Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Hezurren ondarea, Dolores Redondo / Fernando Rey / Mikel Vilches (Erein, 2013
)
eu
-Biziki eskertzen dizugu gaur gurekin biltzeko izan duzun adeitasuna.
es
-Le agradecemos much?simo la amabilidad que tiene al recibirnos hoy.
fr
-Nous vous sommes tr?s reconnaissants d'avoir accept? de nous recevoir aujourd'hui.
en
'We're very grateful to you for agreeing to talk to us today.
eu
Badakigu arratsaldean zure alabaren hileta eginen dela-esan zion Iriartek.
es
Sabemos que esta tarde se celebrar? el funeral por su hija-dijo Iriarte.
fr
Nous savons que le service pour votre fille sera c?l?br? cet apr?s-midi, dit Iriarte.
en
We realise that it's your daughter's funeral this afternoon,' said Iriarte.
eu
Emakume gazteak Iriarteren hitzak entzun bazituen, ez zuen horren inolako zantzurik erakutsi.
es
Si la joven le oy?, no dio se?al alguna de ello.
fr
Si la jeune femme l'entendit, elle n'en donna aucun signe.
en
If the young woman heard him, she didn't show it.
eu
Begirada espazioko puntu batean galdua zuen, min isilaren atsekabezko keinua aurpegian.
es
Continu? con la mirada perdida en un punto del espacio en su desolador gesto de dolor silencioso.
fr
Le visage d?vast? par une douleur muette, son regard se perdait dans le vide.
en
She continued to stare into space with a mournful expression of silent grief.
eu
-Ines-esan zion amak goxoki.
es
-Sonia, hija-llam? suavemente In?s Ballarena.
fr
-Sonia, ma fille, l'appela doucement In?s Ballarena.
en
'Sonia, my dear,' her mother said softly.
eu
Gazteak begirada altxatu zuen.
es
La joven levant? la mirada.
fr
La jeune femme leva les yeux.
en
The young woman looked up.
eu
Amaia neskaren aurrean eseri zen.
es
Amaia se hab?a sentado frente a ella.
fr
Amaia s'?tait assise face ? elle.
en
Amaia had joined them and sat facing her.
eu
-Gauza batzuk jakin behar ditut zer gertatu den konprenitzeko, eta zuk bakarrik laguntzen ahal didazu horretan, Valentin zuk ezagutzen duzulako hobekiena. Emakumeak baiezko keinua egin zuen buruarekin.
es
-Hay cosas que necesito saber para entender lo que ha pasado, y s?lo t? puedes ayudarme, porque eres la persona que mejor conoce a Valent?n. -Ella asinti?-.
fr
-Il y a des choses que je dois savoir pour comprendre ce qui s'est pass?, et vous ?tes la seule ? pouvoir m'aider parce que vous ?tes celle qui conna?t le mieux Valent?n. Elle acquies?a.
en
'In order to understand what happened, there are things we need to know, things only you can help us with, because you know your husband better than anyone.' Sonia nodded.
eu
-Badirudi Valentin nahiko kezkatua dagoela diru kontuekin eta jendaurreko itxurarekin.
es
Valent?n parece un hombre bastante preocupado por el dinero y por la apariencia.
fr
-Si j'ai bien compris, Valent?n est un homme plut?t int?ress? par l'argent et les apparences.
en
'Valent?n seems like a man interested in money and appearances.
eu
Etxe eder-ederra duzue, baina zuen ahalmen ekonomikoaren gainetik dago. Amak esan digu pagatzen laguntzen dizuela, baina, hala ere, badirudi Valentinek dirua gastatzen segitzeko planak zituela.
es
Vuestra casa es preciosa, aunque bastante por encima de vuestras posibilidades econ?micas. Tu madre nos ha contado que os ayuda a pagarla, pero a pesar de esta circunstancia ?l parec?a tener planes de seguir gastando dinero.
fr
Votre maison est tr?s belle mais tr?s au-dessus de vos moyens. Votre m?re nous a racont? qu'elle vous aidait ? la payer mais, malgr? cela, il semblait d?cid? ? continuer ? d?penser de l'argent.
en
You own a beautiful house, which is beyond your means-your mother tells us she helps you with the mortgage-and yet it seems Valent?n was planning to buy a luxury car.
eu
Etxean egindako miaketan maila handiko autoen katalogo batzuk aurkitu ditugu, eta kontzesionarioan esan digute Valentinek agudo autoz aldatzeko asmoa zuela.
es
En el registro hemos encontrado varios cat?logos de coches de alta gama y en el concesionario nos han confirmado que Valent?n pensaba cambiar de veh?culo pr?ximamente.
fr
Lors de la perquisition, on a trouv? plusieurs catalogues de voitures haut de gamme et le concessionnaire nous a confirm? que Valent?n pensait changer la sienne bient?t.
en
During our search of the property, we found several catalogues, and the local showroom has confirmed this.'
eu
-Anbizio handiko gizona izan da betidanik.
es
-?l siempre ha sido muy ambicioso, siempre quiere m?s, nunca est? contento;
fr
-Il a toujours ?t? tr?s ambitieux, il en veut toujours plus, il n'est jamais satisfait.
en
'He's always been very ambitious; he always wants more, he's never satisfied.
eu
Beti gehiago nahi du, ez da sekula pozik gelditzen, eta, hori dela eta, liskarren bat izan du noiz edo noiz amarekin eta amatxirekin.
es
en alguna ocasi?n he llegado a discutir con mi madre y con mi amatxi por esto.
fr
Il s'est disput? plusieurs fois avec ma m?re et mon amatxi ? cause de ?a.
en
I've quarrelled with my mother and amatxi over it in the past.'
eu
Orain urtebete-gehitu zuen Irenek-, guk baserri hau hipotekatzea nahi izan zuen, gero dirua berari emateko maileguan, etxe berria erosteko.
es
-Hace un a?o-intervino In?s-trat? de convencernos de que hipotec?semos el caser?o para prestarle dinero para una nueva casa.
fr
-Il y a un an, intervint In?s, il a essay? de nous convaincre d'hypoth?quer la ferme et lui pr?ter de l'argent pour acheter une nouvelle maison.
en
'A year ago,' In?s broke in, 'he tried to persuade us to remortgage our farm to lend him the money for a new house.
eu
Ezezko borobila eman nion.
es
Por supuesto me negu?.
fr
?videmment, j'ai refus?.
en
Naturally, I refused.
eu
Ez zait gaizki iruditzen jendea saiatzea bizimodu hobea izatera, baina Valentin prest dago hori kosta ahala kosta lortzeko; hori ez da ona, eta halaxe erran nion.
es
No me parece mal que uno intente mejorar en la vida, pero Valent?n estaba dispuesto a hacerlo a cualquier precio; eso no es bueno, y as? se lo dije.
fr
Je n'ai rien contre le fait qu'on veuille s'embourgeoiser, mais Valent?n est pr?t ? le faire ? n'importe quel prix et ?a, ?a ne me pla?t pas, et je le lui ai dit.
en
I've nothing against people wishing to better themselves, but not at any price, like Valent?n. It's not good enough, and I told him so.'
eu
Amaiak emakume gazteari hitz egin zion berriz.
es
Amaia volvi? a dirigirse a la joven.
fr
Amaia se tourna ? nouveau vers la jeune femme.
en
Amaia addressed the young woman again.
eu
-Erantzun aurretik, ongi pentsatzea nahi dut.
es
-Quiero que pienses bien esto antes de contestar.
fr
-Je voudrais que vous r?fl?chissiez bien avant de r?pondre.
en
'Sonia, I want you to think carefully.
eu
Azken denboretan, aldatu da Valentinen jokabidea?
es
?Has notado cambios en el comportamiento de Valent?n en los ?ltimos tiempos?
fr
Est-ce que vous avez remarqu? des changements dans le comportement de Valent?n ces derniers temps ?
en
Have you noticed any changes in Valent?n's behaviour recently?'
eu
-Ikaragarri. Baina gauza txarrik ez;
es
-Much?simos, pero nada malo, de hecho hasta la ama y la amatxi lo ve?an con buenos ojos.
fr
-?norm?ment, mais pas en mal, m?me l'ama et l'amatxi l'ont reconnu.
en
'Yes, lots, but nothing bad, in fact, even Ama and Amatxi started to see him in a better light.
eu
izan ere, amak eta amatxik ere begi onez ikusten zuten.
es
Fue a partir del momento en que qued? embarazada.
fr
?a a commenc? quand j'ai ?t? enceinte.
en
It all began when I got pregnant.
eu
abortatzeko zorian egon nintzen, odoljario batengatik, eta, geroztik, erabateko atsedenaldia egin behar izan nuen.
es
Ha sido una gestaci?n de riesgo, amenaza de aborto, reposo absoluto...
fr
J'ai eu une grossesse ? risque, avec menace de fausse couche, repos absolu...
en
I was told I had a high risk of miscarrying and needed complete bed rest.
eu
Eta, egia erratera, denbora horretan espero ez nuen pazientzia izan zuen nirekin.
es
Y la verdad es que durante todo ese tiempo tuvo una paciencia que no me esperaba de ?l.
fr
Et pendant tout ce temps, il s'est montr? d'une patience exemplaire.
en
During all that time, Valent?n was patient with me in a way I would never have expected.
eu
Haurdunaldiari buruzko gauzak irakurtzen hasi zen, hemengo tradizioei buruz, eta Baztanekin eta gure jatorriarekin zerikusia zuten gauza guztiekin interesatu zen. Lur honen botereaz jabetzearen inportantziaz solas egiten zuen. Produktu naturalak eta Baztango produktuak bertzerik ez hartzea nahi zuen, eta horrekin pixka bat obsesionatu zen. Eta etxean modu naturalean erditzea ere proposatu zidan!
es
Comenz? a leer sobre el embarazo, se interesaba por todo lo tradicional, por todo lo que ten?a que ver con Bazt?n y nuestros or?genes, hablaba de la importancia que ten?a tomar conciencia del poder de esta tierra, se obsesion? un poco con que s?lo tom?semos productos ecol?gicos y del valle, y hasta me propuso un parto natural en casa.
fr
Il a commenc? ? lire des livres sur la grossesse, ? s'int?resser aux traditions, ? la culture de Bazt?n et ? nos origines, il parlait de l'importance d'avoir conscience du pouvoir de cette terre, il voulait absolument qu'on n'ach?te que des produits bio et de la vall?e, et m'a m?me propos? d'accoucher naturellement, ? la maison.
en
He read books about pregnancy, became interested in everything traditional, everything to do with Bazt?n, our roots, the region. He talked about the importance of being aware of the power of this earth, and became obsessed with eating food grown organically in the valley, he even suggested a home birth.
eu
Niri beldur handia ematen zidan, ez nuen minik hartu nahi, baina bera aski tematua zegoen horrekin...
es
A m? me daba mucho miedo, no quer?a pasar dolor, pero insisti?...
fr
Moi, ?a me faisait tr?s peur, je ne voulais pas souffrir, mais il a insist?...
en
I wasn't keen on the idea, I was afraid of the pain, but he insisted ...
eu
Gogoan dut egun batean Baztango emagin bat ere ekarri zuela etxera.
es
En una ocasi?n hasta trajo a casa a una partera de la zona.
fr
Une fois, il a m?me amen? ? la maison une sage-femme de la r?gion.
en
On one occasion, he brought a local midwife here.'
eu
Amaiak jauzi txiki bat egin zuen.
es
Amaia dio un respingo.
fr
Amaia sursauta.
en
Amaia gave a start.
eu
-Oroitzen zara emakume horren izenaz?
es
-?Recuerda c?mo se llamaba esa mujer?
fr
-Vous vous rappelez son nom ?
en
'Do you remember her name?'
eu
-Josefina, Rufina, edo horrelako zerbait.
es
-Josefina, Rufina o algo as?.
fr
-Josefina, Rufina, quelque chose comme ?a.
en
'Josefina, Rufina-something like that.'
eu
-Fina?
es
-?Fina?
fr
-Fina ?
en
'Fina?'
eu
-Bai, hori da. Fina Hidalgo. Adineko emakume bat zen, baina oso ederra oraindik.
es
-S?, eso es, Fina Hidalgo. Era una mujer mayor aunque muy guapa todav?a.
fr
-Oui, c'est ?a, Fina Hidalgo. C'?tait une femme ?g?e mais encore tr?s belle.
en
'Yes, that's right, Fina Hidalgo, an attractive older woman.
eu
Erran zidan milaka erditzetan lagundu zuela. Etxean erditzeko prozedura azaldu, eta segurtasun handia eman zidan.
es
Me dijo que hab?a asistido miles de partos, me explic? c?mo era el procedimiento del alumbramiento en casa y me dio mucha seguridad.
fr
Elle m'a dit qu'elle avait mis au monde des centaines de b?b?s, m'a expliqu? le d?roulement de l'accouchement ? domicile et m'a beaucoup rassur?e.
en
She told me she'd attended hundreds of deliveries, and explained the procedure for a home birth. I felt reassured.
eu
Baina, bueno, badakizu, zazpigarren hilabetean etorri zitzaidan haurra, behar baino lehen, eta ospitalera joan nintzen, jakina.
es
Pero bueno, ya lo sabe, me puse de parto en el s?ptimo mes, mi peque?a naci? prematura y por supuesto en el hospital.
fr
Mais comme vous le savez, j'ai accouch? ? sept mois et ma fille est n?e ? l'h?pital.
en
But, well, in the end I went into labour in the seventh month, and my baby was born prematurely, in hospital, of course.'
eu
-Badakigu beilatokian eztabaida bat izan zenutela.
es
-Sabemos que discutieron en el tanatorio.
fr
-Nous savons que vous vous ?tes disput? au fun?rarium.
en
'We understand you quarrelled with your husband at the funeral parlour.
eu
Valentinek esan zigun berak nahiago zuela haurra lurperatzea, ohi bezala, eta zu errausketarekin tematu zinela, eta horregatik eztabaidatu zenutela.
es
?l nos dijo que fue porque prefer?a un entierro tradicional y usted insist?a en la incineraci?n.
fr
Il nous a dit que c'?tait parce qu'il pr?f?rait un enterrement traditionnel et que vous vouliez une cr?mation.
en
He says it was because he wanted your daughter to have a traditional burial, whereas you insisted on cremation.'
eu
Emakumeak ezetz esan zuen buruarekin.
es
Ella neg?.
fr
Elle fit non de la t?te.
en
She shook her head.
eu
-Ez zen horregatik izan.
es
-?sa no fue la causa.
fr
-Ce n'est pas la v?ritable raison.
en
'That wasn't the reason.
eu
Egia da nik hasieran errausketa nahiago nuela, baina, hondarrean, lurra emanen diogu amatxik eskatu zidalako. Egia da horregatik hasi zela beilatokiko eztabaida.
es
Es cierto que al principio yo prefer?a la incineraci?n, y f?jese que finalmente la enterraremos, mi amatxi me lo ha pedido, y es verdad que la discusi?n en el tanatorio comenz? por eso;
fr
Effectivement, au d?but, je pr?f?rais la cr?mation mais figurez-vous qu'en fin de compte on l'a enterr?e, ? la demande de mon amatxi.
en
Yes, to begin with, but look, in the end we're burying her, because that's what Amatxi wants. The argument in the mortuary started over that.
eu
Izan ere, horrenbertze tematu zen, horren inportantea ematen zuen harendako, ze amore emateko puntuan egon nintzen. Baina, orduan, gauza ikaragarri bat erran zidan, sekula barkatuko ez diodan zerbait; bere haurra maite ez duen pertsona batek baizik ezin du erran halakorik, pertsonak gauzak bezala trukatzen ahal direla uste duen izaki nardagarri eta bihozgabe batek.
es
de hecho, insisti? tanto, parec?a ser tan importante para ?l, que estuve a punto de ceder, pero entonces me dijo algo..., algo horrible, algo que no podr? perdonarle nunca, porque s?lo pod?a provenir de alguien que no hubiese amado a su criatura, un ser repugnante y sin coraz?n capaz de sustituir a las personas como si fuesen objetos...
fr
Et c'est vrai aussi que la dispute au fun?rarium a commenc? comme ?a. Il a tellement insist?, ?a semblait si important pour lui que j'?tais sur le point de c?der, mais alors il a dit quelque chose... quelque chose d'horrible, que je ne pourrai jamais lui pardonner, parce que ?a ne pouvait venir que de quelqu'un qui n'aimait pas son enfant, d'un ?tre r?pugnant et sans c?ur pour qui les personnes sont aussi interchangeables que des objets...
en
He was so insistent, it seemed so important to him that I was on the verge of giving in, when he said something ... something terrible, which I'll never forgive him for, because only a man who didn't love his child could say such a thing, a cruel, heartless person who replaces people like they were objects ...'
eu
Malkoak begietatik behera erortzen hasi zitzaizkion, norbaitek uhate bat ireki izan balu bezala han, negarra eta etsipena sortzen diren toki ilun eta hezean.
es
Las l?grimas comenzaron a rodar por su rostro como si alguien hubiera abierto una compuerta all?, en el lugar oscuro y h?medo de donde brotan el llanto y la desesperaci?n.
fr
Les larmes commenc?rent ? couler sur son visage comme si quelqu'un avait ouvert une vanne l?-bas, dans le lieu sombre et humide o? naissent les sanglots et le d?sespoir.
en
She started to weep, as if a floodgate had opened in that dark, humid place of tears and despair.
eu
Inesek alaba besarkatu zuen, eta neskak amaren lepoaren magalean ezkutatu zuen aurpegia.
es
In?s la abraz? y la joven ocult? el rostro en el cuello de la madre.
fr
In?s la prit dans ses bras et la jeune femme enfouit son visage dans le cou de sa m?re.
en
In?s embraced the girl, who buried her face in her mother's neck.
eu
Minutu bat pasatxo esperatu zuten, isilik, neska amaren magaletik bereizi, eta begiratu zien arte.
es
Esperaron en silencio algo m?s de un minuto, hasta que la chica se separ? y les mir?.
fr
Les policiers attendirent un peu plus d'une minute en silence, avant qu'elle se recule et les regarde ? nouveau.
en
After a minute or two, the girl sat up straight and looked at them, the red patches on her pale face angrier than before.
eu
-Erran zidan ez kezkatzeko, segituan utziko ninduela berriz haurdun, eta bederatzi hilabeteren buruan bertze haur bat izanen nuela oraingoaren tokia hartzeko.
es
-Me dijo que no me preocupase, que iba a dejarme embarazada enseguida y que en nueve meses tendr?a otro hijo para ocupar el lugar de mi beb?.
fr
-Il m'a dit de ne pas m'inqui?ter, qu'il allait me mettre enceinte tout de suite et que dans neuf mois j'aurai un autre enfant pour prendre la place de mon b?b?.
en
'He said not to worry, he'd make me pregnant again, and in nine months I'd have another child to replace my baby girl.
eu
Orduan, oihu egin nuen, desesperaturik, erranez ez nuela bertze haurrik nahi, bertze haur batek ez zuela sekula hartuko nire alabatxoaren tokia, eta nolatan erraten ahal zituen halako astakeriak.
es
Entonces yo grit? desesperada que no quer?a otro ni?o, que ning?n hijo iba a poder sustituir a mi ni?a, que c?mo se le ocurr?a pensar aquella monstruosidad.
fr
Alors j'ai hurl? que je ne voulais pas d'autre enfant, qu'aucun b?b? ne pourrait remplacer ma petite fille, et que je ne comprenais pas comment il pouvait penser des horreurs pareilles.
en
I screamed at him, I said I didn't want another child, that my little girl was irreplaceable! How could he say such a terrible thing?
eu
Une horretan, bertze haur bat izatea burutik pasatzen zitzaidan hondarreko gauza zela, eta, are gutxiago, nire alabatxoaren hutsunea betetzeko baldin bazen-begietara begiratu zion Amaiari-.
es
Que lo ?ltimo en lo que pod?a pensar en aquel instante era en tener otro hijo, y menos en tenerlo para llenar el vac?o que dejaba mi peque?a.-Mir? a Amaia a los ojos-.
fr
Que la derni?re chose que je pouvais envisager ? cet instant, c'?tait d'avoir un autre enfant, et encore moins pour remplir le vide laiss? par mon b?b?.
en
I couldn't possibly think about having another child, least of all to fill the space left by my little girl.' She looked straight at Amaia.
eu
Zuk seme bat duzu, eta badakizu zertaz ari naizen.
es
Usted tiene un hijo, ya sabe a qu? me refiero.
fr
-Vous avez un fils, vous savez ce que je veux dire.
en
'You have a child yourself, you know what I'm talking about.
eu
Agian, egunen batean ama izanen naiz berriz, baina hain ikaragarria iruditu zitzaidan proposatu zidana, gure alaba gauza baten gisara tratatzeko modu hura, ze ideiak berak narda eman zidan.
es
Quiz? alg?n d?a vuelva a ser madre, pero me pareci? tan monstruoso lo que ?l propon?a, el modo en que cosificaba a nuestra hija, que la sola idea me asque?.
fr
Peut-?tre qu'un jour je serai de nouveau m?re, mais j'ai trouv? sa proposition tellement monstrueuse, cette mani?re de parler de notre fille comme d'une chose, que l'id?e m?me m'a d?go?t?e.
en
Perhaps I will be a mother again one day, but what he was suggesting was so abhorrent to me, the way he treated our daughter like an object, the very thought of having another child disgusted me.
eu
Eta hori erratearekin batera jakin nuen galdutako alaba ordezteko bertze haur bat izatea erabakiko banu gaur den egunean ezin izanen nukeela maite, ezin izanen nuke modu berean maite. Eta agian, gorrotoa ere izanen nioke.
es
Y mientras lo dec?a estaba segura de que si se me hubiese ocurrido tener otro hijo para sustituir a la que he perdido, ahora mismo s? que no podr?a amarlo, no podr?a amarlo igual, puede que hasta lo odiase.
fr
Et pendant que je lui r?pondais, j'ai su que si l'id?e me prenait de faire une chose pareille, d'avoir un autre enfant pour remplacer celui que j'ai perdu, je serais incapable de l'aimer, en tout cas autant, et peut-?tre m?me que je le d?testerais.
en
And as he spoke, I realised that if I did have another child to substitute the one I lost, I wouldn't be able to love it, not in the same way, I might even grow to hate it.'
eu
-Azkeneko galdera:
es
-S?lo una pregunta m?s.
fr
-Une derni?re question.
en
'Just one more question.
eu
baduzue harremanik, zuk edo Valentinek, klinika unibertsitarioan lanean ari den Berasategi izeneko psikiatra batekin edo Iru?eko Lejarreta & Andia abokatuekin?
es
?Tienen usted o Valent?n alguna relaci?n con un psiquiatra de la cl?nica universitaria llamado Berasategui o con los abogados de Pamplona Lejarreta y And?a?
fr
Est-ce que vous ou Valent?n ?tes en relation avec un psychiatre de la clinique universitaire appel? Berasategui ou avec le cabinet d'avocats de Pampelune Lejarreta et And?a ?
en
Have you or Valent?n ever had dealings with a psychiatrist at the University Hospital by the name of Berasategui, or with a legal firm in Pamplona called Lejarreta & And?a?'
eu
-Izen horiek aditzen ditudan lehenbiziko aldia da.
es
-Es la primera vez que oigo esos nombres.
fr
-C'est la premi?re fois que j'entends parler d'eux.
en
'This is the first time I've heard those names.'
