Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Ihesi doana eta gelditzen dena, Elena Ferrante / Miren Iriarte (Igela, 2016
)
eu
Nire baitan esaten nuen heldutasuna hori zela, bizitzak hartua zuen bidea gehiegi aztoratu gabe onartzea, eguneroko praxiaren eta ikaspen teorikoen artean ildo bat marraztea, eta ikastea aldaketa handien esperoan nork bere burua ikusten eta ezagutzen.
es
Me dec?a que la madurez consist?a en aceptar el curso que hab?a tomado la existencia sin agitarse demasiado, trazar un surco entre la pr?ctica cotidiana y el aprendizaje te?rico, aprender a verse, a conocerse a la espera de los grandes cambios.
fr
Je me disais que la maturit? consistait ? accepter le pli qu'avait pris l'existence sans trop faire de vagues, ? chercher des liens entre pratiques quotidiennes et acquis th?oriques, et ? apprendre ? se voir et ? se conna?tre, dans l'attente de grands changements.
en
I said to myself that maturity consisted in accepting the turn that existence had taken without getting too upset, following a path between daily practices and theoretical achievements, learning to see oneself, know oneself, in expectation of great changes.
eu
Egunak joan eta egunak etorri, lasaitu egin nintzen.
es
Con el paso de los d?as me fui tranquilizando.
fr
Jour apr?s jour, je m'apaisai.
en
Day by day I grew calmer.
eu
Gure alaba Dede behar baino lehentxeago ari zen lehen hezkuntzako lehen ikasturtea egiten, baina bazekien irakurtzen eta idazten;
es
Mi hija Dede cursaba un poco antes de tiempo el primer a?o de primaria, pero ya sab?a leer y escribir;
fr
Ma fille Dede commen?a l'?cole primaire avec un peu d'avance, alors qu'elle savait d?j? lire et ?crire ;
en
My daughter Dede went to first grade early, already knowing how to read and write;
eu
gure alaba Elsa, berriz, zoriontsua zen nirekin bakarrik etxean geldituta goiz osoan, mugitu gabe;
es
mi hija Elsa estaba encantada de quedarse sola conmigo toda la ma?ana en la casa inm?vil;
fr
ma fille Elsa ?tait contente de rester seule avec moi toute la matin?e dans l'appartement fig? ;
en
my daughter Elsa was happy to stay alone with me all morning in the still house;
eu
senarra, irakasleetan grisena izanda ere, bazirudien azkenean gai zela bigarren liburu bat burutzeko, lehenengoa baino garrantzitsuagoa izateko bidean zegoena;
es
mi marido, pese a ser el m?s gris de los acad?micos, parec?a al fin a punto de terminar un segundo libro que promet?a ser a?n m?s importante que el primero;
fr
mon mari, le plus gris des universitaires, semblait pourtant sur le point de terminer enfin son deuxi?me livre, qui promettait d'?tre encore plus important que le premier ;
en
my husband, although he was the dullest of academics, seemed finally close to finishing a second book that promised to be even more important than the first;
eu
eta ni Airota andrea nintzen, Elena Airota, mendekotasunak tristaturiko emakume bat, baina, hala ere, bere koinatak hauspoturik, ia ezkutuan ikertzen hasia nintzena emakumea gizonen asmazio gisa, antzinako mundua eta gaurkoa nahasiz.
es
y yo era la se?ora Airota, Elena Airota, una mujer entristecida por la sumisi?n, que sin embargo, animada por su cu?ada pero tambi?n para luchar contra el abatimiento, se hab?a puesto a estudiar casi en secreto la invenci?n de la mujer por parte de los hombres, mezclando el mundo antiguo con el moderno.
fr
et moi j'?tais Mme Airota, Elena Airota, une femme d?prim?e par la r?signation et qui n?anmoins, pouss?e par sa belle-s?ur mais aussi pour combattre l'humiliation, s'?tait mise ? ?tudier, presque en secret, l'invention de la femme par les hommes, m?lant les mondes antique et moderne.
en
and I was Signora Airota, Elena Airota, a woman depressed by submissiveness who nevertheless, urged by her sister-in-law but also in order to fight discouragement, had begun to study almost in secret the invention of woman by men, mixing the ancient and modern worlds. I didn't have an objective;
eu
Inolako xederik gabe niharduen horretan, besterik gabe Mariarosari, nire amaginarrebari eta ezagunen bati esateko:
es
Lo hac?a sin un objetivo, simplemente para decirle a Mariarosa, a mi suegra, a alg?n conocido:
fr
Je le faisais sans objectif particulier, simplement pour dire ? Mariarosa, ma belle-s?ur, ainsi qu'? quelques connaissances :
en
only to be able to say to Mariarosa, to my mother-in-law, to this or that acquaintance:
eu
Lanean ari naiz.
es
Estoy trabajando.
fr
je travaille.
en
I'm working.
eu
Eta horrela bultzatu nuen neure burua, nire burutazioetan barrena, Bibliako lehenengo eta bigarren kreaziotik Defoe-Flanderseraino, Flaubert-Bovaryraino, Tolstoi-Kareninaraino, La derni?re moderaino, Rose S?lavyraino, eta haratago, oraindik haratago, frenesi argigarrian.
es
As? fue como en el curso de mis cavilaciones pas? de la primera y la segunda creaci?n b?blica a Defoe-Flanders, Flaubert-Bovary, Tolst?i Karenina, hasta llegar a La derni?re mode, a Rrose S?lavy, y m?s all?, mucho m?s all?, en un frenes? revelador.
fr
Ce fut ainsi que mes ?lucubrations me port?rent des premier et deuxi?me r?cits de la Cr?ation biblique jusqu'aux couples Defoe-Flanders, Flaubert-Bovary et Tolsto?-Kar?nine, avant de m'entra?ner vers La derni?re mode, Rrose S?lavy, et puis encore et toujours plus loin, dans une fr?n?sie de d?voilement.
en
And so I pushed on, in my speculations, from the first and second Biblical creations to Defoe-Flanders, Flaubert-Bovary, Tolstoy-Karenina, La derni?re mode, Rose S?lavy, and beyond, and still further, in a frenzy of revelation.
eu
Pixkanaka, nahiko pozik sentitzen hasi nintzen.
es
Poco a poco me sent? m?s contenta.
fr
Lentement, je commen?ai ? en tirer de la satisfaction.
en
Slowly I began to feel some satisfaction.
eu
Bazter guztietan aurkitzen nituen gizonek fabrikatutako emakume automatak.
es
Por todas partes descubr?a aut?matas de mujer fabricados por los hombres.
fr
Je d?couvrais partout des automates de femmes fabriqu?s par des hommes.
en
I discovered everywhere female automatons created by men.
eu
Han ez zegoen deus ere gurerik, azaleratzen zen apurra berehala bihurtzen zen beren manufakturan erabiltzen zuten gai.
es
No hab?a nada nuestro, lo poco que surg?a se transformaba enseguida en materia que ellos usaban para su manufactura.
fr
Il n'y avait rien de nous, et le peu qui r?ussissait ? s'insurger devenait aussit?t un mat?riau que les hommes travaillaient.
en
There was nothing of ourselves, and the little there was that rose up in protest immediately became material for their manufacturing.
eu
Pietro lanean zenean eta Dede eskolan, eta Elsa nire idazgelatik pauso batzuetara jolasean ari zela, ni bizi samar sentitzen nintzenean hitzetan eta hitzen artean sakontzeko, batzuetan bukatzen nuen irudikatzen zer izanen ote zen nire bizitza eta Lilarena irakaskuntza ertainean sartzeko azterketa biok egin bagenu, eta gero goi-batxilergoa eta lizentziatu bitarteko ikasketa guztiak, besoz beso, elkar adituz, kemen intelektualak, ulermenaren eta irudimenaren plazerak batzen dituen bikote perfektu gisa.
es
Cuando Pietro estaba en el trabajo, Dede en la escuela, Elsa jugaba a poca distancia de mi escritorio y yo me sent?a al fin un poco viva excavando en las palabras y entre las palabras, a veces me daba por imaginar qu? habr?a sido de mi vida y de la de Lila si las dos hubi?ramos hecho el examen de admisi?n al bachillerato elemental y despu?s el bachillerato superior y despu?s todos los estudios hasta la licenciatura, codo con codo, compenetradas, una pareja perfecta que suma energ?as intelectuales, placeres de la comprensi?n y la imaginaci?n.
fr
Quand Pietro ?tait ? l'universit?, Dede ? l'?cole, et qu'Elsa jouait ? quelques pas de mon bureau, je me sentais enfin un peu vivante, fouillant dans les mots et entre les mots, et je finissais parfois par imaginer ce qu'auraient ?t? ma vie et celle de Lila si nous avions pass? toutes les deux l'examen d'admission dans le secondaire, et si nous avions fait ensemble le lyc?e et l'universit? jusqu'? notre dipl?me, coude ? coude et totalement compl?mentaires, un couple parfait associant ?nergie intellectuelle et plaisirs de la connaissance et de l'imagination.
en
When Pietro was at work and Dede was at school and Elsa was playing next to my desk and I, at last, felt alive, digging into words and among words, I sometimes imagined what my life and Lila's would have been if we had both taken the test for admission to middle school and then high school, if together we had studied to get our degree, elbow to elbow, allied, a perfect couple, the sum of intellectual energies, of the pleasures of understanding and the imagination.
eu
Elkarrekin idatzi izanen genuen, elkarrekin sinatu, batak bestearengandik indarra atera, soinez soin borrokatuko ginen gurea zenak gure aztarna imitaezina izan zezan.
es
Habr?amos escrito juntas, habr?amos firmado juntas, habr?amos sacado fuerzas la una de la otra, habr?amos combatido espalda contra espalda para que aquello que era nuestro fuera inimitablemente nuestro.
fr
Nous aurions ?crit et sign? nos textes ensemble, nous aurions tir? nos forces l'une de l'autre et nous nous serions battues c?te ? c?te, nous assurant que ce qui ?tait ? nous le f?t de fa?on irr?ductible.
en
We would have written together, we would have been authors together, we would have drawn power from each other, we would have fought shoulder to shoulder because what was ours was inimitably ours.
eu
Pena da emakumezkoen buruen bakardadea, esaten nuen nire baitan, bai alferrik galtzea dela elkarrengandik bakartuta egote hau, protokolorik, tradiziorik gabe.
es
Qu? pena la soledad femenina de las mentes, me dec?a, qu? desperdicio este aislarse la una de la otra, sin protocolos, sin tradici?n.
fr
me disais-je. Quel g?chis d'?tre ainsi s?par?es l'une de l'autre, sans protocole, sans tradition.
en
The solitude of women's minds is regrettable, I said to myself, it's a waste to be separated from each other, without procedures, without tradition.
eu
Horrelakoetan, erdibidean moztutako pentsamenduak banitu bezala sentitzen nintzen, erakargarriak ziren baina hala ere akastunak, egiaztapenaren premia larria zutenak eta oraindik garatu gabeak; ez zuten konbikziorik, ez konFIantzarik ere beren baitan.
es
En esos casos me sent?a como si tuviera pensamientos truncados por la mitad, atractivos y sin embargo defectuosos, requer?an con urgencia una comprobaci?n, un desarrollo, pero sin convicci?n, sin confianza en s? mismos.
fr
Ces jours-l?, j'avais l'impression que mes id?es ?taient tronqu?es, attirantes et pourtant d?fectueuses ; je souhaitais les v?rifier et les d?velopper mais sans conviction, sans avoir confiance en elles.
en
Then I felt as if my thoughts were cut off in the middle, absorbing and yet defective, with an urgent need for verification, for development, yet without conviction, without faith in themselves.
eu
Orduan Lilari telefonoz deitu, eta honelakoak esateko gogoa jartzen zitzaidan:
es
Entonces sent?a otra vez ganas de llamarla por tel?fono y decirle:
fr
Alors j'avais envie de t?l?phoner ? nouveau ? Lila, je voulais lui dire :
en
Then the wish to telephone her returned, to tell her:
eu
Begira zertaz ari naizen hausnarketan, mesedez hitz egin dezagun, emadazu zure iritzia, gogoan duzu zer esan zenidan Alfonsoz?
es
D?jame contarte sobre lo que estoy reflexionando, por favor, hablemos, dame tu opini?n, ?te acuerdas de lo que me dijiste sobre Alfonso?
fr
?coute ce ? quoi je r?fl?chis en ce moment, discutons-en un peu, s'il te pla?t, donne-moi ton opinion, tu te rappelles ce que tu m'as dit sur Alfonso ?
en
Listen to what I'm thinking about, please let's talk about it together, you remember what you said about Alfonso?
eu
Baina aukera galdua genuen betiko, hamarkada batzuk lehenagotik, edo are oraindik lehenagotik.
es
Pero hab?amos perdido la ocasi?n para siempre, hac?a muchos a?os.
fr
Mais l'occasion ?tait perdue pour toujours, depuis des d?cennies d?sormais.
en
But the opportunity was gone, lost decades ago.
eu
Neure buruarekin konformatzen ikasi beharra nuen.
es
Deb?a aprender a conformarme conmigo misma.
fr
Je devais apprendre ? me contenter de moi-m?me.
en
I had to learn to be satisfied with myself.
eu
Gero, egun batean, premia hartara burua luzatzen ari nintzela, norbait sarrailan giltza biratzen ari zela sentitu nuen.
es
Y un buen d?a, precisamente cuando me asomaba a esa necesidad, o? la llave girar en la cerradura.
fr
Puis un jour, alors que je r?fl?chissais justement ? cette n?cessit?, j'entendis la clef tourner dans la serrure.
en
Then one day, just as I was preoccupied with that need, I heard the key turn in the lock.
eu
Pietro zen, bazkaltzera heldu zen, ohi bezala Dede hartzera eskolatik pasatu eta gero.
es
Era Pietro que ven?a a comer despu?s de haber pasado por el colegio, como de costumbre, a recoger a Dede.
fr
C'?tait Pietro qui rentrait d?jeuner apr?s ?tre pass? chercher Dede ? l'?cole, comme d'habitude.
en
It was Pietro, coming home for lunch after picking up Dede at school.
eu
Liburuak eta koadernoak itxi nituen, neskatoa gelan sartzeko zorian zen une berean, Elsak ongietorri beroa egiten ziola.
es
Cerr? los libros y los cuadernos mientras la ni?a irrump?a en mi despacho, recibida con entusiasmo por Elsa.
fr
Je refermai livres et cahiers alors que ma fille faisait d?j? irruption dans mon bureau, accueillie avec joie par Elsa.
en
I closed books and notebooks as the child burst into the room, greeted enthusiastically by Elsa.
eu
Gosetua zen, banekien oihu eginen zuela:
es
Estaba muerta de hambre, sab?a que gritar?a:
fr
Je savais que Dede avait faim et elle allait s'?crier :
en
She was starving, I knew she would cry:
eu
Amatxo, zer dago bazkaltzeko?
es
Mam?, ?qu? hay para comer?
fr
maman, qu'est-ce qu'on mange ?
en
Mamma, what is there to eat?
eu
Eskolako zorroa bazterrera bota aurretik, esan zuen alai:
es
Pero no, incluso antes de tirar la cartera, exclam?:
fr
Or, avant m?me de jeter son cartable, elle s'exclama :
en
Instead, even before throwing down her book bag, she exclaimed:
eu
Aitaren lagun bat dago, gurekin bazkalduko du.
es
?Un amigo de pap? viene a comer con nosotros!
fr
un ami de papa vient manger avec nous !
en
a friend of Papa's is coming to lunch with us.
eu
Gogoan dut data zehatza:
es
Recuerdo la fecha con exactitud:
fr
Je me souviens exactement de la date :
en
I remember the date precisely:
eu
Umore txarrez jaiki nintzen, Dedek niri eskutik heldu, eta korridorera eraman ninduen.
es
9 de marzo de 1976. Me levant? de mal humor, Dede me cogi? de la mano y me llev? al pasillo.
fr
c'?tait le 9 mars 1976. Je me levai, de mauvaise humeur. Dede me prit par la main et m'entra?na dans le couloir.
en
March 9, 1976. I pulled myself out of my bad mood, Dede grabbed me by the hand and drew me into the hallway.
eu
Bitartean Elsa, arrotz baten presentzia aldarrikatua zenez, gonari helduta neukan, zuhur.
es
Mientras tanto, ante la presencia anunciada de un extra?o, Elsa se agarr? prudentemente de mi falda.
fr
Quant ? Elsa, ? l'annonce de la pr?sence d'un ?tranger, elle s'accrochait d?j? prudemment ? ma jupe.
en
Meanwhile Elsa, because of the announced presence of a stranger, was keeping prudent hold of my skirt.
eu
Pietrok pozik esan zuen:
es
Pietro dijo alegre:
fr
Pietro lan?a gaiement :
en
Pietro said gaily:
eu
Begira nor ekarri dizudan.
es
Mira a qui?n te he tra?do.
fr
regarde qui je t'ai amen? !
en
Look who I brought you.
eu
es
fr
en
eu
100
es
100
fr
100
en
100.
eu
Ninok ez zeukan jada liburu-dendan urte batzuk lehenago ikusi nion bizar sarria; bai, ordea, ile luze eta banatua.
es
NINO ya no llevaba la barba poblada que le hab?a visto a?os antes en la librer?a, pero ten?a el pelo largo y enmara?ado.
fr
Nino ne portait plus la barbe ?paisse que je lui avais connue des ann?es auparavant, mais il avait de longs cheveux en bataille.
en
Nino no longer had the thick beard I had seen years earlier in the bookstore, but his hair was long and disheveled.
eu
Gainerakoan, garai bateko mutila zen, garaia, iharra, begi distiratsukoa, enasa eta zabarra itxuraz.
es
Por lo dem?s, segu?a siendo el muchacho de entonces, alto, delgad?simo, ojos brillantes, aspecto desali?ado.
fr
Autrement il ?tait toujours le m?me qu'autrefois : grand, tr?s maigre, les yeux brillants et l'aspect n?glig?.
en
Otherwise he had remained the boy of years ago, tall, skinny, his eyes bright, his appearance unkempt.
eu
Besarkatu ninduen, belaunikatu zen bi neskatoei losintxak egitera, eta tartean sartzeagatik desenkusatuz jaiki zen.
es
Me abraz?, se arrodill? para hacerle caranto?as a las dos ni?as, se levant? disculp?ndose por la intromisi?n.
fr
Il m'embrassa, s'agenouilla pour dire gentiment bonjour aux filles, puis se releva en s'excusant de l'intrusion.
en
He embraced me, he knelt to greet the two girls, he stood up, apologizing for the intrusion.
eu
Hitz hotz batzuk murduskatu nituen:
es
Murmur? unas cuantas palabras distantes:
fr
Je murmurai quelques mots distants :
en
I murmured some cool words:
eu
Pasa, eseri lasai, zer zabiltza Florentzian?
es
Pasa, ponte c?modo, qu? te trae por Florencia.
fr
entre donc, installe-toi, mais qu'est-ce que tu fais ? Florence ?
en
Come in, sit down, what on earth are you doing in Florence?
eu
Buruan ardo beroa baneuka bezala sentitzen nintzen, ezin nuen erabat sinetsi gertatzen ari zena:
es
Me sent?a como si tuviera vino caliente en el cerebro, no consegu?a darle consistencia a lo que estaba pasando:
fr
J'avais l'impression d'avoir du vin chaud dans le cerveau et n'arrivais pas ? r?aliser ce qui ?tait en train de se produire :
en
I felt as if I had hot wine in my brain, I couldn't give concreteness to what was happening:
eu
bera, nor eta bera, nire etxean.
es
?l, nada menos que ?l, en mi casa.
fr
c'?tait pourtant bien lui, chez moi !
en
Nino, Nino himself, in my house.
eu
Eta iruditzen zitzaidan bazela zerbait funtzionatzen ez zuena barneko eta kanpoko munduaren arteko antolamenduan.
es
Y ten?a la impresi?n de que en la organizaci?n de lo interior y lo exterior todo hab?a dejado de funcionar.
fr
Il me semblait que quelque chose ne fonctionnait plus dans l'organisation de l'int?rieur et de l'ext?rieur.
en
And it seemed to me that something was no longer functioning in the organization of internal and external.
eu
Zer ari nintzen irudikatzen, eta zer ari zen benetan gertatzen, zer zen itzal hutsa eta zer gorputz bizia?
es
?Qu? estaba imaginando y qu? estaba ocurriendo, qui?n era la sombra y qui?n el cuerpo vivo?
fr
Qu'est-ce qui se passait ? Qui ?tait l'ombre, qui ?tait le corps vivant ?
en
What was I imagining and what was happening, who was the shadow and who the living body?
eu
Bitartean, honako hau azaldu zidan Pietrok:
es
Entretanto, Pietro me explicaba:
fr
Pendant ce temps, Pietro m'expliquait :
en
Meanwhile Pietro explained:
eu
Fakultatean ikusi dugu elkar, eta bazkaltzera gonbidatu dut.
es
Nos encontramos en la facultad, lo he invitado a comer.
fr
on s'est vus ? l'universit? et je l'ai invit? ? d?jeuner.
en
We met at the university, I invited him to lunch.
eu
Eta nik irribarre egiten nuen. Bai, esaten nuen, dena prest dago, lauk bazkaltzen duten lekuan berdin bazkaltzen dute bostek, zaudete hemen nirekin mahaia prestatzen dudan bitartean.
es
Y yo sonre?a y dec?a: s?, lo tengo todo a punto, donde comen cuatro, comen cinco, hacedme compa??a mientras voy preparando.
fr
Je souriais et disais bien s?r, tout est pr?t, quand il y en a pour quatre il y en a pour cinq, venez bavarder avec moi pendant que je mets la table.
en
And I smiled, I said Yes, it's all ready, where there's enough for four there's enough for five, keep me company while I set the table.
eu
Kanpo aldera lasai agertu arren, izugarri aztoratuta nengoen, aurpegian min hartzen nuen hainbeste irribarre bortxatu egin beharrez.
es
Parec?a tranquila pero estaba muy nerviosa, me dol?a la cara de tanto forzar la sonrisa.
fr
Malgr? une apparente tranquillit?, j'?tais dans un grand ?tat d'agitation, et mon visage me faisait mal tant je me for?ais ? sourire.
en
I seemed tranquil but I was extremely agitated, my face hurt with the effort of smiling.
eu
Nolatan dago hemen Nino, eta zer da "hemen" eta zer da "dago"?
es
?Por qu? Nino est? aqu?, y qu? es "aqu?", qu? es "est?"?
fr
Mais pourquoi donc Nino est-il ici ?
en
How is it that Nino is here, and what is here, what is is?
eu
Ustekabea eman nahi izan dizut, esan zidan Pietrok beldur pixka batekin, zerbaitetan hanka sartu izanaren susmoa zuenean bezala.
es
Quer?a darte una sorpresa, me dijo Pietro, angustiado, como cuando tem?a haber metido la pata.
fr
-Je t'ai fait une surprise, me dit Pietro avec une certaine appr?hension, comme s'il craignait d'avoir commis un impair.
en
I surprised you, Pietro said, with some apprehension, as when he was afraid of having been wrong about something.
eu
Eta Ninok, irriz:
es
Y Nino, riendo:
fr
Nino ajouta en riant :
en
And Nino, laughing:
eu
Ehun aldiz esan diot telefonatzeko, zinez diot, baina ez du nahi izan.
es
Le he dicho cien veces que te llamara para avisarte, te lo juro, pero no ha querido.
fr
je lui ai dit et r?p?t? de te t?l?phoner d'abord, je te jure, mais il n'a pas voulu.
en
I told him a hundred times to call you, I swear, but he didn't want to.
