Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Latinoamerikaren zain urratuak, Eduardo Galeano / Iñaki Alegria (UEU, 2021
)
eu
Aurretik polilaborantza zuen uharteak;
es
Antes, la isla disfrutaba el policultivo;
fr
Avant, on y pratiquait la polyculture ;
en
It had previously produced a variety of crops on small holdings:
eu
ekoizpena propietate txikietan, kotoia eta tabakoa, laranjak, behiak eta txerriak.
es
produc?a, en peque?as propiedades algod?n y tabaco, naranjas, vacas y cerdos.
fr
les petites exploitations produisaient du coton, du tabac, des oranges, elles ?levaient des vaches et des porcs.
en
cotton and tobacco, oranges, cows and pigs.
eu
Kanaberadiek nekazaritzako laborantza irentsi eta baso trinkoak suntsitu zituzten, iragankor gertatuko zen goren alde baten bila.
es
Los ca?averales devoraron los cultivos agr?colas y devastaron los densos bosques, en nombre de un apogeo que result? ef?mero.
fr
Les plantations de canne ? sucre d?vor?rent les cultures agricoles et d?vast?rent les for?ts, au nom d'un essor qui s'av?ra ?ph?m?re.
en
Canefields devoured all this and devastated the dense forests in the name of a glorious illusion.
eu
Azkar, bere lurzoruak agortuta zeudela konturatu zen uhartea, ez zuela inolako biderik biztanleria elikatzeko, eta azukrea ekoizten ari zela lehiakorrak ez ziren prezioetan.
es
R?pidamente, la isla descubri? que sus suelos se hab?an agotado, que no ten?a c?mo alimentar a su poblaci?n y que estaba produciendo az?car a precios fuera de competencia.
fr
L'?le d?couvrit rapidement qu'elle avait ?puis? ses sols, qu'elle n'avait plus de quoi nourrir sa population et qu'elle produisait du sucre ? des prix non comp?titifs.
en
The island soon found that its soil was exhausted, that it was unable to feed its population, and that it was producing sugar at uncompetitive prices.
eu
Azukrea ordurako beste uharte batzuetara hedatuta zegoen, Haizebeko artxipelagora, Jamaikara eta, kontinenteko lurretan, Guyanetara.
es
Ya el az?car se hab?a propagado a otras islas, hacia el archipi?lago de Sotavento, Jamaica y, en tierras continentales, las Guayanas.
fr
Le sucre s'?tait propag? aux autres ?les, atteignant l'archipel Sous-le-Vent, la Jama?que et les terres continentales des Guyanes.
en
By this time sugar cultivation had spread to the Leeward Islands, to Jamaica, and to the Guianas on the South American mainland.
eu
XVIII. mendearen hasieran, esklaboak kolono zuriak baino hamar aldiz ugariagoak ziren Jamaikan.
es
A principios del siglo XVIII, los esclavos eran, en Jamaica, diez veces m?s numerosos que los colonos blancos.
fr
Au d?but du XVIIIe si?cle, les esclaves ?taient dix fois plus nombreux que les colons blancs, ? la Jama?que.
en
Jamaica entered the eighteenth century with ten times more slaves than white colonists.
eu
Gainera, bertako lurzorua ere nekatu egin zen denbora gutxian.
es
Tambi?n su suelo se cans? en poco tiempo.
fr
Ses terres s'appauvrirent ?galement tr?s vite.
en
Its soil too was soon exhausted.
eu
Mendearen bigarren erdian, munduko azukrerik onena Haitiko kostaldeko lautadetako lur harrotuetan sortzen zen. Saint Domingue deitzen zen eta kolonia frantziarra zen Haiti garai hartan.
es
En la segunda mitad del siglo, el mejor az?car del mundo brotaba del suelo esponjoso de las llanuras de la costa de Hait?, una colonia francesa que por entonces se llamaba Saint Domingue.
fr
Pendant la seconde moiti? du si?cle, le meilleur sucre du monde sortait du sol spongieux de la c?te d'Ha?ti, une possession fran?aise qui s'appelait alors Saint-Domingue.
en
In the second half of the century the world's best sugar was being raised on the spongy coastal plains of Haiti, a French colony then known as Saint Domingue.
eu
Iparraldean eta mendebaldean, esklaboen zabortegi bilakatu zen Haiti:
es
Al norte y al oeste, Hait? se convirti? en un vertedero de esclavos:
fr
Le nord et l'ouest d'Ha?ti devinrent des d?versoirs d'esclaves :
en
Northern and western Haiti became a human antheap:
eu
gero eta beso gehiago eskatzen zuen azukreak.
es
el az?car exig?a cada vez m?s brazos.
fr
le sucre demandait de plus en plus de bras.
en
sugar needed hands and more hands.
eu
1786an hogeita zazpi mila esklabo iritsi ziren koloniara, eta hurrengo urtean berrogei mila.
es
En 1786, llegaron a la colonia veintisiete mil esclavos, y al a?o siguiente cuarenta mil.
fr
En 1786, vingt-sept mille esclaves arriv?rent ? la colonie, et quarante mille l'ann?e suivante.
en
In 1786 the colony brought in 27,000 slaves;
eu
1791ko udazkenean iraultza lehertu zen. Hilabete bakarrean, irailean, suak berrehun kanabera-plantazio hartu zituen;
es
En el oto?o de 1791 estall? la revoluci?n. En un solo mes, septiembre, doscientas plantaciones de ca?a fueron presa de las llamas;
fr
? l'automne 1791, la r?volution ?clatait. Pendant le seul mois de septembre, deux cents plantations de canne furent la proie des flammes ;
en
in the following year, 40,000. Revolution broke out in the fall of 1791 and in one month, September, 200 sugar plantations went up in flames;
eu
suteak eta borrokak gertatu ziren etenik gabe, esklabo matxinatuek Frantziako armadak ozeanorantz bultzatzen zituzten heinean.
es
los incendios y los combates se sucedieron sin tregua a medida que los esclavos insurrectos iban empujando a los ej?rcitos franceses hacia el oc?ano.
fr
incendies et combats se succ?d?rent sans interruption tandis que les esclaves insurg?s repoussaient les troupes fran?aises vers l'Oc?an.
en
fires and battles were continuous as the rebel slaves pushed France's armies to the sea.
eu
Itsasontziak abiatzen ziren gero eta frantses gehiago eta gero eta azukre gutxiago eramanez.
es
Los barcos zarpaban cargando cada vez m?s franceses y cada vez menos az?car.
fr
Les bateaux s'?loignaient avec ? leur bord de plus en plus de Fran?ais et de moins en moins de sucre.
en
Ships sailed containing ever more Frenchmen and ever less sugar.
eu
Gerrak odol-ibaiak isuri zituen eta plantazioak suntsitu zituen. Luzea izan zen. Herrialdea, errautsetan, blokeatuta geratu zen;
es
La guerra derram? r?os de sangre y devast? las plantaciones. Fue larga. El pa?s, en cenizas, qued? paralizado;
fr
La guerre fit couler des fleuves de sang et d?vasta des plantations. Elle dura longtemps. Le pays en ruine resta paralys? ;
en
The war spilt rivers of blood, wrecked the plantations, and paralyzed the country, and by the end of the century production had fallen to almost nothing.
eu
"1803ko azaroan ia kolonia osoa, antzina loratzen ari zena, errautsez eta hondakinez osatutako hilerri handi bat zen", dio Lepkowski-k.
es
"En noviembre de 1803 casi toda la colonia, antiguamente floreciente, era un gran cementerio de cenizas y escombros", dice Lepkowki.
fr
" En novembre 1803, presque toute la colonie, jadis florissante, n'?tait plus qu'un vaste cimeti?re de cendres et de d?combres ", ?crit Lepkowski.
en
By November 1803 almost all of the once flourishing colony was in ashes and ruins.
eu
Haitiko iraultzak bat egin zuen Frantziako iraultzarekin, eta ez soilik denboran, eta Haitik ere jasan zuen, bere haragitan, nazioarteko koalizioak Frantziaren aurka egindako blokeoa:
es
La revoluci?n haitiana hab?a coincidido, y no solo en el tiempo, con la revoluci?n francesa, y Hait? sufri? tambi?n, en carne propia, el bloqueo contra Francia de la coalici?n internacional.
fr
La r?volution ha?tienne avait co?ncid?-et non seulement dans le temps-avec la R?volution fran?aise, et Ha?ti avait eu aussi ? souffrir du blocus de la coalition internationale contre la France :
en
The Haitian revolution had coincided-and not only in time-with the French Revolution, and Haiti bore its share of the international coalition's blockade against France:
eu
Ingalaterra jaun ta jabe zen itsasoetan.
es
Inglaterra dominaba los mares.
fr
l'Angleterre dominait les mers.
en
England controlled the seas.
eu
Baina geroago, bere independentzia saihetsezina bilakatzen zen heinean, Frantziaren blokeoa ere jasan zuen.
es
Pero luego sufri?, a medida que su independencia se iba haciendo inevitable, el bloque de Francia.
fr
Apr?s quoi, alors que le processus de son ind?pendance devenait in?vitable, elle eut ? subir le blocus de la France.
en
Later, as its independence became inevitable, Haiti also had to suffer blockade by France.
eu
Frantziaren presioari men eginez, Estatu Batuetako Kongresuak Haitirekiko merkataritza debekatu zuen 1806an.
es
Cediendo a la presi?n francesa, el Congreso de los Estados Unidos prohibi? el comercio con Hait? en 1806.
fr
C?dant ? la pression fran?aise, le Congr?s des ?tats-Unis interdit le commerce avec l'?le, en 1806. En 1825, la France reconnut l'ind?pendance de son ancienne colonie, mais en exigeant une ?norme indemnisation.
en
The U.S. Congress, yielding to French pressure, banned trade with Haiti in 1806. In 1825 France recognized its former colony's independence, but only in exchange for a huge cash indemnity.
eu
"Hona hemen herrialde honi buruzko nire iritzia:
es
"He aqu? mi opini?n sobre este pa?s:
fr
En 1802, peu apr?s que le g?n?ral Toussaint-Louverture, chef des milices d'esclaves, eut ?t? fait prisonnier, le g?n?ral Leclerc ?crivit de l'?le ? Napol?on, son beau-fr?re :
en
General Leclerc had written to his brother-in-law Napoleon in 1802, soon after taking prisoner the slave armies' leader Toussaint L'Ouverture, "Here is my opinion about this country:
eu
beltz guztiak eragotzi behar dira mendietatik, gizon zein emakume, hamabi urtetik beherako haurrak bakarrik kontserbatuz; lautadetako beltzen erdiak ere suntsitu behar dira, eta txarratel darabilen mulato bat ere ez da utzi behar uhartean".
es
hay que suprimir a todos los negros de las monta?as, hombres y mujeres, conservando solo a los ni?os menores de doce a?os, exterminar la mitad de los negros de las llanuras y no dejar en la colonia ni un solo mulato que lleve charreterras".
fr
" Voil? mon opinion sur ce pays : il faut supprimer tous les n?gres des montagnes, hommes et femmes, et ne garder que les enfants de moins de douze ans, exterminer la moiti? des Noirs des plaines et ne laisser dans la colonie aucun mul?tre portant des galons.
en
all the blacks in the mountains, men and women, must be suppressed, keeping only the children under twelve; half the blacks in the plains must be exterminated, and not a single mulatto with epaulets must be left in the colony."
eu
Tropikoak mendekua hartu zuen Leclerc-ekin, "bomito beltzak hartuta" hil zelako, Paulina Bonaparteren arao magikoak gorabehera, bere plana bete ezinik; baina ordaindutako indemnizazioa harri izugarri astuna izan zen ondoz ondoko espedizio militar odoltsuetatik bizirik irtendako haitiar independenteen bizkarrean.
es
El tr?pico se veng? de Leclerc, pues muri? "agarrado por el v?mito negro" pese a los conjuros m?gicos de Paulina Bonaparte, sin poder cumplir su plan, pero la indemnizaci?n en dinero result? una piedra aplastante sobre las espaldas de los haitianos independientes que hab?an sobrevivido a los ba?os de sangre de las sucesivas expediciones militares enviadas contra ellos.
fr
" Le tropique se vengea de Leclerc car il mourut " atteint du vomito negro ", en d?pit des conjurations magiques de Pauline Bonaparte, sans pouvoir r?aliser son plan ; mais la dette fut une pierre ?crasante sur les ?paules des Ha?tiens ind?pendants qui avaient surv?cu aux bains de sang des exp?ditions militaires envoy?es contre eux.
en
The tropics took their revenge on Leclerc: "Gripped by the black vomit," and despite the magical incantations of Pauline Bonaparte, he died without carrying out his plan. But the cash indemnity was a millstone around the necks of those independent Haitians who survived the bloodbaths of the successive military expeditions against them.
eu
Herrialdea hondakinetan zegoen jaio zenean, eta ez zen sekula altxatuko:
es
El pa?s naci? en ruinas y no se recuper? jam?s:
fr
Le pays naquit en ruine et ne se releva pas :
en
The country was born in ruins and never recovered:
eu
gaur egun Latinoamerikako pobreena da.
es
hoy es el m?s pobre de Am?rica Latina.
fr
aujourd'hui c'est le plus pauvre de l'Am?rique latine.
en
today it is the poorest in Latin America.
eu
Haitiko krisiak azukrearen goraldia eragin zuen Kuban, epe laburrean munduko lehen hornitzaile bihurtzeraino.
es
La crisis de Hait? provoc? el auge azucarero de Cuba, que r?pidamente se convirti? en la primera proveedora del mundo.
fr
La crise ha?tienne favorisa l'essor sucrier de Cuba, qui devint rapidement le premier fournisseur du monde.
en
The crisis in Haiti produced the sugar boom in Cuba, which quickly became the world's top producer.
eu
Itsasoz bestaldetik eskari handia zuen Kubako kafearen ekoizpenak ere bultzada jaso zuen Haitiko produkzioaren erorketa zela-eta, baina azukreak irabazi zion monolaborantza bihurtzeko lasterketa:
es
Tambi?n la producci?n cubana de caf?, otro art?culo de intensa demanda en ultramar, recibi? su impulso de la ca?da de la producci?n haitiana, pero el az?car le gan? la carrera al monocultivo:
fr
La production cubaine de caf?, autre article tr?s demand? outre-mer, re?ut ?galement son impulsion de la chute de la production ha?tienne, mais le sucre gagna la course de la monoculture :
en
Cuban production of coffee, another item in great demand overseas, was also stimulated by the collapse of Haitian production, but sugar won the monocultural race:
eu
1862an Kubak kafea inportatu behar izan zuen.
es
en 1862 Cuba se ver? obligada a importar caf? del extranjero.
fr
en 1682, Cuba se trouva contraint d'importer du caf?.
en
in 1862 Cuba had to import coffee from abroad.
eu
Kubako "sakarokrazia"ko kide onetsi bat "besteen zorigaitzetik lor daitezkeen abantaila sendoak" aipatzera iritsi zen.
es
Un miembro dilecto de la "sacarocracia" cubana lleg? a escribir sobre "las fundadas ventajas que se pueden sacar de la desgracia ajena".
fr
Un membre distingu? de l'industrie sucri?re cubaine put parler des " avantages certains que l'on peut tirer du malheur des autres ".
en
A respected member of the Cuban "sugarocracy" held forth on "the proven advantages that can be obtained from another's misfortune."
eu
Haitiko matxinadaren ondoren, azukrearen prezioa historiako handiena izan zen Europako merkatuan, eta 1806rako Kubak bikoiztuta zeuzkan azukre olak zein produktibitatea, biak batera.
es
A la rebeli?n haitiana sucedieron los precios m?s fabulosos de la historia del az?car en el mercado europeo, y en 1806 ya Cuba hab?a duplicado, a la vez, los ingenios y la productividad.
fr
? la suite de la r?bellion ha?tienne, on connut les prix les plus fabuleux de l'histoire du sucre sur le march? europ?en et, en 1806, Cuba avait d?j? d?cupl? le nombre de ses raffineries et le chiffre de sa productivit?.
en
After the Haitian rebellion, sugar prices in European markets topped all records, and by 1806 Cuba had doubled both its mills and its productivity.
eu
es
fr
en
eu
AZUKREZKO GAZTELUAK KUBAKO ZORU ERREEN GAINEAN
es
Castillos de az?car sobre los suelos quemados de Cuba
fr
DES CH?TEAUX DE SUCRE SUR LES TERRES BR?L?S DE CUBA
en
SUGAR CASTLES ON CUBA'S SCORCHED EARTH
eu
Ingelesek 1762an Habana hartu zuten denbora laburrez. Garai hartan, tabakoaren plantazio txikiak eta abeltzaintza ziren uhartearen landa-ekonomiaren oinarria;
es
Los ingleses se hab?an apoderado fugazmente de La Habana en 1762. Por entonces, las peque?as plantaciones de tabaco y la ganader?a eran las bases de la econom?a rural de la isla;
fr
Les Anglais s'?taient empar?s de La Havane en 1762. Les petites plantations de tabac et l'?levage ?taient alors les bases de l'?conomie rurale de l'?le ;
en
The British had taken Havana briefly in 1762. The island's rural economy was then based on small tobacco plantations and on cattle ranching;
eu
bestalde, gotorleku militarra zen Habanan laneskuaren garapen handia agertzen hasia zen, kanoiak ekoizten zituen burdinola garrantzitsu bat ere bazegoen, baita Latinoamerikako lehen ontziola ere, merkataritza-ontziak eta gerraontziak eskala handian eraikitzeko.
es
La Habana, plaza fuerte militar, mostraba un considerable desarrollo de las artesan?as, contaba con una fundici?n importante, que fabricaba ca?ones, y dispon?a del primer astillero de Am?rica Latina para construir en gran escala buques mercantes y nav?os de guerra.
fr
La Havane, place forte strat?gique, jouissait d'un d?veloppement consid?rable de l'artisanat, elle poss?dait une fonderie importante qui fabriquait des canons, et ses chantiers navals, les premiers de l'Am?rique latine, lui permettaient de construire sur une grande ?chelle navires marchands et vaisseaux de guerre.
en
Havana, a military bastion, had craftsmen with advanced skills, an important foundry manufacturing cannon, and Latin America's first shipyard for building merchant and war ships on a big scale.
eu
Hamaika hilabete nahikoak izan ziren okupatzaile britainiarrek normalean hamabost urtetan sartzen ziren esklaboak ekar zitzaten, eta orduz geroztik Kubako ekonomia modelatu zen azukrearen atzerriko beharren arabera:
es
Once meses bastaron a los ocupantes brit?nicos para introducir una cantidad de esclavos que normalmente hubiese entrado en quince a?os y desde esa ?poca la econom?a cubana fue modelada por las necesidades extranjeras del az?car:
fr
Onze mois suffirent aux occupants britanniques pour introduire une quantit? d'esclaves ?gale ? celle que Cuba aurait normalement import?e en quinze ans ; et ? partir de cette date, l'?conomie cubaine s'accorda aux besoins ?trangers en sucre :
en
Eleven months sufficed for the British occupiers to introduce as many slaves as would otherwise have entered in fifteen years, and from that time on the Cuban economy was shaped by the foreign need for sugar:
eu
esklaboek gutiziatutako merkantzia ekoizten zuten munduko merkatuari begira, eta zegokion plusbalioaren onura bertako oligarkiarentzat eta inperialismoaren interesentzat izango zen ordudanik.
es
los esclavos producir?an la codiciada mercanc?a con destino al mercado mundial, y su jugosa plusval?a ser?a desde entonces disfrutada por la oligarqu?a local y los intereses imperialistas.
fr
les esclaves allaient produire la marchandise recherch?e, destin?e au march? mondial, et leur substantielle plus-value profiterait d?sormais ? l'oligarchie locale et aux int?r?ts imp?rialistes.
en
slaves produced it for the world market and its bounteous surplus value was enjoyed by the local oligarchy and by imperialist interests.
eu
Moreno Fraginals-ek datu adierazgarriekin deskribatzen du azukrearen goraldi bortitza britainiarren okupazioaren ondorengo urteetan.
es
Moreno Fraginals describe, con datos elocuentes, el auge violento del az?car en los a?os siguientes a la ocupaci?n brit?nica.
fr
Moreno Fraginals d?crit, ? l'aide de documents ?loquents, l'essor violent du sucre pendant les ann?es qui suivirent l'occupation britannique.
en
Cuban sugar historian Manuel Moreno Fraginals describes with eloquent data the headlong advance of sugar in the years following the British occupation.
eu
Izan ere, Espainiako monopolio komertziala mila puska eginda geratu zen;
es
El monopolio comercial espa?ol hab?a saltado, de hecho, en pedazos;
fr
Le monopole commercial espagnol avait en fait vol? en ?clats ; en outre, les freins contr?lant l'entr?e des esclaves avaient cess? de fonctionner.
en
Spain's commercial monopoly had in fact been blown apart, and all brakes on the entry of slaves had been removed.
eu
gainera esklaboen sarrerarako zeuden balaztak ere deseginda geratu ziren. Olak dena xurgatzen zuen, gizonak eta lurrak.
es
hab?an quedado deshechos adem?s los frenos al ingreso de esclavos.El ingenio absorb?a todo, hombres y tierras.
fr
Les raffineries absorbaient tout, hommes et terres.
en
The sugarmills absorbed everything, men and land.
eu
Ontziolako eta burdinolako langileak eta artisau txiki kontaezinak azukre oletara joan ziren, industriak garatzeko egin zezaketen funtsezko ekarpena baztertuta geratuz.
es
Los obreros del astillero y la fundici?n y los innumerables peque?os artesanos, cuyo aporte hubiera resultado fundamental para el desarrollo de las industrias, se marchaban a los ingenios;
fr
Les ouvriers des chantiers navals, de la fonderie, et les innombrables artisans, dont l'apport aurait ?t? fondamental pour le d?veloppement des industries, s'engageaient dans les ingenios ;
en
To the mills went shipyard and foundry workers and the countless small artisans who had contributed decisively to the development of industry.
eu
Ibarretan tabakoa edo baratzetan fruta lantzen zuten nekazari txikiak ere gehitu ziren azukrearen ekoizpenera, kanabera-soroek eragindako lurzoruen birrintzearen biktima.
es
los peque?os campesinos que cultivaban tabaco en las vegas o frutas en las huertas, v?ctimas del bestial arrasamiento de las tierras por los ca?averales, se incorporaban tambi?n a la producci?n de az?car.
fr
les petits paysans qui cultivaient le tabac dans les plaines ou les fruits dans les vergers, victimes de l'annexion brutale des sols par la canne ? sucre, se pla?aient ?galement au service de la production sucri?re.
en
Small peasants growing tobacco in the vegas or fruit in the orchards, victims now of the canefields' brutally destructive advance, also turned to sugar production.
eu
Landaketa estentsiboak lurzoruaren emankortasuna murrizten zuen;
es
La plantaci?n extensiva iba reduciendo la fertilidad de los suelos;
fr
La plantation extensive r?duisait la fertilit? du sol ;
en
Extensive planting relentlessly reduced the soil's fertility;
eu
oletako dorreak ugaltzen ziren Kubako zelaietan, eta ola bakoitzak gero eta lur gehiago behar zuen.
es
se multiplicaban en los campos cubanos las torres de los ingenios y cada ingenio requer?a cada vez m?s tierras.
fr
dans la campagne, les chemin?es des raffineries se multipliaient et chaque ingenio demandait de plus en plus d'espace.
en
sugarmill towers multiplied in the Cuban countryside and each one needed more and more land.
eu
Suak irensten zituen tabako ibarrak eta basoak, eta suntsitzen larreak.
es
El fuego devoraba las vegas tabacales y los bosques y arrasaba las pasturas.
fr
Le feu d?vorait les plants de tabac, les bois et les p?turages.
en
Fire devoured tobacco vegas, forests, and pasturelands.
eu
1792an, zezina, Kubako esportazio-artikulua urte gutxi lehenago, atzerritik zetorren kantitate handitan, eta Kubak inportatzen jarraituko zuen hortik aurrera".
es
En 1792, el tasajo, que pocos a?os antes era un art?culo cubano de exportaci?n, llegaba ya en grandes cantidades del extranjero, y Cuba continuar?a import?ndolo en lo sucesivo.
fr
En 1792, le tasajo, la viande s?ch?e, qui, quelques ann?es plus t?t, ?tait un article cubain d'exportation, arrivait de l'?tranger en grandes quantit?s, et Cuba ne cessera plus de l'importer.
en
Dried meat, a Cuban export a few years earlier, was by 1792 arriving in large quantities from abroad and was an import from then on.
eu
Ontziola eta burdinola itzaltzen ziren, tabakoaren ekoizpena goitik behera jaisten zen, baina azukrearen esklaboen lanaldia hogei ordutara luzatzen zen.
es
Languidec?an el astillero y la fundici?n, ca?a verticalmente la producci?n de tabaco; la jornada de trabajo de los esclavos del az?car se extend?a a veinte horas.
fr
Les chantiers et la fonderie d?p?rissaient, la production du tabac s'effondrait ; les esclaves sucriers travaillaient vingt heures d'affil?e.
en
The shipyard and foundry languished, tobacco production plummeted; the slaves of sugar put in a workday of up to twenty hours.
eu
Erretako lurzoruen gainean "sakarokrazia"ren boterea sendotuz zihoan.
es
Sobre las tierras humeantes se consolidaba el poder de la "sacarocracia".
fr
Sur les terres encore fumantes se consolidait le pouvoir de la " saccharocratie ".
en
On smoking lands the "sugarocracy" consolidated its power.
eu
mendearen amaieran, euforia zen nagusi, nazioarteko kotizazioa hodeietan zela eta espekulazioa hegan zihoan:
es
A fines del siglo XVIII, euforia de la cotizaci?n internacional por las nubes, la especulaci?n volaba:
fr
? la fin du XVIIIe si?cle, dans l'euphorie des cours boursiers internationaux, la sp?culation faisait rage :
en
In the late eighteenth-century euphoria of sky-high international prices, speculation ran riot:
eu
lurraren prezioa hogei bider garestitu zen Guines-en;
es
los precios de la tierra se multiplicaban por veinte G?ines;
fr
les prix de la terre ?taient multipli?s par vingt ? G?ines ;
en
land prices went up twenty times in G?ines;
eu
Habanan diruaren benetako interesa zortzi aldiz handiagoa zen legezkoa baino;
es
en La Habana el inter?s real del dinero era ocho veces m?s alto que el legal;
fr
? La Havane, l'int?r?t r?el de l'argent ?tait huit fois plus ?lev? que l'int?r?t l?gal ;
en
in Havana, eight times the legal rate of interest was paid;
eu
Kuba osoan bataioen, ehorzketen eta mezen tarifek gora egiten zuten beltzen eta idien garestitze lotsagabearekin proportzioan.
es
en toda Cuba la tarifa de los bautismos, los entierros y las misas sub?a en proporci?n a la desatada carest?a de los negros y los bueyes.
fr
dans tout Cuba, les r?tributions demand?es pour les bapt?mes, les enterrements et les messes s'accordaient aux sommes fabuleuses offertes pour l'achat des Noirs et des b?ufs.
en
and throughout Cuba the fees for baptisms, burials, and masses rose in proportion to the soaring prices of blacks and oxen.
