Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Siddhartha, Hermann Hesse / David Lindemann / Irati Trebiño (Erein / Igela, 2014
)
eu
Kamaswami gelatik irten eta dokumentu bildu bat eskuan zeukala sartu zen berriz, gonbidatuari eman, eta honela galdetu zion:
es
Kamaswami sali? y volvi? con un papiro enrollado que entreg? a su hu?sped, al tiempo que le preguntaba:
fr
" Kamaswami sortit et revint avec un rouleau qu'il tendit ? son visiteur en lui disant :
en
Kamaswami left the room and returned with a scroll, which he handed to his guest while asking:
eu
-Ba al dakizu hemen dioena irakurtzen?
es
-?Puedes leer esto?
fr
" Peux-tu lire cela ?
en
"Can you read this?"
eu
Siddharthak bilkariari begiratu zion; erosketa hitzarmen bat zeraman, eta haren edukia irakurtzen hasi zen.
es
Siddhartha observ? el papiro, que conten?a un contrato de venta, y empez? a leer su contenido.
fr
" Siddhartha consid?ra le rouleau sur lequel ?tait inscrit un acte de vente et se mit ? lui en lire le contenu.
en
Siddhartha looked at the scroll, on which a sales-contract had been written down, and began to read out its contents.
eu
-Bikain-esan zuen Kamaswamik-.
es
-Perfecto-dijo Kamaswami-.
fr
" Parfait, dit Kamaswami.
en
"Excellent," said Kamaswami.
eu
Eta orain, idatziko al duzu zerbait orri honetan?
es
Y ahora, ?podr?as escribirme algo en esta hoja?
fr
Et maintenant veux-tu m'?crire quelque chose sur cette feuille ?
en
"And would you write something for me on this piece of paper?"
eu
Orria eta luma eskaini zizkion. Siddharthak zerbait idatzi eta itzuli egin zion orria.
es
Y le dio una hoja y un carboncillo, y Siddhartha escribi? algo y le devolvi? la hoja.
fr
" Il lui donna une feuille et un stylet, et Siddhartha ?crivit, puis rendit la feuille.
en
He handed him a piece of paper and a pen, and Siddhartha wrote and returned the paper.
eu
Kamaswamik irakurri zuen:
es
Kamaswami ley?:
fr
Kamaswami lut :
en
Kamaswami read:
eu
-"Idaztea ona da, pentsatzea hobea.
es
-"Bueno es escribir; pensar es mejor.
fr
" ?crire est bien, penser est mieux ;
en
"Writing is good, thinking is better.
eu
Adimena ona da, pazientzia hobea".
es
Buena es la inteligencia; la paciencia es mejor."
fr
il est bon d'?tre habile, il est mieux d'?tre patient.
en
Being smart is good, being patient is better."
eu
Oso ondo idazten duzu-goraipatu zuen merkatariak-.
es
?Qu? bien sabes escribir!-alab? el mercader-.
fr
-Tu sais tr?s bien ?crire, lui dit le commer?ant pour le louer.
en
"It is excellent how you're able to write," the merchant praised him.
eu
Gauza asko ditugu oraindik hitz egiteko.
es
A?n hemos de hablar de muchas cosas.
fr
Il y a encore bien des choses dont nous aurons ? nous entretenir.
en
"Many a thing we will still have to discuss with one another.
eu
Gaurkoz, nire gonbidatua izan zaitezen erregutzen dizut, eta etxe honetan ostatu har dezazun.
es
Por hoy te ruego que seas mi hu?sped y te alojes en esta casa.
fr
Pour aujourd'hui, je te prie d'?tre mon h?te et de rester dans cette maison.
en
For today, I'm asking you to be my guest and to live in this house."
eu
Siddharthak eskerrak eman zizkion eta onartu egin zuen, eta merkatariaren etxean hartu zuen ostatu.
es
Siddhartha acept? y le dio las gracias. Ese mismo d?a se instal? en casa del mercader.
fr
" Siddhartha accepta et le remercia.
en
Siddhartha thanked and accepted, and lived in the dealers house from now on.
eu
Jantziak ekarri zizkioten, eta oinetakoak, eta zerbitzari batek prestatzen zion bainua egunero.
es
Le trajeron vestidos y zapatos. Un criado le preparaba diariamente el ba?o.
fr
On lui apporta des v?tements et des chaussures, et chaque jour un serviteur lui pr?parait son bain.
en
Clothes were brought to him, and shoes, and every day, a servant prepared a bath for him.
eu
Egunean bitan otordu oparoa prestatzen zuten, Siddharthak, ordea, egunean behin baino ez zuen jaten, eta ez zuen inoiz ez haragirik ez ardorik hartzen.
es
Dos comidas abundantes le eran servidas cada d?a, pero Siddhartha solo com?a una vez, y se absten?a de tomar carne y vino.
fr
mais Siddhartha ne mangeait qu'une fois ; il ne mangeait jamais de viande et ne buvait jamais de vin.
en
Twice a day, a plentiful meal was served, but Siddhartha only ate once a day, and ate neither meat nor did he drink wine.
eu
Kamaswamik bere merkataritza harremanen berri eman zion, eta salgaiak eta biltegiak nahiz diru-kontuak erakutsi.
es
Kamaswami le hablaba de sus negocios y le iba mostrando mercanc?as y almacenes, familiariz?ndolo con las facturas.
fr
Kamaswami lui parlait de ses affaires, lui montrait des marchandises, des magasins, des factures.
en
Kamaswami told him about his trade, showed him the merchandise and storage-rooms, showed him calculations.
eu
Gauza berri asko ezagutu zuen Siddharthak, asko entzuten zuen, eta gutxi hitz egin.
es
Muchas cosas nuevas aprendi? Siddhartha, que escuchaba atentamente y hablaba poco.
fr
Siddhartha apprit ainsi beaucoup de choses ; il ?coutait attentivement et parlait peu.
en
Siddhartha got to know many new things, he heard a lot and spoke little.
eu
Eta Kamalaren hitzez oroiturik, ez zuen bere burua inoiz merkatariaren mendean jarri;
es
Y teniendo presentes las palabras de Kamala, nunca se subordin? al mercader, sino que lo oblig? a tratarlo como a un igual, e incluso como a algo m?s.
fr
Suivant la recommandation de Kamala, il ne se subordonna jamais au marchand, mais l'obligea ? le traiter comme un ?gal et m?me comme quelque chose de plus.
en
And thinking of Kamala's words, he was never subservient to the merchant, forced him to treat him as an equal, yes even more than an equal.
eu
hura bere parekotzat onartzera behartu zuen, edota bere parekotzat baino gehiago. Zuhurtasunez, askotan pasioz, gauzatzen zituen Kamaswamik bere negozioak, Siddharthak, berriz, jokotzat hartzen zituen, jokoaren arauak ondo ikasi nahi zituen, jokoaren edukiek bere bihotza ukitu gabe.
es
Kamaswami cuidaba de sus negocios con esmero y a veces hasta con pasi?n; Siddhartha, en cambio, lo observaba todo como un juego cuyas reglas se esforzaba por aprender exactamente, pero cuyo contenido lo dejaba indiferente.
fr
Kamaswami s'occupait de ses affaires avec soin et souvent m?me avec passion, Siddhartha au contraire consid?rait tout cela comme un jeu, dont il s'effor?ait d'apprendre exactement les r?gles, mais qui au fond le laissait parfaitement froid.
en
Kamaswami conducted his business with care and often with passion, but Siddhartha looked upon all of this as if it was a game, the rules of which he tried hard to learn precisely, but the contents of which did not touch his heart.
eu
Ez zen denbora luzea Kamaswamiren etxean zeramana, eta haren negozioetan parte hartzen zuen jada.
es
Poco despu?s de instalarse en casa de Kamaswami, empez? a participar activamente en los negocios de su anfitri?n.
fr
Il n'?tait chez Kamaswami que depuis peu de temps et d?j? il prenait une part directe ? son commerce.
en
He was not in Kamaswami's house for long, when he already took part in his landlords business.
eu
Baina egunero egiten zion bisita Kamala ederrari, hark esandako orduan, soineko dotorez eta oinetako finez jantzirik, laster opariak ere eraman zizkion.
es
Mas diariamente visitaba a la hermosa Kamala, a la hora que ella le fijaba, envuelto en sus mejores t?nicas y calzado con finas sandalias; y pronto empez? a llevarle regalos.
fr
Mais chaque jour, ? l'heure qu'elle lui indiquait, il allait voir la belle Kamala.
en
But daily, at the hour appointed by her, he visited beautiful Kamala, wearing pretty clothes, fine shoes, and soon he brought her gifts as well.
eu
Gauza asko irakasten zion haren aho gorri eta adituak.
es
Muchas cosas le ense?? la boca encamada y diestra de la cortesana.
fr
Il mettait de beaux habits, de fines chaussures et bient?t il lui apporta aussi des cadeaux.
en
Much he learned from her red, smart mouth.
eu
Gauza asko irakasten zion haren esku fin eta arinak.
es
Siddhartha a?n era un chiquillo en cuestiones de amor y tend?a a precipitarse ciegamente en el placer como en un abismo sin fondo.
fr
Et sa petite bouche rouge et intelligente lui enseigna beaucoup de choses, et sa main douce et souple aussi.
en
Much he learned from her tender, supple hand.
eu
Berari, maitasun kontuetan oraindik nerabea zen horri, itsu eta asegaitz plazerean hondoratzeko joera zuen horri, hasieratik erakutsi zion Kamalak ezin dela plazerik hartu plazera eman gabe, eta keinu bakoitzak, laztan bakoitzak, fereka bakoitzak, begirada bakoitzak, gorputzaren txoko txikienak ere baduela bere sekretua, zoriontasuna eskainiko diona aurkitzen dakienari.
es
Pero Kamala le ense?? que no se puede recibir placer sin devolverlo, y que cada gesto, cada caricia, cada contacto, cada mirada y cada parte del cuerpo, por peque?a que sea, tienen su propio misterio, cuyo desciframiento produce felicidad al que lo descubre.
fr
Elle lui apprit ? ne point prendre un plaisir sans en donner un lui-m?me en retour ; elle lui enseigna que chaque geste, chaque caresse, chaque attouchement, chaque regard devaient avoir une raison, et que les plus petites parties du corps avaient leurs secrets, dont la d?couverte ?tait une joie pour celui qui savait la faire. Elle lui apprit qu'apr?s chaque f?te d'amour les amants ne devaient point se s?parer sans s'?tre admir?s l'un l'autre ;
en
Him, who was, regarding love, still a boy and had a tendency to plunge blindly and insatiably into lust like into a bottomless pit, him she taught, thoroughly starting with the basics, about that school of thought which teaches that pleasure cannot be be taken without giving pleasure, and that every gesture, every caress, every touch, every look, every spot of the body, however small it was, had its secret, which would bring happiness to those who know about it and unleash it.
eu
Maitaleak maitasunaren erritua ospatu ostean ez direla banantzen erakutsi zion, ez batak bestea miretsi gabe bederen, ez aldi berean garaile eta garaitu sentitu gabe, gehiegizko ase edo eskasiarik, behartu izanaren edo behartua izanaren sentipen gaiztorik bietako inorengan sor ez dadin.
es
Le ense?? asimismo que, tras la celebraci?n de un ritual amoroso, los amantes no deber?an separarse sin antes haberse admirado mutuamente, sin sentirse al mismo tiempo vencedores y vencidos, de suerte que en ninguno de ambos surja una sensaci?n de hast?o o de abandono, ni la desagradable impresi?n de haber abusado o de haber sido v?ctima de un abuso.
fr
chacun devait emporter l'impression d'avoir ?t? vaincu dans la m?me mesure qu'il avait vaincu lui-m?me ; l'un ne devait pas faire na?tre chez l'autre ce d?sagr?able sentiment de sati?t? d?pass?e et d'abandon, qui p?t faire croire ? un abus d'une part ou d'une autre.
en
She taught him, that lovers must not part from one another after celebrating love, without one admiring the other, without being just as defeated as they have been victorious, so that with none of them should start feeling fed up or bored and get that evil feeling of having abused or having been abused.
eu
Ordu zoragarriak igarotzen zituen artista eder eta adimentsu horrekin, haren ikasle, haren maitale, haren adiskide bihurtu zen.
es
Horas maravillosas pas? Siddhartha con la hermosa y h?bil cortesana, convirti?ndose a la vez en su disc?pulo, en su amante y en su amigo.
fr
D?licieuses ?taient les heures qu'il passait ainsi aupr?s de la belle et prudente artiste, dont il ?tait ? la fois l'?l?ve, l'amant et l'ami.
en
Wonderful hours he spent with the beautiful and smart artist, became her student, her lover, her friend.
eu
Hemen, Kamalarekin zeutzan bere oraingo bizitzaren balio eta zentzua, ez Kamaswamiren salerosketetan.
es
All?, junto a Kamala, se hallaban el sentido y el valor de aquella etapa de su vida, y no en los negocios de Kamaswami.
fr
Pour lui, toute la valeur et tout le sens de la vie r?sidaient non pas dans le commerce de Kamaswami, mais dans son intimit? avec Kamala.
en
Here with Kamala was the worth and purpose of his present life, nit with the business of Kamaswami.
eu
Merkatariak gutun eta kontratu garrantzitsuenak idaztea agintzen zion, eta garrantzia zuten kontu guztietan aholkua eskatzera ohitu zen.
es
El mercader le encomendaba la redacci?n de cartas y contratos importantes, y pronto se acostumbr? a consultar con ?l todas las operaciones serias.
fr
Le commer?ant lui confia la r?daction de lettres et de contrats importants et s'habitua ? discuter avec lui toutes les affaires s?rieuses.
en
The merchant passed to duties of writing important letters and contracts on to him and got into the habit of discussing all important affairs with him.
eu
Laster konturatu zen Siddharthak ezer gutxi zekiela arroz eta artilez, nabigazio eta merkataritzaz, baina hala ere erabaki egokiak hartzen zituela, eta merkataria bera ere gainditzen zuen lasaitasun, baretasun, eta jende arrotzari entzun eta beraiengan barneratzeari zegokionean.
es
No tard? en darse cuenta de que Siddhartha entend?a poco de arroz y de lana, de navegaci?n y de negocios, pero ten?a buena mano, y de que lo superaba a ?l, Kamaswami, en calma y sangre fr?a, as? como en el arte de escuchar y penetrar en el alma de personas desconocidas.
fr
Il s'aper?ut vite que Siddhartha n'entendait pas grand-chose ? tout ce qui ?tait riz, laine, navigation et n?goce, mais qu'il avait la main heureuse et lui ?tait bien sup?rieur en calme et en sang-froid, ainsi que dans l'art d'?couter et de lire la pens?e d'autrui.
en
He soon saw that Siddhartha knew little about rice and wool, shipping and trade, but that he acted in a fortunate manner, and that Siddhartha surpassed him, the merchant, in calmness and equanimity, and in the art of listening and deeply understanding previously unknown people.
eu
-Brahman hori-esan zion lagun bati-ez da benetako merkataria, eta ez da inoiz izango, negozioek ez dute inoiz haren ariman grinarik piztuko.
es
-Este brahm?n-le dijo un d?a a un amigo-no es un comerciante nato y nunca lo ser?: no pone la menor pasi?n en los negocios.
fr
" Ce brahmane, disait-il ? un ami, n'est pas ce qu'on appelle un commer?ant et il ne le sera jamais ; il n'apporte pas la moindre passion aux affaires.
en
"This Brahman," he said to a friend, "is no proper merchant and will never be one, there is never any passion in his soul when he conducts our business.
eu
Arrakasta berez aurkitzen duten haien sekretuaren jabe da, dela jaiotzetiko bere adur onagatik, magiagatik, edota samana artean ikasi duen zerbaitengatik.
es
Pero es uno de aquellos que poseen el secreto del ?xito, ya sea por su buena estrella, ya sea por alg?n hechizo o por algo que haya podido aprender con los samanas.
fr
Mais il est de ces hommes qui poss?dent le secret de la r?ussite, soit parce qu'il est n? sous une bonne ?toile, soit parce qu'il dispose d'un charme ou de quelque autre chose qu'il a appris chez les Samanas.
en
But he has that mysterious quality of those people to whom success comes all by itself, whether this may be a good star of his birth, magic, or something he has learned among Samanas.
eu
Negozioekin jolasean diharduela dirudi beti, negozioak ez dira inoiz bere arimaz jabetzen, ez dute inoiz menderatzen, eta ez da inoiz porrotaren edo galeraren beldur.
es
Da la impresi?n de jugar siempre con los negocios; nunca se compenetra con ellos ni deja que lo dominen, jam?s teme un fracaso ni le preocupa una p?rdida.
fr
jamais il n'en p?n?tre enti?rement le sens, jamais elles ne le pr?occupent, jamais il ne redoute un ?chec, et une perte, quelle qu'elle soit, le laisse tout ? fait indiff?rent. "
en
He always seems to be merely playing with out business-affairs, they never fully become a part of him, they never rule over him, he is never afraid of failure, he is never upset by a loss."
eu
Lagunak aholkua eman zion:
es
Y el amigo aconsej? al mercader:
fr
L'ami donna un conseil au commer?ant :
en
The friend advised the merchant:
eu
-Bere esku uzten dituzuen negozioetatik eskaini iezaiozu irabazien heren bat, baina utzi galerak ere neurri berean ordaintzen.
es
-Dale la tercera parte de los beneficios en todos los negocios que te lleve;
fr
" Accorde-lui donc un tiers du gain sur les affaires qu'il traitera pour toi ; mais fais-lui supporter aussi les pertes dans la m?me proportion, si pertes il y a.
en
"Give him from the business he conducts for you a third of the profits, but let him also be liable for the same amount of the losses, when there is a loss.
eu
Horrela, gogo biziagoz arituko da.
es
pero cuando haya p?rdidas, deja que tambi?n las pague en la misma proporci?n.
fr
Cela lui donnera du z?le.
en
Then, he'll become more zealous."
eu
Kamaswamik aholkuari jarraitu zion.
es
De este modo lograr?s acrecentar su inter?s.
fr
" Kamaswami suivit le conseil.
en
Kamaswami followed the advice.
eu
Hala ere, Siddharthak ez zuen zirkinik egin.
es
Pero Siddhartha persisti? en su indiferencia.
fr
Mais Siddhartha n'en devint pas plus z?l? pour cela.
en
But Siddhartha cared little about this.
eu
Etekinak lortzen bazituen, axolagabe jasotzen zituen;
es
Si obten?a beneficios, los aceptaba sin mucho inter?s;
fr
Y avait-il un gain, il l'acceptait ;
en
When he made a profit, he accepted it with equanimity;
eu
galerarik bazen, barre egiten zuen, eta zera esaten zuen:
es
si sufr?a alguna p?rdida, se echaba a re?r y comentaba:
fr
?tait-ce une perte, il en riait et se contentait de dire :
en
when he made losses, he laughed and said:
eu
-Hara!
es
-?Vaya, vaya, el asunto me ha salido mal!
fr
" Tiens, tiens ! l'affaire a mal march? !
en
"Well, look at this, so this one turned out badly!"
eu
Hau, beraz, ez dugu ondo bukatu! Zinez zirudien negozioak ez zitzaizkiola ardura.
es
Parec?a que, en efecto, los negocios lo dejaban totalmente indiferente.
fr
" Il semblait en effet que la marche des affaires ne l'int?ress?t pas du tout.
en
It seemed indeed, as if he did not care about the business.
eu
Behin herri batera bidaiatu zuen, bertan arroz uzta handia erostera.
es
En cierta ocasi?n viaj? a una aldea para comprar una gran cosecha de arroz.
fr
Une fois il se rendit dans un village pour y acheter une grande r?colte de riz.
en
At one time, he travelled to a village to buy a large harvest of rice there.
eu
Bertara iritsi zenean, ordea, arroza jada salduta zutela jakin zuen.
es
Cuando lleg?, el cereal hab?a sido ya vendido a otro comerciante.
fr
Quand il arriva, le riz avait d?j? ?t? vendu ? un autre commer?ant.
en
But when he got there, the rice had already been sold to another merchant.
eu
Hala ere, Siddhartha zenbait egunez gelditu zen herrixkan, nekazariak gonbidatu zituen, haien seme-alabei kobrezko txanponak oparitu zizkien, ezkontza batean parte hartu zuen, eta erabat pozik itzuli zen bidaia hartatik.
es
Sin embargo, Siddhartha permaneci? en la aldea varios d?as durante los cuales agasaj? a los campesinos, regal? a sus hijos monedas de cobre y asisti? a una boda, volviendo del viaje muy contento.
fr
Siddhartha demeura pourtant plusieurs jours dans ce village, r?gala les paysans, donna ? leurs enfants des monnaies de cuivre, assista ? un mariage et revint tout heureux de son voyage.
en
Nevertheless, Siddhartha stayed for several days in that village, treated the farmers for a drink, gave copper-coins to their children, joined in the celebration of a wedding, and returned extremely satisfied from his trip.
eu
Kamaswamik berehala itzuli ez izana aurpegiratu zion, denbora eta dirua xahutu izana.
es
Kamaswami le reproch? que no hubiera regresado enseguida, prefiriendo malgastar all? tiempo y dinero.
fr
Kamaswami lui reprocha de n'?tre pas rentr? tout de suite et d'avoir perdu son temps et son argent.
en
Kamaswami held against him that he had not turned back right away, that he had wasted time and money.
eu
Siddharthak honela erantzun zion:
es
Siddhartha le respondi?:
fr
Siddhartha lui r?pondit :
en
Siddhartha answered:
eu
-Ez haserretu, adiskide! Haserreaz ez da inoiz ezer konpontzerik izan.
es
-?Basta ya de reprimendas, querido amigo! Jam?s se ha conseguido nada con ellas.
fr
" Cesse tes remontrances, cher ami, on n'a jamais rien obtenu par ce moyen-l?.
en
"Stop scolding, dear friend! Nothing was ever achieved by scolding.
eu
Galera eragin baldin badut, utzidazu neuk ordaintzen.
es
Si hay alguna p?rdida, perm?teme que la asuma.
fr
S'il y a des pertes, que ce soit moi qui les supporte.
en
If a loss has occurred, let me bear that loss.
eu
Ni erabat pozik nago bidaia honekin.
es
Estoy muy contento de este viaje.
fr
Je suis tr?s content de ce voyage.
en
I am very satisfied with this trip.
eu
Jende asko ezagutu dut, brahman batek bere adiskidetasuna eskaini dit, haurrak jolastu dira neure altzoan. Nekazariek soroak erakutsi dizkidate, inork ez nau merkataritzat hartu.
es
He conocido gente muy diversa y me he hecho amigo de un brahm?n. Los ni?os cabalgaban sobre mis rodillas y los campesinos me mostraban sus campos: nadie me tom? por un mercader.
fr
J'ai fait la connaissance de toutes sortes de gens ; un brahmane est devenu mon ami ; j'ai fait sauter des enfants sur mes genoux ; les paysans m'ont montr? leurs champs ;
en
I have gotten to know many kinds of people, a Brahman has become my friend, children have sat on my knees, farmers have shown me their fields, nobody knew that I was a merchant."
eu
-Hori guztia oso ondo dago-esan zuen Kamaswamik zapuzturik-, baina izan ere, merkataria zara, hala uste nuen behintzat!
es
-Todo eso est? muy bien-exclam? Kamaswami irritado-, pero yo dir?a que en realidad eres un mercader.
fr
mais personne ne m'a pris pour un commer?ant. -Tout cela est fort bien, s'?cria Kamaswami irrit?, mais en r?alit? n'es-tu pas commer?ant ?
en
"That's all very nice," exclaimed Kamaswami indignantly, "but in fact, you are a merchant after all, one ought to think!
