of hatred.
eu
-Aire, aire hemendik, labezomorro alaenak! -esan zuen bat-batean soldaduak, nortasun agiria izeba Eus?bieri aurpegira boteaz.
es
-?Venga, largaos, banda de cucarachas! -dijo el soldado s?bitamente, arrojando el carnet de identidad contra la cara de t?a Eus?bie.
fr
-Allez, d?gagez, bande de cafards ! a dit le soldat subitement, en jetant la carte d'identit? au visage de tante Eus?bie.
en
"Go on, clear off, you bunch of cockroaches!" spat the soldier, flinging Aunt Eus?bie's identity card in her face.
eu
Bigarren soldaduak amari pasaportea bueltatu, eta zakar zanpatu zion sudurra behatz erakuslearekin.
es
El segundo soldado le devolvi? el pasaporte a mam? y le presion? brutalmente la nariz con la punta del dedo ?ndice.
fr
Le second soldat a rendu son passeport ? Maman et a brutalement pouss? son nez du bout de son index.
en
The second soldier returned Maman's passport, pushing her nose roughly with the tip of his index finger.
eu
-Aio, eme sugegorri hori!
es
-?Adi?s, hembra de serpiente!
fr
-Au revoir, femelle serpent !
en
"Au revoir, serpentess!" he smirked again.
eu
Eta frantsesa zarenez gero, emaizkiozu goraintziak gure lagun osaba Mitterrandi! -esan zuen burlaz berriz ere.
es
Y como eres francesa, ?saluda de nuestra parte a t?o Mitterrand! -a?adi?, burl?ndose de nuevo.
fr
Et comme tu es fran?aise, salue bien bas notre ami tonton Mitterrand ! a-t-il dit, en ricanant ? nouveau.
en
"Oh, and since you're a Frenchie, remember to give a nice deep bow to our friend Tonton Mitterrand!"
eu
Izeba Eus?bie abiatu zenean, soldaduetako batek ostiko bat eman zion karrozeriari.
es
Cuando t?a Eus?bie arranc?, uno de los soldados le dio una patada a la carrocer?a.
fr
Quand tante Eus?bie a d?marr?, un des soldats a donn? des coups de pied dans la carrosserie.
en
When Aunt Eus?bie started up the car, one of the soldiers gave the bodywork a kick.
eu
Besteak atzeko leihoetako bat txikitu zuen armaren ipurdiarekin. Christianen eta nire gainera erori ziren kristal zatiak.
es
El segundo revent? con la culata una de las lunas traseras y trozos de cristal salieron proyectados hacia Christian y hacia m?.
fr
Avec sa crosse, le second a ?clat? une des vitres arri?re, projetant des d?bris de verre sur Christian et sur moi.
en
With the butt of his gun, the second one smashed a back window, sending shards of broken glass flying over Christian and me.
eu
Anak oihu zorrotz bat bota zuen.
es
Ana solt? un grito agudo.
fr
Ana a pouss? un cri aigu.
en
Ana let out a high-pitched shriek.
eu
Izeba Eus?bie tarrapatan abiatu zen.
es
T?a Eus?bie parti? a toda velocidad.
fr
Tante Eus?bie est partie en trombe.
en
Aunt Eus?bie sped off.
eu
Jeanneren etxera ailegatu ginenean, ez ginen oraindik gure onera etorriak, baina festa ez zapuztearren deus ez esateko eskatu zigun izeba Eus?biek.
es
Cuando llegamos a casa de Jeanne, todav?a est?bamos en estado de shock, pero t?a Eus?bie nos pidi? que no dij?ramos nada para no aguarles la fiesta.
fr
En arrivant chez Jeanne, nous ?tions encore sous le choc, mais tante Eus?bie nous a demand? de ne rien dire pour ne pas g?cher la f?te.
en
We were still in a state of shock when we arrived at Jeanne's house, but Aunt Eus?bie asked us not to say anything, for fear of spoiling the celebrations.
eu
Jeanneren familia adreilu gorrizko etxe xume batean bizi zen. Esne-belarrezko hesi batez inguratua zegoen etxea, Gitaramaren gainaldean.
es
La familia de Jeanne viv?a en una modesta casa de ladrillo rojo, rodeada por una cerca de euforbios, en las colinas de Gitarama.
fr
La famille de Jeanne vivait dans une modeste maison de brique rouge entour?e d'une cl?ture d'euphorbes, sur les hauteurs de Gitarama.
en
Jeanne's family lived in a modest red-brick house, surrounded by a euphorbia hedge, in the hills of Gitarama.
