Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Ume galduaren historia, Elena Ferrante / Fernando Rey (Igela, 2016
)
eu
Elena Greco, Raffaela Cerulloren adiskide paregabea.
es
Elena Greco, la amiga estupenda de Raffaella Cerullo.
fr
Elena Greco, l'amie prodigieuse de Raffaella Cerullo.
en
Elena Greco, the brilliant friend of Raffaella Cerullo.
eu
Patuaren bat-bateko iraultze horrek deuseztatu izanen ninduen.
es
De ese repentino giro de la suerte yo saldr?a aniquilada.
fr
Et ce brusque retournement de situation m'aurait totalement an?antie.
en
From that unexpected reversal of destinies I would emerge annihilated.
eu
Baina garai hartan gauzak oraindik ongi zihoazkidan.
es
Pero en esa ?poca las cosas todav?a me iban bien.
fr
Mais ? cette ?poque, les choses marchaient encore bien pour moi.
en
But in that phase things were still going well for me.
eu
Bizitza beteak, gazte-itxura oraindik galdu gabeak, egin beharreko lanek eta lasaigarri zitzaidan nolabaiteko ospeak ez zieten utzi leku handirik pentsamendu haiei, eta atsekabe lauso bihurtu zituzten.
es
La vida plena, el aspecto todav?a joven, los encargos de trabajo, una tranquilizadora notoriedad dejaron poco espacio a esos pensamientos, los redujeron a una vaga insatisfacci?n.
fr
J'avais une vie tr?s remplie, je paraissais encore jeune, je travaillais beaucoup, et ma notori?t? rassurante ne laissait gu?re de place ? ces pens?es, qui se r?duisaient ? un vague m?contentement.
en
A full life, a still youthful appearance, the obligations of work, a reassuring fame didn't leave much room for those thoughts, reduced them to a vague uneasiness.
eu
Gero, urte txarrak etorri ziren.
es
Despu?s llegaron los a?os malos.
fr
Les ann?es noires arriv?rent plus tard.
en
Then came the bad years.
eu
Nire liburuak gero eta gutxiago saltzen ziren.
es
Mis libros se vend?an cada vez menos.
fr
Mes livres se vendirent de moins en moins.
en
My books sold less.
eu
Argitaletxeko lanpostua galdu nuen.
es
Perd? mi puesto en la editorial.
fr
Je perdis mon r?le dans la maison d'?dition.
en
I no longer had my position in the publishing house.
eu
Gizendu egin nintzen, desitxuratu, eta zahar eta izutua sentitu nintzen, zahartzaro pobre eta osperik gabea izan nezakeela eta.
es
Engord?, me deform?, me sent?a vieja y asustada por la posibilidad de una vejez pobre y sin prestigio.
fr
Je pris du poids, mon corps se d?forma, je me sentis ?g?e et ?pouvant?e par l'?ventualit? d'une vieillesse pauvre et terne.
en
I gained weight, I lost my figure, I felt old and frightened by the possibility of an old age of poverty, without fame.
eu
Onartu behar izan nuen ezen hamarkada batzuk lehenago neure buruari ezarritako adimeneko sasoi onarekin lan egiten nuen garaitik dena aldatua zela, eta bai ni nerau ere.
es
Tuve que reconocer que, mientras trabajaba seg?n la forma mental que me hab?a construido d?cadas antes, ya todo hab?a cambiado, yo incluida.
fr
Je dus admettre que je travaillais toujours avec des id?es que je m'?tais forg?es pendant les d?cennies pr?c?dentes, alors que tout ?tait diff?rent, moi comprise.
en
I had to acknowledge that, while I was working according to the mental approach I had imposed decades earlier, everything was different now, including me.
eu
Hala, 2005ean Napolira joan nintzen, eta Lila ikusi nuen.
es
En 2005 fui a N?poles, vi a Lila.
fr
En 2005, je descendis ? Naples et vis Lila.
en
In 2005 I went to Naples, I saw Lila.
eu
Egun-pasa zaila izan zen.
es
Fue un d?a dif?cil.
fr
Ce fut une journ?e difficile.
en
It was a difficult day.
eu
Bera are aldatuagoa zen oraindik ere, ahalegina egiten zuen jendezale agertzen, neurotikoki agur egiten zion edonori, gehiegi hitz egiten zuen.
es
Ella hab?a cambiado todav?a m?s, se esforzaba por mostrarse sociable, saludaba neur?ticamente a todo el mundo, hablaba en exceso.
fr
Elle avait beaucoup chang?, elle s'effor?ait d'?tre sociable, disait bonjour ? tout le monde de mani?re n?vrotique et parlait trop.
en
She was further changed, she tried to be sociable, she neurotically greeted everyone, she talked too much.
eu
Afrikarrak, asiarrak auzoko edozein kantoitan ikustean, sukaldaritza ezezagunen usainak aditzen zituenean, izugarri pozten zen, eta esaten zuen:
es
Al ver africanos, asi?ticos hasta en el ?ltimo rinc?n del barrio, al notar aromas de cocinas desconocidas, se entusiasmaba y dec?a:
fr
Voyant des Africains et des Asiatiques dans chaque coin du quartier, humant des odeurs de cuisines inconnues, elle s'enthousiasmait et disait :
en
Seeing Africans, Asians in every corner of the neighborhood, smelling the odors of unknown cuisines, she became excited, she said:
eu
Ni ez naiz munduan zehar ibili, zu bai ordea, eta begira, mundua nigana etorri da.
es
yo no he viajado por el mundo como has hecho t?, pero ya lo ves, el mundo ha venido a mi casa.
fr
Je n'ai pas fait le tour du monde comme toi, mais tu vois, c'est le monde qui est venu ? moi !
en
I haven't traveled around the world like you, but, look, the world has come to me.
eu
Turinen ere gauza bera gertatzen zen, eta exotismoa ustekabean sartu izana, eguneroko bihurtu izana, atsegin izan zitzaidan.
es
En Tur?n ocurr?a otro tanto y la invasi?n de lo ex?tico, su reducci?n a la cotidianidad, me gustaba.
fr
? Turin, c'?tait d?sormais la m?me chose, et l'arriv?e de l'exotisme sous des formes quotidiennes m'avait s?duite.
en
In Turin by now it was the same, and I liked the invasion of the exotic, how it had been reduced to the everyday.
eu
Baina auzoan baizik ez nintzen ohartu nola aldatua zen giza paisaia.
es
Pero solo en el barrio me di cuenta de c?mo se hab?a modificado el paisaje antr?pico.
fr
Mais c'est seulement au quartier que je me rendis compte que le paysage anthropique s'?tait modifi?.
en
Yet only in the neighborhood did I realize how the anthropological landscape had altered.
eu
Dialekto zaharrak, tradizio sendotu bati jarraikiz, hizkuntza misteriotsuei egin zien harrera, eta bitartean ahoskera eta sintaxi desberdinetarako trebetasunetara eta garai batean oso urrunak ziren sentipenetara egokitu beharra zeukan.
es
Siguiendo una tradici?n consolidada, el viejo dialecto hab?a acogido enseguida lenguas misteriosas, y mientras tanto se estaba enfrentando con habilidades fonatorias distintas, con sintaxis y sentimientos en otros tiempos muy alejados.
fr
Suivant une tradition ?prouv?e, le vieux dialecte avait imm?diatement accueilli des langues myst?rieuses, et il s'accommodait de capacit?s phoniques diff?rentes, de syntaxes et de sensibilit?s tr?s ?loign?es.
en
The old dialect had immediately taken in, according to an established tradition, mysterious languages, and meanwhile it was dealing with different phonic abilities, with syntaxes and sentiments that had once been very distant.
eu
Eraikinen harri grisean iragarki ustekabekoak nabarmentzen ziren, legezko eta legez kanpoko truke zaharrak berriekin nahasten ziren, indarkeriazko jarduerak kultura berrietara irekitzen ziren.
es
La piedra gris de los edificios luc?a letreros imprevistos, los viejos intercambios legales e ilegales se mezclaban con los nuevos, el ejercicio de la violencia se abr?a a nuevas culturas.
fr
La pierre grise des immeubles arborait des enseignes surprenantes, aux vieilles affaires, licites et illicites, se m?laient de nouvelles, et l'exercice de la violence s'ouvrait ? de nouvelles cultures.
en
The gray stone of the buildings had unexpected signs, old trafficking, legal and illegal, was mixed with new, the practice of violence opened up to new cultures.
eu
Aldi hartan zabaldu zen Gigliolaren gorpua lorategitxoetan agertu zela.
es
Fue cuando se difundi? la noticia de que el cad?ver de Gigliola estaba en los jardincillos.
fr
C'est ce jour-l? que la nouvelle de la d?couverte du cadavre de Gigliola dans le jardin public se diffusa.
en
That was when the news spread of Gigliola's corpse in the gardens.
eu
Orduan oraindik ez zegoen garbi bihotzekoak jota hil zela, eta norbaitek hila izanen zuela pentsatu nuen.
es
Entonces todav?a no se sab?a que hab?a muerto de un infarto, pens? que la hab?an matado.
fr
On ne savait pas alors qu'elle ?tait morte d'un infarctus, et je crus qu'elle avait ?t? assassin?e.
en
At the time we still didn't know that she had died of a heart attack, I thought she had been murdered.
eu
Lurrean ahuspez agertu zen gorpu hura alimalekoa zen.
es
Su cuerpo en el suelo, tirado boca abajo, era enorme.
fr
Son corps allong? ? terre ?tait ?norme.
en
Her body, supine on the ground, was enormous.
eu
Bai sufrikario latza izanen zela berarentzat antzaldaketa hura, hain ederra izan ondoren eta Michele Solara are ederragoa bereganatu eta gero.
es
C?mo debi? de padecer con esa transformaci?n suya, ella que hab?a sido hermosa y se hab?a quedado con Michele Solara, el m?s guapo de todos.
fr
Comme elle avait d? souffrir de ses changements physiques, elle qui avait ?t? si belle et avait pris le si beau Michele Solara !
en
How she must have suffered from that transformation, she who had been beautiful and had caught the handsome Michele Solara.
eu
Ni oraindik bizirik nago-pentsatu nuen-, eta, hala ere, leku urrikalgarri horretan era urrikalgarri horretan bizirik gabe datzan gorputz alimaleko horren paretsukoa sentitzen naiz.
es
Yo todav?a sigo viva-pens?-y, sin embargo, ya no consigo sentirme distinta de este cuerpo grande que yace sin vida en este lugar s?rdido, de esta forma s?rdida.
fr
Moi je suis encore vivante, me dis-je, et pourtant je n'arrive plus ? me sentir diff?rente de ce gros corps qui g?t sans vie dans cet endroit sordide, de cette fa?on sordide.
en
I am still alive-I thought-and yet I can't feel any different from that big body lying lifeless in that sordid place, in that sordid way.
eu
Halaxe zen.
es
Era as?.
fr
C'?tait ainsi.
en
It was so.
eu
Ni neronek ere, obsesiboki zainduta ere, ez nuen neure burua ezagutzen, gero eta kili-koloago ibiltzen nintzen, nire esapideek ez zuten zerikusirik hamarkadetan zehar ohikoak nituenekin.
es
Pese a cuidarme obsesivamente, yo tampoco me reconoc?a, ten?a unos andares cada vez m?s vacilantes, ninguna de mis expresiones era ya como esas a las que estaba acostumbrada desde hac?a d?cadas.
fr
Moi aussi, bien que j'eusse pris soin de moi de fa?on obsessionnelle, je ne me reconnaissais plus : j'avais un pas de plus en plus incertain, et mon physique n'avait plus rien de ce ? quoi j'avais ?t? habitu?e depuis des d?cennies.
en
Although I paid excessive attention to my appearance, I no longer recognized myself, either: I moved more hesitantly, my physical expression was not what I had been used to for decades.
eu
Hain desberdina sentitua nintzen txikitan, eta Gigliola bezalakoa nintzela ohartzen nintzen orain.
es
De jovencita me hab?a sentido tan distinta, y ahora me daba cuenta de que era como Gigliola.
fr
Or maintenant, je m'apercevais que j'?tais exactement comme Gigliola.
en
As a girl I had felt so different and now I realized that I was like Gigliola.
eu
Lilak, berriz, ez zion kasurik egiten zahartzeari.
es
En cambio, Lila no parec?a prestar atenci?n a la vejez.
fr
En revanche, Lila ne semblait nullement se soucier de la vieillesse.
en
Lila, on the other hand, seemed not to notice old age.
eu
Imintzioetan bizkor zebilen, oihuka hitz egiten zuen, keinu nabarmenak egiten zituen jendea agurtzean.
es
Gesticulaba con energ?a, chillaba, hac?a grandes ademanes de saludo.
fr
Elle gesticulait avec ?nergie, criait et faisait d'amples saluts.
en
She moved with energy, she shouted, she greeted people with expansive gestures.
eu
Ez nion galdetu milagarren aldiz bere testu balizkoaz.
es
No le pregunt? por en?sima vez sobre su posible texto.
fr
Je ne lui demandai pas, pour une ?ni?me fois, o? elle en ?tait de son ?ventuel texte.
en
I didn't ask her, yet again, about her possible text.
eu
Edozer esaten zidala ere, banekien ez nintzela lasaituko.
es
Me dijera lo que me dijese estaba segura de que yo no me tranquilizar?a.
fr
Quelle que soit sa r?ponse, j'?tais certaine qu'elle ne m'aurait pas remont? le moral.
en
Whatever she said I was certain that it wouldn't reassure me.
eu
Ez nekien nola atera depresiotik, zeri heldu.
es
Ya no sab?a c?mo salir de la depresi?n, a qu? aferrarme.
fr
Je ne voyais plus d?sormais comment sortir de la d?pression, ? quoi me raccrocher.
en
I didn't know how to get out of this depression, what to hold on to.
eu
Problema ez zen jada Lilaren idazlana, haren kalitatea; izan ere, mehatxu hartaz ohartu beharrik gabe ere, ederki jabetzen nintzen hirurogeiko hamarkadatik ordura arte nik idatzitakoak indarra eta pisua galdua zuela, ez nuela idazten, hamarkadetan zehar ustez egin nuen bezala, irakurle multzo batentzat.
es
El problema ya no era la obra de Lila, su calidad, o al menos yo no ten?a necesidad de notar esa amenaza para sentir que lo que hab?a escrito desde finales de los a?os sesenta hasta ese momento hab?a perdido peso y fuerza, ya no le hablaba a un p?blico como me parec?a que hab?a hecho durante a?os, no ten?a lectores.
fr
Le probl?me n'?tait plus l'?uvre de Lila avec toutes ses qualit?s, ou plus exactement, je n'avais plus besoin de cette menace pour sentir que mes ?crits, de la fin des ann?es soixante ? aujourd'hui, avaient perdu force et pertinence : ils ne parlaient plus au public comme j'avais eu l'impression qu'ils l'avaient fait pendant des dizaines d'ann?es, ils ne trouvaient plus de lecteurs.
en
The problem was no longer Lila's work, or its quality, or at least I didn't need to be aware of that threat to feel that everything I had written, since the end of the sixties, had lost weight and force, no longer spoke to an audience as it seemed to me it had done for decades, had no readers.
eu
Jabetzen nintzen ez nuela irakurlerik. Gertaera heriozko izugarri triste hartan, ordea, ohartu nintzen nire larriminaren funtsa bera aldatua zela.
es
En cambio, en esa ocasi?n trist?sima de muerte me percat? de que la propia naturaleza de mi angustia se hab?a modificado.
fr
Au contraire, je me rendis compte, ? l'occasion de cette bien triste mort, que la nature m?me de mon malaise s'?tait modifi?e.
en
Rather, on that melancholy occasion of death, I realized that the very nature of my anguish had changed.
eu
Orain, nire barrenetik deus iraunkorrik atera ez izanak larritzen ninduen.
es
Ahora lo que me angustiaba era que nada de m? perdurar?a en el tiempo.
fr
Maintenant, ce qui m'angoissait, c'?tait que rien de moi n'allait durer dans le temps.
en
Now I was distressed that nothing of me would endure through time.
eu
Nire liburuek goiz ikusi zuten argia, eta beren zorte koxkorrarekin lan esanguratsu batean ari nintzelako ilusioa sortu zidaten hamarkadetan zehar.
es
Mis libros hab?an visto la luz en poco tiempo y con su peque?a fortuna me hab?an dado durante a?os la ilusi?n de estar haciendo un trabajo importante.
fr
Mes livres avaient vu le jour t?t dans ma vie, et leur petit succ?s m'avait donn?, pendant longtemps, l'illusion d'?tre engag?e dans un travail plein de sens.
en
My books had come out quickly and with their minor success had for decades given me the illusion of being engaged in meaningful work.
eu
Baina, bat-batean, ilusioa ahuldua zen, ordurako ez nuen sinesten nire lanaren garrantzian.
es
Pero de pronto la ilusi?n se hab?a debilitado, ahora ya no lograba creer en la relevancia de mi obra.
fr
Mais tout ? coup, cette illusion s'?tait affaiblie, et d?sormais je n'arrivais plus ? croire ? l'int?r?t de mon ?uvre.
en
But suddenly the illusion faded, I could no longer believe in the importance of my work.
eu
Beste alde batetik, Lilarentzat ere dena iragana zen:
es
Por otra parte, tambi?n para Lila todo hab?a pasado:
fr
En m?me temps, pour Lila aussi, tout ?tait pass? :
en
On the other hand, for Lila, too, everything had passed by:
eu
bizimodu ilun bat zeraman, bere gurasoen etxe koxkorrean itxita, auskalo zer inpresio eta pentsamenduz betez ordenagailua.
es
llevaba una vida oscura, encerrada en el peque?o apartamento de sus padres, llenaba el ordenador de a saber qu? impresiones y pensamientos.
fr
elle menait une vie obscure et, enferm?e dans le petit appartement de ses parents, remplissait l'ordinateur de je ne sais quelles impressions et pens?es.
en
she led an obscure life; shut up in her parents' small apartment, she filled the computer with impressions and thoughts.
eu
Hala ere, nire ustez, gertatzen ahal zen haren izena-begizta edo dena delakoa-orain emakume zaharra zenean hain zuzen ere, edo baita hil eta gero ere, maila handiko lan bakar bati lotua gelditzea:
es
Sin embargo, yo imaginaba que exist?a la posibilidad de que su nombre-lacito o lo que fuera-justamente ahora que ella era una mujer vieja, o incluso despu?s de muerta, quedar?a ligado a una obra ?nica de gran relieve:
fr
Et pourtant, je me disais : Il est encore possible que son nom-ruban ou pas ruban-, justement ? pr?sent que c'est une vieille femme, voire apr?s sa mort, reste li? ? un ouvrage unique de grande importance :
en
And yet, I imagined, there was the possibility that her name-whether it was just a ribbon or not-now that she was an old woman, or even after her death, would be bound to a single work of great significance:
eu
ez nik idatziak nituen milaka orrialdeak, baizik eta liburu bat, arrakasta lortu bai baina sekula hartaz gozatuko ez zuena, nik ni-reekin egin nuen bezala, eta hala ere denboran iraunen zuena eta ehunka urte geroago ere irakurria eta berri-rakurria izanen zena.
es
no las miles de p?ginas que yo hab?a escrito, sino un libro de cuyo ?xito nunca disfrutar?a como yo hab?a hecho con los m?os, y que, no obstante, perdurar?a en el tiempo, ser?a le?do y rele?do durante cientos de a?os.
fr
pas les milliers de pages que j'avais ?crites, mais un seul livre avec un succ?s dont elle ne profiterait jamais-contrairement ? moi, qui avais profit? des miens-, et qui pourtant durerait dans le temps et serait lu et relu pendant des centaines d'ann?es.
en
not the thousands of pages that I had written, but a book whose success she would never enjoy, as I instead had done with mine, yet that nevertheless would endure through time and would be read and reread for hundreds of years.
eu
Lilak aukera hori bazeukan; nik, berriz, alferrik galdua nuen.
es
Lila ten?a esa posibilidad, yo la hab?a desperdiciado.
fr
Lila avait cette possibilit? ; moi, je l'avais g?ch?e.
en
Lila had that possibility, I had squandered it.
eu
Nire patua ez zen Gigliola-renaz oso bestelakoa, harena agian bai.
es
Mi destino no era distinto del de Gigliola, el suyo quiz? s?.
fr
Mon destin ne diff?rait pas de celui de Gigliola ;
en
My fate was no different from Gigliola's, hers might be.
eu
es
fr
en
eu
Denbora tarte batean, zabartu egin nintzen.
es
Durante un tiempo me abandon?.
fr
51
en
51.
eu
Oso lan gutxi egiten nuen, eta, bestalde, ez argitaletxean eta ez inon ez zidaten eskatzen gehiago egiteko.
es
Trabajaba muy poco;
fr
Pendant un moment, je me laissai aller.
en
For a while I let myself go.
eu
Ez nuen inor ikusten. Telefonoz hitz egin, hori zen dena:
es
por otra parte, en la editorial y en los dem?s sitios ya no me ped?an que trabajara m?s.
fr
Je travaillais tr?s peu et, par ailleurs, ni la maison d'?dition ni personne d'autre ne me demandait d'en faire davantage.
en
I did very little work, but then again, neither the publisher nor anyone else asked me to work more.
eu
solasaldi luzeak izaten nituen alabekin, eta teman ibiltzen nintzen telefonoa bilobei pasatzeko, eta umetuta bezala hitz egiten nuen haiekin.
es
No ve?a a nadie, me limitaba a mantener largas conversaciones telef?nicas con mis hijas, insist?a para que me pasaran con mis nietos, con los que hablaba como una ni?a.
fr
Je ne fr?quentais personne et ne passais que de longs coups de t?l?phone ? mes filles, insistant pour qu'elles me passent mes petits-enfants, ? qui je parlais en b?tifiant.
en
I saw no one, I only made long phone calls to my daughters, insisting that they put the children on, and I spoke to them in baby talk.
eu
Orain, Elsak ere bazuen muttiko bat, Conrad izenekoa, eta Dedek arrebatxoa egina zion Hamidi, Elena izena jarri ziona.
es
Ahora tambi?n Elsa ten?a un varoncito llamado Conrad, y Dede le hab?a dado una hermanita a Hamid, a la que hab?a llamado Elena.
fr
? pr?sent, Elsa aussi avait un petit gar?on, Conrad, et Dede avait donn? une petite s?ur ? Hamid, qu'elle avait appel?e Elena.
en
Now Elsa, too, had a boy, named Conrad, and Dede had given Hamid a sister, whom she had called Elena.
eu
Zehaztasun handiz hitz egiten zuten, eta ume-ahots haiek Tina ekartzen zidaten gogora.
es
Esas voces infantiles que se expresaban con gran precisi?n me recordaban a Tina.
fr
Ces voix enfantines qui s'exprimaient avec grande pr?cision me faisaient penser ? Tina.
en
Those childish voices which expressed themselves with such precision made me think of Tina again.
eu
Momenturik ilunenetan gero eta ziurrago nengoen Lilak idatzia izanen zuela bere alabaren historia xehea, gero eta ziurrago Napolirenarekin nahasi izanen zuela, ezjakinaren xalotasun harroxkoarekin, eta, beharbada, emaitza miresgarriak lortuz horrexegatik.
es
En los momentos de mayor oscuridad estaba cada vez m?s segura de que Lila hab?a escrito la historia detallada de su hija, estaba cada vez m?s segura de que la hab?a mezclado con la de N?poles con la ingenuidad perversa de la persona inculta que, sin embargo, precisamente por eso, terminaba consiguiendo resultados prodigiosos.
fr
Dans mes moments particuli?rement noirs, j'?tais de plus en plus persuad?e que Lila avait ?crit l'histoire d?taill?e de sa fille, et j'?tais de plus en plus persuad?e qu'elle l'avait m?l?e ? celle de Naples, avec l'ing?nuit? insolente de la personne inculte qui pourtant, justement pour cette raison, finit par obtenir des r?sultats prodigieux. Puis je r?alisais qu'il s'agissait juste d'un de mes fantasmes.
en
In the moments of greatest darkness I was sure that Lila had written the detailed story of her daughter, sure that she had mixed it into the history of Naples with the arrogant na?vet? of the uneducated person who, perhaps for that very reason, obtains tremendous results. Then I understood that it was a fantasy of mine.
eu
Gero, ohartzen nintzen nire fantasia bat zela, eta, nahi gabe, susmoak, inbidiak, herra eta txera gehitzen nituen.
es
Despu?s comprend?a que eran fantas?as m?as. Sin querer sumaba aprensi?n, envidia, rencor, afecto.
fr
Sans le vouloir, j'accumulais appr?hension, envie, ressentiment et affection.
en
Without wanting to, I was adding apprehension to envy, bitterness, and affection.
