Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Hilobiko isiltasuna, Arnaldur Indridason / Julen Gabiria (Erein-Alberdania, 2010
)
eu
Etxe txiki baina erosoa zeukan, eta sukaldean kafea egiten zegoen bitartean, Erlendur egongelatik bueltaka ibili zen, ustez senideenak ziren argazkiei begira.
es
Su hogar era peque?o pero acogedor y, mientras ella preparaba el caf? en la cocina, Erlendur pase? por el sal?n mirando fotos de su familia, o de personas que supuso podr?an ser su familia.
fr
Son appartement ?tait petit mais chaleureux et, pendant qu'elle pr?parait le caf? dans la cuisine, Erlendur parcourait le salon en regardant des photos de sa famille ou, du moins, de gens dont il s'imagina qu'ils faisaient partie de sa famille.
en
Her home was small but cosy and while she was in the kitchen making coffee Erlendur walked around the sitting room looking at pictures of what he assumed to be her family.
eu
Argazki gutxi zeuden, eta ez zirudien bakar bat ere muinoan egindakoa zenik.
es
No eran muchas, y pens? que ninguna de las fotos pod?a estar hecha en la colina.
fr
Les photos n'?taient pas nombreuses et il lui sembla qu'aucune n'avait ?t? prise sur la colline.
en
There were not many photographs and none seemed to be from the hill.
eu
Sukaldean ari zen bitartean, bere bizitzari buruzko zenbait kontu esan zizkien, eta agenteek egongelatik entzun zituzten haren hitzak.
es
Empez? a hablarles un poco sobre s? misma mientras trasteaba en la cocina; su voz llegaba sin problemas al sal?n.
fr
Elle commen?a par leur parler un peu d'elle-m?me pendant qu'elle s'affairait dans la cuisine ; on entendait le son de sa voix jusqu'au salon.
en
She began with a short account of herself while she was going about her business in the kitchen and they listened to her from the sitting room.
eu
Berandu hasi zen eskolan, ia hogei urterekin-elbarritasuna gainditzeko lehenengo terapia jaso zuen garai bertsuan-, eta sekulako aurrerapenak egin zituen.
es
Empez? tarde a ir al colegio, casi a los veinte a?os, e igualmente comenz? tarde la fisioterapia para su invalidez, pero enseguida empez? a hacer grandes progresos.
fr
Elle avait commenc? sa scolarit? tardivement, peu avant d'avoir vingt ans, et, ? la m?me ?poque, elle avait b?n?fici? des premiers traitements pour son handicap et les progr?s avaient ?t? fulgurants.
en
She started school late, approaching 20-at the same time as she had her first therapy for her handicap-and she made enormous progress.
eu
Erlendurrek pentsatu zuen andre hark ez zuela bere bizitzari buruz gehiegi hitz egin nahi, eta, beraz, ez zuen hitz egitera behartu.
es
Erlendur tuvo la sensaci?n de que pasaba relativamente deprisa por la historia al hablar de s? misma, pero no hizo ning?n comentario al respecto.
fr
Erlendur se dit qu'elle passait bien vite en revue sa propre histoire et qu'elle ne se perdait pas en digressions.
en
Erlendur felt she rather skated over her own story, but did not remark on it.
eu
Ikasle libre gisa bigarren mailako hezkuntza amaitu ostean, Mikkel?na unibertsitatean sartu zen eta Psikologiako titulua lortu zuen.
es
Mikkel?na consigui? terminar el bachillerato en los cursos para adultos, entr? en la universidad y se licenci? en Psicolog?a.
fr
Mikkelina avait fini, avec le temps, par devenir bacheli?re en suivant des cours du soir, puis elle ?tait all?e ? l'universit? o? elle avait obtenu un dipl?me de psychologue.
en
In the course of time Mikkel?na completed secondary school with extramural classes, enrolled at the university and graduated in psychology.
eu
Ordurako berrogeitaka urte zituen.
es
Por entonces ten?a ya m?s de cuarenta a?os.
fr
Elle avait alors une bonne trentaine d'ann?es.
en
By then she was in her forties.
eu
Orain erretiratuta zegoen.
es
Ahora, ya hab?a dejado de trabajar.
fr
Aujourd'hui, elle avait cess? d'exercer.
en
Now she was retired.
eu
Unibertsitatera joan aurretik, mutiko bat adoptatu zuen eta S?mon deitu zion.
es
Hab?a adoptado al ni?o, al que dio el nombre de S?mon, antes de empezar sus estudios universitarios.
fr
Juste avant de commencer ses ?tudes ? l'universit?, elle avait adopt? un petit gar?on, qu'elle avait baptis? Simon.
en
She had adopted the boy she called Simon before she went to university.
eu
Familia naturala edukitzea zaila izango zen berarentzat, azaldu beharrik ez zeuden arrazoiengatik, esan zuen, irribarre ironiko batez.
es
Formar una familia natural habr?a sido muy dif?cil, por circunstancias que quiz? no necesitaba explicarles con mayor detalle.
fr
Son d?sir de fonder une famille connaissait certains obstacles li?s ? des difficult?s qu'il ne lui ?tait peut-?tre pas n?cessaire de d?velopper en d?tail, avait-elle dit avec un sourire ironique.
en
Starting a family would have been difficult for reasons she did not need to go into, she said, with a sardonic smile.
eu
eta udazkenean aleak batu eta marmelada egiten zuen.
es
Dijo que visitaba regularmente la colina en primavera y en verano, echaba un vistazo a los groselleros y en oto?o recog?a las bayas, y hac?a mermelada.
fr
Elle d?clara qu'elle se rendait r?guli?rement sur la colline au printemps et l'?t?, qu'elle allait entretenir les groseilliers dont elle cueillait les baies pour faire de la confiture.
en
She visited the hill regularly in spring and summer, to look at the redcurrant bushes, and in the autumn she picked berries to make jam.
eu
Oraindik geratzen zitzaion apur bat joan zen udazkenetik, eta probatzeko eman zien.
es
A?n le quedaba un poquito del oto?o pasado, y les dio para que la probaran.
fr
Il lui restait encore un tout petit peu de celle qu'elle avait faite l'automne dernier dans un bocal et elle leur en fit go?ter.
en
She still had a jar with a little left in it from last autumn's batch and let them have a taste.
eu
El?nborgek, sukaldaritzaren zale amorratua izanik, laudorio handiak egin zizkion.
es
Elinborg, que entend?a de cocina, la alab?.
fr
Elinborg, qui s'y connaissait en cuisine, la couvrit d'?loges.
en
El?nborg, a doyenne of cooking, praised her for it.
eu
Mikkel?nak esan zion eramateko geratzen zena, eta barkamena eskatu zion hain gutxi geratzen zelako.
es
Mikkel?na se la regal? excus?ndose por la poca cantidad que quedaba.
fr
Mikkelina lui dit d'emmener le reste du pot en s'excusant qu'il soit presque vide.
en
Mikkel?na told her to keep the rest and apologised for how little there was.
eu
Gero, esan zien hiria hazten eta hazten ikusi zuela azken urte eta hamarkadetan, lehenengo Breidholterantz eta gero Grafarvogurrerantz, eta ondoren, argiaren abiaduran, Mosfellsbaerrerako errepidearen ingurutik eta, azkenik, Grafarholten gora, bera bizi izan zen muinorantz, bere oroitzapenik mingarrienen habia zen leku hartarantz.
es
Hab?a visto crecer la ciudad a lo largo de los a?os, extendi?ndose primero hacia Breidholt y luego por Grafarvogur a la velocidad del rayo, y luego a Mosfellsdalur y finalmente por la colina de Grafarholt, donde ella hab?a vivido en tiempos y de donde proced?an algunos de sus recuerdos m?s dolorosos.
fr
Reykjavik s'?tait d'abord ?tendue jusqu'? la colline de Breidholt puis avait travers? la baie de Grafarvogur pour s'engouffrer dans la vall?e menant ? Mosfellsbaer, avant d'escalader la butte de Grafarholt o? Mikkelina avait autrefois v?cu et d'o? provenaient les plus douloureux souvenirs de toute son existence.
en
Then she told them how she had seen the city growing over the years and decades, first stretching out to Breidholt and then Grafarvogur, then at lightning speed along the road to Mosfellsbaer and finally up to Grafarholt, the hill where she had once lived and acquired some of her most painful memories.
eu
-Egia esan, leku horrek ekartzen dizkidan oroitzapen guztiak txarrak dira-esan zuen-.
es
-En realidad, de ese lugar s?lo tengo recuerdos dolorosos-dijo-.
fr
-Je n'ai gard? de cet endroit que de mauvais souvenirs, dit-elle.
en
"I really only have bad memories of that place," she said.
eu
Uda labur hura aparte utzita.
es
Excepto por ese breve verano.
fr
A part ceux datant de ce court ?t?.
en
"Apart from that short summer."
eu
-Elbarri jaio zinen? -galdetu zuen El?nborgek.
es
-?Naciste con esta discapacidad? -pregunt? Elinborg.
fr
-Le handicap dont vous souffrez est de naissance ? demanda Elinborg.
en
"Were you born with this disability?" El?nborg asked.
eu
Saiatu zen galdera ahalik eta modurik finenean egiten, baina azkenean erabaki zuen gai harekin ez zegoela fin jokatzeko modurik.
es
Hab?a intentado formular la pregunta con la m?xima delicadeza, pero lleg? a la conclusi?n de que en un tema de aquella ?ndole no hab?a delicadeza posible.
fr
Elle avait essay? de formuler la question avec autant de tact que possible mais s'?tait rendu compte qu'il n'y avait aucun moyen de le faire.
en
She tried to phrase the question as politely as possible, but she decided there was no way of doing so.
eu
-Ez-esan zion Mikkel?nak-.
es
-No-dijo Mikkel?na-.
fr
-Non, r?pondit Mikkelina.
en
"No," Mikkel?na said.
eu
Hiru urterekin, gaixotu egin nintzen.
es
Enferm? a los tres a?os de edad.
fr
Je suis tomb?e malade ? l'?ge de trois ans.
en
"I fell ill when I was three.
eu
Ospitalera eraman ninduten.
es
Me llevaron a un hospital.
fr
On m'a envoy?e ? l'h?pital.
en
Went to hospital.
eu
Amak esan zidan gurasoek debekatuta zutela umeekin batera egotea logeletan.
es
Entonces se prohib?a a las madres permanecer con sus hijos en las salas de hospitalizaci?n.
fr
Maman m'a expliqu? qu'on interdisait aux parents de rester au chevet de leurs enfants admis au service m?decine.
en
Mum told me that parents were forbidden to stay in the wards with their children.
eu
Ezin zuen ulertu hain arau bihozgabe eta iraingarria: ezin egon ahal izatea ume gaixo batekin, heriotzaren mugan zegoen ume batekin.
es
Mam? nunca consigui? comprender aquella norma odiosa y despiadada que le imped?a estar junto a su hija, que se encontraba muy enferma y habr?a podido morir en el hospital.
fr
Maman ne comprenait rien ? cette r?gle impitoyable et ignoble qui interdisait aux parents de rester aupr?s de leur enfant malade ou m?me aux portes de la mort, clou? sur un lit d'h?pital.
en
She couldn't understand such a heartless and repulsive rule: not being allowed to stay with a child that was seriously ill or even on the verge of death.
eu
Zenbait urte geroago, pentsatu zuen gaixotasun harekin galdu nuena terapia bidez berreskuratu nezakeela, baina nire aitaordeak ez zion uzten nitaz arduratzen, ez medikuarengana eramaten edo sendagaiak ematen.
es
M?s tarde pens? que yo podr?a llegar a recuperar lo que hab?a perdido, pero mi padrastro no le permiti? ocuparse de m?, ni llevarme al m?dico, ni que me trataran.
fr
Maman a mis plusieurs ann?es ? se rendre compte qu'il ?tait possible de r?cup?rer ce que j'avais perdu par de la r??ducation mais mon beau-p?re lui interdisait de s'occuper de moi, de m'envoyer voir un m?decin ou de chercher un rem?de.
en
It took her several years to realise I could regain what I had lost with therapy, but my stepfather never let her care for me, send me to the doctor or find out about cures.
eu
Baditut gaixotu aurreko oroitzapenak, eta ez dakit ametsa den edo errealitatea, baina eguzkia zen eta ni etxe bateko lorategian nengoen, seguruenik nire ama neskame gisa aritzen zen etxean, eta ni korrika eta lasterka nenbilen, zarataka, ama ni harrapatu nahian arituko balitz bezala.
es
Tengo algunos recuerdos anteriores a la enfermedad, aunque no s? si son sue?o o realidad, pero brilla el sol y estoy en el patio de la casa, probablemente donde mi madre trabajaba de sirvienta, corriendo y chillando como si ella anduviera detr?s de m?.
fr
en tout cas, le soleil brille et je me trouve dans un jardin, probablement celui de la maison o? maman travaillait comme domestique, et je cours ? toutes jambes en poussant de petits cris comme si ma m?re ?tait en train de jouer ? me poursuivre.
en
I have a memory from before I was ill, I don't know whether it's a dream or real-the sun is shining and I'm in the garden of a house, probably where my mother was a maid, and I'm running at full pelt, squealing, and Mum seems to be chasing me.
eu
Ez dut gehiago gogoratzen.
es
Y no recuerdo nada m?s.
fr
Je ne me souviens de rien d'autre.
en
I don't remember anything else.
eu
Soilik korrika ibiltzeko gai nintzela.
es
S?lo que era capaz de correr.
fr
Je me rappelle juste que je courais sans aucun probl?me.
en
Just that I could run around as I pleased."
eu
Mikkel?nak irribarre egin zuen.
es
Mikkel?na sonri?.
fr
Mikkelina fit un sourire.
en
Mikkel?na smiled.
eu
-Askotan izaten ditut horrelako ametsak.
es
-He tenido muchas veces sue?os como ese.
fr
-J'ai souvent fait des r?ves de ce genre.
en
"I often have that sort of dream.
eu
Osasuntsu nago eta nahi dudan moduan mugitu naiteke, eta burua ez zait dingilizka erortzen hitz egiten dudan bakoitzeko, eta aurpegiko muskuluak ere kontrolatu ditzaket.
es
En los que estoy sana y me muevo libremente y no meneo la cabeza al hablar y soy capaz de controlar los m?sculos del cuello, sin que se mueva de ac? para all? todo el tiempo.
fr
Dans lesquels je suis en parfaite sant?, je peux me d?placer comme bon me semble, je ne remue pas constamment la t?te de droite ? gauche en parlant et je contr?le tous les muscles de mon visage qui ne me d?forment plus la figure dans tous les sens.
en
Where I'm healthy and can move as I want, not wagging my head all the time I talk, and I have control over my facial muscles, they don't pull my features all over the place."
eu
Erlendurrek mahaian utzi zuen katilua.
es
Erlendur dej? la taza en la mesa.
fr
Erlendur reposa sa tasse.
en
Erlendur put down his cup.
eu
-Atzo esan zenidan zure nebordearen izena jarri zeniola semeari:
es
-Ayer me dijiste que le hab?as puesto a tu hijo el nombre de tu hermano, S?mon.
fr
-Vous m'avez dit hier que vous aviez donn? ? votre fils le nom de votre fr?re, Simon, n'est-ce pas ?
en
"You told me yesterday you named your son after your half-brother, S?mon."
eu
-S?mon mutil aparta zen.
es
Era medio hermano m?o.
fr
-Simon ?tait un gar?on adorable.
en
"Simon was a wonderful boy.
eu
Ez zeukan bere aitaren ezer.
es
No se parec?a nada a su padre.
fr
Il n'avait absolument rien h?rit? de son p?re.
en
There was none of his father in him.
eu
Gutxienez, nik ez nuen halakorik ikusi.
es
O yo no lo descubr? nunca.
fr
En tout cas, pas ? ce que je voyais en lui.
en
At least I never saw it.
eu
Ama bezalakoa zen.
es
Era igual que mam?.
fr
Il avait tout de maman.
en
He was like Mum.
eu
Maitagarria, ulerkorra eta beti laguntzeko prest.
es
Alegre y comprensivo y siempre dispuesto a ayudar.
fr
Il ?tait doux, compr?hensif et serviable.
en
Kind, understanding and helpful.
eu
Erruki infinitua zeukan ume hark.
es
No aguantaba que otros lo pasaran mal, el pobre ni?o.
fr
Il ne supportait pas de voir la souffrance, le pauvre petit.
en
He had endless pity, that child.
eu
Bere aita gorroto zuen, eta amorru hark kalte egin zion.
es
Odiaba a su padre, y ese odio tuvo malas consecuencias para ?l.
fr
Il ha?ssait son p?re et c'est cette haine qui l'a d?truit.
en
Hated his father, and his hatred did him harm.
eu
Sekula ez zuen inor gorroto behar izan.
es
No deber?a haber tenido que odiar a nadie.
fr
Il n'aurait pas d? avoir ? d?tester quoi que ce soit.
en
He should never have needed to hate anything.
eu
Eta, beste guztiok bezala, berak ere beldurrez beteta pasatu zuen haurtzaro osoa.
es
Pero le pasaba lo que a todos nosotros: pasamos la ni?ez muertos de miedo.
fr
Et il ?tait comme nous tous, il avait pass? toute son enfance dans la terreur.
en
And like the rest of us he was smitten with fear throughout his childhood.
eu
Izutu egiten zen bere aita haserretzen zenean.
es
Se quedaba destrozado cuando a su padre le entraba la furia.
fr
Parfois t?tanis? d'?pouvante devant les col?res de son p?re.
en
Terrified when his father went on the rampage.
eu
Begira geratzen zen bere aitak ama jipoitzen zuenean.
es
Le ve?a golpear a su madre hasta dejarla medio muerta.
fr
Il voyait notre m?re se faire malmener.
en
He watched our mother being beaten to a pulp.
eu
Nik mantaren azpian ezkutatzen nuen burua, baina konturatzen nintzen S?mon, batzuetan, eraso haiei begira geratzen zela, hura ikustearekin indarrak pilatzen arituko balitz bezala, zertarako eta, etorkizunean, bere aitaren aurka joateko, horretarako indar nahikoa zuenean.
es
Yo me tapaba la cabeza con la manta pero ?l ve?a todo lo que pasaba, era como si se estuviera armando para el futuro, para cuando fuera suficientemente grande y fuerte para oponerse a su padre, para pelear con ?l.
fr
Moi, je me cachais la t?te sous la couette mais j'ai remarqu? que, parfois, Simon se for?ait ? regarder les coups qui pleuvaient, un peu comme s'il voulait s'endurcir pour pouvoir intervenir plus tard, quand il serait assez grand et assez fort pour ma?triser son p?re.
en
I used to hide my head under the quilt, but I noticed that Simon sometimes stood watching the attacks, as if he was steeling himself to tackle it, later, when he was strong enough to stand up to his father. When he was big enough to sort him out.
eu
Handitzen zenerako.
es
"A veces intentaba interceder.
fr
Parfois, il essayait de s'interposer.
en
"Sometimes he tried to intervene.
eu
Batzuetan, tartean sartzen ahalegintzen zen.
es
Se pon?a de parte de nuestra madre y le llevaba la contraria a ?l.
fr
Il se pla?ait devant ma m?re et opposait r?sistance ? son p?re.
en
Stood in front of our mother, defying him.
eu
Amak beldur handiagoa zion horri, berak jasotzen zituen jipoiei baino.
es
Mam? le ten?a m?s miedo a aquello que a las palizas.
fr
Maman redoutait cela encore plus que les coups eux-m?mes.
en
Mum feared that more than the beatings.
eu
Bere seme-alabei zerbait gertatzearen ideia hutsak ikaratu egiten zuen.
es
No pod?a ni imaginarse que les pasara nada a sus hijos.
fr
Elle ?tait horrifi?e ? l'id?e que quelque chose puisse arriver ? ses enfants.
en
She couldn't bear the thought that anything would happen to her children.
eu
Mutiko zoragarria, nire S?mon.
es
"Un chico tan extraordinario, mi querido S?mon.
fr
Un gar?on tellement adorable et doux, ce cher Simon.
en
"Such an amazingly kind boy, that Simon."
eu
-Oraindik umea balitz bezala egiten duzu berba berari buruz-esan zion El?nborgek-.
es
-Hablas de ?l como si siguiera siendo un ni?o-dijo Elinborg-.
fr
-Vous parlez de lui comme s'il ?tait toujours enfant, demanda Elinborg.
en
"You talk about him as though he's still a child," El?nborg said.
